రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>65411</id>
    <revision>
      <id>573975</id>
      <parentid>573353</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>573975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1512" sha1="gc5gd2wj9t9gpgx3otsv787jknxupte" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = గంటి 
 |అసలుపేరు = జోగి సోమయాజి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ
 |పుట్టిన_యేడు = 1900
 |గిట్టిన_యేడు = 1987
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = గంటి జోగి సోమయాజి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
# అల్లాహో అక్బర్ - నవల
# రామచంద్రుని హంపీ యాత్ర - ఖండకావ్యం (1930) {{small scan link|రామచంద్రుని హంపి యాత్ర.djvu}}
# మేఘ సందేశం - కావ్యం ఆంగ్లానువాదం
# ద్రావిడ భాషలు, ఆంధ్ర భాషా వికాసము
# ఆంధ్ర భాషా వికాసము
# తెలుగు వ్యుత్పత్తి పదకోశం
# [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రభాషా చరిత్రము]]

==సంపాదకత్వం వహించిన రచనలు==
* [[ద్విపదభారతము]] 

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>gc5gd2wj9t9gpgx3otsv787jknxupte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574040</id>
      <parentid>573975</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* సంపాదకత్వం వహించిన రచనలు */</comment>
      <origin>574040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1513" sha1="6x2ppuqvte8stwy6j17zli7hg8j55v5" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = గంటి 
 |అసలుపేరు = జోగి సోమయాజి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ
 |పుట్టిన_యేడు = 1900
 |గిట్టిన_యేడు = 1987
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = గంటి జోగి సోమయాజి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
# అల్లాహో అక్బర్ - నవల
# రామచంద్రుని హంపీ యాత్ర - ఖండకావ్యం (1930) {{small scan link|రామచంద్రుని హంపి యాత్ర.djvu}}
# మేఘ సందేశం - కావ్యం ఆంగ్లానువాదం
# ద్రావిడ భాషలు, ఆంధ్ర భాషా వికాసము
# ఆంధ్ర భాషా వికాసము
# తెలుగు వ్యుత్పత్తి పదకోశం
# [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రభాషా చరిత్రము]]

==సంపాదకత్వం వహించిన రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] 

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>6x2ppuqvte8stwy6j17zli7hg8j55v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115204</id>
    <revision>
      <id>574355</id>
      <parentid>365427</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="65frhl8ztxudi4ty9wh6nodw7e8ageo" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = పింగళి లక్ష్మీకాంతం
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=2 to=2/&gt;

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>65frhl8ztxudi4ty9wh6nodw7e8ageo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115213</id>
    <revision>
      <id>574023</id>
      <parentid>365440</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="66heslo9avfi6krum32sjpb63fw7r22" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=129 to=205/&gt;

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>66heslo9avfi6krum32sjpb63fw7r22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574024</id>
      <parentid>574023</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="02vpymxpllrtdzfhz1gv11jdnh89rnf" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=129 to=205/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>02vpymxpllrtdzfhz1gv11jdnh89rnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121264</id>
    <revision>
      <id>573979</id>
      <parentid>562764</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="pbg7m2msfwexa8i0cd0rkjuv3lhbcqh" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>pbg7m2msfwexa8i0cd0rkjuv3lhbcqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573980</id>
      <parentid>573979</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="s5zn432e6ki8luxyjva0dj5t2qqd4hr" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>s5zn432e6ki8luxyjva0dj5t2qqd4hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573981</id>
      <parentid>573980</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="bqqu4ewkch15871wdls1a5v1ovq243v" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>bqqu4ewkch15871wdls1a5v1ovq243v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573982</id>
      <parentid>573981</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1970" sha1="fft65wo4nv5qh6j1i1ash1ay9ry2uyl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>fft65wo4nv5qh6j1i1ash1ay9ry2uyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573983</id>
      <parentid>573982</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="k87h8bpd97q50f1csdlvxuccj4qgsvt" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>k87h8bpd97q50f1csdlvxuccj4qgsvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573986</id>
      <parentid>573983</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2216" sha1="p4739nlvtxcgloru9wewuehs0wuiwzh" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>p4739nlvtxcgloru9wewuehs0wuiwzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573995</id>
      <parentid>573986</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="cyxuu6e9425ptrkljsq7aeonlofssfm" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>cyxuu6e9425ptrkljsq7aeonlofssfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574334</id>
      <parentid>573995</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="2dea4w0810t79jb8nihk5jj9qoruf3q" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ద్రోణపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>2dea4w0810t79jb8nihk5jj9qoruf3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574335</id>
      <parentid>574334</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="bnpf7yo0c8umkq7s06ro1t8iouu3bk4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1943
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ద్రోణపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>bnpf7yo0c8umkq7s06ro1t8iouu3bk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574336</id>
      <parentid>574335</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="jo593loclwtfh6amf3wdw7dkw897de5" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ద్రోణపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>jo593loclwtfh6amf3wdw7dkw897de5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574345</id>
      <parentid>574336</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3383" sha1="b8qnz8m77geo6nfc98t0j4zooh2q00w" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ద్రోణపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మౌసల పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>b8qnz8m77geo6nfc98t0j4zooh2q00w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574348</id>
      <parentid>574345</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3568" sha1="0pwih0c9ljweejnro73bapssub1xwqm" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ద్రోణపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మౌసల పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మహాప్రస్థాన పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>0pwih0c9ljweejnro73bapssub1xwqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574350</id>
      <parentid>574348</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="d5haorva6wemxd8z86ccidebrn126xm" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = ద్విపద భారతము
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = భారతము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=
}}

&lt;poem&gt;
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము]] (1943) {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము]] - [[రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి|బాలసరస్వతి]]
[[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము]] (1911) - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/భీష్మపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ద్రోణపర్వము]] - [[రచయిత:తిమ్మయ|తిమ్మయ]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము]] (1950) {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మౌసల పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మహాప్రస్థాన పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/స్వర్గారోహణ పర్వము]] - [[రచయిత:సోమన|సోమన]]
&lt;/poem&gt;

[[వర్గం:ఇతిహాసాలు]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>d5haorva6wemxd8z86ccidebrn126xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121302</id>
    <revision>
      <id>574033</id>
      <parentid>562723</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="e2sgrottdzte1kpxa9ffa9ehzdaamct" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ఎలకూచి బాలసరస్వతి
|అనువాదం=
 | విభాగము  = సభాపర్వము
 | ముందరి = [[../విషయసూచిక/]]
 | తదుపరి =[[../సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=551 to=551/&gt;

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>e2sgrottdzte1kpxa9ffa9ehzdaamct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121329</id>
    <revision>
      <id>574021</id>
      <parentid>379940</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="ap2w886xi14r6pfnt0k6by5zx4contj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=206 to=256/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>ap2w886xi14r6pfnt0k6by5zx4contj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574022</id>
      <parentid>574021</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="ni98323l5z9kwax5zcuhx0gffi830wq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=206 to=256/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>ni98323l5z9kwax5zcuhx0gffi830wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121332</id>
    <revision>
      <id>574025</id>
      <parentid>379944</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="6gf2jkzfa9aq3k1u35gjbuabfcm9l1k" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - పంచమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=257 to=350/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>6gf2jkzfa9aq3k1u35gjbuabfcm9l1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574026</id>
      <parentid>574025</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="39fpewy6dyuyvie5at8jr4dkxztpxwo" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - తృతీయాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - పంచమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=257 to=350/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>39fpewy6dyuyvie5at8jr4dkxztpxwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121334</id>
    <revision>
      <id>574027</id>
      <parentid>381416</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="dclhp3zxgclmn46riybadgy4lvfin6v" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - పంచమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=390 to=458/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>dclhp3zxgclmn46riybadgy4lvfin6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574028</id>
      <parentid>574027</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="i06aaxp2gefhcjkekj6unf55z9k2ox7" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - పంచమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=390 to=458/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>i06aaxp2gefhcjkekj6unf55z9k2ox7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122493</id>
    <revision>
      <id>574029</id>
      <parentid>382704</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="izlrbb8dktmxb87357bzdqyawr9pltn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - అష్టమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=459 to=504/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>izlrbb8dktmxb87357bzdqyawr9pltn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574030</id>
      <parentid>574029</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="c33dy5g7eg9c8760znoo062jc555uhu" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../ఆదిపర్వము - అష్టమాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=459 to=504/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>c33dy5g7eg9c8760znoo062jc555uhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము - అష్టమాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122495</id>
    <revision>
      <id>574031</id>
      <parentid>382706</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="mqn87dcp3oyy3sjy0pcso4ryl301hwj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - అష్టమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../సభాపర్వము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=505 to=549/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>mqn87dcp3oyy3sjy0pcso4ryl301hwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574032</id>
      <parentid>574031</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="6nipj0v7ug545xkyoftr7yg59ghxthq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ఆదిపర్వము - అష్టమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ఆదిపర్వము - సప్తమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =[[../సభాపర్వము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=505 to=549/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>6nipj0v7ug545xkyoftr7yg59ghxthq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122496</id>
    <revision>
      <id>574034</id>
      <parentid>382707</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="mpmchg8686r119hu5a6i1sbg8hatacn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../సభాపర్వము/]]
 | తదుపరి =[[../సభాపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=553 to=609/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>mpmchg8686r119hu5a6i1sbg8hatacn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574035</id>
      <parentid>574034</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="cku8ma223ow0ku0uyl7gn9bdz20fal3" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../సభాపర్వము/]]
 | తదుపరి =[[../సభాపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=553 to=609/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>cku8ma223ow0ku0uyl7gn9bdz20fal3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574036</id>
      <parentid>574035</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="ndnr5w0d09lxym1dkk2g2ke8gakjisi" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ఎలకూచి బాలసరస్వతి
|అనువాదం=
 | విభాగము  = సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../సభాపర్వము/]]
 | తదుపరి =[[../సభాపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=553 to=609/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>ndnr5w0d09lxym1dkk2g2ke8gakjisi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122499</id>
    <revision>
      <id>574037</id>
      <parentid>382747</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="6sgno0ai5cta2uwyk52m00c9rfu2vbw" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ఎలకూచి బాలసరస్వతి
|అనువాదం=
 | విభాగము  = సభాపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=610 to=693/&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>6sgno0ai5cta2uwyk52m00c9rfu2vbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574038</id>
      <parentid>574037</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="0df4y31otof8kki9h0o9ly4o4p6l3dz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ఎలకూచి బాలసరస్వతి
|అనువాదం=
 | విభాగము  = సభాపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf&quot; from=610 to=693/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>0df4y31otof8kki9h0o9ly4o4p6l3dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135131</id>
    <revision>
      <id>574039</id>
      <parentid>409750</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T14:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="3ogbjhq5y7sb8fxl3gx05sdzfr26qsl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = తిమ్మయ
|అనువాదం=
 | విభాగము  = విరాటపర్వము
 | ముందరి = [[../విషయసూచిక/]]
 | తదుపరి =[[../విరాటపర్వము/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1911
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf&quot; from=1 to=60/&gt;

{{smallrefs}}

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>3ogbjhq5y7sb8fxl3gx05sdzfr26qsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:నెల్లూరి శివరామకవి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>147533</id>
    <revision>
      <id>574046</id>
      <parentid>509929</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="fd8t1djy0tpx4ymwkg3cte0jgqdrntt" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = నెల్లూరి
 |అసలుపేరు = శివరామకవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = నెల్లూరి శివరామకవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[కామకళానిధి]] (1901) {{small scan link|కామకళానిధి.pdf}}
* [[సానందోపాఖ్యానము]] (1952) {{small scan link|సానందోపాఖ్యానము (శివరామకవి).pdf}}</text>
      <sha1>fd8t1djy0tpx4ymwkg3cte0jgqdrntt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/725</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154781</id>
    <revision>
      <id>574359</id>
      <parentid>448593</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T04:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7966" sha1="foz1pm73uxpjvq4gqm8p0oalzlqdjp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము)||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;725A&quot; /&gt;నించు ఒక ధాతువు (pulse) గమ్యస్థానమును చేరిన తరువాత, సుమారు క్షణములో వెయ్యవవంకు కాల
వ్యవధిలో మరల వెనుకకు తిరిగివచ్చును. రాడార్ విధానములు, అనేకములయిన ప్రయోజనమును సాధించుటకు కనుగొనబడెను.

కాలమును గణించుటకై శిలాస్ఫటికపు ముక్కలు పెక్కురీతులుగా అత్యంత ఉపయోగకరములగుచున్నవి.
దీర్ఘ, హ్రస్వకాలవ్యవధులలోని తరచుదనము (freguency) యొక్క స్థిరత్వమును నిలుపుటలో ఈ స్ఫటికపుముక్క యొక్క సహజలక్షణములు మిగుల గొప్పవి. ఈ కారణముచే కచ్చితమయిన కాల నిర్ణయము చేయుటకు ఈ పదార్థము మిగుల తోడ్పడును. దీని ప్రయోగముచే క్షణికములో పదిలక్షలప భాగమును గూడ శాస్త్రజ్ఞులు గణింపగల్గుటచే, ఈ పదార్థము యొక్క ప్రభావమెట్టిదో బోధ పడగలదు.
{{right|ఎల్.జె.రె}}

&lt;section end=&quot;725A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;725B&quot; /&gt;'''కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము) :'''

క్రమమగు కాల వ్యవధులలో పునరావృత్తమగుచు వరుసగా సంభవించు రెండు దృగ్విలాసముల (Phenomena) మధ్యనుండు వ్యవధి కాలపరిమాణము (unit of time)గా గ్రహింపబడుచున్నది. ఏవేని రెండు దృగ్విలాసముల మధ్యనుండు వ్యవధి ఉచితమగు నొక కాలపరిమాణముగా చెప్పబడును.

భూమి తన అక్షము చుట్టును పూర్తిచేయు &quot;దైనిక భ్రమణము, పై నుదహరించిన కాలపరిమాణమును
పొందుట కుపయోగపడుచున్నది. భూమి యొక గోళాకృతిలో నున్నదనియు, అది తన ఉపరితలమును అనుసరించి ఏర్పడియున్న ఒక స్థిరవ్యాసము మీద పడమర నుండి తూర్పునకు తిరుగుచున్న ధనియు మనకు తెలియును. భూమి యొక్క ఈ భ్రమణపు ఇరుసు (వ్యాసము) ఆకాశమందొక నిశ్చితదిశయందు చలించుచుండును. ఆ ఇరుసు భూమ్యుపరితలమును ఖండించుస్థానములు ధ్రువములనబడును.
భ్రమణాక్షము వెంబడి ధ్రువముల గుండా పోవుచు బృహద్వలయములుగా భూతలమును ఖండించు సమతలములను రేఖాంశ వృత్తములందురు. భూమిమీద నొక నిర్దిష్ట స్థానముగుండమ, భ్రమణాతము గుండము పోవు సమతలము అస్థానము యొక్క రేఖాంశ మనబడును. గ్రీనిచ్ వద్దనుండు రేఖాంశము నకును ఏదేని స్థానము వద్దనుండు రేఖాంశమునకును మధ్యనుండు కోణముతో ఆస్థానము యొక్క ఉనికిని బట్టి, దానిమీది రేఖాంళము గ్రీనిచ్ నకు తూర్పున ఉన్నదనిగాని, లేక పశ్చిమమున ఉన్నదని గాని తెలుపబడును.

భూమి యొక్క అక్ష భ్రమణమునుబట్టి, ఆకాశమందున్న సూర్య చంద్రాది గ్రహములు, నక్షత్రములును
భూమిచుట్టు తూర్పునుండి పశ్చిమమునకు పరిభ్రమించు చున్నట్లగపడుచున్నవి. ఒక స్థానముమీది రేఖాంశముపై ఒక నక్షత్రము వరుసగా రెండుమార్లు దాటుటకు పట్టు కాలవ్యవధి స్థిరముగా నుండును. దానినే నాక్షత్రదిన (siderial day) మందురు. జ్యోతిశ్శాస్త్ర ప్రయోజనమునకై ఈ నాక్షత్రదినము ఒక సరియైన కాల పరిమాణముగా నేర్పడియున్నది. మన మామూలు గడియారములతో కొలచినచో ఈ నాక్షత్రదిన పరిమితి దాదాపు 23 గంటల 56 నిమిషములుండును.

మానవుని దైనందిన కార్యకలాపములలో సూర్యుడొక ప్రముఖస్థానమును వహించుచున్నాడు. ఆ కార
ణముచే అతి ప్రాచీన కాలమునుండి ఆకాశములో దృశ్యమానమగు సూర్యగ్రహముయొక్క దైనిక చలనము
కాలమాపకము (Measuring of time) గా నుపయోగపడుచున్నది. మానవజాతికి వ్యవసాయము, వేట అనునవి ప్రధానమైన వ్యాసంగములై, కాలగణన మంత కచ్చితముగా అక్కరపడని ఆదిమకాలమందు దృశ్యమాన సౌరదినమే కాలపరిమాణముగా గ్రహింపబడుచుండెడిది. దానిని అల్ప విభాగములుగా చేయవలసిన అవసరముండెడిదికాదు. మానవజాతి అభివృద్ధి గాంచిన కొలదియు, దినమును అల్ప విభాగములుగా చేసి కచ్చితముగా కొలువవలసిన అవసర మేర్పడెను. ఇందుకొరకై సౌరచక్రము
(sun-dial), పైకతాయంత్రము (sand glass), జలఘటి (water clock), ఘంటవత్తులు (hour candles) మున్నగు తంత్రములు (devices) వాడబడెను. వీటి యన్నీటిలో సౌరచక్రమే మిక్కిలి ప్రధానమైనది . ఆకాశములో సూర్యుని యొక్క దృశ్యమాన చలనము ననుసరించి, దిన ప్రమాణముకంటే అల్పతర పరిమాణము
&lt;section end=&quot;725B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>foz1pm73uxpjvq4gqm8p0oalzlqdjp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/726</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154782</id>
    <revision>
      <id>574362</id>
      <parentid>448594</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8092" sha1="1s8gprgpcfwx8u7ra2ow1nkmfm0omw6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh||విజ్ఞానకోశము -౨||కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము)}}&lt;/noinclude&gt;
గల కాల వ్యవధు లనుకూలించుటకు ఈ సౌరచక్రమువయోగపడును. కాని కాలమును కచ్చితముగా కొలువవలెనన్నచో ఈ సౌరచక్రమంతగా తోడ్పడదు.

కాలమానమునుగూర్చి ఇంకను ఎక్కువగా పరిశీలింప వలె నన్నచో, తగు వ్యాసార్థముతో ఒక గోళమును తీసికొని, దాని కేంద్రము భూమిమీద నేదేనొకచో నుండునట్లు అమర్చవలెను. ఈ గోళము ఆ ప్రదేశము యొక్క ఖగోళ ప్రతిరూపము (celestial sphere) అనబడును. నభోమండలముపై గ్రహణారలయొక్క దృశ్యమానగతులు అంతరాళమందొక వ్యాసముపై తూర్పు పడమరలుగా భ్రమించు ఈ ఖగోళ ప్రతిరూపము యొక్క లోపలి తలమందు స్థిరముగా నున్నట్లు తోచుచుండును. ఈ ఖగోళ ప్రతిరూపము వ్యాసము చుట్టును భ్రమణము చేయుచున్న ట్లగపడును. ఈ వ్యాసమే ఖగోళాక్షము (celestial axis) అనబడును. గ్రహనక్షత్రముల యొక్క దృశ్యమాన దైనిక గతులు నిజమునకు భూమి తన ఇరుసు
చుట్టును తాను భ్రమించుటను బట్టిగదా ఏర్పడుచున్నవి ! కనుక ఖగోళాక్షము భూ భ్రమణాక్షమునకు సమాంతరముగా నుండును. ఖగోళ ప్రతి రూపము యొక్క కేంద్రము గుండ పోవునట్టియు, ఖగోళాక్షము  నకు లంబముగా నుండునట్టియు తలము, ఖగోళ ప్రతిరూపముయొక్క ఉపరితలమును ఒక బృహద్వలయము వెంబడి ఖండించుచుండును. ఇది ఖగోళ నిరడ రేఖ (celestial equator)
అనబడును.

ఖగోళ ప్రతిరూపముమీద నక్షత్రముల యొక్క పరస్పరాపేక్షను బట్టి, అవి ఇంచుమించుగా స్థిరమగు
స్థానములలో నుండును. కనుక ఇవి స్థిరనక్షత్రములనబడును. ఈ స్థిరనక్షత్రముల ననుసరించి సూర్యుని స్థానము దినదినమునకు మారుచుండును. సూర్యగోళము యొక్క కేంద్రము ఖగోళ ప్రతిరూపము యొక్క ఉపరితలము మీద, నక్షత్రము నడుమగా పడమర నుండి తూర్పునకు ఒక బృహధ్వలయము వెంట చలించుచున్న ట్లగపడును. ఈ బృహద్వలయమును సూర్యకక్ష (ecliptic) అందురు. ఈ సూర్య కక్ష ఖగోళ నిరక్షరేఖను రెండు స్థిరస్థానముల వద్ద ఖండించుము. ఆ స్థిరస్థానములు మేషాది భిందువు (first point of Aries) అనియు, తులాదిబిందువు first point of Libra) అనియు అనబడును. ప్రతి సంవత్సరము సూర్యగోళము యొక్క కేంద్రము మేషాది బిందువుగుండా మార్చి 21 వ తేదీ ప్రాంతములోను, తులాది బిందువుగుండా సెప్టెంబరు 23 వ తేదీ ప్రాంతములొసు దాటుచుండును.

సూర్యగోళము యొక్క కేంద్రము మేషాది బిందువు గుండా రెండు మార్లు వరుసగా దాటిపోవుటకు పట్టు
కాలవ్యవధిని ఒక సౌరాబ్దమందురు (Solor year). దీని పరిమితి సుమారు 365¼ సౌరదినము లుండును.

మేషాది బిందువు ఒక నిర్ణీతస్థానముయొక్క రేఖాంశము మీదుగా రెండుమార్లు వరుసగా దాటుటకు పట్టు కాల వ్యవధి ఒక నాక్షత్ర దినమునకు సమానము. ఒక స్థాన మందు మేషాదిబిందువు అచటి రేఖాంశముమీద నున్నపుడు అచటి నాక్షత్ర దినము ప్రారంభమగును. ఈ నాక్షత్ర దినము 0 మొదలు 24 వరకు లెక్కింపబడు 24 గంటలుగా విభజింపబడును. నాక్షత్రదినము జ్యోతిశ్శాస్త్రగణితముందు
ఉపయోగించును. కాని ఆకాశమందు దృశ్యమానమగు దైనిక సూర్యచలనము ననుసరించి యుండని కారణము చేత, ఇది ప్రజల నిత్యజీవితమం దుపయోగించదు.

ఖగోళమందు నక్షత్రములగుండా సూర్యుడు చలించు చున్నట్లగపడుట, భూమి సూర్యుని చుట్టు ఒక కేంద్రాభి వృత్తకక (ecliptic orbit) యందు పరిభ్రమించుటను బట్టి ఏర్పడుచున్నది. భూమి సూర్యుని చుట్టును ఇట్లు పరిభ్రమించుట ఒకే రీతిగా ఉండదు. సూర్యగోళము యొక్క మధ్య బిందువు ఒక ప్రదేశమందలి రేఖాంశము మీదుగా రెండుమార్లు వరుసగా దాటుటకు పట్టు కాలవ్యవధి రూపమగు దృశ్యమాన సౌరదినము ఆ ప్రదేశ మందు సంవత్సరమంతయు ఒకేరీతిగా స్థిరమైయుండదు.
అందుచే ఈ సౌరదినమును ఒక కాల ప్రమాణము (unit of time) గా గ్రహింప వీలుకాకున్నది.

సూర్యునితో సంసర్గమై (associated) యుండు ఒక కాల ప్రమాణమును పొందుటకై మాధ్యమిక సూర్య
బింబము (Mean Sun) అనునొక ఊహాలిందువు గ్రహింపబడెను. అబిందువు ఖగోళ విరడ రేఖ (celestial equator) మీద సమవేగముతో చలించుచు, సూర్యగోళమందలి మధ్యబిందువు కేంద్రాభ (elliptic) కక్షయందు ఒకవల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1s8gprgpcfwx8u7ra2ow1nkmfm0omw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574363</id>
      <parentid>574362</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>574363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8091" sha1="7humnnggs9y0bze4tfn2hj951175pu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము)}}&lt;/noinclude&gt;
గల కాల వ్యవధు లనుకూలించుటకు ఈ సౌరచక్రమువయోగపడును. కాని కాలమును కచ్చితముగా కొలువవలెనన్నచో ఈ సౌరచక్రమంతగా తోడ్పడదు.

కాలమానమునుగూర్చి ఇంకను ఎక్కువగా పరిశీలింప వలె నన్నచో, తగు వ్యాసార్థముతో ఒక గోళమును తీసికొని, దాని కేంద్రము భూమిమీద నేదేనొకచో నుండునట్లు అమర్చవలెను. ఈ గోళము ఆ ప్రదేశము యొక్క ఖగోళ ప్రతిరూపము (celestial sphere) అనబడును. నభోమండలముపై గ్రహణారలయొక్క దృశ్యమానగతులు అంతరాళమందొక వ్యాసముపై తూర్పు పడమరలుగా భ్రమించు ఈ ఖగోళ ప్రతిరూపము యొక్క లోపలి తలమందు స్థిరముగా నున్నట్లు తోచుచుండును. ఈ ఖగోళ ప్రతిరూపము వ్యాసము చుట్టును భ్రమణము చేయుచున్న ట్లగపడును. ఈ వ్యాసమే ఖగోళాక్షము (celestial axis) అనబడును. గ్రహనక్షత్రముల యొక్క దృశ్యమాన దైనిక గతులు నిజమునకు భూమి తన ఇరుసు
చుట్టును తాను భ్రమించుటను బట్టిగదా ఏర్పడుచున్నవి ! కనుక ఖగోళాక్షము భూ భ్రమణాక్షమునకు సమాంతరముగా నుండును. ఖగోళ ప్రతి రూపము యొక్క కేంద్రము గుండ పోవునట్టియు, ఖగోళాక్షము  నకు లంబముగా నుండునట్టియు తలము, ఖగోళ ప్రతిరూపముయొక్క ఉపరితలమును ఒక బృహద్వలయము వెంబడి ఖండించుచుండును. ఇది ఖగోళ నిరడ రేఖ (celestial equator)
అనబడును.

ఖగోళ ప్రతిరూపముమీద నక్షత్రముల యొక్క పరస్పరాపేక్షను బట్టి, అవి ఇంచుమించుగా స్థిరమగు
స్థానములలో నుండును. కనుక ఇవి స్థిరనక్షత్రములనబడును. ఈ స్థిరనక్షత్రముల ననుసరించి సూర్యుని స్థానము దినదినమునకు మారుచుండును. సూర్యగోళము యొక్క కేంద్రము ఖగోళ ప్రతిరూపము యొక్క ఉపరితలము మీద, నక్షత్రము నడుమగా పడమర నుండి తూర్పునకు ఒక బృహధ్వలయము వెంట చలించుచున్న ట్లగపడును. ఈ బృహద్వలయమును సూర్యకక్ష (ecliptic) అందురు. ఈ సూర్య కక్ష ఖగోళ నిరక్షరేఖను రెండు స్థిరస్థానముల వద్ద ఖండించుము. ఆ స్థిరస్థానములు మేషాది భిందువు (first point of Aries) అనియు, తులాదిబిందువు first point of Libra) అనియు అనబడును. ప్రతి సంవత్సరము సూర్యగోళము యొక్క కేంద్రము మేషాది బిందువుగుండా మార్చి 21 వ తేదీ ప్రాంతములోను, తులాది బిందువుగుండా సెప్టెంబరు 23 వ తేదీ ప్రాంతములొసు దాటుచుండును.

సూర్యగోళము యొక్క కేంద్రము మేషాది బిందువు గుండా రెండు మార్లు వరుసగా దాటిపోవుటకు పట్టు
కాలవ్యవధిని ఒక సౌరాబ్దమందురు (Solor year). దీని పరిమితి సుమారు 365¼ సౌరదినము లుండును.

మేషాది బిందువు ఒక నిర్ణీతస్థానముయొక్క రేఖాంశము మీదుగా రెండుమార్లు వరుసగా దాటుటకు పట్టు కాల వ్యవధి ఒక నాక్షత్ర దినమునకు సమానము. ఒక స్థాన మందు మేషాదిబిందువు అచటి రేఖాంశముమీద నున్నపుడు అచటి నాక్షత్ర దినము ప్రారంభమగును. ఈ నాక్షత్ర దినము 0 మొదలు 24 వరకు లెక్కింపబడు 24 గంటలుగా విభజింపబడును. నాక్షత్రదినము జ్యోతిశ్శాస్త్రగణితముందు
ఉపయోగించును. కాని ఆకాశమందు దృశ్యమానమగు దైనిక సూర్యచలనము ననుసరించి యుండని కారణము చేత, ఇది ప్రజల నిత్యజీవితమం దుపయోగించదు.

ఖగోళమందు నక్షత్రములగుండా సూర్యుడు చలించు చున్నట్లగపడుట, భూమి సూర్యుని చుట్టు ఒక కేంద్రాభి వృత్తకక (ecliptic orbit) యందు పరిభ్రమించుటను బట్టి ఏర్పడుచున్నది. భూమి సూర్యుని చుట్టును ఇట్లు పరిభ్రమించుట ఒకే రీతిగా ఉండదు. సూర్యగోళము యొక్క మధ్య బిందువు ఒక ప్రదేశమందలి రేఖాంశము మీదుగా రెండుమార్లు వరుసగా దాటుటకు పట్టు కాలవ్యవధి రూపమగు దృశ్యమాన సౌరదినము ఆ ప్రదేశ మందు సంవత్సరమంతయు ఒకేరీతిగా స్థిరమైయుండదు.
అందుచే ఈ సౌరదినమును ఒక కాల ప్రమాణము (unit of time) గా గ్రహింప వీలుకాకున్నది.

సూర్యునితో సంసర్గమై (associated) యుండు ఒక కాల ప్రమాణమును పొందుటకై మాధ్యమిక సూర్య
బింబము (Mean Sun) అనునొక ఊహాలిందువు గ్రహింపబడెను. అబిందువు ఖగోళ విరడ రేఖ (celestial equator) మీద సమవేగముతో చలించుచు, సూర్యగోళమందలి మధ్యబిందువు కేంద్రాభ (elliptic) కక్షయందు ఒకవల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7humnnggs9y0bze4tfn2hj951175pu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/727</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154783</id>
    <revision>
      <id>574364</id>
      <parentid>448595</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>574364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4505" sha1="416aa6fa22ascu1pgqrc9sexxwc05ca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము)||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
యము పూర్తి చేయు కాలవ్యవధిలోనే ఖగోళ నిరణ రేఖ
మీద ఇరిగూడ నొకవలయమును పూర్తి చేయును.
పై జెప్పిన 'మాధ్యమిక' సూర్యుని చలనమునకును, నిజ
సూర్యుని చలనమునకునుగల అంతరము ఎల్లపుడు స్వల్ప
ముగా నుండును. కనుక నిజసూర్యు ననుసరించి లెక్కింప
బడు సౌరకాల పరిమితికిని, కృత్రిమసూర్యుని అనుసరించి
లెక్కింపబడు సౌరకాలమునకును భేద మెక్కువగానుండదు.
యథార్థమునకు, ఈ రెండింటిమధ్య భేద మెప్పుడును 17
నిముషములకంటె తక్కువగనే ఉండును. మాధ్యమిక
సౌరకాలము (mean solar time) మామూలు గడి
యారములవలన తెలియును, నావికా పంచాంగమందు
(Nautical Almanac) సంవత్సరమంతయు ప్రతి
దినమునకు ఇవ్వబడెడి కాలసమీకరణము (equation of
20
23
మా
సంగ్రహ ఆంధ్ర
time) ననుసరించి దృశ్య సౌరకాలమును (apparent
solar time) సగటు సౌరకాలములోనికి మార్చుకొన
వచ్చును. దృశ్య సౌరకాలమునుండి మాధ్యమిక సౌర
కాలమును తీసివేయగా, శేషించినదానితో నావికా
పంచాంగమందు నివరింపబడిన కాలసమీకరణము సమాన
మగును. దృశ్య సౌరకాలమును పొందుటకై, మాధ్యమిక
సౌర కాలమునకు (సరియగు చిహ్నముతో సంక లసరూప
మగు సవరణయే కాలసమీకరణమగును. ఈ కాలసమీకర
ణము యొక్క విలువ-14 ని. 20 సె; + 18 ని. 287. మధ్య
భేదించుచుండును. ఈ అంతిమవిలువలు వరుసగా ఫిబ్రవరి
11 వ తేదీన, నవంబరు 3వ తేదీన సంభవించుచుండును.
కాల సమీకరణము ప్రతిదినము మారుచుండును.
మార్పులు దిగువ పటమునందు చూడనగును,
కాల సమీకరణము
మే
జూ జులై ఆ
12
€3
20
15
10
5
నిమిషములు
5
62.
10
15
10
-10
-15.
-15
JAM FEB MAR APR
MAY
JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC
.20
_20
పై పటము నుపయోగించిగాని, నాలికా పంచాంగమును
బట్టిగాని, ఏదినమందైనను మధ్యాహ్న సమయమున కాల
సమీకరణమును నిర్ణయింపనగును. దానికి వలయు
సరియగు సవరణ నుపయోగించి మాధ్యమిక సౌరకాల
మును, దృశ్యసౌరకాలమును పరస్పరము (vice veraa)
మార్చవచ్చును. సంవత్సరములో ఏప్రిల్ 16, జూన్ 15,
పటము 1
676
సెప్టెంబరు 1, డిసెంబరు 25 - ఈ నాలుగు దినములందు
కాలసమీకరణము అదృశ్యమగును.
ఏ ప్రదేశమండైనను మాధ్యమిక సూర్యుడు అచటి
&quot;రేఖాంశ మును చాటునపుడు అచట మాధ్యమిక మధ్యాహ్న
(mean noon) మగుచుండును. భూమి తన అక్షముమీద
పడమరనుండి తూర్పునకు తిరుగుటను బట్టి సూర్యుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>416aa6fa22ascu1pgqrc9sexxwc05ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574365</id>
      <parentid>574364</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>574365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4457" sha1="tt8mmmz05669ucdxsp9lcq2stmd42ob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము)||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
యము పూర్తి చేయు కాలవ్యవధిలోనే ఖగోళ నిరణ రేఖ
మీద ఇరిగూడ నొకవలయమును పూర్తి చేయును.
పై జెప్పిన 'మాధ్యమిక' సూర్యుని చలనమునకును, నిజ
సూర్యుని చలనమునకునుగల అంతరము ఎల్లపుడు స్వల్ప
ముగా నుండును. కనుక నిజసూర్యు ననుసరించి లెక్కింప
బడు సౌరకాల పరిమితికిని, కృత్రిమసూర్యుని అనుసరించి
లెక్కింపబడు సౌరకాలమునకును భేద మెక్కువగానుండదు.
యథార్థమునకు, ఈ రెండింటిమధ్య భేద మెప్పుడును 17
నిముషములకంటె తక్కువగనే ఉండును. మాధ్యమిక
సౌరకాలము (mean solar time) మామూలు గడి
యారములవలన తెలియును, నావికా పంచాంగమందు
(Nautical Almanac) సంవత్సరమంతయు ప్రతి
దినమునకు ఇవ్వబడెడి కాలసమీకరణము (equation of
time) ననుసరించి దృశ్య సౌరకాలమును (apparent
solar time) సగటు సౌరకాలములోనికి మార్చుకొన
వచ్చును. దృశ్య సౌరకాలమునుండి మాధ్యమిక సౌర
కాలమును తీసివేయగా, శేషించినదానితో నావికా
పంచాంగమందు నివరింపబడిన కాలసమీకరణము సమాన
మగును. దృశ్య సౌరకాలమును పొందుటకై, మాధ్యమిక
సౌర కాలమునకు (సరియగు చిహ్నముతో సంక లసరూప
మగు సవరణయే కాలసమీకరణమగును. ఈ కాలసమీకర
ణము యొక్క విలువ-14 ని. 20 సె; + 18 ని. 287. మధ్య
భేదించుచుండును. ఈ అంతిమవిలువలు వరుసగా ఫిబ్రవరి
11 వ తేదీన, నవంబరు 3వ తేదీన సంభవించుచుండును.
కాల సమీకరణము ప్రతిదినము మారుచుండును.
మార్పులు దిగువ పటమునందు చూడనగును,
కాల సమీకరణము
మే
జూ జులై ఆ
12
€3
20
15
10
5
నిమిషములు
5
62.
10
15
10
-10
-15.
-15
JAM FEB MAR APR
MAY
JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC
.20
_20
పై పటము నుపయోగించిగాని, నాలికా పంచాంగమును
బట్టిగాని, ఏదినమందైనను మధ్యాహ్న సమయమున కాల
సమీకరణమును నిర్ణయింపనగును. దానికి వలయు
సరియగు సవరణ నుపయోగించి మాధ్యమిక సౌరకాల
మును, దృశ్యసౌరకాలమును పరస్పరము (vice veraa)
మార్చవచ్చును. సంవత్సరములో ఏప్రిల్ 16, జూన్ 15,
పటము 1
676
సెప్టెంబరు 1, డిసెంబరు 25 - ఈ నాలుగు దినములందు
కాలసమీకరణము అదృశ్యమగును.
ఏ ప్రదేశమండైనను మాధ్యమిక సూర్యుడు అచటి
&quot;రేఖాంశ మును చాటునపుడు అచట మాధ్యమిక మధ్యాహ్న
(mean noon) మగుచుండును. భూమి తన అక్షముమీద
పడమరనుండి తూర్పునకు తిరుగుటను బట్టి సూర్యుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tt8mmmz05669ucdxsp9lcq2stmd42ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/728</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154784</id>
    <revision>
      <id>574366</id>
      <parentid>448596</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8473" sha1="7er6awz9bvm0o9zydm12shvu7zfribb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాలము (ఖగోళ శాస్త్రానుసారము)}}&lt;/noinclude&gt;
వివిధ రేఖాంశములను వరుసగా చాటుచుండును. మధ్యాహ్నముకూడ భూమిచుట్టును తూర్పునుండి పడమరకు 24 గంటలలో ఒక వలయమును పూర్తి చేయుచు పయనించుచుండును. ఒక ప్రదేశమందలి స్థానిక కాలము దానికి పశ్చిమమందుండు మరియొక ప్రదేశములోని స్థానిక కాలముకంటే ముందుగా నడచుచుండును. వాటి రేఖాంశములలో ఒక్కొక్క డిగ్రీని 4 నిమిషముల వంతున ఈ భేదముండును.

వేర్వేరు భూతల ప్రదేశములందలి పరిశీలనములను పోల్చవలెనన్నచో, ఆయా ప్రదేశముల యొక్క రేఖాంశముల భేదమును కని పెట్టవలెను. రేఖాంశములను నిర్ణయించుటకై గ్రీనిచ్ వద్ద నుండు యామ్యోత్తర రేఖ 'o' రేఖాంశముగా గ్రహింపబడి, అక్కడనుండి తూర్పు లేక పడమరదిశగా వేర్వేరు ప్రదేశముల యొక్క రేఖాంశములు 'o' నుండి 180 వరకు డిగ్రీలలో గ్రహింపబడెను. ఈ రేఖాంశములు ఒక్కొక్క డిగ్రీకి 4 నిమిషముల చొప్పున కాలభేదముగా కూడ తెలుపబడుచుండును. ఈ రేఖాంశములను ఈ క్రింది విషయములపై ఆధారపడి అనేక విధములుగా నిర్ణయింపవచ్చును :

(1) చంద్రుని ఉచ్చస్థానము (culmination) (2) జ్వాల (flame) లేక రాకెట్ సిగ్నల్స్; (3) క్రోనో మీటరు (నావికా గడియారము), (4) టెలిగ్రాఫ్ లేక రేడియో సిగ్నల్స్. 'టెలిగ్రాఫిక్ సిగ్నల్స్ విధానము 19 వ శతాబ్ది మధ్యమునను, రేడియో సిగ్నల్సు విధానము 1906 లోను మొదట వాడుకలోనికి వచ్చెను. ఈ పద్ధతులలో ఎ అను ప్రదేశమందుండు స్థానిక కాలము బి అను వేరొక ప్రదేశ మందలి స్థానిక కాలముతో ఎ నుండి బి కు మరియు బి నుండి ఎ కు పంపబడు ఎలెక్ట్రిక్ సిగ్నల్సు సహాయమున
పోల్చబడును. ఇట్లు ఒకచోటునుండి మరియొక చోటుకు ఎలెక్ట్రిక్ సిగ్నలు పోవుటకు పట్టు కాలవ్యవధి వలన కలుగు లోపము తొలగింపబడును.

వివిధ రేఖాంశములపై నుండు వివిధ ప్రదేశము లందలి స్థానిక కాలములు భేదించుచుండును. ఈ భేదము ప్రతి డిగ్రీ రేఖాంశమునకు 4 నిమిషముల చొప్పున ఉండును. రైళ్ళలో అతి వేగముగా ప్రయాణముచేయుట సర్వసామాన్యమైనప్పుడు వివిధ స్టేషనులలోని స్థానిక కాలభేదము మిక్కిలి ప్రతిబంధకమగుచు వచ్చెను. కాని ఒక సెంట్రల్ స్టేషనులోని గాని, ఒక పెద్ద పట్టణములోని గాని స్థానిక కాలమే ఆ రైలుమార్గమున కంతకును వాడుకయం దుండుటచే, ఈ యిబ్బంది తొలగిపోయెను. కొన్ని సందర్భములలో పశ్చిమమునుండి తూర్పునకు ఎక్కువగా వ్యాపించని దేశములో ఆ దేశపు రాజధానీ
నగరము యొక్క గాని, ఏదేని యొక ముఖ్యనగరము యొక్కగాని స్థానిక కాలమే దేశమంతట వాడబడు
చుండెడిది. ఈ విధముగా గ్రీనిచ్ లొని స్థానిక కాలము ఇంగ్లండునండంతటను, పారిస్ లోని స్థానిక కాలము ఫ్రాన్స్నందంతటను పెక్కు సంవత్సరములవరకు వాడబడెను, అయినను, ఒకదేశమునుండి మరియొక దేశమునకు పోయినపుడు గాని, పశ్చిమమునుండి తూర్పునకు ఎక్కువగా వ్యాపించిన దేశములో ప్రయాణము చేసినపుడు గాని, కాలమును గూర్చిన చిక్కు. అట్లే యున్నది.

ఈ యిబ్బందులను అధిగమించుటకై 1884 లో వాషింగ్టన్ నగరమం దొక అంతర్జాతీయ సమావేశము జరుపబడి, అందు గ్రీనిచ్ నందలి యామ్యోత్తరరేఖ మొదలుకొని 15 డిగ్రీలు అంతరముండునట్లు 24 ప్రమాణిత రేఖాంశములు అంగీకరింపబడెను. ఇట్లేర్పడిన ప్రతి అంతరములోని స్థానిక కాలము గ్రీనిచ్ నందలి స్థానిక కాలముకంటె పూర్తి గంటలలో (whole hours) మాత్రమే భేదించియుండును. మరియు భూగోళముమీది ఏ ప్రదేశము యొక్క స్థానిక కాలమైనను, దానికి మిక్కిలి సమీపములో నుండు రేఖాంశముమీద స్థానిక కాలమే వర్తించునని గూడ అంగీకరింపబడెను. ఈ విధముగా భూగోళమంతయు
24 ప్రమాణిక రేఖాంశములు మధ్యగా గల 24 మండలములుగా విభజింపబడెను. ఆయా రేఖాంశమునకు చెందిన స్థానిక కాలమే ఆ మండలమున కంతకు ప్రమాణిత కాలము (standard time) గా వర్తించును. ఒక మండలము నుండి ప్రక్కనుండు మండలమునకు జరుగునపుడు ఒక గంట వ్యత్యాస మేర్పడు చుండును. ఏ ఒక్క మండలములోని ప్రదేశము యొక్క స్థానికకాలమునకు, ప్రమాణిత కాలమునకును ఒక అర్ధగంటకంటె ఎక్కువ వ్యత్యాసముండదు. ప్రతి మండలమందును ప్రమాణితకాలమును చట్టసమ్మత మొనర్చుటకై పెక్కు దేశములు శాసనములు చేసినవి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7er6awz9bvm0o9zydm12shvu7zfribb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/729</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154787</id>
    <revision>
      <id>574372</id>
      <parentid>448606</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T07:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="o993q2ujivqsw19p8sy2ppqtzkz3fn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{r|కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము)||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;section begin=&quot;729A&quot; /&gt;ఒక్క ఫ్రాన్సు దేశములో మాత్రము ఇంకను పారిస్ కాలమే వాడుకయందున్నది. కొన్ని దేశములందు వాడుకలోనున్న ప్రమాణిత కాలము లిచట చూపబడెను:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
!  !!  !! 
|-
| భారతదేశము || -5 గం. || 30 నిమిషములు
|-
| మలయా || -7 గం. || 30 నిమిషములు
|-
| పాకిస్తాన్ (తూ) || -6 గం. || 
|-
| పాకిస్తాన్ (ప) || -4 గం. || 30 నిమిషములు
|-
| ఇండోచైనా || -8 గం. || 
|-
| జాంబిబారు || -3 గం. || 
|-
| హవాయి ద్వీఅములు || +10 గం. || 
|-
| గ్రీన్ లాండ్ || +4 గం. || 
|-
| అర్జెంటైనా || +3 గం. || 
|-
| చైలీ || +4 గం. || 
|-
| మెక్సికో || +6 గం. || 
|-
| మిచిగాన్ || +5 గం. || 
|-
| సెయింట్ హెలీనా ||  0 గం. || 
|}
గ్రీనిచ్ నందలి సగటు శాలము రావలెనన్నచో, ఈ దేశముల కెదురుగా చూపబడిన ప్రమాణిత కాలములను ఆ యాదేశముల ప్రమాణిత సగటు కాలములకు కలుపవలసి యుండును.

భారతదేశమువంటి కొన్ని దేశములు ప్రమాణిత కాలమునకు అర్ధగంటవంటి గుణిజముల (multiples) ను ఉపయోగించుచున్నవి.

నాగరిక దేశము లన్నిటియందును సాధారణ పౌర (civil) దినము అర్ధరాత్రి సమయమునం దారంభమగును. మధ్యాహ్నము తరువాతి గంటలు 18, 14... అని అర్ధ రాత్రి 24 గం. వరకు లెక్కింపబడుచు, అటుపై క్రొత్త దినము ప్రారంభమగును. కాని ఖగోళశాస్త్రజ్ఞులు మాధ్యమిక సూర్యుడు యామ్యోత్తర రేఖమదాటు మధ్యాహ్న సమయముతో దినము నారంభించెదరు.
{{right|ఎం.కె. ఎం}}
&lt;section end=&quot;729A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;729B&quot; /&gt;'''కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము) :'''
&lt;poem&gt;
&quot;లోకానా మంతకృత్ కాలః
       కాలోన్యః కలనాత్మకః
సద్విదాస్థూలసూక్ష్మత్వా
       స్మూర్తళ్చామూర్త ఉచ్యతే&quot;&lt;/poem&gt;

అని సూర్య సిద్ధాంతములో కాలస్వరూపము నిర్వచింపబడినది. ఆసృష్టి ప్రళయాంతముగనుండు కాలము
మహా కాలమనియు, నూనవుడు కొలువదగు కాలము కలనాత్మక కాలమనియు చెప్పి తిరిగి ఆ కలనాత్మక కాలమును మూర్త కాలమనియు, అమూర్తకాలమనియు రెండు విధములుగా ప్రతిపాదించియున్నారు. మహాకాల మెట్లు అమేయమో అనగా కొలుచుటకు సాధ్యపడదో అట్లే అమూర్త కాలముకూడ అమేయమే. ఈ అమూర్త కాలము సూక్ష్మకాలమని జ్యోతిష్కులు చెప్పుచున్నారు. ఇక మనము కొలుచు స్థూలకాలము మూర్తకాల మనబడును. ఈ మూర్త కాలమును వివిధ దేశములందు వివిధముగా కొలుచు మానములు గలవు.

ప్రాచీన భారతములో వాడబడిన కాలమానము,
&lt;poe&gt;
&quot;అష్టాదశని మేషాస్తు :
       కాష్ఠాత్రింశత్తుతాః కలా !
తాస్తు త్రింశత్క్షణ స్తేతు ।
       ముహూర్తో ద్వాదశ... ॥&lt;/poem&gt;

జని అమరకోశములో నిర్వచింపబడినది. పదునెనిమిది రెప్పపాట్ల కాలమునకు కాష్ఠయనియు, ముప్పది కాష్ఠ లోక కలయనియు, ముప్పది కల లొక క్షణ మనియు, ముహూర్తమన ద్వాదశ కళాత్మక మరియు పైశ్లోకమందలి భావము. ముహూర్తమనగా రెండు గడియల కాల మనియు, గడియయనగా ఇరువది నాలుగు నిమిషము లనియు ప్రసిద్ధ వ్యవహారము. రెండున్నర గడియలోక గంటయగును. సూర్యసిద్ధాంత మందు కాలమాన మిట్లు ప్రతిపాదింపబడినది.
&lt;poem&gt;
&quot;షడ్భిః ప్రొడైర్వి నాడీ స్యాత్
తత్ షష్ట్యా నాడికా స్మృతా |
నాడీ షష్ట్యాతు నాక్షశత్ర
మహోరాత్రం ప్రకీర్తితం.&quot;&lt;/oem&gt;

అనగా 'ఆరు ప్రాణములోక విఘటిక, అరువది విఘటిక లొక ఘటిక, అరువది ఘటిక లోక నాక్షత్రాహో
రాత్రము' అని యర్ధము. ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసాత్మక కాలమునకు ప్రాణకాలమని చెప్పుదురు. విఘటిక యనగా ఇరువది నాలుగు సెకండ్లకాల మగుటచేత ఆరు ప్రాణములోక విఘటిక అనగా నాలుగు సెకండ్ల కొక ప్రాణకాల
&lt;section end=&quot;729B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o993q2ujivqsw19p8sy2ppqtzkz3fn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:సానందోపాఖ్యానము (శివరామకవి).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>191102</id>
    <revision>
      <id>574045</id>
      <parentid>509763</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574045</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="387" sha1="rxvojkq1mb7dp1ijgy79ydr1n8wrqm4" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[సానందోపాఖ్యానము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:నెల్లూరి శివరామకవి|నెల్లూరి శివరామకవి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1952
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>rxvojkq1mb7dp1ijgy79ydr1n8wrqm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:వికృతివివేకము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>196653</id>
    <revision>
      <id>574042</id>
      <parentid>516138</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T17:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574042</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="mv0ripxf7vlggutgk00zncapiz9g6ay" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి)
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=అథర్వణాచార్య
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1921
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
67=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>mv0ripxf7vlggutgk00zncapiz9g6ay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574043</id>
      <parentid>574042</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574043</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="rtqouqrbvxxfbbpp1b2j47sbpo1oszg" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి)
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=అథర్వణాచార్య
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1921
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;అట్ట&quot;
2=&quot;ప్రవి&quot;
67=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>rtqouqrbvxxfbbpp1b2j47sbpo1oszg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574044</id>
      <parentid>574043</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574044</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356" sha1="1kefx5i1ax1x2d1br46pj1owjzxalga" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి)
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=అథర్వణాచార్య
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1921
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;అట్ట&quot;
2=&quot;ప్రవి&quot;
67=1
241=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>1kefx5i1ax1x2d1br46pj1owjzxalga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వికృతివివేకము.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196721</id>
    <revision>
      <id>574041</id>
      <parentid>516228</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T17:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="b4y18dvpzralj38az8pzpwkybcxp8fz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మొదటికూర్పు—1921

రెండవకూర్పు—1955

మ ధనమే పావన మంచు నెంచ కధిక
ద్రవ్యంబు వెచ్చించి జీ
వనముం గూర్చుచు సత్కవీంద్రులకు
ర్వాణాంధ్ర
సద్వాజ్ఞ్మయం
బుసు దాఁ బెంచుచు దాని సుబ్ధికముగా
ముద్రించు వావిళ్లపం
శ్యు నఫీతాగము వేంక టేశ్వరునిఁ బ్రో
చుంగాక శ్రీశుం డిలన్

చెన్నపురి .
వావిళ్ల ప్రెస్సున
_ 1955&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4y18dvpzralj38az8pzpwkybcxp8fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ద్విపదభారతము 3.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>210249</id>
    <revision>
      <id>573984</id>
      <parentid>548976</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573984</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="l15y70un35h7a9dbag60427s2v6pxtv" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1949
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>l15y70un35h7a9dbag60427s2v6pxtv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573985</id>
      <parentid>573984</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573985</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="2yc94sk0egstbhlzz3jpa3a1zf7qu8d" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>2yc94sk0egstbhlzz3jpa3a1zf7qu8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573994</id>
      <parentid>573985</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573994</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="2tn2k1mhbnc5mbrx3ww8uu1oo9ekpwo" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
8to21=&quot;విసూ&quot;
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>2tn2k1mhbnc5mbrx3ww8uu1oo9ekpwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573997</id>
      <parentid>573994</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573997</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="oz04tjqf85mzsak5iuhy0gff1nvrd5v" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
8to21=&quot;విసూ&quot;
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>oz04tjqf85mzsak5iuhy0gff1nvrd5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573998</id>
      <parentid>573997</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573998</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="424" sha1="0ju5luc4ty6leuf16ae0p86cnr86p4a" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>0ju5luc4ty6leuf16ae0p86cnr86p4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574000</id>
      <parentid>573998</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574000</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="n7igbf3dzt512j353sx7rbirsl7vy1o" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
22=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>n7igbf3dzt512j353sx7rbirsl7vy1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574004</id>
      <parentid>574000</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574004</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="4ett1iqpwok4hgbiydxb56vg9ptvrk8" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
22=1
154=1
155=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>4ett1iqpwok4hgbiydxb56vg9ptvrk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574007</id>
      <parentid>574004</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574007</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="ogsldvgnzobz9k2ikxb7n8zc4dj0eba" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
22=1 23=-
154=1 155=-
278=1 279=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>ogsldvgnzobz9k2ikxb7n8zc4dj0eba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574010</id>
      <parentid>574007</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574010</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="lkqbg0nyvikh1pcnhwquomsfanweemn" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
22=1 23=-
154=1 155=-
278=1 279=-
378=1 379=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>lkqbg0nyvikh1pcnhwquomsfanweemn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574013</id>
      <parentid>574010</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574013</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="a96omn22zcc1679gozhhgv4sd5cunnr" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
22=1 23=-
154=1 155=-
278=1 279=-
378=1 379=-
452=1 453=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>a96omn22zcc1679gozhhgv4sd5cunnr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574016</id>
      <parentid>574013</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574016</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="24ksubpfq7df20rd3vy8gmej0m4db9y" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
5=-
6=&quot;ఉపోద్ఘాతం&quot;
7=-
8to21=&quot;విసూ&quot;
22=1 23=-
154=1 155=-
278=1 279=-
378=1 379=-
452=1 453=-
492=1 493=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>24ksubpfq7df20rd3vy8gmej0m4db9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ద్విపదభారతము 4.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>210251</id>
    <revision>
      <id>573973</id>
      <parentid>573969</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573973</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="ernti1z002oerpqs1uuwrgb3dhups4h" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపదభారతము 4]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=గంటి జోగి సోమయాజి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=9
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to8=-
9to17=&quot;విసూ&quot;
18=1
19=-
106=1
107=-
166=1
167=-
228=1
229=-
260=1
261=-
282=1 283=-
292=1 293=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>ernti1z002oerpqs1uuwrgb3dhups4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573974</id>
      <parentid>573973</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573974</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="0plsjsgvx3gjnv0olmo1li9eqkhf94y" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపదభారతము 4]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=9
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to8=-
9to17=&quot;విసూ&quot;
18=1
19=-
106=1
107=-
166=1
167=-
228=1
229=-
260=1
261=-
282=1 283=-
292=1 293=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>0plsjsgvx3gjnv0olmo1li9eqkhf94y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573978</id>
      <parentid>573974</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573978</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="401" sha1="n9b3ns7czzjy7i9x40ue57zcdt0wzvw" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద భారతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=తిమ్మయ, సోమన
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గంటి జోగి సోమయాజి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1950
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=9
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to8=-
9to17=&quot;విసూ&quot;
18=1
19=-
106=1
107=-
166=1
167=-
228=1
229=-
260=1
261=-
282=1 283=-
292=1 293=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>n9b3ns7czzjy7i9x40ue57zcdt0wzvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210253</id>
    <revision>
      <id>573987</id>
      <parentid>548984</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="9gzf5yem34kcao5uug5j919pjriqboc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ద్విపదభారతము 3.pdf
|Page = 2
|bSize = 600
|cWidth = 505
|cHeight = 763
|oTop = 62
|oLeft = 44
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gzf5yem34kcao5uug5j919pjriqboc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573996</id>
      <parentid>573987</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>573996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="dcvkz9sv1je87vyj3hw5f6jjvhei80z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ద్విపదభారతము 3.pdf
|Page = 2
|bSize = 600
|cWidth = 505
|cHeight = 763
|oTop = 62
|oLeft = 44
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dcvkz9sv1je87vyj3hw5f6jjvhei80z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210254</id>
    <revision>
      <id>573988</id>
      <parentid>548985</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>573988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210255</id>
    <revision>
      <id>573989</id>
      <parentid>548986</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="jmki5lg2quuorwi68k8fpndudgffgyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Andhra University Series: No. 42

ద్విపద భారతము
సంపుటము 3
(భీష్మ, ద్రోణ, కర్ణ, శల్య, సౌప్తిక, స్త్రీ పర్వములు )

గ్రంథకర్తలు:
భీష్మపర్వము
ద్రోణపర్వము

తిమ్మయ
 సోమన
కర్ణ పర్వము
శల్య పర్వము
సౌప్తిక పర్వ ము

విద్వాన్.
గంటి జోగి సోమయాజి. ఎం. ఎ., ఎల్. టీ.,
ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిష త్ప్రచురణ శాఖాధ్యక్షులు :


ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు చేఁ బ్రచురితము


రాజమహేంద్రవరము: సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్ నందు
శ్రీ అద్దేపల్లి నాగేశ్వరరావు గారిచే ముద్రితము,
1950

Price Rs. 15/-]
[ వెల రూ.15/&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmki5lg2quuorwi68k8fpndudgffgyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210256</id>
    <revision>
      <id>573990</id>
      <parentid>548987</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>573990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210257</id>
    <revision>
      <id>573991</id>
      <parentid>548988</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>573991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="l63oa5darp0ss70iypphpye5rnsvag5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ఉపోద్ఘాతము

ఆంధ్ర దేశమునందలి యముద్రితాంధ్రవాఙ్మయమును సేకరించి ప్రచు
రించు తలంపుతో, ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తువారు చాలకాలము నుండియు తంజా
వూరు మొదలైన స్థలములలోనున్న యముద్రిత గ్రంథములను వాని ప్రతులను
సంపాదించుచున్నారు. ఈ సందర్భమున 1938 వ సంవత్సరము నుండియు తంజా
వూరు సరస్వతీమహలులోని తాళపత్రగ్రంథములకుఁ బ్రతులు తయారుచేయించు
చునే యున్నారు. అట్లు సంపాదించిన యనేక గ్రంథములలో ద్విపద భారతమును
సంస్కరించి ముద్రించుట కారంభించిరి. ఆకాలమున ఈ కార్యము సాగించుటకు
అధ్యక్షులుగా శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు నియమింపఁబడిరి. 1949 వ సంవ
త్సరము జనవరిలో వీరు ఉద్యోగమునుండి విశ్రాంతిపొందిరి. అప్పటికి ద్విపద
భారతములోని మొదటిసంపుటము (అనగా ఆది సభా పర్వములు) ముద్రించి
ప్రకటింపఁ బడినది. &quot;రెండవ సంపుటము ఉద్యోగపర్వాంతము వారి పర్యవేక్షణము
ననే వెలసినది. 1949వ సంవత్సరము అక్టోబరు మాసములో ఆంధ్రవిశ్వక శాపరిషత్తు
ప్రచురణశాఖకు నన్నధ్యక్షునిగా నియమించుటచే మిగిలిన గ్రంథమును నేను
సరిచూడవలసి వచ్చినది. కర పర్వము తుదియాశ్వాసమునుండియు స్వర్గారోహణ
పర్వాంతము పరిశీలించు నవకాశము నాకేర్పడినది.

ఈ ద్విపద భారత ముద్రణమున కాధారము చాలవఱకుఁ దంజావూరిలోని
తాళపత్రమాతృక యొక్కటియే. సౌప్తిక స్త్రీ పర్వములకు తిరుపతిలో వేఱక
తాళపత్రమాతృక యుండఁగా దానిని తెప్పించి గ్రంథమును బరిశీలించి యా
ప్రతులయందలి పాఠాంతరములతో నా రెండు పర్వములను ముద్రించితిమి. తమ
తాళపత్రమాతృకలను బంపి మా ప్రయత్నమును సఫలము చేసిన శ్రీ తిరుపతి
వెంక టేశ్వర ప్రాచ్య విద్యాపరిశోధనాల యాధ్యక్షులకు మా కృతజ్ఞత.

ఈ ద్విపద భారత ముద్రణము నిర్వహించుటలో మొదటినుండియు సహా
యులుగా శ్రీ కొమ్మనమంచి జోగయ్యశర్మగారు పనిచేయుచున్నారు.

వాల్తేరు
7-6-50

విద్వాన్ సోమయాజి,
ప్రచురణశాఖాధ్యక్షుఁడు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l63oa5darp0ss70iypphpye5rnsvag5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210258</id>
    <revision>
      <id>573992</id>
      <parentid>548989</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>573992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210273</id>
    <revision>
      <id>573993</id>
      <parentid>549004</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>573993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="4kvblziopmkkxqa5jf8gj0oimdi2rvp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{c|భీష్మపర్వము}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kvblziopmkkxqa5jf8gj0oimdi2rvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210274</id>
    <revision>
      <id>573999</id>
      <parentid>549005</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>573999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210405</id>
    <revision>
      <id>574001</id>
      <parentid>549136</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574001</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="lxerznt1ut2r6keaircog3rf42etfks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|ద్రోణపర్వము}}
{{c|(తిమ్మయ)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxerznt1ut2r6keaircog3rf42etfks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210406</id>
    <revision>
      <id>574003</id>
      <parentid>549137</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574003</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210529</id>
    <revision>
      <id>574005</id>
      <parentid>549262</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="891ungorxjrz53cc1e5aewfw01fubhw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|కర్ణపర్వము}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>891ungorxjrz53cc1e5aewfw01fubhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210530</id>
    <revision>
      <id>574006</id>
      <parentid>549263</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/378</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210629</id>
    <revision>
      <id>574008</id>
      <parentid>549362</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="5r4z8zhhxydo5j89oj2t63wgamngq13" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|శల్యపర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5r4z8zhhxydo5j89oj2t63wgamngq13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/379</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210630</id>
    <revision>
      <id>574009</id>
      <parentid>549363</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/452</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210703</id>
    <revision>
      <id>574011</id>
      <parentid>549436</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="gcjgubkd2x0389ecfg2twv5pcvqh709" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|సౌప్తిక పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcjgubkd2x0389ecfg2twv5pcvqh709</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/453</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210704</id>
    <revision>
      <id>574012</id>
      <parentid>549437</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/492</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210743</id>
    <revision>
      <id>574014</id>
      <parentid>549476</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="s7rmb9b5c122iag31lc4hxofvrp7zrc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|స్త్రీ పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7rmb9b5c122iag31lc4hxofvrp7zrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 3.pdf/493</title>
    <ns>104</ns>
    <id>210744</id>
    <revision>
      <id>574015</id>
      <parentid>549477</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218830</id>
    <revision>
      <id>573976</id>
      <parentid>571643</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>573976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="dqwc2ho6ugogv49jpvee1qob3pc4fx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నమరు నుత్తమమధ్యమాధమత; ధ్వనిగు
ణీకృతవ్యంగ్యమును జిత్రమై కడంగి.&lt;/poem&gt;|ref=91}}
'''తా'''. వ్యంగ్యార్థము లేక ధ్వన్యర్థము వస్తురూపము, అలంకారరూపము, రసరూపము, అని మువ్విధములుగాఁ జెప్పితిమి. వీనిలో వస్తురూపవ్యంగ్యమువ కుదాహరణము లీయఁబడినవి. మిగిలిన వ్యంగ్యము లుదాహరింపఁబడును. ఈ త్రివిధమగు వ్యంగ్యార్థమును బ్రధానముగా ననగా వాచ్యార్థముకన్న సుందరముగా గోచరించినచో నుత్తమకావ్యము; అప్రధానముగా ననఁగా వ్యంగ్యార్ధముకన్న వాచ్యార్థమే సుందరముగా భాసించినచో మధ్యమకావ్యము; అస్ఫుటముగా ననఁగా గూఢముగా గోచరించినచో నధమకావ్యము; అస్ఫుటముగా ననఁగా వ్యంగ్యరహితమనియే యర్థమును జెప్పుకొనవలయును. “అవ్యంగ్య మవరంస్మృతం” వ్యంగ్యహీనమయిన కావ్య మధమమని కావ్యప్రకాశకారుఁడు చెప్పెను.

వ్యంగ్యప్రధానమగు కావ్యము ధ్వనికావ్యమనియు, వ్యంగ్య మప్రధానముగా నున్న కావ్యము గుణీభూతవ్యంగ్యమనియు, వ్యంగ్యస్పర్శ లేని కావ్యము చిత్రమనియు వ్యవహారము.

మమ్మట విశ్వనాథాదులెల్లరును నీవిధమునఁ గావ్యము త్రివిధముగానే వ్యవహరించిరి. కాని జగన్నాథపండితుఁడు, ఉత్తమోత్తమము, ఉత్తమము, మధ్యమము, అధమము అని నాలుగువిధములుగా విభజించెను. మమ్మటాదులయుత్తముకావ్యము నీతఁ డుత్తమోత్తమముగా గ్రహించెను. వ్యంగ్యార్థ మప్రధానమైనను జమత్కారకారణ మగుచో నది యుత్తమకావ్యము ( యత్ర వ్యంగ్య మప్రధానమేన సత్ చమత్కారకారణం తద్ద్వితీయం) అని చెప్పి యీక్రిందిశ్లోకము నుదాహరించెను.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శ్లో. రాఘవ విరహజ్వాలాసంతాపితసహ్యశైశిఖరేషు
    శిశిరే సుఖం శయానాః కపయః కుప్యంతి పవనతనయాయ.&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;క. అలరాముని దగు విరహా
   నలమునఁ గడుఁ గాఁగు సహ్యనగశిఖరములం
   జలితఱి సుఖముండిన కోఁ
   తులు కని హనుమంతుఁ గినియఁదొడఁగిరి కడిఁదిన్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
హనుమంతుఁడు సీతాకుశలవార్తను శ్రీరామునికి నివేదించెను. అది వినఁగానే రాముని విరహతాపము చల్లాఱినది. అనఁగా రాముఁడు చల్లఁబడినాఁడు. “శిశిరర్తువులో రాముని విరహతాపముచేఁ గ్రాఁగుచున్న శైలశిఖరములందుఁ సుఖముగాఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqwc2ho6ugogv49jpvee1qob3pc4fx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>573977</id>
      <parentid>573976</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>573977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="7fbvk97cb5gf2jidopu0h3sa3decgxc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నమరు నుత్తమమధ్యమాధమత; ధ్వనిగు
ణీకృతవ్యంగ్యమును జిత్రమై కడంగి.&lt;/poem&gt;|ref=91}}
'''తా'''. వ్యంగ్యార్థము లేక ధ్వన్యర్థము వస్తురూపము, అలంకారరూపము, రసరూపము, అని మువ్విధములుగాఁ జెప్పితిమి. వీనిలో వస్తురూపవ్యంగ్యమువ కుదాహరణము లీయఁబడినవి. మిగిలిన వ్యంగ్యము లుదాహరింపఁబడును. ఈ త్రివిధమగు వ్యంగ్యార్థమును బ్రధానముగా ననగా వాచ్యార్థముకన్న సుందరముగా గోచరించినచో నుత్తమకావ్యము; అప్రధానముగా ననఁగా వ్యంగ్యార్ధముకన్న వాచ్యార్థమే సుందరముగా భాసించినచో మధ్యమకావ్యము; అస్ఫుటముగా ననఁగా గూఢముగా గోచరించినచో నధమకావ్యము; అస్ఫుటముగా ననఁగా వ్యంగ్యరహితమనియే యర్థమును జెప్పుకొనవలయును. “అవ్యంగ్య మవరంస్మృతం” వ్యంగ్యహీనమయిన కావ్య మధమమని కావ్యప్రకాశకారుఁడు చెప్పెను.

వ్యంగ్యప్రధానమగు కావ్యము ధ్వనికావ్యమనియు, వ్యంగ్య మప్రధానముగా నున్న కావ్యము గుణీభూతవ్యంగ్యమనియు, వ్యంగ్యస్పర్శ లేని కావ్యము చిత్రమనియు వ్యవహారము.

మమ్మట విశ్వనాథాదులెల్లరును నీవిధమునఁ గావ్యము త్రివిధముగానే వ్యవహరించిరి. కాని జగన్నాథపండితుఁడు, ఉత్తమోత్తమము, ఉత్తమము, మధ్యమము, అధమము అని నాలుగువిధములుగా విభజించెను. మమ్మటాదులయుత్తమకావ్యము నీతఁ డుత్తమోత్తమముగా గ్రహించెను. వ్యంగ్యార్థ మప్రధానమైనను జమత్కారకారణ మగుచో నది యుత్తమకావ్యము (యత్ర వ్యంగ్య మప్రధానమేన సత్ చమత్కారకారణం తద్ద్వితీయం) అని చెప్పి యీక్రిందిశ్లోకము నుదాహరించెను.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శ్లో. రాఘవ విరహజ్వాలాసంతాపితసహ్యశైశిఖరేషు
    శిశిరే సుఖం శయానాః కపయః కుప్యంతి పవనతనయాయ.&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;క. అలరాముని దగు విరహా
   నలమునఁ గడుఁ గాఁగు సహ్యనగశిఖరములం
   జలితఱి సుఖముండిన కోఁ
   తులు కని హనుమంతుఁ గినియఁదొడఁగిరి కడిఁదిన్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
హనుమంతుఁడు సీతాకుశలవార్తను శ్రీరామునికి నివేదించెను. అది వినఁగానే రాముని విరహతాపము చల్లాఱినది. అనఁగా రాముఁడు చల్లఁబడినాఁడు. “శిశిరర్తువులో రాముని విరహతాపముచేఁ గ్రాఁగుచున్న శైలశిఖరములందుఁ సుఖముగాఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7fbvk97cb5gf2jidopu0h3sa3decgxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218831</id>
    <revision>
      <id>574047</id>
      <parentid>571644</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T19:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5341" sha1="daxwnm3vt3u8wq9vkg2mnf48ipe3qgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బండుకొని యున్నకోతులు రాముఁడు చల్లఁబడఁగానే శైలశిఖరములు గూడఁ జల్లఁబడుటచే శీతార్తు లై హనుమంతునిపైఁ గోపించిరి” అని యర్థము.

ఇది వాచ్యసిద్ధ్యంగమను గుణీభూత వ్యంగ్యమని యాలంకారికుల మతము. వాచ్యసిద్ధ్యంగ మనఁగా నెచ్చటఁ గావ్యమున నర్థము సరిపడకపోయినపుడు వ్యంగ్యార్థమువలన నర్థము సరిపడునో యది వాచ్యసిద్ధ్యంగము. ఇటఁ గోఁతులు హనుమంతునిపైఁ గోపించినవి” అనునది వాచ్యార్ధము. అకారణముగా నేల కోపించినవో తెలుపఁబడలేదు. వాచ్యార్ధమున కనుపపత్తి వచ్చినది. “రాముఁడు చల్లఁబడినాఁడు” అను వ్యంగ్యార్ధమును జెప్పుకొన్నచో వాచ్యార్ధము పరిపడును. ఇట్టియెడల నీవ్యంగ్యము వాచ్యసిద్ధికిఁ గారణమైనది. కానఁ బ్రధానమగు వ్యంగ్యము గాలేదు. ఈవ్యంగ్య మిటఁ బ్రధానము గాకున్నను జమత్కారమును గూర్చుచునేయున్నది. ఆ చమత్కారము సహృదయానుభవైకవేద్యము. దౌర్భాగ్యవశమున దాస్యమనుభవించు
చున్నను రాజకశత్రము సౌందర్యమును గోలుపోదుకదా ! ఆమె ప్రధానమగు
రాష్ట్రీ త్వమును గోలుపోయినను సౌందర్యమును గోలంపోని విధమున నీ వ్యంగ్యమును
నప్రధానమైనను, జనుత్కారమురు గోలుపోతున్నది. కాన నిదేవిధమున వాచ్య
సిద్ధ్యంగము, అపరాంగము, అను వ్యంగ్యములును, జగన్నాధుని మతమును, నుత్తమ
. కావ్యములుగా గణింపఁబడినవి.. ఈ వార్యసిద్ధంగ రూపప్యంగ్యము సమాసోక్తి •
వ్యాజస్తుతి, అప్రస్తుక ప్రశంసా, పర్యాయోక్తులు మొదలగు నలంకారము అందును
గలదు. మమ్మటాదులు దీనిని గుణీభూత వ్యంగ్యమనిరి. ప్రాచీనుల మధ్యను
అధమ కావ్యములకును, జగన్నాధుని మధ్యను, అధమ కావ్యములకును భేదము గాన
రాదు. కానియధమ కావ్యమును జగన్నాధుఁడు శబ్దచిత్ర ప్రధానము అర్థచిత్రప్రధా •
నము,నని సుగల రెండుగా విభజించెను. ఈవినముగా నర్థప్రాధాన్యమును బట్టి జగన్నా
ధునిమతమువఁ గావ్యము నాలుగు విధములు. ప్రతిపాద్యవిషయమునుబట్టి మరికొన్ని
భేదములు గలవు. ఆవి ముందు తెలుపఁబడును.
ఆనందపర్థ నాచార్యుల వారు ధ్వన్యాలోకమున నీ ధ్వవ్యర్థమును సాధించుచు
నీ విధముగా ఁ దెలిపిరి :
అర్థము వాచ్యము, వ్యంగ్యము లేక ప్రతీయమానము నాని ద్వివిధము. వాచ్య
మనఁగా వా-చరముయొక్క యర్థము. ఇది సుప్రసిద్ధముగా నెల్ల రెఱిఁగినదే | స్త్రీల
శవయవములకన్నా భిన్నముగా లావణ్యము భాసిల్లువిధమున మహాకవుల కావ్యము
లందు వాచ్యార్ధములకన్న భిన్నముగా వ్యంగ్యార్థము భాసిల్లును. ఆ వ్యంగ్యార్థము
వాచ్యసామర్థ్యముచేతసే యాక్షి పమగును. (ఆకర్షింపఁబడును) అది వస్త్వలంకార
C-0. Jangamwadi Math Collection Digitized by ecangotri&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>daxwnm3vt3u8wq9vkg2mnf48ipe3qgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574048</id>
      <parentid>574047</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T19:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5242" sha1="inzaj98un3lfhbg3q1wt7jxiks0di6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బండుకొని యున్నకోతులు రాముఁడు చల్లఁబడఁగానే శైలశిఖరములు గూడఁ జల్లఁబడుటచే శీతార్తు లై హనుమంతునిపైఁ గోపించిరి” అని యర్థము.

ఇది వాచ్యసిద్ధ్యంగమను గుణీభూతవ్యంగ్యమని యాలంకారికుల మతము. వాచ్యసిద్ధ్యంగ మనఁగా నెచ్చటఁ గావ్యమున నర్థము సరిపడకపోయినపుడు వ్యంగ్యార్థమువలన నర్థము సరిపడునో యది వాచ్యసిద్ధ్యంగము. ఇటఁ గోఁతులు హనుమంతునిపైఁ గోపించినవి” అనునది వాచ్యార్ధము. అకారణముగా నేల కోపించినవో తెలుపఁబడలేదు. వాచ్యార్ధమున కనుపపత్తి వచ్చినది. “రాముఁడు చల్లఁబడినాఁడు” అను వ్యంగ్యార్ధమును జెప్పుకొన్నచో వాచ్యార్ధము పరిపడును. ఇట్టియెడల నీవ్యంగ్యము వాచ్యసిద్ధికిఁ గారణమైనది. కానఁ బ్రధానమగు వ్యంగ్యము గాలేదు. ఈవ్యంగ్య మిటఁ బ్రధానము గాకున్నను జమత్కారమును గూర్చుచునేయున్నది. ఆ చమత్కారము సహృదయానుభవైకవేద్యము. దౌర్భాగ్యవశమున దాస్య మనుభవించుచున్నను రాజకళత్రము సౌందర్యమును గోలుపోదుకదా! ఆమె ప్రధానమగు రాజ్ఞీత్వమును గోలుపోయినను సౌందర్యమును గోలుపోనివిధమున నీ వ్యంగ్యమును నప్రధానమైనను, జమత్కారమును గోలుపోకున్నది. కాన నిదేవిధమున వాచ్యసిద్ధ్యంగము, అపరాంగము, అను వ్యంగ్యములును, జగన్నాథుని మతమున, నుత్తమకావ్యములుగా గణింపఁబడినవి. ఈ వాచ్యసిద్ధ్యంగరూపప్యంగ్యము సమాసోక్తి, వ్యాజస్తుతి, అప్రస్తుతప్రశంసా, పర్యాయోక్తులు మొదలగు నలంకారము లందును గలదు. ముమ్మటాదులు దీనిని గుణీభూతవ్యంగ్యమనిరి. ప్రాచీనుల మధ్యమ అధమ కావ్యములకును, జగన్నాథుని మధ్యమ, అధమ కావ్యములకును భేదము గానరాదు. కాని యధమకావ్యమును జగన్నాథుఁడు శబ్దచిత్రప్రధానము అర్థచిత్రప్రధానము నని మరల రెండుగా విభజించెను. ఈవిధముగా నర్థప్రాధాన్యమును బట్టి జగన్నాథునిమతమువఁ గావ్యము నాలుగువిధములు. ప్రతిపాద్యవిషయమును బట్టి మరికొన్నిభేదములు గలవు. ఆవి ముందు తెలుపఁబడును.

ఆనందవర్థనాచార్యులవారు ధ్వన్యాలోకమున నీ ధ్వన్యర్థమును సాధించుచు నీవిధముగాఁ దెలిపిరి:

అర్థము వాచ్యము, వ్యంగ్యము లేక ప్రతీయమానము నని ద్వివిధము. వాచ్యమనఁగా వాచకముయొక్క యర్థము. ఇది సుప్రసిద్ధముగా నెల్ల రెఱిఁగినదే! స్త్రీల కవయవములకన్న భిన్నముగా లావణ్యము భాసిల్లువిధమున మహాకవుల కావ్యములందు వాచ్యార్ధములకన్న భిన్నముగా వ్యంగ్యార్థము భాసిల్లును. ఆ వ్యంగ్యార్థము వాచ్యసామర్థ్యముచేతనే యాక్షిప్తమగును. (ఆకర్షింపఁబడును) అది వస్త్వలంకార&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>inzaj98un3lfhbg3q1wt7jxiks0di6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218832</id>
    <revision>
      <id>574049</id>
      <parentid>571645</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T20:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4594" sha1="940av0jzpemqezmtfat2xh4bhz35vp6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసరూపము. వస్తురూపవ్యంగ్యమునకు వ్యంజనావృత్తి ఘట్టములో “క. ఇఁకఁ దిరుగవచ్చునిట; గీ. ఇచట మాయత్త పండు నే నిటఁ బరుందు&quot; మొదలగు పద్యము లుదాహరింపఁబడినవి. ఆలంకారరసాది వ్యంగ్యములు ముందు దెలియును. ఈ వ్యంగ్యములన్నియు వాచ్యసామర్థ్యాక్షిప్తములే. వస్తువ్యంగ్య, అలంకారవ్యంగ్యములలో మనకుఁ గ్రమము గోచరించును. అనఁగా ముందు వాచ్యార్ధము; తరువాత వ్యంగ్యార్థమును గ్రమముగా గోచరించును. ఇచ్చటి క్రమము స్ఫుటముగా గోచరించును. కాని రసాదివ్యంగ్యమున నాశ్రమము గోచరింపదు. ఆ వ్యంగ్యము వాచ్యముతోడనే భాసిల్లుచున్నట్లుండును. ఆ త్రివిధమగు వ్యంగ్యార్థమే కావ్యాత్మ; ఈ వ్యంగ్యార్థము శబ్దశాస్త్రమును బఠించుటవలనఁ గానీ నిఘంట్వాదులను వల్లించుటవలనఁగానీ తెలియరాదు. అది సహృదయ హృదయైకవేద్యము. అన్ని శబ్దములును నా వ్యంగ్యార్థమును వ్యక్తపఱగఁజాలవు. కొన్ని కొన్ని శబ్దములుమాత్రమే కలవు. వానికై కవి యత్నింపవలెను. అట్టి పదప్రయోగమువలననే మహాకవి యగును. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. కలవు నాదగు హృదయరోగముఁ గుదుర్చు
   మందు మాత్రలు పొరుగింటి సుందరికడ;
   నాకు నధరామృతానుపానంబుతోడ
   నాల్గుపూటలు సేవింప నయముగలుగు.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట హృదయరోగపదమును దీసి హృదయవ్యాధియనియు, లేక హృదయామయమనియు, మాత్రలు పదమును దీసి గుళికలనియు, అనుపానపదమును దీసి 'కూడా చేర్చు మందు' అనియు, 'సేవింప' పదమును దీసి భక్షింప, అనియును నుంచినచోఁ బద్యములలోని సౌందర్యమంతయును భ్రష్టమగునుగదా!

పదార్థమువలన వాక్యార్ధము బోధపడువిధమున వాచ్యార్థము గోచరించినపిమ్మటనే వ్యంగ్యార్థము గోచరించును. అట్లు వాక్యార్థము గోచరించినపిమ్మటఁ బదార్థము పృథక్కుగా గోచరింపనివిధమున సహృదయుల కావాచ్యార్థసామర్థ్యముచే వ్యంగ్యార్థము గోచరించినపిమ్మటఁ బృథక్కుగా వాచ్యార్థము గోచరించదు. ఇక ధ్వనిలక్షణ మిది:—
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;యత్రార్థశ్శబ్దోవా తమర్థముపసర్జనీకృతస్వార్ధౌ
 వ్యంక్తః కావ్యవిశేషః స ధ్వనిరితి సూరిభిః కథితః”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
'''తా'''. ధ్వని యనఁగా నెచ్చట శబ్దము తన యర్ధమును, అర్ధము దన్నును, అప్రధానముగాఁ జేసి ఈ స్థానాంతరమును బోధించునో యది ధ్వని. ఎట్లన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>940av0jzpemqezmtfat2xh4bhz35vp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218833</id>
    <revision>
      <id>574050</id>
      <parentid>571646</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T20:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="84dr0hes2hmwuc27boyi5z3w29p1rmr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. ఆయందం బాచందం
   బాయాలాపక్రమంబు నాసమయమునం
   బీయూషధారయై యిడె
   హాయిని; న న్నిపు డలంచె నది పెనుజ్వరమై.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట ఆ, ఆ, అను శబ్దములు స్వార్ధమును నప్రధానముగాఁ జేసి 'లోకోత్తరము’ అను నర్ధాంతరమును వ్యక్తము సేయుచున్నవి.
{{left margin|3em}}గీ. 'ఇచట మాయత్త పండు నే నిట బరుందు' &lt;/div&gt;
అను పద్యమునందలి వాచ్యార్ధము త న్నప్రధానముగాఁ జేసికొని &quot;నా మంచముపైఁ బడుము” అను వ్యంగ్యార్ధమును వ్యక్తము సేయుచున్నది.

ఈ వ్యంగ్యార్ధ ప్రాధాన్యాప్రాధాన్యములఁబట్టియే ధ్వని, గుణీభూతవ్యంగ్యాది భేదములు చెప్పఁబడినవి. సమాసోక్తి, ఆక్షేపము, దీపకము, అపహ్నుతి, పర్యాయోక్తము, అప్రస్తుతప్రశంస, యీ యలంకారములలో వాచ్యమునకే ప్రాధాన్యము గాని వ్యంగ్యమునకుఁ బ్రాధాన్యము లేదు. కాన నివి గుణీభూతవ్యంగ్యకావ్యములే యగును.
{{p|ac|fwb}}ధ్వని&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తల యెత్తుకొనఁగల్గెఁ గులమువారలలోనఁ
                    బదినూఱుశిరసుల పాఁపఱేని
కనుపమచ్చాయావిహార మందఁగ గల్గెఁ
                    జిమ్మచీఁకటి మ్రింగు నెమ్మెకాని
కమృతాబ్ధిలో నిద్ర యవధరింపఁగఁ గల్గె
                    వెలిదమ్మిపొక్కిటివేల్పుసామి
కలమహానటజటావలభి నుండఁగఁ గల్గె
                    నెలకొన్న చల్లనివెలుఁగువాని&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కవుర! భువనాతిశాయివైభవవిభూతిఁ
బూని జగదేకజేగీయమానుఁ డైన
యోబభూపాలునరసింహుఁ డుర్వియందు
నవతరించి శుభస్ఫూర్తి నతిశయిల్ల.&lt;/poem&gt;|ref=92}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>84dr0hes2hmwuc27boyi5z3w29p1rmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218834</id>
    <revision>
      <id>574053</id>
      <parentid>571647</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T21:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3588" sha1="19csli9hkthxytrnctpd5xuta70j33z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|కొనఁగల్గె (పా) కోఁగల్గె; నతిశయిల్ల (పా) నమరుచుండ}}
'''తా'''. మొదటిపాదముచే నరసభూపాలుఁడు భూభారమును వహించెననియు, ద్వితీయపాదముచేఁ బ్రతాపమును వహించెననియుఁ, దృతీయపాదముచే నార్తరక్షణముఁ గావించుచుండెనియుఁ, జతుర్థముచే లోకమునఁ గీర్తిని వ్యాపింపఁజేసెననియు ధ్వన్యర్ధములు గోచరించుచున్నవి. ఆ యా పాదములందలి శబ్దములు తమస్వార్ధముల నప్రధానముగాఁ జేసికొని “భూభారమును వహించెను” మొదలగు నర్ధాంతరములను దోఁపించుచున్నవి. ‘నరసభూపాలుఁడు భూభారమును వహించె’నని వాచ్యరూపమునఁ దెలిపినచో రమణీయత్వము లేదు. ఆ యర్ధమును నోటితోఁ దెలుపకుండఁ దోఁపింపఁజేసిననే యందముగా నుండును. ఇట వాచ్యార్థ మబ్రధానమై వ్యంగ్యార్ధము లేక ధ్వని ప్రధానముగా నున్నది. ఇది యుత్తమకావ్యము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ఇందుఁ దలయెత్తుకొనఁగల్గె దందశూక
పతికి నన నారసింహభూపాలుఁ డుర్వి
తాల్చె నను వ్యంగ్య మాదియౌ ధ్వనులు దోఁపఁ
దనరు నుత్తమకావ్యమై ధ్వని యనంగ.&lt;/poem&gt;|ref=93}}
పై వివరణముచేతనే గతార్ధము.
{{p|ac|fwb}}గుణీభూతవ్యంగ్యము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కొలు వాస యొసఁగి సురగవి
వెలకిలఁబడుఁ; గల్పతరువు వేఁడిన మఱి యా
కులపడి పండ్లిగిలించును;
నలువుగ నినుఁ బోలఁగలవె? నరసింహనృపా!&lt;/poem&gt;|ref=94}}
{{Center|వేఁడినమఱి (పా) వేఁడుకొనిన.}}
'''తా'''. కామధేనువు తన్నుఁ గొలుచువారి కాశ గొలిపి వెలికిలఁబడును. అనఁగాఁ
జేతకాదని వెనుదీయును (పొదుగుఁ జూపును) తన్ను వేఁడఁగాఁ గల్పవృక్షము వ్యాకులపడును (ఆకులు రాల్చును) పండ్లిగిలించును. అనఁగా లేదని నవ్వును. (పండ్ల నొసంగును) ఇవి నిన్నుఁ బోలఁగలవే? అని కాకువు.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిను బోలఁగలదె సురతరు
వనునెడ లే దనెడువ్యంగ్య మరయఁగ వాచ్యం&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19csli9hkthxytrnctpd5xuta70j33z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218835</id>
    <revision>
      <id>574326</id>
      <parentid>571648</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3580" sha1="8w77op7wc7brcj9klt2vqtzmay1l8c1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;బు నతిక్రమించి మించమిఁ
దనరు న్ధర నిది గుణీకృతవ్యంగ్యం బై.&lt;/poem&gt;|ref=95}}
పైపద్యమున గుణీకృతవ్యంగ్యము ‘పోలఁగలవె' అనుస్థలమందుఁ గలదు. ఎట్లనఁ గల్పవృక్షము నిన్నుఁ బోలఁగలదే అనువాచ్యార్ధము 'పోలలేదు' అను వ్యంగ్యార్థమును బోధించును. ఇచ్చటి కాకువ్యంగ్యము వాచ్యార్థముతోడనే భాసిల్లును. కాని వాచ్యార్ధానంతరమునఁ గాదు. ఇట వ్యంగ్యమునకుఁ బ్రత్యేకత్వము లేదు. కాకువుచే నాక్షిప్తమగు వ్యంగ్య మెల్లయెడల నీవిధముగానే వాచ్యార్థసంకలితముగానే భాసిల్లును. వాచ్యార్ధమున కావ్యంగ్యార్థములేక విశ్రాంతియే లేదు. కాన నిచ్చటివ్యంగ్యము సుందరము గాదు. కావుననే గుణీభూతవ్యంగ్యము. లేక గుణీకృతవ్యంగ్యము. (గుణము) అప్రధానము; గుణీకృతము - అప్రధానముగాఁ జేయబడిన ― వ్యంగ్యము.) - గుణీభూతవ్యంగ్యప్రకరణము నందలి కాకువ్యంగ్యమును జూడుఁడు.)
{{p|ac|fwb}}చిత్రము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;చిత్రము శబ్దార్థోభయ
చిత్రము లనఁ ద్రివిధగతులఁ జెలగు; నదియు సం
సూత్రిత మగు ముందఱ నా
చిత్రాలంకారతతులు చెప్పెడిచోటన్.&lt;/poem&gt;|ref=96}}
'''తా'''. శబ్దచిత్రము, అర్థచిత్రము, శబ్దార్ణోభయచిత్రము, అవిచిత్రకావ్యము త్రివిధము. దీనిని ముం దుదాహరింతుము.

త్రివిధములగు చిత్రము లున్నవని యిచ్చటఁ జెప్పి చతుర్ధాశ్వాసమున 73 వ పద్యమున
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. ఇవియును శబ్దార్ధంబుల
   ద్వివిధములై క్రమముతోడ వెలయు ననుప్రా
   పవిశేషంబుల నుపమా
   దివిశేషమ్ములను గావ్యదీపితసరణిన్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అని ద్వివిధమునే చెప్పి ద్వివిధమునే యుదాహరించెను. శబ్దార్ధోభయచిత్రమును మే ముదాహరించి తెలుపుదుము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ద్వివిధం బగుధ్వని కృతులం
దవిరళగతి లక్షణాభిధాయోజిత మై&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8w77op7wc7brcj9klt2vqtzmay1l8c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218836</id>
    <revision>
      <id>574327</id>
      <parentid>571649</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="2h8h1vwjh8r09wwh5b4w160ddtzk4bh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;యవివక్షితవాచ్యంబును
వివక్షితాన్యపరవాచ్యవృత్తియు ననఁగౝ.&lt;/poem&gt;|ref=97}} 
'''తా'''. లక్షణామూలధ్వని యనియు, నభిధామూలధ్వని యనియును ధ్వని రెండువిధములు. లక్షణామూలధ్వని యవివక్షితవాచ్యము. అనఁగా నందలి వాచ్యార్ధము వివక్షితము గాదు. అనఁగా వాచ్యార్ధము పొసగనే పొసగదు. అది స్వార్ధమును గోలుపోయి పొసగుచున్న మరొకయర్ధమును దెలుపును.

అభిధామూలధ్వని విపక్షితాన్యపరవాచ్యము. అనఁగా వాచ్యార్ధము పొసగి నేను నన్యపరముగా (ధ్వనిపరముగా) వివక్షింపఁబడును.

లక్షణామూలధ్వనిలో వాచ్యార్ధము పొసఁగనే పొసగదు. అభిధామూలధ్వనిలోఁ బొసగుచున్నను నా వాచ్యార్ధము వ్యంగ్యపరముగా వివక్షింపఁబడును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;చను నత్యంతతిరస్కృత
మన, నర్థాంతరసమేత మన, ద్వివిధతఁ గై
కొని యవివక్షితవాచ్యం;
బినుమడి యగు వాక్యపదము లెనసిన నదియున్.&lt;/poem&gt;|ref=98}} 
'''తా'''. మరల నా లక్షణామూలధ్వని యగు నవివక్షితవాచ్యము - అత్యంతతిరస్కృతవాచ్యము, అర్ధాంతరసంక్రమితవాచ్యము, నని ద్వివిధము. ఆ ద్వివిధధ్వనియు వాక్యగతము, పదగతము, అను భేదములచే నాలుగు విధములగును.

వాచ్యార్ధము బొత్తుగా సరిపడక యత్యంతతిరస్కృతమై వాచ్యార్ధమునకు సంబంధించిన మరొకయర్ధమును బోధించినచో నది “యత్యంతతిరస్కృతవాచ్యము” అనఁబడును. ఇది వెనుకఁ దెలుపఁబడిన జహల్లక్షణయే.
“రవి సంక్రాంతసౌభాగ్యస్తుషారావృతమండలః
 నిశ్శ్వాసాంధ ఇవాదర్శశ్చంద్రమా న ప్రకాశతే”
'''తా'''. సూర్యునియందు సంక్రమించిన తన సౌభాగ్యము గలవాఁడును, మంచు గప్పిన బింబము గలవాఁడు నగు చంద్రుఁడు నిశ్శ్వాసాంధమగు (నిట్టూర్పుగాలులచే గ్రుడ్డి బాఱిన) నద్దమువలెఁ బ్రకాశింపకున్నాఁడు. ఇట నంధత్వము చేతనధర్మముగదా! అచేతనమగు వద్ద మెట్లంధమగును? కాన 'నంధ' శబ్దము స్వార్ధమును దిరస్కరించి 'ప్రకాశహీనము' అను నర్ధమును స్వీకరించినది. ఇట ‘అప్రకాశాతిశయము’ వ్యంగ్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2h8h1vwjh8r09wwh5b4w160ddtzk4bh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574328</id>
      <parentid>574327</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="i10z6kpe7t65uqlrijqtwrmhyp40d9i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;యవివక్షితవాచ్యంబును
వివక్షితాన్యపరవాచ్యవృత్తియు ననఁగౝ.&lt;/poem&gt;|ref=97}} 
'''తా'''. లక్షణామూలధ్వని యనియు, నభిధామూలధ్వని యనియును ధ్వని రెండువిధములు. లక్షణామూలధ్వని యవివక్షితవాచ్యము. అనఁగా నందలి వాచ్యార్ధము వివక్షితము గాదు. అనఁగా వాచ్యార్ధము పొసగనే పొసగదు. అది స్వార్ధమును గోలుపోయి పొసగుచున్న మరొకయర్ధమును దెలుపును.

అభిధామూలధ్వని విపక్షితాన్యపరవాచ్యము. అనఁగా వాచ్యార్ధము పొసగి నేను నన్యపరముగా (ధ్వనిపరముగా) వివక్షింపఁబడును.

లక్షణామూలధ్వనిలో వాచ్యార్ధము పొసఁగనే పొసగదు. అభిధామూలధ్వనిలోఁ బొసగుచున్నను నా వాచ్యార్ధము వ్యంగ్యపరముగా వివక్షింపఁబడును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;చను నత్యంతతిరస్కృత
మన, నర్థాంతరసమేత మన, ద్వివిధతఁ గై
కొని యవివక్షితవాచ్యం;
బినుమడి యగు వాక్యపదము లెనసిన నదియున్.&lt;/poem&gt;|ref=98}} 
'''తా'''. మరల నా లక్షణామూలధ్వని యగు నవివక్షితవాచ్యము - అత్యంతతిరస్కృతవాచ్యము, అర్ధాంతరసంక్రమితవాచ్యము, నని ద్వివిధము. ఆ ద్వివిధధ్వనియు వాక్యగతము, పదగతము, అను భేదములచే నాలుగు విధములగును.

వాచ్యార్ధము బొత్తుగా సరిపడక యత్యంతతిరస్కృతమై వాచ్యార్ధమునకు సంబంధించిన మరొకయర్ధమును బోధించినచో నది “యత్యంతతిరస్కృతవాచ్యము” అనఁబడును. ఇది వెనుకఁ దెలుపఁబడిన జహల్లక్షణయే.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“రవి సంక్రాంతసౌభాగ్యస్తుషారావృతమండలః
 నిశ్శ్వాసాంధ ఇవాదర్శశ్చంద్రమా న ప్రకాశతే”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
'''తా'''. సూర్యునియందు సంక్రమించిన తన సౌభాగ్యము గలవాఁడును, మంచు గప్పిన బింబము గలవాఁడు నగు చంద్రుఁడు నిశ్శ్వాసాంధమగు (నిట్టూర్పుగాలులచే గ్రుడ్డి బాఱిన) నద్దమువలెఁ బ్రకాశింపకున్నాఁడు. ఇట నంధత్వము చేతనధర్మముగదా! అచేతనమగు వద్ద మెట్లంధమగును? కాన 'నంధ' శబ్దము స్వార్ధమును దిరస్కరించి 'ప్రకాశహీనము' అను నర్ధమును స్వీకరించినది. ఇట ‘అప్రకాశాతిశయము’ వ్యంగ్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i10z6kpe7t65uqlrijqtwrmhyp40d9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218837</id>
    <revision>
      <id>574354</id>
      <parentid>571650</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574354</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4266" sha1="bzc4f8uv79gye1i9fjh24x1sr7sz2z3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇట వెనుకఁ జెప్పిన “మంచాః క్రోశంతి' అను స్థలమునవలెనే జహల్లక్షణ. ‘అప్రకాశాతిశయ’ రూపవ్యంగ్య మా లక్షణామూలము. కాన నిది యత్యంతతిరస్కృతవాచ్యరూపధ్వని.

‘సీ. కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు; శ్రీనాథు వర్ణించు జిహ్వ జిహ్వ’ ఇటఁ గరములు కరములు గాక మరేమగును? జిహ్వ జిహ్వ కాక మరేమగును? కాన రెండవ కర, జిహ్వాది శబ్దము 'లుత్తమకరములు, ఉత్తమజిహ్వ' ఇత్యాద్యర్థాంతరమును స్వీకరించును. ఇందలి ద్వితీయ కరాది శబ్దముల వాచ్యార్థములు పైవిధమగు నర్థాంతరమున సంక్రమించినవి. కాన నిట నర్థాంతరసంక్రమితవాచ్యధ్వని. (అర్థాంతరమున సంక్రమింపఁజేయఁబడిన వాచ్యార్థముగల ధ్వని యని వ్యుత్పత్యర్థము) ఇదియే యజహల్లక్షణ. ఎచ్చట వాక్యతాత్పర్యములో స్వార్ధముతోఁ గూడియే లక్ష్యార్థము భాసిల్లునో యది యజహల్లక్షణ యని చెప్పితిమి. &quot;కుంతాః ప్రవిశంతి” “కోదండపంక్తులు వచ్చె” అను చోటులందువలె నిట ద్వితీయ కరాది శబ్దములయొక్క వాచ్యార్థము విడువఁబడకయే లక్ష్యార్థమగు నుత్తమకరత్వాదులు వాక్యతాత్పర్యములోఁ బ్రవేశించుచున్నవి. ఈ యవివక్షితవాచ్యధ్వని పదగతము. “నిశ్వాసాంధ” &quot;కరములు కరములు&quot; అనుచోట్ల ‘అంధ, కర’ ఇత్యాదిక మగు నేకపదమువలననే యిచ్చట ధ్వనులు దోచుచున్నవి.
{{p|ac|fwb}}వాక్యగతాత్యంతతిరస్కృతవాచ్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉపకృతం బహుయత్ర కి ముచ్యతే । సుజనతా ప్రథితా భవతా పరం
విదధదీదృశ మేన సదా సఖే । సుఖితమాస్వ తత శ్శరదాం శతం.&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;క. సలిపితి కడుమే లేమన
   వలె? నీ దగు పెద్దతనముఁ బ్రకటించితివో
   చెలికాఁడ! యివ్విధముననె
   సలుపుచు నూరేండ్లు మనుము! సౌఖ్యముతోడౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
పెక్కపకారములను దనకుఁ గావించిన మిత్రునితో నొకఁ డనుచున్నాఁడు. ఇట విపరీతలక్షణచే “నాకుఁ జాల గీళ్లు వేసితివి. ఈవిధమున నీ మ్రుక్కడితనమును తెలిపితివి. న న్నీవిధమునఁ జేసితివి కాన నీవు పెద్దకాలము బ్రదుకవు” అను
నర్థాంతరము వాచ్యార్ధమును దిరస్కరించి యుత్థితమగుచున్నది. ఇది వాక్యగతమగు నత్యంతతిరస్కృతవాచ్యధ్వని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzc4f8uv79gye1i9fjh24x1sr7sz2z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218838</id>
    <revision>
      <id>574360</id>
      <parentid>571651</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T05:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4280" sha1="mf1v8mw9fht0l451tidw5kvwdjheca0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}వాక్యగతార్థాంతరసంక్రమితవాచ్యధ్వని&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;త్వా మస్మి వచ్మి విదుషాం సమవాయో౽త్ర తిష్ఠతి
ఆత్మీయాం మతిమాస్థాయ స్థితి మత్ర విధేహియత్.&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;క. నినుఁగూర్చి నేను మాటొక
   టనుచుంటిని; విబుధనివహ మడరు నిచట; దా
   నిని సావధానమతివై
   వినుమా! చెవి యొగ్గి యోర్మి పేర్మి చెలంగౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
విద్వత్సమాజములోనికి వచ్చుచున్న యొకబాలకునిఁ గూర్చి యొకవృద్ధుఁ డనుచున్నాడు:  శిక్షణీయుఁడగు నా బాలుఁ డెదుటఁ గూర్చున్నవాఁ డగుటచేతనే సిద్ధించుచుండ “నినుఁ గూర్చి” అని చెప్పుట “ఇతరులగుఱించి కాదు; నినుఁ గూర్చియే సుమా” అను లక్ష్యార్ధమును బోధించుచున్నది. ‘అనుచుంటిని’ అను నుత్తమపురుషక్రియాపదముచేతనే కర్త లభించుచుండగా 'నేను' అని తిరిగిచెప్పుట “నీకుఁ జెప్పునది యితరులు గాదు. నీ యాప్తుఁడ నగు నేను&quot; అను లక్ష్యార్ధమును బోధించుచున్నది. “ఇచట విబుధనివహ మడరు” అని చెప్పిననే సరిపోవుచుండ “మాటొక టనుచుంటిని” అనుట “నీ కుపదేశించుచున్నాను&quot; అను లక్ష్యార్ధమును బోధించుచున్నది. ఈ లక్ష్యార్థములన్నియును వాని యతిశయమును బ్రయోజనముగా వ్యక్తము సేయుచున్నవి. దీనిచే “నామాట నీకు హితమైనది. కానఁ దప్పక చేయవలెను” అను నభిప్రాయము గోచరించును. ఇట నీవిధముగా వాక్యమంతయును నర్థాంతరమునఁ బరిణమించినది.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;ననువుగ దీనిలక్షణ మొనర్తు; ధృతిం దిరుఁ డన్న ధృష్టుఁ డ
న్థ్వని యభిభూతవాచ్యముగఁ దత్ప్రథమంబు చెలంగు; “యావనుల్
మనమునఁ గ్రొవ్వుమానుఁ” డనఁ దద్యవనాళిని ద్రుంచు నీతఁ డౝ
ధ్వని యితరార్థసంక్రమితవాచ్యము గాఁగ ద్వితీయ మిం పగున్.&lt;/poem&gt;|ref=99}}
ఈ వెనుకటి వివరణము నందలి విషయమే యిందుఁ గలదు. “నరసభూపాలుఁడు ధృతేందిరుఁడు” అన్నచో నభిభూతవాచ్యము (అత్యంతతిరస్కృతవాక్యము). దీనికి “నరసభూపాలుఁడు గృష్ణుఁడు” అనునది వ్యంగ్యార్ధము. “విష్ణుర్నారాయణః కృష్ణః” అను నమరకోశమునుబట్టి కృష్ణుఁ డన్నను విష్ణు వన్న కొక్కటియే. కాన “నరసభూపాలుఁడు విష్ణువు” అని వ్యంగ్యార్ధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mf1v8mw9fht0l451tidw5kvwdjheca0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218839</id>
    <revision>
      <id>574361</id>
      <parentid>571652</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T05:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="n7dq32d8el64p4xmtnsv5n4owyuaeu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
ధృతేందిరుఁడన నిందిరను ధరించినవాఁడు. నరసభూపాలుఁడు శ్రీమహావిష్ణువుయొక్క భార్య యగు లక్ష్మి నెట్లు ధరించును? కావున “నరసభూపాలుఁడు ధృతేందిరుఁడు” అనుచో వాచ్యార్ధము పొసగదు. ఇది జహల్లక్షణ యని తెలిపితిమి. కాన 'ధృతేందిర' పద మత్యంతతిరస్కృతవాచ్యమై 'రాజ్యలక్ష్మిని ధరించినవాఁడు' అను నర్థమును స్వీకరించినది. ఇది లక్ష్యార్ధము. 'నరసభూపాలుఁడు శ్రీవిష్ణువు' అనునది ప్రయోజనము. ఇది యత్యంతతిరస్కృతవాచ్యధ్వని పదగతము.

‘యావనుల్ మపమునఁ గ్రొవ్వుమానుఁడు’ అనుచో “నీతఁడు మత్తతురుష్కులఁ జంపు” అనునది వ్యంగ్యము.

అర్థాంతరసంక్రమితవాచ్యధ్వనియందు 'అజహల్లక్షణ యుండునని తెలిపితిమి. “సీ. కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు” అనుచోట లాటానుప్రాసమున దీని నుదాహరించియుంటిమి. 'యావనుల్ మనమునఁ గొవ్వుమానుఁడు' అనుచో నావిధముగా లాటానుప్రాసము లేదే! అని యనుకొనవచ్చును. వినుఁడు: లాటానుప్రాసముగలచోటనే యర్థాంతరసంక్రమితవాచ్యధ్వని యుండునని నియమము లేదు. వాచ్యార్ధ మిచ్చటఁ బొసగదు. ఎట్లన “యావనుల్ మనమునఁ గ్రొవ్వుమానుఁడు” అనునది వాచ్యార్ధము. “ఏల యావనులు క్రొవ్వు మానవలెను? మానకున్న నేమి?” అను ప్రశ్నలు లేచును? ఈవాక్యము సంతృప్తికరముగా సమాధాన మిచ్చుటలేదు. ఆ కాంక్ష పూర్తి కాలేదు. ముఖ్యార్థబాధ యుండవలెఁగదా! ఇట ‘కరములు కరములు’ అనుచోటియందువలె ముఖ్యార్థబాధ యేమి గలదు? అన్నచో ముఖ్యార్ధము పూర్తి కాకుంటయు ముఖ్యార్ధబాధయే యగును.

ఇట ముఖ్యార్ధము లేక వాచ్యార్ధము పొసగకున్నది. &quot;ఈతఁ డాయావనులను ద్రుంచు” ననునర్థాంతరమున నీవాచ్యార్థము సంక్రమించినది. కాన నర్థాంతరసంక్రమితవాద్యధ్వని ఇది వాక్యగతము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అరయ మఱియు విపక్షితాన్యపరవాచ్య
మవని లక్ష్యక్రమవ్యంగ్య మన, నలక్షి
తక్రమవ్యంగ్య మన ద్వివిధంబు; వీని
లక్షణము లేర్పరించెద లలితఫణితి.&lt;/poem&gt;|ref=100}}
'''తా'''. విపక్షతాన్యపరవాచ్యధ్వని సంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్య మనియు, నసంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్య మనియు ద్వివిధము. సంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్య మనఁగా దేనియందు వాచ్యార్థ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7dq32d8el64p4xmtnsv5n4owyuaeu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220211</id>
    <revision>
      <id>574342</id>
      <parentid>573945</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="hz69e8dt6q3753uau3g3it5j5n3lb8f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|ఆనుశాసనిక పర్వము}}
{{c|సోమన}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hz69e8dt6q3753uau3g3it5j5n3lb8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220212</id>
    <revision>
      <id>574341</id>
      <parentid>573946</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="lrc9z08mte3rpfl55ljbc3dypb5xuej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|శాంతిపర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrc9z08mte3rpfl55ljbc3dypb5xuej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220213</id>
    <revision>
      <id>574120</id>
      <parentid>573948</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T21:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="px6b06a38rksb5kp8is626c4a7rtimb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
8_2
అది పిల్ల పెట్టి యింపారఁగఁ బండ్లు | బెదరక తెచ్చి యాపిల్లకుఁ బెట్టి
యందులో మేలేరి యారాజనుతుని కందంద యిచ్చుచో, నారాజసుతుఁడు
అచ్చుగా నేతెంచి యాపిల్లతోడఁ | జెచ్చెర దినమును జెర్లాటమాడు.
ఒకనాఁడు తమదాది యొద్ద లేకున్నఁ బ్రకటించి యాపిల్లఁ బట్టిచంపినను
దలకొని మఱిదానితల్లి యేతెంచి | కలియంగ శోకాంధ కారంబు నిగుడ
&quot;అక్కటా ! యిటఁ గూడియాడుచు దీని | నొక్కటఁ జంపునే యుర్వీశుకొడుకు!
దట్టుఁడై ; యేమైన దయతోడఁ దనకుఁ బెట్టక కాని తాఁ బ్రియముతోఁ దినదు.
అట్టిపిల్లనుజంపె ; నవనీకుకొడుకు । గట్టిగా నెంతయుఁ గాఁడె! రాజులకు
నెక్కడి పరిచయ ! మెక్కడి కరుణ ! | యెక్కడి సత్య! మేనీ పగదీర్తు”
ననుచుఁ గోపంబున నారాచకొడుకు । కనుగ్రుడ్లు రెండును గ్రక్కున గోళ్ళం
బెఱికి వియద్వీధిఁ బేర్శితో నిలిచి 1 తఱలక యా బ్రహ్మదత్తున కనియె :
“ధరణీతలేశ, సీతనయ రత్నంబు | దురితంబు గావించి తోడ్తోనగుడి చెం
గాని యేఁ జేసిన కార్యంబు లేదు ; 1 మానుగాఁ జేతకు మాఱుచేసితిని
అందంద యెంతయు; నదిగానఁ గీడు | చెందదు నన్ను నోక్షి తినాథ” యనినఁ
దలకొని యా బ్రహ్మ దత్తుఁ డిట్లనియె: &quot;తెలియంగ వినుము నీదెన కీడులేదు;
నలిసేవు చనుటకు నామసంబర్థి | నిలిచి దుఃఖమును జెందెడుఁ ; దొంటియట్ల
నమ్మియుండుము నీవు నయబుద్ధి.&quot; సనిస | నెమ్మి శారిక నల్కె “నీపుత్రు నిట్లు
గావించి మఱియును గడఁగి నీయింట | భూవర, యాండంగఁ బోలునే !&quot; యనిన
శ్రీ తిపతి యిట్లనుఁ &quot;జేసినందులకుఁ | బ్రతి చేసితివి, దానఁ బగ వాసిపోయె.
చెలిమితో గుణులు డాసిన మేలువిడిచి | యెలసి దోషంబు సేయుదురె నిక్కంబు
నమ్మిర” మ్మనవు డెంతయును శారికయఁ గ్రమ్మఱ ననియె భూకాంతునితోడ:
&quot;నెయ్యంబు చెడినను నృప, వచనముల | తియ్యందనమున మదిం బగమఱువఁ,
జావయ్యెఁ జేటయ్యె సరి మూఁడుఁగాక | యే విధంబుననైన నీటికిమాను ?
వినుము ధారుణిదోఁచి వెను కొన్ని, మఱియు 1 సనిశంబు దాయాదులైనను, మాట
1
1. 'దోషంబు పట్టుడు!' యని యుండఁదగును 2. తియ్యందనంబున ధీరతమఱువ. (ఓరియంటల్
ప్రతి) &quot;నెయ్యము సెడినను మాటల | తియ్యదనము వట్టిపగమదిన్ మంచినఁ జా ! వయ్యెంకేటయ్యెఁ
గలఁక | యయ్యె నొకటి మూఁడుఁ గాక యది మేలగు నే” అని తిక్కన. శాం. 3-256.
132&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px6b06a38rksb5kp8is626c4a7rtimb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220215</id>
    <revision>
      <id>574343</id>
      <parentid>573951</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="oe14y7rtziynlfpv25ruyq5v29cta5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{c|అశ్వమేధ పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oe14y7rtziynlfpv25ruyq5v29cta5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220218</id>
    <revision>
      <id>574344</id>
      <parentid>573955</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="7rk717xb3zxqukyqju9bsp0vvycitwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|ఆశ్రమవాస పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7rk717xb3zxqukyqju9bsp0vvycitwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220220</id>
    <revision>
      <id>574346</id>
      <parentid>573958</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="mlj33103m2k3o4ge8tpv7ssv1c2iqa6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{c|మౌసల పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlj33103m2k3o4ge8tpv7ssv1c2iqa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220228</id>
    <revision>
      <id>574349</id>
      <parentid>573968</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="l7buw2z9nv39gauzs1udnf2j4ykaqww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|స్వర్గారోహణ పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l7buw2z9nv39gauzs1udnf2j4ykaqww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220231</id>
    <revision>
      <id>573972</id>
      <timestamp>2026-09-05T11:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' {{c|మహాప్రస్థాన పర్వము}} {{c|(సోమన)}}'</comment>
      <origin>573972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="tndnurjpcnnljrks7rlo8ujvaiwpmqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|మహాప్రస్థాన పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tndnurjpcnnljrks7rlo8ujvaiwpmqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574347</id>
      <parentid>573972</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="26zm4ma0syxtz3txbzfi2zki2nnwpm4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|మహాప్రస్థాన పర్వము}}
{{c|(సోమన)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>26zm4ma0syxtz3txbzfi2zki2nnwpm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220232</id>
    <revision>
      <id>574002</id>
      <timestamp>2026-09-05T13:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574002</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="l6hqsmusxrrhwjb65ke9ertpo44bugo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;రెండవ కూర్పు. కావున నిది వారిచూపులో చట్టమునకు భంగము కలిగించుట కాదు. ఇటులు తెలియుటచే జనమునకు కులాసా లేక పోయెను.

దేశభక్తిని గుఱించియు, హిందూమహమ్మదీయసమ్మేళనమును గుఱించియు శపథము లొనరించుట కామఱునాఁడు చౌపాటిలో నొక సభ జరిగెను. తెల్లని వన్నియు పాలు గా వని విఠ్ఠలదాస్ జేరాజణీగారు
తెలిసికొనుట కదియే ప్రధమపర్యాయము. కొలఁదిమంది సభకు వచ్చిరి. నాఁడు కూడిన యయిదాఱుగురు స్త్రీలు నాకు స్పష్టముగా గుర్తున్నారు. మగవారును కొలఁదిమందియే. నేను శపథమును వ్రాసి యుంచుకొంటిని.
దాని యర్థమును వివరించితిని. కొలఁదిమందియే వచ్చినందులకు నా కాశ్చర్యముగాని, దుఃఖముగాని కలుగలేదు. చుఱుకుపాలు గల పనులలో ప్రజకు పక్షపాతము మెండు. ఉపయోగింపవలసిన పనులను ప్రారంభించుటలో సభిరుచి లేదు. నా కీసంగతి మొదటినుండియు ననుభవము.

ఈవిషయమును వివరించుటకు వేఱొక ప్రకరణము కావలయును.

ఏడవ తేదీ రాత్రి నేను ఢిల్లీ అమృతసరములకు బయలుదేఱితిని. ఎనిమిదవ తేదికి మధుర చేరితిని. అపుడే నన్ను పట్టుకొందు రను సవ్వడి బయలుదేఱెను. మథురకు తరువాతస్టేషనులో బండియాఁగెను.
న న్నట గిదవాణీగారు చూడవచ్చిరి. 'మిమ్ము తప్పక పట్టుకొందురు; ఏ మేని పనియున్న నేను చేయుదును' అని వీరు తెలిపిరి. 'మంచిది, అక్కఱ కలుగుచోఁ దెలుపుదు' నని నే నంటిని. పలవల్ స్టేషను
చేరకమున్నే పోలీసు-ఆఫీసు రొకఁడు నాచేతి కొక హుకు మిచ్చెను. మీరు పంజాబులో ప్రవేశించునెడల నల్లరి జరుగునని మాకు భయము కావున మీరు పంజాబు త్రొక్కఁగూడదు.' పోలీ' సీహుకుము
330&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|330}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6hqsmusxrrhwjb65ke9ertpo44bugo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220233</id>
    <revision>
      <id>574017</id>
      <timestamp>2026-09-05T13:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="2d0h62fhmgm4c9ma4e5bapt1gscx5j4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||31 ఆరోజులు (1)}}&lt;/noinclude&gt;నాకుఁ జూపి రైలుదిగుమనెను. 'అల్లరి జరిపించుటకు నే నచటికిఁ బోవుటలేదు; అల్లరిమాపుటకు నేను పోవుచుంటిని. అందులకు నాయకులు నన్ను రమ్మనిరి. కావున నే నీహుకుము ననాదరింపవలసి వచ్చినది. ఇది చింతాజనకము' అని నే నంటిని.

పలవల్ స్టేషను వచ్చెను. మహాదేవదేశాయి నాతోఁగూడ వచ్చుచుండెను. ఢిల్లీ వెళ్లి శ్రద్ధానందుల కీ వార్త లందింపు మనియు జనమును శాంతముగా నుండఁ దెలుపు మనియు మహాదేవదేశాయికిఁ జెప్పెతిని. మరియు నే నీ యాజ్ఞమీఱుటకుఁ గల కారణమును, దెలుపు మంటిని. మరియు శిక్షను నే ననుభవింప సంసిద్ధుఁడ ననియు, శిక్ష వేసిన పిదపఁగూడ మన మోర్పు జూపిన యెడలనే మనకు విజయము కలుగుననియు దెలుపు మంటిని.

పలవల్ స్టేషనులో నన్నుదింపి పోలీసులు వశ మొనరించిరి. కొలఁది సేపటిలోనే ఢిల్లీనుండి యొకరైలువచ్చెను. న న్నం దొక మూడవ తరగతి పెట్టెలో నెక్కించిరి. పోలీసు సిబ్బంది నన్ను వెంబడించియుండెను. మధురలో దింపి నన్ను పోలీసు బారకాసులలోనికిఁ దీసికొనిపోయిరి. న న్నేమి చేయఁదలచికొనిరో, న న్నెటకుఁ
దీసికొనిపోవఁగలరో యెవరికిని దెలియదు. తెలవాఱుజామున నాలుగుగంటలకు నన్ను లేపి బొంబాయిదెసకుఁ బోవు మట్టిబండిలో నెక్కించిరి. రెండుగంటలకు సవాఈ మాధోపురమున దింపిరి. లాహోరునుండి ఇన్‌స్పెక్టరు మి. బోరింగు బొంబాయిమేలులో దిగెను. వారు నన్ను వశపఱిచికొనిరి.

న న్నిచట మొదటితరగతి బండిలో నెక్కించిరి. దొర నాతోఁగూడ నుండెను. లోఁగడ నేను మామూలు కైదీని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|331}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2d0h62fhmgm4c9ma4e5bapt1gscx5j4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220234</id>
    <revision>
      <id>574018</id>
      <timestamp>2026-09-05T13:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="fo6bmk71dhj6jotffm1nb3208dibzol" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;ఇపుడు 'జెంటిల్ మేన్' కైదీని. ఈ యాఫీసరు సర్ మైకేల్ ఓడ్ వైయరును స్తోత్రము చేయఁదొడఁగెను. 'సర్ మైకేలుగారికి మీయెడ వేఱుగా నెట్టి విరోధమును లేదుగాని మీరు పంజాబు వెళ్లుచో నచట గందరగోళము జరుగునని వారికి భయము' అని యీ రీతిగాఁ జాలఁ జెప్పెను. కావున మీయంతట మీరు బొంబాయికి
మరలి పొండనియు, పంజాబు సరిహద్దు త్రొక్కవలదనియుఁ దెలిపెను. 'ఈహుకుమును పరిపాలింప వీలులేదు. నాయంతట నేను బొంబాయికి పోఁజాలను' అని నే నంటిని. కావున నిఁకఁజేయునది లేక 'మీమీద అమలు జరిపెద' ననెను. 'ఏమి జరుపుదురు ?' అని యంటిని. 'నాకును దెలియదు, పై అఫీసరుల ఉత్తరువు చొప్పున జేయవలయును, కాని ప్రకృతము మిమ్ము నేను బొంబాయికి తీసికొనిపోవుచున్నాను' అనెను.

సూరతు స్టేషనువచ్చెను. మఱియొక పోలీసు ఆఫీసరు నన్ను వశపఱిచికొనెను. రైలు బొంబాయి సమీపించుచుండఁగా నతఁ డిటు లనెను: 'మీకిచట విడుదల, మీరు మెరీన్‌లైన్‌స్‌స్టేషనుకడ దిగినచో బాగుండునని తోఁచును. క్లోబాప్టేషనుకడ జనసమూహము మూఁగుట కవకాశ మున్నది.' నే నతని కోరిక నామోదింతు నంటిని. అతఁ డందులకు సంతసించి నాకు ధన్యవాదము లొసఁగెను. నేను మెరీన్‌లైన్సుకడ దిగితిని. అచట నొకమిత్రుని గుర్రపుబండి కానవచ్చెను. దానిమీఁద రేవాశంకర్ ఝవేరీగారి యింటి కేఁగితిని.
'మిమ్ములను పట్టుకొని రని విని జనులు కోపపూరితులయిరి. పాయధునికడ నల్లరులు జరుగు నని భయము కలుగుచున్నది. అప్పుడే మేస్ట్రీటును, పోలీసులును అచటికి వెళ్లిరి' అని రేవాశంకరులు చెప్పిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|332}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fo6bmk71dhj6jotffm1nb3208dibzol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220235</id>
    <revision>
      <id>574019</id>
      <timestamp>2026-09-05T13:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="6x5jracahyo469bmlqszi9ezucvh92b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||31 ఆరోజులు (1)}}&lt;/noinclude&gt;ఉమర్ సోబానీ అనసూయా బహేనుగారలు నావెనుకనే మోటరుమీఁద వచ్చి 'వెంటనే మీరు రావలయును. జనమాఁగుట లేదు. మేము వారి నాఁగఁజాలము. మీరు కనఁబడినఁ జాలును; అల్లరి ఆఁగిపోవును' అనిరి.

నేను మోటరులోఁ గూరుచుంటిని. పాయధునికడఁ జాల జనము కానిపించుచుండెను. నన్నుఁ జూడఁగనే వారి కానందమాఁగలేదు. వందేమాతరమ్, అల్లాహో అక్బర్ అను ధ్వనులతో ఆకాశము బూరటిల్లెను. పాయధునికడ పోలీసు గుర్రపురౌతులు కనఁబడిరి. మేడల మీఁదనుండి ఇటుకల వర్షము కురియుచుండెను. 'శాంతముగా నుండుఁడు; శాంతముగా నుండుఁడ'ని చేతులు జోడించి నేను ప్రార్థించుచుంటిని. మేముగూడ ఆ యిటుకవానను తప్పించు కొనలేకపోతిమి.

అబ్దుల్ రహమాను వీధినుండి యీ యూరేఁగింపు క్రాఫర్డు మార్కెటుదెస కేఁగుచుండఁగా గుర్రపురౌతు లెదురుగా నిలువఁబడిరి. ఈయూరేగింపు కోటదెస కేఁగకుండఁ జేయుటకు వారు చాలఁ బ్రయత్నించుచుండిరి. జనము అపరిమేయముగా నుండెను. జనము పోలీసులను చీల్చుకొని ముందులకు సాగుచుండెను. నామాటయు
సాగునటులు తోఁపలేదు. అపుడు పోలీసు ఆఫీసరు గుంపును చెదురఁగొట్టుట కాజ్ఞ యిచ్చెను. రౌతు లొక్కతూరి జనముపై గుర్రములను పరుగెత్తించిరి. లోకులకు బరిసెలు గ్రుచ్చుకొనుచుండెను. నాకును తప్ప దనుకొంటిని గాని బరిసెలు మామోటారును రాచికొనుచుఁ బోయెను. రౌతులు రైలువేగముతోఁ బరుగిడిరి. జనము విఱిసిపోయెను. ఎచటివా రచట పరుగిడఁ దొడఁగిరి. కొందఱు మట్టగింపఁబడిరి;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|333}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6x5jracahyo469bmlqszi9ezucvh92b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220236</id>
    <revision>
      <id>574020</id>
      <timestamp>2026-09-05T13:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'b విదురుఁడు దుర్యోధనుని దూపించుట ధర్మజుడు సర్వస్వమునోడులు ద్రౌబదినిఁ దోడేర దుర్యోధనుఁడు ప్రాతికామినంపుట దుశ్శాసనుఁడు ద్రౌపదినిఁ దలవట్టి యీకొని వచ్చుట వికర్లు నిర్యవచ...'</comment>
      <origin>574020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="b37lr5vzqowv6cijrviv2scls4o5ll9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;b
విదురుఁడు దుర్యోధనుని దూపించుట
ధర్మజుడు సర్వస్వమునోడులు
ద్రౌబదినిఁ దోడేర దుర్యోధనుఁడు ప్రాతికామినంపుట
దుశ్శాసనుఁడు ద్రౌపదినిఁ దలవట్టి యీకొని వచ్చుట
వికర్లు నిర్యవచనములు
కర్ణుఁడు వికర్ణుఁ గినియుట
ఫుట
SE
8855
ELOO
ద్రౌపదీమాన సంరక్షణము
విదురుని ధర్మప్రసంగము
భీమ ప్రతిజ్ఞ
ధృతరాష్ట్రుఁడు ద్రౌపదికి వరములొ సగుట
పునర్ద్యూతము ; అరణ్యగమనము
పాండవుల ప్రతిజ్ఞలు
పాండవులరణ్యమున కేఁగిన విధమును విదురుఁడు
ధృతరాష్ట్రున కెఱిఁగించుట
500
053
€93&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b37lr5vzqowv6cijrviv2scls4o5ll9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220237</id>
    <revision>
      <id>574051</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="k7ogfgf23o5f2ehbtj4vnk54mcxlmau" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;కొందఱకు గాయములు తగిలెను. రౌతు లావలి కేఁగుటకా దారి లేదు; జనము పోవుటకా అంతకన్న లేదు. వెనుక కేఁగుటకును వీలులేదు; ముందఱ కేఁగుటకును వీలులేదు. రౌతులును, జనులును పిచ్చియెత్తినవారి
వలె నుండిరి. రౌతు లేమిచేయుచుండిరో రౌతులకే తెలియుట లేదు. కనులు మూసికొని గుర్రములను దౌడుతీయించిరి. అది యెల్లయు భయంకరముగా నుండెను. రౌతులును, జనమును ఆ గందరగోళమున 'కలగా-పులగమయిపోయిరి.

ఈరీతిగా జనము చెదరఁగొట్టఁబడెను. ఊరేగింపు ముందరకు జరుగకుండ జేయఁబడెను. మామోటరును ముందరకుఁ బోనిచ్చిరి. కమిషనరు-ఆఫీసుముందు బండి నిలిపి పోలీసువారి వ్యవహారమును
ప్రియాదుచేయుటకు లోని కేఁగితిని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|334}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k7ogfgf23o5f2ehbtj4vnk54mcxlmau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220238</id>
    <revision>
      <id>574052</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="gpxa74ywuz8rba4n8t7hps1yaa0v1ul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}32&lt;/p&gt;

{{p|fs125}}ఆరోజులు (2)&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|క}}మిషనరు - మేడ మెట్లెక్కుదునుగదా క్రిందినుండి మీఁదివఱకును సైనికులు తుపాకులతో నిలువఁబడియుండిరి. వారిని జూచినవారెవరును యుద్ధమునకు సన్నద్ధులుగా లే రనుకొనరు. బోరింగుగారు గ్రిఫిత్తుగారికడఁ గూర్చుండియుండిరి.

నా చూచిన సంగతు లన్నియు గ్రిఫిత్తుగారికిఁ జెప్పితిని. ఇతఁడిట్లు సంక్షేపించి ప్రత్యుత్తర మొసఁగెను: 'ఈ యూరేఁగింపు కోటదెస కరుగుట నా కిష్టము కాదు. అచట గందరగోళము గాక తప్పదు. ఎంత చెప్పిచూచినను జనులు మరలలేదు. కావున అమలు జరిపింపక తప్పక పోయెను.'

నే నిటు లంటిని: 'దీనిలాభము మీకుఁ దెలియకపోదు. గుర్రపుడెక్కెలక్రింద జనము నలిబిలిగాక తప్పదు. గుర్రపుసవారులను బంపవలసినంత పని లేదని నే ననుకొందును.'

దొరగా రిటు లనిరి: 'మీరటులు నిశ్చయింపఁ దగదు. మీ బోధలు జనులచే నెట్టిపనులు చేయించునో ఆసంగతి మీకంటె  మా కెక్కువగా తెలియును. మేము ముందుగా జాగ్రత్త పడనిచో చాల హాని చేకూరును.
జనులు మీమాటలుఁగూడ విన రని నేను మీకుఁ దెలియఁ జెప్పుచున్నాను. చట్టము నతిక్రమించుటయే
లోకులకు చప్పున పట్టునుగాని, శాంతి నెలకొలుపుట వారిశక్తి కతీతము. మీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|335}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gpxa74ywuz8rba4n8t7hps1yaa0v1ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220239</id>
    <revision>
      <id>574054</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="tfp5gryodjvbqkl6ue8e184werdz3ib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;హేతువులు చాల దొడ్డవి. కాని లోకుల కవి అర్ధము కావు. వారి స్వభావమునే వా రనువర్తింతురు.'

'తమకును నాకును మతభేద మచ్చటనే. స్వభావముచే లోకము  కలహప్రియము కాదు, శాంతిప్రియము సుఁడీ !'

మే మిటులు చాలసేపు వాదించుకొంటిమి.

తుదకు గ్రిఫిత్తుగా రిటు లనిరి: 'మీమాట లోకులు వినరనుకొనుఁడు! మీరపు డేమి చేయుదురు ?'

'నా కట్టి నమ్మకము కలిగినచో ఈపోరాటమును కట్టిపెట్టుదును.' అని నే నంటిని.

'ఏమీ ? విడిచిపెట్టినచో, వెంటనే పంజాబు వెళ్లుదునని మీరు బోరింగుగారితో ననలేదా ?'

'ఆ, అవును. తిరుగు రైలులోనే వెళ్లఁదలఁచితిని. కాని అదియిఁక నేఁటిమాట కాదు.'

'మీరు కొంచెము శాంతి వహించియున్నచో సంగతు లన్నియు మీకే తెలియును. ఇపు డమదాబాదులో నేమి జరుగుచున్నదో మీకుఁ దెలియునా? అమృతసరమున నేమి జరిగెనో తెలియునా ? ఎల్లెడలను లోకులకు వెఱ్ఱి యెత్తినటు లున్నది. నాకును అన్ని సంగతులు తెలియలేదు. కొన్నిచోటుల తంతి తీఁగెలు తెగగొట్టఁబడెను. ఈదోస మంతయు మీదియే.'

'నా జవాబుదారీ ఉన్న చోట దోసమును నా నెత్తిమీఁదఁ బెట్టుకొనకమానను. అమదాబాదులో అల్లరి జరిగె ననఁగా నాకు వింతయు వెతయుఁ గలుగుచున్నవి.' అమృతసరమునకు నాపూచీలేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|336}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfp5gryodjvbqkl6ue8e184werdz3ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220240</id>
    <revision>
      <id>574055</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము 1 శ్రీ వేంకటాధీశ, సృష్టి ప్రకాశ, భావనాతీత, సౌభాగ్యప్రదాత, కనులామనోహర, గజరాజవరద, శ్రీ రమణ మంథాద్రిధరా! చిత్తగింపు. జనమేజయమునకు వైశంపాయనుండు మనతో భారతకథ చెప్పఁ...'</comment>
      <origin>574055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="20asvad11xu37efxvtoileaw1isqr4w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
1 శ్రీ వేంకటాధీశ, సృష్టి ప్రకాశ, భావనాతీత, సౌభాగ్యప్రదాత,
కనులామనోహర, గజరాజవరద, శ్రీ రమణ మంథాద్రిధరా! చిత్తగింపు.
జనమేజయమునకు వైశంపాయనుండు మనతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
ఆరీతి బంధుమిత్రాదుల కెల్ల ! నారూఢి ముదః కృత్యము లాచరించి
వరఁగ దుఃఖంబునఁ బాండునందనులు | తిరముగా భాగీరధీతీర భూమి
న య్యకుచిత్వంబు నవయించుటకుఁ | జయ్యన నొక సమస్థలమున
నలలిత పటకుటీ సంవిధానంబు | వలవడఁ జేయించి యాధృత రాష్ట్ర
* విదురులు సర్వభూవిభుల భార్యలును 1 మదవతీయును దాము మాసమాత్రంబు
8
మహర్షులు పాండవులఁ జూడవచ్చుట
నిలిచి; రయ్యెడ : మేఘనీలవర్ణుండు | కలితాత్ముఁ డామ్నాయకర్త పుణ్యుండు
వ్యాసమహాముని వామ దేవుండు | వాసిష్ఠ, దుర్వాస వాలఖిల్యులును
సనకసనందన నరసిజగర్భ | తనయ కౌండిన్య మతంగ గార్గేయు
శౌనకాదులు శిష్యసహితంబుగాఁగ | జానొప్ప సంత నజాత శాత్రువు నిఁ
గనుఁగొను వేడుకఁగడఁగి యేతేర నెనయం గ వారికి నెదు రేఁగి భక్తి
నరసి తత్కాలోచి తార్చనంబులను హరియును దానును నమ్మహాత్ములను
బ్రీతులఁ గావించి పెంపు దీవించి | యాతఱి నుండంగ, నాధర్మరాజుఁ
గను గొని యంత నక్క చలసంభవుని | తనయుఁ డిట్లనియె : “నోధణీత లేశ,
నెలకొని కృష్ణుండు నీకు శోభనము | గోలఁదిగా కెంతయుఁ గోరుచునుండ
నారయఁ గ్రీడి దర్పావేశబాహు | సారవిస్ఫూర్తి విస్తరగాండివమున
సమర పాండిత్య విజయము వాటింపఁ 1 గోముకొచ్చ రాజ్యంబు గొంటి రాజేంద్ర!
ఇందలి పాఠాంతరములు మద్రాసు గవర్న మెంటు ఓరియంటల్ లైబ్రరీలోని 12245 ప్రతినుండి
కొనఁబడినవి.
(1) శ్రీకామినీచక్షు, సృష్టి సంరక్ష! | నాళేళవంద్య! వీవాకి సంస్తుత్య ! (ఓ) 2. సౌరభూవిభువులు
3. శాంతనిగళూర్థవేది, (త) 4. గావింప,
124&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>20asvad11xu37efxvtoileaw1isqr4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220241</id>
    <revision>
      <id>574056</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దొఱఁకొని ద్విపద భారతము ఆరూఢి భువన భయంకరమైన పోరున నీవు తమ్ములతోడఁ గూడి చలమ'ను నలవురు సాహసత్యమును వెలయించుచోట భావించి యొక్కింత ధర్మువు ద్రొక్క | వరసిచూచినఁ బ్రియమయ్యెనుసు...'</comment>
      <origin>574056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="1jhkjmgqbja0vsc0c95n0whmw4aooew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దొఱఁకొని
ద్విపద భారతము
ఆరూఢి భువన భయంకరమైన పోరున నీవు తమ్ములతోడఁ గూడి
చలమ'ను నలవురు సాహసత్యమును వెలయించుచోట భావించి యొక్కింత
ధర్మువు ద్రొక్క | వరసిచూచినఁ బ్రియమయ్యెనుసుగారు,”
అనవిని జనవిభుండని కిట్లనియె: “వనజదళాక్షుండు వరుసనమీఁద
దయ సూపుటను, భూత ధాత్రీదేవతల జయకళానుగ్రహ సత్యవిస్ఫూర్తి
సనిలనందన విజయాంచిత బాహు మన బలంబునను నీక్ష్మాతలంబ్బ.
ఐనను బంధువధార్థంబు కతన, మానుగా నభిమన్యు మఱియుఁ బొంచాలి
తనయుల నీవురఁ దగఁ గోలుపోయి | యనయంబు నీది గెలుపనదు
నాబుద్ధి ;
ఆదియునుఁ గాక చయ్యన విన్న వితం | విదిశ భుజాబల విక్రమోన్న తుఁడు
కురురాజునకుఁ బట్టుఁగొమ్ము మమ్మాజి | దఱిమి చంపినయట్టి దానవినోది
తరణిసూనుఁడు, కుంతి తనయుఁడటంచు ధరణిలో సుదక ప్రదానకాలమువ
నాకెఱింగించె; నా సలిసి బాంధవునిఁ బ్రేకటంబుగఁ దాను బ్రార్థించుటయును
ఆతఁడు వరమిచ్చినట్టి విధంబు | ఖ్యాతిగాఁ గర్ణునిఁ గన్నట్టి తెఱఁగు,
పాఱవై చుటయు, నపొర వైచిత్రి లో రాజరాజుకు దొరయయి యుండ
సరవి వారికి మాకు జగడ మయ్యిలను | అరయంగ మాన్పుటకై వక్త్రుకడకుఁ
జనుటయుఁ, దానన్న సకల వార్తలును | బొనరంగ ననుదినంబును జెప్పుచుండు.
1
ఆయము తనపుత్రుఁడగు టెఱిఁగించి | ' పాయక తమ్ముల రమ్ము '
నావుడు నాతండు : “నాకు దోషంబు | భావించి యా కురుపతిని దొఱంగి
వచ్చిన, నదిగాక వాసవితోడ | పొచ్చెంబుగా యుద్ధమున తఁ డో
నని పల్క రే! జను; లైనను నీకుఁ | దనయు లార్వురు లేరు ధర నొక్కఁడణఁగు
ననయంబు నేనొండె నర్జునుండొండె&quot; సనిన మా తల్లియు “నట్లైన వారి
కభయ మి” మ్మని పల్క శంగీకరించి ! శుభమతి మమ్ము నచ్చో యుద్ధభూమి
లోలత మించి నల్వురఁ బట్టఁ గాని | పాలించి తెగఁ డాయెఁ బ్రాణంబులకును.
తొల్లి తా దాఁచెను; దుదిని మా తల్లి బల్లిదుఁ డతఁడు చెప్పఁగ వలదనఁగ
నీరీతి దాఁచె; మే మేపుర మెఱుఁగ 1 మారయ; దుర్యోధనా ఎనీశునకు
సొలవక ప్రీతిగా జూదంబువాఁడు | తలకొని పెక్కాడె ధ ర్మేతరములు.
నయమార దానికి నా హృదయంబు | భయదమయ్యును గోపభర మొందకుండు.
కౌరవు లొనరించు కష్టానమతియె కారణంబుగ నాకుఁ గడుఁ గోపమెత్తు;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jhkjmgqbja0vsc0c95n0whmw4aooew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220242</id>
    <revision>
      <id>574057</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము I కర్ణుని వదనాపంకజము గగ్గోనిన నిర్ణ యింపఁగ శాంతి నెఱి నావహిల్లు. అమ రేంద్ర సూను నయ్యడ నొవ్వఁ బలికి (1) ప్రమదంబుతోడ నా భానుసందనుని గొనకొని యిలమీఁద...'</comment>
      <origin>574057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="fehtlbx3fnv52yvdjmdlr7oouzijb4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
I
కర్ణుని వదనాపంకజము గగ్గోనిన నిర్ణ యింపఁగ శాంతి నెఱి నావహిల్లు.
అమ రేంద్ర సూను నయ్యడ నొవ్వఁ బలికి (1) ప్రమదంబుతోడ నా భానుసందనుని
గొనకొని యిలమీఁదఁ గూర్పక వచ్చి | నను తమ్ముఁడవుగావు నాకు నీ వంటి ;
శర మొప్ప సోదర ఘాతి నే నైతి; |
1
జగతి శోకంబెట్లు సహియింప వచ్చు ! అగణిత లీలఁ కార్యము తప్పె; నతఁడు
నేమును గూడిన నిర్జరులైన వేమాఱు నడ్డమే! వినుము మునీంద్ర !
తరణీనందనుని రథంబు చక్రంబు | ధరణిఁ గ్రుంగుటకు నెంతయుఁ గారణంబు
ఎద్ది? యవ్వీరున కిట భృగురాముఁ | డుద్దీప్తుఁడై యెట్టు లొసఁగె శాపంబు !
నలి మీఱఁగా భువనంబుల యందుఁ | గలనర్తనములు నిక్కంబుగా నీకుఁ
దెలియని యవి లేవు తేటపడంగఁ దెలుపవే !&quot; యనిన సిద్ధిరాత్ముఁ డనియె:
కర్ణుని పుట్టు పూర్వోత్తరములు నారదుఁడు ధర్మజున కెఱిఁగించుట
ముని దత్తమగు మంత్రమునఁ గుంతి తొల్లి | మనతర నిస్ఫూర్తిఁ గన్నియనాఁడు
అరవిందమిత్రు బ్రత్యక్షంబు చేసి | కర మొప్ప నందనుఁ గాంచి సిగ్గునను
విన్యాసమునఁ బుత్రు 1 వెలయింపదయ్యె; | న్యాత్వ వికలంబు గాకుండ సూర్యు
వరము గల్గుటఁ జేసి కైక సర్య నిరుపమ లావణ్య
8 నిశిత ప్రభావ
4
1
B
యై మించె నీ శేఖరహస్య మీూ తెఱఁగు. | భామిని యరీతిఁ బాఱవై చుటయు
సూతుఁ డెత్తుక పోయె ; సూశిజుఁ డఃఁగ | నాతఱిఁ బెరిగి చెయ్యన భానుజుండు
వరమతి నీ నేర్పు వాయుజులావు | నగుని విల్బలిమియు నలిన నాభుండు
చెలిమి సేయుటయును జేకూరఁ గవల ॥ కలిక 6 వీరత్వంబు గని యంత జనులు
అనురాగ చిత్తులై ఉందంద మి 1 కొనియాడుటకు
మిమ్ముల
నాత్మఁ గుంనుచునుండు,
7ఠేవమీఱంగ నట్టిద దైవఘటన; భావింపఁగా నెన్ని భంగులనై న
నట్టి మాత్సర్యంబు నంది కర్ణుండు | నెట్టన మీయెడ నెకి కోపమెసఁగ
నా సుయోధనుఁ గూడి యమ
రేంద్రనుతుని | చేసూటి విద్య 9 వీక్షించి కుంభజుని
పాలికిఁ జని &quot;.
'నాకు బ్రహ్మాస్త్ర 10 మిచ్చి | పాలింపు; మాజిలోఁ
8
సమాన
1. వెలయించి యపుడు. 2. ఉరుకర, 3. ఉచితే. 1. పరమ. 5. మహాబలిమియు, (ఓ) 6. వేది
త్వంబు. (ఈ) 7. దేవ మీరఁగనట్టి దైవ సంభుటన. (ఓ) 8. యందు. 9. లక్షించి. 10. మివుడు
మిమ్ము. (6)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fehtlbx3fnv52yvdjmdlr7oouzijb4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220243</id>
    <revision>
      <id>574058</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '«&lt; உ ద్విపద భారతము &quot; శౌర్యుండ సయ్యెద ; సర్వశిష్యులును | ధైర్యాఢ్య, సమముగాదా! మీకు ” ననిసం గలశసంభవుఁ డంతఁ గర్ణునిఁ జూచి 1 తెలివి దీపింపంగ ధీరుఁడై పలికె: 1 &quot; నగడంగ వ్రత సమన్విత విప్ర...'</comment>
      <origin>574058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4652" sha1="h6959qohhypgop6uw7b8naa8rbgr1hn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;«&lt;
உ
ద్విపద భారతము
&quot;
శౌర్యుండ సయ్యెద ; సర్వశిష్యులును | ధైర్యాఢ్య, సమముగాదా! మీకు ” ననిసం
గలశసంభవుఁ డంతఁ గర్ణునిఁ జూచి 1 తెలివి దీపింపంగ ధీరుఁడై పలికె:
1
&quot; నగడంగ వ్రత సమన్విత విప్రుఁకొండెఁ | దనఁ దపః పుణ్య భూధన వగుఁడొండెఁ
గాని యన్యుఁడుగాఁడు కడగి బ్రహ్మాస్త్ర | దానంబునకును బాత్రంబు కానీన !”
అనుటయు నెట్ల కాకని మందిరమున | కనయఁబు నట పోయి యారాత్రి గడపి
మఱునాఁడు గదలి సమ్మద వృత్తితోడఁ దఱలక యమ్మహేంద్ర క్ష్మాధరంబు
కరిగి బ్రాహ్మణ వేష ^ మలరంగఁ దాల్చి పరశురామునిఁ గాంచి ప్రణమిల్లి పలికె :
'వర్ణితోన్నత భృగువంశ జాతుండఁ | దూర్ల పై ఖరితోడఁ దొడరి యే నిన్ను
సేవింప వచ్చితిఁ జేకొమ్ము దయను, 1 భావనాతీత ప్రభావ విజ్ఞాత !
$
1
23
5
అలవడ సమ్ర విద్యాపేక్ష నాకుఁ | గలిగి వచ్చితి. ” నన్నఁ గడు సంతసిల్లి
యతనికి సస్త్ర విద్యాభ్యాస మెలమిఁ | బ్రతిదివసంబుఁ దప్పక చెప్పుచుండ,
నొకనాఁడు భానుజుఁ డొక్కచో నొంటి | ప్రకటించి లాఘవా భ్యాసంబు నేయ
ధృతి నొక్క ముని హోమధేను వత్సంబు | అతని గడ్డము వచ్చి యా బాణవితతి
కాడిన మృతిఁబోఁదఁగా 6 నాతఁడలిగి పోఁడిగా నీ తేరు భువిఁ గ్రుంగుఁ గాత
మని శపియించిన నాశాపమునను వనజాప్తనుతు తేరు వసుధపై ఁగ్రుంగె.
భృగు రాముఁడలిగి శపించిన తెఱఁగు | తేగ నీకుఁజెప్పెద ధరణీశ, వినుము.
ఆరీతి నవ్వీరుఁ రిడతనికి భక్తుఁడై రమ్య వృత్తి నిత్యము సేవ సేయఁ
బరితోవచిత్తుఁడై భార్గవరాముఁ | డరయ నాతనికి బ్రహ్మాస్త్రంబు లోను
గా దివ్య బాణముల్ గడఁగి యిచ్చుటయు, 1 నాదట దివ్య శస్త్రావళిచేత
దేదీప్యమానుఁడై తేజంబు మీఱ | మోదించి రాముఁడిమ్ముల నొక్కనాఁడు
తరణినందను నూరుతలముపై శిరము | చిరతర 10లీలను జేర్చి నిద్రింప
వెనుకొని యంతలో వికృతా 118 ఘోర ॥ మనకూప మళశాఖ్యగలుగు కీటకము
సొలవక దినకరసుతు తొడక్రిందఁ | దొలిచి సత్వరముగాఁ ; దొలు వంగ నతఁడు
తనగురునకును నిద్రాభంగమగుట | తనమది నోర్వక ధైర్యంబుగలిగి
కీటకృత్యమునకుఁ గృతమతి నోర్పు : 18 సాటించియచలుఁడై పదరక 18 యుండె.
1. తెలియంగ నతనితో. 2. సమస్థిత. 8. ధరవర్యు 4. మమరంగ. 5. పక్కఁబొంది. (ఓ)
6. ముని యలిగి. 7. రాభవుండు. 8. డాతని. (త) 9. తట (ఓ). 10. లీలఁజేర్చిన నిద్ర పెంపు.
11. తారి. 12. ఫొటిగా. 13. యుండి (5)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h6959qohhypgop6uw7b8naa8rbgr1hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220244</id>
    <revision>
      <id>574059</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము 1 అత్తఱి నాకీట మాతొడ కొలువ । నెత్తురు కాల్వలై నిండి యారాము దేహంబు సోకిన, ధృతి మేలు కాంచి | యీహరివిక్రమ ఇప్పుడు గాంచి నెత్తురెక్కడిదన్ని, నీజయూవం...'</comment>
      <origin>574059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="nlwf5r5v01oocsa262ar9j3gqjmik5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
1
అత్తఱి నాకీట మాతొడ కొలువ । నెత్తురు కాల్వలై నిండి యారాము
దేహంబు సోకిన, ధృతి మేలు కాంచి | యీహరివిక్రమ ఇప్పుడు గాంచి
నెత్తురెక్కడిదన్ని, నీజయూవంత (2) । నెత్తియా కీటంబు నేవుతో (జూబీ,
“యిది దొలుచుచు నుండ నింక వినిదుర శ్రీ పదపడి చెరుపని భావించియేను
గదలక యుండితిఁ గరుణాసముద్ర విదిత ప్రతాప, దోర్విజిత; తీప !”
అని విన్నవించిన నాథార్లప్పుడు | గనుఁ గొనుచుండ నాఘనకీటకలబు
మృతినొంది దైత్యుడై మిన్నగయంత | ఖశలంబునంనుండి &quot; గాంభీర్యధుర్య !
నీకతంబున శావ నిర్ముక్తిఁటి; | బ్రాకట విస్ఫూర్తి భవము లడంగె ;
ప్కే గ్రస్తుండను పేరి రాక్షసుఁడ; | ధర్మస్వరూప, యెంతయు నొక్కనాఁడు
భృగుని నిజాంగనఁ బ్రేమ &quot;హరించి | య^పడి శికీటమై కథనిశావమున,
మీదివ్యలోకనామృత ! నేచనమున | నాడట సుఖినైతి.&quot; సని భక్తి మ్రొక్కి
చనియె; రాముండు నజ్జల జబాంధవుని | తనయుని ధైర్యంబు తనిమనంబునను
దలపోసి తలపోసి తరణిజుకనియె | “వలదు నిక్క ముచెప్పు వసుధ విప్రునికి
నీతాల్మిలేదు నీవెవ్వఁడ ?” వనిన | భీతిల్లి “యేసు సినృథివిలో వలను
సూతపుత్రుఁడ&quot; నని సొలవక చెప్పు, నాతఱి భృగు రాముఁడతనిఁగోపించి
“యక్కటా ! విప్రండనని కపటమానఁ దక్కక దివ్యాస్త్రతతి నడసితివి.
పాపాత్మ, నీకిట్టి బాణజాలములు | ఏపార విఫలంబు లిదెయవుఁగాక.&quot;
యని శపియించిన, సంతఁ గర్ణుండు | తనలోన నగచుచు దైవమాయనుచు
వచ్చి దుర్యోధను వలనొప్పఁగాంచి | చెచ్చెర “నో కురుక్షీ తిరాజచంద్ర !
మునుబడి పరశురాముని నాశ్రయించి | మనతర దివ్యా
లితుండ నైతి;
మగఁటిమితో నన్ను మార్కొనలేరు | జగతిలో నెవ్వర
మని విన్నవించిన నాకురురాజు | ననయంబు తనలోని రహర్షింపుచుండె.
ఎసఁగ మాయన్న పోయిన పోకలిట్లు | సుమతీనాయక, వలనొప్పవినుము.
అటఁ Xలింగాధీశుఁ ఉతులప్రతాని | పటుతరకీర్తిసం న్నుండునైన
చిత్రాంగదుండు పై చిత్రిదీపింపఁ | బుత్రికారుణికి సింపులు దగ్గుకొత్త
వసుధలోపల స్వయంపుమని చాట, | శిశుపాలుఁడును రుక్మిచెలఁగి గాంధార
2
1 కాల బై, (ఓ) 2 వరించి. 3. తిరిగితినతని. (త) 4. సేవనమున, (ఓ) 5. హరుషంపుచుండె. (త)
5. న్నాడ్యుఁడైన. (ఓ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlwf5r5v01oocsa262ar9j3gqjmik5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220245</id>
    <revision>
      <id>574060</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '-b ద్విపద భారత ము పతి జరాసంధుండు బాహ్లిక ముఖ్య | విశతి నానా మహీ విభులును బ్రోవ, దుర్యోధనుండును దోహలంబిసఁగ | శౌర్య 'ప్రతాపుఁడై చతురంగ బల బు తనవెంట రాఁగ రథంబెక్కి, కదలి | వనజాప్త...'</comment>
      <origin>574060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="b93bqf5ri65a5t3jbpmqzz7m5ze00nj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-b
ద్విపద భారత ము
పతి జరాసంధుండు బాహ్లిక ముఖ్య | విశతి నానా మహీ విభులును బ్రోవ,
దుర్యోధనుండును దోహలంబిసఁగ | శౌర్య 'ప్రతాపుఁడై చతురంగ బల బు
తనవెంట రాఁగ రథంబెక్కి, కదలి | వనజాప్త తనయుండు వరుస సేవింప
నరిగినఁ, గాలింగుఁడంత భూపతుల సరవితోఁ దగినట్టి సద్విధానముల
మన్నించి పూజించి నుంచెలమీఁదఁ బన్ను గాఁ గూర్చుండఁ బనిచి యామీఁదఁ
గాళింగుఁ డాత్మీయకవ్యక 'వరుని మేళవింపగ నతిమృదు వాక్యసగణి
నాదరించుచు &quot; నీస్వయం సరమందు | దాదులు వేర్వేర ధరణివల్లభులఁ
జూపిచెప్పెదరు; నీ చూపు కేరాజు | ప్రాపు కాఁగనుపట్టె: బాప, వరింపు.”
మని చెప్ప
... ...
.. నాసుయోధనుని
గడచి పోయినఁజూచి కౌరవరాజు తడయక దాని రథంబుపైఁ బెట్టఁ
బనిచె; పేర్వడిన భూపాలలోకములు | ఘనభీషణాకృతిగా వచ్చి తాఁకి
వివిధభంగుల బాణవృష్టి ముంచుటయు | రవికనూధవుఁడు విక్రమధుగంధరుఁడు
భల్లముల్ పరగించి బాణజాలములు | నెల్లను ఖండించి యేపుదీపించి
రధముల విఱిచి సారథులఁ జెండాడి | రధికుల విదళించి రాజశేఖరుల
శిరములు 6 తెగనేసి చిత్రంబులైన శరముల నరుల జర్ఘరితంబు సేయ
జావక మిగిలిసశత్రు
సైన్యములు | కావరంబున నిట్లు గడఁగితి మనుచుఁ
దలలు వీడఁగఁ బాఱఁ, దగనుయోధనుడు। వలనొప్పఁ బ్రీతుఁడై వారణ వునికి
నరుదెంచెఁ గౌరవు లభినతినేయ. పరువడి నటఁబవపడి యొక్క నాఁడు.
పొసఁగ గిరివ్రజపుర మేలునట్టి | రసికోత్తముఁడు జరాసంధుఁ డెలమి
మహిమీఁద నాపగ మనసునఁ బెట్టి | యహిమాంశు నందను నంచితస్ఫూర్తిఁ
బొలుపొంద ' నెక్కటీ పోరుకుఁ బిలువఁ, | జలమున నా జరాసంధునిఁ దాఁణి
వివిధ దివ్యాస్త్ర ప్రవీణత నెఱుపు | రవిపుత్రుమీఁద విక్రమలీల నతఁడు
మన బాణకతు లేయఁగా, నిరువురును | వినుతింప సమముగా వీడు జోడాడి
రథములు డిగ్గి యుర్వర గ్రక్కలిలఁగఁ బ్రథిక వైఖరి బాహుబలు సంగరంబు
నేయుచుఁ బెనఁగ, నొచ్చిన జరాసంధు | నాయక ముష్టిచే సత్యఁడు నొప్పించే.
అంతటఁ బోవక యలవు దీపించి దంతావళంబులుద్ధతిఁ బోరునట్లు
1
1. ప్రభావుఁడై, (ఓ) 2. సంవి. 3. బార్థివేశ్వరుఁడు. 4. మిగుల. (త) 5. నిష్ఠపోలచడముందు
5. తెగందెంది 7. నొక్కఁడు. (ఓ) 6. నెఱుపు, 9. జోడాడ. (త).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b93bqf5ri65a5t3jbpmqzz7m5ze00nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220246</id>
    <revision>
      <id>574061</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వానము 1 ధరణీధరము నొండు ధరణీధరంబు | నరుదుగాఁ బెనఁగినయట్టి చందమునఁ, గంథారవముల దిగ్గజములు చెదరఁ | గంఠీరవము హరి కడఁగినరీతిఁ $ బెంఁగుచో శౌర్య గాంభీర్యముల్...'</comment>
      <origin>574061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="3ebp65eujmiu2y7j1x56bmvtuqxfu0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వానము
1 ధరణీధరము నొండు ధరణీధరంబు | నరుదుగాఁ బెనఁగినయట్టి చందమునఁ,
గంథారవముల దిగ్గజములు చెదరఁ | గంఠీరవము హరి కడఁగినరీతిఁ
$
బెంఁగుచో శౌర్య గాంభీర్యముల్ మెఱసి | వనజా ప్రసూనుండు వడి జరాసూను
సంగ సంధి వికల మప్పుడు చేయ, 1 సంగతిగాఁ బోరు చాలించి యతఁడు
మటి చెల్మి సేయుచు మాలినీనగర | మఱి మునీయంగ నధిక తేజమున
నిభపురి కేతెంచె; నీ రెండువిధము । లభినవోత్సాహుండపై యెఱుంగుదువు.
శ్రీమించి యిట్లు ప్రసిద్ధ శౌర్యమున। నీమహి నెగడిన యినతనూభవునిఁ
బ్రవిమలోదీర్ణత భంజించు కొఱకుఁ/ గవచకుండలము లాఖండలుఁ డడిగి
సలలిత విన్ఫూర్తి జనులు నెలమితోఁ గొని మీకు హితమాచరించె.
1
శ్రీతిలోపల'ను దానఁ జేసి యర్జునుఁడు నతనిఁజంపఁగఁ జూలె.&quot; సని చెప్పి మఱియు :
&quot;ప్రార్థివోత్తమ, విను బ్రాహ్మణుఁడలిగె;| ఆర్థించి వంచించె నమర పిల్ల భుఁడు;
జమదగ్ని సూనుండు శపియించెఁ ; గుంతి | కొమరొప్ప నాతని కోపంబు మాన్చె ;
రమణ భీష్మం డద్ధరథుఁ జేసి యణఁచె; | అమితవైఖరి శల్యుఁడనుచితమాడి
కలఁచెఁ; గృష్ణుండు తక్కక విధియయ్యె; | పలు సంపదల నిట్లు పార్థుండు గూల్చె.
అది రును గాక దివ్యాఘ్ర సంతతులు 1 మద నారియును నగ్ని మఱియు నింద్రుండు
యముఁడును వరుణుండు నాదిగా నొసఁగి ; | రమితవైఖరి ద్రోణుఁ డట కృపచే సె;
అటుగాన కర్ణుని నాహసభూమిఁ జటుతరలీల సప్పోర్థుండు చంపి. ”
అసవిని దుఃఖితుఁడై ధర్మరాజు ! గోనకొని వలవించి కుంభిని వ్రాలె.
మెఱసియాలో తపంబునందుఁ | దజలకయున్నట్టి తరలాక్షి కుంతి
య ముతనూజాతుని యడలుమాన్పుటకుఁ గొమరొప్పనిట్లను : &quot; గుణధుర్య, వినుము
జననము దెలిపి యే సరవితోఁ బిలువ వనజాక్షుఁడును ' సత్యవాక్యంబు రమ్ము'
అనిపలు తెఱుఁగులు ఇటు బుద్ధిచెప్ప | వినఁడయ్యెఁ గర్ణుండు; వీనికి నగవఁ
బనిలేదు నీకు నే పట్టునఁ బుత్ర!&quot; | యనుటయు నామాటలాదరింపక యుఁ,
జటుల విస్ఫూర్తి :సహ్యంబు లైనఁ ! కట కట పడి కుంతిఁ గనుఁగొనియనియె:
1
CE
1. ధరణీధరము మహీధరము నొండొండ. 2. వెంజయ (ఓ). 3. సుతుని (తం). 4. కేదా
మఱియు. 5. నూనె (తం).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ebp65eujmiu2y7j1x56bmvtuqxfu0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220247</id>
    <revision>
      <id>574062</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 ద్వి పెద భారతము స్త్రీలకు రహస్యరక్షణము లేకుండునట్లు ధగజుఁడు శపించుట &quot;భరత వంశమునకు భవదీయ మంత్ర | కరణగోపనమునఁ గాదె యింతయును బుట్టె; నింతటినుండి భూమిలోపలను | నెట్టన గూనినీ న...'</comment>
      <origin>574062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4373" sha1="nwsnab6bfygpckp0jy4l7rdy8mr96z8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
ద్వి పెద భారతము
స్త్రీలకు రహస్యరక్షణము లేకుండునట్లు ధగజుఁడు శపించుట
&quot;భరత వంశమునకు భవదీయ మంత్ర | కరణగోపనమునఁ గాదె యింతయును
బుట్టె; నింతటినుండి భూమిలోపలను | నెట్టన గూనినీ నివహంబునకును
గరిమ రహస్యరక్షణమందు శక్తి | యరయ లేకుండెడు &quot; మనిశపియించి,
తనకతంబునను మృతముఁ బొందినట్టి | మనులు నా యుభయపక్షంబు రాజులను
దలఁచియు విలపించి తరణిసూరునకు నలవడ వగచుదు, నిర్జనుఁ జూచ్:
'మన కేటిరాజ్యంబు ! మహిలోన నొండు | జనపదంబున భైక్ష చర్య జీవసము
నడపుచునుండు మన్ని తవృత్తి గావః | ఎడప నీదుఃఖఁబు నిట మానదింక.
జ్ఞాతుల నందఱఁ జంపితి మిదియె | జాతిగాఁ దముదామె చంపుటగాదె!
కులమురక్షణ రాజకుల లక్షణంబు ; | కులభక్షణము చేసి గ్రూరుండ నైతి!
క్షుత్రవ
ర్తన మది కాల్పనె యింక !! నేత్రోత్సవంబుగా నెగడు నహింస
వరుసఁ దాలిమి కోవవర్ణన కలిత 1 కరణంబు లెల్ల నాగమవిహితములు.
అసుఖదంబైన రాజ్యామిషంబునఁ బన చెడి కుక్కల భంగి నెంతయును
దమలోనఁ దమలోనఁ దామెకాట్లాడి క్రమమునఁ బొలిసి గతి వచ్చె; రాజ్య
మేనొల్ల నేలంగ; నిదె మీరు వేగ | సూనుగాఁ గైకొని మన్నింపుఁ డిపుడు.
1
2
1
ఒశరంగ నాంబికేయుఁడు పుత్రు 4 కీడు | మునిళితమగు మతిఁ జూడ కన్నీ చుఁ
'డేగతిఁ బోయె నీం సెసఁగఁ బోనిచ్చె; ! బాగుగా మగిడింపఁ బాల్చడఁడయ్యె;
అతఁడు కులమెల్ల హరియింపఁ జేసె; | నాతనిఁ జంపఁగ నటఁ గోసమాతె;
నరయ దుఃఖాక్రాంత మయ్యె నామదియు. । కురురాజు మిక్కిలి క్రూగుఁడై యుండి
రమణతోఁ గర్జమెఱుంగక యున్న (1) బ్రహఁదంబు తోడ నేఁ బాటించి యోర్చి
తొలఁగంగ లేని తీ; దుర్దాంతరాజ్య । కలనా పరిగ్రాహకత్వంబు మదిని
గలుగుటఁజేసి యాకల్మషం బిట్టు లెలమితోడుత నాచరింపంగవల సె.
తొడరి పరిగ్రహదోషంబు మిగుల | నడకు పరిగ్రహత్యాగంబు వలనఁ
గాని పోవదు; పరిగ్రహవర్ణితుండు మానుగా నట జన్మమురణదుఃఖములఁ
బొరయఁడు; ధర వేదములును జెప్పెడిని. సరన విమా్ఫూర్తిని సకలధర్మములు
చేయంగ శశ్యమే చెచ్చెరనొకని! | శాయెద నపరిగ్రహమున శుద్ధుఁడను ;
1. మేలుకొంది. 2. ఎడపని. 3 దాము కొట్లాడి. ఓ కాపుడు. 5. బుద్ధి (ఓ) 6. మయ్యెను తుదిని. (త)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwsnab6bfygpckp0jy4l7rdy8mr96z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220248</id>
    <revision>
      <id>574063</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము మీరు రాజ్యం బేలి మెఱయుఁడు ధాత్రి ; | నారణ్యముల కిప్పుడదిగి తపంబు సేయుచు సుఖలీలఁ జెండిద” ననినఁ ! ఔయక యప్పుడప్పార్థుఁ డిట్లనియె : అర్జునుఁ డుచితవచ...'</comment>
      <origin>574063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="05onpgnetludzx4xow3k0bpphz1sfhd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
మీరు రాజ్యం బేలి మెఱయుఁడు ధాత్రి ; | నారణ్యముల కిప్పుడదిగి తపంబు
సేయుచు సుఖలీలఁ జెండిద” ననినఁ ! ఔయక యప్పుడప్పార్థుఁ డిట్లనియె :
అర్జునుఁ డుచితవచనముల ధర్మజుమనస్తాపోవశమనము సేయుట
&quot;వలవదోహో యిట్టి వాక్యముల్ గలవె! | సలి భూజాదర్పంబునను శత్రుజనులఁ
బరిమార్చి కడపటఁ బౌరుషంబెడలి | వరుస భిక్షావృత్తి వర్తింపఁదగునె!
ధర్మమార్గంబున ధరణి చే కురిన నర్మిలి విడుచుట యది యోగ్యమగునె!
అటులైన మున్నేల యవనిపాలకులఁ దటుకునఁ జంపితి ధరణీతలేంద్ర!
అడరి రాజ్యముఁదక్కి యడవికిఁజనినఁ బెడిదంబుగా జనుల్ బేలండ్రు నిన్ను.
సరవిమై దృష్కృతశంక గల్గినను | అరయంగ నశ్వమేధాది కర్మములఁ
బోవదే! యెంతయు భూపాలవర్య ! | వేవిధంబులఁ జెప్ప వినమె సంపదలు
పుడమిలోపల లేని పురుష వర్యుండు | నడవీనుఁగనుచు నిన్నఁగ సహుపోక్తి.
కరమొప్ప ధర్మార్థకామమోక్షములు : గరిమతో
లని కమరు.
కలిమియె చుట్టాలు గలుగంగఁజేయు; | కలిమియె మిత్రులఁ గలుగంగఁజేయు ;
కలిమియె శౌర్యంబు గలుగంగఁజేయు; 1 కలిమియె సద్బుద్ధి గలుగంగఁ జేయు;
కలిమియె ధర్మంబు గలుగంగఁ జేయు; 1 కలిమియె సత్కీర్తి గలుగంగఁ జేయు,
జ్ఞాతి నాశనమునఁ గాదె దేవతలు | ఖ్యాతిగా వర్ధిల్లి రఖిలదిక్కులను;
వేదార్థములు నిట్ల వివరించిచూడ। మోదంబుతోడుత భూపాలపరులు
శత్రుసర్వంసహాస్థలి శౌర్యమహిమ | పాత్రంబుగాఁగొని, పాలించి, ధనము
లార్జించి, యాగంబులలవడఁ జేసి, పర్జన్యముఖ్య దిక్పాలురఁ బ్రీతి
1
యుతులుఁగాఁ జేసి, యాయుత్తములోకమతులితంబుగఁ గాంతం; రట్టిమార్గమున
నహుహంబగ్లీషులు నలభగీరథులు | విహితోక్తి వృగుఁడును వెన హైహయుండుఁ
దగ హరిశ్చంద్ర మాంధాతృభూవిభులు, మొగి దిలీపుండును మొదలైనవారు
నడచుట వినమె! యెన్నఁగనిట్టిపదవి | వడసితి; యాగ సుద్భటవృత్తిఁజేయు.”
మనిన యప్పులుకుల కటఁ గొంతసేపు । తనలోనఁ జింతించి ధర్మజుఁడనియె ;
1. తడఁబడ, 2. కూడ (ఓ)
125
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05onpgnetludzx4xow3k0bpphz1sfhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220249</id>
    <revision>
      <id>574064</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'مة &quot; - ద్విపద భారతము “ క్షితిలో నొక్కటి సేమంపుఁదెరువు | రతిమాఱఁ గలదు సుత్రామజ, వినుము. సారహీనంబైన సంసారసుఖము వారకవిడిచి యా వనమున కేఁగి, తావసవాక్యామృతంబులు చెవులఁ | బ్రాపించి త...'</comment>
      <origin>574064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="3acbfzgkjltq9u4a9qh29x5wbs1pnfy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مة
&quot;
- ద్విపద భారతము
“ క్షితిలో నొక్కటి సేమంపుఁదెరువు | రతిమాఱఁ గలదు సుత్రామజ, వినుము.
సారహీనంబైన సంసారసుఖము వారకవిడిచి యా వనమున కేఁగి,
తావసవాక్యామృతంబులు చెవులఁ | బ్రాపించి త్రోలి, నిర్మల చిత్త వృత్తి
శివరవి నిందాస్తుతుల్ సరియుఁగాఁ
గొనుచు, మరవడితోఁ గత్తి నొక్కఁడు వేయ
మఱియు వేజొక్కఁడు మమతఁజందనము | ఈజలక యలఁదినఁ దగ నమత్త్వమున
జగతిలోపల మూఁగ జడుఁడన మెలఁగి | పగలేక తగువేళఁ బర శాలలకు
సరిగి భిక్షం బెత్తి యది భుజియించి | హరుసించి తృప్తుండ నై యుంటమేలు. &quot;
అనిన వాయుకుమారుఁ డాయమనూతిఁ | గనుఁగొని పలికి నుత్కంఠ దీపించ
&quot;వేదవిహితకర్మ విమల యోగ్యుండ | నై దయాపరుఁడవై యడలంగఁదగునె?
రాజధర్మములందు రమణ | నోజతోడ నసూయ యుర్వీతలేశ !
నాఁడిమి నలుకతో వైరివర్గములఁ | బోఁడిమి టెడఁ జంపి భువి భై వృత్తి
నడవికిఁ బోయెదననుచుఁ బల్కినను, బుడమివారలు నిన్ను బొరిఁబొరి నగరె!
గొలఁదిగా కెంతయుఁ గూపంబు ద్రవ్వి | జలము (తావనియట్టి జడున్నికై వడిని,
యున్న తంతూరు వెక్కి యొగి జున్ను దిగిచి వన్నె గాఁ దేనె త్రావని వానిభంగి,
నచ్చియాఁకొన్న నన్నము కంచమునకు 4
వచ్చినఁ గుడువనివానీ చందమునఁ
దలకొని తమకించి తనవశక్తే జేసి | యలవడ సతిఁ గనియనివానిరీతి
గాదె శత్రులనెల్ల ఖండించివైచి మేదినీ రాజ్యంబు మెలవక యడని
కరిగెద నను పిల్ల ! నదినీవే యెఱుఁగు | ధరయంగ మమ్మునీయవనిలో జనులు
నిందిత రతనిమా నింపక తాము పొందుగా 'వెట్టులై పోయిరటంచు.
ఘనమైన రాజ్యభోగంబులఁ బాపి, పనివడి నిందలఁ బాల్పడఁ జేసి,
యడవికిఁ బోయిన నయ్యెడి దేమి ? | తడయక మదిలోనఁ దలపోయవయ్య &quot;
అనిన ధర్మజుఁజూచి యమ రేంద్రసుతుఁడు: “ఆసమాత్మ, యొక యితిహాసంబు వినుము
కొందఱు బ్రాహ్మణుల్ 10గూడి యుద్వృత్తి | యొందంగ నాత్మకులో చితాచార
ములు మాని యడవికి మొగిఁ జనినంత బలభేది కృపతోడఁ బక్షి రూపమున
-
1. బంధుజాలంబులఁ బ్రబలాగ్రహమున - నందుండనై చంపి యారడిపడితి సారహీనం బైన (శ్రీ
2. మదిని (6) 3. తరలకు పూయంగఁ దగ సమత్వమున - మఱియును దావే మాడ్కిని మిగులు
జగతిలోపల (8) 4. వచ్చికుడువక యున్న వానివిధమున; 5. తమ పంపునేది (త) 6. మెదపక
7. పియు (ఓ) 8. మాని. 9. పుడమిళ, మాకుఁ జెప్పుము తెలియంగ. 10. గోరి (త)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3acbfzgkjltq9u4a9qh29x5wbs1pnfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220250</id>
    <revision>
      <id>574065</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము సరవితోడు వానిసన్నిధి కరిగి 'తిరముగా మీరున్న తెఱఁగొప్ప' దానిన విని వా రఖిల మార్గ వేది యీపక్షి' ! యని దానికభిముఖులై 'సత్పరంబు వినిపింపు మెద్ది భావ...'</comment>
      <origin>574065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4272" sha1="be4rlgxz78135byyhgtyo07uiideso7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
సరవితోడు వానిసన్నిధి కరిగి 'తిరముగా మీరున్న తెఱఁగొప్ప' దానిన
విని వా రఖిల మార్గ వేది యీపక్షి' ! యని దానికభిముఖులై 'సత్పరంబు
వినిపింపు మెద్ది భావించి యాలోన.' | ననిన నాపక్షి బ్రాహ్మణుల కిట్లనియె:
“వరమతి నలుగాలివానిలో గోవు, ధరణి నశేషశబ్దముల మంత్రమును,
సరవితోడుక లోహజాతిఁ గాంచనము, నరులలో విప్రుఁ దున్నతి నధిరత్వ
భాజనంబులు మఱి బ్రాహ్మణులార !! ఓజతో నిప్పు డిట్లు తముఁడైన
యుర్వీసురుండు మంత్రో పాశ్రితములఁ బర్విన కర్మముల్ పరువడి నడపి
ఘన రత్న కనక సాంగత్యంబు వోలెఁ | గొనియాడఁ బడు మఱి కుంభినిలోన,
మునుమిడి యాలస్యమునఁ గోపమునను | జను శోకమున ననుస్థానంబు విడువఁ
బావ ; 1 మజ్ఞానులు పరమార్థహీను | లాపజ్జ నెంతయు నవివేకులగుచుఁ
గరిచెడి సన్న్యాసకాల వివేక | మెఱుఁగక పదరుచు నిహపరోన్నతులు
తమకు లేకునికిఁ బదభ్రష్టులగుడు ; రమితి గృహస్థ ధర్మాదుల
ధరణిలో సతిథిసంతర్పణ చేసి, । సరని శిష్టాన్న భోజన పరులగుచుఁ
బొలుపుగా వర్తించు పుణ్యవంతులకుఁ | జెలఁగి పుణ్యములరచేతినిగావె !”
అనిచెప్ప విని వారలరిగి గృహస్థ మనతర ధర్మముల్ గని ; రద్దీగానఁ
బుడమిపాలింపు మిప్పుడు యాగవిధులు | నడుపుము నీ” వన్న నకులుఁడిట్లనియె:
నకులుఁడు ధర్మజునకు మనస్తాపోపశమనంబు సేయుట
1
&quot;దేవతల్` &quot;వేదవిధి ప్రవర్తకులు; 1 భావింప నట్టిరు బ్రాహ్మణోత్తములు ;
వెలయంగ వారి సేవించి యజ్ఞదు | లలవడఁ జేయుచు నర్థమార్జించి
భూదేవతా దేవపూజగా నిడుచు నాదటఁ దర్భలంబందుట గాక
శోక మోహాదు లచ్చుగ మాని యడవి | చేకొన్న నందులఁ జేరెడీదేమి !
మునుకొని తక్కి సమూఁడాశ్రమములు | తనర నొక్కెడ గ్రహస్థాశ్రమ మొకట
సరవితో నిడి తూఁప సమముగాఁదూఁగె | పరువడి నది మేలు పార్థివోత్తంస!
మొదల హింసను దోషములు పొందున నడి పదపడి శంకకుఁ బనిలేదు వినుము.
వలనొప్ప విమతుల వధియింప కెవ్వఁ | డిలయేలెఁ దొంటి భూమిళులలోన
ఇరవేది మఱియు వారెల్ల పాపములఁ బొరసి సుగతికిఁ బోవుట లేదే!
.1 మా^పే కాని బ్రాహ్మణులార (ఓ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>be4rlgxz78135byyhgtyo07uiideso7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220251</id>
    <revision>
      <id>574066</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము గోవుల గజముల ఘోటకంబులను | వావిరి దాసుల పరరత్నములను గ్రామంబులను మందిరముల నిష్కముల | నీమహి సత్పాత్ర మెఱిఁగియిప్పింపు. &quot; అనవుడు సహదేవుఁడంత నిట్లనియె | “మనుజేశ, వి...'</comment>
      <origin>574066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="axtfjm6ut4qj8ty0ets360xijzd5a0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
గోవుల గజముల ఘోటకంబులను | వావిరి దాసుల పరరత్నములను
గ్రామంబులను మందిరముల నిష్కముల | నీమహి సత్పాత్ర మెఱిఁగియిప్పింపు. &quot;
అనవుడు సహదేవుఁడంత నిట్లనియె | “మనుజేశ, విను పెక్కు మాటలేటికిని ?
వెలివెలి వస్తువుల్ విడిచెఁబోవరుఁడు । కలిత కర్మిష్ఠతఁ గాదె శరీర
యాత్రయునడవుట యదియోమోక్షణము | ధాత్రీశ, గాదు. ఎంతయు వనంబునకు
నరిగి నీ వలయు పదార్థంబులందుఁ | జిరలీఁ బ్రేమంబు సేయంగ వలదె!
జగతిలో నిదియ సంసార చక్రంబు ; | మగిడింపు మనసు వేమఱు చెప్పనేల !
నీవె తల్లియుఁ దండ్రి నీవె చుట్టంబు | నీవె సద్గురుఁడవు నీవె దైవసువు,
తథ్యంబులైన సతథ్యంబు లైనఁ బథ్యముల్గాఁ గొను పలుకులు ప్రీతి, ”
1
పని యిట్లు తనతమ్ములందఱుఁ దెలుప | విని యూరకుండిన, వెలఁది పాంచాలి
యమసూతి కిట్లను : “ననుజులఁ చేర్చు ; | సమయకాలముచన్నఁ జని సుయోధనునిఁ
జంపి భోగంబుల సద్విహారములఁ | బెంపారు సుఖముఖఁ బ్రీతిఁ జేయుదము.
అని యూరడింపవే ! యరుల మర్దించి | చెనసి భూస్థలమెల్లఁ జేకొని మఱియుఁ
బుడమీశ, యడవికిఁ బోయెద ననుచు నుడికింప నీకును సుచితంబై ! నిన్నుఁ
గడవనెఱింగెడి ఘనులెందుఁ గలరు? | మడపక విను పేదమనసు నీమనసు.
నృపునందు 1 విధి దండనీతి గల్పించె; | నపుడు గావున ధరనపరాధమెఱిఁగి
దండించినట్టి భూ విధవవర్యునకును రెండులోకంబులుఁ బ్రేమఁ జేకూరు.
సభ కేశవస్త్ర రజస్వల యనక యభినవోత్సాహ్యుడైయట నీడ్చుతప్పు,
తోడలు చూపినతప్పు, దుష్టవర్తనల | నడచినతప్పు, నానలినాప్త సూను
నందు దుర్యోధనునందును గాంచి ! యందంద దండించి తది కల్మషం!
కొండీని గృహదాహకుని బంధుమారిఁ | జండాలు నఖిలదూషకు నిర్ధహరణ
వరు మద్యపాయినిఁ బరపతిఁగోరు | దురితాత్ముఁ జంప బంధురపుణ్యుఁడగును.
ధారుణీవిభుఁ డట్టి దండార్హులైనవారిఁ జంపక యున్న వచ్చుఁ బావములు.
ఉచితదండనవృత్తి నుర్విరక్షణము | ప్రచురత రాజధర్మముగాక, భూమి
దేవార్హమైనట్టి ధృతి శమదమము | భావింపఁ బాడియేపార్థివులకును!
తన దురితంబున ధార్తరాష్ట్రుండు । గొనకొని చెడే బంధుకోటులతోడ.
దానఁ బాపములేదు ధర్మంబు గలుగు ; | మానుగా నెంతయు మఖ మొనరింపు.
1. విను, వర. 9. వర. (ఓ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axtfjm6ut4qj8ty0ets360xijzd5a0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220252</id>
    <revision>
      <id>574067</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; శాంతిపర్వము; ప్రథమాశ్వాసము 1 ధరణి బృహస్పతి దైత్యగురుండు । గరిమతోఁ బరిపాటిగా దండనీతి పలికిరి దానిని బరువడి నడపు. అనిన నూరకయున్న సమరేంద్రసుతుఁడు తన నేర్పు విలసిల్ల ధరణీశు...'</comment>
      <origin>574067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="hriwwcv909pwd90v0rwzdtwc29y5y3a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
శాంతిపర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
1
ధరణి బృహస్పతి దైత్యగురుండు । గరిమతోఁ బరిపాటిగా దండనీతి
పలికిరి దానిని బరువడి నడపు.
అనిన నూరకయున్న సమరేంద్రసుతుఁడు తన నేర్పు విలసిల్ల ధరణీశుకనియె :
“ దక్షుఁడై భూపతి 1 తన దండనీతి | వీక్షింపకున్న నీ విశ్వంబులోనఁ
దరమిడి 3 యన్యోన్యధనధాన్య దార | హరణంబు జనులెల్ల నాచరింపుదురు;
ఆపావజాలంబులనిశంబు నొందు | భూపాలు ; దండ మెప్పుడు హింస యనఁగ
5
I
3.
వలదు; దుర్వృత్తుల వధియించు రుద్రు | జలజాత వాసవు 3 శర్వజుఁ జూడు,
ఒండొండ వారలు నున్మార్గ చరుల దండి విన! యధర్మంబులణఁగు
ధర్మముల్ వర్ధిల్లు దండంబునందు; ! ధర్మంబువలననే ధరణి వర్ధిలును ;
ఎట్టివారికినైన హింసకుఁ దొలఁగ నెట్టన వశమాన్! జూడు.
నిజబుద్ధిఁ
కాయలఁ బండ్లను గమలంబులందు ! సూయఁగా లేవె న్యూత్కంపు జంతువులు!
మునుకొని యటఁ గందమూలాదులకును మునులు సేయరె హింస పుడమిలోపలను !
ప్రాణికిఁ బ్రాణియే 6 భక్ష్యంబుగాఁగ నేణాంక కుల, విధియింపఁడే బ్రహ్మ.
చెలరేగి పరహింస చేసి యాగములు / బలువిడి నొనరింపఁ బాపంబు లగునె!
అరి వీరులను ఘోరమగు యుద్ధమునను | దొరకొని వధియింప దోష మే లగును ”
అని యర్జునుఁడు నల్కు నమ్మాటలెల్ల | విని పలుకకయున్న విభుదెన చూచి
భీముఁడు ధర్మజునకు హితమున దేశించుట
తరబడి వాయునందనుఁడు కోపించి | “ సరవి సాధించిన సామ్రాజ్య శ్రీ లక్ష్మీ
యడలునఁ దిXఁ ద్రోచి యడవికిఁ జచిన మడపక విను పేద మనసు వాఁ డనుచుఁ
జెడనాడుచుందురు క్షితిలోన జనులు | ఎడపని కడఁకతో; నిదియును గాక
యాసభ లోఁ బడినట్టి బన్నముల | వేసరి, యడవిలో విహరించినపుడు
సరవి దైత్యులచేత సైంధవు చేతఁ | గర మొప్పఁ బడిన దుఃఖములకు నోర్చి
గొనకొని విరటుని గొలిచి యావెనుక | నని సేయుటే ధర్మమగుటయుఁ దెలిసీ,
రణములోపల ధార్త రాష్ట్రులఁ జంప | గణుతించి నప్పుడె Xననె ధర్మములు !
5.
1. తన. 2. ధన ధాన్యదారాసమృద్ధి- (ఓ) 3. శక్రజ; శమనలా• 4. బీలు ఆధర్మంబులణఁగు (రే)
• ఆర్మిలిఁ బృథివీశు కొననేల వినుము - ధర్మంబు వలననే. (ఓ) 6. భక్షణంబుగను. 7. వంశ. విధింపఁ
డే. (6) 8. పదవి - యదరున. (ఓ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hriwwcv909pwd90v0rwzdtwc29y5y3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220253</id>
    <revision>
      <id>574068</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'உ ద్విపద భారతము పనిపడి యేము నీ వంపు సేయంగం | జెనసి దుర్జనులను జెరసి సాధులను మనుచుచు హయమేధమఖ మొనరింపు.” | మననిని ధర్మజుఁ డతనికిట్లనియె: “మదమును రాగమున్ మాత్సర్యవృత్తి మొదలగ...'</comment>
      <origin>574068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="7kra2ptpykidj767u05hg5c9zh9x0he" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;உ
ద్విపద భారతము
పనిపడి యేము నీ వంపు సేయంగం | జెనసి దుర్జనులను జెరసి సాధులను
మనుచుచు హయమేధమఖ మొనరింపు.” | మననిని ధర్మజుఁ డతనికిట్లనియె:
“మదమును రాగమున్ మాత్సర్యవృత్తి మొదలగు పాపముల్ పొందు భూపతికి
గరిమతోఁ గామభోగంబులు విడిచి | గుఱుతుగాఁ గాయకులు నీర్లు గాలి
యనుభవించిన మునులట వెట్టివారె! | ...
మెలఁగు దుర్బుద్ధు లామినగతమైన | బలు కర్మములు చేసి బంధాదులందుఁ
దగులుదు; రటుగానఁ దత్త్వవిచార, సుగుణులు గాంతు రెచ్చోనైన ముక్తి
యలవడ.” నని పల్కి యపుదూరుకున్నఁ దెలివితో సాత్యవ జేయుఁ డిట్లనియె:
1...
....
పరికింప ననుజుల పలుకు సత్యంబు; | అరయంగ వినుము గృహస్థ ధర్మంబు
చెలిమి నుత్తమ మని చెప్పంగఁ బడును; | పలు తెఱంగులఁ బశుపక్షలాదిగను
జీవుల కాశ్రయస్థితియు ; రాజులకు | భావింప నదితక్క బ్రహ్మచర్యమును
దపమును దమమును ధర్మముల్ గావు. | నృపవర, వినుదండనీతి యుత్తమము.
ఉర్వీలోఁ దొల్లి సుద్యుమ్న భూవిభుఁడు । సర్వ సర్వంసహాచక్ర మేలుచును
నెగడిన యా దండనీతిచేఁ గాదె | తగ నపవర్గ మా ధన్యుండు గాంచె.”
అనవుడు ధర్మజుఁ 'ద త్తెఱంగెల్ల | వినిపింపవే ! యన వెండియు సనియె:
నుద్యుమ్ను చరితము పారాశర్యుండు ధర్మజాన కెఱిఁగించుట
లీలతో శంఖుండు లిఖితుండు ననఁగఁ | బోలంగ నన్న దమ్ములు విప్రవరులు
గల రుత్త మోత్తముల్ గారుణ్య 2 నిధులు, | తెలియంగ బాహుదాతీరంబునందు
నారూఢ పుష్ప ఫలాభివృద్ధులకు ఆరయ నొప్పారు నాశ్రమంబులను
దపము సేయుదు ; రొక్క తఱి లిఖితుండు | విపరీతగతి నన్న వీక్షింపవలసి
యన్నయింటికిఁ బోయి యతఁడు లేకున్నఁ, బన్నుగా నారంగఁ బండిన పండు
గని కోసి తినఁగఁ, జక్కఁగ నన్న వచ్చి 'యనమ, యెక్కడి పండు?' అని యడుగుటయుఁ,
బ్రణతుఁడై 'యిచ్చోటిపండ్లివి ' యనిన 1 * గుణధి, యడుగక గోయంగఁ దగునె !
మ్రుచ్చిలియేగాదె మునుమిడి పాప | మచ్చుగా నంపెద్ద శవనీశుచేత
1. జసతీ సంవాదము, దేవస్థానునిహితోపదేశము, ఆదిగాగల చాల విషయమిటలు ప్తము చూ.
తిక్కనశాం. ప. 1 - 130 - 155. 2. ధనులు. 3. కొనితినఁగ నాయన్న యు వచ్చి. (త)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7kra2ptpykidj767u05hg5c9zh9x0he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220254</id>
    <revision>
      <id>574069</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము i 02 దండితుండవు గమ్ము తప్పక పొమ్ము | మెండుగా.” ననిన నమ్మెయి నాఁడరిగి పోల సుద్యుమ్ను నిఁ బొడగన్న, నతఁడు నాలోన నెదు రేగి యర్ఘ్య పాద్యాదు లారూఢి నిచ్...'</comment>
      <origin>574069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4390" sha1="raukpufsdgr8xb0hgekj8gwidfv5fyx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
i
02
దండితుండవు గమ్ము తప్పక పొమ్ము | మెండుగా.” ననిన నమ్మెయి నాఁడరిగి
పోల సుద్యుమ్ను నిఁ బొడగన్న, నతఁడు నాలోన నెదు రేగి యర్ఘ్య పాద్యాదు
లారూఢి నిచ్చి, యో యఃఘాత్మ, మీరు ! వారక యిచటికి వచ్చిన కార్య
మలపడఁ జేసెద నానతీం&quot; డనిసఁ | బలికె సుద్యుమ్నుతో బ్రాహ్మణో త్తముఁడు:
'చెప్పిన య్యట్లెల్లఁ జేసెద వంటి ; | తప్పకు. మీ మాట ధరణీతలేశ!&quot;
అనిపల్కి పతితోడ ననఘ, మాయన్న | యనుమతిలేక ఫలాదులు గోసి
తింటి ; మ్రుచ్చిమిగాదె! దినకర తేజ, ॥ దంటపై మ్రుచ్చులు దండించు గతిని
గడఁగి దండించి యగల్మషుఁజేయు. | తడయ కొంతయు రాజదండితునకును
యమదండనంబు లేదని పెద్ద లెల్లఁ బ్రమదంబుతోడుతఁ బలికిరి తెలియ
వరదండధారణ వైకల్య దురిత మరియంగ నిను బొరయక యుండవలయు. ”
నని తేటపడనాడ నవనీశ్వరుండు | మర విషాదంబునఁ గన్నీ గునించి
“పనిపడి నన్ను నీపనికి సంపకుము | మునినాథ,&quot; యని పాదములకు మ్రొక్కినను,
వినకున్న ఁజూచి భూవిభుఁడు బ్రాహ్మణుని | ఘనహస్త యుగళంబు ఖండించుటయును,
జని శంఖుఁగాంచి హస్తములు చూపుటయు, । మనమున నలరి యమ్మాని శేఖరుఁడు
లలి ధర్మమార్గ ముల్లంఘింవఁ దగదు, | వల'సె నిష్కృతియు నీవలనఁ గులమ్ము
పెనుపొందె; సురముని పితృతర్పణములు | పనివడి నేయుము భాహుదలోన,
బలసి మద్యమ్ము డ్రావుట, గురుపత్నిఁ గలియుట, బ్రాహ్మణు ఖండించుటయును
గ్రమ్మిన మనపాతకములనఁబడును. శిఇమ్మహాపాపంబు లేనింటిలోన
నిహమున నే మొసరించిన వినుము సహజంబుగా నెట్టిజాతివాఁడైన
దండనీయుండు ; నెంతయుఁదప్కరుండు | దండిగా శారీర దండ యోగ్యుండు.
ధరణిలో వల రాజదండితుల్ సుకృత పరులకై వడి నాకప్రొలగుదురు.
అమ్మహారాజుచే ననమ్మా, నీవు ! నెమ్మి దండితుఁడవై నిఖల పుణ్యములు
గంటివి పొమ్మన్న ఁగని లిఖితుండు | సంటున బాహుదానదిఁ దీర్ఘ చూడం
బ్రభవించె నతని కరమ్ములవ్వేళ. | అభినవోత్సాహుఁడై యన్న పాలికిని
మగిడి యేతెంచి సమృతి లిఖితుండు తగకరంబులు దూపఁ, దమ్మునకనియె:
1. తీర్ధ (1) 2. దగదు-ఆలచడనటుగానే యట నీకతమున. 3. ఇమ్మహాపాతకం చెప్పుడులేవి-గృహ.
మున సేమొనరించిన విమము. (5).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>raukpufsdgr8xb0hgekj8gwidfv5fyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220255</id>
    <revision>
      <id>574070</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '580 ద్విపద భారతము 1 “1అచ్చెరువడనేల ! యదియన్స్మదీయ | సచ్చరిత్రత నువ్వె! సర్వేశు TE్క. పొసఁగ సుద్యుమ్నుండు పుణ్యుఁడై మించె, | నసదృశనిస్ఫూర్తి.” నని చెప్పి సంఱియు వ్యాసుఁడిట్లని పల...'</comment>
      <origin>574070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="nruxafawfukd8q3jsqf5t3kulak0hm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;580
ద్విపద భారతము
1
“1అచ్చెరువడనేల ! యదియన్స్మదీయ | సచ్చరిత్రత నువ్వె! సర్వేశు TE్క.
పొసఁగ సుద్యుమ్నుండు పుణ్యుఁడై మించె, | నసదృశనిస్ఫూర్తి.” నని చెప్పి సంఱియు
వ్యాసుఁడిట్లని పల్కె ; “ననమాత్మ, నీవు | భూసతీ యుతముగాఁ బొందు సౌఖ్యములు.
తగ మహామహిను నీతమ్ముని మాట లగణిత వేదార్థమని విచారింపు.
అడవులు మీరున్న యపుడు సోదరులు అడలుచు సుమనోరథావేశ కలిత
హృదయులై యుండుదు రుర్వీత లేశ 1(t) | అదియు పేక్షింపక యవనిపాలింపు.
పొలుపొంద దుఃఖమ్ము పొమ్మని త్రోవ నలవడసుఖము రమ్మని తెచ్చుకొనఁగ
నిలలోనఁజూడంగ నెవ్వరి వశము ! | తోలుబామునందలి దుష్కృతసుకృత
ములు ' హేతువులుగ నిమ్ములవానిఁజేయు | వలనొప్పఁగా నెంతవారల న
నుఱియును జననము మరణము వృద్ధి | వఱలుహానియుఁగాలవశత కివచ్చునవి;
వ్యాసుఁడు ధర్మజునకు సేనజిత్తు వాక్యము లెఱిఁగించుట
1
కావున నీకు శోకము పనిలేదు. 1 ఆ విధి సేనజిత్తను మహీనిభుఁడు
తలఁగి శోకారుఁ డై తనలో నఁదాని తెలిసి సజ్జనసన్నిధి నుపన్యసించి
నట్టివాక్యంబు లీ వాదరంబునను | నెట్టన వినుము మన్నించి మోదమున.
తారు కొందఱకు బాధకులయి నడచి | తారును బరులచేతను బాధఁ బొంది
యవి కాల భావ్యంబులని మెలంగుచును భువిలోన సుఖ శోకములఁబొందవలదు.
ఆర్థ దారాబంధు హానికి నాత్మ | సర్థి దుఃఖింపంగ నటఁబని లేదు.
అని “చెప్పు నేనజిత్తను “నృపతివలె ససఘాత్మ, రుచిని గొమ్మనిన నిట్లనియె:
“మఱవవచ్చునె! యభిమన్యునిఁగర్లు | నఱిముఱి దృపదుని నాపగాతనయు
ద్రౌపదేయుల ; మహీధవుల నందఱను బాపాత్మురీతిఁ జంపంగఁబూనితిని 1
గురుఁడు తనూజునిగూర్చి శోకించి నరసుతంబుగ నన్ను నమ్మియర్థింపఁ
జావనివానిని జచ్చినాఁడనుచు | భావించి మఱియు నిభము నెపంబునను
2
నిటువంటి పుణ్యహీనునకు | నింక ఇక్కడి రాజ్య మొక్కడిబ్రదుకు ?
1. “ఇది మదీయకపోవిభవంబున దైవకృతంబైన విశేషంబు; నీవు శుచివగుట దైవంబున కెక్కె..&quot; అని.
ఇక్కన, చూ. శాం. 1-171. 2. హితవులుగు... బొందఁజేయు. 3. జర్చింప. (మూ). 4. చెప్పి.
5. నృపాలుండు. 6. నేమిటి 7. మేమిటీ. (ఓ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nruxafawfukd8q3jsqf5t3kulak0hm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220256</id>
    <revision>
      <id>574071</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము; ప్రథమాశ్వాసము &quot; వెనుకొని ప్రాయోపవేశన వృత్తి | వినుతింపఁ బ్రాణముల్ విడిచెద. మురహరుఁ డనియె : “ నోపురుషవ రేణ్య, గుఱుతుగా నీమదిఁ గుండంగఁడగునె! జగతిలోఁదొల్లి సృంజయ...'</comment>
      <origin>574071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4305" sha1="ts70na9ufj4x4qnucj8re5stl6scyjs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
&quot;
వెనుకొని ప్రాయోపవేశన వృత్తి | వినుతింపఁ బ్రాణముల్ విడిచెద.
మురహరుఁ డనియె : “ నోపురుషవ రేణ్య, గుఱుతుగా నీమదిఁ గుండంగఁడగునె!
జగతిలోఁదొల్లి సృంజయుఁడను రాజు | అగణిత పుత్రశోశాతురత్వమును
బొందిన నుపశమంబుగఁ దొంటినృపులఁ బొందుగాఁజెప్పి యిమ్ముల శాంతిచేసె
నారదుం &quot; డని యెలమితోఁ జూపి | మానుగా నిట్లనె మధుసూదనుండు :
కృష్ణుఁడు ధర్మజునకు షోడశరాజుల చరితములఁ జెప్పుట
“అవనిలో సంవర్తుఁడను మహామాని | తవిలి యెంతయు దేవతాగురుతోడి
తగువైరమున నుపద్రష్టమైనడప,నగణితస్ఫూర్తి హిమాచలపాద
మున సురేంద్రాదు లిమ్ములసహాయముగఁ, | గనకమయంబుగాఁ గ్రతుసాధనములఁ
గావించి యాగ మకల్మషవృత్తి | వేవిధంబుల విప్రవితతికిఁ జూల
దక్షిణలిచ్చె నెంతయు మరుత్తుండు | ఈక్షోణి నిత్యమై యెనఁగెనే యకట !
న్మార్గమున 1 రాజ్యసంపదనొంది । సమ్మతి నేఁ 'ఓఁట శక్రుండు తనకుఁ
గనకమయములైన కర్కట మీనమనికూర్మనక్రముల్ గల వాని గురియ,
న య్యర్థ మెల్లఁ 2 దా సర్థులకిచ్చి | చయ్యన బ్రాహ్మణసమితిఁ బోషించి
మేదిని ఘోటక మేధాదులైన వేదోక్త మఖములు వేడ్కతోఁజేసి
సనా
1
యగణిత విఖ్యాతి నఖిలంబుఁ బొగడ | నెగడు సుహోత్రుండు వేఁడున్న వాఁడె!
పొలుపొంద మదగజంబులు పెక్కువేలు, 1 కలిత సర్వాంగలక్షణములు గలుగు
హయము లనేకముల్, హాటకమయము | 3 లయిన కొమ్ములు గలయట్టి ధేనువులు,
ధనశతకోటులు, దర్శకశరము | లననొప్పు కన్యక లర్బుద సంఖ్య
పొగడ
భలి యజ్ఞములు | చేసె నాయంగుఁ దీక్షితి నున్న వాఁడె!
ఏడుదీవులయందు నేపుతో రథము | శ్రీణింప విభవమార్జించి శాత్రవులఁ
గనినిని యెఱుఁగక ఘనముగాఁ బ్రజలఁ | బలివడి మన్నించి పాలన చేసి
యక్షయధనము ఫాలాక్షుండు దనకు రక్షింపఁగా, సధ్వరంబులు పెక్కు
భాగీరథీతీర పర్యంతభూమి | నాగమ విధిఁజేసె నఖిలంబుఁ బొగడ.
తారకంబుల వృష్టిధారలనైన వారిక లెక్కింప వచ్చును గాని
యతఁ డిచ్చుగోవుల నట నెన్న వశము! ప్రతిన నాళిబి ధాత్రిపై నున్న వాఁడె !
1. రాజ్య సౌఖ్యంబు నొంది. 2. ధనా. 3. లగు కొమ్ములును గల్లుపట్టి.
126&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ts70na9ufj4x4qnucj8re5stl6scyjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220257</id>
    <revision>
      <id>574072</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ధరణిలో నెంతయుఁ దాటకఁ జంపి | యరయవిశ్వామిత్రుయాగంబు గాచి సీతామహాదేవిఁ జేకొని యడవి ! శాతతగతి నేఁగి యంబుధి గట్టి దశకంఠుఁ జంపి దుర్దశలు వారించే ! దశరథరాముఁ డెంతయు...'</comment>
      <origin>574072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4224" sha1="pz3hv50mep75rdoowi4i1g7lptzxy6h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ధరణిలో నెంతయుఁ దాటకఁ జంపి | యరయవిశ్వామిత్రుయాగంబు గాచి
సీతామహాదేవిఁ జేకొని యడవి ! శాతతగతి నేఁగి యంబుధి గట్టి
దశకంఠుఁ జంపి దుర్దశలు వారించే ! దశరథరాముఁ డెంతయు నున్న వాఁడే!
పూర్వవంశ్యులఁ గావఁబూని యా గంగ | సర్వసర్వంసహాస్థలికిని దెచ్చి
యప్రతిహతముగా సశ్వమేధములు | సుప్రసన్నతఁ జేసి శోభనలీల
నరయంగ 1 సౌకలకు యరదఁబులందు। గరిమతోడుతఁ గన్యకలను భూషించి,
రథముల నునిచి యారధరథంబునకుఁ బ్రథిత మైనట్టి యిభముల నూతేర్చి,
యేనుఁ గేనుఁగునకు నిలఘోటకములు | మానుగా వేయేసి మట్టు
హయ హయంబునకును నట్లు గోదయము ప్రియముతోడుతఁ గూర్చి పేర్మి విప్రులకు
దక్షిణయుతముగాఁ దగ నిచ్చినట్టి | రక్షకుం డా భగీరథుఁ డున్న వాఁడె!
అరయ విశ్వావసుండాదిగా దేవ పరులు గంధర్వులు వాదన మెలమి
సొనరింప, రంభాది యువతీ జనములు | పనివడి యాటలు పాటలు నెఱప,
దివ్యమునీంద్రు లెంతే వినుతింప | భవ్యులై నిఖిల భూపాలురుఁ గొలువ,
ధరణిదేవతలను దానంబునందుఁ | దిరముగా నెంతయుఁ దృప్తులఁ జేసి,
హయమేధ యాగంబులటు పెక్కుచేసి, దయతోడ శతతమాధ్వరమున హయము
నాశింప 2 నింద్రన కర్థితో నిచ్చె రాశి దిలీప భూరమణుఁ డున్నా! డె!
జననమాదిగఁ బాకశాసనుచేత జనియించు నెయిపాలు 8 సరవితోఁ ద్రావి,
ద్వాదశదినము లాతఁడు గారవింప నాదట వర్ధిల్లి, యవనిఁ 4 బండ్రెండు
హాయనంబుల ప్రాయమై రాజ్యపదవి | పాయక చేకొని భానునిదీ స్త్రీ
యంతటఁ గన్పించు నాభూతధాత్రి | యంతయు నొక్కఁడే యనుభవింపుచును,
రాజసూయ మహాధ్వరము అశ్వమేధ | వాజపేయాదు లుర్వర మెచ్చఁ జేసి
ప్రతినతో రావణు భంజించి మించె | శ్రీతిని మాంధాత నిల్చెన మహీపాల !
#85 యుద్ధంబునందు 1 సర్వ రాక్షసులను సమయించి మించి
మహిమగా వర్ణాశ్రమముల నేర్పఱచి | బహుతర హయమేధ పౌండరీకాది
యాగంబులొనరించి యఖల దేవతల | బాగొప్ప రక్షించి భార్గవు కూతు
వరియించి కీర్తుల వన్నె కుక్కి ధరణి యయాతి భూధవుఁడున్న వాఁడె !
1. వెయివేల. 2. దేవేంద్రు. 3. సతితోన (1). 4. పన్నెండు. 5. నెంతయు. 6. నొక్కడ,
F&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pz3hv50mep75rdoowi4i1g7lptzxy6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220258</id>
    <revision>
      <id>574073</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిసర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము 05 భూమిలోఁ గలిగిన భూమిళులెల్ల వేమఱు నొక్కటై వెస నెత్తి వచ్చి కదనంబు చేసి విక్రమమ న నలసి | చెదరక శరణుజొచ్చినవారిఁ గాచి ప్రేమతో మఖములు పెర్కొనరిం...'</comment>
      <origin>574073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="jdhzbjk53a2s023u1mihjq041movly2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిసర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
05
భూమిలోఁ గలిగిన భూమిళులెల్ల వేమఱు నొక్కటై వెస నెత్తి వచ్చి
కదనంబు చేసి విక్రమమ న నలసి | చెదరక శరణుజొచ్చినవారిఁ గాచి
ప్రేమతో మఖములు పెర్కొనరించె | నామహీపతి యేఁడి యంబరీషుండు !
లక్ష భార్యల నుసలాలన చేసి ॥ వీక్షింప నొక్కొక్క వెలఁదికి వేపు
రాత్మజులను గాంచి హయమేధచయము | లాత్మీయముగఁ జేసి యవనిలో మించె
నా శశిబిందుని యంతటివాఁడు । నాశంబు నొందఁడే నరనాథచంద్ర!
అధిక తపంబున ననలు మెప్పించి 1 యధికుఁడై బ్రహ్మచర్య ప్రవర్తనల
దమ మహింసయుఁ బాశ్రదానంబు మఱియు | శమమును వరముగాఁ జయ్యనఁగోరి,
వేది కాస్థలి మణినితతులచేత | నాదట ముప్పదియాఱు యోజనము
లైనదైర్ఘ్యంబును నంతియవిరివి | గా నొనరించి మఖంబొప్పఁ జేసి
కరమొప్పఁ దనపేర గయ నుతికెక్కఁ | బరగిన గయుఁడు నిప్పాటనున్నాఁడె !
ఆవని నిర్వది వేపు రభ్యాగతులకు వివిధాన్న తతులు భావించి పెట్టించి
సత్రయాగము చేసి సకలపుణ్యములుఁ | బాత్రకఁ జేకొని భాగ్యవిస్ఫూర్తి
రమణుఁ డై నట్టి యా రంతిదేవుండు। ప్రమదంబుతో భూమిపై నున్న వాఁడె!
శరభ సింహాత్యుగ్ర సర్పకోటులను । గరిడికిఁ దెప్పించి 2కట్టు విచ్చుచును
దమియింపఁగా 3 సర్వదమన గ్రామమున | విమలుడై పెంపొంది విజయ 4 శౌర్యమున
భాగీరధీతీర భాగంబు-ందు, రాగిల్లు వేడ్క సరస్వతీ తీర
మున వివిధాధ్వరంబులు పిక్కు చేసి కనక నిర్మిత హయ కరి రథంబులను
ధరణీ దేవతల కాంతయు ధక్తి నిచ్చె | భరతుఁడున్నాఁడె భూపాలాగ్రగణ్య !
పరుపడి మిఱ్ఱును బల్లంబు నగుట | నరదముల్ దోలంగ ననుపుగాకున్న
జగతీతలం బెల్ల సమము చేయించి | బెగడికఁ దన వేరఁ బృథివికాఁ బరఁగు
గోరూపమైన యక్కుంభినిఁ జూచి వారక నిఖల దేవతలను బనిచి
1
మొగినోషధుల రత్నములఁ బిదికించెఁ | దగఁ బృథుఁడను రాజు ధాత్రినున్నాఁడె!
ఇరువదియొక్క మా తేచి రాజులను | బరతువుచేఁ గొట్టి సారంగ వైచి
కశ్యప బ్రహ్మ కి చెప్మెతలం బిచ్చి | కాశ్యపి యకు పేరు గలుగంగఁ జేసి
తేజంబు దానంబు ధృతియును గలుగు | నా జామదగ్న్యుండు నవని నున్నాఁడె!”
అనుచుఁ జెప్పినవిని యజ్ఞలోచనునిఁ గనుఁగొని పాండవాగ్రజుఁ గొప్పఁ బలికె :
1. వేఁడి. 2. కట్టి విడ్చుచు; కట్టిచ్చుచు, 3. సత్వ. 4. కార్యమున.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdhzbjk53a2s023u1mihjq041movly2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220259</id>
    <revision>
      <id>574074</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము &quot;నాఁడు నీకు &quot; సొరిదిమై సృంజయసుతుఁడైన యట్టి। వరలబ్ధ ఘనుఁడు సువర్ణ నిష్ఠీవి హతుఁడైన వార్త పాయక నేనువింటి వ్రతమతి; నైన సువ్యక్తంబుగాఁగ విన వేడ్క యయ్యెడు వినిపి...'</comment>
      <origin>574074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4364" sha1="4nbwmvgup1n6xgpicaoym2imuuluo62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
&quot;నాఁడు నీకు
&quot; సొరిదిమై సృంజయసుతుఁడైన యట్టి। వరలబ్ధ ఘనుఁడు సువర్ణ నిష్ఠీవి
హతుఁడైన వార్త పాయక నేనువింటి వ్రతమతి; నైన సువ్యక్తంబుగాఁగ
విన వేడ్క యయ్యెడు వినిపింపు &quot; మనిన | వనజాక్షుఁడిట్లను:
వ్యాసమహాముని వలనుమీఱంగ ధీశక్తి నారదాధీనంబు నగుటఁ
జేసి తద్విధమెల్లఁ జెప్పిఁ; బర్వతుని | వాసిగాఁ జెప్పఁడు; వరమతి వినుము.
శ్రీకృష్ణుఁడు ధర్మజునకుఁ బర్వత నారదుల వృత్తాంత మెఱిఁగించుట
చెలిమి నారదు చెలియలికొడుకు | నల పర్వతుండుఁ
“వెనుకొని నిజ చిత్తవృత్తు లొండొరుల । కును దాఁపకెంతయుఁ గుంభినిలోనఁ
జరియించువారము; సరి నటుగాక / యిరవొందఁగపటించి
వాని పాత వాటిల్లఁ గలనీ, 1 పూనికయిది. ” యని పొరినొక్కనాఁడు
సృంజయుఁ గాంచి యంచితభక్తి నతఁడు | రంజిల్లఁ బూజింప రమణఁ గైకొనుచు
&quot;నియింటఁ గొన్నాళ్ళు నిలిచి యుండెదము | పాయక యిప్పు డేభంగులనైన.
అనినఁ బ్రియంబంది యా సృంజయుండు । తనయను సుకుమారిఁ దప్పక చూచి
&quot;యిక్కన్య మీకు విహిత పరిచర్య । మక్కువఁజేసెడు మహితాత్ములార!
యనిన నొడంబడీ యక్కన్య తమకం | దినమును శుశ్రూష తేకువఁ జేసి
వలయు పదార్థముల్ నడి సమకట్టి | యెలమితోఁ బెట్టంగ, నీట నొక్కనాఁడు
నారదుఁ డాయింతి నయనముల్ గురులు | నీరజవదనంబు నిటల లంబ
కరయుగమూలముల్ కంబుకంఠంబు గుఱుతుగా బిగిగల గుబ్బపాలిండ్లు
నడుమును నాభి యున్నత జఘనంబునడుగులుఁ గనుఁ గొని యంగజ బాణ
దళితుఁడై యెంతయు ధైర్యంబు వదలి | తులకింను వెన్నెలతో 'మేలమాడు
మీనాక్షి నగవును మృదుభాషణములు | మానుగాఁ దలపోయ, మామను జూచి
'యిటులేల వలసంక యీతనిఁ జెందెఁ | దటుకున!' నని మతిఁ దప్పక చూచి
పరికించి కాంచి యెప్పటి సమయంబు | రమర్ధి గడచినఁ గని 2. యిట్టులనియె:
&quot; రాచకూఁతురి మీఁద రాగంబుపుట్టి | యీచాయ చెప్పక యెట్లు దాఁచితివి
బగుటఁజేసి
1. &quot;నీకు నాడు కృష్ణద్వైపాయనం డక్కు నూరువృత్తాంతంబు నారదునధీనం
తద్వ్యాపారంబు సెప్పెఁ బర్వతుని జెప్పఁడు గాని పర్వతుండును సహకారి య. త్తెఱం గాకర్ణింపు
మని తిక్కన, ళాం. 1. 945. 2. పర్వతుడు - కర్త అధ్యాహార్యము.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4nbwmvgup1n6xgpicaoym2imuuluo62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220260</id>
    <revision>
      <id>574075</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము &quot; నాతిపాణిగ్రహణానంతరమునఁ గోతి మొగంబు నీకును నవుఁగాక. ” యనవుడు పర్వతు నా నారదుండు ! అనిమిషలోకంబు కరుగుట మాను. &quot; మనిప్రతిశాపంబు నతని కిచ్చుటయు జను...'</comment>
      <origin>574075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="3d567yln03k9edw6w4gukv5xzbw2gim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
&quot;
నాతిపాణిగ్రహణానంతరమునఁ గోతి మొగంబు నీకును నవుఁగాక. ”
యనవుడు పర్వతు నా నారదుండు ! అనిమిషలోకంబు కరుగుట మాను. &quot;
మనిప్రతిశాపంబు నతని కిచ్చుటయు జనులు పూజింప భూస్థలి నుండె నతఁడు.
అంత నారదముని యమ్మహారాజు | నెంతయుఁ గనుఁగొని యిట్లని పలికె :
&quot;
وم
'వెన్నెల తేటయో! విరహుల దీ మొ! | కన్నె జాజుల బంతో ! కాఱు మెఱుంగొ !
నీకుమారి తె నిమ్ము నెమ్మినా &quot; కనిన | భూకాంతుఁ డప్పుడా పూఁబోఁడి నొసఁగె.
శుభ దీవసంబున శుభముహూర్తమున | నభినవంబుగఁ బెండ్లి యాడిన సంత
వానరముఖమైన, వనితాలలాము యానారదునిఁ జూచి యంతరంగమున
రోయక మిగులను రూపాఢ్యుఁడనుచుఁ | బాయక మిక్కిలి ప్రతిభ క్తి తోడ
నతనిఁ బ్రీతునిఁ జేయ, సతఁ డొక్కనాఁడు ప్రతిలేక యడవికీఁ బనిగల్గి పోయి
పర్వతుఁ గాంచినఁ, బర్వతుఁడపుడు సర్విన వేడ్కతోఁ బఱ తెంచి మ్రొక్కి
'మామ, నాశాపంబు మరలింపు!' మనిన వేమఱు నీవుగానే మున్ను నన్ను
శపియించినాఁడవు ! సరవి మరల్పు | మిపు' డన్న నొడఁబడి యిరువురునపుడు
మరలిచి శాపముల్ మక్కువతోడ | నరుదెంచి నిజమందిరాంగణభూమి
I
దరిసించి నంత, నాతన్వి యెంశయును బరపురుషుని గాఁగ భావించి చూచి
మాఱు మొగంబిడి మరలిపోవుటయు వారక నవ్వి పర్వతుఁ డిట్టులనియె:
' నాతి, నీ పురుషుండు నమ్మునీ ' వనుచు | నాతత శాపవృత్తాంతంబు చెప్ప
ముదమందే నప్పు డా ముదీ శ; యీభంగిఁ | బదపడి వినుము భూపాలావంతన!
నీ వడిగిన స్వర్ణ నిష్ఠీని చరిత్ర | దేవమునీంద్రుండు తేటగాఁ జెప్పు.”
ననుచు నారదుఁ జూప నానారదుండు &quot; మనుజేశ, యిప్పుడు మధుసూదనుండు
చెప్పిన తెఱఁగెల్లఁ జెలఁగి నిక్కు శము | చెప్పెదఁ గనకనిష్ఠీవి విధంబు.
ఆవిధంబున నేను నల్లుండుఁ బ్రీతి | వావిరి నచ్చోట వసియింపఁ గొన్ని
సమయముల్ చనిన, నిశ్చలవృత్తి మాకు | గమనేచ్ఛ పుట్టి భూకాంతునిఁ జేరి
'మామ, కోరు వరంబు మఱి నీకు నిత్తుఁ బ్రేమతో ననిన నాసృంజయుఁ డనియె
అరయ మీరలు ప్రీతులై సంతకంటే వరములు గలవె! యేపంకలనైన.”
&quot;
నని గౌరవించిన “ ననిమిష వరులఁ | దనరంగ మించిన తనయునిఁ గనఁగఁ
దలఁతువు నీవట్టి తనయునిఁ గనుము | అలవడఁగా.” నన్న నా పర్వతుండు
అనిమి షేశ్వర
రక్షణాయత్త చిత్త | మున మహీపతితోడ మునుమిడి పలికె:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3d567yln03k9edw6w4gukv5xzbw2gim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220261</id>
    <revision>
      <id>574076</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; . ፍሩ ద్విపద భారతము 1 'అవనీశ, సుతుఁడు దీర్ఘాయువు గాఁడు వివిధ భంగుల' నని వినిపింప నతఁడు మిక్కిలి ప్రార్థించి “ మీయనుగ్రహము | తక్కువ గాకుండఁ దగఁ జేయుఁ&quot; డనిన, నమ్ముని మఱుమాటలాడకయు...'</comment>
      <origin>574076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4633" sha1="r5k6gkwc9x5if5tjgeykkrjveto30p3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
.
ፍሩ
ద్విపద భారతము
1
'అవనీశ, సుతుఁడు దీర్ఘాయువు గాఁడు వివిధ భంగుల' నని వినిపింప నతఁడు
మిక్కిలి ప్రార్థించి “ మీయనుగ్రహము | తక్కువ గాకుండఁ దగఁ జేయుఁ&quot; డనిన,
నమ్ముని మఱుమాటలాడకయున్న నెమ్మిగా నృపుఁ జూచి నేనప్పుడంటి
&quot; నలదు శంకింప భూవర, యింద్రువలనఁ గలుగు భయంబు చక్కఁగ నేన మాన్తు.
అక్కుమారుఁడు సువర్ణాదులఁ గురియుఁ | జక్కగా నదిగాన స్వర్ణ
యనఁ బ్రసిద్ధికి నెక్కు” నని యూఆడించి | యెనయంగ నేము యథేచ్ఛమై నగుగ
1సృంజయుఁ డంతఁ బుత్రునిఁగాంచుటయును(?) | రంజిల్ల వాఁడు మూత్రమున లాలాశ్రు
మలము లష్టాపద మయములై తొరుఁగ | నెలమితోఁ జెరుఁగంగ, నీట నొక్కనాఁడు
ముచ్చులబ్బాలుని 2 మెదలంగ నీక (?) | యచ్చుగాఁ గొనిపోయి యడవిలోపలను
ఒనర బాలునిఁ గట్టి యొడలు శోధించి | కనకంబు గానక కడిమిమైఁ జంపి
పోయి&quot;, సృంజయ భూపతి కొడుకు | 3 నాయెడఁ గానక యాత్మలో వగచి
' యీకుమారోత్తంసు నింద్రుఁడే చంపెఁ | గా' కని పలవించి కడు నార్తుఁడగుచు
నన్ను దలంచిన నరపతి కడకుఁ | ' బన్ను గాఁ బోయి రూపద్మలోచనుఁడు
నీకుఁ జెప్పిన యాదినృప చరిత్రములు | తూళ్లోని యేఁజెన్సీ దుఃఖంబు దీర్చి
యడవిలో నవిచారులైన తస్కరులు | కొడుకుఁ జంపుట చెప్పి, గొనకొని స
వాసంబునందున్న స్వర్ణ నిష్ఠీవి | భాసిల్లఁ దెచ్చి భూపాలునకిచ్చి
5
G
'
ఇంద్రుని చేతగాదిది; యిక్కు మారు| సాంద్రత నింద్రుండు చంపంగ ' వేచు;
వెఱవొచ్చనెంతయు వీని రక్షణము | మఱనకు &quot; మనిచెప్పి మఱియు నిజేచ్ఛ
సరిగిన, నొక్కనాఁ డాఖండలుండు ! ' పరఁగ నీ శిశువు తప్పక నన్ను మీఱు
ననుచు శంకించి పాయకనన్నుఁ దలఁచి | ముచుకొని యేకాంతమున బృహస్పతికి
నత్తెఱఁ గెఱిగించి యతని సమ్మతిని | దత్తర పాటుతోఁ దనశతకోటిఁ
గనుఁగొని వ్యాఘ్రంబుగతి రూపుదాల్చి | చని స్వర్ణ నిష్ఠీ.విఁ జంపి రమ్మనుచు
ననిపిన, నెంతయు నది వచ్చువేళ ననముఁడు సృంజయుఁ డొండ్రునుఁ దాను
బుత్రయుక్తముగ నిమ్ముల గంగకరిగి। నేత్రోత్సవంబుగా నెగడు త తీర
వనభూములందుఁ బావన చిత్తవృత్తిఁ | దనరిన సతులతోఁ దగ విహరింప,
1. రేఫ పట్రహ్లాదుల ప్రయోగమున నితఁడు పలుమాఱు పోటిపడినాఁడు. 2. మొదలంగ
3. గానక యాత్మలోఁ గడువగచిపగది. ఉ. నెన్నఁగాఁ బోయిననిట నిలోచనుఁడు. 5. యొక్క
6. దలఁచు ; నెఱచు..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r5k6gkwc9x5if5tjgeykkrjveto30p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220262</id>
    <revision>
      <id>574077</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము &quot; &quot; శార్దూల మేతెంచి చయ్యన సుతుని | నిర్దయత్వంబున నెఱిఁ జంపి భీ యంతర్హితంబైన యంతలో, దాది | సంతాపమున నేడ్వ, జనపతి వచ్చిం బాలుని గనుఁగొని బహుళ శోకమున...'</comment>
      <origin>574077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="05xj09nn957wpa9yazc3y3c6hawuhc4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
&quot;
&quot;
శార్దూల మేతెంచి చయ్యన సుతుని | నిర్దయత్వంబున నెఱిఁ జంపి భీ
యంతర్హితంబైన యంతలో, దాది | సంతాపమున నేడ్వ, జనపతి వచ్చిం
బాలుని గనుఁగొని బహుళ శోకమున । లోలాకులును దాను లోలత నన్ను
దలఁచిన వచ్చి యా తనయుని ప్రాణ, కలితునిఁ జేసినఁ గనక నిష్ఠీ వి
జనకుండు మిగుల హర్షంబునఁ బొందె. | అనఘాత్మ, యీరీతి నాసృంజయుండు
సంతోష చిత్తుఁడై సరవిఁ గుమారుఁ | జంతంబుతోడుతఁ బట్టంబు గట్ట
శత సహస్రాధిక సంవత్సరంబు | లతఁడు రాజ్యము చేసె.” ననీ చెప్పి మఱియు
హరియు వ్యాసుండును నాదరంబునను ! బరువడిఁ జెప్పిన పద్ధతి నీవు
ధరణి పాలింపుము ధర్మమార్గమున | నరనాథ! ” యనిన నెంతయు నూఱకున్న
నతని నుద్దేశించి యా వ్యాసమాని స్ఫూర్తి నిట్లని చెప్పదొడఁగె :
&quot; క్షత్రియులకుఁ బ్రజాసంరక్ష గడచి 1 ధాత్రిలోపల నొండు ధర్మంబు లేదు;
గావునఁ బ్రజలను గడఁగి పాలింపు, | పావనచరిత, శోభన మావహిల్ల.”
నావుడు నమ్మహీనాడుఁ డిట్లనియె: 1 * భావింప నోమునిప్రవర, యేఁజేసి
నట్టి పాపంబు లేమని చెప్పవచ్చు! | గట్టిగాఁ గానట్టి వారిఁ
బలువురఁ జంపితి బంధువర్గములఁ 1 గలనిలో; నిది యాత్మఁ గనలుచునుండు.”
అసవిని మునిచంద్రుఁ డర్థి నిట్లనియె : 1 “మనుజు లెవ్వరు నేయ? మహినీశ్వరాజ్ఞ ;
పరశురాముఁడు బాహుబలమున నృపులఁ | బరతువు చేత నేర్పడఁ జంపిపై చి
పాపంబు పొందెనే పలుకులింకేల | యేపట్టునను గర్త యెద్దని కైన
ననయంబు నీశ్వరుఁడను నిశ్చయంబు | మనమున నిజమైన మణిచాలు నధిప !
ఒనరంగ నాత్మకులోక్త కర్మంబు ఘనముగా నూర్ధ్వలోకమునకుఁ జేర్చు;
పరకర్మ మొనరింపఁ బాపంబు వచ్చు । ధరణిలో ననుచుఁ బెద్దలు జెప్పుచుండ్రు.
కావున నిజవంశ కర్మంబునడవు | భూవర &quot; యనవు డమ్ముని కిట్టులనియె:
“పుత్రులు నన్నలుఁ జొసఁగఁ దమ్ములును | బౌత్రులు మామలు బంధువర్గములు
జనకులు బావలు సరవిఁ దాతలును | మనమార గురువులు మఱఁదులు హితులు
నాచేత మడిసిరి; నలి వారిసతులు | చూచి శోకించుచు సొరిదిఁ బ్రాణములు
విడుతురు ; దానిని 'వెన విచారింపఁ | గడ గి స్త్రీవఢ పాతకమును బాటిల్లు.
ఏరీతి భూచక్ర మేలంగ వచ్చు వారక” యనిన భూవరు ఉవిద్వేశ్వ విద్యాలఁ
'విడువు ముమ్మలికంబు వినుము చెప్పెదను దడయక నీకుఁ బాతరమేమి లేదు
&quot;
I
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05xj09nn957wpa9yazc3y3c6hawuhc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220263</id>
    <revision>
      <id>574078</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'BE ద్విపద భారతము కృపతోడ శ్రీయును గీర్తియుఁ గలుగు; | చపలత దురములోఁ జచ్చినయట్టి జనపతు లేలెడు జనపదంబులను | దనరంగ ఇట వారితనయులకిమ్ము ; కొడుకులు లేనిచోఁ గూఁతులనిలువు; | తడయక పుణ్యమ...'</comment>
      <origin>574078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="audfen5cjcm689a4y3hiksazicq0piy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;BE
ద్విపద భారతము
కృపతోడ శ్రీయును గీర్తియుఁ గలుగు; | చపలత దురములోఁ జచ్చినయట్టి
జనపతు లేలెడు జనపదంబులను | దనరంగ ఇట వారితనయులకిమ్ము ;
కొడుకులు లేనిచోఁ గూఁతులనిలువు; | తడయక పుణ్యముల్ తగ నీకుఁగలుగు.
అనుమానపడకు దేవాధీశ్వరుండు | తునుమాడె దైత్యులఁ దోడఁబుట్టువులు.
ఆతనిఁ గొల్వరే యఖిలసంయములు 11 ఖ్యాతితో నూర్ధ్వ లోకం బదిగా దె!
ఏలఁడే నాకఁబు ! నీవును నట్ల | పాలింపు; ధరఁ గ్రతంపరుఁడవుగమ్ము,
అనయంబుఁ దొలితొలి యశ్వ మేధంబు | నొనరింపు సందేహ యిప్పుగా విడువు.”
మనిన సంకిలిచేఱి యాధర్మరాజు మునినాథునకుఁ గేలు మొగిచి యిట్లనియె :
&quot;ఎట్టిపొవంబున కెట్టు లీధాత్రి | గట్టి ప్రాయశ్చిత్త గతి యెఱిఁగింపు ?”
అనుటయు మునినాధుఁ డట్ల కాకనుచు | జననాథుతోడ నిశ్చలవృత్తి ననియె:
వ్యాసుఁడు ధ రజునకు ధర్మాధర్మము లెఱిఁగించుట
&quot;వేదోక్త కర్మంబు వెనఁజేయకుంట, 1 ఆదట నింద్యమైనది సేయుటయును,
మఱి రవియుదయాస్తమయ కాలములను। నెఱిమీఱ నెంతయు నిద్రించుటయును,
ధరఁ బాత్రభూతుండు దనగృహంబునకు నరుగుదెంచినఁ బూజయాచరింపమియుఁ,
బరచార గమనంబు, ప్రజ్ఞ దీపించి । గురువున కెదురు గ్రక్కునఁ బల్కు టయును,
గ్రామంబు చెఱుచుట, రసవిక్రయంబు, | వేములు నెంతయు వేద విక్రయము,
రూఢిగాఁ దల్లితండ్రులఁ బ్రోవమియును, | 1 ఓడకమఱి యసత్యోపచారంబు,
గహన దాహము, నన్యకర్మకృతీయును, | మహిలోనఁ దనదు కర్మము విడుచుటయుఁ,
బరఁగ వృథా పశుప్రహరణంబులును, । ధరణిదేవతల విత్తము హరించుటయు,
దొరకొని శరణాగతులఁ బ్రోవమియును ఒరఁగఁ బాపములండ్రు ; పాపముల్ వోలె
మానుగా నుండియు మహీని దూప్యములు గానివి చెప్పెదఁ గడఁగతో వినుము;
గుఱిమీఱఁ గైదువగొని తన్ను బోర నటిమణిఁ జంపఁగ నరుదెంచునట్టి
రాద్ధాంత వేదినినైస | మోదంబుతోడఁ జంపుట పుణ్యమధిప 1
తనరంగ విప్రవిత్తము హరింపంగఁ | గని చంపినను బాపకలితుండు గాఁడు,
సవితో జీవిత సంశయవేళ సరనాథ, యన్న పానములు లేమియును
1. ప్రోఢయా తనసతిఁ బొందకుండుటయు. 2. దాహకమన్య,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>audfen5cjcm689a4y3hiksazicq0piy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220264</id>
    <revision>
      <id>574079</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ప్రథమాశ్వాసము వెరవుతోఁ గల్లుద్రావినను, గల్లగుట | యెఱుఁగక త్రావిన, నిట్టిపాపములు నరయంగ నధిక పుణ్యంబునఁ జెడును. | సరసత గురువుల సంరక్షణకును వరుసతో నాపదవచ్చిన యె...'</comment>
      <origin>574079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="djqbwu177nldl68kk37pf6kp29rcwma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ప్రథమాశ్వాసము
వెరవుతోఁ గల్లుద్రావినను, గల్లగుట | యెఱుఁగక త్రావిన, నిట్టిపాపములు
నరయంగ నధిక పుణ్యంబునఁ జెడును. | సరసత గురువుల సంరక్షణకును
వరుసతో నాపదవచ్చిన యెడను | ధరణి భూదేవవిత్తంబు దక్కంగ
నితరధనంబుల నేపుతోడుతను బ్రతిమాఱ హరియింపఁ బాపంబులేను.
పరిణయవేళలఁ బ్రాణహానులను గరిమతో గురువుల కార్యార్థమునను
బడఁతులతోడి సంభాషణ వేళఁ | బుడమిసర్వస్వంబుఁ బోయెడు వేళ
బొంకినఁ బాపంబు పొరయదు నిజము. | అంకిలిఁ గలల వీర్యస్థల కంబు
పరికింపఁ గలిగిన, బ్రహ్మచర్యంబు | వరుసతోఁ జెడదు; పావక ముఖంబునను
ఆహుతుల్ వ్రేల్చిన నాకిల్బిషంబు | ఊహింపఁ జెడును బుణ్యోజ్జ్వలమూర్తి !
ఇలనన్న పతితుండయిన, నటుగాక యలవడ సన్న్యాసియయినను, నతని
తమ్ముఁదాతండుండ దారసంగ్రహము | క్రమ్మఱఁ జేసినఁ గలుపంబు లేదు.
అరయంగ గోవులకై కాసనంబు | దరికొల్పుటయును సధ్వరమునఁ బశువుఁ
జంపుట, దానంబు సరి నపాత్రునకు సొంపుతో నెఱుఁగకిచ్చుట, తగనట్టి
సేవకు విడుచుట క్షితిలోనఁ గీళ్లు | గావు ; ప్రాయశ్చిత్త గతి నెఱింగింతు
వేదవ్యాసమహర్షి ధర్మజునకుఁ బ్రాయశ్చిత్తవి శేషము లెఱిఁగించుట
కర్మంబు దెలుపుచు ఘనకపాలమున | నర్మిలి భైక్షపుటన్నంబు నేక
కాలంబు గుడుచుచు ఖట్వాంగచిహ్న మాలోనఁ గైకొని యట బ్రహ్మచర్య
మును నధశ్శయనంబు మునుకొని పూని | పనిపడి ద్వాదశాబ్దంబు లీరీతి
జరియింప వినుము నిశ్చల బ్రహ్మహత్య | దురిత మెంతేనియుఁ దొల గు నిక్కువము.
సరనాథ, కృచ్ఛముల్ నడపిన నాఱు | వరుసంబులను దెగు; వదలక మూడు
వరుసములో మిగులఁ బావన వృత్తితోడ | సరవిఁ జాంద్రాయణచర్య చేసినను
బోవును; మఱి మాసభోజియయ్యినను | భూవర, యొక యబ్దమునఁ బాయు; నట్లు
కాక ఘోటక మేధ కలితుఁ డయ్యినను | బ్రాకటంబుగ నెట్టిపాపముల్ చెడును.
వెనుకొని కల్లుద్రావిన పాఠకంబు ననల వర్ణంబుగా నది గా చిత్రావ
నటుగాక సొద పేర్చి యగ్నిలో నుఱుక, నట మహాప్రస్థాన మాచరింపంగ,
--92&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djqbwu177nldl68kk37pf6kp29rcwma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220265</id>
    <revision>
      <id>574080</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'کو ద్విపద భారతము సరవి బృహస్పతి సవమనః మఖము | ధరణిఁ జేసిన, భూమి దాన మిచ్చినను బొలుపార నెంతయుఁ బోపు నా కీడు; | కొలందిగా గురుతల్పగుం డనల ప్ర తప్తయా నాయన తరుణి దేవాంబు! దీప్తవైఖరిత...'</comment>
      <origin>574080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4324" sha1="1r8dc6c7a9uy5ebnuqd1utyocl6jhh6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کو
ద్విపద భారతము
సరవి బృహస్పతి సవమనః మఖము | ధరణిఁ జేసిన, భూమి దాన మిచ్చినను
బొలుపార నెంతయుఁ బోపు నా కీడు; | కొలందిగా గురుతల్పగుం డనల ప్ర
తప్తయా నాయన తరుణి దేవాంబు! దీప్తవైఖరితోడ ధృతిఁ గాఁగిలింప,
వది గాక కోసి మేహనము హస్తమన | వదలక ధరియించి వరుస నంబరము
చూచుచుఁ బోయిన సొరిది నాపాప | మాచాయఁ దొలఁగు ; పాయక సువర్ణంబు
హరియించినాతఁడు నట్టి హేమఁబు ! ధరణిదేవుల కియ్యఁ దలఁగు దోషంబు.
అవనిలోపలఁ గల్లలాడిన పాప | మవిరళంబుగఁ బోవు నాతనిభక్తిం
బ్రీతునిఁ జేసినఁ; బేర్మితో గురున। శాతఱి నెదురాడినట్టి పాతకము
ఎలమితో నుపహారమిచ్చి యాతనికి | వెలయంగ మ్రొక్కిన విడలు నిక్కునము.
గరిమతోఁ ఒరదారగమన దోషంబు | (నురువడి ధరణిలో నొకవత్సరంబు)
పరమ వ్రతుండునై పరఁగి కృచ్ఛములఁ | జరియింప మానును జగతీతలేశ!
ముసుకొని వినుము యిమ్ముల వావిగాని | వనితఁ బొందినయట్టివాని పాపంబు
ఆటు మాసంబులు నిర్ద్ర వస్త్రంబు | నారూఢి ధరియించి యట భస్మశయన
పరత వాటించినఁ బాయు నిక్కుపము. | సొరిదిమైఁ బరపురుషుని సంగమమునఁ
1 బరిహృతయైనట్టి భామాలలామ ! యగయ రజస్వలయై శుద్ధిఁ బొందు
ఘనముగా నెంతయుఁ గంచు భస్మమున ననయంబు శుద్ధమైనట్టి విధమున.
తఱలక నఱకంగఁ దగని వృక్షంబు | నఱికినఁ బక్షులు నలి వధించినను
మునుకొని తనచేత మూన్నాళ్లుపలుకు | చనిల భక్షకుఁడైన నఘములఁ బాయు.
మహిలోనఁ బుణ్యకర్మములు సేయుచును బహుతర ధనములు బ్రాహ్మలకిచ్చి
చెలఁగినఁ, బూర్వోవచితము లైనట్టి కలుషముల్ వాయును గౌరవనాథ!”
అనుడు “నభోజ్యంబు లటు సపాత్రులను | గసన వేయంబుల గణుతింపు” మనిన
నర్మిలి దీసేవ నాతనిఁ జూచి ధర్మాత్ముఁడైన వేదవ్యాసుఁ డనియె:
&quot;
ఉరువడి తురగియు సృష్టియు ఖరియుఁ గురిసిన దుగ్ధముల్ క్షోణి నింద్యములు,
మానుషీ క్షీరముల్ మఱియు ధేనువులు | ఈనిన పది వాళ్ల వెనఁగు దుగ్ధములు
నే తెఱంగున నైన నిని యవేయములు; | సూతకాన్నంబును జూదరన్నంబు
తలవరియన్నంబు ధరణిలోఁ బ్రేత కలి తాన్నమును వంది ఘనత రాన్నంబు
1. పరహిత. 2. భూరుహముల నింక నఱక - పని భయద్ధుండైన. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1r8dc6c7a9uy5ebnuqd1utyocl6jhh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220266</id>
    <revision>
      <id>574081</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వానము భౌమోపజీవనపరుని యన్నమును భూమి యగ్రజునకు మున్ను గాఁ బెండ్లి యాడిన వానింటి యన్నంబు నాడి పాడెడు వానింటి బహు విధాన్నంబు మానంగ వలయును మనుజన్యులకు,...'</comment>
      <origin>574081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4444" sha1="jwqc3vwiprfy64m87hb427kqslvvg65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వానము
భౌమోపజీవనపరుని యన్నమును భూమి యగ్రజునకు మున్ను గాఁ బెండ్లి
యాడిన వానింటి యన్నంబు నాడి పాడెడు వానింటి బహు విధాన్నంబు
మానంగ వలయును మనుజన్యులకు, భూనాథ, వినును యెప్పుడు నభోజ్యములు ;
ధృతి నురతోఁ గూడఁ దెచ్చి యట్టి | విత్త పదార్థముల్ వెననభోజ్యములు,
పులగం పాయసంబుకు 1 నట్లు మఱియుఁ బలల మర్చకుఁ గాక ఐక్వంబులై నాల
గలుగునభోజ్యత ఘనతర లీల; వెలయంగ విచ్చలవిడి వెంటకంబు
చేసి వేడుకకు భుజింపంగఁ జనదు. | వాసిగా సతిథి దేవసికృపూజలను
గెరలి చేసినఁ గాని గృహమేధులకును | ఇరవోస్స భోజ్యమయ్యినఁ దిన రాదు.
సరవి సపాత్ర నిశ్చయ మిళ వినుము 1 తిరముగాఁ జెప్పిదఁ దెలివిడి గాఁగ;
కృష్ణద్వైపాయనుఁడు ధర్మజునకు నపాత్ర పురుషుల నెఱిఁగించుట
&quot; పాడియు నాడియు బ్రదుకు వారలును | గూడంగఁబరిహాసగుండు దుర్జనుఁడు
సంగహీనుఁడు మత్తుఁడటు చోరకుండు । వెంగలి దుర్వృత్తి వేదబాహ్యుండు
వెస నపుంసకుఁడును వీ రాదిగాఁగ | నసదృశదానంబు కర్హులు గారు.
2 పొరిఁ గుక్కతిత్తిని 8 బొసఁగంగఁ బాలు | కర మొప్పఁ బోసిన నపాత్రు కు
నిచ్చినదానంబు లిల వృథవోవు ; | ఇచ్చుచోఁ బాత్రత నెఱుఁగంగవలయు.&quot;
అని చెప్ప మునిఁగని యూధర్మరాజు &quot; అనఘాత్మ, ధర్మంబు లాన తీవయ్య
ధరణి వర్ణాశ్రమ ధర్మంబులాది। పరగిన ధర్మముల్ పాటించి.” యనిన,
&quot;శాంతనవుఁడు నీకు సకలధర్మములు | నెంతయుఁ జెప్పు నీ వేగుమచ్చటికి
ననిన ధర్మతనూజుఁ డతని కిట్లనియె : | మునినాథ, కృత్రిమంబున భీష్ముఁ గూల్చి
క్రమ్మఱ నాతనికడకు నేఁబోయి | సెమ్మి మొగముఁజూచి నిఖిలధర్మములు
నొప్పుగా నుపదేశ మొనరింపు మనుచుఁ దప్పక యేరీతిఁ దగ నడుగుదును ? ”
అనుడు జనార్దనుఁ డారాజుఁజూచి: “మనుజేశ, మునిశిఖామణి వాక్యసరణి
నేయుదుగాక వేంచేయుముపురికిఁ | బాయక యీ వేళపద” మన్న నతీఁడు
&quot;
ధర్మజుడ సపరివారంబుగాఁ గరీనగరంబు ప్రవేశించుట
&quot;
కరమొప్ప మదిలోని కలఁక విడిచి | ధరణి యేలఁగఁబూని తపసులననిపి
మఱునాఁడు సంధ్యాది మహితకృత్యములు | తెఱఁగొప్ప నే వేగఁ దీర్చి ధర్మజుడు.
1. 'మొదలైన - ఫలము అర్చనకుఁగా. 2. 28. 3. ఉమకను. 4. భీష్ముని ముదమున. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwqc3vwiprfy64m87hb427kqslvvg65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220267</id>
    <revision>
      <id>574082</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 ద్విపద భారతము దివ్య గంధంబులు దివ్యమాల్యములు 1 దివ్యభూషణములు దివ్యాంబరములుఁ గైకొని రథమెక్క గ్రీక్కునినంత | నాకడ సారథియయ్యె భీముండు ; పార్థుండు శ్వేతాతపత్రంబు వట్టె; | అర్...'</comment>
      <origin>574082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4573" sha1="481ia1cpb2d1hfvw2dfyhp2asrbgo2a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
ద్విపద భారతము
దివ్య గంధంబులు దివ్యమాల్యములు 1 దివ్యభూషణములు దివ్యాంబరములుఁ
గైకొని రథమెక్క గ్రీక్కునినంత | నాకడ సారథియయ్యె భీముండు ;
పార్థుండు శ్వేతాతపత్రంబు వట్టె; | అర్థింగవలు పట్టి రాతపత్రములు.
ఆరీతి ధర్మజుఁ డా యాంబి కేయు 1 నాతని దేవిని నందలంబులను
1
ఎక్కించి, కుంతిని నిటఁ దనసతిని మక్కువఁ గురురాజు మానినీమణులఁ
దగనందలముల నంతట నెక్కఁ బంచి | నగధర సాత్యకుల్ సలి యుయుత్సుండు
విదురుండుఁ దోడరా వేగంబె కదలి | కదళికా స్తంభముల్ ఘనపతాకములు
పొలుపొందు తోరణంబులు మేలుకట్లుఁ గలిగి యొప్పిదమైన గజవురిఁ జొచ్చి
రాజమార్గంబున రమణతోఁ బోయి | రాజిల్లు వేడుక రాజిల్లుచొచ్చి,
తగ నందు గృహదేవతలఁ బూజచేసి | మగిడి యంగణభూమి మఱివచ్చి నిలిచి,
ఘనముగా విప్రులఁ గనిపించుకొనుచుఁ | గనకంబు గోవులఁ గరులు విశ్వముల
ధర్మసుతుని | యాననం బందలు నటు చూచుచుండ
సరిగఁ ద్రిదండి వేషము ధరియించి | సరవి దుర్యోధను సఖుఁడు చార్వాకుఁ
డనువాఁడు భూదేవ తాళిలోఁ జొచ్చి | గొనకొని నిలిచి యాక్షోణీశు కనియె:
“వినుము నరేంద్ర, యీవిశ్వంబులోన | ఘనులు విప్రులుగూడి కడఁకతోడుతను
నన్ను బంపిరి విను సిలికారివంశ ! అన్నల గురువులు నఖిల బాంధవులఁ
దాతల సోదరతతులఁ జంపితివి ; | నీతియే రాజ్యంబు నీకు నేలంగ!
దానంబులిచ్చె ;
&quot;
&quot;
1 ననుమని పల్కిరి టక్కటా! బంధుజనులను జంపి నిచ్చలు భోగములకుఁ
బూనితిని నీకుఁ బాపమేదక్కి | సనవుడుఁ దల వాంచి యాధర్మరాజు :
“మ్రొక్కి వేఁడెద మిమ్ము
మునివరులార ! | ధిక్కరింపకుఁడు ; సుధీజనవరులు
యనుమతితోఁ గూడ పట వచ్చినాఁడు.
1 నస్న భూసురవర్యు : &quot;లవనీతలేశ !
లలి నిట్టి వాక్యజాలములు మాలోన | నెలమిఁ బుట్టినవిగా వేమొకో గాని,
జగతిలో నుత్తమఠ స్త్ర ధర్మమునఁ దగఁ గొన్న భూమి యెంతయు నేలు,” మనుచు
నమ్మాయగల భిక్షు నటఁజూచి మాచి | నెమ్మి బోధంబున నీచుఁగా నెఱిఁగి
ధర్మజుతోడ నెంతయు ఇప్పుడ నిరి: “దుర్మదాంధుఁడు వీఁడు దుర్యోధనునకు
మిత్రుండు దైత్యుండు మేదినీ నాథ ! | పాత్రుఁడై సన్యాసిభావంబు దాల్చి
యెఱుక చాలని మాట లితఁజాడెఁ; గుక్క | మొఱఁగిన నేమి ? తమ్ములు పనుల్ సేయఁ
1. పనిమునుల్ పలికి. 2. బాడియేదక్క. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>481ia1cpb2d1hfvw2dfyhp2asrbgo2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220268</id>
    <revision>
      <id>574083</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము బూజ్యంబు గాఁగ సద్భోగ భాగ్యములు | రాజ్యమేలుము ధర్మరాజు, సర్వజ్ఞ ! అని యాదరించి యాయవనిదేవతలు | దనుజుని గనుఁగొని తగురోషవృత్తి హుంకార మొసరింప నొగి...'</comment>
      <origin>574083</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="130f4ak0mwgbju3ix8furtf1ituyie3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
బూజ్యంబు గాఁగ సద్భోగ భాగ్యములు | రాజ్యమేలుము ధర్మరాజు, సర్వజ్ఞ !
అని యాదరించి యాయవనిదేవతలు | దనుజుని గనుఁగొని తగురోషవృత్తి
హుంకార మొసరింప నొగి వాఁడుగూలె; నంకించి పొగడికి యమురులు దీనిని.
1
అంత ధర్మజుఁడు విప్రావళి కెల్ల నెంతయు నర్చనలిచ్చి వీడ్కొలుప,
బ్రాహ్మణస్తుతి చేసి ప్రార్థివుఁజూచి | జిహ్మగపతిశాయి చెలఁగి యిట్లసియె :
“శ్రీ తినాథ, విను వీఁడు కృతయుగంబునను। జతు రావనుని గూర్చి సరవిఁ దపంబు
నాయెడఁ జేయఁ బ్రత్యక్షమై బ్రహ్మ | ‘పాయక నరమిత్తుఁ బ్రజ్ఞతో నడుగు'
మనినఁ జార్వాకుండు నాబ్రహ్మఁజూచి ! 'యశమాత్మ, నాకును నఖిలభూతముల
వలనను నభయంబు వరముగా నీవె! | కలితాత్మ&quot; యనిన నక్కమలగర్భుండు
తగఁ బల్కె “భూదేవతలకు ననిష్ట | మగు పని చేయకు; మటు సేసి తేని
యదియ ! నీకును దుది&quot; యని వరమొసఁగె ; పదపడి వీఁడును బాధించెనొరులు.
బాధింపవారలు పద్మజుఁ గాంచి | సాధింపరాని రాక్షస బాధ చెప్ప
విని
2
1
బ్రహ్మ మున్ను నే వివరించినాఁడ, ననయంబు కురురాజుకట మిత్రుఁడగుచు
నవనీసురుల మనోవ్యధకరంబుగను | దివిరి పల్కి ననాఁడె తీఱు వాఁ డనుచు
నమరుల మన్నించె; నట్టులె వీఁడు ప్రమదంబు తోడుతోఁ బడియె నిచ్చోట
విను” మని వీనుఁగు వెడలపై పించి 'ఘనముగా రాజ్యంబు గైకొను నీవు '
ధర్మరాజు పట్టాభిషేక మహోత్సవము
30
అనిపల్కి శ్రీకృష్ణుఁ డాకృపాచార్యు | సనయంబు గాన్పింప నర్హ పీఠ మునఁ
గూర్చుండ నియమించి, గురుఁడు ధౌమ్యుండుఁ ! 8 గూర్చునా పెద్దలఁ గూర్చుండఁబనిచి
నలిమీఱ సింహాసనమున ధర్మజుని నిలిపి వేడుకతోడ నీలవర్ణుండు
తగు మంగళద్రవ్యతతులు తెప్పించి | మొగి నంత శుభ వాద్యములు మోయుచుండఁ
'బాంచాలిఁ దద్వామ పార్శ్యంబు నందు
| నుంచి హోమంబుల నొనఁగూర్చి చేసి
గంగాది తీర్థముల్ కడఁకఁ దెప్పించి యంగనాయుతు నృపు నభిషిక్తుఁ జేసి.
అప్పుడు ప్రీతితో నాంబికేయుండు తప్పక కలశంబు ధౌమ్యుఁ డీయంగ
సభిషేక మొనరించె యమతనూభవుని । శుభలీల దేవతాస్త్రాతులు చెలంగ
1. నీకంటును. 2 వివేశించినాడ. 3. గూర్చుండు. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>130f4ak0mwgbju3ix8furtf1ituyie3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220269</id>
    <revision>
      <id>574084</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3. ద్విపద,భారత మ అంత ప్రజల మహాదరంబునను | ఎంతయుఁ గనుఁగొని యిట్లకునృపతి : గురువును దైవంబుఁ గుంభినిలోన నరయంగ సూకు నీయాంబికేయుండు ; కావున మీరెల్ల మనతరలీల | భావించి యాతని పంపునీయు...'</comment>
      <origin>574084</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4254" sha1="pyldrvio0qgk9dnwk98a34n0lf9raxd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3.
ద్విపద,భారత మ
అంత ప్రజల మహాదరంబునను | ఎంతయుఁ గనుఁగొని యిట్లకునృపతి :
గురువును దైవంబుఁ గుంభినిలోన నరయంగ సూకు నీయాంబికేయుండు ;
కావున మీరెల్ల మనతరలీల | భావించి యాతని పంపునీయుండు,
తాలిమి జ్ఞాతి పధంబు సేసియును । లోలత నితనిఁ గొల్చుటకుఁగా నివుడు
మహితగృహస్థ ధర్మమును గైకొంటి | బహువిధంబుల.&quot; ననిపల్కి యాయంధ
భూవిభు గాంధారిఁ బోనం^ఁ బంచి, | యా వేళ నాకృపాచార్యునిఁ బనిచీ,
యువరాజు పదవి వాయుజునకు నొసఁగి, సవడిఁ X గర్తవ్యవిచారంబున వును
విదురు నియోగించి, వెనుక మందరయుఁ జను గొప్ప నెఱుఁగంగ సంజయుఁ జొనిపి,
ధరణి భృత్యులకు జీతంబు దిద్దుటకుఁ గర మొప్ప నకులునిఁ గట్టడ చేసి,
ప్రేమ దర్పితుల మర్దింప నెంతయును | ఆ మహేంద్రతనూజు
నేమించి,
బ్రాహ్మణ కర్మంబులకును | సరవిమై ధౌమ్యునిఁ జాలించి, యంత
సహదేవుఁ గనుఁగొని సర్వకార్యముల | బహులీల మత్సమీపంబున నిలువు
మనుచుఁ గట్టడ చేసి, యమతనూభవుఁడు | ఘనముగాఁ గదన రంగంబునఁ దిగిన
వారికిఁ గర్ణాది వసుధేశులకును రారాజునకును విక్రమవర్యులకును
శ్రాద్ధకర్మంబులు సలుపుచు ధర్మ సిద్ధాంతవేదియై శ్రీకృష్ణుఁజూచి :
&quot;గోవింద, మాధవ, గోపికారమణ, । ఆవేదములు నిన్ను నభినుతీసేయ
I
నోపపు నేమెంత యుర గేంద్రశయన మాపాలి వేల్పవై మమ్ముఁబ్రోచితివి ;
నీ వాదిమూర్తిని నిజంలోకేశ! భావనాతీతీ, దిక్పాలక వంద్య, ”
యనియని కొనియాడి యందఱఁజూచీ | చని వొప్ప నిజనివాసములకు ననిచి
వరమతి నాభీము వానవిఁగవలఁ బరికించి, “నాకుఁగా భ న్యాత్ములార!
కడుఁ బ్రయానంబునఁ గానలఁ దిరిగి | బడలితి; రింక వైభవములఁ బొందుఁ.”
డని యాంబి కేయునియనుమతి వడసి ! యెనయ దుర్యోధనునిల్లు భీమునకు
ధృతి దున్న నేనుమందిరము పార్ధునకు నతని తమ్మునియిండులాశ్వి నేయులకు
నిచ్చి, ధౌమ్యాదుల నిండ్లకుననిచి | చెచ్చెఱ నా కురుక్ష్ని తిపతి నందుఁ
దొల్లింటి చోట బంధురలీల నిలిపి, మెల్లగా మన్నించి యింపు దీపించి,
కృష్ణసాఠ్యకుల నాక్రీశ్రీ యింటికిని దృష్ణతో ననిపి, సుస్థిగుఁడు ధర్మజుఁడు
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyldrvio0qgk9dnwk98a34n0lf9raxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220270</id>
    <revision>
      <id>574085</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574085</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="6txnn4jpn15wocnzmcil26rqsdx793b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||32 ఆరోజులు (2)}}&lt;/noinclude&gt;నే నచటి కెన్నఁడును వెళ్లియుండలేదు. నే నచట నెవరిని ఎఱుఁగను. కాని సరకారువారు న న్నచటికిఁ బోనిచ్చియుండినచో నే నచటి శాంతిని కాపాడియుండువాఁడనని ధైర్యముగాఁ జెప్పఁగలను. న న్నాఁపివైచి సరకారువారు లోకులను రెచ్చగొట్టిరి.'

వారిమాటలు వారు చెప్పిరి. నామాటలు నేఁ జెప్పితిని. మాకు సామరస్యము కుదుర లేదు. చౌపాటిలో సభజరిపి జనులకు శాంతి బోధింతునని నాయుద్దేశము నెఱిఁగించి వారికడ సెలవు కొంటిని.

చౌపాటిలో సభ జరిగెను. శాంతినిగూర్చి, సత్యాగ్రహ మర్యాదనుగుఱించి వివరించి సత్యాగ్రహము సత్యశీలుర కొక క్రీడ యనియు, లోకులు శాంతిని పరిపాలింపలేని వా రిఁక సత్యాగ్రమునకు నీరు వదలుకొనవలయు ననియుఁ జెప్పితిని.

అమదాబాదులో నల్లరులు జరిగెనని శ్రీ. అనసూయా బేనుకుఁ గూడ వార్త వచ్చెను. ఆమెయు అరెస్టు చేయఁ బడెనని యెవఁడో పుకారు పుట్టించెను. దీనితో కూలివారికి కోప మెత్తెను. వారు హరతాళము చేసిరి. కోపముచే పిచ్చిపనులు చేసిరి. ఒక సార్జెంటు చంపఁబడెను.

నే నమదాబాదు వెళ్లితిని. నడియాదుకడ రైలుపట్టాల నూడఁదీయుటకు ప్రయత్నములు జరిగెను. వీరామగామున ఒక గవర్నమెంటు-ఆఫీసరు కూనీచేయఁబడెను. నే నమదాబాదు చేరుసరికి మార్షల్ లా 
చలాయించుచుండెను. లోకులు భీతులయిపోయిరి. చేసిన పనికి వడ్డీతో ననుభవింపవలసి వచ్చెను.

కమిషనరు ప్రాట్ గారికడకు ననుఁ దీసికొనిపోవుట కొకఁడు రైలుస్టేషనుకడ వేచియుండెను. నేను వారికడ కరిగితిని. ఆయన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|337}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6txnn4jpn15wocnzmcil26rqsdx793b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220271</id>
    <revision>
      <id>574086</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము బహుతరవై భవ ప్రాభవ కలిశ | విహిత సౌఖ్యంబుల వెలయుచునుండె. అని యిట్లు జనమేజయ శ్రీ తిపతికి | మునిచెప్పెనని చెప్ప మోదించి ఋషులు అనఘాత్మ, తరువాత నై నవృత...'</comment>
      <origin>574086</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="4bxzxdm1pjgb7u8vnpjx9qpuc3y9u22" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
బహుతరవై భవ ప్రాభవ కలిశ | విహిత సౌఖ్యంబుల వెలయుచునుండె.
అని యిట్లు జనమేజయ శ్రీ తిపతికి | మునిచెప్పెనని చెప్ప మోదించి ఋషులు
అనఘాత్మ, తరువాత నై నవృత్తాంత మనువొప్పఁ జెప్ప వే యనియడుగుటయు
వైకుంఠ నాథ, శ్రీ వర, నాసుదేవ, కాశోద రాధీశ ఘనభోగశయన,
నిఖిలాండనాయక, నిత్యకల్యాణ, । అజల తత్త్వాతీత, యాద్యంతరహిత,
మనమాని హృద్దేహకలితసందోహ | వినుతప్రకాశః శ్రీ వేంకటాధీశ,
భక్త వత్సల, జగత్పావన, భుక్తి ముక్తి ప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు.
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సు వీంద్ర పర్య
రచితమై శాంతిపర్వమున నా శ్వాస 1 ముచితార్ధ యుతముగా నొక్కటియయ్యె.
I
33&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bxzxdm1pjgb7u8vnpjx9qpuc3y9u22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220272</id>
    <revision>
      <id>574087</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయాశ్వాసము ' I శ్రీ కామినీ పక్షు, సృష్టి సంరక్షు, నాకేశవంద్య, పినాకి సంస్తుత్య, బ్రహ్మాండనాయక, పద్మాకళత్ర, జిహ్మగా చల వాన, శ్రీ వేంక టేశ, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు ఘనతతో భ...'</comment>
      <origin>574087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="lckajg249ljy1mvc33b9myllwbfusrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వి
తీయాశ్వాసము
'
I
శ్రీ కామినీ పక్షు, సృష్టి సంరక్షు, నాకేశవంద్య, పినాకి సంస్తుత్య,
బ్రహ్మాండనాయక, పద్మాకళత్ర, జిహ్మగా చల వాన, శ్రీ వేంక టేశ,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
ధర్మనందనుఁ డిట్లు ధరణీకలంబు కూర్మితోఁ గైకొని గురువుల హితుల
దొరల సమాత్యుల దుర్గాధిపతుల సరసుల నాశ్రితజనముల భటులఁ
గరమొప్ప వందిమాగధుల సర్థులను। గరిముఁ గృతార్థులఁ గావించి మించి
తన ధృతరాష్ట్ర గాంధారి విదురుల | కగవడ రాజ్యమయ్యెడ సమర్పించి
'వెలయ సూరింతకు విభులు విూపంపు | నలవడఁ బూని సేయంగలవాఁడ'
నని భక్తిఁ బలికి నిత్యంబును వారి | యనుమతి గొని వేడ్క నవని యేలుచును
రమణఁ బూర్వప్రకారంబునకంటెఁ | బ్రముదితంబై యుండఁ బాలన చేసి
విషతులై మిగుల నిర్విణ్ణులై యున్న ॥ చవలలోచనల నిచ్చలు నరయుచును,
సరవి యుయుత్సు సంజయులకు మిగుల వరనుత స్ఫూర్తి మన్ననలు సల్పుచును,
సొరిదిఁ గుంతికిని శుశ్రూష సేయుచును | సరసఁ ఔంచాలికి సౌమనస్యంబు
గావింపుచును, ధౌమ్యు గారవస్ఫూర్తి | గా వివిధార్థ 1 సంకలితుఁ జేయుచును,
పితృపూజనంబులు ప్రీతితోడుతను నతిథి తర్పణములు సమరపూజలును,
విప్రార్చనంబులు వెన నడపుచును, | సుప్రసన్నతతోడ సొంపుదీపించె.
ధర్మరాజు ధ్యాన నిమగ్నుఁడగు కృష్ణుని సందర్శించి సంభావించుట
ఒకనాఁయ ధర్మజుఁ డుత్సాహమునను | సకలేశుఁడున్నట్టి సదనంబు చేరి
మణి హేమపర్యంక మహితో పవేశు | మణివక్ష మణి హేమనూలికాభరణు
మేరుకటిల్ల తామేఘసం కాళు। వారిజాతాక్షు భూవరుఁ గాంచియనియె :
“కలిత సౌఖ్యంబుగా గడపితే రాత్రి?! నెలకొన్న నీబుద్ధి 2 నిర్మలంబగు
4. ముల్ కడఁక నిచ్చుచును. 2. విఖలంబుగంటి. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lckajg249ljy1mvc33b9myllwbfusrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220273</id>
    <revision>
      <id>574088</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము I యనుచుఁ గృతాంజలియై చేరఁబోయి తనమాటలకును మాధవు దూరకుండి పరమ దివ్యజ్ఞాన పరిణతి నున్నఁ దిర మొప్ప నతని నుద్దేశించి యనియె: “పంచాత్మకం బై స 3ని పవన...'</comment>
      <origin>574088</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4269" sha1="eehljzrr3w2ccewsht4sta5xt5myvpm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
I
యనుచుఁ గృతాంజలియై చేరఁబోయి తనమాటలకును మాధవు దూరకుండి
పరమ దివ్యజ్ఞాన పరిణతి నున్నఁ దిర మొప్ప నతని నుద్దేశించి యనియె:
“పంచాత్మకం బై స
3ని పవనంబు మిగుల | సంచిక నిగృహీతమైనది; మనము
బుద్ధిలో కొనఁగూర్చి పొలువుదీపించి | శుద్ధతరజ్ఞాన శోభన లీల
నుండఁ గారణమేమి? యొగి నెఱిఁగింపు | పుండరీ కాడు, సంపూర్ణ ప్రభావ,
క్షరము నక్షరమును జగతీయు నీవ; గరిమయు వాద్యంత గతులును నీవ;
ఒక్కఁడై వెలిఁగెడి యోగియు నీవ; | కక్కక నిఖిలభూతంబులు నీవ;
అజర, ప్రసన్నుండవగులు నామదిని | నిజముగా నున్న సుడియమెల్ల మార్పు.”
మని విన్నవించిన నంబుజోదరుఁడు | పొనరఁగా నింద్రియంబులను గోచరిత
ములను గావించి నెమ్మోమున నగవు | మొలవంగ నప్పు డప్పుడ మీకు కనియె :
గర్భంబునను | సంగతిగాఁ దాల్చి జగతిపైఁ గనియె;
పరమశిష్యుఁడు గాఁగ భార్గవుఁ డెనని : కరయంగ నిఖిల విద్యలు కృపచేసి;
తెలియ నిర్వదిమూఁడు దినములు పోరి | యిలలోన నారాముఁ డెవ్వనికోడె ;
కారణంబుగను | వాసిగా నృపతు లెవ్వని
కన్యల
వేదంబులును ధనుర్వేద మస్త్రములు | నాదట నెవ్వనియంగు నొప్పిడిని;
అట్టి దేవవ్రతుం డాత్మలో నన్ను గట్టిగాఁ దలఁప నీకరణి నుండితిని.
మునుమిడి యమ్మహాత్ముండు వశిష్ఠ 1 ముని శిష్యుఁ డత్యంత పుణ్యశీలుండు
సలలిత భూత భౌవ్యద్వర్త మాన (1) కలితుండు ధన్యుండు కారుణ్యమూర్తి.
లీల నీ వతనిపాలికిఁ బోయి 1 ధర్మ | జాలముల్ దెలిసి నిశ్చ బుఁడవుగమ్ము.”
1
కోడి రనిని;
అని యానతిచ్చిన యమతనూభవుఁడు | ఘనతర గద్గదశఁఠుఁడై పలికె :
&quot;ఇంత సమానుని సర్వ గౌరవము | దితించి విప్రులు చెప్పంగ వింటి.
నెలకొని యాతని నీవు మున్ను గను | జెలఁగి వేడుకల దర్శి గోరెదను.”
అనవుడు శ్రీకృష్ణుఁ డంగీకరించి | తనతమ్ముఁడైన సాత్యకిమో చూచి,
&quot;తేరాయితము చేసి తెమ్మని వేగ | దారకు కెఱిఁగింపు; తగ భీమసేను
నవ్యసాచి నకుల సహదేవ కృపుల ! భవ్యు యుయుత్సునిఁ బరఁగ రావింపు,
మనిస నట్టుల చేసి; నంత దారకుఁడు । తనరఁగాఁ దేరాయితము చేసి తెచ్చె.
1. యర్థ. (మూ)
128&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eehljzrr3w2ccewsht4sta5xt5myvpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220274</id>
    <revision>
      <id>574089</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ఒగి రత్న కాంతుల నదయార్కు బోలి | జగతిపై నెంతయు సైన్యాది రథ్య శోభితమై యొప్పి సురుచిరలీల | నాభం గా గార్తస్వరాద్రి చందమున, ఆసముహంబున నక్కడి మునులు | వ్యాస విశ్వామి...'</comment>
      <origin>574089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4437" sha1="5erv113ohsx3kggi7it2lcaru5tdskl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ఒగి రత్న కాంతుల నదయార్కు బోలి | జగతిపై నెంతయు సైన్యాది రథ్య
శోభితమై యొప్పి సురుచిరలీల | నాభం గా
గార్తస్వరాద్రి చందమున,
ఆసముహంబున నక్కడి మునులు | వ్యాస విశ్వామిత్ర వాత్స్య మతంగ
కౌండిన్య దేవల కాశ్యప కణ్వ ! శాండిల్య నారద శౌనకప్రభృతి
పరివేషణంబుగా భాగీరథేయుఁ | దురుశర తల్పుఁడైయుండి శ్రీకృష్ణుఁ
బరమాత్ము నవ్యయు భ క్త సంరక్షుఁ | ధరుడి మదిలోనఁ దలఁచి నుతించె
భీహ్ముఁడు శ్రీకృష్ణుని స్తుతించుట
“శుచియును హంసుండు శుద్ధవిజ్ఞాన శుచివత్తుఁ బర మీకు సొంపుగాఁ గొలుతు.
ఆజల దేవతలును సఖల సఁయములు | నఖిల బోధజ్ఞులు సతులితన్ఫూర్తి
నెలమి నేర్వనిరూప మెఱుఁగంగలేరు | పొలుపొంద నట్టిసత్సుగుడు నేఁ గొలుతు.
జగతిలో వేదముల్ చాటి చెప్పంగఁ దగ మహామతులు దుస్తరదుఃఖములకు
నౌషధం 'బనుచుఁ బాయక 'యెంచునట్టి | శేషశాయిని విష్ణుఁ జేకొని కొలుతు.
జగములు పుట్టింప సరవి రక్షింపఁ | దగ నణంవంగల దైవంబుఁ గొలుతు.
1
విహ రత్నములకు వెసఁ బుష్పములకు | మహిఁ బంజరము తొడు మఱి నారయనఁగ (1)
నుండు చందంబున సుర్వీతలంబు నుండుటకిరవగు నుగ్రాక్షుఁ గొలుతు...
సులభు సహస్రశీర్షునిఁ బరమాత్ము | నలఁతులయ్యిన వారి కలఁలి, దయారుఁ
బరము సహస్రార భావనాతీతం గుగులము క్రమరపుఁ గోరి యేఁ గొలుతు,
అవ్యయుఁ బద్మపత్రాక్ష నవ్వతు |
అరణి ధనంజయుఁ డవ తారమందు
భవ్యుని
మదిలో సం బ్రార్థించి కొలుతు
కరణి దేవకియందు ఘనతరలీల
జనియించి నిఖిల రాక్షసుల వధించు ససమాత్ము శ్రీ చక్రహస్తునిఁ గొలుతు.
ఆవని ద్వాదశ మూర్తులై యుండునట్టి ప్రవిమల కనక వర్ణంపు గర్భమున
ధరియించి యదితి యేధన్యునిఁ గాంచె | విరివిగా సయ్యాదివిష్ణువుఁ గొలుతు.
పరఁగఁ బూర్వాపర పక్షదీనముల। సుర వితృ కోటుల సొంపుతో సమృత
పాన సంతుష్టులఁ బరఁగంగఁ జేయు ॥ శ్రీనాథ సోమాత్ముఁ జింతించి కొలుతు,
1. జ్య మని కొన్నిటఁ గలదు. 2. తగు మహామహులు. 3. బగుచు. ఓ. మించినట్టి 5. &quot; పక్షి
రత్నచయంబు పుష్పవ్రజంబు బంబరము త్రాడు నాళ యుపాశ్రయముగ నుండు చొప్పున విశ్వంబు
నుండుటకు సు—భాస్పదంబగు వుండరీ కారుఁ గొలుతు.&quot; అని, తిక్కన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5erv113ohsx3kggi7it2lcaru5tdskl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220275</id>
    <revision>
      <id>574090</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వానము తనర సహస్రవత్సర మహాయాగ | మునఁ శ్య బ్రహ్మ మోహసలీలఁ బొగడొంది ధర నెట్టి పుణ్యునిఁ గాంచె । నగణి తామర సేవ్యు నతని నేఁ గొలుతు. భూతజాలం బెల్లఁ బొరె మ్ర...'</comment>
      <origin>574090</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4646" sha1="03boznwmrj1gl88r2gl5hlr4s4by7k6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వానము
తనర సహస్రవత్సర మహాయాగ | మునఁ శ్య బ్రహ్మ మోహసలీలఁ
బొగడొంది ధర నెట్టి పుణ్యునిఁ గాంచె । నగణి తామర సేవ్యు నతని నేఁ గొలుతు.
భూతజాలం బెల్లఁ బొరె మ్రింగి భూమి | ఖ్యాతిగా సంబరా
క్రాంతంబు చేసి
బాలుఁడై యా వటపత్రంబునందుఁ | వేలాడువాని S
32
గొలుతు.
కెరలి తోయదములు &quot;కేశంబులందుఁ | దరబడి సదులును దనుసంధులందు,
జలధులు నుదరదేశముల నున్నట్టి | జలజలోచను హరి నేఁ గొలుతు.
పదనంబులను విప్రవరుల, బాహువులం | బరపడి నిఖిలభూపాల వర్యులను,
ఊరువులందు వైశ్యులఁ, బాదములను | వారక శూద్రుల వరుసఁ బుట్టించి
ముదముతో వెలుఁగు సమ్మూర్తి స ర్వేశుఁ | బదిలంబుగా మ్రొక్కి భక్తి తోఁ గొలుతు,
ప్రతిదినమును వారపక్షమాసములు | ఋతువులు వర్షముల్ సృష్టి కాలములు
మనువులు రుద్రులు మారుతంబులుకు | మునులును
బ్రహ్మలు భువనాంతరములు
ద్వాదశారిత్యులు వామదేవులును శ్రీ ఆదట నెవ్వని యవయవరూప
కలితులై యుందు రక్కమలాక్షు విష్ణు | జలజనాభునిఁ గొల్తు సర్వకాలమును.
లోకంబులందెల్ల లోనయి యట్టి | లోకముల్ తానయై లోలత్వమునను
దాసానుదాసుల ధరణి రక్షించు | నాసుదర్శన హస్తు నద్వైతంఁ గొలుతు.
ముదముతో వేదముల్ మ్రుచ్చిలిపోయి | యదనుగా డాఁగినయట్టి అక్కసుని
మీనావతారమై మెదిచి వేదములు | నా నలినజు కిచ్చినాతనిఁ గొలుతు.
కూర్మమై మందర కుధరంబు మోచి | య్మలి దైవాటి నమురులఁ బ్రోచి
యమృతమిచ్చినయట్టి యాజమమూర్తిఁ! బ్రమనంబు దీపింప భక్తితోఁ గొలుతు.
భూదార రూపంబు పొగడంగఁ దాల్చి । యాదట నాహిరణ్యాక్షు మర్దించి
క్షితి యెల్ల నుద్ధరించిన వేదమయుని | బ్రతి దివసంబును బ్రార్థించి కొలుతు,
నరసింహరూప మున్న తవృత్తిఁ దాల్చి | గరిమతో నా హేమకశిపునిఁ జంపి
ప్రహ్లాదుఁ గాచి వై భవలీలలందు | నాహ్లాదుఁడైన శ్రీహరిని నేఁ గొలుతు,
వామనుఁడై పోయి వసుధ మూఁడడుగు | లా మెయి నడిగి పాయక బలిఁ బట్టి
కట్టి లోకములెల్లఁ గైకొని మించి | నట్టి సర్వాత్ము శ్రీహరి నేను గొలుతు.
పరశువుచేత భూపాలవర్గ ములఁ | బరిమార్చి పరిమార్చి ప్రాభవలీల
జగతీతలంబు శ్యపునకు నిచ్చి | నెగడిన సర మీకు నెమ్మనఁ గొలుతు,
దశరథరాముఁడై తన జనియించి | దశకంఠుఁ జంపి దుర్దశలెల్ల మాన్సి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03boznwmrj1gl88r2gl5hlr4s4by7k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220276</id>
    <revision>
      <id>574091</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30- ద్విపద భారతము గొలుతు, , వరఁగ భూసురపుత్రు బ్రదికించి కీర్తిఁ | బరఁగిన శ్రీరామభద్రునిఁ గొలుతు, హలధరుఁడై శ్రలంబాసురుఁ జంపి | వెలసిన శ్రీ మహావిష్ణువుఁ యదువంశమందుఁ గ్రీడార్థమ...'</comment>
      <origin>574091</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="7u9mp7qstn2yind9dm0b4dnld9084kt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30-
ద్విపద భారతము
గొలుతు,
,
వరఁగ భూసురపుత్రు బ్రదికించి కీర్తిఁ | బరఁగిన శ్రీరామభద్రునిఁ గొలుతు,
హలధరుఁడై శ్రలంబాసురుఁ జంపి | వెలసిన శ్రీ మహావిష్ణువుఁ
యదువంశమందుఁ గ్రీడార్థమై ధాత్రి ! నుదయించి దైత్యుల ముక్క ణఁగించి
రమణఁ బార్థునకు సారథ్యంబు చేసి | శ్రమమున భూమిభారం బెల్ల మాన్చి
యలవడ బుద్ధ కల్క్యస తారములను | వెలయంగఁ గలయట్టి విశ్వేశుఁ గొలుతు.
పరమేశ, 'పుణ్య, సుబ్రహ్మణ్య, దేవ, వరద, కేశవ, భక్త వత్సల, శాస్త్రి,
నారాయ ణాచ్యుత, సగధర, కృష్ణ, వారిజనాభ, శ్రీవత్సాంక, యమృత,
గోవింద, చిద్రూప, గోపాలబాల, భావనాతీత, సౌభాగ్య సంజాత,
శరణాగతుండ వాత్సల్యంబుతోడఁ బరమ పనఁబీయఁ బాడి దూకిపుడు. &quot;
అని యివ్విధంబున హరిని హృత్కమల | వినివేశుఁగాఁ జేసి వేడ్కతో మ్రొక్క.
స్తవరాజనిది మనీ స్తవనీయు మగుచుఁ దవిలి యొశీయును సద్గతినిచ్చు వినుము.
జనమేజయ శ్రీత్రీశ్వర, యీ స్తవంబు | వినినఁ బఠించిన వేడ్క వ్రాసేసను
ఆయు రారోగ్యంబు లఖల సంపదలుఁ | బాయక కలుగును భయము లడంగు. &quot;
నని చెప్పి మఱియు నిట్లనియె: &quot;నారీతి | వనజాక్షుఁ దలఁచి దేవవ్రతంం దూర
కున్న నచ్చటి మును లుత్సాహ మొదవ | సన్నుతించిరి విష్ణు స ర్వేశుఁ డనుచు.
అంత నిక్కడఁ గృష్ణు డౌయమసూతి | నెంతయఁ గనుఁగొని యిట్లని పలికె :
&quot;లీల గాంగేయుపాలికిఁ బోవవలయు | నాలస్య మీల యీయరదంబు లెక్కుఁ
డని వారుఁ దానును నర్తనంబు లెక్కి | యొనరంగఁ గృపసంజ యులు యుయుత్సుండుఁ
గవలును దోడురాఁ గిదలి యట్లరిగి ప్రవిమల గతి భూతపటలి గర్జితము,
లీలఁ గసాల పాలీ నిబిడళ్వ । మాలోల కంక గృధ్రావలి రవముఁ
1
గల కురుక్షేత్రంబు గను గొని యపుడు జలజదళాక్షుఁ డా జనపతి కనియె :
“దూరంబునం దవె తోఁచు చున్నవియు | నారయ మడుఁగు లయ్యైదును జూడు.
పరశురాముఁడు బాహుబల . పెంపునను | బరువుచేత భూపాలురఁ జంపి
రక్తంబుసను సనురక్తి దీపి ప : భక్తితోఁ బితృతర్పణములు చేసె, ”
అనిన సద్భుతమంది యమతనూభవుఁడు : 1 “వనజాక్షు, యెట్లు భూవరులను జంపె ?
నేరీతిఁ జరియించె? నేమేమి చేసె? నారూఢి నెఱిగింపు. మనిస నిట్లనియె:
1. పర పుణ్య, (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7u9mp7qstn2yind9dm0b4dnld9084kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220277</id>
    <revision>
      <id>574092</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము శ్రీకృష్ణుఁడు ధర్మజునకుఁ బరశురామ చరిత్రము చెప్పుట మరిగె. &quot;కలఁడు జహ్నుండవఁగాఁ దొల్లి యొక్క 1 యిలపతి; యాతని కెలకుఁ బల్లవుఁడు జనియించె; ' నాశిని...'</comment>
      <origin>574092</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="hc5g0ki6vels8pbd0wu3e120yq2750b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
శ్రీకృష్ణుఁడు ధర్మజునకుఁ బరశురామ చరిత్రము చెప్పుట
మరిగె.
&quot;కలఁడు జహ్నుండవఁగాఁ దొల్లి యొక్క 1 యిలపతి; యాతని కెలకుఁ బల్లవుఁడు
జనియించె; ' నాశిని తనయుఁడు కుశికుఁ డను నాఁడు తపమున సమర్వల్లభుని
మెచ్చించి జగముల మేటినాఁ బరఁగు | సచ్చరిత్రం బుత్రు సరవి వేఁడినను
దాన నవ్విభున కుద్భవమయ్యె సంక మానుగా గాధీనామమునఁ గౌళికుఁడు.
అతఁడు తనకన్య నా సత్యవతిని | ఆతతగతి నిచ్చె నా ఋచీకునాకు.
ఇచ్చిన ఋచికుండు నెలలు దీపించి యచ్చుగా సత్కర్మ మాచరింపుచును
సంతాన వ్యాఛమైఁ జరుయుగళంబు | మంతనంబున వండి నాకుఁ దనకు
శోభనలీల మెచ్చులుగఁ గిల్సించి | యా భృగు నందనుఁ డచ్చకు యుగము
తనభార్య ముందటఁ దప్పక పెట్టి &quot; వనిత, యీభాగముల్ 'వలనొప్పఁ గొనుము
వత్తియాజేయుండు క్షత్రియోత్తముఁడు । ధాత్రిపై ఁ బుట్టు నోతన్వి, యిందునను.
ఇదియె మీ తల్లికి నిమ్ము; రెండవని | చెదంక భూసురశ్రేష్ఠుండు పుట్టు
నీ వుపయోగింపు నెమ్మితో, ” ననుచుఁ దా విభజించి 'మీ తల్లియుఁ దండ్రి
యిపుడు వచ్చెద ' రని యెలని భార్గవుఁడు | చపలాక్షి 'కెఱిఁగించి స్నానార్థ
అంతటఁ దీర్ఘయాత్రావరుఁడగుచు | సంతోషచిత్త్యుడై నరవి నాగాధి
తగ గృహిణీ సమేతంబుగా నచటి గణితస్ఫూర్తిచే సరుగుదెంచినను,
సత్యవతీ దేవి చరుయుగళంబు | సత్యంబుగాఁ దని జనానికిఁ జూపి
యందుఁ బ్రభావంబులట నెఱిఁగింప | నందంద కడుఁ బ్రీతియగుచు సదేవి
స్నానంబు చేసి యా చరుయుగం బవుడు! భూనాథ, యజ్ఞానమునఁ దనచరువు
కూఁతున కిచ్చి యా కూఁతురి చదువు | బ్రీతిమైఁ గుడిచి సంభృతలీల నుండె.
అత్తఱి భార్గవుఁ డరుణించి పత్ని | జిత్తంబునందు వీక్షించి యెఱింగి
గొనకొని నీకును గ్రూరకర్ముండు మన భుజబలుఁడునై గలుగుఁ బుత్రుండు,
పరఁగ మాయత్తకు బ్రహ్మభూతుండు | నరయఁ దపోధనుండగువాఁడు గలుగు.”
అనిన నా ముగ్ధ యిట్లనియె భర్తకునుః । &quot;మునినాథ, యీ జగంబులు మూఁడు మీర
లితరంబు గావింతు; రీశ్రీఁడైన సుతునిఁ గాంచుట కోర్వ సురుచిరలీల. &quot;
ననుటయు దయతోడ నమ్మహామాని | చనచొప్ప &quot; నవ్విశేషంబు పుత్రునకు
1. నతనికి జగతిపై 2. మెప్పించి. 3. సల్పినిత్తుని. 4. గడి నియ వినుము. (ము)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hc5g0ki6vels8pbd0wu3e120yq2750b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220278</id>
    <revision>
      <id>574093</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '४० 'ద్విపద భారత ము లేకుండు ; మఱియు నా లీలఁ బౌత్రుపకుఁ జేకూరు. &quot; సనుచును జెప్పిన, విదియు దాంతుండు ఘృతపోధనుఁడు సత్యం శాంతుండు నైనట్టి జమదగ్నిఁ గనియె. వనజగర్భునీవంటివాని గౌశికు...'</comment>
      <origin>574093</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="et3fp2v33925jup9y5khgjustu93o55" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;४०
'ద్విపద భారత ము
లేకుండు ; మఱియు నా లీలఁ బౌత్రుపకుఁ జేకూరు. &quot; సనుచును జెప్పిన, విదియు
దాంతుండు ఘృతపోధనుఁడు సత్యం శాంతుండు నైనట్టి జమదగ్నిఁ గనియె.
వనజగర్భునీవంటివాని గౌశికునిఁ | బనివడి యాగాధి భామిని గాంచె.
అంత నా జమదగ్ని యఖలజ్ఞు మరుని | సంతత క్రోధవిస్తారుని రాముఁ
గనియె నెంతయును; నాకాలంబునందు | వినుతిగా దుర్జయ విక్రమోన్నతుఁడు
వలనోప్ప హైహయ వంశవయ్యుండు కలిత తేజోనిధి కార్తవీర్యుండు
ఇల నేడు దీవుల నేలుచునుండ, । వెలయంగ నొకనాడు వీతిహోత్రుడు
1
ఆరుదెంచి తనకును నాహారమడుగు | సరుదంది గిరినగ రారణ్యగతులు
నిచ్చిన, వహ్నియు నెలమి నాహార | మచ్చుగాఁ గొనుచును నా తరువాత
తరమిడి వరుణనందను నాశ్రమంబు | విరిని నాత్యుడు లేని వేళ భక్షింప,
నెఱిఁగి యాకఁడు వచ్చి యెలకు వహ్నికిని అఱియుఱి రక్షణం బాచరింపుచును
వర్తింపుచున్నట్టి పరశౌర్యధుర్యుఁ | గార్తవీర్యునిఁ జూచి కనలి యిట్లనియె :
&quot; పొసగ మదీయ తపోవనం జరిఁ | బనచెడి కాల్పంగఁ బరిహరింపక యు
జాలిలేక యరణ్య సామాన్యబుద్ధి |
| గాలిచితిని భుజాగర్వంబు పేర్మి.
ఓరోరి, నీదు బాహువులు రాముండు । వారక నఱికెడు వసుధ నిక్కు వము,”
పరశురాముఁడు కార్త వీర్యార్జునుఁ జంపుట
అనుచు శపించిన నా హైహయుండు | తనలో విచారించి ధర్మకార్యములు
నడపుచు నుండునంకట, నొక్కనాఁడు | తడయక యాతని తనయులు కడఁగి
జమదగ్ని 'మాని యాశ్రమమున కరిగి, | యకురంగ నాతఁడు నందులేకున్నవ
దగ హోమధేనువు దాని వత్సముకు | నొగిఁ దెచ్చి రవి హైహయుం డెఱుఁగండు.
అట రాముఁ డెఱిఁగి బాహాటో పవృత్తిఁ | దటుకుఁ బరశువు ధరియించి వచ్చి
యలపడఁ గార్త వీర్యార్జునుతోడఁ గలహించి చేతులు ఖండించివై చి
పోయిన హైహయ పుత్రు లెఱింగి | సాయకాసనములు శరములుఁ బూని
చని యొంటో మైనున్న జమదగ్నిఁ గాంచి తనరంగఁ గినిసి యాకని తలద్రుంచి
యరిగి రంతటిలోన నా రాముఁ డట్టి | చరితమంతయుఁ దమ జనని చెప్పంగ
1. యాశ్రమమునకును సరిగి 2. నాతఁ డయ్యెడ లేకయున్న. 3. లుప్పొంగి. 4. యై, (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>et3fp2v33925jup9y5khgjustu93o55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220279</id>
    <revision>
      <id>574094</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము విని కోవ మొసఁగ న వ్విపుల సాహసుఁడు । తః కుఠారమున నందఱఁ దునుమాడె. పదపడి యంతలో బహువత్సర ములు | దలక చనిన విశ్వామిత్ర పాత్రుఁ జైన పరవశుఁ డను రాజు కన...'</comment>
      <origin>574094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4372" sha1="89p5hzltvelopgtwukssuw5jdrfv4dd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
విని కోవ మొసఁగ న వ్విపుల సాహసుఁడు । తః కుఠారమున నందఱఁ దునుమాడె.
పదపడి యంతలో బహువత్సర ములు | దలక చనిన విశ్వామిత్ర పాత్రుఁ
జైన పరవశుఁ డను రాజు కనులు గానక రామునిఁ గనుఁగొని పలికె:
“వసుధలోపల రాజవరులకు వెఱచి | పనికి 'బాఁగంగఁ బొడియే నీకు !”
పని కల్క బాలవృద్ధాది భూపతులఁ | బనివడి గర్భరూపంబుల, మఱియుఁ
దప్పిపోయిన వారి దాగిన వారిఁ | దప్పక వెదకి యుద్ధమున వధించి,
యీరీతి నెంతయు నిరువదియొక్క 1 మాఱు క్షత్రియుల సమఱక ఖండించి
హయ శుధ మొనరించి యవనీకలంబు | రయమునఁ గశ్యప బ్రహ్మకు నిచ్చె.
ఇచ్చినఁ గైకొని యెలమిఁ గళ్యవుఁడు । చెచ్చెర ధాత్రి శేషించిన రాజ
నరులను రక్షించవలెనని తలంచి | పరశురాముని జూచి భక్తి నిట్లనియె:
&quot;దక్షిణగాఁగ నీఛాత్రి యిచ్చితిని; | ఈక్షోణి ముండక యిట నీవు పొమ్ము. ”
అనిన నట్టిద కాకయని భార్గవుండు | పనివడి వారిధిఁ బ్రార్థించుటయును,
బనిగొని వార్ధి 3శూర్చాకార దేశ ॥ మును గూడఁగాఁ గొంత భూతలంబిచ్చె.
అటఁ గళ్యపుండు న య్యవనీతలఁబు | పటుగతి భూమిక ప్రకరంబులకును
భోగింప నిచ్చి తపోవనంబులకు వేగంబె యరిగిన, వెలయ నా భూమి
కాశ్యపి యను పేరఁ గడఁ'గె; నావెనుక | వైశ్యశూద్రాదు లుర్వరఁ క్రొవ్వి యంతఁ
దలకొని భూదేవ దార ధనాదు | లలవడ హరియింది; రట విప్రులెల్ల
సలిమిూజీ మద్యపానంబు సేయుచును, | బలిమిని సాధుల బాధించి, మఖము
లనయంబు నెవరు చేయక చెలరేగి, 1 గొనకొని ధర్మంబు గోలుపోఁ జేసి,
దురిత బాహుళ్యంబు దొడితోడి మీఱ, | ధర యతలంబు కెంతయుఁ బోవ నెఱిగి
యొసరఁ గశ్యపుఁడు నిజోరువు గ్రుచ్చి | యెనయంగ దాపుగా నిచ్చి యెత్తినను,
అది కారణంబుగా నననీకలంబు | అదను మీఱఁగ నుర్వి యను పేరఁ బఱఁ గె.
అపుడు సర్వంసహ యతనిని వేఁడి | నృవుల మానిత దండనీతి ప్రయోగ
ములఁ జేసి ధర్మఁబు పొసఁగ రక్షించి | చెల రేగి తను సురక్షితము సేయుటకు
నలపడు వారుగా నపుడు వరంబు తలకొని యేలంగఁ దలఁచి యిట్లనియె :
1. డాయంగ. 2. యెంతయు వధియించి. 3. కూర్చొకార ప్రతేకంబు బెరయఁ గొంతదేశం బతనికి
విహార స్థానము గావించె. అని, తిక్కన..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>89p5hzltvelopgtwukssuw5jdrfv4dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220280</id>
    <revision>
      <id>574095</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము పరశురామునిచేఁ జావని రాజుల భూదేవి కశ్యపున కెఱిఁగించుట 'అరయంగ నాయందు నిచ్చటచ్చటను | బురా నగపడని భూవిభులు నున్నారు వినుము పుణ్యోజ్జ్వలమూర్తి! నన్ను రక్షించి న...'</comment>
      <origin>574095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="74se0cebynjc4hfh8jku09cnsnexwgi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
పరశురామునిచేఁ జావని రాజుల భూదేవి కశ్యపున కెఱిఁగించుట
'అరయంగ నాయందు నిచ్చటచ్చటను | బురా నగపడని భూవిభులు
నున్నారు వినుము పుణ్యోజ్జ్వలమూర్తి! నన్ను రక్షించి నున్న తవృత్తిఁ బనుపు.”
మని పల్కి య దేవి &quot; హైహయుల్ గొంద| నయఁ దప్సిగి వారినిట నేర్పఱింతు,
భరత వంశాంభోధి పరిపూర్ణ విధుఁడు, | సౌరిది విదూరథసుతుఁడు శూకుండు
తమితోడ ఋక్ష ఐత్చర్వతంబందు 1 రమణ ఋక్ష మలచే రక్షితుండయ్యె.
వలనొప్ప సౌ వాస వంశ సుజచితు: | డల పరాశరముని యధ్వగకాల
మునఁ జేరి తన్ను నిమ్ముల శూద్రుఁడనుచు | మనమార సర్వకర్మములు సేయించి
కొని మౌని రక్షింప గుతరలీల | మొనసిన సర్వకర్ముండవఁ బఱఁ గౌ.
అనఘుఁడు గోపతి యను నాఁడు శిబికి మనుమఁడు వనములో మఱి గోవులెల్ల
రక్షించ నెంతయు బ్రదికియున్నాడు. | దక్షత నత్సాభిధానుఁ డుత్తముఁడు
జగతిఁ బ్రతర్దన జపతి సుతుఁడు | మొగి పత్సముల గోష్ఠమున సంచరించె.
పొలుపొంద దీవిరథ పుత్రుఁడై నట్టి | యల దధివాహను నాత్మసంభవుఁడు
అంగుంను గౌతముఁ డట రక్ష సేయఁ | బొంగి గంగాతీరమున నున్న వాఁడు.
కోరి బృహద్రథకుల జాతుఁడైన నారీస్మరుని భూరి నామధేయునిని
గొనకొని యీ గృధ్రకూట శైలమున | యినుపు గోలాంగూలములు బ్రదికించి.
ధరణి మరుత్త సంతాన సంభవులు | శరనిధి రక్షింప సరి నున్న వారు.
ఘనులు నా రుత్త మక్షత్రియుల్; వారిఁ | బనువు రాజులఁ జేసి భక్తి తోడుతను.”
అని ధాత్రి చెప్పిన సంగీకరించి | మునిృతి వారి నిమ్ములను రావించి
తగినట్లు వారికి ధర విభజించి | యగణిక విస్ఫూర్తి సభిషేకవిధులు
క్రమమునఁ గావించెఁ గళ్యవమాని. | విమలత నా మహీ విభుల వంశముల
నరపతుల్ వట్టి సంతానాభివృద్ధి । ధర యెల్లఁ బాలించి ధర్మకీర్తులను
1
బొదలి భారత యుద్ధమున హతులైరి | యదనుగా.” పనిచెప్సి యరిగి యాలోనఁ
దిరముగా భాగీరథీ తీరమునను | శరతల్ప గతుఁడైన జాహ్నవీ సుతున
కనతిదూరంబున నరదంబు డిగ్గి | పెనుపొంద వ్యాస ప్రభృతి మునీంద్రులకుఁ
1. జేసియున్న, 2. సురక్షింప, శ్రీ మునుమితి లాంగూలనులు. (మూ) ఓ. 'వారితో గూడి యనుటః
యధ్యాహార్యము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74se0cebynjc4hfh8jku09cnsnexwgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220281</id>
    <revision>
      <id>574096</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము బ్రణమిల్లి భీష్మునిఁ బరికించి కాంచి ఆ గణుతింప నుచిత ప్రకారఁబులందుఁ గిని పరివేష్టించి కలితాసనములు | ఘన 3 గాఁ గూర్చుండి గాంగేయుతోడ జలజనాభుం డ...'</comment>
      <origin>574096</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="oc0tn1cnrhppycr11zw70u87t2aq1j5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
బ్రణమిల్లి భీష్మునిఁ బరికించి కాంచి ఆ గణుతింప నుచిత ప్రకారఁబులందుఁ
గిని పరివేష్టించి కలితాసనములు | ఘన 3 గాఁ గూర్చుండి గాంగేయుతోడ
జలజనాభుం డను: “ సవడియై నీకుఁ | బొలుపొందఁగా మునుపోలెఁ జిత్తంబు
అరయ నవ్యాకులమై యున్న యదియె | తిరముగా వెంకయు దేవాంబు పీడ
ఘనము మనవీడకంటె దేహు మరబనాలు సాయక కలిశమైనట్టి
యనుపమాంగంబు నొవ్వడు గంగ నేల యెనయుగ నిట్లుండి యించు కేవియును
సొలయవు పితృనర స్ఫూర్తిని గాదె! | వలనొప్ప దేవతామరులు నైనఁ
దెలుపుడు నిన్నును చేర్చంగ వశమె! తలకొని దమము సత్యంబును దపము
దాసముఁ జాపవేదమునను గలుగు | నా నైపుణియు వైరి హరణ శక్తియును
నీకును బోలె నే నృపులకుఁ గలదు! ప్రాకట నిఖిలధర్మ స్వరూపుఁడవు.
శరతల్పమున నుండి చావంగ నొల్ల | వరమతి నాయిచ్చ వచ్చు నందాత
సని ధీరచిత్తుఁడై యట నున్న వాఁడు | ఒనరంగఁ గలఁడె యే యుగమున నైన
ధర్మజునకు ధర్మము లువ దేశింవఁ గృష్ణుఁడు భీమునిఁ గోరుట
83
అనఘాత్మ, పసువులయందును బెద్ద వనుపను తేజోమహర్త రాధ్యుఁడవు.
యమనూ సుహృదాప్తుల మృతికి | మిక బాహుళ్య దైన్యమున నున్నాఁడు..
సకలజ్ఞుఁడవు ధర్మశాస్త్ర మార్గమున; | సకలంక మతి సంశయంబెల్ల శిమాన్పు.”
మనిన గాంగేయుఁ డయ్యఔతఁ జూచి, | “ ఘనుఁడవు భర్తవు కర్తవు నీవ.
ఇలలోన నాకు మేలెయ్యది దానిఁ దెలిసి యెంతయును మీ దివ్య చిత్త మునఁ
దలఁపుము దేవ, మాధవ !” యన్నఁ బలికె:
&quot;
&quot; 'అచల సద్భక్తి నిత్యంబు నాయందు | సుచరిత్ర, నీకు వచ్చుగఁ గల్గఁ జేసి
యనిశంబు నుందు నీ యంతరంగమున | పనివడి యింక వేఁబరియాఱు దివస
ములకు సూర్యుఁడు మహామోహన స్ఫూర్తి | నలపడు నుత్త రారుణమున ; నవుడు
తెలియంగ నీవును దేహంబు విడిచి | వెలయంగ సవునరావృత్తి నేఁగెదవు.
అంతరిక్షంబున నదే విమానములు | నెంతయు వసువులు నెలమి నున్నారు.
అదియటులుండే ; నీ యమతనూభవుని | బదిలంబుగాఁ ర్ చేర్పు ప్రతిభాషణముల.”
1. కీనియవు సాయక శీలికమైన. 2, బాపు. 3. నీమనస్సున. 4. 'గల్గుటఁజేపి’! యనుట; 5. బెల్సుపరి. (మూ)
100&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oc0tn1cnrhppycr11zw70u87t2aq1j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220282</id>
    <revision>
      <id>574097</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి పద భారతము అనిన శాంతనవుఁ డయ్యఖలేకు శనియెః | “వనజాక్షు, యోభ క్త వత్సల, వినుము సరవి 'నిషానల సదృశంబులైన | శరవేదనల సవశములయి యున్న &quot; యని యంగకు; లెట్టులా భాషణములఁ | గనగూడు ?&quot; ననినఁ...'</comment>
      <origin>574097</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="mkh7vnb6zdsgcml6e3jdj6o3omkjf82" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వి పద భారతము
అనిన శాంతనవుఁ డయ్యఖలేకు శనియెః | “వనజాక్షు, యోభ క్త వత్సల, వినుము
సరవి 'నిషానల సదృశంబులైన | శరవేదనల సవశములయి యున్న
&quot;
యని యంగకు; లెట్టులా భాషణములఁ | గనగూడు ?&quot; ననినఁ బంకజ నాభుఁడనియె:
“నీ విషయమునకు నీ జ్ఞానమునకు | నీ వాశ్య సరణికి నెఱకు మెచ్చితిని,
శరములవలన మూర్ఛయును దాహంబుఁ | బొరయక యుండ నింపొందియుండంగ
వరమిచ్చితిని నీకు పను ధాతలేశ! పరగుము దివ్యరూపంబున. ” ననిస
మునులు కీర్తించిరి; మొగిఁ బుష్పవృష్టి | యనిమిషుల్ గురియించి; రప్సరోగణము
వృత్త వాద్యంబులు నిండె; నిండుటయు | నత్తఱి పంకేరుహాప్తండు గ్రుంకె.
హరియును భీష్ముని యనుమతి నడసి | యరడంబుపై నెక్కి యమనూతి కనియె:
'నీవు నీతమ్ములు నిఖిల సేవలును ! ఈ వేళ కరివురి కేఁగంగ వలయు.
&quot;
ఏనును వచ్చెద నే తెమ్ము; రేవు | ఈ నెలవునకును నీ తెంత, &quot; మనుచు
వారిఁ దోకొనిపోయె వారణాపురికి. | ఆరాత్రి వేగంగ నరజ్ఞులైన
పలువురు మంగళపాఠకుల్
&quot;
1
' జలజదళాక్షు, సంస్తవనీయచరిత,
పూతనా సంహార, భువనైకవీర, పాతకదూర, గోపాల, మేల్కనుము,
శకట దైత్యధ్వంస, సర్వప్రశంస, యక లంక, యవ్యక్త, యజర, 'మేల్కనుము.
నివ్యగుణోదార, నవనీతచోర, భవ్యాత్మ, దానవభంగ, మేల్కనుము.
1
కంసభంజన, దేవ, కరుణాకటాక్షు, సంసారవిరహిత, శౌరి, మేల్కనుము.
నరకాసురాంతక, నగధర, కృష్ణ, శ్రీ పరమపావన, దివ్య భాన, మేల్కనుము.
పరమాత్మ, పరమేశ్, భక్త మం 3 ర, | గురులఘుస్థితరూపగుణిక, మేల్కనుము.
దుష్ట నిగ్రహము సంతుష్టిగాఁ జేసి | శిష్టరక్షణమునఁ జెలఁగి యెంతయును
మునిజనల్ గొనియాడ మూఁడులోకముల | వినుతికి నెక్కినవిభవ, మేల్కనుము.
ప్రళయాంత్యమున మహాబ్రహ్మాండమెల్ల | నెలకొని కుక్షిలో నిలిపి వేడుకకు
బాలుఁడవై వట పక్రంబునకుఁ | వేలాడుచుండెడి దేవ, మేల్కనుము.
కరుణతోడుత నాభికమలంబునందు | సరసిజ గర్భుని సరపిఁ బుట్టించి
నిరుపమంబుగ సృష్టి నిర్మాణగతులు | గరిమఁ జెప్పిన లోకకర్త, 'మేల్కనుము.
బాణభంజన, పంచబాణారి వినుత | వేణునాద వినోద, వేగ మేల్కనుము,
నీల మేఘశ్యామ, నిత్యాభిరామ, । పాలితామరబృంద భరిత, 'మేల్కనుము,
1. శేతావల. 2. యెవ్విధంబున నాభాషణముల (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkh7vnb6zdsgcml6e3jdj6o3omkjf82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220283</id>
    <revision>
      <id>574098</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము। ; ద్వితీయాశ్వాసము 1 శుద్ధబుద్ధజ్ఞాన, సుగుణప్రసిద్ధ సిద్ధాంత, యద్వైత శ్రీశ, మేల్కనుము, ” అని యిత్తెఱంగున xభిమతి సేయ వనజనాభుఁడు లేచి వైభవం బెసఁగ విరినిగా సంధ్యా...'</comment>
      <origin>574098</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4564" sha1="lkzmki74mz3l18ashvilngempcd98td" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము। ; ద్వితీయాశ్వాసము
1
శుద్ధబుద్ధజ్ఞాన, సుగుణప్రసిద్ధ సిద్ధాంత, యద్వైత శ్రీశ, మేల్కనుము, ”
అని యిత్తెఱంగున xభిమతి సేయ వనజనాభుఁడు లేచి వైభవం బెసఁగ
విరినిగా సంధ్యాది విహితకృత్యములు | ధరణిఁ బాండవులును దానును చేసి
యరదంబు లెక్కి తూర్యంబులు మ్రోయఁ | గర మొప్ప శరతల్పగతుఁ డున్న యొకకు
వచ్చి వందన వచో వ్యా 1 లచ్చుగాఁ బెంపొంద నందఱుఁ గూడి
తగిన రావుల మహోద్ధతి పెంపుమీఱ | నౌగిఁ బరివేష్టించి యున్న యాలోసం
బాండవాగ్రజుఁడు పై భవభోగ యుతుఁడు పుండరీ కాక్షుఁ బొసఁగ నిట్లనియె :
“ నీవు దక్కంగ నో నీరజనాభ, భావించి భీష్ముతోఁ బలుకలే రొగులు.
ధరలోన గురువపు ధర్మవేదులకుఁ బరఁగ సంభాషణ పరుఁడవు గమ్ము. &quot;
అనవుడు శ్రీకృష్ణుఁ డయ్యాసగేయుఁ | గనుఁగొని పలికె ుద్గాఢ వాక్యముల:
&quot; అమ్మల గాయమ్ము లతుల ప్రభావ, నెమ్ము నొవ్వవు గదా ! నేఁడు మాతోడఁ
బలురంగఁ గలగుదే ప్రతిభాషణము లు ! సలలిత భూత భౌమ్యద్వర్తమాన (?)
కలికాత్మ!&quot; యనవుడు గాంగేయుఁ డపుడు | జలజ దళాకుతో సమ్మతిఁ బలికె:
&quot; వారిజనాభ, భవత్ప్రసాదమునఁ | దేశ మెంతేనియు దేహంబు నొప్పి.
&quot;
CE
1
నొ
దేవగ, నేఁడు మీ దివ్య చిత్తమున | భావింపఁ గొండుక ప్రాయంబు వాఁడు
నోలె నై తిని నాది పురుష, శ్రీనాథ, 1 ఈ లోన నెంతయు నెఱిఁగింతు వినుఁడు :
ఎవ్వఁడు పుట్టిన నెల్ల దేవతలు | నివ్వటిల్లిన వేడ్క నాగరి ధాత్రి;
పరమ ధార్మికు లైన భరతులయందు వర మతి నెవ్వ రెవ్వని సరిగాకు ;
సత్యంబు శౌచంబు శాంతియు దాంతి | నిత్యమై యెవనికి నెగడు లోకముల ;
బంధుపోషణములుఁ బాత్ర దానములు | సంధించి యెవనికి సంప్రీతి సేయు;
నట్టి ధర్మాత్మజుఁ డతికృపామూర్తి నెట్టననడిగిన నే నెఱిఁగింతు. ”
అనుటయు భీష్ముతో నచ్యుతుఁ డనియె: ! &quot; అసమాత్మ, గురువుల నాప్తుల సఖుఁ
గ్రూర శరంబునఁ గూల్చినయట్టి కారణంబున మిమ్ముఁ గదియంగ నోడి
యున్నాఁడు దయలేని యుగ్రుంకు వీఁడు పన్నుగా సని నీవు పలుకుదోయుచు,”
అనవుడు గాంగేయుఁ డతని కిట్లనియె: అభయంబు ద్విజుల కధ్యయ నామలట్లు
రాజవర్యులకు స్వరంభంబుతోడ నాజిలోఁ బుత్ర మిత్రాముల నైనఁ
గలుషవర్తనులైన ఖండింప వలయు; ! పలుకు లేటికి నిది పరమధర్మంబు,
1. మతి. 2. నాది విధులు. (మూ)
1
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkzmki74mz3l18ashvilngempcd98td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220284</id>
    <revision>
      <id>574099</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారత ము సమయంబు విడిచి నిచ్చలను లోభమున | నవింశవైఖరులు నన్యాయ మార్గమున వర్తించువారి నెశ్వరీనై నఁ జంపి మూర్తి భావించి సత్పుణ్యుఁడౌ నతఁడు, అదియును గాథ రక్తాంబు పూరంబు |...'</comment>
      <origin>574099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="7xtjllvtholf0brcq3khoddchtzu2q1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారత ము
సమయంబు విడిచి నిచ్చలను లోభమున | నవింశవైఖరులు నన్యాయ మార్గమున
వర్తించువారి నెశ్వరీనై నఁ జంపి మూర్తి భావించి సత్పుణ్యుఁడౌ నతఁడు,
అదియును గాథ రక్తాంబు పూరంబు | వదలక కేశశైవలమును గాఁగ
యుద్ధభూమిని నది యొకరించినట్టి 1 యద్ధాత్రి పతి ధర్మి యనఁదగుఁ గృష్ణ ! ”
యనినిఁ గృతాంజలియై చేరఁ బోయి | యనయంబు గరముల నితిని పాదములు
ధరియించి మొక్క, నాతని గారవించి | గుఱుతుగా నెంతయుఁ గూర్చుండఁ బనిచి
“సరనాథ, వెనక నశ్నియైన వరుసతో నడుగు పావనలీల. &quot; పనిన
మనుజవ రేణ్యుండు మాధవునకును | మును పరాశర్వాది (1) మునులగు నెఱఁగి
యనయంబు కాంగేయు కభిముఖుఁ డగుచు &quot;ననమ, సమాశ్రయమైన త్రివర్గ
మును గురుతరమైన మోక్షంబునకును | బనివడి దాపును బ్రాపును నగుచుఁ
బొలుపొందు సహయంటునకు నాగెయును గొలఁది యేనుఁగుకు సంకుశమునుబోలె
కమలాప్తు, డెపుడు చీఁకటిగమిఁబోలెం | గ్రామముని ధరలోని కల్మషంబెల్ల
నవనివల్లభుఁడు ధర్మాత్మక మైన | ప్రవిమల మతిచేత భంజించు; పెట్టి
రాజధర్మంబులు క్రమమ. నఁ జెప్పు | మోజతో.&quot; ననిన నాయుర్వీశుఁ డనియె:
భీష్ముఁడు ధర్మజునకు రాజధర్మము లుపదేశించుట
“ మేలు గో రెడునట్టి మేదినీశ్వరుఁడు | పోలింప సురలకు భూసుగులకును
అనిశంబుఁ బూజనేయఁగవలె; మఱియు ! వినుము శాంతియు దాంతి విమలమాశీల
మును సత్యము:ను ధర్మమును గల్గురాజు | మసకీర్తి యుక్తుఁడై కడఁగి భూస్థలిని
ఎలమితో బ్రకృతుల నేడిఁటి నడవ | వలయు, దానికిని దావలము సత్యంబు.
తగ దండనీతి యంతటికిని రక్ష. 1 మొగి బుద్ధిమంతులు ముదముతో దాని
నెనయంగ బ్రాహ్మణులెడఁ బ్రయోగింప రసము, యయ్యర్థంబునందె యొప్పైన
మను వాక్యములు గల్గు మహిమదా వినుము. శ్రీ “ఇనుముజాతను నీట సేపుతో నగ్ని
వసుమతీదేవుల వలన రాజులును 1 వెనఁ బుట్టి రదిగా న వీనిఁ జేటొందు.
పొలుపొంద శిలఁ ద్రుప: బోయినయినుము, | జలములఁ గాల్పంగఁ జనిన యగ్ని యును,
బుడమిలో నాశంబు పొందిన రీతి. | జైసు రాజు విప్రులఁ జెఱుపఁ జూదినను.
తలఁపంగ విప్రుల దండించు నెడలు గలవు శుక్రుడు చెప్పిఁ గడఁకతో విశము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xtjllvtholf0brcq3khoddchtzu2q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220285</id>
    <revision>
      <id>574100</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము છંટ కర మొప్ప శాంతుండు గాక యాయువు | ధరియించి యెరిగిన ధరణీసు పర్వు వేదాంతినై న భూవిభుఁడు చంపిను । ఆదట ధర్మంబ యనియె వేదములు, గుఱుతుగా గురుతల్పగు...'</comment>
      <origin>574100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4437" sha1="9hp9278lrho1yx3jzi2u1yxm8q2go4z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
છંટ
కర మొప్ప శాంతుండు గాక యాయువు | ధరియించి యెరిగిన ధరణీసు పర్వు
వేదాంతినై న భూవిభుఁడు చంపిను । ఆదట ధర్మంబ యనియె వేదములు,
గుఱుతుగా గురుతల్పగుని, భ్రూణహనుని, | నరవ థ విద్వేషి, ఇలి బ్రాహ్మణమ్నుఁ
బెలుచన తనభూమిఁ బ్రిములంగనీక | తొలఁగించవలె దానియు నేమిగాదు.
నయమార వర్ణముల్ నాల్గింటి మీఁద | దయ గలుగఁగ వలె ధరణీశులకును.
పసఁ గేవలక్ష చూపరుఁ డగుటకును ! వెన సాదు పేరుఁగు విధమయి యుండు.
అలర నిందులకు బృహస్పతి వచనములుఁ గల్గుఁ జెప్పిన ముదముతో వినుము.
మేదినీనాథుుడు మెత్తన మైన నాదట మా వంతుఁ డాయేన్లు నెట్టు
లెక్కఁజూచునో యట్టు లిలఁబజ తన్ను | దక్కక చూచు ; వెండియుఁ గ్రూరుఁడైన
బెగడొందుఁ ; గావునఁ బృధివీశ్వరుడు | జగతి వసంశింబు సవితృని రీతిఁ
దగియెడు పాటితో ధరణిలోఁ బ్రజల విత కల్మషవృత్తి వెలయింప వలయు .
మునుకొని పరిహాసములఁ దేలి భృత్య | జనములయెడ మహాసంతోష మిసఁగఁ
జరగిన యట్టి భూపాలుని యాజ్ఞ | పరువడిఁ జేయరు; బాగొప్ప నీఁగి
మెచ్చరు; కౌతుక మృదుల వాక్యములఁ | జొచ్చి సమంబుగాఁ జూతురు; గాన
నిగనొప్ప భృత్యుల యెడల అత్యంత హరుసంబులను దేలియాడంగ వలదు.
మునుకొని సప్తాంగముల నిరోధంబు : పెనుకొన్న వారిని విడువంగ వలయు.
వలనొప్పఁ దనకీడు- వై దిగి వర్త | సలను నణంప సంకయు వలెఁ బతికి.
ధర్మవర్తనులను దాక్షిణ్య కీర్తి నిర్మాణులును నీతి నిపుణుల లౌల్య
1
1
విరహితులకు నైపదాఁట పరిజఁబులఁ బెంపఁ బతికి హికంబు,
ధరణిలో ధనమును దారాదిక ములు | వరుస రక్షింప నెవ్వరికైన వశమె
యలరి రమనుండైనట్టి రాజు | లిగిన గాక యో కారుణ్యమూర్తి !
ములక రాజక్మ ప్రకారంబు | పరంగ సంక్షేపమానంబున నీకుఁ
జెలిమితో చితిని; సందేహ | మలవడఁగల్గిన నడుగు చెప్పెదను.
అనుడు ధర్మజుఁ డమ్మహాత్ముని కనియె: | ఇనుఁ డసరిఁజేరె; నెల్లి రేపాడి
యడి గెద ” నడుచు నియ్యడ మ్రొక్కి కదలీ | కడువేడ్క మునులఁ దక్కటి వారి ననిపి,
తనరంగఁ దాఁదృపద్వతి యను నదిని | వెనుకొని సంధ్యాది విధు లెల్లఁ దీన్చి
CE
2
1. శరము కామ శరాసన ముఖ్యతతులు . రాగిరెడు వానతో, 3. హరుషంబు
4. అందు. (చూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9hp9278lrho1yx3jzi2u1yxm8q2go4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220286</id>
    <revision>
      <id>574101</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 ద్విపద భారతము కరిపురంబున కేఁగి కడగి రాత్రి | హరియును దాను నెయ్యంబునఁ గడపి మఱునాఁడు సంధ్యాది మహి కృత్యములు | తేఱఁగొప్ప వేవేగఁ దీని ధర్మజుండు వంతంబుతో భీష్ముపాలికిఁ బోయె, |...'</comment>
      <origin>574101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="dam7y6cticnjifl3ps9kchf17lxk5nf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;58
ద్విపద భారతము
కరిపురంబున కేఁగి కడగి రాత్రి | హరియును దాను నెయ్యంబునఁ గడపి
మఱునాఁడు సంధ్యాది మహి కృత్యములు | తేఱఁగొప్ప వేవేగఁ దీని ధర్మజుండు
వంతంబుతో భీష్ముపాలికిఁ బోయె, | వంతకుమున్నె సంయమివరు లెల్ల
వచ్చినఁ గనుఁగొని వారివారికిని | అచ్చుగా ధర్మజుఁ డంజలిచేసి
బలసి కూర్చుండి యా భాగీరథేయుఁ బలికి సద్భక్తితోఁ బ్రాంజలి చేసి:
“రాజనామము నక్స విభాజనంబగుచు | రాజిల్లుపురుషుఁ డుర్వరలోన నొకఁడు
కలిమికి మూలంబు ఘనవి
శేషంబు । గలుగంగ నోపు నో కౌరవ ముఖ్య !
పొలుపొంద నవయవంబులుఁ బ్రాణచిత్తములు జన్మ మరణముల్ మొగిమీఱ దేహ
యాత్రలు నెట్టుల యట్టుల గాని ! ధాత్రి నెవ్వరికి భేకంబులు లేవు.
రాజొక్కరుండు శౌర్యప్రభాబుద్ధి 1 నోజ మ్రొక్కులు గొన నొగిఁ జంప నునవఁ
గర్త యెట్లయ్యెఁ దక్కక చెప్పు.&quot; మనిన | మూర్తితో నా గాజముఖ్యున కనియె:
భీష్ముడు ధర్మజునకు దండనీతి జన్మప్రకార మెఱిఁగించుట
ధృతమతి విను తొల్లి కృతయుగంబునను | హితవృత్తి మనుజులయెడ దండనీతి
మంతుఁడై రారాజునా మహిలేఁడు నిజరు; । అంతట రక్షకులై యొండొరులకు
నుండుదు; రారీతి నుండ దైన్యంబు | లొండొండ మించి యత్యుగ్రంబు గాఁగ
గరిమతో లోభ మగ్గలముగా సంతఁ | బెరుగ ధర్మము చెడి పేర్మిఁ గానంబు
రాగంబు- బొంది విభ్రమమొంది ప్రజలు | నాగమధ్వంసకులై ; రధర్మంబు
నడచిన, నింద్రాది నాయకుల్ పోయి కడుశీఘ్రవృత్తి న క్కంజజుఁ గాంచి
&quot; భారతీనాయక, పాపసంహార, నీరజాసన, దేవ, నిగమాంత వేద్య,
మనుజలోకమున ధర్మములు వేదములుఁ | బొసర యాగంబులుఁ బొడవడంగినను
బనచెడి మేము దుర్బలులమై యిటకు వనమున వచ్చితి మభవ, రక్షింపు. ”
మని విన్న శించిన నాది తేయులను బనివడి మన్నించి పద్మ సంభవుఁడు
'బలువిడి దానికిఁ బ్రతివిధానంబు వెలయఁ జేసెద మీరు వెఱవంగ వలదు. '
అని పల్కి స్వామ్యమూ త్యాది దుర్గ ములుఁ, నిక యాస్వీక్షకి యుఁద్ర యీవార్త,
దండనీతియు, మఱి ద్వాదశ రాజ మండలంబులును, సమాశ్రయాదులును,
1. xదలి. 2. రేపొడి. 3. ప్రాభవంబగురు. 4. వర్య. 5. రాజున; రాజు ఇమ్మహి. (మూ),
5. ప్రజలు కర్త అధ్యాహార్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dam7y6cticnjifl3ps9kchf17lxk5nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220287</id>
    <revision>
      <id>574102</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము మొదలుగా ధర్వార్థ ముఖ వర్గము నకు | వదనున సాధనంబై యుండునట్లు అధికత నూఱువే లధ్యాయములను | బుధలోక హితముగాఁ బొలుపొందుచుండ నిరుపమ స్ఫూర్తుల నీతిశా...'</comment>
      <origin>574102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="lye29mgf5mtg00o8d494bk0pzkk2qda" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
మొదలుగా ధర్వార్థ ముఖ వర్గము నకు | వదనున సాధనంబై యుండునట్లు
అధికత నూఱువే లధ్యాయములను | బుధలోక హితముగాఁ బొలుపొందుచుండ
నిరుపమ స్ఫూర్తుల నీతిశా ఁబు | విరచించె నెంతయు విశ్వహితముగ.
తగనం క లోక పితామహు నొసట నిగమోన్నతుఁ డనాది నిధనుండు కర్త
యొనర విరూపాక్షుఁ జోగి విశాలాక్షుఁ | డను నామమ నఁబుట్టి యా గ్రంథమర్థి
నధిగమించెను; దాని అధిగమించుటకు | బుధను, మనుజుల బుద్ధులు చాల
వని యది దశ సహస్రాధ్యాయములను | నసఘ, వైశాలాక్ష మనఁగ నిర్మించి.
హరునిచేత నెఱింగి యాశాస్త్ర మింద్రుఁ | డరయంగ నొనరించె నైదువేలుగను;
అది బృహస్పతి సేసె నట మూఁడు వేలు ; | అది శుక్రుఁడొ నిరించె నట సహస్రముగ.
మఱియును మునులెల్ల మనుజులశక్తి | యెఱిఁగి సంక్షేపించి; రిది నీతి శాస్త్ర
సరణి; యిత్తెఱఁగున సకలదేవతలుఁ | బరువడి నా మేలు వడసి లోకేశుఁ
డగు విష్ణుపాలికి నరిగి కార్యంబు : తగ విన్నవించి యంతట నీతిశాస్త్ర
జనన మెఱింగించి 'నరవి నిందులకు | ఘనశక్తుఁ డగువానిఁ గబ్బింపు దేవ'
యనిస సవ్విష్ణుండు నట్లకా కరుచుఁ | బొనరంగ మానసపుత్రు నిర్మించి
యవనిలోన విరజుఁ డను పేరు పెట్టి | సవినయంబుగ సంప, జగతికి నతఁడు
గరిమతోడుత రాజు కానొల్లఁడయ్యె. | అరయంగఁ దత్సుతుఁడగు కర్దముండు
నృపుఁడు కానొల్లక నెఱి నంతలోనఁ | దపమున కరిగెను; దత్పుత్రుఁడైన
యంగుండు నృపతియై యట దండనీతి సంగతిగాఁ గొని జనులఁ బాలించె...
అతని పుత్రుఁడు నీతి యనువాఁడు ధరకుఁ | బతియయి యింద్రియ పరవశుఁ డగుచూ
సునిఁద యను భామ శుభమృత్యుపుత్రి | మనముగాఁ బెండ్లియై కాయజు కేళి
శివసయంబు నుండి; వయ్యాసక్తిఁ జేసి | మొనసి రాగ ద్వేషములఁ బ్రజలకును
మొగి విరుద్ధుండైన, మునులెల్లఁగూడి | పొగడొందఁగా మంత్రపూతంబులైన
కుశసంచయంబుల గొనకొని యతినిఁ | బ్రశమితుఁ జేసి తప్పక దక్షిణోరు
తలము మధించునంతట, నల్ల నైన శ్రీ కలిత దేహంబును గన్నుల యెఱువు
రూఢిమై నళుచియారూపంబుతోడ నోడకొక్కఁడు పుట్టె; నొగి కానివలన
వెన నిషాదులు పుట్టి వింధ్యాద్రి చెంత | నసదృశంబుగ నుండి; రంత నారాజు
1. 'సునీధ' యని కవిత్రయ భారతం. 2. నెవయంగస్తుఁ డయ్యిన సక్తిఁ జేసి. (మూ)
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lye29mgf5mtg00o8d494bk0pzkk2qda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220288</id>
    <revision>
      <id>574103</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి ద్విపద భారతము వైన్యుఁ డను రాజు చరిత్రము దక్షిణ బాహు వృద్ధతి ‘మధించినను | అక్షీణ కవచ శరాసని బాణ కలితుఁ డుద్భవమండఁగా, దండనీతి | పొలుపు మీఱంగ నప్పురుషునిఁజేరె. చేర నా &quot;పై న్య...'</comment>
      <origin>574103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="kae42lcaw2y45375cudy3iy99pn5dh5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి
ద్విపద భారతము
వైన్యుఁ డను రాజు చరిత్రము
దక్షిణ బాహు వృద్ధతి ‘మధించినను | అక్షీణ కవచ శరాసని బాణ
కలితుఁ డుద్భవమండఁగా, దండనీతి | పొలుపు మీఱంగ నప్పురుషునిఁజేరె.
చేర నా &quot;పై న్యుండు చేతులు మొగిచి । యారూఢి నిఖలు దేవావలి కనియె:
&quot; ఎయ్యది గావలె? నేమి సేయుదును? ! ఇయ్యెడ నది నాకు నెఱిఁగింపుఁ &quot; డనుడు
వైన్యుఁ దప్పక చూచి వరుస దీపించి । &quot;మాన్యుఁడవై నీవు మామాటఁ కేసి
మానలోభములఁ గామ క్రోధములను | మాతః బాసి యిమ్మహి సర్వజంతు
వులకు సముఁడవై యొనకు ధర్మంబు | వలనొప్ప నడపుము శివసుధ లోపలను.”
అనిన సవ్వై న్యుండు: &quot;చట్ల చేసెదను అనిమిషులార, నా కవని దేవతలు
సనిశంబు సాహాయ్య సూచరించినను | ఎశయంగ నాపని యేఁ జేతు &quot; సనిస,
నమ్మక పడి ^ సురల్ సామ్రాజ్యమునకు | నెమ్మితో సభిషిక్తు నెఱయంగఁజేసి
యెలమి శుక్రుప్ బురోహితుని గావింప | వెలయంగ నింద్రుఁడు విభవంబు, మఱియు
సురగి కనకంబు సొంపుతో నొవ్వ గెఁ | గరి తురగాదులుఁ గలిగెను సంక.
ఈరీతి రాజయి యెలమి శాస్త్రోక్త | చారుమార్గమున నిచ్చలు దండనీతి
పరిపాలనఁబు తప్పక చేయుచుఁ | వరుసతో నాతని వంశజులెల్ల
ధరణిపాలించిరి దండనీతులను; | ధరణి వల్లభు లిట్లు దేవత సములు.
అలవడ నాల్గు వర్ణాశ్రమ ధర్మ ! ములు నొగిఁ జెప్పెద ముదము దీపింప.
తనర బ్రాహ్మణునకుఁ దపము ధర్మంబు | ననిశంబు యజనాదు లతనికి వలయు.
వరనాథులకు వేడ్క నరులఁ బ్రోచుటయు, దురమున వెన్నీక దొడరుట; విప్ర
వరులఁ బోషించుట; వైశ్యుల కెలమి | నరయ యజ్ఞాధ్యయనాది కర్మములు
ధరణిలోపల విహితములు; శూద్రులకు వరుసతో నీ మూఁడు వర్ణంబులకును
బనులు సేయుట చే సెఁ బద్మసంభవుఁడు. మునుమిడి యల వర్ణములు నాశ్రమములు
నరపతి తగురీతి నడపుటఁ జేసి | సరవి నింద్రుఁడు వాని సరిగాఁడు వినుము.
ఏనుఁగు హజ్జలో నెల్లమృగముల యానిన హజ్జలు నడఁగిన యట్లు
మునుకొని నృపధర్మమునకు లోనగుచు | మునమార సర్వ ధర్మంబులుఁ బరఁగు
రీతిగా వేదాదివృత్తముల్ దండ నీతి మానినఁ జెడు నిక్క మెంతయును.
1. దహించినను, 2: దైన్యుండు 3. వరుసతోడుతము. 4. వైన్యు. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kae42lcaw2y45375cudy3iy99pn5dh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220289</id>
    <revision>
      <id>574104</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము ధరణిలోఁ దొల్లి మాంధాత యనంగఁ | బరఁగినయట్టి భూపాలవర్యుఁడు సరవితో శ్రీహరి సందర్శనంబు | గుఱుతుగా వలెనని కోరి యాగంబు సేయం, సంతలో తనకు | నాయెడఁ బ్రక...'</comment>
      <origin>574104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4180" sha1="berbcd0q8k9x0ayxuufayzakxykgmd9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
ధరణిలోఁ దొల్లి మాంధాత యనంగఁ | బరఁగినయట్టి భూపాలవర్యుఁడు
సరవితో శ్రీహరి సందర్శనంబు | గుఱుతుగా వలెనని కోరి యాగంబు
సేయం, సంతలో
తనకు | నాయెడఁ బ్రక్యత మై బుట్టులనియె :
&quot; సొలయక విష్ణునిఁ జూడంగ నీవు ! వెలయంగ సంతయు వేడుక పడికి.
పరఁగంగ నాకైనఁ బద్మజుకైన | సరిది శ్రీహరిఁ జూడ నవనీక తిలక !”
అనవుడు మాంధాత యమక వల్లభునిఁ గనుఁగొని యిట్లనెఁ: &quot; గరుణాఢ్య,
వరుస సాంసారిక వర్తన ముడిపి | సరస మహా రైతచరణ తత్పరత
పొనరంగ నామనంబున దృఢంబుగను 1 కొనరించి నన్ను ధన్యునిఁ జేయు. &quot; మనిన
నగుచు దేవేంద్రుఁడా నరనాథుకనియె: | 1&quot; నెగడంగ నెంతయు నృపధర్మ పదము
దండత్వ ; మదిగాన ధరణీతు గతికి ! ఖండించి పోవ శక్యంబె యెవ్వరికి 2
అవనిలో లోక పాలాత్మకుల్ మీరు ; | ప్రపచుల నృపనీతి పాలించి సమక
మున ముక్త దేహులై పొందుఁడు సుఖము. 1 అనిచెప్పి దివమున కరిగె నింద్రుండు.
అదియేల, వేదములందు శాస్త్రముల | విదితమోయర్థంబు విధువంశ తిలక !
అనిస ధర్మజుఁ డప్పు డనియె భీష్మునకు: | “సనఘాత్మ, రాష్ట్ర జనావళి యెద్ది
యొనరించి సుఖులౌదు రొగిఁ జెప్పు.” మనిన ఘనుఁడు శాంతనవుఁ డాక్ష్మాపతికనియె:
1
1
&quot;
22
రాష్ట్రజనుల కర్హ ధర్మములు భీష్ముఁడు ధర్మజున కెఱిఁగించుట
అవనీశు నుత్తము నభిషిక్తుఁ జేసి | భువి పిల్ల పు
పనులుఁ దర్ముఖమునఁ జెల్ల
సతి సౌఖ్యమున నుందు; రది లేక యున్న తులిత దుర్బుద్ధులై మహీజనులు
దసియించి యన్యోన్యదారధనాడు | లపహరింతుకు; మీ యట్టులపోలె
బలవంతులెల్ల దుర్భలుల నాహార | ములు గాఁగఁ గొందు రిమ్ముల ; నదిగాన
జనులెల్లఁ దొల్లి కంజజుఁ గానఁ బోయి “మనుజేశు నొక: ని మారు రక్షకునిఁ
1
1. ధరణీశా నృపధర్మ ముత్తమము పద్ధర్మంబులం జిల్లా నే
తెరువున్ రాజరయంగఁ గాఔ తగ సిద్ధిం బొందుఁ గానంబుఁ గ్రో
ధ రయంబున్' మగిడించి దండము సమత్వవ్యాప్తం చెల్లించుచున్
ధరఁ బాలించినరాజు బొందుగతి పొందన్ శక్యమే యేరికిన్.
2. దర్పించి' యని వ్రాసినేమొ !
130
అని తిక్కన, శాం: 9-247.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>berbcd0q8k9x0ayxuufayzakxykgmd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220290</id>
    <revision>
      <id>574105</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము గా నిరూపింపు వంక జగర్భ!&quot; యనిన | జానొప్పఁ గరుణ నా సరసిజాసనుఁడు మనువు నిరూపించి, మనువు 'నేనొల్ల' | ననిన, భూప్రజలెల్ల నతని కిట్లనిరి : “నీ కేల శంకింప నింతటి పనికి 21 ప్...'</comment>
      <origin>574105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="8afof3ar9gwlb9v4kjghbatnaljxso6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
గా నిరూపింపు వంక జగర్భ!&quot; యనిన | జానొప్పఁ గరుణ నా సరసిజాసనుఁడు
మనువు నిరూపించి, మనువు 'నేనొల్ల' | ననిన, భూప్రజలెల్ల నతని కిట్లనిరి :
“నీ కేల శంకింప నింతటి పనికి 21 ప్రాకట విస్ఫూర్తిఁ బళువులయందుఁ
బసిఁడి నేఁబదియగు భాగంబు, మఱియు దశమ భాగంబును ధాన్యంబులందుఁ,
బరఁగంగ నీకును భండారముగను | గురుతరగతిఁ బుచ్చుకొని మహామహిమఁ
జెలరేగి, శస్త్రోపజీవుల నెల్ల | నెలకొన్న వేడ్కతో నీవారిఁ జేసి
కొని దుష్టశిక్షణ గొనకొని శిష్ట | జనరక్షణంబుగాఁ జరియింవు నీవు.
తడయ కధర్మవర్తనులు నీచేతఁ | జెడువారు; ధర్మంబు చేసినయట్టి
వారి ధర్మంబున వచ్చును నీకు నారూఢితోడ వస్థాంశ.” మిట్లనుచుఁ
జెప్పిన సౌడఁబడి క్షితియెల్ల నేల | నప్పుడు సుఖమంది రఖల భూప్రజలు.”
అనిచెప్పి మఱియు నిట్లనియె భీష్ముండు : “అసమాత్మ, వసుమనస్సను భూవిభుండు
పొలుపొందఁగా 'నీవపోలెఁ దర్కించి | యలవడ సురగురు నడిగిన, నతఁడు
నతనికిఁ జెప్పిన యాభంగి వినుము. | అతులిత స్ఫూర్తి శశాంకుండు రవియుఁ
గానుసింపక యున్నగతి మహీజనము | భూనాయకుఁడు లేక పొందుధ్వాంతంబు.
తన ధన మిదియని తXమహోత్సవము | లును యాగ భోగంబులును ద్యాగములును
గొనియాడ వచ్చునే కోరి నిర్భయత | జనపతి లేకున్న జగతీతలేశ!
అని బృహస్పతి చెప్పె,” నని చెప్పుటయును | విని ధర్మనుతుఁడు భావించి యిట్లనియె:
“అనిలోన ననివర్తులై శౌర్యమహిమఁ 1 దనువు దొఱంగిన
ధన్య లోక
&quot;మున వసింపుడు ?” రన్నఁ బుడమిళు కనియె : 1...
శక్రాంబరీష, సంవాదము
“నవవర, శంబరీవ సంవాద | మిపుడు చెప్పెద వినుమెంతయుఁ బ్రీతి.
అంబరీషుఁడు ధాత్రి నంత నానాధ్వ ! రంబులు చేసి సుత్రాముని కడకుఁ
గడచనిపోయి యక్కడ విమానమునఁడయక విహరించు తనభటఁడైన
యా ను దేవునిఁ గాంచి యంతటిలోన వాసవు కనియె: &quot;దేవా, వీడు నాదు
1. నీవలెపోలి తక్కింది. 2. తిక్కన శాంతిపర్వములోని 366 వ పద్యము మొదలు 427 వ పద్యము
వరకుఁ గల విషయము లుప్తమో, వ్రాయక విడిచెనో తెలియదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8afof3ar9gwlb9v4kjghbatnaljxso6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220291</id>
    <revision>
      <id>574106</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము 1భృత్యుండు క్రతుముఖ్య విహితకర్మములు | నిశ్యము చేయఁడు; నెఱి నివ్విధమున నాకంటె నెక్కు డై నవ్య విస్ఫూర్తి | నాకియై యిప్పుకున్నాఁ? డిట్టి తెఱఁగు....'</comment>
      <origin>574106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="1ha0kzvhzpwe7jpdwhvrmp0ito8517t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
1భృత్యుండు క్రతుముఖ్య విహితకర్మములు | నిశ్యము చేయఁడు; నెఱి నివ్విధమున
నాకంటె నెక్కు డై నవ్య విస్ఫూర్తి | నాకియై యిప్పుకున్నాఁ? డిట్టి తెఱఁగు.
విన వేడ్క యయ్యెడు వినిపింపు. &quot; మనిన 1 ననిమి షేశ్వరుఁడ నె నంబరీషునకం :
“అసమాత్మ, శతశృంగుఁడను రాక్ష సేంద్రు। తనయులు సదన విధమ దములనఁగ
మువ్వురు రక్కసుల్ భుజబల ప్రౌఢీ | నివ్వటిల్లఁగ నంత నిన్ను మార్కొనఁగఁ
దలఁచి నీవురికిని దాడి పెట్టినను । దలఁ ణి సుదేవుతోఁ దప్పక నీవు.
పలికితి ‘జై త్యులఁ బరిమార్చి కాసి 1 వలనొస్ప నిచటికి వచ్చుట గాదు,'
అని యంప నితఁడును ఇట్ల కాకనుచుఁ | బనిపూని చతురంగబలముతో వెడలి
దనుజుల శౌర్యంబు దప్పక చూచి | పనివడి సేనఁ జంపఁగ నేల యనుచు
మరలంగ నంపి క్రమ్మఱి రుద్రభూమి । కరిగి చిత్తంబున నభవు భూతేశు
నిలిపి వాలును మెడ నిలిపిన, శివుఁడు। తలకొన్న ప్రేమఁ బ్రత్యక్షమై యపుడు
గళము పై నున్న ఖడ్గమును శీఘ్రమునఁ దొలఁగించి, నీకోర్కి తుదివిత్తు ననినఁ,
జక్క జాగిలి మ్రొక్కి &quot;శాంభవీరమణ, । దిక్కరిదంత వార్ధిశయనశయన
హార నీహార తారాద్రి మంచార। శారద నీరద శారదా హీర
నిర్మల విగ్రహ, నీకృప పేర్మి | సర్మిలి దైత్యుల నణఁవఁగనీవె ! ”
యని విన్నవించిన సంగీకరించి | ఘన దివ్యరథమును గలిశాస్త్రములుకు
దయచేసి చనిన, సంతట సుదేవుండు | జయలీల రథమెక్కి సఐడిమైఁబోయి
దనుజులఁ జెండాడి ధగణిలోఁ బ్రజల | గొనకొన్న వేడ్కలు కొనసాగఁ జేసి
యింతటి పదమున క్రితిఁ డర్హ్యుడయ్యె. | సంతతాధ్వరములు సంగ్రామసదృశ
ములు గావు వినుము నృపుల మన రాశి | యలవడ వేడిగా, నాయుధ ముఖ్య
ములు స్రుకువములుగా, మొగి శోణితములు | కలితాజ్యముగ, మాంసఖండంబులర్థి
-ప్రోడాశనంబుగాఁ (1) బొలుపు దీపించి | వేడుకుతోడుత వీరవ్రతమున
నరవి దీక్షితుఁడునై సంగరాధ్వరము | కర మొప్పఁజేసి రక్త జల పూరయును
ధీశ క్తి తోడ మస్తిష్క కర్దమయుఁ | దేశశైవాలయుఁ గృతికాంత్ర ఫేన
1
1. భృత్యుఁ డుగ్రముగాలు ముఖ్య (మూ), 2. 'పురోడాశ' మునకుఁ గల్గిన మాఱుపాటు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ha0kzvhzpwe7jpdwhvrmp0ito8517t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220292</id>
    <revision>
      <id>574107</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము యును హేతి మీనయు నొగిమత్తనాగ। తను సైకతయు నయి తగు పుణ్యనదిని సరవితో నవబృధస్నానంబు చేసి 1 యిరవొప్పఁ బ్రాపించి నిట్టి సత్పదము పరువడి యేనును బ్రబలదై తేయ | వరులఁ జ...'</comment>
      <origin>574107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="k0mr510ns3slm7spam2gchpp90ywo9p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
యును హేతి మీనయు నొగిమత్తనాగ। తను సైకతయు నయి తగు పుణ్యనదిని
సరవితో నవబృధస్నానంబు చేసి 1 యిరవొప్పఁ బ్రాపించి నిట్టి సత్పదము
పరువడి యేనును బ్రబలదై తేయ | వరులఁ జంపినయట్టి వరసుకృతమునఁ
గాదె యింద్రత్వంబు గాంచితి ననిన ! నాదట మోదించె నంబరీషుండు ”
అనుచు దేవవ్రతుఁ డౌధర్మజునకుఁ బెనుపొంద నెఱిఁగించెఁ బ్రీతితో సనుచు
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపించె నని చెప్ప వెండియుమునులు
అనఘాత్మ, తరువాత నైన వృత్తాంత | మనునొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు
ఆదినారాయణ, యాద్యంతరహిత, వేద గోచర, దేవ, విశ్వసంరకు,
యక్షర, యవ్యక్త, యధవ, శ్రీకృష్ణ, పక్షివాహన, పాపసంహార
అంజనాచలవాస, హరనుతీ చరిత, ఆంజనేయప్రియ, యచ్యుత, యజర,
మన మాని హృద్దేహకలిక సందోహ | వినుత ప్రకాశ, శ్రీవేంకటాధీశ,
భక్త వత్సల, జగత్పావన మూర్తి, | ముక్తిప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు,
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పద పద్మ మకరంద పానద్వి రేప
వంగు నాతుకూరి తిమ్మాక్యతనూజ సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్రవర్య
1
రచితమై శాంతి పర్వమున నాశ్వాస ముచితార్థ యుతముగా నొప్పి రెండవది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0mr510ns3slm7spam2gchpp90ywo9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220293</id>
    <revision>
      <id>574108</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము శ్రీ భోగిశయన, సుస్థిర, దివ్యమూర్తి | వైభవనిలవు, శ్రీవర, నాను దేశ, బాణానురాంతక, పర్వత నిలయ, వేణునాద వినోద, వేంకటనాథ, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు! ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ...'</comment>
      <origin>574108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3477" sha1="h50l2zwd2v32xulge5t6kzk2r9gcqtj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
శ్రీ భోగిశయన, సుస్థిర, దివ్యమూర్తి | వైభవనిలవు, శ్రీవర, నాను దేశ,
బాణానురాంతక, పర్వత నిలయ, వేణునాద వినోద, వేంకటనాథ,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు! ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె :
ఆరీతి &quot;శూరు లశ్యంత పుణ్యాత్ము | లారూఢి” నన విని యమతనూధవుఁడు
&quot;
రణోపాయ ప్రకారము
'కాల నిరూపణ శ్రమ రణోపాయ | జాల మెఱింగింపు సరవితో నాకు.&quot;
ననవుడు గాంగేయుఁ డట్లకాకనుచు | &quot; విసుము ధర్మాత్మజ, విశ్వంబులోన
వానయు సీతును గర్జించి మఱియు 1 జానొన్ప మండువేసవి గాకమునుపె
యదను మీఱంగ సస్యంబుల పంట లొదవెడుళఱి, 'సైళ్లు నొగిఁ గట్టియలును
గడవును గల త్రోవగాఁ జూచి శ్రీ నడచి | యసదృశ విస్ఫూర్తి నఖిలాయుధములు
హయములు గజము 3 స్వందనంబులును | జయము మీఱఁగ సవరణలు పూర్వంపుఁ
గలిమిచే శత్రుభీకరములై యుండ | వలయు; నిస్సాణాది వాద్యముల్ వలయు ;
వఱలుచు వేగులవారిచే నరుల | తెఱఁగెఁ గుచువచ్చి తెరువున, డప్పి
పొందినచోటఁ జొప్పుగ వేలములను బొందుగా విడియంగఁ బోయెడు వేళఁ,
బొలుపు మీఱఁగ నిద్రపోయెడువేళఁ, దలకొని యశనంబు తడసిన వేళ,
నలసిన వేళ పాయక విచారించి | చలమున శత్రులఁ జం వంగ వలయు.
చెట్టును తాళ్లును జెలఁగి పల్లంబు | మిట్టయు నీళ్లును మెదలని రొంపి
యును లేక 3 సమమునై యున్న ట్టి చోటు, ! అనయంబు హయములు నరదముల్ చనఁగ
నన్నువై సమార్గంబు, సరసి నేపోయి | ఘనముగాఁ బోరినఁ గలుగు జయంబు,
ఎలబుతోడుత నుత్సహించి శాత్రువులు / పొలు పొందఁ 'బోయిరి పోయి' రటంచు
నొర్పులు బొబ్బలు నార్భటంబులును దర్పిత సింహనాదములును జేసి
1. 'శత్రు'పై నెత్తునది ' యనుట యధ్యాహార్యము. 2. ( నడచుటకర్జ మనుట యథ్యాహార్యము.
3. సమమయె. 4. బొడిచిన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h50l2zwd2v32xulge5t6kzk2r9gcqtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220294</id>
    <revision>
      <id>574109</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారత్ ము యతిరయంబునఁ బోరునట్లుగా రాజు తతభంగితో సముద్ధతీ చూపవలయు. నూల్కొని యేనుఁ గేనుఁగు బేర్చినట్లు । గాల్కల్లి పులికిని గ^శ్రీరవంబు నఁ బుట్టినట్టి యున్న తియును గల...'</comment>
      <origin>574109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="cckvss456ujh9r75ry4q8ealc17wals" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారత్ ము
యతిరయంబునఁ బోరునట్లుగా రాజు తతభంగితో సముద్ధతీ చూపవలయు.
నూల్కొని యేనుఁ గేనుఁగు బేర్చినట్లు । గాల్కల్లి పులికిని గ^శ్రీరవంబు
నఁ బుట్టినట్టి యున్న తియును గలుగు | ప్రకట యోధులు వలె బవరంబునకును.
పొసఁగ దేశ విశేషములు విను మనఘ! కపటున సౌవీర గాంధార సింధు
దేశయోధులు మహాతీవ్ర శౌర్యమున। లానీ కథారంబులను సబళ సులఁ
సిమసంగినరీతిఁ దనరంగమున | వసుధ శత్రులఁ బొడువంగఁ జాలుదురు.
ఎలయ నౌశీనరు లెల్ల కైదువుల కును నేర్చి సత్వంబు గుఱు తెఱుంగుదురు.
నెఱయంగఁ బ్రాచ్యు లేరికకయ్యములను। నెఱిఁగి దంభంబుల నీవు బూఱుదురు.
పోట్లమై యవన కాంభోజులు మధుర । చుట్ల నుండెడువారు శూరత్వమెసఁగ
బలిమిమై గుఱ్ఱపు బవరంబునకును| అలవడి యుండుదు రందంర వొగడ.
రూపింపఁగా మూర్ఖరులు బ్రద్దపరులు | నావజ్జ బరిణతులై యుందు రెవుడు .
కడగి మాళవులు పెక్కండ్రువచ్చినను | బడలక చతురంగబల సంగరములఁ
జతురులై ఘనయుద్ధ సన్నద్ధ మహిమ | ధృతిగల్గి గెల్వం గఁ దివిరి యుండుదురు.
సరవితో సకల దేశంబులవారు 1 గరిమయు శౌర్యంబుఁ గలిగియుండుదురు.”
అనుచుఁ జెప్పిన విని యమతనూభవుఁడు | పనివడి గాంగేయుఁ బలికె నెంతయును;
&quot; సరవీతో సౌమ్యు లసౌమ్యుల భంగి | సరన నసౌమ్యులు సౌమ్యుల గతిని
జరియింత్రు వారల చందంబు చెవుడు | కరుణతో&quot; ననిన సగ్గాంగేయుఁ డనియె :
వ్యాఘ్ర గోమాయు సంవాదము
“మనుజేశ, వ్యాఘ్ర గోచయు సంవాద మను నితిహాసంబు నట నెఱిఁగింతు.
పురిక యనంగ నొప్పులు గలయట్టి పురిఁ బౌరికుండను భూపతి క్రూర
కర్ముఁడై మఱి కాలగతిఁ జొచ్చి, యంత్ర | నర్మిలి గోమాయుపై ధాత్రిఁ బుట్టి
తనపుట్టు వెఱిఱియుఁ దాత్చర్యవృత్తి | చెనసి రూఢవ్రత శీలత్వమునను
మాంసంబు ముట్టక మహిత సద్వృత్తి | హింస చేయక కడు నేపుతోడుతను
ఫలములు మూలముల్ పత్రసంచయము జలములు నాహార సరణిగాఁ జేసి
వర్తింపఁదొడగిన, వలనేది యపుడు | మార్తురై తోడి గోమాయువులెల్ల
“ఇక్కడి వ్రతమిది ? యెలమితో వినుము | మక్కువతోడుతో మన జాతీయందు
లేనిది తగున్ ! మేలిమి మాంసమిపుడు | ధీనత, నీమిదె తెచ్చి యిచ్చెదము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cckvss456ujh9r75ry4q8ealc17wals</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220295</id>
    <revision>
      <id>574110</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '4 శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము 1 S పొలవక భక్షించి సుఖని ” మ్మనుచు | నలవడఁ బ్రార్థింప నందుకుఁ జొరక నక్కడ దృఢ నిశ్చయంబుతో నుండె. | ఒక్కనాఁ డౌవార్త యొప్పుగా నెఱిఁగి భూనుత, వన మృగంబు...'</comment>
      <origin>574110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="plsytz0g189grbnhz8sdplkzk1ssich" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4
శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
1
S
పొలవక భక్షించి సుఖని ” మ్మనుచు | నలవడఁ బ్రార్థింప నందుకుఁ జొరక
నక్కడ దృఢ నిశ్చయంబుతో నుండె. | ఒక్కనాఁ డౌవార్త యొప్పుగా నెఱిఁగి
భూనుత, వన మృగంబుల కెల్ల మ ఖ్య మైన శార్దూల మయ్యడ కేఁగుదెంచి (1)
సొరిది గోమాయువుఁ జూచి యిట్లనియె: | “పరచు పుణ్యాత్మక, భావంబులోన
నరయంగ సౌమ్యఁడనని యెఱిఁగితిని. | పురుష వ రేణ్య, యిప్పుడు నన్ను జెంది
యతులిక సౌఖ్యంబులందిన మేలు | కుతలంబునందు నుగ్రుండను మాట
చిరభక్తి నుడుగంగఁ జేసి శిక్షింపు. వరుసతో, నా బాంధవంబు సేయుచును
మెలఁగంగ వలయు నిమ్మయి.” నన్న నపుకు | పొలుపొంద శార్దూలను ఖ్యున కనియె :
అనయ మాశ్రయణీయుడవుగావె నీవు ; | ఘనుఁడ, భోగంబులు గాకున్న నేమి ?
పరఁగ భోగంబులపై నాకు వాంఛ । యరసిన లేదు; కార్యాకార్యనితతి
నాయెఱింగినరీతి నయబుద్ధితోడఁ | ఔయక చెప్పిన, భవదీయ భృత్య
నరులు కోవముచేసి వడిని భేదింతు; ॥ గురవడి దానిచే నొప్పమి పుట్టు.
కలయంగ వారలు గలఁచిన నీవు | కలఁగకుండుటకును గరిమ నాబుద్ధి
పాటించుటకును దప్పక సమయంబు | నీటుతోఁ జేసి మన్నింపు ; మన
నీకడ వర్తింతు నెమ్మితో ననినఁ | జేకొని సమయంబు చేసిన, నక్క
పొలుపొంద సంప్రీతిపొంది పెంపొంది | పులికి దినంబుకు బుద్ధులు చెప్పి
కొనుచు వర్తింపంగఁ, గొండొకకాల | మునకుఁ జూపోప కప్పులి మూలబలము
తీరముగా నొప్పులి దినిడు మాంసంబు | నరయంగ హరియించి యా నక్క యింటఁ
గర మొప్ప గొందిలోఁ గానరాకుండ నెరవుగాఁ బెట్టిన, నింతటిలోన
రీతిల పరీ రక్షణమును | జ్ఞాతిగాఁ దానె నిచ్చలుఁ జేయుఁ గానఁ
బరఁగ గోమాయు వప్పనికి స్తేతెంచి 1 గరిమతో మాంసంబు గానక యంత్
'నెవ్వరు మ్రుచ్చిలి రీ మాంస! మనుచు | నివ్వటిల్లిన వగ నెఱియ నప్పులికి
నెఱిఁగింపఁ బులియును సేపు దీపించి । తఱలక మ్రుచ్చిలితో మరియంగఁ,
గనుఁగొని యెప్పటి కపట సేవకులు | పనిపడి కపటంబవన్ని మాంసంబు
1
1
సరయు తెఱఁగును నవుడు ఘటించి, దొరకొని మఱియు శార్దూలంబు మనసు
వెస నక్క మీఁదను విఱుఁగంగఁ కోసి | తనుకులు గల భృత్యతతి యిట్టులనియె :
&quot;కరుణాఢ్య, వినుము నక్కకు నేటివ్రతము ! | చిరతరమతిఁ 'బిల్లిశీలంబు ' గాదె!
1. నివ్వటిల్లఁగ నక్క 2. తనుగులు, (మూ).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plsytz0g189grbnhz8sdplkzk1ssich</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220296</id>
    <revision>
      <id>574111</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము నయము మీ అంగ నిన్నాళ్ళు నీ భయమున మాటనూట పలుకంగ నోడి యుంటిమి; యిఁతలో నొద నె మ్రుచ్చిమియు; 1 నంటున దాఁచె వెంకయు మాంసమిదిగో, అదిగాక మఱియు సేమైనను జేయు | నిధి పాపజాతి...'</comment>
      <origin>574111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="j7exa3fdlaoindlet1ibutbbxtybvhn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
నయము మీ అంగ నిన్నాళ్ళు నీ భయమున మాటనూట పలుకంగ నోడి
యుంటిమి; యిఁతలో నొద నె మ్రుచ్చిమియు; 1 నంటున దాఁచె వెంకయు మాంసమిదిగో,
అదిగాక మఱియు సేమైనను జేయు | నిధి పాపజాతి నీకేమి చెప్పుడుము ! &quot;
అనుటయుఁ గోపించి యాపులి నక్క 1 గనుఁగొని దీనిని ఖండింపుఁ డనుచుఁ
బలిచిన, దానిఁ దప్పక గొనిపోవ | విని పులితల్లి భావించి వ్యాఘ్రంబు
కనియె : &quot;నిత్తెఱఁగెల్ల సకట! కృతిమము | పెనుపొంద బే వై భృత్యుల మాట
వలన గోనయువు వధియింపఁ బనువు | తలఁ పెట్టుపుట్టెనో తనయుండ, నీకు (7)
వడి బుద్ధిమంతునివలన దుర్బుద్ధి, నడుకొని యధికువల్నను హీనజనులు
వలనొప్ప రూపసివలనఁ గురూపి | చెల రేగి కోపంబు సేయుదురిట్లు
తలకొని ధర్మ మధర్మంబు భంగి, 1 దలఁగి యధర్మంబు ధర్మంబుమాడ్కి.C
దోఁచును ; కటకటా ! ధూర్తులై నట్టి | నీచుల మాటల నెఱి వినదగునె?
ఎలమి దీపింపంగ 'నెద్దీన్' ననఁగఁ ! గలగొని 'గొందిని 8X’
ట్టనఁ దగునె!
చెనసి యీనక్క వచ్చిన నాఁటనుఁడి మనకుఁ జెప్పినబుద్ధి మఱువంగఁ దగునె !”
యనవుడు శార్దూల మానక్కఁ బిలువఁ | బనిది కొఁగిటఁ జేర్చి బాష్పముల్ గ్రమ్మ
రవణించి మంచిమాటల గారవింపఁ, | బ్రవిమలమతి నక్క పలికె &quot;నవ్వుచును :
“నను మంచివాడని నయము దీపించి | కొనియాడి కొనియాడి తొలఁదిగా కివుడు
మానంబు వోకార్చి మర్దింపఁ బంచి | పూని యిప్పుడు ప్రియంబులు వల్క నేల !
నను బదస్థునిఁ గాఁగ న^ఁ జేయునపుడు | పెనుపొంద నీభృశ్యబృందంబు దలఁపు
లను బడకునికికి, లలి నాడుబుద్ధి |
। వినుటకు బాస గావింపవే నీవు ?
ఎఱిఁగిన నైనను నేఱుఁగమినైనఁ | బరుసున నొక్కని భంగ పెట్టుదురే!”
యని పాసి వనమున కరిగి యానక్క దినమును నిరశన దీక్షచే నెగ
పలు తెఱంగులను సద్భావ విఖ్యాతిఁ | దలకొని పరఁగు పదంబున కరిగె.”
అని చెప్చినను విని యాధర్మరాజు |
1 తనర నేభంగి వర్తనమున నృపతి
సునిశిత విస్ఫూర్తి సుఖయునై యుండు!&quot; | ననుటయు గాంగేయుఁ డర్థినిట్లనియె:
'ఆలస్యమును నసహాయత్వమెపుడు చాలంగఁ గొఱదు జగతిలోపలను.
ఒక్క యుద్ధముతొల్లి యురుతపోనిష్ఠఁ | దక్కక యున్న నంతట బ్రహ్మ మెచ్చి
' వర మేది యడుగు పావన లీల' ననిన | సరవి నయ్యుష్ట్రంబు సంతోషముంది
1. మ్రుచ్చిలియు. 2. దగదు. 3. గట్టింప. 4. నప్పులికి. (మూ)
&quot;
-
&quot;
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7exa3fdlaoindlet1ibutbbxtybvhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220297</id>
    <revision>
      <id>574112</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము &quot; భారతీ నాయక, భావనాతీత, నీరజాసన, దేవ, నిగమాంత వేద్య, జడమతి నామెడ శతయోజనములు | నిడుపుగా నీవె మన్నించి &quot; నావుడును ఆవిరించియు దాని కారీతివరము | వావిరి న...'</comment>
      <origin>574112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="188y9uu7a04ecfg7yypy53bphdbexd7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
&quot; భారతీ నాయక, భావనాతీత, నీరజాసన, దేవ, నిగమాంత వేద్య,
జడమతి నామెడ శతయోజనములు | నిడుపుగా నీవె మన్నించి &quot; నావుడును
ఆవిరించియు దాని కారీతివరము | వావిరి నిచ్చి పూర్వపు సీను కరిగె.
పరమతి నదియును వరగర్వమునను | అరుదారఁగా సహాయంబు నొల్లకయుఁ
దిరుగుచు సంతలో ధృతి నొక్కనాఁడు | సరసంబుగా సజ్జుచాది మేయు దును
బెనువాన పట్టినఁ, బేర్చి యుద్ధంబు | తనమెడ : యొక గుహా ద్వార ుబు
నిడి నిద్ర వోవంగ, నెఱినొక్క నక్క | కడఁళతోడుతఁ దనకాంతయుఁ దాను
నాగవి వడిఁ జొచ్చి యాఁకలిజేత | బాగొప్ప నుష్టంబు బంధుర గళము
కబళించి నెత్తున కండలొండొండ | ప్రబలంబుగాఁ దినఁ, బరగ మేల్కాంచి
తనమెడ పొరలించు తఱి, నక్కలంతఁ | దినుచు నరంబులు ద్రెంప నష్టంబు
తీపులగ్గల యి ధృతిదప్పి యంకఁ | బ్రావుగా నిర్గత ప్రాణంబు నయ్యె.
ఇట్టి చందంబున నీవును గాక ॥ గట్టిగా సాహాయ్యకలను వర్తింపు.”
&quot;
మనవు డిట్లనిపల్కె నాధర్మరాజు : 1 “ అనఘాత్మ, పరివంధి యధికుఁడయ్యినను
భావింపఁగా నల్పబలుఁడైన రాజు | ఏవిధి నాపద నీట నిస్తరించు?
చెప్పవే ” యనవుడు చెలఁగి భీష్ముండు | అప్పుడిట్లని పల్కెయమతనూజునకు ;
నదీ జలధి సంవాదము
“ జననాథ, విను నదీ జలధి సంవాద ॥ మను కథ గలదు; పాయక సముద్రంబు
తగ సుఖగోష్ఠి నెంతయునుండి వేడ్క మిగులంగ నదులతో మెఱసి
'పొలుపొంద మీతటంబుల వృక్షసమితి | తలకొని మీరలు తఱిమి పాణినను
ధరఁ గూలుచుండ వేతనము లవేల | గురుతరలీలలఁ గుదురయి యుండు !
పెను పొంద మీ కేమి ప్రియమొనరించె? | మునుకొని వాని నున్మూలన చేయ
మీకు శక్యముగాదొ మెఱయంగ ” సనినః | గైకొని యుదధితో గంగయిట్లనియె:
&quot; ఎడపక తమబిగు వెడలక నిలిచి | పడును భూజంబులు; పడి వేతసంబు
అలవడఁగా నమ్రమై వేగమెల్ల | వలనొప్పఁ గడచి పూర్వస్థితి బ్రదుకు,”
'ఆరీతి గైకొని యరిమహీపతుల | శూరత పెంపును సురుచిరలీల
తసశక్తియు నెఱింగి తాలిమితోడ నొనరంగ నెంతయు నుచితవర్తనల
నతిని యుద్ధతి మాన్చి యటహీనబలుఁడు | చతురతఁ జెడక నిచ్చలును వర్తిల్లు.”
131&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>188y9uu7a04ecfg7yypy53bphdbexd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220298</id>
    <revision>
      <id>574113</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'EO ద్విపద భారతము నన విని మోదించి యాధర్మరాజు | తనరంగ నిట్లను : &quot; తగుపదంబులకు నరయంగఁ గులవంతులగు పరిజనులు | దొరకక యున్న సుద్ధురవృత్తితోడ నవనీశుఁ డేమిసేయఁగఁ గలవాఁడు ? | వివరింపు. &quot; మ...'</comment>
      <origin>574113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="2mdvys7u5wliq9ugp6dm6kbj6uxj1oo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;EO
ద్విపద భారతము
నన విని మోదించి యాధర్మరాజు | తనరంగ నిట్లను : &quot; తగుపదంబులకు
నరయంగఁ గులవంతులగు పరిజనులు | దొరకక యున్న సుద్ధురవృత్తితోడ
నవనీశుఁ డేమిసేయఁగఁ గలవాఁడు ? | వివరింపు. &quot; మనుటయు వెండియు సనియె:
కుర్కురోపాఖ్యానము
ఇతిహాస మొక్కటి యిందుకు వినుము | అతుల విస్ఫూర్తి సంయమినరుఁ డొకఁడు
తగఁ దపోనిష్ఠమైఁ దనయాశ్రమమున నెగడంగ నచ్చట నిఖిలజంతువులు
ననువొంద సతిని దయావి శేషమన ఘనముగా నిల్చి సుఖంబున్న యంతఁ,
బరగంగ వానిలోపల నొక్క, కుక్క 1 నరభక్తి సమ్మానినర్యునిఁ గొలిచి
తిరుగుచు నుండె; సంతట నొక్కనాఁడు | ఊరువడిఁ బజు తెంచి యొక వింతదువ్వు
పట్టంగ వచ్చినఁ బాఱి యాకక్క 1 గట్టిగా నమ్మానికడకు 'నేతేరం,
గనఃఁగొని యది దువ్వుగాఁ జేయుటయును! బనివడి కవియంగ భయమంది పాజె.
అంత బెబ్బులివచ్చి యడరిన దాని నెంతయుఁ బులిఁజేసి యిట గెలిపించె;
ఒక మత్తకరిఁ జూచి యొదిగిన దానిఁ బ్రకటించి కరిఁ జేసి పాపె భయంబు ;
కంఠీరవము వచ్చి కడఁగిన దానిఁ 1 గంభీరవంబునుగా నొనరించె;
శరభ మే తేరంగఁ జలితమయ్యినను | శరభంబుగాఁ జేసి సంతోషమిచ్చె.
మానుగా దీవనక్రమంబున నెక్కు | డైన సత్యము కనకబ్బినఁ గుక్క
శరభరూపంబున సాహసస్ఫూర్తిఁ 1 దిరుగుచు నుండి మత్తిలి యంతలోనఁ
దనలో విచారించేఁ &quot; దాపసోత్తముఁడు । ఒవరంగ ననుఁ గని యొండు సత్వంబు
ఘనముగా మదిని బెగ్గిలి పాటునపుడు | ఎనయంగఁ గృపతోడ నివ్విధ బునను
ధృతి శరభము నొనరించునో దానినతులిత విస్ఫూర్తి; నట్లైన నాకు
&quot;
వే విధంబుల మీఱి విహరింపరాదు; కావున నీ మౌనిఁ గడఁగి వధింతు.”
నని విచారముసేయ నమ్మాని యెఱిఁగి | &quot;యనిశంబు సకట, యీ యధమ జాతికిని
ఉన్న తస్థితి తగదూహింప,&quot; సనుచుఁ గన్నన శ్వానంబుగా నొనరించె.
అదినఁ గులహీను లపని లోపలను ఒద వంగ మాననీయులుగారు వినుము.”.
అనిచెప్ప భూవిభుం దాపగానూతిఁ గనుఁగొని యనియె: “నో కారుణ్యమూర్తి,
యాశ యవంతమై యభివృద్ధిఁ బొందు ; | ఆసానతోనున్న యా సుయోధనుని
1. ఖండింతువనుచు. 2. పుజాతి - కున్నత. 3. యెంతైనను 4. తోడుత,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mdvys7u5wliq9ugp6dm6kbj6uxj1oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220299</id>
    <revision>
      <id>574114</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము తృతీయాశ్వాసము I 1Xలిసి యుండఁగఁ జూడఁగా &quot;మదీయాశ | 3 చెలఁగి కుంఠితమును జేసి దుర్బుద్ధిఁ గావించె నన్ను ; నక్కట యాశ యడఁప | నే విధంబుననైన నిరి బుర్లభంబు.&quot; సుమిత్రోపాఖ్యాన...'</comment>
      <origin>574114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4410" sha1="7eq9vt4enw11vtcfpk5cebmpm2vqfp3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము తృతీయాశ్వాసము
I
1Xలిసి యుండఁగఁ జూడఁగా &quot;మదీయాశ | 3 చెలఁగి కుంఠితమును జేసి దుర్బుద్ధిఁ
గావించె నన్ను ; నక్కట యాశ యడఁప | నే విధంబుననైన నిరి బుర్లభంబు.&quot;
సుమిత్రోపాఖ్యానము
అనవుడు భీష్ముఁ డిట్లనియె: &quot;హైహయుఁడు ! మరుఁడు సుమిత్రుండు గలఁ జొక్క రాజు
వేఁట నోయినచోట వెనఁదన
చేతి ! వాటంబుగా కటుపడిన మృగంబు
అమ్ముతోఁ బాఱంగ నట దాని వెంటఁ | గ్రమ్మినరీతి భూకాంతుండు వోస
సౌకమరి దవ్వయ్యు నొగ మరి చేర్య ప్రకటితగతి సయ్యుం బాఱఁ బాఱంగ,
నాన పెంపున నృపుండరు గంగ, నదియు గాసిల్లఁగా ఘోర గహనంబు చొచ్చె.
మనుజేశుఁ డలసి వేచుఱు సంతనొక్క.. | మునిపల్లె కేగి యమ్మునులకు మ్రొక్కి
యాహఢఁ గందమూలాదులు వారు నాకక యీయంగ వడి దప్పి దేఱి
కృతమతి నున్నచో ఋష భాఖ్యుఁడైన | యతి సుమిత్రునిఁ జూచి యంత నిట్లనియె :
“వనరుచు నొంటిమై సనయన కేమి | పనికినై వచ్చితి పార్థివచర్య !”
యనవుడు ఋషితోడ సఐనీకుఁ డనియె “మునికులాధీశ్వగ, మునిసార్వభౌమ,
అరయంగ నొకమృగం బమ్మతోడుతను। అరుగంగ వచ్చితి నాసాస నిటకు,
కరుణాఢ్య, యాసకఁ గడలేరు వినుము ! వరమతి&quot; సనిస భూవరున కిట్లనియె :
“విను తీర్థయాత్రకై వెస నేనుబోయి | పనివడి యంతలో బదరి కాశ్రమము
. నందును గృశగాత్రు సత్యంత పుణ్యుఁ | బొందుగా దనుఁడను మునివతంసంబుఁ
గని భ క్తి ఁ బ్రణమిల్లఁగా వేడ్క నతఁడు । నొనర నాతిథ్యంబు నొనరించి నాకు.
ఈ రీతి నొనరింప నిట మునియొద్దఁ | బౌరుషం న ధర్మఫణితులు వినుచు.
నుండంగ నొక్కనాఁ డుర్వీకుఁ డొకఁడు | నిండు నేత్రంబుల నీరు గాజంగం
బనవించి వనవించి బలములుఁ దాను | మునిపతి గాంచిన, ముసుకొని యతఁడు
. అతిథి సత్కారంబు లాచరించియును గతులు మీఱంగ నాగమన కారణము
నడిగిన, భూపతి యతని కిట్లనియె: | “తడయక మునినాథ, తనయుఁ డొక్కరుఁడు
మృగయావినోదియై మెలగి కానలను దగిలి రాకుండినఁ దగ వానివెనుక
వచ్చి, కానక యాసవడిఁ ద్రిప్పుకొనుచు | వచ్చితి.” ననవుడు వదనంబు వాంచి
1. వలసియుండఁగ మదీయాళచనపుడు - చెలంవారకుండి పడఁజేసె దుగుృద్ధి (1) ఓరియంటల్ ప్రతి.
2. 'వాఁడు
తేజ' యనుట యధ్యాహార్యము. 3. చెలువారం గుంజతచేసి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7eq9vt4enw11vtcfpk5cebmpm2vqfp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220300</id>
    <revision>
      <id>574115</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము చింతించి యిట్లనె క్షీతిపతిఁ జూచి: “అంతంత సర్థాదులగు ఫలంబులను బ్రార్థింపఁగా సిగ్గు పఱుపక యర్థి నర్థితోడున సులభర్దునిఁ జేయు యే ! ననమ కృతార్థుండు సరిది తలంప. ”...'</comment>
      <origin>574115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4173" sha1="gss5npq8tzmqtfkfnr64gey7kny0g4a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
చింతించి యిట్లనె క్షీతిపతిఁ జూచి: “అంతంత సర్థాదులగు ఫలంబులను
బ్రార్థింపఁగా సిగ్గు పఱుపక యర్థి నర్థితోడున సులభర్దునిఁ జేయు
యే
!
ననమ కృతార్థుండు సరిది తలంప. ” | అని పల్కి మఱియును సనియె నమ్మాని :
“గొనకొని వినుము సద్గుణవంతు డొకఁడు | ధనవంతుఁడగు నొక్క ధరణినాయకునిఁ
దనకూడు నీరకై ధనము నర్థించి ! చననొప్పఁ డద్బాలిశత్వంబు పేర్మి
నలవడ విహతాశుఁడై లజ్జవొంది ! వలనొప్ప నిస్పృహవ్రత మాచరించె.”
అనిచెప్పి “తొల్లి యే సస్పార్థి వేంద్రు | వెనుకొని ధన మర్థి వేఁడి, లేకున్న,
జసనుత! తత్కాల జనిత వైరాగ్య ॥ మునఁ దవంబునకును మునుకొంటిఁ దెలిసి.
'ఆస దొలంగిన నతుల సౌఖ్యంబు | వాసిగాఁ గల్గుఁ ఔవనవృత్తి' ననుచు
నయము వీరద్యుమ్నునకుఁ గరుణించి | జయసిద్ధిఁ దనతపస్సంపద వలన
నరయ భూరిద్యుమ్ను నతని నందనునిఁ | గరుణ తోడుతను నాకర్షించి యిచ్చి
వీడ్కోల్పె” సనీ
చెప్పి వెసఋషభుండు | వేడ్క సుమిత్రుని వివిధ రీతులను
రమణతో మృగయాభిరతుఁడు గాకుండఁ గ్రమమున బోధించెఁ ; గౌంతేయ, నీవు
తగ నిరాతుండవై తాపంబు దక్కి యగణిత సుఖని గ” మ్మనిన నిట్లనియె :
“అసమ, నీ వాక్యామృతా స్వాదనమునఁ | దనియదు నామది ; ధర్మమార్గములు
వివరింపు&quot; మనుటయు వెండియు ననియె: “తవిలి యెం తేనియుఁ దనుభూమిఁ బరుల
యవనిని ధనము లుపార్జింపవలయు, ప్రవిమల రాజ్యధర్మంబులు గలుగు (1)
తగు నుపాయంబున ధనములు గూర్చి నెగడంగ వలయును నిఖిల ధర్మముల.
మేదినిఁ దెరవాటు మ్రుచ్చిమి గలుగు | నా దయాహీనుల నటనెంత సత్య
వంతులైనను వారి పను ధేశ్వరుండు | వంతంబుతో నేలఁ బాపంబువచ్చు.
పాలుపొంద సన్యాయమున వృద్ధిఁబొండు 1 బలములచే గెల్సు ప్రాపింపదనము !
I
శాసవ్యోపాఖ్యానము
5
ఇతిహాస మొక్కటి యిందుకు వినుము | అతులిత పారియాత్రాచలంబునను
ఒక బోయ ధర్మసంయుత బుద్ధినుండు; ప్రకటించి వింట నేర్పరి చతుకుండు;
తిరముగా మృగవితతి ప్రకారజ్ఞ సరసుండు; కాంతార సంచార శాలి.
1
1. హ్లాదమానను. 2. తెరువాటు. 3. రాజ్ఞ. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gss5npq8tzmqtfkfnr64gey7kny0g4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220301</id>
    <revision>
      <id>574116</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వానము తల్లికిఁ దండ్రికిఁ దద్దయు భక్తి । మొల్లమా మధుమాంసములు ఫలాదులును గూడు గూరలు దొరకొలిపి వారికిని | వేడుక సేయుచు వివిధరీతులను 3 అరయంగ వలయు నాహారము...'</comment>
      <origin>574116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4881" sha1="20ezs8ss9dvc8sjy81ar5srhi2zyygn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; తృతీయాశ్వానము
తల్లికిఁ దండ్రికిఁ దద్దయు భక్తి । మొల్లమా మధుమాంసములు ఫలాదులును
గూడు గూరలు దొరకొలిపి వారికిని | వేడుక సేయుచు వివిధరీతులను
3
అరయంగ వలయు నాహారముల్ మునుల కరసి యిచ్చుచుఁ, జుట్టునకులఁ జంపుచును,
కాపవ్యుఁ డను పేర ఘన శౌర్యమహిమ | దీపింపనుండ, నత్తేజంబు గాంచి
నా
1
యా పొలంబునఁ గల్గు నా దన్యు లెల్లఁ | బ్రావింప మనలకుఁబతివలె ననుచు
నందఱు గమిగూడి యాతనిఁ గాంచి 1 ' పొందుగా మము నేలు పుత్రులఁబోలె
నన, విని కాపవ్యుఁ డందఱఁ జూచి | పనివడి యెంకయుఁ బలికె నిట్లనుచు :
“శిశుజన మునిజన స్త్రీ జనంబులను | విశేసింపఁగా రాదు వినుఁడు చెప్పెదను.
అనిశంబు నెట్టివాఁడై నను గడగి | తనమీఁదఁ గవియక తాఁ జంపరాదు;
చెల రేగి స్త్రీలనుఁ జేపట్టఁ దగదు; | బలిమితోడుతను గోబ్రాహ్మణో త్తముల
సంకట పెట్టంగఁ జవదు; మీరిట్టి పొంకంబు లెఱిఁగి యెప్పుడుఁ బంపుసేసి
బ్రదికెద రేని మీ పతికాడు. &quot; సనిస | అదను మీఱఁగ లది సమ్మతించి
వరఁగఁ గాపవ్యుని పంపుసే యుచును | ఇరవొప్ప బుధులకు హితవొనరించి
పాపంబులను బాసి ప్రజ్ఞదీపించి | శాపవ్యుఁడును దారుఁ గని రిహపరము,
సరవిఁ గాపవ్యుని చరితంబు వినిన । పురుషులు గాంతురు పుణ్యలోకములు;
వలనొప్పఁ బలియింప వనమృగదస్యు | కలిత బాధ తొలఁగుఁ గలుగు సౌఖ్యములు.”
అని చెప్పి మఱియు నిట్లనియె భీష్ముండు: | జననాథ, వినుము నిశ్చలబుద్ధితోడ
శ్రీలీల దీర్ఘదర్శియు మఱి ప్రాప్త, | కాలజ్ఞుఁడును, మహాఘనుఁడైన దీర్ఘ
సూత్రంండు ననఁగను సొరిది మత్స్యములు | మైత్రివాటించి వేమఱు తమలోనఁ,
బ్రకటించి జలచర బహుళమైనట్టి । యొక యేటిమడుగులో నుండినయంత
వేనవి చొచ్చిన, వేస దీర్ఘదర్శి । వాసిగా నిద్దఱి వలనొప్పఁ బిలిచి,
“మదునింకఁ బాటెడు మన మొక్క యెడకుఁ గడఁకతో నీరులుగలుగు చోటికిని
భోపంగవలె” 'నన్న బుద్ధి జింతించి | కావరంబునఁ బ్రాప్తకాలజ్ఞుఁ
'ప్రాప్తమయ్యిన కార్య భంగు లెఱింగి | యాప్తత మీటింగ నప్పటప్పటికిఁ
జలముతోఁ దగినట్లు సలుప్తంగ వలయుఁ | గొలఁదిగా ' ననెడు పల్కులు విని దీర్ఘ
సూత్రుఁ డిట్లని పల్కె &quot;శుభమూర్తులార! | ధాత్రిలో జలధి చందమున నీమడువు
ఉన్నది; ఉత్త మీళొగిఁ జింతయేల కన్ననఁ దఱి రాఁగఁ గందముగాక. ”
యనుచుఁ బల్కిన విని యా దీర్ఘదర్శి ! ' ఘనులార, యిది ' దాని తలఁగి
బుద్ధిగా '
&quot;
1
కాలజుఁ డనియె:
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>20ezs8ss9dvc8sjy81ar5srhi2zyygn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220302</id>
    <revision>
      <id>574117</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము కరమొప్పఁగా లోతుగలయట్టి మడుఁగు | కరిగెఁ; దక్కిన రెండు నందులో నిలిచె అంతలో నొక్కనాఁ డానడుఁగునకు నెంతయు జాలరు లేతెంచి చొచ్చి కరముల నా • మత్స్యగణములఁ బట్టి | తరబ...'</comment>
      <origin>574117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="54koxygn77lfss830lctpk4peuacviw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
కరమొప్పఁగా లోతుగలయట్టి మడుఁగు | కరిగెఁ; దక్కిన రెండు నందులో నిలిచె
అంతలో నొక్కనాఁ డానడుఁగునకు నెంతయు జాలరు లేతెంచి చొచ్చి
కరముల నా
• మత్స్యగణములఁ బట్టి | తరబడి వేడ్కతోఁ ద్రాళ్ళ గ్రువ్వగను,
గరిమతోడుతఁ బ్రాప్త
కాలజ్ఞుల డనియె: ! &quot; ఇరవొప్పఁగా నేను నిందొక్క త్రాడు
మెండుగాఁ గఱచి యిమ్మెయి గ్రుచ్చినట్టు లుండెద ; సంతలో నొనరంగ మడుఁగు
చొచ్చెద; ” నని మదిఁజూచి మీనంబు | గ్రుచ్చినరీతి నా గుది మీల నడుము
దూఱి యాత్రాడు బంధురలీలఁ గఱచి | ధీరత మూర్ఛ చెందిన రీతినుండె.
అంతలో జాలరి యందులో మీల | వింతగాఁ బట్టి యా వేట చాలించి
గుఱుతుగా నామాలగుది రొంపిలోప | దొరఁకొని తెలినీటఁ దొలచినయెడను,
వెలయంగ నది తొడువిడిచి పాళంబు | తొలఁగి మీసములున్న తోయధి కరిగె.
తెలివెల్లఁ బోకార్చి దీర్ఘ నూత్రుండు | చెలు వేది జాలరిచేఁ బట్టువడియె.
తనరంగ వినుము జాదవుల కార్యంబు | కనుఁగొనవలయునో కమలారివంశ!
కడకతోఁ బని మున్న గావింప లేని జడుఁ డాపదలఁ బొందు సరిదీర్ఘసూత్రం
డనెడు మత్స్యముభంగి ; నప్పటప్పటికిఁ దనకుఁ దోఁచినయట్టు తప్పక యుండఁ
దెలివితోఁ గార్యంబు దీర్చిన యతఁడు | లలిమీఱఁ బ్రాప్త కాలజ్ఞుండు
బ్రతుకును ధైర్యంబు పాటించి మింది. | ప్రతి ననాగత కార్యపరత యూహించి
మనమాఱఁజేసిన, మఱి దీర్ఘదర్శి | యను మానుగతిని సౌఖ్యంబును బొందు.”
ఆన విని ధర్మజుఁ డెప గేయునకు | వినయంబు దీపింప వేడ్క నిట్లనియె :
పలిత రోమశుల సంవాద ప్రకారము
53
&quot;జగతిలోఁ బెక్కండ్రు శాత్రవులకును అగపడి యెంతయు నట హీన బలుఁడు
యేగతి నాపదగడచు వినిపింపు&quot; మనుటయు వినిపింపఁ దొడఁగె
2
వేళ
“ఆడవిలో నొక మఱియుడుగున నొక్క యెడ లాగఁ బలితుఁ డన్నెలు కొక్కటుండు.
చనవొప్ప నమ్మహీజము కొమ్మమీఁడ | ననిశంబు లోమశంబరు పిల్లి గలదు.
ఆసమీపమున నిత్యము మృగంబులకుఁ గాసిగా మాలఁడొక్కఁడు సంధ్యవే
నురులొడ్డి వేఁకువ నొగి వేడ్కతోడ | నరుదెంచి పడినట్టి యా జంతువులను
గరిమ నాహారంబు గల్పించు కొనుచుఁ | దిరుగుచు నుండంగ, ధృతినొక్క వాఁడు
నునుకొని యాహారమునకును బిల్లి | పొనరంగ నచటికిఁబోయి యాయురిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54koxygn77lfss830lctpk4peuacviw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220303</id>
    <revision>
      <id>574118</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; శాంతిపర్వము; తృతీయాశ్వాసము &quot; TE బడియె; నచ్చోట నప్పలితుఁడన్నెలుక | జడియక క్రుమ్మరఁ, జంద్రకుఁడ నెడు గూబపుల్లును, హాలికుండను ముంగి | వే బల్మి వెనకునై వెస వచ్చి తోఁప, సయ్యెల్క రెం...'</comment>
      <origin>574118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4682" sha1="crl7ln3tbhb3ha30k8rgyqhsd1tmwwm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
శాంతిపర్వము; తృతీయాశ్వాసము
&quot;
TE
బడియె; నచ్చోట నప్పలితుఁడన్నెలుక | జడియక క్రుమ్మరఁ, జంద్రకుఁడ నెడు
గూబపుల్లును, హాలికుండను ముంగి | వే బల్మి వెనకునై వెస వచ్చి తోఁప,
సయ్యెల్క రెంటికి నటఁ దప్పిపోవఁ | జయ్యన రామి నిశ్చలతఁ జింతించి
చెలిమితో సప్పిల్లిఁ జేరంగఁబోయి | వలికె: “నోమార్జాలపతి, యిప్పుడేను
దగిలిన యురుల నెంతయుఁ గొఱికెదను. । పగయేల యిక మైత్రిపాటింపవలయు.
గొనకొని ముంగికి గూబకు వెఱచి | నినుగోరి వస్తి మన్నింపు. ” నావుడును
బిల్లి యిట్లనిపల్కె బ్రియము రెట్టింప
1 నెల్లగా నార్తుల నిటఁ బ్రోచునీకు
హితము సేయఁగ వలదే! జగత్కర్త చతురత సాక్షి గాఁ జనుదెస్ము; భయము
మానము నీ &quot; వన్న మఱి మూషికంబు | జానొప్పఁ బొదిగిట సరివసియించె.
అంత నులూకంబు నా నకులంబు | సంతయు గనుఁ గొని యటువాసి చనియె.
ఇటఁ బలితుండను నెలుక యాయురులు తటుకునఁ గొఱుకక తగనుండు పెఱిఁగి
లోమశుండనియె నాలోకించి &quot; నన్నుఁ గానించి బంధ మోక్షము సేయవల!
ఆలస్యమేటికి ! ననఘ, కృతఘ్ను। శీలత యొప్పునే చెచ్చెర ” ననిన
నెలుక యిట్లనిపల్కు: “నెగ్గుగాఁ గొనకు! బలమైన యాయురిఁ బాసి మజేమి
తలఁతువో ! మిగుల జంతయు బలుఁడైన | కలితాత్ముతో సంధి కడునోనర్చియును
ఒప్పు మీఱఁగ నమ్మకుండుటే నీతి. ఎప్పుడు మాలవాఁడిటఁ జనుదెంచు
నప్పుడె యీయురులన్నియుఁ గొటికి తప్పక పోదు ; నిత్తఱి నమ్ము&quot; మనిన
నిన్ను రక్షించితి నేర్పుతో నన్ను / పన్నెగా రక్షింపవలవదే యకట!”
అనినఁ బిల్లికి నెల్క—యనా &quot; నీకు నేల | పనివాడి వేగిరపడఁగ! నివ్వేళ
CC
&quot;
&quot;
పదటిమి కొఱగాడు భవ్యాత్ములకును. | పదరంగ నేల యీపట్టున ! ” ననుచు
నిరువురు వాదింప నెఱి వేగుటయును, సరగున వేఁటకు సంభ్రమించుచును
గుక్కలు వెంటరాఁ గ్రూరకృపాణ | మక్క జంబుగఁ బూని యామాలవాఁడు
చను దేర, నాపిల్లి చయ్యనంత | నెనయంగ భయమంది యెలుకకిట్లనియె :
పరిఘనామకుఁడైన పాపకర్ముండు | అరుదెంచె వాఁడుగో యమదూతవోలే.”
అనిన నోడకుమని యాయురులెల్లఁ దననోరఁ గొటికి యెంతయుఁ బలితుండు
పరువడి బొక్కలోపలికిని బోయె : అరిగె లోమశ్రుఁడును నాభూజమునకు.
అంత నా పరిఘుండు నాయురులో వోవఁ | జింతించి దుఃఖించి చేరె నింటికిని,
ఇట లోమశుండు నీయెలుక నీక్షించి | పటుతో రామృత వాక్యపద్ధతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>crl7ln3tbhb3ha30k8rgyqhsd1tmwwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220304</id>
    <revision>
      <id>574119</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'EE &quot; ద్విపద భారతము CC ' పరమ పుణ్యాత్మక, ప్రాణదానంబు | తరమిడి చేసి మిత్రత వహించితివి. బొక్కలోపల నేల పొందుగానిటకు నక్క జంబుగ వచ్చి యుల సౌఖ్యములు పొందుము ; నన్ను నమ్ముము; రమ్మువేగ; |స...'</comment>
      <origin>574119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="o847zityz3mko3aisuojpsl81qccwaw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;EE
&quot;
ద్విపద భారతము
CC
' పరమ పుణ్యాత్మక, ప్రాణదానంబు | తరమిడి చేసి మిత్రత వహించితివి.
బొక్కలోపల నేల పొందుగానిటకు నక్క జంబుగ వచ్చి యుల సౌఖ్యములు
పొందుము ; నన్ను నమ్ముము; రమ్మువేగ; |సందేహమేటికి సర్వజ్ఞ, నీకు ! &quot;
అనవుడు పిల్లితో నాయెల్క యనియె: | పనివడి యెంతయుఁ బగవానియెడల
వలనొప్ప మిత్రభావంబు గల్గినను | నలిమీజ నతనిని నమ్మంగరాదు.
అదిగాక నీ బాంధవావళి యెల్లఁ బదపడి నను జూచి పాటించుటెట్లు?
జొచ్చి పేరాకలితోడ | రేయెల్ల గాసిల్లి ప్రియముతో నిపుడు
పిలిచిన నినునమ్మి బేలచందమున | వునొప్ప నాకును వచ్చుట తగునె!
నీవల్ల బ్రదికితి నేనును ; నీవు | నావల్ల బ్రదికితి నయ మిం తెచాలు.
ఎలమిదీపింపంగ నిత్తెఱంగునకు నలవడ శుక్రవాక్యంబులుఁ గలవు.
బలవంతుఁడైన యా పరిసంధివలనఁ ॥ గలగొనఁగార్యంబు గల్గఁ గూడియును
ఆనయ నూకార్యమైనను వానిఁ దొలఁగి | మనవలెఁ; గాకున్న మణి చేటువొందు;
అదిగాన నినునమ్మ నటు పొమ్ము చాలు | పదివేలు వచ్చి నీ బాంధవం &quot; బనుచుఁ
బలుక నంతట సిగ్గుపడి పిల్లి తనకు | వలసిన చోటికి వడి నేఁగె; నెలుక
యును బోయె మఱియు వేరొక్క చోటికిని.....
ఎలమితో
1 హీనుని నైనఁ గలసి యాపదలను గడవంగవలయు.
అందుకుఁ బిల్లియు నాయెలుకయును | బొందుగా నెఱిఁగించె భూనాథ !&quot; యనిన
యమనూతి యిట్లను : &quot; నవనిలోపలను | విమలాశ్మ, యెవ్వరి విశ్వసించినను
దురితంబు చేకూరు! దొరని యెవరిఁ | బరువడి విశ్వసింపకయున్న సౌఖ్య
ములులేవు! చెప్పమిమ్ముల
&quot;
నాకు. సనినఁ, | గలిత విస్ఫూర్తి నగ్గాంగేయుఁడనియె:
పూజనీ బ్రహ్మదత్త సంవాదము
| యర్ధమునకు నే నీతిహాస మొకటి ! పాయక చెప్పెద భవ్యాత్మ, వినుము :
“ధరణిలోపల బ్రహ్మదత్తుఁడ నంగఁ | బరగినయట్టి భూపాలుని నగరం
బూజనియను నామమునఁ జతురత్వ | భాజిని మంజుల భాషిణి' యొక్క
శారిక వర్తించు సరస రీతులను ఆమాఢి విఖ్యాతి నట నొక్కనాఁడు
1. హితమతిపైన. 2. వెఱింగించె ననుట.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o847zityz3mko3aisuojpsl81qccwaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220305</id>
    <revision>
      <id>574121</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము మాటకు నేని, భామలయెడనేని, వాటంబుగాఁ గీడు వారక సేయఁ, బగ జనియించు నే స్పగిది నెంతయును. | వగ గల్గెనేనియుఁ బాయునే! గూఢ మై వృక్షముననున్న యగ్ని చందమున | భూవర, యేవిధంబున...'</comment>
      <origin>574121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="5t1rqb4losqh77ara6u3kassids014g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
మాటకు నేని, భామలయెడనేని, వాటంబుగాఁ గీడు వారక సేయఁ,
బగ జనియించు నే స్పగిది నెంతయును. | వగ గల్గెనేనియుఁ బాయునే! గూఢ
మై వృక్షముననున్న యగ్ని చందమున | భూవర, యేవిధంబున నుండుఁగాశ-
తల్లినిఁ దండ్రి బాంధవుల సోదరులు | నెల్లగా మిత్రుల నిల నమ్మరాదు.
కర మొప్పఁగాఁ బగగల్గినవారి | సరనాథ, యేరీతి నమ్మంగవచ్చు !
క్రందుగా నమ్మినఁ గాలాంతరంబు | నందైనఁ జెడు సంశయం బేమిలేదు.”
అనుటయు వెండియు నా బ్రహ్మదత్తుఁ డనియె శారిక ఁజూచి “యట మేలుఁ గీడుఁ
గాలవశంబునఁ గాక నేయంగ। నేలీల వచ్చును నెవ్వరికైన !
,
పొసఁగ 'ననశ్యమను భోక్తవ్య' మనెడు | నసదృశ వాక్యంబు 'అవి యవుసుమ్ము. '
ఆనవిని పూజని యతిని మొగంబుఁ | గనుఁగొని &quot; మంచి వాక్యములందు నలుక
పరఁగ వారిధిలోని బడబాగ్ని రీతి | నరయంగ &quot;పకనక మనుచు నున్నదియు
అనిపల్కి నిలువక యచ్చోటు వాసి | చనియె నప్పూజని జగతీతలేశ!”
అనవుడు ధర్మజుఁ జాపగాతనయు కనియె: “నాహారంబు గానక ధర్మ
కలితులు ద్విజు లవగ్రహమ:ఖ్యదురిత | ములఁ బ్రాణ మేభంగి మునుకొని నిలుపు
విశ్వామిత్ర చండాల సంవాదము
వా” రన్న నిట్లనౌ; “వను ధేశ, వినుము | ధారుణిఁ దొల్లి త్రేతాద్వాపరముల
సందున గ్రామంబు సకలజనములు | నందంద చంపుచు నటఁ జనుదెంచె ;
ఇరవొప్పఁ జెరువులు నేఱులు నింకెఁ ; 1 గరిసనంబులును వృక్షంబులుఁ గమరె.
మహనీయ వర్ణాశ్రమములన్ని గలసె; | తహతహఁ బ్రాణులు ధరణిపైఁ బడియె.
ఆసమయమున విశ్వామిత్రమాని। గాసిల్లి మిగుల నాకఁటఁ గుంది కంది
“ద్వాదశాబ్దంబుల వఱపిది; యింకఁ | బోదు; వివిధమున బొంది నిల్పుదును!”
అని యన్న పానాదు లఖిల భూజనులఁ | బనివడి యడి రెండుఁ బడయంగ లేక
యాకలి దప్పిచే నలసి యెంతయును । జోకతో దేహంబు నుడివడుచుండఁ
బసరపు డొక్కలఁ బంది యెమ్ములను ఎసఁగు దుర్గంధంబు హేయంబు నైన
మాలవాడకుఁ బోక మది విచారించి, 1 యాలోనఁ బోఁజాలకవనిపైఁ బొరలి
1
1. అవినివిసుమ్ము | అవివినమిమ్ము (1) 2. బలగర్వియగు. 3. సహ్యులు నైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t1rqb4losqh77ara6u3kassids014g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220306</id>
    <revision>
      <id>574122</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము; తృతీయాశ్వాసము &quot; &quot;1 మొగిని బ్రాణంబులు పోప నుపేక్ష ! దగదు; రక్షించుట ధర్మ మిత్తఱిని. ” అని యని చింతించి, 'యామాలవాడఁ | కొనకొని యొకమాల కుక్క నుజంపి తోలొల్చి మాంసంబు తుద...'</comment>
      <origin>574122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4540" sha1="sa41uw0mqsd58wwd8d7jkqpre24tmma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము; తృతీయాశ్వాసము
&quot;
&quot;1 మొగిని బ్రాణంబులు పోప నుపేక్ష ! దగదు; రక్షించుట ధర్మ మిత్తఱిని. ”
అని యని చింతించి, 'యామాలవాడఁ | కొనకొని యొకమాల కుక్క నుజంపి
తోలొల్చి మాంసంబు తుది గాలి నార! నాలోన వైచిన నది కౌశికుండు
గనుఁగొని, 'దితప్పఁ గాయంబు నిలువ' | దని యూహసేయుచుఁ 'బ్రాణముల్ వోవ
కుండఁ బరిహరింప నొండుపాయంబు | దండిగా లేకున్న ధర మ్రుచ్చిలించి
యైనఁ బ్రాణము నిల్పుటరి ధర్మపథము. | కానఁ జండాలుని మన ధనంబైన
మేలిమి యా సారమేయమాంసంబు | నీలోన హరియింతు నేనని యుండ
రవి బింబ మపరాంబు రాశిలో మునిఁగె; | అవిరళగ తిపిం చే సంధకారంబు,
అప్పుడు కౌశికుఁ డా నూలవాఁడు | చొప్పడ నిద్రింపఁ జూచి వేపోయి
మాలవానింటి యా మాంసంబు వట్టి | యాలోనఁ దిగిచిన నచట నిద్రించు
మాలఁడు మేల్కాంచి &quot; మాంస మీ వేళ । నేల దొంగిలితి ? నీ వెవ్వఁడ 1 విట్టె
సనిస నప్పుడు భయమంది సురుచిరంబుగ 'గానూనుండ' ననిన
&quot;
&quot;
C
వినయంబుతో వాఁడు వెన శయ్య డిగ్గి | మునుకొని చేతులు మొగిచి దుఃఖించి
'యనఘాత్మ, నీకలంపదియేమి: నాకు | ననయంబు నెఱిగింపు” మనిన నిట్లనియె:
&quot; ఆఁకటి బ్రాణహానికి నులికి ప్రాకట గతి నిట్లు పాపమయ్యి నను
దుది కుక్క మాంసంబు దొంగిలి చితిని. । వదల కెంతేనియు పై శ్వానరుండు
క్షితివిూఁద మిగుల శుచిత్వసంపదలఁ జతురుఁడై సర్వభక్షతఁ బొందినట్లు,”
అన విని చండాలుఁ డతని కిట్లనియె: &quot; మనుఁడ, శ్వాసంబు మృగంబులలోన
నెల్లఁ గుత్సితము నీకిది మట్టఁదగునె! చెల్లబో యట్లేల చేసెద!” పనిని
మునిపతి చండాలముఖ్యున కనియె: 1 “తనువుగల్గినఁ జాలఁ దపమున విద్య
బాపుకొనఁగి నేర్తుఁ బావజాలములు, । సేపుమీఱంగ నేనిది యేల విడుతు
,
&quot;
అనవు డంత్యజుఁ డను : “4నధ మంబుగాక | యెనయం నెంతయు నీది ధర్మమగున!
పెనుపొంద మీవంటి పెద్దల &quot; గనిన 1 విను మగస్త్యుఁడు తొల్లి వెస దైత్యమాంస
భక్షణం బొనరించి పాయఁడే యమము ! | దక్షత ” ననిన సత్తతి మాలఁడనియె :
“పరహితంబునకునై పాపంబు చేసి పురుషుఁడు కీడునఁ బొందఁడు నిజము.
ఒగి నగస్త్యుండు పరోపకార్థ / మగువాడి చేసి కృతార్థుఁడై మించి.
1. పూని (1) ; యొగిని ప్రాణంబు వోవుట యుపేక్షింప (1) 2. నిట్టి. 3. ధర్మమును నె. 4. నధర్మంబు
గాక (1)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sa41uw0mqsd58wwd8d7jkqpre24tmma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220307</id>
    <revision>
      <id>574123</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 60 ఎలమిని మాంసంబు లీలేక ద్విపద భారత్ ము ! పలుకులు పలుకంగఁ బాడియే నీకు నిరుపము చారిత్ర, నీకు నామీఁదఁ | గుణ గల్గిన గోవు మీ &quot; తొడరి మ్రుచ్చిలినట్టి దోషంబు లేదు; బడిని దానస్వరూపము...'</comment>
      <origin>574123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="mcows0px1s7rt2552lb751z91qgbfym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
60
ఎలమిని మాంసంబు లీలేక
ద్విపద భారత్ ము
! పలుకులు పలుకంగఁ బాడియే నీకు
నిరుపము చారిత్ర, నీకు నామీఁదఁ | గుణ గల్గిన
గోవు మీ
&quot;
తొడరి మ్రుచ్చిలినట్టి దోషంబు లేదు; బడిని దానస్వరూపముగ నాకిమ్ము.”
|
అనినఁ జండాలుఁ డిట్లనియె వెండియును: 1 “ మునిచంద్ర, మీవంటి పుణ్యుల కెల్ల
గరిమ నీచ ప్రతిగ్రహ మర్హమగుని! | చిరమతి నింక మీ చిత్త మేరీతి
సారీతి నొనరింపుఁ డనుచు మాంసంబు | కూరిమితో నియఁ, గొని కాశికుండు
రమణతోఁ బ్రాణంబు రక్షించుకొనుచు | సమధిక విస్ఫూర్తిఁ జనియె; సంతటను
గరవుదీఱఁగ నాఖండలుండర్థి 1 గుఱి విఱ వానలు గురియించె ధరణి;
సకల సస్యంబులుఁ జాలంగఁ బండె, | అకలఁక మతిఁ బూసి యా కొళికుండు
పొలుపువిఱంగఁ దపోవి శేషమునఁ గలుషంబు వాసి సౌఖ్యంబులఁ బొందె.
పొసఁగ నాపత్కాలమునఁ జేయు సమయ | మనమున నిట్టిది యని చెప్పి ” ననుచు
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు ॥ వినిపించె నని చెప్ప వెండియు మునులు
' అనఘాత్మ, తరువాత నై నవృత్తాంత మనునొప్పఁ జెప్పవే ! ' యని యడుగుటయు,
భవరోగసంహార, ప్రహ్లాద వరద | శివ, పితామహరూప, చిన్మయా వేశ,
గజరాజరక్షణ, కంజదళాక్ష | విజయగుణోపాయ, వేదవిధేయ,
బాణభంజన, దేవ, భావనాతీత, ॥ వేణునాద వినోద, విశ్వప్రమోద,
ఘనమౌని హృదేహ కలిత సందోహ | వినుత ప్రకాశ, శ్రీవేంకటాధీశ,
భక్తవత్సల, జగత్పావనమూర్తి, | ముక్తి ప్రదాయక, మ్రొక్కెదనీకు
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్రవర్య
రచితమై శాంతి పర్వమున నా శ్వాస ముచితార్థయుతముగా నొప్పి మూఁడవది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcows0px1s7rt2552lb751z91qgbfym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220308</id>
    <revision>
      <id>574124</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 وح 2 ద్వి ప ద భార త్ ము &quot;యెక్కడ నున్నదో! యిటఁ బొద్దువోయె; 1 నిక్కము సనుబాసి నిమిషమయ్యిలను ఒక్కచో నుండ దా యు ల దేహ, ఏకారణంబున నేమైనయదియె ! మునుకొన్న వాన పెంపునఁ దెగనోపు. | తనరంగ ముఱ...'</comment>
      <origin>574124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="ilhvmizanx9khi8alxsoloqbtps1xzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1
وح
2
ద్వి ప ద భార త్ ము
&quot;యెక్కడ నున్నదో! యిటఁ బొద్దువోయె; 1 నిక్కము సనుబాసి నిమిషమయ్యిలను
ఒక్కచో నుండ దా యు ల దేహ, ఏకారణంబున నేమైనయదియె !
మునుకొన్న వాన పెంపునఁ దెగనోపు. | తనరంగ ముఱి దాని తరువు లేశున్నం.
దన శరీరము నిరర్థకముగు నిజము. మునుమిడి యైహికాముష్మితంబులకు
సతియెపో ౠలంబు చర్చింపఁ బతికి, | సలిలేని సుఖమేలు ! సర్వంబు నేల !
ఏమి సేయఁడు - నిప్పు డిల్లుపొడ తెరు! ఏమికాఁగలవాఁడ నిటమీఁద నేను ! &quot;
అని పలనింపంగ నిబ్బోయ వలను | జెన్సి యెంతేనియుఁ జిక్కి నయట్టి
యాకపోతము విని హర్షంబు నొంది &quot; ప్రాకటవిస్ఫూర్తిఁ బతికి హితంబు
చేసిన యదిగదా చికురాకుఁబోఁడి | వాసిగా ఘనపుణ్యవతి యని గాన,
మత్రియాలాపఁబు మనపూరఁ గంటి; | సుప్రసన్నత నాకు సుకృతంబు గలిగె;
గెలిచితి యముని సింకిలిలేక ” | యనుచుఁ దలకొని పతికిని దనివిధంబంత
నెఱిఁగించి &quot; యా నిధికృత్యంబునకును 1 మఱి వగపగ నేల మాననీయులకు;
శరణనిచొచ్చె నీశబరుండు ; వీనిఁ గరుణతో రక్షింపఁ గలుగుఁబుణ్యములు.”
అని సతి చెప్పంగ, నా కపోతంబు | తనలోని శోకమంతయు దిగవిడిచి
|
మనుజభాషలతోడ మళ్లీ బోయఁజూచి ! “యనఘచారిత్ర, యోయన్న, డస్పితివి.
అలవడ మాయింటి కతిథి వెయ్యితివి; ! వలనొప్ప నేఁ జేయవలయు నాతిథ్య
మెఱిఁగింపు &quot; మనుటయు నేపుదీపించి | గుఱిమీఱ నా లుబ్ధకుం డిట్టులనియె:
&quot; కరుణాఢ్య, సకలాంగకంబులు చలిని ఇరవుగా నొచ్చి నీవిది మాన్పు &quot; మనిస
ఆ కపోతంబు రయంబున వాడు ! చాకుండఁ బోయి యచ్చటి పుల్ల లెల్ల
ముక్కువఁ గొని తెచ్చి మొగిఁబ్రోవు వెట్టి | తక్కక వే నా దాపు పల్లియకఃఁ.
బోయి కాలినయట్టి పుల్ల ముక్కు నను | బాయకు తెచ్చి యాపయి రగిలించి
'కరమొప్ప దేహంబు కాచుకొ మ్మనిన, సవయంగ నాఁడు దేహంబెల్ల గాచు
కొని చలిఁ బాసి 'యాఁకొంటి నే' కానినఁ గనుఁగొని గువ్వ ఎగచి ముత్తుమాన్చఁ
గా నుపాయము లేక కడక నిట్లనియె: &quot;మాసినో త్తమ, విను మహి ఖగంబులకు
గలదె జీవనము సంగ్రహము చేసినది ? 1 యలరి నానాఁటి యాహారము కాక,
ఐనను నాతిథ్యమది సేయవలయుఁ బూని నా దేహంబు భుక్తిగాఁ గొనుము.”
అని ఇల్కి వలగొని యయ్యగ్నిలోనఁ | దన దేహ నిండిన, నెంతయు బోయచూచి
1. నిమిషమైనాను (సా. అం.) 2. నిట్టు ఇల్లు పాడరిచె; పొడడమో.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ilhvmizanx9khi8alxsoloqbtps1xzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220309</id>
    <revision>
      <id>574125</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="inukupjv8ztvjk83hwcyabgs5wr07cm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;కోపముతో మండిపోవుచుండెను. నే నతనితో చల్లగా మాటలాడితిని. జరిగిన చావునకు నాఖేదము తెలిపితిని. మార్షల్ లాతో పనిలేదనియు, శాంతికి వలయు ప్రయత్నము నేను చేయుదుననియుఁ దెలిపితిని.
శబర్మత్యాశ్రమముకడ నిందులకుఁగాను ఒక సభ నేర్పాటుచేయుట కనుజ్ఞవేఁడితిని. వారును సమ్మతించిరి. 13 ఏప్రిల్ ఆదివారమున సభ యయినటులు గుర్తు. ఆనాఁడో ఆమఱునాఁడో మార్షల్ లాగూడ రద్దయినటులుగుర్తు. నే నాసభలో లోకుల దోసము లెత్తిచూపితిని. నేను మూణ్ణాళ్లు ఉపవాసమును విధించుకొంటిని. ఒకదినము ఉపవసింపుఁడని లోకులకు సలహా నిచ్చితిని. తప్పు లొనర్చిన వారిని తమతప్పుల నొప్పుకొనుఁ డనియు సలహా యిచ్చితిని.

నాధర్మము నాకు తెల్లముగాఁ దెలిసెను. నేను నాకుఁ గల తీరికలో నెక్కువపా లెవరికొఱకు వినియోగించితినో, ఎవరికి నేను సేవ లొనరించితినో, ఎవరిమీఁద నేను పెద్దపెద్ద యాశలు పెట్టుకొనియుంటినో వారే యీ యల్లరిలో పాలుగొని రనినచో నాకు కష్టము కాదా? నాకును ఈదోషమున పాలు గలదని గ్రహించితిని.

తప్పుల నొప్పుకొనుఁ డని నేను ప్రజకు సలహా యిచ్చినటులే తప్పులను క్షమింపుఁడని సరకారువారికిని సలహా యిచ్చితిని గాని నామాట యెవరును వినలేదు.

స్వ. సర్ రమణభాయి లోనగు అమదాబాదు పెద్దలు సత్యాగ్రహమును నిలుపుఁ డని ననుఁ గోరవచ్చిరి. ననుఁ గోర నక్కఱయే లేదు. లోకులు శాంతిని జక్కగా నభ్యసింపనంతవట్టు సత్యాగ్రహమును నిలిపివేయవలయునని నేనే నిశ్చయించుకొనియుంటిని. దీనికి వారు ప్రసన్ను లయిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|338}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>inukupjv8ztvjk83hwcyabgs5wr07cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220310</id>
    <revision>
      <id>574126</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము యాశ్చర్య చిత్తుఁడై . “యవనిలో నిట్టి | విశ్చలతాస్థితి నెఱయంగఁ గలదె! ఎంత కారుణ్యంబు ! ఎంతపౌరుషము! | ఎంతపుణ్యంబిని యేపుతోఁ జేసె! ఈపక్షి గురుచయి యిట...'</comment>
      <origin>574126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="5mlmp0mjaibs0py6muezhazvqz39cti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము
యాశ్చర్య చిత్తుఁడై . “యవనిలో నిట్టి | విశ్చలతాస్థితి నెఱయంగఁ గలదె!
ఎంత కారుణ్యంబు ! ఎంతపౌరుషము! | ఎంతపుణ్యంబిని యేపుతోఁ జేసె!
ఈపక్షి గురుచయి యిటు సంభవించెఁ | బ్రావుగా సద్భోగ ఔహ్యుండ నగుదు.”
అని యంత నిలువక యధిక పై రాగ్య ! మున వలలోని యావులుఁగుల విడిచి
నిరుపమంబగు పక్షి నిహతి సాధనము | లరయంగ నబ్బోయఁ డచ్చోట విడిచి
పాపఁ బులెల్లఁ ద్రుంపఁగ నిశ్చయించి | వేపోయె నియతుఁడై వెన నక్కపోతి
యనఘుఁడు నిజనాథుఁడగ్నిలోఁబగుటకును దనచిత్త మా కులమంద నడుమ
కన్నుల శోకాశ్రుకణములు కాలఁ బన్నుగా నిట్లని పలవింపఁ దొడఁగె;
&quot;ఇగురు జొంపంబుల నించారు * లతల | నగణితంబగు పొదలందును దార్చి,
యెలమావితోటలో నింపై నగీరుల | సెలయేర్లఁ గొలఁకులఁ జెన్నొందఁ జేసి,
యొనర నా రూఁకటి కోర్వ కేమైన! ననుభవింపఁగ వేశినవి తెచ్చియిచ్చి
నన్ను సంరక్షించి నాథ, నీవిపుడు పన్నుగా విడువంగఁ బాడియే యకట!
ఎక్కడి కేఁగితి? నేను చేయుదును? యక్కటా! ప్రాణేశ! హా పాపపువిధి!
అనఘాత్మ, యివుడు నీ యనుమరణమునఁ | దనువు దొఱంగి యెంతయు నీవు చసిన
పుణ్యలోకమున కిప్పుడు చనుదెంతు ! గణ్యత.&quot; నని హృద్వికాసము దోఁప
వలనొప్ప నగ్నికి వలగొని వచ్చి కలిత విస్ఫూర్తితోఁ గాంతునిఁ దలఁచి
యవలంబులోఁ జొచ్చి యతనితోఁ గూడఁ గనక విమాన సంకలితయై చనియె.
2
గొల్వ దివ్య దుందుభులు | వేవిధంబుల మ్రోయు విభవంబు నెఱసి
అంతయు మదిలోన నబ్బోయ యెఱిఁగి | యెంతయుఁ జింతించి యేను నిట్లగుదు ;
ఇవి దవానలములో నప్పుడు చొచ్చి | చనియె వైమానిక సదనంబునకును.
ఈ యితిహాసంబు ఇవ్వరు వినినఁ | బాయక చదివినఁ బరఁగ వ్రాసినను
బాయు గోహత్యాది పాపంబులైన, వేయి విధంబుల విభవముల్ గలుగు.&quot;
అనుచుఁ జెప్పిన విని యాధర్మరాజు : | “అనము, పాపముఁ బొ టినప్పుడు నగుఁడు
పర్వంగ నేరీతిఁ బాపుకొనంగ ॥ ధరణిలోఁ జాలు నెంతయు శాన తీవె !”
అని విన్నపము సేయ నాపగేయుండు। వినుమని యొక కథ వినిపింపఁ దొడఁగె :
&quot;ఉగ్విలో జనమేజయుండను రాజు | పూర్వంబు తనకును భూసురహత్య
ప్రాసింపఁ దన్నును బ్రజలు నిందింపఁ | దాపంబు నొంది యద్ధరణీవిభుండు
23
1. విరులు 2. బాపువిదియ. 3. దేవాలి గొలుభంగ. 4. నెవ్వఁడు. 5. వ్రాసిన, 6. చదినిన. (మూ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mlmp0mjaibs0py6muezhazvqz39cti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220311</id>
    <revision>
      <id>574127</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము పురమ నిల్వడి పోయిపోయి శౌనకుని | సురుచిరాశ్రమభూమిఁ జొచ్చి యామాని పాదపద్మములకు భక్తి తో మ్రొక్కి యాదట నిలిచిన, నాశనిఁజూచి శౌనకుఁ డిట్లను : “శవముఁ గన్కోనిన పూన...'</comment>
      <origin>574127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="3mxnlm7jlq47juq9al91o9sbys0jp5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
పురమ నిల్వడి పోయిపోయి శౌనకుని | సురుచిరాశ్రమభూమిఁ జొచ్చి యామాని
పాదపద్మములకు భక్తి తో మ్రొక్కి యాదట నిలిచిన, నాశనిఁజూచి
శౌనకుఁ డిట్లను : “శవముఁ గన్కోనిన పూనిక తోచెడిఁ బొలసువచ్చెడిని,
వేల వచ్చితివిట? ఇక్కడికైన వాలాయము నరక వాసిపై పొమ్మ.”
అనుటయు నిందకు నర్హ్యుడై పట్టి జనమేజయుఁడు వల్కె : “శరణు చొచ్చితిని ;
పరగ నీపాపంబు పొయంగఁ జేసి | కరుణింపు.” మనవుడుఁ గరుణ శౌనకుడు
తిరముగా నాతనిఁ దీర్ఘ సేవాది | ప్రకరణంబుల భవ్యునిఁ
1
సి
తలకొని యశ్వమేధములు నేయింపఁ | Xలిశ పుణ్యాత్ముఁడై కనెఁ బుణ్యపదవి..
గృఢ జంబుకోపాఖ్యానము
అనిచెప్పి మఱియు నిట్లనియె భీష్ముండు : “జననాథ, విను విదిశాపట్టణ మున
లోలత నొక్క బాలుఁడు మృతుండైనఁ | దూలుచు వాని బంధువులెల్లఁ గూడి
పెనుపొంద నెంతయుఁ బ్రేతభూమికిని | గొనిపోయి శోకింప, గృధ్రమే
తెంచి
వారలఁ గనుఁగొని వలనొప్పఁ బలికె: | “మీరేల యున్నారు మిన్నక యిచట?
కృతమతితో, ప్రొద్దుగ్రు కంగవచ్చె (1) ! చతురత భూతరాక్షస పిశాచనుఃలు
చనుదెంచు నిచటికిఁ జనుఁడు మీరింక ; జననంబు మరణంబు జనులకు నింతి:
పరమతిఁ జచ్చినవారి కేడ్చినను ఉరుమతి వత్తురే! యో వెఱ్ఱులార!
సరవితో శిశువు నిచటఁ బాఱవైచి | యరుగుఁడు చావక .” యనవుడు వారు
నిదియె కర్ణంబని యెసఁగిన భీతి | విదితమై నీనుఁగు విడిచి పోఁజూడ
నక్క యొక్క_టివచ్చి నయము దీపించి | తక్కక వారి నెంతయుఁ జూచి యనియె :
“గ్రద్దమాటల కే”) కడుభీతిఁ బొంద ! తద్దయు బాలునిఁ దారుణ్యమూర్తి
నిటువైచి పోవఁ గాళ్ళెట్లాడె మీకు!! కటకటా! కొంతమఃఖము మాననేడ్యుఁ -
డంతలోపల విధి యధిక క్రూరత్వ మెంతయుఁ బాసి తానిచ్చుఁ బ్రాణములు.
కాకున్నఁ బ్రాణంబు క్రమ్మఱమరలి | రా కల్గునో యేమొ! రవిగ్రుంకఁ; డేల
వేఱచెద &quot; రనిన భావింపంగ వారు | మరలి రాఁ గనుఁగొని మఱి శ్రద్ధయనియె :
“నక్క మాటలు మీరు నమ్మంగవలదు; చక్క మీ వచ్చిన జూడనే పొండు.
--
1. 'మీరుం దెగుదురు దడసిన' అని తిక్కన.
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3mxnlm7jlq47juq9al91o9sbys0jp5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220312</id>
    <revision>
      <id>574128</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము &quot; కాలుఁడు మిక్కిలి కఠిన చిత్తుండు; బాలుఁడు వచ్చునే పామకులార! అరుగుఁడు మీరెట్టియాసలు విడిచి. 1 కరమొచ్చ శిశువురు గతిగల్గునట్లు పరలోక విధులును బహ...'</comment>
      <origin>574128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4466" sha1="18i2xqun2hxhjj7cw6y0v7p1evmsqxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము
&quot;
కాలుఁడు మిక్కిలి కఠిన చిత్తుండు; బాలుఁడు వచ్చునే పామకులార!
అరుగుఁడు మీరెట్టియాసలు విడిచి. 1 కరమొచ్చ శిశువురు గతిగల్గునట్లు
పరలోక విధులును బహుదానములును సరగునఁ జేయుఁడు చనుఁ.&quot; డన్న నక్క
మఱియు వారలఁజూచి మసలకపలికె &quot;తేఱలకుఁ డక్కటా! దయమాలనేల?
బాలుఁడు మీకును బ్రాణంబులట్ల ; | జాలిలేదా ? చాఁ జక్కనివాఁడు !
గుణగరిష్ఠుఁడు ముద్దు గురియుచున్నాఁడు; | ప్రణుతింపఁ దైవబలమున బ్రదుకు.
బ్రదుక కుండిన మీఁద పాఱంగవైచి ! ప్రిదులక పోరాదె! పెక్కు లేమిటి ?”
అనుటయు గృధ్రమయ్యడ వారిక నియె: 1 “ వినరయ్య, యేఁబుట్టి వేయినిన్నూరు
గలవు వత్సరములు గాని నీ వింక్. | అలవడ బాలుఁడు యౌవనస్థుడు
దొరకొని ప్రౌఢవృద్ధులు చచ్చిపోయి ! మరలి వచ్చినవారు మహిలోన లేరు.
ఉత్తలపడనేల యొక్క టి గలను వత్తురు వేఱక్క పరగర్భము నకు.”
అనవుడు విని వారలాబిడ్డవైచి | యనయంబుఁ బోనంగ నడంబు వచ్చి
గోమాయు విట్లనుఁ: “గుంభినిఁ దొల్లి రామచంద్రుండు పురాణ పూరుషుఁడు
ప్రతిలేక చచ్చిన బ్రాహ్మణనుతుని | గృతమతితో బ్రతికింపఁడే మగుడ !
గుఱిగల సృంజయుకొడుకు చచ్చినను మఱి నారదుండు క్రమ్మర వానిఁదేఁడె!
ఉరువడి “సటువి లె నొక్క సిద్ధుండు | అరయంగ మాయేడు లాలించి వచ్చి
బాలునిఁ గనుఁగొని ప్రాణమిచ్చినను మేలుగాదే! యేల మీరు వోయెదరు !
వల” దన్న సంతలో వారలు మగిడి | కలఁగుచు శోకమగ్గలముగా నేడ్వ
వనజాప్తుఁ డపరదిగ్వనధిని మునిఁగె | అనయంబు గృధ్రము నా జంబుకంబు
ఘనమైనయట్టి యాఁకలిచేతఁ గుంది | పనివడి శవమును భక్షింపఁ గోరి
తగఁ బేతబంధులఁ దమపల్కు నేర్పు | నాగడంగ నారీతి నెఱిఁ గ్రమ్మరించె.
పొలుపు మీఱఁగ గ్రద్ద ప్రొద్దు గ్రుంకినను | నిలువనేరదుగాన నిపుణతతోడ
వారువోయెకునట్టి పచనముల్ రవికె. శ్రీ గౌరవం బెసఁగ నక్కకు రాత్రియైన
మేలు గావున, వారు మెఱయంగ నిలువఁ | జాలు చందము చెప్పె; పరినంతలోన
వరకృపతోఁ బ్రేతవన సద్విహార నిరతుండు శర్వుండు నీలకంఠుండు
1
1
శంకరుఁ డభవుండు చంద్ర శేఖరుఁడు ॥ పంకజ హిత విధు పావక నేత్రుఁ
డాలోనఁ బ్రత్యక్ష మయ్యిన, వారు చాల సద్భక్తితో
133
藏!
Thaler
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>18i2xqun2hxhjj7cw6y0v7p1evmsqxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220313</id>
    <revision>
      <id>574129</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28. ద్విపద భారతము &quot;విశ్వేశ, చిన్మూర్తి, విశ్వప్రకాశ, శాశ్వత, యీశాన, శాంభవీరమణ, భూతాత్మ, భూవేశ, భూతప్రబోధ, చేతనా చేతన స్థిర, నిశ్యసత్య, యీ పిన్న పాపని నిట బ్రదికించి పాపంబు లెల్లన...'</comment>
      <origin>574129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="mwpmb64ujjfjd0zv2c0r11ldfig6zb6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28.
ద్విపద భారతము
&quot;విశ్వేశ, చిన్మూర్తి, విశ్వప్రకాశ, శాశ్వత, యీశాన, శాంభవీరమణ,
భూతాత్మ, భూవేశ, భూతప్రబోధ, చేతనా చేతన స్థిర, నిశ్యసత్య,
యీ పిన్న పాపని నిట బ్రదికించి పాపంబు లెల్లను బాపి రక్షింపు.&quot;
మని సన్నుతులు సేయ సంగజారాతి | పనివడి యంత నా బాలు ప్రాణంబు
కృపచేసి, జంబు గృధ్రంబులకును నపుడు వేడుకతోడ నాఁకలిలేక
యుండుఁడు మీరని యొగిఁబ్రసాదించి | ఖండేందుజూటుండు కానరాకరిగే,
అంత వారలు బాలు నటనెత్తుకొనుచు | సంతయు ముద్దాడి యేగిరి పురికి.
సరవితో నాగృధ్ర జంబుకంబులునుగుఱుతుగాఁ జని తమకులమునఁ గూడి
పెద్దలై వర్తించెఁ బేర్మి దీసించి తీద్దయు.” నని చెప్పి ధర్మజు కనియె:
&quot;
వనస శాల్మలీతరు సంవాదము
&quot;ఎలమితోడుత విను హిమగిరియందుఁ గలదొక్క బూరుగు మనమూల దృఢము.
నారదముని యొక్క నాఁడు మోదమున । నారూఢి నా భూరుహము పొంతఁ జనుచు
'బూరువా ! యిదియేమి పొలువుదీపించి | సారన పక్షి సంశ్రయణీయ మగుచుఁ
బవనునిచేతను బడక నిల్పితివి ? | పవనునకును నీకు బాంధవం బర్థిఁ
గలదొ ! సీబల్మిని ఘనత నిల్చితివొ! | ఎలమి దీపింపంగ నెఱిఁగింపు, &quot; మనిన
ఆవృత మిట్లను &quot; సనిలుని బలిమి | భావింపఁగా నాదు బలిమికి సరియె? ”
G
&quot;
అనిపల్కుటము విని &quot; యమ్మకచెల్ల ! పనివడి యీమాట పలుకకు నీవు.
రవణించి ధాత్రిఁ గొండలు లోనుగాఁగఁ | బవనునిచేఁ బడి భగంబు నొందు.
మఱువక యుండుమీ మాటల బిరుదు। కఱకణి&quot; ననిపోయి గంధవాహునకు
నెఱిఁగింపఁ గోపించి యిట సమీరణుఁడు । నఱిముఱిఁ జనుదెంచి యా మహీరుహముఁ
గనుఁగొని పల్కె నుద్దాఢ వాక్యముల:
&quot; వినుము బూరుగ, నీవు విశ్వంబులోన
నను గెల్తుననుచు నా నారదుతోడ సనయంబు బల్కితివంట ! సంహరింతు.”
ననినఁ గోపంబున నమ్మహీరుహము | అనిలునిఁ గనుఁగొని యంత నిట్లనియె:
&quot; ధరణిలో నేనింత తక్కువా నీకు !! గరిమ సామాన్య వృక్షమ్ముల నన్ను
పరిగాఁXఁ జూచితే! శ్వసన, నీవెంత! ॥ పరిపరి విధముల భజించి వైతు. ”
అనిన సమీరణుండమ్మహీరుహముఁ గనుఁగొని పలికె నుత్కంఠ దీపింప
&quot;ఓరి వృక్షాధమ, యొక్క నాఁడుఁడు నేరువుతో వచ్చి నీనీడ నిలిచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwpmb64ujjfjd0zv2c0r11ldfig6zb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220314</id>
    <revision>
      <id>574130</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము యలరి మన్నించినయట్టి గర్వమునఁ | బలికితి వీరీతిఁ ; బలుకుమీ &quot;రేపు ! &quot; అనిపల్కిపోయిన 4 నవనీరుహంబు | తనమనంబునఁ గొంతతడవు చింతించి &quot;చెల్లఁబో మునిమాట చేకొ...'</comment>
      <origin>574130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4280" sha1="2yx8ndhjbkxhipeihd3jitwf0c8uy8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము
యలరి మన్నించినయట్టి గర్వమునఁ | బలికితి వీరీతిఁ ; బలుకుమీ &quot;రేపు ! &quot;
అనిపల్కిపోయిన 4 నవనీరుహంబు | తనమనంబునఁ గొంతతడవు చింతించి
&quot;చెల్లఁబో మునిమాట చేకొననైతి; | నెల్లగా నా బలం బెంత వాయువుకు !
ఘనమైన యతని రాకకు నోర్వఁజాల; | కినియ యొకభంగి గెల్తునా ఘనుని.”
అని యని తలపోసి యాకులుఁ గొనలు | మునుకొని విడుద బొమ్మలుఁ దా నెవిఱిచి
యున్నంత, వేకువ
యనిలు: | డన్నెలవుకు వచ్చి యాపాదపంబుఁ
గనుఁగొని 'సీ' యని ఘనతతో మరలి | చనియె; నీరీతిని సత్వాద్యుతోడఁ
దుది దుర్బలుండును దొడరి యిట్లగును, అదనుగా.” ననిచెప్ప పనియె ధర్మజుఁడు :
'వలనుగా నృపులకు వలయు వారలను | వలనని వారల వాడి నెఱిఁగించు'
మనవుడు భీష్ముఁ డిట్లనియెఁ: &quot; దాలిమియు | మన ధర్మ శ్రీ సత్యముల్ గలిగిన వారు
లోలక మది రోష లోభ వర్ణితులు | శీల సమేతులు శిష్ట సమ్మతులు
కలిక పుణ్యాత్ములుఁ గారుణ్యపరులు | వలనొప్ప రాజుకు వలసిన వారు,
క్రూరుఁడు లోభియుఁ గొండీఁడు శఠుఁడు । నోరువలేనివాఁ డుగ్రుండు ఖలుఁడు
జడుఁడు కృతఘ్నుండు సత్యహీనుండు | నుడుగక నిందల కోర్చినవాఁడు
కారుణ్య వర్జితుల్ కలుపాత్మకులును జేరువ నుండినఁ జెడును భూవిభుఁడు.
ఇట్టి పాఠకులలో నిటఁ గృతఘ్నుండు । గట్టిగాఁ గొఱ కాఁడు కంజారివంశ !
యర్థమునకు నితిహాస మొకటి | యక చెప్పెద భ క్తితో వినుము :
I
నాడీజంఘోపాఖ్యానము
“ఉర్వీశ, ధాత్రిలో నొక్కవిప్రుండు | సర్వకర్మంబులు పవడిమై విడిచి
యదానినంద నను । గొని కిరాతులతోడఁ గూడి వేఁటకును
జని మాంసములు తెచ్చి సతియునుదాను | పనిశంబు భుజయించి యంగజ కేళి
కలితుఁడై ధనమును గడియింపఁ దలంచి | సలలితంబుగ వణిజ్ఞానముతోఁ బొందు
గావించి, రోనుట్లు కడఁకతోఁ గొండ | జావేళఁ గడఁగి దేశాంతరంబులకు
వ్యవహారమున కేఁగ, వడి వారివెంట | సవిరళగతిఁ బోవ నవనిలోపలను
జింబొక్కటి వడి నేఁగుదెంచి | జనములఁ ద్రొక్కి యచ్చటఁ జంపుటయును,
సరవి నావి పుండు చావుకుఁ దప్పి పరఁగ నుత్తరముగాఁ బాఱి యాలోన
1. నటభూ. 2. సత్వముల్. 3. బోయతను బాలికలను;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2yx8ndhjbkxhipeihd3jitwf0c8uy8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220315</id>
    <revision>
      <id>574131</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారత్ ము I నొక్క మార్గము గాంచి యొగిఁ బోయిపోయి | పొక్కుచు నొక పటభూజంబు చూచి కలయంగ జలనిధిగాలి యేతేక॥ నెలకొన్న యా బ్రూని నీడఁ గూర్చుండె. అంతఁ బద్మజునకు 1 సతి పాత్రమగుచు న...'</comment>
      <origin>574131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="i9rtxkknt0svpdmbwy7q8k6mx4zhcz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారత్ ము
I
నొక్క మార్గము గాంచి యొగిఁ బోయిపోయి | పొక్కుచు నొక పటభూజంబు చూచి
కలయంగ జలనిధిగాలి యేతేక॥ నెలకొన్న యా బ్రూని నీడఁ గూర్చుండె.
అంతఁ బద్మజునకు 1 సతి పాత్రమగుచు నెంతయుఁ బెంపొంది యేపు దీపించి
యొనర నాడీజంఘుఁడును రాజధర్ముఁ డనియెడు పేళ్ల నొప్పారుచునున్న
కొక్కెర కామట్టి గృహమయి యుండ, ఇక్కడి కేతెంచి యది విప్రుఁగాంచి
&quot; మెందుండి వచ్చితి? వెందు బోయెదవు ! | విందవైతిని నీదు విధ మెఱిఁగింపు
మాసతో, ” ననవుడు నతఁ &quot;డేను మధ్య ॥ దేశీయుఁడను విను ధీవర వినుత!
అసఘాత్మ, గౌతముఁడను మహామాని | తనయుండ ; భూదేవతా కర్మమెల్ల
విడిచి బోయతీఁ గూడి వేదంబు మఱచి | పుడమిలో విపులఁ బొరి పొరిఁ దిట్టి
యెసఁగ సభక్ష్యాదులెల్ల భక్షించి | పొసఁగిన దారిద్ర్యమునకును నగచి
కోమటివారలఁ గూడి యేతెంచి, ! వేమఱు నడవిలో విహరించి యంత
వనకరిచేఁ దప్పి వచ్చితి నిటకు. ! ననపుడుఁ గొక్కెర యనియె వానికిని :
'దారిద్య్ర్య మెల్లను దలఁగింతు నిపుడు | గౌరవాతిథ్యంబు గైకొను, ' నునుచు
నెలకొని మందాకినీ మత్స్యములను జెలరేగి పక్వంబు
&quot;
|
1
ICC
చేసియు మఱియు
వన్యఫలంబులు వలనొప్పఁ దెచ్చి మాన్యత నతని వేముఱు తృప్తుఁజేసి
ప్రొద్దు గ్రంకినయంతఁ బువ్వులు దెచ్చి తద్దయుఁ బఱిచి యెంతయు నందమనిచి
పరువడి నుచిత సంభాషణంబులను । గరుణించి, యారాత్రిగడిపి వేగుటయు
నలవడఁ గొక్కెర యావిప్రుఁ జూచి 1 పలికె నిట్లనుచు “ నో బ్రాహ్మణోత్తముఁడ !
వినుము మిత్రుండును వెన రజతమును | Xనకము గరిమ నీనాల్గు
శరీతిఁ గల్గినను దారిద్ర్యంబు వాయు నీతీరు సురగురుఁ డెఱుఁగంగఁ జెప్పి.
మెఱసి యిన్నిటికంటె మిత్రుండు ఘనుఁడు, తఱలక కాశ్యపతనయుఁడ నేను
మైత్రి నేయుదునఁట, మహిలోనినీవు | పాత్రంబుగా వె ! యపారసంపదకు.
రూడి నాసఖుఁడు విరూపాక్షుఁడనెడు | ప్రోడ మధువ్రజపుర మేలువాఁడు.
మునుమిడి యిచటికి మూఁడు యోజనము | లనయంబు నాపురి ; యచటికిఁబోయి
యా దైత్యపతిఁ గాంచి యతనితోడుతను। మోదంబు రెట్టింప మున్నుగా నేను
అంసితి పని చెప్పు; మజేఁడు నీకిచ్చు | సొంపుతో నిఖిలవస్తువులుఁ గాంచనము.”
అనిన నచ్చటి కేగి యాదైత్యుఁ గాంచి 1 వినిపించుటయు విని వెనదైత్యవిభుఁడు
1. ' ప్రసాద్ పాత్రయగుచు. అని యుండఁదగును. 2. చరిత. (పా) 3. ప్రీతిమానవుని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9rtxkknt0svpdmbwy7q8k6mx4zhcz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220316</id>
    <revision>
      <id>574132</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము; చతుర్థాశ్వాసము 1 &quot;1 నా విప్రవర్యుని సధముగా నెఱిఁగి ! భావింప నా కేల, బక వర్యునకును సఖుఁడైన యప్పుడే సత్సాగ్రుఁడయ్యె; | సుఖలీల నితనికిచ్చుట మేలుధనము.” అని నిశ్చయము చ...'</comment>
      <origin>574132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4584" sha1="ag2nonqxxmdmr47xo7mq0bcrfim78s7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము; చతుర్థాశ్వాసము
1
&quot;1
నా విప్రవర్యుని సధముగా నెఱిఁగి ! భావింప నా కేల, బక వర్యునకును
సఖుఁడైన యప్పుడే సత్సాగ్రుఁడయ్యె; | సుఖలీల నితనికిచ్చుట మేలుధనము.”
అని నిశ్చయము చేసి యన్న పానాదు లనయంబు నాతని కటసమకూర్చి
పనివడి కార్తిక పౌర్ణిమనాడు అనముఁడు విప్రసహస్రంబునకును
బసిఁడి పల్లెరములఁ బోయసాన్నంబు | సదృశగతిఁ బెట్టునప్పుడు సకల
నైమిత్తిక క్రియోస్నత సదాచార సామగ్రిగల విప్రసమితితోఁ గలిపి
సమధి మహితపూజా సహితముగ సమబుద్ధితోడ భోజన మొప్పఁ బెట్టి
కుడిచిన పళ్లెంబు గుఱు తైన మణులుఁ | గడు మోవఁదగినంత కనకంబు నిచ్చె.
ఇచ్చిన వేడ్కతో నిట మహీసురుఁడు దెచ్చెర ని నిగోని చెఁగి భారమున
మెడయును - మూపులు మిక్కిలినొవ్వఁ గడు వేగఁ దెచ్చెఁ జక్కఁగ మజ్జికడకు.
తెలి యబ్బకము | అచ్చుగా రెక్క నతనికి వివరి
యలయిక దీర్చి యాహరంబు పెట్టి । చెలిమితో సుఖనిద్ర చెందినఁ, జూచి
నరవితో నాపాపజాతి విశ్రుండు | పరఁగంగ రేపటి పయనంబునకును
ఆహారమును గాన కపుడు చింతించి “యూహింపఁ గొక్కెరయొడలు క్రొవ్వినది
యీ మేనిమాంస మెం తేనియుఁజాలు. | ఏమఱి నిద్రవోయినఁ జావనడఁచి
గరిమఁ గొంపోదును గా &quot; కని తలంచి 1 సరకున నొక్క కాశము కేలఁ బూని
యందంద మెడయును నతని శిరంబు మందబుద్ధిని బెక్కు మాఱులు మొత్తి
చావుట తెలిసి యచ్చట నీకి లెల్లఁ | బోవం గఁ బీకి యాబొండువు వచ్చి
సొలపక మంచి సంజుఁడు వుచ్చి కట్టి | యలవడ వేగువయైనను జనియె.
ఆసమయంబున నసుర వల్లభ్యుడు | వాసిగా నామధు ప్రజపురిలోనఁ
దటుకున మేల్కాంచి తనలోనవనియె: “ఇట పొలవలచె నేఁడేమొ యకట!
అదికాక యెడమకన్నది రెడు; మఱియుఁ బదవడి యేకీకు ప్రాప్తమయ్యెడినో ! ”
అని తనవారితో సంతయుఁ జెప్పి | పొనర నర్తింపఁగాఁ బ్రొద్దుజామెక్క-
జామెక్కినంత రాక్షస చక్రవర్తి : &quot; ఏమొకో మత్సఖుఁడిట నేఁడు రాఁడు !
నేన గుణుహీనత విప్రునియందు । మసలక కలదు నామది నెఱింగితిని,
ఏమిు తలంచినో యీధూర్తు తులువ! ఏరు కాఁగలవాఁడో యిటబకాధిపుఁడు! '
1. 'ఇతఁ డెట్టిఁడైన
నేనుగు - సతినికి సఖుఁడపై ఒక మహత్తర సఖ్యం - వితనం కాత్రముజేయణి - యిక
నిఖిఁ దృష్తియగునట్టులిత్తుధనయిల్' అనితిక్కన, శాం. 3 - 492. 2. నీవును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ag2nonqxxmdmr47xo7mq0bcrfim78s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220317</id>
    <revision>
      <id>574133</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము అని తూర వగచి రయంబున సరయఁ | బనిచిన సేవకుల్ బలువిడిఁ బోయి ఒకపతి డొక్క యేర్పడఁ గని వగచి | ప్రకటించి భూసురాగ్రణి చొప్పునట్టి పాఱి వానిని గట్టి బలువడిఁ దెచ్చి | యా ర...'</comment>
      <origin>574133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="iums1hoib6lpd3664422j527gcjf7uw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
అని తూర వగచి రయంబున సరయఁ | బనిచిన సేవకుల్ బలువిడిఁ బోయి
ఒకపతి డొక్క యేర్పడఁ గని వగచి | ప్రకటించి భూసురాగ్రణి చొప్పునట్టి
పాఱి వానిని గట్టి బలువడిఁ దెచ్చి | యా రాక్ష సేంద్రున కది యెఱిఁగింపఁ
&quot; జెలంగి కృతఘ్నునిఁ జేరంగఁ దేక | తెలి ముగఁ బొంలొని దినుఁడు మీ
దనుజనాథునిఁ జూచి దైత్యులిట్లనిరి : &quot; మనమార పోకడ నూలిన వార
1 మయ్యు నీపాపి దేహము తిననొల్ల | మెమ్యెడనైన దైత్యేంద్ర !” నావుడును
'వలనొప్ప మీయిచ్చవచ్చినరీతిఁ | జెలరేఁగి వేవేగ శిక్షింపుఁ డనిన
1
1
'
రనిన
వేస వార లప్పురి వెడలంగఁ దెచ్చి | కొసరక వెస గొంతుగోయ నెత్తురులు
దొరుఁగంగఁ గుక్కలు దొడి దొడి వచ్చి | యురువడిఁ గబళింప నొల్లకపోయె.
ధరణీశ, వినుము కృతఘ్నుని తనువు | తిరముగాఁ గుక్కలుఁ దిన గోయు నెవుడు. ”
అనిపల్కి మఱియు నిట్లనియె భీష్ముండు : &quot;అసమాత్మ, దనుజేశుఁ డా ఒక నాథు
దేహంబుచూచి యెందే దుఃఖమంది | ' శ్రీహరీ!' యనియగ్నిఁ జేరిచి వచ్చి,
వలవింప నంతలో బలభేద వచ్చి | నిలిచినఁ గనుఁగొని “ నిఖిలలోకేశ!
కుల ధరిత్రీధర క్షోభసంహార! ! యెమితో నాసఖు నిచ్చి రక్షింపు.”
అనుచ : బ్రార్థించిన సమరవల్లభుఁడు | సనివడి దైత్యుతో
&quot;
నవ్వేళ,
' సరసిజాసనునకు సఖుఁడు నీసఖుఁడు; | వరమతి వానికై నగ వంగ నేల
అతఁడు నీసఖుఁడు నిత్యంబు రాగోరు ; | ప్రతినతో నాతఁడు రాకున్న నిట్టి
తెఱఁగొనరించెను ధృతి ఎగ వేల మఱి నీదు సఖుఁడౌట మహితాగ్ని యిచ్చి
తది మేలుగా పాయక తలంచినను.అదనుగా వానికి నగ్ని సంస్కార
మును జేసి నచ్చిన, మొగి నొక్క మురభి, తన క్రేపు గుడువ, వక్త్రంబు ఫేనంబు
సుడిగాలిఁ దూలి యా సౌద పై నిబడెను. |నగుకొని యంత దానము జేసి ఒక ము
సంజీవితంబయి సరగున వచ్చు | నంజకు.” మనిపల్కు సంకటి లో సం
జనుదెంచె బకము రాక్షస చక్రవర్తి | ఘనతర సంతోష కలితుండు గాక.
అరయ నాసపు డంతో నజునివాక్యమునఁ | బరఁగ నిప్రునిఁ బాశబద్ధుఁగాఁ జేసె.
ఆకొక్కిరయు మఱి య తెఱం గెఱిఁగి ! నాకుఁగా భూసుకునకు దురవస్థ
వరగా నీ గతి' నని బలభేది నంత వరముగా వేడి పావనలీల నపుడు
విడిపింపఁ, గనకంబు వెన మోచికొనుచు. డయక పోయెను; దదనంతరంబ
1. మయ్యయో యికని. 2. గోఁతఁ ద్రోయ. అని, తిక్కన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iums1hoib6lpd3664422j527gcjf7uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220318</id>
    <revision>
      <id>574134</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వానము సురనాయకుడు సోయె సురలోకమునకు; 1 అరిగె బఠాధిపుండాలయంబునకు.” అనఃచు మిత్రద్రోహ మాకృతఘ్నతయు నెనయంగ వినిపింప నెంతయుఁ బ్రీతి విని ధర్మసూనుండు వేడు...'</comment>
      <origin>574134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="he9vvt4qpzzwezza082vcxcm5wk9jpa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వానము
సురనాయకుడు సోయె సురలోకమునకు; 1 అరిగె బఠాధిపుండాలయంబునకు.”
అనఃచు మిత్రద్రోహ మాకృతఘ్నతయు నెనయంగ వినిపింప నెంతయుఁ బ్రీతి
విని ధర్మసూనుండు వేడుక పొంది 1 62 మరుపు భూజన పర మహితధర్మంబు
తెలుపవే ! ' యనవుడు దేవవ్రతుండు | అలండ ధర్మజు కర్థి నిట్లనియె:
భీష్ముఁడు ధర్మజునకు సర్వోత్తమంబగు ధర్మంబు సెప్పుట
“వికు మెల్ల తెఱఁగున విస్తారమైన | ఘనతర ధర్మముల్ గల వందులోన
లాలితమోక్షావలంబియై ముతులఁ జాలిన ధర్మంబు జగతి ముత్తమము.
ఎలమితో నిందుల కితిహాసమొకటి | తెలియఁ జెప్పెదను ధాత్రీనాథ, వినుము.
అవనిలో సేనజిత్తను మహారాజు | అవిరళ పుత్రశోకార్తుఁడై యొన్న
నేనఁగి తదాస్తుఁడయ్యిన విప్రవరుఁడు | మసలకు చనుదెంచి మఱి వానికనియె:
ఇదియే శోకిఁతు వినకర తేజ !! వదలక పుట్టిన వారికి నెల్ల
ల
మగణంబు విహితంబు; మాటి మాటికిని | బరువడి దుఃఖంపఁ బాడియే యకట!
కదియును రాష్ట్రంబుఁ రాష్ట్రంబు నదిని | అది కొంతతడవున కటఁ బాసిపోవు.
తలకొని యిట్లుదాఁ దలఁపంగ వలదె! | అలవడఁ బుత్ర మిత్రాదులు హితులు.
తనరంగఁ దనకును దానెర వనినఁ | బనివడి యెంతయు బంధులు సతమె!
పుడమిశ, సుఖదుఃఖములు 2 పొందునెపుడు; | తడయక దుఃఖము తగసుఖంబుగను
దలపోయవలయును ధన్యులకెల్ల; | తలకొని విను పురాతన జన్మమందుఁ
బరఁగఁ జేసిన కర్మఫలములె యెట్టి ! పురుషుని నైనను బొందు నిక్కముగ,
ధరణీతలేశ్వర, దానికి మందు | కర మొప్పఁగా ధైర్యగరిమయె నమ్ము..
ఆశమానుట విను మత్యంతసుఖము, | వాసిగాఁ జెప్పెద వాని తెఱంగు.
అవనిలోఁ బింగళయను వేశ్య గొల్లి : తవిలి యెంతేనియఁ దనకూర్చువాని
రాకకు నెదురు వారక చూచి చూచి | ప్రాకటంబుగ వాఁడు రాకుండుటయును
3 వినతిమై &quot; నేనిటు వేఁదుఱ నగుడు | వెనుకొని వాని నీ వేఁద్రుఱ పట్ట
జదురుగాఁ గలదె ! యాశరహితముగఁ | బరపడి విహరింపఁ బరఁగు సౌఖ్యములు.
పమ్మిన యొంటి కంబమ్మున నొప్పు । తొమ్మిది వాకిళ్లు తొడిఁబడ మూసి
నిదురవోదును గాక నిజముగానేను వదలక సొంతకు వచ్చినవాని
1. మనుచొప్పన నె 2. చాల 3. విమతియై, 4. జదుక వేకువును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>he9vvt4qpzzwezza082vcxcm5wk9jpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220319</id>
    <revision>
      <id>574135</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతము నరసంబులోఁ బంచశరునిగాఁ గొనుచు | నోరునిఁ కాంక్షింపక యూఱడిల్లెదను. ఎలమి నిరాశయే యింద్రియములకు | సలలితంబై-ట్టి సౌఖ్యంబునిచ్చు. ” అని పల్కి నిద్రించే నని చెప్పు...'</comment>
      <origin>574135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="rco9zuzb4f4v024q08relmpocnnx4hf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతము
నరసంబులోఁ బంచశరునిగాఁ గొనుచు | నోరునిఁ కాంక్షింపక యూఱడిల్లెదను.
ఎలమి నిరాశయే యింద్రియములకు | సలలితంబై-ట్టి సౌఖ్యంబునిచ్చు. ”
అని పల్కి నిద్రించే నని చెప్పుటయును 1 విని సేనజిత్తును విమలాత్ముఁ డయ్యె.
పరఁగ నీవట్టి తాత్పర్యంబు పూనీ దొరకొన్న శాంతిఁ బొందుము ధర్మతనయ!”
అనవుడు ధర్మరా జాపగాతనయుఁ గనుఁగొని పలికె నుత్కంఠ దీపింప :
?
'అనఘాత్మ, ధరణిలో వర్ధవంతులును | ఘనత నిర్ధనులును గలిగియుం కుదురు.
విరబుద్ధి లెక్కింప వారలలోన | నరయంగ సుఖులెవ్వ ! రట దుఃఖులెవరు?
వినిపింపు,” మనుటయు వినిపింపఁ దోడఁగె : 1&quot;అసఘాత్మ, వినుము శమ్యాకుండ నంగఁ
బరఁగును ధరనొక్క బ్రాహ్మణోత్తముఁడు. | వరుస సంసారంబు వదలంగ విడిచి
1 చెలువమయ్యిన కూడు నీరకు నవేసి కలయంగఁ దొల్లి నాకడకు నేతెంచి
సలలిత గోష్ఠీ ప్రసంగంబునందుఁ | బబికి వాక్యముల్ ప్రకటింతు వినుము.
ధనముకల్మియులేదుఁ ద్రాసునఁ బెట్టి | యెనయఁ దూఁచిన 2 లేమి యెక్కువై మించె
అది యెట్టులన్నఁ బాయక వివరింతు | పదపడి ధనము నేర్పడఁ గలవాఁడు
తఱలక మృత్యువదనమున నున్న ॥ తెఱఁగున భయము మదిని బిక్కటిల్ల
మును శిఖచో రాది ముఖ్యాపదలకు 1 నొనరంగ శినుల్లల నుడుకుచు నుండు.
శోపము లోభము గొనకొని మిగులఁ | దాపము నొందింప ధనికుండు దిరుగు.
పొలవకయధనుఁ డెనో నైననుండు వెలయంగ నేవేళ వెఱ వేణులేక. ”
అనవుడు &quot; హేమతృష్ణాభిభూతుండు | అసమ, యేమిటీ సుఖియగు ? &quot; నాన్న నసియె:
మంకి యను బ్రాహ్మణుని చరిత్రము
&quot;మంకి Jఁ బరఁగు బ్రాహ్మణుఁడు ధనేచ్ఛఁ | గొంకక వర్తించి కోడెల రెంటిఁ
గొని లంకె పెట్టినఁ, గొనకొని యవియు | న రంగఁ బడియున్న యుష్టంబుమీఁదఁ
బాతిన, నదిలేచి పఱవంగ, నుభయ । పారిశ్వముల నురి బంధించినట్లు
వ్రేలి చచ్చినఁ జూచి విప్రుండు వగచి | యాలోనఁ గ్రామంబు సంతయు విడిచి
దేవసముండయి ధృతి మించె&quot; ననిన దేవవ్రతునిఁ జూచి తెఱఁగొప్పఁబలి :
రూడిగా నేమిట రూపగు పురుషుఁ | డోడక చేటొండు ! నొగిఁజెప్పు.&quot; మనిన
1. చెలువమైనా. 2. లేమి డెక్కుడై. 3. నల్లన.
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rco9zuzb4f4v024q08relmpocnnx4hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220320</id>
    <revision>
      <id>574136</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; &quot; &quot; శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము శ్రీ శక్ర సంవాద ప్రకారము అతిభక్తి నివ్విషయంబున కొక్క యితిహాస మెఱిఁగింతు నేర్చడ వినుము : “ నారదుఁ డొకనాఁడు నాకదీర్షికకు నారూఢిఁ బోవంగ సమరవల...'</comment>
      <origin>574136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="gdxgxw49unp2ck14mldjn2eidnebvhr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
&quot;
&quot;
శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వాసము
శ్రీ శక్ర సంవాద ప్రకారము
అతిభక్తి నివ్విషయంబున కొక్క యితిహాస మెఱిఁగింతు నేర్చడ వినుము :
“ నారదుఁ డొకనాఁడు నాకదీర్షికకు నారూఢిఁ బోవంగ సమరవల్లభుఁడు
నచటఁ గృతస్నానుఁడై యున్నఁ జూచి యచలిత మతి మాటలాడుచునున్న
తఱి, విమానముమీఁద ధవలాషి యొకతె ॥ యజముఱి నేతెంచి యచ్చోటడిగ్గి
యరయ దేవేంద్రున కభిముఖ యగుచుఁ | గరములు మొగిచిన, గారవంబునను
' ఎవ్వర జ్ఞానన, యెందుఁ బోయెదవు! | మవ్వంపు భక్తితో మా కెఱిఁగింపు.”
అనవుడు నద్దేవి యాదరంబునను | అనిమిషేశ్వరుఁ జూచి యను వొప్పణులికె :
అరుదుగా శ్రీయన నట లక్ష్మీయనఁగ | నరయంగ నా భూతి యన వెలుంగుదును.
స్వాహా స్వధా మతి శ్రద్ధాదులందు నూహింప దనుజుల నొగిమెచ్చి వారి
నుండి కడగి నీయెడకుఁ | దడయక వచ్చితిఁ దగనిప్పు &quot; డనిన
అమరనాయకుఁడును నక్కాంతఁ జూచి | &quot;క్రమమొప్ప నేమి కారణమున మెచ్చి
తేమి కతంబున నీట మెచ్చవైతి: వేమాఱు నెఱిఁగింపవే&quot; యన్న ననియె :
'అవని వేదాధ్యయనాది గుణములఁ బ్రవిమలులై యున్నఁ, భక్తిఁ గైకొంటి;
విరివి విఱఁగ వాని విడిచిగర్వమునఁ | బరఁగిన వారినేర్చడ విడిచితిని,
రాసిగా సత్యధర్మపరుండ వగుటఁ | జేసి నీపాల వసింప వచ్చితిని, ”
అని చెప్పి మఱియు నిట్లనియె నమ్మగువః | &quot; పనివడి గురుజన భక్తి నిరతులు
పొలుపొంద సురపితృపూజన పరులు 1 చెలిమి గల్గిన దానశీలు రుత్తములు
వరసతీ పరధన పర పరాఙ్ముఖులు | ధరణీసుర ప్రియుల్ ధర్మవర్తనులు
ఒగి దివానిద్రాభియుక్తులు గాక | నెగడిన వారలు, నిర్మలాత్మకులుఁ
దెలియ దుర్బల వృద్ధ దీనరక్షకులు 1 వలనొప్ప నామెచ్చువారలు వినుము.
పొసఁగఁ గామక్రోధములు చాలఁగలిగి । తనుకులఁ బోవుచు ధర్మంబు :
జలి భిక్షు యిడక యేర్చడనుండువారు | నలిమీజ నెంతయు నామెచ్చుగారు ;
ఆదిగాన నిలిచెద.” ననువంతలోన వదలక పూవుల వానలు గురిసె ;
దొరని గీర్వాణ దుందుభుల్ మ్రోసె; | ఇరవొప్ప సిరివరియింప నింద్రుండు
పరువడి సుర నేత్రపర్వమైపొలిచి | తిర మొప్ప నమరావతీపురి కరిగే.
1
వదలి
ఈ యితిహాసంబు నెవ్వరు వినినఁ బాయక చదివినఁ బరఁగు సంపదలు.”,
అనిచెప్పి సాంఖ్య యోగాదులు మఱియు | మన మొప్ప నిఖిలధర్మంబులు ప్రకృతి
134&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdxgxw49unp2ck14mldjn2eidnebvhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220321</id>
    <revision>
      <id>574137</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '85 &quot; ద్విపద భారతము గుణములు నెఱిఁగించి, 1కోరి వృత్రుండు | గణుతించి విజ్ఞాన కలితుఁడై హరినిఁ దడయక పొందె నెంతయు పనిచెప్పఁ గడఁకతో ననియె: &quot; నాఖండలు డతఁడు నేరీతిఁబోరిరి ! యెఱిఁగింపు. &quot;...'</comment>
      <origin>574137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="m4i5t9htjaulw15m0ci778gvfw0qamj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;85
&quot;
ద్విపద భారతము
గుణములు నెఱిఁగించి, 1కోరి వృత్రుండు | గణుతించి విజ్ఞాన కలితుఁడై హరినిఁ
దడయక పొందె నెంతయు పనిచెప్పఁ గడఁకతో ననియె: &quot; నాఖండలు డతఁడు
నేరీతిఁబోరిరి ! యెఱిఁగింపు. &quot; మనిన | వారూఢ విస్ఫూర్తి నతని కిట్లనియె;
ఇంద్ర వృత్రాసురుల యుద్ధప్రకారము
1
&quot;
' ఇంద్రుఁ డుజ్జ్వలరథ మెక్కి యెంతయును ! సాంద్రంబుగా దేవసహితుఁడై పోయి
వృత్రుపైఁ దొడఁగిన వేగంబె యతఁడు ధాత్రీశ, కోపించి దనుజ సైన్యంబు
గొని తాఁకె; నప్పు డక్కుల శైలభేది | కనుఁగొని వడఁక్రీనఁ గడఁగి దానవుఁడు
తనమాయచేత నాతని మూర్ఛవుచ్చె. | ఘనతమాఱఁగ నంతఁ గని వశిష్ఠుండు
ప్రతినతో నా సురపతి మూర్ఛఁ చేర్చి | యతనితో నిట్లను: “ నజుఁడును హరియు
హరుఁడు యుద్ధముఁజూడ నరు
దెంచినారు. | శరమిడి కడఁగు ముద్ధతితోడ ” ననిన,
సురపతి కడఁగె నచ్చో దేవగురుఁడు ! ధర నమ్మునీంద్రులుఁ దాను దేవేంద్రు
&quot; విజయంబు గోరి భావించి విశ్వేశు | నజుని నవ్యయు సచ్చిదానందమూర్తి ఁ
బ్రార్థన నేయ నప్పురమేశు తేజ I
మర్థి జ్వరంబయి యా దైత్యవరునిఁ
బొదివె; దంభోళినిఁ బొందే విష్ణుండు. | మదనారి యత్తఱి మఘపు కిట్లనియె:
&quot; అఱువది వేలు దివ్యాబ్దముల్ వీఁడు ! తఱలక యతిఘోర తప మొనరింప
నరవిందభవుఁ డిచ్చె నధిక సత్వంబు. | తీర మొప్ప నదియు నా తేజంబుచేత
నడుగును వేగ మో యనినిషనాథ! కడఁగుము నీ” వన్నఁ గడఁక నావజ్ర
శతకోటివైచి రాక్షసచక్రవర్తి శ్రీ శ్రీతిమీఁదఁ గూల్చె నచ్చెరువుగా నంత.
సురదుందుభులు మ్రోసె సురలార్చి రంత హరిహరులును గొని యాడి రావేళ.
అమరనాథుఁడు వృత్రహననంబు చేసి ప్రమదంబుతో దేవవటలంబుఁ దాను
సమరావతికి వచ్చె; సంతటిలోన | సమరంగ నాబ్రహ్మహత్య దేవేంద్రుఁ
గ్రమమొప్పఁ బట్టినఁ గంది యవజ్ర | కమలజుకడ కేఁగి కరములు మొగిచి
“విమలాత్మ, యిటఁ బాపవే దీని సనిన | ...
...
నాతఁడుఁ దొలఁగింప ననువు చింతించి | యాతఱి జలములు నగ్నిని సతుల
పేనుకొని యోషధీ వృక్షతృణముల | వినుతింపఁ దలఁచి రావించి యిట్లనియె:
1. ఇక్కడ కొంతగ్రంథపాతమై యుండును. చూ. వృత్తగీతలు. తిక్కన శాంతిపర్వము. 2. యాడిరి
చెలఁగి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4i5t9htjaulw15m0ci778gvfw0qamj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220322</id>
    <revision>
      <id>574138</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వానము &quot; పరఁగ నింద్రునకును బాటిల్లి నట్టి | దురితంబు నిూరు చతుర్భాగములుగఁ బంచికొనుం &quot; డని పలికిన, నవియు | సెంచఁగా &quot; మీపంపు నేడు నేసెదము; ఎనయంగ నిష్కృతి య...'</comment>
      <origin>574138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4364" sha1="ivbe27vxbzn87ngt5eaarda3zzfcc9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము ; చతుర్థాశ్వానము
&quot; పరఁగ నింద్రునకును బాటిల్లి నట్టి | దురితంబు నిూరు చతుర్భాగములుగఁ
బంచికొనుం &quot; డని పలికిన, నవియు | సెంచఁగా &quot; మీపంపు నేడు నేసెదము;
ఎనయంగ నిష్కృతి యెట్టిది దాని! మునుకొని నీచిత్తమునఁ జూడవలదె! ”
అనవుడు పద్మజుఁ
త
1
&quot;
' పని నీవు ప్రజ్వలింపక హవిరాది
కములు సేసెడునట్టి కలుపొత్ములందుఁ బ్రమదంబుతో మిమ్ముఁ బర్వకాలములఁ
జెలరేఁగి భేదన చ్ఛేదన కృత్య | ములు నీయు చుండెడు మూఢులయందు,
నలరి రజస్వలలో మిమ్ముఁ బట్టి చెలఁగి సంగమముచే సెడి వానియందు,
మలమూత్రములును శ్లేష్మంబు మీలోనఁ | జలమున విడిచిన చపలునియందు,
నలమి వికటనున్న యాబ్రహ్మహత్య | ఘనముగాఁ బ్రాపింపఁ గల&quot; దని చెప్పి
యనిచిన నా బ్రహ్మహత్య ధరించి | యనిలాము లుండిన, నాఖండలుండు
పరగ నా ధాతృకృపావి శేషమున | దురితంబు వాసి సంతోషంబుతోడఁ
దడయక యశ్వమేధముచేసి రాజ్య । మెడలని సుఖమున నేలుచునుండె.
వలనొప్ప నీవు సవ్వాసపు రీతిఁ గలితాత్ముఁడవు గమ్ము కౌరవనాథ !
పర్వంబులందు సద్భక్తి దీపింప | దుర్వార కిల్బిషస్తోమంబు నణఁచు
I
నీ యింద్రుకథ యెవ్వఁ డెలమిఁ బఠించు | నాయుత్తమోత్తముఁ డఘములఁ బోయు,
అనిన గాంగేయున కనియె ధర్మజుఁడు: &quot; అనఘాత్మ, జ్వరముచే నావృత్రుఁడిట్లు
పొదువంగఁ బడెనని పొందుగా వింటి; ! అదియెట్లు జన్మించె! నా ప్రకారంబు
విదితంబుగాఁ జెప్పవే ! నాకు ” ననిన | పదపడి యిట్లలిపలికే భీష్ముండు :
G
శీవజ్వరోద్భవ ప్రకారము
&quot;
&quot;కై లాసమున రత్న కలికపీఠమున | నీలలోహితుఁడు సన్నిహితయై గిరిజ
యుండంగ నట గొలువున్న యా వేళ॥ దండిగా దేవర్షి తతి పోవఁ జూచి
సార్వతి పలికెను; &quot; భర్గ, యుగ్రామ్, | శర్వ, భూతేశ్వర, చంద్రకలాప,
పనివడి వీరేమి పనికి వెచ్చటికి సరిగెన ! &quot; రనిన నా యభవుఁ డిట్లనియె:
&quot;చెలిమితో దక్షుండు సేయు యాగమునఁ బలు తెఱంగుల హవిర్భాగముల్ గొనఁగ
నరిగెద ” రనిన శై లాత్మజపలికె: 1 “ పురహర, నీవేల పోవవు చెవును ”
యని
I
పార్వతీ : జూచి యాశంకరుండు ! పనిపడి భాగకల్పన లేమి నతఁడు
పిలువఁ 'జీనును బోవ బింబోష్ఠి, &quot; యనినఁ దలకొని పార్వతి తమ తండ్రిమీఁద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivbe27vxbzn87ngt5eaarda3zzfcc9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220323</id>
    <revision>
      <id>574139</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 ద్విపద భారతము నెలకొన్న కోపంబు నిగుడంగ, మగువ | తలఁ పెల్ల నెఱిగి యెంతయు శంకరుండు ప్రమధసంఘముఁ దానుఁ బాయక యఱిగి | క్రమ మొప్ప నంత నాక్రతు వెల్లఁ జెఱువ, నగణిత మృగరూపమై యధ్వరంబు | గ...'</comment>
      <origin>574139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="jff74t8fxa2dkc959bi5kwuk78rgfdk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;56
ద్విపద భారతము
నెలకొన్న కోపంబు నిగుడంగ, మగువ | తలఁ పెల్ల నెఱిగి యెంతయు శంకరుండు
ప్రమధసంఘముఁ దానుఁ బాయక యఱిగి | క్రమ మొప్ప నంత నాక్రతు వెల్లఁ జెఱువ,
నగణిత మృగరూపమై యధ్వరంబు | గగనంబు కరుగంగఁ గని యీశ్వరుండు
కోపింప నుదుట గ్రక్కున ఘర్మజలము | దీనించె; సందుల దీర్ఘ
1
చి
దేహుండు
[ నరుణనేత్రుండు నూర్ధ్వాయతీ రోముఁ | డరి ఘోరుఁ డుదయించె నట నొక్కరుండు.]
ఈ రీతిఁ బుట్టిన నిట సురల్ మునులుఁ | బాఱంగఁగని యంత బ్రహ్మ
యీశ్వరుఁ గని మ్రొక్కి “యిభచర్మవసన, శాశ్వత సంపూర్ణ, సచ్చిదానంద,
పనివడి యమరులు భాగకల్పనము । నొనరింతు రీకోపముపసంహరింపు. ”
నావుడు నల్లన నగుచు శంకరుఁడు | దేవర్షి గణముల ధృతిని మన్నించి.
అంత శతానందుఁ డభవునిఁ జూచి | యెంతయుఁ భక్తితో నిట్లని పలికె :
&quot; పురణింప నీ ఫాలమునఁ బుట్టినట్టి | పురుషుండు జ్వరనామమున విఱుఁగాక.
పొసగ నీ జ్వర మేక ముఖమున మించి | వసుధకు ధరియింప వశము గాకుండ
&quot; సృజియింపవే &quot; యన నిందు శేఖరుఁడు అజునిఁ గనుంగొని యట్ల కాకనుచు
రమణ నేన్గులకు శిరస్తావనంబు, ప్రమదాశ్వములకును బార్శ్వరో గంబు,
నొనర బర్హులకుఁ బత్రో ద్భేదనంబు, నేనయఁ ఉల్కలకును హిక్కయు, మఱియుఁ
దగ నావులకు ఖురాంతర్బాధనంబు, 1 మొగి నంత శార్దూలములకు శ్రమంబు,
ధర నజంబులకుఁ జిత్తభ్రమణంబు, నరులకు జనిమరణముల వేదనయుఁ
గా విభాగించె శంకరుఁడు వేర్వేఱ; కావున జ్వరము శంకరుని తేజంబు;
మాననీయంబు నమస్కార్య మఖిల | మానవులకును భూమండలంబునను,
సరవి నీ జ్వర కథ చదివిన వినినఁ | బురుషుఁ ఢారోగ్యంబు పొందు భూనాథ !”
అనినఁ బ్రియంబంది యాధర్మజుండు | వినుతింప సద్ధర్మ విద్వేషులైన
నీ
1
యసురులకును మంత్రియైయుండు నుశను కెసఁగ శుక్రత్వమహిమ మెట్లు గలిగి, &quot;
భార్గవునకు శుక్రనామంబు గలిగిన విధము
అనవుడు గాంగేయుఁ డప్పు డిట్లనియె: 'పనివడి కవి యోగబలము పెంపునను
నుసలక నరవాహనుని మోసపుచ్చి | పసగల యతని యుపాతధనంబు
కొన్నఁ జింతించి గ్రక్కున సత్తెఱంగు! సన్నుతి నురగభూషణు కెఱిఁగింపఁ
1. ' బహువిధంబుగా ' అని యుండవలెను. 2. నరులకు పెడ సెడ సరివేదయును. 3. భూనాథ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jff74t8fxa2dkc959bi5kwuk78rgfdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220324</id>
    <revision>
      <id>574140</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శాంతిపర్వము; చతుర్థాశ్వాసము &quot;52 గోపించి శూలంబు గొనిన నంకటను ఏపార దూరంబు కేఁగి భార్గవుఁడు నెలకొన్న భయమున నిలువంగ లేక | తలఁకున మిక్కిలి తల్లడంబునను అనయంబు భూతేశుహ స్తంబు గది...'</comment>
      <origin>574140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="h8gxke904xnwldmkjnxf7vqc8gypw8u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శాంతిపర్వము; చతుర్థాశ్వాసము
&quot;52
గోపించి శూలంబు గొనిన నంకటను ఏపార దూరంబు కేఁగి భార్గవుఁడు
నెలకొన్న భయమున నిలువంగ లేక | తలఁకున మిక్కిలి తల్లడంబునను
అనయంబు భూతేశుహ స్తంబు గదియఁ | గని మ్రింగి యాతండు కడుపులో నుండి
పటురీతి వెడలంగఁ బాఱకయుండు। నటులుగాఁ చెరువుల నన్నిటి మూసి
శిశినంబు చూపి ' చెచ్చెట నిండు వెడలు | వశముగా ' ననిపల్క వరుస భార్గవుఁడు
ఒనరంగ నా తెరువున వెడలంగఁ, । గనుఁగొని కోపించు కఱకంఠఁ జూచి
శర్వాణి యిట్లను: &quot;సర్వేశ, యీశ, | పార్వణ శశధర ప్రాలేయ హార
శారదా గోక్షీర చందన పైన | శారద నీరద స్వచ్ఛ శరీర,
సరవి నీ కడుపున జన్మించె నితఁడు । గురురీతి నాకును గొడుకయ్యె నిపుడు.
అలుగంగఁ దగునె! పాయక దయఁజూడు. మలహర, నామాట మన్నింపు , మనిస
అంగీకరించి యా యంగజహరుఁడు | &quot;అంగన, నాశిశ్న మందున వెడలె
నదిగాన నిఁక శుక్రుఁడను పేరఁ బరఁగు | విదితంబుగా.” నన్న వెన శుక్రుఁడయ్యె.
అని శుక్రుచరితంబు నా శుక్రుజన్మ | మును ధర్మసూక్ష్మముల్ పురుషవర్తనము
లెనయంగ ధర్మజు కెఱిఁగించే ననుచు | జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు
వినిపించె ననిచెప్ప వెండియు మునులు 1 1 వెనుకొని నూతుని వినుతించి యపుడు
అనఘాత్మ, తరువాత నై నవృత్తాంత | మనువొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు,
2 వారిజనాభ, శ్రీవని తాసనాథ, । గౌరీశ వినుత, లోకఖ్యాత చరిత,
పాపభంజన, దేవ, భావనాతీత, | గోపికావల్లభ, గోపాల బాల,
నరకాసురాంతక, నాగేంద్రవరద, | మురహర నగధర, పుండరీకాక్ష,
అణురూప, ఘనరూప, యాద్యంతరహిత, మణిపడ, కేశవ, మధుదైత్య హరణ,
ఘనమౌని హృద్దేహకలితసందోహ | వినుతప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ,
భక్తవత్సల, జగత్పావస మూర్తి, | ముక్తిప్రదాయక మ్రొక్కెద నీకు.
ఇది వేంకటాచలా ధీశ్వర దివ్య పద పద్మమకరంద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమనసుకవీంద్రవర్య
రచితమై శాంతి పర్వమున నాశ్వాస ముచితార్థయుతముగా నొప్పి నాలవది.
ఈశాంతి పర్వంబు నీవు దీపించి | ధీశక్తి విన్నఁ జదివిన వ్రాసినను
1. ఈ సాఠము ఓరియంటల్' ప్రతిలో లేదు. 2. మనతర సంతో షకలితాత్ములైరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8gxke904xnwldmkjnxf7vqc8gypw8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220325</id>
    <revision>
      <id>574141</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము గంగలోపలఁ గోటికపిల ధేనువుల సంగజ జనకున కర్పితంబుగను, వేద పొరగులైన విప్రపుంగవుల | కాదరంబున నిచ్చినట్టి సక్ఫలము, పొసఁగ సాలగ్రామములు నూఱుకోట్లు। వసుమతీసురల కుర...'</comment>
      <origin>574141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="tba76h0lzw2mthonona3jpxy46twhju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
గంగలోపలఁ గోటికపిల ధేనువుల సంగజ జనకున కర్పితంబుగను,
వేద పొరగులైన విప్రపుంగవుల | కాదరంబున నిచ్చినట్టి సక్ఫలము,
పొసఁగ సాలగ్రామములు నూఱుకోట్లు। వసుమతీసురల కుర్వర నిచ్చు ఫలము
ఆయురారోగ్యంబులఖల సంపదలు | వేయుభంగులఁ గల్గి వెలయుచుండుదురు.
1. కర్పితంబగుచు. 2. ద్విజవర్యులకును, 3. ఇమ్మహాభారతంచేశాక్షరంబు-నెమ్మితో వినిన యా
నిర్మలాత్మకులు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tba76h0lzw2mthonona3jpxy46twhju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220326</id>
    <revision>
      <id>574142</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాసము 1 శ్రీ గరుడాద్రీశ, సృష్టి ప్రకాశ, ఆగమువిరత, శ్రీ హరి, వాసుదేవ, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతలో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె : తెలివిగా నారీతి దేవవ్రతుండు ॥ వెలయంగ నెంత...'</comment>
      <origin>574142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="3u1pozynk7d1zc08plp5zqmc7iktyjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర థ మా శ్వాసము
1
శ్రీ గరుడాద్రీశ, సృష్టి ప్రకాశ, ఆగమువిరత, శ్రీ హరి, వాసుదేవ,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతలో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
తెలివిగా నారీతి దేవవ్రతుండు ॥ వెలయంగ నెంతయు వివిధధర్మములు
వినిపింప నేడుక విని ధర్మముతుఁడు | పనినడి మఱియును బ్రణమిల్లిపలికె:
“తాత, నీ చెప్పిన ధర్మంబులెల్ల నీకఱి వినియు నాహృదయంబు మిగులఁ
దావంబునొందె; శాంతం బేమిలేదు; చేపట్టి యేనేమి సేయును నింక !
నుతికెక్కు దుర్యోధనుఁడు క్రూరుఁడైన
&quot;
నిలువంగ లేనైతి నెఱిఁ గౌననమున | ...
నిఖిల రాజ్యంబిచ్చి తొలఁగి
కడఁగి మాయిద్దఱికతమున నింత | పుడమిలోపలఁబుట్టె; పొక్కెద నేను.
గౌతమీలుబ్ధక సర్ప మృత్యుకాల సంవాదము
1
అనవుడు భీష్ముఁడిట్లనియె నాతనికి : 1 “ మనుజేశ, విను చంప మనుజుండు కర్త
గాఁ; డీశ్వరుని నియోగంబున మేలు | కీడును బ్రాపించు క్షితి జనులకును.
ఇతిహాస మొక్కటి యిందుకు వినుము | ప్రతి గాఁగఁ జెప్పిదఁ బార్థివో త్తంస !
భూమి గౌతమియను భూసురభామ । యామహిఁ జాముచే నటఁ దనసుతుఁడు.
మృతుఁడై న న నగచుచు మిక్కిలి నేడ్వఁ 1 బ్రతిలేని మేటికి
రాతుఁ డొక్కరుఁడు
సొలవక పాము గిజ్జునఁ గట్టి తెచ్చి | యెలనాగకును జూపి ' యీపాము రెండు
తునుకలుసేతునో! తొడరి మోఁదుదునో!' | యనవుడు, గౌతమి యతని కిట్లనియె :
“ వెనుకొని యెంశీయు విధివశంబునను | జొనిపె సీకీడు; ఇచ్చోఁ బాముఁజంపఁ
బరఁగ నాపుత్రుండు బ్రతుకునే విడువు | మరయంగ నీపాము. ” సినిన వాఁడనియె :
“మదిరాక్షి, యీ పేద మాటల నాదు | మదినున్న కోపంబు మానునే యకట !
కావునఁ జంపెదఁ గాక యీపాముఁ | బోవంగ విడువనో పూఁబ్రోణి!&quot; యనిన
'నరవితో నేను హింసకు నొడంబడను । ధరణిలో ననిన ' బాధకపు జంతువులు
వధియింపఁ బాపంబు వరుసలేదనుచు | బుధులు చెప్పుదు' రని బోయ పల్కినను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3u1pozynk7d1zc08plp5zqmc7iktyjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220327</id>
    <revision>
      <id>574143</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'C ద్విపద భారతము భామినీమణి పల్కెఁ: &quot; బట్టినరిపుని | భూమిపైఁ జంవంగఁబోలదు విడువు” మనవు డిట్లనియె : &quot;వృత్రాసురుఁ బట్టి | యెనయంగ నట చంపఁడే! జీవవిభుఁడు. యాగంబు చెఱుపఁడే యసమలోచనుఁడు !...'</comment>
      <origin>574143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4500" sha1="dxd76lhukg1ssj9wukipwhqumcil9zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;C
ద్విపద భారతము
భామినీమణి పల్కెఁ: &quot; బట్టినరిపుని | భూమిపైఁ జంవంగఁబోలదు విడువు”
మనవు డిట్లనియె : &quot;వృత్రాసురుఁ బట్టి | యెనయంగ నట చంపఁడే! జీవవిభుఁడు.
యాగంబు చెఱుపఁడే యసమలోచనుఁడు ! | ధీగతి నట్లుగా దే ధర్మహింస ;
నెఱయంగ నీవు దీనిని నియ్యకొనుము | రఱలక &quot; యనిన న త్తరళాయతాక్షి
స్రుక్కి పాపమునకుఁ జొరకున్న ఁజూచి యక్కడ బోయ కిట్లనియె నాపాము :
&quot; ధరణిలో చేనేమి తప్పుచేసితిని కరమరుదారంగఁ గానవు నీవు;
&quot;
1
33
ఆలవడ మృత్యువ రాధీనమగుచుఁ గలగొని బాలునిఁ గఱచితిఁగాని
యనయంబు రోష కామాదులు లేవు. ” | అనవుడు పాముకిట్లనియె నాబోయ :
“సరవి మృత్యువునకు సాధనంబగుటఁ | దరబడి నిన్నును దండింపవలయు. ”
సనినఁ, 1 గుమ్మరి సారెనటకోలపోలి | తనిశంబు నా వశంబగునె యోలుబ్ధ
అనవుడు సుఱియు నిట్లనియె లుబ్ధకుఁడు : &quot; ఎనయంగ సొంతయు నేయువాఁ డుండ
నమ్మేమి నేయు నటం చుడుగుదురె! ఇమ్మహి నిన్నును నెవ్వ రేఁ బంపఁ
గఱుతుగా కేమి ? యుక్క cఠతో నిన్ను నెఱిఁగి కోపింపంగ నిందయురాదు.
[అల మృత్యువునకు మీ రరయంగ బుద్ధి 1 గల సాధనంబులు గారొకొ ! మిమ్ము
ననుమానముడిగి గీటడగింపవలయు ]. 1 అనిన భుజంగ మిట్లనియె బోయకును :
'విమలంబుగాఁగ ఋత్విజులు హవిస్సు | లమరంగ వ్రేల్చిన సధ్వరకర్త
&quot;
ఘనత నాఫలమును గాంచునుగాక | యెనయంగ వారికి నే&quot; మన నపుడు
మృత్యువు చనుదించి మెఱసి యాపాము | నత్యంత భక్తి తో నంతనిట్లనియె:
&quot; ఎటువలె నిన్నును నేఁగోరి పనిచి | తటుల వైవస్వంతుఁ డట నన్ను బని చె.
ఎనయ నీచావున కీవును నేను మన హేతువులు గాము కాలుండుగాని,
తగ శశి పావక ధరణి సమీర గగన జలాది సంకలిత వస్తువులు
నలపడఁ గాలుని యఱచేతి పనినఁ జెలఁగి తక్కినవానిఁ జెప్పఁగ నేల ?”
అనుచు మృత్యువుపల్క నప్పాము బోయఁ | గనుఁగొని పలికె నంగము పులకింప :
“మహిలోన మృత్యువు మాటలు వింటే! | తహతహపడ నాదు త ప్పేమిలేదు ?
కడఁగి నాపై నంటఁగట్టంగఁ దగునె! | విడువుము నీ&quot; వన్న వెస బోయ యనియె:
&quot; నీవును మృత్యువు నెఱి పాపమతులు; కావున నెఱతు నేఁ గడఁకతో మీకు;
శేవతో నొరఁగనాడినఁ దప్పులేదె! | యీవిధి ననుపల్కు నింతటిలోన
1. నేను
కుమ్మరి సారె కోలయుఁబోలె నుందును. ఈక్రియ నావళమగు అని, తిక్కన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxd76lhukg1ssj9wukipwhqumcil9zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220328</id>
    <revision>
      <id>574144</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ఆనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము సరవిఁ గాలుఁడు ధర్మసంశయంబుకువ | నరుదెంచి బోయతో నప్పు డిట్లనియె: పాముకు మృత్యువుఁ బరఁగంగ నేను। గామ యీమృతికిని గారణంబరి. ( అరయఁ బూర్వభవంబునం...'</comment>
      <origin>574144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="l9iausqwju7bzmpftd61idzetqmnfme" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ఆనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
సరవిఁ గాలుఁడు ధర్మసంశయంబుకువ | నరుదెంచి బోయతో నప్పు డిట్లనియె:
పాముకు మృత్యువుఁ బరఁగంగ నేను। గామ యీమృతికిని గారణంబరి.
( అరయఁ బూర్వభవంబునం దేమిచేసె) | మెఱసి యాకర్మమే మృతినిబొందించె.
మనుజున కతని కర్మంబొనరించు | జననంబు మరణంబు సౌఖ్యఝుఃఖములు
వావిరి నదిగాన నీవాద ముడుగుఁ | డేవిధంబుననైన నిపుడు మీ.&quot; కనీన
వినుతింపఁ బొమును విడిచె లుబ్ధకుఁడు; | చనియె మృత్యువుఁ గూడి శమనుండు ప్రీతి.
అదిగాన దుర్యోధనాదుల నీవు | కదనభూమిని జంపఁ గర్తవు గావు.
వారును దమతమ వరశర్మ సమితి | కారణంబున నైరి కడఁకతో నట్లు,
అనమ, యీ యితిహాసమాత్మిలో నిలిపి | యనయంబు సుఖని గమ్మసిన నిట్లనియె:
అగ్ని సుదర్శన యను కన్యను బరిణయ మాడుట
“మహిని గృహస్థ ధర్మంబున నరుఁడు | మహనీయ, చరియించి మఱి మృత్యుజనిత
భరిత భయంబును బాపికొనంగ | సరవిమైఁ జాలునో ? చాలఁడొ !&quot; యనిన
నెనయంగ దీనికి నితిహాస మొకటి | వినిపింతు నెంతయు వినుము రాజేంద్ర!
మనువంశమునఁ బుట్టి మనుజులు దన్ను | గొనియాడ రూప సద్గుణ కలాపముల
నుతికెక్కు— దుర్యోధనుండను రాజు. అతని చక్కఁదనంబు నాశ్మీలో మెచ్చి
మగువ యా నర్మద మఱి వానిఁ బొందె. అగణితవిస్ఫూర్తి నిర్వ
వెస సుదర్శనయను వెలఁది జన్మింపి | ససదృశృతిఁ బెంచి యగ్ని హోత్రంబు
పరిచర్యలకుఁ బంచెఁ కార్థివోత్తముఁడు. | పరువడిఁ బనిచిన భామినీమణి ము
నయ్యగ్ని భక్తితో చర్చించునపుడు | తొయ్యలి ముఖకాంతి త రం పుఁదురుము
సొంపై స నుదురును జూపు పల్వరున ! పింపైన చెక్కులు బింబోష్ఠుగుచులు
మెడయు హస్తంబులు 'మేల్కి చన్దవయుఁ గడు నొప్పు నూ నాగు గంభీర నాభి
కటి యూరు దేశముల్ కలిత జంఘలును బటువైన మడములుఁ బోద పద్మములుఁ
గనుఁగొని మోహాంధకారుఁడై వహ్ని | మునుకొని యేకాంతమున ని తిశనియె :
&quot;అంగన, నీకుఁగా సంగజుచేత భంగ | మొందితి నన్ను బాలింపు వేడ్క….”
ననిన సుదర్శన యనలు కిట్లనియె: 1 “ అనఘాత్మ, మాత డి ఎడుగు నీకిచ్చు &quot;
ననవుడు హుతవహుఁ డట్లకా కనుచు | నినుమతిచేసి; నాయవసరంబు ను
ఆ సరనాయకుఁ డధ్వరంబొకటి! మానుగాఁ జేయంగ నుఱి సమట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9iausqwju7bzmpftd61idzetqmnfme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220329</id>
    <revision>
      <id>574145</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతఋ &quot; భూసురానలికిని బూజ లొనర్చ | నాసమయంబున సగ్ని యెంతయును వివ్రుఁడై చనుదెంచి విభున కిట్లనియె: &quot;ప్రసన్నత నీరునుత నాకునిమ్ము; రూపింప దాన స్వరూపంబుగాఁగ నో పార్థివేశ...'</comment>
      <origin>574145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="i891rs32t2pvpy5xf6xlbd4nh4w3a30" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతఋ
&quot;
భూసురానలికిని బూజ లొనర్చ | నాసమయంబున సగ్ని యెంతయును
వివ్రుఁడై చనుదెంచి విభున కిట్లనియె: &quot;ప్రసన్నత నీరునుత నాకునిమ్ము;
రూపింప దాన స్వరూపంబుగాఁగ నో పార్థివేశ్వర, యొప్పుగా ' నని
'అన్యవర్ణుఁడు దీనుఁ డనిని నీతనికిఁ గద్యకామణిని నీగతి విత్తు&quot; ననుచుఁ
గపటాత్ముఁడైనరు, గని వీతిహోత్రుఁ ! ఉప్పుడు భూవల్లభు యాగంబునందుఁ
దనమూర్తి దాఁచినఁ దలఁకి యారాజు | తనర ఋత్విజులును దాను బ్రార్థింపఁ
దన తెఱంగా యగ్ని ధరణి దేవతల కసయంబు నెఱిగింప నపనీశ్వరునకు
వెలయంగ వార లావిధము చెప్పినను | అలపడ తుష్టాత్ముఁడై మహీవిభుఁడు
మన మెప్పి కన్యకామణిఁ బెండ్లి సేయు, ననలుండు బ్రాహ్మణుండై సరియించి
సంతోషచిత్తుఁడై సకల హప్యములు | సంతయుఁ గైకొని యాగంబు వెలయఁ
జేయించి వేడ్క నచ్చేడియతోడఁ | గాయజు కేళిని గలసి ఎర్తింప,
1
ధృతి సుదర్శన నామధేయుండు పుట్టి | క్షితిమెల్లఁ బాలించెఁ చెలిబుతోడు తను
ఒనరంగ నతనికి నోమవఁతుండు | తనయుఁడై ప్రభవించే; ధరణి నాకనికిఁ
దొరఁకొని యోఘుథుఁడు నోమవతియుఁ గర మొప్పఁ బుట్టినఁ గని మహీ విభుఁడు.
పరమతి నయ్యోఘవతికిని వరుని | నరసి సుదర్శనుఁ డను నగ్ని జునకు
నాలిగా నిచ్చిన, నాసుదర్శనుఁడు 1 నా లోని వేడ్క గృహస్థధర్మమునఁ
గృతమతి మృత్యువు గెలిచెద ననుచు సతివకోడుకు గూడి యా కురుక్షేత్ర
మున కేఁగి యందుండి మొగి బర్ణశాల | యొసగించి ప్రీతితో సువిద
:
&quot; పొలఁతీరొ ! యతిథులఁ బూజించు వేడ్క | గలదు నాకును నీవుఁ గడఁకతో నట్లు
సేయఁమ యేనున్నిఁ జెలఁగి లేకున్నఁ బాయని ప్రీతితో భామాలలాను!
సుదర్శను నింటికి ధర్మదేవత యతిథియై వచ్చుట
వలనొప్ప నతిథుల వాంఛితం బర్థి నలండఁ గలిగెడు నటులను జేయు.
నిను గోరి నేనియు నెమ్మనంబునను | బనివడి కింకిరిపడక క్రీడింపు.
పరువడి పతివనుపఁగ నెద్దియైనఁ | దరుణులకును జేయ ధర్మ మెంతయును.”
అని యూఁదిచెప్పి సాయక్ యొక్క నాఁడు | ఎనయ సుదర్శనుం డిధ్మంబులకును
అడవికిఁ బోయిన, సంధి యొక్కరుఁడు | తడయక యేతేరఁ దగ నోఘనశీయు
వెన:కొని యర్ఘ్యావిధులఁ బూజింపఁ 1 గనుఁ గొని యిట్లనుఁ &quot; గామాతురుండ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i891rs32t2pvpy5xf6xlbd4nh4w3a30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220330</id>
    <revision>
      <id>574146</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము నాతీ, నాకోర్కి ప్రియంబునఁ జేయు మానతగతి. ” నన్న నప్పతివ్రతయుఁ దన పతివాక్యముల్ దలపోయుఁ, గొంకు, మనసున వెఱచు, నీమాడ్కి నాయింతి మసలి యాందోళితే న్...'</comment>
      <origin>574146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="oglif1wm4gjo5rg3tm71ajzwxgcr9zf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
నాతీ, నాకోర్కి ప్రియంబునఁ జేయు మానతగతి. ” నన్న నప్పతివ్రతయుఁ
దన పతివాక్యముల్ దలపోయుఁ, గొంకు, మనసున వెఱచు, నీమాడ్కి నాయింతి
మసలి యాందోళితే న్యూస యగుడు | వెస భర్త చెప్పిన విమలధర్మంబు
నకుఁ జొరనూల్కొన్న, నాతినిఁ జూచి ! యకలంక చిత్తుఁడై యాబ్రాహ్మణుండు
కనుమఱుఁగుపకుఁ జక్కఁ గొనిపోయె; | ఎప్రియ సత్తికి వచ్చి యిట సుదర్శనుఁడు
పలుమాఱు పిలిచి యాపడతి ' యో' యనుట వలనొప్ప లేకున్న వహ్నిసూనుండు
అతుల చింతాక్రాంతుఁడై విచారింప | ఇతని నుద్దేశించి యతిథి యిట్లనియె:
&quot;
&quot;
' అసమాత్మ, యతిపి నా కాశీథ్య మిప్పు | కొసరిఁపుచున్నది; యుగ్మలి నీవు
కినియకుమయ్య మిక్కిలి ధర్మనిధివి&quot; 1 అనవుడు హర్షించి యోగా సుదర్శనుఁడు
'అసమ, నీకతమున పతిమోద మగ్న | జనిత చిత్తుఁడనైతి జగతిలోపలను.
&quot;
ఇందుకు సాక్షడు లీయిలయును సభము / చందురుండును రవి జలముఁ బావకుఁడు
వాయువు దేవ తావిలి &quot; యన్న నిపుడు | పాయక యశాశ వాణి భాషించె.
అప్పు డయ్యతిథి ్యడ్ ను నిలిచి “ తప్పక విను మేను ధర్మదేవతను
అనయంబు, నీచిత్త మరియ వచ్చితిని. | అనఘ, నీప్రతినకు హాని గల్గినను
దెగఁ జూడఁ దలంచి యెంతే వెనువెంటఁ | దగిలి మృత్యువు వచ్చె దాని గెల్చితిని.
పరమ పతీవ్రత భవదీయ భామ | పరమితి నిశ్చలవ్రతుఁడవు నీవు ;
ఒడలి తోడుత నీవు నూర్ధ్వలోకముల | కెడర నీ తలచినయపుడు పోవచ్చు.
అతులితంబగు పాటృతి నోఘ | సతి నాఁగ ఇది యయి వర్తించు నీదు
సతీ నగ బాలున ; పరి నన్ని సాము ప్రతిదినంబును నీకు c బరిచర్య
అనిచెప్పి ధర్ముండు వాయిసహస్రమున | ఘనమైన గథమెక్కి కదలు సంతటను,
ఆ సుదర్శనుఁ డెంత తాను ! భాసుర సంతోషభరితుఁడై యుండి.
కరమొప్పఁ బౌండ వాగ్రజ, సీమసముని | నిరవొప్ప నీకథ యెఱిఁగి వర్తింపు,
అతిథిపూజను గడచినట్టి ధ ్మంబు | క్షితి గృహస్థులకు సుస్థిర మొందులేదు.
ఈ యితిహాసంబు నింపుతో నీసం | భయుఁ బాపంబులు ప్రజలుఁ బుణ్యములు.”
అన్ని, భీష్మునిఁజూ ఓ యవసూరియ సియె; | “అసఘాత్మ, బ్రాహ్మణ్య మామూఁడు జాతు
లను జనియించిన లలితాత్ములును గొని కొని దొఱుక నొకో! ” యన ననియె:
1
నేయు, ”
&quot;3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oglif1wm4gjo5rg3tm71ajzwxgcr9zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220331</id>
    <revision>
      <id>574147</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'b &quot; ద్విపద భారతము ఇంద్ర మతంగ సంవాదము ధరణిలో బ్రాహ్మణత్వము దుర్లభంబు; | తరబడి యింద్ర మతంగ సంవాద మరు నితిహాసంబు నలవొప్ప వినుము. । గొనకొని యొక విప్రకొడుకు తగుల డనువాడు యజ్ఞర్థమ...'</comment>
      <origin>574147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="185xs3qv9a7jbq6mmq1dwsnn8f3i4yi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;b
&quot;
ద్విపద భారతము
ఇంద్ర మతంగ సంవాదము
ధరణిలో బ్రాహ్మణత్వము దుర్లభంబు; | తరబడి యింద్ర మతంగ సంవాద
మరు నితిహాసంబు నలవొప్ప వినుము. । గొనకొని యొక విప్రకొడుకు తగుల
డనువాడు యజ్ఞర్థమైనట్టి పనికిఁ | బనివడి తనతండ్రి పనుపునఁ బోయి
&quot;
ఠేవతో నొక్క గాడిదపిల్లఁ జూచీ | తీవ్రతఁ గోల మొత్తిన నది నొచ్చి
చెలిమితోఁ దఃతల్లిఁ జేరఁబోయి | యలవడ సన్నీతఁ డడిచి ” నన్నటయు
నా గార్దభియు బిడ్డనప్పుడు చూచి వేగంబె యిట్లను : &quot; వీఁడు చండాలుఁ
డొనరఁ బ్రచండభావుఁడు గాకయున్నా!” అనఁ బూర్వజన్మ కర్మాధిక్యమునను
అద నైస నిఖిల తిర్యణ్ణాతి వచని | విదుఁడైనయట్టి యా విప్రపుత్రుండు
వెలయ నప్పలుకులు విని “ నిశ్చయముగ ! సలలితంబుగ నివి సత్యముల్ గాని
పనివడి దూషణ భాషలు గావు.” | అనుచు గర్దభికడ కరుదెంచి తనకు
వరుసఁ జండాలతో వచ్చిన విధము | కర మొప్ప నడిగిన గర్దభి యనియె:
మంగలికిని నీదు మాతకుఁ బొందు | సంగతి గలిగిన సరిఁ బుట్టితీవు.
అనుచు నేర్పడఁ జెప్ప నధిక దుఃఖమునఁ దనపోవు పనికి వెంతయుఁ బోక మరలి
జనకున కెఱిగించి &quot; సవడి శూద్రునకుఁ | జొనర్ బ్రాహ్మణికిని బుట్టినవాఁడు
అవనిలోఁ జండాలుఁ డగుట సందియమ్|| సండి గర్దభి శాపజాతీ గాఁబోలు!
నది యున్న రూపంబు సంతయుఁ బలికె | విదితంబుగా నవ్విత్వమేను
గడగి సంపాదింతుఁ గాకని చెప్పి | యడవికిఁ జని తపంబాచరింపంగ
సురపతి పొడసూపి “ సువ్రత, నీకు | పరమిత్తు నడుగు పావనుృత్తి &quot; సినీని
నతఁడును దనకు ధరామరత్వంబు | ప్రతినలో నడిగినఁ బాకశాసనుఁడు
&quot;
i
'వదలుము 'బ్రాహ్మణత్వము మహత్వంబు | అదియేల గలుగును అన్యజాతికిని !
ఒండు వేడుము నీకు నొగినిత్తు&quot; సనిన | దండిగా నేనొల్లఁ దక్కినవరము
చను సురేశ్వర, ” యన్న సస్మితుఁ డగుచుఁ | జనియె సురేంద్రుఁ; డిచ్చట మతంగుండు
ఏక పాదమున నూతేఁడులు దపము | ప్రకటంబుగఁ జేయఁ బాకళాసనుఁడు
క్రమ్మఱవచ్చి “తక్కక మాను తపము ; | పమ్మిన దుర్ల భవద మాసుడు .
అనయంబు సత్యుగ్రమైయున్న తపము | నొనరఁ జంకాలున కంచితమే నేయ !
విదిత మిత్తెఱఁగున విమలకపంబు పదిమడుంగులు చేసి ఒరఁగఁ జండాలుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>185xs3qv9a7jbq6mmq1dwsnn8f3i4yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220332</id>
    <revision>
      <id>574148</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము డరుదారఁగా శూద్రుఁడగును నిక్క ముగ. ! మరల శూద్రుఁడు నూఱుముడుఁగులు చేసి తల మొప్ప వైశ్యుఁడ్లా తనుపట్టు; సతీఁడు | గుఱుతుగా వెయిముడుంగులు నాచరిం...'</comment>
      <origin>574148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="k9p4bknf2lf40d3bsrmpeaegu994wbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
డరుదారఁగా శూద్రుఁడగును నిక్క ముగ. ! మరల శూద్రుఁడు నూఱుముడుఁగులు చేసి
తల మొప్ప వైశ్యుఁడ్లా తనుపట్టు; సతీఁడు | గుఱుతుగా వెయిముడుంగులు నాచరించి
ధరణీశ్వగుండగు ; దగఁ బదివేలు | దొరఁకొని యొరించి దుర్విప్రుఁడగును.
అతఁ డొకలశ్రీ సాయక యొనరింప | ఇతురత దీపింప సద్ర్బాహ్మణుఁడగు ;
అదిగాన విష్రత్వ మది దుర్లభంబు. | అదనుగా బడసియు సది చెడకుండ
నడువంగ శర్యమే! నామాట వినుము. పడికి యనేక జన్మంబు ) బొంది
పరఁగ నొకప్పుడు బ్రాహ్మణజన్మ మరుదారఁగాఁ గాంచి యటఁ గొంద అనని
ధనావిషయాడు. దవిలి యాచార మనయంబు విడిచి మోహాంధులై
రిట్టిపదంబు నీ వేల గోరెదపు నెట్టన చాలించి నెఱి నొక్క వరము
చెడుదు
కోరుమిచ్చెన. ” సిన్ని గొనకొని యతఁడు । ఊరకున్నను ఇంద్రుఁడో?ఁ బోయె;మఱియు
సంగుష్ఠ మొక్క టి యవనిపై మోపి | యంగద నూతేఁకు లా మతంగుండు
అపురూపమున నిరాకారుఁడై మిగులఁ | దపము సేయంగ, నాతని శరీరంబు
నస్థులై చిక్కి తానట శక్తి తఱిఁగి |
లేక భూస్థ వ్రాలె ; సంత
సతిరయంబున వచ్చి యాతనిఁబట్టి | శతమన్యుఁడనియె: &quot;నిశ్చయముగా నీకుఁ
జెప్పనే! నృపతులచేఁ బట్టు వడని 1 రొప్పిన విప్ర శార్దూలంబుతోడి
మేలంబు దక్కుము; మేదినిలోన | వాలాయముగ నొక్క వరమిత్తుఁ గొనుము.
చండ దేవుండన జగతి సుస్త్రీలు | మెండుగాఁ బూజింప మేలిమిఁ గామ
రూపంబు ధరియించి గూఢీగా విహగ | రూపంబు గలిగి కీర్తుల విలసిల్లు”
మని వరంబిచ్చి యమరవల్లభుఁడు | చనియెనె తీయు. &quot; నన్న శమననందనుఁడు
దేవవ్రతునిఁ బల్కె “దేవ, యిప్లై | నీవిధి కౌశికుండే రీతిఁ బొందె?
ఎఱిఁగింపవే ! నాకు నీ వేళ” సినినఁ | దెఱఁగొప్ప సనియె నా దేవవ్రతుండు :
విశ్వామిత్రునకు బాహ్మణ్యఁ బుగలిగిన తెఱఁగు
&quot;జాహ్నవీ దేవికి జనకుఁడై వెలయు | జహ్నుని కులమున జగతిలోఁ బుట్టె
గాధినాఁ బ్రకట భూకాంతుఁ; డెంతయును 1 శోధించి యాతని సుత సత్యవతిని
దన కాలిగాఁ నాదట ఋచికుండు ననయంబు నడిగిన నాగాధి యనియె:
&quot; అరుదార నొకకర్ణ మహితమై దేహ | మరియంగఁ దెలు పై నయట్టి గుఱ్ఱములు
కొలఁది సహస్రముంకు:నగాఁగఁ దెమ్ము 1 ఎలనాగ
నిట నీకు
సనిసం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9p4bknf2lf40d3bsrmpeaegu994wbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220333</id>
    <revision>
      <id>574149</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '00 ద్విపద భారతము . బొనరంగ నాభార్గవుఁడు తేరఁబూసి ఘనముగా వరుణునిఁ గోరింగఁ బోయి యట్టి ఘోటకముల నడిగిన, నతఁడు 1 నెట్టన నిచ్చెది నీవెప్పుడైన వలసినఁ దలఁపుము వచ్చుగుఱ్ఱము లు | వెలయం...'</comment>
      <origin>574149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="6xajaytuk03i09338dypen20itdb5u1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;00
ద్విపద భారతము
.
బొనరంగ నాభార్గవుఁడు తేరఁబూసి ఘనముగా వరుణునిఁ గోరింగఁ బోయి
యట్టి ఘోటకముల నడిగిన, నతఁడు 1 నెట్టన నిచ్చెది నీవెప్పుడైన
వలసినఁ దలఁపుము వచ్చుగుఱ్ఱము లు | వెలయంగ.' సినిన దీవించి భార్గవుఁడు
అరిగి గంగానదియందును దరువు | దరి నిల్సి నియతుఁడై తలఁప నాక్షణము
యా గాధి చెప్పినయట్టి యశ్వములు | వేగంబె పొడమెను వేయును ఇంత.
దానఁ బావనమునై తత్ ప్రదేశంబు | పూని కన్యాకుబ్జమునకుఁ జేరువను
అశ్వతీర్థంబన నవనిలోపలను శాశ్వతంబై మించె జూలోకనాథ !
అంత భార్గవుఁడును నత్తురంగముల | నెంతయుఁ గొనివచ్చి యిచ్చిన, గాధి
శాపభయంబును సంతోష మతుల దీపితాద్భుతమును ధృతి ముమ్మడింప,
బాగొప్ప జనులెల్లఁ బ్రస్తుతి సేయఁ | బ్రౌగల్భ్యముగఁ బెండ్లి పరగ జేసినను
ఆట ఋచికుండు గృహస్థ ధర్మంబు | పటుగతి నడపుచు భామ కిట్లనియె:
“ఓలిమై నీకుఁ బుత్రోత్పత్తి గలుగఁ | జాలిన చదువుకు సఁఘటించెదను.
ప్రీతితో వెలయుము బింబోష్ఠి&quot; యనియె. | ఆతన్వి తల్లియు సంతు మున్నె
యల్లుని మహిమ మహానుభావత్వ । మెల్లగా మదిలోన నెఱుఁగుటఁ జేసి
యాసత్యవతితోడ నట “నాకు సుతుఁడు। ఆనతోడుతఁ గల్గునట్లుగాఁ బుణ్య
పరుఁడైన నీవిభుఁ బార్థింపు&quot; మనుచు | హరుసంబు దీపింప అన్నది గాన
నతనికిఁ గోమలి యామాట చెప్పి.! అతిధర్మ పరుఁడైన యా భార్గవుండు
నరసంబుగా రెండు చరువులొనర్చి | పరుపడి నొక్కట బ్రాహ్మణత్వంబు
రమణమై నొక్కట రాజభావంబు | గ్రమముతో నెంతయుఁ గలుగునట్లుగను
దన తపశ్శక్తి చేఁ దగఁ జేసి యిట్లు / వనజాక్షి యగు సత్యవతికి నా రెంటిం
దగఁ జూపి వేర్వేఆ తత్ప్ర్పభావంబు | సగణితంబుగఁ జెప్పి యప్పుడిట్లనియె:
&quot; జగతి శాత్రంబగు చరువు మీ తల్లి | కగపడ నిచ్చి, బ్రాహ్మంబైనదాని
నెనయంగఁ గొని, నీవు, ఋతుకాలము నిను బొనర నౌదుంబరంబును నీదు తల్లి
యశ్వత్థ భూజంబు నాలింగనంబు | శాశ్వతమతిఁ జేసి చరువులు దీనుఁడు.”
అని నియోగించిన నాసత్యవతీయు | వెనుకొని యెంతయు విధివశంబునను
దమతల్లియును మఱి తా నుపయోగ | సమయంబునను దగు చెరువులు వృక్షు
ములు ఏడ్వడినయంతో, మునివతంసంబు | తలకొని దివ్యబోధంబున నెఱిఁగి
తనయింతిఁ గనుఁగొని “తరలాయతాక్షి! | కొనకొని నీ గర్భగోళంబు నందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xajaytuk03i09338dypen20itdb5u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/349</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220334</id>
    <revision>
      <id>574150</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="2es6dwoci4anlnzekk7by6b42epzq5c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||32 ఆరోజులు (2)}}&lt;/noinclude&gt;దీనికి మఱికొందఱు మిత్రు లప్రసన్ను లయిరి. సత్యాగ్రహమునకు శాంతి తప్పని నియమ మగుచో సాముదాయిక సత్యాగ్రహము విఫల మగునని వీరి మతము. కాని నామతము వేఱు. నే నెవరిలో
పనిచేసితినో, నే నెవరిమీఁద ఆశపెట్టుకొనియుంటినో వారే శాంతిని పాలింపనియెడల సత్యాగ్రహము జరుపుటకు వీలులేని మాట నిక్కము. ఎవరిచే సత్యాగ్రహము నడిపింపవలసియుండునో వారిచేత ఆసత్యాగ్రహమునకుఁ గావలసిన శాంతినంతయు పరిపాలింపఁ జేయఁగలిగియుండుట నాయకుల కావశ్యకము. ఈ యభిప్రాయమును నేను ఇప్పటికిని మార్చుకొనఁజాలను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|339}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2es6dwoci4anlnzekk7by6b42epzq5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220335</id>
    <revision>
      <id>574151</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము వినుము భూపతిగాని విప్రుండు గ్యాడు.&quot; | అనిపల్కి చదుతారు. | వ్యత్యాస దెలిపినఁ జింతించి “దేవ, నీకర్థిఁ | బొలుపు 1 దీపించగ బుట్టినవాఁడు వెలయంగ విప...'</comment>
      <origin>574151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="d6ehbpne806ubfr2asjyhreivtwu8jx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
వినుము భూపతిగాని విప్రుండు గ్యాడు.&quot; | అనిపల్కి చదుతారు.
| వ్యత్యాస
దెలిపినఁ జింతించి “దేవ, నీకర్థిఁ | బొలుపు
1
దీపించగ బుట్టినవాఁడు
వెలయంగ విప్రత్వవిరహితుఁడైన మెలపుతో లోకంబు మెచ్చునే! యట్లు
י
తులు
గాకుండ వరమిమ్ము కలితాత్మ ! ” యనినఁ | &quot; బ్రాకటంబుగ వీఁడు బ్రాహ్మణుండగును .
పుడమిలో వీనికిఁ బుట్టినవాఁడు | పుడమీశ్వరుం డగుఁ బుష్పను గంధి !&quot;
అని మునిపల్కిన యాకతంబునను | వనజాక్షియగు సత్యసతి పత్ర పౌత్రు
లగు జమదగ్నియు నాభృగురాముఁ | డగణితక్రమమున నవనిలోపలను
దెలియ బ్రహ్మకత్త తేజోవిశేష శ్రీ కలితురై; రంతట గాధి భార్యకును
ఓసర విశ్వామి తుఁడుద్భవమంది | యనఘాత్మ, నరనాథుఁ డగుచు నుండియును
గురుతుగాఁ జరుతరు గుణసంక్రమమునఁ | బరమతపంబున బ్రాహ్మణుఁడయ్యె.”
అనుచుఁ జెప్పిననిని యమతనూభవుఁడు | 'ఒనరంగ వీతహవ్యుండను రాజు
ఏ తెఱంగునను వికేంద్రుఁడై మించెన ! ఆ తెఱం గెఱిఁగింపు. &quot; మనిన నిట్లనియె:
&quot;
&quot;
వీతహవ్యుఁడు విప్రత్వముఁ బడిసిన ప్రకారము
“ వసుధేశ్, విను మనువంశజుఁడైన వసుధలో శర్యాతివంశంబునందు
హైహయుండను నొక్క యవనీశ్వరుండు | బాహువిక్రమశాలి ప్రభవించె; నాతఁ
డలవడఁగా వీతహవ్యనామంబుఁ | గలిగియుండును; నంతఁ గడఁగి తదీయ
భార్యలు పదుగురు; పరువడి వారు | శౌర్యాధ్యులైనట్టి సత్వత్రకులను
గర మొప్ప నూర్వురఁగాంచి; రాఘనులు | హరిదళ్వుఁ గాశీళు నాజికిఁబిలిచి
యనిచేసి యాతని నందఱుఁ బొదివి | తనరంగఁ జంపిరి; తత్పుత్రుఁడైన
యలను దేవుండు రాజ్యము సేయనతని | నలవడఁ జంపిరా హైహయసుతులు.
ఆతని నందనుఁడగు దివోదాసుఁ | శాశఱి రాజైన, నాశీని మీఁదఁ
గదనంబు సేయంగ, గ్రక్కున నతఁడు | ఇదనైన భయమున సంతటఁ బాతి
ప్రకట సంయమిని భరద్వాజమాని | నకలంక భక్తి
తో నాశ్రయించినను
అతఁ 'డోడ కోడకు' మని భయముడిపి । సుతునిఁ గల్పింతు నిచ్చో రిపువర్గ
విదళన శాలిగా వెఱవకు ' మనుచుఁ | బొదలఁగా నప్పుడు పుత్రాకామేష్టి
క్షితిలోన నెంతయుఁ జేసిన సుతుఁడు | ధృతి ప్రతర్దన నామధేయుండు పుట్టి
యాదట నాతని యనుగ్రహమున (1) శ్రీ వేదంబులును ధనుర్వేదంబు నెఱిఁగి
ఆను. ప్ర. 2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6ehbpne806ubfr2asjyhreivtwu8jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220336</id>
    <revision>
      <id>574152</id>
      <timestamp>2026-09-05T21:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము యలవడ జనకుండు యౌవరాజ్యమున | నిలిపినఁ కార్య నిర్నిద్రప్రతాప చతురుఁడై జనకుండు సమ్మతిసేయ | ఇతి వేగమునఁ జని యాజిను ఖమున వీక హవ్యుని పుత్రవికతిని జంపి యాతన్నిపైఁ...'</comment>
      <origin>574152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4386" sha1="cjbogyexgduav1x45yx4wcgl4t3l4nd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
యలవడ జనకుండు యౌవరాజ్యమున | నిలిపినఁ కార్య నిర్నిద్రప్రతాప
చతురుఁడై జనకుండు సమ్మతిసేయ | ఇతి వేగమునఁ జని యాజిను ఖమున
వీక హవ్యుని పుత్రవికతిని జంపి యాతన్నిపైఁ బోన నా వీతహవ్యుఁ
డరుదారఁగా భృగు నాశ్రమంబునకు నఱిగి భయంబుతో నాశ్రయించినను
వలనొప్పఁ దన శిష్యవరులలో నునిచె. | తలకొని యాప్రతర్దనుఁడు వెన్వెంటఁ
దగిలి యచ్చటి కేగి తదనంతరంబ | తగురీతి మునికి వందనము చేసినను
. గరిమ నీరాకకుఁ గారణంబేమి । యకుడుగా నెఱిఁగింపు' మనిపల్కు టయును
వితత విస్ఫూర్తిని వీశహవ్యాఖ్యు ! సుతులచే మిక్కిలి సొంపెల్లఁ దక్కి
క్షితిఁ దనకులము నశించిన తెఱఁగు, తతభంగి నెంతయుఁ దాను వారలను
నడఁగించుటయు, వీతహవ్యుండు తనకుఁ | గడు నోడిపాఱిన X తీయును జెప్పి
“ యెలమిలో మనినాథ, యిటు వచ్చినతనిఁ | బొలియింపవచ్చితి బోరన ” ననిన
అభృగుఁ డిట్లను “నందఱు వీరు ! వేళంగి వాశివ్యవితతి భూనుకులు.&quot;
అనుచుఁ జూపిన నవ్వి యమ్మాని తెఱఁగి | “యనమాత్మ, 'యేను గృతార్థుండ నైతి;
శాత్రవు సీరీతి జాతికిఁ బాపి ! ధాత్రిలో సత్కీర్తి ధన్యుండ నై తి.
పరమపుణ్యాత్మ, మీ పలుక మోఘంబు, అరిగెద&quot; నని మ్రొక్కి యాప్రొద్దెపోయె.
ఇట వీతహవ్యుండు నెలలు దీపించి తటుకున సత్తపోధను నప్రతర్క్య
భంగి భాషణమున బ్రాహ్మణుఁడయ్యె. | సంగతి నాఁడు కృత్సమదసమాఖ్య
దనయుఁ గాఁ గాంచెను; దత్పుత్ర పౌత్రు లనయంబు వర్చసుండట విహవ్యుండు
ననువారు సత్యుండు నోటఁ దమనుండు | నెనయఁ బ్రకాశవాగీంద్రులు మఱియుఁ
బ్రీతిమంతుందను బేర్మి ధీరుండు | నాతతగతి శుకుఁడట శౌనకుండు
నను మహాద్విజులు సాయక జనియించి; రనఘ, మూలంబయి యవ్వీత హవ్యుఁ
డొనర విప్రత్వంబు నొందె నీరీతి.” | అని చెప్ప మఱియు నిట్లనియె ధర్మజుఁడు.
దైవ పౌరుషముల
తెఱంగు
&quot;ధారుణిఁ బొరుష దైవంబులనెడి | యీ రెంటియందును నెయ్యది యధిక
మారూఢిఁ జెప్పవే!” యనిన వశిష్ఠుఁ | డారయ నాబ్రహ్మనడిగిన నశీఁడు
అలవడఁ జెప్పినయట్టి వాక్యములు | చెలిమితోడుత నీకుఁ జెప్పెద వినుము :
భువిని క్షేత్రంబది పురుష కారంబు, 1 తవిలి యాబీజము దైవము, రెండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjbogyexgduav1x45yx4wcgl4t3l4nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220337</id>
    <revision>
      <id>574153</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనికపర్వము ప్రథమాశ్వాసము నెలకొని కూడెనేనియుఁ గిర్మకరుఁడు | ఫలమునకెంతయుఁ బౌత్రమా వినుము. ఘనముగాఁ బురుషుండు గావింపనట్టి | పనికి దైవంబెట్లు ఫ మనశించు ! వరుసఁ బౌరుషము ద...'</comment>
      <origin>574153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="7iga9v909644q2d0sufcox2wxleyvra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనికపర్వము ప్రథమాశ్వాసము
నెలకొని కూడెనేనియుఁ గిర్మకరుఁడు | ఫలమునకెంతయుఁ బౌత్రమా వినుము.
ఘనముగాఁ బురుషుండు గావింపనట్టి | పనికి దైవంబెట్లు ఫ మనశించు !
వరుసఁ బౌరుషము దైవంబు తోడ్పాటు | పరువడి లేకున్న ఫలముఁ బొందంగ
నేరడు; విత్తు నెంతే సహకారి యాహధిఁ గారున్న వట రిక్తనేల
పనిపడి చెడుఁగాక ఫలవంతమగునె | తనరంగఁ బౌరుష దైవముల్ రెండు
సమములు ధాత్రిలో జననాథతిలక !! శ్రమముతో సనీన “సస్కర్మంబునందు
నయ్యెడుఫలముల నానతీపలయు | నెయ్యంబుగా” నన్న నృపతి కిట్లనియె:
“తగు భక్తి తోడ 1విధ్వపరిశ్రాంతుఁ (1) | డగువాని కన్నంబు ఇటువెట్టునట్టి
ఫల మింత యంతని పరికింపరాదు. | అలవడ నగ్ని సమారాధనమునఁ
జెల రేఁగి పౌరువ శ్రేష్ఠత, భవ్య | కలితదానములకు మృతర మహిమ,
నయమొప్ప మౌనంబుుఁ బరిజ్ఞాన | జయశక్తియును, బ్రహ్మచర్యంబునకును
బరమాయువును, జల ఫలములఁ దినుచు | నిరతిమై సున్న వానికి రాజ్యపదవి,
క్షితిలోనఁ బత్రభక్షకులకు దివము, నతుల తపంబున కధిక భోగములు
ని కర్మఫలము లింకేమి గావలయు 1 సవికళ వాడి నడుగు నీ &quot; వనిన
యమసూతి వల్కు &quot; నిజాశ్రయంబునకుఁ బ్రవుదంబుతోడ నాస్పదమైన పురుషు
నెడ భ క్తచతంబు లెట్టివి గాఁగ | నడరంగనఁ! జెప్పు” మనిస నిట్లనియె:
ఆశ్రయ మసరిత్యాజ్యమని భీష్ముఁడు ధర్మజునకు బోధించుట
&quot;ధీరాత్మ, కాశీకు దేశంబునందుఁ | గోరిక
1
నొకలుబ్ధకుఁడు
ఘనతర విషదష్ట కాండంబు నేయ | నెనయ మృగము దప్పి యెలమి మైనట్టి
పువ్వులఁ గాయలఁ బొలుపారి యున్న | యవ్వలివృక్షంబు పటు దాఁకుటయు.ను
అవ్విషంబున శుష్క మయ్యె భూజంబు, నివ్వటిల్లఁగ నందు నెనొక్క శుకము
ఆవాసముననుండి యక్కడ విడిచి పోవక యెండకుఁ బుడమి గాలికిని
బెదరం ధృతిగల్గి పెంపుతో నచటఁ గదలక యుండ సంక్రందనుఁ డెఱిగి
చనుదెంచి శుకము వృక్షము పొంతనున్నఁ గనుఁగొని యిట్లనె: &quot; ఖగరాజ, వినుము
ఫలపుష్ప వృద్ధి చేఁ బరగు వనములు | గలవనేశింబులు జ్మాతలంబునను.
ఎనయ ని శ్లేట్లేటికి నిందులో నిలుసఁ | జను” మన్న శుకము వాసవున కిట్లనియె;
1. శ్రద్ధా. అని. మూ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7iga9v909644q2d0sufcox2wxleyvra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220338</id>
    <revision>
      <id>574154</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము &quot; అనఘాత్మ, యీవృక్ష మాశ్రయంబునను ఘనముగా నిలిచి, శుష్కంబైన విడిచి తగునెపోవంగఁ! గృతఘ్నత గాదె! | జగతిలో ” ననిన దుశ్చ్యనుండు మెచ్చి &quot; కోరుము : రమిత్తు గుఱుతుగా ' సినిన...'</comment>
      <origin>574154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="hjpl7d765br0ohpwmkw9npf5zvhrwtf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
&quot; అనఘాత్మ, యీవృక్ష మాశ్రయంబునను ఘనముగా నిలిచి, శుష్కంబైన విడిచి
తగునెపోవంగఁ! గృతఘ్నత గాదె! | జగతిలో ” ననిన దుశ్చ్యనుండు మెచ్చి
&quot; కోరుము : రమిత్తు గుఱుతుగా ' సినిన 1 నారూఢిఁ జిలుక యిట్లనియె నింద్రునకు :
&quot; దేవతాధీశ్వర, దివ్యప్రభావ, వేవిధంబులఁ దొంటి విధయిన నెలమి
గలుగంగ నిమ్ము వృక్షమనకు ” ననినఁ | జెలఁగి యింద్రుండమృత సేచనంబునను
మిగుల నిలమిచేసి; మేలి యాశ్రితులు | జగతి రక్షింతురు సరసత నధిపు.”
ననవుడు “ విభునకు ననవరతంబు | పనివడి యెవ్వరిఁ బాటింపవలయు ?
నెఱిఁగింపవే!&quot; యన నిట్లనుఁబ్రీతి | మఱియు గాంగేయుఁ డమ్మను బాధిపునకు:
విభులకుఁ బాటించవలయు వారిని భీష్ముఁడు ధర్మజునకుఁ జెప్పుట
1
'జననాథ, విను తపస్స్వాధ్యాయ ముఖ్య మనకర్మ కరణతఁ గలిత లోకములు
వశగతములు 'నేయ వలనొప్పఁజాలు | వసు ముతీసురులు భూవర మన్ననలకుఁ
బాత్రంబు లెంతయుఁ; బతి నా తికెట్లు ధాత్రీశు కట్లపో ధరణీసుకుండు.
ఒడయఁ; డాతడు హర్ష మొంద సంపదనుఁ | దడయక యలిగినఁ దగు నాపదలును
దలకొను నింద్రువంతటి వానికైన. | అలవడ విప్రుని నవనీశ్వరుండు
కొడుకుఁబోలె నరయ గురుఁబోలెఁగొలువఁ ! బుడమిలో ననలంబుఁబోలె నర్చింప
వలయును; వేదసంవాదంబు నిట్ల. సలలిత బ్రాహ్మణజాతికిఁ గీడు
చేసిన మఱి మున్ను చేసిన సుకృత | మాసాసఁ జెడిపోవు నవనీతలమున.
జప హోమముఖ కర్మనంచ చంబునకు నివులేశ, యధికంబు విప్రున క్రీడుట.
భూసురారాధనంబునఁ జేసి యొక్క | మాసంబునందును మాయుఁ బావములు.
అగ్రజన్ములఁ గాంచి యాదరింపకయు | సుగ్రుఁడై యుండిన నొదవును గీడు.
అని క్రమంబున ఋక్కు. యజువును సామ | మును సధర్వణమును బొలుపుగాఁ బలుకు
పలుకుల విందుము పరమర్షి వరుల వలనఁ గౌరవనాథ, పన్నెగా.
బరమ ధర్మంబులు భవ్యశాస్త్రములుఁ | బరమ తీర్థంబులు భాసుర యజ్ఞ
కర్త యజ్జేశ్వరకలితుండు యజ్ఞ | మూర్తి శ్రీహరియని మును మద్రపతికి
వ్యాసుఁడు చెప్పిన వాక్యముల్ చెప్ప, 1 రాసికెక్కిన ధర్మరాజట్టులనియె:
&quot; అని లాశనారి మహానుభావుంకు! అని విందుఁ జెప్పవే యాతని మహిమ. ”
1 'అతడు' ఆధ్యాహార్యము.
&quot;
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjpl7d765br0ohpwmkw9npf5zvhrwtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220339</id>
    <revision>
      <id>574155</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విన ఆనుశాసనిక పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము గరుత్మంతుని చరిత్ర, 1 అనవుడు గాంగేయుఁ డర్థినిట్ల నియె: 'వినుము ధర్మాత్మజ, వివరంబుగాఁగఁ బనివడి కశ్యపు భామినీమణులు | వినత కద్రువ లన వెలసి;...'</comment>
      <origin>574155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="nbe7xyqzu03iehjzixgw7fxdkqiwh68" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విన
ఆనుశాసనిక పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
గరుత్మంతుని చరిత్ర,
1
అనవుడు గాంగేయుఁ డర్థినిట్ల నియె: 'వినుము ధర్మాత్మజ, వివరంబుగాఁగఁ
బనివడి కశ్యపు భామినీమణులు | వినత కద్రువ లన వెలసి; రమ్మాని
'వారలఁ గనుఁగొని వరమిత్తు ననినఁ | గోరి యాకద్రువ కొడుకుల వేయి,
వేడె విశ్రుత బలుల | ననయంబు మునియును నట్ల కా: నియె.
పదపడి యతని ప్రభావంబు వలన | విదితాండ కండముల్ వేయును రెండుఁ
బుట్టిన నవి కుండములలోన వేడ్కఁ బెట్టిన నూజేండ్లఁ బెకలి యండములు
అహిసహస్రములయ్యె; నంత నారెండు | మహిలోన విషయక మఱియుండునంత
దన సవతికి సుతుల్ ధరణిఁ బుట్టినను | వినత మాత్సర్యంబు వెరవును గదుర
నవినీతితో నొక్క యండ మంతటను అవియింపఁ బిచ్చుకుంటై యొకఁడుట్టి
తల్లిఁగనుంగొని &quot; తగునమ్మ నీకు ! చెల్లఁబో యిట్లేల చేసితి నన్ను !
రువులేవైతి నీవుతికిని | వారక దానిపై వర్తింపు. &quot; మనుచు
శనియింపు, వణఁకుచు జనని ప్రార్థింప | నపుడనూరుండు &quot; నాయనుజుండు పుట్టి
యలవడ దాసీత్వ మది మానఁజేసి | వెలయంగఁ గలఁ&quot; డని వినతకుఁ జెప్పి
పద్మబాండ్ వు సారథి యయ్యె | జననాథ, యేనూఱు సంవత్సరముల
నవతారమంది 1 తనతల్లిఁ గనుఁగొని “ దాసీత్వమేమి
చని
కనఘుండు
క్రమముని వచ్చి నిక్క ము చెప్పు” మనిన |...
1
....
మును సవతీయుఁ దానుఁ బుష్కరరాశి | జనియించినట్టి యుచ్చైశ్రవో హయముఁ
గాంచి పన్ని దమాదుగతి చెప్పుటయును, అంచితగతిఁ బన్న గాంతకుఁ డవుడు
తమతల్లి దాస్యంబు దప్పింప వలసి | యమరంగఁ గద్రువ యనుమతంబునను
అమృతంబు తేఁబూని యాహారముగను |
Xes
...
or
గరమొప్ప శబర భక్షణ మొనరించి ! [ యరుదారఁ గశ్యపు ననుమతంబునను ]
గజళించి మించి | విజయుఁడై యంత దివిజులను గెలిచి
సుధ గొని తెచ్చి మెచ్చుఁ దల్లిదాస్య | మధికుఁడై తప్పించి యవనిలో వెలసె
ఇమ్మహాచారిత్ర మెవ్వరు వినిన 1 నెమ్మితోఁ గాంతురు నిఖిల పుణ్యములు. ”
అనిస ధర్మాత్మజుం &quot;డఃఘు, విప్రజకు నెనయ నేమయినను నిచ్చువాఁడ నని
యొడఁబడి యియ్యక యొగిఁ బోవువాఁడు | వడి నేమిగతిఁ బోవువాఁడ ! &quot; యనిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nbe7xyqzu03iehjzixgw7fxdkqiwh68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220340</id>
    <revision>
      <id>574156</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద భారతీము 33 తఁ డిట్టు లనియె &quot; ధర్మాత్మజ, వినుము | శ్రీ తిలోని నొక నక్క చెలగి వానరము Xé జన్మ సంస్కార కలన నొక్కెడను జతురతతోఁ గూడి సి సఖ్యంబు తిరుగుడు నొకనాఁడు ధృతి వాసరంబు | దొరకొ...'</comment>
      <origin>574156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="kh95odpb58crnq5ipqpnb3l0blmxbee" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద భారతీము
33
తఁ డిట్టు లనియె &quot; ధర్మాత్మజ, వినుము | శ్రీ తిలోని నొక నక్క చెలగి వానరము
Xé జన్మ సంస్కార కలన నొక్కెడను జతురతతోఁ గూడి సి
సఖ్యంబు
తిరుగుడు నొకనాఁడు ధృతి వాసరంబు | దొరకొని యా నక్కతోడ నిట్లనియె:
కటకటా! కిట్లు హేయమైన మటుమాయ నీనుగు మాంసంబు దినఁగ
నేల పాటిల్లె నిమిట నొక్కొ ! &quot; | యోలిమై ననవుడు నసురను రనుచు
నవని జాతిస్మరియగుట దుఃఖించి | కువలయామకునకుఁ గోరిన ధనము
నీయంద నొడఁబడి యీయక పోయి | యీ యల్పజాతినై యిలఁ బుట్టనల సె.
అనిచెప్పి సనిస న య్యమతనూభవుఁడు నెయం నిట్లకు &quot; హీన వర్ణునకు
నలుడ మంత్ర తంత్రాదు లేమైన వలసి చెప్పిన ధర్మవై గుధ్య మొక్కొ?”
యనవుడు: &quot; దీనికి సతులేతిహాస మొనరంగఁ జెప్పెద ముడురాజవంశి !
హిమగిరి మీఁద ననేకులు ద్విజులు | అమిత వైఖరిఁ దపమాచరిం వంగల
బొలుచు నయ్యాశ్రమంబున నొక్క శూద్రుఁ | డలర ధర్మోపేతుఁడనువాఁడు వచ్చి
యా మునీశ్వరులకు సగ్రణియైన ! యామహాత్మునిఁ గాంచి యడుగుల కెఱఁగి
'యుపదేశ మొనరింపు మోపుణ్యమూర్తి ! | తపమునే సెద ' నన్నఁ దససియిట్లనియె :
“ ఒనరంగ శూద్రున కుపదేశమాయఁ | జనదు వైదికము; నిశ్చలత శుశ్రూమ
కుండపై వర్తింపు గుఱుతుగా. ” ననిన దండిగా వాఁడు నంతట నొక్క గుడి సె
కావించి సురపితృ కలితాది పూజ | వేవేగఁ జేయుచు విహరింప, నతనిఁ
గనుఁగొని మునిపతి గ్రక్కనఁ బోయి | యఃఘుఁ డాతఁడు సేయు నయ్యనుస్థాన
ములలోనఁ గొని యిమ్ముల మానఁజెప్సి | యలగ నీ గతిఁ జేయుమని నియోగింప,
నాతఁదు ప్రీతుఁడై యారీతి నడచి | జాతిగాఁ గాలవ శత మృతిఁ బొంది
యొక్క భూపాలున కుద్భవంబందె. తక్కక మునియును దనువును దొఱఁగి
కోరి యాతని జనకుని పురోహితున | కారయ జన్మించి యఖిలంబు నెఱిఁగి
యుండఁ, గుమారుని సర్వీశ్వరుండు మెండుగా నెంతయు మేజినీస్థలికి
1, పదపడి ఎక్కు_మారకుఁడు పట్టము గట్టి పురోహితత్వమున్
విధిత విభూతితో కొనఁ'గౌ విప్రనిపుతున కవ్విభుండు న
వ్వోద వెడు మోముతో నతని నోఱలు వాఱఁగఁజూచు; నాకఁ డె
య్యది గత మొక్కొ నవ్వునకు నంచు మదిం దలపోయు భూవరా!
తిక్క ఆను. శా. 1-281.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kh95odpb58crnq5ipqpnb3l0blmxbee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220341</id>
    <revision>
      <id>574157</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యా అనుశాసనికపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము బట్టంబు గట్టి యా బ్రాహ్మణసుతున! కట్టి పౌరోహిత్య మదియిచ్చె, నతఁడు కరమొప్పఁగా నవ్వుగల మోముతోడఁ ! దిరుగంగ, నాభూమిదేవుండు చూచి యలవడ నొక్కనా...'</comment>
      <origin>574157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="d19ypz727jhpm5mjz3qnss6lco6x94i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యా
అనుశాసనికపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
బట్టంబు గట్టి యా బ్రాహ్మణసుతున! కట్టి పౌరోహిత్య మదియిచ్చె, నతఁడు
కరమొప్పఁగా నవ్వుగల మోముతోడఁ ! దిరుగంగ, నాభూమిదేవుండు చూచి
యలవడ నొక్కనాఁ డవసరం బెఱిఁగి | తలకొని యమ్మహీధవునితో ననియె:
“వావిరి నన్ను దేవా ! నవ్వుదీవు; ! నా వల్ల కీడేమి నాకెఱిఁగింపు
తెలియంగ” ననిన జాతిస్మరణంబు | గలుగుటఁ జేసి తత్కాలంబునందు
ఘనత'రానుష్ఠాన గతి విహితములు | తకుఁ జెప్పుట చెప్పి తా శూద్రుఁడగుట
వినిపించి “తచ్ఛూద్ర విషయోపదేశ | మునఁ జేసి యీరీతిఁ బుట్టంగవల సె;
నేను నా పుట్టువు నెఱిఁగినవాఁడ | నై నవ్వుదును; విరు మట్టికల్మషము
పాపికొ. &quot; మ్మనుచును బాడి గోవులను | ఓపినంతయు ధన మొసఁగిన, నతఁడు
సంతోషచిత్తుఁడై సకల దానములు 1 సంతత జపహోమ సత్రియల్ చేసి
యాకల్ముషము పొసి యాపుట్టు వీఁగి | సాకల్యను గ మునిసంజాతుఁ డయ్యె !
కావున బ్రాహ్మణ క్షత్ర వైశ్యులకు వావిరి దక్క భూవలయంబు నందుఁ
దక్కినవారి 'కొంశయు నుప దేశ। మొక్కటఁ జేసిన నొందు గల్మషము.”
అని చెప్ప ధర్మజం &quot; డసమ, శ్రీలక్ష్మీ | చననొప్పఁగా నెట్టి జనములయందు
లక్ష్మీ నివాసస్థానములు
వసియించు! ” సనిన దేవవ్రతుండనియె: | “విశద వైఖరితోడ వినుము భూనాధ!
అరుదార నారాయణాంకతలమున | సిరియుండఁగాఁ జూచి చేరి సంప్రీతి
నారుక్మిణీ దేవి యడిగె &quot; నీనెట్టి వారలయందును వసియింతు ? '
దేవి
కటం
I
జెస్సినట్టి 1 వేద వాక్యంబులు వినిపింతు వినుము :
నిత్య సత్యులు, శౌచవిగతులు, దక్షు / లత్యంత గురుభక్తు, లప్రమత్తులును,
సరస నిశ్చలమతు), సత్కర్మవర్తులు, ధరణి సమత్వంబుఁ దపము దానములు
గలుగువారలు నేను గలిగెడి
చోట్లు : తెలియంగఁ గ్రూరు నా స్తికునిఁ గృతఘ్నుఁ
గుమతిని వర్ణింతు గురుశిర లీల. క్రమమున నిలుపడి ఘటశుద్ధి గలిగి
వలనొప్ప నెంగిలి వర్జించినట్టి నెలఁతలయందును నిలిచియుండుదును.
తీరముగా సన్యమందిరగామి నధికి | తర నిద్రగనుచు భర్తకుఁ బ్రతికూల
మననిష్ఠురాత్మయై గడఁగు మానిని | అనయంబు విడుతు నే ” నని చెప్పెఁ గాన
ధరణీతలేశ్వర, తత్ప్ర కారంబు | తరబడి బుద్ధి గతంబును జేయు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d19ypz727jhpm5mjz3qnss6lco6x94i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220342</id>
    <revision>
      <id>574158</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 &quot; మనిన ద్విపద భారతము &quot;&quot;నో యనఘాత్మ, పురుష | వనితాది సంగీతివలన సంస్పర్శ కలిత మెవ్వరికిని గలుగు సిక్కముగఁ | దెలుపవే!&quot; యని నదీసూనుఁ డనియె ; భంగాస్వను చరిత్రము &quot; 'అవని భంగాస్వనుండను...'</comment>
      <origin>574158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4171" sha1="af27wk40bo2foa6vz1pbeifb0ex20tv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
&quot;
మనిన
ద్విపద భారతము
&quot;&quot;నో యనఘాత్మ, పురుష | వనితాది సంగీతివలన సంస్పర్శ
కలిత మెవ్వరికిని గలుగు సిక్కముగఁ | దెలుపవే!&quot; యని నదీసూనుఁ డనియె ;
భంగాస్వను చరిత్రము
&quot;
'అవని భంగాస్వనుండను రాజు తొల్లి | తివిరి పుత్రార్థియై దేవతాధీశు
కప్రియమగు యాగ మప్పుడు చేసి । సుప్రసన్నులఁ గాంచె సుతుల నూర్వురను.
కని సంతసంబునఁ గ్రా లుచు నుండి ॥ వెనుకొని యొకనాఁడు వేఁటకై పోవఁ
బగగొన వజ్ర దిగ్భ్ర్భాంతి పుట్టించి । యొక్క దరకాఁడు పోయెకునట్లు సేయ (i)
నిరవొప్ప నానృపుఁ డెక్కినయట్టి | తురగంబుతో నొంటి దూరమైనట్టి
యడవికి నేగి దాహంబైన నలసి | కడునొప్పిదంబైన కమలాకరంబు
[గనుఁగొని యట తురంగము వెన్ను మునుఁగు] ననయంబు దిగిచి తాసంతయు మునిఁగి
యప్పుడే లేచి దాహముతీఱ నీరు | తప్పక గ్రోలి యంతట నాతి యగుడుఁ,
దనుతానె చూచి చింతామగ్ను ఁడగుచు | నేనయ యొడలితో నేభంగిఁ బురికి
నరుగుదుఁ ! బోయిన నాపురి జనము | లకయంగ ననుజూచి యంత నేరీతి
దలఁతురో! పుత్రులు తాతలు సఖులు | నలవడ నేమి సేయఁగఁ గలవారొ !
చెల్లఁబో దైవమా చేసితివిట్లు ! ఎల్లవారలు నింక నేమి గాఁగలరొ !&quot;
యని పురంబున కేఁగి యఖిలమంత్రులను। కొనకొని రావించి కువలయేశ్వరు డు
పద్మ 1 వనమందు మునుఁగుట వనితీయునగుట
గుఱుతుగా నెఱిగించి, కువలయంబునకుఁ బరువడిఁ గొడుకులఁ బట్టంబు గట్టి
యడవికి నేఁగి సంయమిలీతిఁ గాంచి, | తడయక యెంతయుఁ దప మొనరింప,
నందొక మాని యయ్యతివఁ జేపట్టి | కందర్ప కేళిని గవయ, దానికిని
బొలుపొంద నూర్వురు పుత్రు లుట్టినను ! గొలఁదిగాఁ బూర్వపుఁ గొడుకులయెడకు
వారలఁ గొనిపోయి వలనొప్పఁ జూపి | యారణ్యమున నొక్క యనముండు దన్ను
బొందుట కఠిన నీపుత్రులు నూర్వు! రందంద జనియించిరని యెఱింగించి,
'మగతనంబున మీరు, మగువతనమునఁ | బొగడొంద వీరలుఁ బుట్టిన కతన
నడరంగఁ దోఁబుట్టు లగుదురు వంచి కుడువుఁడందఱు; ' నన్నఁ గూర్మితో వారు
&quot; పురుషుల పురంధ్రుల సంగతియందు సంస్పర్శ సుఖంబు నతిశయం బెవ్వరికిఁ గలుగును?
అను . 1--286.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>af27wk40bo2foa6vz1pbeifb0ex20tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220343</id>
    <revision>
      <id>574159</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనిక పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము పొసఁగ భ్రాతృస్నేహములు గల్గి విమతు | లసదృశగతి భయమంద రాజ్యంబు పరువడి ననుభవింపఁగ సంస్థలోన | సురపతి యెఱిఁగి “భాసురగతి వీని కే సహితము సేయ నిది హ...'</comment>
      <origin>574159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="t85re0cal8in4gvbnsset8s2leohro9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనిక పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
పొసఁగ భ్రాతృస్నేహములు గల్గి విమతు | లసదృశగతి భయమంద రాజ్యంబు
పరువడి ననుభవింపఁగ సంస్థలోన | సురపతి యెఱిఁగి “భాసురగతి వీని
కే సహితము సేయ నిది హితముయ్యె. | పూని రాజ్యసమృద్ధి పుత్రాభివృద్ధి
బలిమియు నిమ్మహీపతికిని Kలిగె. 1 చెలువేది విఘటింపఁ జేయుడు వీని ”
అని భూసురా'కారుఁడై పోయి పూర్వ । తనయులఁ గాంచి యెంతయు నిట్టులనియె :
&quot;మేదినీపతులార, విజనకుండు | ప్రోదిగా నెవరితో పుట్టిన వారి
దోడఁ బుట్టువులని తోడిఁబడఁ దెచ్చి | రాజ్యంబు విభజింపఁ దగునె!
ఎచటి తోఁబుట్టువు? లెన్నటివారు కు చరిత్రులగు వారు క్షోణిలోపలను,
అని పగపుట్టించి యపరపుత్రులను ఎనయంగఁ లెఱుఁగకుండంగ
బూర్వ
నితకరి మాటల నీరిష్యపుట్ట జతనంబుగాఁ బల్క, సరి వీరు వారు
నొనరంగఁ బనిపూని యుద్ధంబు చేసి ! యనిలోనఁ జచ్చిన, నాత్మలోనగచి
మునిసతి చన్నులు మోమును మోది | జొనుచు దుఃఖఃప నా కులశైల భేది
యలవడ విపుఁడై యచటికిఁ బోయి | “నలినాక్షి, యింద్రుండ నాకు నిష్టంబు
యాగంబు లఁ జేసితీపు, | జానొప్ప నదిగానఁ జంపితి వీరి.”
వనుటయు ఘన సంభ్రమాశ్చర్యచిత్త | మున జారిణి మ్రొక్కి “ యోపుణ్య చారిత్ర,
యవనిలోఁ దనయులకై మూఢబుద్ధిఁ | దివిరి యేఁ 1 జేసితి దేవ, రక్షింపు. &quot;
అనినఁ బ్రసన్నుఁడై యమరవల్లభుఁడు । గొనకొని నీకిత్తుఁ గొంద ఆసుతులఁ ;
గర మొప్ప పెత్తటి గాంచిన వారి ॥ నరయంగ నొసఁగుదు !&quot; ననిన నిట్లనియె :
&quot; కాంతనై యుండి యేఁ గవినట్టి సుతులు | నెంతయు నాకిమ్ము నెలమితో ” ననిన
శతమన్యుఁడనియె “ నిచ్చలు (1) తొల్లిగనిన ! సుతుల నేలడుగవు క్షోణీత లేశ!”
నావుడు సిగ్గుతో “ నాతుకెల్ల నేవిధంబునఁ గూర్మియిల బిడ్డ&quot; అని
సత్యవాక్యుఁడవైతి
తి సకలనందనులు | నిత్యులై బ్రదుకంగ నెగడుదు నీవు;
G
&quot;
పురుష భావంబునఁ బొగడొండు.&quot; మనిన | సురనాయకునిఁ జూచి సుదతి యిట్లనియె :
దేవతాధీశ్వర, దివ్యప్రధాన, శ్రీ భావించి పుత్రులఁ బడసితిఁ జాలు,
వనితనై యుండెద వరముగా నాకు 1 గొనకొని యిపు డొపంగుము ప్రీతితోడ.”
ననవుడు విస్మితుండగుచు నింద్రుండు । ' ఘనముగా నిందుకుఁ గతమేమి ? యనినఁ
'బురుషులకంటెను బుష్పగంధులకు సురత సౌఖ్యంబు లెచోనధికంబు
&quot;
1. శశప్పు అనుమాట ఆధ్యాహార్యము.
137&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t85re0cal8in4gvbnsset8s2leohro9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220344</id>
    <revision>
      <id>574160</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము కావున నాకిట్టిగతి రమియింపఁ 1 గా వేడుకయ్యెడుఁ గర మొప్ప ” ననిన నమరనాయకుఁడును నట్లకాకనుచుఁ | గొమరొప్పఁ జనియె నోజోణీతదేశ !&quot; అనుచు గాంగేయుఁ డయ్యమతనూజునకు ననయంబు వ...'</comment>
      <origin>574160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="f0th6erxizfyuao99il2klitgqjh5ys" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
కావున నాకిట్టిగతి రమియింపఁ 1 గా వేడుకయ్యెడుఁ గర మొప్ప ” ననిన
నమరనాయకుఁడును నట్లకాకనుచుఁ | గొమరొప్పఁ జనియె నోజోణీతదేశ !&quot;
అనుచు గాంగేయుఁ డయ్యమతనూజునకు ననయంబు విష్ణుమహత్వంబు మఱియు
వైష్ణవధర్మముల్ వరభక్తి యుక్తి | విష్ణు వాహనమైన వినతాతనూజు
మనచరిత్రంబును గలిత విఖ్యాతి | నోవరిన యా సాంఖ్యయోగ యుక్తులును
జ్ఞానప్రకారంబుఁ గర మొప్పఁ జెప్పి | మానుగా నిట్లను: “మనుజలో కేశ!
ఇమ్మహాచారిత్ర మేకాక్షరంబు నెమ్మితో విన్నట్టి నిఖిలమానవులు
దురితంబు లెల్లను దొఱఁగి సుజ్ఞాన । భరితులై యుందురు భవ్యనిస్ఫూర్తి.”
పనుచు దేవవ్రతుం డా ధర్మజునకుఁ బెరుపొంద నెఱిఁగించిఁ బ్రీతితో సనుచు
1
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపించెనని చెప్ప వెండియు మునులు
“అనఘాత్మ, తరువాత నై నవృత్తాంత మనువొందఁ జెప్పవే ! ” యని యడుగుటయు
గోవింద, మాధవ, గోపి రమణ, | పావన చారిత్ర, పరమేశ, యీశ,
కారుణ్యసాగర, కంజాత నేత్ర,, వారిజనాభ, శ్రీవని తాననాథ,
దానవ సంహార, దైవతారాధ్య, వైనతేయధ్వజ, వైకుంఠనిలయ,
మన మౌనిహృదేహకలితసందోహ | వినుత ప్రకాశ, శ్రీవేంకటాధీశ !
భక్త వత్సల, జగత్సావన మూర్తి, | ముక్తి ప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు
ఇది 'వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య । పద పద్మ మకరంద పానద్వి
రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్రరచిత
మాను శాసనికాఖ్యమైన పర్వమున నాను పూర్విగఁ బ్రథమాశ్వాసమయ్యె.
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f0th6erxizfyuao99il2klitgqjh5ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220345</id>
    <revision>
      <id>574161</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము శ్రీ భోగిగిరి వాస, చిరతరోల్లాస, | వైభవ నిలయ, శ్రీవనితాసనాథ! జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు! ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె, ఆరీతి విష్ణుమహత్త్వ ధర్మాదు | లారూఢిగా విని...'</comment>
      <origin>574161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="5sczkuzzm4yt6djtlb0o1y9h7n7kfic" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
శ్రీ భోగిగిరి వాస, చిరతరోల్లాస, | వైభవ నిలయ, శ్రీవనితాసనాథ!
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు! ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె,
ఆరీతి విష్ణుమహత్త్వ ధర్మాదు | లారూఢిగా విని యమతనూభవుఁడు
&quot; పొసఁగఁ గన్యాదానమునకు వరుండు ! వసుమతిలో నెట్టివాఁడు
అష్టావక్రుని చరిత్రము
సనుటయు భీష్ముఁ డిట్లనియె: &quot; నిందులకు | వినుతేతిహాసంబు వినుము చెప్పెదను.
అసమ, యష్టావక్రుఁడను బ్రహ్మచారి | తనర వదాన్యుఁడన్ తాపసోత్తముని
తనయ సుప్రభయను తరళాయతాక్షిఁ గొన కొని పెండ్లి కాఁగోరి ప్రార్థింప
నా వదాన్యుండు నిట్లనియె: &quot; నీకిత్తు | నోషిప్ర, యంతకు నుత్తర మరిగి
8&quot; మ ' నెచటికి రమణమైఁ బోదు పమ్మిన వేడ్క నేపని యాచరింతు!
నానతీవే!! యన్న నావదాన్యుండు ॥ “మానిత చారిత్ర, మనుజవాహనుని
పుటభేదనంబు సొంపులు మీఱిఁగడచి | యట హిమగిరి కేఁగు; మభవునిఁగూర్చి
దాక్షాయణీ దేవి తపమాచరించి | నక్షణ భక్తితో నాప్రదేశమున.
ఆడుచుఁ బాడుచు సమరగణములు | గూడి చరింప నుగ్రుం డట నుండు.
అది పుణ్యదేశ మొయ్యన చూచి గడచి | కదలిన మఱి నీపకాననం బర్థిఁ
గానంగనగు; నందు గట్టిప్రాయమున | మానినిగలదు నిర్మః పుణ్యచరిత.
చూచి వచ్చినఁ జూలు సుదతి నీకిత్తు నోచతురాత్మక, యుజ్జ్వల తేజ! ”
అనవుడష్టావక్రుఁ డట్లకాకనుచుఁ జని బాహుదానదిఁ జయ్యన దాఁటి
పొనఁగ ధనాధీకు పురమున కరుగ ॥ నసదృశుండగు నమ్మహాత్ముని రాక
విని యెదురేతెంచి వినయంబు నెఱపి । కొనిపోయి పూజించి గురుకరభక్తి
నిలిపిన, రంభాది నెలఁతలుఁ గూడి | యలవడఁ బాటలు నాటలఁ బ్రొద్దు
సొలసితిఁ బుచ్చ నొక్కవత్సరము | నిలిచి యాధనదుండు “నీకేదివలయు
నలరంగఁ చెప్పవే1 ” యనిన “ సర్వమును i
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sczkuzzm4yt6djtlb0o1y9h7n7kfic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220346</id>
    <revision>
      <id>574162</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'في ద్విపదభారతము సంపన్న మిదె విను సంయమి యొకఁడు అంపినఁ బోయెద నాతనిపనికి ఇంతీయగాని నాకెద్దియు వాంఛ యంతరంగమునిలే &quot; దని పోయిపోయి హీనులైలతటమెక్కి యీశుండు క్రీడ | నమరినయెడఁ గాంచ...'</comment>
      <origin>574162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="4igou0tlqlnv9mej8eed9w8bbmsce97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;في
ద్విపదభారతము
సంపన్న మిదె విను సంయమి యొకఁడు అంపినఁ బోయెద నాతనిపనికి
ఇంతీయగాని నాకెద్దియు వాంఛ యంతరంగమునిలే &quot; దని పోయిపోయి
హీనులైలతటమెక్కి యీశుండు క్రీడ | నమరినయెడఁ గాంచి యాతలపోయి
కడిమిభూజంబులు కాననం
| దదయక చూచి చిత్రక రమ్య హర్మ్య
ములు గని యందు సమున్నత మైన | కలితహర్మ్యంబు దగ్గఱఁబోయి నిలిచి
తనరంగ లోనికిఁ దన పేరు చెప్పి | పనిచిన భామలు పఱలించి తోడు-
కొనిపోవునప్పు డా కువలయాక్షులను । గనుఁగొని మనమునఁ గలఁ కేమిలేక
చనుచు సభ్యంతర సదనంబు చొచ్చి | కనకభూషణ రత్నకలితయు దివ్య
గంధాంగ రాగయుఁ గమలేక్షణయును | బంధుర సౌందర్య భరితయు మఱియు
సంచిక ప్రౌఢ వయస్కయు నగుచు | మించిన సతిఁజూచి ' మేలు గావలయు '
ననుచు దీవించిన, సజ్జలోచనయు | నెనసిన వేడుక నిందు రమ్మనుచు
నొనరఁ బ్రత్యుత్థాన మొగిఁ జేసి ప్రీతి | మునివరుఁ బర్యంకమున వేడ్కనునిచి
భాసురంబుగ నర్ఘ్య పాద్యాదులిచ్చి, యాసమీపంబున నర్థిఁ గూర్చుండి
పరువడి సతుల విభ్రమవికారములు గురుతుగా లోచన గోచరమైన
నొల్లక 'వీరేల యుగ్మలి' యనిన | సల్లాపమున వారి సక్రియ పోననిచి
పనివడి సముచిత భాషణంబులను | ఎనయంగ రాత్రియయ్యినయంతలోనఁ
జలియయ్యె ననుచు నిశ్చలవృత్తి నతని కలిత తల్పమునకు గ్రక్కు న వచ్చి
పదపడి యతిని గుబ్బల నొత్తియొత్తి | కదియంగ మిక్కిలి కాఁగిటఁ జేర్ప
మదమేమియును లేక మ్రానయియుండె నదలని మనసున; నట్లున్న ఁజూచి
యత్తన్వి: “ మగవారలట భోగపరులు ; | చిత్తంబులోఁ దాల్మి చెలులకుఁగలదు ;
&quot;వఁగోర రతి కేళి నేలవు తగునె! లోఁగక నిమీఁదిలో లతనున్న
C
నన్ను మన్నింపవే ! నాథుండపగుచు | నెన్ని భంగులనైన నీవేళ నీవు. &quot;
అనిన నష్టావక్రుఁడయ్యి ఁజూచి ! &quot; [మనకుచ, తగునె యిక్కరణి వచింప !
పరసతి గమనంబు పాపకరంబు] 1 ధరణి నే నస్ఖలిత బ్రహ్మచర్య
,
ముననుండి పత్ని నిమ్ములఁ గోరినాఁడ ” | ననవుడు మఱియు నిట్లనియె నాయింతి :
&quot; వనితలు కామార్తి వశతఁ బెంపొంది | తనరంగఁ బురుష శతమ్మున్న కైన
...
...
కులహాని దలఁపరు, కొడుకులఁజూడ, రలుకరు మగలకు నదీ విచారింపు.;
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4igou0tlqlnv9mej8eed9w8bbmsce97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220347</id>
    <revision>
      <id>574163</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము సంగమంబునఁ దృప్తి చనరు సెక్కువము | అంగీకరింపు నీ &quot; చనిన నిట్లనియె : &quot;కలవడి నిదియేటి కార్యంబు గాఁగఁ బలికెను మాటికి భామాలలామ ! మదికి నెక్క నియ...'</comment>
      <origin>574163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="izsmjs8sg4ig1hffs3ek1vxyrexijq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
సంగమంబునఁ దృప్తి చనరు సెక్కువము | అంగీకరింపు నీ &quot; చనిన నిట్లనియె :
&quot;కలవడి నిదియేటి కార్యంబు గాఁగఁ బలికెను మాటికి భామాలలామ !
మదికి నెక్క నియట్టి మాటలుఁ గలవె! మదవృత్తి యింతట మానుమేఁబోయి
. ” ననిన నన్వామాక్షి నగుచు ' నచ్చుగా నీకార్యనుగుట యెఱింగి
పోవుడు గా' కన్నఁ &quot; బూఁబోఁడి, నన్ను | గావరంబున వచ్చి కదియకుండినను
నిలిచెద” నని చెప్పి నెమ్మనంబునను |
&quot; బొలుపొంద నిది శాపమునఁజేసి ముదురు -
తనము నొందిన దేవతీరుణి గావలయు. ॥ ఘనముగా నట్లయ్యెఁ గాకుండెనేమి
[తిరముగా నీయము తెఱఁగు నెఱుంగ] | సరవి నాయాక్మ విచారింపనేల !”
యని యూరకుండిన నంత వేగుటయుఁ దనరంగ నుచిత కృత్యంబులు దీర్చు
మని పల్కి స్నానీయమైన ద్రవ్యంబు | లనయంబుఁ దెచ్చి సంయమియనుమతిని
మృదుకరతలమున మేనెల్లఁ దోమి | సదమల మతిఁ గృతస్నానుఁ జేయింప
నతఁడు సంధ్యాది కృత్యంబులు దీర్చ | నతివేగమున ముని కన్న పానాదు
అలవడఁగాఁ
బెట్టి
&quot;
వాక్యములఁ | బొలుచు వేడుకఁ బొద్దు పుచ్చుచు నుండి,
యెలమితో రాత్రి యయ్యినఁ దల్పమునకుఁ|బిలిచిన రాకున్న బింబోష్ఠి యనియె:
'ధరఁ గన్య నస్ఖలిత బ్రహ్మచర్య | పరిణతిఁ జువ్వె యేఁ బ్రౌఢ వయస్క
నైతి; స్వతంత్రను నేను బెండ్లియాడి చేతోభవుని కేళి చెందు నీ.&quot; ననిన
సతిఁ జూచి మఱియు నష్టావక్రుఁడనియెః | &quot;సతుల బాల్యంబున జనకుండు, మరియు
యౌవనంబున భర్త, యట వార్ధకమున | వావిరిఁ దనయుండు వరుసతో నరసి
నడపుగా కెందును నారీమణులకుఁ | జెడు బుద్ధిఁ దమయిచ్చ చేయంగఁ దగునా !
నీవని యిచ్చిన నెఱిఁ బెండ్లియగుట | వేవిధంబులనైన విను పాడి గాదు. ”
అనుసమయంబున నంబుజగంధి ఘనయావనాంగియుఁ గలిత సుందరియు
నెయ్యి దానిపై నటఁ జిత్తవృత్తి | చయ్యన పోసిక సంయమి వరుఁడు
“ ఈ కపటములేల యెలనాగ, నిన్ను | బ్రాకటంబుగఁ జెప్పి పనుపుము నన్ను. '
అనవుడుఁ బ్రీతమై “యనమ, నిన్న రయఁ | బొనర వదాన్యుండు పుత్తెంచె; నేను
నుత్తరదిశఁ జుమ్ము; ఓలినీనిష్ఠ | యుత్తమోత్తమము పుణ్యోజ్జ్వలమూర్తి !
నిను మెచ్చునాతఁడు, నెలఁత సుప్రభను | బనివడి పెండ్లియై పరఁగు సౌఖ్యముల
అనిన నదేవికి నంజలి చేసి | చని వదాన్యునిఁ గాంచి సకలవార్త
లును
జెపి యాతనిపుత్రిఁ జిగురాకుఁబోఁశ్రీఁ | గప్పురగంధి వేడ్క లఁ బెండ్లియగుచు
&quot;
39&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izsmjs8sg4ig1hffs3ek1vxyrexijq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220348</id>
    <revision>
      <id>574164</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రతము ద్విపద భా : నతుల సౌఖ్యంబుల నంది కీర్తులను | జతురుఁడై మించి నష్టావకుఁ డధిప ! ” అనుచుఁ జెప్పిన విని యమతనూభవుఁడు | “ననిచిన మునుల వల్లను శూద్రజాతి భామలయందు నుద్భర మైన వాఁడు ।...'</comment>
      <origin>574164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="0710if2vscznfeypx0psr9vg0n1ruzk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రతము
ద్విపద భా :
నతుల సౌఖ్యంబుల నంది కీర్తులను | జతురుఁడై మించి నష్టావకుఁ డధిప ! ”
అనుచుఁ జెప్పిన విని యమతనూభవుఁడు | “ననిచిన మునుల వల్లను శూద్రజాతి
భామలయందు నుద్భర మైన వాఁడు । ఆమెయి బ్రహ్మర్షి యనఁ బేరుడునె!
యిత్తెఱంగంతయు నెఱిఁగింపు &quot; మని ః | నత్తఱి మఱియు నిట్లనియె భీష్ముండు:
&quot;జగతిలో నాలుగు జాతుల సంతుఁ దగు వివాహంబుగా ధరణీసురునది.
సరవి రాజున్ మూడు జాతు యందుఁ | ఋణయశ్రీ వహింపఁగవచ్చు; వైశ్య
వరునకు రెంటఁ వర్తింప వచ్చు. గురుతుగా శూద్రునకును దనజాతి
కన్యక సతిసుగుఁ; గిలితే వివాహ ! ధర్య ప్రకారమీ ధర్మంబు దక్కి
ప్రతిలోమ సరణియై పెరఁగు సంకరము | తతభంగి ధరణిలోఁ దల్లి యేకులము
నాకులం జేయగు పెనులో వజునకు. | సాకల్యముగ నిది సామాన్యమైన
తెజ:గు; విశేషించి ధృతి మునివరులు | గురుతింప విజ్ఞాన గురుతపో మహిమఁ
జేసి తద్ద్విజజులు సృష్టిలోపలను వాసికెక్కంగ భూవర, యోని యెద్ది
యైనను భూసురులగుదురు నిజము. ఆ నెలవున నృపు లనులోమవృత్తి
వరుస నాత్మప్రభావముల స్వకీయ | శర (7) బీజజులకును దమకులంబగుటఁ
బరగింత్రు; ముని నృపవర్యులవలన నరవితోఁ గల్గిన జన్మంబులెల్లఁ
తభంగి బీజప్రధానంబులగుచు | నతిశయిల్లును; విను మా వశిష్ఠుండు
గొనకొని ఋశ్యశృంగుఁడు నగస్త్యుండుఁ | బనివడి వ్యాన కృప ద్రోణముఖ్యు
లవని జన్మించిన యవ్విధం బెల్ల | వివిధ రీతుల భువి విందుమే కాదె!
వినుతింపఁగా నిట్టీ విషయంబునకును | విను మనువచనంబు విధువంశతిలక !
మునుల జన్మంబును మునుమిడి నదుల | జననంబు సిద్ధుల సంభవం బద్ధి
వసుధఁ జర్చింప నెవ్వరికిని వశమె! వసుమతీనాయక, వైభవలీల. '
I
&quot;
అనవుడు “దానంబు కర్హమైనట్టి మనుఁడు బ్రాహ్మణుఁ డెట్టిగతివాఁడు! లింగి
యయ్యిననో ! యలింగై చరించుటనా? ! యియ్యెడ నాకు నీ వెఱిఁగింపు. &quot; మనిన
a
భీముఁడు ధర్మజునకు దానపాత్రభూతుల తెఱఁ గెఱిఁగించుట
నిరతమై విప్రుండు నిజవర్తనమున ధరఁ జరింపుచునున్న దానార్హుఁడగును
ఎనయ నలింగియైనను లింగియైన. &quot; | అనవుడు నప్పాండవాగ్రణి యనియె :
&quot; ఎలమి దానములకు నెట్టిబ్రాహ్మణులు | అలవడఁ జాత్రంబు లది యెఱిఁగింపు. ”
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0710if2vscznfeypx0psr9vg0n1ruzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220349</id>
    <revision>
      <id>574165</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ఆనుశాసనిక పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము لاو అనవుడు “ సిద్ధర్ము లక్రోధనులును 1 జననత, దాంతులు సత్యశీలురును నిజకర్మ నిరతులు నెఱి నలుబ్ధకలు | విజితేంద్రియులు కుదుర్ విమలసమ్మతులు దా...'</comment>
      <origin>574165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="jkei5garx6pu34wx233s323at06wqu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ఆనుశాసనిక పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము
لاو
అనవుడు “ సిద్ధర్ము లక్రోధనులును 1 జననత, దాంతులు సత్యశీలురును
నిజకర్మ నిరతులు నెఱి నలుబ్ధకలు | విజితేంద్రియులు కుదుర్ విమలసమ్మతులు
దాన పాత్రములు; వేదంబు సాంగముగ | జానొప్పఁ జదువుట షట్కర్మనిష్ఠ
గలిగి తత్వవిదులౌ ఘనులకు నీఁగి | కొలఁదిగాదు సహస్రగుణ విక్రుతంబు.
ఆకలంక ృతి యోగ్యడైన విప్రుడు ఒకరుండు సంప్రీతినొందిన సకల
దేవతా పిశృతఠి తృప్తిఁ బొందుదురు. | భూవర, పూర్వాహమును నపరాహ
మును దేవ పిశృకార్య ముఖ్య కాలములు. &quot; ! అనిచెప్పి మఱియు నిట్లనియె భీష్ముండు:
&quot; 'మొగిఁ గాలహీనంబు భుక్త శేషమును దగ నమంత్రము వీతథంత్రము కీట-
కేశ ప్రదుష్టము శ్రీతిని రాక్షసులు | వాసిగాఁ గొండ్రు ; దేవపితృక్రియలను
ఇడి దురాత్మకులై నవారికిఁ బెట్టఁ | దడయక దానిని దైత్యులు గొండ్రు.
వత్తుని జడుని నుస్మత్తునిఁ జతు | జిత్తవిభ్ర మ వైద్యుఁ జెలఁగి రోగస్థు
సంగవిహీనుని నపగతనియము | | గ్లీబుని
-టుని గాయకుని,
బ్రాణి విక్రయమున బ్రది కోడునితని, | రాణించి సోమవిక్రయుని, నామ్నాయ
విక్రయుఁ, గన్యకా విక్రయు, ధర్మ విక్రము, సంధ్య తా విడిచినవాని,
సలిమీఱి యాపాసనము లేనివానిఁ | గొలది కి నిచ్చి కుడిచెడివాని
తగదు పెట్టాను. | ఓర, చెప్పిన యోగ్యుల వినుము :
భోజనార్థులఁ దృప్తి పొందించు సత్వడు | శ్రీజిశ, చోరులచేతఁ జేటొంది
ధనము వాంఛించు నాతఁడు, వ్రతంబునకు | పనిచిన యుద్యావనము సేయఁదలఁచి
యర్థించు నాతఁ, డత్యంతంబు భక్తి ! సార్థత గురువుల జననీజనకుల
దారపుత్రులఁ బ్రోవఁదలఁజెడి యతఁడు । ధారుణిలోపల దానయోగ్యుఁడు,
చలివంద్రియును మఱి సత్రసాలయును | గొలఁది మాజీ న అచ్చకొట్టము వచ్చి
తిరిగెడు వాఁడును, దేవతాదులను । గురువుల నిందించు క్రూరకర్ముండు
సతిధి వృద్ధాదుల కాహారకలన | మతులిత గతిని జేయనినాఁడు, మఱియుఁ
గృతమతి వి.శస్త్ర కేశవిక్రయుఁడు, వతుల శస్త్రముచేత సంగనాజనము
లను భూమి దేవతలను గోగణములు 1 నెనయంగఁ దఱిసి పోయినవాఁడు, జనులు
మొగి నడచెడి మార్గమునఁ గంపయడఁచి | పగగొని కొయ్య నా ప్రాగిలి న వ్వారు విద్యాల
నేరమి లేకయే నెపమిడి ధనము । నూరక కొనియెడి యుర్వీశ్వరుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jkei5garx6pu34wx233s323at06wqu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220350</id>
    <revision>
      <id>574166</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము నరకంబుఁ బొందు భూనాయక! యనిన 4 “ గరిమతో హింసలేకయు బ్రహ్మహత్య సిద్ధించు నన విందుఁ జెప్పవే నాకు ! | జద్ధనిజ్ఞాన ప్రసిద్ధ, గాంగేయ!” అనవుడు భీష్ముఁడిట్లనియె &quot; వ్యాసుం...'</comment>
      <origin>574166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4407" sha1="axwyt7pcv7rrlhmel2u1ylxnwfr0c7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
నరకంబుఁ బొందు భూనాయక! యనిన 4 “ గరిమతో హింసలేకయు బ్రహ్మహత్య
సిద్ధించు నన విందుఁ జెప్పవే నాకు ! | జద్ధనిజ్ఞాన ప్రసిద్ధ, గాంగేయ!”
అనవుడు భీష్ముఁడిట్లనియె &quot; వ్యాసుండు | ఎససినకృప నాకు నెఱిఁగించినట్టి
విధము లెఱింగింతు వినుము బ్రాహ్మణుని | నధిక కృశునిఁ దగ నామంత్రితునిగ
జేసి యాఘనుఁడు భుజింప వచ్చినను ఆసయేటికి వెళ్లు' మనుచుఁ బోఁదోలి
పెట్టక యుండిన, పృథు విప్రవృత్తి | నెట్టన గొనుటయు, నీరు ద్రావంగ
గోవు లేతేర మిక్కుటముగా విఘ్న | మావిధిఁ జేసిన, సంధక బధిర
వంగుల ధనము లపహరించుటయును, బొంగుచు వనమునఁ బురి నూర నగ్ని
దగిలించుటయు, మఱి ధరణి నిర్జరుని | బెగడొందఁగా దుఃఖ పెట్టుట, రూప
ఘన శీలగుణములుగల వరునికిని | నెనయంగఁ గన్నియ నీయక తగని
&quot;
&quot;
వానికిచ్చుటయును వసుధలోపలను | అనిన బ్రహ్మహత్యాపాపసమము. '
అన విని ధర్మజుం డప్పు డిట్లనియె: | తనరంగఁ బుణ్యతీర్థవి
శివ మహిమ
వినవలెఁ జెప్పవే విశ్రుత జ్ఞాన ధనమూర్తి ! &quot; యనిన శాంతనవుఁ డిట్లనియె:
'
భీష్ముఁడు ధర్మజునకుఁ బుణ్యతీర్థ విశేషము లెఱిఁగించుట
&quot;శరమొప్పఁ జంద్రభాగను నూర్మిమాలిఁ | బరగ వితస్త న ప్త దినంబు లుండి
యాహార విరహితుండైన మునిత్వ మూహింపఁ గలుగు నో యుడు రాజవంశ !
మదమునఁ గాశ్మీర మండలంబునను | నదులుకొన్ని మహావనము చొచ్చి పాఱు.
అందుఁ దీర్థంబాడ సమరలోకంబు । పొందుగా సిద్ధించు భూపాలతిలక !
సరవిఁ బుష్కర ప్రభాసములు నైమిశము | గరిమతోడుత దేవికా సర్గబిందు
లను గ్రుంకినను దివ్యలలనాసమేత | మన విమానస్థులఁగాఁ జేయు సనమ !
దొఱఁకొని హేమబిందువుఁ, గుణేశయును, దరమిడి గంధమాదన సంగయైన
యతులిత యింద్రతోయను, గురుంగాఖ్య (i) । గతయగు కరతోయఁ గడఁతఁ గ్రుంకినను
. మేదినిపై నశ్వమేధ ఫలంబు | ఆడటఁ గలుగు నీహారాంశం!
కనఖలంబునను గంగాద్వారమునను | బెనుపొంద నీలాద్రి బిల్వకంబులను
నలిఁ గుశావర్తంబుసను దీర్ఘమాడి | కలవడి నాకలోకముఁ బొందు నరుఁడు.
ఆహార ముడిగి బింబాశ్రమంబునను | ఊహింపఁగా నగ్ని హోత్రియై యొక్క
మాసముండిసయట్టి మనుజవర్యుండు | శ్రీసమంచిత, సర్వసిద్ధులుఁ గనును,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axwyt7pcv7rrlhmel2u1ylxnwfr0c7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220351</id>
    <revision>
      <id>574167</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము అలవడ భృగుతుంగమను హ్రదంబునను ఒలసి దినత్రయ ముపవాసియైనఁ దలకొని బ్రహ్మహత్యా దోషమైనఁ దలఁగును జననాథ, తప్పక వినుము. పొసఁగఁ గన్యాకూపమున సుంద...'</comment>
      <origin>574167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="4gpdozc5gezb2ghyoie8lcczxvf80b9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
అలవడ భృగుతుంగమను హ్రదంబునను ఒలసి దినత్రయ ముపవాసియైనఁ
దలకొని బ్రహ్మహత్యా దోషమైనఁ దలఁగును జననాథ, తప్పక వినుము.
పొసఁగఁ గన్యాకూపమున సుందరికను | పసుమతిలోపల వైమానికమునఁ
వృత్తి కాశ్రమమునఁ గెరలి విపాశః | దత్తరింపక శరస్తంభంబునందు
నలిఁ జిత్రకూట జనస్థానములను | నలువొప్పఁ గౌశిక నదిని మంగల
జెలఁగి గంగను బ్రహ్మశిరమున వింధ్యం | గలిత నర్మద నాడఁ గలుషంబు లణఁగు”.
అన విని ధర్మజుం &quot; డతివలు పాప | మనకు మూలంబని మున్ను నే విందుఁ
చెలివితోడుత వారి తెఱఁగెల్లఁ జెప్పు | మ వడ.' సనీన నిట్లనియె భీష్ముండు:
నారద పంచచూడా సంవాదము
సొరిది నారద పంచచూడ సంవాద(1) ! మరుదుగాఁ జెప్పుడు నవనీశ, వినుము.
పంచచూడ యనంగఁ బరఁగినయట్టి | చంచల క్షేత్ర యచ్చర లేదు గలదు.
దాని నొక్కెడ నారదబ్రహ్మ జూచి | మానుగా నిట్లను : &quot; మానిని, నాకు
సనితాస్వభావంబు వలనుగాఁ జెప్పు&quot; ! మనిన నిట్లనియె నయ్యచ్చర లేదు :
&quot;సలలిత కులమును సన్మాన్యతయును గలిగి యొక్కనికిని గాంతయై మిగుల
మెలఁగుచు నభిలాష మిక్కిలిగాఁగ | వెలిఁ జరించును జాల విశ్రామలీల,
భామినీ జనములు పాపాలయములు; | కామాంధ అత్యంత కాఠిన్యమతులు
పురుషు నన్యునిఁ గన్నఁ బువ్వుఁ బోండ్లను విరివిగా యోని ద్రవించుఁ దథ్యంబు.
కుడుచుట కట్టుట కూర్మిఁ బూయుటయుఁ | దొడుగుట మనుట బంధురమైన వేడ్క
చేయఁజాలవు భువిఁ జేడియలకును | బాయ కన్యునిఁ బొందఁ బాఱుటఁ బోలె
CC
నని చెప్పి.” నని చెప్ప నాధర్మరాజు | ' దినము భామలఁ గాచు తెఱఁ గెఱిఁగింపు'
మనువు డిట్లనియె నాయాపగేయుండు; ! అనయంబు మయశంబరాది రాక్షసులు
మాయలఁ గడచిన మతముల్ గలిగి | పాయక యుందురు భామినీ జనులు.
శర మొప్ప నదియునుగాక వేంకొక్క సరణి చెప్పెద విను జననాథతిలక !
దొరఁకొని తొల్లి నిర్దోషచిత్తములు | నరులు నిజేచ్ఛమై నాకంబునకును
జనఁ జాలియుందురు నతులకు మాయ | లొసరక మఱి సాధ్యులై యుంటఁజేసి,
దానికి దివిజు లెంతయుఁ జాలనలిగి / పూని ఛాతకుఁ జెప్పఁ బొలు పేది యతఁడు
1. ( కృత్తి కాంగార7 మని, తిక్కన.
138&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gpdozc5gezb2ghyoie8lcczxvf80b9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220352</id>
    <revision>
      <id>574168</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ترو ద్విపద భారతము మాయావతులఁ గాఁగ మగువలఁచేసి | పాయక కామంబు ప్రబలఁ గావించి. అంతటఁ బురుషులు నబ్జలోచనల | చింతావిచేష్టతఁ జిక్కులఁ బడుచు కోపరోపాది దుర్గుణయుతులేని భూపాల, సామర్థ్...'</comment>
      <origin>574168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="qwbd93zxrv61s9ab83ecgme8be0fnco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ترو
ద్విపద భారతము
మాయావతులఁ గాఁగ మగువలఁచేసి | పాయక కామంబు ప్రబలఁ గావించి.
అంతటఁ బురుషులు నబ్జలోచనల | చింతావిచేష్టతఁ జిక్కులఁ బడుచు
కోపరోపాది దుర్గుణయుతులేని భూపాల, సామర్థ్యములు లేక పోయె;
నమరులు ప్రియమంది రట్లుగావునను | గమలేక్షణలు మాయగలిగి యుండుదురు.
ఘనముగా దీనికిఁ గథయొక్క పేను | వినిపింతు వినుము సద్వినులచి త్త ముస.
దేవశర్మయను మునిభార్య రుచియను దాని చరిత్రము
జగతిలోపల దేవశర్మ యనఁగఁ | బొగడొంద నెలసిన మునివరు భార్య
రుచియకు నంగన రూపలావణ్య | నిచయ మనోహర నీరజాతాక్షి
కల, దొక్కనాడు చక్కగ దేవశర్మ | కలవడి నొక్క యాగమ్మున కర్థి
నయమొప్ప నుపదర్శనంబు గావింప | రయమునఁ బోవుచుఁ బ్రకటించి యపుడు
తన శిష్యు విపులుని: దగవొప్పఁ బిలిచి | మునుమిడి యేకాంతమున నిట్టులనియె:
రుచి వేచి తిరుగును కూఢి నింద్రుండు | ఉచిత విస్ఫూర్తుల నోపుణ్యమూర్తి !
దాని నెఱింగి నేఁ దద్దయు రక్ష | శ్రీ నిత్యముగఁ జేయఁ జేరలేఁడతఁడు.
&quot;
&quot;
కావున నాకింకఁ గ్రతువు సేయింపఁ బోవంగ వలయు సద్భుతవృత్తి నేఁడు,
ఒగిఁ బరదార సముత్సుకత్వమునఁ దగిలియున్నాఁడు సుత్రాముండు &quot;గాన
ఘనముగా రుచికి రక్షణ విధానంబు | నొనరింపు. మనిస నయ్యురు తపోధనునిఁ
గనుఁగొని విపులుండు కరమర్థిఁ బలికె: ! &quot; అనఘాత్మ, యేరీతి నాఖండలుండు
చనఁ జొచ్చునో పరసతి గమనమున ! కనుటయు నిట్లను నా దేవశర్మ :
&quot; అవని ననేకమాయణం గలవాఁడు; | భవదూర, పెక్కు రూపములు గా నీర్చు;
కృమి మృగ పశు పక్షి కీటాది జంతు | సముదాయ రూపంబు సవరింప నేర్చు.
అవియెల్ల నీతితో నరయంగ వలయు | భువిఁ బుణ్యపురుష, యేఁ బోయి వచ్చెదను.”
అని యప్పగించుచు యాగంబునకును మునిపతి పోయిన, మొగి విపులుండు
తనచిత్తమున నవధానంబు గలిగి వనితఁ గాచుచు నుండె వసుధాధినాథ !
ఆరీతినుండియు నటనొళ్క వేరపు | వారక యూహించి నడి నిపులుండు
“ నొనరఁ బ్రవేశింతు యోగ ప్రభావ మువ రుచికాంతను; ముని నెమ్మనమున
నిది తప్పుగా నెన్ను నే! వెరవేల యదియ చేసెద సుపాయము శంకదక్కి. &quot;
అని వితర్కరింపుచు నా సతియొద్ద / ననయంబు భక్తితో నా సీనుఁ డగుచుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwbd93zxrv61s9ab83ecgme8be0fnco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220353</id>
    <revision>
      <id>574169</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము బనివడి యుచిత సంభాషణంబులకు జెనక యెంతయుఁ గొంతసేపు చెల్లించి లలి యోగమాయాబలంబునఁ జేసి తెలివితో యోగ 'సుస్థితి నడపుటయుఁ, బవనుఁ డాకసమునఁ బరఁగ...'</comment>
      <origin>574169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4322" sha1="267j931cmcid1r6kahw8igatmsa1hw4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
బనివడి యుచిత సంభాషణంబులకు జెనక యెంతయుఁ గొంతసేపు చెల్లించి
లలి యోగమాయాబలంబునఁ జేసి తెలివితో యోగ
'సుస్థితి నడపుటయుఁ,
బవనుఁ డాకసమునఁ బరఁగు విధమునఁ బ్రవిమల గతి జేసి భామదేహమునఁ
గలిసె వెయ్యింతికిఁ గానరాకుండ. | వెలయఁగ నిట్లు ప్రవేశించియుండు –
సంతఁ బురందరుఁ డధిక తేజయిన సంకోయుఁ జనుదెంచి యెలమి నవ్విపులు
నిజ శరీరము చూచి నిద్రగాఁ దలఁచి | భజన నున్మత్తుఁడై పనికి సలేశ
చెలిమితో మునిపత్నిఁ జేరంగవచ్చి | పలికె నిట్లని మృదుభాషణంబులను;
తరళాక్షి ! నీవుకతంబుగా మగుఁడు పరుండి నపుడు నా భావంబుఁ గలఁచు.
అరయంగవలవదే యజ్జాక్షి, నన్ను | గర మొప్ప నీ నిండుఁ గౌగిటఁ జేర్చి.
అవిరళవిస్ఫూర్తి నీయధరామృతులు | చని చూప వేనాకుఁ జసలాయ తాక్షి!
తలకొని నీ వాక్సుధావృష్టిచేతఁ జలమున విరహాగ్ని చల్లఁగాఁ జేయు,”
మనుచు బల్కినవిని యమ్మానిపత్ని | మన మొప్పఁగా మూఢమతీయయి లేచి
యలవున నెదు రేగి యాచరింపంగఁ | గొలఁదిగాఁ దగినపల్కునకును జొరఁగ
నేరక యూరక నీటి నుండి; నంత | వారక తమకించి వాసవుండనియె:
&quot; ఏను సురేంద్రుండ నిభరాజయాన ! జానొప్పఁ గామాగ్ని సలసలఁ గ్రాఁగె;
నన్ను మన్నింపుమెంతయుఁ గృపతోడఁ | గ్రన్నన.” ననిన సక్కాంతాలలామ
తనువున నున్నట్టి తాపసోత్తముఁడు | వనితాంగమును బాసి వరుస నిజాంగ
వర్తియై యంతలో వాసవుఁజూచి : &quot; ధూర్తవు గాక బంధుర కీర్తినిధివే!
ఠేవతో మున్ను గూడిన భగాంశకత్వ ! మావల మఱచితే! యల్పుండ, పొమ్ము,
గుఱుతుగా మగ్గురు కోపాగ్ని చేత సరయ దివేశత్వమది గ్రాఁగిపోదె!
ఒనర నే శపియింప నొల్లనుగాక 1 మనమైన ధర్మంబుగాఁ జూడలేనె!
ఇట్టిదుర్గుణముల నెన్నఁడు మాన; । పెట్టివాడవో గాని యింక మేరెడ్డి ”
అనవుడు వివులురి యాయోగబలము | మనమున నెఱిఁగి వేములు బలవైరి
వెలవెలఁ బాఱుచు విధి దూఱిదూఱి | తెలియంగ సమరావతీపురికరిగె.
తదనంతరమున నెంతయు విపులుండు | పొదలంగ రుచినిఁ
అరుదార సంతలో నా దేవశర్మ ! యరుగుదెంచినఁ జూచి యాశిష్యపరుఁడు
1. ' జూదగు మాను కామశివఁ గాఁం' అని, తిక్కన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>267j931cmcid1r6kahw8igatmsa1hw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220354</id>
    <revision>
      <id>574170</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 ద్విపద భారతము ఎనయఁ జేతులు మోడ్చి యేకాంతమునను | ' అనిమిష నాయకుండరు దెంచి సిగ్గు భయమును బడిపోయెఁ బరుపడిననుచు రయమున నెఱిఁగింపఁ బ్రకటించి పొగడి యవనిలో నభిమతంబగు వరమీయఁ బ్రవ...'</comment>
      <origin>574170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4384" sha1="jkz85ve0mndl67g44fik1wd83kf2wtm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
ద్విపద భారతము
ఎనయఁ జేతులు మోడ్చి యేకాంతమునను | ' అనిమిష నాయకుండరు దెంచి సిగ్గు
భయమును బడిపోయెఁ బరుపడిననుచు రయమున నెఱిఁగింపఁ బ్రకటించి పొగడి
యవనిలో నభిమతంబగు వరమీయఁ బ్రవిమల స్ఫూర్తి దపం బాచరించె.
ధృతమతి నంతట దీనిశర్మయును శతమన్యు భయము నిచ్చలుఁ దక్కియుండె
అంతలో నొక్కనాఁ డయ్యాశ్రమమున కంతంతఁ జదల దేవాంగన మోర్తు
కొదవంగ దానిచేనుండి 'వే ప్రిదిలి...
.. | తావిగల్గిన పుష్పదామంబు పడిన
దివ్యవిశాసుబు దివ్యసౌరభము | దివ్యకాంతియుఁ జూచి ధృతిఁ బెంపుమీఱి
యారుచి కరమున సది ధరియించి | యారూఢగతినున్న యంతటిలోన,
సంగ దేశాధీశుఁడగు చిత్రరథుఁడు సంగతిగాఁ దన సతియును రుచియుం
దోడఁబుట్టుగులునై తొడరుటఁ జేసి | యోడక తనయింటి యుత్సవంబునకు
సాదరంబున రుచిసహితంబుగాఁగ | నా దేవశర్మఁబాయక పిలిచినను
రమణఁ జంపానగరంబున కర్ణిఁ 1 బ్రమదంబుతోడుతో బయనమై కదలి
కూరిమి కుసుమ దామంబు | నారుచి చొప్పున నలవొప్పఁ దురిమి
చని మహోత్సవ మెల్ల నడనీ | యొసరిన వేడుక నుండఁ, దద్భగిని
పదపడి పువ్వుల పరిమళంబునకు వదలక చ్చెరువంది వామాక్షి (జూచి
&quot;
ע
యిట్టి సౌరభమును నిట్టిమృదుత్వ | మిట్టికాంతియుఁ గాన ; మీపువ్వులెచటఁ
గలిగెను జెప్పవే కాంతాలలామ ! | యలరంగు.” సనిస “మదాశ్రమంబునను
గలవని యెఱిఁగించి కడకతో రుచియుఁ జెలియలి వేడుక చెల్లింపఁ దలఁచి
తనపతి కెఱిఁగింపఁ, దగ దేవశర్మ | యసముని శిష్యుఁ బుణ్యాత్ముని వీపులు
నలవడ 'రావించి య త్తెఱంగెల్ల | వలనొప్పఁ గాఁ జెప్పి &quot; ఐడిఁదెమ్ము పువ్వు ”
లనిన నట్టిద కాకయని విపులుండు | పొనరంగ నట్టిపువ్వులు గన్న చోటు
నారుచి నెంతయు నడిగి యావేళ | నేరువు మెఱయంగ నిజతపశ్శక్తి
గురుని సామర్థ్యంబు గొనకొనియూఁది | పరఁగంగ నప్పుడప్పుడికినై పోయి
యెలమి దైవికముగ నెప్పటిచోటఁ | దలకొని సురపుష్పదామకంబున్న
గని పుచ్చుకొని 'నేడ్కఁ గదలి యేతేరఁ, | జననొప్పు నొక్కిడ సతియును బతియుఁ
జెనసి యొఁడొరువులచెట్టలు పట్టు | కొని సంభ్రమఁబునఁ గూరిమితోడ
నవ్య చక్రభ్రమణంబుగాఁ దిరిగి 1 దివ్యత వేగంబ తిరిగితి ' వనుచుఁ
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jkz85ve0mndl67g44fik1wd83kf2wtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220355</id>
    <revision>
      <id>574171</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము దమలోన వాదించి తద్దయు నొకడు । &quot; క్రమమున నేనట్టిగ తిఁ జరిగినను సరవితో వివులుండు చన్నట్టిగతికి | పరుగుకు, ” నని పల్క సమ్మాట ఔనంచు మఱియును బోవ...'</comment>
      <origin>574171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4280" sha1="e12a9avx4vhlw12cib8mdzq11joec5y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
దమలోన వాదించి తద్దయు నొకడు । &quot; క్రమమున నేనట్టిగ తిఁ జరిగినను
సరవితో వివులుండు చన్నట్టిగతికి | పరుగుకు, ” నని పల్క సమ్మాట ఔనంచు
మఱియును బోవంగ మార్గంబునందుఁ దఱలక యార్వు రెంతయు జూదమాడి
యనయంబు దైవాటి నారీతిఁ బలుక | విని విషాదంబున విపులుఁ &quot; డేనకట
జగతిలో నేమిదోషంబు చేసితినా! । యగణిత మదవృత్తి.” నని విచారించి
&quot;
'రమణమై రుచిశరీరము ప్రవేశించు | నమితవై ఖరీ తోడ నస్మద్గురునకు
నెఱిఁగింపకుండితి ; నిదియ కానోపు | నుఱక తప్పిద, &quot; మని యొదవుకోక మునఁ
1
బొరలుచుఁ జనుదెంచి పుష్పదామంబు | గురువుల కిచ్చిన గొని దేవశర్మ
మఱఁదలి కొసఁగి ప్రేమంబుని సంత వెఱచుచునున్న యవ్విపులున కనియె:
&quot;ఓదయాకర, తెరువున నతీపతుల జూదరులను నీవు సూచి తె! వారు
నీయందధర్మంబు నెఱియంగ నరసి | పాయక పలికిన పలుకులు వింటె!
అలవడ రుచి, చినప్పటిమాట యెలమితోడుత నాకు నెఱిఁగింపకునికి
నలరంగ నిది కడు నన్యాయముగను | దలఁచిరో ! వగవకు ధారుణిలోన,
సరసత నది కిల్బిషము గాకయుండ | వరమిచ్చితిని దాని వరమతి మఱవు.
మొనర నమ్మిధున మహోరాత్ర, మర్థి / నెనయ నయ్యార్వురు ఋతువులు,
గురుని బోధమునకు గురు రాద్భుతము | సరవిఁ గృపావిశేషమునకు ముదముఁ
బొందు శిష్యునితోడఁ బొలుపు దీపించి | యందంద మఱియు నిట్లనె దేవశర్మ,
... ...
37
పరిహరించితి విట్లు భామ రక్షించి | పరమ పుణ్యుఁడ &quot; వని పలికి యాగురువు
తనసతి శిష్యులుఁ దాను మోదమున | ఘనమైన పుణ్యలోకములను బడ సె.
ఓపాండవాగ్రజ, యువిదల విధముఁ | బ్రాఫుగా వారిని రక్షించు తెఱఁగు
ననయఁబు సీరీతి నరిదియై యుండు.&quot; | అనవుడు మఱియు నిట్లనియె ధర్మజుఁడు :
&quot;
భీష్ముఁడు ధర్మజునకు గాంధర్వాది వివాహంబుల తెఱఁ గెఱిఁగించుట
&quot;
30
నని
&quot; నవ్య కన్యా వరణప్రకారంబు । భవ్యాత్మ, చెప్పవే పాపముల్ వాయు,
ననిన ధర్మజుఁ జూచి యాపగేయందు | వినుమని యెంతయు వినిపింపఁ దొడఁగి :
“కులమును శీలంబు గుణమును విద్య | గలవానిఁ బిలిపించి కన్య
వలయును భక్తితో వారిప్రదాన కలితంబుగా బ్రాహ్మృతి యిది యథివ |&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e12a9avx4vhlw12cib8mdzq11joec5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220356</id>
    <revision>
      <id>574172</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 ద్వి సద భారతము పురుషుఁ Xక్ష్వాక పొలుపాఁడఁ గోర1 గరమర్థిఁ బరుషుండు కన్యకలోర, పరయుగ జేసిన నది c క్రముండు. కలగో తనను గిన్నింట! నెమిలోఁ గన్నియ యెవ్యానిఁ గోరు . 1 దానికి బుధులు గా గా...'</comment>
      <origin>574172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4430" sha1="t02wl1v61cxmtro4bpyjl3qsbl58iwo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
ద్వి సద భారతము
పురుషుఁ Xక్ష్వాక పొలుపాఁడఁ గోర1 గరమర్థిఁ బరుషుండు కన్యకలోర,
పరయుగ జేసిన నది
c
క్రముండు.
కలగో తనను గిన్నింట! నెమిలోఁ గన్నియ యెవ్యానిఁ గోరు
. 1 దానికి బుధులు గా గాధర్వంబటండ్రు.
కరమ్చొ మొన్న కన్మీయ నీయ | బరఁగ నాసురమండు పౌరవముఖ్య !
మన్న. గాఁ సస్యక గల బొడిచి వనిత యేడ్వఁగ నింటి వారు దుఃఖంప
బలిమిఁ గొనివచ్చి మరణం బగుట | యలవడ రాక్షసమని దెర్చుడును.
ధీరాళ్ళ యీ యైను కేఱ, గులయంకు ! ధారుణి మూఁడు విధములు ధర్మములు.
అసురంబుకు రాక్షస హ్యయం వర్థి ! దోసంబు
&quot;
దూరంబు వినుము.
&quot;
జననీ జన్మ డు నిరసితో భ్రాత | లును లేకయుండిన లోలాయతాక్షి
యురుశర విస్ఫూర్తి 'యోగ్యంబుగాదు | పరిణయం బాడంగఁ బార్థన్సర్య !
[అవనీసురునకు నిజాస్వయ మందు | నవల రెంటను వివాహంబు యోగ్యంబు;
తగదు శూద్ర వరింపఁ ; దనజాతి రమణి | జxi
| జగతీధవునకు వైశ్యయు విహితంబు.
అమరంగ వైశ్యున కట శూద్రునకును] దమవంశములఁ బెండ్లి తగు నరనాథ !
రాజును వైశ్యుఁడువ్వం శూద్రకన్య | నోజ పరించుటయును గల్గియుండు.
అన విని భీష్ముతో యమతనూభవుఁడు | అసమ, విప్రునకు శూద్రాంగసఁ బెండ్లి
సేయంగఁ దగు నని చెప్పంగ వింటిఁ బాయక యతనికి భార్యలు మువ్వు
రని చెప్పితివి యేమి?&quot; యసిస్ నిట్లనియె: | అనయంబు విషయమైనట్టి కార్యంబు
వసుధఁ బాటిల్లిన వలచియయ్యినను | బొసఁగంగ మఱి లాభముననైన శూద్రి
భార్యగాఁ గొనునట్టి బ్రాహ్మణుండర్థి ! దైర్యాశ్మి, యతిఁడు పాతకుఁడు ; నవ్విధము
నొలసి వేడుకతోడ నొక్కొక్క యెడలఁ 1 గలిగియుండిన దూష్యకలితమున్ గాదు.
గరిమతోడుత ప్రకన్యకు రాజ | తరుణికి వైశ్య కాంతకఃఁ బుట్టినట్టి
1
&quot;f
తనయులును గురునాథ! ద్విజులనఁగ | సనయంబుఁ బరఁగుడు ; రదిశూద్ర భౌమ
కును మొదయించిన కొడుకుకు లేదు. ” అనవుడిట్లని పల్కె నాధర్మరాజు :
&quot; దొరతోని నాల్గు జాతుల భామలకును ॥ ధరణి దేవునకు సుద్భునమైనసుతుల
కెనయంగ భాగంబు లెట్లుండు &quot; సనినఁ | బనివడి యిట్లని పల్కె భీష్ముండు :
&quot; రాసి బ్రాహ్మణుని యర్థము పదిపాళ్లు | చేసి భూసురతతి శ్రేష్ఠజునకును
నాలుగు, క్షత్రియానందను సకును బోలంగ నెంతయు సూఁడు భాగములు,
&quot;
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t02wl1v61cxmtro4bpyjl3qsbl58iwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220357</id>
    <revision>
      <id>574173</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము నోలి వైశ్యాంగన కుదయించినట్టి । 33 వానికి రెండు, సుర్వర శూద్రవతికి మానుగాఁ బుట్టిన మహితాత్మునకును నొక పాలు నీరీతి యుచితంబు ” ననినఁ బ్రకటి...'</comment>
      <origin>574173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="qiz3xmm80hw11zs6hxvhglp8gge57as" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
నోలి వైశ్యాంగన కుదయించినట్టి ।
33
వానికి రెండు, సుర్వర శూద్రవతికి మానుగాఁ బుట్టిన మహితాత్మునకును
నొక పాలు నీరీతి యుచితంబు ” ననినఁ బ్రకటితంబుగఁ బళ్కెం బౌండ వాగ్రజుఁడు :
'ఇతరవర్ణంబులు కెట్లుగా ధనము | క్షితిలోనఁ గలుగును జెప్పవే ! యనినఁ
దనర గంగానదీతనయుఁ డిట్లనియె: &quot; ఎనిమిది భాగంబు లిలపతి సొమ్ము
గావించి క్షత్రియంగనపుత్రుకుండు | భావింప నాలుగు భాగముల్, వైశ్య
సతి తనూజులను నిచ్చలు మూఁడుపార్లు, | సతులిత శూద్రజుఁ డరయ నొక్క టియు
భాగముల్ గను వారు పార్థినముఖ్య !! బాగొప్ప వైశ్యసంపద వైశ్యజునకు
నాలుగు, శూద్రికానందను కొకటి | నాలాయముగ శూద్రవరునకు మందుఁ
కొనఁ దా శ్రీవతప్ప | నెనయంగ వంశంబు లిట్లు వర్తిల్లు.
సరి హవ్య కవ్య మజ్జన భోజనములు | కరాయ విప్రునకు విప్రాంగన గాని
గణుతింప నికర పంకజముఖుల్ గారు | గుణనిధి ! &quot; యనినఁ గోక్కులు పల్లవిం
మఱి భీష్ముఁజూది ధర్మజుఁ డిట్టులనియె: | &quot; గరగరి తత్సుకోశ్రమ మెతఁగింప
వలయుఁగా కసిన దేవవ్రతుండపుడు | పలికె ధర్మజుఁ జూచీ &quot;.
&quot;
&quot; పార్థివ,
భీష్ముఁడు ధర్మజున కౌరసాది పుత్ర భేదము లేజఱఁ గెఱిఁగించుట
పరికింపఁగా నాత్మ భామిని యందు | సొరిదిఁ బట్టిన పౌరసుండనఁ జరఁగుఁ
బనివడి యాతఁడు ప్రథముఁ డుత్తముఁడు. | తన సుత గొన్నట్టి తనయునిఁ గోగిన
ఘనత నాతనిఁ బుత్తికా పుత్రుఁడండ్రు |
ధర్మపథంబునఁ దనపత్ని ననిచి, యర్శిలిఁ బరపురుషార్ధ సంగతిని
గన్నట్టి పుత్రుండు కారనాథ !! యెన్నంగ క్షేత్రజుఁ డీధాత్రిలోన.
ఒనరంగఁ దలిదండ్రు లుదకప్రదానమున నీయగా దృశ్యముండవఁ 'గు,
తలిదండ్రులను బాయు తనయునిఁ దెచ్చి | సలలికవబగ వాళ్ళ సర్పముగాఁ జూని
చెలిమితోఁ గొడుకుఁగాఁ జేకొన వాఁడు | నలవడఁ గృతి డులఁ బె.పొ.దు.
ఒక భార్య యం
ఎఱుఁగక యుండంగ నేర్వనికైన పఱిసుఁ 8:
కలితాత్మజుఁడు నాతిగల వాని సుతుఁడు | సొలం కొంతయు గూఢజుడన మీకు.
లలిఁ దల్లిదండ్రులొల్లక విడిచినను | దలకొని యితరుండు తనపుత్రుఁ జేయ
సలి నాతఁ డపనిద్ధనామకుఁ డండ్రు. |&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qiz3xmm80hw11zs6hxvhglp8gge57as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220358</id>
    <revision>
      <id>574174</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతము కేవమాజంగఁ బెండ్లియుఁ గాక మున్న భూవర, పితృగేహమున సుతుఁ గనిన దానిఁ బెండ్లాడు నాతని కాసుతుండు కానీన నామంబు గలిగి 1 జననాథ, గర్భిణీసతిఁ బెండ్లియైన నొనరిన సుతుఁడ...'</comment>
      <origin>574174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="ess7n59bdco3gw87v1ddatchn6m63cv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతము
కేవమాజంగఁ బెండ్లియుఁ గాక మున్న
భూవర, పితృగేహమున సుతుఁ గనిన
దానిఁ బెండ్లాడు నాతని కాసుతుండు కానీన నామంబు గలిగి
1
జననాథ, గర్భిణీసతిఁ బెండ్లియైన నొనరిన సుతుఁడు సహోధుఁ డెంతయును.
విభుఁడు తా విడిచిన వెలఁదియు భర్త శ్రీరభటీమై నిడిచిన రాజీవనయన
ఘనత నెవ్వరికైనఁ గన్నట్టి తనయుఁ | డనము, పౌనర్భవుండనఁగఁ బెంపొందు.
రూఢిమైఁ దల్లిదండ్రులు లేక యున్న, | వీక్షచే వారలు విడిచినఁ దన్ను
దానె సుతుండుగా ధరణిలోపలను | జానొప్ప నోరునకు సరవిమై నొసఁగు
తనయుఁ డాతఁడు స్వయందత్తుఁ డనంగ | వినుము వర్తిల్లునో విధువంశతిలక !
సరవితో జననియు జనకుండు నమ్మఁ బరఁగిన క్రీతుండు పాండవముఖ్య !
రూడి నీబన్నిద్దరును గూడ భూప। చూడామణీ, కర్మశుద్ధు లౌరసుఁడు
నెల్ల కర్మంబులకును 1 వరమతి
బుత్రికాసూనుండు; భువిఁ దక్కినట్టి | పుత్రు లుభయవంశమునఁ బూజ్యులనఘ!”
అన విని మఱియు నిట్లనియె ధర్మజుఁడు : 1 “ మునికొని సంవాసమునఁ బుట్టినట్టి
యనుపమస్నేహంబు, నావులమహిమ | వినిపింపవే !&quot; యన వేడ్క నిట్లనియె :
ముఖ్యుండు ;
చ్యవన నహుష సంవాదము
వానినపోలుఁ
'చ్యవనుని నహుషుని సంవాదమర్థి | భువి నితిహాసమై పొలుపు దీపించు.
అందు నీవడిగిన యర్థంబు దెలియుఁ | బొందుగా వినవయ్య భూపాల వర్య !
నవ్య గంగా యమునా సంగమమున | భవ్యుఁడై చ్యవనుండు భార్గవసుతుఁడు
గ్రుంకి కపోశిష్ఠుఁ గూర్చుండి యుండ | నంకించి మీసంబు లటఁ జుట్టుకొనుచుఁ
దనువునిఁ జెందంగఁ దన మూర్కొ నంగ | ముచుకొని కృపయును ముదమును గద్గుర
వలనొప్పఁ బండ్రెండు వర్షంబులుండె. | కలగొన నట్లుండఁగా నొక్కనాఁడు
జాలరుల్ నలల నచ్చటి విలనెల్ల నాలోనఁ బట్టుచు నమ్మహామానిఁ
గూడ మశ్స్యములతోఁ గొనకొని దివిచి | పాడిదప్పితి మని భయముల మ్రొక్కీ
తప్పు సైరింపవే తాపసారాధ్య ! | యిప్పుడెఱుంగమి నింతేసి పుట్టె.
|
ననవుడు మత్స్యంబులందలి కూర్మి | ఘనముగా వలలఁ జక్కన వానిఁ జూపి
,ג
వదలక వీని సావాసంబు వలన | నదనుగాఁ గడుఁ జాల నర్మిలిఁ బెంచి,
పొలుపొంద జలచరంబులతోడఁ బ్రాణ | ములు విడుచుటగాడు ; మొగి వీని నన్ను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ess7n59bdco3gw87v1ddatchn6m63cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220359</id>
    <revision>
      <id>574175</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము 1 F , &quot; 3 వినుతింపఁగాఁ జేయు వెలలకు నమ్ము | కొనుఁ&quot; డన్న వారు గ్రక్కునఁబోయి నహుషు కెఱిఁగింప భటపు కోహిత సమేతముగ | వఱలు భయంబు 5 వచ్చి, సాష్టాంగ దండప్...'</comment>
      <origin>574175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="m4pka9d1f2clrx5sza1n4xkb5e2hog2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ఆనుశాసనిక పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
1
F
,
&quot;
3
వినుతింపఁగాఁ జేయు వెలలకు నమ్ము | కొనుఁ&quot; డన్న వారు గ్రక్కునఁబోయి నహుషు
కెఱిఁగింప భటపు కోహిత సమేతముగ | వఱలు భయంబు 5 వచ్చి, సాష్టాంగ
దండప్రణామ మత్తపసికీఁ జేసి | నిండిన భక్తితో నృపవర్యుఁ డనియె :
&quot; ఓ సంయమీశ్వర, యుజ్జ్వలతేజ | భాసుర జ్ఞానప్రభావ, సద్బోధ,
చెలరేగి బోయలు చేసిన కీడు | నిలలోన నేభంగి నీఁగంగ నేర్తు
నర్వాపరాధః క్షమ సన్ను గావు । గర్వితేంద్రియ మద ఖండనోద్దండ ! ”
అనిన దయాళుఁడై యాచ్యననుండు | సెనయం సహుష భూమీశ్వరు కనియె :
&quot; కోరి బోయల నిజకుల ధర్మవృత్తి | నారూఢి నపరాధ మరఁదగ దధిప!
పరగ రాయాసపడిరి వీరికిని | ధరణి నాయొడలికిఁ దగిశెట్టి జెట్టి
నీవయ్య, నీ
వన్న నృపుఁడాత్మలోన | * భావింప ధన్యుఁడీ పరమవుణ్యుండు
అని &quot; కిరాతులకు సహస్రనిష్కములు | వేరుకొని యిం డన్న విని భార్గవుండు
అది వెలగా నంబు చెప్పి. 1 పదపడి మునియు ఇప్పటిమాటలాడ
&quot; లక్ష, యి ” మ్మనిన “ నేలా తగ &quot; దనిన | నా క్షణంబునఁ గోటి యప్పగించినను
' నెల తగ ' దనిన భూవిభుఁడు &quot; రాజ్యంబు | నలలిత విస్ఫూర్తి సగమిత్తు ” ననియె,
” దన్న &quot; నఖల రాజ్యంబు | నదను మీఱంగ బోయల కిత్తు ” నన్నఁ
దలయూఁచి యాజెట్టి ' తగ' దన్న నృపతి | తలపోసి మంత్రులుఁ దాను నేకాంత
మున విచారింప, నిమ్ముల గవిజాతుఁ డను ముని చనుదెంచి యననీశుఁ జూచి
నహుష భూనాథ, యింతటి మాత్రమునకుఁ | దహతహ పడనేల | తగిన మూల్యంబు
నెనయంగ నీకు నే నెఱిఁగింతు వినుము. గొనకొని గోవులకును బ్రాహ్మణులకుఁ
గుల మొక్కటియ చేసెఁ గూరిమి బ్రహ్మ, | అలవడ వివిధాగ మాశ్రయుండైన
యవని దేవునకు మూల్యంబు వాక్రువ్వ | శివునకు రాజ; యీ క్షితి నావుకట్ల.
కావున గోవునొక్కటి నిమ్ము చాలు | వేవేగ. ” ననిన భూవిభుఁడు మోదించి
చ్యవను దగ్గు వచ్చి “ సంయమి తిలక 11 భవదీయ తనువుకుఁ బ్రతియిది యనుచుఁ
బలుకంగవచ్చునే బ్రహ్మకు నైన చెలిమితో నావు నిచ్చెదఁగాక ” యనిన
సంతోష చిత్తుఁడై సమ్మతించినను | అంక భూవిభుఁడిచ్చె నావు బోయలకు.
ఇచ్చిన జాలరులెలమి నమ్మునికి వచ్చుగాఁ బ్రణమిల్లి &quot; యసమాత్మ, వినుము
కనుఁగొనుటాదిగాఁ గరుణయ కాని | కినుక యించుక లేదు కృతకృత్యమతివి,
ఈ యావు నిచ్చెద నిపుకు మీ కనుచు | నాయెడ నీయంగ నాచ్యవనుండు
&quot;
&quot;
139
&quot;
&quot;
&quot;
I
&quot;
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4pka9d1f2clrx5sza1n4xkb5e2hog2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220360</id>
    <revision>
      <id>574176</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము మీసముల్ మీరును మేనుల తోడ । నా నాకలోకంబు కరుగుఁ డెంతయును, ” అని పల్క వారును అక్షణంబునను | జనిరి స్వర్గమునకు జనలోక నాథ! అంతట చ్యవనుండు నాగవిజాతుఁ | డెంతయు సహువభూ...'</comment>
      <origin>574176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="0c5spaiuiciody7sykjd7dpw38v1uza" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
మీసముల్ మీరును మేనుల తోడ । నా నాకలోకంబు కరుగుఁ డెంతయును, ”
అని పల్క వారును అక్షణంబునను | జనిరి స్వర్గమునకు జనలోక నాథ!
అంతట చ్యవనుండు నాగవిజాతుఁ | డెంతయు సహువభూమీశ్వరుఁ జూచి
'ధర్మపరత్వంబుఁ దగునింద్ర భోగ ! నిర్మల గతియును నీకు ” ననుచుఁ
&quot;
$
జనియె; భూవిభుఁడును సదనంబు కరిగె. &quot; | అనిచెప్ప మఱియు నిట్లనె ధర్మరాజు
'పరఁగఁ గౌశికుఁడును బరశు రాముండు | ధరఁ బుట్టినట్టి విధంబెల్లఁ గొంత
సందేహ నివృత్తిగా నాకు | నంటునఁ జెప్పు మంతయు.”
చ్యవన కుళిక సంవాదము
నన్న సనియె :
చ్యవనుడు నిజకులం కరంబింక పవడిమైఁ గుళికువంశము కారణముగఁ
గలయదియని యాత్మఁగని యంతలోన | వలనొప్పఁ గుళికుభూవరుని పాలికిని
జనిన నాతఁడు సతీ సహితంబుగాఁగ | వెనుకొని యర్యాది విధులఁ బూజించి
“మునినాథ, రాజ్య మిమ్ముల నిత్తు నీకుఁ గొను” మన్న “రాజ్యమేఁ గొననొల్ల వ్రతము
చరియింప వచ్చితి జననాథతిలక 11 తరుణియు నీవు నెంతయుఁ బరిచర్య
గావింపుఁ డోపినఁ గడఁకతో. &quot; సనిస | నా వేళఁ గుళికుండు నటు సమ్మతించి
మలసి యభ్యంతర మందిరంబునకు మెలపుతోఁ గొనిపోయి మృదుల తల్పమున
నిలిపి; నంటిలోన నీరజాప్తుండు | పొలుపొంద నగర సముద్రంబులోన
మునిఁగిన, సంధ్యాది ముఖ్యకర్మములు | మునినాథుఁడును దీర్చి భోజనంబడుగ,
నతులితే పంచమహాపదార్థములు | నతనిఁ దృప్తునిఁ జేయ, నా సెజ్జఁ జేరి
&quot; యేనును నిద్రవోయెద మీరు నిద్ర | మాని భోజనమును మఱి విసర్జించి
కలగొని యే మేలుకనునంతదనుక | దెలుపక యడుగు లొత్తినఁ జాలు ననిన
' నవుఁగాక ' యని వారు అంగీకరించి, ॥ దవిలి నిద్రించు నాతని పాదములను
నొత్తంగ నిరువది యొక్కటి చనియె నత్తడి దీవసంబు ; లమ్మఱునాడు
కరమొప్ప నిద్రమేల్కని యిల్లు వెడలి | యురువడిఁ బోవంగ, నొగి దంపతులును
వెనుకొని చ్యవనుని వెంటనే పోయినను, నాదరింప కంతటఁ బురి వెడలి
యాకుశికుఁడు చూడ సంతర్హి శాత్ముఁ | డై కానరాకున్న, నా వధూవరులు
జగతిపై ఁ బొరలి మూర్ఛాగతులగుచు ! వగపుతో మఱికొంత వడికిని దెలిసి
మగిణి యింటికి వచ్చి మఱి సెజ్జ మీఁదఁ ॥ దెగువతో మున్ను నిద్రించిన పక్కఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0c5spaiuiciody7sykjd7dpw38v1uza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220361</id>
    <revision>
      <id>574177</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనిక పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము దక్కి యొండొక పక్క దగ నిద్రవోవు | నక్కమనీయ దివ్యాంగు మునీంద్రుఁ జ్యవను నట్టులు గాంచి సంతోషమంది | తివిరి పరిశ్రాంతి దిగఁ ద్రావి తొంటి గతిఁ...'</comment>
      <origin>574177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="q74cylvq8wp1j0btgpzzijizbw6u7my" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనిక పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము
దక్కి యొండొక పక్క దగ నిద్రవోవు | నక్కమనీయ దివ్యాంగు మునీంద్రుఁ
జ్యవను నట్టులు గాంచి సంతోషమంది | తివిరి పరిశ్రాంతి దిగఁ ద్రావి తొంటి
గతిఁ బాదయుగళంబు గ్రక్కున కొత్త ! ధృతి నిరువది యొక్క దినములు చనియె.
అంత మేల్కాంచి తైలాభ్యంగ మడుగ | సంకయుఁ చెప్పించి యలరెడు మేను
శిరము సభ్యక్తముల్ సేయ, నమ్మా మ్మని | ధరణీశుఁ డిట్టె యంతర్హితుండై
న,
మది విశారము లేక మనుకేశ్వరుండు | పదపడి యున్నట్టి పరఘటికందుఁ
గాసంగ వచ్చి వేడ్కనుదీర్థమాడి మానుగా వారలు మహితాన్న పాన
ములు పెట్ట లేచిపోయిన, వారు | నలి రేఁగి యూరకున్నంత, నాపగలు
రాత్రియుఁ బుచ్చి వారం తెల్లవాఱఁ | జిత్రంబుగా వచ్చి శ్రీ తిపుని జూచి
పరువడి నరదంబు పన్నింపు; నీవుఁ | దరుణియు వహియింపఁడగు; వేడ్కనెక్కి
యలవడ రత్న గోహయ కనకాది | కలితముల్ యాచక గణము కీవలయు. &quot;
ననవుడు కుశికుండు నంగీకరించి | జననుతంబుగఁ దేరు సమకట్టి యపుడు
దావట నింతియుఁ దా వలపటను | బ్రాపుగా వహియించి భవ్యవస్తువులు
దెచ్చీయ మంత్రులఁ దెఱఁ గొప్పఁ బనుపఁ, | జెచ్చెర రథమెక్కి చెలరేగి మాని
నిశితమౌ ములుకోల నెత్తురులొలుక | దిశలకు రొప్పుచు దీని కోటులకుఁ
గనకాంబరాదులు ఘనముగా నిచ్చి | మునుమిడిఁ బూచిన మోదుగులట్టు
లుండ, నచ్చెరువంది యొనరు వేడుకను । దండి మీఱంగ రథం బంత దగ్గి
పొనఁగ వారల శిరంబునఁ గట్టినట్టి | యసదృశ పాశంబు లల్లన విడిచి
రమణ మీఱఁగ శరీరములు హస్తమున నిమిరి | “ డస్సితిదే నృపకులోత్తంన !
వరమిచ్చెదను రేపు, నగవకు మివుడు | పురమునకరిగి యిమ్ముదితయు నీవుఁ
దిరముగా భాగీరథీ తీరమునకు | నకుదెండు పొం &quot; డన్న సంజలి చేసి
చ్యవనుని వీడ్కొని సాద్భుత లీలఁ దవిలి జనంబులు తన వెంట రాఁగఁ
బురము ప్రవేశించి భూపాలవరుఁడు కరమొప్పఁగా రాత్రి గడపి వేగుటయుఁ
1
చ్యవనుఁడు తన యోగబలంబునఁ గుళిరునకు నాక లోకంబు చూపుటి
32
గాలోచిత క్రియల్ వేగ నడిపి యాలోనఁ జనిచని యాగంగఁ దరిసి
మనమొప్ప నవరత్న మణిమయ ఖచిత కనక హర్మ్యము చూచి కడువిస్మయమున
శానొప్ప “వేదాంత సంగీత వృత్తి, మాననీయములైన మండపంబులును,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q74cylvq8wp1j0btgpzzijizbw6u7my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220362</id>
    <revision>
      <id>574178</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '५ ద్విపద భారతము 1 కోకిల శుక భృంగ కూజితంబులకు | నాకరంబైనట్టి యారామములును, కలహంస టిట్టిభ క్రౌంచ నాదముల | వలితంబులైనట్టి పద్మాకరములుఁ, బ్రాకట విస్ఫూర్తి బర్హాణస్వచ్ఛ కేకాధ్వన...'</comment>
      <origin>574178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="ln3uhyn5hfslkolkdqh8lgg3wh5q1hp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;५
ద్విపద భారతము
1
కోకిల శుక భృంగ కూజితంబులకు | నాకరంబైనట్టి యారామములును,
కలహంస టిట్టిభ క్రౌంచ నాదముల | వలితంబులైనట్టి పద్మాకరములుఁ,
బ్రాకట విస్ఫూర్తి బర్హాణస్వచ్ఛ కేకాధ్వనుల నొప్పు క్రీడాచలములుఁ
గలిగి నాకముఁబోలి గంధర్వయక్షు | కలితావ్సరలు వేడుకల విహరింపఁ
గనుఁగొని కుశికుండు కాంతయుఁ దాను మనమున హర్షించి “ మహనీయు మహీ మొ!
గలయొ ! నిక్క మొ ! యిది కాక నాకంబో !! కొలఁదిగా కుత్తర కురువసుమతి !
తనువుల తోడ నత్తాపను కరుణ ॥ గనుఁగొనఁ గల్గె నిక్కడ &quot; యని యుబ్బి
యరుదంది యాహేమ హర్మ్యంబు చొచ్చి | పరికించి మణిమయ పర్యంకమునను
గామించి మునివర్యుఁ
గనిన యాక్షణము | యా మేడయును గన్న యావిశేషములు
గృతమతితోడ నదృశ్యంబులైన నితివయుఁ దానును నట్టిట్టు మెలఁగి
యక్కోన నొక్కిడ నతులసమాధిఁ దక్కక యున్న యత్తాపనుఁ గాంచి
భూపాల వర్యుండు పొలఁతి కిట్లనియె: 1 &quot; ఓపద్మనయన, యిట్లుండునే మౌని
యోగబలంబు ! ఈయుర్వి
రాజ్యంబు | భోగంబు సులభంబు ; భూసురత్వంబుఁ
దపము దుర్ల భమిట్టి తపమునఁ గాదే | విపుల దివ్యప్రభా విశ్వరూపమునఁ
జెలరేఁగి తనయిచ్చఁ జేయుచున్నాఁడు ! వలనొప్ప &quot; సిన మాని వారలఁబిలిచెఁ.
బిలువ సతీపతుల్ ప్రేమ రెట్టింప నలి మీఱ దండ ప్రణామముల్ చేసి
ముకుళిత హస్తులై ముందఱనున్నఁ బ్రకటించి దీవించి &quot;
' పార్థివోత్తంస !
వరమిత్తు వేడుము వలసిన ” పనిన | గురుతర భక్తితోఁ గుళిఁ డిట్లనియె:
&quot; గరిమతో నినుఁ గొల్వఁగను నింతకంటె | వరమెద్ధి? యో భక్తవత్సల, మిమ్ము
నడిగెద నొక్కటి యానతివలయు నెడపక యీవు మాయింటికి వచ్చి
కేలిమై నొక పక్క కిందుగా నిదుర | యోలిమై నిరువదియొక్క దినములు
పోయితి ; నయ్యది మొదలు నీచరిత్ర | మీయెడ నెఱిఁగింపవే
చ్యవనుఁ డిట్లని వలె &quot; జననాథ ! వినుము : దివిజులు ధారను దిరిగి రాఁ గొలిచి
యుండంగ, మఱి ప్రసంగోచితంబుగను రెండుగా నప్పరమేష్ఠి యిట్లనియె :
&quot; కోరికతో భృగు కుళిక వంశముల | భూరి బ్రహ్మక్షత్రములు తడఁబడఁగ
సంకరంబగునని సరవిఁ జెప్పుటయుఁ | బంకించి యోర్వక భవదీయకులము
చెలగి నిర్మూలంబు చేయంగఁ దలఁచి బలిమి వ్రతంబు నవంబిడి యిన్ని
గిలిగించితిని మీరు గడు డస్సి యెపుడు | అలవడి నా కడ్డమాడివఁ బట్టి
&quot;&quot; ననిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ln3uhyn5hfslkolkdqh8lgg3wh5q1hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220363</id>
    <revision>
      <id>574179</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము &quot;6 27 శపియింతు ననుచు ; నోజననాథతిలక, | యివుడు మెచ్చితి వరంబిచ్చితి. ” ననుచుఁ దనువులతోడ నెరియుఁ ద్రిదివంబు గనుఁగొనునట్లు గంగాతీరమునను గల్పంచ...'</comment>
      <origin>574179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="lgmggo8akz4lz8hba8tp7e80jwz0qbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
&quot;6
27
శపియింతు ననుచు ; నోజననాథతిలక, | యివుడు మెచ్చితి వరంబిచ్చితి. ” ననుచుఁ
దనువులతోడ నెరియుఁ ద్రిదివంబు గనుఁగొనునట్లు గంగాతీరమునను
గల్పంచితిని; దానిఁగని నరేంద్రత్వ ! కల్పనఁ జొరక నిష-పట విస్త్రత్వ
మంగుసస్పృహుడవై తేది యెఱుంగుదును. । పొందుగా నీకును మూఁడపవాఁడు
బ్రహ్మతేజోమూర్తి యగుడు | జనియించు వరము నిచ్చలు నేడు. ” మనినఁ
బరువడి సూనవతి “ శ్రీని కంటె | వరమును గలదె పావనసుచరిత్ర !
ధరణి సుదీయ సంతానంబు ధర్మ | నిరత విప్రప్రాప్తి నిత్యంబుగాఁగఁ
గరుణింపనే! ” యన్నఁ గడు మెచ్చి యిచ్చి! 'మరలుము నీమనమందు త్రిలోక
పూజనీయుండన్నఁ బుడమీశుఁ డోమి | తేజంబుకతమున ద్విజుఁడగు!” ననిన
చ్యవనుఁ డిట్లనియె: &quot; సస్మద్వంశమునను | గువలయంబున ఋచీకుండను వాఁడు
జనియించి నీగాశ్రసంభవుఁడైన ఘనుఁడు పుణ్యాత్ముఁడు గాధియన్వాని
కూతును భార్యగాఁగొను; దానివలన | నాతఱిఁ బుట్టిన యా జమదగ్ని
యందు ధనుర్వేద మావహియించి | యందంద యుండును; అవ్వి శేషంబు
తత్పుత్రునందు నెంతయు ఫలియించు. | తాత్పర్యముగ నది దైవకృత్యంబు,
తెలియ ఋచీక గాధి వధూజనముల ఫలితాద్యనస్థాన పరివర్తనంబు
కారణంబుగ నృపక్షయ కారియైన యారాముఁడును బ్రాహ్మణాగ్రణియైన
కౌశికుండును బుట్టఁగలకు నిక్కువము. వాసిగా యుమ్మదన్వయము భార్గవుని
కులసంయుతం” బని కూర్మితోఁ జెప్సి | తలకొని మౌని యంతర్థాన మైనఁ
గుళికుండు భార్యతోఁ గూడ సంతోష ! వళగతుండై ధాత్రివర్తించె ననమ!
భృగురామ కాళిశోద్భూత మివ్విధము, అగణిక క్రమ వృత్తి&quot; ననిన ధర్మజుఁడు
దాన విశేష | మే తెఱంగో నాకు నెఱిఁగింపు ప్రీతి ”
&quot;
భీష్ముఁడు ధర్మరాజునకు దానవి శేషముల తెఱఁ గెఱిఁగించుట
సినవుడు భీష్ముఁ డిట్లనియె: &quot;నోరాజ! | వినుము చెప్పెద నీకు వివరంబుగాఁగ.
ఉర్విలోపలను గాంజ్యోసదోహయుడు | సర్వ కార్తస్వర చారు శృంగయును,
ఐస గోవును దక్షిణాభియుక్తముగఁ | బూనిక భవ్య విప్రునకు నిచ్చినను
ఎన్నంగా దానికి అన్ని రోమములు | నాన్ని వే లేఁడులు సమరలోకమున
వడి నేడుతరముల వారితో నుండు | పుడమియుఁ గన్యక పొలుపై నగృహము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgmggo8akz4lz8hba8tp7e80jwz0qbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220364</id>
    <revision>
      <id>574180</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతము కనకంబు వస్త్రంబు ఘనతరాన్నమును వనము నాసనమును వాహనంబులును విప్రున కిచ్చిన వెన నిహపరము | లప్రయాసంబున నటఁ గల్గు నిజము ” &quot; 1 &quot; మనిన అని విని ధర్మజు &quot; డఖిల దానములు నెన...'</comment>
      <origin>574180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4500" sha1="pgzynd05sa5tn4456xf00otrzo4549u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతము
కనకంబు వస్త్రంబు ఘనతరాన్నమును వనము నాసనమును వాహనంబులును
విప్రున కిచ్చిన వెన నిహపరము | లప్రయాసంబున నటఁ గల్గు నిజము ”
&quot;
1
&quot;
మనిన
అని విని ధర్మజు &quot; డఖిల దానములు నెనయ నుత్తమమెద్ది యెఱిఁగింపు.
'వసుధఁ గోరినయట్టి వస్తునిచ్చినను | ఎసఁగ నాదానంబె యెక్కుడై వరఁగు.
అఖిల భూతములకు నభయ మిచ్చుటయు నిఖిలేశ, వినుమ యన్నిటికన్న ఘనము,
తెలియవుఁడైన దీనుఁడై తన్ను వెలయంగ శరణని వేడిన వానిఁ
జెనసి మన్నించి రక్షించిన యతఁడు | మునుమిడి పురుషోత్త మండనఁబరఁగు.
ప్రతినగా నిజదార పరులును యజన | రతులు కామక్రోధ రహితులునైన
ధరణి దేవతలకు ధనము లిచ్చినను సురనాథ సముఁడువై సొంపు దీపించు.
జగతిలోపల నయాచకునిఁగా నెఱిఁగి | యగణిత గతి నిచ్చుటధిక ఫలంబు.
ఎలమి దీపింపగ నిన్నిటి కంటే | నిలలోన భూదాన మెక్కుడు ఫలము.
ధన ధాన్యములును వస్త్రములు రత్నములు | పొనరంగ నీధాత్రిఁ బుట్టిన తన
నెనయంగ నన్నియు నిచ్చినఫలము । గనును ధాత్రీదానకర్త యెంతీయును.
హెచ్చుగా నల్పమయ్యిన భూతధాత్రి | యిచ్చిన బహుభూమి యేలునా ఘనుఁడు.
రాజు విశేషించి రణమృతి యొండెఁ | బూజిక భూదాన పుణ్యంబు నొండెఁ
బడయంగ వలయును ; బాపు భూదాన | మడరిన బ్రహ్మహత్యాది పాపముల
వేగంబె భూదానవిధి యశ్వమేధ యాగంబు సదృశమం డ్రాదినంయములు,
చేతఁ గుండుచును అలవడ నెవ్వరి నడుగంగఁ బోవ
కెంతయుఁ గృశమయి యిలలోనఁ గ్రుంగి | యంతంత సాత్వికుండై పుణ్యుఁడైన
ధరణిదేవునకు భూదానంబు సేయ | నరయంగఁ దత్ఫల మధికమై పరఁగు.
క్రతుకర్తయును శాంత కలితుండునైన శ్రీతినురుఁ
చెలిమితో భూమి
బ్రార్థించి
దానమిచ్చిన నట్టి దానంబునకును బూనిక నేదానములు సరిగావు.
విను మర్హుఁడై నట్టి విప్రవర్యునకు 1 మన మొప్ప గోచర్మ మాత్రమయ్యి నను
ధరయీయ నెట్టి పాతకమైనఁ జెడును తరణి తేజంబునఁ దమమును బోలె.
కృతమతితో భూమి గీతలవంగ | క్షితి యానతిచ్చె నేఁ జెప్పెద వినుము.
మునుమిడి పరశురాముఁడు విని తొల్లి | పనివడి భూదానపరుఁ డయ్యె నవమ !
ప్రీతితో నను నిండు రెండులోకముల నాఱిఁ జెడనట్టి యశమును సుఖము
పడయంగఁ గోరినఁ; బ్రతి దీనికింక : నెడపక సరియుఁగా వేదానములును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pgzynd05sa5tn4456xf00otrzo4549u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220365</id>
    <revision>
      <id>574181</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనికపర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము తరమిడి యితరుల దానమయ్యినను | అరయంగఁ దమయీఁగి యయ్యిన నన్ను హరియింపఁగా నరకాగ్నులఁ బొరలు. | రలి యీ యర్థంబు గీష్పతి నడుగ సురపతి కెఱిఁగించె సొంప...'</comment>
      <origin>574181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4513" sha1="5ul8q5cwoy9rmsfdz4zj1f9goejks43" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనికపర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
తరమిడి యితరుల దానమయ్యినను | అరయంగఁ దమయీఁగి యయ్యిన నన్ను
హరియింపఁగా నరకాగ్నులఁ బొరలు. | రలి యీ యర్థంబు గీష్పతి నడుగ
సురపతి కెఱిఁగించె సొంపుగా నతఁడు ! ధరణీశ్వరుండు పాతకముల నెలవు
చెలఁగి భూదానంబు చేసినఁ గాక | యలవడ నొక్కట నది ప్రయమగునె !
ధర సౌరుఁడిచ్చిన ధర నెవ్వఁడైన | హరియింపఁగా నిరవై యొక్క తరము
اس
వారిని గౌరవవాసులఁ జేసి | నారకంబునఁ దాను నడుముగాఁ బడును,
ఎనయంగ భూదాన మిచ్చెద ననుచుఁ | దనర నీకున్నఁ బాతగ మధికంబు;
అడుగక యిచ్చుట యధిక పుణ్యంబు; | పుడమిలో నారదముని నాకుఁ జెప్పి.
అన్న దానముఁ బోలు సధిక దానంబు ఎన్నంగలేదు భూమీశ్వర, వినుము.
దంటగాఁ బ్రాణ విచారక మన్న | మింటి జనంబుల కిడక యయ్యినను
అతిథికిఁ బెట్టుట యధిక పుణ్యంబు. | అతిపథశ్రాంతుని సంధుని వృద్ధుఁ
బనివడి తాపను బాలుని వికలు | వనితను గడపక వడి నిడవలయు.
కలమును
5
గృహమేధి కవమతి కినుకయుఁ దగదు. | మహనీయమగు కుక్క మాలండు మొదలు
గాఁగ నాఁకలిగొని కడఁగి వచ్చినను । లోఁగక యిడవలె లోలత్వమునను.
విద్యయు వర్తనము | నలవడ వలదెంచి నన్న మిడుటకు,
అన్న దానంబున నమరుఁడై యమృతమెన్నంగ భుజియించు నేపు దీవించి.
వెనుకొని నక్షత్ర విషయంబులైన | ఘనదానములరీతి గణుతింతు వినుము.
కృత్తికా ఋక్షను క్షీరాన్న మిడిన, ॥ హత్తించి రోహిణియందు మాషములు,
నైందవముందు మాంసాన్నంబు, నార్ద్ర నందంద గోవును, సదితిఁ బుల్లమును,
గురుతారఁ గనకంబుఁ, గోరియా శ్లేష | నరుదార కావ్యంబు, నట పితృభమునఁ
దిలలు, భగుం డధిదేవత యగుచు । వెలయు తారను తేనె, వెస నుత్తరందు
సరవి శ్రీ రోన్మిశ్రషాష్టికాన్నంబు, | సరసి జాప్తునితార సకరి రథంబు,
చిత్త శ్రీగంధంపుఁజెక్క, యాస్వాతి | నత్తఃఁ దనప్రియమైనది, మఱియు
నెలమి విశాఖంయు నె, ద్దనూరాధఁ | దలకొన్నిపై చీర, తగ శక్రభమునఁ
గఱివేము, మూలఁ దక్కఁగ ఫలంబులును దఱిని బూర్వాషాఢడధిన్యూ కాన్న
మల యుక్త రాషాఢయందును, వినుము | సలతిత హరి వన్డే శత తారకములఁ
బరఁగఁ బూర్వోత్త రాభాద్రలఁ జౌన్లఁ ! బరువడి సశ్వినీ భరణుల యందుఁ
దాంబూలమును బండి తనరంగ యవలుఁ 1 గంబరంబును మేక కంచుకుండయును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ul8q5cwoy9rmsfdz4zj1f9goejks43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220366</id>
    <revision>
      <id>574182</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ولا ద్విపద భారతము ఒనరంగ ఘోటకయుత శకటమును ఎలమితో నిన్నియు నిచ్చిన ఫలము ఎనయంగఁ దిల ధేను లివి యుక్త మొసఁగ గలుగుఁ గాంచిన దానకర్తకు నధిప! ధరణిలోఁ బానీయదాన ముత్తమము. | చెఱువులు నూత...'</comment>
      <origin>574182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="ciu4smp3dvvppudkcjv9dc699yrsutz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ولا
ద్విపద భారతము
ఒనరంగ ఘోటకయుత శకటమును
ఎలమితో నిన్నియు నిచ్చిన ఫలము
ఎనయంగఁ దిల ధేను లివి యుక్త మొసఁగ
గలుగుఁ గాంచిన దానకర్తకు నధిప!
ధరణిలోఁ బానీయదాన ముత్తమము. | చెఱువులు నూతులుఁ జెలవులు భక్తి ల
గావింపఁగాఁ బుణ్యగతివచ్చు వినుము. 1....
సరవితో మండు వేసవియందు మనుజుఁ | డరయంగ నెవని జలాశయంబులను
స్నాన పానాదులు జరపునొ యశఁడు । మానుగా దివిజశ్వమహిముఁ బెంపొందు.
గరగ లొసఁగిన ఘనుఁడు భూసురులు | గరిమ నాచమనాది కర్మనుల్ సేయ
నలవడ నందు షష్టాంశమైనట్టి ఫలమందు; నెగడికిఁ బచన క్రియలకుఁ
1
దగ నింధనములిచ్చి ధనవంతుఁ డగును. | తగువొప్ప గోడుగిచ్చి తనయులఁ బడ ఝు.
సకల కామ్యక దాన.
. సమము రథంబు | నకలంక గతి నిచ్చు టనఘాత్మునకును.
రమణతోడుతఁ బాదరక్ష లిచ్చినను విమతులఁ ద్రొక్కుచు వెలయంగఁ దిరుగు.
ఉర్వీలోఁ దిల దాన మొసఁగిన సతుల | బర్వంబులను బొందు పాపంబు లణఁగు.
నృగ చరిత్రము
గోదాన మిచ్చిన గురుపుణ్య మగును; 1 ఆదట నృగునకు నది ప్రమాదించె;
నది యితిహాసమై యవనిలోఁ బరఁగు; | విదితంబుగా నీకు వినుపింతు వినుము
పొలుపొంద ద్వారకాపురి నొక్క నూతఁ దెలియ నూసరవెల్లి తిరుగుచు నుండఁ
గని జనులెల్లరు 'గలఁ నీనీరు' | అని బలు మ్రోఁకుల నటఁగట్టి తిగువఁ
గదలక యుండినఁ గని విస్మయముగ | నది కృష్ణు కెఱిఁగింప నాతండు నచ్చి
వెడలంగఁ దీవిచి యన్విధ మెఱింగియును | అడిగిన శ్రీకృష్ణు కనియె నాతొండ :
&quot; ఒక్కనాఁ డేనొక్క యుర్వి దేవునకుఁ | దక్కక వేడ్క గోదాన మిచ్చినను
అతఁడు గొనిపోవ నది మేత కరిగి కాతర స్థితిని మాకదుపులఁ గలిసె
గోవుల మఱియును గోపాలవరులు | వేవిధంబుల దానవిధికిఁ దెచ్చినను
వానిలో నిదియును వచ్చిన దెఱుఁగ నేను వేజోకవిపు కిచ్చితి. గడఁగి.
ఇచ్చిన నాతండు నేపు దీవించి | యచ్చుగాఁ దమయింటికై గొనిపోవ
మునుపటి విప్రుండు మొగి దానిఁజూచి | ' యెనయంగ విడువును యిది నాడుగోవు'
అనవుడు పిడపఁ గొన్నతఁడు నిట్లనియె: 1 “ జననాయకుండిచ్చె సరవితో నాకు
&quot;
నెక్క_డియా నెకి&quot; నని మిగులఁ | దాలోని వాదించి తగ నేఁగుదెంచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ciu4smp3dvvppudkcjv9dc699yrsutz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220367</id>
    <revision>
      <id>574183</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము తము తెఱం గెఱిఁగింపఁ దగ నేను గుంది : కొమురొప్పఁగా మున్ను గొన్న బ్రాహ్మణుని, బ్రార్థించి ప్రార్థించి వరఁగ మన్నింపు; | మర్థితో నూఱువేలావుల...'</comment>
      <origin>574183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="7wtm8hm01onbmynbjanrrnb4vmlsnxq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ఆనుశాసనిక పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
తము తెఱం గెఱిఁగింపఁ దగ నేను గుంది : కొమురొప్పఁగా మున్ను గొన్న బ్రాహ్మణుని,
బ్రార్థించి ప్రార్థించి వరఁగ మన్నింపు; | మర్థితో నూఱువేలావులు నిత్తు;
విడువుమీ 'ధేనువు విమలాత్మ!' యనిఁ గడు దీనవదనుఁడై కడఁకతో సనియె:
కరమొప్పఁగాఁ బాలు గల డిది సాధు | సొరిధిమై నాప్రియసుతుఁడు పాలకును
బరఁగ నేడ్చినఁ జన్ను పట్టంగ నిచ్చు, నరయంగ నెట్టి ప్రొద్దయ్యిన; నిట్టి.
&quot;
యావు నే విడువ నీయాన వేవేలు | ఆవుల నిచ్చిననైన నోరాజ ! &quot;
అనిన రెండవ వివ్రు సరయఁ బ్రార్థించి ! &quot; వినవయ్య ధనము వేవేలు గోవులును
ఎన్నైన మఱియు నీకిత్తు నిష్టములు ! మన్నించి యీయావు మముఁజూచి విడువు ”
మనవుడు “ నీరాజ్య మంతయు నాకు వినయంగనిచ్చిన నేనిది విడువ ”
&quot;
నని చలంబునఁ బోయె; నటఁ గాలవశత ఘనముగాఁ గాలునికడ కేఁగ నతఁడు.
నన్ను వీక్షించి &quot; భూనాయక, పాప | మున్నది నీయందు; నొగి మున్ను పాప
మనుభవించెదొ ! పుణ్యమునుభవించెదవో ?&quot; | అనిన నసౌఖ్య మేనట సమ్మతించి
కడఁక మ సముక్రిందుగా ధరఁ బడఁగ | నడరు నప్పుడు వింటి యముని వాక్యంబు
'సరసిజాక్షుఁ డనీక సంవత్సరముల | కరయంగ నేతెంచి యతి కృపాదృష్టి
నుద్ధరించును నిన్ను నొప్పుగా
నేఁడో పుణ్యమూర్తి !”
అని ప్రణామము చేసి యమ్మహీ
విభుఁడు | చని విమానస్థుఁడై స్వర్గంబునకును.
అనవుండు ధర్మజుం &quot; డనఘ, గోదాన ముసఁ గల్గు ఫలము చెప్పుము నాకు” ననిన
గో ప్రధానము
&quot; ననుచు |
నితిహాస మొక్కటి యే వినిపింతు | శ్రీతిలోపలను శ్వేత కేతుఁ డన్ మాని
తలకొని యిధ్మముల్ దర్భకట్టయును | జలపూర్ణకలశంబు సరవిమై మఱచి
నలిమీఱఁ దనయుని నాచికేతాఖ్యు | వలవడఁ బిల్చి తెమ్మని పంపుటయును
ఆతఁడు పోయిన యంతకు మున్న వీతెంచి యొక యేటి
వెల్లువ ముంచి.
ముంచినఁ గానకప్పుడు వచ్చి తండ్రి | కంచితగతిఁ జెప్ప నాఁకలి దనదు
కర్మవైకృతమును గని నిల్వలేక కర్మిష్ఠి &quot;జముని మొగము చూతుగాక ”
యని శాపమిచ్చిన నబ్బాలకుండు | గొనకొని మ్రొక్కి చేకొనుము నన్న నుచు
రహికెక్కఁ జేతనారహితుఁడై పడినఁ | దహతహపడి యంతఁ దండ్రి చింతించి
140
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wtm8hm01onbmynbjanrrnb4vmlsnxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220368</id>
    <revision>
      <id>574184</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారత ము 1 యరయఁ బశ్చాత్తప్తుఁడై &quot; పుత్రునకట | యిరవుదప్పుచు శపియించితి&quot; ననుచుఁ దన్నె ఱుంగక పడి తద్దయుఁ దెలిసి | కన్నుల నీళులు గాఱ నేడ్చుచును. అద్దిన శేషంబు నయ్యామినియున...'</comment>
      <origin>574184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4390" sha1="594rmlmuu7o2y4h5d8hsy5r1k3n6ux6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారత ము
1
యరయఁ బశ్చాత్తప్తుఁడై &quot; పుత్రునకట | యిరవుదప్పుచు శపియించితి&quot; ననుచుఁ
దన్నె ఱుంగక పడి తద్దయుఁ దెలిసి | కన్నుల నీళులు గాఱ నేడ్చుచును.
అద్దిన శేషంబు నయ్యామినియును ఒద్దనేయుండ, సూర్యోదయ వేళ
నతని కన్నీరున నాళ్లతంబైన సుతుఁడు ప్రాణము వచ్చిచూచినఁ, దండ్రి
యాశ్చర్యచిత్తుఁడై యండంద పొంగి | నిశ్చలితాత్ముఁడై నెమ్మి నిట్లనియె :
&quot; ఎక్కడి కేఁగితి? `వేరు చూచితివి! 1 తక్కక యెఱిఁగింపు తనయ, నా &quot; కనిన
నక్కు మారుండును నప్పుడే లేచి | మ్రొక్కి యిట్లని పల్కె ముదము దీపింప :
&quot;వినవయ్య మీయాజ్ఞ వెలుఁగుచు మిగులఁ గొనుకొన్న సమవర్తి కొలువుకూటంబు
చేరంగఁ బోయినఁ జేరంగఁ బిలిచి | యారూఢి నర్ఘ్యపాద్యాదు లర్పించే.
అర్పింపఁ గైకొని యమధర్మరాజు | నేర్పుతోఁ గనుఁగొని నెమ్మి నిట్లంటి:
&quot; ఏలోకమున వసియింపుదు నేను? నాలాయముగఁ జెప్పవలయు నా &quot; కనిన
చావు నీవు జనకునిఁ జూడ | వేవేగఁ బొ
మ్మన్న విని యిటు లంటి
&quot; పుణ్యలోకమ్ము లిమ్ములఁ జూడ వలయుఁ | బుణ్యాత్మ, చూపవే ! పొందుగా నాకు”
అని విన్న వించిన నట్ల కారనుచు | మన వాహనారూఢుఁ గావించుకొనుచు
దయతోడ నాకేలు తన కేలఁ బట్టి | నయమొప్ప పుణ్యముల్ నాకుఁ జూపినను
ఆనంద మెసఁగ నుద్యాన వాటికలు | జానొప్ప భష్య భోజ్య మహీధరములు
కృతకృత్యమగు దుగ్ధ ఘృత సరిత్తులును ! అతులిత భోగ యోగ్య ప దార్థ ములును
రాములై యుండం రమణ వీక్షించి | యాసతోఁ గాలుని నడిగితిఁ దెలియ
అడిగిన &quot; నదియెల్ల నవనిలోపలను | ఎడవక గోదాన మిచ్చినయట్టి
పుణ్యుల” పని చెప్పఁ &quot;బొలుపొంద మ్రొక్కి 1 పుణ్యముల్ గనుఁగొని పొనఁగవచ్చితిని.”
అని శ్వేత కేతున కా నాచి కేతుఁ | డెనయఁ జెప్పినరీతి నేను జెప్పితిని, ”
1
అనుచు దేవవ్రతుం డా ధర్మజునకుఁ | బెనుపొంద నెఱిఁగించెఁ బ్రీతితో ననుచు
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపించె ననిచెప్ప వెండియు మునులు
అనఘాత్మ, తరువాత నైన వృత్తాంత మనువొప్పఁ జెప్పవే! యని యడుగుటయు
రాజ శేఖరనుత, రాజీవనయన, తేజోదివాశర దేదీప్యమాన,
పన్నగాంతక వాహ, పాపసంహార, | పన్నగశయన, శ్రీపతి, పద్మనాభ,
* పుణ్యలోకములనుట,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>594rmlmuu7o2y4h5d8hsy5r1k3n6ux6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220369</id>
    <revision>
      <id>574185</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము వైకుంఠ నాయక, ద్వారకావాస, లోకలోచన, ధర్మబోల, ముకుంద, ఘనమాని హృద్దేహ కలిత సందోహ | విముక ప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ, భక్త వత్సల, జగత్పావనచరిత, | ముక్త...'</comment>
      <origin>574185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="c1iyb5s62tkyxt5anzgmfid5rvdchc6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము
వైకుంఠ నాయక, ద్వారకావాస, లోకలోచన, ధర్మబోల, ముకుంద,
ఘనమాని హృద్దేహ కలిత సందోహ | విముక ప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ,
భక్త వత్సల, జగత్పావనచరిత, | ముక్తిప్రదాయక, మ్రొక్కెదనీకు.
ఇది &quot;వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య పదపద్మ మకరంద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్య తనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్ర రచిత
మానుశాసనికాఖ్యమైన పర్వమున | ననుసమంబుగ ద్వితీయాశ్వాస మయ్యె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1iyb5s62tkyxt5anzgmfid5rvdchc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220370</id>
    <revision>
      <id>574186</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'G తృతీయాశ్వాసము శ్రీకామినీసంగ, చిరదైత్యభంగ, కారోల Xళనుత, కంజదళాత, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె: భీషుండు ధర్మజునకు శ్రీకృష్ణుని చిత్ర చరిత్రంబు చెప్...'</comment>
      <origin>574186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="f1utjsrti866b28zx3coqumes0uj6qy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;G
తృతీయాశ్వాసము
శ్రీకామినీసంగ, చిరదైత్యభంగ, కారోల Xళనుత, కంజదళాత,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె:
భీషుండు ధర్మజునకు శ్రీకృష్ణుని చిత్ర చరిత్రంబు చెప్పుట
ఆరీతి భీష్ముండు యమతనూజునకు | నారాయణాభిధాన ప్రభావంబు
వసుధ దానప్రియ వచనముల్ చెప్పి ! మనలక ప్రీతితో మఱియు నిట్లనియె:
&quot; పరగం : గృష్ణుఁడు సుతుఁ బడయుట కొఱకు | సరవితో రుక్మిణీ సహితుఁడై కదలి
హినునన్న గంబున కేపుతోఁ బోయి | శనువృత్తి ద్వాదశ సంవత్సరములు
వ్రతనిష్ఠ నుండంగ వత్స గార్గేయ | చతుర సర్వత పైల శౌనక కణ్వ
కౌండిన్య దేవల గాలవ రేఫ | శాండిల్య భరత విశ్వామిత్ర రైఫ
నారదముఖ్య సన్మాని వర్గంబు 1 లారూఢితో వచ్చి యర్యాది విధులఁ
బూజితులై యంతఁ బుణ్యసత్కథలు | ఓజతోఁ జెప్పుచు నున్న యావేళ
హరి ముఖంబున నప్పు డనలంబు వెడలి | ధరణీ ధరము నేర్చెఁ దగుమృగయుక్త
ముగ, వెండియును సౌమ్య ముఖ్యావలోక॥ సుగుణత్వమున దానిఁజోప్పడ నడఁచె
పొసఁగఁ బూర్వాకారమున నవ్వనంబు | అసదృశ గతి మించె సద్భుతంబుగను.
దానికి మునులు చిత్తంబున భయముఁ | బూని యాశ్చర్యంబుఁ బొందుచు నుండి
వరఁగంగఁ జిత్రరూపంబులో యనఁగ 1 నరుదందు చుండ శ్రీహరి వారి కనియె:
&quot; ఈ మహిలోన విూరీ యగ్ని తెఱఁగు | నేమిగా నెఱిఁగితి? రెఱిఁగింప వలయు.”
అనవుడు తపను లిట్లనిరి : “యోదేవ! | వనజపత్రాక్ష ! శ్రీవత్సాంక! కృష్ణ !
ఈ విశ్వమంతయు నేపు దీపింప 1 నీవలననే పుట్టి నీయందె యణఁగు.
స్థావర జంగమ తతులు నన్నియును | నీవయై యుండంగ నేర్తువు గాన
నీన చెప్పఁగ వలె; నే మెఱుంగకయు | భావించి నివ్వెఱ పడితి ” మనుటయుఁ
గరుణారసము చల్లుఁ గడకంటి దృష్టి 1 పరగించి యిట్లనుఁ బద్మాధవుండు :
“ఒక దానవుండు సర్వోర్వి నాశకుఁడు ప్రకటించి కలఁడు; చంపఁగఁ జాల వాని,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1utjsrti866b28zx3coqumes0uj6qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220371</id>
    <revision>
      <id>574187</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనికపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము అది యెటులన్న దివ్యాస్త్రసంపన్న | విదునిఁగాఁ జేసితి వేడ్కతో నేన. అది నిమిత్తంబున నాదైత్యనరుఁడు | మదియించి లోకముల్ మణియంగఁజేసె. కావున నిప్ప...'</comment>
      <origin>574187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4384" sha1="p54td3hpdj9kawxhsfflmmsjksc7ot2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనికపర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
అది యెటులన్న దివ్యాస్త్రసంపన్న | విదునిఁగాఁ జేసితి వేడ్కతో నేన.
అది నిమిత్తంబున నాదైత్యనరుఁడు | మదియించి లోకముల్ మణియంగఁజేసె.
కావున నిప్పుడె ఘఃతపోనిష్ఠ | గావించి పుత్రునిఁ గాంచి యాధూర్తుఁ
జంపంగ వ్రతములు నలువ, మదాత్మ | పెంపున నగ్ని యై పేర్చి పద్మజుని
కడ కేఁగ, నాశఁ డంగజుని శీఘ్రుముగఁ గొడుకుగాఁ బంచి మగిడ్చిన వచ్చి
వడిఁ బోవుచును నిట్టి వనమెల్లఁగాల్చె | తడయకేఁ బూర్వవిధమునఁ జూచితిని.
దహనంబు తెఱఁగిది తావసులార ! | విహితమయిన పురావృత్తంబు చెప్పి
నన్ను మన్నింపుఁడు ” నావుడు వారు ! వెన్నునిఁ గనుఁగొని “విశ్వలో కేశ,
పెనుపొంద మము నింత పెద్ద నేయుడు! | కొనకొని పెద్దలకును బెద్ద వీవు .
మన దేహ, నీ వెఱుంగని కథ గలదె ! &quot; 1 అనవుడు చిఱునగ వాననాబ్జమున
గ నిట్లు : బుడమిలో నేను | ఒలసి యెంతయు సరయోనిఁ బుట్టితిని
గాన మిమ్మడిగెదఁ గలితాత్ములార! జానొప్పఁ జెప్పరే సరవితో
అనుటయు నమ్మాను లందఱు నియ్య | కొని నారదునిఁ జూచి కోర్కి దీపింప
&quot; నీ వెఱుంగుదు వర్ధి సీరజాక్షునకు భావించి చెప్పు మేర్పడ&quot; నన్న నతఁడు
నలువొప్ప దేవకీ నందనునకును | అలవడ మ్రొక్కి తదభివందనంబు -
CE
I
ఉమామ హేశ్వర సంవాదమణ
నాకు.
5,
వడసి యిట్లనియె వైభవ వాక్యసరణిః ॥ &quot;అడరంగ నేఁ దీర్ఘయాత్రలఁ దిరిగి
హిమగిరి కేతెంచి యీళు విశ్వేశుఁ | బ్రమధాధినాయకు భ క్త మందారుఁ
గని వందనము చేసి కఱశఁకుఁ గొలిచి | చదవొప్పఁ గూర్చున్న సమయంబునందుఁ
బుణ్యాంగనా రూపములు దాల్చి మిగులఁ | బుణ్యనదుల్ గొల్వ భువనైక మాత
పార్వతి యేతెంచి పరి మేళు వెనుక | సంతోష భరితాత్మ యగుచు
నిలిచి మెల్లనే యీశు సత్ర యుగ్మంబు | లవడఁగాఁ దన హస్తపద్మముల
మూసి యున్నంకలో భువనంబు లెల్ల నా శశి రవి తారకాదులు లేక
యంధకారంబయ్యె; నఖలభూతములు | సంధిల్ల నెంతయు సంక్షోభమందె.
వరమేళుఁ డప్పుడు ఫాలలోచనము । విరివిగా నంతట విచ్చిన నగ్ని
గప్పి నా హిమపన్ని గ; బంత గౌరి | తప్పక యొప్పమి తండ్రి కయ్యిలను
ఉల్లంబు బెగ్గిల సుగ్రుపాదిశు:ల ! కల్లన మ్రొక్కిన నాదాహ ముడిపె
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p54td3hpdj9kawxhsfflmmsjksc7ot2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220372</id>
    <revision>
      <id>574188</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతము ఉడిపినఁ గనుఁగొని యుమ సంతసిల్లి | యుడు రాజ శేఖరు నొప్పుగాఁ జూచి &quot;కరకంఠ, నిటలంబు కను చెఱచుటకు మఱి కారణం బేరు ! మన్నించి చెవుడు. &quot; అనవుడు గిరిజతో నభవుఁ డిట్లనియె: &quot;త...'</comment>
      <origin>574188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="p29v7qgw23fg7yfqq0zwvi01otgqhlx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతము
ఉడిపినఁ గనుఁగొని యుమ సంతసిల్లి | యుడు రాజ శేఖరు నొప్పుగాఁ జూచి
&quot;కరకంఠ, నిటలంబు కను చెఱచుటకు మఱి కారణం బేరు ! మన్నించి చెవుడు. &quot;
అనవుడు గిరిజతో నభవుఁ డిట్లనియె: &quot;తనర లోకాత్మకత్వము నాకుఁ గలుగు
వలన నన్నెద్ధి నివ్వటిలఁ బొందినను 1 కలగొన ఎన్నిలోకంబుల నదియ
పొందుఁ గావున నేత్రములు నీవు మూయ | నందంద తిమిరంబు నఖిలంబుఁ గప్పి,
కప్పిన భూతముల్ కంపింపఁ జూచి ! తప్పక నీదు హస్తములు త్రోఐకయ
చీఁకటి యంతయుఁ జెఱి చెడి కొఱకు | జూని ఫాలనేత్రము తెఱచితిని. &quot;
అన విని యంబిక హరసంబు నొంది ! ఘనముగాఁ దన కడుగవలయునట్టి
పడుగుట కదియపో యవసరం బనుచుఁ
...
&quot;
...
IM
బురదైత్యహర, నాల్గు ముఖములు నీకు | గరిమతోఁ గలుగంగఁ గారణంబేమి ?
ఆనతి యీవయ్య ! ” యనిన శంకరుఁడు | ధీనుత, యామహా దేవి కిట్లనియె:
&quot; సొలపక నుందోపసుందు లనంగఁ | గలరు దైత్యులు భుజాగర్వ విక్రములు,
వారిని జంపంగ వలసి మయుండు | ధారుణిఁ గల యొప్పిదములోని మేలు
మహిమతోడఁ దిలప్రమాణముల్ దివిచి | మహనీయయగు నొక్క మానినిఁ జేసి
నలిఁ దిలో త్తమయను నామధేయంబు | కలితంబు చేసి నాకడకుఁ దెచ్చినను.
దరళాక్షి నాకుఁ బ్రదక్షిణంబుగను | అరుగుదెంచిన నిది యమర కార్యంబు
సేయనోపు, నటంచుఁ జిగురాకుఁబోఁడీ | ధీయుక్తిఁ దిరిగిన దిక్కుల కెల్లఁ
గలయ నొక్కొక్క ముఖంబుగాఁ దాల్చి | చెలిమితో దానిఁ జూచితి, నాఁటినుండీ
మునుకొని యేఁ జతుర్ముఖుఁడ నెయ్యి తిని, ” | అనవుడు పార్వతి యభవుని 'గళము
అతనుఱి నల్లనై నట్టి కారణము | ఎఱిఁగింపవే!' యన నిట్లను శివుఁడు:
&quot; అలవడ జలధి సుధార్థమై కఱువఁ | గలయఁ ద్రిలోక భీకరమైన విషము
పుట్టి నే కంఠమున ధరించితిని | గట్టిగా. &quot; సనిన శంకరుఁ జూచి గిరిజ
&quot;కలితాయుధంబుల కంటెఁ బినాక మెలమితోఁ బట్టుడు వేప్రొద్దు నీవు;
గరిమతో దీనికిఁ గతమేమి ! &quot; యనినఁ బురహరుఁ డనియె నా పూఁబోఁడిఁజూచి;
&quot;ఆదియుగంబున నబల, కణ్వుండు | మోదంబుతోఁ దపంబును నిష్ఠసలువఁ
బెనుపొంద సతనిపైఁ బెరిగె వల్మీక; మనయంబు వేణువు నాపుట్టఁబుట్టి.
మనతరాయామంబుఁ గలితవిస్తృతీయుఁ గనుఁగొని యంతలోఁ గంజసంభవుఁడు
మునికిఁ బ్రత్యక్షమై మొగి వరంబిచ్చి
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p29v7qgw23fg7yfqq0zwvi01otgqhlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220373</id>
    <revision>
      <id>574189</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము పేర్మితో మునిమీఁదఁ బెరిగిన వెదురు। నర్మిలిఁబుచ్చి పినాక శార్దంబు ४ లొనరించి కడతున్క నొగి గాండివముగ | ఘనముగాఁ జేసె లోకహికంబుగాఁX. తనర మూఁడ...'</comment>
      <origin>574189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="khkgu2n806fskhrfcv3fzljrnbkbqa8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
పేర్మితో మునిమీఁదఁ బెరిగిన వెదురు। నర్మిలిఁబుచ్చి పినాక శార్దంబు
४
లొనరించి కడతున్క నొగి గాండివముగ | ఘనముగాఁ జేసె లోకహికంబుగాఁX.
తనర మూఁడవవిల్లు దాఁ గొని చనియె. &quot; అని చెప్పుటయు మేనకాత్మజ యనియె:
&quot; పుడమిలో వాహనంబులు పెక్కు గలుగ | పెడపక వృషభంబు నెక్కుడు వేమి!
ఎఱిఁగిఁపు.” ననవుడు నింపు సొంపొంద ! మఱియుఁ బాం్వతితోడ మవగారి యనియె;
&quot; హిమనగంబున లోక హితముగా నేను । దమితోడ నెంతయుఁ దప మొనరింప
గోవులు చుట్టుఁ దేగుపడి తిరిగి | భావింపగాఁ బెక్కు బాధలు పెట్ట
1
సా గోపించి చూడ గోకులము వలగొని మిగుల సంతాపంబు నొందె.
అరనిందభవుఁడును నమరు లంతటను అరుదెంచి సమ్రులై యర్థిఁ బ్రార్థించి
కరమొప్ప వృషభంబు కానుక యిచ్చి | పరఁగంగ నాకు గోపతి నామ మిచ్చి
రప్పుడు గోబాధయంతయు మాన్సి తప్పక వాహన ధ్వజములు గాఁగ
వృషభంబు గైకొంటి వేడుకతోడ ! ఝషనేత్ర!&quot; యనవుడు శాంభవి యనియె :
సలలితంబగు నివాసంబు లుండంగఁ | బొలుపొందఁగాఁ బేతభూమి నుండెదవు.
అది యేమి నెపమున!&quot; ననిన నిట్లనియె: |[“మదిరాక్షి! యజ్ఞసంభవుఁడు, భూతములు
జనులను బాధించి సమయించుచుండఁ | గని నన్ను 'దత్ప్రతీకార మొనర్పు
మని వేడ నిశ్చలమగు చోటనుండి | చెనసి ప్రాణుల రక్ష సేయంగఁ దలఁచి ]
క్షితి మోక్షపరులు శుచిస్థాన మర్థి । సతిశయంబుగఁ గొనియాడుచుండుదురు !
క్షితి నిజసత్వ విశేష మెఱింగి | (“ సతి, యటుగాన స్మశానంబునందు
నివసించి జగములన్నిటి రక్ష సేయు; | దవనిలో నే స్మశానావాసినై తి.
అనిన ' సోమునిఁ దాల్చ నదియేమి హేతు!' | వనపుడు దక్షుని యజ్ఞంబునకును
అలిగి
నులఁ జెండాడెడు నపుడు నలిగి సోముఁడు శరణంబు వేడినను
మనమునఁ గటకటంపడుచు నే నంతఁ | జెనసి యారీతిఁ జేసిన దురితంబు ]
ఏయుపాయంబుల నిందుని నిట్లు సేయక పోదని చెలగి దాల్చితిని,
&quot;
అలవడ ” ననిన &quot; వర్ణాశ్రమ ధర్మ ! ములు చెప్పవే ! ” యన్న ముదముతోఁ జెప్ప
నప్పుడు ధర్మరహస్యాల
తెఱఁగు | చెప్పు. &quot; మన్నను బ్రీతిఁ జెప్పంగఁదొడఁగె :
ధర్మరహన్యములు
&quot; గరిమతోడఁ బిపీలికాప్రముఖములు | పురడింప నాకాశమున మశకాదు
నల్లి పేనును లోనై సయట్టి 1 తనరిన జంతు సంతతులను జంప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>khkgu2n806fskhrfcv3fzljrnbkbqa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220374</id>
    <revision>
      <id>574190</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము కెవ్వరికిని ధాత్రి నెలమి నవిశము ; 1 విశ్వటిల్లఁగఁ బాపని గ్రహంబు లేదు. భువిలోన విధివశంబున మృతిఁ బొందు వివిధ జంతువులకు నిమము చెప్పెదను. పరఁగంగ దీపంబుపైఁ బడఁబ్ర...'</comment>
      <origin>574190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4257" sha1="klcr28wezavjjlqdyq4dhq38p1a721x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
కెవ్వరికిని ధాత్రి నెలమి నవిశము ; 1 విశ్వటిల్లఁగఁ బాపని గ్రహంబు లేదు.
భువిలోన విధివశంబున మృతిఁ బొందు వివిధ జంతువులకు నిమము చెప్పెదను.
పరఁగంగ దీపంబుపైఁ బడఁబ్రువు; | తీరము గా దీపము తినవారి, బాన్
మలవడఁ జెఁదెనే! యదియును గాక | చల మొప్ప నాగేటి చాజనఁ జచ్చు
రమణ నానావిధ ప్రాణులు నగులు | తమవకు లొగిఁ జేయ భాగృవశమున ;
నందుఁ బావములేదు; యాగంబులందు | నంకంద పశువుల వాల నిశేసింప
దనువు విడిచి దేవతాసౌఖ్య మహిమ | కొనకొనుఁ గావునఁ గుభీని లోన
నెసయ వేదవిహితహింస హింసగను మనమునఁ దలఁయురు మహితాత్ములెల్ల.
అని యహింస తెఱంగు లన్నియుఁ జెప్ప 1 విని గౌరి యిట్లకు విశ్వేశ్వమలనకు :
&quot;కొందఱు సంపద కొందఱు లేమి ! చెంది యుండుటయును జెప్పవే దేవ! ”
కర్మపరిపాకము
అనుటయు శంభుఁ డిట్లను గౌరితోడః । &quot;నిను మెఱింగించెద వివరంబుగాఁగఁ
బేర్మి తోడుత బలి భిక్షముల్ పెట్టి (యర్శిలిఁ గృపణదైన్యము చాపి పుణ్య
పరులయి వర్ణించి పరహితవృత్తిఁ) | బరఁగిన వారికి భాగ్యవైభవము
గలుగు ; లోభాత్ము దుఃఖముచేయు ధాత | కలయంగఁ జేసిన కర్మఫలమును.”
అని చెప్పి వెండియు ననియె నీశ్వరుఁడు | “ధనము గలిగి యుండి ధవళాయతాక్షి !
కుడువక కట్టక కుహకత్వమునను | ఒడలోను కొనువార లొరులు చెప్పంగ
నలవడ నుపకారులై తొలుమేనఁ | జెలఁగినవారలు చిగురాశఁబోఁడి!
ఆయాసపడకుండ నర్థముల్ గలిగి వేయి విధంబుల వెలసెడువారు
నరవితోడుకఁ బాత్రజనములఁ బిలిచి | యరసి ధనంబిచ్చినట్టి సజ్జనులు.
కలిగియుండియును రోగంబులకతనఁ జెలఁగి భోగమున భుజింపఁగ లేని
మనుజులు తొలి మేన మరణకాలమునఁ జెనసి దానంబులు చేసినవారు.
ఆలు బిడ్డలు నొఱటులై లేమిఁగుంది | బాలరోగములు నిచ్చలు పడు నరులు
మున్ను లోభమునను మొగిఁ బరవీడ। చెన్నుగా నెంతయుఁ జేసినవారు.
కలయ జాత్యంధుండు కన్నులు చెడిన ఖలుఁడు సొంపునఁ బరకాంతఁ దొల్మేనఁ
జూచినపాపి; నిష్ఠురకర్ణరోగి | సూచింప సుజను నిష్ణుక కటువాక్య
1
ములను నొప్పించిన మూఢాత్ముఁడతఁడు. కలయంగఁ బరసతిఁ గన్యను మహిషి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>klcr28wezavjjlqdyq4dhq38p1a721x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220375</id>
    <revision>
      <id>574191</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము గోవును దురగిని గొనకొని పట్టి భావజు కేళిని బరగిన యతఁడు కడుపులోఁ దెవులైన కష్టజన్మమునఁ | బుడమిలో జన్మించుఁ బుష్పనుగంధి ! తలకొని యొకుల బంధన మొ...'</comment>
      <origin>574191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="e5cr5sna6h92s05qzevd7u183xva9sv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనిక
పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
గోవును దురగిని గొనకొని పట్టి భావజు కేళిని బరగిన యతఁడు
కడుపులోఁ దెవులైన కష్టజన్మమునఁ | బుడమిలో జన్మించుఁ బుష్పనుగంధి !
తలకొని యొకుల బంధన మొనరించి | యులు మురోగంబున మద్భశయంను.
నలువొప్ప సాధుజనంబుల ముష్టి | జలమునఁ బొడిచిన చలమానసుఁడు
ఘన తిలకాదులఁ గంతుల చేత। గొనకొన్న దుఃఖంబు కుడుచుచునుండు,
అశుచిపాదముల దేవాలయం ಬಗ್ಗೆ | నశముగాఁ ద్రొక్కి.. పాచను లైనవారిఁ
దప్పులే కెంతయుఁ దన్నినవారు | కప్పునఁ బాదరోగమునఁ గుండుదురు.
లీల నిర్దయథఁ దొల్లి వినోదముగను | జాల జీవులఁ బట్టి చంపిన వారు
ధారుణి గురువులఁ దల్లడపెట్టు ! వారు గుల్మంబుల జ్వరములఁ బుండ్ల
వడి మహోదరముల వాతపిత్తములఁ | గడుకపాదులఁ జాలఁ గందుచుండుదురు.
కలయఁ గొల్చమ్ముచోఁ గ్రచ్చులు గలుప | నలవడ గూనివాఁడై పుట్టు నతఁడు.
సరకుతూ
చెడు వేళఁ జలమునఁ దరపి | యరయఁగఁ బిచ్చుకుంటై పుట్టు నతఁడు.
మొగి సాధుజనముల మోసపుచ్చుచును । దగు ధనాదులు గొన్నఁ దా వెఱియగును,
పైతృకదూరులు బాలఘాతకులు | నాతటి ననపత్యు లగుచుఁ బుట్టుదురు.
దేవతో నెద్దుఁ బట్టించినవాఁడు, భావజరతి విఘ్న పఱిచినవాఁడు
31
ధవుని వంచనచేసి ధనము గూర్చినది | భువినపుంసక జన్మమునఁ బుట్టుచుండు.
దాసత్వ మొంది యదల్పులఁ దిట్ల వేసట పడుచుండు విత్తహీనుండు,
తొలిన గర్వి తుది ప్రల్లదమునఁ దలకొని ఎక్కండ్రఁ దప్పేమి లేక
తిట్టియు నడఁచియుఁ దిరిగినవాఁడు । గట్టిగా నెఱుఁగుము కాంతాలలామ !
ఇందు నా చెప్పిన యీపాపకర్ములందంద నరకంబు లనుభవించుచును
భూమిలోపలఁ దిర్గి పుట్టుదురతిన ! | కామించి. &quot; యనిన సగౌరి యిట్లనియె :
&quot;ఆయువేమిట హెచ్చు: నట నెందుఁ దఱగు!! పాయక చెప్పవే భవరోగహరణ! &quot;
అనవుడు క్షమయు, సత్యంబును గృపయు | ననయంబు గురుభక్తి యాయువుఁ బెంచు.
అలుకయు బొంకుఁ గ్రూరాత్మవర్తనము | సలవడ గురువైర మాయువుఁ దఱుగు.
వృద్ధార్క రశ్శియు నిష్టి ధూమంబు | శ్రద్ధతో యువతియా సతీ సంగమంబు,
నిర్మలోదకమును 'నెటి రాత్రి క్షీర / మర్మిలి సేవించుటాయువుఁ బెంచు.
బాలార్కరశ్మిని బలువ్రతభూమ। జాలమానుట వృద్ధసతిసంగమం బుఁ
బల్వలోదకమును బరఁగ రాత్రులను | నిల్వక దధ్యాన్న • మెవ్వడికి
141&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e5cr5sna6h92s05qzevd7u183xva9sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220376</id>
    <revision>
      <id>574192</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము నాయువు దఱిగించు నవనిలో; నిట్లు | వేయువిధంబులు విసువ కీరీతి సుకృతులు 'నేడ్కతో సురలోకమందు। నకలంకగతి నుందు రాయువుల్ గలిగి. దురితవర్తను లెల్ల దుర్గతినుండి | యరయ...'</comment>
      <origin>574192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4440" sha1="sroj7b8fptox29r04zo5m842yz3dsk3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
నాయువు దఱిగించు నవనిలో; నిట్లు | వేయువిధంబులు విసువ కీరీతి
సుకృతులు 'నేడ్కతో సురలోకమందు। నకలంకగతి నుందు రాయువుల్ గలిగి.
దురితవర్తను లెల్ల దుర్గతినుండి | యరయ నాయువు కొంచె మగుచుఁ బుట్టుదురు
మండలంబున,” నని మఱియు భీష్ముండు | చండికా పురహర సంవాద మర్థిఁ
జెప్పిన ధర్మజ క్షితిపతి భక్తి | నప్పుణ్యునకు మ్రొక్కి హస్తముల్ మొగిచి
ప్రమదంబుతోఁ &quot;బరప్రాప్తి యెద్దాన సమకూరుఁ జెప్పవే! చయ్యన ” ననిన
భీష్ముఁడు ధర్మజునకుఁ బరప్రాప్తిగల్లు విధాన మెఱిఁగించుట
&quot;
,
నారాయణధ్యాన సవ్యపూజలును 1 సారంపు హరికథా శ్రవణ తత్పరత
యమ్మేలు గావించు యమతనూజాత క్రమ్మి బ్రాహ్మణరక్షఁ గలుషముల్ వాయు,
వేశ్యయొక్క తె తొల్లి విద్వాంసు నొకని ! కాశ్యపిలోపలఁ గడఁగి దొంగనుచుఁ
దలవరుల్ గారింప దయతోడ వచ్చి ! &quot;వెలయంగ విడువుఁడు వీఁడు మావాఁడు ;
ఆగడంబులు సేయ నగునయ్య ! మీకు | వేగంబె” యని వాని విడిపించి పుచ్చె.
ఆనుకృతమున బ్రాహ్మణియై జనించె, 1 వేసర కీవును విప్రులఁ బ్రోవు. ”
మన విని ధర్మజుం డర్థి నిట్లనియె: “సునిశిత దారిద్ర్య శోక రోగముల
సరవి హరింపంగఁ జాలెడి జపము | నరుదారఁ జెప్పవే” యనిని నిట్లనియె
శ్రీ హరి హర బ్రహ్మలు నా వినాయకుఁడు । తగణి చంద్రుఁడు సముద్రంబులు నదులు
మరు దశ్వి వసువులు మారుతంబులును దరవిడి పితృదేవతలును సిద్ధులును
వ్యాస వాల్మీకి కశ్యప కణ్వ కుత్స | వాసిష్ఠ, భరతాది వరమునీశ్వరులు
రమణ రంభాద్యప్సరస్ స్త్రీలు మఱియుఁ ! బ్రయుదంబుతోడఁ దపస్సత్యములును
బొసఁగఁ బుణ్యక్షేత్రములుఁ బుణ్యవనము | లసదృశ గృహములు వాయనంబులును
దరులును గిరులును ధరణిదేవతలు వరమతి మొదలైనవారలఁ దలఁచి
యాయు రారోగ్యంబు లధిక సంపదలుఁ బాయక మాకును బ్రబలుఁ గాకనుచు
'వర నమో భగవతే వాసుదేవాయ | పురుషోత్తమాయ విభూషితాంగాయ
సర్వలోక హరాయ సర్వేశ్వరాయ | సర్వలోక హితాయ జలజనాభాయ
ఘనతర సర్వలోక పితామహాయ | (వనమాలినే భక్త పారిజాతాయ)
పరమాత్మనే నమః పద్మనేత్రాయ | మురసంహరాయ నమో నమో యనుచు
నెలమితో జవీయింపు మిమ్మహాజపము | కలువంబు లడఁగించుఁ గంజారివంశ ! ”
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sroj7b8fptox29r04zo5m842yz3dsk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220377</id>
    <revision>
      <id>574193</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనికపర్వము; తృతీయాశ్వాసము &quot; ફ అని చెప్ప ధర్మజుఁ డంజలి చేసి ! ఘనుఁడ, పూజానమస్కారంబులకును ఎవరు భోజనములో యెఱిగింపు &quot; మనిన | సవడి నిట్లనియెఁ: బూజా సమస్కార ములకుఁ బాత్రంబులు...'</comment>
      <origin>574193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4379" sha1="s3aia68id2df6ljocvnino3qv4gycw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనికపర్వము; తృతీయాశ్వాసము
&quot;
ફ
అని చెప్ప ధర్మజుఁ డంజలి చేసి ! ఘనుఁడ, పూజానమస్కారంబులకును
ఎవరు భోజనములో యెఱిగింపు &quot; మనిన | సవడి నిట్లనియెఁ: బూజా సమస్కార
ములకుఁ బాత్రంబులు భూమిదేవతలు. ! చెలరేగి వారికిఁ జేటొనరింప
వానవుండును జెడు ; వారికి ముదము శ్రీ చేసిన శుభములు సిద్ధించు నిజము.
ధర్మసేతువు లోక ధారకం బఖలు | ధర్మశాస్త్రప్రవర్తకము విప్రతీయు.
అమ్మహాత్ము లభిజ్ఞు లభిలమార్గములు | నెమ్మిఁ బూజ్యులు నిర్జరాజళికి.
పౌరిదియై బాలుఁ డజ్ఞుండనలేదు | సరవి బ్రాహ్మణుఁడు పూజకు నర్హుఁ&quot; డనిన
ధర్మజుం డిట్లను &quot; ధరణీ దేవతల సర్మిలిఁ బూజింప సగు శుభ మెద్ది ?
వార్త కెక్కుచుఁ జాల వర్ణింపఁ దగిన | వర్తనం బెయ్యది? వారలయందు.
వినిపింపవే ! నాకు వెండియు. ” ననిన అసమాత్మ, యనిలార్జునాఖ్య సంవాద
జీవన కార్త వీర్యార్జును నంవాదము
మను నితిహాసంబు నట నేర్పరింతు | మునుకొని నీ ప్రశ్నములకు నుత్తరము.
వేవిధంబులఁ గార్తవీర్యుఁ డన్ జేఁడు । దీవుల నేలి యుద్దీ ప్తశౌర్యమునఁ
దలకొని ధాత్రి మత్సములు లేరనుచుఁ బలికిన నా శాశభాష భాషించే
“ఎఱుఁగక పలికెద వేల గర్వంబు? | అఱిముఱి నీకంటే నధికులుగా రె
ధరణి దేవత &quot; అన్న &quot; ధాత్రీశు వార । లిరవొప్పఁగా నాశ్రయించి రక్షింపఁ
బరఁగుచుండుదురు ; భూపాలునికంటే | నరయ నెవ్విధమున నధికులు ! చెపును.
కూర్చిన రక్షింతు; కొనకొనియలుక | పేర్చిన శిక్షింతుఁ బృథివి భూతముల. ”
అన్ని భయంబంది యా భూత రురుగ 1...
G
గగనంబు నందుండి గంధవహుండు | తగవొప్ప కెంతయుఁ దన్ని ఱిఁగించి
&quot; విప్రరక్షణఁ గాదె వినుము భూపతులు | ఆ ప్రజారక్ష పాయక యొనర్చుటలు.
అవని బ్రాహ్మలకంటె నధికులు గలరే ! | తివిరి యహల్యకై దినిజేశ్వరుడు
గౌతముండలిగినఁ గష్టంబు పడఁడె! ! ఖ్యాతి కుంభజుచేత నణఁగదే జలధి !
అనలుండు భృగుశాపహతుఁడును గాఁడె!” | అనవుండు మఱుమాట లాడకయున్నఁ
గార్తవీర్యునిఁ జూచి కరువలి యవుకు | మూర్తీభవించి యిమ్ముల నిట్టులనియె :
'జగతి ' నాంగీరస వంశజుడౌ నుచధ్యు | కగణితగతి సోముఁ డాత్మజ నిచ్చె.
&quot;
1. నాంగిరÉంకజుండైన వైధ్యు. అని. మూ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3aia68id2df6ljocvnino3qv4gycw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220378</id>
    <revision>
      <id>574194</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము C ఆదంపతులు తమ యాశ్రమంబునను మోదంబుతోనుండు, ముని యొక్కనాఁడు యమునానదికిఁ దీర్ఘ చూడఁ బోవంగఁ, | గ్రామమున నాకాంతఁ గామింది తిరుగు వరుణుఁ డెత్తుకపోయి నడిఁ దనపు&quot;ని | గర...'</comment>
      <origin>574194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4562" sha1="m2w60hfrig11vzfwzm6s20g1j2qn9fk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
C
ఆదంపతులు తమ యాశ్రమంబునను మోదంబుతోనుండు, ముని యొక్కనాఁడు
యమునానదికిఁ దీర్ఘ చూడఁ బోవంగఁ, | గ్రామమున నాకాంతఁ గామింది తిరుగు
వరుణుఁ డెత్తుకపోయి నడిఁ దనపు&quot;ని | గరమొప్ప నునిచెఁ ; దక్కక నారదుండు
ఆ తెఱఁగెఱిఁగింప నామాని యనియె : | &quot; ఖ్యాతిగాఁ దాను దిక్పతి ; తన కిట్లు
తగునె! యొగుని భార్యఁ గఁ గొనిపోవు అగణితంబుగఁ జెప్పు.” మనిన నారదుఁడు
చని యవ్విధం బెల్ల జలధీశ్వరునకు వినిపింప నెంతయు వినక గర్వమునఁ
గామాంధుఁడై కన్నుఁగానక క్రొవ్వి | భానును విడువ కేర్పడనున్న యంత
నావేయుచధ్యునికడ కపుడు నారదుఁడు పాయక చనియిట్లు పలికె దెల్లముగ :
అంగవ విడువని యంతియగాదు; | రంగుగా వరుణుండు రాజసంబునను
బరఁగ నన్ బెడతలఁ బట్టి త్రోపించెఁ | బరువడి, ” సనినఁ గోపమున సమ్మాని
లలిమీఱ సర్వజలంబులు: ద్రావి | పొలుపొంద వరుణినిపురి ధూళిపేయ
భయమంది వరుణుఁడు
$$
4. దెచ్చి | రయమున నొప్పించి ప్రణమిల్లి లేచి
'తప్పుచేసితి నేఁడు దయఁ జూడు &quot; మనుచు | నప్పుడె ప్రార్థింప నమ్మాని యతీనిఁ
గరుణించి యని పెను; గావున ధరణి | సురులొ భూమిళులో క్షోణిలో నెక్కు ?&quot;.
డనిన నూఱకయున్న హైహయుఁ జూచి ! యనయంబు మఱియు నిట్లకుఁబవనుండు :
సరవి దైత్యుల కోడి శరణు చొచ్చినను మరలకు నాయగస్త్యుఁడు జయ మొసఁగె.
తికముగా భాగీరథీ తీరమునను శ్రీ గరికు గీర్వాణులు క్రతువో నరింప
వరుసతో బూర్వగీ ర్వాణులు గాసి
&quot;
i
1
1
చేసిన సురలు వసిష్ఠుని కడకుఁ | గాసిల్లిపాఱ, రాక్షసుల సమ్మాని
కోపించి చూచినఁ, గోపానలంబు | దీపించి చైత్యులఁ దెరలించెఁ ; గాన
ఆ కుంభజుండును ఆ వశిష్ఠుండుఁ | చేకొని తక్కువా క్షితిపులకంటె !
ఒకతటి సురలకు నోలి దైత్యులకుఁ బ్రకటించి రణమైన రాహుశస్త్రములఁ
జల మొప్ప రవియును జంద్రుఁడు నొచ్చి | పొలుపొంద నయ్యత్రిమునిఁ గావుమనినఁ
జంద్రార్క తనువు లక్షతములు చేసి | సాంద్రంబుగా దైత్య సంఘంబు మదము
ధరణిఁ గటాడ మాత్రంబున నణఁచె; | ధరణీశ్వరులకంటెఁ దక్కువా ! యతఁడు,
నిర్జ రేశ్వరుఁ డశ్వినీ దేవతలకు | దుర్జయుండై కడు దుర్దాంత మహిమ
చొప్పడఁగా నంత సోమపానంబు | కప్పు డర్హులు గారు యిది నిజంబనుచుఁ
1. ఉచభ్యుఁడనుటకుఁ బొరపడినాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2w60hfrig11vzfwzm6s20g1j2qn9fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220379</id>
    <revision>
      <id>574195</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము బరఁగంగ భాగ కల్పన చేయకున్నఁ బరువడి వారలు భార్గవచ్యవను నాశ్రయించిన వారి నంగీకరించి | విశ్రామముగ నిల్పి విబుధులు బిగ్గు సేయంగ నింద్రుండు జి...'</comment>
      <origin>574195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="3xzdy7ypm8secl6mo8y7q6cdw544aft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
బరఁగంగ భాగ కల్పన చేయకున్నఁ బరువడి వారలు భార్గవచ్యవను
నాశ్రయించిన వారి నంగీకరించి | విశ్రామముగ నిల్పి విబుధులు బిగ్గు
సేయంగ నింద్రుండు జిఱ్ఱన నగి | సాయక మానిఁ జంపంగఁ గడంగి
మునుకొని యొక శైలమును శతకోటి | యును దాల్చి కవియంగ, హుమ్మని మానీ
జలములు మంత్రించి చల్లినయంత | బలవైరి మూర్ఛ చేఁ బడియెను ధాత్రి.
ఒక్కింత సేపున కొయ్యవ దెలియ | నెక్కొన్న చ్యవన మునిప్రవరుండు
ధృతి శతయోజన దీర్ఘదంతునిని । క్షితిని మదాఖ్యు సృజించిన, వాఁడు
సురగణంబులతోడ సురరాజుఁ బట్టి | పరువడిఁ గబళింప, భయమంది సురలు
&quot; శరణు లోకారాధ్య ! శరణు యతీంద్ర !! శరణు భార్గవవంశజాత ! విజ్ఞాత 1”
అని శరణము చొర నతఁడు వారించె. । అనిమిషులును భాగ మయ్యాశ్వినులకుఁ
గలుగఁగఁ జేసిరి; గాన విప్రులకు | నిలవతులెక్కుడే ! యెఱుఁగలేవైతి
వనఘ ! దత్తాత్రేయు కవని శుశ్రూష ! దినమును జేసికాదే ! యిట్టి శౌర్య
కలితుండవైతివి ; గావున విప్ర : కులము సేవింపుము కూరిమితోడ, &quot;
అనవుడు ముదమంది యా హైహయుండు&quot; అనమ, నీ చెప్పినయట్ల చేసెదను;
ధరణిదేవతల పాదము లాశ్రయించి | పరఁ గెద నిహమును బరమును గలుగ. &quot;
అనిన సంతసమంది యా సమీరణుఁడు | చనియె నిజేచ్ఛమై జగతీతలేశ!
మఱవక విప్రుల మహిమ యిట్టదని 1 యెఱుఁ గుము &quot; నీ వన్న నిట ధర్మరాజు
'ఆసఘాత్మ, మఱియు విప్రానుభావంబు విస వేడ్క యయ్యెడు వినిపింపు' మనిన
గాంగేయుఁ డిట్లనుఁ &quot; గంజారివంశ! | సంగతి వాక్కులుఁ జటులేంద్రియములు
ధరణి దుర్బలములై తనరుచున్న వియు ; | అరుదుగా నుత్తరాయణము దగ్గరియె.
సరసిజాక్షుఁడు విప్రజనవిశేషములు | విరివిగా నీకును వివరింపఁ గలఁడు.
ఏను శ్రీకృష్ణుని నెఱుఁగుదుఁ గొంత। భూనాథ, యాతఁడే భూదార మగుచుఁ
దలకొని తన బొడ్డుతామర యందుఁ | బొలుపొంద నొక్కనిఁ బుట్టంగఁ జేసి
సచరాచరంబులు సంభవింపంగ | సుచరిత్రముగఁ జేసెఁ జోద్యము తలఁప.”
.
C
1
&quot;
అని యుపదేశింప యమతనూభవుఁడు | వనమాలి కెఱఁగి యోవారిజనయన!
విప్రప్రభావంబు వినవలె నాకు ప్రయాసంబున నానతి యీవె ! &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xzdy7ypm8secl6mo8y7q6cdw544aft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220380</id>
    <revision>
      <id>574196</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము కృష్ణుఁడు ధర్మజునకు విప్రప్రభావ మెఱిఁగించుట అనవుడు ప్రద్యుమ్నుఁ డడుగఁ జెప్పితిని | అసమాత్మ, వర్గత్రయంబు మోక్షమును బెనుపొంద సాధింపఁ బితృదేవగణము | నెనయఁ దృప...'</comment>
      <origin>574196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="n1xfjpigxtgtk3g9il63frsu20rl0eu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
కృష్ణుఁడు ధర్మజునకు విప్రప్రభావ మెఱిఁగించుట
అనవుడు ప్రద్యుమ్నుఁ డడుగఁ జెప్పితిని | అసమాత్మ, వర్గత్రయంబు మోక్షమును
బెనుపొంద సాధింపఁ బితృదేవగణము | నెనయఁ దృప్తులఁజేయ నిహపరాదులకు
...
1...
దివిజులకయినఁ గీర్తియును సంపదయుఁ | దవిలి ప్రాపించును దత్ప్రసాదమున,
అలిగి భస్మము నేయ నట పెంపొసంగ | నలర విప్రులె కర్త లవసీత లేశ!
సరవి నీకొక్క యాశ్చర్యంబు దెలియ | దొరఁకొని నినిపింతు దుర్వాసమాని
మందహాసంబున మనమందిరమున ఉందంద చనుదెంచి యంతటిలోని
సుముఖత్వ మందుచు, సౌలవకంతటనె విముఖత్వ మందుచు, వేడ్క చెందుచును,
వలను మీఱఁగఁ ' గుడువఁగ కొల్ల' ననుచుఁ గలయఁ బెక్కండ్రకుఁ గావించినట్టి
యన్న పానాదుల నన్నియుఁ దాన | యన్నెలవున నిల్చి యట భుజించుచును,
సెజ్జ నిద్రింపుచుఁ, జెచ్చెర నేల (?) 1 బుజ్జగింపుచు నిద్రఁబోవుచు, మఱియు
నెందేనిఁ బోవుచు, నిట మరలుచుకు, అందంద చరియించు చట నొక్కనాఁడు.
&quot; గోవింద, వినుము నాకును బాయనంబు | పై వేడ్క పుట్టెడుఁ బరఁగఁ బెట్టింపు. ”
మనవుడు నేనును అట్లకాకనుచు | గొనుకొని పెట్టింపఁ గొంత భుజించి
కొంత ' 'దేహమున మక్కువఁ బూయు ' మనిన | నంతంతఁ బూసితి ; నంత నమ్మాని
రూఢిఁ జేరువనున్న రుక్మిణిఁ జూచి యెడక యుక్కాంతయొడలునఁ బూసి
ఘన రథ్యరూపంబుగా రథంబునను ! వనజాక్షిఁ బూన్చి తావచ్చి యందెక్కి
వెరవొప్ప నెంతయు వీధికి వెడలి తరమిడి మునికోలఁ దన్విఁ గొట్టుచును
దలకొన్న ప్రీతి రథము నడిపింప వెలయంగ నేనును వెంటఁ బోయితిని,
పనివడి నాకుఁ గోపము లేకయున్నఁ గనుఁగొని యాదవుల్ గంపుచునుండ
నరదంబు దీవియుచు వలసియక్కాంత ధరణిపైఁ బడినయంతట డిగ్గన్నతికి
మానుగాఁ గోపసమన్వితుండగుచు | దాని మీఁదను ధూళి తాఁ జల్లి పాటె.
పాడిన 'నేను నప్పరమర్షి నారుకఁ | బాణి ప్రార్థింపంగఁ &quot; బద్మపత్రాక్ష !
మిమ్ము గాఱించితి; మీకుఁ గోపంబు | ఇమ్మహిని జనింప దేను మెచ్చితిని.
ఎల్లవారును దమకెంత కూరుతురొ | గొల్లగా నంతయుఁ గూర్చి నిన్నస్థ
నన సరిఁతురు గాక యజ్ఞలైకవంద్య | ఘనమహిమలు నీకుఁ గలుగుఁగా '&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1xfjpigxtgtk3g9il63frsu20rl0eu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220381</id>
    <revision>
      <id>574197</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశాసనిక పర్వము తృతీయాశ్వాసము &quot; వరమిచ్చి మఱియు నావంక గగ్గోనుచు | “ సరసిజనాభ, కేశవ, హృషీ కేశ, నాయంగకంబుల నాఁడు పాయసము । పూయుచు నరకాలఁ బూయవుగానఁ బాయక కలుగు నపాయ ముచ్చటను, పాయక...'</comment>
      <origin>574197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="4xt6lzupn8ri3dl4gu8nmhnehdj71ut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశాసనిక పర్వము తృతీయాశ్వాసము
&quot;
వరమిచ్చి మఱియు నావంక గగ్గోనుచు | “ సరసిజనాభ, కేశవ, హృషీ కేశ,
నాయంగకంబుల నాఁడు పాయసము । పూయుచు నరకాలఁ బూయవుగానఁ
బాయక కలుగు నపాయ ముచ్చటను, పాయక పరపదప్రాప్తికి నదియ
కారణంబని చెప్పి కాంక రుక్మిణికిఁ | జారువైభవ భాగ్య సౌందర్య మహిమ
యరయ పోడశ సహస్రాంగనాజనుల | కిరవైన విభవంబు నెక్కుడు నిచ్చి
యంతర్హితుండయ్యె నమ్ము నీశ్వరుడు | సంతోషమున నేను సకీయ రుక్మిణియు
సతుల సంపద గల్గి యతిశయిల్లితిమి. | ముతుఁడ, కావున మహీసుర భక్తిగలిగి
వెలయుము నీవన్న వెలసెఁ బ్రద్యుమ్నుఁ | డలవడ నీవును ఆరీతిఁ బరఁగు.”
మని చెప్పి ముదమంది యమతనూభవుఁడు | వనసూలి కనియె &quot;దుర్వాసుండు ధాత్రి
సర్వేశ, శర్వాంశ సంభవుఁడండ్రు | శర్వునిమహిమ నిశ్చలవృత్తిఁ జెప్పు”
&quot;
కృష్ణుఁడు ధర్మజునకు శివుని మహిమ చెప్పుట
మనవుడు “ వినవయ్య యభవుని మహిమ. శ్రీ దిన దినము శతరుద్రీయంబు నెవఁడు
పఠియించు నతనికి భాగ్యముల్ గలుగు; | శఠతలణంగు నో జగతీతలేశ !
అలరు మహా దేవుఁడనెడు నామంబు వలనుగా నితర దైవములకు లేదు.
కఱశటి దక్షయాగంబున శివుని | మఱచి యింద్రాదులు మౌను లేరీతి
భంగంబు పొందిరి ; పరఁగంగ మఱియు 1 సంగతిగాఁ దన శరణు చొచ్చినను
గావఁడే వారలఁ గరుణతోడుతను. । ఈ విధి శివుని పెం వేమనవచ్చు?
పురదానవులఁ గొట్టి, పురముల నొక్క | శరమున నేసి, భస్మంబు గావించి
యమా
మార్గణం బంళమందిడ నదియు 1 నెమ్మి బాలుండయి నిలిచెఁ; దా శివుఁడు
అతనికి దుర్వాసుఁడని నామ మిచ్చె. | అతఁడువో మాయింటి కరుదెంచి యంత
చేసినాఁ &quot; డనిస నచ్చెరువును భక్తి | రాసి గాఁ బెనఁ గొన రాజు ధర్మజుఁడు
హరుని నానుఁబులు హరుని మహత్వ | మరియంగఁ జెప్పిన నానంద మొంది
కరమొప్ప మఱియును గాంగేయుఁ జూచి ॥ “ హరికృప నీకృప నఖిలంబుఁ దెలిసి; &quot;
సనుచు సంతోషింప నా వ్యాసమాని | తనర గంగానదితనయునిఁ జూచి
&quot; తలకొని తెలివొందె ధర్మాత్మజుండు | అలవడ సీతని ననువుము పుడికి.
క్రమ్మఱవచ్చు నీకడకు నీమనుఁడు, 1 నెమ్మితో&quot; ననిన మన్నించి భీష్ముండు
&quot; ధర్మజ, పోవయ్య తాలిమితోడ ! ధర్మంబు వర్ధిల్ల ధరణి పాలింపు.
&quot;
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xt6lzupn8ri3dl4gu8nmhnehdj71ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220382</id>
    <revision>
      <id>574198</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ఎనయంగ నిన్నాశ్రయించినవారి | ఘనముగా మన్నింపు కలితభోగములు, అరుదార నుత్తరాయణము వచ్చినను | కరమొప్ప నీవు నాకడకు నే తెమ్ము.. తమ్ములు నీవు గాంధారి విభుండు | సమ్మోద మె...'</comment>
      <origin>574198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="c8ng7i5yzzkgfv40l8ss9wyidff2x59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ఎనయంగ నిన్నాశ్రయించినవారి | ఘనముగా మన్నింపు కలితభోగములు,
అరుదార నుత్తరాయణము వచ్చినను | కరమొప్ప నీవు నాకడకు నే తెమ్ము..
తమ్ములు నీవు గాంధారి విభుండు | సమ్మోద మెసఁగంగ జగతిలో మనుఁడు.”
ధర్మజుఁడు కరిపురంబున కరుగుట
అనవుడు ధర్మజుఁ దానంద మొంది । &quot; అనఘాత్మ, నీ చెప్పినట్లు చేసెదను ”
అని ప్రమాణము చేసి యంబుజాక్షుండు । మునులును దోడరాఁ బురమున కరిగి
తల్లికి మ్రొక్కి గాంధారికి నెఱఁగి ( యెల్ల జనంబు కింపు గావించి
ద్రౌపది మన్నించి తరుణుల కెల్లఁ | బ్రాపు మీఱఁగ సమగ్రధనంబు లొసఁగి
హరియును సోదరుల్ హరుసంబు నొంద | నరయ ధర్మజుఁడు రాజ్యాభి షేకఁబు
పొంది జనంబులు పొగడుచు నుండ | నందంద భోగంబు లందుచు నుండె.
అంతఁ బంచాక ద్దినాంతరమున నెంతయుఁ గడఁకతో సేపు దీపించి
యర్కుండు ను త్తరాయణ గతుఁడైనఁ | దర్కించి యంతలో ధర్మనందనుఁడు
తల్లియుఁ బెదతండ్రి తమ్ములు హరియు | నల్ల గాంధారియు నట యుయుత్సుఁడు
సంజయ విదురులు సకలబాంధవులు | రంజిల్లి గొలువ ధర్మము పెంపుమీఱఁ
జనుదెంచి తాతకు సద్భక్తి మ్రొక్కి 1 తనరంగ ధ్యానతత్పరుఁ డైన యతని
డాసి యిట్లనియె నోడక: &quot; యగ్ని మొదలు | గా సమస్తము వచ్చె. గంజలోచనుఁడు
నెనయ యుయుత్సుండు ఋత్విజుల్ హితులు ! చదవొప్ప ధృతరాష్ట్ర జననాయకుండుఁ
బౌరజనంబులు బ్రాహ్మణోత్తములు | వారక వీరెగో వచ్చిరిచూడు. ”
అనవుడు కనువిచ్చి యందఱఁ జూచి | మనుజేశుశరముఁ దెమల్చుచు &quot; మేలు
కరమొప్ప దైవయోగంబునఁ గాదె | యరయంగ నీవిప్సు డరుగు దెంచితివి.
మనను రంజిలెఁ బుణ్యమాసన, మఱియు ఘన శుక్ల పక్షంబు గాదె యీ వేళ.”
అనివల్కి ప్రీతితో నయ్యాంబికేయుఁ | గనుఁగొని యిట్లను “ ఔ్మనాథ, వినుము
సరవితో వేదశాస్త్రజ్ఞానకలిత | గరిమను బెద్దలఁ గడఁగి సేవించి
రమణ సశేష ధర్మంబులు నెఱిఁగి | యమర దేహం బనిత్యంబని తలంచి
వ్యాసులు మిగుల దేహరహస్య మర్థి 1 వాసిగాఁ జెప్పంగ వగపెల్ల మాను.
కాంతితో నిష్కళంకత నొప్పు మనము చింతింప వలవదు; చెప్పెద నీకు
నగవకు పాండు భూవరతనూభవులు | తగ నీవు గన్నట్టి తనయులు గారి!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c8ng7i5yzzkgfv40l8ss9wyidff2x59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220383</id>
    <revision>
      <id>574199</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము వీరల శుశ్రూష వినుమెత్తు గొనుచు। వీరలఁ గరుణింపు వింతలే కెవుడు. అరయంగ దుర్యోధనాదు లనీతి | పరు లధర్మజ్ఞులు పావవర్తనులు. &quot; వారలఁ దలఁపకు వరమతి. ”...'</comment>
      <origin>574199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4290" sha1="pahlsg7pq6badrdqsjlwc6elt10hza7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశాసనిక పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
వీరల శుశ్రూష వినుమెత్తు గొనుచు। వీరలఁ గరుణింపు వింతలే కెవుడు.
అరయంగ దుర్యోధనాదు లనీతి | పరు లధర్మజ్ఞులు పావవర్తనులు.
&quot;
వారలఁ దలఁపకు వరమతి. ” ననుచు | వారిజాక్షునిఁ జూచి వలనొప్పఁ బలికె
“ దేవ, జీవాత్మక, దేవేంద్ర వంద్య, ॥ భావజజనక, శ్రీపతి, హృషీ కేశ,
బలము నీవేనాకు; భక్తుండ నీకు; 1 ఎలమి నిన్నే గాని యితరంబు నెఱుఁగ.
రవణించి యాలుబిడ్డలు లేనివాఁడ; | భవదూర, ననుగావు పద్మపత్రాక్ష |
పాఁడుకుమారులఁ బరఁగ రక్షింపు; | దుండగీఁడై నట్టి దుర్యోధనునకుఁ
బెక్కు మాఱులు బుద్ధి ప్రీతిఁ జెప్పితిని, | ఎక్కడ శ్రీకృష్ణుఁ డేపుమైనుండు
నక్కడ గెల్సు పాయక గల్గుననుచు | నక్కుటిలాత్ముండు నది వినఁడయ్యె.”
అసవిని శ్రీకృష్ణుఁ డా భీష్ముఁజూచి !
1...
&quot;
భీష్మ నిర్యాణము
33
ليلا
'అసమ, పుణ్యుండ వీవట తండ్రివలన మన భక్తి పెంపునఁ గాదె బంట గుచు
నీమ్రోల మృత్యువు నిలిచె నెంతయును. । ఈమహి సనుమతి యిచ్చితి నీకు
వసువులఁ బొందుము వనజారివంశ ! | యసదృశంబుగ. ” నన్న సంగీకరించి
యందఱిచేతను ననుమతి నడసి యందఱఁ గౌగిట నందంద చేర్చి
రచ్చగాఁ దొల్లి రారాజులు గెలిచి | తెచ్చినధనము భూదేవ తావళికి
దానంబుగా నిచ్చి, ధారణయోగ | మానితుండై యంత్ మారుతంబులను
గరిమతోడుత సూర్ధ్వగతి గైకొనంగఁ | జరఁగించి యంతంతఁ బ్రాణముల్ వాప
నట్టి చోట్లల్ల శ రహితంబులగుడు | నెట్టన గావచ్చె; నీరజోదరుఁడు
సకల జనంబు లాశ్చర్యంబు నొంద | సకలంకుఁడై కృష్ణ నాత్మలో నిలిపి
బ్రహ్మనదోల్లాస ఇరత దీవించి | బ్రహ్మరంధ్రంబునఁ బ్రాణముల్ విడిచి.
అప్పుడు దేవతి లఖల యక్షులును | దప్పక యెంతయు దయపెంపుమీఱ
వరుసతోఁ బువ్వుల వానలు గురిసి దొరకొని దివ్యదుందుభులు మ్రోయింప
శంతనుసూనుండు స్వర్గస్థుఁ డగుచు | సంతంత సౌఖ్యంబు లందుచుకుండె.
ఇట ధర్మసూనుండు హితులుఁ దమ్ములును దటుకున ధృతరాష్ట్ర ధరణీధవుండు
సకలరాజన్యులు సకల బాంధవులు | సకల సన్మునులును సరవి నేతేర
ననల సంస్కారంబు లమ్మహాత్మునకు ఘనముగాఁ జేసి గంగానది కరిగి
142&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pahlsg7pq6badrdqsjlwc6elt10hza7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220384</id>
    <revision>
      <id>574200</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'E.O ద్విపద భారతము వరుసఁ దిలోదశ వాసోదకములు | విరివిగా నొనరించి వివిధ దానములు కరమొప్పఁ జేయ, గంగామహాదేవి | యకుదెంచి కన్నుల పత్రులు రాల 'హా కుమారక, భూమి నణఁగితే యిట్లు! ఆ కాశీ రాజుక...'</comment>
      <origin>574200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="ich1h1ftehitfcmob01vc59mswlmg29" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;E.O
ద్విపద భారతము
వరుసఁ దిలోదశ వాసోదకములు | విరివిగా నొనరించి వివిధ దానములు
కరమొప్పఁ జేయ, గంగామహాదేవి | యకుదెంచి కన్నుల పత్రులు రాల
'హా కుమారక, భూమి నణఁగితే యిట్లు! ఆ కాశీ రాజుకన్యలకునై పెనఁగి
భూకాంతులను గెల్చి పొలుపు దీపించి । గైకొన్న శౌర్యంబు క్రాఁగెనే నేఁడు !
పరశురాముని గెల్చి ప్రజ్ఞదీపించి | యరుదైన నీసత్త్వ మణఁగెనే నేఁడు!
ఎనయ శిఖండిచే నీవుర్విఁ గూలఁ | గనియు నాదేహంబు గ్రాఁగదు వజ్ర
మయము గానోపు నిమ్మహిలోన ” ననుచు | రయమున దుఃఖంప రాజీవ నేత్రుఁ
డనెను &quot; శోకము దక్కు మని నీసుతుఁడు | పనివడి మానిశావప్రాప్తిఁజేసి
వసువు మర్త్యుండునై వలనొప్ప నీకు | వసుధలోపలఁ బుట్టి వన్నె దీపించి
కడపటఁ బుణ్యసంకలిత పద్దతికిఁ గడు వేడ్కఁ బోయె నగవఁబనిలేదు.
అతని శిఖండి రేకుఁడైన | క్షితిని గూల్పఁగ లేఁడు సిద్ధమీపలుకు.
అతఁడు నిజేచ్ఛమై నర్జునాస్త్రములు | నతుల పదంబందె నడలంగ వలదు.”
అనుచు దుఃఖము మాన్చి యంబుజోదరుఁడు ఘనతరానందంబు గలుగంగఁ జేసె,
అని యట్లు జనమేజయ క్షితిపతికి | ముని చెప్పి నని చెప్ప మోదించి మునులు
అసమాత్మ, తరువాతనైన వృత్తాంత మనువొప్పఁ జెప్ప వే ! యని యడుగుటయు
కమలదళాక్షు, సక్రందనవంద్య, ప్రమథేశ కాంతి జపప్రియ, వరద,
ద్వారకాపుర వాస, వైభవోల్లాస, 1 నారిజనాభ, శ్రీ వనితాసనాథ,
ఘనమౌని హృద్దేవా కలితసందోహ | వినుతప్రకాశ, శ్రీవేంకటాధీశ,
భక్తవత్సల, జగత్పావనమూర్తి, | ముక్తిప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు.
ఇది వెంకటాచలాధీశ్వర దివ్య పదపద్మ మకరంద పానద్వి రేవ
|
1
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్ర రచిత
మానుశాసని | కాఖ్యమైన పర్వమున | ననుపమంబుగఁ దృతీయాశ్వాసమయ్యె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ich1h1ftehitfcmob01vc59mswlmg29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220385</id>
    <revision>
      <id>574201</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము శ్రీసమంచిత వాస, చిరతరోల్లాన, వాసుకిశయన, భూవర, వాసుదేవ, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు । ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె : భీష్మునిమృతికి వగచు ధర్మజుని గృష్ణాదులు ప్రబోధ...'</comment>
      <origin>574201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="s708kzu510daz8sc9k7sf923qbdzbly" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర థ మాశ్వాసము
శ్రీసమంచిత వాస, చిరతరోల్లాన, వాసుకిశయన, భూవర, వాసుదేవ,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు । ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
భీష్మునిమృతికి వగచు ధర్మజుని గృష్ణాదులు ప్రబోధించుట
ఆరీతి ధర్మజుం డాపగేయునకు | వారివిధి యొనర్చి వరుసతోడుతను
ధృత రాష్ట్ర సహితంఁడై తిరిగి యాగంగ | ఇతులితగతి దాఁటి యా తీరభూమి
నిలిచి కన్నులఁ జాల నీళ్లుగా అంగ బలిమిమై సత్యుగ్ర బాణపాతమున
ఘనముగా మొగ్గిన గజము చందమున | నెనయ వ్రాలిన నామహీతలనాథుఁ
గనుఁగొని వగచుచుఁ గరువలిసుతుఁడు పనివడి పడకుండఁ బట్టి యెంతయును
తనదు పై చీర యస్తరణంబు చేసి | పెనుపొంద భూమిపైఁ బెట్టిన, నింద్ర
తనయుండు మొదలైన తమ్ములు పొదువ | వనమాలి యుచిత పువచనముల్ వలికి
భూపాలవర్యు నప్పుడ ప్రబోధించి | ప్రాపుగాఁ గూర్చుండఁ బనిచినయంతో
వితత వాగ్వైఖరి వెలయ సవ్వళ : ధృత రాష్ట్రుఁ డిట్లను : &quot; ధీరవివేక,
క్షత్రధర్మంబున సరవిఁ గైకొంటి ధాత్రీకులం బెల్లఁ దగ నగ వే
అనుజవర్గము తోడ : తివైభవమున | ననుభవింతువుగాక&quot; యనివల్కి &quot; విదురు
హితవాక్యములు విన కీకీడుపుట్ట క్షితిని నావల్ల వచ్చిన దిట్టి విధము, 39
అనియని తేటగా నాడీ యాలోనఁ । దనకు గాంధారికి దైన్యంబు వగపు
నఃగ్గడింపుచు &quot; మమ్ము నొంటి నున్నట్టి వగ్గుల భావించి నంతమానువుము,
ఉర్వీశ ! ” యనవుడు నూరకయున్న | సర్వేశ్వరుండైన శౌరీ యిట్లనియె :
&quot; కురునాథ, నీవిట్లు గురుతరశోక | భరితుండవైన నీ బాంధవమిత్ర
వరులకు మిక్కిలి వగపు రెట్టించు. |
=
1
బావకఙ్ఞాతులు సమర
మున ననివర్తులై మొగి నూర్ధ్వలోక మున నున్న వార లిమ్ముల శోక మేల !
జగతీశ, భూమిలోఁ జచ్చిన వారు | మగిడి వత్తురే! పెక్కుమాట లేమిటికి ?
జ్ఞవు భీష్మునిచేత నిఖల శాంతియను | భావించి వినియాను బొనరురీతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s708kzu510daz8sc9k7sf923qbdzbly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220386</id>
    <revision>
      <id>574202</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ४ ద్విపద భారతము వగచుట యుచితమే ! నవలనొప్ప మఱియు ! మొగి నారదాగులు బోధించినట్టి నచనంబు లూహీంపు; వాజిమేధంబు | రచియింపు; భూప్రజావిత ఘటి పు; పితృనివహములకుఁ బ్రీతియొనర్సు; మతిథులఁ...'</comment>
      <origin>574202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4248" sha1="rwrhannf4ettf53on2l7t4vfguyjkad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
४
ద్విపద భారతము
వగచుట యుచితమే ! నవలనొప్ప మఱియు ! మొగి నారదాగులు బోధించినట్టి
నచనంబు లూహీంపు; వాజిమేధంబు | రచియింపు; భూప్రజావిత ఘటి పు;
పితృనివహములకుఁ బ్రీతియొనర్సు; మతిథులఁ బూజిుపు వద్ద వరతంబు. ”
అనవిని ధర్మజుండనియె &quot; నో దేవ! | నను దయా ప్రేములు నాటుతో సలగఁ
బటుతరంబుగ బెక్కుభంగులఁ బ్రోచి; 1 తిటమీఁద సనమః కేయంగ వలయు
ననుమతి యిచ్చుటే యదినాకుఁ బ్రియము, | ఘనముగ నీరీతి గాకున్నఁ గర్ణ
గురులఁ జంపినయట్టి క్రూ కర్ములకు । నిరవొందఁగా శాంతి యెటువలెఁ గలుగు !
ఇమ్మహా కిల్బిషం బేమిటఁ ఔయు ? | సమ్మక్క ! సీ!” యన వ్యాసుఁ డిట్లనియె:
చెల్లఁబో నీ కేము చెప్పినయట్టి యెల్ల కార్యంబులు నేటిలోఁ గలిసి
1
•
పోయెనే! నీదగు బుద్ధియంతయును | మాయలఁ బొరసెనే! మర్త్యుఁడు శర్త
గాఁడ; యీశ్వరుని యోగంబున మేలుఁ| | గీడుఁ బ్రాపించును; గిల్బిషకర్మి
శంక గలిగెనేని సకలదానములు | శంకరప్రీతిగా సరిఁజేయ రాదె!
అశ్వమేధముఁ జేయు మఘములు వాయు శాశ్వత కీర్తులు సఫలఁబులగును.
రాజేంద్ర, భుజబల ప్రాప్తమైయున్న | యీ |
* జగతీస్థలం బేల పోవిడువ 2
అని యిట్లు చెప్పంగి నవనీకుఁడనియె: | &quot;మునినాథ, బలమెల్లఁ బుడమిలోఁగూలె;
సకలార్థ రాసులు సకల ధాన్యములు | సకల బాంధవతితి సముసె · యుద్ధమున
ఘనతరంబుగ నేము కయ్యంబు సేయఁ | బనివడి నొచ్చిరి ప్రజలు నూల్కొనరు.
అదిగాక సేయుట గర్ధసంపదలు : వెదకిన లేవుపో విముఖాత్మ, యివుడు,
మిన్నక యజ్ఞంబు మెలపట యెట్టు లన్నను మాని యిట్లనియె నాతనికి ;
మరుత్తుని చరిత్రము
&quot;
“ జననాథ, విను మరుజ్జగదీశ్వరుండు | అశమ, యజ్ఞము తుహీనాద్రిచేరుపను
వినుతస్థితిని జేసి విహితదక్షిణలు | కనకరాసు లోనుగఁ, గైకొని మునులు
ధనము లిండ్లకు మోచి తనివొంది కడకు । ధనము భూమిని జాతి తారేఁగుచుండి
మనసుల ధనముపై మమత విడిచి | ' కనుఁగొన్న వారిదీ కాంచనం బనుచుఁ
పోయి; గాఁ బాఎంబు లేదు। బలియుర నీవారం బనిచి యాధనము
సరగునఁ దెప్పింపు నవము సాగింపు, | దురితంబు లెల్లను దొలఁగెను.” మనిన
* మరుర్తుఁడని, కవి. త్ర. ఖా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwrhannf4ettf53on2l7t4vfguyjkad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220387</id>
    <revision>
      <id>574203</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమ శ్వాసము ధర్మాత్మజుఁడు పరాశర సూనుకనియె: 1 &quot;ధర్మస్వరూప, యాధనము నేరీతి గడియించె నారాజు : కారణ్యమొప్పఁ | దడయక యానతీఁదగు నాకు” ననిన సాత్యచ తేయుండు సెవృక్తి...'</comment>
      <origin>574203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4393" sha1="hk36i9k7eauk7b5jfq9qqq51u4snugm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమ శ్వాసము
ధర్మాత్మజుఁడు పరాశర సూనుకనియె: 1 &quot;ధర్మస్వరూప, యాధనము నేరీతి
గడియించె నారాజు : కారణ్యమొప్పఁ | దడయక యానతీఁదగు నాకు” ననిన
సాత్యచ తేయుండు సెవృక్తి యుక్తి | సత్యాత్యుడైన యా జగదీశుకనియె:
&quot;కృతయుగంబునఁ జిరకీర్తివర్తపుడు | వృతిగల దండనీతిప్రవర్తకుఁడు
1
నగు మనువునకుఁ బ్రజాని యనంగఁ | వనసుతుఁ డుదయించెఁ; దఱిఁబ్రజానికిని
కుతుఁ దుద్భవించె; నాకుతునకివ్వాకుఁ | డతులితంబుగఁ బుట్టె; నతనికి నూర్వు
రరయం Xఁ బుట్టి ; రందగ్రజుండగుడు | సరస కీర్తిప్రభా సత్వాధ్యుఁడైన
వింతున కెలమి వివిశయపుట్టి వంశవర్ధనుఁడవ వసుధ నాలించె,
అతనికిఁ ఒడియేవు రావిర్భవించి ; రతులిక విస్ఫూర్తి నందులోఁ బెద్ద
నాఁడు జగత్ప్రయ : ననాపరుండు | పోడిమిగాఁగఁ దమ్ములకుఁ
నలి రేగి చూప క్కులు వురఁ జెఱచి ! యిలయె గైకొని యేలుచు నుండి
మంత్రి విద్వేషంబు మాన్యదూషణము | తంత్రప్రజాపీడ తగనొనరించి
మొక్క లీఁడగుటయు, మ్రుచ్చిలి మంత్రు | లక్క జంబై యుండ నాతనిఁ బాసి
యతనినందనుని రాజ్యంబున నిలువ, | నవ్వడుకు మదిఁ దన యయ్యచే టెఱిఁగి
సర్వబలంబుల సచివుల బుధులఁ | బర్విన సంతోషభరితులఁ జేసి
సత్యంబుఁ బాఁడియు శాంతియు దాంతి | నిత్యంబుఁ గావించి నిఖిలదానములు
నొనరించి ధనమెల్ల నుర్వీసురులకుఁ దనరంగ నిచ్చిన దారిద్ర్యమబ్బె.
అది నిమిత్తంబుని నాతఁడు బలము | మదిచెడి డస్సిన మహిలోన వాని
ప్రతిపకు లెఱిఁగి యుద్భట వృత్తి, మీఱి | యతులిక సేవాసహాయులై వచ్చి
యతని దేశం బెల్ల నాక్రమించుటయు, 1
**
నానం పత్రి తనయాప్తులుఁ దానుఁ ! గానంబుల కేఁగి మనతపోమహిమఁ
గరము గ్రోలు ఇట్టి మనమిగా నణఁచి | సరనుకలు ధ మసక్రియ సేయ,
దాన సామజ రధోద్భట హయము ఖ్య | సేనాసమూహ, మచ్చెగువుగా ధనముఁ
బొడమిన, సంతోష, భూరిచిహ్న ములఁ | బుడమి తేఁ డానైరి భూపాలవరుల
బలములతోఁ గూడఁ బాఱంగఁద్రోలి | కలిక విఖ్యాతిఁ బ్రకాశంబునొంది
కరధమనంబున రధముఁ డనఁగఁ | బరఁగి భూస్థలమెల్లఁ బాలింపుచుండి
తగ నంగిరసుఁ డుపదర్శకుం డగుచుఁ | బొగడొంద హయమేధములు చేసి; నతని
*
* 'కరంధముల' డని తిక్కన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hk36i9k7eauk7b5jfq9qqq51u4snugm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220388</id>
    <revision>
      <id>574204</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'L &quot; ద్వి పద భారతము మనుమఁ డయ్యిన మర్ముండలేశ్వరుఁడు | దినకర తేజుండు ధీర సన్నుతుఁడు హరిసమానుండు నాగాయ. తబలుఁడు | పరమపుణ్యుఁడు దాన పారాయణ్యుడు సరసుండు హిమగిరి పాను దేశమున | గరికత...'</comment>
      <origin>574204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="1met58j5krihyg05z3c1ue1x4zvj1uu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;L
&quot;
ద్వి పద భారతము
మనుమఁ డయ్యిన మర్ముండలేశ్వరుఁడు | దినకర తేజుండు ధీర సన్నుతుఁడు
హరిసమానుండు నాగాయ. తబలుఁడు | పరమపుణ్యుఁడు దాన పారాయణ్యుడు
సరసుండు హిమగిరి పాను దేశమున | గరికతో నమ్మహాశ్రతువు గావించె, ”
అని 'యిది యాతని యాభిజాత్యంబు | వినిపించితిని మీకు విశదంబు గాఁX.
మన ధనం బతనికిఁ గలిగిన తెఱఁగు | వినుత మఖక్రియావిధముఁ జెప్పెదను.
వినుము కరంధమ విశ్వరక్షకుఁడు | మనువంశతిలకుండు మహనీయ మహిమ
సంగిరసుఁడు దన కధిక విఖ్యాతి | రంగుమీటిన యుపద్రష్టయై యుండ
నవనిలోపల నినేకాశ్వమేధములు | ప్రవిమలంబుగఁ జేసి ప్రాభవంబొప్ప
సకలదానంబుల సకలభోగములు | సకలధర్మంబులఁ జతురుఁడై తనకు
వలసినప్పుడె మహీ వరులు నుతింపఁ బొలుపొంద బొందితోఁ బోయె నాదివికి.
అతని తనూభవుం డతులప్రతాపి | ధృతి నవి న్నాను ధేయుండు ధాత్రిఁ
దమతండ్రిరీతి నెంతయు నేలె; నతని | విమలాత్మజుండును వెన మరుత్తుండు
తమతండ్రి పిమ్మట ధర్మవర్త నాల |
...
వెలసి బర్హిర్ముఖవిభునిఁ గైకొనక । యెలమి దీపింపంగ, నింద్రుం డెఱింగి
మనమునఁ జింతించి. మంత్రివాసమున | కనయంబుఁ జని యప్పు డనియె నాతనికి :
&quot; అనమ, మరుత్తుండు యజ్ఞంబునకును ! నిన్ను నువద్రవ్యగా నియమించు నింక.
అమరుల కధిపతి
పై నట్టి నాకు | విమలంబుగాఁ జేసి వెన నొక్క నరుని
కై యుపదర్శనం బట నేయఁదగునె! | వేయు తెఱంగుల విడువకు నన్ను
అతనిఁ దొఱఁగి మదాప్తత మెఱయు | మాతశన్ఫూర్తిఁ బెక్కాడ నేమిటికి &quot;
అనవుడు నవ్వి సురాచార్యుఁ డనియె | “ చెవఁటీనే! నీవింత చెప్ప నేమిటికి?
అలమి ముల్లోకము కధికుండవైన | బలవైరి, నీ గురు ప్రజ్ఞ యిట్టిదియె !
దొరఁకొని వీతిహోత్రుఁడు చల్లనైన | హరిదశ్వుడును మైల అయ్యిన మేరు
నగము చలించిన నాదు వాక్యముల నగపడునే బొంకు! అమరేంద్ర, నమ్ము, '
అనవుడు విని ప్రమదాతిరేకమునఁ | జనియె నింద్రుఁడు నిజపదనంబునకును.
ఆదియంతయును విని యమ్మరుత్తుండు | త్రిద కేంద్ర
గురునిఁ బ్రార్థించి యిట్లనియె;
&quot; నీకు నెఱింగించి నీదు పంపునను బ్రాకటలీల సంభారంబు లెల్ల
ఘటియించి యున్నాఁడఁ; గావున నీవు | కటుకున రమ్ముపదర్శనంబునకు. ”
నావుడు “ బలవైరి నను దనయాగ | భావన వరియించెఁ బార్థివ్, మున్ని.
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1met58j5krihyg05z3c1ue1x4zvj1uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220389</id>
    <revision>
      <id>574205</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'CC అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము వీరీతి రావచ్చు నిటనాకు నతిని మీఱి? యస్నను బల్కె మేదినీశ్వరుఁడు : అనఘ, మాతాతకు నవని మీతండ్రి | పనినడి తొల్లి యుపద్రష్టయ్య, ఆరీతిఁ గృవనేయు, ” మన...'</comment>
      <origin>574205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4603" sha1="jp1c2jxasqqd7us20633ddzq8tpcrlm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;CC
అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
వీరీతి రావచ్చు నిటనాకు నతిని మీఱి? యస్నను బల్కె మేదినీశ్వరుఁడు :
అనఘ, మాతాతకు నవని మీతండ్రి | పనినడి తొల్లి యుపద్రష్టయ్య,
ఆరీతిఁ గృవనేయు, ” మని పల్క నవ్వి ! ధారుణీశ్వరుతోడఁ దగ గురుఁ డనియె:
విను
1
మొజ్జగాఁ జాల'నెస మనుష్యునకు ఘనుని వేఱక్కనిఁ గైకొను మరసి.”
అనవుడు లజ్జితుఁడై మహీవిభుఁడు మనమున భిన్నుఁడై మరలి యేతేర
నిరవొప్ప నారదుఁ డెదురైనఁ గాంచి | కరములు మొగిచినఁ గని ముని యనియె:
&quot; ఎటవోయి వచ్చెద విదియేమి నేఁడు । పటుగతి విన్ననై పార్థినోత్తంస!
నీ తెఱం గెఱిఁగింపు నిక్కంబుగాఁగ | నేతెఱఁగుననైన నేమాన్తు.” ననిన
ఆమరుత్తుఁడు వల్కు “ ననఘాత్మ, యేను బ్రేకు యాగమునకై పిలిచిన గురుఁడు
నయమేది పలుమాఱు నన్ను దూషించె. | రయమొప్ప నింక నాబ్రదు కేటిబ్రదుకు. ”
అని విన్న వించిన నా దేవమాని | పనివడి నృపతితోఁ బలికె నంతయును.
CC
' నెఱయ బృహస్పతి నిన్నొల్లకున్న మఱియేల శోకింప మనుజేంద్రతిలక !
పరికింప నాబృహస్పతి యనరజుఁడు | తిరముగాఁ దమయన్న ధిక్కరించినను
సకలంబు వీడిచి నిశ్చలభక్తి
తోడఁ | బ్రకటలీలను దిగంబరుఁడునై ధాత్రిఁ
దిరుగుచు నున్నాఁడు; తెఱగొప్ప నతిని | నరయంగఁ బ్రార్థింపు
&quot;
అనవుడు హర్షించి యమ్మహీవిభుఁడు | మునినాథ, బ్రదికితి ముదము వాటిల్లె;
సరగున నెచ్చోట సంవర్తుఁ గాంతం వర తిఁ బిలిచిన వచ్చునొ రాఁడొ ;
ఎనయంగ నా కానతీయవే తండ్రి!&quot; | యనుచుఁ బ్రార్థించిన
ని పలికా
&quot; క్షితినాథ, యతఁడు కాశీపురిలోనఁ ! బ్రతిదివసంబును బాయక యుండు.
**
... I...
వలనొప్పఁ జూచి నివర్తించువానిఁ | గలగొన సంవర్తుఁగాఁగ నెఱుఁగు.
మరలి యట్లేఁగంగ మణీ పొమ్మువేగ | పరికించి విషయ సద్భక్తి పూర్వముగ
నెచ్చోట నీకును నేకాంతమగునో | యచ్చోట మ్రొక్కి పాయక ప్రీతితోడ
శరణంబు చొరుము ; నిశ్చలతో 'నా గుఱుతు । లిరవుగా నీళెవ్వ తెఱింగించి ' రనిన
నారదుండని చెప్పు ; ' నారదుం డిప్పు | దేవీతి విహరించి యెందున్న వాఁడు ?
చెలిమి తోడుత నీవు చెప్పు నా ' కనిన 16 నెలకొన్న ప్రేమతో నిన్నెఱిగించి
పనివడి యగ్ని లోపలఁ, జొచ్చె ' ననుము. | అని చెప్పి యనిపిన నమ్మహీవిభుఁడు
సంతకి నేఁగి | దిక్కుమాలి ధరిత్రిఁ దెగిపడియున్న
143&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jp1c2jxasqqd7us20633ddzq8tpcrlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220390</id>
    <revision>
      <id>574206</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'b ద్విపద భారతము యొక్క వీనుఁగుఁ గాంచి యురుతరస్ఫూర్తిఁ | దక్కక వట్టించి, తగఁగొనివచ్చి తరమిడి యాపుర ద్వార దేశమున కరిగి ఎక్కుణపము నటువైచి యుండ వెట్టివాఁడొక్కఁడు వెన నేఁగుదెం...'</comment>
      <origin>574206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="aq5f350djjh5ax3460us2fdx9o4fjz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;b
ద్విపద భారతము
యొక్క వీనుఁగుఁ గాంచి యురుతరస్ఫూర్తిఁ | దక్కక వట్టించి, తగఁగొనివచ్చి
తరమిడి యాపుర ద్వార దేశమున కరిగి ఎక్కుణపము నటువైచి యుండ
వెట్టివాఁడొక్కఁడు వెన నేఁగుదెంచి | జఱ్ఱన నచ్చోట శవము నీక్షించి
ధృతి వాటుపడ్డట్టి ధేనువువోలె | మతిలోన బెదరి
క్రమ్మఱఁ
బాఱుటయును
వలనుగా నాని సంవర్తుఁగా నెఱిఁగి । వెలయంగ నాతని వెంటనే చనఁగ
దొరఁకొని యునిసియు ధూళిచల్లియును ధరను వేఁదుఱునిచందంబు మీటింగ
నామహీపతి వినయమునఁ గేల్మొగిచి | వేముఱు నాతని వెంటనే చనఁగ
నతఁదు నిర్జనభూమికరిగి యంతటను జతుగత వటమహీజము నీడ చేరి
మనతరంబుగ డప్పిగలవాఁడు పోలె | గొనకొని యచ్చోటఁ గూర్చుండుటయును
ఆరాజు చేరి సాష్టాంగ దండంబు కూరిమితోఁ ఁ బెట్టి గురుతర భక్తిఁ
జేతులు మోడ్చి నిల్చినఁ జూచి యతఁడు । చాతుర్య లీల నాజగదీశుకనియె :
“నను జెప్పి యిచటి కున్నతముగా నిన్ను | ననను, పుత్తెంచిన యతని పేరేమి?
నిజముగా నెఱిఁగింపు ; నీమనోరథము | విజయమై సిద్ధించు; వెనబొంకి తేని
తల యేండువ్రయ్యలై ధరణిపైఁ బడును | నెలకొని &quot; యనవుడు నృపతి యిట్లనియె :
'నారదనంయమి నాకు నెంతయును | నీరూపుచెప్పి మన్నించిన నేను
భాగ్యవశంబునఁ బరువడిఁ గంటి | యోగ్యుండ నైతి నేనుర్విలోపలను. '
అనవుడు సంవర్తుఁ డమ్మహీనాథుఁ 1 గనుఁగొని పలికె నుత్కంఠ దీపింప
&quot;6
2
&quot;
&quot;
&quot; ఎలమి నారదుఁ డిప్పు డెచట నున్నాఁడు ?! ఇల నేమి సేసెడు నింపుపొంపొంది ?
చెప్పుమా” యనవుడు చెప్పె నిట్లనుచు: “ తప్పక నన్నిందుఁ దగఁ బంపునపుడు
ధర్మపరుండైన తపసి నారదుఁడు | సర్మిలి సొద చొచ్చె” ననిన బిట్టులికి
పలికె సంవర్తుఁ &quot; డేవనికి వచ్చితివి ? | అలవడ నెఱిఁగింపు&quot; మనిన నిట్లనియె :
&quot;అపురూపముగ నాడు యాగంబునకును | ఉపదర్శనము నీయు ముజ్జ్వలమూర్తి
ఏ మరుత్తుం డను నిలజేఁడ; మున్ను | ప్రేమ నీజనకుని బిలిచి యాగంబు
ధర నొనర్చిన కరంధముని పౌత్రుఁడను పరమతి&quot; ననిన సంవర్తుఁ డిట్లనియె:
&quot;
ఈయెడ నా తెఱఁ గెఱిఁగింతు వినుము | మాయన్న నన్న వమానింప నేను
సొరిది ధనాది వస్తువులెల్ల విడిచి | తిరముగా నీరీతిఁ దిరిగెద నొంటి.
సనుబోఁటి వీనుఁగు సలీసుపద్రష్ట | మనముగా నెయ్యినఁ గలదే యేమైన?
దొరకొని యమ్మహాత్ముని వరియింపు. గరిమతోడుత నట్లు గాకున్న నీకు
:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aq5f350djjh5ax3460us2fdx9o4fjz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220391</id>
    <revision>
      <id>574207</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ప్రథమాశ్వాసము నేనె గావలసిన నిపుడె మాయన్న | చే ననుమతిగాంచి చెలఁగు వచ్చెదను.” అనిన నాపతివల్కు: “ నాతనికడకు | మునుపె పోయితిఁ గృపపుట్టఁ బల్కితిని; అరుదుమాఱఁగఁబల...'</comment>
      <origin>574207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="31uaulwkoqx3hsipwhk9t9ftg934nin" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
నేనె గావలసిన నిపుడె మాయన్న | చే ననుమతిగాంచి చెలఁగు వచ్చెదను.”
అనిన నాపతివల్కు: “ నాతనికడకు | మునుపె పోయితిఁ గృపపుట్టఁ బల్కితిని;
అరుదుమాఱఁగఁబల్క నతఁడు నాపల్కు సరకు గాఁ గొనక ' ఖేచరయాజనంబు
లొనరించు నేను మర్త్యులకు రాఁదగునే !' 1 యని పల్కె నది గాన నందేలపోదు?
నిర్జరాధీశు | భూమి సతిక్రమింపుదునని నమ్మి
యున్నాఁడఁ; గైకొను ముచికనివేళ మన్నింపు&quot; డనిన నమ్మనుజేశు కనియె :
నీమహత్త్వమున
నా
సంవర్తుఁడు మరుత్తుని యజ్ఞమున కుపద్రష్ట యగుట
&quot; అలవడి నేను నీయధ్వరంబునకు నలిమీఱి యువదర్శనము సేయు దుండ
నద్దివస్పతియును నాబృహస్పతియుఁ | వద్ద రోషింతురు ; జానికి నీవు
1
&quot;
చలియింప మఱి నాదు శాపంబువలనఁ | గలుగుఁ గీడది నీవు క్రమమునఁ దెలిసి
యొనర సుస్థిర నిశ్చయుండవు గమ్ము | మనమున.
1
సనిస నమ్మనుజేశ్వరుండు
'నీకృపఁ గాంచితి నిర్మలత్వమున; | సాకల్యమయ్యె విచారంబు లేదు.
పాకశాసన బృహస్పతులననేల | శ్రీకంఠుఁడును విరించియుఁ గలంచినను
గలఁగుదునే నేను ! గరుణాఢ్య, వినుము ! నెలయ మీసంగతి విడిచినఁ దనకం
సరసిజ బాంధవ చంద్రతారకము | లరయంగ నుండెడు సంతకాలంబు
పుణ్యలోకము లేకపోవును నిజము | పుణ్యస్వరూప, యిమ్ముల,
&quot; నని పలుక
మెచ్చి సంవర్తుండు మేదిని నిన్ను | నచ్చుగా నింద్రునికంటె శ్రీమంతుఁ
గా నొనరించి యాగము నడపుమును । భూనాథ, యెట్లన్నఁ బొందుగా వినుము.
ఒనరంగ హిమగిరి కుత్తరభాగ | మునఁ బోవ మొగిఁ గల్గు ముంజవంతంబు.
శంభుఁ డందుల శివాసహితుఁడై యెపుడు । రంభాది భేదక రమణులు గొలువ
విహరింపుచుండును వేడుకతోడ. | బహురోగ మరణముల్ భయజరాములును
సహజవైర స్నేహచయము లా శైల | గహనభూమిని లేవు గణుతించిచూడ,
చల్లని నీడల సకలవృక్షములు | నెల్లకాలమును బెం పెసఁగుచు నుండి
కుసుమ ఫలంబుల గురుతరశ్రీలఁ | బసమాఱు నగ్గిరి పార్శ్వంబులందు.
నలినాప్తరుచి వితానముఁ బోలి యెపుకు | వెలుఁగుఁ గాంచిన శిలావిఠతి సత్కాంతి.
నదిగాన మన మిప్పు డచ్చోటి కరిగి మదనారి నీశుఁ బ్రమధగణాధ్యక్షు
హరునిఁ గపర్ది నీహార డిండీర | శరదభ్ర విగ్రహణ శంకరు సభవు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31uaulwkoqx3hsipwhk9t9ftg934nin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220392</id>
    <revision>
      <id>574208</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; no ద్విపద భారతము సీశ్వరు నీశాను నిభచర్మ వసను ! శాశ్వతం శ్రీకంఠ నచ్చిదానందుఁ బ్రణుతించి ప్రణుతించి ప్రణతులఁ దేల్చి | గణనాథగుకుని సక్కరుణమైఁ గాంచి తపనీయ మొగిఁ ద్రవ్వి తండము...'</comment>
      <origin>574208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="ng46nfj5i18y4xxfvqwv15u1kptg1ni" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
no
ద్విపద భారతము
సీశ్వరు నీశాను నిభచర్మ వసను ! శాశ్వతం శ్రీకంఠ నచ్చిదానందుఁ
బ్రణుతించి ప్రణుతించి ప్రణతులఁ దేల్చి | గణనాథగుకుని సక్కరుణమైఁ గాంచి
తపనీయ మొగిఁ ద్రవ్వి తండముల్ దెత్త | మసమీప రాసంత సుర్వీశ!” యనుచుఁ
గొనిపోవఁగాఁ బోయి గురుతరలీల | మనసిజపరిపంధి మన్నన వడసి
ధనము మోపులుగొని తగఁ 'దెచ్చి యిట్లు | ధనవంతుఁడై మరుద్ధరణీశ్వరుండు
అనఘాత్మ, విను తన యజ్ఞవాటములు | కనకమయంబులు గావించి యంత
నతిమానుషంబై నయట్టి వైభవము | లతులితగతిమాఱ యజనంబునకును
దలపడ, నా దేవతాగురు వెఱిఁగి । యలరుచునున్న దేహము కృశరుగుచు
వగఁ బొంది యుండంగ వాసవుఁ డెఱిఁగి | యగణితస్ఫూర్తి సురాచార్యుఁ బలికె :
అగ్ని దేవుఁ డింద్ర సందేశంబు మరుత్తున్న కెఱిఁగించుట
&quot;
'ఒడ లేమిటికి డస్సె నో పుణ్యమూర్తి! | బడలి యున్నాఁడవు ! పరువడి నీకు
నపకృతి యొనరించినట్టి నీచులను| ఇపుడె దండించెద నెఱిఁగింపు. &quot; మనిన
ఆచార్యుఁ డిట్లను &quot; నది యేమిలేదు; వీచి మరున్నృపు డిప్పుడు మఖము
సేయ నుద్యోగించి శ్రీ విలసిల్ల | నాయ రాతిని మహోన్నతిఁ దోడి తెచ్చి
యాగంబు నేసెడువని యేను ఏంటి ; | నాగమోక్త క్రియ లన్నియు నడచి,
మద్విపాదమునకు మఱి మూల మిజయ్. | విద్వేషి సంవర్తు వేగ మాన్పింప
నామహీతలనాథు నట నియమింపు భూమిలో ” ననవు డప్పురుహూతుఁ డపుడు
వీతిహోత్రుని బిల్చి వినుమని పలికె : | &quot;భూతలంబున కేఁగి పొనఁగ మరుత్తుఁ
గని యాతఁ డొగిఁజేయు క్రతువున కొజ్జఁ | జెనసి గీష్పతినిగాఁ జేయుము నీవు;
వలను మీ అంగ సంవర్త మానుపుము ; | వలు తెఱంగుల యాగ ఫలమబ్బు ననుము
పొ.
మ్మన్న ననలుఁడు పొసఁగ నా వార్త ! నిమ్ముల భూపతి తెఱిగింపఁగోరి
పరుపడి నాతని పాలికిఁబోయి | పురడింప నెంతయుఁ బూజితంఁ డగుచుఁ
తెలఁగి మరుత్తుని జేరంగఁబిలిచి | “ బలవైరి యనుప నీపాలికి నసఘ!
యరుగుదెంచిరి దూకనై యేను నిజము. ధరణీశ, ” యనుచు
TA
**
1...
......
వైశ్వానరుం డనియె :
“ సురనాయకునకును సుఖము; దేవితలు | పరికించి యాకని వంపు సేయుదురు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ng46nfj5i18y4xxfvqwv15u1kptg1ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220393</id>
    <revision>
      <id>574209</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము 00 నీదెన దయగల్గు నిజము భూనాథ । ఆదరం బెసఁగ నిశ్చయముగా నేను వచ్చినవని నీకు వడి నెఱిఁగిఁతం! నచ్చుగా ధిషణుండె యాజకుఁ డైన నీయాగ మొప్పు ; నాసిర్జరత్...'</comment>
      <origin>574209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4606" sha1="8i6gfvc360f9t3eak4bihc2xjfrypcx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
00
నీదెన దయగల్గు నిజము భూనాథ । ఆదరం బెసఁగ నిశ్చయముగా నేను
వచ్చినవని నీకు వడి నెఱిఁగిఁతం! నచ్చుగా ధిషణుండె యాజకుఁ డైన
నీయాగ మొప్పు ; నాసిర్జరత్వంబుఁ | బాయక చేకూరు భాగ్యంబుఁ గలుగు.
ఇది మ హేంద్రుండు నీ కెఱిగింపు మనియె, | విదితంబుగా. ” నన్న వీతిహోత్రునకుఁ
బనివడి వినయ సద్భక్తి పూర్వమొగ| గొనకొని యప్పు డా క్షోణీశుఁ డనియె :
'అనమ, మ్రొక్కెద వినుమా బృహస్పతికి ; 1 నను సవహసియించి నాయాగమునకుఁ
జొరకున్ని, 'నేఁబోయి శుద్ధ విజ్ఞాన | భరితుని సంవర్తుఁ బ్రార్థించి తెచ్చి
యిపుడు ప్రారంభించి; తీకండు చాలు | విపులంబుగాఁగ నో విమలాత్మ ! ” యనిన
ననలుఁ డిట్లను
పెట్టి యమరగురుండు | శనిరంగ నిట సుపద్రష్టయై యున్నం
బురుహూతంఁ డొగి నీకుఁ బుణ్యలోకములు | గరిమతోఁ జేయు సుఖమును మేల్గా గాదె!”
అనవుడు సంవర్తుఁ డలిగి యావేళ ననలుని కనియె “ నింకాడిన నిజము
ఈఱలక యేను మద్దారుణ దృష్టి | మఱువక నినుఁగాల్తు మగుడుము వురికీ,
అరుటయు భీతి సురాధీశు కడకుఁ జని మరుత్తుఁడు వల్కు సకల వాక్యములు
చెప్పిన ని &quot; 'నా క్షితిపతి కీవు
వెనుకొని సీమాట వినకుండె నేవీ
ననిచెద జముప్రోలి కనుము పొ &quot;
39
&quot;
| తప్పక యీమాటు తగఁ జెప్పు పోయి
పనిచెద వజ్రంబు; పనివడిఁ దన్ను
మ్మనిన | ననలుఁ డిట్లను నింద్రు నాన్యంబు చూచి:
' ఇంక వచ్చిన దారుణేక్షణ వహ్ని / శంకలేక వహింతుఁ జను ' మని కోప
మూర్తియై సంవర్తమునివల్కె “నేను స్ఫూర్తిమై సచటికిఁ బోవంగ వెఱతు ;
కూడిగా వేజొక్కరునిఁ బంపు &quot; మనిస | జూడగా నాపాకశాసనుం డనియె :
&quot; నీవు దహింతువు నిన్నొరులెట్లు పాపక, కాల్డుగు ? పరువడి నిట్లు
&quot;
వేదమాటాడితి పేర్శిలే ” కనిన 1 నాది తేయాధీశు కనలుఁ డిట్లనియె:
'మూడులోకమ్ము లిమ్ముల నేలుశెట్టి 1 వాఁడి మగంటిమివాని నిన్నెట్లు
తొలుత నా వృత్రదైత్యుం డాక్రమించి ? ! అలవడఁగా విను మదియును గాక
కలికమై సయ్యతి క్రతువున పశ్వి | నుల సోమపానంబు నూల్కొననీక
పాయంగఁ బెట్టిన భార్గవచ్య కనుఁ | డాయెడ వారికై యమర యుక్త ముగ
నిన్ను బాధితుఁ జేయ నీవల్క తోడఁ గన్నన వజ్రంబు కడువడి నేయఁ
గనుఁగొని నవ్వుచు ఖండించెఁ గాదె! ! మునుకొని యాతఁడు పుడి సెఁడునీట
......&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8i6gfvc360f9t3eak4bihc2xjfrypcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/350</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220394</id>
    <revision>
      <id>574210</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="fbazkuz0xzu6f5i4f7fhh48wa7uunov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}33&lt;/p&gt;

{{p|fs125}}కొండంత తప్పు&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|అ}}మదాబాదులో సభయయినవెంటనే నడియాదు వెళ్లితిని. కొండంత తప్పనియు, హిమవత్ పర్వతమంత తప్పనియు అని వాడుక యయిపోయిన ఉపమను మొట్టమొదట నేను నడియాదునందే ఉపయోగించితిని. అమదాబాదునందే నాతప్పు నాకు మసకమసకగాఁ గానిపించెను. నేను నడియాదులో జరిగిన ఘోరములు కనులారఁ గాంచితిని. ఖేడా జిల్లాలో ననేకు లరెస్టయిరని వింటిని. ఖేడాలోను మిగిలిన చోటులను చట్టము నతిక్రమింపుఁ డని తఱి రాకముందే నే నభ్యనుజ్ఞయిచ్చుటతప్పనియు, కొండంతతప్పనియు అని నాకర్ధమాయెను.

నే నపుడు సభలో నుపన్యసించుచుంటిని. నే నీ తప్పిదమును ఒప్పుకొంటిని. అటు లొప్పుకొనుట నా కపహాస్యముగా నున్నను ఒప్పుకొనినందులకు నాకు పశ్చాత్తాపము లేదు. ఏనుఁగులంత యొరుల తప్పులు నలుసులంతవిగను, ఆవగింజలంత మనతప్పులు కొండలంతలుగను మనము చూడఁగలుగుట నేర్చుకొనినచో మన దోషములయు పరుల దోషములయు ప్రమాణము మన మెఱుఁగఁగలుగుదుము. సత్యాగ్రహి కాఁగోరువాఁ, డీ సామాన్యనియమమును కడుసూక్ష్మముగా పరిపాలింపవలయును.

ఇఁక ఈ కొండంత తప్పేదియో కనుఁగొందము. చట్టమును వినయముతో నతిక్రమింప నర్హుఁడగువాఁడు లాయెడ వినయమును, సమ్మతియును చూపవలయును. మనము చాలవఱకు దండభీతిచే లాకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|340}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fbazkuz0xzu6f5i4f7fhh48wa7uunov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220395</id>
    <revision>
      <id>574211</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్వి పద భారతము గ బ్రహ్మ బలాతిశయంబు | Xడచినట్టి బలంబు గలుగునే యెందు ?&quot; అనవుడు &quot; బ్రహ్మ బలాతిశయంబు | ఘనమగు టెఱుఁగుదుఁ; గడఁగి మరుత్తుఁ గారింప నాకుఁ దగ దె! ” యని వజ్ర | వారక గంధర్వవరు...'</comment>
      <origin>574211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="tdvgw3eb6vvnhq97cnf4zp6tit3k5pj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్వి పద భారతము
గ బ్రహ్మ బలాతిశయంబు | Xడచినట్టి బలంబు గలుగునే యెందు ?&quot;
అనవుడు &quot; బ్రహ్మ బలాతిశయంబు | ఘనమగు టెఱుఁగుదుఁ; గడఁగి మరుత్తుఁ
గారింప నాకుఁ దగ దె! ” యని వజ్ర | వారక గంధర్వవరు ధృతరాష్ట్రు
గనుఁగొని &quot; నీవేఁగి గాంచి మరుత్తు | ననుము; బృహస్పతి యాజకుఁగాఁగఁ
గొనుము ; నీవీరీతిఁ గొనకున్న వజ్ర ! మును దన శతకోటి పుత్తెంచు ననుము.
సరవితో సీమాట సంవర్తు నేనుటఁ | బరువడి వెఱవక పలుకు నీ &quot; వనిన
ధృతరాష్ట్రుఁ డే తెంచి తివిటీ సంవర్త | యుతుఁడైన భూపాలు నొప్పుగాఁ గాంచి
' ఓ మరుత్తుఁడ, విను మొక్క వాక్యంబు | వేముఱు గంధర్వవిభుఁడను &quot;నేను ;
వాసవుం డనుపంగ వచ్చినవాఁడ | వేనట నీకేల? విను మొక్క బుద్ధి.
నెగడి యాజకుని. గా నీముఖంబునకుఁ దగ గురుఁ గొనుము సుత్రాముండు మెచ్చు.
చెలిమితో నారీతిఁ జేయకయున్న బలిమిమై దంభోళిఁ బనుచు నీమీఁద.
చాటి చెప్పితి సభాసదులెల్ల వినఁగ | మాటలేటికి ! ” నన్న మనుజేంద్రుఁ డనియె :
అమరగుగుండు నా యాగంబు నడప | సమధికమతి రోయ సంవర్తుఁ దెచ్చి;
అంక సేయ నేరీతివచ్చు! ॥ శంక యేమియు లేక జగతీశులకును.
&quot;
అవని మిత్రద్రోహ మధిక పాతకము. | ఇవి నీవెఱుంగుదు వింద్రుండు నెఱుఁగు ;
సిద్ధ విద్యాధర శ్రేష్ఠులు సుకలు | విద్ధ ప్రబుద్ధులు నెఱుఁగుదు. ” రనిన
గంధర్వుఁ డిట్లను &quot; ఘనముగా వినుము | బంధుర వజ్రప్రహార నాదంబు
గొనకొని నీకోర్వఁ గొలదియే !&quot; యనిన | జననాథుఁ డాలించి సాధ్వసవృత్తిఁ
గలఁగి సంవర్తునిఁ గనుఁగొని మ్రొక్కి 1 &quot;కులిశంబు వచ్చె నో గురునాథ, మనసు
చలియింపుచున్నది; సభ్యులు 'వెఱచి రలవడ రక్షింపు. మన విని యతఁడు;
పార్థివ, వజ్రకి భయమేల నీకు? అర్థి నన్నెఱుఁగఁడే యమరవల్ల భుఁడు ;
శతకోటి నణఁచెదఁ, జటులాయుధములు 1 హతము గావించెద నధిప, వరంబు
అడుగుము నీ &quot;
వన్న నా మరుత్తుండు | తడయక ప్రణమిల్లి తపసి కిట్లనియె:
' వైరంబు దక్కి యా వాన వాద్యమరు లారూఢి నాయాగ హవ్యముల్ వేడ్కం
గొనునట్లుగా ముని కుంజర, యీవె!&quot; అనవుడు కృపనేయ నయ్యోగి మహిమ
నమరాథిపతి మొదలైన దేవతలు తమతమ రూపముల్ ధరియించి మింది
వచ్చిన, నరపతి వారికి నెదురు మచ్చికతోఁ జని మహితార్ఘ్యముఖ్య
పూజావిధాన మిమ్ములఁ జేసి దేవ | రాజుకుఁ బ్రణమిల్లి రమణ నిట్లనియె:
&quot;
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdvgw3eb6vvnhq97cnf4zp6tit3k5pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220396</id>
    <revision>
      <id>574212</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము K దేవ, నీవిచటి కేతెంచితిగాన | భావింప మఖము సఫలమయ్యె నేఁడు; మఱి కృతార్థుఁడ నైతి మనుజులలోన. 1 నజీముఱి నామీఁది యలుక వోవిడిచి సౌరిదిమైఁ జల్లని చూడ్క...'</comment>
      <origin>574212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="7e4dj4rwt7c28a5a57mhxh6j54xr6fy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
K
దేవ, నీవిచటి కేతెంచితిగాన | భావింప మఖము సఫలమయ్యె నేఁడు;
మఱి కృతార్థుఁడ నైతి మనుజులలోన. 1 నజీముఱి నామీఁది యలుక వోవిడిచి
సౌరిదిమైఁ జల్లని చూడ్కులఁ జూడు; కరుణామృతము చల్లు ఘనముగా.” ననుచుఁ
బ్రార్థించి ప్రార్థించి పరఁగ సంవర్తు | నర్థమైఁ జూపి యీ యతి వతంసంబు
గురుమూర్తి గావునఁ గోరి తెచ్చితిని, నరవితోడుత. ” నన్న శతమన్యుఁ డనియె:
'ధృతిమాఱఁ బ్రీతిఁ బొందితిని నీవలన; నితఁ డాబృహస్పతి కెలమి సోదరుఁడు;
సందియం బేటికి జననాథ ! &quot; యనిస | నందంద సంవర్తుఁ డనియె నింద్రునకు
&quot;
&quot;
I
&quot;
' దివిజాధినాథ, సాధిత దైత్యయూధ, తివిఱి నీవిచటి కేతెంచితి గానఁ
దరమిడి నేఁడు నాతపము ఫలించె; గరిమతో నీరాజు క్రతువు నీడేరె.
సకల దృఝుండవు సర్వము నరసి | సుకృతిఁగాఁ జూడుమీ క్షోణీతలేశు, '
పలికిన నమరవల్లభుఁడు మనమున హృ
చి మహనీయ మహిమ
నమృతాశనులఁ జూచి “యజ్ఞవాటంబు | క్రమమున రమ్యంబు గావలె నిపుడు.
రంభ మృతాచి యూర్వశి మంజు ఘోష | బంభరాలక యలంబన మొదలైన
యచ్చరలేముల యాటపాటలును మచ్చికతోడ నామర దుందుభులును
నవ్యంబు గావలె. &quot; నావుడు వారు భవ్యులై గావించి ప్రజ్ఞదీపింప
1
సకల కర్మంబుల సాహాయ్య మెలమి | ప్రకటించి సేయంగఁ బరఁగ సంవర్త
ముని హవిర్విధి నేయ మోదంబుతోడ | ననిమిషవతి మొదలైన దేవతలు
సోమపానముచేసి సురుచిర తృప్తు ! లై మహామహిమతో నానందమంది
యజనంబు గొనియాడి యందందపొంగి | నిజనివాసములకు నెమ్మితోఁ జనిరి
అంత మరుత్తుండు నవబృథాంతమున సంతోష చిత్తుఁడై సకల విప్రులకు
ధనరాసులిచ్చి యంతమున సంవర్తమునిచేత ననుమతి పొందుగాఁ గాంచి
నిజపు కేతెంచి నెమ్మితో నవని | విజయుఁడై ధర్మంబు వెలయఁ బాలించె.
భూనురు లాధనంబుల నోపినంత । రాసులు గైకొని రమణఁ దక్కినవి
యచట నిక్షేపించి హర్షవిస్ఫూర్తి | వచరించి యిట్లని పలికిరి తెలియ
&quot; ఎవ్వరెఱింగిన నిది వారి ధనము | నువ్వె సందేహ మించుకయైన లేదు, ”
కామించి యని రది గావున నిప్పు | డా మహాధనరాను లర్థమైఁ దెచ్చి
హయమేధ మొనరింపు ముఖఖిలంబు మెచ్చ; జయము గైకొమ్ము నిశ్చయముగా.” ననిశ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7e4dj4rwt7c28a5a57mhxh6j54xr6fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220397</id>
    <revision>
      <id>574213</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము కృష్ణుఁడు ధర్మజునకు మనస్తాపోనశమనంబు సేయుట I సాత్యవతేయు పచనముల కర్థి | నత్యంత శోకంబునంది భూవిభుఁడు తెలివి పొందకయున్న. దితిజారిచూచి | సలికె ధర్మజుతోడఁ &quot; బార్థి...'</comment>
      <origin>574213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4075" sha1="tlox8upiomkaylenqep7069ip0e98pg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
కృష్ణుఁడు ధర్మజునకు మనస్తాపోనశమనంబు సేయుట
I
సాత్యవతేయు పచనముల కర్థి | నత్యంత శోకంబునంది భూవిభుఁడు
తెలివి పొందకయున్న. దితిజారిచూచి | సలికె ధర్మజుతోడఁ &quot; బార్థి చవర్య,
కర్మకలాపంబు నిర్మలంబుగను | సర్మిలి నీచేత నడపంగఁబడదు (?)
.....
వెలయంగ నెట్లంటినే నిందులకును గలితేతిహాసంబు గలడు చెప్పెదను.
విను మది ఛాత్రిని వృత్రుఁడనంగ। దనుజుఁడు వ్యాపించి దాని గంధంబు
గొని ప్రతాపించినఁ, గోపించి యింద్రుఁ | డెవయంగ శతకోటి మేయ, జలంబు
నను దేజమునఁ బవనాంబరంబులను । జెనసి యెంతయుఁ బ్రవేశించి తోడ్తోన
సలలిత రసరూప సంస్పర్శ శబ్ద ములు సముద్ధతిఁ గొనఁ బురుహూతుఁడపుడు
అతులిత కులిశనిహతి వెల్వరింప | ఇతి వేగుఁడై దైత్యుఁ డతనిలోఁ జొచ్చె.
చొచ్చిన మూర్ఛిల్లు సురలోకనాథు నచ్చుగా బ్రదికించె నా వశిష్ఠుండు.
ఆరీతి బోధితుండై పురందరుఁడు । దూరి దేహాంతర్గతుండైన వృత్రు
నట సదృశ్యంబైన యశనిచేఁ జంపె | తటుకున మునుల శ్రీధర్మరహస్య
మాయింద్రుఁ డెఱిఁగించె నఖలరీతులను | పాయక వాగు తప్పక నాకుఁ జెప్పి
రిది మానవేశ్వర, యెఱుఁగుము నీవు | విదితంబుగా.” పని వెండియు ననియె:
&quot;శారీరమన మాననంబు ననంగ ॥ నా రెండు విధములై వ్యాధి వర్తించు.
మును వాతమును పిత్తమును నేవ్మమెలఁ | జనుట సముంబైన స్వస్థుఁడౌ నరుఁడు.
కంది యీ మూఁట నొక్కటనైన వికృతి | పొందిన రుజయని పుడమిలోఁ బరఁగు.
మఱియు సత్వరజ స్త మములవైషమ్య | వెఱుఁగు మనోవ్యాధి ; యీద్వితీయమున.
కొంటి దోఁచుట యుండ ; దొదవు సన్యోన్య | మంటిన జనక జన్య స్వభావమున.
వికృతి కాలము తోఁచు వెసనొకట నొకటి | యకలంక వాతాకులందు గుణముల.
మహి నిది సూక్ష్మకర్మ ప్రకారంబు; | బహురీతి నలవరింపవుగాన నిన్ను
విమల కర్మానుష్ఠాన విధ మెఱుఁగ వంటి. । అమిత వాతాదులయందుల గుణము
......
...
విభవాఢ్య, చెప్పెద విను మొక్క మాట | సభ కేకవస్త్ర రజస్వల
సతియైనయట్టి ·
దెచ్చి | ప్రతిలేక పఱచినపాట్లను మఱువు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlox8upiomkaylenqep7069ip0e98pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220398</id>
    <revision>
      <id>574214</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము సరవి జటాసుర సైంధవ ముఖ్య | దురిత కృత్యంబులుఁ, దొడిఁబడ మాత్స్య పురమున దైన్యంబు పొందిన తెఱఁగు | నురవడి భీష్మాది యుద్ధతంత్రములు సత్యముల్ గావ, యసత...'</comment>
      <origin>574214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="qru00d0b4wesk5zqjbl8xgt014y9u6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
సరవి జటాసుర సైంధవ ముఖ్య | దురిత కృత్యంబులుఁ, దొడిఁబడ మాత్స్య
పురమున దైన్యంబు పొందిన తెఱఁగు | నురవడి భీష్మాది యుద్ధతంత్రములు
సత్యముల్ గావ, యసత్యముల్ గాని | సత్యాత్మ, బాంధవ సాహాయ్యకంబు
తగఁ బనిలేదు; యుద్ధమునకుఁ దోడు | నెగడంగ నాత్మయే నిజము భూనాథ !
పరికింప నీలోని పగ దీర్పుమింకఁ | బురడింపఁగా శాంత బుద్ధిపై ఖరిని,
రెండక్షరంబులు మృత్యువు, మూఁడు ! దండిగా బ్రహ్మంబు తగ విను మనఘ!
'మమ' యనునవియు 'మమ' యనునవియుఁ | గ్రామములై యుండును; గానంగఁ బడళ
మును బ్రహ్మనుృత్యువుల్ పోరుచునుండు ; ఘనతమీఱఁగ హింసకత్వంబు లేదు(?)
జలధి వేష్టిత మహీ చక్రమంతయును వెలయఁ బాలించిన, విను దాని మీఁద
మమత లేకున్నను మనుజేంద్రులకును దమయంతనే దురితము లెట్లు పొందు !
వనమునఁ దపసియై వరపదార్థములు | మనసు పెట్టిన నది మహనీయకపమె!
కృతమతి వెలివగ గెలుచుట గెలుపె ! | చతురత లోపలి శత్రుల నెల్ల
గెలిచిన మోక్షంబు గిరికోనుగాక. 1 కలయంగ నిందుకుఁ గామగీతలును
గలవు చెప్పెద విను రాముండు తొల్లి । తెలివి లోకంబు నుద్దేశించి యనియె:
“అనపాయుఁ డగు నెవ్వఁ డవనిలోనన్ను | బని వడి మిక్కిలి బాధింపఁ జాలఁ ;
డొనరంగ వేద వేద్యుండనై యేను వినుతింపఁ బరఁగుడు; విహతుఁ జేయంగఁ
జూచిన భావమై చొప్పడి యుండు. | ఏచి యాతండది యెఱుఁగఁడు గాన
నవనిపై విహతి బొంకైపోవ జయము | తివిఱి రేకుండును ధృతి నెవ్వఁడైనఁ
బ్రతిలేని తపమునఁ బ్రహరింతుననిన | నతనికిఁ గోరికపై జనియింతు,
మతిని మోక్షము నూఁది మఱి శ్రోతుననిన | నతనిమోక్షార్థ మేనగు టవధ్యుఁడను;
వర సనాతనుఁడఁ ద్రోవఁగఁ జాలఁడొకఁడు, । చిరతరంబుగ.
నని చెప్పి నివ్విధము.
విను మది గావున వేయు నేమిటికి మనమునఁ గోరిక మణిచొరనీక
యశ్వమేధము సేయు మవనీశతిలక శాశ్వత ధర్మనిశ్చయుఁడవు గమ్ము,
వారక చచ్చినవారిఁ దేవళమె ! వారిఁ దలంపకు వరుసతో ” ననుచు
హరిచెప్పె; నారదుండట ప్రబోధించె; | సరవిఁ బరాశరసంయమి తెలిపి ;
వలను మీఱఁగ భీమనాసువుల్ కవలు వెలది ద్రౌపదియును వినిపించి ; రట్టి
శుభ వాక్యములు విని శోకంబుమాని | ప్రభవిఱి మేదినీపాలనా యాగ
గురు కార్యముల కియ్యకొని ధర్మరాజు | విరివిగాఁ బావన వృత్తికై పూని
144&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qru00d0b4wesk5zqjbl8xgt014y9u6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220399</id>
    <revision>
      <id>574215</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వీ పద భారతము 1 పొసఁగ గంగాతీరమునఁ గొన్నిదినము | లనమున నిలుచువాఁడై మునీంద్రులకు సరిఁ బ్రదక్షిణ నమస్కారముల్ చేసి । &quot; సురుచిరాత్మకులార, శోకంబుమానె విచ్చేయుఁ &quot; డనుచు భావించి భ...'</comment>
      <origin>574215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="dah7v6wxcfhdixmkw77hrn1lfoui9t1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వీ పద భారతము
1
పొసఁగ గంగాతీరమునఁ గొన్నిదినము | లనమున నిలుచువాఁడై మునీంద్రులకు
సరిఁ బ్రదక్షిణ నమస్కారముల్ చేసి । &quot; సురుచిరాత్మకులార, శోకంబుమానె
విచ్చేయుఁ &quot; డనుచు భావించి భావించి | మచ్చికతోడ నా మౌనుల పనిపి
గరిమతో భీష్మముఖ జ్ఞాతులకును । సరసత ధృతరాష్ట్ర సహితుఁడై యపుడు
పరలోక విధులు తప్పకయునరించి | శరమిడి ఒహువిధ దానంబులోనగి
కతిపయ దినములఁ గరివపురంబునకుఁ | గృతకృత్యుఁడై వచ్చి కీర్తింప జనులు
మునుకొని యనుజులు మునమువహింపఁ | బెతుపొంద నెంతయుఁ బృథివి పాలించె. &quot;
అనిచెప్ప జనమేజయ &amp; తీశ్వరుఁడు । మునినాథునకుఁ గేలుమోడ్చి యిట్లనియె :
&quot;
&quot;
&quot; ధర్మజుఁ దారీతి ధాత్రిఁ బాలింప | శౌరియఁ బార్థుఁ డెచ్చట వసియించి?
రెఱుఁగఁ జెప్పవె నాక ఋషివర్య ! యనిని | దఱలక యప్పుడత్త
పసి యిట్లనియె :
'ధర్మజుండిమ్మెయి ధరణి పాలింప సర్కిలీఁ గృష్ణుండు నాధనంజయుఁడుఁ
బొనఁగ నింద్రప్రస్థపురవరంబునను | వసియించి క్రీడచే వన గిరి సాను
దేశంబులందు సుస్థితిఁ జరింపుచును | భూసుర పూజలఁ బుణ్యకథలను
బొద్దుపుచ్చుచుఁ దమపూర్వవృత్తములఁ దద్దయు సమరతంత్రములఁ జెప్పుచును,
నరుఁడు శోకంబున నందనుఁదలవ | హరి పరితాపంబు నణఁపుచు, నంత
మయసభఁ గూర్చుండి మహితవిస్ఫూర్తి | నయ మొప్పఁ బురుహూతనందను కనియె :
&quot; ధర్మయుద్ధము చేసి తగజయమంది | ధర్మనందనుఁడు విద్వజ్జనావలియు
వినుతింప మానులు వేడుకతోడఁ | కొనియాడఁ గొనియాడఁ గుంభినీతలము
'నేలుచు నున్నాఁడు కృతకృత్యుఁ డగుచు ; | చాలంగ నాకును సంతోషమయ్యె.
తివిరి దేవకి వసుదేవుని బలుని సవినయు లైనట్టి సకలయాదవులఁ
జూడంగ మనసయ్యె శోభనాకార! 1 వేడుక నిన్నంపవే ! పోయివత్తు.
తనువు ప్రాణంబు బాంధవులును సుతులు | ధనము సహోదరుల్ ధర్మజుసొమ్ము,
తత మహామహిమలఁ దదనువర్తనము వ్రతము నాకదిగాన వారణవురికి
జని పుణ్యచుతు నజాత &quot;శాత్రవునిఁ | Xని విన్నవించినఁ గలితాత్ముఁ జీమి
పనిచిన నారీతిఁ బరగఁ జేయుదము | కొనుకొని &quot; యనవుడుఁ గొండొక సేపు
నిలిచి విచారించి నీరజనాభు పలుకుల కొడఁబడి పార్థుఁ డిట్లనియె :
&quot; అనిఁ దొడంగిన యపుడె నాయాత్మ మనముగా నెంతయుఁ గలఁగినఁ గొన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dah7v6wxcfhdixmkw77hrn1lfoui9t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220400</id>
    <revision>
      <id>574216</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము పొలుపు మీఱిన తత్వబోధనవాశ్య | ములు కృపసేసితి ముద దీపింప ; ఆ విస్ఫూర్తి నవి నిల్పఁజాలు | నైతి; సవ్వినత వాక్యామృతరసము నింపుగా వీనుల నింకొక్కమాటు |...'</comment>
      <origin>574216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="mhxs4na4clnn0orlggkh1uxd21d1p60" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
పొలుపు మీఱిన తత్వబోధనవాశ్య | ములు కృపసేసితి ముద దీపింప ;
ఆ విస్ఫూర్తి నవి నిల్పఁజాలు | నైతి; సవ్వినత వాక్యామృతరసము
నింపుగా వీనుల నింకొక్కమాటు | నింపవే ! ” యనవు డన్నీ రజోదరుఁడు
కడఁకతో నాతనిఁ గౌఁగిటఁజేర్చి | తడయ కిట్లను నింద్రతనయునితోడ :
&quot;
20
శ్రీకృష్ణుఁ డర్జునునకుఁ దత్త్వజ్ఞాన స్థిరీకరణంబు సేయుట
&quot; పరికింపఁగా బ్రహ్మపద విధంబునకుఁ బరమ హేతువులైన ప్రథిత వాక్యములు
మతినిల్పవై తివి ముటి చెప్పవశమే! | ఇతిహాస మొక్కటి యిందుకు వినుము :
* ఒనరంగ నాకడ కొక్క విప్రుండు చను దేరఁ 'దత్వ విజ్ఞానంబు తెఱఁగు
చెప్పు నా కనవుడు చెప్పి నా ఘనుఁడు | తప్పక వినుసింతుఁ దాల్శితో వినుము ;
ధృతిని గాశ్యప నామధేయుఁడై నట్టి | క్షితిదేవుఁ డొక్కచోఁ జెలఁగి విజ్ఞాన
శాలియుఁ ద్యక్త సంసార భారుండు । కాల వేదియు నగు మనసిద్ధ వరునిఁ
గని శిష్యుఁడైన నాఘనుఁడు విప్రునకు వినిపించెఁ జెప్పెద వినుము
పుణ్యంబులగు కర్మములు సంతతంబు 1 గణ్యుఁడై చేసి సుఖంబున నిహము
పరమును పదపడి యొక్క | గరిమ కామోద్రేక కలితంబులందు
' జన్మంబును మరణంబుఁ గలుగ | ధరఁ బుత్రులని తల్లి దండ్రు లనంగ
సంచిక బహువిధ జాతియుక్తులను గాంచితిఁ; జనుఁ బాలు గడఁగి శ్రావితిని.
సలి సుహృ
బంధు నాశంబు లొదవె. । తలకొని మానస తనువుల వివిధ
నిరయ దుఃఖానేక నివహంబు మీఱఁ | దరమిడి లో తంత్రము విసర్జించి
చలమొప్ప నాత్మప్రసాదంబు వలసఁ | జెలిమిమై నీగతి సిద్ధి గాంచితిని;
ఘనముగా నింక లోకంబులఁ జూడ; | నొనరఁ బ్రజాసర్గ మున్నంత కాల
మును శుభంబులు గల్గు ; మునుకొని బ్రహ్మ | సునిశితానందంబు చొప్పడె. ” ననుచుఁ
బెక్కు విధంబులఁ బీతాంబరుండు తక్కక బోధించి తగఁ బార్థుకనియె :
“అనఘాత్మ, ద్వారక కరుగంగ వలయు ; ! నెనసిన వేడ్కతో నిచటికి వచ్చి
తడవయ్యె ; సఖల యాదవులఁ జూచెదను ! గడఁకతో.” ననిస నా
మరలి
&quot;
- కవ్వడి యనియె :
&quot;ఈరీతి నిజమైన నిభపురంబునకు | వారళ పోయి యీ వార్త ధర్మజుని
కెఱిఁగించి యనిపెద నిందిరారమణ! | అతిముకి నచటికి నరుగంగ వలయు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mhxs4na4clnn0orlggkh1uxd21d1p60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220401</id>
    <revision>
      <id>574217</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '09 ద్విపద భారతము కృష్ణార్జును లింద్రవస్థమునుండి హస్తిన పురంబునకు వచ్చుట అన విని శ్రీకృష్ణుఁ డపుడ దారకుని సవయంబు రావించి ' యరదంబుఁ బూన్సు ' మని నియోగించిన, నట్లకా కనుచుఁ | దన...'</comment>
      <origin>574217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="4l6ux7txd46v8w0yycok15xgokzs6n0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;09
ద్విపద భారతము
కృష్ణార్జును లింద్రవస్థమునుండి హస్తిన పురంబునకు వచ్చుట
అన విని శ్రీకృష్ణుఁ డపుడ దారకుని సవయంబు రావించి ' యరదంబుఁ బూన్సు '
మని నియోగించిన, నట్లకా కనుచుఁ | దనరంగఁ దేరాయితము చేసి తేరఁ
బరిజనంబును , గొల్వఁ బార్థుండుఁ దాను నరదంబుపై నెక్కి యట చను వేర
వినయ మొప్పంగ గోవిందునిఁ జూచి | యనియె గాండీవి : &quot; యోయనఘ, నీకరుణఁ
గౌరవ సైన్య సాగర ముత్తరించి | బూఱితి; గురు భీవ్మమిహిరతనూజ
సైంధవ ముఖ్యులు సమయంగఁ గంటి | బంధుర సద్భోగ భాగ్యుఁడ నైతి. ”
అని యిట్లు పలుకంగ నంబుజోదరుఁడు తనర నానందించి తగనాదరించి
సరససల్లాపంబు సలుపుచుఁ బోయి | కరిపురిఁజొచ్చి యాగాంధారియుక్తుఁ
1
&quot;
డై యున్న కురువృద్ధు కతిభ క్తి మ్రొక్కి | పాయక కుంతికిఁ బ్రణమిల్లి మఱియు
ధర్మజ సంజయ ధౌమ్యాది వరుల | నిర్మలమతిఁ గాంచి నీరజోదరుఁడు
మరలి బీభత్సుని మందిరంబునకు | నరిగి సంతోషియై యారాత్రి గడపి
మఱునాఁడు సంధ్యా సమాధులఁ దీర్చి ! మఱువక యాస్థాన మంటపంబునను
గొలువున్న యట్టి యాక్షోణీతలేరు జలజనాభుఁడు గాంచి నద్దోష్ఠి నుండ
నానమయంబున నమ రేంద్రసుతుఁడు భాసుర విస్ఫూర్తిఁ బాండవపూర్వు
వదనంబుపైఁ జూడ్కి వదలక నిలిపి | పదిలమై యిట్లనుఁ: బద్మనాభుడు
పెద్దకాలంబయి ప్రియమున నిచటఁ | దద్దయు నున్నాఁడు; తల్లిదండ్రులును .
సకల బాంధవులును సహజన్ము లితని | ప్రశట దర్శనము గోరుక యున్న వారు.
ఇమ్మహాత్ముండు మహీశ, ద్వారకకు నెమ్మితోడుతఁ జని నిఖల బాంధవులఁ
దల్లిదండ్రుల సహోదరులను జూచి ! మెల్లగా మగిడెడి విదియ తథ్యంబు.
దేవర, యిప్పని దివ్యచి త్తమున భావించి యానతిఁ బఱపు&quot;. నావుడును
యమతను జూతుండు నట్లకాకనుచుఁ | గమలలోచనుఁజూచి కౌగిటఁ జేర్చి
&quot;ద్వారక కరిగి మీ తల్లిదండ్రులను | నీరి దక్కినవారి సేమంబు లరసి
వారిని దోడ్కొని వాజి మేధమున కారయ వేంచేయు మనఘాత్మ! ” యనినఁ
గడు సంతసిల్లి యక్కమల నాభుండు । తొడరి సుభద్రను దోడ్కొనిపోవఁ
దలఁచి యత్త
యనుజ్ఞ ధవుని సమ్మతియుఁ | గలయంగంలోని యంతఁ గ్రమమున నరద
మతివేడ్క నెక్కి మహావైభవమున విశతమై యాపొంద నేయులు జనులు
1
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4l6ux7txd46v8w0yycok15xgokzs6n0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220402</id>
    <revision>
      <id>574218</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము ననుప రా వెలువడి యందఱ వీడు | కొని మహాపథము గైకొని తనదృష్టి పాండవమధ్యముపై నిల్సి, చనుచు | మండలేశ్వరులను మరలి చూచుచును దవ్వుగా నరుగంగ, ధర్మజానులు...'</comment>
      <origin>574218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="cbesdeouewp7uj7yeihrmo0ftfd4qjr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
ననుప రా వెలువడి యందఱ వీడు | కొని మహాపథము గైకొని తనదృష్టి
పాండవమధ్యముపై నిల్సి, చనుచు | మండలేశ్వరులను మరలి చూచుచును
దవ్వుగా నరుగంగ, ధర్మజానులును | ఇవ్విధంబునఁ జూచి యేఁగిరి వురికి.
అటు హృషీకేశుండు నరుగ సాత్యకియఁ | డటుకున దివ్యరథంబుపై నెక్కి
యరుగంగ దేవేంద్రుఁ డలరులవాన | గురిసె వాయువు లనుకూలమై నీచె.
మఱియును `బెక్కైన మంగళ ప్రదము లఱిముఱి నాగు నిమిత్తాదులు మించె.
శ్రీకృష్ణుఁ డుదంకాశ్రమమునకుఁ బోవుట
అరీతిఁ జనిచని యఙ్ఞలోచనుఁడు । చేరువ కెలన వీక్షించె నుదంకుఁ
३
డను మునీంద్రుని మహదాశ్రమం బవుడు. | కని పోయి యతిథి సత్కారముల్ వడసి
యతని యనుజ్ఞ చే నాసీనుఁ డగుచు | నతులిత గతినుండ నమ్మౌని యనియె:
&quot; భరతుల పాలికిఁ బద్మాక్ష, పోయి ! కురుపాండవుల మహాక్షోణీ తలమున
వదలక నిల్చితే! వారి వారికిని | దుదిఁ బక్షపాతాది దోషంబులేక. ”
అనుచు నెఱుంగని యట్టులువో లెఁ | బొనర నిందా గర్భముగఁ బల్క, శౌరి
యిరవొప్పఁ దానును నెఱుఁగని రీతి | వరుసతో భార్గవు వదనంబు చూచి
&quot;
విను మేనుబోయి పర్విన భీతిపుట్టఁ | జననొప్పఁ గురుపతి సంధి కార్యంబు
నొనరంగ నెంతయు నొత్తి చెప్పినను | మనసునఁ బెట్టక మడము రెట్టించి
యతి లోభమున మహా హంకారమునను। మతి చెడి వంశధర్మస్థితి విడిచి
నరవి నేవిధినైన సంధికిఁ జొరక | కురుకుమారులు మహా ఘోర యుద్ధమునఁ
బరిజన గురుమిత్ర బంధు యుక్తముగ | మరణంబు నొందిరి మౌనీంద్రతిలక !
తగ నీటఁ బౌండునందనపంచకంబు | జగతిపైఁ బ్రతికిరి సర్వజ్ఞ, వినుము.
కాల పర్యాయంబు గడవనెవ్వరికి నేలీల శక్యనూ నిద్ధ విజ్ఞాన !
యన విని కోపించి యమ్మినీశ్వఁడు | వనమాలి కిట్లను : వదలక నీవు
కౌరవకులము నొక్కటఁ ద్రుంచితకట!! ఆరయఁ బాపాత్మ,
1
&quot;
&quot;
యందు
కేమాయె
న్నన్న, జక్రపాణియును | దాపసిఁ జూచి యెంతయు నిట్టులనియె:
&quot; తెలియ నామాటలు తేటపడంగఁ | జెలిమితో విని యట్ల నేయుడు గాక.
కీనియుట మానుము ; కృతకృత్యుఁడైన 'మునికిఁ గోపంబు తపో నాశకంబు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cbesdeouewp7uj7yeihrmo0ftfd4qjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220403</id>
    <revision>
      <id>574219</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; 90 ద్విపద భారతము విపులామరాధీశ, వినుమల్పమైన తపమున గిపమున ధరణిలో నేను గోలుపోవుదునె ! సద్గురు వర్షాధార లాలితజ్ఞాన లీలా మహా మహిమ. బ్రహ్మచర్యంబు నారడిపోదె యగట!! బ్రహ్మంబు చెందు...'</comment>
      <origin>574219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="ianqal35i1s0984te2u0swjt5sdi1jf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
90
ద్విపద భారతము
విపులామరాధీశ, వినుమల్పమైన తపమున గిపమున ధరణిలో నేను
గోలుపోవుదునె ! సద్గురు వర్షాధార లాలితజ్ఞాన లీలా మహా మహిమ.
బ్రహ్మచర్యంబు నారడిపోదె యగట!! బ్రహ్మంబు చెందునే పాపియాకోపి? 77
యనిన నుదంకుండు నంబుజోదరుని | గనుఁగొని యిట్లనుఁ గడఁక తోడుతను:
&quot; అగుఁగాక నీవు చయ్యనఁ జెప్పుమెద్ది | తగవు తథ్యంబైనఁ దగ శాపబుద్ధి
మ ననిన న మ్మధుసూదనుండు । నగుచు నదంకుతో నయ మొప్పఁబలికె :
భూమి వాయువు నభంబును బ్రణవమును | సామాది బహు వేద శాస్త్రవర్గములు,
సరవిఁ జతుర్విధాశ్రమములు. సర్వ | పరికర్మములు,
భవ్యమోక్షమును
నేనయినర్తింతు; నీశుండు బ్రహ్మ | దానవాంతకుఁడు సంతకుఁడు నేనగుచు
ధర్మంబు గలవారిఁ దగఁబ్రోచి పాప / కర్ముల శిక్షఁతు మనతరలీల.
వరమతితో నట్టివాఁడనై
యుండి । ధర నధర్మపరుల ధార్త రాష్ట్రులను
ధార్మికులై నట్టి ధర్మజాదులను బేర్మిఁ గూర్చుటకునై ప్రియమాడి యూడి
వలు తెఱంగులఁబడితిఁ బరఁగ నయ్యదియుఁ | గలిత దివ్యజ్ఞాన ఘనులై నయట్టి
వ్యాసాది మునుల పావన చి త్తములకు | వాసిగా నెక్కె; దుర్వార పాతకులు
కౌరవులడరి యక్కొం చేయవరులఁ గారించి ధర్మనంగరమునఁ దెగిరి
ఏను జేసినదిది యేమైనఁ జేయ పూనిక ననిన నమ్ముని పుంగవుండు
విసతుఁడై మదిని భావించి భావించి | వనజనాభునితోడ వలనొప్పఁ బలికె :
'నెలకొని యిప్పుడు నీ మహామహిమ | లలర నేర్పడియె ; సమ్య గనుగ్రహమునఁ
జెప్పినయట్టి విశేషంబు లెల్ల దప్పక యెఱుఁగుదుఁ దలఁకను మదిని,
కప్పిన యీ రాదుగ్రహపు గర్వంబు | ఒప్సమిగాఁగ నీ కొసఁగంగ నాకు
జొప్పడి మున్న; భాసుర వచనముల | నిప్పుడు తేర్చితి వీవ శ్రీకృష్ణ ! '
అని పల్కి వెండియు ననియె: &quot;నీకరుణ | కనయంబుఁ బాత్రుండవైతి నిందులకు
నీ విశ్వరూపంబు నెఱిఁ జూపవలయు | శ్రీవనితాధీశ, సృష్టి ప్రకాశ !
&quot;
I
శ్రీకృష్ణుఁ డుదంకునకుఁ దన విశ్వరూపంబు చూపుట
1
అనుడు దయాళుఁడై హరి యర్జునునకు మునుపు చూపిన దివ్యమూర్తి చూసినను
జిఁగొప్ప ముదము భీతియు విస్మయమును | మఱి పెనఁగొనఁగ నమ్మాని హస్తములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ianqal35i1s0984te2u0swjt5sdi1jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220404</id>
    <revision>
      <id>574220</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము మొగిచి యెంతయు “ నమఃపురుషోత్తమాయ | జగతీధవాయ కృష్ణాయ తే. &quot; యనుచు (వనమాలి నిశ్చల భక్తి భావమునఁ) | గొనియాడి కొనియాడి కోర్కులఁ బొదలి &quot; యగణితక్రమరూప, హ...'</comment>
      <origin>574220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="0l6hjnx1kfbgo0wt6cau3o27nqosgw2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
మొగిచి యెంతయు “ నమఃపురుషోత్తమాయ | జగతీధవాయ కృష్ణాయ తే. &quot; యనుచు
(వనమాలి నిశ్చల భక్తి భావమునఁ) | గొనియాడి కొనియాడి కోర్కులఁ బొదలి
&quot; యగణితక్రమరూప, హరి, ముకుందాఖ్య, 1 నిగమగోచర, దేవ, నిపుణప్రభావ,
భావనాతీతవై భవ, నిత్యభావ, | భావజజనఠ, శోభనగుణాధార,
ధారాధ్ర నిభ దేహ, దైవతారాధ్య, వారిజనాభ నీ పరవిశ్వరూప
ముపసంహరింపు మత్యున్న తంబుగను, తపము ఫలించె నెంతయు నాకు. ” ననినఁ
బరమేశ్వరుండు వైభవలీల ననియె: 1 ' వరము గోరుము నీవు వసుమతిలోన '
ననవుడు “ సీమూర్తి యఖిలేశ, కంటి | ఘనముగా నింతటికన్న వరంబు
నరయంగఁ గలుగునే! యయినఁ జెప్పెదను. మరుదేశ మిట జలంబరయ దుర్లభము
జలజదళాక్ష, నిశ్చయముగా నెపుడు | సలిలంబు గలుగఁ బ్రసాదింపు నాకు. ”
CE
&quot;
అనవుడు శ్రీకృష్ణుఁ &quot; డట్ల కాకనుచుఁ | దనదు తొల్లిటిమూర్తి ధరియించి యనియె :
&quot; తఱమిడి నన్నును దలఁవంగ ననఘ! ॥ దొరుకును నుదకంబు తోడ్తోన ” ననుచు
వీడ్కొని చనియె నవ్విశ్వాత్మకుండు. వేడ్క మదంకుండు వెన నొక్కనాఁడు
దాహమై శ్రీహరిఁ దలఁప నవ్వేళ | నూహింప నెంతయు నొక్క చండాలుఁ
డక్క జంబుగ మాలినా
గుఁడై తిరిగి ॥ కుక్కలు చుట్టిరా గురు కార్ముకంబు
నఱిముఱిఁ బట్టి దిగంబరుఁ డగుచు | నెఱయ దేహంబున నీళ్లుగాఱంగఁ
గుఱిగా నుదంకుఁ గనొని యిట్టులనియె ! &quot;తేఱలక దప్సివోఁ ద్రావుమా జలము ”
ననపుండు ' నేనొల్ల' నని పల్కు టయును “వినుమ యుదంక, భావించి నీమీఁది
కరుణవాఁడను నేను గాదనకీవు। అరుదు మీఱఁగఁ ద్రావు. ” మనినఁ జండాలుఁ
గని యదల్చిన, వాఁడు గానరాకున్న, ముని వెఱగంది మ్ము విచారించి
* సరవి నీకపట ప్రచారంబు లెల్ల | హరి మాయలేగాని యన్యముల్ గావు.'
అని యని యూహించు నవసరంబునను। వనజాక్షుఁడే తేర, వరుస నమ్మాని
గనుఁగొని యిట్లనుఁ &quot; గంజదళాక్ష ! | విను నిన్నుఁ దలఁచిన సినమాలవాని
యొడలఁ గా జెడునీరు నొగిఁ ద్రావఁ దగునె! | ఆడర నీవరము బొంకయ్యె నేఁ&quot; డనిన
మఱియును హరిపల్కు &quot; మానీంద్ర, నీవు | ఎఱుఁగలేవైతివి; ఏను నీకొఱకు
సురపతి బ్రార్థించి సుధయడుగుటయు, I “ నరులకు నిచ్చుట నాయంబుగాదు
సమయంబు చేసెద సంయమికడకుఁ దమిని మతంగత దాల్చి యే నరిగి
ప్రీతునిఁ జేసెదఁ బ్రేమ దీవింప | నాఁ డొల్లకయున్న నర్థిమై వత్తు. ”
G
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0l6hjnx1kfbgo0wt6cau3o27nqosgw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220405</id>
    <revision>
      <id>574221</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారత ము ననుచు దేవేంద్రుండు నగుదెంచె; దాని కనయంబు నేడు సేయగవచ్చు నింక ! పొలుపుమీఱ వరంబు బొంకుగాకుండఁ ! దలకొని జలము నీతలఁచిన యపుడు &quot; జలదంబు నీమరుస్థలమున కొనఁగు. | మెలపుమ...'</comment>
      <origin>574221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="rptsud035t74fj2ub921r5biw4qgz17" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారత ము
ననుచు దేవేంద్రుండు నగుదెంచె; దాని కనయంబు నేడు సేయగవచ్చు నింక !
పొలుపుమీఱ వరంబు బొంకుగాకుండఁ ! దలకొని జలము నీతలఁచిన యపుడు
&quot;
జలదంబు నీమరుస్థలమున కొనఁగు. | మెలపుమీఱ నుదంక మేఘనామంబు
గలిగి యీయెడను మేఘంబులు దిరుగు. | నలి రేగి పలుమాఱు నన్ను దూరకుము,
పోయివచ్చెది. ” నని పుండరీకాక్షు: | దాయెడఁ గానరా కరిగె నెంతయును. ”
అని యిట్లు జనమేజయశ్రీ తీంద్రునకు ముని చెప్పెనని చెప్ప మోదించి మునులు
అసమాత్మ, తరువాత నైన వృత్తాంత మనునొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు
వారిజనాభ, శ్రీవత్సాంక, దేవ, ॥ గౌరీశ వినుక, లోకఖ్యాత చరిత,
దై తేయమర్దన, దైవతారాధ్య, । చేతో జజనక, నైష్టిక హృన్ని వాస,
మనమాని హృద్దేహ కలిశసందోహ | వినుత ప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ,
భక్త వత్సల, జగత్పావస, భుక్తి ముక్తిప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పాన ద్వి రేఫ
మగు' నాతుకూరి తిమ్మార్య తనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్రవర్య
రచితాశ్వమేధ పర్వమున నా శ్వాస | ముచితార్ధ యుతముగా నొక్కటి యయ్యె,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rptsud035t74fj2ub921r5biw4qgz17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220406</id>
    <revision>
      <id>574222</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము శ్రీ మహిళాధీశ, సృష్టి ప్రకాశ, సోమద్యుమణి క్షేత్ర, శోభితగాత్ర, జనమే జయునకు వైశంపాయనుండు ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె : “మనుజేశ, యప్పుడు మరు దేశమందు ఘనత రాశ్చర్...'</comment>
      <origin>574222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="b3qjiexo3pyvs5j1p3mzjm124x45itj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
శ్రీ మహిళాధీశ, సృష్టి ప్రకాశ, సోమద్యుమణి క్షేత్ర, శోభితగాత్ర,
జనమే జయునకు వైశంపాయనుండు ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
“మనుజేశ, యప్పుడు మరు దేశమందు ఘనత రాశ్చర్యంబు గాఁగ నుదంక
జలద మొక్కొక వేళ సరిఁ బుణ్యతిథుల | వలనొప్పఁ గురియు నవారి లీల.
అనపుడు జనమేజయావనీ విభుఁడు | మునినాథునకుఁ గేలు మొగిచి యిట్లనియె:
ఉదంకుని చరిత్రము
&quot;సొలవక హరి శపించుట కుత్సహించే | తెలియ నుందకుఁ; డేవిధమున నతని
కట్టిప్రభావ మోయనఘాత్మ, గలిగె కె | నెట్టన ” ననిన మునిశ్రేష్ఠుఁ డనియె :
కతలేల గురుభక్తి కతన సిద్ధించె! నతనికి నట్టి మహాప్రభావంబు.
తమగురుఁడైన గౌతమునకు సేవ | గొనకొని సేయంగఁ గొంతకాలమున
కతఁడు శిష్యుల కెల్ల నధిక వరంబు లతులిత గతినిచ్చి యాయుదం కాఖ్యుఁ
దలఁపక యుండు నత్తఱి నొక్కనాఁడు 1 కొలంది మీఱఁగ నుదంకుఁడు ప్రభాతమున
వంట కట్టియలకై వనమున కరిగి కంటగింపక వేణుగలయట్టి మోపు
గొని తెచ్చి జడ పెనఁ గొనియుండ వేగఁ | జని యెఱుంగక యంత సరసవృత్తి
వైవ నాజడ తెగి వసుధపైఁ బడినఁ దా వెన నందు సితచ్ఛవి చూచి
పనివడి తన వయఃపరిపాక మెఱిఁగి ఘనతర శోక సంకలితుఁడై యేడ్వ
గనుఁగొని యప్పుడా గౌతమ మునియు | ఘనముగాఁ దనమదిఁ గారుణ్యమైనఁగ
నయ్యత్రువులు తన యంజలిఁ బట్టఁ | జయ్యన నిజపుత్రిఁ జనుమని పలుక
నక్కన్యకామణి యంతటిలోనఁ | గ్రీక్కునఁ జని తన కరపుటంబునను
బోఁడిమిఁ బట్ట నప్పుడు హస్తయుగము | వేడిమి చూసిన విడిచె
తలర నమ్ముని శిష్యుల దగఁ జేరఁ బిలిచి | &quot; నలిరేగి నీవేల నలత పొందెదవు !”
అనవుడు నీ శిష్యు లందఱివిఁద ఘనముగాఁ గలిగిన కరుణ నామీఁద
లేదు గావున నుమ్మలింప కెట్లుందు ? ! నోదయానిధి !&quot; యని యొప్పుగాఁబలుకఁ
గరుణ దీపింప నాగౌతముఁ డనియె: &quot;పరికింపఁగా లేత ప్రాయమిచ్చెదను ;
145
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3qjiexo3pyvs5j1p3mzjm124x45itj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220407</id>
    <revision>
      <id>574223</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతము నెలకొని యధిక మనీష యిచ్చెదను; | జెలంగి నా కూతు నిచ్చెదఁ బెండ్లి గమ్ము. సరవి నీ తేజంబు సహియించి మెలఁగ | నరనుత, యీపద్మనయనకుఁ దక్క నొరుల కశక్య మత్యున్న తస్ఫూర్తి. 1 .....'</comment>
      <origin>574223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4524" sha1="muemdbve4cknbtpccb7u27utej89ubh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతము
నెలకొని యధిక మనీష యిచ్చెదను; | జెలంగి నా కూతు నిచ్చెదఁ బెండ్లి గమ్ము.
సరవి నీ తేజంబు సహియించి మెలఁగ | నరనుత, యీపద్మనయనకుఁ దక్క
నొరుల కశక్య మత్యున్న తస్ఫూర్తి. 1
...
***
తనరంగ నీతలోదరికి వేఱక్క ! తనులత చేసినఁ దగఁ బుట్టినట్ల;
ఎలమి తోడుత దోసమేమియు లేదు; ! మలయక నీవనుమానంబు దక్కు;
గావ నధర్మంబు గాకుండునట్లు । గా వరంబిచ్చితిఁ గన్య వరింపు
మీలోన, ” నని పుత్రికెంతయు వేగ | లాలికంబుగఁ దనులత యొండు నేయ
నాయుదంకుండును యావనలక్ష్మి పాయక దాల్చి యప్పణతి వివాహ
మయ్యొక్కనాఁడు మహా భక్తి తోడఁ !
జయ
&quot;
&quot;
గౌతము సన్నిధి నిలిచి
&quot; ప్రీతియెయ్యది మీకుఁ బ్రేమతోఁ దెత్తు | నాతత విస్ఫూర్తి. ” సనిన గౌతముఁడు
పలికె: &quot;దక్షిణ నీదు భక్తియె నాకు | వలవదు పొ. మ వదల ఇంతయును
మునిపత్ని కడ కేఁగి మ్రొక్కి ఇట్లనియె: | “ ననజదళాక్షి, నీ వాంఛితం బెద్ది ! ”
యనుటయు నా యహల్యయు ' మిత్రసహుని | వనితకుండలములు వలనుగాఁ దెమ్ము..'
అని యిట్లు పనిచిన నయ్యుదంకుండు | చనియె నప్పటికిని జతురత మెఱసి,
గౌతముఁ డాతనిఁ గాన కహల్యఁ | బ్రీతితో నడిగిన బింబోష్ఠి యతఁడు
&quot;
చనిన విధంబు నిశ్చయముగాఁ జెప్ప | విని దయాళుండుపై వెలఁదిని జూచి
సౌదాసభూపతి జనమాంసమునకు | మోదించు; నెట్లోకో మునిపతి ? &quot; కనిన
సమ్ముగ్ధ భయపడి “యతనికిఁ గీడు నెమ్మితో రాకుండనీనె రక్షింపు. ”
అనిన గౌతముఁడును &quot;నట్లేల వెఱవఁ గొనకొని కాచెదఁ గువలయనేత్ర ! ”
అని యూఱడించె; నట్లరిగి యుదంకుఁ | డొనర శూన్యాటవి ముగ్రమూర్తియును
దగ నర రక్తసిక్త తసుపు గలిగి | యగణిత శ్రమశక్తి నట్లున్న నృపతిఁ
జూచిన నాతఁడుఁజూచి యిట్లనియె: 1 “ పీచు నాఁకలిచేత ఇక్కడఁ గలదొ
యాహార మనుచుండ నరుగు దెంచితివి. బాహువిస్ఫూర్తియై భక్షణ గొండు. ”
ననిన నుదంకుండు నవని వల్లభునిఁ | గనుఁగొని ధైర్యసంకలితుఁడై పలికె :
“గురు కార్యమునకునై క్షోణీతలేశ! వరమతి నినుగాన వచ్చితి నేను.
గుఱిగారు హింసకు గుర్వర్ధపరులు ; 1 మఱచి యాడుదు రె ధర్మముగాని మాట!”
అనఁగ “నిన్నర్సించి రనిమిషుల్ నాకు ఘనతర లీల నాఁకలి దీర్ఘ&quot; ననిన
సయ్యుదంకుండును నట్లైన వినుము ! ఇయ్యెడ గురుకార్య మే నొనరించి
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muemdbve4cknbtpccb7u27utej89ubh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220408</id>
    <revision>
      <id>574224</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము వచ్చెద మగుడ నవశ్య ; మీపలుకు, | అచ్చుగా నిప్పుడు ననృతంబు గాదు. నీవర్థి కోట్లకు నిఖిలార్థ తతుబు | భావించి యిత్తువు పాత్రుండ నేను. గురులకుఁగాన...'</comment>
      <origin>574224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4444" sha1="ihrdsquwb2td7hq5vl8ihmx8o3uchf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
అశ్వమేధ
పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
వచ్చెద మగుడ నవశ్య ; మీపలుకు, | అచ్చుగా నిప్పుడు ననృతంబు గాదు.
నీవర్థి కోట్లకు నిఖిలార్థ తతుబు | భావించి యిత్తువు పాత్రుండ నేను.
గురులకుఁగాన నా కోరిన కోర్కి యరుదుగాఁ గావింతుకని వచ్చినాఁడ.
అనుటయు 'నీవేలు యర్థించి వచ్చి ! తేనఘాత్మ, చెప్పవే !' యని యడుగుటయుఁ
“దమితోడ నీ యింతి ధరియించు కుండ | లములకై &quot; యనిన భూరమణీశుఁ డనియె:
“నలి రేగి యొరుల ధనంబిచ్చువారు | గలరె! కుండలములు గా కెద్దియైన
నడుగుము నీ &quot; వన్న నా యుదంకుండు కడఁకతో నమ్మ హీకాంతున కనియె:
&quot;నీవు పుణ్యుండవు నినమిడి నన్ను | ద్రోవంగఁజాలవు; నవ్యవస్తు
వుల నొల్ల నే. ” సన్న సుర్వీశ్వరుండు (1) । &quot; తెలియంగ నేను బుత్తించితి ననుము;
వరుస సల్లదె తన్ని వాస దేశంబు ; సొరిదిమైఁ బొ,”మ్మని చూపిన నతఁడు
సద్దేవిఁ గని యంత నట్ల సేయంగ | ముద్దియపల్కు నిమ్ముల నానవాలు
దెమ్మనీ.” పనిపల్కఁ దిరిగి యుదంకుఁ | డమ్మహీపతిఁ గాంచి యాన వాలడుగ
నాతఁ &quot; జేగతి సేమమగునని తెలియఁ | బ్రీతిమై రా; దిది వెలిగాఁగ వేఱ
గతీయు లేదను పల్కు కమలాక్షికిచ్చు | నతులితాభిజ్ఞాన. ” మన సంతసిల్లి
మదయంతి కడకేగి మఱి తత్ప్రకార మదనుగాఁ జెప్పిన, సబ్జదళా
పరువడి పురుషుని పనుపదిగాన గురుతుగా నిచ్చి తత్కుండల ద్వయము
1
ఉదంకుఁడు మదయంతివలనఁ గుండలములఁ బడయుట
'గంధర్వు లురగులు ఖచరులు సురలు | బంధురోపాయముల్ ప్రబలంగఁ బోంచి
దీని హరింపంగఁ దివుఱు చుండుదురు 1 మానుగా నెప్పుడు మౌనీంద్ర తిలక !
ముద్రగా నెంగిలి పొరసిన వినుము | నిద్రించినను మఱి నేలపై నిడిన
'నవహరింతురు ; భక్తి నర్చించి తాల్ప | నపరిమికంబైన యర్థంబు గురియు,
ఆఁకలి నిర్వట్టు నగ్ని భయంబు ప్రాకట విషభూత బాధలు లేవు.
పెద్దవారలకును చిన్న నారలకుఁ | దద్దయుఁ బెట్టినఁ దగనమరుండు.”
అని చెప్పి మదయంతి యర్చించి మునికి । మనకుండలము లియఁ గడఁగి దీవించి
భూమిూళు పాలికిఁ బోయి హర్షమున | నా మహా లాభంబు నర్ధిమైఁజెప్పి
దీవించి యిట్లను &quot; దేవ, నీ వలనఁ | బావనాత్ముఁడ
నైతి భవ్యుఁడ నైలి.
మదయంతి కానహల్మణి నీవు చెప్సి తేది మహాగూడ మాయించి ఇప్పు
|
:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihrdsquwb2td7hq5vl8ihmx8o3uchf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220409</id>
    <revision>
      <id>574225</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.98 ద్విపద భారతము 1 వలయు న్యా &quot; కనిన భూపల్లభుఁడపుడు || నా ముని శ్రేష్ఠున కనియె: &quot;క్షితి దేవతలను బూజింతురు నృపులు | ప్రతిదిన ; మటుగాన బ్రాహ్మణ సేవ సేయంగ పెడతప్పు సిద్ధించి; దానిఁ | బ...'</comment>
      <origin>574225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="ho7466rgrhuv3x4vr6zx9kmk31lorvb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.98
ద్విపద భారతము
1
వలయు న్యా &quot; కనిన భూపల్లభుఁడపుడు ||
నా ముని శ్రేష్ఠున కనియె:
&quot;క్షితి దేవతలను బూజింతురు నృపులు | ప్రతిదిన ; మటుగాన బ్రాహ్మణ సేవ
సేయంగ పెడతప్పు సిద్ధించి; దానిఁ | బాయక దురితంబు ప్రాపించె నిట్లు ;
పుడమిలో భూసురపూజ దుష్కరము ; పెడమతిఁ గాదన్న వేళొండు లేదు.
గతి యని సంజ్ఞ యక్కమలాక్షి కేను । ధృతి మీఱఁ జెప్పి పుత్తెంచికి నట్లు
ఆకుండలము లిచ్చి యణఁచెదఁ గీడు | నీకతంబున నని నిఖిలైకపూజ్య ! ”
అనుచు సౌదాసుఁడు నమ్మహామాని | ఘనతర సన్నిధి కలిమిు సంప్రాప్త
మానసత్వంబున మహిమ దీపింపఁ, బూని యుదంకుఁ డా భూమిళు కనియె :
&quot;పొగడొంద నాపల్క పోహఁబు గాడు । మగిడి వచ్చెద నమ్ము మనుజేశ !” యనుడు
నతుల చిత్తము కృపాయ త్తమై యున్న సశనిఁ గనుంగొని యర్థి నిట్లనియె :
“అవనిలోఁ జంపెడియట్టి నాకడకు సవిరళతి వత్తురయ్య! మీ పెంపు
ప్రేమతోఁ జూచితిఁ బ్రీతుండనైతి. నా మదార్తిని (1) బాపి నన్ను రక్షింపు. &quot;
మనఁ బ్రసన్నుడై యయ్యుదంకుండు । మనుజనాయకుఁ జూచి మఱియు నిట్లనియె:
“ఏమిటనైన నరేంద్ర, సజ్జనుని । భూమిపై నొప్పమి పొందెనేనియును
మరలును వేగంబ; మమత గౌతముఁడు విరివిఁ జల్లని చిత్తవృత్తి నీమీఁదఁ
బరఁగీంచెఁ గాఁబోలుఁ బార్థివ చంద్ర ! | పురణింపఁగా నింకఁ బొందు సౌఖ్యములు. '
అని యట్లు దీవించి యతిదయతోడఁ ! దనదు హస్తమున నాతని మేను నిమిరి
పోయి వచ్చెదనని పొలుపుగాఁ జెప్పి యాయుదంకుండు చెయ్యనఁ గుండలములు
(ముడిచి కృష్ణాజినంబునఁ బదిలముగఁ | దడయక పోయి గౌతము నాశ్రమంబు
దరిసి ఫలోన్నత తరువర మొకడు |...
&quot;
గాంచి యాతలి పిల్లుగాఁగఁ గుండలము | లంచిత తరుశాఖయందుఁ దగిల్చి
కడుపడిఁ బండ్లేర గాలిచేఁ దూలి) పడుకొని కృష్ణాజినము నేలఁబడినఁ
గనిఁ యొక నాగంబు గ్రక్కున నెత్తి - 1 కొనిపోవ నాయుదంకుఁడు గాంచి డిగ్గ
సుతికి పాఱంగ, నాయురగంబు పుట్ట | తఱలక సొచ్చినఁ, దాపసోత్తముఁడు
గొనకొని కాష్ఠంబుగొని త్రవ్వఁదొడఁగ | నొనరంగ నందుకు ముర్విచలించె.
అంత నింద్రుఁడు విపుఁడై చనుదెంచి ! యెంతయు సతీనితో నిట్లని పలికె:
“వినుమ యీ కోలఁ ద్రవ్విన మాత్రముననె | యెనయఁ బౌతాళంబు నెట్లుచేరుదువు !
(సరవి(బాతాళ మిచ్చటికి సహస్ర | పరిమిత యోజన ప్రధితంబు నిజము)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ho7466rgrhuv3x4vr6zx9kmk31lorvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220410</id>
    <revision>
      <id>574226</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము కుండలద్వయము గైకొని పోయినట్టి దండిభుజంగంబు తక్షకుం. &quot; డనిన విని యాయుదంకుండు &quot;వేఁచెత్తుఁగడణి | ఘనముగా నాగలోకమునకుఁ బోయి, &quot; అనుచుఁ ద్రవ్యంగ సు...'</comment>
      <origin>574226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4435" sha1="51do6f1of8d5dr34n52ytertsy2kdyz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
కుండలద్వయము గైకొని పోయినట్టి దండిభుజంగంబు తక్షకుం. &quot; డనిన
విని యాయుదంకుండు &quot;వేఁచెత్తుఁగడణి | ఘనముగా నాగలోకమునకుఁ బోయి, &quot;
అనుచుఁ ద్రవ్యంగ సురాధినాయకుఁడు । పనివాడి మునిదృఢ భావం బెఱింగి
కలిశంబుగల వాఁడిఁగోలకు నిచ్చి | బల వైరినని చెప్ప భయమున వణఁకి
ఋల
&quot;
తెరువిచ్చె; మునీశ్వరుఁ డంతఁ | బొలుపు మీఱఁగఁ జొచ్చి భుజగలోకంబు.
ఈలీలఁ జొచ్చి మహిత బహురత్న! జాల దీధితిచేతఁ జాల బెంపొంది
యొనరంగ నట దశయోజనాయామ | మును, బంచయోజన ముఖ్యవిస్తార
కలితంబు నగు నొప్పుగలుగు తద్వార | విలసనంబును గని వెస నుడంకుండు
“పొందైన కుండలంబులు దుర్లభములు | సందేహమేటి కిచ్చట!&quot; నని చింత
నొంది విచారింప నొగి నంతలోన నందంద వచ్చోట నరుణముఖంబు
ధవళ విగ్రహమును ధవళవాలంబు | వివిధభంగులఁ గల్గి వెలుఁచునున్న
తురగ మమ్మాని శుద్ధురగతిఁ జూచి | “నరనుతీ, నాయపానము నూఁదుమింక
వినుతింప గర్హణవృత్తి నీమదిని | జొనుపకు ; తొల్లి భానురముగ నీవు
గౌతమాశ్రమమున ఘనతర భక్తిఁ | బ్రీతంఁగాఁ జేసితి పెనువుగా నన్ను.
కావున నీకు నా మనకుండలములు | వేవిధంబులఁ జేరు వెరవు చెప్పితిని.”
అనిన నుదంకుఁ డిట్లను: “నిన్ను నెఱుఁగ | నెCయ సేవించుట యేరీతి నాకు?
దెలుపవే!' యనవుడు ధృతిఁ దురంగంబు | నలవడ నెంతయు నతనితో ననియె :
&quot; మెరవడిగా విను మీగురుకేను గురుఁడఁ బావకుఁడ సద్గురుతరభక్తిఁ
బూజించితివి మహాద్భుతవృత్తి. ” ననిన | రాజిల్లి యాప్రకారంబు సేయంగ
-గురుతర హయరోమ కూపంబులందు నరుదుగా మనధూమమప్పుడు పుట్టి
కలసి పాతాళలోకంబెల్లఁ గప్పి | యలవడ నైరావతావాస మెల్ల
హాహారవంబుతో నాక్రమించుటయు సాహంసంబుడిగి యాసర్ప సంఘములు
భయమంది యట వచ్చిభక్తి నర్చించి | రయమున నతని కార్యం బెల్ల నెఱిగి
ధృతిఁ గుండలంబులఁ దెచ్చియిచ్చుటయు | నతఁడును వారిణో ననిచి యగ్నికిని
సరిఁ బ్రదక్షిణ నమస్కారముల్ చేసి | యరయంగ వేగంబ యరుదెంచి మించి
యాకుండలంబు లహల్యకుఁ బ్రీతిఁ | బ్రాకటగతి నిచ్చి భక్తితో
మ్రొక్కి.
25
......
ఆవిధంబున ఘనుఁడగు నుదంకునకు వావిరిఁ గృష్ణుండు వరమిచ్చి కదలి,
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51do6f1of8d5dr34n52ytertsy2kdyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220411</id>
    <revision>
      <id>574227</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము సురుచిరాలంకార శోభితంబైన పురము సొల్తెంచునప్పుడు నెల్లవారు రైవతకాద్రి యాత్రామహోత్సవము | గోవిందు రాకయుఁ గొనియాడుచుండి యెనయ నావేడుక యినుమడించినను ఘనతర సంతో...'</comment>
      <origin>574227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="odx2b0h257oc7tucf13f4vnl0ckv5sb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
సురుచిరాలంకార శోభితంబైన పురము సొల్తెంచునప్పుడు నెల్లవారు
రైవతకాద్రి యాత్రామహోత్సవము | గోవిందు రాకయుఁ గొనియాడుచుండి
యెనయ నావేడుక యినుమడించినను ఘనతర సంతోష
కలితాత్ములై ది.
దేవ దేవుఁడు వసు దేవుని నంత | దేవకి బలభద్రదేవుని మఱియుఁ
గలుగు బంధువులను గరమర్థిఁజూచి | వలను రెట్టింపంగ వందనాలింగ
మహిత నిర్మల వచోమహిమ సద్దోస్థి | విహరింప వసుదేవ విభుఁ డప్పుడనియె:
“ఉరుతర భారత యుద్ధవిధంబు | సరవి యాతాయాత జనములచేత
నింటిఁ; బ్రస్ఫుటముగా వినవలె.&quot; ననిన | దంట శ్రీకృష్ణుఁడంతట నిట్టులనియె:
శ్రీకృష్ణుఁ డందంకునకు భారతయుద్ధము తెఱఁ గెఱిఁగించుట
&quot; అది కడు విస్తార మది కడు చిత్ర | మది చెప్పఁ బెక్కు హాయనములు పట్టు.
కొంత చెప్పెద నది కురుకులం
బెల్లఁ | బంతంబు దీపింపఁ బదునొక్కడైన
యక్షోహిణీ సంఖ్యకయ్యెఁ ; బాండవులు | నక్షిణ సప్త సంఖ్యాక్షోహిణులకుఁ
గూడిరి ; యంతలోఁ గురువల్లభుండు | వేడుక దానికి వీరపట్టఁబు
తెలివితో దేవనదీ తనువున కలవడఁగాఁ గట్టి యని సేయు నెడను,
పార్థుండు తోడుగాఁ బరఁగి శిఖండి | యర్థమైఁ బోరాడి యవనిలో భీష్మల
బది దినంబులఁ గూల్ప, బాగీరథేయుఁ | డదనుగా నుత్తరాయణము గాకున్న
నది వచ్చునంతకు శరతల్ప | విదిత శయానుఁడై వెస నుండుసంత,
గురుఁడై
దు దినములు గుఱుతుగాఁబోరి 1 పరికించి యర్జును ప్రాపున ద్రుపద
తనయుచే ఘోరయుద్ధంబునఁ దెగియె. | ఇనజుండు గ్రీష్మమిహిర నిభుండగుచు
నలిరేగి రెండుదినంబులు చోరి ॥ బలభేది సుతం చేతఁ బడియె భూస్థలిని.
మఱునాఁడు శల్యుండు మహితవిక్రముఁడు | అఱిముఱి దివసార్ధ మంతకుఁ బోరి
బలవైరి ముఖ్య దిక్పాలురు పొగడఁ జెలరేఁగి ధర్మజు చేఁ దెగటారె.
మూలబలంబుతో మునుకొన్న శకుని | నాలోన సహదేవుఁడవన్నిపైఁ గూల్చె.
దుర్యోధనుఁడు తన తోడఁ బుట్టువుల | థై ర్యాక్యుఁడగు వృకోదరుఁడు చంపంగఁ
బలుచని మూఁకలోపల నుండ వెఱచి బలహీనుఁడై యంతఁ బాదచారమున
గదగొని పాఱి యొక్కఁడు నొక్క మడువు | నుదకముల్ స్తంభించి యుండెను దాఁగి.
పాండవులెఱిఁగి యుద్భట వృత్తిఁ బొదివి | దండిగా మర్మభేదములగు మాట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odx2b0h257oc7tucf13f4vnl0ckv5sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220412</id>
    <revision>
      <id>574228</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధపర్వము ; ద్వితీయాశ్వానము లాడి నొప్పించిన సంతలో వెడలి | పోడిమి భీముతోఁ బోరాడి యాడి గదచేత నూరు భగ్నంబయి కూలె. అదిచూచి గురువుతుం డా రేయి వచ్చి చెలరేగి పాండవ శిబిరంబు చ...'</comment>
      <origin>574228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="lzj2d8j5qpbp6al31g0h2kkrgpi1piz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధపర్వము ; ద్వితీయాశ్వానము
లాడి నొప్పించిన సంతలో వెడలి | పోడిమి భీముతోఁ బోరాడి యాడి
గదచేత నూరు భగ్నంబయి కూలె. అదిచూచి గురువుతుం డా రేయి వచ్చి
చెలరేగి పాండవ శిబిరంబు చొచ్చి | బలిమిమైఁ జతురంగ బలములఁ జంపె.
ఆరాత్రి యేనును నా పాండుసుతులుఁ | బోర నచ్చట లేమి
సత్యంబుగా నిట్టి సంగ్రామమునను | సాత్యకి యేను నిచ్చలుఁ బాండుసుతులు -
దక్క దక్కినవారు ధరణిపై బడి అక్కడఁ గృతవర్మ యాజ్రాణి కృపులు
మువ్వురు బ్రతికి రిమ్ముల యుయుత్సుండు । మవ్వంపుభక్తి తో రుముఁ గూడెఁ గాన
జనులు సన్నుతి సేయఁ జూవుకుఁదప్పి, &quot; ! అని చెప్పెఁ గాని యాయభిమన్యు చావు
***
......
తక్కక చెప్పువి తండ్రితో ననుచు | మక్కువ మూర్ఛిల్లి మఱి సుభద్రయును
బుడమిపై ఁ బడియె; నప్పుడు రోదనములు | కడు బెట్టిడంబయ్యెఁ ; గంజాక్షుఁడంత
వారల నూరార్చి వారణపురిని | అరయ నెంతయు నభిమన్యుఁ గూర్చి
తరళలోచన సుభద్రయు నుత్తరయాను । బరితాపమందంగఁ బడతి యాకుంతి
తీర్చిన విధమును, దెలియ బ్రాహ్మణుల | నర్చించి దానంబు లతన్ని పెక్కు
సేయుటయును, జెప్పి &quot;చింతిల్ల నేల | పాయక రణము సౌభద్రుండు చేసి
కర్ణాది వీరులఁ గలఁచి గారించి వర్ణింప రథికుల వసుధపైఁ గూల్చి
యనిమిషుల్ గొనియాడ నమరలోకమున కనయంబు నరిగే మీరడలంగ నేల&quot;
యని యని యూరార్చి యంబుజోదరుఁడు । తనరంగ నుచితవర్తనముల నుండె.
ఇట ధర్మజాదులు నిధపురంబునను | బటుతర విస్ఫూర్తి బంధు జనములు
కారు ప్రసంగానఁ దగ నభిమన్యుఁ చేరుకొన్నను మదిఁ బెంపెల్లఁ దక్కి
యుత్తర విలపింప నునిదశోకంబు | మొత్తంబుతో విని మొగిఁ బాండుసుతులు
వనట గూరినయంత వ్యాసుఁడే తెంచి | ఘనముగాఁ దగిన వాక్యముల నూరార్చి
తరబడి యశ్వమేధము ప్రసంగించి | యరుదు మీఱఁగ జేయుఁడనిన నెంతయును
దమ్ములఁ గనుఁగొని ధర్మనందనుఁడు శ్రీ సమ్మదం బెనఁగ నుత్సాహియై పలికె :
వ్యాసమహాముని వత్సలత్వమున। వాసిగా నాడిన వాక్యంబు లెల్ల
20638;
వను హీనవృత్తి యీభూమి. । యింటిలోపల ధనం బేమియు లేదు.
బాహ్మణధనము, హేమాద్రి | గమన ప్రకారంబుఁ గడుదుర్ల భములు.
అనపుడు పావని యమతనూభవునిఁ గనుఁగొని పలికె నుత్కంఠ దీపింప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzj2d8j5qpbp6al31g0h2kkrgpi1piz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220413</id>
    <revision>
      <id>574229</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 ద్విపద భారతము &quot; గొలిచి అభవుని శంకరు నఖిలలోకేశు | నిధి చర్మపరిధాను యాతని కరుణచే నఖిల భూతముల శాతత బలులిచ్చి యర్ధ మంతయును దెత్తము గా ” కన్న ధృతి ధర్మసుతుఁడు | అత్తఱిఁ బ్రియమంద...'</comment>
      <origin>574229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="jhj2o2p5ecx3s5s4hzyhr5pnfvn6ikp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
ద్విపద భారతము
&quot; గొలిచి
అభవుని శంకరు నఖిలలోకేశు | నిధి చర్మపరిధాను
యాతని కరుణచే నఖిల భూతముల శాతత బలులిచ్చి యర్ధ మంతయును
దెత్తము గా ” కన్న ధృతి ధర్మసుతుఁడు | అత్తఱిఁ బ్రియమంది యట్ల కాకనుచు
ధృతరాష్ట్రుకడకు సుస్థిరబుద్ధి నరిగి । సుతునిఁ దలంపుచు శోకించుచున్నఁ
గనుఁగొని ప్రీతితోఁ గరములు మొగిచి | వినతుఁడై యాశథ విన్నవించుటయు,
ననుమతి సేయ మహావైభవమునఁ | బనివడి యా కుంతిపాలికిఁ బోయి
యాగవిధానంబు కనుమతి వడసి ! భోగదేం వేద్రుఁడై భూవల్లభుండు
మన మొప్ప నాస్థాన మండపంబునకుఁ జనుదెంచి మిక్కిలి సంతోషమునను
రమణ యుయుత్సుని రావించి కార్య | మమర నెఱింగించి హస్తినాపురికి
రక్షగా నుండుము రాజసంబునను ! వీక్షింప నీకును విదురుండు తోడు. ”
అని నిల్పి బలముల నపుడు నాఁబనిచి | మునుమిడి సురవిశృ పూజలు జేసి
నవ్య మహేంద్రార్చనంబు లొనర్చి | భవ్యుడై యెంతయు బ్రాహ్మణోత్తములు
దీవింప మంగళస్థిర దివ్యతూర్య | రావముల్ చెలఁగంగ రథ గజ తురగ
నివహముల్ తమ్ములు నెఱిఁ దనవెంట | సవిరళ గతి రాఁగ యమతనూభవుఁడు
ధర గ్రక్కతిల నుచిత ప్రయాణముల | సరి నరణ్యాచల సాను దేశముల
గరిమతోఁ బెక్కులు గడచి హేమాద్రి । కరుదుగాఁ జేరి ధౌమ్యాదుల
విడిదలగా నొక్క విమల దేశమున | విడిసిన, సంతలో వేదజ్ఞుఁడైన
1
తోడ
వ్యాసుఁడు హిమవత్పర్వతముననున్న పాండవులకడకు వచ్చుట
సాత్యవ
లేయుండు చను దేరఁ గాంచి | యత్యంత భక్తితో నాధర్మను తంఁడు
తమ్ములుఁ దానును దగ నెదు రేఁగి । సమ్మదం బెసఁ గంగ సాష్టాంగ మెఱఁగి
“కర్తవ్యమెద్ది యోకరుణాఢ్య, నాకు | వర్తింప నానతీవలయు మీ. &quot; రనిన
నతఁ&quot; డెల్లి బూరెల్ల హకుఁబూజనేయ | నతులితంబుగ వలె; నగుట నీరాత్రి
తగ శుచీభూతులై దర్భసంస్తరణ | మొగిఁజేసి శయనించు టుచిత కృత్యంబు. '
అని నియోగించిన నట్లకాకనుచుఁ | దనరఁ జప్పరమున దర్భసంస్తరణ
మందుల నుండిరి యాగ సద్మమున | నందమైనట్టి పంచాగ్నులఁ బోలె.
అలవడ నీరీతి నారాత్రి గడపి । కలిత కల్యోచిత కార్యముల్ దీర్చి
వ్యాసమహాముని యనుప ధౌమ్యాది ! భూసుర సహితుఁడై భూతేశు నీకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhj2o2p5ecx3s5s4hzyhr5pnfvn6ikp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220414</id>
    <revision>
      <id>574230</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము కాలకంధరు నిత్య కల్యాణు నభవు నీలలోహితు భగ్గు నెమ్మితోఁ గొలిచి బహుగంధ పుష్ప ధూపములు దీపములు | బహువిధా పూప నూపములు శారములు మొదలగు ' నై వేద్యము...'</comment>
      <origin>574230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="3ejs5pjwvg82j0actbrhk75shkvp9mt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
కాలకంధరు నిత్య కల్యాణు నభవు నీలలోహితు భగ్గు నెమ్మితోఁ గొలిచి
బహుగంధ
పుష్ప ధూపములు దీపములు | బహువిధా పూప నూపములు శారములు
మొదలగు
' నై వేద్యములు సమర్పించి | యరుదుగా వేర్వేఱ సజలప్రమథుల
కును మాణి భద్రునకును గుబేరునకు । మునుకొని తక్కిన భూత యక్షులకుఁ
బూజ లొనర్చి యింపులు మీజ మాని | రాజనతంసంబు రమణ దీపింప
లీల నిధానస్థలికిఁ జనువంతఁ | జాల గంధంబుఁ బుష్పములు మాంసంబు
భూతతృప్తి యొనర్చి భుజబల ప్రాథి | నాతలంబునఁ ద్రవ్వి యర్ధమంతయును
బ్రకటించి ఘోటక భద్రమదేభ | శకటోష్ణ ఖర సహస్రములపై నెత్తి,
కలశముల్ పీఠముల్ కలపయు రోళ్లు | నలఁకులు రోకళ్లు నాదిగాఁ గలుగు
సకల వస్తువులెల్ల సరి వెంట రాఁగ సకలంక విస్ఫూర్తి నా వ్యాసమాని
యంతర్హితుండైన యవతనూభవుఁడు | సంతోషచిత్తుఁడై చనుదెంచు చుండె.
1
కృష్ణుఁడు బాంధవ యుతముగాఁ గరిపురికి వచ్చుట
అంత నక్కడ కృష్ణుఁ డంతకుమున్నె ! యంతకాత్మజుఁడు తన్నం పెడి వేళ
హయమేధ మఖమున కఖల బాంధవులు నయమొప్పఁ జెమ్మనినాఁడు గావునను,
మలయక యాతని మధురోక్తి, యూఁది బలభద్ర సాత్యకి ప్రద్యుమ్న సాంబ
సారణ కృతవర్మ చారుదేష్ణాది ! వీరులు గొల్వఁ బర్విన వేడ్కతోడఁ
దల్లిదండ్రుల యాజ్ఞఁ నగ నాసుభద్ర | నెల్లగాఁ దోడ్కొని యిభ
పురంబునకు
నురఁగా సప్పు డంధభూవిభుఁడు । తరుణి కుంతియును గాంధారీయు ననుప
విదుర సమేతుఁడై వెస యుయుత్సుండు | నెను రేగి శ్రీకృష్ణు నిటఁ దోడి తెచ్చె.
ఆరీతిఁ జనుదెంచి యంబుజోదరుఁడు ! వారక యవుడు దుర్వార వైఖరిని
ధృతరాష్ట్రునకును సుస్థిరభక్తి మ్రొక్కి | యతివ గాంధారికి నాకుంతి 'కెలమిఁ
బ్రణమిల్లి మఱి పెక్కు భంగుల నపుడు | గణుతింప నందఱఁ గౌఁగిటఁ జేర్చి
దీవించె ; నా బల దేవాదులెల్ల వావిరి నా పాండువనిత గావించు
సకలార్చనంబుల సంభృతాదరము లకలంక గతినొంది యంబుజోదరుఁడు
మహిమగా శోభిల్లు మందిరంబునను విహరింపుచుండిరి ; వెస సంతలోనఁ
బొంధుగా “నుత్తర పుణ్యగర్భమున | నందనుఁ డుదయించె నవ్య తేజమున ;
మెరవడి బాలుఁడు మృతజాతంఁ&quot; డనుచుఁ | దరమిడి రోదన
146
ధ్వనులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ejs5pjwvg82j0actbrhk75shkvp9mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220415</id>
    <revision>
      <id>574231</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద భారతము సాత్యకితోఁగూడ శౌరి యేతెంచి | యత్యంత శోకంబు నందుచున్నట్టి శాంతాజనంబులఁ గని దుఃఖపడఁగఁ | గుంతి యంతయును డగ్గుత్తిక నెట్టి తొడిఁబడి నాలుక తొట్రువడంగఁ, 1 గడువడి నప్పు...'</comment>
      <origin>574231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="c2fxhhrj5f3z4dxtxtro30pyboh6cbh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పద భారతము
సాత్యకితోఁగూడ శౌరి యేతెంచి | యత్యంత శోకంబు నందుచున్నట్టి
శాంతాజనంబులఁ గని దుఃఖపడఁగఁ | గుంతి యంతయును డగ్గుత్తిక నెట్టి
తొడిఁబడి నాలుక తొట్రువడంగఁ, 1 గడువడి నప్పు డక్క మలాక్షు కనియె :
“గతి నీవెగాని సద్ధతి మఱిలేదు | ఇతరంబు ; గురుసుతు నిపి. కాస్త్రవహ్నిం
జూడిన కతన నిచ్చోట నీ వేళఁ జోఁడిమి దక్కి యీవుత్తుండు నీల్లై.
బ్రతికింప నే కృష్ణ, భాగ్య వర్ధిష్ణు ! ! సతముని నురజన్లు ! నవ్యరోచిష్ణు !
గరిమ నష్ప్రప్రయోగము సేయువాఁడు। కరుణ మాఱఁగ నీవు గాచితినంటి
మనతతో సుత్త రాగర్భ సంజనితుఁ | బనివడి యదిగాన బ్రదికించవయ్య !
బాలు తోడిద నాకు బ్రదుకును ; సత్య | శీలుండు ధర్మజక్షితిపతీ యతిని
యనుజులుఁ బాంచాలి యాసుభద్రయును 1
***
బ్రదుక రన్వయమునఁ బాటించి చూడ ముదక ప్రదానంబు నొసఁగెడి వార
లెవ్వరు లేకు మహీస్థలిలోన, | మవ్వంపుఁ బ్రేమతో మాత్స్యసందనయు
నొకనాఁడు నీచేత నూరార్పఁ బడియె | సకలంక గతిఁ గావు ; మని భూమిఁబడినఁ
గుఁతీ నూరార్చి యాగోవిందుఁడెత్తే. అంతసుభద్రయు నతనితో సనియె:
&quot;కరువలి తనయుఁ గడఁగి యాద్రాణి | పరమాత్ర మెత్తఁ దత్ఫలము సంతంత
బరఁగ నర్జునుఁడుఁ దత్పత్నియుఁ గాంచి; | రిరవుగా నింక నే నేమందుఁ 1
గృష్ణ 1
నీ మఱందియును దా నెమ్మి నాకొడుకు - 1 పై మమత్వము
పెట్టుఁ; బరువడి మనుచుఁ
డీమెయి వమైన నేమిగాఁగలఁడొ !! నేమించి దానిని నీవ యెఱుంగు.
యమతనూభవుఁడును ననిలనందనుఁడుఁ | గ్రామమునఁ గవలు నేమని సహించెదరొ !
గరిమ నష్ప్రప్రయోగమున నీవపుడు | గురుసుతు నదలించి &quot; కుచ్చిత, నిన్ను
జెలఁగి మోహస్తునిఁ జేసెద ” వంటి ; వలవడ దాన నూఱడియుందు మేము.
అవనిలోపల నాశ్రితాభిరక్షణము | లవి నీకు నైజంబు లంభోరుహాక్ష !
మునుకొని యే నీకు మ్రొక్కి వేడెదను ఘనముగా నీబాలుఁ గాచి రక్షించు
మొప్పుగా భువనంబు లొక్క పెట్టునను | దప్పక మృతమైనఁ దగ బ్రతికింప
నేర్తువు వలసిన ; నీమహత్వములు | ఆర్తరక్షణ, చాల సత్యద్భుతములు ;
నేత్రోత్సవములును ; నీ మేనమఱఁది | పౌత్రుని బ్రతికించి బ్రతికించు మమ్ము.”
అనిన శోకము మాన్చి యతిదయ మీఱ | వనజాక్షుఁ డిట్లను : “ వగవంగ నేల !
46&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2fxhhrj5f3z4dxtxtro30pyboh6cbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220416</id>
    <revision>
      <id>574232</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసమ కృష్ణుఁడు మృతజాతుఁ డైన పరీక్షితు బ్రదికించుట 33 వలదు నే మీ పినవాని రక్షింతు | సొలక. &quot; యనిపలి. సూతికాగృహము కడ కీఁగునప్పుడు కలితపుష్పములఁ | బడగలఁ...'</comment>
      <origin>574232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4522" sha1="r0wbzr7nek0cvlvfm8sgi6megu5uvc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; ద్వితీయాశ్వాసమ
కృష్ణుఁడు మృతజాతుఁ డైన పరీక్షితు బ్రదికించుట
33
వలదు నే మీ పినవాని రక్షింతు | సొలక. &quot; యనిపలి. సూతికాగృహము
కడ కీఁగునప్పుడు కలితపుష్పములఁ | బడగలఁ బూర్ణకుంభ ముల లాజలను
బ్రాఁతిగాఁ బిచుమంద పల్లవముఖ్య | భూత నివారణ భూరివస్తువుల
సరవితోడుతఁ జికి త్సాద తక వృద్ధ పరిచారికలచేతఁ బరిపూర్ణ మైన
మందిరంబెంకయు మహనీయమహిమ నందనందనుఁడు నున్న తినిఱఁ జొచ్చె.
అంతక: మున్న చయ్యన పాండుసుతుల | కాంత శ్రీకృష్ణునిఁ గడచి తాఁ బోయి
శోకించు నుత్తరఁ జూచి “మోతరుణి! | శ్రీకృష్ణుఁడో తెంచె పలుకు.”
అనవుడు నుట్లైతీయగుచు సికీర్ణ | మన వేణియై మ్రొక్కి కరములు మొగిచి :
“భక్తార్తి పావుట పరఁగ నీవ్రతము | భక్తవత్సల, కృపఁ బాలింపవయ్య !
నీ మేనమనుమనినే ద్రోణనుతుఁడు భూమిలో నీరీతిఁ బొలియించువాఁడె!
పతిహీన యైనట్టి పాపాత్మురాలు | సుతుఁడు పోయిన నెట్లు క్షోణిలో బ్రదుకు!
వనజదళాక్ష పండు వచ్చిన బాలుఁ | బెనుపొందఁగాఁ జంకఁ బెట్టుక పోయి
మ్రొక్కింతునని యుంటి 'మొగినట్టి కోర్కి 1 గ్రక్కున విఫలంబుగాఁ జేసె ద్రోణి !”
అని యంత నిలువక యశ్రువులొలుకఁ దనయుని ఆనయూరుతలము పైఁ బెట్టి
వదలకెంతయు వాని వదనంబుచూచి | మదిరాక్షి యేడ్చుచు మఱియు నిట్లనియె :
“తనయ, లోకగురుండు దామోదరుండు | చనుదెంచి యుండ నిచ్చలు లేచిమ్రొక్క
పక్కటా! ధర్మజ్ఞుఁడైన తండ్రికిని | దక్కక పుట్టి యధర్మంబు తగునె!
ఎనయంగఁ గనువిచ్చి యీ కుంతిఁజూడు ; (తనయ, చూడు ముసుభద్రను; నన్ను జూడు”
మని వలవించుచు నాయన మూర్ఛ | మునిఁగి యొక్కింత సేపునకుఁ దెల్వొంది
తలఁకుచు నుండంగ దామోదరుండు | జలములఁ దగ నుపస్పర్శంబు చేసి
తనర ద్రౌణిప్రయుక్త బ్రహ్మశీర్ష | మను పేరుగల్లు మహాస్త్రంబు నప్పు)
దుపసంహరించి యత్యున్నతి బాలు | నపుడు శయ్యా తలంబందుఁ 'బెట్టించి
“ఎల్ల వారును జూడుఁ డీబాలు నిప్పు | డెల్లగా బ్రదికింతు నిధి నాప్రతిజ్ఞ.
ఎన్నఁడుఁ బగవాని యెడనైన బొంకు సన్నుతిగాఁగ నిచ్చలుఁ బల్కనేని,
సరవినెన్నడు సమర ముఖమునఁ గరమరుదారంగఁ గంపింప నేని,
పొందుగా నెన్నఁడు భూమి దేవతల యందును నధికప్రియంబు గల్దేని,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r0wbzr7nek0cvlvfm8sgi6megu5uvc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220417</id>
    <revision>
      <id>574233</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 ద్విపద భారతము 1 వాలాయముగ శ్వేత వాహనునెడను। లీల విరోధంబు లేకుందు నేని, వరుసఁ గంసాదుల వధియించు పెల్ల గురుధర్మమునకు నెక్కువ యయ్యెనేని, పరికింప నిశ్చలబ్రహ్మచర్యంబు | విరివి...'</comment>
      <origin>574233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4683" sha1="7d5dfzvhxr96an8ocnv05ci29txlukx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
ద్విపద భారతము
1
వాలాయముగ శ్వేత వాహనునెడను। లీల విరోధంబు లేకుందు నేని,
వరుసఁ గంసాదుల వధియించు పెల్ల గురుధర్మమునకు నెక్కువ యయ్యెనేని,
పరికింప నిశ్చలబ్రహ్మచర్యంబు | విరివిగా నాయందు వెసఁగల్గెనేని,
భవ్యుఁడ నేని యీబాలు సకిపుడు | నవ్యవిస్ఫూర్తిఁ బ్రాణము వచ్చుఁగాక,
అని యిట్లు శ్రీకృష్ణుఁ డాది దేవుండు వసజోదరుండు భూవరుఁ డర్థిఁబలుక
బాలుని మేనికిఁ బ్రాణమంతటను బోలంగ వచ్చినఁ బొడ లెనంగంబు.
కను విచ్చిచూచి 'పుంగా' యని యేడ్చె ! మనసిజజనకుని మహిమ యెట్టిదియొ !
అంతఁ గౌరవ
కాంత లానందమంది | కుంతీసమేతులై గోవిందు నీశుఁ
గృష్ణు నచ్యుతం హరిఁ గేశవు నభవు | జిష్ణు సప్తాశ్వరోచిష్ణు రమేశు
నభినుతింపుచు నుండ నాకాశవాణి | విభవాధ్యుడైన శ్రీవిష్ణుఁ గీర్తించె.
ఉత్తర సంతోషముప్పొంగ బిడ్డ ! నెత్తి యెయ్యన వచ్చి యిల జాఁగి
మొక్కఁ
గొనియాడి బాలునకును సవరత్న ఘనభూషణము లిచ్చి కడు వేడ్కతోడ
ధృతి నాత్మకులము పరిక్షీణమైన | వితత సంభవమున విలసిల్లెఁగాన
క్షితిలోవలను బరిక్షిన్నాముఁ డనుచు | నతనికిఁ బేరిచ్చె నంబుజోదరుఁడు.
జగతీశ, పాండవసంతాన మిట్లు | నిగమగోచరునిచే నెగడె; మీతండ్రి
యట నొక మాస వయస్కుఁడౌసంతఁ దటుకున మఱునాఁడు ధర్మనందనుఁడు
తమ్ములుఁ దానును ధనము లెత్తించి 1 యిమ్ములఁ గొనిరాఁగ, నెఱిఁగికృష్ణుండు
విదుర యుయుత్సుల వెసనియోగింపఁ | గదలి పట్టణము శృంగారించినపుడు.
తొలుకనే వీధులు తొడిఁదొడి నూడ్చి, | కలయంగఁ గస్తూరికలయంపి చల్లి,
పొలుపొందఁ గపురంపు ముగ్గులు పెట్టి, వెలఁది ముత్యంబులు వివిధరత్న ముల
బహువిధ తోరణపంక్తు లేర్పఱచి, మహనీయ పూర్ణ కుంభంబులు నిలిపి,
తరబడి కదళికా స్తంభముల్ మఱియు | సురుచిరాలంకార సుమహితస్ఫూర్తి
యలవడఁ గావింప హస్తినాపురము | జలజశత్రూదయ జలనిధిఁ బోలె.
ఆట మహాభక్తి తో నంబుజోదరుఁడు పటుగతి సాత్యకి బలభద్రముఖుల
తోడఁ ఖాండవుల నెదుర్కొన వారు వేడుక తోడుత విభవ మింపెసఁగల
బురము ప్రవేశించి పొలుపు దీపించి గరిమతో ధృతరాష్ట్రంఁ గాంచి తల్లులకుఁ
బ్రమదంబు లొనరించి ప్రాభవస్ఫూర్తిఁ | గమలాక్షుఁడును దారుఁ గనకాసనములఁ
గూర్చుండి సత్కథాగోష్ఠి వర్తించి | పేర్చి యాలోన సంప్రీతి రెట్టింపఁ
I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7d5dfzvhxr96an8ocnv05ci29txlukx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220418</id>
    <revision>
      <id>574234</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము &quot; 25 3 దగువారిఁ గాంచి యత్యద్భుత మోద | మగు భవజ్ఞనకుని యాకథ చెప్ప నీరజనాభు నానేక భంగులను గూరిమి తోడుతఁ గొనియాడియాడి గుఱుతుగా విహరింపఁ, గొన్నిది...'</comment>
      <origin>574234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="2fhtyuj5o7x24mjritf9dynlsdrg89q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
&quot;
25
3
దగువారిఁ గాంచి యత్యద్భుత మోద | మగు భవజ్ఞనకుని యాకథ చెప్ప
నీరజనాభు నానేక భంగులను గూరిమి తోడుతఁ గొనియాడియాడి
గుఱుతుగా విహరింపఁ, గొన్నిదినముల కరయ సాత్యవ యుఁడరు గాంచి
హరి సమేతముగఁ జయ్యన నెదురేగి | విరివిగా నర్ఘ్యాది విధులఁ బూజించి
పొలుపుగా సగ్గోష్ఠ్మిఁ బొద్దుపుచ్చుచును | బలికె నమ్మునితోడఁ బాండ వాగ్రజుఁడు
వలనొప్ప: “ దేవ, భవత్ప్రసాదమునఁ గలిగిన యర్థంబు గలితాశ్వమేధ
మున నుపయోగంబు పొందఁ గోరెదను, । మనసు ప్రీతిగ ననుమతి యీవె. యని
సంతోష చిత్తుఁడై సంయమీంద్ర వరుఁ | డంత నిట్లని పల్కె హయమేధ మఖల
పాతకహరము శోభనలీలఁ జేయు, | మాతత విస్ఫూర్తి. ” ననిన మోదించి
సకల సంభారముల్ సరగునఁ గూర్చి విశసిక వదనుఁడై వివిధంబులైన
మహిత స్రుక ధ్రువ ముఖ్య మఖసాధనములు | సహజ హేమమున . నిచ్చలు నొనరించి
జయ మొప్ప సర్వలక్షణములు గలుగు | హయముఁ జూపినఁ జూచి యావ్యాసమౌని
యను రాగచిత్తుఁడై హయమిది యోగ్య | మనుపమ స్ఫూర్తులు; సమరేంద్రసుతుఁడు
క్షితిలోన దీని రక్షింప నర్హుండు, ప్రతిదినంబును గల రాష్ట్రమంతయును
నకులుండు భీముఁ డున్నతిఁ బ్రోచువారు | అకలంకమైన గృహాదికృత్యములు
నకులానుజుఁడు భక్తి సడ పెడు వాఁడు ప్రకటలీలల. &quot; సని పలికిన యంత
39
యజ్ఞాశ్వ రక్షణంబునకు ధర్మజుఁ డర్జును నియోగించుట
&quot;
నమ్మహీవిభుఁ డప్పు డర్జునుఁ జూచి 1 “ నమ్మిక హయరక్షణంబు సేయంగ
నితరుల కలవియే యింద్రతనూజ ! | మతిమంతుఁడవు శౌర్యమహితుండ నీవు
అలవడ నిట్టి కార్యమునకై పోయి | వలనొప్ప సకల భూవరులకు నెల్ల
క్షితి హయమేధ దీక్షితుఁడనై యేను జతురత నుండుట చయ్యనఁ జెప్పి,
తడయ ఇంతయు నిరోధము గాక యుండ | నడపుము తెగకు మన్నా
&quot; యని చెప్పి
యనిలజుఁ గవల నయ్యయి కార్యములకుఁ | బనిచి తక్కినవారిఁ బనుల కేర్పఱచి
యంధ భూవల్లభు సనుమతి మఱియు | గాంధారి యాజ్ఞయుఁ గడఁగి యా కుంతి
సమ్మతియును గాంచి సతోష మెసఁగఁ | గ్రన్నన మఖదీక్ష గైకొని విభుఁడు
కృతమతి దండంబుఁ గృష్ణాజినంబు | నతులితగతిఁ బూని యఖిలభూషణము
లలవడ ధరియించి యంత్ర సందీప్త | కలితాగ్నియును బోలెఁ గనుపట్టియుండె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fhtyuj5o7x24mjritf9dynlsdrg89q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220419</id>
    <revision>
      <id>574235</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారత ము ఇట విజయుండును సేపు దీవించి పటుతర గాండీవ పాణియై కదలి య యశ్వరత్నంబు ననుసరింపంగఁ | బాయక వృద్ధులు బాలురు సతులు లోనుగాఁ బఱ తెంచి లోలత నతని | పై నెయ్యములర సంభావించి...'</comment>
      <origin>574235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4290" sha1="n0a2qjc2ra41i78ei3doy6c574igwjz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారత ము
ఇట విజయుండును సేపు దీవించి పటుతర గాండీవ పాణియై కదలి
య యశ్వరత్నంబు ననుసరింపంగఁ | బాయక వృద్ధులు బాలురు సతులు
లోనుగాఁ బఱ తెంచి లోలత నతని | పై నెయ్యములర సంభావించి పొగడి.
రివ్విధంబున మీఱి యేవగ్గలించి 1 కవ్వడి యాతురంగము వెంట నడవ
నది ప్రదక్షిణముగా నవనీతలంబు | వదలక తిరిగి పావనలీల సంత
నుత్తరముఖముకై యొగిఁ బోయి పోయి | యత్తఱిఁ జరియింప నా దేశ మందు
గర్వంబు మీఱఁ ద్రిగర్తే శు సుతులు పర్వి ఘోటకమును బట్టంగఁ దలఁచి
రయము దీపింపంగ రథములు దోలి | భయ మేమియును లేక పఱ తేరఁ జూచి
తమయన్న యానతిఁ దలఁచి యర్జునుఁడు। మమతతో రాజకుమారుల కనియె:
&quot;విశ్వంబులోవల వినుఁడు ధర్మజుని | యశ్వమేధమునకు నపశృతి నేయ
నత్యంత పాతకం; బదియునుగాక నిత్యంబు నిూరును నేసును గూడి
మాడియుండుట మేలు ; మామీఁద నిట్టి | జాడలు నల. ” దన్న సహియింప లేక
త్రిగర్త దేశాధీనతులర్జునుఁ దలపడుట
1
ధైర్యాధ్యుఁడగు శూరతముని పుత్రుండు మార్యవర్మండను క్షోణీశ్వగుండు
తమకు సగ్రణిగాఁగఁ దఱుముచు రాఁగ | మమతీ నర్జునుఁడును మఱియు నిట్లనియె :
&quot; సరసుఁ డై నట్టి యజాత శాత్రవుఁడు | తురగంబు రక్షింపఁ దుది నంపు నపుడు
ఉర్విలో భారత యుద్ధంబునందు । సర్వ భూమీశులు చచ్చిరి మున్నె ;
వరమతి బాలుర వధియింపఁ గాదు. | సరస కృపాస్ఫూర్తిఁ జరియింపు ; మఱియు
హయమున కడ్డమై యరుదెంచి రేని | ప్రియ వాక్యములు పల్కు ప్రీతితో ; ననిన
మాయన్న వాక్యముల్ మదిఁ దలపోసి | ధీ యుక్తి మీమీఁదఁ దెగకున్న వాఁడ,
చల మేల తొలఁగుఁడు చాటి చెప్పితిని | అలరఁ బ్రాణములు ప్రియంబులు గావొ !”
అని పల్క నిలచక యా సూర్యవర్మ | మన బాణవృష్టి పైఁ గప్పినఁ జూచి
యెనయంగ నెంతయు నెఱ్ఱని నగవు | తన మోముదమ్మికిఁ దపనుండు గాఁగ
శరముల ద్రుంచి నిశాత బాణములు | పరఁగింప నతనికి బాసట గాఁగ
నేపుతోఁ.
: దమ్ముఁ డయ్యిన కేతువర్మ | చాపమెక్కిడి మహాసాహస స్ఫూర్తి
గాండీవిపై సంత మన బాణవృష్టి | నిండింప బెదరక నిష్ఠురాష్ట్రముల
ఘనత నాతని నొదుఁగంగ నేయుటయుఁ | దనరంగ నాతని తమ్ముఁడై నట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0a2qjc2ra41i78ei3doy6c574igwjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220420</id>
    <revision>
      <id>574236</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; ద్వితీయాశ్వానము 32 ధృతవర్మ మిక్కిలి తీళ్ల నారాచ | తతుల నియంగఁ బృథాశనూభవుఁడు మెచ్చి రధివర్య మీఁద నేయకయ ! గ్రుచ్చిన బాణముల్ ద్రుంప, వెండియును ' బలు నారసంబులు పయ...'</comment>
      <origin>574236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="m1r5x7yxojwe6nn9a8slqqrng0clgmb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; ద్వితీయాశ్వానము
32
ధృతవర్మ మిక్కిలి తీళ్ల నారాచ | తతుల నియంగఁ బృథాశనూభవుఁడు
మెచ్చి రధివర్య మీఁద నేయకయ ! గ్రుచ్చిన బాణముల్ ద్రుంప, వెండియును '
బలు నారసంబులు పయిప నేయఁ, దొలఁగళ వానిని దునుకలు చేసి
ప్రసరి విధములఁ బది తూపులేయఁ దిరముగా ధృతవర్మ తీవ్రబాణములఁ
జెల గేఁగి కరము నొచ్చిన ముష్టి సడలి కలయఁ జోద్యంబుగా గాండీవమిలను
బడిన నాధృతవర్మ బలమెల్ల నార్చె. కడువడిఁ జేయంగఁ గల యోధులెల్ల
నక్కు మాగోత్తము నవలకుఁ ద్రోచి | పెక్కువిధంబులఁ బ్రీతి నిట్లనిరి :
“తఱలక యింద్ర కోదండంబు రీతి | మెఱయు గాండీవ మి.
మ్మిదినిఁ
కంటికే చండ విక్రముఁడు గాండీవి ! దంట తనంబునఁ దమయన్న ధర్మ
తనయు వాక్యములను దారుణవృత్తి | యును సాహసముఁ జూవ నొల్లఁడు గాక,
గిరికొని నిక్కము కినుక వచ్చినను వఱల నెవ్వారు నిల్వం గలరు!
1
మనమందఱముఁ గూడి మహనీయ మహిమ | పెనుపొందఁగా నొక్క పెట్టున విజయు
నాక్రమింపఁగ పలె. &quot; ఇవి చుట్టు ముట్టి | విక్రమంబులు చూప వివ్వచ్చుఁ డడరి
1
కొందఱఁ బొరిగొనెఁ గొందఱ నేసెఁ గొందఱఁ గారించెఁ గొందఱఁ జించె.
కొందఱ భంజించెఁ గొందఱఁ ద్రుంచే! నందంద యీరీతి నందఱఁ జంవ
నగణితంబైన శౌర్యముచూచి యవరి మొగిఁ ద్రిగర్తానీకములు నలుగడలఁ
బాఱి &quot; యోపార్థ, నీ పంపు సేసెదము ; 1 కూరిమితోఁ బనిగొమ్ము మమ్మిపుడు,
శరణాగతార్త రక్షణ, కృపామూర్తి! పరమ సత్కీర్తి, శోభన గుణవర్తి !”
నీ
అనిన నారలఁ జూచి యాక్రీడి పలికె : ! &quot; వినుఁడు ప్రాణంబులు వెనఁ గాచికొనుఁడు
పరఁగ నావించినపని నేసి మిగుల | గరిమ తోడుత
గలిగి మనుండు
వెఱునకు;&quot; డని పల్కి వేగంబు మీఱ | నఱిముఱిఁ గడలెనం. దంతఁ గ్రమమునఁ
బొలుచు ప్రాగ్జ్యోతిష పురవరంబునకు నెలమితోఁ బోయిన నెఱిఁగియాలోన
భగదత్త తనియుండు బాహుగర్వమునఁ | బగగొని యశ్వంబుఁ బట్టుగఁ, జూచి
వినుతింపఁ బార్థుండు విల్లెక్కు పెట్టి పెనఁచి వాలమ్ములు పెక్కే యుటయును
- అవ్వజ్రదత్తుండు హస్తి పై నెక్కి 1 నివ్వటిల్లెడు బాణ నికరంబునే
సె.
ఏసిన నవిద్రుంచి యింద్రనందనుఁడు | వాసికి నెక్కు తీవ్ర ప్రదరములు
నిగిడింపఁ, గోపించి నెఱి వజ్రవత్తుఁ డగణిత క్రమశక్తి వస్త్రంబు లేయఁ
గవగూడి మిడుతల కదువులరీతిఁ | గవిసిన నగ్ని శిఖలఁ బోలునట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1r5x7yxojwe6nn9a8slqqrng0clgmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220421</id>
    <revision>
      <id>574237</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '35° ద్విపద భారతము యమ్ముల గమిచేత సవి రూపునూపి | సమ్మద వృత్తిమై శక్రనందనుఁడు &quot;కరుల షవతులను ఖండించివైచి ! తురగ సందోహంబుఁ దోడ్తోన దునిమి రథములఁ జెండి సారథులఁ జక్కాడి రధికులు భంజ...'</comment>
      <origin>574237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4526" sha1="tfyltg27wiayf2m41orrl8p2nwen6jo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;35°
ద్విపద భారతము
యమ్ముల గమిచేత సవి రూపునూపి | సమ్మద వృత్తిమై శక్రనందనుఁడు
&quot;కరుల షవతులను ఖండించివైచి ! తురగ సందోహంబుఁ దోడ్తోన దునిమి
రథములఁ జెండి సారథులఁ జక్కాడి రధికులు భంజించి రయము దీపింపఁ
గంక పత్రమ్ములు గాలిఁబోఁజేసి, । కంకటంబులు త్రెంచి కాహళుల్ గొట్టి
పడగలు నేసఁ జించి పటహముల్ వచ్చి, గొడుగులు నుగ్గాడి కుంచెలు విఱిచి,
హరిభక్తుఁ డఘముల నణఁచిన భంగి | నరుదుగా వినతుల నవనిపై గూల్చె.
కూల్చిన, మిక్కిలి కోపించి పరుల | వ్రాల్చె నుర్వర మీఁద వజ్రదత్తుండు,
మఱియును గినుకతో మదహస్తివిఁద | గిరికొని గిరిభేది గిరులపైఁ బోలెఁ
గులిశ సన్నిభమైన ఘోర బాణములు | బలిమి నసంఖ్యలు వరగించి యార్చి
పవమాన మొగి మేఘ పటలంబు:బోలెఁ గవిసిన బలములఁ గవియంగఁ దోలి
పృథుతర శంఖంబు పేర్చి పూరించి | ప్రథన నిష్ఠుర వీరభటుల నుగ్గాడి
పరిఘ తోమర గదాప్రాస కుఠార శర కుంత తోమర చక్ర కోదండ
కరవాల ముద్గర క్రకచాడులైన గురుతరాయుధములు గుదులుగా గ్రుచ్చి.
ఇందువంశ వతంస, యేసు చెప్పుదును । బొందుగా శతమఖ పుత్రునితోడఁ
జెలిని దీపింపంగ దిననద్వయంబు | నలిరేగి యుగ్రరణం బొనరించె.
మఱునాఁడు మిక్కిలి మహిమ దీవించి | వఱలు శౌర్యంబున వజ్రదత్తుండు
పేర్చి యార్చి కడంగి బీభత్సుమీఁదఁ | గార్చిచ్చుఁ బోలెడి కాండంబు లేసి
యాతపత్రము ద్రుంచి హయములఁ గూల్చి | కేతనం బగలించి గిరికొన్నయలుక
నూతునిఁ బడ నేసి జోడు దెరల్చి । శాతబాణముల జర్జరితంబు సేసి
నవ్వుచు నా యిండ్రనందనుఁ జూచి | నివ్వటిల్లెడు పేర్మి నెగడ నిట్లనియె :
&quot;ఏను గల్గఁగ నీకు నెందుఁ బోవచ్చు!! మానుగా వృద్ధుఁడు మాతండ్రిగాన
సమరంబు లోపల సాహసస్ఫూర్తి | సమసె నీతోఁ బోరి జగతిలో మొన్న.
ఆరీతివాఁడనే! యక్కటా! చూడు | మారయఁ బో రెడ.&quot; నని యెదిరించి
యెలమితోడుత సెలయేర్లు వాఱంగ ! మలయు శైలమువోలె మదముగాఱంగఁ
గనుపట్టు నట్టి యఘనతరగజముఁ | జననిచ్చి, మృగరాజ నాన్ని భుండైన
దివిజేంద్ర సుతునిపై దీవ్రత మారి, సవిరళ గతివచ్చె. నదియు ఘీంకార
మయ్యిన, దానిఘన శీకరములఁ | బొలుపు మీఱంగ సంబుదము సలిల
&quot;ఛారలఁ బొదలిన ధరణీధ్ర మనఁగ ! నారూఢితో నొప్పి నాఫల్గునుండు..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfyltg27wiayf2m41orrl8p2nwen6jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220422</id>
    <revision>
      <id>574238</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము 1 గజ మీట్లు మిక్కిలి గవియంగ నంత | భజన దీపింపంగ భగదత్త సుతుఁడు చటుల బాణంబులు సంధించియేయ నట వర్జునుండు ననల్ప కోపమున దంభోళియును బోలు తన నారసము...'</comment>
      <origin>574238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="8wy0fwl0h3mlm6lojw7ddqx9v34cskt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
1
గజ మీట్లు మిక్కిలి గవియంగ నంత | భజన దీపింపంగ భగదత్త సుతుఁడు
చటుల బాణంబులు సంధించియేయ నట వర్జునుండు ననల్ప కోపమున
దంభోళియును బోలు తన నారసమునఁ గుంభిని యగలంగఁ గొనియేయుటయును,
శాతరాటోపరావంబు మీఱ | భద్రనాగము గూలెఁ బర్వతాకృతిని.
కూలిన యంకటఁ గుంభిని నున్న బాలునిఁ జూచి కృపాస్ఫూర్తి మెఱయ
సురలోకనాథునిసుతుఁడు మాధుర్య | భరిత వాక్యముల నుద్భటముగాఁ బలికె:
“క్షితి సశ్వమేధ దీక్షితుఁడైన ధర్మ | సుతుఁడు హయము వెంటఁ జొప్పడ నన్ను
బుత్తెంచునప్పుడు ' భూపాలవరుల | మొత్తి చంపకుము సమ్ముదితులఁ జేయు,
మనిశంబు నీదు పెంపెను పుష్పమునకు నొనర నా పంపుసేయుటయె సౌరభము. ”
అని పంపెఁ గావున ననను, మీమీఁదఁ | గినుక లేశము లేదు; కృతఃృత్యుడైన
యమ తనూజాతుని యాగంబునకును విమల వైభవములు వెలయంగ నీవు
శోభితంబుగఁ జై త్రశుద్ధపౌర్ణ మికిఁ | బ్రౌభవంబొప్ప నీ బాంధవ శ్రేణిఁ
గూడిర,” మ్మని పల్కి కువలయాధీశ !! వేడుక గుఱ్ఱము వెను వెంట సరిగె.
అర్జునుఁడు సింధు దేశాధీశుల నోడించి యజ్ఞాశ్వమును మరల్చుట
అదియును సింధు దేశావర్తి యైన 1 వదలక తొల్లింటి వైరంబు దలఁచి
రమణతో భారత రణ హతులైన | తమిగలయట్టి సైంధవ యోధపరుల
పుత్రపౌత్రులు మహాద్భుతవృత్తి మాజీ | గోత్ర విశుని కొడుకుపై రేగి
కలిత సహస్ర సంఖ్యలు రథికులును బలిమిమై నడవంగఁ బంకంబు మెఱసి,
తనరంగ వరుణాంబుదంబులు వఱలి 1 ఘనమైన నెత్తురు కండలు గురిసె;
మనలక కడిమిుమై మార్తాండ బింబ | మసితారుణచ్ఛాయ యయ్యె; నుల్కములు
రాలంగఁ దొడ్డఁగె; మర్వర సంచలించె, నాలోన నర్జును నట చుట్టుముట్టి
మెఱయు వాద్యంబులు మిన్నంది మ్రోయ, నఱిమఱిఁ జెల రేగి యార్చుచుఁ దఱిమి
వివ్వచ్చు మీఁదను వివిధ బాణములు | దవ్వుగా నేనీ సంభ్రమ మొప్ప మఱియు
బిరుదు నామంబులుఁ బేరులుఁ జెప్పి పరశు తోమర శూల పట్టిన భ్రకచ
కరవాల కుంత మొద్గర గదాప్రాస, |
***
*
దీధితుల్ బూఱంగఁ దివిరి పోరాడ | నా ధనంజయుఁడును నతిదాహ మడకం
గరము బెండుగుటయు, గాంధీన మవుడు ధర్మఁదఁ బడియె నోధరణీకలేశ!
147&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8wy0fwl0h3mlm6lojw7ddqx9v34cskt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220423</id>
    <revision>
      <id>574239</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము అనిమిషుల్ మునులును నప్పుడు శోక | మున నాకసంబున మూఁకలుగట్టి రయమొప్ప నర్జున జయకాంతులగుచు నియతి శుద్ధి వహించి నిపుణత అఁ బరికింప శౌర్య ప్రభావ యుక్తముగఁ | దరమిడి మ...'</comment>
      <origin>574239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4618" sha1="ngali93gomtkruu7av7paz7wn0wjlkq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
అనిమిషుల్ మునులును నప్పుడు శోక | మున నాకసంబున మూఁకలుగట్టి
రయమొప్ప నర్జున జయకాంతులగుచు నియతి శుద్ధి వహించి నిపుణత అఁ
బరికింప శౌర్య ప్రభావ యుక్తముగఁ | దరమిడి మంత్రసాధన పరులైరి.
అంత సంతటిలోన సమరేంద్రతనయుఁ | డెంతయు డెస్పిరి యేపు దీపించి
గాండీవ మంతటఁ గరమునఁ బట్టి | చండ సాయకముల శత్రులు బెదర
నేయుచుఁ ద్రోయుచు నిభముల హరులఁ బాయని రథికులు భటసమూహములఁ
గూలంగఁ గొట్టుచుఁ గుంభిని వణఁక నాలంబు సేయుచు సంకటఁ బోక
యరదముల్ చక్కాడి యశీముఖి మఱియుఁ దురగంబులను జెండి దోర్లీల మెఱసి
కరుల నుగ్గాడి యుక్కట భటోత్తములు | శరశరాసనములఁ జక్కువగా నటికి
జోదుల శాతుల శూరవర్యులను మేదినిపైఁ గూల్చి మిన్నక కదీసి
సకల బలంబులఁ జంపి యవ్వేళఁ బ్రకటించి మించె బీభత్సు నామమున.
అంత దైశ్యము నొంది హత
శేష శైన్య। మంతంతఁ బోవక యర్జును సంతఁ
జలమునఁ జూచి మాత్సర్యాన మగుడఁ జెలఁగిన, తమయన్న చెప్పినయట్టి
వచనంబు లూహించి “ వలదు మీరేల | పచరించి నాబారిఁ బడియెదరకట!
మేదినిలోపల మీకుఁ బ్రాణములు | చేఁడయ్యెనే! పొండు చేష్టలు మాని, ”
అని పల్క నిలువక యరదముల్ దోలి | ఘనముగాఁ బైఁబడఁ గడఁగ, నర్జునుఁడు
నవ్వుచుఁ జెల రేగి నానాశరములు నవ్వీరులను ద్రుంప సంతలో నెఱిఁగి
పరువడి దుశ్శల పౌత్రాన్వితముగ | సురలోక నాథునిసుతుఁ గొనవచ్చె.
&quot;
T
వచ్చి తాఁ గన్నీళ్ళు వదనంబు నిండఁ | జెచ్చెర దుఃఖించి చెలఁగి యా పౌత్రుఁ
జూపి యిట్లనియె : “ నోసుగుణాఢ్య, కావు మేపుతో సీబాలుఁ డిలలోన నీకు
నల్లుని సుతుఁ &quot; డన్న నర్జునుఁ డనియె: 1 “నెల్లూ నాయల్లుఁ డెచట నున్నాఁడు ?
చెప్పవే ! ” యనుడు నచ్చిగురాకుఁబోఁడి | తప్పక దేవేంద్రుతనయున కనియె :
CC విను మాత్మ జనకుండు వెస రణస్థలిని | అసమ, నీచేఁ జచ్చుటది విని మిగుల
వనరుచు నిట శోకవార్ధిలో మునిఁగి | వెనుకొని నీరాక వినుచు బిట్టులికి
ప్రాణముల్ విడిచె నీపట్టున. ” ననుచుఁ | ద్రాణ లేశము లేక ధరణిపై వ్రాలి
తెలిసి శోకంబున ధృతి దిగవిడిచి | తలవాంచియున్న
యాతనిఁ జూచి యనియె :
&quot;రమణతోడుతో ధార్తరాష్ట్రుల కీడు, । కొమరొప్ప సైంధవు కొరగామి మదిని
దలఁప కీ బాలుని దయతోడఁ బ్రోవు | వలనొప్ప నాశ్రితవత్సల ! &quot; యనుచు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngali93gomtkruu7av7paz7wn0wjlkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220424</id>
    <revision>
      <id>574240</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము నా బాలకునిఁ జరణానతుఁ జేసి | | ప్రాబల్య మెడలంగ భయభ క్తి తోడ &quot;శరణు గాండివపాణి, శరణుకిరీటి, | శరణు కౌరవబలచయ వనదహన, I &quot; ტი శరణు భేచరమాని సంస్తూయమాన, | శ...'</comment>
      <origin>574240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="ofdpfv9dhm4fvb5ik58cl5qq69rfj59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
నా బాలకునిఁ జరణానతుఁ జేసి | | ప్రాబల్య
మెడలంగ భయభ క్తి తోడ
&quot;శరణు గాండివపాణి, శరణుకిరీటి, | శరణు కౌరవబలచయ వనదహన,
I
&quot;
ტი
శరణు భేచరమాని సంస్తూయమాన, | శరణు శరణ్య, యోనార్డినహాయ!
కృవనన్ను రక్షించి కీర్తిధర్మములు | విపులముల్ నేయుము విమలాత్మ!&quot; యనినఁ
గలయంగఁ జిత్తము గలఁగియు రాచ | కులమదిగాల్చనే కోప మేమిటికి ?
అనితలంపుచు నతఁ డాయింతితోడ | “ వినుము రారాజు దుర్వృత్తి కల్మషుఁడు
గొనకొని యేసును గొఱగాను నిజము ; 1 ఎనయంగ మాచేత నింతలు ప్యు.”
ననిపల్కి. యూరార్చి యతివమస్తకము | తనవక్షమునఁ జేర్చి తగఁ గుస్తరించి
“వగవుమానుము పొమ్ము వనజదశాక్షి ! | తగవొప్ప ” నని యంపెఁ దద్దయుననుచు
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపించె నని చెప్ప వెండియు మునులు
అనఘాత్మ, తరువాత నైనవృత్తాంత | మనునొప్పఁ జెప్ప వేయని పల్కుటయును
వైకుంఠనాథ, శ్రీవనితాసనాథ, కాళోదరాధిప గ్రైవేయ వినుత,
సగుణ నిర్గుణరూప, సత్యప్రదీప, నిగమగోచర, కృష్ణ, నీరజనాభ,
నారాయ ణాచ్యుత, నరక సంహార, ధారాధ్రనిభ దేహ, దైవాతారాధ్య,
భక్తవత్సల, జగత్సావనమూర్తి, ముక్తి ప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పానద్విశేష
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్ర పర్య
రచితాశ్వమేధ
పర్వమున నాళ్వాస | ముచితార్థయుతముగా నొప్పి రెండవది,
I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ofdpfv9dhm4fvb5ik58cl5qq69rfj59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220425</id>
    <revision>
      <id>574241</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము శ్రీ సర్వ భూధర శ్రేష్ఠ నివాస, | వాసవార్చితకృత్తి వాస సంస్తుత్య, ఘనమాని హృద్దేహ కలిత సందోహ | విరుతప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ! జనమేజయునకు వైశంపాయనుఁడు | ఘనతతో భారతకథ...'</comment>
      <origin>574241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3881" sha1="16wgy11wvm6givs0283w8bze1x4qynp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
శ్రీ సర్వ భూధర శ్రేష్ఠ నివాస, | వాసవార్చితకృత్తి వాస సంస్తుత్య,
ఘనమాని హృద్దేహ కలిత సందోహ | విరుతప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ!
జనమేజయునకు వైశంపాయనుఁడు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
&quot;ఆరీతి దుశ్శల |
ననిపి యర్జునుఁడు | పౌరుష విఖ్యాతిఁ బరఁగి యెంతయును
మన రథారూఢుఁడై కడఁక దీపించి | యనుదినయాత్ర నయ్యశ్వంబువెంటఁ
దారుణ్య 'మొప్పారఁ దారామృగాను | సారి యైనట్టి యీశ్వరుఁడును బోలెఁ
లోవుచునుండె ; నప్పుడు ఘోటకంబు | వావిరి గిరులును వనములుఁ గడచి
మలయుకంతటిలోన మణిపూరపురము | సొలవక చొచ్చినఁ జూచియంతటను
బరఁగ నాపురియేలు బభ్రువాహనుఁడు । వరమతిఁ దమతండ్రి వచ్చుటెఱింగి
సవినయంబుగ నార్యజననమేతముగ నవిరళగతి వచ్చి యతని పాదముల
కతి భ క్తి మ్రొక్కిన నమ రేంద్రసుతుఁడు । ప్రతిమాఱ నాదరింపకయున్నఁ జూచి
పొసఁగ సనాదరంబునకుఁ గారణము వసుమతి నెఱుఁగని వాఁడు గావునను
సవిచారుఁడై యున్న సవ్యసాచియును : భవదూరుఁడైన యబ్బాలుతో ననియె:
“విరివి యాగమునకై విడువంగఁ బడిన తురగరత్నముఁ జూచి తందిఁ బట్టిగాక
జగతిలోపల సాధ్వసము గలయట్టి | జగతివల్లభున కీ జగములు గలవే!
యీమెయి, సీ గుణహీస! పొ.”మ్మనిన | నేమియుఁ బలుకక యింటికి మరలి
చనుచుండ నీవార్త సరగున దివ్య | ఘనబోధమున భుజంగమ రాజతనయ
గాంచి పాతాళంబు గ్రక్కునవెడలి | వంచింప కాబభ్రువాహనుకడకుఁ
జనుదెంచి, “యేను విజనని నాగేంద్ర | తనయ నులూచిని దద్దయు నీకు
హితవు చెప్పఁగఁగోరి యేఁగు దెంచితిని. | వికత విక్రమూఢి వెలయంగ వినుము
మెలపుతోడుత నేఁడు మీయయ్యవనుపు | తలకొను మది రాజధర్మమెంతయును;
రణ మొనరింపు శౌర్య ప్రభావమున | గుణవంతుఁడైన యక్కురుస త్త మునకు
నిదియె మేలొనరించు నేల రామనము వదలకు.”మన్న నవ్వనితకు మ్రొక్కి
&quot;తల్లి, యీ యానతీఁదగునమ్మ నీకు ; | నెల్లగాఁ దండ్రితో నిట ననిసేయ
I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>16wgy11wvm6givs0283w8bze1x4qynp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220426</id>
    <revision>
      <id>574242</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధవర్వము ; తృతీయాశ్వాసము కేను వచ్చితిని; నన్నెలమితో నీవు | ధీనిత్య విస్ఫూర్తిఁ దెలిసితి; వతఁడు నావిధంబున నన్ను నవమతి చేసెఁ; | గావున నొనరింతుఁ గడఁగి యుద్ధంబు.” బభ్రువాహ...'</comment>
      <origin>574242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4420" sha1="bn38q11zn1v871zgw98sdhez6vfru3o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధవర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
కేను వచ్చితిని; నన్నెలమితో నీవు | ధీనిత్య విస్ఫూర్తిఁ దెలిసితి; వతఁడు
నావిధంబున నన్ను నవమతి చేసెఁ; | గావున నొనరింతుఁ గడఁగి యుద్ధంబు.”
బభ్రువాహనుఁ డర్జునుని దాఁకీ మూర్ఛితుఁజేయుట
అని పల్కి తనదు గృహంబున కంత | వనజాక్షి బుచ్చి దీవన లెల్లఁ బడసి
వెలయ సాధన సమన్వితమైనయట్టి ॥ కలిక రథంబెక్కి గ్రక్కు సమరలి
కృత మతితో హింస కేతువు మెఱయ | నతులితాశ్వమునకు నడ్డపడంగ,
సవ్యసాచియుఁ జూచి సంతోష షమెనఁగ | నవ్య శౌర్య మన నున్నతి నెదుర్కొనియె.
అమరు లాకసమున నా యోధపరుల సమరంబు మిగుల నాశ్చర్యంబు నయఁ
గనుఁగొను చుండంగఁ గడఁగి యర్జునుఁడు | తన నారి సారించి తనయుని మీఁదఁ
బొరిపొరిఁ బుంఖాను పుంఖంబు గాఁగ | శరవృష్టి గురిసినఁ జలియింప శతఁడు
నవ్వుచు నవిగ్రుంచి నాలుగస్త్రములు | వివ్వచ్చుపై నేయ వెనఁ గిరీటియును
నడుమునే ఖండించ వలి నాతఁ డెఱిఁగి 1...
...
గురుబాణ వర్షంబు
యడరి బీభత్సుండు నాత్మనందనుని యడలఁ బెన్నెత్తురు లుబ్బనేయుటయుఁ
బరువడి బెదరక బభ్రువాహనుఁడు। తిరముగా నరునిపైఁ దీవ్రాస్త్రకోటి
పరఁగింపఁ గొనియాడి బెల్లంబువింట | నిరవుగా సంధించి యేసిన, నతఁడు
నడుమన ఖండించి నాలుగస్త్రములు | వడిఁ బార్థుమీఁదను వైచిన, వ్రాలి
విల్లూఁతగా నిల్చి వేగంబె హల్ల : కల్లోలముగ నార్చి మనతరాష్ట్రములు
నిగిడించి “బంటపై నిలువంగ వలయు 1 నగణిత క్రమశక్తి” ననివల్క సవ్వి
శాత సాయకములు శతసహస్రములు | అతని దేహ మల్లాడంగ &quot;నేసి
ంబు గురిసిన యంత॥ సరగున నవలీలఁ జక్కుగా నఱికి
మఱియు నారసము భీమంబుగాఁ దొడిగి | యజములుఁ గోపించి యతనిపై. నేయ,
విడువక యది బాఁకి నీవున వెడలఁ | బడియె భూస్థలి మీఁదఁ బాకారిసుతుఁడు,
పదవడి యాలోన బభ్రువాహనుఁడు | అడరి మున్నేసిన యట్టి బాణముల
న య న్నఁ ద్రెళ్ళె. | బలమరి యీరీతిఁ బుతుల్ వడిన
విని శోక ముప్పొంగ వేగ నులూచి | తన వెంట రాఁగఁ జిత్రాంగద యపుడు
చనుదెంచి యాసవ్యసాచినిఁ గొడుకుఁ గనుఁగొని మూర్ఛిల్లి కడఁకతోఁ దెలిసి
యా యులూచిని జూచి “ యక్కటా! యిట్లు 1 పోయెనే! నీకతంబునఁ బ్రాణవిభుఁడు ;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bn38q11zn1v871zgw98sdhez6vfru3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220427</id>
    <revision>
      <id>574243</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి ప ద భార త ము ఏమియు నెఱుఁగని యీచిన్న వాని | వేమఱు బోధించి వెన సంపఁ దగునె! తిరముగా నీవు పతివ్రతామణివి ; | తరమిడి ధర్మంబు తప్పంగఁ దగునె! ఏమి కారణమున నిట్లు చేసితివి ? ! భామరో పు...'</comment>
      <origin>574243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="rv9n7zrdajbiejbd1skf5l6rn5qtz6e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వి ప ద భార త ము
ఏమియు నెఱుఁగని యీచిన్న వాని | వేమఱు బోధించి వెన సంపఁ దగునె!
తిరముగా నీవు పతివ్రతామణివి ; | తరమిడి ధర్మంబు తప్పంగఁ దగునె!
ఏమి కారణమున నిట్లు చేసితివి ? ! భామరో పుత్రునిపై నాకు నడలు
లవలేశమును లేదు లలితుఁడై నట్టి | ధవుఁజూచి పొక్కెదఁ దప్పక వినుము.
బలవంతుఁడై నట్టి బలవైరి సుతుఁడు | తలకొని నీదెస తప్పుచేసినను
మనసునఁ బెట్టక మహనీయ కలిత | మన కృపామహిమలఁ గాచి రక్షింప
కెలమితో నాథుని నేయంగఁ బనిచి | చలములో నాతని చావు చూచియును
పగపు లేశము లేదు వామాక్షి, నీవు | జగతిలో మిక్కిలి సాహసి వగుదు.
సీమని యడలుదు! నేమందు నిన్ను | భామ, నా నోముల ఫలము గాఁబోలు ! &quot;
అని పల్కి ప్రాణేకు నటఁ జేరఁ బోయి కనుఁగవ బాష్పాంబు కణములు దొరుఁగ
నురమును వదనంబు నొగి మోఁదుకొనుచు నరవింద నేత్ర యిట్లని ప్రలాపించె :
“హానాథ, హానాథ, హరిహయతనయ ! | సీ నవ్యశౌర్యంబు నేఁడెందుఁ బోయె!
కాంపిల్యవతిఁ బట్టి ఖండించి నట్టి | పెంపును దెంపును బీర మంద
రమణీయ మత్స్యయంత్రం చేసినట్టి | సమధిక శ్రమశక్తి సమసెనే నేఁడు !
గాంధారీ తనయుని గంధర్వుఁడేచి | బంధించి కొనిపోవ బలువిడిఁ దాఁకి
విడిపించి పుచ్చిన విక్రమ స్ఫూర్తి | పుడమిలో నీరీతిఁ బొలిసినే నేఁడు!
హరుతోడఁ బోరిన యట్టి సాహసముఁ, బురుహూతుపురినుండి పొలుపు దీపించి
కాలకేయాది రాక్షసులఁ బెక్కండ్ర | సాలంబు లోపల నణఁచిన పేర్మి,
గోగ్రహణము నాఁటి గురు శౌర్య మహిమ | నగ్రేనకత మహాహవమునఁ జెలఁగి
యారూఢి దుర్యోధనాదుల నెల్లఁ | బోరిలో నణఁచిన పొలు పెందుఁ బోయె!
నన్ను మన్నింపుకు నాథ, నీ విపుడు | కన్నడింపఁగ నేల కనువిచ్చి చూడు.
రవణించి హయము కడ్డంబు రాకుండ | నవిరళగతి మీఱ నాగితి ; వింక
గరము దీపింప సగ్రజుని మఖంబు | అరయంగ నిపుడు వమ్మయి పోవకుండ
లెమ్ము తరంగంబు లీల రక్షింపు | నమ్మితి.” ననుచుఁ బన్న గవుత్రిఁ జూచి
“సుతుఁ డెట్టు లుండనీ చొప్పు దీపింపఁ బతిని రక్షింపఁగ భావ్యంబు నీకు.
సరవితోఁ బెక్కండ్ర సతులఁ బెండ్లాల పురుషులకును దగుఁ; బొలఁతు లీతెరువు
నను మోదమున నైందు నడవరే యోర్చి, మనమున నెఱిఁగి యమ్మనుజేంద్రతిలకుఁ
బరికించి యిప్పు డే బ్రదింపకున్న | సరవిఁ బ్రాయోప వేశన మాచరింతు. ”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rv9n7zrdajbiejbd1skf5l6rn5qtz6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220428</id>
    <revision>
      <id>574244</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; అశ్వమేధ పర్వము తృతీయాశ్వాసము అని పల్కి భర్త పాదాంభోజ యుగము | తన మస్తకము సోఁకఁ దగఁ బ్రణమిల్లి యాసీనయై యుండ నంతటిలోన | వాసిగా నా బభ్రువాహనుఁ డెలమిఁ దెప్పిఱి లేచి యత్తెఱవ నీక...'</comment>
      <origin>574244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4431" sha1="37t4rceoftut359soosmyndxlvlvavu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
అశ్వమేధ పర్వము తృతీయాశ్వాసము
అని పల్కి భర్త పాదాంభోజ యుగము | తన మస్తకము సోఁకఁ దగఁ బ్రణమిల్లి
యాసీనయై యుండ నంతటిలోన | వాసిగా నా బభ్రువాహనుఁ డెలమిఁ
దెప్పిఱి లేచి యత్తెఱవ నీక్షించి | తప్పకిట్లనియె : &quot; మాతల్లి యెన్నఁడును
వనట పొందదు నేఁడు వైరి వర్గములు | నినుఁడు మందును బోలె నిలఁ బరిమార్చు
నీ మహాబలుఁ జూచి యిట్లు దుఃఖింప | నీ మెయిఁ గనుఁగొంటి నేఁ బాతకుండ &quot;
నని విలాపముచేసి యర్జునుతోడఁ | జను దెంచినట్టి యజ్ఞ తురంగమమును
వలగొను సయ్యాజ్ఞ వల్క్య శిష్యాది | కలిత భూసుకులను గనుఁ గొని వచ్చి
'యాగ హయంబునకై వీర లేమి | యాగమవిధులు సేయంగల వారొ !
పార్థుఁడీరీతిని బడియున్న వాఁడు వ్యర్థంబుగాఁ దండ్రి నణఁచినయట్టి
పాపి కేవిధమునఁ బాయు నీ దోష ! ! మేపార నింక నే నేమిసేయుదును !
సొలవగ యిమ్మహీశుని కపాలమునఁ జెలఁగి భిక్షాకావృత్తి వేయంగవలయుఁ!
గాక వేఱక్కటి గలుగునె యకట! ఈకర్మగతి నాకు నెలమిఁ బ్రాపించ.”
నని యులూచినిఁ జూచి “ యజ్ఞాశ్రీ, నీవు | పనుప మాతండ్రిని బండనంబునను
విగత జీవునిఁ గాఁగ వేగఁ జేసితిని; | జగతిలోపల నీవు సంతసంబందు
మిఁకఁ; దండ్రిఁ జంపిన యీదురాత్మునకు | సకట! యీ ప్రాణము లని ప్రియమగునె !
సరవితో నాతఁడుచనిన సద్గతికి |నగు గంగ నగుఁగాక. ” యని యుగ్గడించి
స్థావర జంగమ శతులార, మీరు | భావించి విన్యుడని పన్నగపుత్రి
వినఁ జెప్పి వ్రతనిష్ఠ వేవేగఁ బూని | “తనరంగ నేఁడు మాతండ్రిలేకున్న
నరుదారఁగా నిప్పుడందలుఁ జూడ | సరవిఁ బ్రాయోపవేశన మాచరింతు,
ధరణిలో వీరవధంబు పాపంబు | వరుస నెక్కుడు రాజవధ మంతకంటె;
తనరంగ వినుమడి ధార్మిక వధయు; జనక వధంబు నిశ్చయ మింతయనుచుఁ
గొలఁది పెట్టగ రాదు కుంభిని లోన; ! వెలయంగ నీరీతి వీరుండు రాజు
ధార్మికుండును నైన తండ్రి వధించు | కర్మికి నిట్టిదె గతి. &quot; యని పలికి
G
ఉలూచి సంజీవనమణిచే నర్జును బ్రడికించుట
మానవ్రతస్థుఁడై మఱి తెంపుచేసి
తానుఁ దల్లియు నున్న తఱిఁ, బాఁపనెలఁది
మదిని సంజీవనమణిఁ దలంచినను అది భుజంగమపుత్రి హస్తంబునందు
నిలిచిన, సంతలో నేర్పు దీపింప వలనొప్పఁగా బభ్రువాహను కనియె;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>37t4rceoftut359soosmyndxlvlvavu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220429</id>
    <revision>
      <id>574245</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము &quot; విజయుండు చచ్చునే వేఁదురులార ! | భజనతో దేవ తాపతి చేతనైన. ఈయెడ నితనికి నేనొక్క ప్రియము ॥ నియంగఁ గోరియే చేసితి నింత. మీకు నెఱింగింతు మిన్నక వినుఁడు । ఆకృష్ణుఁడున...'</comment>
      <origin>574245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="e1we6mtoijpk5h3zftl8cokrlr97wqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
&quot;
విజయుండు చచ్చునే వేఁదురులార ! | భజనతో దేవ తాపతి చేతనైన.
ఈయెడ నితనికి నేనొక్క ప్రియము ॥ నియంగఁ గోరియే చేసితి నింత.
మీకు నెఱింగింతు మిన్నక వినుఁడు । ఆకృష్ణుఁడును దివిజాధీశసుతుఁడు
`నేకమై విహరించు; నితని తేజంబు | నాకవల్లభుఁడును సలి నార్పలేఁడు.
ఒలసి మీ కండ్రితో యుద్ధంబు సేయు | తలఁపు పుట్టించితిఁ దద్దయు. ” ననుచు
మణిపూర పురపతి మహిళ హస్తమున | మణియికి యిమ్మహామహుని దేహమున
మోపునీ నశవుడు ముదము రెట్టింప। నాపార్థతనయుండు నట్లని సేయ
లీల నర్జునుఁడును లేచి కూర్చుండి | యాలోనఁ గనువిచ్చి యందఱఁజూచి
యతి మనోహరముగా నాత్మనందనుని మతిమీఱఁగా 'సేమనూ ! యన్న నతఁడు
వినయ సంభరితుఁడై వేడ్కతోఁ బాద 1 వనజంబులకు మ్రొక్కి “వరశౌర్యధామ !
పనివడి నీదు కృపావీక్షణమున కొనకొని సర్వంబు కుశలంబె &quot; యనిన
మఱియు నిట్లని పల్కె: &quot; మహితాత్మ, నీవు | అఱిమఱి నా చెప్పినట్ల యుద్ధమున
కరుగు దెంచితివి; యీ యఖిల జనముల ....
మొగములయందెల్ల ముదము నచ్చెరువు | పగపును దోఁచెడీ ; వనిత యులూచి
చిత్రాంగదయు నేల చేరిరిచ్చటికి ? | చిత్రంబుగా ; నాకుఁ జెప్పునీ.&quot; వనిన
నతఁడుఁ జాఁగిలిమ్రొక్కి హస్తముల్ మొగిచి | యతుల విస్ఫూర్తిని నహిసుతీఁజూపి
&quot; యంతయు మాతల్లి నడుగుఁడు మీరు | చింతింపవలదన్నఁ జేడియఁ జూచి
&quot;కలికి! నీరాకకుఁ గారణంబేమి? వలనొప్ప నీట బభ్రువాహనుమీఁడ
నాదేస మది ప్రసన్నంబైన యదియె! | మోదంబైయిప్పు ! డిమ్ములఁ దనూభవుఁడు
నేను జిత్రాంగద యేమైననీకుఁ బూనిక నపరాధముల నెఱుంగమిని
నతులిక గతులఁ జేయము గదా!&quot; యనిన | నతనిఁ గనుంగొని యల్లన నవ్వి
ఉలూచి యర్జునునితో వసువుల కోసప్రపాదముల నెఱిఁగించుట
“సలినాప్త నిభ తేజ, నాథ, నీయందుఁ గలుగునె నేరమి ఘననీయతా
తాత్మ !
చిత్రాంగదయుఁ గీడు సేయ దెన్నఁడును పుత్రుడు మిక్కిలి పుణ్యవంతుండు.
కినియకు చెప్పెదఁ గృతకృత్య, నీవు ! వినుముయుద్ధంబున వేగంబె భీష్ముఁ
బరఁగి శిఖండి సెప్టెంబుగాఁ జంపి 1 తరయంగ నట్టిది యధిక పాఠకము,
దానికి నిష్కృతి తగ నొనర్ఫకయె | మానుగా దేహ మిమ్మహి వీడి తేని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e1we6mtoijpk5h3zftl8cokrlr97wqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220430</id>
    <revision>
      <id>574246</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము చలమొప్ప నరక వాసమునకుఁ బోవ 1 వలయుఁ గావున నిట్లు వచ్చి చేసితిని. అది యెటులంటేని యవనీశ, వినుము । చదురొప్ప నొకనాఁడు సఖులతో గూడి మందాకినీ వారి మజ్జ...'</comment>
      <origin>574246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="g9yxc0990azvd6s1pv9nluwts1zmdmo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
చలమొప్ప నరక వాసమునకుఁ బోవ 1 వలయుఁ గావున నిట్లు వచ్చి చేసితిని.
అది యెటులంటేని యవనీశ, వినుము । చదురొప్ప నొకనాఁడు సఖులతో
గూడి
మందాకినీ వారి మజ్జనంబాడ | నందంద పోవంగ నచ్చటికంత
వరమతితోఁ గూడ వసువులే తెంచి | యురవడి మీఱంగ నొక్క రేవున నే
చొచ్చి తీర్థములాడ సురనదితోడ వచ్చు గానిట్లని &quot; రఖలైక జనని!
గాండీచధరుఁడు శిఖండి ముందఱఁగ 1 దండిగా భీష్ముని ధరణిపై తూల్చి
యనృత జయమునందె ; నట్టియర్జునుని | దనరంగ శాప సంతాపితుఁ జేయ
వలె” నని పలుక దేవనదియు నాని | కలవడ నొడఁబడ, నట్టివాశ్యములు
విని తక్షణంబున వేగండె నేను జనకువ &quot;కెఱిఁగింప, సరగున నతఁడు
భయమునఁ జనుదెంచి భక్తిపూర్వమునఁ | బ్రియములు రెట్టింపఁ బెక్కు భంగులను
వసువులఁ బ్రార్థింప వారంతలోన | విసువక కోపంబు విడిచి యిట్లనిరి :
&quot;పార్థుని సూనుండు బభ్రువాహనుఁడు | పార్థుని నటఁ బట్టి
బాయక శరములఁ బరువడిగల్పఁ | ఔయు నీ దోషంబు పన్న శాధీశ &quot;7
అనవుడు మాతండ్రి య త్తెఱంగెల్ల | వినిపించె నాకును విశదంబుగాఁగ.
అది గాన బభ్రువాహనుఁడు నీతోడఁ దనంబు నేయక కడఁకతో మ్రొక్కి
మరలి యెంతయుఁ దనమందిరంబునకు నరుగంగ యుద్ధ కార్యంబున కిదియె
యవసరంబని మఱి యాత్మలో నెఱిఁగి 1...
1
రయమునఁ బఱ తెంచి రణమర్జునునకుఁ బ్రియమును ధర్మంబుఁ బెంపునుననుచుఁ
జెప్పి పోరికినిబుచ్చితి. ” నన్ననపుడు తప్పక హర్షించి తన దేవిఁ జూడి
“నీరజలోచన, నీచరిత్రంబు వారిక మత్కుల వర్ధన కారి
యగుట యెప్పుడుఁ గనినది కాదె ! యనుచు నగణిత సంతోష మావహిల్లంగఁ
బలికె నాదరమున; బభ్రువాహనుని | నెలమితోఁ గనుఁగొని యిట్లనె మఱియు :
“మహిత విక్రమధుర్య, మత్తనూజాత, మహిలోపలను జైత్రమాసపౌర్ణ మికి
యమతనూజాతుని యశ్వమేధంబు; ప్రమదంబు దీపిఁప బంధు వర్గం బుఁ
దల్లులు నీవును దగు పరిజనము | నెల్లగా రావలె నిభపురంబునకు. &quot;
అనవుడు ప్రీతుఁడై “యట్లచేసెదను. । జననాథ, నీవు వత్సలతో దీపింప
నన్ను మాన్యునిఁ జేసి నాపురంబునకు వన్నెగా వేంచేసి వైభవంబెసఁగఁ
గొన్ని దినములుండి కోరి యేననుప | మన్నించి గైకొమ్ము మఖహయర ఎర్ర, ”
148
જેટ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9yxc0990azvd6s1pv9nluwts1zmdmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220431</id>
    <revision>
      <id>574247</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 ద్విపద భారతము అనుచుఁ బ్రార్థించిన నమ రేంద్రసుతుఁడు । తనయునిఁ గనుఁ గొని తగనప్పుడనియె : గుఱి విఱి దీక్ష, గై కొనియున్న వాఁడ; | నెఱుఁగవే! పురముల నే నిల్వ రాదు “పోయివచ్చెద నేను బ...'</comment>
      <origin>574247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="cvth9jf2q1rl4vej9qn8qjtz2a58cyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
ద్విపద భారతము
అనుచుఁ బ్రార్థించిన నమ రేంద్రసుతుఁడు । తనయునిఁ గనుఁ గొని తగనప్పుడనియె :
గుఱి విఱి దీక్ష, గై కొనియున్న వాఁడ; | నెఱుఁగవే! పురముల నే నిల్వ రాదు
“పోయివచ్చెద నేను బొందుగానుండు మీ యెడ. &quot; నటనను హితపూజ నేయు
సంగనాజనముల యనుమతివడసి | సంగతి గాఁగ విశ్వము వెంటఁ జనియో
అదియును రాజగృహపురికడకును వదలకింతటిలోన వచ్చు పెఱింగి
చలముతోడుత మేఘనంధి నామంబు గలిగినయట్టి మాగధ సనా దేవు
తనయుండు బాల్యంబు తనకుఁ గావునను ! నెనయంగఁ దన్నును నెదిరి నెఱుంగ
కతుల రథారూఢుఁడై యడ్డపడఁగ | ఇతనిఁ గరసంగొని యను రేం! కమృతుడు
నవ్వుచు నిట్లను: “నామనంబునను | ఇవ్విధంబునఁ గోవమేమి ము లేదు.
ఇలలోన మాయన్న యెవ్వరియెడను ! వలదు క్రౌర్యం బని పడిఁజెప్పె గాన
నేనట్లు నేయుడు ; నెలమితోనీవు | పూని యేతెంచి తిప్పుడు గణంబునకు. &quot;
మేఘనంధిని జయించి యర్జునుఁడు యజ్ఞాశ్వమును ముందుకు నడపించుట
అనవుడు నేమియుననక మాగధుఁడు సునిశితాస్త్రంబులఁ జొనిపినఁ, జూచి
నడుమనె ఖండించినను; వెన నాఁడుఁ | దడయక మరియు యుద్ధత నృష్టి
గురియింప, నవియు నెక్కొనఁ ద్రుంచివైచి | రుణదై వాఱంగ గాండీవధరుఁడు
సారథి హయములఁ జక్రరక్షకులు | మీటి నొప్పింపక మెల్లన నేయ,
నది 'బలహీనతీ'. యని మదీఁ దలంచి | మదముతోడుకు నక్కు. మారుండు లీలఁ
బదపడి మిక్కిలి పలు నారనములఁ | గదిసి యేయుటయు, నాఖండలాత్మజుఁడు
తిరముగా 'మేఘసంధిని నాటకుండ। శరములు నిగిడించి పారథిఁ గూర్చి
యఱిముఱి హయముల నణచి చాపంబు నిలిచిన మగధుండు విరథుఁడై
గదగొని బిట్టార్చి కవ్వడిమీఁదఁ | గదిపిప, నశఁడు నాగదయను ద్రుంచె.
నివ్వెఱ పడియున్న నృపతనూభవుని | నవ్వుచు దేవేంద్రవందనుఁ డనియె:
&quot;పరికింప నొక్కని ప్రాణంబునకును । ధరణిలోపల నీవు దప్పళ్లు మరుడు
నానతీ యిచ్చె మాయన్న మోదమున; కాన నింతతడవుగాఁగ నిల్చితిని.
అది యటులుండె, రాజార్హమైనట్టి | కదనంబు చేసితి కడఁకతోడుతను.
ఇంతీయచాలు నీవింతటితోనే । శాంతి పొందుట తగు సహదేవతనయ!”
అనిపల్క నూహించి యట్లకాకనుచు మనతతో మ్రొక్కినఁ గొలిటఁ జేర్చి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvth9jf2q1rl4vej9qn8qjtz2a58cyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220432</id>
    <revision>
      <id>574248</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము 1 మన్నించి “యీదై శ్రమాస పౌర్ణమికి | మిన్నక విను మశ్వమేధయాగంబు. ధరణీశ, నిఖల బాంధవులతోఁ, గూణి | §&quot; యకు దెమ్ము వన్న గీకరించి పూజింప నాసనపుడు, ఊహయము |...'</comment>
      <origin>574248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="mkfvfwhtqk9s60eq9y04dshhj75gtm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ
పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
1
మన్నించి “యీదై శ్రమాస పౌర్ణమికి | మిన్నక విను మశ్వమేధయాగంబు.
ధరణీశ, నిఖల బాంధవులతోఁ, గూణి |
§&quot;
యకు దెమ్ము వన్న గీకరించి
పూజింప నాసనపుడు, ఊహయము | నోజతోఁ గూడు) యొయ్యనఁబోవ,
నదియును వంగ వుంశ్రాది దేశములు | మెడిచి యెంతేనియు మ్లేఛ్ఛసీమలను
జరియింప, నచ్చోట జగతి వల్లభులు | దుర మొనరింపంగఁ దొడరి యర్జునుఁడు
వరశౌర్య విస్ఫూర్తి వారిని గెలిచి | తురగంబు వెంట బంధురగతిఁ జనఁగఁ
జేది దేశంబు చొచ్చినా, శిశుపాలు | దిలితినయుఁ తుర్కిటకోవుఁడగుచుఁ
బురము వెల్వడి వృద్ధ పూర్వశంబుగను | అరుదెంచి యవ్వీరు కర్చన లిచ్చె.
శరభుఁ డీరీతి సర్చన లీయ గదలి | హరినెంటఁ జనుచుండ నదియును వేగ
గోసలు ఒంకణ క్షోణీశ వరుల | దేశవిల్ చొచ్చినఁ దెఱఁగొప్ప గెలిచి
యసనిఁ జిత్రాంగదుఁడను నాదశార్ణ | ధవునిచేఁ బూజలు తప్పక వడసి
పదరి నిషాదాధిపతి దేశమునకు సదనుగా నేతేర వంతటిలోని
లాలితుండగు నేకలవ్య నందనుఁడు | బాలఁ గోపిచి నైషాద సైన్యములఁ
దోరణం బొరించి తోడ్తోన తీవ్ర | నారాచముల నింద్రనందనుఁ గప్పి
యార్చినఁ, బార్డు కు నని ద్రుంచివైచి కార్చిచ్చుఁ బోలిన కాండంబు లేయ
మదమెల్ల నణఁగి సమ్మతి మీజి మ్రొక్కి | యదనుగాఁ బూజింప నా ధనంజయుఁడు
నయ్యశ్వరత్నంబు నను గటలవంగం | జయ్యన నదియును జని దక్షిణాభి
ముఖముగాఁబోయి యిమ్మల సంధ్రపౌండ్ర | ముఖ దేశములు చొచ్చి మునుకొని ద్రవిళ
కేరల కర్ణాట కేశయ పాండ్య | సౌరాష్ట్ర పతులు నిశ్చయముగా గెలిచి
గౌరవంబున ద్వారకా నగరంబు | చెరువు నరుగంగఁ జెలఁగి యాదవులు
కోని పొలుపు దీపించి ! రాజికంబుగ శ్రీ నపరాబ్ధి మీ
దేశముల్ గడఁకతోఁ దిరిగి యెతీయును | భాసిల్లు నట్టి యా పంచనదంబు
శకుని తనయుఁ డర్జును నెదిరించి యటువడుట
దెలుప
పైఁ జని గాంధారపతి నీచులోనఁ | జీజంబుతోడ వర్తింపంగ, శకుని
తపయుఁడు గోపించి శ్రద్ధయుఁ థాఁకఁ, ! గనుఁగొని పొండవాగ్రజు నాక్షి
సంతటఁ బోవక యలుక మైఁ బొదివి | యెంతయు శరములనేసి; నేయుటయుఁ
దునియలుగా నేసి తుదిఁ గృపమాఱ | ననిమి సేశ్వర సూనుఁ డతనితో ననియె:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkfvfwhtqk9s60eq9y04dshhj75gtm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220433</id>
    <revision>
      <id>574249</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వీ ప ద భారత ము “చలముతో రాజులఁ జంపకు గావున నీతోఢఁ మనుచు । నలర యుధిష్ఠురుం' డౌనతి యిచ్చెఁ బు య” | నావిని శకుని తనయుఁడు బాణములు వడి నేయ, నవ్వుచు వాసవాత్మజుఁడు వెడఁద యమ్ముల వాని...'</comment>
      <origin>574249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4542" sha1="trknncfoy0v2dj4o3ajkbg58na0up3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వీ ప ద భారత ము
“చలముతో రాజులఁ జంపకు
గావున నీతోఢఁ
మనుచు । నలర యుధిష్ఠురుం'
డౌనతి యిచ్చెఁ
బు
య” | నావిని శకుని తనయుఁడు బాణములు
వడి నేయ, నవ్వుచు వాసవాత్మజుఁడు వెడఁద యమ్ముల వాని వెసఁబడనేయ
నా చిత్రమంతయు నచ్చోటి వారు | చూచి యిట్లనిరి : యీ సురపతి సుతుఁడు
కడకతో నొల్లఁడు గాక శిరంబు | పుడమి నేయఁడె! మహాద్భుత కృపాకరుఁడు.
అని యక్కుమారుని యరదంబ మరలఁ 1 గొనిపోవఁబోవ గ్రక్కున రాజసుతుఁడు .
దురభిమానము పేర్మిఁ దోడనే మరలి | సరుమీఁద నెంతయు నారాచ వృష్టి
వఱలుచుఁ బరఁగింప వాని ఖండించి | మఱియును నేయఁ గుమారుని బలము
చిందటి వందకై చెలఁగి పాఱుటయి, । నందంద గనుఁగొని యతనిఁ గాచుటకు
వాని తల్లియు మంత్రివర్గంబుఁ గూడి | మానితార్ఘ్యము గొని “మహితాత్మ, శరణు
వచ్చిన జెలఁగి యాక్రీడి | తరుణి మన్నింపుచుఁ దగ మంత్రివరులఁ
బ్రియవచనంబులఁ బ్రీతులఁ జేసి | భయభక్తుఁడైన యబ్బాలుతో ననియెఁ :
“బధువడి నీవిటఁ బన్ని నావికాఁడ! నరుదెంచుటయుఁ జూచి యమతనూభవుని
పంపు నేయుటకునై బలముల నెల్లఁ | జంపివైచితి నేను జలమింక నేల ?
తివిఱి గాంధారిని ధృతరాష్ట్రఁ జూచి | యవని గాచితి నిన్ను.” నని చెప్పి చైత్ర
శుద్ధ పౌర్ణమికి భాసురలీల నీవు | బుద్ధి పెంపొందంగ మొగి సశ్వమేధ
యాగంబునకును ర.”మ్మని వినంబలికి | భోగీంద్రశయను సంపూర్ణ సత్కృపను
సరవితో వివిధ దేశంబులు గెలిచె. | హరివెంట వెడలినయట్టి యావార్త
చారులు చెప్ప నజాత శాత్రవుఁడు కూరిమి దీపింపఁ గొలువుననుండి
తమ్ములఁ బిలిపించి తగభీముఁ జూచి ! “తమ్ముఁడా, యిదె నీదుతమ్ముండు హయము
గొనివచ్చునని వింటిఁ గుంభినిఁ దిరిగి | మన మొప్ప; నీ మాఘమాస పౌర్ణమియుఁ
దలకొనెఁ; జైత్రంబు తడవు లేదింక | వెలయంగ మునుల భూవిభుల రాజులను
బిలువనంపుము వేగఁ బేర్వేర వారి. | వలయు శాలలు గట్టవలయు ; మందిరము
లలవడ విడిదలు నటఁ గట్ట వలయు.”
***
నని యానతిచ్చిన ననిలసంధవుఁడు | కొనుకొని 'వేయించెఁ గోర్కి దైవాఱ .
అంతట రాజుల నభిలమౌనులను ఎంతయుఁ బిలిపించి నిభపురంబునకు
వెలయంగ మనములువ్విళ్లూరఁ గదలి | పొలుపొంద సకలభూములఁ గల్గువారు
చను దేర నెదు రేఁగి సంతోషమెనఁగఁ | జనవొప్ప భోజనశయనాసనములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trknncfoy0v2dj4o3ajkbg58na0up3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220434</id>
    <revision>
      <id>574250</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము I నృపులకు నొనఁగూర్చి నిఖిల సన్మునుల | కపురూపముగఁ బ్రేమ నర్ఘ్యాదికములు కందమూలాదులు ఘనముగా నొసఁగి, । యందంద చెల్వగు యజ్ఞవాటంబు దక్కిన గృహములుఁ...'</comment>
      <origin>574250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4563" sha1="53e7pz7asi251pm109fy6oqexnhj9l2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
I
నృపులకు నొనఁగూర్చి నిఖిల సన్మునుల | కపురూపముగఁ బ్రేమ నర్ఘ్యాదికములు
కందమూలాదులు ఘనముగా నొసఁగి, । యందంద చెల్వగు యజ్ఞవాటంబు
దక్కిన గృహములుఁ దగఁ జేసి, మిగుల ! నక్క జంబుగ వచ్చినట్టి శిల్పులకు
నలవడఁ బసదనం బంతట నొసఁగి | చెలువుఁడై ధర్మజక్షితిపతి మెఱయ
నన్న పర్వతములు నాజ్యరాసులును బన్నుగా మిక్కిలి ప్రబలంగఁ దొణఁగె.
గుఱి లక్ష విప్రులు గుడిచిన నొక్క మఱి మ్రోయు భేరి వేమఱు నహోరాత్ర
ములు మహామహిమగా మ్రోయంగఁ దొడఁగె | జలధివేష్టిత ధాత్రి జనము సర్వమును
ఏతెంచి నిండె నయ్యిభపురంబునను. ఆతఱి నెఱిఁగి యాయమతనూభవుఁడు
కలయంగ రాజులఁ గనుఁగొని భీముఁ | బిలిచి ' రాజులకును బ్రియముతో ఁబూజ
లి' మ్మన్న నతఁడును నెలిమిఁ బూజించె. | నెమ్మితో నవ్వేళ నీరజోదరుఁడు
కృష్ణుఁడు ధర్మజునితో నర్జును సందేశము చెప్పుట
పాండవాగ్రజుతోడ భక్తి నిట్లనియె: &quot; గాండీవి మా ద్వారకానమీపమునఁ
బోవంగఁజూచీరి పొసఁగ మావారు. | ఆవిజయుఁడు చెప్పినట్టి వాక్యములు
వినిపింతు వినుము &quot; భూవిభులు వేడుకలఁ | జనుదెంచుచున్నారు జగతీతలేశ!
మున్నెట్టివారైనఁ బూజింపవలయు; | జన్నమునకుఁ గదా చనుదెంతు రెలమి.
మఱి విశేషించియు నుత్తనూభవుఁడు । నెఱిఁ గార్యధుర్యుడు నీతిమంతుండు
పురడింప మణిపూర పురవరాధిపుఁడు | పరమధార్మికుఁడైన బభ్రువాహనుఁడు
పొలుపొంద మీూపదంబులు చూచుకొఱకుఁ గలవడిఁ జనుదెంచుఁ గరుణింపు మతని
అని చెప్పి పుత్తెంచె&quot; ననుటయు విభుఁడు। వనజదళాక్షతో వరుస నిట్లనియె:
“ నేవింటి విజయుఁ డనేకయుద్ధముల భావించి యలజడి పడుట; యట్లతఁడు
తొల్లి భీష్మాదులతోఁ బోరి నేఁడు బల్లిడుం డీరీతిఁ బడియె నాకొఱకు,
నిన్నొక్కటడిగెద నీరజనాభ!! మన్నించి చెప్పు మిమ్మహి నరుమేను
నాకుఁజూడ సులక్షణ సమంచికంబు. | ఏకీడు గలిగెనో ! యిట్టిదుఃఖముల
నలుగుఁడు పడుచుండె నక్కటా! నాకుఁ దెలుపవే!&quot; యనుటయుఁ దెఱఁగొప్పఁబలికె:
“సకల గాత్రంబులు సవ్యసాచికిని | సకలంక శుభలక్ష ణాదియు క్త ములు,
ఇలలోనఁ జీఱుతొడ లెక్కుడయ్యినను । గలిగెనీయలజడి కౌర వాధీశ! ”
అని యిట్లు పలుకగ సంత గాండీవి | పనిచిన కాలరి పరువిడి వచ్చి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53e7pz7asi251pm109fy6oqexnhj9l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220435</id>
    <revision>
      <id>574251</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ولا ద్విపద భారతము పాండవాగ్రజునకు భక్తితో మ్రొక్కి ! “గాండీవి చనుదెంచుఁ గడఁగతో నెల్లి పురము ప్రవేశించు భూపాల. &quot; యనినఁ | బరఁగంగ వానికిఁ బసదనం కొసఁగి యానందమునఁ బొంది యారాత్రిగ...'</comment>
      <origin>574251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4257" sha1="1fob2h9iwpurm1uh0b68wowut4lpod9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ولا
ద్విపద భారతము
పాండవాగ్రజునకు భక్తితో మ్రొక్కి ! “గాండీవి చనుదెంచుఁ గడఁగతో నెల్లి
పురము ప్రవేశించు భూపాల. &quot; యనినఁ | బరఁగంగ వానికిఁ బసదనం కొసఁగి
యానందమునఁ బొంది యారాత్రిగిడః | మానుగా వేగిన, మఱునాడు సరుకు
హయసమేతంబుగా నీరు దేరఁ జూచి ! జయజయ ధ్వనులతో జగతి గ్రక్కదలఁ
బురజను లానందమునఁ బొంగిపొంగి | పరిపరి విధములఁ బౌద్ధునిఁ బొగడి
అర్జునుఁడు యజ్ఞాశ్వముతో వస్తిపురంబునకు వచ్చుట
&quot;తలకొని మంత్ర మత్స్యము తెగనీని చెలిమితోఁ బాంచాలిఁ జీన్ నీకఁడు;
సురపతి గెలిచి భానుక ఖాండవంబు నరుదుగా వహ్మికి నిర్మించె నితఁడు;
ఈశాను మెప్పించి యెలమి దీసించి | పాశుపతాస్త్రంబు ప్రాపించె సితాడు;
అఱిముఱి ద్రోణ భీష్మాదుల గెలిచి । మఱవక గోవుల మరలించె నీకఁడు,”
అని యని పలుకంగ నాసవ్యసాచి | వినుచు తేరఁ బృథ్వీవల్లభుండు
హరి బలభద్ర భీమాదులుఁ దాను | సరగున నెను రేగి సంప్రీతుఁ జేసి
కొనివచ్చి ప్రేకులు కొనలు సాఁగంగ | నను వొప్పఁ గూర్చుండె; నాసమయమున
భరిత మోహంబున బభ్రువాహనుఁడు । దొరకొని తల్లులతో నేఁగుదెంచి
యమతనూధవునకు నతని తమ్ములకుఁ | గమలనాభునకును ఘనభక్తి మఱియుఁ
గలుగు పెద్దలకును గడఁశతో మ్రొక్కి, 1 పలుదీననలకు శోభనలీలఁ బడసి
హరిచేత విభుచేత నఖిలవస్తువులు | తరబడి కాంచి యెంతయు నున్న వేళ,
చిత్రాంగదయును నా “శేషపుత్రియును | గాత్రముల్పులకింప గాంధారికపుడు
ప్రణమిల్లి కుంతికి భక్తితో నెఱఁగి, మణిభూషణాదులు మహిమతోఁ గాంచి
యంతటఁ బాంచాలి యాసుభద్రయును సంతోష మొగిఁ జేయ సరస సల్లాప
విదిత సౌఖ్యంబుల విలసిల్లు నంతఁ | బదపడి సవనము ప్రాప్త మాటయును
వ్యాసమహాముని వచ్చి యిట్లనియె: 1 'ఆసన్న మయ్యెను యజగంబునకును
డొడరుము. నీవు బంధురకృపామహిమ | తడయ కిప్పుడు నీవు ధనికుండనైతి
తనయ, ముమ్మడిగాఁగ దక్షిణలొసగి | మన మొసఁగా మూఁడు మఖముల ఫలము
పొందుము ; నీకు నెప్పుడు బంధు వధయుఁ | బొండగాఁ బాతకంబను సంశయంబు
&quot;
దీనిచేఁ దెగును; వర్ధిల్లు శుభంబు | మానవాధీశ్వర, మహిలోన. ” ననుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fob2h9iwpurm1uh0b68wowut4lpod9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220436</id>
    <revision>
      <id>574252</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము; తృతీయాశ్వాసము ధర్మజుఁ డశ్వమేధయాగము చేయుట 23 సంతోష చిత్త్యుడై సననంబునకును నంత ఋత్విక్కుల నామ్నా వాక్య విదిత ప్రవృత్తుల వెలయఁ జేయఁ | బదపడి యువ్వేళ్య జారనాధీ...'</comment>
      <origin>574252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4319" sha1="sp3nfp6fnpoalhz97tk8zpraj6jh391" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము; తృతీయాశ్వాసము
ధర్మజుఁ డశ్వమేధయాగము చేయుట
23
సంతోష చిత్త్యుడై సననంబునకును నంత ఋత్విక్కుల నామ్నా వాక్య
విదిత ప్రవృత్తుల వెలయఁ జేయఁ | బదపడి యువ్వేళ్య జారనాధీశ,
పొలుపొందఁగా భష్య భోజ్యాదులంకుఁ 1 గడు-తృప్తి పొందక గడఁగౌడు నరుఁడు,
ధనధాన్య వస్తు సంతతులచే లేదా । పొనరఁ బాయక విత్తవోయెడు కారుఁడు
మదిని గనుంగొన మందునకైన వెదకిన లేఁదు; భావించి వాయుజుఁడు
తమ కొనఁ గూర్పగ ధరణిలోసలను | బ్రమదంబుగా నట్టి భ వ్యాధ్వరమువు
వరుసతో వ్రతరతత్వము లేనివాఁడు శ్రీ గరిమ వేదాంగ షట్కము లేనివాఁడు.
సొలనక యేదిక్కు చూచిన కేఁడు. | సలలితంబుగ నంతో సంతోషముగను
దివ్యమునీంద్రులు దివ్యకిన్న రులు 1 దివ్య గంధర్వులుఁ దెఱఁగొప్పఁ బొగడ
నమర భామినులు నృత్యంబులు సేయ | సమర భూదేవత లాశీర్వదింపఁ
గనక రూపపు టిట్టికలఁ జతుశ్చిత్య | మును వైనతేయ రూపున మహామహిమఁ
దనరు * నష్టాదశాత్మకముగ యజన మొనరించి, యంత మహోజ్వల స్ఫూర్తి
నలరు పాలాశంబు లానును, బిల్వ | ములు నారు, ఖాధిరంబులు వారు, దేవ
దారుమయంబు లెంతయు నట రెండు । ధారుణి శ్లేష్మాత తరువున నొకటి
గాఁX నిర్వది యొకమనయూసములను | లోఁXక కల్పించి లోకులు మెచ్చఁ
బరికింపఁ గనక
యూపములనేకములు | గరిమ శాస్త్రోక్త ప్రకారంబు నందు
నిరతి నయ్యాజికుల్ నిలిపి యవ్వేళ | వరసుతి నలుగాలివాని, బఝులకు,
జలచరంబుల విధి సంయుక్తముగను | దలకొని కూర్ప నెంకయును మున్నూఱు
పశువులు పొలిసె; నా ప్రథితాశ్వరత్న | విశజావయవములు వ్రేల్చిరిప్రీతి ;
స్వాహానిశాద ముజ్జ్వలముగా ఁ జెలఁగె . | ఆహూతులై దేవతాన్నీ మెల్లఁ
దమ హవిర్భాగముల్ దగ స్వీగరించి | కొనుగొప్ప దీవింపఁ, గుంభినీవిభుఁడు
ఓడ కెతీయు సదస్యులకు సద్భక్తి | వేడుకతోఁ గోటి వేల నిష్కములు
నిచ్చి స్యావతీయు కిలయెల్ల నప్పు | డిచ్చినఁ, గైకొని యిట్లను నకఁడు:
“ఇలమెల్ల మాకును ఋత్విగర్థముగఁ | దలకొని యొసఁగీతి ధరణీత లేక !
నయమునఁ బసిఁడి గొనంగఁ గోరెదను. | రాయమొప్ప వెలగ హిరణ్య మీవయ్య ! ”
' అష్టాదశ కరాత్మక ' మనియుండఁదగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sp3nfp6fnpoalhz97tk8zpraj6jh391</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220437</id>
    <revision>
      <id>574253</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము CC అనవుడు ధర్మజుఁ &quot; డశ్వమేధమున | కొనరంగ దక్షిణ యుర్వియేయండ్రు, కానీ నీకిచ్చితిఁ గరము సంప్రీతిఁ; 1 గానలకేగి సుఖంబు నొందెదను.” అని పల్కఁ బ్రీతిమై యాజ్ఞ సేనియును | అ...'</comment>
      <origin>574253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="jqa93f13lseupk2fu024491aafcqa15" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
CC
అనవుడు ధర్మజుఁ &quot; డశ్వమేధమున | కొనరంగ దక్షిణ యుర్వియేయండ్రు,
కానీ నీకిచ్చితిఁ గరము సంప్రీతిఁ; 1 గానలకేగి సుఖంబు నొందెదను.”
అని పల్కఁ బ్రీతిమై యాజ్ఞ సేనియును | అనఁజులు నట్టిద యని సమ్మతింప
నఖిల జనంబులు నాకాశవాణి సుఖలీలఁ బొగడి రాక్షోణీతలేదు.
అంత దేవవ్యాసుఁడ నీకు కనియె: | “ చింతింపనేల సుస్థిరబుద్ధి వినుము;
ఎలమితో దీన సిగ్గేమియు లేదు; | తెలియ విప్రులకోర్కి, దీర్పుము భక్తి.”.
అనివల్కఁ గృష్ణుఁ డిట్లనియె ధర్మజుని ! 'మనిపంపు నేయుము 'మోదంబు నాకు.”
ననవుడు నట్లకాశని కోటికోట్లు | ధనము కుప్పలువోసి ధర వెల యనుచుఁ
చెప్పిన సంతోష చిత్తుఁడై మునియు | నప్పుడు గైకొనె ; సంత ధర్మజుఁడు
కనకమయమ్మైన మనయజ్ఞవాటి | వినుత శయ్యభాండ వేదికాయూప
తోరణాదులు నిచ్చెఁ దొడరి విప్రులకు. ఆరూఢి వెండియు నవనీశులకును
సౌరిది వైశ్యులకును శూద్రాదులకును దరిమిడి బహువిధధనముల నొసఁగఁ
దుదిని రెండవ మరుత్తుండని పొగడి | చదురొప్ప నిజనివాసములకుఁ జనిరి.
తనయంశమైన యాధనము కుంతికిని ! నెనయ వేదవ్యాసుఁ డిచ్చె నంతటను.
మది మెచ్చ దానధర్మ ప్రకారమున | నది వినియోగించి నవ్వేళఁ గుంతి.
&quot; సరవితో నవబృథస్నానంబు చేసి, పరగంగ సకల పాపంబులఁ బాసి,
చక్కఁగా వ్యాసుల చరణంబులకును | మొక్కిన, దీవించి ముదము రెట్టింపఁ
దన శిష్యవర్గంబుఁ దాను నేఁగుటయు సనుజులతోఁ గూడ యమ తనూభ వుఁడు
సవనంబుఁ జూడంగఁ జనుదెంచినట్టి | వివిధ రాజులకును వేర్వేఱ నపుడు
మన వస్తు వాహన కనకాంబరములు | పనిపడ నిచ్చి యా బభ్రువాహనుకు
మేలి వస్తువులిచ్చి మెఱవడి ననుప | నాలోనఁ దనపురి కరిగె హర్షించి.
ఒనరఁ జిత్రాంగదయును నులూచియును | ననిమి షేశ్వర పుత్రు నటఁ జేరియుండి
రంతలోపల మున్ని యరుదెంచియున్న కాంతి దుశ్శలకు వేడ్కలు తొంగలింవ
ధరణిలోఁ గృపతోడఁ దత్పుత్రపుత్రు | సరవిమై సింధుదేశంబున నిలిపి,
తమతమ సీమల ధరణి వల్లభులఁ | గ్రమముతోడ విభక్త రాజ్యులుగాఁగ
నిలిపె ధర్మజుఁడు మన్నించి మన్నించి | అలర నివ్విధమున సజ్జల రాజులకుఁ
తెలిమి సంతోషంబు చేసి వీడ్కొలిపె. |
...
ఒప్పుగాఁ గృష్ణు దేవోపచారములఁ | దర్పక పూజించి ధన్యత వడసి
...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqa93f13lseupk2fu024491aafcqa15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220438</id>
    <revision>
      <id>574254</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము బలభద్ర సాత్యకి ప్రభృతి యాదవుల | కలపడ నానాపదార్థంబు లొసగి తగు భక్తి ననిపిన ద్వారకాపురికి | నగణిత విస్ఫూర్తి నరిగి; రంతటను మంగళతూర్యముల్ మహిన...'</comment>
      <origin>574254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="sx1z0v5px5fgldmngk3bx271f15yedf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
బలభద్ర సాత్యకి ప్రభృతి యాదవుల | కలపడ నానాపదార్థంబు లొసగి
తగు భక్తి ననిపిన ద్వారకాపురికి | నగణిత విస్ఫూర్తి నరిగి; రంతటను
మంగళతూర్యముల్ మహినిండ మ్రోయ | రంగుగా నాధర్మరాజు వేడుకను
మునుకొని నిజగృహమునకు నేతెంచి.&quot; ! అనుటయు జనమేజయ శ్రీ తీశ్వరుఁడు
అనఘాత్మ, హయమేధ యాగంబు వేళ | నెవయు నాశ్చర్యంబు లేవేని గలవె!
కలిగిన నాకుఁ జక్కఁగఁ జెప్పు. &quot; మనినఁ । బొలుపొంద నామునిపుంగవుఁ డనియె:
&quot; ఆరీతి ధర్మజుఁ డశ్వమేధంబు కూరిమితోఁ జేయ కుసురు వర్షములు
గురిసె నంతటిలోనఁ గువలయాధీశ! | కరమొప్పఁ జిత్రంబుగా నొక్క బిలము
వెలువడి నకులంబు విప్రులనడుము | నిలిచి యందఱు విన నెమ్మి నిట్లనియె:
స క్తు ప్ర స్థ చ రిత్ర ము
1
&quot;
&quot; ధరణి నక్తుప్రస్థ ధర్మంబునకును ఇరవొప్ప సరియాఁ గాదీయాగ, ” మనిన
నా విపు లతివిస్మయంబునఁ బొంది | భావించి యా ముంగిఁ బరఁగ నీక్షించి
“ సకల దేవతలకు సంతోవ, మెసఁగ | సకలంక దక్షిణ లర్థమై నిచ్చి
యాగంబు చేసి నీయ మతనూభవుఁడు। బాగుగాఁ గంటి మీ పట్టున&quot; ననిన
నకుల మిట్లని పల్కె నయబుద్ధితోడ “ ప్రకటింతు మీకు శోభనలీల వినుఁడు
సలిఁ గురుక్షేత్రంబునం దొక్క ద్విజుఁడు । నెలయఁ గామక్రోధవిరహితుం డగుచు
వినుతింపఁగా నుంఛవృత్తిమై భార్య | యును గోడలును జనయుఁడు నేసఁగంగఁ
బనుపడి సహచర భావంబుతోడఁ | దనసేవ సేయంగఁ దపము సేయుచును
వెలయంగ నట నానావృష్టిదోషంబు | గలుగ నాహారదుర్ఘటమునై తారు
ధీరత్వ జనఁగంగఁ దృణధాన్య మల్ప మేఱి యాకలి దీర, ఔట నొక్కనాఁడు
అందఱు రేపాడి యరిగి యాధాన్య | మందంద యప రాష్ట్రమగుదాక వెదకి
కొని తెచ్చి యందునఁ గుంచెడు పిండి 1 యరువొప్ప నయ్యిన నానంద మంది
పంచి యానలువురు భక్షింపఁబూని | యంచితగతి ముండ సతిథి యొక్క రుఁడు
చను దేరఁ గనుఁ గొని సద్భక్తి నెదురు | కొని యర్ఘ్యపాద్యముల్ కూరిమి నిచ్చి
ఘనముగా దీన నాఁకలి దీర్పుమనుచుఁ | దనభాగమిచ్చినఁ, దగభుజియించి
దానఁదృప్తఁడు గామిఁ డగఁ దా నిఱింగి | 'నేనింక నేమిట సీతనిఁదృప్తు
నగునట్లు నేయుడు!&quot; నని విచారింప | మగనిఁ గనుంగొని మగువ యిట్లనియె :
149&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sx1z0v5px5fgldmngk3bx271f15yedf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220439</id>
    <revision>
      <id>574255</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము “సరగున నాపాలి సక్తునిచ్చెదను | జిరతరంబుగఁ దృప్తి సేయునీ” పనిన నతఁడు భామిని దప్పి యాఁకలియెఱిణి | మతిలోన నూహించి మఱియు నిట్లనియె: “మృగములుఁ బక్షులు మేదినిలోన...'</comment>
      <origin>574255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4656" sha1="ocubaowgtst00ermo9beamg4dih23g2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
“సరగున నాపాలి సక్తునిచ్చెదను | జిరతరంబుగఁ దృప్తి సేయునీ” పనిన
నతఁడు భామిని దప్పి యాఁకలియెఱిణి | మతిలోన నూహించి మఱియు నిట్లనియె:
“మృగములుఁ బక్షులు మేదినిలోనఁ దగుభోజ్యములు దెచ్చి తము శాంతలకును
నిచ్చు నక్కట! నాకు నీపాలి సక్తు | వచ్చుగాఁ గైకొన నర్హమా సాధ్వి !
పొలుపొంద నింతి సంతోషించు తెఱఁగు | పలుతెఱంగుల నాసపడని మనంబు
గలిగిన యధముఁ డీక్ష్మాతలంబునను |
&lt;
&quot;
పడిగను; నచ్చోట జముని కింకరులు | గడువడిఁ గారింపఁ గాసేల్లు, ననఁగ
విని తలోదరి నవ్వి విభువదనంబు నను జూడ్కి నిలిపి యెంతయు భక్తిఁ బలికె :
&quot;పతియె తల్లియుఁ దండ్రి పతియె చుట్టంబు | వతియె దైవంబు నేపట్టుననైన.
అనిశంబు నతనికార్యంబు సేయుటయె | ఘనమైన ధర్మంబు కంబుకంఠికిని.
అదియును గాక నీ వాళ్లొనియుంటి | విదీ భుజింపఁగ దోష మిమ్ము సద్భక్తి. &quot;
నని నిశ్చలాత్మయై యావువ్వుఁబోఁడి | తన సువిచ్చినఁ, దగఁ బ్రియంబునను
అమ్మహాద్విజుఁ జూచి “యాశలివ నెమ్మితోఁ గైకొను నీవిది&quot; యనుచు
నిడుటయు, భుజియించి తృప్తి
లేకున్నఁ, ! గడువిచారించినఁ, గ్రమ్మఱ నతని
తనయుఁ డెఱింగి యాతనిపాలు చూపి | “యనమాత్మ, యిందున సతిథినిదృప్తు ఁ
జేయుము'; జనకునిచి త్త వర్తనము | పాయక సేయంట ప్రథితధర్మంబు,”
అనిన సక్తుప్రస్థుఁ డాత్మజుఁ జూచి | పనివడి విను మెంత ప్రాయంబు చనిన
బాలుఁడె తండ్రికిఁ బరికింపసుతుఁడు; | బాలున కాఁకలి పరఁగ వగ్గలము;
గావున నుచితంబుగాదు. ” నావుడును । &quot; భావించి సుతుఁడనఁ బరఁగంగఁ దాన;
నెఱ నన్ను గాచుట నిను గాచుకొనుట. | అఱి ముఱి నిది యిమ్మహాత్మున కిమ్ము.
అన్నటయుఁబ్రీతుఁడై యంగీకరించి | యెనయంగ విప్రున కిచ్చె; నిచ్చుటయు
నది యువయోగించి యాఁకలిసుంత। వదలక యుండ నావ్రతుని డెందంబు
కుందినఁ గనుఁగొని కోడలు
తెచ్చి | యందంద తన భాగ మర్పించుటయును,
“అక్కటా! యాఁకట నలజడికొంది చిక్కితి!&quot; ననిన నచ్చేడియ పలికె :
&quot;లఁదులా మద్గురు గురువులు మీరు; | కలిత శుశ్రూషకుఁ గాదె ప్రాణంబు
వినుతింప నిటు సేయ విహితంబు నాకు అనవుడు నాభాగ మతిథికి నిచ్చె.
మెచ్చి యిట్లనిపల్కె “మిహిరప్రతాప !
&quot;
ఇచ్చిన భుజియించి యెలమితోడుతను
తరమిడి నేఁడు విదానంబునకును అరుదంది దేవత అంబరంబునను
!
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ocubaowgtst00ermo9beamg4dih23g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220440</id>
    <revision>
      <id>574256</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము నిలిచిరి ; నిన్ను మన్నింపంగఁ గలరు; । తలకొనఁగా నేను ధర్ముండ.&quot; ననిన నవసరంబున మెచ్చియాఖండలుండు | దివినుండి మ్రోయించె దేవదుందుభులు. పువ్వుల వానలు...'</comment>
      <origin>574256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="8caxxnryrtjvi1mlpo9gtq7e36jnifr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
నిలిచిరి ; నిన్ను మన్నింపంగఁ గలరు; । తలకొనఁగా నేను ధర్ముండ.&quot; ననిన
నవసరంబున మెచ్చియాఖండలుండు | దివినుండి మ్రోయించె దేవదుందుభులు.
పువ్వుల వానలు బోరస గురిసె ; 1 రవ్వగా సురముని ప్రస్తుతం లేనఁ గె.
యముఁడు నక్తుప్రస్థుని బ్రహ్మలోకమునకుఁ బో నియోగించుట
అప్పుడయ్యతిథి సంయమిపరుఁ జూచి | తప్ప కిట్లనిపల్కె “ధన్యాత్మ, నీవు
అలర సతీతనయ న్ను సాయుక్త మెలమితోడుత దివికే తెమ్ము వేగ.
అదె బ్రహ్మవుత్తెంచె ననఘ, విమాన | మదనుగా నెక్కు మీ” ననుచు ధర్ముండు
తన దివ్యరూపంబు తగఁ జూపునంత | గోవకొని యాలును గోడలు సుతుఁడుఁ
దాను విమానమెంతయు నెక్కి యరిగె. | మానుగా బిలమున మఱి యేను వెడల
నాసక్తు గంధంబు నతిథి పాద్యంబు | వాసిగాఁ బొకసి యవ్వరధర్మమహిమఁ
పార్శ్వంబొండు శిరమును నపుడు ! భానుర హేమప్రభాస్ఫూర్తి యయ్యె.
నాఁటనుండియు నేను నానాధ్వరములు । ధాటిగా వరపుణ్య దాన స్థలములుఁ
బుణ్య దేశంబులుఁ బుణ్యాలయములుఁ | బుణ్యాశ్రమంబులుఁ బొందుగాఁ జూతుఁ
దక్కటి పార్శ్వంబు తపనీయ మాన్। యక్క జంబుగ నాకు నను తలంపునను.
అదిగాన నీరీతి సఖిలంబుఁ దిరిగి | యదనుగా ధర్మజు నశ్వమేధమునఁ
దెలియ నాకోర్కి సిద్ధించు నిశ్చయము | అలవడఁగా నను నాస వచ్చితిని ;
సరవి నించుక విశేషముగాన.” ననుచు | మరలి యానకులంబు మాయమైపోయె.
అనుటయు జనమేజయ శ్రీశ్రీశ్వరుఁడు | మునినాథునకుఁ గేలు మొగిచి యిట్లనియె:
“ సకల
దేవతులును సకలసంయములు | సకల భూపతులును సన్నుతి సేయ
నొనరించె నా వేళ నొప్పుగా మఖము | చెనసి యాముంగి దూపించె; నిందులకుఁ
గారణం బేమి తప్పక చెప్పు ” మనిస | వారక యమ్మహీల్లభు కనియె:
&quot;అసదృశ స్ఫూర్తి హింసాత్మకంబైన ! పుయజ్ఞమునకంటెఁ బరఁగ సహింస
కడు నధికంబని ఘనముగాఁ జెప్పి, | పుడమిలో రిత్త చెప్పుటగాక తనదు
శిరమును బార్శ్వంబుఁ జెలువైన హేమ | భరితంబు లగుటయుఁబలికెను. దాని
కిని నితిహాసంబు కృతకృత్య, యొకటి 1 ( వినుము చెప్పెదఁ దోల్లి వృత్రహరుండు
జన్నంబొనర్ప యజన సాధనముల | నన్నియు సమకూర్చి యగ్ని కార్యముల
నొనరించుచుండంగ యోగ్యులు పశులఁ గొని తేరఁగాఁ గనుంగొని మునివర్యు
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8caxxnryrtjvi1mlpo9gtq7e36jnifr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220441</id>
    <revision>
      <id>574257</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '* ద్విపద భారతము లతిదయాకలితులై యమ రేశుఁ గాంచి | &quot; శతమఖ, పశువిశసన మధర్మంబు కృతయుగంబిది పాతగిలిన బీజంబు ) ... లట్లసాధనములు; హర్షించి దయను | ఇట్లు జీపులఁబ్రోవు మిద్ధచారిత్ర ! &quot; అనిపల్...'</comment>
      <origin>574257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4258" sha1="iwdmrdur7oedzlfa98qq7pztmgqziy0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;*
ద్విపద భారతము
లతిదయాకలితులై యమ రేశుఁ గాంచి | &quot; శతమఖ, పశువిశసన మధర్మంబు
కృతయుగంబిది పాతగిలిన బీజంబు ) ...
లట్లసాధనములు; హర్షించి దయను | ఇట్లు జీపులఁబ్రోవు మిద్ధచారిత్ర ! &quot;
అనిపల్క వినకున్న నతివాముపుట్ట | విని కర్మకాండ, కోవిదుఁడు త్తముండు
పరికింప ధర్మతత్పరుఁడైన యుపరి | చర వేనువే తేర సాక్షి గాఁ గోరం
బరువడి దేవతా పక్షపాతమున 1 నిరవితోఁబతు విశసనము కర్తవ్య
మని యధః పాతంబు (ప్రాపించెఁ; గాన ! తనర హింసారహితంబై నయట్టి
యజనంబు సంపూజ్య; మదియునుగాక | విజ యుఁడై
నట్టి యుర్వీసురో
త్తముఁడు
తనప్రాణరక్ష కెంతయునున్న నక్తు | వనయంబు భ క్తి తో సతిథికి నిచ్చె.
చనదె సన్నుతి సేయ జననాథ !&quot; యనిన జనమేజయుఁడు పల్కు “ సంయమితిలక!
తఱల శేవస్తువు దానంబునకును | మఱి ప్రదానము చెప్పుమా” యన్న ననియె:
అగస్త్యమహాముని ద్వాదశసత్రయాగ ప్రభావము
'ఎనసీనప్రేమతో నిందుకు నొక్క / వినుతేతిహాసంబు విమము చెప్పెదను.
ఇల నగస్త్యుండు పండ్రెండు వర్షములు | మలయక చేసెడి మహితాధ్వరమున
నలర ఋత్విక్కు లై యులతంత్రములు | చలమున సన్మునీశ్వరు లొనరింప
నాసమయంబున నమరవల్ల భుఁడు | వాసిగా భూమిలో వర్షింపకున్న
వెలయంగ నోషథుల్ పికలత్వ మొందఁ | దలకొని య త్తపోధనులను జూచి
యన్న దానవు విధి యతిథి కేరీతిఁ | గ్రన్న వఁజెల్లునో! కటకటా ! యితఁడు
తన ధర్మమార్గ గతంబై నయట్టి । యగణిత ద్రవ్యంబు నటదక్కి యొండు
వినియోగపఱుపఁడు ; వెస వానలేదు। మునుకొని &quot; యనుచును ముచ్చటలాడ
నక్కుంభసంభవు డాలించి వారిఁ ఁ దక్కక పల్కె : “ సుత్రాముండు వృష్టి
గురియింపకుండిన గురుతర మహిమఁ బరఁగ దేవేంద్రునిపదము గైకొనుచుఁ
బొలుపొంద జగముల: బ్రోతుఁ; గా దేనిఁ గొలఁదిగా బహుధన కోటులు దెత్తు.
కాజీని నుత్తరఘన కురుభూము | లాదటఁ బండిన వందు ధాన్యములు'
తలఁచిన వచ్చు నింతటికి నీజాలి వల” దన్న నామునివర్యు కిట్లనిరి :
“మాకుఁగా నింతేల మౌనీంద్రతిలక ! | చేకొని యేము మాచేసినయట్టి
1
కలిత పుణ్యంబుల ఘనముగా మాకు | వలయు నాహారముల్ వడయుడు&quot; మనుచుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iwdmrdur7oedzlfa98qq7pztmgqziy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220442</id>
    <revision>
      <id>574258</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము బలుకంగ నంతలోఁ బాకశాసనుఁడు | జలధరంబుల నంపి జడివట్టి కురిసి తాను నాచార్యుఁడెంతయు నటవచ్చి 'మానీంద్ర, కావవే! మహిత స్ఫూర్తి ' సనిస నిర్చనలిచ్చి య...'</comment>
      <origin>574258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="o0xj462r036l5pxch18cogcq5l93bqu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
అశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
బలుకంగ నంతలోఁ బాకశాసనుఁడు | జలధరంబుల నంపి జడివట్టి కురిసి
తాను నాచార్యుఁడెంతయు నటవచ్చి 'మానీంద్ర, కావవే! మహిత స్ఫూర్తి '
సనిస నిర్చనలిచ్చి యమరేంద్రు ననిపి | పనివడి మఖసమాప్తంబైన మునుల
నర్చించి యనిపిష, నాశ్రమంబునకుఁ బేర్చిన వేడ్కతోఁ బ్రియ మొప్ప నంతఁ
జని, రివ్విధమున హింసారహితముగ | మనయాగ మొనరించెఁ గావున ధర్మ
మార్గాగత ద్రవ్యమయమైనయట్టి | మార్గముత్తమ.” మన మనుజేంద్రుఁడనియె :
“నకులరూపమున నెంతయుఁ బల్కినట్టి! యకలంకుఁ డెవ్వఁడో యనఘాత్మ!&quot; యనిన
జనుదగ్ని పితరుల శాపంబున ముంగియై పుట్టుట
&quot;
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపింపఁ దొడఁగె నావృత్తాంత: “ మనమ !
జమదగ్ని పితృకార్యసంకల్పవృత్తిఁ గమనీయ నూతన కలశంబునందుఁ
దిరముగాఁదన హోమధేనువుఁ బిదికి | పరిపరి విధములఁ బదిలంబు నేయ
నతని హృదయవృత్తి నర సెడు కొఱకుఁ | దతభంగిఁ గ్రోధాధి దైవంబు వచ్చి
ప్రామాదికంబను భంగి దోఁవంగ | నా మెయిఁ గూల్చిన, నలు కేమి లేక
యూరకయున్న సముజ్జ్వలదైవ మాకూఢ విస్ఫూర్తి నతనికిట్లనియె:
“ గురుతుగా భృగువులు క్రోధనులనఁగఁ | బరగినయట్టి యావలుకు బొంకయ్యె.
అపరాధి నోడితి నసఘాత్మ, నీ; | గృపతోడ నన్ను రక్షింపనే!
&quot;ధరణిలో నీవేమితప్పు చేసితివి ! సరగునఁ ద్రోవుము శంకాభయములఁ
&quot;
' మ్మన్న భూతంబు పోయెఁ; బోవుటయు సమ్మతిగా సంత జమదగ్ని పితరు
లతనికిఁ బొడసూపియర్థిఁ గోపించి | వితత వాగ్వైఖరి వెలయ నిట్లనిరి:
&quot;కఱకఱి శ్రాద్ధవైకల్యంబు గలుగ | మణి యూరకుండితి ; మహిలోన నీవు
ముంగిసపై పుట్టు మునివృత్తి
మాని | సంగతిగా.” నన్న జాగిలి మ్రొక్కి
'తప్పుచేసితి నన్ను దయఁజూడు' డనుచుఁ | దప్పక ప్రార్థింపఁ దగఁగోపముడిగి
&quot; విడువక యెన్నఁడే విప్రసమూహ | మడరంగ నొడఁబకునట్టి వాక్యముల
మలసి యత్యంతధర్మంబు క్రీడనుచుఁ బలికిన నీకు శాపము మోక్షమగును.”
అనుచు నుద్దేశించి; రాసకులంబు | మనత్ సక్తుప్రస్థుకతమునఁ దగిన
మాటలతోడ ధర్మజుని యజ్ఞంబు
నొందె నివ్విధమాన నొనరంగ.” ననుచుఁ | బొందుగా నమ్మునిపుంగవుఁ డర్థి
| సాటిగా దూషించి శాపవిముక్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o0xj462r036l5pxch18cogcq5l93bqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220443</id>
    <revision>
      <id>574259</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము 1 యమతనూజాతుని యశ్వ మేధంబు | ప్రమదంబుతోఁ జెప్ప, బరితోవ 'షమంది యనఘాత్మ, తరువాతనైన వృత్తాంత! మనువొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకర...'</comment>
      <origin>574259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4648" sha1="j49cpi18d6fuu450rx1m0x0ufcsy1km" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
1
యమతనూజాతుని యశ్వ మేధంబు | ప్రమదంబుతోఁ జెప్ప, బరితోవ
'షమంది
యనఘాత్మ, తరువాతనైన వృత్తాంత! మనువొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్యసోమన సుకవీంద్ర పర్య
రచితాశ్వమేధ పర్వమున నాశ్వాస ముచితార్థయుకముగా నొప్పి మూఁడనది.
* (శ్రీధన, కేశవ, చిద్రూప, కృష్ణ, సాధిత దానవసంఘ, గోవింద,
దినకర శశినీత్ర, దేవాది దేవ, మనసిజ జనక, ధర్మప్రభాబోధ,
భక్తవత్సల, జగత్పాచనమూర్తి, | ముక్తిప్రదాయక, మ్రొక్కెదనీకు,
భోసలాన్వయ సుధాంభోధి చంద్రుండు | భాసుర శౌర్యానుభావ సాంద్రుండు
ధనసముత్కట జటాధరణాయమాన | ధవళకీర్తి మనోజ్ఞతర గాంగభంగ
గాహనైక పవిత్ర గంధర్వగాన । మోహితామన వధూ ముఖ కాంక్షణీయ
మనుజ భావుండు రామామనోజుండు అనఘ సన్నుతుడు శాహావనీ విభుఁడు
ఒకనాఁడు తనమది నుల్లాస మొదవఁ బ్రకటికి పద్మినీ భామాధవుండు
తొలుగట్టు నుదయింపఁ దోడమేల్కాంచి | చెలఁగి పన్నీటను జలకంబులాడి
వరవస్త్ర భూషణావకు లొప్పఁదాల్చి | పరసతిఁ గస్తూరి చందనంబలఁది
కమనీయ సౌరభ కమలకహ్లార | సుమదామ సౌరభ శోభితుండగుచు
గరిమ తోడుత నూడిగంబులవారు | సరిగ హెచ్చఱికని సందడింపంగఁ,
బ్రదుర నీలస్తంభ బాహుళ్య హేము ఖచిత నానారత్న కాంతులతోడ
విప్పైన యాస్థాన వేదికమీఁద । నొప్పుగాఁ గూర్చుండి యున్నంతలోనఁ,
దమ్ము లిర్వురు వచ్చి తగిన పీఠముల | నిమ్ములఁ గూర్చుండి రెలిమితో నపుడు
దశరధ తనయుండు తమ్ములతోడ 1. విశదమా కొల్వుకు వేంచేసె ననఁగ
నొప్పె; నపుడు వేగ నుచితజ్ఞులైన...
*తంజావూరు మహారాష్ట్ర రాజులలో నొకఁడగు శాహాజీ యాజ్ఞచే నాతని యా యాస్థానోద్యోగియగు
నింబాజి ప్రేరణవలన (బహుశా విద్యా శాఖాధికారి కావచ్చును) ఈభారతప్రతి కుప్పయ మంత్రియను
లేఖకునిచే వ్రాయఁబడినది. ఈ కుండలీకృతభాగము ఆ వ్రాయసకాని కవిత్వమై యుండవచ్చును'
గ్రంథములకుఁ బ్రతుకు వ్రాయింపుమని రాజు మొదల యిచ్చుటయు, మంత్రులు లేఖకుల నియమించి.
(వ్రాయించుటయు, వారు ప్రతులువ్రాయుటయే కార్యములు వ్రాయుటగా తలంచుటయు, లేఖకులను,
సమ్మానించుటయు, మొదలగు అంద మైన యానాఁటి సంప్రదాయములు దీనివలనఁ దెలియవచ్చుచున్నవి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j49cpi18d6fuu450rx1m0x0ufcsy1km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220444</id>
    <revision>
      <id>574260</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము దొరలును మంత్రులు దుగ్గాధిపతులు | పరువిడి సామంతభట సమూహములు హితులు పురోహితు లెలమి పత్కవులు। .. ...! పాఠక గాయక ప్రతీతి యేతెంచి కొలువంగ జోడ్డూడి &quot;కు...'</comment>
      <origin>574260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="o1pwkduaiune4z3bdjct6f65v3fj43j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్వమేధ పర్వము ; తృతీయాశ్వాసము
దొరలును మంత్రులు దుగ్గాధిపతులు | పరువిడి సామంతభట సమూహములు
హితులు పురోహితు లెలమి పత్కవులు। ..
...! పాఠక గాయక ప్రతీతి యేతెంచి
కొలువంగ జోడ్డూడి &quot;కువలయాధీశ ! | విలసిత వాణ్ణాల, వీరప్రతాప,
భూసురాశీర్వాద పుణ్యచాత్ర, వాసవజిత భోగ వైభవ నిలయ,
శారద డిండీర చంద్రకర్పూర తారాలి మల్లికా ధవళ సత్కీర్తి
ధామా !” యనుచు భట్లు తగ జయపెట్టఁ, 1...
జెలఁగి యింద్రునిపురిచేడెల నవ్వః ॥ గలిగిన రూపముల్ గల వారకాంత
లలవడఁ జేరి నృత్యంబులు నేయ, I ...
...
....
దీపింప భూలోక దేవేంద్రుఁడనఁగ భూపాల తిలకంబు పొలుపుదీపించి
పంచమవేదమై ప్రబలు భారతము | సంచిత పాపముల్ సమయించుఁ గాన
నింబాజిఁ గనుఁగొని “నీవు వ్రాయింపు మంబుజోదరు లీలలన్నియుఁ దానఁ
గనవచ్చు&quot; ననిచెప్పఁ గడు వేడ్కతోడ
మహాప్రసాదం బటంచు। నిరనొప్పఁగా దనయింటి కేతెంచి
యెలమి నన్బిలిపించి యిట్లను: “నిపుడు |...
E.C
భారతపర్వముల్ ప్రభువు శాహేంద్రుఁ | డారయ వ్రాయింపు మనిపల్కెఁగాన
కుదురుగా నొరగక కొదరక తప్పు | లొదవకుండంగ వ్రాయు” మని యావేళ
ఘనసార తాంబూల గంధ మాల్యములు | చనవోపుఁగా నిచ్చి చనుమున్న నేను
ఘనతర సంతోష కలితుండ నగుచు మనమున నుప్పొంగి మార్తాండ వంశ
మహితాంబునిధి సుధామయమూర్తి పేర, | విహిత సదాచార విఖ్యాతం పేర,
బ్రహ్మకల్ప స్థాప్య బహుకీర్తి నేర, బ్రాహ్మణాశీర్వాద ఫలవర్తి పేర,
మండిత శాత్రవ మత్త భూపాల | శుండాల కేసరి శుభమూర్తి పేర
విభవ నిర్జిత దేవ విభుపేర, శాహ | విభుపేర సకల ప్రవీణుని పేర
వ్రాయంగఁ బూనితీ వరమతియుతులు | మాయురే యని పలుమాఱులు మెచ్చ
నిటలాక్షు, పద పద్మ నిహితప్రసన్న | పటుచిత్తుఁడైన కుప్పయమంత్రి వరుఁడ.
ఎందాక రవిచంద్రు లెంచాఁక జడధు | లెందాఁక్రఁ దొలుమిన్కు లెం నలుప
లెంచాఁడ శైల జాధీకు సత్కీర్తి | యందాక నిది పూజ్యమై యొప్పుఁగాక,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1pwkduaiune4z3bdjct6f65v3fj43j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220445</id>
    <revision>
      <id>574261</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాసము 1 శ్రీ వెంక టేశ, సుస్థిర దయాపూర్ణ, భావజజనక, శోభన మనోహార! జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె : పాండవులును గాంధారీధృత రాష్ట్రులు నొండొరులయెడ న...'</comment>
      <origin>574261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="9miguq4h0b237y40di7kydftfoltm3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర థ మా శ్వాసము
1
శ్రీ వెంక టేశ, సుస్థిర దయాపూర్ణ, భావజజనక, శోభన మనోహార!
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁదొడఁగె :
పాండవులును గాంధారీధృత రాష్ట్రులు నొండొరులయెడ నడచికొనిన ప్రవర్తనము
పాండవాగ్రజుఁ డట్లు భయభక్తులలర | దండిగా సశ్వమేధం బొనరించి
దక్షిణల్ భక్తి తోఁ దగువారికిచ్చి | యక్షయ ధర్మసహాయత్వ మొసఁగఁ
దమ్ములు భూదేవతాకోటి రాజు 1 లమ్మాధవుండును సర్థితోఁగొలువఁ
గరిపురి కేతెంచి కంజాక్షుననిచి | పరువడి తా రాజ్యభారమ్ముపూని
తల్లియుఁ దండ్రియుఁ దానమై ప్రజల | నెల్ల రక్షింపుచు సేవుదీపించి
యయ్యాంబి కేయుని సతిభ క్తితోడఁ | జయ్యన గొలుచుచు సద్వినయమున
సతని యోగక్షేమ మరియు చేప్రొద్దు | నికత ప్రియంబున విదుర యుయుత్సు
సంజయుల్ తమ్ములు సరస రీతులను రంజిల్ల, నిఖల రాజ్యంబును
1
నడపి
బంధుత్వ మెసఁగంగఁ బ్రజ్ఞదీపించి | యంధభూపతి చెప్పినట్టులచేయు.
తివిరి కుంతియు ద్రౌపదియు సుభద్రయును | అవనిఁ జిత్రాంగద మయ్యులూ చియును
వినయంబు భయభక్తి వేర్వేఱ గలుగఁ గొనకొని గాంధారిఁ గొలిచియుండుదురు.
చెఱువులు గుళ్లును జెలగి కట్టించు, 1 నజీముడి విప్రాగ్రహారముల్ సేయు,
శమన తనూజుండు సమ్మతింపంగ | సమిత పుణ్యంబున
అవని ధర్మజుఁగొల్వ నరుదెంచునట్టి యవనీకు లెల్లరు నంబికాసూతిఁ
గూరిమి దీపింపఁ గొలిచి యుండుదురు. । ధారుణీతలనాథ, ధర్మనందనుఁడు
తెలియ సూనులులేని దీనత్వమెల్లఁ | దెలియకుండఁగ సౌఖ్య తేజముల్ నడపు,
మఱియును దమ్ముల మంత్రుల నృపుల | నఱలేని భృత్యుల నాప్తులఁజూచి
&quot; మాపాలి దైవ మీ మానవేశ్వరుఁడు । చేపట్టి యీతఁడు చెప్పినయట్లు
నడువుఁడు విూర లున్న తభక్తి ” ననుచుఁ | దడయక యెఱిఁగించు ధర్మనందనుఁడు.
చెలిమితో నీరీతి సేవసేయుచును। వలను దీపింపంగ వర్ధిల్లుచుండ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9miguq4h0b237y40di7kydftfoltm3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220446</id>
    <revision>
      <id>574262</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 &quot; ద్విపద భారతము 1 సనిలతనూభవుం డలుక రెట్టింపఁ | జెనసి రారాజు చేసిన చేతలెల్ల దలఁచును, దలఁచియు ధర్మమానునకుఁ | దలఁజీ యూరకయుండుఁ దదనంతరంబ శ్రాద్ధదినంబుల సమరోర్వియందు బద్ధవైరంబ...'</comment>
      <origin>574262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="b7stw32r858z6eovozyxoxqoeuayhkw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
&quot;
ద్విపద భారతము
1
సనిలతనూభవుం డలుక రెట్టింపఁ | జెనసి రారాజు చేసిన చేతలెల్ల
దలఁచును, దలఁచియు ధర్మమానునకుఁ | దలఁజీ యూరకయుండుఁ దదనంతరంబ
శ్రాద్ధదినంబుల సమరోర్వియందు బద్ధవైరంబునఁ బడిన మానులకు
భూనాథుచేతను భూకనకాది | దానముల్ సేయించు ధర్మపుత్రుండు.
ఒసర సుయోధనుం డున్న కాలముననెనసిన సౌఖ్యంబు లేరీతినడచు
నారీతికంటె సత్యధికంబు గాఁగ | ధారుణి ఐడపంగఁ దగ విలసిల్లు.
వెండియు నౌక వేళ విన మరుత్సుతుఁడు, పాండవేయాగ్రణి పార్థుండు
వినకుండ ధృతరాష్ట్ర విభుఁడు గాంధారి | వినుచుండ నిట్లను విశదంబు గాఁగః
“నలి మద్భుజాస్ఫాలనము గనినట్టి కలుషాత్ములగు శత్రుగణముల కెల్ల
వెడలగవచ్చు ! వెంగలు లగుచుఁ | గడగిరి నాతోడఁ గౌరవులెల్ల .
అటువఁటి దుర్యోధనాదులఁ బోరఁ | బటుగతిఁ జంపిన బాహువులకును
జందనంబలఁది పుష్పములఁ బూజించి | యందంద మ్రొక్కుదు&quot; నని పల్కుచుండు,
అయ్యెడ నకులుండు నతనిసోదరుఁడు | చయ్యన నదివిని సంతసిల్లుదురు.
అతివగాంధారియు నంబికాసూతి | మతిలోని వగచుచు మారుతి వాక్య
ములు శ్రోశ్రములకును ములుకులవగదిఁ గలగొని కాడంగఁ గంది కుందుదురు.
విధిఁ బాలదూఱుచు వేదనఁబొంది | యదిశదుఃఖంబున నట పదునేను
హాయనంబుల దాఁక హస్తినాపురిని | బాయక యుండి తప్పక యొక్క నాఁడు
నయమొప్ప బంధుజనాదులఁ గూర్చి భయభక్తి యమతనూభవుని రావించి
యడరి గద్గదకంఠుఁడై యంధనృపతి | తడయక వారితోఁ దగ నిట్టులనియె :
ధృతరాష్ట్రుఁ డాశ్రనూ వాసమునకు ధర్మ జూననుమతి గోరుట
&quot; నాకతంబునఁ జేసి నందనులకును | జేకొని నాశంబు శీఘ్రతఁ గలిగె.
కడుఁ గ్రూరకర్మునిఁ గపటాత్ము మూర్ఖు జడుఁ గులద్రోహిని శకుని దురాత్ము
రాజుగఁ జేసితి రాజ్యంబునకురు; | తేజంబు వనయును ధృతియును జెడియె.
వనమాలి చెప్పిన వాక్యంబు లెల్ల | విననేరనైతిని; విడుర సంజయులు
శాంతనవుండును జూపగురుండుఁ | జెంతల జెప్పినఁ జెవిఁ బెట్ట నైతి !
అంతరంగంబున నత్తెఱఁగెల్ల | నెంతయు వహ్నియై యెరియు నేప్రొద్దు, ”
అనిపల్కి వెండియు నాంబికేయుండు ఘనతర శోక సంకలిత్యుడై పలి:
1
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7stw32r858z6eovozyxoxqoeuayhkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220447</id>
    <revision>
      <id>574263</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ఆశ్రమవాసపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము 'వరుసఁ బుత్రులకును నగ వంగ నేల! ॥ ధరణిలోపల రాజధర్మమార్గమునం గదనంబు చేసి యా ఖడలు పురిని | వదలని సౌఖ్యత వసియించినారు. అది యటులుండె; నోయరుతనూజాత...'</comment>
      <origin>574263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4638" sha1="pv91ugsakmrxge0hsecug75ktutz7dk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ఆశ్రమవాసపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
'వరుసఁ బుత్రులకును నగ వంగ నేల! ॥ ధరణిలోపల రాజధర్మమార్గమునం
గదనంబు చేసి యా ఖడలు పురిని | వదలని సౌఖ్యత వసియించినారు.
అది యటులుండె; నోయరుతనూజాతీ! 1 యిదే ర
1
ర ్ముర &quot; మ్మని యెలమితోఁ బిలిచి
జగతి నీవరయంగ సకల సౌఖ్యములు | నగపడ నొందితి; సతులు దానములు
సెక్కాచరించితిఁ; బృథివీ శ్రాద్ధములు | తక్కక చేసితిఁ దనయుల కెల్ల,
వార్ధిగాంభీర్య, యౌవనమెల్లఁ దక్కి వార్ధక్యమాయె; భూవరునకు సమర
ముననొండె మఱి తపంబు నొండెఁ బ్రాణ | మును విడువఁగవలె; మునుపటి వారు
సరనాథ, యీ రీతి నడచిరి; గాన నిరతి గాంధారియు నేవల్కలములు
కలవడి ధరియించి కందమూలముల | ఫలముల నాఁకలి పరిపాటిఁ దీర్చి
విహరింపవలె; నూకు వేగ సను జ్ఞ | మహనీయగతి నిమ్ము మనుజేంద్రతిలక ! ”
అనపుడు ధర్మజుఁ డామాట లెల్ల 1 విని యాంబికేయుతో వెరవొప్పఁ బలికె:
“నరనాథ, నీకుఁ గాసల కేఁగుతలఁపు | కరమొప్ప మదిలోనఁ గిలిగిన వినుము.
ఈ రాజ్య సౌఖ్యంబు లిఁక నాకు నేల ! ॥ చేరి నే మీ పాద సేవ సేయుదును.
సొలవక మీకు నెచ్చోనుండఁ దలఁపు గలిగె నచ్చోటనే కడగి వర్తింతు,
భూనాథ, విను గూఢబుద్ధివై నీవు | ఏ జఱుంగక యుండ నిట్లు శోకమున
మునిఁగెద వింక నీభూమి నా కేల!! అనఘాత్మ! గురుఁడును నాత్మనాయకుఁడుఁ
దల్లియుఁ దఃడ్రియు దైవంబు నీవ. ఎల్లగా నిట్లా నతిచ్చితి వేని
1
బలిమి యుయుత్సు భూపతిఁ జేయు; వెంటఁ | గొలిచి వచ్చెద.” నని కుపలయేశ్వరుఁడు
పాదపద్మములపై భక్తి
వ్రాలుటయు, | నాదరంబున నెత్తి యాలింగనంబు
గావించి మున్నించి కడఁక నిట్లనియె: &quot; రావయ్య ధర్మజ, రాజావతంస!
ధర్మమార్గంబున ధరయెల్లఁ బొగడఁ | బేర్మయుఁ గడఁక్రయుఁ బ్రీతియు మెఱయ
మన్నించి శుశ్రూష మనుతతోఁ జేసి | వన్నె కెక్కితిఁ జంద్రవంశంబునందు.
నీకు సమానులౌ సృవతులు గల రె 1 రాకాశశాంక నిర్మల కీ ర్తి ధుర్య !
ఏను వృద్ధుఁడనైతి నిందులకీవు ! పూని వారింపంగఁ బొందుగాదుడుగు.”
అని పల్కి విదురుని నాసూతపుత్రుఁ | బెనుపొంద దగ్గఱఁ బిల్చి యిట్లనియె:
&quot; ఎఱిఁగి యెఱింగియు నెఱుఁగని వాని | తెఱఁగున నున్నాఁడు తెలివేమి
లేక.
యమతనూజూతుని యంతరంగంబు | ప్రముదితంబై యుండ భవ్య వాక్యములఁ
రని తెలియంగఁ బలికి 1 కలయంగ దుఃఖ మగ్గలమైన నపుడు
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pv91ugsakmrxge0hsecug75ktutz7dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220448</id>
    <revision>
      <id>574264</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 ద్వి పద భారతము తోడిఁబడ నాలుక తొట్రుపడంగ | గడగడ వడఁకుచుఁ గడు దాహమెసఁగ గాంధారి పైఁ దన కాయంబుఁ జేర్చి | యంగభూవిభుఁడు మూర్ఛా! కాంతుఁడైన, నదియెల్లఁ గనుఁగొని యమతనూంవ్వుడు | తుది...'</comment>
      <origin>574264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="mw1ve440iw2tgsksa5o36szpa62o2eq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
ద్వి పద భారతము
తోడిఁబడ నాలుక తొట్రుపడంగ | గడగడ వడఁకుచుఁ గడు దాహమెసఁగ
గాంధారి పైఁ దన కాయంబుఁ జేర్చి | యంగభూవిభుఁడు మూర్ఛా! కాంతుఁడైన,
నదియెల్లఁ గనుఁగొని యమతనూంవ్వుడు | తుది మొదలెఱుఁగక దుఃఖంవఁ దొడఁగె :
వంశవర్ధన | ! హా మేరుధీగ ! | హా విక్రమాటోప ! యంబికాతనయ!
జగతి నయుతగ జసత్వ విఖ్యాతిఁ | బొగడొందు ఘనుఁడవు భు:నైకవీర !
భీముచందము చేసి పెట్టిన యినుము | కామించి చూర్ణంబుగాఁ గౌలిగించి
వెలసిన సత్త్వ ప్రవీణుండ వనఘ! | నెలఁతపై మైచేర్చ నీకును దగునా!
మాసమే కూడుగా మహీ మించువాని | సూనుఁగాఁ గాంచిన శూరాగ్రగణ్య!”
అనియని పలుచూఱు సంకించి ధర్మ | తనయుండు దుఃభింపఁ దరుణి గాంధారి
కన్నుల నీధులు గాఱ శోకించి | పన్నుగా యమశనూభవున కిట్లనియె:
&quot;
వినవయ్య ధర్మజ, విభవ దేవేంద్ర! | ధననాథ సమదాన, ధర్మస్వరూప !
తపము చేసెదనను తలఁపున నితఁడు | విపరీతగతిఁ గూడు విడిచియున్నాఁడు,
అనుమతి యీవయ్య!” యనుచును జాల | వనరుచు వనరుచు వలనొప్ప శీత
జలములు హస్తాంబుజమ్మునఁ బుచ్చి | పొలుపొంద నతనిమోమున విదల్చినను
మెల్లనఁ దెలివొంది మేదినీశ్వరుఁడు ఎల్లగా ధర్మజు నిట్లని పలికె:
వరతపంబున కేఁగవలయు నాకిపుడు ; | నిరతిమై నిచ్చోట నిమిషమాత్రమును
నిలువంగఁ గొలుపదు నెమ్మనంబర్థి. | అలవడ దీనికి నడ్డంబు రాక .
మనమున సంతోష మగ్నుండవగుచు ననుమతి యిమ్ము నీ.&quot; వనిన ధర్మజుఁడు :
“ఆరగించిన మీఁద నాప (నులెల్ల) వారః చెప్పెద వసుమతీనాథ !
పశుఁడు శీఘ్రమున నభ్యంతరంబునకు పదలకు.&quot; యనిన నవ్వను ధేశ్వరుండు
“మనుజనాయక, పెక్కు మాటలాడంగ నేరయ నశ్వంబులే దిఁక నియమజ్ఞ
పడసి యుతియగాని పరఁగ సన్నంబు కుడువంగ నొల్ల ఎక్కువముగా&quot; ననుచుఁ
బలుకుచు నుండంగ భవ్యుఁడు త్తముఁడు । కలిత తపోరాశి కారుణ్యజలధి
మునిసార్వభౌముండు మునివతంసంబు | మునిలోక పూజ్యుండు మునిసన్ను తుండు
సాత్యవ తీయుండు చనుదెంచుట మును, అత్యంత భక్తితో యమతనూభవుఁడు
ఎదు రేగి పదముల కెఱఁగి యర్యాది | విదితే కృత్యంబులు వెరవొప్ప తెలిపి
యాసీనుఁగాఁ జేసియుత, ధర్మజుఁడు | నాసీనుఁడుగఁజూచి యమ్మాని పలికె:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mw1ve440iw2tgsksa5o36szpa62o2eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220449</id>
    <revision>
      <id>574265</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాస పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము వ్యాసుఁడు ధృతరాష్ట్రువనవాసమున కనుజ్ఞ యిచ్చుట 2 “వైచిత్ర్య వీర్యుండు వరుసఁ దపంబు | నాచరించెదనను నభిలాషఁ జేసి కడు దుఃఖపడుచు నీ గతి నున్న వాఁ...'</comment>
      <origin>574265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="qll5c7324zgfwdfjly6o4w5u90lrlv7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాస పర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
వ్యాసుఁడు ధృతరాష్ట్రువనవాసమున కనుజ్ఞ యిచ్చుట
2
“వైచిత్ర్య వీర్యుండు వరుసఁ దపంబు | నాచరించెదనను నభిలాషఁ జేసి
కడు దుఃఖపడుచు నీ గతి నున్న వాఁడు, విడుపక నీవును వెనగ మీవార
లేగతి వర్తిల్లి రేగతి నడచి రావతి భూనాథు నడవికి ననుపు.
చెలిమితో నిన్నాళ్లుఁ జేసితి వీవు | వెలయ శుశ్రూష భూవిభులెల్ల మెచ్చ.
నీ పాటినృపతు లీ నిఖలోర్విలోన | సేపు మీఱఁగఁ గలరే! ధర్మతనయ!
అలవడ నీ నామ మాత్మలోపలను | దలఁచిన సర్వపాతకహరం బనమ!
అరయంగ ధర్మరాజనియెడి పేరు | విరివిగా నెట్టిభూవిభునకుఁ గలదు!&quot;
అనవుడు ధర్మజుఁ డా మునిచంద్రుఁ | గనుఁగొని పలికె నుత్కంఠ దీపింప
“ఓమునివల్లభ, యోపుణ్యచరిత, । నీ మాట గడ్డంబు నీ నాడ నెఱతు,
తల్లియుఁ దండ్రియు దైవంబు గుగుఁడు ! నెల్లగా నీవు మా కిద్ధవిజ్ఞాన !
అదిగాన నిప్పు డే ననుమతించితిని | అదనుగా. &quot; సనిన సంయమి నర్యుఁడనియె:
&quot;పార్థివ, పాండుభూపాలుఁ డీతుని | అర్థమైఁ జూచుచు ననుదివసమును
బెద్దగద్దియమీఁదఁ బేగోలగమున 1 ( నొద్దిక నిలిపి భక్త్యుత్సాహ మేనఁగ )
నరయ నీరేఁడు చెప్పినటువలెఁ జేసె | వరుసతో నీతిని వారల నరసి
రక్షించితివి మహారాజసంబొప్ప. | అక్షయంబైనట్టి యాగంబు లెలమిఁ
జేయించితివి మహాశ్రీ విలసిల్ల ! ఏ యెడఁ జూచిన నించుకం నల
గలఁక యీతనియందుఁ గానంగ రాదు; | ఎలమితో వడవికి సీతని ననువు ;
(పనివడి తపమొనర్పఁగ బుద్ధివొడమె.” | ననపుడు ధర్మజుఁ డట్ల కాకనియె.
తదనంతరంబున ధర్మనందనుఁడు। వదలక ధృతరాష్ట్ర వసుధీశుక నియె :
&quot; వినవయ్య యొక్కటి వేడెద మిమ్ము ఘనముగా నామాట గాదనవలదు.
కృతమతితో నారగించిన వెనుక నతులితంబుగ మీకునట నెద్దితోఁచె
నది నేయుదురుగాక యనిస భూవిభుఁడు | సదమలాభ్యంతర సదనంబునకును
గాంధారితోఁ గూడఁ గదలి వే పోయి | బంధురంబుగ నన్న పానాదులెల్ల
విదితంబుగాఁ దీర్ఘ, విదురసంజయులు | అదనుగా నంతఁ గృతాహారులైరి.
తదనంతరంబునఁ దగు సంధనృపతి | విదుర సంజయులును వెన యుయుత్సుండు
వరున ధర్మజ భీమ వాసవి యమలు | విరివిగాఁ దను బరివేష్టించి కొలువఁ
గ్రమముతో నుండి యే శాంతంబునకును యమసూతిఁ గొనిపోయి యర్థి నిట్లనియె;
&quot;
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qll5c7324zgfwdfjly6o4w5u90lrlv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220450</id>
    <revision>
      <id>574266</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ధృతరాష్ట్రుఁడు ధర్మజునకు రాజనీతివి శేషంబులఁ గెలుపుట &quot;పొలుపొంద రాజ్యంబు పూజ్యంబుగాఁగఁ గలితాత్మ, నడపుట కడుదుష్కరంబు. కావునఁ జెప్పెదఁ గడఁ దీపించి : నీవు తప్పక...'</comment>
      <origin>574266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4553" sha1="k7bbw6ernxiclj8vb0ddo05nucvy88w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ధృతరాష్ట్రుఁడు ధర్మజునకు రాజనీతివి శేషంబులఁ గెలుపుట
&quot;పొలుపొంద రాజ్యంబు పూజ్యంబుగాఁగఁ గలితాత్మ, నడపుట కడుదుష్కరంబు.
కావునఁ జెప్పెదఁ గడఁ దీపించి : నీవు తప్పక వినునృప సార్వభౌమ !
సృథివి విద్యలయందుఁ 'పెద్దలైనట్టి | బుధుల నుపాసింపు ; పోషి. తార్థములఁ
బ్రీతులుగాఁ జేయు; పెంపుతో వారు నీతులు చెప్పిన నెఱయంగ వినుము.
సరనాథ, యా ప్రజనంబులభంగు | అరయంగ నేర్పరులగువారిఁ బనుపు ;
పురరక్షణము దృఢంబుగఁ జేయు మెపుడు; | వరుసతో నమ్మి వారిని నిద్ర
మొదలగు వేళ నిమ్ములఁ గావఁబనువు. | పదపడి నీమీఁదఁ బక్షంబు గలుగు
మాప్తవృద్ధులఁ బెట్టు మంతఃపురమున గుప్తంబుగా మంత్రికుంజురుల్ నీవు
సకల కార్యములు విచారముల్ సేయు; ప్రకటించి యేకాంత భాషివి గమ్ము.
వ్యవహారముల శుచులై నట్టి బుధులఁ | దవిలి తోడుగఁ గొను
దండించునెడల,
ధరణిలో వారల తప్పుల కోలఁదు | లరసి దండింపుమో యవనీశచంద్ర !
ఇలలోన నెంతయు ' సిద్దీనె సనినఁ ॥ గలవడి గొందిని గట్టింపు' మనకు.
ఆయంబు వ్రయమును ననుదివసంబు | పాయక వినుము వైభవవృత్తి వెలయ.
ఎలను దీపింప నీయిష్టదైవంబు | వలెఁ జూడు బ్రహ్మను నసుమతిమీఁద.
అతిథులఁ బెద్దల నార్యుల మునుల 1 క్షితివులు మెచ్చఁ బూజింపు మేప్రొద్దు.
ధర్మంబు మదిలోనఁ దలఁపుచు నుండు; | నిర్మలకీర్తులు నగణింపు ముర్వి.
మాఁపటి వేళల మఱి వీరభటుల | కేవుమైఁ గొలువిమ్ము హిమధామవంశ!
ఘనముగా రాజ్య విఘాతంబు సేయు | జనముల నెఱిఁగినఁ జంపింపు పట్టి.
గారవంబున మేలు గావించినట్టి 1 వారిని మన్నింపు; వడి గలయట్టి
వారిని గొలువులో వర్ణింపుచుండు; | వారక రాత్రుల వనితలఁ బొందు;
మొదల భక్తి
స్నేహములు గలయట్టి | విదిత విక్రము సైన్యవిభునిఁగాఁ జేయు,
తరమిడి యాత్మ రంధ్రము లించుకైన నొరులకు నెఱుఁగ రాకుండంగఁ జేయు.
అన్యరంధ్రంబుల నారసి కనుము; ! అన్యాయ మెన్నఁడు నవనిఁ జేయకుము,
చేరువ నృపులతోఁ జెలఁగీ వైరంబు | ఏరీతిఁ గలుగునో యేమరకుండు.
వారి యావలనున్న వారు నీ మిత్రు | లారూఢ విస్ఫూర్తి నాదు రెంతయును.
తన కన్న బలునితోఁ దగ సంధిసేయు | పనివడి దైవత్ బలము మనుష్య
బలము కొంచెంబైన పార్థివుతోడఁ జెలరేఁగి వైరంబు సేయంగవలయు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k7bbw6ernxiclj8vb0ddo05nucvy88w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220451</id>
    <revision>
      <id>574267</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాస పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము బలమును దైవత బలమును గలుగు | నిలవతితో వైర మెన్నఁడు నలదు. వరులను గెలిచి నిర్భయముగా సాధు | నరపతులను గాచి నయవృత్తి మెలఁగు ; వలనొప్పఁ గృప పెంపు వదలక...'</comment>
      <origin>574267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4176" sha1="9j12ulpotc4h1kqi31vbgh1rz58o9s4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాస పర్వము; ప్రథమాశ్వాసము
బలమును దైవత బలమును గలుగు | నిలవతితో వైర మెన్నఁడు నలదు.
వరులను గెలిచి నిర్భయముగా సాధు | నరపతులను గాచి నయవృత్తి మెలఁగు ;
వలనొప్పఁ గృప పెంపు వదలక ప్రజలఁ | దలిదండ్రులును బోలెఁ దగ రక్ష సేయు ;
ధర్మమార్గంబున ధరణిఁ బాలింపు; | నిర్మలమతి రాజనీతి యేమఱగు;
అనువొప్పఁ జేయు నిత్యము వృద సేవ.” 1 అనవుడు ధర్మజుఁ డంబికా తనయుఁ
గనుఁగొని (యిట్లనుఁ; “గరుణానిధేయ, ధరణిపై) నాపగాతనయుండు లేడు;
పరికింపఁ గలశసంభవుఁడును లేఁడు; | హరియును దనపురి కరిగె ; వత్సలత
నెఱపి హిఠంబును నీవు దక్కంXఁ) | జేరి యెంతేనియుఁ జెప్పెడి వారు
లేరెవ్వరును గడు 'లెస్సగా నాకు. 1 కూరిమి దైవాఱ గురువర్య, నీవు
చేరి పంచిన విధిఁ జేయుచుండెదను.
&quot;...
అనవుడు నాతఁడు హర్షంబు నొంది) | “తనువున శ్రమమొందె ధర్మజ, పొమ్ము”
అనిపల్కి పేర్వేర సందఱ ననిచి, చ(సియె నభ్యంతర సదనంబునకును.
పదపడి యంత భూవల్లభుఁ జేరి / ముదముతో “నడవికిఁ బోయెదొ ! లేదొ !
యెనయంగ నాలస్య మేల చేసెదవు &quot; అనిన గాంధారితో) నాంబికేయుండు
i
| ననుజ్ఞ
యు సరవితో ధర్మ. | తనయుని ప్రీతి యెంతయుఁ బొందినాఁడు
ఉడుగక బాంధవ) యుతముగా నిపుడు | తడయుగ నీటికి తరలాయతాక్షి!
కల్ల జూదంబాడి కపటాత్ములైన 1 (బల్లిదుల్ నీదగుపట్టులు పాప
భాజనులైరి ; తపంబున వారి | నోజతో సుగతుల నొందఁ జేసెదను.)
కొన్ని పుణ్యక్రియల్' కోరి యొనర్చి | సన్నుతిఁ జౌరుల సమ్మతి వడసి,
పోవంగ వలయుఁ దపోవనంబునకు, 1 వావిరి మనమంత వనజాయతాక్షి !&quot;
యనుచు భూపాలుఁ డా) యతివ నూరార్చి | పనివడి యమతనూభవుని రావించి
పౌర జనంబుల బంధు వర్గముల | నారక (రప్పింపవలెనన్న నతఁడు
బంధు మిత్రుల ప్రజల రావింప | సంధభూపతి వారి కంత) నిట్లనియె :
.
ధృతరాష్ట్రుఁడు వనవాసమునకుఁ బురజనుల యనుజ్ఞ
|
వడయుట
“పౌర జనము లార, బాంధవులార, కారుణ్య వరులార, ఘనపుణ్యులార,
నెగడంగ బూర లనేక కాలంబు | తగు మిత్రులగుచును ధరఁ బరఁగితిగి
పరఁగ వృద్ధునకుఁ దపశ్చరణంబు | కరమొప్ప నర్హంబుగావున మీర
151&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9j12ulpotc4h1kqi31vbgh1rz58o9s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220452</id>
    <revision>
      <id>574268</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 ద్వీ పద భారతము లరసి యనుజ్ఞ · పుటయును। దొరకొని వారలు దుఃఖంబు నొంది చంద్రవంశాధీశ, సత్యస్వరూప, | సాంద్రకీర్తి విహార, శత్రుసంహార, నినుబాసి నిముసంబు నిలువంగలేము; శ్రీ వెనుకొని య...'</comment>
      <origin>574268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="asxgur9m8c8ivjaa1vu6begmozl6fnk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
ద్వీ పద భారతము
లరసి యనుజ్ఞ ·
పుటయును। దొరకొని వారలు దుఃఖంబు నొంది
చంద్రవంశాధీశ, సత్యస్వరూప, | సాంద్రకీర్తి విహార, శత్రుసంహార,
నినుబాసి నిముసంబు నిలువంగలేము; శ్రీ వెనుకొని యేము నీవెంట వచ్చెదము.”
అనవుడు వారల నతికృపాదృష్టిఁ గనుఁగొని యంధభూకాంతుఁడి ట్లనియె :
“మీరు చింతలనేల మేదినిఁదొల్లి యారూఢీఁ బ్రజ ముదమందుచునుండుఁ
బాలించె శంతనుపార్థి వేశ్వరుఁడు ; | ఓలి విచిత్రవీర్యుండుకు నేలె ;
వదపడి పాండునృపాలుండు నేలె; | అదనుగా ధర్మాత్ముడైన ధర్మజుని
మెఱయు చరిత్రంబు మీరలందఱును ఎఱిగి యుండుదు రింక నిది వింతగాదు.
తొలుత దంభంబున దుర్యోధనుండు । కులమెల్ల వునఁ జేకొని త్రుంచివై చె
(అవి యెల్ల మీ మనంబందుఁ దలంప | శవిరళమతి మాకు ననుమతి యిండు. ”
అనిపల్కి పాండ వేయాగ్రణిఁ జూపి ! “యెనయంగ వినుఁడితఁ డేమియు నెఱుఁగఁ ;
దనయంబు బుద్ధి విూరందఱుఁ జెప్బి | గొనకొన్న ప్రీతితోఁ గూడుకరండు. ”
అన విని యుత్తరీయంబులు వదన | వినిహితంబులు చేసి వెన నడ్చిరంత.
ఆరీతి దుఃఖించి యా పౌరులెల్ల నారయ శాకల్యుఁడను విప్రవరున
కెఱిఁగించి “రాజుతో నీగ్రమంబునను | ఎఱిగింపు&quot; మనవుడు నృపుఁ జేరఁబోయి
I
శాకల్యుఁడు ధృతరాష్ట్రునితోఁ బౌరజనసమ్మతి నెఱిఁగించుట
&quot;భరతవంశాధీశ, పౌరులెంతయును । ఉరువడి మీతోడ నొగిఁ జెప్పుమనిన
పరిభాషణంబు లేర్పడ వినవయ్య !1 వరబుద్ధితోడ మీ వంశంబునందు
రమణఁ బుట్టినయట్టి రాజులలోపఁ గ్రమమొప్ప నొప్పమి గానమెన్నఁడును.
దయతోడఁ గన్నట్టి తనయలరీతి | జయమున రక్షించి సంతోషమిచ్చి
మెలిసి రిన్నాళ్లు మేదిని లోన, చెలువొప్ప రారాజు చేసిన కీడు
మఱి యొకటియు లేదు మమ్ముమన్నించె. | అఱలేక తొల్లింటి యవనీశు లట్ల
ధరణిఁ బాలించి సంతసముఁ బొందించె. | నరవి డుత భీష్మ సైంధవ ద్రోణ
వనజాప్త తనయాది వరిశౌర్యనిధులు | పెనుపొందఁ దమ విధిప్రేరణంబునను
బోరిరి దివిజు లద్భుతమంది చూడ. | వారలవలన భూవర, సంక్షయంబు
వాటిల్లె ; నాకు కుపతిచేత నట్లు పోటు వాటిల్లెనే! భూపాలచంద్ర!
చిరమతిఁ దాము చేసినయట్టి వెల్లఁ | బరఁగఁగ ననుభవింపక పోవనశేరు !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>asxgur9m8c8ivjaa1vu6begmozl6fnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220453</id>
    <revision>
      <id>574269</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ప్రథమాశ్వాసము అదిగాన శౌర్యవిఖ్యాతి దీపింపఁ గదనంబులోనఁ దక్కక పోరి నీదు తనయులు నృపులు నత్యంత సౌఖ్యముల ఘనపుణ్యపతులు గాంచిన యట్టి నాక పదంబు నున్న తవృత్తి ఁ...'</comment>
      <origin>574269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="lkww4937tdwux0wvar5vetsdfy4hm7x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ప్రథమాశ్వాసము
అదిగాన శౌర్యవిఖ్యాతి దీపింపఁ గదనంబులోనఁ దక్కక పోరి నీదు
తనయులు నృపులు నత్యంత సౌఖ్యముల ఘనపుణ్యపతులు గాంచిన యట్టి
నాక పదంబు నున్న తవృత్తి ఁ బడసి చేకొని యున్నారు సిద్ధవిపలుకు ;
విదితంబుగాఁ బొండ వేయు లుత్తములు; | మదవిలోభిత్వముల్ ముదునకైన
వారియందున లేవు సముధాతలేశ! నీరువుతోడ మన్నింపఁగఁ గలరు.
కరమొప్ప మదిలోని కలఁకపోవిడిచి | యిరవుగా వర్తింపు; మిపుడు కానలకుఁ
బోనంగవలె నన్నఁ బొందుగాఁ జనుము | వావిరి” నని నల్క వసుధేశ్వరుండు.
ప్రీతుఁడై వారలఁ బేర్వేర సినిధి | నాతియ్య దానును సగరికిఁ బోయి
యరయ మజ్జన భోజనాది కృత్యముల | గరిమతో నడపి, తక్కక మఱునాఁడు.
విదురుని రావించి “వినవయ్య, విషుక, | కదనరంగంబున ఖండింపఁబడిన
వారికిఁ బుణ్యముల్ పరుసతో ఁ గలుగఁ ! జేరి శ్రాద్ధంబులు చేయంగఁ దలఁచి
గొనకొన్న ప్రీతితోఁ గొన్ని దినములు మనమారఁ బయనంబు మానితి; నీవు
నలపడ నిట్టి వృత్తాంశ మంశీయును | సొలనక ధర్మరాజున కెఱిఁగింపు”
అనవుడు విదురుఁ డాయరసూతిఁ గాంచి | మనకర సంతోష కలితుఁడై పలి:
&quot;వినవయ్య ధర్మని, విశడంబు గాఁగ ! గొనకొని మీ తండ్రి కురుకుమారులకు
మఱియు శాంతనవాది మనుజేశులకును దఱలక నిఖల బాంధవవర్యులకును
వృద్ధక్రమంబున హృదయ సంశుద్ధి | శ్రాద్ధముల్ చేయు విచారముల్ తోఁచి
మనబెఁ గార్తికపౌర్ణమాసియుఁ దాఁక | నసదృశ మతితోన నదిగాన నీకు
నిట్టి వృత్తాంతంబు నెఱిఁగింపుమనియె | నెట్టనఁబుగ. ” నన్న వృవుఁ డియ్యకొనియె;
యర్ష మనియె. | చెలఁగి భీముఁడు గమర్చిన మోముతోడ
వలదళ విదురుని వదనంబు చూచి పెదవులు నదరంగ బెడిదంపుమాట
960558
లాడఁ బూనిన, ను రేపేద్రాత్మసంభవుఁడు | “ఆడంగఁ దగవుగా దకట ! భూవిభుఁడు
ఘనముగా భీష్మ ముఖ్యజ్ఞాతులకును మనమార శ్రాద్ధకర్మం బాచరింపఁ
దలఁచి యర్థించినఁ దగినయర్థంబు | నెలమి దీపింపఁగా నీయకయున్న
ధర్మంబు గీర్తి విధ్వంసంబులగును; | పేర్మి దీపింప నా పృథ్వీతలేశు
వే విధంబులఁ దన్ని వెడలింపవలయు | వావిరి నిట్లాడవల.” దన్నమాట
విని ధర్మతనయుండు విజయునిఁ బొగడె, అనిల తనూజుండు నర్జునుతోడ
“అనఘాత్మ, మును చేసినట్టివే ళాలు, శ్రీ పనివడి భీష్మాది బంధులకెల్ల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkww4937tdwux0wvar5vetsdfy4hm7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220454</id>
    <revision>
      <id>574270</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'فه ద్విపద భారతము శ్రాద్ధముల్ వలసిన మనము | తగమె నేయుగ ! నీతఁడు దుష్టుఁడేల ? మఱవంగ వచ్చునే మనల నీతండు | పఱచిన బన్నముల్ ! బాహ్లిక రాజు సోమదత్తాదు లేజోణికిఁ జనిరి ? | తామర సప్తుని తనయ...'</comment>
      <origin>574270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4311" sha1="748feg89dh6qvrrqpzaymayjjc3jl3q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فه
ద్విపద భారతము
శ్రాద్ధముల్ వలసిన మనము | తగమె నేయుగ ! నీతఁడు దుష్టుఁడేల ?
మఱవంగ వచ్చునే మనల నీతండు | పఱచిన బన్నముల్ ! బాహ్లిక రాజు
సోమదత్తాదు లేజోణికిఁ జనిరి ? | తామర సప్తుని తనయున కొద్ది
చేయంగవలసినఁ జేసెడిఁగుంతి. | పాయక పాంచాలిఁ ఒఱచిన పాట్లు
అడవికి ధర్మజుఁ డరిగిన విధము | వడరి నాఁడెటుపోయె నటఁ దండ్రియైన.
విదురుఁ డెఱుంగఁడే వెయ్యాడ నేల !! మది వారి &quot; నసిన ధర్మజుఁ డదలించి
మాతండ్రి పుణ్యకర్మములు బంధులకుఁ ! బ్రీతిఁ జేసెదనని పెంపు గైకొనియె.
నాయింటి ధనమును నరుని ధనంబు | నాయెడఁ గొని సేయుమనుము నీవర్థి.
వలను విూఱఁగ వనవాస ప్రయాస | ముల మరుత్తనయుండు మొగిఁ బల్కినట్టి
పలుకులఁ గోపంబు పట్టకు మనుము. | అలవడ నితఁ డేమియనిన నేమగును !
పరమదేవత నూకుఁ బార్థివేశ్వరుఁడు ; ధరణి దేవతలకుఁ దగినట్టి యూళ్ళు
నెనసిన భక్తి తో నిమ్మను పొమ్ము” | అనవుండు విదురుండు పట్ల కాకనుచుఁ
జని యవ్విధం బెల్ల జననాథునకును వినిపింప నెంతయు విని ప్రీతిఁబొంది
మనుజనాథుఁడు పౌర్ణమాసిని సకల | మనుల భూదేవులఁ గడఁక రప్పించి
యత్తఱి ధర్మదాఁ డధిక ధనంబు | వుత్తేర శంతనుపుత్రుకు సోమ
దత్తునకును దన తనయ వర్యులకు 1 వృత్తి మీఱఁగ శ్రాద్ధవిధి యెుసరించి
సకల భూషణములు సకలాంబరములు | సకల రత్నంబులు సకలధేనువులు
దగీన గ్రామంబులు ధనళాశ్వములును | జగతిదేవతలకు సంప్రీతి నిచ్చి
కదలక యంజేట గాంధారరాజు మొదలైనవారి కిమ్ముల 'శ్రాద్ధవిధులు
నొనరించె నపుడు విధ్యుక్త మార్గమున | అనువొప్ప ధృతరాష్ట్రుఁ డారీతిఁ జేసి
ధృతరాష్ట్రుఁడు గాంధారీసహితుఁడై వనమునకుఁ బోవుట
ప్రేమఁ బాడ్యమినాఁడు ఋత్విజుల్ చాను నా మెయి నిష్క్రియు నప్పుడు చేసి
పాండవేయులను సద్బంధు మిత్రులను। ఒండొండ రావించి యుత్సాహలీల
గాంధారియును దాను ఘనవల్కలములు | సంధించి ధరియించి సరసరీతులను
దొరఁకొని సద్గంధ ధూప దీపములఁ బరిమళ మిళిత సత్ప్రనవమంజరుల
నక్షతంబులను గృహంబుఁ బూజించి | యక్షిణగతి సొమ్ములని విసర్జించి
* 'ఆ సమయమున' అనుట ఆధ్యాహార్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>748feg89dh6qvrrqpzaymayjjc3jl3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220455</id>
    <revision>
      <id>574271</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము 03 యొనరంగ సగ్నుల నువకరణముల | ననువొంద ధరియించి యాజకుల్ నడవఁ, గుంతియు మొదలైన కువలయ నేత్ర | అంతంత సంతాపమందుచుఁ జనఁగ, నతుల వేగంబున సంధభూవిభుఁడు। య...'</comment>
      <origin>574271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="f5gb35gcrdfij3izgqpyp81lp0wfk76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
03
యొనరంగ సగ్నుల నువకరణముల | ననువొంద ధరియించి యాజకుల్ నడవఁ,
గుంతియు మొదలైన కువలయ నేత్ర | అంతంత సంతాపమందుచుఁ జనఁగ,
నతుల వేగంబున సంధభూవిభుఁడు। యతివేష ధారియై యడనికిఁ జనియె.
అప్పుడు ధర్మజుఁ డాకురుభర్తఁ దప్పక చూచి గద్గదకంఠుఁడగుచు
“హా కౌరవేశ్వర! హా నార్వభౌమ ! | హా కరుణాకార! హా మేరుధీర!
హా మహిమోజ్జ్వల! యరిగెదె!” యనుచు | భూమిపైఁ బడి యేడ్చె భూలోకనాథ! .
నరుఁడంతలోన భూనాయకు నెత్తి | తోరఁగు కన్నీరును దుడిచె నెంతయును.
తడయక కుంతి గాంధారి హస్తంబు | పుడమి నిజస్కంధమున నిడి యేడ్చె.
పరగఁ బాంచాలి సుభద్రాదులైన తరుణులు నేడ్బిరి ధరణీతలేశ !
ఎనయ నా దురవస్థ యేమించెప్పెడిది? తనరు జూదమునాఁడు ధర్మాత్మజూదు
లేరీతి నేగిన నెసఁగె శోకంబు | ఆరీతిఁజూడ్కికి సతిఘోరమయ్యె.
తలకొని పట్టణద్వారంబు వెడలి | నిలువక పౌరుల నిలువంగఁ బనిచి
చనుచుండ విదుగుండు జననాథుతోడ | వనవాసమునఁ గూడివర్తింప నడచె;
వినుము సంజయుఁడు నవ్విధము వాఁడయ్యె | ఒనరఁ గృపాచార్యుఁ డోగి యుయుత్సుండు
నామాటలాడిన, నాంభి కేయుండు । ఆమాట గాదని యమసూతిఁ జూపీ
కృతమతితో నప్పగించి కోడండ్రఁ | జతయుఁడై మరలించి చనుచుండ, ధర్మ
తనయుఁ డాకుంతిని దప్పక చూచి | “వినవమ్మ మాయయ్య విపిన భూములకుఁ
ధర్మజుఁడు కుంతిని వనమునకుఁ బోవలదని ప్రార్థించుట
దపము చేసెదనని తప్పక వాఁడి | యిపుడె పోయెడుఁ గడు నేపుదీపించి.
ఏనును బోయెద నీతనిఁ గొలిచి మానుగా నీవేఁగు మఱి పురంబునకు.
వాయుతనూజుండు వాసవికవలు | పాయక సేవింప భాగ్యభోగముల
విలసిల్లు.” మనిన నవ్విధువంశతిలకు..
1
ధర్మమె రూపుగాఁ దనరినయట్టి | ధర్మరాజును జూచి తగఁ గుంతిపలికె :
&quot;వినవయ్య ధర్మజ, వివరంబుగాఁగ నెనసిన ప్రీతితో నే వచ్చుటకును
అనుమతి సేయఁ డీ యవనివల్ల భుఁడు. | అనఘాన్మ, యదిగాన నాపని విడువు.
గాంధారి మాయత్త కడఁక దీపింప; సంధభూనాయకుఁ డర్శిలిమాను ;
తగ వీరిఁ గొలిచి యే దండకాటవులు | నెగడి వర్తించెద నిజతపోనియతి ”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5gb35gcrdfij3izgqpyp81lp0wfk76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220456</id>
    <revision>
      <id>574272</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8. ద్విపద భారతము I అనిన ధర్మతనూజుఁ డంబ నీక్షించి “తనయు లేవురు గల్గఁదగు నమ్మ నీకు ! నిది యేమి తలఁచితి! ఏ వేళ నాదు | హృదయంబు మిక్కిలి మరియు చున్న దియు. చెలిమితోఁ గోడండ్రు సేవలు సే...'</comment>
      <origin>574272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="6ayz5h3yr68etne6kizmb4xd1rdnphl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8.
ద్విపద భారతము
I
అనిన ధర్మతనూజుఁ డంబ నీక్షించి “తనయు లేవురు గల్గఁదగు నమ్మ నీకు !
నిది యేమి తలఁచితి! ఏ వేళ నాదు | హృదయంబు మిక్కిలి మరియు చున్న దియు.
చెలిమితోఁ గోడండ్రు సేవలు సేయఁ దలకొన్న భక్తితో దానధర్మము&quot;C
గర మొప్పఁగాఁ బుణ్యకథలను బ్రొద్దు జరుపుతు మమ్ము నిచ్చలు నరయుచును
బొగడొందు,” మనిన నాపుత్రునిఁజూచి | తగవొప్పఁగాఁ గుంతి తద్దయుఁ బలికె :
, “ధర్మతనూజాత, తవనప్రతాప, ధర్మస్వరూప, యెంతయు వినుమనమ!
చిత్తంబు మిక్కిలి క్షితిపతిఁ గొలువ। హత్తియున్నది నాకు నతిభక్తి తోడ;
వదలక యదిగాక వార్ధక్యమయ్యె; 1 విదితంబుగాఁ దపోవృత్తి గైకొందు ;
నీవేమి యనకుము; నెఱి సహదేవు | భావించి మన్నింపు ప్రతి దీపనమును.
దినకరసుతునకు దివ్యలోకంబు | ఘనతరవిస్ఫూర్తిఁ గలుగునట్లుగను
మసలక దానధర్మములను జేయు. | అసముదింపక కడ్లు నాహవళూరు
నెనసి డంభంబున నేన చంపితిని. | పనివడి యట్టి పాపము తొలంగుటకుఁ
గొన్ని పుణ్యంబులు గొనకొని సేయు. ॥ మన్నింపు మాతని మగువల వర్ణి. ”
ననిచెప్పి &quot; మరలుము యమతనూజాత! | మనమున నీ కనుమానంబు వలను, ”
అని యని తలవంచి యాతని మొగము 1 గనుఁగొన ఇంతయుఁ గదలుట చూచి
యట వాయుతనయుండు నంబకిట్లనియె: &quot;ఇటు చనఁ దగునమ్మ! యింటిలోపలను
సకలదానంబులు సకలధర్మములు | సకలపుణ్యంబులు నరవితోఁజేసి
యుండవే! యమడల నూ రార్చి యిపుడు. నిండుదుఃఖమునఁ గన్నీరొల్క ధాత్రిఁ
బొరలుచు నున్నారు పొందుగా వీరి | నిరవొప్ప నూరాన్పు మిప్పుడు ప్రీతి.”
అనునంత ద్రౌపది యా సుభద్రయును | ఘనతర శోకాంధకారలై యున్న,
నొనరంగఁ దెగనాడకున్నఁబోరనుచు వనజాక్షి యిట్లను వారు వినంగః
&quot;ద్యూతంబునందును దూలపోవుటయు, | నేతెఱంగులవైన నిడుమలఁ బడుట,
యేను సహింపక యెల్లభూజనులు మానుగా నవ్వ నమ్మహిఁ గౌరవులను
గలసివర్తింపుచుఁ గడపట నిట్లు 1 తలకొని వీరల దైన్యంబు చూడ
వల సె; నా వేళ నీవర తేజమెల్ల నెలకొని నీజైన నెఱిఁ బాండుకులము
పనివడి చెప్పఁ జూపఁగ లేకపోది ! 1 యని యట్లు పల్కితి; ననిలననుండు
నెత్తి పెట్టెను దాని నేమనఁ గలదు ! | తత్తరంబున.” పన్ని ధర్మనందనుఁడు
సనిలతనూజుండు నటసిగ్గుపడిరి. మునుకొని కుంతి భీమునిచి త్త మింక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ayz5h3yr68etne6kizmb4xd1rdnphl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220457</id>
    <revision>
      <id>574273</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ప్రథమాశ్వాసము నెట్టగునోయని యెలమితో వాని నెట్టన చూచి మన్నించి యిట్లనియె: &quot; పవనతనూజాత, భాగ్యప్రతావ్! | వివరించి వినుము నవ్వితినేను ; మదినిఁ గలఁక లేశము లేదు; ఘన...'</comment>
      <origin>574273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="hjbynd97b2qbpfk12qqmb96mm5q59i9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ప్రథమాశ్వాసము
నెట్టగునోయని యెలమితో వాని నెట్టన చూచి మన్నించి యిట్లనియె:
&quot; పవనతనూజాత, భాగ్యప్రతావ్! | వివరించి వినుము నవ్వితినేను ; మదినిఁ
గలఁక లేశము లేదు; ఘనవైభవమున | వెలసిదానంబులు వివిధ పుణ్యములుఁ
కేసితి ;
యాగముల్ సేయఁ జూచితిని. ఈసమయంబున సేవనంబునకుఁ
బోవుట యుక్తంబు; భూతలేశునకు వావిరి నాతనివనితకు సేవ
సేయుచు నెంతయుఁ జిత్తంబులోనఁ | బాయక శ్రీహరిఁ బదిలంబుచేసి
రమణ విధ్యుక్త మార్గమునఁ దపంబు | క్రమమునఁ గావింతుఁ గడఁక దీపించి.”
అని యిట్లు పలుకంగ నమ్మాట బెల్ల 1 విని యాంబికేయుండు విదుర సంజయులఁ
బుత్తెర, వారలు పొదుపుగా గుంతి | నత్తఱిఁ గనుఁగొని యర్థి నిట్లనిరి :
&quot;వినవమ్మ యోకుంతి, వివరంబుగాఁగ | మనుజనాథు డిదె మమ్ముఁబు త్తెంచె.
నీవు రావలవదు నెమ్మిమై నిపుడు; | వావిరిఁ దనయులవద్దనే యుండు.”
అని యొడఁబఱచిన నమ్మాటలెల్ల వినక యెంతయుఁ దపోవృత్తికై మనను
వదిలంబుగాఁ జేసి భావనస్ఫూర్తి | విదితమై పుత్రుల వెసనిల్పుఁడనుచు
మరలుచోఁ, బోవక మఱి పాండునుతులు | ధరణీశ్వరునకు గాంధారికిఁ గుంతి
కిని భక్తితోఁ బ్రదక్షిణ మొనరించి | ఘనముగా నెంతయుఁ గరములు మొగిచి
తనరు కన్నుల నశ్రుధార లొల్కంగ | వనితలు దారును వారణవురికిఁ
దిరముగాఁ బోవుచుఁ దిరిగి చూచుచును, 1 అరిగిరో జనమేజయావనినాథ !
అటఁ గురుభూపాలుఁ డతివలుఁ దాను। దటుకున విదుర నూతజులు ఋత్విజులు
గరమరుదేశ గంగాతీరమునకు నరయంగఁ బోయి
దేశమున
విడి యచ్చట నున్న వేదవేత్తలకు నడరిన వేడుక నర్చన లిచ్చి,
చెలగి హోమము నమంచితగతిఁ జేసి, వెలయంగ భోజనవిధి యొనరించి,
వినయంబు తోడుత విదుర సంజయులు | (గొనకొని దర్భలఁ గూర్చినయట్టి)
యా శయ్య చేరువ నంత నింతటను | వాసిగా వసియించి వడి వేగుటయును
సర్వమై మఱునాఁడు జనపతి యుచిత | కరణముల్ దీర్చి గంగానది దాఁటి
పొసఁగఁ గురుక్షేత్రమున కర్థిఁబోయి | మనలక పుణ్యాశ్రమముచేరి యందు
నెలకొన్న తరువులు నీడ నెంతయును లలితమౌ సికతాఫలంబున నుండె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjbynd97b2qbpfk12qqmb96mm5q59i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220458</id>
    <revision>
      <id>574274</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '౧౬. ద్వీపద భారతము ధృతరాష్ట్రుఁడు శతయూపు నాశ్రమంబున వసించుట నలినంత శతయూప కామధేయుండు | వలనైన కే వంశవర్ధనుఁడు తూలని ఘనతపోధుర్యుండు కీర్తి । శాలియునైన రాజర్షి వగ్యుండు విని...'</comment>
      <origin>574274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3946" sha1="d7nyhh9kwfbfg7niln9vkqdweham5xh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;౧౬.
ద్వీపద భారతము
ధృతరాష్ట్రుఁడు శతయూపు నాశ్రమంబున వసించుట
నలినంత శతయూప కామధేయుండు | వలనైన కే వంశవర్ధనుఁడు
తూలని ఘనతపోధుర్యుండు కీర్తి । శాలియునైన రాజర్షి వగ్యుండు
విని వచ్చి యా కురువిభునిఁ దోడ్కొనుచుఁ | జని నిజాశ్రమమున సద్భక్తి మునిచి
వినుతించి యజ్ఞ్యాది విధులొనరించి | జననాథ, వినవయ్య సత్యసంధుఁడవు;
ఇన తేజుఁడవు నీకు నెవ్వరు సవతు |
ఇచ్చోట వసియించి యేపు దీపించి | నచ్చరిత్రంబును సంయమీశ్వరులు
కొనియాడి నియతిమై ఘోరతపంబు | గొనకొని సేయుము కురుకులశ్రేష్ఠ!”
అనవుడు సంతసమంది యన్విభుఁడు | జననకంబుగ నాకు సాలలు గట్టి
తరుణి కుంతియును గాంధారియుఁ దాను ॥ వరకపోనియతిమై వర్తింపుచుండె.
విదుర సంజయులును విశదంబుగాఁ | విదిత తవంబున విహరించినంత.
నిరతిమై యాజికుల్ నిత్యకృత్యములు | వరుసనఁ జేయుచు మునివర్గము పొగడ
విలసిల్లుచుండిరి విపులాధినాథ !! పొలుపొందఁ దత్కాలమున నొక్కనాఁడు
నారదాది మహర్షులు ధృతరాష్ట్రుఁ జూడవచ్చుట
ఘనతరస్ఫూర్తి నాకారవభర్తఁ గనుఁ గొనుతలఁపున గార్గేయ రేభ
శౌండిల్య రోమళ శౌనక హరిత కౌండిన్య నారద కణ్వ మౌద్గల్య
మైత్రేయ పులహ ధౌమ్య భారత కాశి | కాత్రి జైమిని రోమహర్షణ ముఖ్య
వివిధ మునీంద్రులు వెన నేఁగు దేర | సవిరళ భక్తితో నంబికానూతి
యెదురేగి పదముల కెఱఁగి యర్యాదు | లదను దప్పక యిచ్చి హర్షంబు నొంది
&quot;
&quot;
| ధన్యుఁడ
నైతి
తి నిందఱు మీరు పూని వచ్చుటఁ జేసి పుణ్యాత్ములార ! ”
అని యిట్లు పలికెడు నంబికా తనయుఁ 1 గని నారదుఁడు ప్రీతిఁ గరుణించి యనియె:
తొల్లి సహస్రచిత్యుండను రాజు | బల్లిదుఁడై న పట్టి వరఁగు
శతచిత్యునందు రాజ్యంబిడి నియతిఁ జతు గుఁడై యీవనస్థలమున నిలిచి
వలనొప్పఁగా దుశ్చ్యవన సఖత్వంబు | సలలితంబుగఁ గాంచె ; శైలాలయుండు
పురుకుత్సుఁడును దపంబున నింద్రపదవి | సరవితోఁ గనిరి; రాజర్షి స త్తముల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d7nyhh9kwfbfg7niln9vkqdweham5xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220459</id>
    <revision>
      <id>574275</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము N నీయెడఁ బొడంగంటి నిచటఁ గాంచితిని ఈ యెడ మలగిరి యిది పుణ్యభూమి. అదిగాన నీకు నియ్యడ నుండఁగలిగె. | విడిత పుణ్యుండవు విధువంశతిలక ! ఆనృపులట్ల నీ వవ...'</comment>
      <origin>574275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4409" sha1="gzrcq3m3k5d2w8jpbazwocnh4nlbfpr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ; ప్రథమాశ్వాసము
N
నీయెడఁ బొడంగంటి నిచటఁ గాంచితిని ఈ యెడ మలగిరి యిది పుణ్యభూమి.
అదిగాన నీకు నియ్యడ నుండఁగలిగె. | విడిత పుణ్యుండవు విధువంశతిలక !
ఆనృపులట్ల నీ వవ్యయపదవిఁ | బూని వర్తింతువు పొలఁతితోఁ గూడి,
చెలఁగి భక్తిని నీకు శిశ్రీషచేసి వెలసిన కుంతియ విభుఁ జేరఁబోవు.
పాండుభూపతి సురపతి సమీపమున నుండి నిన్ని తలంచు నుర్వీశతిలక 1
ధర్మము మూర్తియై తనరినయట్టి | ధర్మతనుజుని తనువున విదురుఁ
డలరి ప్రవేశించు ; నానఁజయుండు | కలయంగ సురలోకగతిని వెలుంగు.”
అని యిట్లు నారదుఁడాడు వాక్యములు | విని ధృతరాష్ట్రుండు వేడుక పొందె.
శతాయువుఁడంత సంయమిఁ జూచి | విత్త వాగ్వైఖరి వేలయ నిట్లనియె:
“నారద మునినాథ, నా విన్నపంబు చేరిక నాలించి చెలువుదీపించి
వినిపింపవలయు నీవిభుఁడు సద్గతికి నెనయఁ బోవఁగ నిశ్చయించితి వివుడు.
నవరించి తద్వి శేషము వినవలయు | వివరింపు&quot; మనుటయు వివరింపఁ దొడఁగె :
“వినవయ్య శతయూప, విదితప్రతాప, మన తపో వైభవ, &quot;కారుణ్యనిలయ,
ఎనయంగ నేను మహేంద్రుని కడకుఁ | బనివడి పోయి సంభాషణ నేయ
నాసభ నీ కౌరవాధీశు వార్త | వాసవుఁ డెఱిఁగించె ; వరకపం బిఠఁడు
చెలిమితో మూఁడేండ్లు చేసి యవ్వెనుక | వెలయు శరీరంబు విడిచి, విత్తేశుఁ
గలిసి వర్తించు నిక్కంబుగా ననుచు | వలనొప్పఁ బాండు భూవరునకుఁ జెప్పి.”
అనవిని ధృతరాష్ట్రుఁ డధిక సంతోష | మునఁ బొందెఁ; బోయిరి మునులు మోదించి.
అని యిట్లు జనమేజయ శ్రీ తీశునకు । మునిచెప్పి నని చెప్ప మోదించి మునులు
అసమాత్మ, తరువాతనైన వృత్తాంత మనుచొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు
గజరాజ సంరక్షు, కంజదళాక్ష, అజగరాధిపతల్ప, యానంద నిత్య,
ఆదినారాయణ, హరనుత చరిత, వేదగోచర, యీశ, విశ్వప్రమోద,
ఘనమాని హృద్గహ కలితసందోహ | వినుతప్రకాశ, శ్రీ వేంకటాధీశ!
భక్తవత్సల, జగత్పావనమూర్తి, | ముక్తిప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీకు.
ఇది వేంకటాచలాధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పానద్వి
రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్రవర్య
రచితమైనట్టి యాశ్రమవాసమందు నుచితమై యాశ్వాస మొక్కటియయ్యె.
182
I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzrcq3m3k5d2w8jpbazwocnh4nlbfpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220460</id>
    <revision>
      <id>574276</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము శ్రీ ధారుణీశ, పూరితకృపావేశ, । సాధిత దానవసంఘ, ముకుంద, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పదొడంగె : ఆరీతి ధృతరాష్ట్రుఁ డతులితస్ఫూర్తి | ధీరుఁడై భాగీర...'</comment>
      <origin>574276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3717" sha1="66w6rm7h6e4dd5abet0o2ntn5tsbz44" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
శ్రీ ధారుణీశ, పూరితకృపావేశ, । సాధిత దానవసంఘ, ముకుంద,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పదొడంగె :
ఆరీతి ధృతరాష్ట్రుఁ డతులితస్ఫూర్తి | ధీరుఁడై భాగీరథీతీర భూమి
శతయూపు నాశ్రమస్థలమున నిలిచి, యతుల తపోవృత్తి సతిశయిల్లంగ
దండి మీఱఁగ నంతఁ దత్కాలమునను బాండునూనులు తల్లిఁ బలుమాఱు దలంచి
యంధభూనాథుని నా సూతపుత్రు। గాంధారి విదురునిఁ గర మొప్పఁ దలఁచి
చింతించి చింతించి &quot;చెల్లఁబో యకట! | కుంతి యేరీతిని గుందుచున్న దియె !
3
'కన్నులఁ గానని పతి' భూవిభుఁడు। ఎన్నాళ్లు దుఃఖంబు నీదంగఁ గలఁడొ !
గాంధారి సర్వలక్షణ కోమలాంగి | సంధించి యేరీతి సంచరించెడినా !
విదుర సంజయులును వెనఁ గూరదినుచుఁ బదపడి యెట్లు తపంబు చేసెదరొ !
ధరణిపై సకల బాంధవులను జంపి యురవడి నొంటిమై నుండంగవలసె.”
పాండవులు బంధునహితముగా ధృతరాష్ట్రునిఁ జూడఁబోవుట
అని యిట్లు పాండవు లందంద వగచి | పనివడి యంధభూపతిఁ జూడఁగోరి
పడవాళ్ళఁ బిలిపించి “జండ్ల నేకములు | తడయక సేయుఁడు; దగు భక్ష్యభోజ్య
ములు గొనిరాఁగఁ బంపుఁడు; మంత్రివరుల బలముగాఁ జతురంగబలములఁ రెండు.
. చెచ్చెర రాజుఁ జూచెదమను వేడ్క | వచ్చెడు వారల వరుసతో సరయుఁ ;
డె జాటింపుఁ | డెల్లవారలు విన నింపుతో.&quot; ననిన,
అఱలేక వారలు నట్ల కావింప, మఱునాఁడు ప్రేమ ధర్మజుఁడు యుయుత్సు
నాకృపాచార్యుని హస్తినాపురికిఁ | జేకొని రక్షగాఁ జేసి యెంతయును
బనివడి ద్రౌపదీ ప్రముఖ భామినులు | తనవెంట రాఁగ రథం బెక్కి కదలి
వివిధ వాహనములు వేడుక నెక్కి ప్రవిమల స్ఫూర్తితోఁ బౌరు లేతేరఁ
గృతకృత్యుఁ . డేఁగి భాగీరథి దాఁటి | క్షితి నాయకుఁడు కురుక్షేత్రంబు కరిగి
శతయూపు నాశ్రమస్థలము చేరువను ధృతరాష్ట్రుఁ డుండుట తెలియంగ నెఱిఁగి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66w6rm7h6e4dd5abet0o2ntn5tsbz44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220461</id>
    <revision>
      <id>574277</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము తన సహోదరులును దాను ధర్మజుఁడు । కనకరథంబులు గ్రక్కున డిగ్గి యకనిఁ గనుంగొని యధిక శోకమున | నాశతభక్తి సాష్టాంగ ప్రణామ మొనరించి యాతఁడు నొగిఁ గౌ...'</comment>
      <origin>574277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4372" sha1="hbt0haabxnoe79h7xqzvepuc12xqz54" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము; ద్వితీయాశ్వాసము
తన సహోదరులును దాను ధర్మజుఁడు । కనకరథంబులు గ్రక్కున డిగ్గి
యకనిఁ గనుంగొని యధిక శోకమున | నాశతభక్తి సాష్టాంగ ప్రణామ
మొనరించి యాతఁడు నొగిఁ గౌగిలించి ఘనముగా మన్నింప, గాంధార రాజ
తనయకుఁ గుంతి కెంతయుఁ బ్రణమిల్లి | గొనకొని యున్నంతఁ, గుసుము కోమలులు
ద్రౌపదీ ప్రముఖలు తద్దయుభక్తి | పాపుగా నంతటఁ బ్రణతులొనర్చి
యమునానదీస్నాన మర్థమైఁ జేసి క్రమమునఁ దద్ద్వారి కలశముల్ దెచ్చు
గాంధారి కుంతుల కలశముల్ పుచ్చి | యంధరాజుకు మ్రొక్కి; రాసమయమున
నొప్పుగాఁ బాండవేయులఁ జూడఁగోరి | తప్పక వచ్చిన తాపసోత్తముల
కతి వినయంబున నంజలి చేసి | వితతమై యర్ఘ్యాది విధులఁ బూజించి
యున్నంతలో, సంజయునిఁజూచి మునులు | చెన్నుగా మాకును జెప్పవే వీరి ?
ననవుడు సంజయుఁ డనియె వారలకు “శీనుఁగొనుఁ డదె మీరు కనకంపుచాయ
సంజయుఁడు పాండవులను మునులకుఁ బేర్పేరఁజూపి చెప్పుట
గలిగి దీర్ఘములైన కన్నులతోడఁ బలుచని మేనున బాగైనవాఁడు
రాజసూయ మహాధ్వరము చేసినట్టి | రాజధర్మమునకుఁ బ్రాపైన వాఁడు
ప్రతి దివసంబును భవ్యులైనట్టి | యతులోశలకు బ్రాహ్మణులో కలవడ
భూరి కాంచనపాత్రముల రుచుల్ పుట్ట | నారగింపఁగఁ బెట్టినట్టి పుణ్యుండు
తరణి తేజుఁడు చాల దయగల్గు నాఁడు | అరుదుగాఁ గనుఁగొనుఁడతఁడు ధర్మజుఁడు.
నయమొప్ప నెఱఁదనంబున మించి | భయదమా నాజాను బాహుల నాఁడు,
కడకతో ఘనవృషస్కంధుండు మిగుల వెడఁదయురంబున విలసిల్లు వాఁడు
ఒక హిడింబాసుర ప్రముఖ దానవులు | సకలఁక వైఖరి నడఁచిన ఘనుఁడు
వేడుక ధర్మజు వెనుకనున్నాడు | ఎడపక వీక్షింపుఁడితఁడు భీముండు.
నల్లని మైచాయ నయమొప్పువాఁడు; | తెల్లగా మత్స్యయంత్రము వేసి నృపులఁ
దృణముగా గెలిచి వర్ధిల్లు శౌర్యమున | గణన మీఱినయట్టి
రాక్షసవీరుల రణములోఁ గూల్చి | యక్షయాస్త్రంబుల నమరిన వాఁడు ;
ఖాండవం బాహుతిగాఁ గృశానునకు దండిమై నిచ్చి సుత్రాముని గెలిచి
యీశాను మెప్పించి యేవుదీపించి ! పాశుపతాస్త్రంబు వడసిన ఘనుఁడు,
కౌరవబలముల ఖండించినతఁడు వారక చూడుఁడు వాఁడర్జునుండు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbt0haabxnoe79h7xqzvepuc12xqz54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220462</id>
    <revision>
      <id>574278</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము సొంపుతోడుత రాజసూయఁబునాఁడు | ౦పుమైపడ ...... మేదిని లెక్కకు మిక్కిలిగాఁగ | నాదటఁ దెచ్చిన య ... ...... మహితాశ్వములను లీలమై లంక యేలిన విభీషణుని | చే లాలితంబుగఁ జెలఁగు ...... *** ......'</comment>
      <origin>574278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="7nshph7sgzwc1g79wsr40x8kpni8pk8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
సొంపుతోడుత రాజసూయఁబునాఁడు | ౦పుమైపడ
......
మేదిని లెక్కకు మిక్కిలిగాఁగ | నాదటఁ దెచ్చిన య
...
......
మహితాశ్వములను
లీలమై లంక యేలిన విభీషణుని | చే లాలితంబుగఁ జెలఁగు
......
***
...
లుండు వాడు
రెవాఁడు
నీలోత్పలచ్ఛాయ నెగడిన తనువు | నోలిఁ బద్మములన నొప్పు నేత్రములు
(నరయ మధ్య(పాయ మభిరామమూర్తి | వఱలేడునా యింతి పాంచాలు తనయ)
పరఁగంగ నాయింతి పార్శ్వంబునందు। గఱగఱ నయినట్టి కట్టెఁదనము
గలిగిన (యంగంబుఁ గమలాననంబు | గిలిగిన యాయింతి కవ్వడిపత్ని'
నగధరు చెలియ; లున్నతి వారికెలన నెగువ నున్నట్టి యాయింతు లులూచి
చిత్రాంగదయు ననఁ జెలఁగు (నాయములు | సుత్రామజుని సతుల్ ; సొరిది నా వంక
నిందీవరచ్ఛాయ కెనయైన మేను। పొం) దిన లేమ భీముని కులకాంత.
చేరి యుత్సల కాంతిఁ జెలువైనయట్టి | యా ( రామ నకులుని యంగన ; నవ్య
చారు చంపక దేహ సలలితాకృతులు దేరునాయము సహదే) వుని గృహిణి.
చిరతరంబగుచున్న సీత ధౌతవస్త్ర | పరిధాన లైన యా ( పడఁతుక లెల్ల
ధృతరాష్ట్రు కోడండ్రు ; ధీరాభిమన్యు | నతీప యుత్తర యామె యని చె) ప్పుచున్న
యవసరంబున నంత నాంబికేయుండు | తవిలి ధర్మజుడఁ దగవొప్పఁబలికె:
&quot; కుశలమే కురునాథ, గురుపుణ్యయూధ || విశదకీర్తి విహార, విమతసంహార 1
ఘనమైన మంత్రివర్గముఁ బౌరజనము లనుసరింతు రె నిన్ను ననుదివసంబు ?
పొసఁగఁ దమ్ములు సౌఖ్యమున నున్న వారె అసమున నిష్టభృత్యావళుల్ సఖులు
బాంధవోత్తములెల్ల భాగ్యభోగముల ! సంధిల్ల నుందురే జగతీతలేశ ?
అక్షయంబగు నగ్రహారంబు లందుఁ | బక్షమై యుండునే! పద్మారివంశ!
మందునకైన బ్రాహ్మణుని పేదఱిక మొందకుండఁగఁ జేయుదే దానకోటి?
దేవతలకుఁ బితృదేవతలకును ధీవర నుతముగాఁ దృప్తియొనరై !
&quot;
తల్లి దండ్రుల రీతి ధారుణీ ప్రజల నెల్ల రక్షింతువే? యేపు దీపించి.&quot;
అనవుడు ధర్మజుఁ డాంబి కేయునకు
'వినవయ్య ధృతరాష్ట్ర, విజ్ఞానచతుర,
వినయంబు తోడుతో వినిపింపఁ దొడఁగే :
వినుతింపఁ దగు భవ ద్వీనుతోపదేశ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7nshph7sgzwc1g79wsr40x8kpni8pk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220463</id>
    <revision>
      <id>574279</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాస పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము 1 &quot; 65 మున భవ దుక్తముల్ పొందుగా నడచు, అనఘాత్మ, యెడ లతితపోమహిమ గైకొని యుండు నే కడఁక దీపించి? | చేకొని శుశ్రూష చేయునే కుంతి తలని మా పెదతల్లి గాంధా...'</comment>
      <origin>574279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="rzxhbcsd9nychxc92thzanan3bmfc96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాస పర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
1
&quot;
65
మున భవ దుక్తముల్ పొందుగా నడచు, అనఘాత్మ, యెడ లతితపోమహిమ
గైకొని యుండు నే కడఁక దీపించి? | చేకొని శుశ్రూష చేయునే కుంతి
తలని మా పెదతల్లి గాంధారి నలినాప్త సమతేజ, నడపునే తపము !
సూత తనూజుండు సురుచిరవ్రతము చాతుర్యలీలల జరుపుచున్నాఁడె !
సరసుఁడు విదురుఁ డెచ్చటి కేఁగినాఁడొ ! సొరిది నాతనిఁ జూడంగవలయు, ”
నావుడు ధృతరాష్ట్ర నరపతియపుడు | భావించి యమకనూధవున కిట్లనియె:
&quot; భూమిశ, యేఁ దపంబున కోర్తు నెవుడు; | శ్రీమించి శుశ్రూష చేయును గుంతి ;
యొనరంగ గాంధారియును దవం బర్థి | ననఘచరిత్రయై యాచరియించు;
సంజయుఁడును దపస్సంపన్నుఁడగుచు | రంజిల్లి వర్తించు రాజావతంస!
ప్రాజ్ఞుండు ఘననీతిపరుఁడును మహిత | విజ్ఞానియును నైస విదురుఁ డెందైనఁ
జరియించు మునిజనాశ్చర్యంబుగాఁగ | అరయంగ జలము లాహారంబుగాఁగ
హరి నాత్మనిలుపుచు నత్యంతమహిమఁ | బరమ భాగవతుఁడై భవ్యవిఖ్యాతి
వెలసి సంయములెల్ల వినుతింపుచుండ నెలమి నొక్కొక వేళ నిచటికి వచ్చు. ”
లోపల దూరమున మనుజేశ, వసధూళి మలినాంగుఁ డగుచు
వెస దిగంబరుఁడైన విదురుని నర్థి | మసలక చూచి ధర్మతనూభ వుండు
నిజభృత్య తతులను నిలునిలుఁడనుచు | విజయావ వర్గుని వెనుక నొక్కరుఁడు
పోవుచు “ విదుర, యోపుణ్యస్వరూప! | వావిరి నినుఁ గాన వచ్చితి ” ననుచుఁ
విదురుఁడు యాగమార్గంబున ధర్మజునందుఁ గలియుబ
బలికిన నొక విటపంబునఁజేరి | నిలిచిన, యమనూతి నెఱిఁ జేరఁబోయి
యాయెడ వయనంబు అర్ధమోలితము | లైయున్నఁ గనుఁగొని యాశ్చర్యమంది
&quot; (పనివడి వచ్చి తే పాండవాగ్రజుఁడ ;) 1 కను విచ్చి చూడవే కరుణానిధేయ !
కనువిచ్చి చూడవే గాంభీర్యధుర్య ! ! అనుడుఁ దప్పక చూచి యతి యోగబలము
గైకొని హరి నాత్మఁ గదలక నిలిపి ప్రాకటవిస్ఫూర్తిఁ బ్రాణముల్ విడిచి
ధర్మస్వరూపమై దనరినయట్టి ధర్మజు దేహమెంతయుఁ బ్రవేశించె,
అంతయుఁ గనుఁగొని యమతనూభవుఁడు | చింతించి యాశ్చర్యచిత్తుఁడై వగచి
యనల సంస్కారంబు సమ్మహాత్మునకు ననయంబు చేసెదనని తలంచినను
ఆకాశవాణి యిట్లనియె “నోరాజ! 1 చేకొని వినవయ్య సృష్టి అతిత్వ
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rzxhbcsd9nychxc92thzanan3bmfc96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220464</id>
    <revision>
      <id>574280</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ويو ద్విపద భారతము గౌరవోజ్జ్వలుని యీకాయంబు సహ్ని కారయనిచ్చుట యర్హం అనవుడు విడిచి యయ్యమతనూభవుఁడు । తన సహోదరులకుఁ దండ్రి క త్తెఱఁగు వినిపించుటయుఁ, జూల విస్మయంబంది। గొనకొని...'</comment>
      <origin>574280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="tgktki5626uct2l2tk573am69w4dfch" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ويو
ద్విపద భారతము
గౌరవోజ్జ్వలుని యీకాయంబు సహ్ని కారయనిచ్చుట యర్హం
అనవుడు విడిచి యయ్యమతనూభవుఁడు । తన సహోదరులకుఁ దండ్రి క త్తెఱఁగు
వినిపించుటయుఁ, జూల విస్మయంబంది। గొనకొని యుండ నక్కు గువృద్ధు సకల
సంయమీంద్రుల నఁపి సరసరీతులను | అయ్యమనూతితో
1
1
&quot; ఓ ధర్మనందన, యోపుణ్యనిలయ, | శ్రీధర, కరుణావిశేష, సర్వజ్ఞ,
అనమాత్మ, విను మాకు వాహార | పనివడ నదియె యేర్పడ నాస్వదింపు.”
అనవుడు నట్ల కాకని ధర్మసుతుఁడు | వనమూల ఫలములు వడి నాస్వదించి
దర్భశయ్యలమీఁదఁ దప్పకారాత్రి | నిర్భర ప్రీతితో నిద్దుర వోయి
మఱునాడు సంధ్యాది మహిత కృత్యములఁ | దెఱఁ గొప్ప నెంతయుఁ దీర్చి వేవేగ
ధారుణీనాథుండు తమ్మలుఁ దాను | వారక ధృతరాష్ట్ర వసుధీశుకడకుఁ
జనుదెంచి మఱి నమస్కార పూర్వముగ | వినుతిమై మది పల్లవింప- గఁ జేసి
ధాత్రీశు ననుమతిఁ దనరినయట్టి | వేత్రాసనంబున విమలుఁడై యుండె.
అంతట శఠయూపుఁ డాదిగామునులు | సంతోషచిత్తులై సరభసవృత్తి
నరుదెంచి దర్భాసనాసీనులైరి. వరఁగంగ ద్రౌపదీ ప్రముఖ భామినులు
తిరిగిరాఁ గూర్చున్న, ధృతరాష్ట్రుడంతఁ గరమొప్ప నుచిత వాక్యంబులఁ బ్రొద్దు
జరుపుచునుండి భాస్కరుఁడు మధ్యాహ్న | కరుఁడైన మునులను గ్రక్కున ననిపి
యఱలేని భక్తి తో నాహ్నిక వృత్తి | మఱియు నిర్వర్తించి మగువతో 17 సనిన
జన మేజయుండును &quot; సంయమినాథ! వెనుకొని యప్పండవేయు లీ రీతి
నలువొప్ప నెన్ని దినంబు లచ్చోట | నిలిచి రత్తెఱఁగెల్ల నెఱిఁ జెప్పు. మనిస
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపింపఁ దొడఁగె నా వృత్తాంతమెల్ల :
&quot; వినవయ్య భూపాల ! వెనఁ బాండుసుతులు మనవరాక్రములు సద్ధాంభీర్య నిధులు
పడఁతులతోఁ గూడఁ దీపించి | యడవికి నేఁగి యయ్యంబికా తనయుఁ
గాంచిన దినమునఁ గరము సంప్రీతి | నంచిత ఫలముల నాఁకలి దీర్చి
ధరణిపై ఁ బవళించి తగ మరునాఁడు అరుదుగా ధృతరాష్ట్ర సనుమతివడసి
యన్న పానాదులు నతిమృదు శయ్య | లెన్నఁగాఁ గైకొని యీరీతి నొక్క
మాసంబు వసింప మఱియొక్క నాఁడు భాసుర స్ఫూర్తి నెర్పేటియట్ల యుచిత
సల్లాపములఁ బ్రొద్దుజరుపుచు మిగుల | నల్లంబు లలర వారున్న యవ్వేళ
సాత్యవ తేయుండు చను జేరఁ జూచి ! అత్యంత భక్తితో నిర్ఘ్యపాద్యాదు
25
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgktki5626uct2l2tk573am69w4dfch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220465</id>
    <revision>
      <id>574281</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము లొనరింప నాతండు నుచితాసనమున మనముగాఁ గూర్చుండి కరుణించి పలి: “ నడ పెద వే నీవు నవ్యతపంబు? | పుడమిఁ జచ్చినయట్టి పుత్రులఁ దలఁచి శోకింపకుండు దే !...'</comment>
      <origin>574281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4652" sha1="ca23gwus357u79yvaqi76jrv722t5fc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
లొనరింప నాతండు నుచితాసనమున మనముగాఁ గూర్చుండి కరుణించి పలి:
“ నడ పెద వే నీవు నవ్యతపంబు? | పుడమిఁ జచ్చినయట్టి పుత్రులఁ దలఁచి
శోకింపకుండు దే ! సురుచిర మైన । నీకుఁ బరిజ్ఞాన నిపుణత గలదె?
&quot;
&quot;
చేకొని శుశ్రూష చేయునే కుంతి? | ప్రాకటంబుగ. ” నని పలికి వెండియును
విదురుండు దేహంబు విడిచిన తెఱఁగు, । నదనుగా నెఱిగి తె? యనమ, మాండవ్యు
డిచ్చిన శాపంబు నెలకుతో మోచి ! యచ్చుగా శూద్రుఁడై యముఁడె యారీతి
జనియించి మాఱట శమనుఁడై మిగుల | ఘనుఁడైన ధర్మజు కాయంబు గలిసె.
అటువంటి దేవమయాక్మకుండగుచుఁ ! బటు దిన్య దేహ సంపన్నుఁడై నట్టి
ధర్మతనూజుండు తద్దయుఁ గొలువ | నర్మిలి నుండుదే యవనీశచంద్ర ? ”
అనినఁ బారాశర్యు కనియె నారాజు : ! నవవాసదుఃఖ మావంతయు లేదు.
ధరకు సుబలనందనను మిగులఁ | బొరిఁ బుత్రశోకంబు పొందకుండంగఁ
దగ్గు భక్తి సలుపు నీధర్మనందనుఁడు, 1 సుగుణాఢ్య, కుంతి శుశ్రూష, యొనర్చు.
వరముని చంద్ర, భవత్ప్రసాదమునఁ బరము దివ్యజ్ఞాన భావన మిగుల,”
నని పల్కుచుండు నయ్యవసరంబునను | బనివడి ద్రౌపది ప్రముఖలు వచ్చి
యతని పాదములకు నర్థితో మ్రొక్కి ! యతులితగతి నున్న నాశీర్వదించి
యంతట మఱియు నయ్యంబికాతనయు | నెంతయుఁ గనుఁగొని యిట్లని ఫలికె :
&quot;చంద్రవంశాధీశ, శౌర్యప్రతాప | సాంద్రకీర్తి విహార, సత్యవిస్తార,
&quot;
తలకొని నీమనస్తాపంబు వాయ | వలెనని వచ్చినవాఁడ నిక్క ముగ.
అనుమాస ముడిగి యెయ్యదియైన వడుగు | మెనయంగఁ దప్పక యిచ్చెద” ననిన
సంతోషచిత్తుఁడై సంయమిచండ్రు | నంతటఁ బలికె నయ్యాంబి కేయుండు :
“ మునినాథ, మిక్కిలి ముదము దీపించి | పనివడి నామీఁది పక్షంబు కఠిన
నరుగుదెంచితిరే! నే సతికృతార్థుఁడను; | పరికింప నా తపఃఫలమును నీవ.
ఇంతకంటెను కోర్కి యెయ్యది ధాత్రి : నెంతయు నాకు మునీశ్వరతిలక !
తల్లియుఁ దండ్రియు దైవంబు గురుఁడు । నెల్ల బాంధవులును నిట నీవ నాకు
అడుగు మొక్కటియున్న సడుగకుండినను | అడరి ధర్మంబుగా దదిగాన మీకు
విడువక యొక్కటి విన్న వించెదను. । తొడరి శతుండగు దుర్యోధనుండు
అవని పైఁ బుణ్యాతులగు పాండుసుతుల నవమాన మొనరించె ; సఖల భూపతుల
గురువుల మిత్రులఁ గూలంగఁ జేసి, ! తరణిజ భీష్మాది ధన్వులఁ జంపె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ca23gwus357u79yvaqi76jrv722t5fc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220466</id>
    <revision>
      <id>574282</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము అతనికిఁ గాఁX మహామహుల్ సుతుల | నతులను విడిచి నిచ్చలు మృతులైరి. ఈరీతిఁ దెగిన భూమిశు లెప్లై! వారక చూడంగవలయు నా.” కసిన గాంధారి కుంతియుఁ గడఁకతో నితర | గంధీభయానలగ్గల...'</comment>
      <origin>574282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4619" sha1="bzsevu4l06mj4v39yf4f7zj5eynnb8f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
అతనికిఁ గాఁX మహామహుల్ సుతుల | నతులను విడిచి నిచ్చలు మృతులైరి.
ఈరీతిఁ దెగిన భూమిశు లెప్లై! వారక చూడంగవలయు నా.” కసిన
గాంధారి కుంతియుఁ గడఁకతో నితర | గంధీభయానలగ్గలమైన వగలఁ
బొగులుచునుండ నప్పుడు మునీశ్వరుఁడు । తగురీతి సుబల నందన మీఁదఁ జాలఁ
గరుణమై నున్న నాగాంధారి యనియె: | “పరమాత్మ, పుత్రులు భండనభూమి
నడఁగుట మొదలుగా సధిక శోకంబు | కడుఁ బెద్దయై మదిఁ గలఁచుచున్న దీయు.
సొలపుతోడుత వారిఁ జూడకయుండి | వలనేది పోడశ వర్షంబులయ్యె..
నెలకొన్న పుత్రసాన్నిధ్య మీరాజు | కలవడ నొనరింపు మది నాకుఁ బ్రియము.”
అనుటయుఁ గుంతి యిట్లనియె సంయమికి : | “అనఘాత్మ, నీ రేరుహాప్తతనూజుఁ
జూడఁగో రెద నాకుఁ జూపంగవలయు. | వేడుకతోడ నో విజ్ఞానచతుర!
అరుదుగా 'నేఁ గన్యనై యుండుకఱిని | అరుదెంచె దుర్వాసుఁ డతనికి నేను
మేలిమిఁ గూడ్గూర మెచ్చుగా వండి | యోలిమైఁ బెట్టుచు నొగి సేవ చేయ
వలనొప్పఁ బ్రీతుఁడై ' వరమిత్తు నీకు ! జలజాక్షి, యడుగుము శంకింపవలదు—'
అనవుడు నేఁ బుత్రునటఁ గోరుటయును | మనమున హర్షించి మౌని శేఖరుఁడు
ఒక్క మంత్రము నాకు నుపదేశమిచ్చి | గ్రక్కునఁ జనియె, నాఘనమంత్ర మేను
జపియింప నొకనాఁడు జలజబాంధవుఁడు | చపల మనస్కుఁడై చనుదెంచి సుతుని
దయచేసిపోయె ; సౌతనయుందులేమి | రయమేది యాత్మ నీరై పోయె నిపుడు.
అపనయింపుడు దాని ననమ! యీకోర్కి 1కృపనిచ్చుటయెనాకుఁ గృతకృత్య, ముదము.”
అనిన సంతోషించి యాకుంతిఁ జూచి | మునినాథుఁ డనియె: &quot;నీపుత్రునిఁ గర్ణుఁ
జూచెదు; గాంధారి చూచు పుత్రులను. ఈ చందమంతయు నెఱిగింతు వినుము,
దేవతల్ మనుజులై తెఱఁగొప్పఁ బుట్టి | రే విను తెలియంగ నేర్పరించెదను.
అతుల విస్ఫూర్తి నీయంబికాసూతి | విఠశమై గంధర్వవిభుఁడు నిక్కముగ.
జానొప్ప నప్పాండు జననాథవరుఁడు మానౌ మరుద్గణమయజని నమ్మ.
ధర్మునెతోడుగాఁ దనరినయట్టి । ధర్ముండు నువ్వె యీ ధర్మనందనుఁడు.
సకల జీవులకును జైతన్య మొసఁగు | నకులంకుఁడగు వాయువప్పవనజుఁడు.
ముద మొప్ప నరుఁడను మునిపుంగవుండు | విదిత శౌర్యుండైన విజయుండు నిజము.
వారక గోపికావల్లభుఁడైన నారాయణుం డాదినారాయణుండు.
1
అశ్వినీ దేవత లాకవలగుచు ! శాశ్వత నిస్ఫూర్తి జన్మించిరుర్వి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzsevu4l06mj4v39yf4f7zj5eynnb8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220467</id>
    <revision>
      <id>574283</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము; ద్వితీయ శ్వాసము కడలి ద్వాపరమె యాగాంధారరాజు; | తడయక కలి సుయోధనుఁ డుక్బలాక్షి ! ఆతని యనుజన్ములందఱు విమము | దై తేయవరులు; రాథానందనుండు నరసిజ మిత్రుండు ; సరసిజారా...'</comment>
      <origin>574283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="pohbrn0bw77v35omj4xghm0tptc4zbs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము; ద్వితీయ శ్వాసము
కడలి ద్వాపరమె యాగాంధారరాజు; | తడయక కలి సుయోధనుఁ డుక్బలాక్షి !
ఆతని యనుజన్ములందఱు విమము | దై తేయవరులు; రాథానందనుండు
నరసిజ మిత్రుండు ; సరసిజారాతి । ధరణిలోపల సుభద్రాశనయుండు;
పసువులు భీష్ముండు ; వాసవాచార్యుడనదృశ విస్ఫూర్తి సమ్రగుగుండు.
అగ్ని ధృష్టద్యుమ్నుఁ; డవని శిఖండి | యగ్నియే; సద్రాంశ మాద్రాణి నిజము&quot;
అని యిట్లు పేర్పేరనందఱఁ జెప్పి | మునిగ లాధీశుఁ డిమ్మలఁ గుంతిఁ జూచి
'ఇది విష్ణుసంకల్ప మిందీవరాక్షి! అదిగాన నీకోరినట్ల సిద్ధించు.”
&quot;
అనిపల్కి యందఱ నట దోడుకొనుచుఁ | జనలకు నచ్చటకున్న సంయము లెల్ల
నచ్చెరువందుచు న త్తెఱఁ గెల్ల | విచ్చలవిడితోడ వీక్షింపఁగోరి
కరమొప్ప నే తేర గంగఁ బోయి యరుదుగాఁ దత్తీరమంను నిల్చుటయు
జలజాప్తుఁ డస్తాద్రిచాటున కేఁగె; | జలజముల్ ముకుళించె; జక్కఐకనలు
విరహాగ్ని చేతను వేరుచునుండె | విరివిగాఁ గుముదముల్ వికసింపఁ దొడఁగె;
గగనస్థలమున నక్షత్రముల్ పొడిచె; 1 మొగి నిశావిభుఁడు తూర్పున నుదయించె,
ఆరాత్రిగడపి పాయక మఱునాడు వారిజాప్తుఁడు తూర్పువర శైలమందుఁ
గనుపట్టుటయు, వేగఁ గాలో చికంబు లొనరించు వేడుక నుండునత్త ఱిని
వ్యాసుఁడు ధృతరాష్ట్రాదులకు భారతరణమృతులను రావించి చూపుట
మునిసార్వభౌముండు మునిచక్రవర్తి | మునిలోక పూజ్యుండు మునివతంసనంబు
సాత్యవ జేయుండు సరగునవచ్చి యత్యంత మనురక్తి నాగంగలోన
1
1
నవగాహ మొనరించి హర్షంబుతోడఁ బ్రవిరులస్ఫూర్తిఁ గౌరవులఁ బిల్చుటయు
దుర్యోధనుండును దుశ్శాసనుండు శౌర్యాధ్యుఁడైన యా సవితృనందనుఁడు
దుర్మర్షణుండును దుర్ధర్షదీర్ఘ | దుర్ముఖ జలధర దుష్ప్రదర్శనులు
దృఢమహారథుఁడును దీర్ఘబాహుండు | దృఢహస్తుఁ డింద్రుఁ డాదిత్య కేతుండు
జలదుండు దుర్విలోచనుఁడు విందుండు | జలసంధ సమ సులోచనముఖ్యులైన
కుదురాజుతమ్ములు, గురుఁడు, భీష్ముండు | విరటుండు శకునియు వెన్నసైంధవుండు
అభిమన్యుఁడును, ద్రిగర్తాడు, లుత్తరుఁడు, । శుభమూర్తి పాంచాల సూనుండు, మఱియ
జైఅగు విశ్వవిద్యాల
ద్రౌపదిపుత్రులుఁ, దక్కిన యట్టి | భూపాలవర్యు అద్భుతముగా నపుడు &quot;
153&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pohbrn0bw77v35omj4xghm0tptc4zbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220468</id>
    <revision>
      <id>574284</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 ద్విపద భారతము చనుదెంచుటయుఁ జూచి సకలసంయములు | ననఘులు నిది వింతీయని పొగడంగ సరయ నావిధమెల్ల నంబికాసూతి | విరివిగా నెంతయు వినిసంతసమునఁ దాపసారాధ్యు పాదంబుల కెఱఁగి ! &quot; యోపుణ్యని...'</comment>
      <origin>574284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4327" sha1="a99ryyo5pr6b9vw6bwr9ikhqwdhqndw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;98
ద్విపద భారతము
చనుదెంచుటయుఁ జూచి సకలసంయములు | ననఘులు నిది వింతీయని పొగడంగ
సరయ నావిధమెల్ల నంబికాసూతి | విరివిగా నెంతయు వినిసంతసమునఁ
దాపసారాధ్యు పాదంబుల కెఱఁగి ! &quot; యోపుణ్యనిజ దేహ, యురుదయా
ధార,
చూపాలివేల్పపై మమ్ము సంప్రీతిఁ | జేపట్టి యభిమత సిద్ధి
&quot;
గృపచేసి తిలను సత్కీర్తి దీపింప | నిపుడొక్కటడిగెద నీయవెనాకు '
&quot;
అనవుడు సంతోషమంది వ్యాసుండు | మనుజేశుఁ జూచి క్రమ్మఱనిట్టులనియె :
'సందేహమేటికి జననాథతిలక !! పొందుగా నడుగు మిప్పుడ యిత్తు నీకు. ”
&quot;
&quot;
అనిన శీఘ్రమున నయ్యంధభూవిభుఁడు । మునినాథునకుఁ గేలు మొగిచి యిట్లనియె :
'విను తాపసారాధ్య, వీరి నందఱను। గనుఁ గొను వేడుక గది రెడు నాకు.
ఆదిగానఁ గనుఁగొను నట్లుగా నిపుడు | విదితంబుగా నీయవే దివ్యదృష్టి.
అనిల్కుటయు వ్యాసుఁ డట్లకాకనుచు మన భూమిపతికిచ్చెఁ గన్ను లదృష్టి.
ఇచ్చిన నందఱ నెలఁ జూడంగ | మచ్చికతోడ నమ్మగువ గాంధారి
కనుఁగపమీఁదఁ జక్కఁగఁగట్టినట్టి | కనకపట్టముపుచ్చి కనుఁ గొనె నుతుల ;
ద్రౌవదియును తన తనయులఁజూచి | ప్రావుగా సంతోషభరిశాత్మయయ్యె;
అభిమన్యుఁ గనుఁగొని యంత సుభద్ర | యభినవోత్సాహియై యణఁచె దుఃఖంబు ;
కుంతి మహాదేవి గుణధాముఁగర్లు నెంతయుఁ గడఁకతో నీక్షింపుచుండె;
మఱియును దక్కిన మానినీమణులు | తఱలక చూచిరి తమతమ వతుల,
సకల మునీంద్రులు సకల దేవతలు | సకలంక గతిఁ గొనియాడి రమ్మునిని,
ఆంధ్ర నేతెంచిన యుల కౌరవుల సంతోషచిత్తులై నరవి నాఁడెల్లఁ
బరఁగంగ సన్యోన్య పరిభాషణముల | వరమతి తోడుతవ ర్తిల్లఁజేసి ;
ఏమనవచ్చు మునీశ్వరు మహిమ! ఓమనుజాధీశ, యుడు రాజవంశ,
పరికింప నిట్లొక పగలును రేయి | గరిమతో నిలిపి తక్కక వుటునాఁడు
వ్యాసమునీంద్రుండు పనితలనెల్ల భానురంబుగఁ జూచి పలికె నిట్లనుచు :
&quot; చూనిసీమణులార ! మమతదీపించి | పూనికతోడ మీపురుషులఁ గూడి
పోవంగవలసినఁ బొందువే వేగ వావిరి నొల్లనివారు గల్గినను
&quot;
;
భూమిపై నిలువుఁడు పొందుగా సనిస 1 నామాటలకుఁ జాల హర్షంబునొంది
నరంగ ధృతరాష్ట్ర ధర్మనందనుల | యనుమతి వడసి యత్యంత శీఘ్రమునఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a99ryyo5pr6b9vw6bwr9ikhqwdhqndw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220469</id>
    <revision>
      <id>574285</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము జని గంగలోఁ జొచ్చి చయ్యన మనుజ । తనువులుడిగి దివ్యతనువులు దాల్చి దివ్య విమానముల్ తెఱఁగొప్ప నొక్కి 1 భవ్యాత్ములై సురభామలు గొలువ దివ్యదుందు...'</comment>
      <origin>574285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="3c5h9tgzpwlsgfj3wdm3e6678okvc1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
జని గంగలోఁ జొచ్చి చయ్యన మనుజ । తనువులుడిగి దివ్యతనువులు దాల్చి
దివ్య విమానముల్ తెఱఁగొప్ప నొక్కి 1 భవ్యాత్ములై సురభామలు గొలువ
దివ్యదుందుభులును దివ్యకాహళులు ! దివ్యశంఖంబులు దీనినిండమోయ
సురుచిరాలంకార శోభితలగుచుఁ | బురుషులఁ గలిసిరి భూలోకనాథ !
1
,
ఈ కథవిన్న నభీప్సితార్ధములు చేకూరు; ధర్మంబు సిద్ధించు; సకల
పాపక్షయంబు వై భవములుఁ గలుగు ; | శ్రీపతి కృపచేత జెర్ను నిఱుదురు.”
అని చెప్పుటయుఁ గదునాశ్చర్యమంది | మునినామనకుఁ గేలుమొగిచి భూవిభుఁడు
“శునికులో త్తమ, వ్యాసముని మహామహుడు | వినుతింప మాఱటవిష్ణు వేగాక
యితరుఁడే! తరువాత నేరీతి నడచి | ధృతరాష్ట్రుఁ డింక నత్తెరు వెఱిలింపు &quot;
మనిన వైశంపాయనాఖ్యుఁడు ప్రీతి | జనమేజయునితోడఁ జతురుఁడై యనియెః
అనఘాత్మ యీరీతి నాంబికేయుండు | తనయుల బాంధవతతులను జూచి
ఘనతర సంతోషకలితాత్ముఁ డగుచు వినయంగ వ్యాసమునీంద్రునకర్థిఁ
దలకొని సాష్టాంగ దండపాతమునఁ గలవడి మ్రొక్కి వేడ్కలు తొంగలింప
మునినాథ ! నీకతంబున హతులైన శ్రీ తనయుల బాంధవతతులనుజూచి
దొరకొని యధిక సంతోషంబు గలిగె. ధరణిలో నింక నేధన్యుండ నైతి. '
&quot;
&quot;
_92
అనియని కొనియాడి యాశ్రమంబునకుఁ | జనుదించి నిలిచిన, సంయమీంద్రుండు
సౌవరంగ నాంబికేయునిఁజూచి యనియె: ' జననాథ, నీసుతుల్ సుల సౌఖ్యముల
దేవతావిభవ మందినవారు నిజము, కావున వారికై గడఁగి పల్మాఱు
భావంబులోన విభ్రాంతి పొందకుము. | పావనాత్మకుఁడైన పాండవాగ్రజుఁడు
నిలిచినవాఁడిందు నెలనాళ్ళనుండి; పొలుపుగా నింతటఁ బొమ్మను పురికి. &quot;
అనిచెప్చి వ్యాసమహామునీంద్రుండు | చనినపిమ్మట వంత శ్రమసనందనునిఁ
బిలిచి భూవిభుఁడు సంప్రీతి సిట్లనియె: | “తలకొని ధర్మనందన, వినవయ్య
ఈరీతి నడవిలో నిల్లుండఁ దగదు. । ధారుణీ భారమంతయును వహించి
తనరు వర్ణాశ్రమతతులు ధర్మంబు | నొనరంగఁ దప్పకయుండ వర్తింపు.
పొలుపొంద నీకతంబున శోక మెల్లఁ | దలఁగెఁ బుణ్యంబులు తగఁగఁటి నేను&quot;
అనవుడు ధర్మరా
రా జాంబికేయునకు ననమ వాడి నిట్లని విన్న వించె :&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3c5h9tgzpwlsgfj3wdm3e6678okvc1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220470</id>
    <revision>
      <id>574286</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ద్విపద భారతము &quot;ధారుణీతలనాథ, ధరణి రక్షింప | వారక భీముని వాసవిఁ గవలం బనుపుము; నిను గొల్చి పరమవ్రకంబు | ఘనముగాఁ గైకొని కడగి వర్తింతు.” అన విని గాంధారి యాధర్మరాజుఁ 1 గనుఁగొని పల్...'</comment>
      <origin>574286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="mk2t85mgkqa3rkbky3a3j04bt7stnq5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ద్విపద భారతము
&quot;ధారుణీతలనాథ, ధరణి రక్షింప | వారక భీముని వాసవిఁ గవలం
బనుపుము; నిను గొల్చి పరమవ్రకంబు | ఘనముగాఁ గైకొని కడగి వర్తింతు.”
అన విని గాంధారి యాధర్మరాజుఁ 1 గనుఁగొని పల్కె నుత్కంఠ దీపింప:
ధృతరాష్ట్రుఁడు ధర్మజునకు ధర్మములు బోధించి కరిపురి గంపుట
1
&quot; ధర్మజ, వినవయ్య ధరణిలో నీవు | ధర్మాత్ముఁడవు పల్కఁదగునె యీరీతి ?
కరమొప్ప నీవెఱుంగని ధర్మమెద్ది? ధరణీశు కిది సమ్మతంబుగాదుడుగు,
రూడిమైఁ దల్లిదండ్రులకుఁ బిండంబు లోడక పెట్టంగ నొగిఁ గర్త నీవు.
వెఱసిన భ క్తితో విూతండ్రియాజ్ఞ యఱలేక సేయుట యదియె ధర్మంబు.
అనవుడు పాండ వేయాగ్రణి పలికె : 1 “ నను వెంకతఱిమిన నాతల్లి, మిమ్మ
విసిన భూనులలోన విడిచి పోణాల ; | చపలత రాజ్యకాంక్షయు నాకు లేదు.”
అనవుడు సహదేవుఁ దన్నతో ననియె: | “వినవయ్య ధర్మజ, వేడ్కతో నేను
భూతలనాథునిఁ బొలఁతి గాంధారి నాతఱిఁ గుంతి నెయ్యంబుతోఁ గొల్చి
విమల తపోనిష్ఠ వెలయును.&quot; ననినఁ | గ్రామమొప్ప మఱియు నగ్గాంధారి యనియె:
“వర పుణ్యులార, యీ ఇంత చాలించి | పురమున కేఁగుఁడు పొందుగా మీరు.
శరమిడీ యీ చూట ద్వాటికి రేని పరఁగంగ భూవిభు పాదంబులా ? ”
అన విని మఱు చూటలా గంగ వెఱచి । మనుజేశునకు మ్రొక్కి మఱియుఁ దల్లులకు
సరి ప్రదక్షిణ నమస్కారముల్ చేసి | కరుణులుఁ బౌరులు ద్రౌపది ప్రముఖ
లకుదుగా సేతేర హస్తినాపురికి నకుదెంచి భూప్రజలందఱుఁ బొగడ
భీమాగ్రజుండు సంభృత కీర్తి ధనుఁడు । శ్రీమించి రాజ్యంబు సేయుచునుండె.
అన విని జనమేజయవనీవిభుఁడు మునినాథునకుఁ గేలు మొగిచి యిట్లనియె :
“తాపసారాధ్య, యాధర్మనందనుఁడు ! భూపాలనప్రౌఢి పొసఁగ వర్తింపఁ,
దపసియై యఁబికాశఃయుఁ డెన్నాళ్ళు | విపిన భూములయందు విహరించె నెట్టి
గతిగ ! గీతత్కథాక్రమమెల్ల నాకు | విత్తంబుగాఁ జెప్పవే! దయతోడ.&quot;
అన విని జనమేజయా వనీంద్రునకు మునిపల్లభుండని ముదము రెట్టింప
“విసనయ్య రాజేంద్ర, విభవ దేవేంద్ర, ! మనుఁ డాంబికేయుఁ డాక్రమమునఁ దపము
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk2t85mgkqa3rkbky3a3j04bt7stnq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220471</id>
    <revision>
      <id>574287</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశ్రమవాసపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము తీరముగా భాగీరధీకీరభూమి | నరుసుకోడుత మూఁడు వర్షముల్ చేసి. అంతలో నొకనాడు హరిపరాయణుఁడు । శాంత చిత్తుఁడు మౌని జన శేఖరుండు తాపసారాధ్యుండు ధవళ...'</comment>
      <origin>574287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="59fcrhc83zv4pdlunzh9etn540ivwtn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశ్రమవాసపర్వము ; ద్వితీయాశ్వాసము
తీరముగా భాగీరధీకీరభూమి | నరుసుకోడుత మూఁడు
వర్షముల్ చేసి.
అంతలో నొకనాడు హరిపరాయణుఁడు । శాంత చిత్తుఁడు మౌని జన శేఖరుండు
తాపసారాధ్యుండు ధవళ విగ్రహుడు | భూపాలు, నారదము: నిపుంగవుండు
వాస్తేనాపురమున కరుదెంచుట యును | ప్రస్తావ మొప్ప ధర్మజుఁ డది యెఱిఁగి
యెక్కరుగాఁ జని ప్రీతి నిల జాఁగి మ్రొక్కి ! పదపడి యర్ఘ్యంబుఁ బాద్యంబు నిచ్చి
తగిన రూ-సనయినఁ దప్పక యునిచి ! యగణితస్ఫూర్తి నయ్యతికి నిట్లనియె;
“మినినాథ, యేదేశమునఁ జయించి యెనయంగ నిచ్చటి కేఁగుదెంచితిరి?
వలనుగా నేఁ జే.ముసలసిన రెడ్డి | తెలియంగ నా కాసతీ వె యతీంద్ర !
ధరహ తపోధన, పనిలేక మిఱ: 1 వరమతి వచ్చెడివాఁడవు గావు.”
అనవుడు నారదుఁ డమ్మనుజేంద్రుఁ॥ గనుఁగొని పల్కెనుత్కంఠ దీపింప:
నారదుఁడు పాండవులకు ధృతరాష్ట్రాదుల నిర్యాణ మెఱిఁగించుట
“చంద్రవంశాధీశ, సత్కృపావేశ, | సాంద్రకీర్తి విహార, శత్రుసంహార!
వినవయ్య ధర్మజ, వివరంబుగాఁ | మ తీర్థయాత్రకై కదలి యేఁ బ్రీతి
సకల తీర్థంబుల స్నాన్ ముల్ చేసి | యకలంక వృతిమై నాగంగక రిగి
యవగాహ కె.సరించి యరుగుదెంచితిని | భువిలోన ధృతరాష్ట్ర భూపతివార్త
వఱలు No తీర వాసులచేత నెఱిఁగితి; రూరలానృపు: గొల్చియుండి
అరుదుగా అతనితో సమమతి వడసి | వరమతి నిచటికి వచ్చితి; రంత
కొన్ని దినంబులకక: మహీవిభుఁక్రస్నన నడవిలోఁ గడు ఘోరతపము
పరువడి నట రాయు భక్షణపూని | చరియించె; గాంధారీ జలము నాటించె;
నగన షూ సోవ నాస తి | యిరవుగాఁ గైకొనె; నిట సంజయుండు
నేనుదినంబుల కెము భుజించు | జూడ గైకొనియె యాజకులెల్ల సగ్ని
నడపుచు నుండ సంకట నొక్కనాఁడు | పుడమిశ, ధృతరాష్ట్ర భూ వల్ల భుండు
పరువడి గంగలోపు, దీర్ఘమాూడి •
మునుకొని యః శ్రఃబంబున కరుగంగ ...
| వాతోద్ధూతమై చెలరేఁగి | తినిరి వృక్షంబుల ధృతిఁ జుట్టుముట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59fcrhc83zv4pdlunzh9etn540ivwtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220472</id>
    <revision>
      <id>574288</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 ద్విపద భారతము కడువడి విస్ఫులింగంబులు చెదర నడ రెడు పెనుమంట లాక సంబంట సుడిగొని తరువులు సురసురఁ గాల 1 .... సంతఁ దీవ్రంబుగా సతి ఘోరవహ్ని | యంతకంతకుఁ గడు నగ్గలంబగు చుఁ దరికొని చను...'</comment>
      <origin>574288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4433" sha1="ho35ugt0lonj2vw817ey94wgnjciymt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
ద్విపద భారతము
కడువడి విస్ఫులింగంబులు చెదర నడ రెడు పెనుమంట లాక సంబంట
సుడిగొని తరువులు సురసురఁ గాల 1 ....
సంతఁ దీవ్రంబుగా సతి ఘోరవహ్ని | యంతకంతకుఁ గడు నగ్గలంబగు చుఁ
దరికొని చను దేరఁ దల్కీలములకు నటి ముఱిఁ బక్షంబులన్నియుఁ గమని
పెల్లు వాపోవుచుఁ బిల్లలుఁ దాము ! మల్లడి గొని బెట్టు మండియు పక్షులును,
భూరిత రార్చులఁ బొడవునఁ గాలి | ఘోరమై ఫెళఫెళ గూలు సృక్షములుఁ,
బటు భయంకర శిఖాపటలిచేఁ బొగిలి, పటపట మని బిట్టు వగులు వెదుళ్ళు,
నుడివడి యొఱలుచుఁ జొరఁజోటులేక | మిడి యడఁగఁగఁ జచ్చుచుగ సమూహములు,
నెగడి `హేతుల నుడు ఇక్కిన నదుల । నసువులఁ బాసి తేలాడు మత్స్యములుఁ
గెలిగి కాలానల కల్పమై పేర్చి | వలయమై మండు నవ్వహ్ని నీక్షించి
యనిరళ స్ఫూర్తి నయ్యంధ భూవిభుఁడు । నువిదలుఁ దానును నుఱికి పోలేక
యువవాసముల న్రుక్కి యొక్కింత కదల | కప్పుడు సమర్థుడే నా సూతపుత్రుఁ
డైన సంజయుతోడ నడలు చిట్లనియె: 1 “జానొప్ప నీవు సంజయ, యెటకై న
నఱికిపొ మ్మిచ్చోట నుండంగఁ దగదు! | అఱలేక. &quot; యనిన నయ్యవనీశుఁ జూచి
&quot;భూనాథ, మిము డించిపో నెట్లు నేరు! | మానుగా నిందుకై మనసెట్లు పొసఁగు ?”.
అనినఁ &quot; బోవఁగఁ బాడి ; యరుగు మునీవు; | జననుతంబుగఁ దామనము సేయవలదు;
వేవేగఁ జను &quot; మని విభుఁడు పల్కు టయు | నా వేళ సంజయుఁ డతి శీఘ్రవృత్తి
నొక్క తెఱపిగాంచి యురు సత్వరమున గ్రక్కునఁ జనియె; భూకాంతుండుఁ గుంతి
గాంధారియును నగ్నిఁ గాలి యాలోన | బంధురంబుగ దివ్యపదము గైకొనిరి.”
అనుచు నారదమాని యుసు తనూభవున కనుగొప్ప నెఱిఁగింప &quot; హతండ్రి యనుచుఁ
దమ్ములుఁ దాను సంకట మూర్ఛ నొంది ! క్రమ్మఱఁ లింది కన్నీరు నించి
హా మదేభాయుతా యః సత్త్వ చతుర! ॥ హా మహనీయ విఖ్యాత ప్రభావ !
హా కమలారి వంశం భోధి చంద్ర ! ! హా కౌరవేశ్వర! హా మేగుధీర !
అని యని పలుమాఱు సంబికాసూరి మనమునఁ దలఁది ' క్రమ్మఱఁ
గాంధారిఁ దలఁచి శోకంబగ్గలముగ బంధురంబుగ నేడ్వఁ బొరు లెఱింగి
భూరి వేగంబునఁ బొగులుచు వచ్చి | ధారుణిఁ బడి యేడ్వఁ దపసి నారదుఁడు
యమతనూజాతుని నప్పుడే తేర్పఁ | గ్రామమున మునికి భూకాంతంఁ డిట్లనియె:
&quot;
గుంతిఁ దలంచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ho35ugt0lonj2vw817ey94wgnjciymt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220473</id>
    <revision>
      <id>574289</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; ఆశ్రమవాసపర్వము; ద్వితీయాశ్వానము “ నారద, మునినాథ, నలినజు తనయ, కౌరవ వృద్ధుకా కష్టంపుఁ జావు. వారక పాటిల్లె వలనింక నెద్ది? ఆరూఢి సమద నాగాయుత బలము 21 35 గలుగు మహారాజు కారుణ్య జలధి |...'</comment>
      <origin>574289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4440" sha1="2muraarrxfsqk5llr1g34ylv02bn62e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ఆశ్రమవాసపర్వము; ద్వితీయాశ్వానము
“ నారద, మునినాథ, నలినజు తనయ, కౌరవ వృద్ధుకా కష్టంపుఁ జావు.
వారక పాటిల్లె వలనింక నెద్ది? ఆరూఢి సమద నాగాయుత బలము
21
35
గలుగు మహారాజు కారుణ్య జలధి | యిలలోన నణఁగెనే! యేమిసేయుదును!
తదయక నూర్వురు తనయులు గిలిగి యడవిలోఁ జచ్చున కాహులియయ్యె.
వెలయ భామల తాలవృంతానిలములఁ | జొలుపొంద నిద్రించు పుణ్యవంతుండు
పాయక వాయస పక్షవిక్షేప | వాయువు లడరంగ వడిఁ బడెఁ గాదె!
30
పొనర మాగధగానములఁ జాలమేలు । కనురాజు గుధ్రముల్ కాక ఘాకములు
నఱనంగఁ దెలియక యతి ఘోరనిద్ర | నికి దిక్కు కూలి మ్రందిన నాఁడె యకట!
వల్లభుం డొక్క సద్ర్వతముఁ బూనినను | ఎల్లగా గాంధారి యేఁగిన నేమి.
పరికింప రాజ్య వైభవి మెల్ల విడిచి | యరిగెఁ గుంతీదేవి; 'హా విధి గడవ
రా.' దని యేడ్చెధర్మజుఁడు; భీముఁడును | భూదేవిపైఁ బడి పొరలుచు నుండె ;
నరుఁడును గవలు నున్నత దుఃఖమునను ధరణిపైఁ బొరలి రంతట యుధిష్ఠిరుఁడు
మునుకొని నారదమునిచంద్రుఁ జూచి | &quot; మునిరాజ శేఖర, మున్ను ఫల్గునుఁడు
తనరంగ ఖాండవ దహనంబు నాఁడు । తనకు నెంతయుఁ బ్రమోదంబొనరించె.
అది మెల్లఁ దలఁపక యాతని తల్లిఁ | గదలక కాల్చె నక్కట! పానకుండు.
తనకుఁ గృతఘ్నతగు సేయంగ11 అసమాత్మ, వినవయ్య యదియును గాక
మఱి యొక్క నెవ్వగ మనసునఁ బ్బు ; | కఱకతి సంధుఁడు కారాగ్ని సరిసె.
'దానికీ నెయ్యది తగు నానతీమ్ము | మానీంద్ర” యనుడుఁ గ్రమ్మఱ నిట్టులనియె :
&quot; ఎడవకా వృద్ధ మహీపతి သ | సడపి యగ్నులఁ దొలునాఁడు వీడ్కొనియె.
అప్పు డయ్యాజకు లయ్యగ్ని నడవిఁ దప్ప కుద్వాసించి తగఁ జన్న పిదప
నది యవ్వనం బెల్ల నట్లాక్రమించె; | నదనుగా నృపతియు నయ్యగ్నిఁ గాలె.
కానీ నవ్వగఁ బొందఁగాఁ బనిలేదు | భూనాథ, వారి కిప్పుడు తిలోదకము
లీవలె. &quot; నసవు డయ్యిందువంశజుఁడు ! వావిరిఁ దమ్ములు వనితలుఁ దాను
జని గంగలోపల స్నానంబు చేసి ! యొనరంగ నాంబికేయునకుఁ దల్లులకు
నెఱిఁ దిలోదకములు నిష్ఠమైఁ బోసి తేఱలక పోడశ దానముల్ చేసి
శ్రాద్ధార్హ దినముల సకల దానములు 1 వృద్ధానుమతిఁ గురువృద్ధుకుఁ జేసి
తల్లుల కొనరించి తదనంతరమున | నెల్లగా సకల మునీంద్రుల సర్థిఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2muraarrxfsqk5llr1g34ylv02bn62e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220474</id>
    <revision>
      <id>574290</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 ద్విపద భారతము బరువడిఁ బూజించి భవ్యుఁడై నృపతి | కరపు కేతెంచెఁ గడఁగ దీపించి, పురమునఁ బదునేను, మూఁడు వర్షములు | కర మొప్ప నవల గాఁగ నీనీతి వరుసఁ బద్నె నిమిది వర్షముల్ సనఁగ | గురుమ...'</comment>
      <origin>574290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2010" sha1="trj1p2ysls133enad1ybuoh014rzckp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
ద్విపద భారతము
బరువడిఁ బూజించి భవ్యుఁడై నృపతి | కరపు కేతెంచెఁ గడఁగ దీపించి,
పురమునఁ బదునేను, మూఁడు వర్షములు | కర మొప్ప నవల గాఁగ నీనీతి
వరుసఁ బద్నె నిమిది వర్షముల్ సనఁగ | గురుమతి నీ తెఱంచిన ధర్మరాజు
మనతతో ధర్మమార్గము దప్పకుండఁ | బనివడి భూస్థఁ ఔంపును గా 17
అని ముని జనమేజయక్షి తిపతికిఁ |..
జెప్పిన గతిఁ జెప్పఁ జెలఁగి యాఁద | నిప్పాటఁ గథ చెల్లె నెక్కిలుపు చుసిన
వైకుంఠ నాథ, గోవర్ధనోద్ధరణ, 1 లోకనాయక, పద్మలోచన, కృష్ణ,
మురదైత్య భంజన, పురహర వినుత, | కరి రాజ సంగతి, కౌస్తుభాభరణ!
ఘనమాని హృద్దేహ కలిత సందోహ ! వినుత ప్రకాశ, శ్రీ వేటాధీశ !
1
భక్త వత్సల, జగత్పాచనమూర్తి, | ముక్తి ప్రదాయక, మ్రొక్కెద నీరు.
ఇది వేంకటాచలా ధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరింద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్య తనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్ర నగ్య
రచిత మైనట్టి యాశ్రమ వాసమందు | సుచితమై యాశ్వాస మొప్పె రెండవది,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trj1p2ysls133enad1ybuoh014rzckp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220475</id>
    <revision>
      <id>574291</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మౌసలపర్వము శ్రీమహిళానాథ, జితదైత్యనాథ, సోమ భాస్కర స్తోత్ర, శోభితగాత్ర, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు! మనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె : ఆరీతి ధర్మజుఁ డత్యంత మహిమ | వారక ధృతరాష్ట్ర వసుధ...'</comment>
      <origin>574291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="cwirbpunkatl5lp6bmj36t9r59hfk9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మౌసలపర్వము
శ్రీమహిళానాథ, జితదైత్యనాథ, సోమ భాస్కర స్తోత్ర, శోభితగాత్ర,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు! మనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె :
ఆరీతి ధర్మజుఁ డత్యంత మహిమ | వారక ధృతరాష్ట్ర వసుధీశ్వరునకుఁ
దల్లులకును దిలోదకములు పోసి | ఒల్లిదుఁడై మహీప్రజలఁ బాలింప
నసఘాత్మ, ముప్పదియైదు వర్షములు | చనియె ; నామీఁది వత్సరమునఁ బ్రజకు
ధర్మజు రాజ్యంబున ముత్పాతములు దోఁచుట
మనతరోత్పాతముల్ గా 'సంగఁ బడియె. | ఇన మండల ద్యుతి మెల్లను చూసి
పరి వేష మొద నెఁ; గబంధజారాతి | పరిపూర్ణ కళలఁ జొప్పడకు నీలంపుఁ
జాయమైఁ దోఁచెఁ; బ్రజలకు భయంబు | పాయక కలిగే ; సభ్రంబులు లేక
పరికింప నిర్ఘాత పాఠముల్ గలిగె; | సొరిది నుల్కలు నెల్లచోట్లను డుల్లె ;
పేరు మూడమంచు గప్పెను మహీస్థలిని ; | మన ధూమకేతువు గాసంగ వచ్చె.
అనఘాత్మ,
యీరీతి నినుదివసంబుఁ | బొనర నుత్పాతముల్ పుట్టుచు నుండఁ
1
గర మొప్ప మఱి కొంత కాలంబునకును । దిరముగా ధర్మనూతికి వినంబడియె
'ధరణిలో యాదవుల్ దమలోనఁ దారు 1 గరిమతో సన్యోన్యకలహంబుఁ బూని
మునుకొని తుంగల మోదు లాడుచును | జన వేది యందఱు సముసిరి మరియు
బలభద్రుఁడును దక్కఁ బరువడి' ననుచు. | వెలయంగ విని కడు విస్మయంబంది
'వాయుతనూజుని వాసవిఁ గవలఁ బాయక రప్పించి పలికి ధర్మజుఁడు:
“ధర్మాత్ములగు సహోదరులార, మీకు | నర్మిలి నేవిన్న యంత చెప్పెదను.
యాదవుల్ తమలోన సన్యోన్య కలహ | మాదట నొనరించి యవని
సైఁ దెగిరి
హలధరుండును బంక జాక్షుండుఁ దక్కనిలలోన మనలకు విఁక నేటిబ్రుకు!'
అని పల్కి తమ్ములు నటఁ దాను మిగుల | మన శోకమున నీడ్చెఁ గమలారివంశ ! ”
అన విని కడుఁ జాల నద్భుతంబంది ! జనమేజయుండు వైశంపాయనాఖ్యు:
గనుఁగొని పలికె నుత్కంఠ దీపింప | “మునినాథ, యాదవుల్ పుడమిలోపలను
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwirbpunkatl5lp6bmj36t9r59hfk9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220476</id>
    <revision>
      <id>574292</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; &quot;6 ద్విపద భారతము దలకొని తీరులోనఁ దారె పోరాడ | నలవడఁ గలిగినయట్టి కారణము వారివృత్తాంతంబు వలతు వినంగ | నారూఢిఁ జెప్పడే!&quot; యనిన నిట్లనియె: 'మనుజేంద్ర, వినవయ్య మఱి తద్విధంబు, 1 వినిప...'</comment>
      <origin>574292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="cjo4boymnafigwyxnukm3g2c82h4ono" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
&quot;6
ద్విపద భారతము
దలకొని తీరులోనఁ దారె పోరాడ | నలవడఁ గలిగినయట్టి కారణము
వారివృత్తాంతంబు వలతు వినంగ | నారూఢిఁ జెప్పడే!&quot; యనిన నిట్లనియె:
'మనుజేంద్ర, వినవయ్య మఱి తద్విధంబు, 1 వినిపింతు నీకును విశదంబుగాఁగ.
ద్వారకాపురికి నెంతయు నొక్కనాఁడు । నారదుండును గాధీనందన కణ్వ
మైత్రేయ ముద్గల మాండవ్య. శౌన | శాత్రి భరద్వాజులాదిగాఁ గలుగు
మునులు నాహరిఁ జూడ మోదంబుతోడఁ | జను దెంచి పురవీధిఁ జనుసమయమున
1
మనమున వృష్టి కుపూరు లుప్పొంగి ! వెనుకొని యెంతయు విధివశంబునను
అవినీతి జనియించి యతికపటమునఁ | బ్రవిమల స్ఫూర్తి నప్పద్మాత సుతుఁడు
సాంబున కంగనా సరసవేషంబు | వంబి కావించి తప్పక గొనితెచ్చి
మునుల పాదము.లకు మ్రొక్కించి యంక | మునుమిడి హస్తముల్ మొగిచి యెంతయును
వినయంబులు చేసి | &quot; భవదూరులార, యో భవ్యాత్ములార,
అవని
కారుణ్యమతులార, గంభీరులార, । సార తపఃప్రభా సంపన్నులార,
కరమొప్ప మీ రెఱుంగని దొకింతయును । ధరణిలో వలలేదు తత్వార్థ మింత.
అది నొక్కి యడుగంగ వలసె విదితంబుగాఁగ నీవిమలేందువదన
పరికింప బభ్రుని భామ నిక్కముగ, | కరమొప్పఁ బుత్రులఁ గనుని భూస్థలిని ? '
అనినఁ దపోధను లయ్యాగడంబు | మనమున నగ్గియై మండుచునుండ
నాదటఁ గోపించి యతిశీఘ్రవృత్తి | యదవసూనుల కర్థి నిట్లనిరి :
'అంబుజనాభుని యాత్మ సంభవుఁడు | సాంబుందు
యాదవతీయ కారియైన
ముసలముఁ గను నిజముగ నమ్ముఁడింక | నసదృశ విఖ్యాతి నాముసలమున
హలియును నీ రేరుహాముండుఁ దక్కఁ | జలమునఁ బోరాడి సకలయాదవులుఁ
జానంగఁ గలవారు సత్యమీమాట. 1 వావిరి నమ్ముఁడు; వరుస నంతటను
హవిపాణియును దేహ మర్థి విడిచి | జలధిఁ బ్రవేశించుఁ ; జక్రహస్తుండు
పరఁగంగ భూశయ్యపై ఁ బవ్వళింప| జరాయను రాక్షసి సరి నాక్రమించు
పొం”డని చెప్పి యమ్ముని కులోత్తములు | పుండరీకాక్షునిఁ బొడఁగను బుద్ధి
మెచ్చుగాడనుచు నిర్మితి నాశ్రమములు | కచ్చోట నిలువక యరిగి; రంతటను,
పద్మపత్రాక్షుండు పరమేశ్వరుండు | పద్మాలయా భర్త పాపభంజనుఁడు
కృష్ణుండు నరహరి &quot;కేశవుం డతుల | జిష్ణుమిత్రుండు రోచిష్ణుఁ డత్తెఱఁగు
విని యెంతయును గాల వేది గావునను | దనచుట్ల నున్న బాంధవులను జూచి
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjo4boymnafigwyxnukm3g2c82h4ono</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220477</id>
    <revision>
      <id>574293</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సరవితో &quot; మా స ల ప ర్వ ము నిట్లకు : “ సర్వంబు ధాతృ కరణీయ; మిప్పని కడఁక దీపింప మనవాండ్ర చేత నిమ్మహి మూడె ననుచు | మనికిత పడకుఁడి మహితాత్ములార!' అని పల్కి యభ్యంత రావాసమునకుఁ | జనియె. న...'</comment>
      <origin>574293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="mzgm5fvdyi25mm7u5dkl5b0c6nk22c0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సరవితో
&quot;
మా స ల ప ర్వ ము
నిట్లకు : “ సర్వంబు ధాతృ కరణీయ; మిప్పని కడఁక దీపింప
మనవాండ్ర చేత నిమ్మహి మూడె ననుచు | మనికిత పడకుఁడి మహితాత్ములార!'
అని పల్కి యభ్యంత రావాసమునకుఁ | జనియె. నమ్మఱునాఁడు సాంబుండు
గర్భ
మున జిఋదూతీయు: బోలె నాశ్చర్య | మును భయంబును గల్ల ముసలంబుప్పు.
పుట్టిన భయమునుబొంది యాదవులు 1 గట్టిగా వసుదేవుకడకును బాణి
“ వసు దేవ, వినవయ్య నార్ధి గాంభీర్య ! | అసమాన గుణధుర్య ! హరిసమ శౌర్య !
మునుకొని సాంబుండు ముసలంబు నేఁడు | ×నియె నిత్తెఱఁ గెల్లఁ గడు నద్భుతంబు.”
అని విన్నవించిన యాదవ భర్త | తనరంగ నౌక కొంతతడవు చింతించి
యాశ్చ”్యచిత్తుఁడై యంటంద ఇచి నిశ్చలబుద్ధితో నెమ్మి నిట్లనియె :
&quot;కడు శీఘ్రసృత్తి రోకలి పొడిచేసి జడనిధిలోపలఁ జల్లుండు పొండు.
చెలగి యాలస్యంబు చేయకుఁ. &quot; డనిన | వలనుగా వారలు వసుదేవు నాజ్ఞ
ముసలంబుఁ బొడిచేసి మొగి వార్ధిలోన | నసమునఁ జల్లిరి యవనీత లేశ !
మునుకొని యెంతయు మనిశాపశక్తి | మునుమిడి మానుషంబునఁ ద్రోవరామి
తలఁపక నిఖిల బాంధవులును దాను। వలనుగా నూఱడి వర్తించినంత.
ద్వారకాపురంబున ముత్పాతంబు లుస్పతిల్లుట
1
పదపడి ధృతరాష్ట్రు భాకు గాంధారి | యదయమై వృష్టిభోజాంధ కాదులకు
వెన శాపమిచ్చుట విదితమయ్యినను | విసువకజ్జనములు వెఱచుచు నుండుఁ,
గాలంబు నగుటయు, ఘనతరోత్పాత | జాలముల్ మిగులఁ బ్రజాతంబులయ్యె.
అరుణ ఘూర్ణితములై యక్షులు మెఱయఁ | దరమిడి యతి ఘోరదండంబు దాల్చి
కమనీయ నీల పింగళ దేహమమర | జముఁడు నొక్కొక వేళ సకలప్రజలకు
ధురముగా నదె యిదె శానంగ వచ్చె | సనఁగ సదృశ్యుండై యట విహరించె.
పరికింప గూబలపదిఁ గీరములు | అరయ రాత్రులయందు నఱవంగఁ దొడఁగె,
వలి దివంబులయందు నక్కలయనెడు 1 కొలఁదిగా మేకలు కూయంగఁ దొడఁగె.
ఆవులు కదుపు అత్యద్భుతంబగుచు | భావింపఁగా గార్దభంబులఁ గనియె.
ముంగుల కుదయించె మూషిక
ప్రతీతి. | సంగతిఁ బిల్లుల సార మేయములు
గనియెఁ ; బిచ్చుక లెల్లఁ గాకుల నీను. ॥ పనివడి హరియును బలుఁడును దశఁ
దక్కిన యాదవశతి బ్రాహ్మణులను | దక్కక బాధించుఁ; దగలజ్ఞవిడుచు;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzgm5fvdyi25mm7u5dkl5b0c6nk22c0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220478</id>
    <revision>
      <id>574294</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'H ద్విపద భారతము మఱి గురులకు నవమాన మొనర్చు; అఱలేక పెద్దల నట భంగ పెట్టు. పాయక సతులెల్ల భర్తల పసుపు | నేయ కెంతేనియు స్వేచ్ఛా విహార ములఁ దగులుచుఁ జిత్తముల కెట్లు వచ్చు | వలనుగా నట...'</comment>
      <origin>574294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="5xwzp6jcoy1gktbk9eiay4iq1dxd4br" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;H
ద్విపద భారతము
మఱి గురులకు నవమాన మొనర్చు; అఱలేక పెద్దల నట భంగ పెట్టు.
పాయక సతులెల్ల భర్తల పసుపు | నేయ కెంతేనియు స్వేచ్ఛా విహార
ములఁ దగులుచుఁ జిత్తముల కెట్లు వచ్చు | వలనుగా నట్టుల వర్తించి రధిప !
ఒనరఁ గృశానుండు హోమకాలమున ఘనత నానా భూత కాంతులతోడఁ
దనరెడు నుగ్రగంధము రౌద్రమెనఁగ |
...
నవని వామావర్త నార్చుల తోడఁ గవిసి ధూమంబు లగ్గలములై తోఁచు.
పరఁగఁ గూడ్లూరలు పాకంబు చేసి | తిరముగాఁ బొయినాపి దింపినయపుడు
కలయంగఁ బుర్వులగ్గలముగాఁ బుట్టి ! మిల మిల మనుచును మెఁగుచునుండు.
అనుదినంబును నందు సశుభముల్చాల ఘనముగాఁ దోఁపంగఁ గని సర్వవిదుఁడు
సరిమర్దనం.
డంత సంతరంగమునఁ | బరికించి యంతఁ దప్పక తత్వమెఱిఁగి
&quot;గాంధారి పుత్ర శోకంబునఁ జేసి । బంధురం బైన శాపంబిచ్చె 'వీరు
వరుస ముప్పదియాఱు వర్షంబులకును । ధరణి సన్యోన్య యుద్ధంబునఁ జత్తు'
రనుచుఁ, జర్చింపంగ నయ్యేడు వచ్చె. 1 పనివడి తప్పదు ఫలియించు నిజము.
ధీమతి నందుకుఁ దీర్ఘ సమీప | భూమి యయ్యినఁ జాలఁ బుణ్యంబు గాదె 17
అని నిశ్చయము చేసి యంబుజోదరుడు । గొనకొని యటఁ బెన కొలువులోపలను
జెలునొప్ప జాతర సేయఁ బోవలయు | జలనిధి కనుచు నిశ్చలభ క్తితోడఁ
బెద్దలకెల్లను బెంపారఁ జెప్పి తద్దయు వేగ నాదామోదరుండు
పురములో నావార్త పొందు గా నొకని । సరసవిస్ఫూర్తిని జాటంగఁ బనిచి,
'పెనుపొంద భ క్తితోఁ బెద్దల పనిధి | చనియె నభ్యంతర సదనంబునకును,
కలయంగ నాధాత్రిఁగల యెల్లవారు 1 నలిఁ గోరజాడలు నల్లని మేను
గలకాంత యొక్క తె గడు శీఘ్రవృత్తి | నిలుచొచ్చి భానుల నీకుచుకొనుచుఁ
బోవంగ, శస్త్రముల్ భూషణంబులును । ఆవేళ రాక్షసుల్ హరియించుటయును
గని; రంతలోనఁ దక్కక మఱునాడు | ఎనయ వైశ్వానరుఁ డిచ్చిన యట్టి
మనసుదర్శనమును గరుడ కేతనము | ననిచిన పాంచజన్యంబును మఱియు
సులలితంబై యున్న సుగ్రీన సైన్య । ములు వలాహకమును మొదలుగాఁ గలుగు
హయముల నొపై ఎనయట్టి రథంబు, | రయమున విను సీది రాజితధ్వజము
సకలజనంబులు సరవిఁజూడంగ | సకలంక స్ఫూర్తి
&quot;తెలివితోఁ గదలుఁడు తీర్థయాత్రకును | అలవడ నివ్వేళ నాలస్యమేల !”
యనుచు విస్ఫుటముగా నంబరస్థలిని | బనివడి దేవతల్ పలికి రంతటను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xwzp6jcoy1gktbk9eiay4iq1dxd4br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220479</id>
    <revision>
      <id>574295</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా స ల ప ర్వ ము యాదవులు కృష్ణసహితులై సముద్రతీరమునకుఁ బోవుట 1 2 అవి గని వినియును యాదవోత్తములు | సవరణ లొప్పార సంభ్రమంబునను దలఁకక యవిరభోత్సాహులై యపుడు । పొలుపొంద మధుమాంసములు కడ...'</comment>
      <origin>574295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="hxz9dp9xrnea2utqg67xx0hovhe4aco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మా స ల ప ర్వ ము
యాదవులు కృష్ణసహితులై సముద్రతీరమునకుఁ బోవుట
1
2
అవి గని వినియును యాదవోత్తములు | సవరణ లొప్పార సంభ్రమంబునను
దలఁకక యవిరభోత్సాహులై యపుడు । పొలుపొంద మధుమాంసములు కడుఁజాల
సమకట్టి మఱియుభోజ్యములు భక్ష్యములు | ప్రమాదాన్ని పాన లేవములు ఁబువ్వములు
నక్షతంబులును ధూపాదులు మఱియు నక్షయంబుగఁ గొని యధిక భారమునఁ
దలలఁ గాపళ్ళను దనర మూపులను | వలనుగా ధరియించి వరుస నేతేర,
నవనిఁ గొందఱు బండ్ల సధికంబు గాఁగ | సవడిమైఁ బూరించి చనుదెంచుచుండ
గజములు గుఱ్ఱముల్ ఘన రథంబులును విజయత్వమున నెక్కి వేడుకతోడ
నరస వాక్యంబుల సంగీతములను | బరిహాసముల భావభరితులై మిగిలి
మఱికొందఱరు దేర, మధుసూదనుండు నటీముటి నెంతయు నరదంబు లేమి
నొండొక రధము సముద్ధతి చార కుండు తెచ్చిన నెక్కి యొప్పుగాఁ గదలె.
తొడవులు పత్రముల్ తొంటిరీతులనే । కడువేగ ధరియించి కడఁత దీపించి
పూని యించుకయైన పొదుపైన వికృతి | లేని చిత్తంబు గల్గిన సీరపాణి
యేమి వాహనమును నెక్కక కీర్తి | ధాముఁడై మిత్రులుఁ దానును వెడలె.
ఆందోళికాది వాహనముల నెక్కి యందంద చనుదెంచి రంగనా మణులు.
ఈరీతి యాదవు లేపుదీపించి | ధీరులై వారిధి తీరంబునందు
1
1
సరిగి మున్నొ నరించినట్టి చప్పరము | అరుదుగాఁ గైకొని యటఁ బ్రవేశించి
యుండునంతటిలోన 6 శుద్ధవుండర్థి 1 దఁడిగా నొంటీమైఁ దపమొనరించు
వాఁడు గాఁ బలికిన వరుస నొక్కరుఁడు । పోఁడిగాఁ బలుక కప్పుడు యూరకున్న,
సర్వజ్ఞుఁడై నట్టి చక్రహస్తుండు | పర్వీ యెండేమియుఁ బలుకక మ్రొక్కి
వీదుకొల్పుటయు నవ్విమల పుణ్యుండు । నోడక చనుచుండ నొగి హలధరుఁడు
పరువడి వినయంబు భక్తియు మెఱయ | నరుదుగా నాతని సనుపంగఁ బోయి
యాయు త్త మునిఁబుచ్చి యంత నొక్కరుఁడు పాయక యొక విటవము క్రింద నిలిచి
యతుల నిరస్త మోహాంధత్వ మెనఁగ | మతి గల్లి కూర్చుండి; మఱియు నచ్చటను
దగ విప్రభోజన తంత్రంబు దీర్ఘ | నగణితంబుగఁ దెచ్చినట్టి వస్తు వులు
సతులెల్ల నాఁగఁగా సకల యాదవులు | మతి దప్పి పెట్టిరి మర్కటంబులకు.
పదపడి వాద్యముల్ బలువిడి మ్రోయ నుదధి గంధాదుల నొనరఁ బూజించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxz9dp9xrnea2utqg67xx0hovhe4aco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220480</id>
    <revision>
      <id>574296</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'b ద్విపద భారతము యలవడ హృద్య పదార్థంబు లెల్లఁ | జైలఁగి నై వేద్య మిచ్చిరి ప్రీతితోడ. తదనంతరంబ యాదవు లాసవఁబు 1 కొడలేక కనకంపుఁ గోరలఁ బుచ్చి హరిసన్ని ధానంబునందుఁ గ్రోలుచును | సరవి...'</comment>
      <origin>574296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4226" sha1="giifq2kqy6lcm1x4y35vfjy80734z6z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;b
ద్విపద భారతము
యలవడ హృద్య పదార్థంబు లెల్లఁ | జైలఁగి నై వేద్య మిచ్చిరి ప్రీతితోడ.
తదనంతరంబ యాదవు లాసవఁబు 1 కొడలేక కనకంపుఁ గోరలఁ బుచ్చి
హరిసన్ని ధానంబునందుఁ గ్రోలుచును | సరవిమైఁ గృతవర్మ సాత్యకి గదుఁడు
చారు ధేష్ణుండును సాంబుండు వృకుఁడు మారుఁడు మొదలుగా మఱియును గలుగు
యాదవులెల్ల సత్యధికంబు గాఁగ వేదితంబుగఁ బానవిధి యొనరించి
మదమగ్గలంబుగా మసలి పాఱుచును, వదలక పాడుచు, వ్యక్తంబుగాని
పలుకులు పలుకుచుఁ బరఁగ నవ్వుచును | బలువుగా బడబడఁ బాఱుచు, మిగుల
నేత్రంబు లెఱనై నిరతిఁ జొక్కుచును, । గాత్రంబు లెఱుఁగక కడఁగి వర్తింప,
నయ్యవసరమున నక్షులఁ గెంపు | చయ్యనఁ గాన్పించ సాత్యకి చెలఁగి
: గృతవర్మ వదనంబు చూచి | పరికింప మద మెలర్పఁగఁ దనయొద్ద
నిలిచిన ప్రద్యుమ్ను నెమ్మి రమ్మనుచుఁ | జలమున నతని చే చఱచుచు మిగుల
నవమాన మేర్పడునట్టి రీతులను | దివిరి నవ్వుచు నంతఁ దెంపుమైఁ బలికె:
&quot;
సాత్యకి కృతవర్మల వాక్కలహము
1
“ నిదురయుఁ జావును నెఱి నొక్కటరయ; 1 వదలక యట్లున్న వైరివర్గ ముల
బలిమి గల్గినయట్టి పాపాత్ముఁడైన నెలమితోడుత నధియింపంగఁ జొరఁడు,
యాదవ వంశంబునందు జన్మించి యీదురాత్ముఁడు చంపె నీట ద్రౌణిఁగూడి,
ఏపుమైఁ దనమీఁద నెదురించెనేనిఁ | బ్రావుగాఁ బొడుచుట బంటుతనంబు.
ఇది యొక కార్యమే | యిస్పిరో !” యనిన | నదనుగాఁ బ్రద్యుమ్నుఁడనియె నాతనికి:
“ వృష్ణవంశోత్తమ, విదిత ప్రతావ, 1 జిష్ణునంకాశ, సుస్థిర భోగ విభవ,
వసుధలో నీకిది వాక్రువ్వనేల! మనలక జనులెల్ల మఱి వీనిఁ బ్రువ్వఁ
దిట్టుట చాలదే ! ధృతి నిట్టిమాట | నెట్టనంబుగ నేల నేఁ&quot; డన్న. నవుడు
కృతవర్మ సాత్యకిఁ గినుకతోఁ జూచిః ! &quot; క్షితిలోన నక్కటా! సిగ్గేమిలేక
యొరుల కయ్యము నిట సుగ్గడింవంగఁ బరఁగునీ! నీవెట్టి బంటవు చెవుడు ?
అమ రేంద్రతనయుండు హ న్మంబు నఱక | విమలతఁ బ్రాయోపవేశనవృత్తి
గైకొనియున్న యాఘను సౌమదత్తి వీఁకమైఁ దల ద్రుంచివేయవే యగుట !
ఇది పోరుపాడియే! యిది బంటుతనమె? వదలక &quot; ని నవ్వాసు దేవుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>giifq2kqy6lcm1x4y35vfjy80734z6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220481</id>
    <revision>
      <id>574297</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మౌ స ల పర్వ న కడు నెఱ్ఱనైన క్రీగంట భోజేంద్రుఁ | దడయక చూచె; నంతట సాత్యకియును హరితోడఁ &quot; గృతపర్ము సనుజుఁడై నట్టి | శతధన్వుఁ దుచితంపు సంగతి మాలి నతత పుణ్యాత్ముని శతక్రతు విధవు | నర...'</comment>
      <origin>574297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4252" sha1="c6mzxfz84unw7brd6fkpuvjhyksowxu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మౌ స ల పర్వ న
కడు నెఱ్ఱనైన క్రీగంట భోజేంద్రుఁ | దడయక చూచె; నంతట సాత్యకియును
హరితోడఁ &quot; గృతపర్ము సనుజుఁడై నట్టి | శతధన్వుఁ దుచితంపు సంగతి మాలి
నతత పుణ్యాత్ముని శతక్రతు విధవు | నరవి సత్రాజిత్తుఁ జంపఁడే మున్ను !
మహిని శమంతక మాణిక్యమునకు । విహితంబుగా. ” నని వెసవారిదెసను
గీడు గాన్పింపఁ బల్కిన, సత్యభాను | పోఁడిగన్నుల నత్రుపూరంబు గ్రమ్మ
హరియగ్రతలమున కరుగుదెంచుటయు సరసిజాక్షునకు రోషము జనియించి
దానినీక్షింప, సాత్యకి కేశవునకు మానుగా సత్యభామకుఁ బ్రియం బిప్పు
డొనరింతు నేనని యుగ్రుఁడై యపుడు కిముక రెట్టింపంగఁ గొంపారుచున్న
వదనంబుతోడుతో వసుధ గంపింప | విదిత శౌర్యప్రభా విఖ్యాతి మెఱయఁ
గృతవర్మఁ జూచి మిక్కిలి రభసమున | “నతులికంబున నితఁ డాచార్యుసుతుఁడు
తోడుగా శ్వేతుఁ దఱ్సోదరప్రతీతి | నోడక ద్రౌపదేయుల రాత్రి చంపి
నట్టి పాపాత్ముఁడీ యవనిలోపలను. గట్టిగా వారలగతి వీనిఁ
: బట్టి
మద్యపానమత్తుఁ డైన సాత్యకి కృతవర్మ తల నఱుకుట
చంపుదు నే.” నని సంయమిప్రవరు | పెంపైన యాశాప భీకరశక్తి
కరము ప్రసిద్ధంబుగా నూనినట్టి కరఖడ్గమున వాని ఖండించివై చె
ఆరీతిఁ గృతవర్మ నవనిపైఁ గూల్చి | ధీరుఁడై నిజఖడ్గ దీప్తులు మెఱయఁ
గని
సినఁ జూచి యాకంజనాభుండు | అవిరళగతి వాని నాఁగఁ బోవుటయు
సంతకు మున్న సత్యాహవోత్సాహ | మెంతయుఁ గనిపించి యేవు దీపించి
భోజు అంధకులును భువినొక్కటగుచుఁ | దేజంబుతో నార్చి తిరుగుబాటుటయు,
యాదవేంద్రుఁడు చాల నలుక వచ్చియును | వేద వేద్యుఁడు కాల వేదియుఁ గానఁ
దమ్మునిఁ గా చెడుశీలఁ పొల్లఁడయ్యె. సమ్మదంబున నంత శంబరారా తి
సాత్యకి మిక్కిలి సంతోష మంద। నత్యంత శౌర్యవిఖ్యాతుఁడై మెలఁగె.
ఆవేళ దేవత అంబరవీధి | వావిరి మూకలై వచ్చిచూడంగ
1
వృష్టి భోజాంధక వీరు లీరీతిఁ | గృష్ణుఁ దీక్షింపంగఁ గినుక రెట్టించి
యార్పులు బొబ్బలు నడరు హుంకృతులు దర్పిత సింహనాదంబులుఁ జెలఁగఁ
గయ్యంబు సేయంగఁ గాలు ద్రవ్వుచును ముయ్యంచు తుంగ'యే మూలంబుగాఁగఁ
1.55
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6mzxfz84unw7brd6fkpuvjhyksowxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220482</id>
    <revision>
      <id>574298</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము దలకొని పోరి రుదగ్ర శౌర్యమున। వెలయంగ భూనాథ, వినుము చెప్పెదను. మునిశాప సంభవ ముసల మాశ్చర్య | మును నీతి దారుణమ్మును నయి మిగుల ఘనశక్తి తోడఁ గుంగను బ్రవేశించి | తనవి...'</comment>
      <origin>574298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="sfcuq703ulcfiulx3okir0lyuyh163g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
దలకొని పోరి రుదగ్ర శౌర్యమున। వెలయంగ భూనాథ, వినుము చెప్పెదను.
మునిశాప సంభవ ముసల మాశ్చర్య | మును నీతి దారుణమ్మును నయి మిగుల
ఘనశక్తి తోడఁ గుంగను బ్రవేశించి | తనవిస్ఫురత్కాంతి తగఁ గలిగించె.
పొడిగాఁగఁ జేసి యంబునిధి లోపలను। ననుకొని చెల్లించినను జెడదయ్యె.
మాని శేఖరుల సామర్థ్యంబు కతన మామనిశంబుగ విను మనుజాధినాథ !
మద్యపానోద్భూత మదము రెట్టింపఁ బ్రద్యుమ్న సాత్యకి ప్రభృతులంధకులు
సాంబాది సూనులు సమరంబు చేసి 1 యంబుజలోచనుఁ డట చూచుచుండ
సమసిన మునివరు శాప ప్రభావ | మమరంగఁ దనచిత్తమందుఁ గోపాగ్ని
జనియింప దురములోఁ జానకయున్న ఘన శౌర్యధుర్యులఁ గనలి వీక్షించి
తుంగలఁ గొనివేసి దుర్దాంతమహిమఁ ! ద్రుంగించె వారల దురములోపలను.
శ్రీకృష్ణుఁ డీరీతి శేషించి నట్టి ప్రాకట శౌర్యులఁ బట్టి చెండాడి
చల మొప్ప గాంధారి శాపంబుఁ దలఁచి | నిలిచున్నఁ గనుఁ గొని నేఱి యుద్ధమందుఁ
బడని దారకుఁడును బభ్రుండుఁజేరి | కడఁకతోఁ బల్కిరి: &quot;కంజదళాక్ష !
సకలజనంబులుఁ జచ్చి ; రిచ్చోట | సకలంకగతి నిల్వనగునె ! బలుండు
నెలకొని యెచ్చోట నిలిచినవాఁడొ ! | యిలఁ బరామరిపించి యెనఁగ నామీఁద
ననుగుణంబగు కార్య మాచరియింపు, | చను.&quot; మన్న నందుకు సమ్మతపడు చు
వారలుఁ దానును వదలక యపుడు | సీరి పోయిన త్రోవ చేకొని పోయి
జననాథ, యొక మహీజము పొంతనున్న ॥ ఘనుని హలాయుధుఁ గరమొప్పఁగాంచి
దారకుదెస చూచి దామోదరుండు | సీరాయుధుఁడు వినఁ జెలఁగి యిట్లనియె :
అర్జునుఁ దోడేరఁ గృష్ణుఁడు దారకుసంపుట
&quot;
వేగంబుగా నీవు వేదండపురికి | బాగొప్పఁ బోయి యస్పాండ వేయులకు
యాదవక్షయమెల్ల ననువుగాఁ జెప్పి ! సాదర మెనఁగ విజయుఁ దోడి తెమ్ము. ”
అనవుడు దారకుఁ డంగీకరించి తనరంగ వేగవంతములై నయట్టి
1
తురగ రత్నముల నుద్ధురముగాఁ బూన్చి వరరత్న కాంతులు వసుధ నిండంగ
మించిన రథమెక్కి మేదినీనాథ, ! యంచితగతి నేఁగె హస్తినాపురికి.
ఇట నంబుజోదరుం డి త్తెఱంగెల్లఁ | బటుతర
బాటించి చూచి
యీశాంతలును మఱి యిఁక నేలయనుచుఁ | బ్రాకట విస్ఫూర్తి బభ్రునిఁ బిలిచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sfcuq703ulcfiulx3okir0lyuyh163g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220483</id>
    <revision>
      <id>574299</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా స ల పర్వము &quot; &quot;కరితుర గాదులఁ గామినీమణులఁ | బురి జేర్చి యరు దెమ్ము పొ. &quot; మ్మని యనుప, నా బభ్రుఁ డామాట లంగీకరించి | ప్రాబల్యముగ శౌరిభామల జిల్ల కరులను ఘనతురంగములను గొనుచు । నరుగంగ...'</comment>
      <origin>574299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="lq6cgz79pj6pkyw1buck5adliq4m70l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మా స ల పర్వము
&quot;
&quot;కరితుర
గాదులఁ గామినీమణులఁ | బురి జేర్చి యరు దెమ్ము పొ. &quot; మ్మని యనుప,
నా బభ్రుఁ డామాట లంగీకరించి | ప్రాబల్యముగ శౌరిభామల జిల్ల
కరులను ఘనతురంగములను గొనుచు । నరుగంగ నొకబోయ యత్యద్భుతముగ
నా తుంగ చేపట్టి హరి చూచుచుండ | నాతనిపై వేయ నవని పైఁ ద్రౌళ్లె.
ఈరీతి బభ్రుఁడాయిలఁ గూలుటయును। నారాయణుండు శ్రీనాథుఁ డచ్యుతుఁడు
మునిశాపవృత్తాంతమున కరుదంది ...
తమయన్న తోడుతఁ దప్పక పలికె : | “కమలదళారుల మన ఘోటకముల
నరదంబులను నిప్పు డతి శీఘ్రవృత్తిఁ | బురిఁ జేర్చి వచ్చిద; భూజంబుకడని
యసఘాత్మ, నే వచ్చునందాఁక నిలుము. | అని గజదులఁ గొని యటఁబురి
కేఁగి
వసుదేవుఁ గాంచి యవ్వసుమతీశునకు మసలక మ్రొక్కి ప్రేమకున నిట్లనియె :
&quot;కడఁకతో విను తొల్లి కౌరపక్షయము | పొడగంటి ; నిప్పుడు భూమిలోపలను
సకల యాదవులును జావఁ జూచితిని. | అకలంక మతి నిటు సఖల బాంధవులు
సౌఖ్యంబు
1
హీనమయ్యి సవీట నేనిల్వఁజాలు | కాసల కేఁగి.
&quot;
1
60
బలభద్రుతోఁ గూడ భవ్యతపంబు నెలమితో నే నాచరించిన వినుఁడు.
చనచొప్ప మీరింక సర్వంబు నరసి కొనుఁ డంతలోన ఫల్గునుఁ జీగుదెంచి
మీ పంపుసేయు నిర్మిలితోడ. ” ననుచు | నా పద్మనాభుఁ డొయ్యసబాఁగి మ్రొక్కి
ముకుళిత హస్తుఁడై ముందట నున్న సకలంకమతి విభుండంతకుమున్న
యాదవుల్ దెగిన వృత్తాంత మంతయును వేదనఁ బొందురు విని కుంది యంతఁ
బలుజీవి పోయినపగిది మ్రాన్పాటు | కలయంగ వర్తింపఁ గన్నీరు నించి
శవముకై
వడి నున్న సకలభామలును | వివిధరీతుల నేడ్వ, విశ్వంభరుండు
దయమీఱ వారలఁ దగ నాశ్వసించి ! &quot;రయమున నప్పాండు రాజనందనుఁడు
వచ్చు నర్జునుఁడు మీనంతల నెల్ల | వచ్చుగాఁ దీర్చు నియ్యడ శోక మేల! &quot;
అనియని మధుర వాక్యంబులఁ జేర్చి జనకుని యెదుటను జక్కఁగూర్చుండి
యాతని పాదంబు లర్థి నొత్తుచును | బ్రాఁతి గాఁ జిత్త విభ్రమమెల్ల మాన్పి
పరఁగ నర్జునురాక పల్మారు చెప్పి ! యరయుఁడు కతురగాదుల ననుచుఁ
దమతండ్రి వీడ్కొని దామోదరుండు । శ్రమమొప్ప బలుఁడున్న
కడకు నేతెంచి,
వినతుఁడై జనకుని వృత్తాంతమెల్ల! ఘనముగా నెఱిఁగించెం గౌరవనాథ !
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lq6cgz79pj6pkyw1buck5adliq4m70l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220484</id>
    <revision>
      <id>574300</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '0.9 ద్విపద భారతము బలరాముఁడు శరీరమువిడిచి యనంతునియందుఁ గలియుట యోగబలము తదనంతరంబ మాధవుఁ డచ్యుతుండు వదలక బలభద్ర వదన పద్మమున నరుదుగా వెడలంగ నప్పు దీక్షించె | సరుణకాంతులఁ జాల వం...'</comment>
      <origin>574300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="a5j2qrt59h3gyk1myo2153ounpc8cd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;0.9
ద్విపద భారతము
బలరాముఁడు శరీరమువిడిచి యనంతునియందుఁ గలియుట
యోగబలము
తదనంతరంబ మాధవుఁ డచ్యుతుండు వదలక బలభద్ర వదన పద్మమున
నరుదుగా వెడలంగ నప్పు దీక్షించె | సరుణకాంతులఁ జాల వందంబుగాఁగఁ
బొలుచు వక్త్ర సహస్రమును దివ్యమైన | క్లిక మాణిక్యముల్ గల ఫణంబులును
ప్రాలేయ భూధరాభంబైన మేము | నోలిమైఁ కలిగిన యొక్క భగజంగంబు
నీలాంబరుఁడు రాహిణేయుఁడు బలుఁడు । తాలంకుఁ డచలుఁ
మనిత దీపింపంగఁ గాయంబు విడిచి | చనియె వియద్వీధి శంబర నిధికి.
అంతలో వరుణుండు నమ్మహాత్మునకు । నెంతయు భక్తితో నెదురుగా వచ్చె.
అహికులాధీశ్వరు లందఱుఁ గదలి | బహుతం సంతోష్ పారవశ్యమన
ఘనుఁడైన వాసుకి కర్కోటకుండు | కొనకొని తక్షక కుంజర కుముద
వారణ దుర్ముఖ వక్రదంతాఖ్య | భూరి పృథుశ్రవ పుండరీకులును
హ్రాదుండు శంఖుండు నజితుండు మిశ్రి | క్రోధుండు ధృతరాష్ట్రకుఁడు మొదల్ గాఁగ
నరుగుదెంచిరి ప్రీతి సహికులోత్తములు, 1 (పరమ కౌతుక మున ఫణిరాజ ఁ గొలువ)
గంగయు యమునియుఁ గావేరి సిన్న ! తుంగభద్రయుఁ గృష్ణ తో యాత్మయగుచు
వలనైన యాసరస్వతియు గౌతమియుఁ | దలకొని శోణభద్రయు ఫల్గుణీయును
మొదలుగాఁ గలిగిన పుణ్యవాహినులు | సదనుగా నేతెంచె నద్దేవుఁ గొలువ.
ధరణి నత్తెఱఁగెల్లఁ దనదివ్యదృష్టి | హరి చూచుచుండంగ నమ్మహాత్ముండు
పొసఁగ ననంతునిమూ ర్తితోఁ గలిసె | అఃదృశంబుగ విను మననీతలేశ!
అట్టగ్రజుఁడువోవ నచ్చోటు వాసి నెట్టన నంత నా నీనతో దరుఁడు
మునుకొని భూలోకమునఁ గల్గునట్టి పనులెల్లఁ దీఱుట పరికించి చూచి
తనువు ముక్తికి నిమి త్తంబును దలఁచి 1 ఘనులైన మునుల
వాక్యంబు
వలను నిజంగ దుర్వాసుండు దొల్లి | కలితావయవములఁ గడఁగి పాయసము
పూయునాఁ డరకాలఁ బూయకయున్న | నాయెడ నవిలంఘ్యమై యపాయంబు
గలుగు నీకనిన వాక్యములు చర్చించి 1 జలనిధిలోపల శయనించునట్టి
ఘనుఁ డాదిదేవుండు కంజనాభుండు | మునుకొని భూస్థలంబునఁ బవ్వలించె.
శ్రీకృష్ణుఁడు పరమవదము చేరుట
అంతలోపల జర యరుకుచు వచ్చి | యెంతయు నొకబోయ నీక్షించి యచటఁ
గమలనాభుని దివ్యకాయంబు చూచి ! ప్రమదంబుతోడఁ దప్పక తెంకి నొక్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5j2qrt59h3gyk1myo2153ounpc8cd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220485</id>
    <revision>
      <id>574301</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా స ల ప ర్వ ము మృగ మేఁగు నట్లుగా మెల్లన మాయ | యగణితంబుగఁ జేసి యటనావహించె, ధరణీశ, యాబోయ త గురభసమున శరము చాపంబున సంధించి పొంచి యెనయంగ దృఢముష్టి సేపు మైఁ దిగిచి | ఘనముగా నేసినఁ, గ...'</comment>
      <origin>574301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="rp21tlend2c7su06x3teqbbtsx5lk9t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మా స ల ప ర్వ ము
మృగ మేఁగు నట్లుగా మెల్లన మాయ | యగణితంబుగఁ జేసి యటనావహించె,
ధరణీశ, యాబోయ త గురభసమున శరము చాపంబున సంధించి పొంచి
యెనయంగ దృఢముష్టి సేపు మైఁ దిగిచి | ఘనముగా నేసినఁ, గంజాము పాద
తలము దూరంగొని తచ్ఛరంబంత | వెలయంగ మీఁగాలు వెసనుచ్చిపోయె.
ఁగుదెంచి ! యెంతయుఁ దెలియంగ నీక్షించి పురుషుఁ
03
డగుట యెఱింగి యత్యంతశోశమున 1 వగచి దేహంబెల్ల వడవడ వడఁకఁ
బాదపెద్మముల పై ఁ ఁ బడి యేడ్చుటయును ఆదరం బెసఁగ నూరార్చి కృష్ణుండు,
రమణమై తన మనోరథ సుట్టిరీతిఁ | గ్రమమప్ప నీడేరఁగా వంటిలోన
మానుష దేహంబు మఱి విసర్జించి 1 పూనిక వైకుంఠపురమున కరిగి
పావసంబుగ నిజపదవి చేకొనిన | దేవ దేవుని సర్వదేవ తామయుని
నక్షయు సిక్షీణు సమలాత్ము నజరుఁ | బక్షి వాహను నీశు భవరోగ వైద్యు
మూఁడుమూర్తులు నేరమూర్తియై మిగులఁ | బోఁడిగా వెలసిన పుణ్యాత్ము నభవుఁ
గనుఁగొని సిద్ధులు గంధర్వవరులు | ననిమిష వర్యులు నాదిరుద్రులును
ద్వాదశాదిత్యులు పసువులు మునులు | నాది తేయాధీశుఁ డబ్జగర్భుండు
మొదలైన దీనికల్ మొగి నేఁగుదెంచి | పదపంకజములకు భక్తితో మ్రొక్కి
ముకుళిత హస్తులై &quot; పురుషోత్తమాయ | ప్రకటితే దానవ ప్రధ్వంసకాయ
దేవాదిదేవాయ దివ్యరూపాయ | భావనాతీతాయ భవసంహరాయ
జలరుహబాంధవ శశిలోచనాయ | జలజనాభాయ కృష్ణాయ లోకై క
రక్షణ బుద్ధయే, ప్రథితాత్మకాయ, | అక్షయహవాయ హరసన్ను తాయ,
గరుడధ్వజాయ భక్తశరణ్యకాయ, 1 వర మేశ్వరాయ తుభ్యంనమో.” యనుచు
వినుతించి పూజించి వినయంబు మెఱసి | యొనరంగ సేవింపుచుండిరి ప్రీతి.
అవనీశ విషవయ్య యంత నిక్కడను అవినభగతి మీఱ నంత దారకుఁడు
కరిపురఁబున కేఁగి ఘనులఁ బొండవుల | నరగునఁ బొడగని సంయమీశ్వరులు
యాదవకులు మెల్ల నణఁగంగఁ దొల్లి । సాదరం బెడలంగ శపియించుటయును,
జలధితీంమున నాసవపాయులగుచు : నలవడ వృష్టిభోజాంధ కోత్తములు
ముని నిర్దిష్ట ముసలాత్మకంబు | అనయంబునైన ముయ్యంచు తుంగలను
మోఁదలాడుటయును మనుమిడి సకల యాదవోత్తములెల్ల నవనిఁ జచ్చుటయు,
నొగి రామకృష్ణుల యునికియు, దన్ను | నగధరుండంపినయట్టి వర్తనము,
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rp21tlend2c7su06x3teqbbtsx5lk9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220486</id>
    <revision>
      <id>574302</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి ప ద భా ము &quot; కరతలామలకంబుగాఁగ | దిరముగాఁ జెప్పిన ధృతియెల్లఁదూలి : యతుల శోకాక్రాంతుఁడై యేడ్చుచుండ, ! ధృతి చెడి యిట ద్రౌపదీప్రముఖాంగ నలు పెద్దవాపోయినంత దారకుఁడు | బలభేదినుత...'</comment>
      <origin>574302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="8llhwadm09rbbt7abqx891t8xmrhqi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వి ప ద భా
ము
&quot;
కరతలామలకంబుగాఁగ
| దిరముగాఁ జెప్పిన ధృతియెల్లఁదూలి
:
యతుల శోకాక్రాంతుఁడై యేడ్చుచుండ, ! ధృతి చెడి యిట ద్రౌపదీప్రముఖాంగ
నలు పెద్దవాపోయినంత దారకుఁడు | బలభేదినుతుతోడఁ బలికె నిట్లనుచు
' నిను దోడి తెమ్మని నీరజోదరుఁడు పనివడి యంపినఁ బనివింటి నేను.
లౌమనం బేటికి తఱి శీఘ్రవృత్తి వేమఱు సీతెమ్ము విధువంశతిలశ ! ”
అనిన దారకుఁ జూచీ యురేంద్రసుతుఁడు। &quot;మనుఁడ, యాదవకుల క్షయమునా చెవుల
వినియుఁ గాల్పొదునే! వేగంబె వత్తు. &quot; అని ధర్మపుత్రుని యనుమతీ వడసి
యగదంబుపై నెక్కి యతిశీఘ్రవృత్తి | నరిగి ద్వారకచొచ్చు ఇంత లోపలను
బురుషుండు చచ్చినపొలఁతీయు, సోముఁ | డరుదుగాఁ గ్రుంకిన యట్టిగా తియును
బోలెఁ గృష్ణుఁడు లేమిఁ బొలు
పెల్లఁ దక్కి | చాలశూన్యంబైన, సంతోష మెడలి
యెనయంగ నేటికి నెనురీదు పగిదిఁ | జనుదెంచి పురజనుల్ సర్పమైఁ జూడ
నగరు చొచ్చుటయును నలినాక్షులెల్ల మొగమున పత్రువుల్ మునుకుడిఁ గప్పఁ
శోకవార్ధిలో మనముగా మునిఁగి లేశమైనను దెల్విలేక మూర్ఛిల్లి
గా
1
యొకకొంత ప్రొద్దున కొయ్యన దెలిసి | ప్రకటించి వచ్చిరి పార్థు పాలికిని.
అంత వారలఁ గాంచి యమ రేంద్రసుతుఁడు నంతోన మెడలి యచ్చటఁ దేగుడిగ్గి
భూమిపైఁ బడి వడిఁ బొరలాడి యేడ్చె; | నేమిచెప్పఁగవచ్చు నిందుకులేశ!
పరిసంథులకునైనఁ బరఁగుడెందములు | కరమేది ప్రయ్యలు గా వగ దాడు.
మఱి యంత సత్యభామయు రుక్మిణియును | అఱియుఱిఁ దక్కి సయట్టి భామలును
మాకు దిక్కెవ్వరీమహిలోన ననుచుఁ | బ్రాకటగతి నేలఁబడి యేడ్చిరంత
శ్వేతవాహనుఁడు దెచ్చెరఁ దనుదాన భ్రాంతిఁ దేర్చికొని సంభావ్యంబు గాఁగఁ
దరుణుల నూరార్చి తదనంతరంబ | పరిపరి విధములఁ బలవించి వగలఁ
బొగులుచు సెజ్జ పైఁ బొరలేడు వాని 1....
యాదవో త్తములెల్ల నడగిన దిక్కు....
లేని దుఃఖమున విలీనత్వ మెనఁగ...
పలు రోదనంబునఁ బ్రభ యెల్లఁ దక్కి | తలఁ యెంతయును వేదనఁ బొందు వాని,
బలదేవ 'కేశవుల్ పట్టణంబునను । గలయంగ లేమికి గాత్రంబు నణఁకఁ
ధన్ను దానెఱుఁగక తాపంబు చెంది | చెన్నుగా నెంతయుఁ జింతించు వాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8llhwadm09rbbt7abqx891t8xmrhqi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220487</id>
    <revision>
      <id>574303</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సల పర్వము అర్జునుఁడు స్వశినక్షయ దుఃఖితుఁడగు వసుదేవునిఁ గాంచుట పను దేవుఁ గనుఁగొని వనరుచునుండు। వనమున నాతఁడొయ్యన లేచి క్రీడిఁ గౌఁగిటఁ జేర్చి గద్గదికంబు లడఁచి &quot; మనులైన బిడ...'</comment>
      <origin>574303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4509" sha1="l6qpuzby8sjpu52a6q3ngafl04419fs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సల పర్వము
అర్జునుఁడు స్వశినక్షయ దుఃఖితుఁడగు వసుదేవునిఁ గాంచుట
పను దేవుఁ గనుఁగొని వనరుచునుండు। వనమున నాతఁడొయ్యన లేచి క్రీడిఁ
గౌఁగిటఁ జేర్చి గద్గదికంబు లడఁచి &quot; మనులైన బిడ్డల కారణదోష
మునఁ బరస్పర యుద్ధమును జేసి దెగిరి. | వినుము నీశిష్యులై వెలసినయట్టి
సాత్యకియును బంచశకుఁడును దొలుత | సత్యర్థముగఁ బోరి యడఁగిరి నిజము.
ఒనరంగ సాత్యకియును గృతవర్మ | యును రేవఁగాఁ బ్బు నొగి సంగరంబు
రమణీయులైన వారల దూఱనేల సమధికంబగు మునిశాప నుండఁగను,
ఇంతేసి పనులయ్యె నింద్రతనూజ ! యెంతయు నింక నేనేమి సేయుకును!
తనయిచ్చ వచ్చిన దైత్యమర్దనుఁడు ఘనముగా మూడులోకములు చచ్చినను
నెలకొని బ్రదికించు నిమిష మాత్రమున, । మెలపుతోడుత మున్ను మృతుఁ బరీక్షితుని
బ్రదికించెఁ గాదె! నా భాగ్యమిట్లుండె. | ఇదె నేఁ డుపేక్షించె నేమనఁ గలదు.”
అను నెడ ఫల్గునుండం రంగమున “ ఘనమైన హరియు పేక్షయె చెప్పెనికఁడు;
హరిఁ గూర్చి శోకింపఁ; డదిగాన నిపుడు | నరసిజాక్షునకునై సందేహమేల!”
యని మదిఁ జర్చించే; నట వసుదేవుఁ | డనియె నర్జునుతోడ : &quot; నసఘాత్మ, వినుము
సకల యాదవులును సంయనిశ్వరుల | ప్రకటశాపమున సుద్భవమైన యట్టి
ముసలంబు తుంగలై మొగి జనియింప | నసదృశ విస్ఫూర్తి నాతుంగలందు
నన్యోన్య నిహతులై యాదవులెల్ల | నన్యాయముగఁ జచ్చునంత నిక్కడకుఁ
గురులఁ దురంగముల భామలను అరుదుగాఁ గొనితెచ్చె నాకృష్ణుఁ”
దల్లడంబంది యంతట ధనంజయుఁడు | &quot;ఎల్లగా శ్రీకృష్ణుఁ డెచ్చోటి కరిగె ? ”
నని తన్ను నడిగిన నవ్వసుదేవుఁ | డెనసి కన్నీ రొల్క నిట్లని పలికె :
&quot;
&quot;డనినఁ
&quot; వినవయ్య ఫల్గున, విశదంబుగాఁగ | వనమాలి మాధుర్య వాక్యంబులందు
నన్ను నూరార్చి యెంతయును నాతోడఁ | గ్రస్నన నిట్లను ఘనులు యాదవులు
విధివశంబునఁ జేసి విను చలంబునను ॥ అధికంబుగాఁ గూలి రవనీతలమున.
చెప్పిపుచ్చిన వాఁడ జిష్ణున కేరు | అప్పుణ్యుఁ డిప్పుడ యరుదెంచు నిటకు,
నీయెడ భక్తుండు నిను గొల్చియుండు; | ధీయుక్తుఁ డర్క సందీప్త తేజుండు ;
కార్యజ్ఞుఁ డత్యంత కారుణ్యమూర్తి; 1 శౌర్య సమగ్రుండు సత్యసంధుండు,
నెలకొని యాతఁడు నేను వనంగ 1 సొలవక భేద మించుకయైన లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6qpuzby8sjpu52a6q3ngafl04419fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220488</id>
    <revision>
      <id>574304</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'CEL , ద్విపద భారతము అదిగానఁ గరి తురగాదుల నెల్ల వదలక యాతని వశముగావించి జననుతముగ బంధుజనములఁ గాచి | కొనుము; యీనగరంబుఁ గొన్ని దినముల సర్వతోముఖనిధి సరిముంపఁ గలను. | సర్వయాదవులును జ...'</comment>
      <origin>574304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4506" sha1="gca0y9q9q19j73ed5e58423dfqd8zis" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;CEL
,
ద్విపద భారతము
అదిగానఁ గరి తురగాదుల నెల్ల వదలక యాతని వశముగావించి
జననుతముగ బంధుజనములఁ గాచి | కొనుము; యీనగరంబుఁ గొన్ని దినముల
సర్వతోముఖనిధి సరిముంపఁ గలను. | సర్వయాదవులును జాస్మ మున్న
బలదేవుఁ డడవిఁ దవః ప్రౌథి గలిగి / వెలసియున్నాఁ; డింక వేయును నే&quot;
సరవితో నొండు విచారంబు లుడిగి | చిరమతి ననుమతినేయు మప్పనికి,
ఏను బోయెద నిదె; యేతెంచుఁ గ్రీడి ; | మానవేశ్వర, యకుమానంబు దక్కు..
అతండు మృతులైన యాదవోత్తముల | కాతతగతిఁ జేయు నగ్ని కార్యములు.
ఘనముగా నాతఁడే కాలాంతరమునఁ | బనివడి భవదీయ పరలోక విధుల
నొనరించు,” నని నాకు నొడఁబడఁ జెప్పి । యనఘాత్ముఁడగు హరి యడవికి బోయె.
అతఁడు సెప్పిన యట్టుల చేయు. 1 తఱి నొక్కటి యెఱిఁగింతు నీరు
పెనుపొందఁ బీనుఁగు సెంటయై పడిన తనయుల నెల్లను దలంచి తలంచి
మదియెల్లఁ గలఁ గంగ మఱి రుచి యగునె అదనుగా నెంతయు నన్న పాదములు.
వనితలఁ బ్రజలను వారణంబులను మనవస్తువులఁ దురగముల నీవరయు ;
పనివడి కృష్ణునివలుకు చెల్లింపు. ” | అన విని ఫల్గునుం డావాసుదేవు
హృదయమెఱింగి యెం తేనియు వగచి | పదపడి యిట్లని పలుకు : “భూనాథ!
వేదాంత వేద్యుండు నెన్నుండు లేని యీ దేశమున వసియింపఁ జిత్తంబు
ధరణిలోఁ గొలుపునే ! ధర్మజభీము | లరయుగ మిక్కిలి యతివ పాంచాలి
యును నేకమనసున నొగి నిట్టి తెఱఁగు | నెనయంగ మును నిశ్చయించిన వారు.
బాలుర భామలఁ బరఁగు ధనంబు | పోల నింద్ర ప్రస్థ పురవరంబునకు
సుతగతి నీవు మున్నుగఁ గొనిపొమ్ము. | శతభంగిఁ దవ్వునే దైత్యాదిపలుకు ! ”
అనిపల్కి పౌరుల నపుడు రావించి | పనివడి వారితోఁ బలికె నర్జునుఁడు :
&quot;కారుణ్యమతులార, కలితాత్ములార | ద్వారకాపురి సముద్రముముంచు నేఁటి
డుదినంబులు కేపులో ననుచు | వాఁడిగా నాకాశ వాణి భాషించె :
పొసఁగ నింద్ర ప్రస్థపురవరంబునకు | వసుధీశుఁ గాఁగ నీ వజ్రు నిల్పెదను.
అనుదినంబును మీర లకని రక్షింపుఁ; | డవఘులై తొల్లిటి యట్ల మనుండు.
నకల ధనంబులు సకల ధాన్యములు | సకలపదార్థముల్ సరభన వృత్తి
వెడలింప వలె నిూకు వేగం పోయి | పడఁతులతోఁ గూడఁ బయనంబు గండు;
భయపడకుఁడు; తాల్ని పదిలంబు చేసి | జయ మొప్పఁ బొండు మీ సదనంబులకును,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gca0y9q9q19j73ed5e58423dfqd8zis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220489</id>
    <revision>
      <id>574305</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా స ల పర్వము గతములై నట్టి యీ కార్యముల్ మగుడఁ | బ్రతిల గ్రమ్మరింపఁగరాదు గాన మనకు ధర్మజుఁడుండ మహిమదీపించి | చెనసి నజ్రుని రాజుఁ జేయంగవలయు. ” అని వారి నిండ్లకు నప్పుడే యనిపి | వ...'</comment>
      <origin>574305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="b8bsjpcvw7rdb226k45eaz9ilk4u4cj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మా స ల పర్వము
గతములై నట్టి యీ కార్యముల్ మగుడఁ | బ్రతిల
గ్రమ్మరింపఁగరాదు గాన
మనకు ధర్మజుఁడుండ మహిమదీపించి | చెనసి నజ్రుని రాజుఁ జేయంగవలయు. ”
అని వారి నిండ్లకు నప్పుడే యనిపి | వనమాలి గృహమున వాసవియుండె.
వసుదేవుఁడు పరమగతికిఁ బోవుట
అంతలో సూర్యుండు నస్తాద్రి కరిగె.
సముచిత క్రియలెల్ల సలిపి, నిద్రించి,
నెంతయు నారాత్రి యేపెల్లఁ బొలిసి
ప్రమదంబుతోఁ బలవల వేగునపుడు
1
ఆనక దుందుభి యతి ఘోరనిష్ఠ । పూని దేహము డించి పుణ్యలోకమున
కరిగినఁ దత్సదనాంతరంబునను ! దరమిడి రోదనధ్వనులు చెలంగె.
ఆసమయంబున నను రేంద్రసుతుఁడు | ఓసరింపక వచ్చి యున్నంతలోన
నెలమి దేవకియు రోహిణియు భద్రయును జలజాక్షి మందిరయు సంతోషమెనఁగ
ననుమరణంబున కాక్షణంబునను | బనివడి యాయత్త వడిరి శీఘ్రమున.
మానిక ప్రాలంబమాలికా పంక్తి | జానొప్పఁ గదళికా స్తంభముల్ హేమ
కలశ నిక్షిప్త శిఖరములుఁ గలిగి | విలసిల్లు యానంబు 'వేగఁ గల్పించి
సర్వమై శవము సుస్నాతం బొనర్చి | యకుడైన చందనంబలఁది వస్త్రములు
గట్టి భూషణములు ఘనముగాఁ దొడిగి । గట్టిగా మంత్రయుక్తముగ యాజకులు
సామంబు చదువంగ సతులు నల్వురును । గామించి యుచిత సంకలితయానముల
నెక్కి యేతేరంగ నిటఁ బౌరులెల్లఁ | దక్కక రోద సధ్వనులు తెలంగ
నారీతిఁ గొని చని యమ్మహీశ్వరుఁడు। వారక విహరించు వనములోపలను
చందనాగరు రాష్ట్ర చయములు పేర్చి | యందంద చితిమీఁద నవనీకుఁ బెట్టి
పితృమేధ మెల్ల సంప్రీతిఁ జేయించి | యతులికృతి సంత నగ్ని యిచ్చినను
దేవకి మొదలైన తెఱవలంతటను | భావించి నల్వురుఁ బడి రగ్నిలోన,
మృతములు చల్లంగఁ గృతమతి నగ్ని | యతులిక సప్తజిహ్వలఁ బ్రజ్వరిల్లై.
తదనంతరమున రోదనములు చెలఁగె | నదనుగా వజ్రుండు సంగనాజనము
సుదశ ప్రదానంబు లొగి నాచరించి | పదపడి చను దేరఁ బట్టణంబునకు
సరవితో విజయుండు చని మఱునాఁడు | దురమునఁ జచ్చిన దుర్దాంత విక్ర
మాటోప ఘనులైన యాదవాదులకుఁ | బాటించి వారికిఁ బరలోక విధులు
చేయించి శోకంబు చెందిన సతులఁ | బాయక యూరాశ్చి, పద్మాకం బలుని
156
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8bsjpcvw7rdb226k45eaz9ilk4u4cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220490</id>
    <revision>
      <id>574306</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భా ద్విపద భారతము గనుఁగొనఁ దలఁచి శీఘ్రంబుగా నా ప్త | జనులు తోడుగ రాఁగఁ జనిచని యంత దనమదిలోపలఁ డరించె నిట్లు : &quot; ననుఁ బిల్వఁబంచి జనకునకుఁ దోడు గాఁX నిల్పినవాఁడు గాస నెమ్మదిని | ల...'</comment>
      <origin>574306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="ij1ue8lnu5jjm33sxu88pdik6ahviuq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భా
ద్విపద భారతము
గనుఁగొనఁ దలఁచి శీఘ్రంబుగా నా ప్త | జనులు తోడుగ రాఁగఁ జనిచని యంత
దనమదిలోపలఁ డరించె నిట్లు : &quot; ననుఁ బిల్వఁబంచి జనకునకుఁ దోడు
గాఁX నిల్పినవాఁడు గాస నెమ్మదిని | లోఁగక చనిన త్రిలోక వంద్యునకుఁ
జావుచెప్పఁగ నేఁడు చనియెద నకట ! | ఈ వర్తమానంబు లేల పుట్టింకు!
మురమర్దనుఁడు తపంబున నున్నవాఁడు; పరగంగ నతఁ డేమిపని చెప్పి నట్లు
పనిపడి గావింతు భయభక్తి. ” ననుచు !
&quot;
మఱియును జింతించి మగువ గాంధారి | యఱలేక యొక్కఁడు నవనిలోపలను
దిక్కెవ్వరును లేక తెగఁగలఁడనియె. | చక్కఁగా నిప్పునఁ చెదలంటునొక్కొ !(1)
యని వితర్కింపుడు నటఁ బోయి పోయి | గొనకొని యడవిలోఁ గొన్ని దినములు
వేదన పొందుచు పెదకుచునుండ, నాదట నొక బోయ యర్జునుఁ జూచి
'యిందెందుఁబోయెన వెఱిగింపు! మనినఁ బొందుగా దివిజేంద్రపుత్రుఁ డిట్లనియె:
సరసిజనాభుఁ డెచ్చటఁ దవంబర్థిఁ జరిపెడినో చూడఁ జనుచున్న వాఁడ.”
&quot;
సనిన నేనొక్కనాఁ డంబుజోదరునిఁ | గనుఁగొంటిఁ; జూపెదఁ గడఁటి; ఎచ్చోట
నుండునో పోవునో యొగి నది యెఱుఁగ. దండిగా రండు మోదమున మీ. ” రనుచుఁ
అర్జునుఁడు రామకృష్ణుల కళేబరములఁజూచి విలపించుట
I
గొనిపోవఁ బోవ వైకుంఠు దేహంబు తనరంగఁ బడియున్నఁ దప్పక చూచి
పురుహూత తనయుండు భూమిపై వ్రాలి | తరబడి యొక కొంతతడవుకుఁ దెలిసి
హరిమేను కాగిట నందంద చేర్చి | పరి పరి విధములఁ బలవించునంత,
ననుచరులగు భూసురావలి దేర్ప | పనిమిషావలిసూనుఁ డంకిలి దేకి
మఱియును శోకాబ్ధి మగ్నుఁడై చాల నెత్తి చెడి కన్ను లనీళ్లును గాఱ
ఈ
సిట్లయ్యె నీమహాత్ముండు !! భూమిపై 'నని యంగములు పరికించి
కలయంగఁ బదపద్మ గతమైన యట్టి । కలిత విశేషంబునఁ గొని యపుడు
పలురోదనము నేయ బ్రాహ్మణోత్తములు | వలదని వారింప, వాసవాత్మజుఁడు
&quot;పటుతరగతిఁ బోయి బాంధవతతిని | నిటకుఁ చెత్త మొ ! కాక యీతని తనువు
గొనిపోద మో ! ” యనికూర్మిఁ జింతించి ! యనుచర వరులతో నది యెఱిఁగించి,
నెఱి దైనగతి వారినిధియుఁ బట్టణము | కఱరఱి ముంపంగఁ గల దివనంబు
పాయక మదిలోన భావించి చూచి, యాయెడ మఱునాఁడె యగుట యెఱింగి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ij1ue8lnu5jjm33sxu88pdik6ahviuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220491</id>
    <revision>
      <id>574307</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా స ల పర్వము OF &quot;పొద్దు గ్రుంకఁగ వచ్చిఁ బురు వారలను | దద్దయు నీరాత్రి తరలింప వలయు.” నని నిశ్చయముచేసి హరి శరీరంబు | ననలున కర్పించి, హలధరుఁ దలంచి గొనకొని మునుల పల్కులు దప్పవనుచు...'</comment>
      <origin>574307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="szyactqpbltdjs3huyvyitclnamkmkq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మా స ల పర్వము
OF
&quot;పొద్దు గ్రుంకఁగ వచ్చిఁ బురు వారలను | దద్దయు నీరాత్రి తరలింప వలయు.”
నని నిశ్చయముచేసి హరి శరీరంబు | ననలున కర్పించి, హలధరుఁ దలంచి
గొనకొని మునుల పల్కులు దప్పవనుచు | ననయంబు వెదకి యయ్యెడఁ గాంచియకని(?)
కాయంబు వహ్నికిఁ గడు వేగ నిచ్చి | పాయక యనుచర ప్రభృతులతోడఁ
జెల రేగి యీరీతిఁ జేయక యన్నఁ దలకొని రుక్మిణీ తతులను నిల్బ
మనలకు శక్యమే! ! మఱి హరిఁ గూడి | చనఁగఁ దామనముగు; జలధియు రంక
వచ్చుఁ; ఋుణ్యము సేయ వడిఁ దలంచినను | గ్రచ్చఱఁ గీడు తక్కక సంభవించు.
అన్ని తెఱంగులు నట మన సీమ | కెన్నికతోఁ బోయి యెలవిఁ జెప్పుదము.
కాని యీ వార్త యిక్కడఁ జెప్పదలకు, జానొప్ప. నని వచ్చి సకల కార్యములు
నారాత్రి తీర్చి యయ్యంబుజాప్తుండు | భూరితీరంబుగాఁ బొడమకమున్న
సకల జనంబుల సకలధాన్యములు | నకల ధనంబుల సకల ధేనువుల
సకల గజంబుల సకలాశ్వములను | సకలభామలఁ గొని సంరంభ మేసఁగ
ననిమి షేశ్వర పుత్రుఁ డతిశీఘ్రవృత్తిఁ | జనిన పిమ్మటను భాస్కరుఁడుదయించె.
అంతటఁ బురమెల్ల సంబుధి ముంచె నెంతయుఁ గడుఁ జిత్ర మింగువం కేంద్ర!
అపుడు రెండవవార్ధియనఁగఁ బెంపారు | చపలావులను సర్వజనముల పేరుఁడు
పడిఁగొంచు నా పంచవటమున విడియ | పడు రేయిఁ జోరు లున్న
తమతిఁ గాంచి
I
బోయ లర్జునునోర్చి యాద వాంగనల సొమ్ము లపహరించుట
కవ్వడి యొక్కంశు గంటి రే ధనము | నివ్వటిల్లెడు లోఁతు నెఱిఁగానవచ్చి.
బాలురు వృద్ధులుఁ బడఁతులుఁ జూడుఁ | డాలంబునకు నొక్కఁడైనను లేఁడు.
మునుకొని భౌమలఁ బొదువుద” మనుచు | మన విక్రమము మీఱఁగాఁ జెల రేగి
కవిసినఁ జూచి యాఖండలాత్మజుఁడు సవడి “నోరోరి, యేసంరక్షకుండఁ;
దొలఁగిపొం డడియాసఁ దొద్దకుఁ జొచ్చి । తొలఁగకున్నను బట్టి త్రుండు నందఱను.”
అని యదల్చిన వార లఱవాయి గొనక | వనజాక్షులను దోఁప పడిఁ గోపగించి
గాండీవ మెక్కిడి మన బాణకతులు మెండుగాఁ బరఁగింప, మ్లేచ్ఛులుప్పొంగి
యాతని మీఁదఁ దీవ్రాస్త్రంబులేయ, । నా నలిగి దివ్యాస్త్రజాలంబు
లేయంగఁ జూచిన నీట మంత్రివిృతి | యయెడఁ దోఁవమి కాశ్చర్య మంది,
1. కవి ఆకార మధ్యమని భ్రాంతివడి 'అయ్యడు' అని ప్రయోగించెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szyactqpbltdjs3huyvyitclnamkmkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220492</id>
    <revision>
      <id>574308</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '_90 ద్విపద భారతము యిది దైవకృతమని యెంతయు నగచి | యద నేది తీవ్రభాణావళి నేసి ఏయంగ దొనలును నిట రిత్తయైన | సాయకాసనముచే సరసీరుహాక్ష మహిషులు నెనమండ్ర మఱియుకు జాల | మహనీయులగు సీరిమగుగ...'</comment>
      <origin>574308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4470" sha1="a118ziv5c56v3fon12l69e41i01snug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;_90
ద్విపద భారతము
యిది దైవకృతమని యెంతయు నగచి | యద నేది తీవ్రభాణావళి నేసి
ఏయంగ దొనలును నిట రిత్తయైన | సాయకాసనముచే సరసీరుహాక్ష
మహిషులు నెనమండ్ర మఱియుకు జాల | మహనీయులగు సీరిమగుగలఁ గా చె
తక్కిన నతులను ధనములఁ గొనుచు | నక్క జంబై నట్టి హయములు గజము
ఆరదంబులును నొల్ల కచ్చోట విడిచి | యఁగిరి దస్యులో యవనీకలేశ!
ఆరీతిఁ బసివోయినట్టి మొత్తంబు | నారక గొనుచు నవ్వాసవాత్మజుఁడు
పొసఁగఁ గురుక్షేత్రమునకును బోయి | యసముసఁజితించి యంతరంగమున
సరవితోడను గను జనములతోడ | నిరవుగా నా తెఱంగెల్లఁ జెప్పుచును
మున్ను గాంధారి యిమ్ముల మాదవులకుఁ | బన్నుగా శాపమిచ్చిన ధర్మసుతుఁడు
తనుజూచి “యర్జున, తప్పడింతయును; మనమైన యాదవిషయమా కాఁగలదు.
విసువక తద్భాల వృద్ధుల సతుల వసుమతిలో నిల్పవలయు నెంతయును.”
అని పల్కెఁ గావున నదికారణముగ | ఘనముగా నాతని కరుణ పెంపునకు
1
1
గృతవర్మ నందనుఁ గృపతోడఁ జూచి “చతురాత్మ, నీవు నీ సకల 'బాంధవులూ
వలనొప్ప మృత్తికావత పురంబునను | నిలువుఁ డా దేశంబు నీక యిచ్చితిని.”
అనిపల్కి- మఱివాని అభిషిక్తుఁ జేసి | యనిపినఁ బోయె నెయ్యము సమకూడ.
పొసఁగ సరస్వతి పుటభేదనంబు | నసదృశ స్ఫూర్తి సాత్యకి తనూజునకు
నిచ్చిన వాఁడును నేపుదీపించి | మచ్చికతోఁ బోయె మనుజాధినాథ !
తక్కటి వారి నింద్రప్రస్థయినకు గ్రక్కుఁ గొనిపోయి కడఁక దీపించి
తొలఁగక సజ్రు నాథునిఁ గాలగ నందు | నిలిపి గజంబులు నిఖిలాశ్వములను
రథముల విభజించి రమణ మువ్వురకుఁ బ్రథితంబుగా నిచ్చి బంధువర్గముల
నందుల నిందు నెయ్యము సమకూరఁ | బొందుగా నుండుఁ డిమ్ముల నన్నిలికి
యక్రూరు భార్యల ఇతని యాత్మజుల | నాక్రమంబున వజ్ర కప్పగించినను
వారుండ నోపక వలసిన యెడకు బోరసఁ బోయిరి భూలోక నాథ ! '
తదనంతరమున సుత్రామనందనుఁడు | వదలక కృష్ణుని వార్త భామలకుఁ
జెప్పంగఁ దలఁచి చెచ్చెర శోక మొసఁగఁ దప్పక పెద్దలుఁ దాను వేవేగ
వారల కడకేగి, వనములోపలను |
గృష్ణునిఁ జెలఁగిపల్దినము
లరయుటయును బోయలటఁ జెప్పుటయను ॥ హరి బలదేవుల కగ్ని సద్వినులు
తిరముగాఁ జేసిన తెఱఁగును జెప్పి, పరఁగంగఁ దలవాంచి పలుగక యున్న,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a118ziv5c56v3fon12l69e41i01snug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220493</id>
    <revision>
      <id>574309</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా స ల ప ర్వ ము బొలుపఱి రుక్మిణి మొద లైన సతులు | కలఱియు మఱి ధైర్యగణమ వాటించి “యర్జున, యిం తేల యడలెద వీవు! | కరమూహించినఁ గాలపర్యయము పరమతి నుడువంగ వశమె యెవ్వరికి! ఇరువుగా నీ తెఱంగ...'</comment>
      <origin>574309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="ljsw1eei2fgi4u0gv3hyw512m7h7gz9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మా స ల ప ర్వ ము
బొలుపఱి రుక్మిణి మొద లైన సతులు | కలఱియు మఱి ధైర్యగణమ వాటించి
“యర్జున, యిం తేల యడలెద వీవు! | కరమూహించినఁ గాలపర్యయము
పరమతి నుడువంగ వశమె యెవ్వరికి! ఇరువుగా నీ తెఱంగెఱిలింప కిట్టి
పని యేల చేసితి పార్థిన!” యనిస ! నెనయఁ గన్నీ రొల్క నిట్లని పలికె :
'ఆరీతిఁ గృష్ణుని
సడవిలోపలను వారక వెదకుచు వదలక చూచి
యా రాత్రిపోయిన నమ్మఱునాఁడు | వారిధి పురమెల్ల వడి నాక్రమించు.
క్రన్నినఁ బురముxవారల వెడలింప కున్నఁ గాడనుచు సచ్యుతునకు వడిగ
ననల సంస్కారంబు &quot;,పుడు గావించి పెనుపొంద మీకుఁ జెప్పినఁ బ్రొద్దు వోవు
సంత వారిధి ముంచు నదిబుద్ధిగాడు | ఎంతయు ననిచూచి యిట్లు చేసితిని,
అటుగాన నాతప్పులన్నియుఁ గాచి | పటుగతి రక్షింపఁ బాడిమీకివుడు.”
అని జాగి మ్రొక్కిన నాతనినెత్తి | ఘనముగా నూరార్చి కన్నీరు దుడిచి
...
... I
...
యందు భీష్మకు పుత్రియాజాంబివతియు | నందంద కోరిరి యనుమరణంబు.
మఱియంత సత్యభామయు మొదలైన తెఱపలు తపము
జేయువారు
గా మాటలాడినఁ గడఁగి యత్తెఱఁగు | భూమి పైఁ గావించి పురుహూతనుతుఁడు
అఖిల బాంధవుల నూరార్చి వజ్రునకు । నుల నీతులు చెప్పి యాశీర్వదించి
అర్జునుఁడు వ్యాసునితో యాదవక్షయముఁ జెప్పుట
వినజాక్షుఁడును సీరి వసుధ లేమియును,
Sc
పొసఁగ గంగాతీరమున కర్థిఁ బోయి | యసదృశ భక్తి నా వ్యాసుల
కెఱఁగి
యకఁడు మన్నింపంగ నాసీనుఁడైనఁ | జతురు నర్జునుఁ జూచినంయమిపలికె :
&quot; తెలివి దేశము లేక ధీర, నీ ముఖము । తలకొని తేజంబు దక్కి యున్న దియు,
చెలఁగి యోగ్యుల వధించితివో ? శాత్రవులు | కలవడ నోడితో ! యదియేమిచెవుము.”
అనవుడు యాదవులవనిఁ గూలుటయు,
మురలఁ గొని పొసఁగ నేఁగంగ
బుద్ధి బోయలు వచ్చి తాఁకుటయు,
శరము లేయుటయును సరవి మంత్రములు | వరుసఁ దోఁపమియును, వారిజముఖులఁ
గొందఱ వింటఁ జేకొని కాచుటయును బొందుగా నట వజ్రముఖ్య యాదవులఁ
దగినపురంబులఁ దనర నిల్పుటయు, 1 న ణితంబుగఁ జెప్పి “యనమాత్మ, నీవు
చెప్పనే! నేనేమి సేయుదు నింకఁ | దప్పక .&quot; యనిన నత్తపసి యిట్లనియె ః
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljsw1eei2fgi4u0gv3hyw512m7h7gz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220494</id>
    <revision>
      <id>574310</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot; وو ద్విపద భారతము ' మునిశాపమున యదువుంగవులట్టు అనిచేసి చచ్చిరి యడలంగఁదగునె ! హరియు నిత్తెఱఁగు తానాత్మలో నెఱిఁగి | చిరమతి మనము వచ్చిన పనులయ్యె. లాలిత ప్రాప్త కాలంబగు పనికి ॥ న...'</comment>
      <origin>574310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="hijnurz54d6b8eshh1zq5yuh4io8t34" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
وو
ద్విపద భారతము
' మునిశాపమున యదువుంగవులట్టు అనిచేసి చచ్చిరి యడలంగఁదగునె !
హరియు నిత్తెఱఁగు తానాత్మలో నెఱిఁగి | చిరమతి మనము వచ్చిన పనులయ్యె.
లాలిత ప్రాప్త కాలంబగు పనికి ॥ నేల యడ్డ పడంగ నేనిపు డనుచుఁ
దటుకున నంతయుఁ దనమదిఁ దలఁచి యట నుపేక్షా,పరుఁడై యుండె గాళ
వలసినఁ ద్రిజగంబు వారలనైనఁ జలమున రక్షింపఁ జూలెడువాఁడు.
జగతి గణ్యాదుల శాపంబు నుడుపఁ | దగుశక్తి లేదె! యింతయునేల! యనుచు
నూరకయుండె; రణోర్వం నాఁడు ! గౌరవంబున నిన్నుఁ
శార్జి !
పరఁగ భూభారంబు పాపం గఁ బూస | ధర నవతారమై తగ సంహరించె;
ఇందుకు శోకింప నేటికి నీకు? అందంద పనులైన సస్త్రముల్ తొలఁగె ;
అదిగాన మీరింక సమరులు పొగడఁ | బదపడి యుత్తమపదవికిఁ జనుఁడు. ”
అనవుడు శోక మోహంబులు పాసి | మునిచంద్రునకు మ్రొక్కి ముదము సొంపెక్కి
యాతని వీడ్కొని యటఁ బురికరిగి యాతతన్ఫూర్తిఁ దానన్నల కోఱఁగి
తనపోయినట్టి వృత్తాంత మంతయును | బనివడి యెఱిఁగించె భక్తి తో.” ననుచు
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపించె నని చెప్ప వెండియు మునులు
ఆసఘాత్మ, తరువాత నై నవృత్తాంత మనువొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు
ఆదినారాయణ ! ఆద్యంతరహిత | వేదగోచర | యీశ ! విశ్వప్రకాశ!
అణురూప ! మనరూప ! హరి ! పంకజాక్ష! | మణివరు ! గోవింద ! మధు దైత్యహరణ !
ఘనమౌని హృద్దేహ కలిత సందోహ ! వినుతప్రకాశ! శ్రీ వేంకటాధీశ !
భ క్త వత్సల | జగ త్పావనమూర్తి ! ముక్తిప్రదాయక! మ్రొక్కెద నీకు
ఇది వేంకటాచలా ధీశ్వర దివ్య | పదపద్మ మకరంద పానద్వి రేఫ
మగు నాతుకూరి తిమ్మార్యతనూజ | సుగుణాఢ్య సోమన సుకవీంద్రవర్య
విరచిత మౌసల విమల పర్వమున 'బుధులెల్ల నన్ను తింపంగ
సలలిత శృంగార శబ్దార్థతతుల | నలరి సర్వంబు నేకాశ్వానమయ్యే.
I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hijnurz54d6b8eshh1zq5yuh4io8t34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220495</id>
    <revision>
      <id>574311</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ హా ప్ర స్థాన ప ర్వ ము H® H శ్రీసర్పభూధర శ్రేష్ఠివిహార, ! వాసవార్చిత, కృత్తివాస సంస్తుత్య, జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె : పార్థివచంద్ర, యిప్పదిఁ గిరిటి |...'</comment>
      <origin>574311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="3z5w99mha1lkx7nwnd32zp2zm513k9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మ హా ప్ర స్థాన ప ర్వ ము
H® H
శ్రీసర్పభూధర శ్రేష్ఠివిహార, ! వాసవార్చిత, కృత్తివాస సంస్తుత్య,
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె :
పార్థివచంద్ర, యిప్పదిఁ గిరిటి | యర్థమై రుక్మిణి యాదిగాఁ గలుగు
నతివల కప్పుడ యగ్ని కృత్యములు చతురతఁ గావించి సంయమిచంద్రుఁ
డైన వ్యాసుల వాక్య మంగీకరించి | పూనిక గరిపురంబునకు నే తెంచి
యమతనూజాతున గ త్తెఱఁగెల్లఁ | గ్రామమున వినిపింపఁగా ధర్మసుతుఁడు
1
పాండవులు మహాప్రస్థాన 'మొనర్చుట
&quot;మొగి మహా ప్రస్థానమునకుఁ జిత్తంబు | తగిలియున్నది నేఁడు తన మేన ననఘ!
పదిలమై యిదిమేలె పార్థ! ” నావుడును | అదనుగా గ్రీడి యయ్యమనూతి కనియె :
&quot;కాలమేమనవచ్చు.! గాలంబుఁ బోలుఁ | గాలంబె; యొంటికిఁ గలవొకొ యిట్టి
లీలలు నామది లెస్స చూచితిని | బోలంగ నిదిమీలు భూనాథ, ” యనుడు
నాపల్కులthఁ గడు నాత్మలో మెచ్చి భూపాలకుండు భీమునిఁ బిలిపించి
[కవలను రప్పించి కడఁకతో సంతఁ] | దీవిరి య త్తెఱఁగెల్లఁ దెలుపంగ, వారు
సమ్మతియీయ నా శమననందనుఁడు | నెమ్మి నత్తెఱఁగెల్ల నెఱి యుయుత్సునకుఁ
దెలిపి బుద్ధులు చెప్పి తేజంబుతోడ । నలలితంబుగ బుధుల్ సన్నుతి సేయఁ
బరఁగఁ బరీక్షిత్తుఁ బట్టంబు గట్టి ధరణిఁ బాలించుచందము లెల్లఁ దేలిపి
యాసుభద్రా దేవి సర్ణిమైఁ బలిచి ఖాసుగ కలిక వాక్రౌఢీ నిట్లనియె;
“భవదీయ పౌత్రుఁ డుద్భట బలాధికుఁడు । తవిలి భూభార మెంతయును వహించె,
యాదవోత్త ముఁడై నయట్టి వజ్రునకుఁ | బ్రోది నింద్రప్రస్థపుర మిచ్చినాఁడ.
ఎలమిదీపింపంగ నీయిండ్లు రెండు కలిత విఖ్యాతిని గాచి రక్షింపు. &quot;
అని తమవెంట నయ్యతిన రాకుండఁ | బనివాడ నియమించి, ప్రథనరంగమునఁ
జచ్చినవారికి సరి మాసలాజిఁ జచ్చిన యాదవ సంఘంబులకును
సంపద గల్గవలయు | సరసత పనిచేసె సకల దానములు,
157
సౌఖ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3z5w99mha1lkx7nwnd32zp2zm513k9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220496</id>
    <revision>
      <id>574312</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ధౌమ్యాది భూసుర తతులకు ధనము ॥ సౌమ్యవర్తన నిచ్చి చాల మన్నించి కృపునకు ధనము మిక్కిలిగాఁగ నిచ్చి | కృష్ణఁ జూడుమని పరీక్షితు నిప్పగించె. ఈరీతి ధర్మజుఁ దేవుదీపిం...'</comment>
      <origin>574312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="cqxk1jptzuns16dwahcaqi8u9o95vl2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ధౌమ్యాది భూసుర తతులకు ధనము ॥ సౌమ్యవర్తన నిచ్చి చాల మన్నించి
కృపునకు ధనము మిక్కిలిగాఁగ నిచ్చి | కృష్ణఁ జూడుమని పరీక్షితు నిప్పగించె.
ఈరీతి ధర్మజుఁ దేవుదీపించి వారక దానముల్ వరుసతోఁ జేసి
ధరణి శేషించిన ధనరాసు లెల్లఁ దరండి యభి గున్యు తనయునకిచ్చి
కృవునకు శిష్యుఁగాఁ గృతమతితోడ నవుడు పరీక్షితు నట నప్పగించి
పౌరుల రావించి పార్థుని పౌత్రు నారూఢిఁ జూసి “యీయనఘుని విూరు
మహిని మా యేవురి మాఱుగాఁజూచి 1 సహజరీతులఁ కార్యజాతముల్ సల్పు”
డని వల్కఁ గన్నుల నశ్రువులొలుక“మనుజేశ, యీవేళ మము నుపేక్షించి
చనుట ధర్మమె ! నీదు సచ్చరితములు | అనఘశీలములు కృపాల వాలములు.
ఆశ్రయించినవారి నట విసర్జించి | విశ్రామగతిఁ బోవ విధువంశ, తగునా!
అని జాగి మ్రొక్కిన యా పౌరవరుల ననయంబు నూరార్చ నపుడంతలోన
భూరి నివేశనంబుల నొత్తికొనుట | కారణంబుగఁ జేసి కడఁక దీపింపఁ
బుడమి వివాదంబు పుట్టినమాద్రి | కడచూలి యిట్లనుఁ &quot;గలియుగం బర్థిఁ
జెలఁగి యిప్పుడు ప్రవేశించుటఁ జేసి 1 యిలలోన నన్యాయ మిందఱుఁజూడ
(వాలాయముగఁబుట్టె ; వసుధ నశింపఁ) | గాలము వచ్చెను ఘనముగా.” ననుచుఁ
(బ్రోదిగా నిదియెల్లఁ బూర్వజుతోడ నాదటఁ జెప్పిన, యమతనూభవుఁడు
యాలోన నవ్వి యీయడనిట్టి మనువు | చాలునంచును బల్కి సకలభూషణము
లోలిమై నెంతయు నూడ్చి పో వైచి ! శ్రీలీల వల్క నాజినములు పూసి,
తగువేడ్క నిట్టి విధానంబు చేసి నగు మొగంబులతోడ నలిఁ గృశానులను
వెనఁ గంబుగతము గావించి భూవిభుఁడు అసదృశ విస్ఫూర్తి ననుజులు సతియుఁ
దనవెంట రాఁగ మోదంబు రెట్టించి | మునుకొని వేదండపుర మర్థి '
ఆసుభద్రయును నత్యంత దుఃఖమున | నా సార్వభౌముల నట వలగొనుచు
వానవికిని మ్రొక్కి వరుస ద్రౌపదికి | ధీనమున్నతి మ్రొక్కి తిరిగే సంతటను.
ఆరీతిఁ బురివీడ నవనీశ, యొక్క సారమేయము వెంటఁ జనియె నాలోన.
పౌరజనంబు లాబాలవృద్ధముగ నారూఢిఁ జనుదెంచి గాసమయమున.
అవిరళ విస్ఫూర్తి నాయుయుత్సుండు భవదీయ జనకుండుఁ బౌరులు వెంట
నెవ్వ నట డనక 1 తరబడి తలవాల్చి ధర్మజుఁ డరుగఁ
దనువులు దూలి యందఱుఁ బ్రదక్షిణము లొనరించి మురలి ; రా యుర్వీశుఁ డిట్లు
1
వెడలె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqxk1jptzuns16dwahcaqi8u9o95vl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220497</id>
    <revision>
      <id>574313</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మహా ప్రస్థాన పర్వము చనినఁ బరీక్షిత్తు సామజ పుర్తికిఁ | జనియె; నులూచి రసాతలంబునకుఁ I బోయెఁ; జిత్రాంగద పుత్రుని కడకుఁ బోయెఁ, దక్కినయట్టి పొలఁతులు ప్రీతి గర మొప్ప మీ తండ్రికడ న...'</comment>
      <origin>574313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4278" sha1="rrfhwgusfmsvje6jtilrg5h60vx7h62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మహా ప్రస్థాన పర్వము
చనినఁ బరీక్షిత్తు సామజ పుర్తికిఁ | జనియె; నులూచి రసాతలంబునకుఁ
I
బోయెఁ; జిత్రాంగద పుత్రుని కడకుఁ బోయెఁ, దక్కినయట్టి పొలఁతులు ప్రీతి
గర మొప్ప మీ తండ్రికడ నిల్చి; రంత, ధరణి యుయుత్సుండు ధౌమ్యుండు కృపుఁడు
సమరంగ మీ తండ్రి నర్ల వాక్యములఁ బ్రముదితాత్మునిఁ జేసి పౌరులఁ దేర్చి
విలసిల్ల నంతట, వేదండపురము | నలను మీఱఁగఁ దొంటివలెనే వర్తించే.
అట ధర్మతనయుుడు హర్షంబుతోడఁ | బటుగఁ జనఁగ నప్పవమానసుతుఁడు
పార్థుండుఁ గవలు నప్పడతి ద్రౌపదీయు | నర్థమై జనుచుండ నట వారి వెనుక
విడువక శునకంబు వెంట నే తేరఁ గడఁకతోఁ జనిచని కారుణ్య నిధులు
తగ నుపవాసవ్రతంబు గైకొనుచుఁ | బొగడ గంగానది పొంతకుఁ బోయి
యంతనుండియుఁ దూర్పుకై నడచుచుకు సంతోవచిత్తులై సర సరీతులను
లాలిత యోగ బల బున నదులు | నోలిఁ బర్వతములు నుగ్రాటవులును
1
పూర్వాబ్ధికి గ్రక్కునఁ జోప | నడరంగఁ దేజోమయాత్మకుండై న
వైశ్వానరుఁడు వచ్చి వారి సన్నిధికి శాశ్వత గతి నిల్చి జంభారితనయు
కరమున నున్నట్టి గాండివధనువు | పరికించి యతనితోఁ బలికె నిట్లనుచు :
అగ్ని దేవుఁ డర్జును చేతి గాండీవము సముద్రమున వైపించుట
“హరిహయనందన, హరిసుదర్శనము | తీరముగా నెన్నఁడో దివమునకరి గె.
కడలతో నీవేల గాండీన మర్థి | విడువవు ! సుగలకై వేడ్కతో నేను
తరుణ దేవునిచేత వడి దెచ్చి నీకుఁ | గరమొప్ప నిచ్చితిఁ గాదె యీవిల్లు.
అతనికిఁ బ్రీతిమై నర్పింప వలదే ! | చతురాత్మ !&quot; యనువుడు సవ్యసాచియును
అట్టె చేసెదనని యగ్రజానుజుల | కట్టి తెఱంగు పాయక యెఱిఁగించి
యాదరం బెనఁగంగ నాథఁ డావిల్లు | మోదంబుతోడ సంబుధియందుఁ బెట్టఁ
దదనంతరమున సంతర్థాన లీల | నదనుగాఁ బోయె నయ్యగ్ని దేవుండు.
పదపడి నృపులు తప్పక దక్షిణాభి | వదనులై చనిచని వార్ధితీరమున
మునుకొని పడమటి మొగముగా నడవ మునుకొని ద్వారకాపురి నికటోర్విఁ
జనిచని ప్రాలేయఖై లంబు దాఁటి | వనములు శైలముల్ వఱ - సద్రులును
బెక్కులు దాఁటి సంప్రీతి రెట్టింప | నక్క జంబుగఁ గాంచి రా కనికాద్రి.
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrfhwgusfmsvje6jtilrg5h60vx7h62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220498</id>
    <revision>
      <id>574314</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ఆరీతిఁ గనుఁగొని యటఁ బోవఁబోవ | నారయ పాంచాలి యవనిపైఁ బడియె పడిన వంతట జగత్ప్రణనందనుఁడు 1 తడయక ధర్మనందను మోముఁ జూచి, దౌనది మొదలగువారు గతప్రాణులై నడుట 1 1 &quot;యీనాతిదెన...'</comment>
      <origin>574314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4316" sha1="da27r79n1zjw7587q0v720b8s508f3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ఆరీతిఁ గనుఁగొని యటఁ బోవఁబోవ | నారయ పాంచాలి యవనిపైఁ బడియె
పడిన వంతట జగత్ప్రణనందనుఁడు 1 తడయక ధర్మనందను మోముఁ జూచి,
దౌనది మొదలగువారు గతప్రాణులై నడుట
1
1
&quot;యీనాతిదెన గాన మెన్నఁడు ధర్మ హాని; యిట్లగుటకు నట కతమేమి !
యని యడిగిన భీము నాధర్మరాజు ! గనుఁగొని పలికె &quot;నీ కాంత యర్జునుని
దేనఁ జాల పక్షపాతిని; దానఁజేసి | పసగల సుకృతంబు ఫలియించి కిట్టి
దురవస్థ పాటిల్లెఁ దోడ్తోడ.&quot; సనుచుఁ దరుణిశఏమి డించి ధరణీతుఁ డరిగే :
&quot;భూవర, యిమ్మెయిఁ బోవఁబోవంగ | ధీవిశ్రుతుఁడు సహదేవుండు పడియె.
యమతనూజునిఁ జూచి యనిలనం నుఁడు | “క్రమమున నితఁ డహంకార వర్జితుఁడు ;
మీకు శుశ్రూష యర్మిలి నాచరించు; | సాకల్యహృదయుండు సన్మార్గవర్తి.
యితనికి 'నేలొకో యీకీడు గలిగె! చతురత నెఱిగింపు జననాథ. &quot; యనిన
సొలవక వీఁడు ప్రాజ్ఞుఁడు కసకంటె నిలలోన లేడని యెప్పుడుఁ దలఁ దు;
నదిగాన నిట్లయ్యె.” నని పోవుచుండఁ | బడవడి నకులుడు పడియె భూస్థలిని.
పడినఁ గనుఁగొని పార్థివుఁ జూచి | వడ ముడి యిట్లను ; “ససుధీశ, ఏఁడు
శౌర్యంబుగలవాఁడు చక్కనివాఁడు | ధైర్యగుణాఢ్యుండు తపన తేజుండు.
ఇట్టపుణ్యున కేల యీదెస వచ్చె ! నెట్టన నెఱిఁగింపు నిజముగా,” ననుడు
&quot;
పాండ వేయాగ్రణి పవనజుఁ జూచీ | “చండవిక్రము, నిను జగతిలో నితఁడు
తనపాటి నీచుల సౌందర్యవంతుండు ఘనముగా మూడులోకములను లేఁడు
గొనకొని యనుచుఁ బల్కు చునుండుఁ గాని | నెనయంగ సీతని కీకీడు గలిగె ”
అని వాని విడిచి యొయ్యనఁ బోవు మండ | సుజన్ములును నింతి యవనిపై బడిన
నలనుటఁ గుందుచు నాఫల్గునుండు | నిలమీఁదఁ బడిన నిట్లనియె భీముండు :
“ఈకనియెడ దోష మేమియు లేదు; ఈతఁడు పుణ్యాత్ముఁ డీతని కతనఁ
గౌరవబలమెల్ల ఖండింపఁ బడియె. | ఆరూఢ దేవహితార్థమై పోయి
కాలకేయ నివాత కవచులఁ జంపె. ఈలీలఁ బడుటకు నేమికారణము .
&quot;వావిరిఁ గౌరవ సర్గంబు నెల్ల
నావుడు ధర్మనందనుఁ డిట్టులనియె: 1
కాకనాఁటఁ జంపెదనొగిఁ జూడుమనియె; | అకలంక విస్ఫూర్తి నటు సేయఁడయ్యె ;
వరఁగఁ జేఁత యొకండుఁ బలుకొక్కటయ్యె. అరుదుగా
యదియునుగాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da27r79n1zjw7587q0v720b8s508f3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220499</id>
    <revision>
      <id>574315</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ హా ప్రస్థాన పర్వ : ము గొనకొని ధరఁ గల్గు కోదండధరుల | జనిత మన్యుండునై చాల గర్హించు. | అది కారణముగ నత్కట భుజశక్తిఁ *** గడఁగి యెవ్వనినైనఁ గడవఁ బల్కుదువు | తడయక యదిగాన ధరఁ బడితీవు.”...'</comment>
      <origin>574315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4280" sha1="6atfogy4jg5iz3knvjldgdoqaww3cr5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మ హా ప్రస్థాన పర్వ :
ము
గొనకొని ధరఁ గల్గు కోదండధరుల | జనిత మన్యుండునై చాల గర్హించు.
| అది కారణముగ నత్కట భుజశక్తిఁ
***
గడఁగి యెవ్వనినైనఁ గడవఁ బల్కుదువు | తడయక యదిగాన ధరఁ బడితీవు.”
అనిపల్కి నిలువక యరుగుచు నుండ | వెనుక యాశునికంబు విడువక చనియె.
ఇంద్రుడు రథంబుఁగాని ధర్మజు నెదుర్కొనుట
&quot;
అంత సహస్రాక్షుఁ డంగ సందీ ప్తి | సంతానములు దిశల్ సకి నాక్రమింప
రథసమాగమన సంరానంబు మేరు | ప్రథిత గహ్వరములఁ బ్రతిరవంబీన,
మునుకొని యచ్చటి మునిసిద్ధసాధ్య | జన సుస్తవంబులు సందడి సేయఁ,
గ్రమమున నచ్చటి కల్పవృక్షములు | రమణీయ పుష్పవర్షంబులు గురియ
నవనీత లేశుని యగ్రభాగమునఁ బ్రవిమలగతి నిల్వ భక్తితో నతఁడు
ప్రణతుఁడై నిలిచినఁ బాకశాసనుడు । &quot; మణిదివ్యకాంతిచే మహనీయమైన
యరదంబు నెక్కు నీ. ” నని పల్కు టయును, తరమిడి శోక సంతప్తుఁడై నృపుఁడు
పాఠ శాసనుతోడ భ క్తి నిట్లనియె: | నాకుఁ దోడై వచ్చి నాతియుఁ దమ్ము
లిలమీఁదఁ బడిరి; వారెల్ల నావెంట | వలవడ నేతెంచునట్లుగా నీవె ! &quot;
అస నిని ధర్మజు కయ్యింద్రుఁడనియె : | &quot; మనుజేళ, దుఃఖింప మఱి నీకుఁదగునె!
ద్రౌపదీనహితులై తమ్ములందఱును | ఓపిక దేహంబు లూడ్చిపో వై చి
యమరలోకంబున తిరిగిన వారు. ॥ అమరంగఁ గాంచిన వచ్చోట వారి.
కాయంబు విడునకే ఘనముగా నీవు | పాయక రమ్ము పుష్పక మెక్కి..” యనుడు
ధర్మజుండిట్లను; &quot; 'దైన తారాధ్య ! | కూర్మితో భయభక్తి కొనలు సాఁగంగఁ
బురమేను పెడలునప్పుడు మొదల్ గాఁగ | సరసతఁ దోడనే చనుదెంచెఁ బుణ్య
కలిత కూత్సుకంబు కడఁగి నా వెంట | వలవడ వచ్చెడునట్లు గావింపు.&quot;
అనవుడు దేవేంద్రుఁ డఱనవ్వు నవ్వి ! “పనిపడ నిట్లాడఁ బాడియే ! నీకు.
శునకంబు కేరీతి సురలోక మబ్బు | వినుధర్మనందన, పెద్దతవ్వెడవు;
తామసం బేల రథం బెక్కు..&quot; మనిన | భూమిళుఁ డిట్లనుఁ బురుహూతుడ:
“అగణితంబుగ ననార్యమును దుష్కరము | నగు కార్య మేనియు నార్యుండు ప్రభువు
నైన సత్పురుషుండు నాశ్రితులకను జానొప్ప పలప దే సంఘటించంగ.
కృ
మాలి భక్తపరీత్యాగ మెమి | నివుడొనరించి నా కేశ, రాఁ దగునె!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6atfogy4jg5iz3knvjldgdoqaww3cr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220500</id>
    <revision>
      <id>574316</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'b &quot; ద్విపద భారతము అనవుడు మఱియు నిట్లనియె నిఁద్రుండు : 1 &quot;అనఘాత్మ, ధర్మజ, యలుగక వినుము ; ఘన త్రివిష్టపము కుక్కలకెట్లు గలుగు | తబర నీవెఱుఁగని ధర్మంబు గలదె ! కడక నిష్ఠురత గల్గదు దీని...'</comment>
      <origin>574316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="52a4psohvtvb91v5f4jhaat1qg1z4g0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;b
&quot;
ద్విపద భారతము
అనవుడు మఱియు నిట్లనియె నిఁద్రుండు : 1 &quot;అనఘాత్మ, ధర్మజ, యలుగక వినుము ;
ఘన త్రివిష్టపము కుక్కలకెట్లు గలుగు | తబర నీవెఱుఁగని ధర్మంబు గలదె !
కడక నిష్ఠురత గల్గదు దీనినిపుడు | విడిచి రథం చెక్కు వేవేగ నీవు.
సౌఖ్యవర్తనలకు జగతిఁ దామసము | ముఖ్యమే !&quot; యనిన నప్పుడుమీశుఁ డనియె:
అనిమిషేశ్వర, నీను మతిభ
క్తి యుక్తు | మనముగా విడిచిన కలుపాత్ములకును
అవనిలోపల బ్రహ్మహత్య వాటిల్లు | వివిధరీతుల నిని వినఁబడు శ్రుతుల.
శిలితాత్మ, దివ్యసౌఖ్యములకుఁ గాఁగఁ | కలుషజాలంబులు కట్టుకోఁ జూల.”
అనిన &quot; వ్రతస్థుఁడే రుడినైనఁ గుక్క | మునుమిడి యంటినఁ
CC
బుణ్యంబు
వరఁగ నీట్టి నిర్బంధ మేమిటికి? ధర దీని విడుచుట ధర్మమార్గంబు.
కలితపుణ్యంబు స్వర్గస్థభావంబు | తలనెఱంగుదు వేల తామసించెదవు.
అనుజులు నింతి నీయడఁ బోయఁజాలి | యును దీని విడువవు యోగ్యమే యకట!&quot;
అన విని వెండియు నాఖండలునకు ననియె ధర్మతనూజుఁ:
&quot; డతుల పుణ్యాత్మ !
సకలలోకములకు స్వామి మఱియుఁ | బ్రకట ధర్మములకుఁ బతివి నీకంటెం
దగ నెఱుంగుదునె సద్ధర్మ మార్గములు ! | అగపడి వినవయ్య యదియును గాక
యాదరం బెనఁగు మహాత్ములతోడ | వాదింపఁ దగునె పావనవృత్తి మిగుల !
విన్న వించు విధమెల్లఁ దెలియ విన్నవించిన దోషవృత్తి గాదండ్రు.
కావున మీకును గడగి విన్నపము | భావించి చేసెదఁ బాకారి, వినుము.
తమ్ములు నీతియు ధరణిపైఁ బడిన | నిమ్ముల విడువక యేడ్చుచు నున్న
వత్తురే! నాతోడ; వచ్చినకుక్క ! నిత్తఱి విడుచుట యిది ధర్మమగునె!
చెలఁగి మిత్రునియెడఁ జేయు ద్రోహమును నెలఁతఁ జంపుటయుకు, నీకి విప్రధనము
గొనుటయు, శరణార్థిఁ గోరికావమియు | ననఁ గల్గునివి సమం బనురాధినాథ !
కావున నాకలోకం బేను నొల్ల; | దేవ, యీ వేళ నాదెనఁ గృప గలిగి
పరువడి తునక సంభావన నేత | పరఁగ దోషంబుగాఁ బట్టమి నాకు
వరము; నీనిఁకఁబొమ్ము; వనభూమినుండి | తరబడి నినుఁ గూర్చిత పముచే సెదను.”
ధర్ముఁడు శునకరూపంబు వీడి ధర్మజునకుఁ బ్రత్యక్ష మగుట
అని పుయిలోడక యమకనూధవుఁడు |గొనకొని పలికినఁ గొడుకు నీక్షించి
ఘనతర నంతోష కలితాత్ముఁడగుచు । శునకరూపము వాసి సురుచిరమైన
నిజరూపు దాల్చి మన్నించి ధర్ముండు | భజనతో మ్రొక్కినఁ బట్టి లేనెత్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52a4psohvtvb91v5f4jhaat1qg1z4g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220501</id>
    <revision>
      <id>574317</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ హా ప్రస్థాన పర్వమ CC ము &quot; వినవయ్య ధర్మజ, విపుల పుణ్యాత్మ!! ఘన దయా ప్రాభవ, గాంభీర్యధుర్య, వసుధలో నీయట్టివారలు గలరె ! ! యనమునఁ దొల్లియు నరసిన వాఁడ; ద్వైత వనంబులోఁ దమ్ములు నీటి | కేత...'</comment>
      <origin>574317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="t6s394x2orok8958utmbh32h74ug28s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మ హా ప్రస్థాన పర్వమ
CC
ము
&quot; వినవయ్య ధర్మజ, విపుల పుణ్యాత్మ!! ఘన దయా ప్రాభవ, గాంభీర్యధుర్య,
వసుధలో నీయట్టివారలు గలరె ! ! యనమునఁ దొల్లియు నరసిన వాఁడ;
ద్వైత వనంబులోఁ దమ్ములు నీటి | కేతెంచి వడిన నేనే తెంచి యపుడు
ఎలమితో నొక్కని నిచ్చెద నడుగు | నెలకొని యనవుడు నీవు వాయుజుని
నరునిఁ దలంపక నకులు వేడితివి. | పరువడి మనసులోఁ బాయవెన్నఁడును.
శునకంబుఁ జేపట్టి సురరథం బెక్క | నని పల్కితివి నీకు నట సరిగల 31
ఈరీతిఁ బెంపును నిట్టి సత్యంబు ! నీరీతి ధర్మంబు నెందును గలదె ! 1
అనుచు సంతో షింప నఖిల దేవతలు | మునులు గంధర్వులు మోదంబుతోడ
నమ్మహాత్ముని నెత్తి యరదంబుమీఁద | సమ్మదంబున నిడి చతురులై యుభయ
పారిశ్వములఁ జేరి ప్రస్తుతింపుచును | ఆరూఢిఁ గొనిపోవ నంత నారదుడు
ఎల్లవారలు విన నిట్లని పలికె : 1 “ బల్లిదుండవు మహీపాలాగ్రగణ్య !
దానంబులందును దవములయందు మానుగాఁ బెక్కండ్రు మానవేశ్వరుల
వినమె! వారలకీర్తి వెలుఁగుట మాసై ; | పనిపడి నిండెను భవదీయకీర్తి.
'మేనులతోడనె మెఱసి యేరైన | రానేర్చిరా యమరత్వ సిద్ధికిని ”
అనవుడు ధర్మజుం డర్థి నిట్లనియె: | మునినాథ, వినుము తమ్ములఁ గనినంత
కును నిది సుఖముగాఁ గొన; నవశ్యంబు | చనియెద వార లెచ్చట నున్న వారొ.
అచట సుఖంబైన నసుఖంభయైన సుచరిత్ర, కానిమ్ము చూడంగ వలయు.
వారిని, మాపక్షవంతులై తెగిన | భూరమణులఁ జూడఁ బొందయ్యె మనసు.”
అనవుడు దేవేంద్రుఁ డతని కిట్లనియె: | “తనువుపాయక సుకృతంబు పెంపునను
వచ్చితి విచటికి ; వచ్చియు మనసు | అచ్చుగా వ్రాలెడు నా మర్త్యతకును.
మునులను దేవతాముఖ్యులఁ జూడు. అనఘాత్మ, యొరులకు నందంగరాని
మనపుణ్యపదవి చక్కఁగఁ గల్గె నీకు. 1 అనుజుల కేరీతి యత్యంత పదవి
గలుగంగ వలెనన్నఁ గలుగునే చెపుమ! వలదిట్టివిధ.” మన్న వాసపు కనియె :
&quot;మీరెంత చెప్పి మెలఁతఁదమ్ములను గౌరవంబునఁ జూచికాని యే రాను.
వారలఁ జూచి యవశ్యంబు మగిడి | యారూఢి సౌఖ్యంబు లనుభవించెదను.
అదియె నామనసున గానందకరము, | అదనుగా.” ననివల్కె సర్థితో ననుచు
జనమేజయునకు వైశంపాయనుండు | వినిపించె నని చెప్ప వెండియు మునులు
అనఘాత్మ, తరువాతనైన వృత్తాంత ॥ మనునొప్పఁ జెప్పవే యని యడుగుటయు.*
* ఆశ్వాసాంత ద్విపదలు లేవు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t6s394x2orok8958utmbh32h74ug28s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220502</id>
    <revision>
      <id>574318</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వర్గారోహణ పర్వము శ్రీరమణీ నాథ, జికదైత్యయూధ, కారిధిశయన, శ్రీవత్సాంక, యీశ, జన మేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె: “ధర్మజుండారీతిఁ దమ్ములఁ జూడ సర్మిలిఁ గోరి...'</comment>
      <origin>574318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="2d00j5tvgoq8vz41ml8e407tazeilnv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్వర్గారోహణ పర్వము
శ్రీరమణీ నాథ, జికదైత్యయూధ, కారిధిశయన, శ్రీవత్సాంక, యీశ,
జన మేజయునకు వైశంపాయనుండు | ఘనతతో భారతకథ చెప్పఁ దొడఁగె:
“ధర్మజుండారీతిఁ దమ్ములఁ జూడ సర్మిలిఁ గోరిన నాఖండలుండు
తగువాని రావించి ధర్మసూనునకు మగువను దమ్ముల మఱియును గలుగు
బాంధవులను జూడ భావంబునంను బంధురంబగు కోర్కి పట్టియున్నదియు.
ఇతనిఁ దోకొనిపోయి యెల్ల బాంధవులఁ | జతునఁ జూపుము చనుము శీఘ్రముగ.”
అనవుడు వాయును సంగీకరించి! మనుజేశుఁ దోడ్కొని మఱి పోవుచుండఁ
దోడన నారదాదులు కొందఱర్థి వేడుకఁ దోవంగ విభుడు న్నట్లేఁగి
ముందటఁ గనుఁగొనె మోహనం బగుడు | బృందారకులు గొల్వఁ బెంపగ్గలించి
యున్న తాసనమున నొనరఁ గూర్చుండి సన్నల సురసతుల్ చామర లిడఁగఁ,
గర మొప్ప సూర్యసం కాశ తేజమునఁ బరఁగిన కురుమహీపతి సుయోధనుని,
ధర్మజుఁడు దుర్యోధనుఁజూచి యనూయపడుచుండ నారదుఁ డాతనిఁ జేర్చుట
ఆరీతిఁ జూచి సంయములతో ననియె: “వారక యితఁడు పావన మతి గాఁడు;
అతిలోభి పాంచాలి నటు భంగపఱచె; ! ఇతని కతంబున నెల్ల భూవిభులు
చతురంగ బలముతో సమరోర్విలోన | హతులైరి యిట్టి దురాత్ముతోఁ గలిసి
వర్తింపనోప నోవరవుణ్యులార! | వార్త కెక్కిన ధైర్యవంతులు ఘనులు
వరుసతోడుత భీను వాసవుల్ కవలు | నరవి దీపింప నెచ్చట నున్న వారొ !
కూరిమితోడుకఁ గొనిపోవరయ్య! | యారూఢ విస్ఫూర్తి.&quot; సని మరలినను
నారదుండప్పుడు నవ్వుచు నతని గారవంబునఁ జూచి కరమర్థిఁ బలికె:
“ఓధర్మనందన, యుడు రాజవంశ, ఈ ధారుణీవిభుం డిద తేజుండు,
ఆహవ సంపరిత్యక్త దేహుండు, బాహుబలోన్నత ప్రాభవశాలి,
పుణ్యవంతుండని పొగడుచుండుదురు. !
మహనీయ దేవతా మాననీయుండు | సహజోత్తమక్షత్ర సాకల్యమైన
158-B&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2d00j5tvgoq8vz41ml8e407tazeilnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220503</id>
    <revision>
      <id>574319</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము ధర్మమార్గంబున ధాత్రీశవరుల నర్మిలిఁ జంపించి సమమేలయగును! ఎడపక సాంచాలి యీతనిచేతఁ బడుటయు సిగ్గుగా భావింపనేల! పుణ్యలోకంబిది పొసఁగరోషంబు | పుణ్యాత్మ, తగుని! యిప్...'</comment>
      <origin>574319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="95puz66pnf2aaju5uhrll6nan9qdzss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
ధర్మమార్గంబున ధాత్రీశవరుల నర్మిలిఁ జంపించి సమమేలయగును!
ఎడపక సాంచాలి యీతనిచేతఁ బడుటయు సిగ్గుగా భావింపనేల!
పుణ్యలోకంబిది పొసఁగరోషంబు | పుణ్యాత్మ, తగుని! యిప్పుడు సర్వసమత
పరఁగ; జూదంబునఁ బ్రథనరంగముని | దొరఁకొని సేసిన దుఃఖంబులెల్ల
నాదరంబునఁ జేసి యన్నిటి మఱువు | మోదంబుతోడ నో భూపాల!&quot; యనిన
నారదుఁ జూచి యన్న రనాథుఁడనియె: &quot;ధారుణి నితఁడు పాతకముల నెలవు;
ఉపకారములు చేసి యొప్పు సజ్జనుల | కపకారములు చేయునట్టి దుర్జనుఁడు;
కులనాశకుండు, సంక్షోభితరోష । కలితుండు శకుడు దుష్కర్ముండు సురల
కెల్ల మాన్యుండునై యేపు దీపించె. 1 ఎల్లగా వినవయ్య యేమనఁ గలదు!
ఒనరంగ నతిని నట్లుండఁగ నిమ్ము | తనయుల ననుజులఁ దరుణిఁ బాంచాలి
నరసీ చూడఁగవలె; నదియునుగాక దురమున మిగుల సద్ధుర శౌర్యమహిమ
నెఱపి హతంబైన నిఖిలబంధులకు నొఱపు మీఱంగఁ దిలోదక మేను
బోయుచున్నంతలోఁ బొలుపరి కుంతి | పాయక నాతోడఁ
బద్మాప్తసుతుఁడు
తనపుత్రుఁడనియె; నంతటినుండి వానిఁ | దనరంగ మనసునఁ దలఁచిన వేళ
శోక మగ్గలనుగు; క్షోణి దేవి ప్రాకటంబగుచున్న పదములయట్ల
యతిని పాదంబుల నర్చింప కునికి 1 కతి శోక మొందుదు, నతఁడును మేము
నేకమయ్యిన సురాధీశ్వరుండైనఁ | జేకొని మాతోడఁ జైనఁఱింగఁ గలఁడె!
అతని నెఱుంగక యర్జును వాని | మృతుఁ జేయుమంటి శమింప దాచిచ్చు.
చూడంగవలె నాకుఁ జూపనే కర్లు; | నేడ నున్నాఁడోకో యిననందనుండు 1
భీమార్జునయములఁ బ్రియుల బాంధవుట। భాను ఔంచాలినిఁ బరికింపపలయు
సరవితో వారికి స్వర్గ సౌఖ్యంబు | అరయఁగా లేకున్న నట్లను జన్మ
స్వర్గంబు వేడుక గాడు; | పరమతి నిప్పుడు వారున్న చోటు
కరమొప్పఁ బుణ్యలోకంబని తలఁతు. | దుర దుర నచటికిఁ దోకొని పొండు.”
ధర్మజుఁడు స్వజనులఁ జూచుట
అనిన దేవమునీంద్రు “లట్టుల నేయు వెనసిన కరుణతో, నిప్పుడు ప్రీతి
యెనయ నీమదిలోన నేమేమితోఁచె మునికొని నేయుము మును వాని ననుచుఁ
గెరలి యింద్రుఁడు నప్పగించినవాఁడు । తిరముగా&quot; నని పల్కి దేవతాదూర్ఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95puz66pnf2aaju5uhrll6nan9qdzss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220504</id>
    <revision>
      <id>574320</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వర్గారోహణ 'హ ణ ప ర్వ ము గనుఁగొని మునులు &quot;ఈ కలితాత్మునకును। అనువొంద భీమసేనాదులఁ జూపు, పొ.” మ్మన వాఁడును ముందటఁ జనఁగ | నమ్మనుజేశుండు నట వానివెంట ననయంబుఁ జనఁగఁ 'గేశాస్థిసాంద్...'</comment>
      <origin>574320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="in24ekasqklm1ck3ro3kk1828h9hpti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్వర్గారోహణ
'హ ణ ప ర్వ ము
గనుఁగొని మునులు &quot;ఈ కలితాత్మునకును। అనువొంద భీమసేనాదులఁ జూపు,
పొ.” మ్మన వాఁడును ముందటఁ జనఁగ | నమ్మనుజేశుండు నట వానివెంట
ననయంబుఁ జనఁగఁ 'గేశాస్థిసాంద్రంబు, తనరు దుర్గంధంబు, దంశక మశక
సాంద్రంబు, ఘనతమశ్ఛన్నంబు ధూమ | రుంద్రంబు క్రిమికీట రోమ మేదోస్థి
శవమాంస రక్తంబు, శాకచంచుయుత | వివిధ వాయపగృధ్ర విశ్రామభూమి,
తారఁగాఁగిన యట్టి తైలం బెపోలె | నారూఢిఁ దెరలినయట్టి యంబువులు,
ఆయస కంటకాత్యర్ధ దుర్గమము, | పాయక నిశితాసిపత్రవనంబు,
వైతరణం బనఁబరఁగిన నదియు, 1 యాతన పాపాత్ములనుభ విం చుటయుఁ
గలిగిన మార్గంబు గానవచ్చినను | దొలఁగడ యా దేవదూతతో నృపతి
“అసము, యిచ్చటు దేవతాధీనమగురు। గొనకొని యుండునే ! కూర్మితో మనకు
వలనొప్పఁ బోవంగ వలసిన చోటు ! ఎలమి నిచ్చోటికి నిఁక నెంతదవ్వు?'
అని యడిగిన నతండతని కిట్లనియె : 1 “అనిమిషాధీనమై యలరు నిచ్చోటు:
మనకు రావలసిన మార్గంబు నిదియ.” | అనిపల్క దుర్గంధ మధికమై యచటు
కలయఁ జిత్తముకు దుఃఖముచేయు సతీఁడు। వలనొప్ప మరలిపోవఁగఁ జూచుటయును
వినఁబడె నతనికి ; “విమలపుణ్యాత్మ!! మనమైన నీదిన్య గాత్రంపు సౌర
భముగల గాడ్పు మాపై వీచుటయును అమికదుఃఖముఁ బాసి యలరుచున్నార
మిఁకఁ గొంతసేపైన నిచ్చోట నిలిచి | ప్రకటికంబుగ మమ్ము బ్రదికించవయ్య ”
తనవారు నరక ముననుండుట యెఱిఁగి ధర్మజుఁడు చింతించుట
అని దుఃఖభార మహాదైన్య వృత్తిఁ | బనవిన పలుకులు పరఁగ నాలించి
యెడప “ కొహో ! వీర లెట్టి బాధలను | బడి యెదరో ! ” యని భావించి నిలిచి
యాలించినను దొంటియట్ల పల్కుటయు వలనొప్ప మరలి పోవక చూచియచట
చాలంగఁ గృపతోడ శమననందనుఁడు |...
***
మీ ర్వేరనుచు సర్మిలి నడుగుటయు వారలు &quot; కర్ణుండ, వాయునందనుఁడ,
విజయుండ, గవలము, వెలయ ద్రౌపదిని | నిజముగా శ్వేతుండ” నే సనుటయును
గడు దుఃఖమునఁ బొంది ఘనుఁడు ధర్మజుఁడు। “విడువక యెంతయు వీ రెట్టి కీడు
-సిరో! నరకంబు చెందియున్నారు. ఈనున నీచు లీ యింద్రాదిసురలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>in24ekasqklm1ck3ro3kk1828h9hpti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220505</id>
    <revision>
      <id>574321</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము సొరిది విచారణం దుక యును లేక | పెరిగి కష్టపుబాధ పెట్టుచున్నారు. ధర్మమా, నీవును దయ విడిచితివి! | ధర్మస్వహవులు దయగల వారు సత్యసంధులు కీర్తి చాతుర్యఘనులు | నిత్యదాన...'</comment>
      <origin>574321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4331" sha1="lbevlbk2scw12em38do3u7gx7aw3q2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
సొరిది విచారణం దుక యును లేక | పెరిగి కష్టపుబాధ పెట్టుచున్నారు.
ధర్మమా, నీవును దయ విడిచితివి! | ధర్మస్వహవులు దయగల వారు
సత్యసంధులు కీర్తి చాతుర్యఘనులు | నిత్యదానరతులు నిర్మలాత్మకులు
కట కట! మిక్కిలి కష్టపుఁబాటు | నిటు పడుచున్న వా; రేమియు మేలు
నేయని రారాజు చెందుచున్నాఁడు ధీయుతీ కాముఁడై దివ్యసౌఖ్యములు.
లీలగాఁ బాపంబు లేశము లేని | యీ లలితాత్ముల కట్టి కీడో ద 3.”
అని చాలఁ జింతించి యంతరంగముని | నెనయ వికార మిట్లంతయఁ దోప
&quot;క్షతమేమియో! కలగనుటయొ! కాక | క్షితిలోని మాయయో! చిత్తవిభ్రాంతిఁ
జేసి వివేకింపఁ జెచ్చెర రాదు | ఈశయ్య&quot; నని దివిజేంద్రు పైఁ జాల
నలుక పుట్టియు నప్పుడూÁఁ జూచి ( “తొలఁగక యెవ్వరిదూతవో నీవు
వారివద్దకుఁ బొమ్ము పదలక యిపుడు. శూరులైనట్టి నా సోదరుల్ దుఃఖ
మునఁ గుందుచున్నారు; మునుకొని యిచట ఘనముగా నిలిచెదఁ గాన నీవరుగు.
మనుటయు దూత రయంబునఁ బోయి ! యను వొంద ధర్మజుఁ డాడినమాట
యతిని నిశ్చయము నయ్యమరేంద్రునకును | వితతంబుగా విన్నవించిన, సంత
నమరులు సిద్ధులు నఖల సంయములుఁ | బ్రమదాత్ములైన దిక్పాలురుఁ గొలువ
నెలమితో దేవేంద్రుఁ డేఁగుదెంచుటయు | బలిమితో దుర్గతి బాధలు మ్రగ్గె;
మునుకొన్న దుర్గంధమును గంక గృధ్ర | ఘనపక్షి రవములు గానరావయ్యె.
కేశాస్థి శన మాంస కీట కపాల | రాశియు రక్త మాగ్రపువై తీరణియుఁ
గ్రూరాసి పత్రపు ఘోరాటవియును | గౌరవేశ్వర, యేమి గాన
గాన రావయ్యే .
పరిపరి విధములఁ బరిమళమిళిత పరిపక్వవాయువుల్ పరువడి వీచె
ఆసమయంబున హర్షం నంబుతోడ | వాసవుండనియె భూవల్లభుఁ జూచి:
1
ఇంద్రుఁడు నరకముకడనున్న ధర్మజునొద్దకు వచ్చి యతనిని సంభావించుట
“ఒనర నీవిచ్చోట నుండిన కతన సనిమిషు లాక్మలో సందంద వగచి
దొరఁకొని ప్రీతితోఁ దోడ్కొని పోన 1 నరుదెంచినారు నీయలుక చాలింపు.
చెలగి యవ్యయలోక సిద్ధియు సుఖము గలిగె సిగుణముల కతన భూనాథ!
అరుదార ధరణీశుఁడైన నానికిని | గర మొప్ప నిర్ణయంబు గనుఁగొన వలయు ;
వేద వాక్యంబిది; విశ్వంబులోన | వాదుకై పుణ్యపాపంబులు రెండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbevlbk2scw12em38do3u7gx7aw3q2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220506</id>
    <revision>
      <id>574322</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వర్గారోహణ పర్వము 1 గనుపట్టుఁ; బుణ్యంబుకతన నెంతయును | ఘనతర స్వర్గ సౌఖ్యంబులు గలుగు. పాపంబువలనఁ జొప్పుడు నరకంబు భూపాల, వినవయ్య పొందుగా మున్ను నాక సౌఖ్యంబులు నలిఁ జెందినతఁడ...'</comment>
      <origin>574322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="2umift9tmv3cpteg2c1slcmhjjeqw81" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్వర్గారోహణ పర్వము
1
గనుపట్టుఁ; బుణ్యంబుకతన నెంతయును | ఘనతర స్వర్గ సౌఖ్యంబులు గలుగు.
పాపంబువలనఁ జొప్పుడు నరకంబు భూపాల, వినవయ్య పొందుగా మున్ను
నాక సౌఖ్యంబులు నలిఁ జెందినతఁడు ప్రాకటగతిఁ బోవు బహుదుఃఖములకు.
మున్న నారకదుఃఖమును బొందువాఁడు! క్రన్నన నాక సౌఖ్యంబులఁ బడయు.
పొలుపు మీఱఁగ నల్పపుణ్యుండు తొలుత | కలయంగ నాక సౌఖ్యములఁ బొందుచును
బిదప దుర్గతిఁ బొందుఁ బెంపెల్లఁ బొలిసి | యదనుగా నెంతయు నధిక పుణ్యుండు
మును నిరయముఁ బొంది మునుబడి వెనుక | ఘనతర స్వర్గ సౌఖ్యములను వెలయు.
తెలియ నిన్నిటకు బుత్తెంచుటయెల్ల | వెలయు నుత్తర దివ్య విభవంబు కొఱకు.
కర్ణుఁడు త్తమ సిద్ధి గాంచియున్నాఁడు. ॥ అర్ణన గంభీర, యతనికిఁ గాఁగ
నెప్పుడుఁ జింతింతు నెలమితో నితఁడు । తప్ప కెంతయు నిజస్థానంబు పొంది
యున్నాఁ డతనిఁ జూచి యుత్సాహమొందు. కన్నన భీముని గాండీవధురునిఁ
గవలను మిత్రవర్గమును ద్రౌపదిని వివిధ రాజన్యుల వెనఁ దనూభవుల
నిజనిజధామ సందీ ప్త తేజులను। విజయుండవటు గాన వేడుకఁ జూచి
నిర్మలుండవు గమ్ము, నీవల్పదుఃఖ | మర్మిలి నీరీతి ననుభవించితివి.
బహు సౌఖ్యముల నింకఁ బరఁగి నాతోడ ! విహరణం బొనరింపు విధువంశతిలక!
తనరు వ్రతములకు దానగుణముల | కనుగుణంబగు శుభం బటు నేనొనర్ప
రమణతో హయమేధ రాజసూయాధ్వ | రముల సంచితములై రమ్యంబులైన
కలిత పుణ్యంబులఁ గైకొని తొల్లి | నల హరిశ్చంద్రాది నరనాథ వరులు
ఏరీతి సుఖముల హెచ్చియున్నార। లారీతి సుఖము నీవనుభవింపుచును
వర్తింపు.” మనవుడు వై సవ్వతుండు | మూర్తితో నారాజముఖ్యుసక నియె:
యముఁడు ధర్మజు నుచిత వచనముల గౌరవించుట
1
&quot;నృపవర, వినవయ్య నిన్ను ముమ్మాఱు కృప పెంపుమీఱఁ బరీక్షింపఁ గంటి.
అది యెట్టులనిన ద్వైతారణ్యమందు, వదలక శునకంబు వచ్చినయపుడు,
నిప్పుడుఁ జలన యొక్కించుక లేదు. తప్పక నీసాటి ధరణిలోఁ గలరె!
వరక మవశ్యంబు నరవరేంద్రులకు | నరయఁ జూడఁగ వలె; నందుకై యేము
ఁ గీడగు చోటి కఱలేక పొనిపితి, మర్కతనూజ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2umift9tmv3cpteg2c1slcmhjjeqw81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220507</id>
    <revision>
      <id>574323</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9 ... ద్విపద భారతము | మనవికారములు శోకములు నడంగుఁ ; బరము సౌఖ్యంబుల భవ్యులైనట్టి । తరణిజ భీమాది తతులఁ జూచెదవు.” అని చెప్పి తోడ్కొని గంగ కరిగి ॥ ఘనతర స్నానంబు కడఁకఁ జేయింప మానుషతన...'</comment>
      <origin>574323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4403" sha1="f8jrivsrv4obduh2hlw0ytnuvarg6co" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;9
...
ద్విపద భారతము
| మనవికారములు శోకములు నడంగుఁ ;
బరము సౌఖ్యంబుల భవ్యులైనట్టి । తరణిజ భీమాది తతులఁ జూచెదవు.”
అని చెప్పి తోడ్కొని గంగ కరిగి ॥ ఘనతర స్నానంబు కడఁకఁ జేయింప
మానుషతనువు నమ్మాత్రన విడిచి | ధీనిధి, విరు దివ్యదేహంబు దాల్చి
వైర మాత్సర్య సంవానాభిమాన। దారుణ శోక హృద్గత వికారములు
సాసి విద్ధూమవత్పానకు పగిది । రాశిగా వెలుఁగొందె రాజపర్యుండు.
ఆరీతి దివ్యుఁడై యత్యంత మహిమ ! నారదాదులు సభినందింప సకల
మరలు తోడ నెరాఁగ సొంపుతో నరిగి | వరమతి నొక్కెడ వరరత్న ఖచిత
మహితాసనంబున మహనీయ మహిమ | మిహిరకోటిప్రభ మించి యెంతయును
జక్ర గదాద్యస్త్రు సంహతి మెఱయ | విక్రమస్ఫూర్తులు విజ యుండుఁ దాను
మున్ను జూచినయట్టి మూర్తి యొప్పార, | నున్న కృష్ణునిఁ గాంచి యుబ్బుతో మరియుఁ
దత్సమివంబునఁ దపన ప్రతాపుఁ | దుత్సాహమూర్తి దుర్యోధని ప్రియుఁడు
పరఁగఁ ద్రయోదశ భానుఁడో యనఁగఁ | బరగిన కర్ణుఁ దప్పక నిరీక్షించి.
నుతగతి వాయుతనూజునిఁ గవల | సతియైన పాంచాలిఁ జయ్యనఁజూ ది
యరుదంది యింద్రుతో పనియె : “నీభామ | చిరమతి, యెవ్వరు చెప్పవే నాకు.”
అనవు డింద్రుండను “ననము, యీయింతి | తనరు మహాలక్ష్మి, ద్రౌపది యనఁగ
ద్రుపదుని కూఁతురై రుద్రుని యాజ్ఞఁ | బరఁగి త్వదీయవైభవము చెల్లించె.
అనిచెప్పి యల్ల రమ్యా కారులగుచు మన్నులైన యేవుడు గంధర్వవరులు
పాంచాలియందు సుద్భవమైనవారు అంచితంబుగఁ జూడు మననీత లేశ!
పరికింప గంధర్వపతి ధృతరాష్ట్రం నరుదు కానీ క్షింపు మజ్జారివంశ!
విను సిద్ధసాధ్య విశ్వేదేవ గణము | ననుసరింపుదును మహావైభవముస
నున్న వారలు కృష్ణునొగిఁగొల్చినట్టి సన్నుత కృతవర్మ సాత్యకి ముఖ్య
యాదవుల్ వారుగో&quot; యని చెప్పిముతీయు | మోదంబుతోడ నప్పురుహూతుఁడనిండ
“ఒనరఁ జంద్రునిభంగి నుజ్జ్వల కాంతిఁ | దనరెడు నభిమన్యుఁ దప్పక చూడు.
పాండుభూపాలుడు పడఁతులుఁదాను జండ తేజమునఁ బువ్వన మెక్కి వాఁడే
యరుదెంచుచున్న వాఁ డనము, కనుము. కరమొప్ప వసువులకడ నున్న వాఁడు
విరివిగా గాంగేయు వీక్షింపు నీవు. | గురుని సన్నిధి నిదె కోరియున్నాఁడు.
&quot;
:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8jrivsrv4obduh2hlw0ytnuvarg6co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220508</id>
    <revision>
      <id>574324</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వర్గారోహణపర్వము నటతోఁ జూడుము వాఁడె ద్రోణుడు, 1 (అనకు, వారలె ద్రుపదాదులు వారి దునుజులు తన జులు నట నున్న వారు.! కను మల్లవారె కేకయపాండ్య నృపతు) లనుచుఁ బేర్పేర నయ్యభిల బాంధవుల...'</comment>
      <origin>574324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="58c84me75qa3jf27asdxea3xwbjrhms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్వర్గారోహణపర్వము
నటతోఁ జూడుము వాఁడె ద్రోణుడు, 1 (అనకు, వారలె ద్రుపదాదులు వారి
దునుజులు తన జులు నట నున్న వారు.! కను మల్లవారె కేకయపాండ్య నృపతు)
లనుచుఁ బేర్పేర నయ్యభిల బాంధవులు | మనుజేశునకుఁ జూపె మమతతో సనిన
విని జనమేజయ విభుఁడు హర్షించి | మునినాథునకుఁ గేలు మొగిచి యిట్లనియె:
“అనఘాత్మ, వీరలయ్యమరలోకమున | మన సౌఖ్యములఁ బొంది కళ్ముఱి మఱియు
సరవి మనుష్యాది జన్మంబునకును అరుగు చెంతురో లేదో య త్తేఱంగెల్ల
విన వేడ్క యయ్యెడు వినిపింపు.” మనిన | ముననాథుఁ డనియె నప్పుడుమీశ్వరునకు;
“కురువర, యిది దేవ గుహ్య ముత్తమము; | అరయ వేద వ్యాసుఁ డత్యంతకరుణఁ
జెప్పినయది నీకుఁ జెప్పెద వినుము. వప్పుగా (7) గురుకులాన్వయ నిజాంశములు.
దెఱన గాఁ ధారియు ధృతరాష్ట్ర విభుఁడుఁ | బరఁగఁ గుబేరునివద్ద వర్తించి;
రిద్దఱు భాషలు నీటఁ బాండురాజుఁ | దద్ద నిలిచిరి సుత్రాముని నగర;
వనజారిఁ గూడె నా వాసవి కొడుకు; | అనిమిష గురుఁ బొందే వస్త్రగురుండు;
ద్వాపరాత్మకుఁ డయ్యెఁ దనరు గాంధార | భూపతి; రారాజు మునుకొని నరక
దారుణబాధ లెంతయుఁ బొంది పొంది చేరె నక్కలియందు; సృష్టిలో నతని
యనుజన్ము లా రాజు పట్టుల పోలె | ఘన నారకంపు దుఃఖంబును. జెంది
యాతుధానావలి నందంద కలిసి. రాతఱి సర్కజుఁ డర్కుఁగలిసె
1
వసువుల సంతట వలనొప్ప భీష్ముఁ | డసదృశంబుగఁ జెందె నవనీత లేశ!
ద్రుపద విరాటులు ధృష్టకేతుండు | వివుల తేజుఁడు మద్రవిభుఁ డు త్తరుండు
పొనరంగ భూరిశ్రవుండు శంఖుండుఁ | దనరు విశ్వేదేవతలఁ జెంది రధివ!
**!.య ధృష్టద్యుమ్నుఁ డనలునిఁ గలిసె; | తరమిడి ధర్మజుతనువున మున్న
సఁ బ్రవేశించెను విదురుండు ; సతీఁడు | ననదృశంబుగఁ గూడె నంత ధర్మువును.
కమలగర్భుని నియోగంబునఁ జేసి | క్రమమొప్ప యోగంబు గైకొనిబలుఁడు
ఆయనంతుని దేహమందునఁ గలిసి. | బోయలచేత నొప్పుగఁ బట్టువడిన
వెలఁదులు పదియాఱు వేవురు వినుము । తలఁగి సరస్వతీ తటినీ జలముల
mనిఁగి దివ్యపదంబుఁ బొంది శ్రీకృష్ణు ! నెనయంగ సేవించియింపొంది రధిప!
“యంగ వృష్టి భోజాంధకు లెల్లఁ గర మొప్ప గుహ్యక గణములఁ గలిసి;
మరణంబున నతివరుక్మిణియు ననుచొంద లక్ష్మీ
దేహంబునఁ గలిసి.
వెలయఁ దక్కినయట్టి వెలఁదు లేడ్వురును | అలవడ నప్పద్మయంశముల్ గాన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58c84me75qa3jf27asdxea3xwbjrhms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ద్విపదభారతము 4.pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220509</id>
    <revision>
      <id>574325</id>
      <timestamp>2026-09-05T22:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్విపద భారతము నారమఁ జెంది; రిట్లందఱు నేను ॥ జేరి చెప్పిన వారుఁ జెప్పనివారు గలిత నిజార్హం ప్రకారంబులందుఁ గలుగు గుహ్యక యక్షగణముల సమర వరులను జెందిరి వరుసతోడుతను. ఇరవొప్పఁగా...'</comment>
      <origin>574325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="n1w8e21424a3us6xsw2xohlpzvdw5ad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్విపద భారతము
నారమఁ జెంది; రిట్లందఱు నేను ॥ జేరి చెప్పిన వారుఁ జెప్పనివారు
గలిత నిజార్హం ప్రకారంబులందుఁ గలుగు గుహ్యక యక్షగణముల సమర
వరులను జెందిరి వరుసతోడుతను. ఇరవొప్పఁగా నిట్టి యితిసహాసమేను
జెప్పితి ; నీవు సంస్కృత పుణ్యవిభవ | మొప్పార వింటివి యోగ్యుండవై త్రి.”
వనిన సజ్జనమేజయాఐనీ విభుఁడు | మునుకొని య స్తీక ముని మొదలైన
మునుల సందఱనంపి ముదము రెట్టింప | ననఘు వైశంపాయ నాఖ్యుని ననిపి
తనపట్టణము చొచ్చి ధరణీయంతయును । ఘనముగాఁ బాలించెఁ గడఁతతోడుతను.
భారతకథ విను పంచమవేద సారమై మిగుల నిశ్చల భాగ్య మొదలగు.
ఇమ్మహాభారతం బేశాక్షరంబు నెమ్మితో విన్నట్టి నిర్మలాత్ములకు
మునుకొని వ్రాసిన పుణ్యవంతులకు ఘనముగాఁ జదివించు కలివిదూరులకు
భూదాన గోదాన భూరిదానములు ! నాదరం బెనఁగఁ గన్యాదానములును
చేకూరు ననుచు | వాసిగా నా సూతవరుఁడైన కథకుఁ
చేసిన పుణ్యంబు
డంచితంబుగ శౌనకాదులకెల్ల మించి చెప్పిన వారు మెచ్చి రా మరుని.
ఆశ్వాసాంతము లేదు.
-
సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్ : రాజమహేంద్రవరము 4978/1950.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1w8e21424a3us6xsw2xohlpzvdw5ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:సోమన</title>
    <ns>102</ns>
    <id>220510</id>
    <revision>
      <id>574329</id>
      <timestamp>2026-09-06T02:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  |ఇంటిపేరు = సోమన  |అసలుపేరు =  |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స  |పుట్టిన_యేడు =  |గిట్టిన_యేడు =  |వివరణ =   |బొమ్మ=   |వికీపీడియా_లంకె = సోమన  |వికీవ్యాఖ్య_లంకె =   |కామన్సు లంకె=  }}  ==రచనలు== * ద్విప...'</comment>
      <origin>574329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="prz4c3a01ujxawtk8ohvcsaoyp9tk7s" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము|ఆదిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము|విరాటపర్వము]] {{small scan link|ద్విపద భారతము విరాట పర్వము.pdf}}</text>
      <sha1>prz4c3a01ujxawtk8ohvcsaoyp9tk7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574330</id>
      <parentid>574329</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="278rkejmdiubf0bmykrhkef4ijnc6a6" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము|ఆదిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము|విరాటపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>278rkejmdiubf0bmykrhkef4ijnc6a6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574331</id>
      <parentid>574330</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="cphdgw5ro3gz7ksyuf0bwjfatv27f29" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/ఆదిపర్వము|ఆదిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము|విరాటపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>cphdgw5ro3gz7ksyuf0bwjfatv27f29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574351</id>
      <parentid>574331</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="71dwmeojka3fla6s7xwml9v5iju0qxj" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము|కర్ణపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము/విరాటపర్వము|విరాటపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>71dwmeojka3fla6s7xwml9v5iju0qxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574352</id>
      <parentid>574351</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="ja86vcg15mvlluvwyf9l0fo84osqz92" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము|కర్ణపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము|శాంతిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>ja86vcg15mvlluvwyf9l0fo84osqz92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574353</id>
      <parentid>574352</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="7bdkhbjh3n3bi4l4iwuzr5me1avbye8" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము|కర్ణపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము|శల్యపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము|శాంతిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>7bdkhbjh3n3bi4l4iwuzr5me1avbye8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574356</id>
      <parentid>574353</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1728" sha1="7ri3f64fhuzoj69v9iiwnfvhfucfieb" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము|కర్ణపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము|శల్యపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము|సౌప్తికపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము|స్త్రీపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము|శాంతిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>7ri3f64fhuzoj69v9iiwnfvhfucfieb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574357</id>
      <parentid>574356</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="ac5oqxk7fs80v9p8dn85ymbbousdhll" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము|కర్ణపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము|శల్యపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము|సౌప్తికపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము|స్త్రీపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] 
* [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] 
* [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] 
* [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మౌసల పర్వము]] 
* [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మహాప్రస్థాన పర్వము]] 
* [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/స్వర్గారోహణ పర్వము]]</text>
      <sha1>ac5oqxk7fs80v9p8dn85ymbbousdhll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574358</id>
      <parentid>574357</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>574358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="r4c302ruq14j7fc6dzfcu54mnsiwlqx" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సోమన
 |అసలుపేరు =
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సోమన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/కర్ణపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/శల్యపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/సౌప్తికపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/స్త్రీపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 3.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/శాంతిపర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆనుశాసనిక పర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/అశ్వమేధ పర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఆశ్రమవాస పర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మౌసల పర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/మహాప్రస్థాన పర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/స్వర్గారోహణ పర్వము]] {{small scan link|ద్విపదభారతము 4.pdf}}</text>
      <sha1>r4c302ruq14j7fc6dzfcu54mnsiwlqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220511</id>
    <revision>
      <id>574332</id>
      <timestamp>2026-09-06T02:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]  | రచయిత =  |అనువాదం=  | విభాగము  = ముఖపత్రం  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం= 1943 }} &lt;pages index...'</comment>
      <origin>574332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="o2jfamlr8fxerfzpm1p6mwclkdfz7f5" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = 
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1943
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపద భారతము - ఆది సభా.pdf&quot; from=2 to=2/&gt;</text>
      <sha1>o2jfamlr8fxerfzpm1p6mwclkdfz7f5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574333</id>
      <parentid>574332</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="ph86neiyjnmjz8i8e7bma6k55wwbnst" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = 
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1950
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపదభారతము 3.pdf&quot; from=2 to=6/&gt;</text>
      <sha1>ph86neiyjnmjz8i8e7bma6k55wwbnst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574340</id>
      <parentid>574333</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="i1huwavpfcxbp2wg1c17wn5jpkiae93" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = 
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - మూఁడవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1950
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపదభారతము 3.pdf&quot; from=2 to=6/&gt;

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>i1huwavpfcxbp2wg1c17wn5jpkiae93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220512</id>
    <revision>
      <id>574337</id>
      <timestamp>2026-09-06T02:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]  | రచయిత =  |అనువాదం=  | విభాగము  = ముఖపత్రం  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం= 1950 }} &lt;pages in...'</comment>
      <origin>574337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="523" sha1="sqdecapg068dnu5lw56bd7a7d8tdogo" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = 
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1950
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపదభారతము 4.pdf&quot; from=2 to=6/&gt;</text>
      <sha1>sqdecapg068dnu5lw56bd7a7d8tdogo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574338</id>
      <parentid>574337</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>574338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="524" sha1="griyzmg69ycjpqerdovewnc8yplvrku" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = 
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1950
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపదభారతము 4.pdf&quot; from=9 to=17/&gt;</text>
      <sha1>griyzmg69ycjpqerdovewnc8yplvrku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574339</id>
      <parentid>574338</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ద్విపద భారతము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>574339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="e9tkyrhw5gk6wzhg172tymjqzojnkss" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ద్విపద భారతము]]
 | రచయిత = 
|అనువాదం=
 | విభాగము  = ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ద్విపద భారతము - నాల్గవసంపుటము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1950
}}
&lt;pages index=&quot;ద్విపదభారతము 4.pdf&quot; from=9 to=17/&gt;

[[వర్గం:ద్విపద భారతము]]</text>
      <sha1>e9tkyrhw5gk6wzhg172tymjqzojnkss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:ధ్వన్యాలోకము.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>220513</id>
    <revision>
      <id>574367</id>
      <timestamp>2026-09-06T06:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==

{{PD-India}}</text>
      <sha1>8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ధ్వన్యాలోకము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>220514</id>
    <revision>
      <id>574368</id>
      <timestamp>2026-09-06T06:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>574368</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="blb9l6foxult5i9502y4wky7izvtkgc" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ధ్వన్యాలోకము]]
|భాష=te
|సంపుటి=ప్రథమోద్ద్యోతము
|రచయిత=ఆనందవర్ధనుఁడు
|అనువాదకులు=పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=విజయనగరం
|సంవత్సరం=1949
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>blb9l6foxult5i9502y4wky7izvtkgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>220515</id>
    <revision>
      <id>574369</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==

{{PD-India}}</text>
      <sha1>8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>220516</id>
    <revision>
      <id>574370</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>574370</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="6ynyp54e6q3srbmlx3faff9qlaonrzs" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[సాహిత్యచింతామణి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=భట్టగోపాలుడు
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు
|చిరునామా=కాకినాడ
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>6ynyp54e6q3srbmlx3faff9qlaonrzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574371</id>
      <parentid>574370</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T07:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574371</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="rsc5xvheg2lwbmsl1zpmhrubq87qwlk" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[సాహిత్యచింతామణి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=భట్టగోపాలుడు
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు
|చిరునామా=కాకినాడ
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>rsc5xvheg2lwbmsl1zpmhrubq87qwlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574591</id>
      <parentid>574371</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T08:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574591</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="1fx5nj61t1u0am72513h3ucwhbap6m5" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[సాహిత్యచింతామణి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=శ్రీరామసుధి
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు
|చిరునామా=కాకినాడ
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>1fx5nj61t1u0am72513h3ucwhbap6m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220517</id>
    <revision>
      <id>574373</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మూలమ్ : శ్రీరస్తు అవిఘ్నమస్తు సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః వ్యాఖ్యానమ్ : కటాల్మౌ నాయకప్రకరణమ్ శ్రియస్సమృద్ధిం విదధాతు నిత్యం శ్రియఃకటాక్ష శ్రితకల్పవృక్షః శ్రియఃపతిస్వ...'</comment>
      <origin>574373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2354" sha1="jsfje7lo0dljot2rvul6kbdkqa1wsxr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మూలమ్ :
శ్రీరస్తు అవిఘ్నమస్తు
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
వ్యాఖ్యానమ్ :
కటాల్మౌ
నాయకప్రకరణమ్
శ్రియస్సమృద్ధిం విదధాతు నిత్యం
శ్రియఃకటాక్ష శ్రితకల్పవృక్షః
శ్రియఃపతిస్వాంతని తాంత హారీ
శ్రియఃపరం వారిరుహస్య హారీ,
:-
&quot;శ్రీరమాముఖసౌందర్య పయస్సింధుకృతోదయః కల్పద్రుమః
కామిని కరోతు నః” “మమైన క్రియతే సేయ
మహావ్యాకర్త సాధ్వసాత్ సంతోషాయ సతాం వ్యాఖ్యా మత్కృతే
ర్బుధరంజనీ.” తత్ర పున రాజా ప్రార్దీప్సితప్రబంధస్య “ఆలస్యం
వ్యాధయ స్త్రీవాః ప్రమాద స్థానసంశయః అనవస్థిత చిత్తత్వ
మశ్రద్ధా భ్రాంతిదర్శనం దుఃఖాని దర్శనస్యం చ విషయేషు చ
లోలతా దశైతే యుంజతాం పుంసా మంతరాయా ఉదాహృతా”
ఇత్యుక్త విఘ్నా భావేన పరిసమాప్తయే సముచితామభిమత దేవతాం
ప్రార్థయతే, శ్రియ ఇతి. అపరా తావ దేవతా సమ్యగుపాసితా
వ్యుపాసకేన సాకాండ్ సాంపి వా నాగన్నా ఆసన్నాసి వా
స్వాభిలషి. తార్థే యోగా యోగ్యాపి వా నానుభవస్య జనికా
జనికాపీ వా న సపది, కింతు కాలక్రమేణైవ శ్రీ దేవీ ఈ సకలోపాస
కేపి
సాకం ఆసన్నా యోగ్యా చ ఉపాసితా శతీ సద్య ఏను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsfje7lo0dljot2rvul6kbdkqa1wsxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220518</id>
    <revision>
      <id>574374</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః స భవం తను తే; అతో దేవతాంతరాపేక్షయా సముత్కర్షవతీయ మవశ్య ముపాస్యే త్యాశయేన ప్రధమం ప్రార్థితేతి బోధ్యం శ్రియతే సేవ్యతే సర్వైరితి శ్రీ లక్ష్మీ...'</comment>
      <origin>574374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3929" sha1="8jncxm6y2fmow11v1hh02isxcd51yqi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
స
భవం తను తే; అతో దేవతాంతరాపేక్షయా సముత్కర్షవతీయ మవశ్య
ముపాస్యే త్యాశయేన ప్రధమం ప్రార్థితేతి బోధ్యం శ్రియతే సేవ్యతే
సర్వైరితి శ్రీ లక్ష్మీః, సరస్వతీ చ లక్ష్మీ సరస్వతీధాత్రీత్రివర్గసంప
ద్వివిభూతిశోభాసు ఉపకరణ వేషరచనా విషేషు చ శ్రీరితి ప్రకధితా
6. హేతివ్యాడిః తస్యాః కటాతోపాంగదర్శనం. &quot;కటాతోపాంగదర్శన
ఇతి యాదవః. శ్రియ స్సంపదస్సమృద్ధిం భాషాసమృద్ధిం చ విదధాతు
కరోతు, యద్వా శ్రియస్సంపద ఇతి కారకవిభక్తిః సమృద్ధిం సంతో
షం సుఖం వా 'బుద్ధిరో'్మద సుఖద్ధి' ష్వితిరత్నమాలాయాం.
కీదృశ ఇత్యత స్తం విశినష్టి. శ్రితేషు విషయే కల్పవృక్షః వాంఛితార్ధ
ప్రదానే కల్పతరుసదృశ ఇత్యర్థః శ్రియఃపతి శ్రీశ్రీహరి బ్రహ్మా చేత్యలు
శ్రియఃపతిశ్ర్శీపతి శ్చేతి శ్రీహర్షయే తస్య స్వాంతం
హరతీతి తథోక్తః. ఆనేచనక సౌందర్యతయా తస్యాం గాఢాను
రాగిత్వేన భగవతో మనోహారిత్వం కటాక్షస్య యుక్త మితి భావః.
వారిరుహస్య పద్మస్య శ్రియః కాంతిః పర మత్యంతం హరతీతి తధోక్త 8-
ఏవంవిధః కటాక్షో విదధా ద్వితి పూర్వేణ సంబంధః. నవ్వత్ర
కటాక్షశరయో శాపమ్యస్య కవిసమయసిద్ధత్వాత్కటాక్షస్య పద్మా
పమ్యనిబంధన మయుక్త మితిచే న్న. అస్మాన్సశ్యాబ్ధిక న్యే సరసీరుహరు
చా మంతరంగై రపాంగై రితి కటాణం పద్మాషమ్యవర్ణనాత్
ఏ యద్వా దయారసఝరీపరిపూరి తేన మందారమాల్యని కురుంబ
సహోద రేణ గౌరీకటాక్షనిక రేణ కరంభితస్య కిం దుష్కరం మమ భ వే
జ్జగతాం త్రయేపి ఇతి కటాక్షాణాం ధావళ్యం వర్ణితమ్ ఖసస్సన్
నయనమరీచినీలనీలఇ త్యాదౌ నైల్యవర్ణన మేవ దృశ్యతే. తద్విరోధే
నారుణ్య వర్ణన మితి న శంకావకాశః. ఉదాహృత ఏవ
సరోరుహరుచా
మంతరంగై రపాంగై రితిర క్తిమ్ల్లో ప్యుదాహృతత్వాదిత్యలం బహునా
అత్ర దేవ్యాః పత్యా సరససల్లాపాది సమయఏవ తాదృశకటాతో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jncxm6y2fmow11v1hh02isxcd51yqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220519</id>
    <revision>
      <id>574375</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ లు విర్భావా త్తేసాం కామితార్థవితరణోచితత్వం వ్యజ్యతే. అత దేవ్యాః కటాకై! కల్పవృక్ష త్వారోపణ ద్రూపకాలంకారః. వారిరుహస్య శోభాః హరతీ త్యుపమాలంకారం. హరతి స్నిహ్య...'</comment>
      <origin>574375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="29uwjphaevn3q6pzpyd61qlsh5l12ok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
లు
విర్భావా త్తేసాం కామితార్థవితరణోచితత్వం వ్యజ్యతే. అత దేవ్యాః
కటాకై! కల్పవృక్ష త్వారోపణ ద్రూపకాలంకారః. వారిరుహస్య
శోభాః హరతీ త్యుపమాలంకారం. హరతి స్నిహ్యతీత్యాదిపదానా
ముపవాచక త్వేన దండినా పరిగణితత్వాత్ శబ్దాలంకారస్ఫుట వివ.
తల్లక్షణాని తూపరిష్టా ద్వక్ష్యంత ఇది నాత్రోక్తాని, అత్రాదౌ
శ్రీశబ్దప్రయోగా న్న కేవలవర్ణ గణాది శుద్ధి రేవ. కింతు కవినాయక యో
రధ్యేతౄణాం చ మహా సభ్యుచ్చయః తదుక్తం చమత్కార
చంద్రికాయాం &quot; దేవతా వాచకా శ్శబ్దా మే చ భద్రాది వాచకాః
తే సర్వే నైవ వింద్యాస్స్యు పితో గణతో
ఒపి వేతి.” “మంగళార్ధాభి
ధానో వా దేవనామాంకనోపి వా గణో నదూప్యో వర్ణశ్చ దేవతా
ధిష్టితాశ్మన” దితి. &quot;ఇకారాది చతుష్క తు కుర్యాత్తుష్టిమనోరథా
్మణ స్సుఖభేదశ్రీనిర్వాణనిధయః క్రమాత్, శ్రవణోర్న రేఫ
యుక్తోపి మంగళార్ధాభిధానతః స్ఫుటం కావ్యముఖే శస్తః కర్త్యతృ
శుభావహ” ఇత్యలం ప్రపంచేన.
గురుస్తవ
శ్రీ మద్గురుపదాంభోజం కవిభి ర్ముఖరీకృతం
షట్పచాకల్పమధురం కల్యాణాని కరోతు నః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
శ్రేయాంసిబహువిఘ్నా నీతి విఘ్న బాహుళ్యభయాన్నిర్విఘ్నం
పౌనఃపున్యన మంగళాచరణం చికీర్షుః “యస్య దేవే పరాభక్తి ర్యధా
ఛాతి తధా గురౌ తస్యైతే కధితా హ్యర్ధాః ప్రకాశంతే మహాత్మనః
&quot;యస్మా దేవో జగన్నాథః కృత్వా మర్త్యమయీం తనుం, మగ్నా
సుద్ధరతే లోకాన్ కారుణ్యా చ్చాస్త్రపాణినా, తస్మా ద్భక్తి, గ్గురా
కార్యా సంసారభయభీరుభి: చకిర్గమ్యం గురుం త్యక్తా శాస్త్రగమ్యం
తు యస్స్మరేత్ కరస్థ ముదకం త్యక్త్యా ఘనస్థం సో భవాంఛతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29uwjphaevn3q6pzpyd61qlsh5l12ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220520</id>
    <revision>
      <id>574376</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సశ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః సులభం తు గురుం త్యక్త్వా దుర్లభంయ ఉపాసతే బద్ధం త్యక్త్వా ధనం మూడో గుప్త మన్వేషతి తా&quot; వితి బహుస్మృతివిధిబలా తదభి వాదనస్య ముఖ్యతమత్వేన గురుం ప...'</comment>
      <origin>574376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="5oqhkh0y73rp213o1qober8n7mdb10b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సశ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః
సులభం తు గురుం త్యక్త్వా దుర్లభంయ ఉపాసతే బద్ధం త్యక్త్వా ధనం
మూడో గుప్త మన్వేషతి తా&quot; వితి బహుస్మృతివిధిబలా తదభి
వాదనస్య ముఖ్యతమత్వేన గురుం ప్రార్థయతే. శ్రీమ దితి. కవిభి
స్తోతృజనై రన్యత్ర హంసైశ్చ కేజలే వయః కవయ ఇతి వ్యుత్పత్తి ..
&quot;వి శ్చక్షుషి వ్యోమ్ని వాతే పరమాత్మని పక్షిణీ తిరత్నమాలాయాం,
&quot;ముఖరీకృతం ముఖరం కృతం 'అభూతతద్భావేఛ్విః' ఛావితిదీర్ఘ :
పద్యతే జ్ఞాన మేతై రితిపదాని శాస్త్రాణి. “సున్తీ జంతచయే శాస్త్రీ
వాక్యేచ పదమిష్యత&quot; ఇతి నిఘంటుసారే వణ్ణం పదానం ఆకల్పేన
రచనయా మధురం మనోజ్ఞం అత్రావయవావయవినోద భేదోప
చారేదైన ముక్తం యద్వా శ్రీ గురుపాదారవింద స్యానిర్వచనీ రు
మహిమత్వా దితివా న విరోధం. అన్యత్ర షట్పదా భ్రమరా ఏవా
కల్పాలంకార సేన మధుర మితిచ. శ్రీమతాం గురూణాం పదాంభోజం
నోస్మభ్యమస్మాకం నా కల్యాణాని రచనానుకూల వాక్పరంపరా
రూపాణీత్యర్ధః కరోతు. అత్ర పదమే వాంభోజ మితి మయూర
వ్యంస కాదిసమాశ్రయేణ పరిణామాలంకారం. పదే ఆరోప్యమాణస్య
అంభోజస్య ఆరోపవిషయపదాత్మతా పరిణతిం వినా కల్యాణకరణ
క్రియార్ధత్వాసంభవాత్ &quot;పరిణామః క్రియార్ధశ్చే ద్విషయీవిషయా
త్మనేతి తల్లక్షణాత్ న చ పద మంభోజ మి నేతి పూర్వపదార్ధ ప్రధానోప
మితి సమాసఏ వాస్త్వితి వాచ్యం సాధర్మ్యస్య క్లిష్టవిశేషణమహిమ్నా
విషయ విషయగత త్వేన తద్బాధకత్వా దిత్యలం బహునా.
కవివంశావళిపూర్వికా ప్రతిజ్ఞా
శ్రీమచ్చావలి వంశరత్న జలధే రాకాసుధాంశో సృత
శ్రీమద్వేంకటధీమత స్త నుభవ శ్రీమన్నృసింహః కవిః
విద్వన్మత గ జేంద్రసింహబిరుద శ్రీరామవిద్వన్మణిం
యం ప్రాసూర కరోమి సోహ మధునా సాహిత్యచింతామణీమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5oqhkh0y73rp213o1qober8n7mdb10b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220521</id>
    <revision>
      <id>574377</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్ :- సాయక ప్రకరణమ్ అధ కవి ర్వంశపరంపరాయాతపౌరువ ప్రకటన పూర్వక స్వాభిధాన మనుబంధసూచనేన ప్రబంధాభిధానం చాఖ్యాతి. శ్రీమ దితి. శ్రియా లక్ష్మీసరస్వతౌ అస్యస్త ఇతి శ్రీమత...'</comment>
      <origin>574377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="0po67bhcjje9bhgmr6gu8lhs2hc6cl0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్ :-
సాయక ప్రకరణమ్
అధ కవి ర్వంశపరంపరాయాతపౌరువ ప్రకటన పూర్వక స్వాభిధాన
మనుబంధసూచనేన ప్రబంధాభిధానం చాఖ్యాతి. శ్రీమ దితి. శ్రియా
లక్ష్మీసరస్వతౌ అస్యస్త ఇతి శ్రీమతే &quot;వాణీలక్ష్మీలవంగే” స్వితి
శ్రీశబ్దార్థాభిధానావసరే రత్నమాలా.. తాదృశం య చ్చావలివంశ
రత్నంత దేవజలధిస్త స్యరాకాసుధాంళో: పూర్ణిమాచంద్రస్య‘రాశాన
పరజోనార్యాం పూర్ణచంద్రతిధా పవీతి” విశ్వః సత స్సద్వృత్తస్య
వేంకటధీమతో వేంకటశాస్త్రిణః రనుభవః పుత్రః విద్యన్మత్త గజేంద్ర
సింహ ఇతి బిరుదో యస్య తధోక్తః శ్రీమన్నృసింహః కవిః యం
శ్రీరామవిద్వన్మణిం ప్రాసూత, సోహం సాహిత్య చింతామణిం
స్వరూపత్వేన సోదర్య త్వేన చ వాణిలక్ష్మ్యోః ప్రమోదావహ మితి
భావః కరోమి . అత్ర ప్రధమపాదే వంకే జలధిసమారోషస్య వేంకట
సుధీమణా రాకాసుధాక రారోపణే హేతుత్వా త్పరం పరితరూపకాలం
కారః
కృతిపతి వంశావళిః
శ్రీమద్రాజకుల ప్రతీతబిరుద శ్రీరావువంశోత్తమ
శ్రీగంగాధరరామరాడ్విభుసుత శ్రీసూర్యరాయ ప్రభోః
రారాజద్గుణరత్న జాలమధురశ్రీభాసురా మత్కృతి
ర్యావచ్చంద్రదివాకరం భువి బుధేంద్రామోదీని దీవ్యతు.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
3
४
ప్రతిజ్ఞానంతరం సంప్రతి కృతినాయక ప్రజ్యాపన పూర్వక
స్వప్రబంధనామ విశదయ న్నాశిషం ప్రయు. శ్రీమతి శ్రీమతాం
రాజ్యశ్రీసంపన్నానాం రాష్ట్రం ప్రభుతాం కులే సజాతీయగణే
&quot;కులం తటాకే తీరేచ కులం జనపదే గృహే, సజాతీయగణే గోతే
దేహే కూపే స్మృతం కుల&quot; మితి విశ్వ ప్రతీతబిరుదః ప్రసిద్ధరాజు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0po67bhcjje9bhgmr6gu8lhs2hc6cl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220522</id>
    <revision>
      <id>574378</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ చిహ్నః య శ్రీ రావువంశః తత్రోత్తమ శ్నేష్టః యోగంగాధర రామ రాడ్విభుః శ్రీ వేంకటమహీపతిగంగాధర రామరాయ సార్వభౌమ స్తత్త నయస్య శ్రీసూర్యరాయప్రభో శ్ర...'</comment>
      <origin>574378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3965" sha1="f47mshr3fm64qz2bw4wxcq158dryal5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ
చిహ్నః య శ్రీ రావువంశః తత్రోత్తమ శ్నేష్టః యోగంగాధర రామ
రాడ్విభుః శ్రీ వేంకటమహీపతిగంగాధర రామరాయ
సార్వభౌమ స్తత్త
నయస్య శ్రీసూర్యరాయప్రభో శ్రీ వేంకట మహీపతి సూర్యరాయమహా
రాజన్య అతిశయేన రాజతీతి రారాజతే. యజ్ఞగంతాచ్ఛత్య ప్రత్యయః.
యద్గుణరత్న జాలం వక్ష్యమాణ గుణమణిసమూహః తస్య మధురశ్రియా
భాసురా ప్రకాశమానా మత్కృతి సాహిత్యచింతామణిః బుధేం
ద్రామోదినీ కవీంద్రా మోదినీ సురేంద్రామోదినీ చ సతీ భువి లోకే
యావచ్ఛంద్రదివాకరం దీవ్యతు విజయతా మిత్యర్ధం. అతాతిసమృద్ధ
వస్తువర్ణనా దుదాత్తాలంకారం. అత్ర &quot;సూర్యాశ్వై ర్మసజస్తతా
స్వగురవ శ్శార్దూలవిక్రీడిత&quot; మితిలక్షణ చ్ఛార్దూలవిక్రీడితం వృత్త
మిదం. అస్యార్ధః. “ఆదిమధ్యావసానేషు యరతా యాంతి లాఘవం,
భుజసా గౌరవం యాంతి మనౌ ఈ గురులాఘవ&quot; మితినిష్కృష్టు
లక్షణలక్షితై ర్మసజస్త తగలై రంతే గురుణా చ యుక్త మిదం
శార్దూలవిక్రీడితం భవతి, తచ్చ ప్రతిపాదం ద్వాదశభి స్సప్తభిశ్చ
యతియుతం. యతిర్నామ పదవిచ్ఛేదః. తదుక మాచార్యదండినా
“శ్లో కేషు నియతస్థానం పదచ్ఛేదం యతిం విదు&quot; రితి తధాచాత్ర
చతుర్ధపాణే ద్వాదశత్రయోదశాక్షరయో ర్మధ్యే న పదవిచ్ఛేదః.
బుధేంద్రామోదినీ తీంద్రశబ్దావయవ స్యేకారస్య పూర్వద్వాదశాక్ష
ర్యాం సంక్రాంతత్వాత్ యతిధంగ స్స్యా దితిచేన్నైష దోషః
&quot;ధాతునామ్నామభేదేన విరామో విరతి ర్యతిః, స్వరసంధ్యాప్త
సౌందర్యాత్త ద్భే దేవీ యతిః క్వచి” దితి పింగళాచా గ్యేణస్వర సంధిగ్ధ లే
||ప్రాతిపదిక భేదే పి యతి భంగదోషస్య పరిహృతత్వాత్ తద్వవచసస్య
చాయం నిర్గళి తార్ధః. ధాతుప్రాతిపదికరూప ప్రకృత్యోః ప్రత్యయస్య
చ మధ్యే యతి రనింద్యః, క్వచిద్దాతు ప్రాతిపదిక మధ్యేపి స్వర సంధివ
శేన
యతి రవిరుద్ధ ఇతిపాదాంతయతి శాత్సర్గికః. &quot;అబ్ధ్యంపై స్స్యా జలధర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f47mshr3fm64qz2bw4wxcq158dryal5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220523</id>
    <revision>
      <id>574379</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ మా” లేతివృత్తవి శేషే. అంగశబ్దేన కిం వేదాంగగతషట్సంఖ్యా వివక్షితా అహోస్వి ద్యమనియమాదిగ లౌష్ట సంఖ్యా వేలి వికల్ప్య షట్సంఖ్యాంగీకారే తస్య వృత్తస్య ద్వాదశాక్...'</comment>
      <origin>574379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="njbllrp1nf50pv8inqymvfioms1krek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
మా” లేతివృత్తవి శేషే. అంగశబ్దేన కిం వేదాంగగతషట్సంఖ్యా
వివక్షితా అహోస్వి ద్యమనియమాదిగ లౌష్ట సంఖ్యా వేలి వికల్ప్య
షట్సంఖ్యాంగీకారే తస్య వృత్తస్య ద్వాదశాక్షర త్వేన పాదాంత
యతిర్న సిధ్య తేతి అష్టసంఖ్యాపరత్వమే వేత్యభ్యుపగతం ఛందశ్శాస్త్ర
- పారీణైః. ఏవం పాదాంతమతే ర్నిత్యత్వేపి “సపల్వలోత్తీర్ణవరాహ
యూధా న్యావాసవృణోన్ముఖబర్హి ణానీ&quot; త్యాదౌ
7
భంగదోష స్యైవ పరిహారః. ఏవ మన్యత్రాపి యతిభoగదోషా నాశంక
నీయ ఇత్యల మతినిస్తూ రేణ.
నవం వా ప్రాచీనా త్సరసకవితాస్వాదభరితం
గుణై ర్నన్యం కావ్యం సహృదయ చమత్కారి భవతి
పయఃపారావారో నివసతు పురాణోపి సరపో
న రుచ్యః కిం తస్మాదపి జగతి రాకాహిమకరః. = 7 8
వ్యాఖ్యానమ్
నను బహుషు ప్రాచీన ప్రణీతకావ్యేషు సత్సు కి మభినవకావ్య
నిర్మాణే నేత్యాశంక్య సదృష్టాంత ముపా దేయతాం సమర్థయతి నవ
మిలి. గుణే ర్నాయకస్య దాక్షిణ్యాదిభి ర్నవ్యం మనోజ్ఞం “నవ్యం
నవమనోజ్ఞయో”. రితి రుద్రః. సరసకవితాస్వాదభరితం చ కావ్యం
కవయతీతి కవిః. తస్యకర్మ కావ్యం రసోల్లకి తశబ్దార్థ సంఘటనాత్మక
మేవ న కర్మమాత్రం బ్రాహ్మణాదిత్వాత్ వ్యక్ ప్రత్యయః. నవం
వా నవ మసీత్యర్ధః, యద్వా నవం వా నవమేవే త్యవధారణే స్య
రేవం తు పునర్వైవేత్యవధారణవాచకా ఇత్యమరః. ప్రాచీనాత్
పూర్వక వినిర్మిత్ సహృదయ చమత్కారి భవతి, సహృదయాహ్లాది
భవతీత్యర్ధః. ఉత్తరార్ధన సమర్ధయతి పయంతి. సరసః రసయుక్త
పయ్యసారావారః పురాణోపి నివసతు రాకాహిమకరః పూర్ణిమచంద్ర
స్తస్మాత్పయః పారావారా దపి జగతి సరుచ్యః కిం ? రుచ్యవ వేత్యర్ధ..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>njbllrp1nf50pv8inqymvfioms1krek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220524</id>
    <revision>
      <id>574380</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః అత్ర పయఃపారావారహిమకరవ తా వ్యస్య సామాన్యత్వేన విషయ భేద ఇతి శంక్యం. నిర్మాతృభేదేన కావ్యస్యాపి నవీన త్వాదిభేదా దస్యైన విషయభేద ఇత్యవగంతవ్యమ్,...'</comment>
      <origin>574380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="dpc6tdz5gahy1saczc20kazi7dj8f83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
అత్ర పయఃపారావారహిమకరవ తా వ్యస్య సామాన్యత్వేన విషయ
భేద ఇతి శంక్యం. నిర్మాతృభేదేన కావ్యస్యాపి నవీన త్వాదిభేదా
దస్యైన విషయభేద ఇత్యవగంతవ్యమ్,
శ్లో. గుణాలంకారాద్యై ర్ధ్వనిభి రపి లో క్కేతిలలితాః
ప్రకీర్ణా లక్ష్యంతే కవిభి రతు లైః పూర్ణకృతయః
తద ప్యేషా స్మాకం భువనజననీ దేశికమణి
ప్రసాద ప్రాచుర్యా ద్వహతు మహతా మాదరభరమ్,
వాఖ్యానమ్ :-
లోకే
నేను లోకే తాదృశాః కనయో బహవ సత్తాదృశాని
శావ్యాని చ విద్యంతఏవ. తానివినా త్వత్కావ్యమ్, కథ మాదరణీయ
మిత్యాశంకాం మనసి నిధాయ గురుప్రసాదమహిమైన సిద్ధ్యతి
త్యాహగుణేతి. గుణె అలంకా రాశ్చ వక్ష్యమాణలక్షణా స్తదాద్యైః
అత్రాదిశబ్దేన అభిధాలక్ష్మణాదయో గృహ్యంతే. ధ్వనిభి రపి ప్రకీర్ణా.
అతఏవ అతిలలితాః పూర్ణకృతయ స్సంపూర్ణ కావ్యాని
లక్ష్యంతే. తదపి తాదృశకావ్యజా తే సత్యపీత్యర్ధంః. భువనజననీ లోక
మాతా లక్ష్మీ రితియావత్ “ఇందిరా లోకమాతా మే&quot; త్యమరః.
దేశికమణి ర్గురువరః అత్ర యద్యపి గురురి త్యనేన పితైన గురు రితి.
తతో నన్యగురుత్వా దస్యాభిజాత్యం లోకోత్తర మితి చవ్యజ్యతే,
మదుపాసితజగజ్జననీ గురుప్రసాదా దేవ సదాదరభర మావహతీతి
భావః .
శ్లో. శరత్ఫుల్లత్వం కేరుహవనమధూళీ రసరమా
ధురీణా మద్వాణీ మదయతుతరా మేవ విదుషః
విధత్తే సంతోషం కిము బధిర వర్గస్య చ నటీ
వధూటీసాటో పస్ఫురితమణి కాంచీకలరవః,
E&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpc6tdz5gahy1saczc20kazi7dj8f83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220525</id>
    <revision>
      <id>574381</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2] వ్యాఖ్యానమ్ :— నాయక ప్రకరణమ్ స్వప్రబంధస్య రసవత్తా మాపాదయన్ విధేయతా మాహ శరదితి, శరది పద్మపాకట్యార్ధ మిదం విశ్లేషణం. పుల్ల ద్విక సతీ యత్సం కేరుహవనం మధూళీరససమృద్ధ్యర్థమిద...'</comment>
      <origin>574381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="6zyc4xgfl2zbkmd6lrm80clov1pg4so" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2]
వ్యాఖ్యానమ్ :—
నాయక ప్రకరణమ్
స్వప్రబంధస్య రసవత్తా మాపాదయన్ విధేయతా మాహ
శరదితి, శరది పద్మపాకట్యార్ధ మిదం విశ్లేషణం. పుల్ల ద్విక సతీ
యత్సం కేరుహవనం మధూళీరససమృద్ధ్యర్థమిదం వి శేషణం. పుల్లానాం
యా మనూళీ పరాగః మధువా తస్యా రసరమా
9
రససమృద్ధిః తస్యా ధురీణా ధూర్వహా &quot;ఖస్సర్వధురాదిత్య తఖ&quot; ఇతి
యోగవిభాగా త్థ పత్యయః మద్వాణీ మమ హెక్ విదుషః పండితా నేవ
మదయతు తరా మతీవ సంతోషయతు ఉక్త మర్ధ ముత్త రా ర్ధన సమర్ధ
యతి విధత్త ఇతి నటీవధూటీ నాట్య స్త్రీ &quot;వధు ర్వధూ ర్వధూటీ”
చేతి శ్రీహర్షయే. తస్యా స్సాటోపేన ససంరంభనృత్యేన స్ఫురితా
స్ఫరితా “స్ఫురణం స్ఫరణ.” ఇత్యమరః. మణికాంచీ మణిమేఘలా
తస్యాః కలరవోఒ వ్యక్త మధురధ్వనిః బధిరవర్గస్య చ అత్ర చ శబ్దా
బధిర వర్గ స్యేవ బధిర వర్గ స్యావీ త్యర్థం సూచయతి. సంతోషం విధత్తే
కిము న విధత్త ఇత్యర్థం.
శ్లో. అగాణేయాః ప్రౌఢాః కదమపి గుణా స్తస్య నృపతే
ర్జనః కోవాఖ్యాతుం ప్రభవతి తదల్పిష్టవచనైః
ప్యుద్దామోఒయం గురువరకృపాపాంగ విసరః
సమంతా దుద్వేలం ముఖరయతి మా మద్య బహుధా.
వ్యాఖ్యానమ్
L
2
శ్రీ స్వాహంకారం పరిహరన్ గురుకృపాపాంగఏవ ప్రేరయతీ
త్యాహ అగాయా ఇతి. తస్య నృపతే ర్వేంకటమహీపతిసూర్య రాయ
మహారాజస్య ప్రౌఢా గుణాః కథమపి కృఛేణాపి అగాణేయా గణ
యతు మశక్యాః “గణనీయేగాథేయ&quot; మిత్యమరః. త తస్మాచారణా
కల్పిష్టా న్యత్యల్పాని వచనాని తైః ఖ్యాతుం వర్ణితం జనః కోవా
ప్రభవతి? కోపిన ప్రభవత్యేవే త్యర్థః సంఖ్యాతు మేవ అశక్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zyc4xgfl2zbkmd6lrm80clov1pg4so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220526</id>
    <revision>
      <id>574382</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః న్గుణాన్ వర్ణయితుం కథం సమర్ధో భవే దితిభావః. తర్హి తూష్ణమేవ భవితవ్యమిత్యత ఆహ తదితి. తదపి అసామర్ధ్య సత్యపీ త్యర్ధం. ఉద్దా మో మహాన్ అయం గురువరక...'</comment>
      <origin>574382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3651" sha1="8wd4e996df2ofmj39y3zthgivylheof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
న్గుణాన్ వర్ణయితుం కథం సమర్ధో భవే దితిభావః. తర్హి తూష్ణమేవ
భవితవ్యమిత్యత ఆహ తదితి. తదపి అసామర్ధ్య సత్యపీ త్యర్ధం. ఉద్దా
మో మహాన్ అయం గురువరకృపాపాంగ విసరః సమంతా త్సర్వత్ర
మా మద్యబహుధా బహుప్రకారై రుద్వేల మతితరాం ముఖరయతి
4. ప్రేరయతీత్యర్థః. అత్ర ప్రతిపాద్యమహిమ్నా చ ప్రబంధోపి మహత్తర
ఇతి స్మరణా త్ప్రతిపాద్య గుణోత్కర్షకథనం స్వ ప్రబంధమహత్త్వా
యైవే త్యవగంతవ్యమ్.
కావ్యారంభసమర్ధనమ్
కానందసంపాదకో భవతి.
నను కావ్యారంభస్య సుఖాదిరూపపురుషార్థ సాధక త్వాభావేన
ఆకించిత్క రత్వ మేవ పురుషార్థసాధక స్యైవ జగ దాదరణీయ
“కావ్యాలాపాంశ్చ వర్ణయే” దితి నిషేధస్మరణ చ్చేతిచే న్మైనం.
అస్యకావ్యారంభస్య రామాయణాదివ న్మహాపురుష గుణవర్ణనపరత్వా
త్సకలపురుషార్థసాధక త్వే సఫలత్వా చ్ఛోతృజనమనోరంజకత్వాన
ఉపా దేయత్వా సరసపదబంధసాంద్రతయా చ కవే రపి నిరవధి
“విశ్వోల్లంఘనజాంఘికీం
వితను తే కీర్తిం విధ త్తే శ్రియం, హేలానిర్జితయక్ష రాజవిభవాం చింతా
కరం హంత్యమం, దుద్ధే స్వాదుతరా ప్రసాన్విత తిస్ఫారం కలా
కౌశలం, కావ్యం నిర్వృతి మావహ త్యపి పరిస్పందావహం చేతసః.”
“మీమాంస్యం పునఃత్ర కావ్య మమునా సిద్ధ్యంతి కీర్త్యాదయో,
దుష్కా వ్యం హినిషేధభా గీతరథా రామాయణా దేః క్షితిః కాంతా
సంమితతో పదేశకతయా నార్యేవ కావ్యశ్రియా, స్వారస్యా త్రి-యతే
హితాహితకృతే పుంసాం ప్రవృత్త్యాదికం”. న కేవలం కీర్త్యాది
ఫలకత్వ మేవ కింతు కీర్తి ముఖేన నిరవధిక సుఖప్రదస్వర్గా దేరపి ఫల
త్వాత్ తదుక్తం “కీర్తిం స్వర్గఫలా మాహు రాసంసారం విపశ్చిత.”.
ఇతి. నను &quot;సై వేహ వాణీ జనతామహారిణీ సుధారణీ సంసృతిసింధు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8wd4e996df2ofmj39y3zthgivylheof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220527</id>
    <revision>
      <id>574383</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాయక ప్రకరణ మీ 11 తారిణీ, యానంతనామావళిదివ్యహారిణి స్థలత్పదై ర్యద్యపి సా వికారిణి&quot; త్యాదినా శ్రవణమననాదిభ్యో భగవత్క థా ప్రతిపాదక కావ్యానా మేన తాదృశఫలత్వమ్ న కావ్యసామాన్య స...'</comment>
      <origin>574383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="swojh7vigml17390yioz8knzd1ucdv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాయక ప్రకరణ మీ
11
తారిణీ, యానంతనామావళిదివ్యహారిణి స్థలత్పదై ర్యద్యపి సా
వికారిణి&quot; త్యాదినా శ్రవణమననాదిభ్యో భగవత్క థా ప్రతిపాదక
కావ్యానా మేన తాదృశఫలత్వమ్ న కావ్యసామాన్య స్యేతిచే నైవం,
పుణ్యశ్లోకస్య చరిత ముదాహరణ మర్హతి. &quot;ఉపశ్లోకస్య మహాత్మ్యా
ముజ్వలా! కావ్యసంపదః, కవే రల్పాపి వాగ్వృత్తి ర్విద్వత్కణ్ణా
వతంసినీ. నాయకో యది వర్ణ్యేత లో కొత్త రగుణోత్తర” ఇత్యాద్య
నేకస్మరణా ద్రామాదిగుణవర్ణనవ న్మహాపురుష గుణవర్ణనస్యాపి సకల
శ్రేయస్సాధకత్వ ముపదేశస్యాపి కాంతాసంమితత వ్యంజనా
వ్యాపారేణ కర్తవ్యా కర్తవ్యయోః ప్రవృత్తి వివృత్తి పూర్వకం పురు
పానురంజకత్వ ముపదేశాంతరాపేక్షయా చమత్కారిత్వం చ. “న
బ్రహ్మవిద్యా న చ రాజ్యలక్ష్మీ స్తథా యథేయం కవితాకవీనాం,
లోకోత్త రే పుంసి నివేశ్యమాన పుత్రీవ హర్షం హృదయే కరోత్”తి
సకలకల్యాణగుణతిలక శ్రీ వేంకట మహీపతి సూర్యరాయ సార్వభౌమ
విచిత్రచరిత్రపవిత్రిత మిదం కావ్యం జగదానంది భవత్యే వేత్యలం
బహునా.
(ఇది కావ్యారంభ సమర్ధనమ్.)
ఏవం స్వప్రబంధస్య గుణోత్కర్షతా మాపాద్య సంప్రతి సతి
కుజ్యే చిత్రకర్మేతి వత్కావ్యస్య ఆరంభణీయత్వే గుణోత్కర్షా
పాదనం తదభావే తదనవసరఏవేతి పూర్వపక్షి కృత్య తదవశ్యారంభణీ
యత్వం సమర్ధయతి సన్విత్యాదినా. కవయతే వర్ణయతీతి కవి స్తస్య
కర్మ కావ్యం, తచ్చ రసోల్ల సితశ బ్దార్థసంఘటనాత్మక మేవ. న కర్మ
మాత్రం, బ్రాహ్మణాది త్వాత్ మ్యాప్. అత్రాయం పూర్వపక్షః య
త్పురుషార్థసాధకం త జ్ఞగ దాదరణీయం. య త్తదసాధకం త గ ద
నాదరణీయ మిుతిన్యాయా దనాదరణీయత్వే త్వారంభ స్యాఫల త్వా
త్కావ్యాలాపవర్జనస్య విధి ప్రాప్తిత్వా చ్చేతి త దయుక్త మితి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swojh7vigml17390yioz8knzd1ucdv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220528</id>
    <revision>
      <id>574384</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః సహేతుకం సమాధత్తే మైన మిత్యాదినా. కావ్యారంభస్య రామాయ ణాదివత్ భాగవతాదీనా ముపలక్షక మేరిత్. రామాయణా దేవ మహాపురుష, నైతృక త్వేన పురుషార్థ సాధకత్...'</comment>
      <origin>574384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="agjrn9kxk8r62xpto2renyiep6ftrnv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
సహేతుకం సమాధత్తే మైన మిత్యాదినా. కావ్యారంభస్య రామాయ
ణాదివత్ భాగవతాదీనా ముపలక్షక మేరిత్. రామాయణా దేవ
మహాపురుష, నైతృక త్వేన పురుషార్థ సాధకత్వం పురుషార్థ సాధక త్వేన
ఫలవతంసఫలత్వేన శ్రోతృవ నోరంజని త్వన చోపాజ్యత్వం చ.
ఉపా దేయ త్వేన సరసపదబంధ సాంద్రశ్వేశ చ క రవి నిరవధి కానంద
(సంపాదకత్వం చాస్యైవేణి తత్పామాణ్యాయ సంగ్రహకారికా ను
ప్యుదాహరతి విశ్వేతి. కావ్యంకర్త. విశ్వస్యోల్లంఘనే జాంఘికీ
జంభబలవతీ. జంఘయా చరతీతి రత్ప్రత్యయః తాదృశీం కీర్తిం
యద్వా కీర్తిం విశ్వోల్లంఘనే బాంఘికీం జంఘయాశ్రీఘ్రగామినీం
వితను తే విస్తారమతి. హేలయా విలాసేన నిర్జితో యక్ష రాజస్వ
కుబేరస్య విధవో ధనసమృద్ధి ర్యమాతాం శ్రియం విధత్తే చింతా
ఆధ్యానం తస్యా ఆకరం ముఖ్యావాస మఘం దుఃఖం నిహంతి
అపాకరోతి. స్వాదుతరా సతిస్వాదన్ రాసా నాస్వాదాన్ “ఆస్వాదన
ధ్వనిసుధాంబురసాఖ్యధాతు స్విప్ట్లో రస” ఇతిభాస్క ర. దుబే స్ఫారం
ప్రకాశమానం కలాకౌశలం విద్యానైపుణ్యం నిర్వతం సుఖం
చావహతి, అపి అవి చేత్యర్థుల చేతసః పరిస్పందావహ ముక్కంతా
వహం చేత్యర్థః. తుష్యకు మూర్ఖు ఇతిన్యాయా త్ప్రరోచనా ముత్పా
దయితుం వినిగమనోపకారక సంగ్రహ కారికాంతర ముదాహరతి మీ
మాంస్యమితి. అత్ర లో కే కావ్యం మీమాంస్యం పునర్విచారణీయ
మేవ &quot;స్యు రేవంతు పునర్వైవేత్యవధారణవాచకా” ఇత్యమరః.&quot;
యద్వా అశ్రలోనే మీమాంసం కావ్యం పునః కావ్యమేవ చమకారి
త్వస్య ఆసశ్యవిషయత్వా దితిభావః. అస్తు నా ప్రయోజన మనుద్దిశ్య
న మందోపి ప్రవర్త త ఇతిస్మరణా త్తతః కిం ఫల మిత్యత ఆహ. అమునా
కావ్యేన కీర్త్యాదయః పూర్వోక్తా స్సిద్ధ్యంతి. తం, నిషేధవచనస్య
అనవ్యగతిక త్వా త్కాగతి రిత్యత ఆహ దుష్కా వ్యంహీతి ముద్రా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>agjrn9kxk8r62xpto2renyiep6ftrnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220529</id>
    <revision>
      <id>574385</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ 18 B రాక్షసాద్యసత్కా వ్యపరత్వా న్ని పేధస్యేతి భావః. కావ్యసామాన్య పర త్వేకా వాక్షతిరిత్యత అహ రామాయణ దేరితి ఇతర చేతి ఇతర దా కావ్యసామాన్యపర త్వేతు రామాయణా దే రిత...'</comment>
      <origin>574385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3999" sha1="9ipttyw2ysszf8lw2i91gbdmhnqwk81" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
18
B
రాక్షసాద్యసత్కా వ్యపరత్వా న్ని పేధస్యేతి భావః. కావ్యసామాన్య
పర త్వేకా వాక్షతిరిత్యత అహ రామాయణ దేరితి ఇతర చేతి ఇతర దా
కావ్యసామాన్యపర త్వేతు రామాయణా దే రితి తదు చ్ఛేద స్యానంగీ
కార్యత్వా దన్యవిషయత్వమే వోచితం నిషేధస్యేతిభావ నను వేద
పురాణాభ్యామేవ కర్తవ్యప్రవృత్తే రకర్తవ్యనివృత్తేశ్చ సిద్ధా కి.
1. మమునే త్యాశంకస్య సరసోపదేశకతయ కావ్యస్య తదితి యిత్వ
4.
తదతిశాయిత్వ
మిత్యాహ కాంలేతి. పుంసాం ప్రవృత్యాదికం ప్రవృత్తి. ర్నివృత్తి
శ్చేత్యర్థః. కావ్యక్రియా కాంతాసంమితితో పదేశకతయా నార్యేవ
స్వారస్యం వ్యంజనా వ్యాపారేణ కర్త వ్యాకర్తవ్యయో రూపదేశ
తస్మాత్ హితా హితకృతే హితే ప్రవృత్తి రహితే నివృత్తి శ్చేతి తదు
భయార్ధ మిత్యర్థం. సంపవాదిత్వా వ్భావేత్క్వప్. యథా కాంతా,
కటాక్ష వీక్షణహావభావాదిభిః పురుష మారంజయంతి మమేదం ప్రియం
కురు ఇద మప్రియం మా కుర్వి త్యను క్ష్వేవ సర్వం సంపాదయతి. తద్వ
త్కావ్య శ్రీరవి వ్యంజనా వ్యాపారమాత్రపర త్వేన ఉపసర్జనీభూత
శబ్దార్థతయా శబ్దార్థ ప్రధానభూత ప్రభుసుహృత్సంమిత వేదపురాణవిలక్ష
ణాసతీ సహృదయహృదయాహ్లాదిన్యావ్యంజనా వ్యాపృత్యా రామాది
వద్వర్తి
వ్యం సతు రావణవ దితి పురుషం కర్తవ్య ప్రవర్తయతి నివర్త
యతిచాకర్త వ్యా దితి, అస్యాః కాంతా సంమితత్వ మనగంతవ్యం.
అత స్వారస్యపాద నేప కావ్యస్య ప్రవర్తకత్వా దయానునయ |
పురస్సరం ప్రవర్త కాభ్యాం వేదపురాణాభ్యా మతిశయ ఇతిభావః,
నా కేవలం కీర్త్యాదిఫలకు మేవ. కింతు తద్వారా స్వర్గాద్యదృష్ట ఫలక
మపీ త్యాహ న కేవల మితి ప్రమాణయతి కీర్తి మితి. “యావన్నామస్య
లో కేస్మిన్ తావత్స్వర్లే మహీయత” ఇత్యుక్త త్వా దితిభావః అస్తు
- నామ తాదృశఫలకత్వం భగవత్క థా ప్రతిపాదక కావ్యానా మేవ న
తు కావ్యసామాన్యస్యే త్యభిష్టేత్య శంకతే నవ్వితి. జనానంద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ipttyw2ysszf8lw2i91gbdmhnqwk81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220530</id>
    <revision>
      <id>574386</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః సమూహో జనతా సమూహార్థే తల్పత్యయః తస్యాలఘం దురితం హరతీతి తథోక్తా, సైవ వాణీ సుష్టుధారోధరణం యస్యా స్సా సుధారిణీ సుష్టుధర్త వ్యా యది విచార్యమాూణ...'</comment>
      <origin>574386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="enjflv5d34ag9c9474nfeuxrzs3q8e3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః
సమూహో జనతా సమూహార్థే తల్పత్యయః తస్యాలఘం దురితం
హరతీతి తథోక్తా, సైవ వాణీ సుష్టుధారోధరణం యస్యా స్సా
సుధారిణీ సుష్టుధర్త వ్యా యది విచార్యమాూణే సతి స్థలత్పదై ర్దుష్ట
ఏదై ర్వికారిణ్యపి యా వాక్ అనంతో విష్ణుః తస్య నామావళిదివ్య
1. హారిణీ విష్ణుక థా ప్రతిపాదికా సై వేతి పూర్వే ఇన్వయః, &quot;ఆగంత శ్శేష
విష్ణ్వస్స్యా దనంతం సురవర్త్మని, అనంతా శారిబా దూర్వా విశల్యా
లాంగలీషు చ, అనంతా హైమవత్యాం చ గుడూచ్యాం చావనావ” .
పీతి విశ్వ ప్రకాశః. మైన మిత్యాదినా నిరాకుర్వన్ అవశ్య మారంభ
ణియ్యం కావ్య మితి సమర్ధయ న్ని గమయతి పుణ్యశ్లోక స్యేత్యాదినా
“శ్లోక: కీర్తిః పద్యే యశసి చ శ్లోక” ఇతి విశ్వః శిష్టం స్పష్టమ్.
అధైతే నాయకగుణా నిరూప్యంతే.
(ఇతికావ్యారంభ సమర్ధనమ్)
శ్లో. మహాకులీనత్వ ముదారతా చ
తధా మహాభాగ్యవిదగ్ధ భావౌ
శౌర్యం తథా ధార్మికతోజ్వలత్వ
గుణా జాగ్రతి నాయకస్య.
మ
అథ యథాక్రమం నాయకస్వరూప ముదాహరణం చః —
ఏవం కావ్యారంభ కరణీయతాం నిశ్చిత్య సంప్రతి కథానాయ
కస్య వేంకమహీపతిసూర్యరాయ మహారాజన్య గుణాన్నతిచి ద్వివేక్తు
కామ స్తా నుద్దిశతి అథేత్యాదినా. అధ గ్రంథారంభ సమర్ధనానంతరం
ఉద్దేశక్రమం దర్శయతి మహాకులీనత్వ మిత్యాది,
మహాకులీన తా
మహాకులీనతా నామ కులే మహతి సంభవః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enjflv5d34ag9c9474nfeuxrzs3q8e3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220531</id>
    <revision>
      <id>574387</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ':- వ్యాఖ్యానమ్ :— నాయక ప్రకరణమ్ 15 మహా కులీనత్వం లక్షయతి మహాకులీన తేతి. సతులప్రసూనత్వం మహాకులీన తేత్యర్థః. మహాకులా ద ఖజా విత్యత్ర అన్యతర స్య గ్రహణానువృత్త్యా ఖణా ప్రత్యయః. యథ...'</comment>
      <origin>574387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="33y94p7z9ft1eiibty0b0rs1f46mgr7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:-
వ్యాఖ్యానమ్ :—
నాయక ప్రకరణమ్
15
మహా కులీనత్వం లక్షయతి మహాకులీన తేతి. సతులప్రసూనత్వం
మహాకులీన తేత్యర్థః. మహాకులా ద ఖజా విత్యత్ర అన్యతర స్య
గ్రహణానువృత్త్యా ఖణా ప్రత్యయః. యథా
శ్లో. యస్యాసీ త్ప్ర్పభవోఒర్యమాపి చ యదా శ్రీపద్మనాభో విభుః
జాతో యత్రమహితశ్చ బహవో దిక్పాల బృందాంశ కె
తస్మిన్నిష్కహన స్తుతార్థ్య చరితే శ్రీ రావువం శేమధునా
శ్రీమా స్వేంకటసూర్యరాయనృపతి నాగర్తి విశ్వంభర.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
మహాకులీనత్వ ముదాహరతి యస్యేతి. అర్యమా సూర్యః
యస్య మహావంశస్య ప్రభవ తస్మాదితి ప్రభవః జన్మపేతుః &quot;స్యా
జ్జన్మ హేతుః ప్రభవ” ఇత్యమరః. రోరప్ ఆక ర్తరిచ కారకే సంజ్ఞాయా
మితి సాధుః. ఆసీత్ సాక్షా దస్య సూర్య ఏవకూటస్థ ఇతి భావః. అపిచ
కించ యదా యస్మిన్వం శ్రీ పద్మనాభ ఇతి కశ్చి న్మహాపురుషో
విభు శాతః, యద్వా పద్మనాభో రామ ఇతి నా కించేతి చార్థః. యత్ర
బహవో మహిషీతశ్చ దిక్పాలబృందాంశ కె రష్టదిక్పాలక త్రాభిః
జాతాః తస్మిన్వం శే నిష్క-హనం నిర్వ్యాజం యథా తథా స్తుతం.
అర్ధ్య మర్థయుక్త సార్ధక మితి యావత్, చరితం యస్య తస్మిన్ శ్రీ
రావువంశే రాం“నామైక దేశ గ్రహణాన్నామ గ్రహణ&quot; మితిన్యాయేన
రాజ్యశ్రియం వాతీతి రావురితి వ్యుత్పత్త్యా సార్ధకత్వ మితి బోధ్యం.
వా గతిగంధనయో రిత్యౌణాదిక ఉప్రత్యయః. అధునా శ్రీమాన్వేం
కటసూర్య రాయనృపతిః విశ్వంభరః సర్వజగద్భర్తా సన్ జాగర్తి. అత్ర
సాక్షాత్ త్సూర్యప్రభవో యం వంశః సభగవత్సరూపస్య పద్మనాభ
విభో ర్జన్మవంశోఒ భవత్. అపిచాత దిగీశబృందాంశవిభూతినిర్మితా
రాజానో బహవో జాతాః. తత్ర రావువంశే సంప్రతి సకలజగద్రక్ష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33y94p7z9ft1eiibty0b0rs1f46mgr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220532</id>
    <revision>
      <id>574388</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '01 16 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః శ్రీమద్వేంకటమహీ పతిసూర్యరాయ మహారాజ్లో విభ్రాజతి. ఏతేన మహాకులీనత్వం సువ్యక్త మి త్యనగంతవ్యమ్. ఉదారతా శ్లో. య ద్విశాణన తాచ్ఛీల్య మాచార్యం త...'</comment>
      <origin>574388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="1jg0trbckidx3sw6n7rd095ta81myfe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;01
16
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
శ్రీమద్వేంకటమహీ పతిసూర్యరాయ మహారాజ్లో విభ్రాజతి. ఏతేన
మహాకులీనత్వం సువ్యక్త మి త్యనగంతవ్యమ్.
ఉదారతా
శ్లో. య ద్విశాణన తాచ్ఛీల్య మాచార్యం త న్ని గద్యతే.
వ్యాఖ్యానమ్ :
ఔదార్యంలక్షయతియదితి, తచ్ఛీలస్య భావ ప్రాచ్ఛీల్యం విశ్రా
ణనే తాచ్ఛీల్య మితి. శివభాగవతవత్సమాసః “వి శాణనం వితరణ”
మిత్యమరః ఔదార్యం దాతృత్వం “ఉదారోదాతృమహతో &quot;
విశ్వం
య థా
వేయాది విభూష డైర్నవమణి ప్రనీతకృంగీమయై
రాస్థానే కవిమండలే ష్వపి పరం సాధారణే స్వాత్మనా
శ్రీమద్వేంకటసూర్య రాయవసుధాధీశం సప నృపా
స్సేసంతే కరపద్మదాసవలయం దృష్ట్యా .
వ్యాఖ్యాసమ్ ;-
అగ్ర స్వానుగుణని భిల పై భవని శాణన ప్రతిపాదనా దనవరత
దానకలాబద్ధకంక ణతయా లోకోత్తరవదాన్య స్యేతి సూచితం.
ఉదాహరతి గ్రైవేయేతి, నవభి ర్మణిభిః ఫ్రన్ఫీతె రత్యక్షైః
స్ఫాయస్ఫీనిష్ణాయా మితి స్ఫీభావః. శృంగీ మమై స్స్వర్ణవికారైః &quot;
శృంగీ మండనం స్వర్ణ&quot; మితి రత్నశే. గ్రీవాయాం భవోలం
కారో &quot;గ్రైవేయం కంఠభూషణ&quot; మితి నిఘంటుసారే. తదాదిభి
ర్విభూషణై: ఆస్థానే సభాయాం &quot;ఆస్థానే క్లీబు భూస్థానం స్త్రీనపుం
సకయో స్సవ” ఇశ్యమరః. ఆత్మనా స్వేన కవికుండలేషు కవిసమూ
&quot;హేషు పర మత్యంతం సాధారణేను సమానే ష్వపి సక్సు సప
నృపాః యశోదాయాః కీర్త్యాకర్షణస్య “దానాకర్షణయోర్దాశ్రీ&quot; లి
&quot;B&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jg0trbckidx3sw6n7rd095ta81myfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220533</id>
    <revision>
      <id>574389</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8] నాయక ప్రకరణమ్ 17 దాన నిఘంటుసారే. ఆలయం ముఖ్య కారణ మిత్యర్థః కరపద్మే స్థితం వలయ మితి మధ్యమపదలోపీ సమాసః. నన్వత్ర న వలయం సర్వ సాధారణమేవ భూషణం వ్యావ ర్తకధర్మాదర్శనేన సందేహో నాప...'</comment>
      <origin>574389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="e6l3b4xcn49w48bnkiwl5cc5xe4pp6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8]
నాయక ప్రకరణమ్
17
దాన
నిఘంటుసారే. ఆలయం ముఖ్య కారణ మిత్యర్థః కరపద్మే స్థితం
వలయ మితి మధ్యమపదలోపీ సమాసః. నన్వత్ర న వలయం సర్వ
సాధారణమేవ భూషణం వ్యావ ర్తకధర్మాదర్శనేన సందేహో నాపస
రతి, కథ మత్ర సేవేతి శంక్యం. పాణిగ్రహణవ త్సర్యస్యైవవిహితత్వా
1. దుచితత్వా చ్ఛ వామే కర ఏవే త్యనగంతవ్యం. తచ్చ మహాదాతృభి
సేవ ధార్యం. అన్యైస్తు కరాలంకారార్థం వామేన తథా లోకవ్యవహా
రోపి దృశ్యతే చ లో కేసి &quot;వామే ధనుర్విక్రమ మప్రతీపం వదాన్య
తాం వర్తి చ సవ్యభూ&quot; షేతి. ప్రయోగశ్చే త్యలం దుర్విదగ్ధ సంవా
దేన లష్యే లక్షణం యోజయతి. అతేతి.
మహాభాగ్యం
శ్లో. సర్వంసహాధిపత్యం య త న్మహాభాగ్య ముచ్యతే.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
|
మహాభాగ్యం లక్షయతి సర్వంసహేతి, సర్వం సహతఇతి సర్వం
సహా సంజ్ఞాయాంధృతృవృజీత్యాదినా ఖత్ప్రత్యయే. ముమాగమః.
తస్యా ఆధిపత్యం సార్వభౌమత్వ మిత్యర్థం. లింగవు
849
శ్లో, నానా దేశమహీంద్రదివ్యమకుటీ కేయూరసంఘట్టన
స్వచ్ఛంద చ్యుతరత్న జాలశకలా నాదాయ సమ్యక్కృతై
నిస్సంఖ్యే ర్వివిధాంశుభి స్సువిమలై ర్నీ రాజునై శ్శాత్రవా
సేవంతే భుని సూర్యరాయ వసుధాధీశం నృపాలాః పరమ్, మా
వ్యాఖ్యానమ్ :-
వేంకట మహీపతి సూర్య రాయ సార్వభౌమస్య నిఖిల దేశాధీశ
కృతసేవాశాలితయా సర్వోత్తరం మహాభాగ్యం. మహాభాగ్య ముదా
హరతి:-నానా దేశేతి. శాత్రవా భూపాలాః నానా దేశమహీంద్రాణాం
సేవార్థ మాగతానా మితిభావః దివ్యదివ్యమకుటీ కేయూరాణాం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6l3b4xcn49w48bnkiwl5cc5xe4pp6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220534</id>
    <revision>
      <id>574390</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః “మకుటంమకుటీతిసారస్వతవిలాసే&quot; సంఘటనా త్సంమర్దాత్ స్వచ్ఛం దం యథా తథా చ్యుతాన్ రత్నజాల శకలా నాదాయ గృహీత్వా సమ్యక్కృతే ర్నీ రాజ నైస్సూర్య రాయవ...'</comment>
      <origin>574390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="5yb3nvq6la558c4uo3ta9cz25j8yh3z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
“మకుటంమకుటీతిసారస్వతవిలాసే&quot; సంఘటనా త్సంమర్దాత్ స్వచ్ఛం
దం యథా తథా చ్యుతాన్ రత్నజాల శకలా నాదాయ గృహీత్వా
సమ్యక్కృతే ర్నీ రాజ నైస్సూర్య రాయవసుధాధీశం “రాజా
ప్రణతాశేషసామంత స్స్వా దధీశ్వర” ఇత్యమరః. దుష్టనిగ్రహశిష్ట
పాలనాభ్యా మఖిల భువనపాలనా దస్య మహాభాగ్యమితి భావః. ఏవ మేవ
యోజయతి అత్రేతి,
ద
కృత్యవస్తుషు చాతుర్యం వైదగ్ధ్య మభిధీయతే.
వైద్యం లక్షయతి కృత్యవస్తువ్వితి. కృత్యవస్తువు కర్త
వ్యార్థేషు ప్రయోగ కౌశలమ్.
యధా
శ్లో, అన్యోన్య ప్రధమానసంయుగక ళాఖర్జూల సౌహార్గళీ
సంభ్రామ్యవాదర్శితమహాశౌర్యప్రతాపోజ్వలాః
పృథ్వీచక్ర ధురంధరాః పున రమా సేవైకబద్ధాశయాః
సంఘీభూయ చరంతి కైత్రగమనే శ్రీ సూర్యరాయ ప్రభోః
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్రపరస్పరబద్ధవిరోధానా మపి రాజ్ఞా మతిమైత్రీ విధాయకే
సూర్యరాయ విభుకృతినాయకే మహా వ్వైదగ్ధ్యని శేషః. ఉదాహరతి
అన్యోన్యేతి:- అన్యోన్య పథమానయుద్ధకళాసు ఖర్జూలాః కండూ
యుక్తాః తాను బాహార్గళీషు సంభ్రామ్యంతః కరవాలాః ఖడ్గా సై
గ్దర్శితమహాశౌర్యప్రతాపై రుజ్వలా అతనివ పృథ్వీచక్రధురంధరాః
ధూరేవ ధురా తాం ధారయంతీతి ధురంధరాః “టాబంతత్వం
హలంతానా” మితివచనా ట్రాప్. సంజ్ఞాయాం భృతృవృజీత్యాదినా
ఖశ్రత్యయః, అత్యనవ్యయస్యేతి హ్రస్వః. అరుద్ద్విషది త్యాదినా
మాగమః, అమీూ పున స్సే వెకబద్ధాశయా స్సంత శ్రీసూర్యరాయ ప్రభో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yb3nvq6la558c4uo3ta9cz25j8yh3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220535</id>
    <revision>
      <id>574391</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాయక ప్రకరణమ్ 19 ఛైత్రగమనే జయయాత్రాయాం సంఘీభూయ ఏకమైత్యేవ మిళిత్వే తంతి వైదగ్ధ్యం యోజయతి అతేతి. శ్లో. జగత్ప్రకాశకత్వం య, తచ్ఛౌర్యం పరికీర్త్యతే శౌర్యం లక్షయతి గజదితి శౌర్య...'</comment>
      <origin>574391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="bnpzd26noj3qs7w8a3u2l3n5l0xeaep" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాయక ప్రకరణమ్
19
ఛైత్రగమనే జయయాత్రాయాం సంఘీభూయ ఏకమైత్యేవ మిళిత్వే
తంతి వైదగ్ధ్యం యోజయతి అతేతి.
శ్లో. జగత్ప్రకాశకత్వం య, తచ్ఛౌర్యం పరికీర్త్యతే
శౌర్యం లక్షయతి గజదితి శౌర్యం తేజస్విత్వం. యథా
శ్లో. శ్రీమద్వేంకటసూర్య రాయవిభు తేజ శ్చిత్రభానా రిపు
క్షోణీభృద్రమణీక చాంధతమసాహంకార నిర్వాహకే
నిత్యం భాస్వతి జీర్ణభూతతమసా మజ్ఞాత భేన త్వష్టాం
లోకాలోకగిరీంద్రపృష్ఠదృషదా మానీ త్ప్రకాశో మహాన్.
వ్యాఖ్యానమ్ :
అత్రసూర్య ప్రకాశరహి లేపి చరమగిరి పాశ్చాత్య దేశే ప్రకాశా
విర్భావాల్లోకోత్తర మస్య తేజస్వితం.
ఉదాహరతి:- శ్రీమదితి, రిపుక్షోణీభృద్రమణీనాం రిపుభూపాల
యోషితాం కచానాం కబరీణా మంధతమసస్య అహంకారనిర్వాపకే
శ్రీమ ద్వేంకటసూర్య రాయవిభో స్తేజః ప్రతాపః &quot;తేజో బలేప్రతాపే
గ్నౌ&quot; ఇతిరత్నమాలా, తదేవ చిత్రభాను: సూర్యః “వహ్ని భానూ
చిత్రభానూ” ఇతి రత్నమాలాయాం. తస్మిన్ నిత్యం సదా భాస్వతి
ప్రతి జీర్ణభూతం తమో యాసాం తాసాం అజ్ఞాతా భేశ త్విష స్సూర్య
కాంతయో యాభి స్తానం “భేనౌ భానునిశానాథా&quot; వితి రత్న
మాలాయా లోకాలోకగిరీంద్రస్య
లోకాలోకగిరీంద్రస్య చక్రవాళస్య &quot;లోకాలోక
శ్చక్రవాళ” ఇత్యమరః. వృష్టదృషదాం బాహ్యశిలానాం మహా
ప్రకాశ ఆసీత్. అత్ర సూర్యకిరణప్రసారరహితయో రపి దేశ
కాలయో రతిప్రకాశావిర్భావా ల్లోకోత్తర మస్య తేజస్విత్వ మితి
భావః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnpzd26noj3qs7w8a3u2l3n5l0xeaep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220536</id>
    <revision>
      <id>574392</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః ధార్మికత్వము శ్లో. ధర్మైకాయత్త చిత్త త్వం ధార్మికత్వం త దుచ్యతే. వ్యాఖ్యానమ్ :— ధార్మికత్వం లక్షయతి ధర్మేతి. ధర్మం చర త్యాసేవత ఇతి 6. ధార్మిక...'</comment>
      <origin>574392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="n4c8765ugmq8bphvhe7qfk64k9ggc79" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
ధార్మికత్వము
శ్లో. ధర్మైకాయత్త చిత్త త్వం ధార్మికత్వం త దుచ్యతే.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
ధార్మికత్వం లక్షయతి ధర్మేతి. ధర్మం చర త్యాసేవత ఇతి
6. ధార్మిక ః, సకృతృతిధర్మో సధార్మిక ఇతివృత్తి కార్య. తస్యభావ స్తత్వం,
కారుణ్యా
యథా
దతిశీతలోపి శరణం యాతేవ గీతే జనే
గర్వద్దుర్వసుధాధినాథదళనోద్యోగ ప్రచండక్రమః
అన్య స్త్రీ విముఖోపి సో భిరమతే రాజ్యశ్రియా ప్రౌఢయా
శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయనృపతి క్లీలావతారో హరే!.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
ఉదాహరతి;-
కారుణ్యాదితి. హరే క్లీలాని తారః శ్రీమద్వేంకట
సూర్యరాయనృపతిః శరణం దూతే గతేజ వగీతే జనే విషయే
కారుణ్యా దతిశీతలోపి శరణాగతే దయార్ద్రహృదయోవీ వ్యర్థః.
&quot;శరణం వధరణీతో గృహరక్షణయో రవీతి&quot; కోశః, గర్వతామ్
దుర్వసుధాధినాధానం దూరాజానాం దళనోద్యోగే విభేదన
వ్యాపారే ప్రచండః క్రమో విక్రమో యస్య సః. అన్య స్త్రీ విముఖోపి
అత్ర శరణాగతరక్షణపరస్త్రీ వైముఖ్య ధర్మ వ్రతస్య, ధార్మికత్వం కిము
వక్తవ్య మితిభావః.
శ్లో, రూపసంపన్న దేహత్వ మాజ్వల్యం పరికీర్త్యతే.
వ్యాఖ్యానమ్:
జాజ్వల్యం లక్షయతి: - రూపేతి. కుండలముక్తాహారనూపురాంగ
దాది చతుర్విధ భూషణా భా నేపి భూమి తవ దవభాసమాన ఆకారవి శేషో
రూపం, తదుకం భావ ప్రకాశే “ఆవేధ్యారోప్యవిషేవ్య బంధనీయై
రభూషితం య ద్భూషిత మివాధాతి తద్రూప మితి కధ్యత ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4c8765ugmq8bphvhe7qfk64k9ggc79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220537</id>
    <revision>
      <id>574393</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క ప్రకరణమ్ శ్లో. ఉల్లాసై స్సహమై స్తు నేత్రకుతుకం శ్రీసూర్యరాయాధిపం పశ్యంతీయది నామ హంత ముషితస్వాంతా రతి ర్మా మివ ప్రద్యుమ్నోయ మిలీప సపసమిత స్ఫీతగర్వోన్నతి 4. కర్ధత్తే పౌష...'</comment>
      <origin>574393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="28eco5cemd1neu3cwzvpm1dj2j5u1dm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క ప్రకరణమ్
శ్లో. ఉల్లాసై స్సహమై స్తు నేత్రకుతుకం శ్రీసూర్యరాయాధిపం
పశ్యంతీయది నామ హంత ముషితస్వాంతా రతి ర్మా మివ
ప్రద్యుమ్నోయ మిలీప సపసమిత స్ఫీతగర్వోన్నతి
4. కర్ధత్తే పౌష్పశరాసనం సుమకరా నిందింది రాణాం గుణమ్.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
21
ఉదాహరతి ఉల్లాసై 8తి:- రతిః స్మరసుందరీ సహజైస్తు సహ
జై రేవ ఉల్లాసె ర్నేత్రకుతుకం శ్రీ సూర్యరాయాధికం పశ్యంతీ యది
మా మివ ముషితస్వాంతా భ్రాంతచిత్తా స్యాత్ ఇతిమ శ్వేత్యర్థం.
సోయం ప్రద్యుమ్నః కందర్ప ప్రశమితా ప్రసీతాచ గర్వోన్నతి
ర్యస్య తధోక్షస్సన్ పౌమ్పశరాసనం తద్భాంతివ్యావర్తకం పుష్ప
ధనుః సుమశరా నిందింది రాణాం గుణం ద్వి రేఫమార్వీంచ ధత్తే
మత్సహచరీ రతి ర్యదా కదా వా వేంకటసూర్యరాయ మహారాజం
పశ్యతిచే న్మామేవ మోహితా భవే దితి మత్వా మదనో వినష్ట
స్వాహం కారస్సన్ తద్భాంత్యనుదయాయ లోకవిలక్షణపుష్పచాపా
దీన్ ధత్త ఇతిభావః. ఏ తేన సర్వాభరణాని వినాపి లోకోత్తర సౌందర్య
మస్తీతి కథనా దౌజ్వల్యం బోధ్యమ్,
నాయకస్వరూపం నిరూప్యతే
శ్లో. యశఃప్రతాపచతుకో ధర్మకామార్థతత్పరః
ధురంధరో గుణాఢ్యశ్చ నాయక స్స ఉదాహృతః.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
ఏవం నాయకగుణా న్నిరూప్య సంప్రతి తదాశ్రయతయా
* నాయకస్వరూపం నిరూప్యతే, దుశఖలి. ప్రతాపః శోశదండజం తేజః.
&quot;సప్రభావః ప్రకాపశ్చ యత్తేజః శోశదండజ&quot; మిత్యమరః. గుణా
మహాకులీన త్వాదయః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28eco5cemd1neu3cwzvpm1dj2j5u1dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220538</id>
    <revision>
      <id>574394</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః నాయక విశేషా ః శ్లో. ఉదాత్త, ఉద్ధత శ్చేతి లలిత శ్శాంత ఇత్యపి ధీరపూర్వా ఇమే ప్రోక్తా శ్చత్వారః పూర్వసూరిభిః. వ్యాఖ్యానమ్ :--- గల నా నిరూపయతి ఉదాత్...'</comment>
      <origin>574394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="1304h3uwtz26wimrilithx3lk13f0pd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
నాయక విశేషా ః
శ్లో. ఉదాత్త, ఉద్ధత శ్చేతి లలిత శ్శాంత ఇత్యపి
ధీరపూర్వా ఇమే ప్రోక్తా శ్చత్వారః పూర్వసూరిభిః.
వ్యాఖ్యానమ్ :--- గల
నా నిరూపయతి ఉదాత్త ఇతి: - అగ్రాయం విశేషః
ధీరోదాత్తాదయ శ్చత్వారో నాయకా స్సర్వరససాధారణ స్తేషా
మేవ శృంగారాశ్రయత అనుకూలాది భేదేన ప్రత్యేకం చతుర్వి
ధానా ముత్త మమధ్యమాధమభేదేన పునః ప్రత్యేకం విధ్యే స్టా
చత్వారింశ ద్భేదాః. ధీరోదాత్తాది శబ్దాశ్చ మహావీరచరితాది మహా
ప్రబంధే స్వేక స్యానేకరూపాభిధానేన వత్సవృషభమహోదిశబ్దవ
దవస్థావాచినో న నజాతివాచిన ఇతి ప్రతిపాదితం దశరూపకే. తత్ర
కతిచిల్ల క్షిణోదా హరణాభ్యాం ప్రదర్శ్యంతే. అతధీరపూర్వా ఉదా
త్తాదయ ఇత్యుక్తే ధీరశబ్దపూర్వా ఉదాత్తాది శబ్దా ఇత్యుక్తం
స్యాత్. అతోఒత్ర శబ్దపరే ణార్థలక్షణా కథంచిత్క ల్ప్యా ధీరోదా
త్తాదీనాం సర్వరసాసాధారణ్యేపి యథాక్రమం వీరశాదశృంగార
శాంతిప్రధానత్వం వక్ష్యమాణలక్షణపర్యాలోచనయా విశ్లేయ మితి
రహస్యమ్.
ధీరోదాత్త
శ్లో. మహాబలోఒ తిగంభీరః కృపాళు రవికర్ధనః
పరకీయగుణగ్రాహీ స ధీరోదాత్త ఉచ్యతే.
వ్యాఖ్యానమ్ .
--
తత్ర ధీరోదాత్తం లక్షయతి మహాబలఇతి:-మహాబల శారీర
బలాఢ్యః సత్యపి వికా రే సావహితో గంభీరం పరదుఃఖాపహ రేచ్ఛుః
కృపారు. ఆత్మస్తుతివిముఖో వికర్ధనః పరకీయాన్ రిపుసంబంధినో
గుణాన్ గృష్ణాతీతి తథోక్తః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1304h3uwtz26wimrilithx3lk13f0pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220539</id>
    <revision>
      <id>574395</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ య థా సర్వం చాప్యరిమండలం రణముఖే హంతి క్షణాదృష్టినా శ్లాఘాచాటుశతం చకించ మనుతే శబ్దా నశక్తా నివ - ప్రఖ్యాతోపి గుణైః కదాచి దపిచ స్వాత్మాన మన్యాదృశం దిక్చక్రశ్ర...'</comment>
      <origin>574395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="g1m1gp27anxup55j0nzgwn06wzwgbg5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
య థా
సర్వం చాప్యరిమండలం రణముఖే హంతి క్షణాదృష్టినా
శ్లాఘాచాటుశతం చకించ మనుతే శబ్దా నశక్తా నివ
- ప్రఖ్యాతోపి గుణైః కదాచి దపిచ స్వాత్మాన మన్యాదృశం
దిక్చక్రశ్రుతవిక్రమో విజయతే శ్రీసూర్యరాయధిపః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
23
ఉదాహరతి సర్వమితి :- ఋష్టినా ఖడ్గన “చంద్రహాసర్దిని
స్ప్రింశా జ్ఞేయా ఏకార్థ వాచకా” ఇత్యమరః క్షణ్యా హంతి, ఏతేన.
గాంభీర్యం సూచ్యతే శ్లాఘచాటుకతం బహూని స్తుతివచనానీ
త్యర్థః. అశక్తాన్ శక్తిరహితాన్ శబ్దాన్ పదానీవ మను తే. ఏ తేనా.
వికతనత్వ ముక్తం గుడై: ప్రఖ్యాతో ఒపి కదాచిదపి స్వాత్మాన
మన్యాదృశ మన్యమివ మనుతే. ఏతేన పరకీయగుణగ్రాహిత్య
ముక్తం. ది కేషు దిద్దే శేషు శ్రుతః ప్రసిద్ధి విక్రమో యస్య సః
ఏకేన బలాఢ్యత్వం సూచ్యతే. సవంచ సర్వోత్కరేణ వృత్తి రౌదా
మితి ఫలితమ్.
ధీరోద్ధతః
శో. చండో విక
వికత దృష్తో బలీ ధీరోద్ధతో మతః.
వ్యాఖ్యాసమ్ :-
ధీరోద్ధతం లక్షయతి చండతి. చండోతికోపనః &quot;చండ
స్వత్యంతకోపన ఇత్యమరః&quot; వికతన అత్మస్తుతి ప్రియః దృష్తో గర్వితః
బలీ శరీరబలాధ్యః.
య థా
శ్లో, భ్రామంభ్రమమసీ నగృహ్యచ భుజా నాస్ఫాలయంతః పరమ్
కర్షంతశ్చ శిఖండకా న్కచభరాం తంతాడయంత శ్శిరాన్
ఉరుతైన పునఃపునః కరతల ప్రస్తాయుధాదీ స్పునః
గృహ యు సూర్యరాయసుభటా శ్శత్రూ నరాకుర్వతే..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1m1gp27anxup55j0nzgwn06wzwgbg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220540</id>
    <revision>
      <id>574396</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 వ్యాఖ్యానమ్ :— సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః అత్ర వేంకటమహీపతి సూర్య రాయవిభుభటానాం ధీరోద్ధతత్వమ్ ఉదాహరతి:- సూర్యరాయసుభటా యుధి యుద్ధభూమా అసీ నగృహ్య భ్రామం భ్రామం భుజా స్ప...'</comment>
      <origin>574396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="9j33x3m19vhhii4elr9mori71xzuurf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
వ్యాఖ్యానమ్ :—
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
అత్ర వేంకటమహీపతి సూర్య రాయవిభుభటానాం ధీరోద్ధతత్వమ్
ఉదాహరతి:- సూర్యరాయసుభటా యుధి యుద్ధభూమా అసీ
నగృహ్య భ్రామం భ్రామం భుజా స్పర మాలయంత స్సంతః
శిఖండన్ కాకపక్షాన్ &quot;కాకపక్ష శ్శిఖండక” ఇత్యమరు. కచభ
రాన్ చికురసమూహాన్ “చికురా శ్చిహురాః కదా” ఇతి భోజ
నిఘండా, కర్షంతః శిరాన్ శిరాంసి “రజోవాచీ రజోదంత శ్శిరోవాచీ
శిరస్త ధేతి&quot; కవికంఠభూషణే &quot;నిర్య త్పాణసమీరణ శ్శిరపధా దాతి
తిష్టముచ్చై పద&quot; మితి చంపూభాగవతే ద్వితీయే విలాసే ప్రయోగశ్చ
పునఃపున రుత్ల త్యైవ తాడయంత శ్చ కరతల ప్రస్తాయుధాదీ స్సునః
పునః గృష్ణాంత స్సంత శ్శత్రూన్ పరాకుర్వతే. అత్ర భుజాస్ఫాలనా
దిఖి శ్చండత్వాదయో గ్రాహ్యాః,
ధీరలలితః
శ్లో. స ధీరలలిత శ్చింతాహీనో భోగక పైకభూః 02 Ba
వ్యాఖ్యానమ్ :—
ధీరలలితం లక్షయతి సఇతి. సుతసచి వాదివినిహితయోగ క్షేమ
తయా చింతావిరహిత శ్చింతాహీనః. అతఏవ భోగేషు సుభేషు
“భోగస్తు భోజనే విత్తే నిర్వేశే పాలనే సుఖఇతి రత్నమాలాయాం.
కళాసు గీతాదిషు ఏకా ముఖ్యా భూ రాసక్తి ర్యస్య సః.
యథా
శ్లో. శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయ నృపతా స్వోచ్చండ బాహార్గళ
శ్రీ క్రీడాపాదితదిగ్ధయే వసుమతీభారం వహ త్యుచ్ఛితం
రాజాన స్స్వకులోద్భవాః పున రమా సర్వేపి నిత్యం కళా
సక్తా భోగపరాయణా శ్చ దివసాన్ రాత్రీ ర్నయంతే క్షణమ్
అత్రకృతినాయక వంశజానామ్ రాజ్ఞాం ధీరశాంతత్వమ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9j33x3m19vhhii4elr9mori71xzuurf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220541</id>
    <revision>
      <id>574397</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్ :- నాయక ప్రకరణమ్ 25 35 ఉదాహరతి శ్రీమ దితి: స్వోచ్చండ బాహార్గళ క్రీడయా ఆపా దిగ్దయో యస్య తస్మిన్ ఉచ్ఛితం విస్తారం వసుమతీభారం భూభారం రాజ్యభార మితియావత్ వహతి సతి స్వక...'</comment>
      <origin>574397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="ovs52zukslnbkoq75txpdxcw0l86s4y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్ :-
నాయక ప్రకరణమ్
25
35
ఉదాహరతి శ్రీమ దితి: స్వోచ్చండ బాహార్గళ క్రీడయా ఆపా
దిగ్దయో యస్య తస్మిన్ ఉచ్ఛితం విస్తారం వసుమతీభారం
భూభారం రాజ్యభార మితియావత్ వహతి సతి స్వకులోద్భవాః
స్వజాత సంభవాః,
ధీరశాంతిః
శ్లో. ధీర శ్శాంతః ప్రసన్నాత్మా
-
వ్యాఖ్యానమ్ :—
| ధీరశాంతో ద్విజాదికః,
ధీరశాంతంలక్షయతి. ధీరఇతి:- వివేచకః క్లేశసహిష్ణు ర్వా
ధీరః శ్రమప్రధాన శ్శాంతః. హృష్టాంతఃకరణః ప్రసన్నాత్మా. ద్విజాదిక
ఇత్యాదిగ్రహణా ద్వణిక్సచివా వివక్షితా. కేచిత్తు “సామాన్య గుణ
యుక్తస్తు ధీరశాంతో ద్విజాదిక&quot; ఇతి.
యథా
శ్లో. ఉద్విస్ఫురదు కొత్త రచమత్కా- రైర్విలాసై రవా
ముత్లు త్యెకర సైః ప్రబంధన్ని హై రుత్పాద్య కౌతూహలమ్
శ్రీమ ద్వేంకటసూర్య రాయవసుధానా థేన సంమానితా
నిత్యం దైవమనూత్తరాః కవివరాః పుష్యంతి హృష్యంతి చ.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
:-
అంకవీనాం ధీరశాంతత్వం ఉదాహరతి ఉద్వేలేతి :- గవాం
వాచాం “గౌర్నాది త్యే బలీవర్డే క్రతు భేదర్షి భేదయోః స్త్రీతు స్యాద్దిశి
భారత్యాం భూమా చ సురభా వపీతికేశవః” దైవమనుభి దేవతా
మంత్రైరు త్తరా స్సర్వాధికాః అత్ర ఉద్వేలస్ఫురదు త్తర తరచమత్కార
విశేషణా ధీరత్వం దైవ మనూ త్తరా ఇతి శాంతత్వం చ కవీనా మీ
త్యవగంతవ్యమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ovs52zukslnbkoq75txpdxcw0l86s4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220542</id>
    <revision>
      <id>574398</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యం తామణిః అథ శృంగారరసవిషయకా శ్చత్వారో నాయకః. శ్లో. అథ శృంగారవిషయ శ్చత్వారో నాయకా ఇమే అనుకూలో దక్షిణశ్చ శరో ధృష్ణ ఇతి స్మృతాః. వ్యాఖ్యానమ్ :— ఏవం ధీరోదాత్...'</comment>
      <origin>574398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="br4x13vm2o8rxdf8pe965u4y1y67eyh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;26
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యం తామణిః
అథ శృంగారరసవిషయకా శ్చత్వారో నాయకః.
శ్లో. అథ శృంగారవిషయ శ్చత్వారో నాయకా ఇమే
అనుకూలో దక్షిణశ్చ శరో ధృష్ణ ఇతి స్మృతాః.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
ఏవం ధీరోదాత్తాదీం త్సర్వరససాధారణా న్నిరూప్య సంప్రతి
ననుకూలాదీన్ వక్త్రు ముద్దిశతి. అదేతి.
రవి
అనుకూలః
శ్లో. ఏకాయ ఒనుకూల స్స్యాత్.
-
వ్యాఖ్యానమ్ :—
ఉద్దేశక్రమణానుకూలం లక్షయతి ఏకాయత్త ఇతి. సత్స్వపి
నాయికాంత రేషు రామాదివ దేకాయ ఒనుకూల ఇత్యర్థం.
యథా
శ్లో. మా నో ముంచ పరిష్వజస్వ సదయత్వం మే పరం జీవితం
ప్రాణే శేదృశనిర్దయోసి మదనః క్రూరైశ్ళరై క్రుంతతి
ఇత్యేవం రమణీమణీభి రభిత స్సంప్రార్థితోపి స్వయం
ధీరో వేంకటసూర్య రాయనృపతీ రాజ్యశ్రియా క్రీడతి.
వ్యాఖ్యానమ్ : రం
ఉదాహరణ. మేతి. హేసదయ నః అస్మాన్ మా ముంచ
సత్యజ. “మావ్యయం ప్రతిషేధేతు జనేతు స్యా న్నపుంసక మితి
రత్నమాలాయాం, కిం కర్తవ్య మిత్యత ఆహ. పరిష్వజస్వ ఆలింగస్వ.
మా మారి నో ముంచ న త్యజేతివా. “సహినో అసమా
మాస్మ ప్రతిషేధే ప్రకీర్తితా ఇతి త్రికాండ శేషే&quot; తత్ర హేతు
మాహ, త్వం మే పరం జీవితం. హే ప్రాణేశ క్రూర్యై కఠినై! రాజ్య
శ్రియా రాజ్యలక్ష్మ్యై మహిష్యా వా “రాజ్యశ్రీ ర్మహిషీ రాజ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>br4x13vm2o8rxdf8pe965u4y1y67eyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220543</id>
    <revision>
      <id>574399</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాయక ప్రకరణమ్ 27 లక్ష్మ్యో ర్నిగదితా బుధై: రితి” భోజ. రాజ్యశ్రీమాత్రసక్త తయాను కూలత్వమ్. దక్షిణ నాయకః 190 ల్లో, తుల్యో ఒనేకాసు దక్షిణః. వ్యాఖ్యానమ్ :- దక్షిణం లక్షయతి తుల్యఇతి....'</comment>
      <origin>574399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="bayryjl8nc28kwix2vdqd5ozjxwlbzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాయక ప్రకరణమ్
27
లక్ష్మ్యో ర్నిగదితా బుధై: రితి” భోజ. రాజ్యశ్రీమాత్రసక్త తయాను
కూలత్వమ్.
దక్షిణ నాయకః
190 ల్లో, తుల్యో ఒనేకాసు దక్షిణః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
దక్షిణం లక్షయతి తుల్యఇతి. అనేకాసు సమస్నేహానువర్తీ దక్షిణః.
ధమ్మిల్లే నవసప్త లాః కుచయుగే పాటీరచర్చా గ
ముక్తాదామధుకూల మ వ్యతిసితం దత్వా స్వకీర్తిఛలాత్
స ప్రాద్దక్షి ణపశ్చిమోత్త రదిశాకాంతా స్సమం ప్రీణయన్
విభ్రాజత్యతి చాతురీకృతరుచి శ్రీశ్రీసూర్యరాయాగ్రణిః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
ఉదాహరతి:- అతిచాతుర్యా కృతా రుచి రనురాగో యేవ
సః స సూర్యరాయాగ్రణీః ధమ్మిల్లే బద్ధక సమూహే “ధమ్మిల్ల
స్సంయతాః కచా” ఇత్యమరః. నవసప్తలా: నవమాలికాః (విరజాజి)
కుచయు గే పాటీరచర్చాం గళే ముక్తాదామ అతిసితం దుకూల మపి
స్వకీర్తి చ్ఛలాత్ ద త్వా ప్రాద్దక్షిణపశ్చిమోత్తరదిశాకాంతాః “వాచా
నాశ్చత్వచాత్వక్చదిశాది క్చేతి కధ్యత ఇతి” సారస్వతవిలాసే. సమ
మన్యూనాతిరిక్తం ప్రీణయన్ విభ్రాజతి. అత్ర సర్వా స్వపి దిక్కాం
తాను సమానానురాగవర్ణనా ద్దాక్షిణ్యమ్.
యకః
శ్లో. గూఢవిప్రియకారీ య స్స శఠః పరికీర్తితః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
శఠం లక్షయతి గూఢాతి:- నాయికామా త్రవిజ్ఞాతవిప్రియ శ్శక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bayryjl8nc28kwix2vdqd5ozjxwlbzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220544</id>
    <revision>
      <id>574400</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః ఇత్యర్థః &quot;ప్రియం వక్తి &quot;పురో వ్యత విప్రియం కురుతే భృశం, వ్యక్తా ప రాధ చేష్ట శ్చ శళోయం కధితో బుధై రితి. యథా వ్యాపారశూన్యా శ్లో. చేతోవృత్తి రియం మ...'</comment>
      <origin>574400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="13lx35cdvssg2dcf2hfwn5tix1ealak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
ఇత్యర్థః &quot;ప్రియం వక్తి &quot;పురో వ్యత విప్రియం కురుతే భృశం, వ్యక్తా
ప రాధ చేష్ట శ్చ శళోయం కధితో బుధై రితి.
యథా
వ్యాపారశూన్యా
శ్లో. చేతోవృత్తి రియం ముధా ప్రియకరీ వ్యాపార శూన్యా మతిః
దృష్టిశ్చా వ్యవ లోక నై ఫలకాఛద్మైకతానా గిరః
ఉత్కంఠా క్వ తవాస్తి మాదృశజనే హా వంచితాస్మి త్వయా
ధన్యా కాపీ వస్తే త్రియా మదిత రా శ్రీసూర్యరా యేంద్ర! తే.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
:-
అత్ర సూర్యరాయ సార్వభౌమ! మాదృశజనే తన ప్రేమ క్వాన్తీ
త్యనేన భువి యధాను రాగ సధా మయ్యపి వర్త తతి యథాభ్రాంతా
స్యాం తథా కతిపయావలోక నసల్లాపచిహ్నాని ఏతావంత మనేహా సమ
భినీతవా ననీతి గూఢవి ప్రియత్వమ్. ఉదాహరతి చేతో వృత్తి రితి:-
అత్ర నాయికామాత్రవిదిత భావశూన్యచిత్తవృత్త్యాది వర్ణనా దస్య
శకత్వం. ఏవం యోజయతి అత్రేతి.
ధృష్ట ః
వ్యక్తాపరాధో నిర్భీలో ధృష్ట ఇత్యభిధీయతే
ధృష్టంలక్షయతివ్య కేతి.
శ్లో. ఆశాంతం వపు రస్య సాదర మలం రాజ్యశ్రియా సుశ్రియా
దారై : పద్మభులో ముఖం వసుధయా ప్రోద్దండదోర్మండలీ
ఏతాదృగ్గుణలక్షిత స్సముదయన్ ప్రీతిం విలాసైః పరం
చిత్తం మే చలయ త్యతీవ చతుర శ్రీ సూర్యరాయాధిపః.
వ్యాఖ్యానమ్ :–
ఉదాహరతి కాంతమితి. అస్యవిభో ర్వపూ రాజ్యశ్రీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13lx35cdvssg2dcf2hfwn5tix1ealak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220545</id>
    <revision>
      <id>574401</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ 29 సాదర మాకాంతం. సుశ్రియా లావణ్యశోభయాద. ఆక్రాంతం పద్మభువో బ్రహ్మణో దారై ర్భార్యయా సరస్వత్యా చ ముఖం. వసుధయా ప్రోద్దండదోర్మండలీ ఆకాంతా. ఏతాదృగ్గుణ లక్షితో విలా...'</comment>
      <origin>574401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="mqubtqtd3spyq3xnf1nqnbbtr2oypmf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
29
సాదర మాకాంతం. సుశ్రియా లావణ్యశోభయాద. ఆక్రాంతం
పద్మభువో బ్రహ్మణో దారై ర్భార్యయా సరస్వత్యా చ ముఖం.
వసుధయా ప్రోద్దండదోర్మండలీ ఆకాంతా. ఏతాదృగ్గుణ లక్షితో
విలాసైః పరం విలాసై రేవ ప్రీతిం సముదయ మే చిత్త మతీవ
చలయతి. అత్ర సంభోగాభావరూపాపరాధవ్యక్తి ర్నిర్భీకత్వం చేత్యస్య
ధృష్టత్వమ్.
ఏ తే
నాయికానుకులనే క్రమా త్పీఠమర్ద విట చేట
విదూషకా స్సహ కారిణః,
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అధ శృంగారనాయకస్య నాయికాసంబంధనియమా త్తదను
కూలనే సహాయా నాహ ఏతేషా మితి,
పీఠమ మ ర్ద:
శ్లో. కించిననః పీఠమర్ధః కళాసు కుశలో విటః
సంధానకుశల శ్చేటో హాస్యప్రాయో విదూషకః,
వ్యాఖ్యానమ్ :
:-
పీఠ మర్దాదీన్ లక్ష యతి కించిది. ప్రధానేతివృత్త నాయకా
వీషన్న్యూనగుణః -ప్రాసంగికేతివృత్త నాయకః కించిదూనశబ్దేన
వినషితః, తదుక్తం. “తస్యైవానుచరో భక్తః కించిదూనస్తు తద్గుణై”
రితి. సచ సుగ్రీవమకరంచాది : నాయకోపయోగిగీ తాదివిద్యాసు
శ్చేటః కలహంసాది కావ్యాంగ వేషవికారాదిన హాస్యకారీ
విదూషక
యథా
సూర్య రాయవిభుహస్త లాలితః
ఖడ్గవష పరిపంధిభూభృతాం
స్కంధ దేశ ముపయాలి తగ్గుతా
మానయ న్నివ ధరాం స్వభూపతేః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqubtqtd3spyq3xnf1nqnbbtr2oypmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220546</id>
    <revision>
      <id>574402</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 సవ్యాఖ్యాన సాహీత్యచింతామణీః అత్రిసూర్యరాయవిభుకృపాణస్య శత్రురాజమహి సంఘటనే పీఠమద్దత్వం. ఇత రేషాం స్పష్ట ముదాహరణమ్. వ్యాఖ్యానమ్ :- మరియు ఉదాహరతి సూర్యరాయవిభో హస్తేన లాలి...'</comment>
      <origin>574402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="d9rnrqz4g8e6prhl9kze5kqto9op2x6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
సవ్యాఖ్యాన సాహీత్యచింతామణీః
అత్రిసూర్యరాయవిభుకృపాణస్య శత్రురాజమహి సంఘటనే
పీఠమద్దత్వం. ఇత రేషాం స్పష్ట ముదాహరణమ్.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
మరియు ఉదాహరతి సూర్యరాయవిభో హస్తేన లాలితసేవ ఖడ్గం..
1. తద్దతాం శత్రునిష్టాం ధరం భువం స్వభూపతే స్సూర్య రాయవిభో
సదరు మిత్యర్థః. ఆనయన్ని పరిపంధిభూభృతాం రిపునృపాణాం
స్కంధ దేశం భుజశిరః ఉపయాతి. విటాదీనా మనుదాహరణే తూదా
హృతప్రాయ మిత్యభి పాయే శాహ ఇతరేషా మితి, తత్తల్లక్షణా దేవ
తత్తత్స్వరూపం సుబోధ మితిభావః.
అథ శృంగారనాయికాః
శ్లో. స్వాధీనపతికా చైకా తథా వాసవసజ్జికా
విరహోత్క0ఠితా చైవ విప్రలబ్ధి చఖండితా
కలహాంతరితా చైవ తథా ప్రోషితభర్తృకా
తథాభిసారికా చేతి నాయికా అష్టథా స్మృతాః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అథ నాయక సామాన్య గుణయోగినీ నాయికేతి సామాన్య
లక్షణం సిద్ధవత్కృత్య తద్వి శేషా నిరూప్యంతే స్వాధీనపతి కేత్యాదినా.
స్వా ధీ స ప తి కా
శ్లో, పత్యానులాలితా నిత్యం స్వాధీనపతికా మతా.
వ్యాఖ్యానమ్ .-
స్వాధీనపతికాం లక్షయతి పత్యేతి. సురతసుభాస్వాదలో భేన
పత్యా నిత్య మనులాలితా స్వాధీనపతి కేత్యర్థం. అధి ఉపరి ఇనః పతిః
యస్యాసావధీనః ఆయత్తః. &quot;అధీనో నిఘ్న ఆయత్త” ఇత్యము,
స్వస్మిన్నధీనః స్వాధీనః యద్వా స్వస్మి న్నధికృత మధీతివా
విగృహ్య సప్తమీళాండై రితి సమాసం. అసడక్షేత్యాదినా అధ్యు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d9rnrqz4g8e6prhl9kze5kqto9op2x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220547</id>
    <revision>
      <id>574403</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ 31 తరపదా న్నిత్యః ఖప్రత్యయః సురతసుఖాస్వాదలో భేన ఆసన్నత్వా త్స్వాధీన ఆయత్తః పతి ర్యస్యా స్సా తధోక్తి త్యవ్వర్ధసంజ్ఞం. య థా శ్లో. అలాపై ద్బహురై రలం నవన్నవైః శా...'</comment>
      <origin>574403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3309" sha1="58zgndasu1rudoqzn8uf42wznw1wyp1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
31
తరపదా న్నిత్యః ఖప్రత్యయః సురతసుఖాస్వాదలో భేన ఆసన్నత్వా
త్స్వాధీన ఆయత్తః పతి ర్యస్యా స్సా తధోక్తి త్యవ్వర్ధసంజ్ఞం.
య థా
శ్లో. అలాపై ద్బహురై రలం నవన్నవైః శాంతే త్వయా స్యాత్కి-యాన్
నేతవ్య స్సమయ సదత్రభవతీం వారా స్కృతి ప్రార్థయే
ఆయా తద్యహి సూర్యరాయనృపతి ర్మామేవ చిత్తే వహన్
సామిత్వా మపి కింతు సంప్రతి బహూకర్తం ప్రయత్నో మమ.
వ్యాఖ్యానమ్ :--
ఉదాహరతి అలా పైరితి. బహుర్బహుభి ర్నవనవై రతి
ప్రియై రిత్యర్థః. అలా పై రాభాష ణైః &quot;స్యాదాభాషణ మాలాప” ఇత్య
మరః. అలం హేకాంతే త్వయా సమయః ప్రతిజ్ఞ &quot;సమయా శృపధా
చార కాలసిద్ధాంతసంవిద” ఇత్యమరః. కియాన్ నేతవ్య స్స్యాత్, తత్త
స్మా త్కారణా దత్ర ఆన్మీ న్విషయే భవతీం త్వాం కతివారా
నార్థయే. సూర్యరాయనృపతి రద్య మామేవ చిత్తే వహన్ ఆయాతి.
కింత సంప్రతి త్వామపి బహూకర్తుం మమ ప్రయత్నతః సామితి
తృణీకారే. మా మేప చిత్తే వహన్ ఆయాతీ త్యనేన ఆసన్నాయత్త
పతికత్వ ప్రతీతే రియం స్వాధీనపతికా. నాయక స్వనుకూలు.
వా స క స జ్జి
శ్లో. కేళీగృహం తధాత్మానం పరిష్కృత్య స్మరాతురా
ప్రతీతే పతిం యా హి సా స్యా ద్వాసకసజ్జికా.
వ్యాఖ్యానమ్:
వాసకసజ్జికాం లక్షయతి కేళీగృహ మితి. యా కామినీ కేళీ
గృహం ఆత్మానంద పరిష్కృత్య స్మరాతు రాసతీ పతిం ప్రతీక్షతే
సా వాసకసజ్జికా, వాసే క్రీడాగారే కై ర్భోగోపకరణైస్సజ్జా సన్నద్ధా
వాసకసజ్జికా. 'కేచిత్తు 'స్త్రీణాం వారస్తు వాసక' ఇతిపక్షే వాసకే వార
దివసే సజ్జయతీ సజ్జీకరోతి హర్షణ క్రీడాగార మితి వాసకసజ్జికా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58zgndasu1rudoqzn8uf42wznw1wyp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220548</id>
    <revision>
      <id>574404</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః య భా శ్లో. క్రీడాగృహం మృగమ రధివాస్య తల్పం దేహంచ సస్మితసభజనభూషితాంగీ హా వై స్సమిూప ముపసేదుషి. సూర్యరాయ భూపే ముదం ప్రియతమా ప్రకటీకరోతి. వ్యాఖ్...'</comment>
      <origin>574404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="g738obqu3cj3ik76yzlsgj8serhy2fc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;32
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
య భా
శ్లో. క్రీడాగృహం మృగమ రధివాస్య తల్పం
దేహంచ సస్మితసభజనభూషితాంగీ
హా వై స్సమిూప ముపసేదుషి. సూర్యరాయ
భూపే ముదం ప్రియతమా ప్రకటీకరోతి.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
ఉదాహరతి క్రీడాగృహ మితి, అధివాస్య పరిష్కృత్య &quot;సంసారో
గంధమాల్యాద్యై ర్యస్యా త్తదధివాసన&quot; మిత్యమరః. అత్ర కేళీ
మందిరపరిష్క—రణా దభిరియం వాసకసజ్జికా అత ఏవోదా త్తాపి తదు
కం “ఉదాత్తా కేశవాసోంగమాల్యభూషాసు సాదరా, శయ్యా భవన
సంస్కారపరిబర్త సమేధి &quot; నీతి.
విరహోత్కంఠితా
శ్లో. విరహేణ కృతోత్కంఠా విరహోత్కంఠితా మతా.
వ్యాఖ్యానమ్ :– ad
విరహోత్కంఠితాం లక్షయతి విర హేతి విర హేణ అనపరా
ధప్రియ విలంబేన యా ఉత్కంఠా సర్వేంద్రియ సుఖాస్వాదో యత్రా
స్త్రీ త్యభిమన్యతే తత్య్రాప్తే చ్చాం ససంకల్పాంతా ముత్కం కారం ఐదు
ర్బుధా” ఇత్యు క్తలక్షణోత్క లికాయస్యా స్సా. “రాగ శ్వేలబ్ధవిషయే
వేదనా మహతీచ యా సంతోషణీచ గాత్రాణాం తా ముత్కంఠాం
విదు ర్బుధా&quot; ఇతి లక్షణలక్షితవా యోజ్యా.
das a
న్న వాతిమృదులే తల్సే మతిః ఖేలనే సాధ్య
ప్యాలాపే న కుతూహలం న చ సభసంభాషణే ప్యాదరః
న శ్రద్ధాపి పురోగతే స్వపి దృశో సస్యాః పరం వర్తతే
కాంతే స్మిన్ చిరయ త్యహో జయగమా శ్రీసూర్యరాయాధి పే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g738obqu3cj3ik76yzlsgj8serhy2fc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220549</id>
    <revision>
      <id>574405</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '5] వ్యాఖ్యానమ్:- నాయక ప్రకరణమ్ 33 ఉదాహరతి ఆహార ఇతి:- అస్మిన్ శ్రీ సూర్యరాయాధిపే కాంతే జయగమా జైత్రయాత్రాయం చికయతిసతి తస్యాః కాంతా ఆహా రేఒభ్యవహారే రుచి రభిషం లో త్యాస క్తి రితి...'</comment>
      <origin>574405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="66eucnb9c551czqwz1uyyah97ehro3q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5]
వ్యాఖ్యానమ్:-
నాయక ప్రకరణమ్
33
ఉదాహరతి ఆహార ఇతి:- అస్మిన్ శ్రీ సూర్యరాయాధిపే
కాంతే జయగమా జైత్రయాత్రాయం చికయతిసతి తస్యాః కాంతా
ఆహా రేఒభ్యవహారే రుచి రభిషం లో త్యాస క్తి రితి యావత్. “రుచిస్తు
కిరణే కాంతా వభిషంగా భిలాస యో” రితి రత్నమాలా న నా
అతిమృదులే తల్పే మతిర్వా న. యద్వా మతి ర్మ వాతి న ప్రసర
తీతి. సుగమ మితరత్. ది ఆంధ్ర - పార్సీ కిరాత
విప్ర లద్ధా
శ్లో. విప్రలబ్ధాతు సంకేతం గతా న్యాస క్తవల్లభా.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
విప్రలబ్ధం లక్షయతి విప్రలభేతి- సంకేతం ప్రియోపదిష్టం
గతా ప్రాప్తా అన్యాసక్తో నల్లభో యస్యా స్సా విప్రలబా.
మా వేద్య దయితేన వంచితా సతీ కామాతురా విప్రలబ్దే త్యర్థం.
య థా
శ్లో. కాంతో మా మనురంజయ న్నివ నః ప్రేమాదిభిః ప్రాయశః
వ్యయమేవ కేళిసదనం చాపీద మేనే త్యసౌం
హంతామూం త్వరయ త్యహో ప్రియతమా మన్యాంతు శౌర్యశ్రయం
హ్యానేతుం కథ మద్య తాదృశగుణ శ్రీ సూర్యరాయ ప్రభుః.
వ్యాఖ్యానమ్ : లకి ఇంక రెడీ అ
ఉత ఇతి. స్పష్టమ్.
ఐగ్ ల్లో, జ్ఞాతే వ్యాసంగవికృతే ఖండి తేర్ష్యాకపాయితా
వ్యాఖ్యానమ్ :- 3-2
తా.
ఖండితాం లక్షయతి. ఈర్ష్యా పరోత్క- కాసహనం తయా కషా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66eucnb9c551czqwz1uyyah97ehro3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220550</id>
    <revision>
      <id>574406</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః శ్లో. శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయనృపతే సంప్రీణయ స్వద్య మాం తే వల కెతవై రభినమై తానే ప్రవృత్తిం తవ a కిం ప్రాప్తో సన్నునైవ యాహి పునర వ్యన్వేషణీయైన సా...'</comment>
      <origin>574406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="540iec6ge0lxy5d2yghqjkaegspl0qy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
శ్లో. శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయనృపతే సంప్రీణయ స్వద్య మాం
తే వల కెతవై రభినమై తానే ప్రవృత్తిం తవ
a
కిం ప్రాప్తో సన్నునైవ యాహి పునర వ్యన్వేషణీయైన సా
1. పుంభావాదివిచిత్రబంధచతురా ప్రాణప్రియా సాహి తే.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
ఉదాహరతి శ్రీమదితి:- పుంభావాదిబంధవిశేషా రతిరహస్యే
ద్రష్టవ్యాః.
ల్ల కలహాంతరితా
శ్లో. కోపా న్నిరస్య దయితం పశ్చాత్తాప ముపాగతా
రెడ్డది కలహాంతరితా నామ విద్వద్భి స్సముదీరితా..
వ్యాఖ్యానమ్
కలహాంతరితాం లక్షయతి కోపా దితి:- కలహేసతి సుఖే
నాంతరితా కలహాంతరితా.
యథా
&quot;
శ్లో. క్రోధం సంత్యజ శీఘ్ర మాశ్రయ విభుం శ్రీసూర్యరాయాధిపం
పరిభాషణై రితి సఖివాచ సమోపేతా
స్యా
కింపశ్య స్యనునా విమూఢహృదయా నిష్పక్షపాతాలసా
కాంతం చిత్రిత మేత మేవ న పునః కిం
వ్యాఖ్యానమ్ :-
సమాలింగ
ఉదాహరతి క్రోధమితి:-పరిభాషణై: సనిందోపాలంభవాక్యైః
“య స్సనింద ఉపాలంభ స్తత్ర స్యా త్పరిభాషణ&quot; మిత్యమరః. కిం
స్యాత్ న కిమపి ఫల మితి సఖీనాం వాచ ఉపేక్షితాః. అధునా
విమూఢం ఆగామిని ప్రతిపతి
జ్ఞానరహిత మిత్యర్థః హృదయం మనః
యస్యా స్సా &quot;హృదయం వక్షసి స్వాంత&quot; ఇతిభాస్కరః. అత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>540iec6ge0lxy5d2yghqjkaegspl0qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220551</id>
    <revision>
      <id>574407</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. || సాయక ప్రకరణమ్ 85 ఏవాలసా మందా నిష్పక్షపాతా చ సతీ చిత్రిత మేతం కాంతమే పశ్యసి. స కాంతః పున స్వాం సమాలింగతి కిం? నాలింగ త్యేక, ఏ తేన పశ్చాత్తాప ఉక్త ః. ప్రోషిత భర్తృకా శ్లో. శాంత క...'</comment>
      <origin>574407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="qs6erfaor3oj3l71mucioyc2ufhz5c3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
|| సాయక ప్రకరణమ్
85
ఏవాలసా మందా నిష్పక్షపాతా చ సతీ చిత్రిత మేతం కాంతమే
పశ్యసి. స కాంతః పున స్వాం సమాలింగతి కిం? నాలింగ త్యేక, ఏ తేన
పశ్చాత్తాప ఉక్త ః.
ప్రోషిత భర్తృకా
శ్లో. శాంత కాంతే ఖన్నా ప్రోషితభర్త
వ్యాఖ్యానమ్
--
ప్రోషితభర్తృకాం లక్షయతి దేశేతి:- కాంతే &quot;కధాభిః
కమనీయాభిః కామ్యై ర్భోగై శ్చ సర్వదా, ఉపచారై శ్చ రమయే
ద్య స్స కాంత ఉదీవిత” ఇత్యుక్త లక్షణే
యథా
శ్లో. సేవాయై సముపాగ తేషు బహుషు శ్రీసూర్యరాయప్రభో
ర్నానా దేశమహీధ రేషు చిరయ త్స్వత్యర్థ మానందతః
తన్మార్లెకదృశ స్తదీయసుదృశో ద్వారేషు సక్త ందివం
తామ్యంతి స్మర బాణవిద్ధహృదయ వ్యాకీర్ణరో మోడ్గమాః.
వ్యాఖ్యానమ్:-
వా
అత్ర వేంకట మహీపతిసు ర్యరాయమహారాజ సేవాసముపొగత
నిఖిల దేశాధీశ కాం కాసు ప్రోషితభర్తృకాత్వం. ఉదాహరతి. సేవా
యా ఇలి:- తన్మార్దేకదృశః. తదాగమనకర్మీభూతమార్గం పశ్యంత
ఇత్యర్థః. తదీయా స్సుదృశః ద్వారేషు స్వస్వగృహద్వారేషు స్మర
బాణై ర్విధాని తాడితాని హృదయాని స్వాంతాని వంసి వా
&quot;హృదయ వక్షసి స్వాంత&quot; ఇతిభాస్క ర. అతఏవ వ్యాకీర్ణరో
- మోద్గమాః వ్యాప్తరోమాంచా: తామ్యంతి, అత చింతాజాగ రాది
ప్రతిపాదనా భిన్న త్వేన ప్రోషితభర్తృకా ఇతి భావః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qs6erfaor3oj3l71mucioyc2ufhz5c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220552</id>
    <revision>
      <id>574408</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ! అభిసారికా శ్లో, కాంతార్లినీ రు య యాతి సంకేతం సాభిసారికా, :- వ్యాఖ్యానమ్ :— అభిసారికాం లక్షయతి. కాంతేతి:- కాంతార్థినీ సతీ. ఏతేన స్మరావేశ స్సూచితః...'</comment>
      <origin>574408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="3rfgw8blt4ys1l3c8rdq3bupq2y1xfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;36
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ!
అభిసారికా
శ్లో, కాంతార్లినీ రు య యాతి సంకేతం సాభిసారికా,
:-
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అభిసారికాం లక్షయతి. కాంతేతి:- కాంతార్థినీ సతీ. ఏతేన
స్మరావేశ స్సూచితః యా సంకేతం యాతి సాభిసారికా, అత్ర
కాంతాభిసరణం ద్వివిధం. స్వతః దూత్యాదిముఖేన చేతి. తథాస్త్రోక్తం.
. &quot;స్మరా రాభిసరే ప్రాంతం సారయే ద్వాభిసారి కేతి&quot; లక్షణాత్ ,
ck
శ్లో. ప్రధసముఖనిశాయాం యోధ
యోద్ధృవర్మాంధకా రే
ప్రభవతి గజతా సంయుద్ధధారాధరాఘే
కరకమలకృపాణీదూతికాకృష్యమాణా
భజతి నృపవరేణ్యం ధర్షణీవ ద్రిపుశ్రీ
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్ర వేంకటమహీపతిసూర్య రాయపార్వభౌ మరిపునృపశ్రియో
భిసారికత్వం ఉదాహరతి, ప్రధానేతి :- ప్రధనముఖనిశాయాం రణముఖ
నిశీధిన్యాం. “నిశా నిశీధినీ రాత్రి” రిత్యమరః, యోద్ధృవ ర్మాంధ
కారే గజానాం సమూహ గజతా. &quot;హాస్తికం గజతా బృంద”
ఇతర తయా యుద్ధధారాధకాఘే ప్రధవతి సతి, కరకమల
కృపాణీ పైన దూతికా తయా ఆకృష్యమాణా రిపుశ్రీ శ్శతు
. రాజ్యశ్రీ ధర్షణీవత్ స్వైరిణీవ నృపవరేణ్యం వేంకటమహీ
=పతి
సర్వాభౌమ భజతి. ఏతాశ్చ ముగ్గా మధ్యా ప్రగల్భా
చేతి భవంతి. తాః పునః పద్మిన్యాదిభేదేన చతుర్విధాః.
ఏతత్ప్రపంచః కామశాస్త్రే ప్రపంచితం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3rfgw8blt4ys1l3c8rdq3bupq2y1xfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220553</id>
    <revision>
      <id>574409</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్ 37 ఏవం నాయికా సామాన్యతో ఒష్టవిధా నిరూప్య శాసాం ప్రత్యేకం త్రైవిధ్య మాహ ఏతాశ్చేతి. ఏతా స్వాధీనపతికాదయః ప్రత్యేకం ముగ్ధాది భేదేన త్రివిధా శ్చతుర్వింశతి ర్భవం...'</comment>
      <origin>574409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2519" sha1="srj8h4i1v57xn2ke8zjld6cp1y82a43" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్
37
ఏవం నాయికా సామాన్యతో ఒష్టవిధా నిరూప్య శాసాం
ప్రత్యేకం త్రైవిధ్య మాహ ఏతాశ్చేతి. ఏతా స్వాధీనపతికాదయః
ప్రత్యేకం ముగ్ధాది భేదేన త్రివిధా శ్చతుర్వింశతి ర్భవంతి ముగ్ధత్యాది
ద్వాదశం స్త్రీణాం మధ్యేత్యాష్టాదశంస్కృతా. అతఊర్ధ్వం ప్రగతి .
వ్యవస్థాత్రయ ముచ్చక ఇతిసామాన్యతో యుద్ధాదీనాం వయోవ్య
వస్థా మంతవ్యా. తాః పునః ప్రత్యేకం పద్మిన్యాదిభేదేన చాతుర్వి
ధ్యేషణ్నవతి ర్భవంతి. తత్ప్రపంచోదాహరణం త గ్రంథ విస్తర
భయా ద్రతిరహస్యాదౌ ద్రష్టవ్య మిత్యుపసంహరతి...
ఇతి శ్రీమద్భారద్వాజగోత్రావతంస శ్రీ మచ్చావలివంశవయ్య పారావారిసుధాకరేణ
శ్రీమద్వేంకటసుధీమణిపౌత్రేణ శ్రీ మన్నృసింహసూరి సార్వభౌమపుత్రేణ
శ్రీదక్షిణామూర్తి మంత్రోపసనాన మాసాదిత నిస్సహాయడైనందిన ప్రబంధ
నిర్మాణచాతురీదురంధరేణ శ్రీరామసుధీవరేణ విరచితే శ్రీమన్మ
హీమండలమండనాయమాన శ్రీరాజారావునంశ కలశవారాశి
కులవయబంధు శ్రీమద్వేంకటసుహీపతి సూర్యరాయ
మహారాజ యశోభూషణభూషితే నిజ విరచిత
బువరంజనీ వ్యాఖ్యానసహితే సాహిత్య
చింతామణినామ్న్యలంకారశాస్త్రి.
నాయక ప్రకరణం
సంపూర్ణమ్..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srj8h4i1v57xn2ke8zjld6cp1y82a43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220554</id>
    <revision>
      <id>574410</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచ శ్రీరస్తు.—ఆ విఘ్నమస్తు an సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః కావ్య ప్రకరణమ్ - ౨ ఆ కావ్యస్వరూపం నిరూప్యతే.. శ్లో, కావ్యం పదార్ధా నిర్దోషా గుణాలం కారసంయుతౌ, వ్యాఖ్యానమ్ :- శ్రీ 3. శ్...'</comment>
      <origin>574410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="fyywaerpnuel3lb04rz8choey62u8zx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచ
శ్రీరస్తు.—ఆ విఘ్నమస్తు
an
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
కావ్య ప్రకరణమ్ - ౨
ఆ కావ్యస్వరూపం నిరూప్యతే..
శ్లో, కావ్యం పదార్ధా నిర్దోషా గుణాలం కారసంయుతౌ,
వ్యాఖ్యానమ్
:-
శ్రీ
3.
శ్రీ కవిసమయానురోధేన నిబద్ధ పదార్ధా కావ్య మితి లక్షణపరి
ష్కార. అతః కమనీయం పద మర్ధి వా కావ్య మితి దూరాస్తాపం.
కుసుమసౌరధన్యాయేన సంభూ యోహ్లాదకారిత్వాత్. అతఏవ ప్రభు
నిర్దేశ ఇవ శబ్దక ప్రధానే వేదే. సుహృన్ని దేశ ఇవ ఆర్థిక
ఆర్థికప్రధా నే
పురాణాదౌ చ నాతివ్యాప్తి. కవిసమయానురోధిత్వాత్ నదీషు
పదో ్మత్పలాని సరోమాతే హుసాః పర్వతమాత్రే సింహశరభాదయ
ఇత్యాదిద్రవ్యకల్పనం, యశో హంసాద్ ధావళ్యం ప్రతాపశృంగారా
దాచారుణ్య మిత్యాదిగుణకల్పనం చ చకోరేషు చంద్రికాపారణ
మిత్యాదికల్పనం, కావ్యేషు వ్యంజనారూపశబ్ద వ్యాపారకల్పనం చేతి
కవిసమయః. ఏవం చ వ్యంజనా వ్యాపారేణ కాంతోపదేశ ఇవ రసిక
జనం మనోరంజ నేనైవ కర్తవ్యే ప్రవర్తయతి. నివర్తయతి చా క ర్త
వ్యాలే. యల్లో త్తరకల్పనావిదగ్ధస్య కనే స్సరసార్థ ప్రతిపాదక పద
సందర్భాత్మక మేవ వాక్యం, తదేవ పదం తతైన కావ్యలక్షణసంభ
వాత్.
నా
స్వరూపం నిరూప్య సంప్రతి ప్రకృతం కావ్య
స్వరూపనిరూపణం ప్రతిజానీ తే. అధేతి, కావ్యసామాన్యలక్షణ మాహ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyywaerpnuel3lb04rz8choey62u8zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220555</id>
    <revision>
      <id>574411</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 39 కావ్య మితి. కావ్య మితి లక్ష్యనిర్దేశః శిష్టం లక్షణం. గుణాదీనాం లక్షణాని తత్తన్నిరూపణావసరే పక్ష్యంతే. గుణాలంకారాది విశిష్టం దోషవర్జితం పదార్ధయుగళ మేవ కా...'</comment>
      <origin>574411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4031" sha1="nrlfubt8qcwiuyjtlzlvd8dgwes9y7n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
39
కావ్య మితి. కావ్య మితి లక్ష్యనిర్దేశః శిష్టం లక్షణం. గుణాదీనాం
లక్షణాని తత్తన్నిరూపణావసరే పక్ష్యంతే. గుణాలంకారాది విశిష్టం
దోషవర్జితం పదార్ధయుగళ మేవ కావ్య మితిద్వంద్వని దేశః తస్య
ఉభయ ప్రాధాన్యతే అత ఏవ కేవలస్య పదస్య అర్థస్యవా న కావ్యత్వ
వహార ఇతి నిరాకరోతి. అత ఇతి. అతః పదార్థద్వంద్వస్యైన కావ్య
త్వనిర్దేశా దివ్యర్థః. తత్ర యుక్తి మాహ కుసు సౌరభన్యాయేతి, యధా
కుసుమసౌరభసముదాయ స్యైన ఆహ్లాదకత్వం, తద్వ త్పదార్ధసము
దాయస్యైవ కావ్యత్వ మతః పదార్ధయుగళమేవ కన్యత్వవ్యవహార
ప్రయోజక మితి ఫలితార్థః. తదవోపపాదయిషు ర్వేదపురాణాతి ప్రసం
గతాం నివారయతి . అతఏ వేతి. ప్రత్యక్షేణానుమిత్యావా స్తూపాయో
న బుధ్యతే వీసం విదంతి వేదేన తస్మా స్వేదస్య వేద తేతి లక్షణలక్షితో
వేదః. ప్రభుసంమిత త్వేన శబ్ద ప్రధానత్వాత్ వాజ్మా శ్రేణ ప్రభురిప
విధినిషేధబలేన పుంసాం ప్రవర్తకో నివర్తకశ్చ. ప్రభుర్విపక్షే దండ
యతి, వేదస్తు ప్రత్యవాయు జనయతీతి శబ్ద ప్రధానత్వం వేదస్య.
ప్రత్యవాయజనకత్వంచ తస్య స్వరవర్ణయో రవ్యథోచ్చారణేపి దురిత
శ్రవణా దన్యథానుష్ఠానే ననుష్ఠానే వా కెముతిక న్యాయసిద్ధం. పురా
ణాదిక మర్థవాదబహులత్వే నార్ధ ప్రధానత్వా ద్వేదవ దేవం కుర్యా
న్నైవంకుర్యా దితి విధినిషేధబలేన ప్రవర్తకం నివర్తకం చ. కింతు
న్యక్కారేణ పూర్వపురుష చరితస్తుతినిందాముఖీన రాగ ద్వేషా
వుత్పాద్య మిత్రవ త్ప్రవృత్తినివృత్తిజనక మతో
సార్ధకమతో = స్యార్ధ
ప్రధానత్వం. అత స్తదుభయేపి కవిసమయాననురోధితయా నాతి
వ్యాప్తిం వివక్షః కవిసమయ మాహ. నదీ ష్యితి. తాదృశసమయా నను
రోధేన నాతివ్యాప్తి రీత్యర్థః నను శ్రుతిస్మృతిభ్యా మేవ ప్రవృత్తి
నివృత్తి సిద్ధాకి మనే నేత్యాశంకాపరిహారాయ కావ్యస్య సరసోప దేశ
కతయా తదతిశాయిత్వ మిత్యాహ ఏవం చేతి కాంతావాచాను క్వైవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrlfubt8qcwiuyjtlzlvd8dgwes9y7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220556</id>
    <revision>
      <id>574412</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః హావాదిభి రనురంజయంతీ ప్రవృత్తి నివృత్తి జనయతి. తద్వ శ్రావ్యమపి వ్యంజనావ్యాసారే ణేతి సరసోపదేశకత్వం కావ్యస్యేతి భావః సుప్తి బంతం పద మితి పదల...'</comment>
      <origin>574412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="kv512bc6aepa232wwvtagfz41d75gq3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
హావాదిభి రనురంజయంతీ ప్రవృత్తి నివృత్తి జనయతి. తద్వ శ్రావ్యమపి
వ్యంజనావ్యాసారే ణేతి సరసోపదేశకత్వం కావ్యస్యేతి భావః సుప్తి
బంతం పద మితి పదలక్షణం కు సుప్తిజాన్యతకస్య పద ర్వే స్యస్మిన్నతి
వ్యాప్తిసుబంతర్వే సతి తిబంతత్వం పద మిత్యసంభవ ఇతి దోషగ్రస్త
త్వేన అనుపపన్న మిత్యభి వేశ్య వాక్యస్యైన పదత్వే కావ్యలక్షణం
సంభవతీ త్యాహః యదితి. ఏతేన జంతచయో వాశ్య మిత్యాది
దూరాపాస్తం. సు ప్తిజవ్యతర సమవాయస్య వాక్య త్వే తదన్యస్మిన్నతి.
వ్యాప్తేః. సుపాం సమవాయే సతితిజాం చ య స్తిజాం సమవాయే
సతి సుపాం చ యోవాక్య మిత్యసంభవస్య చాపత్తేః ఘటః పటో
గచ్ఛతి ధావతీతి సుస్తీఙ్సముదాయస్య నవాక్యత్వం. తత్ర కావ్య
లక్షణాసంభవా చ సర్వదైవ సరసార్థ ప్రతిపాదిక పదసంద ర్భాత్మక
మేవేతి రమణీయమ్..
పంచ
పదంవిభజతే
శ్లో. వాచకం లక్షకం చైన వ్యంజకం చేతి తత్తిథా
తిరియ వాచ్యం లక్ష్యం తథా వ్యంగ్య మిత్యజ్ఞోపి త్రిధామతః
తద్వృత్తయ శ్చాప్యభిదా లక్షణా వ్యంజనేతి
చద
27. సాఔత్సం కేతి తార్థస్య బోధకం శేషు వాచకం ఉ 18
యోగ లక్షణ శబ్దా బోధయే లక్షకో హ్యసౌండ
య సవ్యంజకోర్థం య శ్శబ్లో వ్యంజనే నైవబోధయేత్ .
వ్యాఖ్యానమ్:-
తేడా ఏవం పదం నిరూప్య తద్విభాగ మాహ. వాచక మితి.
తత్పదం వాచకలక్షకవ్యంజక భేదేన శబ్దజాతం త్రివిధ మిత్యర్థః
అర్థోఒపి త్రివిధ ఇత్యాహ వాచ్య మితి. వాచ్యలక్ష్య వ్యంగ్య భేదేన
అర్థోపి త్రివిధ ఇత్యర్థః. విభాగా దేవ త్రైవిధ్యసిద్ధి త్రివిధ మిత్యుక్త్వా
శాప్యస్య వ్యంగ్యజీవికత్వా ద్వ్యంజకస్యా వ్య తావశ్యకత్వ మితి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kv512bc6aepa232wwvtagfz41d75gq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220557</id>
    <revision>
      <id>574413</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6] కావ్య ప్రకరణమ్ 241 సూచ్యతే. వాచకలకు కవ్యంజక కల్గె రేవు బోధ్యాల క్రమేణార్థా అపి వాచ్యలక్ష్యవ్యంగ్యా ఇతి వివేకం. నేను తాత్పర్యార్థం ఇతి చతుర్థీ జాగ్రతిసతి కథ మత్ర త్రైవిధ్య...'</comment>
      <origin>574413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3906" sha1="cimyq5ccj9g2nc6lh1z1fqo5zaqu82b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;6]
కావ్య ప్రకరణమ్
241
సూచ్యతే. వాచకలకు కవ్యంజక కల్గె రేవు బోధ్యాల క్రమేణార్థా అపి
వాచ్యలక్ష్యవ్యంగ్యా ఇతి వివేకం. నేను తాత్పర్యార్థం ఇతి చతుర్థీ
జాగ్రతిసతి కథ మత్ర త్రైవిధ్య మర్థస్యేతి న శంక్యం తస్య వ్యంగ్యార్థ
ఏ వాంతర్భావాత్ వక్త్రృధీసన్నిధానిలో వాక్యానగమ్యో వాక్యా
రసాదిరూప స్తచ్ఛట్టే నోచ్యతే. తస్మిన్ వరా స్తత్పరా స్త దాసక్తా
&quot; సద్విషయా ఇతి యావత్. శేషం భావ సాత్పర్యం. సన్వభిహితా
నాం పదార్ధానా మర్థాభిధాయినాం నా పదానం విశిష్టార్థ ప్రత్యా
యనశక్తి సాత్పర్య మితి మతభేదేవ మీమాంసకా వర్ణయంతి. అత
'సన్నలే దేవదత్త గా మానయేత్యాదౌ దేవదత్తకర్తృకదండకరణక
కర్మకాయరూపో విశిష్టార్థ ఏవ వ్యంగ్యత్వవిధుర సాత్పర్యా
దవగత త్వా తాత్పర్యార్థం ఇత్యుచ్యతే. కథ మస్య వ్యంగ్యంత
ర్భావ ఇతి చేత్సత్యం. నహి తావన్మాతే కవిసంరంభ విశ్రాంతి:
తే
కావ్యశబ్దార్థాన్వయ వ్యతిరేకాభ్యాం ప్రవృత్తి నివృత్తి విషయభూతస్య
ప్రధానస్య ప్రయోజనాంతర స్యాసంభవాత్. కింతు తదరవ్యకా రేణ
ప్రతీయమానే సామాజకానందస్వాదఫలే రసాదా వర్థాంతరే అత
స తాత్పర్యాః తత్ప్రత్యాయకపదార్థశక్తి రేవ తాత్పర్యం
కవిసమయే. తచ్చ నాభిధా. స్వార్థ సంకేతాభిభావాత్ నాపిలక్షణా.
ముఖ్యార్థ బాధ్యాద్యభావాత్. అతో వక్ష్యమాణలక్షణస్య జవ్యం
సస్యై వేదం నామాంతరకరణ మితి తదర్ధస్య వ్యంగ్యార్థత్వ మేవేరి
సుష్టకం. తర్యాత సంసర్గ
రూపో వాక్యార్థః కథం ప్రతీయత ఇతిచే
రిమిన వాక్యమహిమ్నా నపున సాత్పర్యేణ మీమాంస
కానా మివేతి బ్రూమః. అత ఏవ తే వర్ణయంతి ఆ కాంది మత్తే
సతి పదానాం పదార్థానాం వారి సమన్వయశక్తి ర్వాక్యం. తద్బలా
యాతో వాక్యార్థః. తాత్పర్యార్థస్తు పరిణతివిరసం పనసఫలం పరిణతి
సురస మాత్రఫల మిత్యాదినిందా వశంసాదివా క్యేశు
దివాక్యేశు హానోపాదా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cimyq5ccj9g2nc6lh1z1fqo5zaqu82b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220558</id>
    <revision>
      <id>574414</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః నాదిరూపో నాన్యః, తాత్పర్య మపి భావాభిప్రాయాద్యపరపర్యాయం, ఉద్దేశో నామ వక్తృధర్మో న మీమాంస మివ వాక్యధర్మ ఇతి. త దేత దుదయానాచార్యైః కుసుమాంజలా...'</comment>
      <origin>574414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="ramaqvkz3z7env3xggllut2ywsz1qcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;42
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
నాదిరూపో నాన్యః, తాత్పర్య మపి భావాభిప్రాయాద్యపరపర్యాయం,
ఉద్దేశో నామ వక్తృధర్మో న మీమాంస మివ వాక్యధర్మ
ఇతి. త దేత దుదయానాచార్యైః కుసుమాంజలా వుద్దేశ ఏవ తాత్పర్య
మిత్యేతచ్ఛోక వ్యాఖ్యానవసరే ప్రతిపాదితం. యద్వా వైయాసిక
దేవ తాధికరణే ర్థాంతరాభావే సంసర్గవ తాత్పర్యార్థసత్సద్భావే
తతైవ ప్రశాంతివిశ్రాంతే స్సవవ తాత్పర్యార్ధ న సంసర్గ ఇతి ప్రతి.
పాదితం తత్వ దతాపి ద్రష్టవ్యం. కావ్యే సంసర్గమాత్రవిశ్రాంతి ర
సంభవతీత్యుక్తం. త &quot;అవ్యంగ్య మపరం స్మృతి&quot; మితి కావ్య
ప్రకాశవచనస్య గతి రితిచే న్నైష దోషః. అవ్యంగ్యమిత్యత
అనుదరా కన్యేతివ న్న షరత్వేన అస్ఫుటవ్యంగ్యత్వస్య వివక్షిత
తాత్తదు. మలంకారసుధానిధౌ, “అనుల్బణత్వాద్వ్యంగ్యా
మవ్యంగ్యం చిత్ర మీరితం వ్యంగ్యస్యాత్యంత విచ్ఛేదః కావ్యే
కుతాపి నేష్యత” ఇతి. ఏవం చ సతి ప్రాచీనాలంకారశాస్త్రకారాణాం
సంసరూప వాక్యార్థస్య తాత్పర్యార్థ త్వేన ప్రతిపాదనం మతాంత
రాభియే ద్రవ్యం. అతఏనోక్తం కావ్యప్రకాశే “తాత్ప
ర్యార్థోపి కేషుచి&quot; దితి. ఉక్తం చాలంకారసుధానిధౌ, తస్మాద్యం
జనాపర్యాయ మేవ తాత్పర్య మితి సుష్టూక్తం. తద్వృత్తయ స్తు
అభిధా లక్షణా వ్యంజనేతి శబ్దవృత్త యోవీ త్రివిధాః. తదుక్తం
“వాచక స్యాభిధా వృత్తి లక్షణాలక్ష కస్య తు, వ్యంజనావ్యంజక స్యేతి
వృత్తయః కథితా థేతి&quot; నను గౌణీ వృత్తి రితి లక్షణాతోభిన్నేతి
ప్రభాకరా వ దాహుః కథం తిస్ర ఇతి చే న్న. సంబంధాను
పపత్తి మూలతయా తస్యా లక్షణాయా మంతర్భాహిత్ వృత్తయ
త్రివిధా ఏవేత్యుక్త్వా వాచకా దీని లక్షయతి. సాక్షా దిత్యాదినా.
వ్యవధానే సంకేతితో యోర్థ సస్య బోధకం బోధజనకం
సాక్షాత్త్వం చ పదార్థాంతర ప్రతీత్యద్వారకత్వం తేన లక్షకే నాతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ramaqvkz3z7env3xggllut2ywsz1qcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220559</id>
    <revision>
      <id>574415</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 43 వ్యాప్తి ముఖ్యార్థానుపపత్త్యాదిసం కేతసా పేక్షత్వాభావాత్. లక్ష ణాయాస్తు ముఖ్యార్థానుపపత్త్యాది త్రయసాపేక్షత్వాత్ కావ్యప్రకాశ కారోక్త్యా తస్య వ్యవధాన...'</comment>
      <origin>574415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3497" sha1="qxhefm9kygwfrgbhlxpa76lmbxe4zwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
43
వ్యాప్తి ముఖ్యార్థానుపపత్త్యాదిసం కేతసా పేక్షత్వాభావాత్. లక్ష
ణాయాస్తు ముఖ్యార్థానుపపత్త్యాది త్రయసాపేక్షత్వాత్ కావ్యప్రకాశ
కారోక్త్యా తస్య వ్యవధానేన లక్ష్యార్థ బోధకత్వాన్న సాక్షాత్త్వం.
యస్య శబ్దస్య యత్ర అవ్యవధానేశ సంకేతో గృహ్యతే సత్స్య
నాచక ఇతి మమ్మటపాదాః య స్సాత్సం కేతితో ఒర్థస్తం
యః ప్రతిపాదయతి స వాచక సస్యేత్యర్థం ఇతి వరదరాజార్యా...
తస్మా దవ్యవధానేన సంకేతి తార్ధబోధకం వాచక మితి నిష్కర్షః
ఏతేన సాక్షిగా దిగ్ధ ప్రతిపాదకశబ్దత్వ మిత్యేకం లక్షణం. సంకేతి తార్థ
ప్రతిపాదకశబ్దత్వం చాపరం లక్షణం వాచక స్యేతి లక్షణద్వయే
తాత్పర్య మితి లక్షణద్వయపక్ష మే వాద్రియంతే తద్విద ఇతి రహస్యం..
లక్షకం లక్షయతి. య ఇతి దశ్శలో లక్షణయార్థం బోధయే
త్సలక్షక ఇత్యర్థః. లక్షణయేతి వాచకవ్యంజకయో ర్నాతివ్యాప్తిః
తయో రభిధాన్యంజనామూలకత్వాత్ వ్యంజకంలక్షయలి. స ఇతి
యశ్శల్లో వ్యంజనే నైవ వ్యంజనా వ్యాపారేణైనేతి వృత్యంతర వ్య
వచ్ఛే దావధారణార్థం.
అభిధా
శ్లో. సంకేతితార్థవిషయ స్తద్వ్యాపార్కో భిధా మతా.
వ్యాఖ్యానమ్ :--
సైవ శక్తి రితి వ్యవహీయతే, విషయికా మివ శబ్దానా
మపి పదార్థ తీక్యుత్పాదన పటియాన్ రూపాంతరాపత్తి చలన క్రియా
విలక్షణశబ్దవ్యాపారం. స చాంతరాన విచార్యమాణ శృబ్దార్థసందర్భా
త్మకో బుద్ధివి శేషః స చాత్మని సోపి శబ్దదర్శన సముద్బుద్ధత్వా చ్ఛ
వ్యాపార ఇల్ ్యపచారికోరియం వ్యవహార ఇతి ప్రాంచాః.
అథోద్దేశ క్రమానుసారే ణాభిధాం లక్షయతి. సంకేతి తేలి.
సంకేతశ్శబ్దార్థయో స్సంబంధావధారణం సకృతో యస్య స సం కేతితః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxhefm9kygwfrgbhlxpa76lmbxe4zwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220560</id>
    <revision>
      <id>574416</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః అర్థో జాతిగుణ క్రియా ద్రవ్యాత్మకు. కేవలజాతి . త్యాలింగితవ్య క్తే రన్యాపో హే వా మత భేదాత్ సర్వపధీనాః ఖలు కవయో భవంతి. విశేషణద్వయేన వ్యంజన చేష్...'</comment>
      <origin>574416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="4ixgzai3l3cm04m2a8lywxh6zjetvqt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
అర్థో జాతిగుణ క్రియా ద్రవ్యాత్మకు. కేవలజాతి . త్యాలింగితవ్య క్తే
రన్యాపో హే వా మత భేదాత్ సర్వపధీనాః ఖలు కవయో భవంతి.
విశేషణద్వయేన వ్యంజన చేష్టయోః క్రమేణ వ్యుదాసః. లక్షణా
యాస్తు ద్వయో రస్యత రే గోతివివేకః. లక్ష్యేపి సంకేతో ఒస్తీ తన్వి
తాభివాదినః తస్మణే శబ్ద వ్యాపారపదే నై వేతి విశేషః స విషయో
యస్య సః తస్య శబ్దన్య వ్యాపారో ఒభిధా. సాత్సం కేతి జార్థవిష
యశ్శబ్ద వ్యాపారోభి ధేత్యర్థం. అభిధామా అభిధానంతరవ్యవహార
మాహ సైచేతి. అభిధాయా శ్శక్తి రిత్యభిధాన మస్తీత్యర్థః. నను
శబ్దేషు వ్యాపారః కథ మస్తీ త్యాశం క్యాహవిషయణా మి వేడి. విష
యిణా మింద్రియాణా మిన “హృషీకం, విషయీంద్రియ&quot; మిత్య
మరః. పదార్థప్రతీతిజనానుకూల రూపాంతరాపత్తిః పరిణాము చలన
క్రియాపరిస్పందః తాభ్యాం విలక్షణం చక్రం కాదీని చలనక్రియయా
ఘటాదిపదార్థేషు ప్రవిశ్య తత్ప్రతీం జనయంతీతి కేచిత్. విషయిణాం
విషయసన్నికరాత్త దాకా రాకారితయా తత్ప్రతీతి ర్భవతీత్యపరే శబ్ద
వ్యాపారస్తు తద్విలక్షణః. అస్తు నామతద్వైలక్షణ్యం కింరూప స్సోయ
మిత్య తాహ సం చేతి, చకార స్వర్థః అంతర్జానేన నిశ్చలచిత్తేన
విచార్యమాణశబ్దార్థసందర్భాత్మలో బుద్ధివి శేషః సన్వాత్మనిష్ఠస్య
బుద్ధివి శేషస్య కథం శబ్దవ్యాపారత్వనిశ్చయ ఇత్య త్రాహ స చేతి,
సా ద్విథా
సాతాన
వ్యాఖ్యాసమ్ :
'వ ద్వివినా రూఢిపూర్వికా యోగపూర్వికా,
ఏవ మభిధాం నిరూప్య తాం విభజతే సా తావ దితి.
సాళినా రూఢి రశ్వకర్ణాదిన దనయనార్ధాభావేన సముదాయ ప్రసిద్ధిః.
లేదు … మాచార్యేః. &quot;ఆసత్స్వవయ వార్థేషుయోన్య కార్థ ప్రయు
జ్యతే. తసస్యగతి క్వేన సముదాయః ప్రసిద్ధ &quot; తీతి. యోగః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ixgzai3l3cm04m2a8lywxh6zjetvqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220561</id>
    <revision>
      <id>574417</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 45 ప్రోక్షణ్యాదౌ ప్రకృ క్షణకరణత్వాదిన దవయవప్రసిద్ధిః. ఏవం చ రూఢి పూర్వికా యోగపూర్వికా చేతి ద్వివిధేయమ్. రూఢి పూర్వి శ్లో. కలయతీ జగతః ప్రమదమ్ మహిత వర రావు సంజ...'</comment>
      <origin>574417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="ferhvcj0izw0zpe8gfrm3lrz6nc1zx2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
45
ప్రోక్షణ్యాదౌ ప్రకృ క్షణకరణత్వాదిన దవయవప్రసిద్ధిః. ఏవం చ
రూఢి పూర్వికా యోగపూర్వికా చేతి ద్వివిధేయమ్.
రూఢి పూర్వి
శ్లో. కలయతీ జగతః ప్రమదమ్
మహిత వర రావు సంజ్ఞతం చ కులం
స్మిత భూవర
మకుటమణి స్సూర్యరాయమను జేంద్రః.
వ్యాఖ్యానమ్ .
-
చ
314
మ రూఢిపూర్వికా ముదాహరతి, కలయతీతి. మహితం ప్రసిద్ధం
కులంవంశః జగతః ప్రమదంసంతో షం కలయతి, తస్మి స్వం భూ
రాణాం రాజ్ఞాం మకుటముణి శ్శిరోరత్నం &quot;మకుటం శిరసి స్మృతి&quot; మితి
నిఘంటుసారే. అజని జాతః. అత్రే కుత్ర రూఢి రిత్యత ఆహ. అత
ప్రకృష్టమద మితి మహా స్యసంజాత మితి చ యోగే సత్యపి రూఢి
ర్యోగ మసహరతీతి స్మరణా దనయవార్థాభావా ద్రూఢ త్వేన కోపి
విరోధ ఇతి రూఢిపూర్వికార
ఉయోగపూర్వీకా
సూర్యరాయమహీపాలే
దోష్ణా వహతి భూభరం
- భోగినా మగ్రగణ్యత్వమ్
భజతే భుజగాధిపః.
వ్యాఖ్యానమ్:
య థా.
1
అత్ర సుజనా మగ్రగణ్య ఇతి యాగి కార్థాభ్యుపగ మపురసా రే
8. శైవ భుజగాధిపే భోగినా మగ్రగణ్య ఇతి శబ్దప్రవృత్తి రితి యోగ
పూర్వికేయ మభిధా, ద్వితీయ ముదాహరతి సూర్యరాయమహీపాల
ఇతి. దోష్ణ భుజేన భూభరం భూభారం వహతి సతి యౌగికత్వం విశద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ferhvcj0izw0zpe8gfrm3lrz6nc1zx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220562</id>
    <revision>
      <id>574418</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ: యతి. అత్రేతి. భోగినాం సుఖీనాం సర్పాణంచభోగినా మిత్యస్యసుఖే త్వావయవార్థసద్భావా చ్ఛ తిన్యాయేన యౌగికత్వ మితి బోధ్యం. అధ లక్షణా నిరూప్యతే శక్యా...'</comment>
      <origin>574418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="r18rr61igy9rhjth6f5a4c812gbahg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;46
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ:
యతి. అత్రేతి. భోగినాం సుఖీనాం సర్పాణంచభోగినా మిత్యస్యసుఖే
త్వావయవార్థసద్భావా చ్ఛ తిన్యాయేన యౌగికత్వ మితి బోధ్యం.
అధ లక్షణా నిరూప్యతే
శక్యార్థాను పపత్త్యా తత్సంబంధి న్యారోపితశ్శబ్ద వ్యాపారో
* లక్షణా. ముఖ్యార్థానపపత్తి స్సంబంధః. ప్రసిద్ధప్రయోజనయో రన్య
తర చ్చ లక్షణా ప్రయోజకాని, న చాభిధయాభిధేయ మభిధాయ వీర
చితవ్యాపారేన పునర్వ్యాపారాంతం ప్రసక్తి రితి వాచ్యం ఆరోపిత
శ్శబ్దవ్యాపార ఇత్యభ్యుపగమాత్. తర్హిరి కథ మజహత్స్వార్థాయాం
స్వార్థాం శే వృత్తిద్వయాప త్తివిరోధపరిహార ఇతిచే త్కే వలస్య లక్ష
కత్వం సముదాయస్య లక్ష్యత్వ మితి భేదో చేయః love tow
ఏవ మభిధా ముదాహృత్య లక్షణాలక్షణ మాహ శక్యార్థేతి..
శక్యార్థి వాచ్యార్థః ముఖ్యార్థఇతి యావత్ తత్స్వకా ర్కే నుపపత్తిః
ప్రమాణపరాహ తత్వం తయా వాచ్యార్థం బాధే సతీత్యర్థః. తత్సంబంధిని
వాచార్థసంబంధవిశి ష్టే.తీరాదా. ఆరోపిత శ్శబ్దవ్యాపారో లక్షకశబ్ద
ప్రవృత్తి రక్షణేత్యర్థః. అయ మత్ర నిష్కర్షణ, గంగాయాం ఘోష
ఇత్యాదౌ గంగాపదస్య ప్రవాహరూపముఖ్యార్థస్వీకారే ఘోషాధికర
ణత్వాయోగాను పపత్తా ప్రవాహసంబంధిని తీరే సమర్పితరంగా పద
ప్రవృత్తి రక్షణేలి, ఏవం వాచ్యార్థబాధ స్సంబంధ శ్చ సాధారణ్యేన
రూఢిః ప్రయోజనం వా వికల్పేన లక్షణాబీజ మిత్యాహ శక్యార్థానుప
పత్తి రితి. ఏతేన రూఢి లక్షణా ప్రయోజన లక్షణా చేతి లక్షణాద్వయం
సంభవతి. ననుశబ్దస్య లక్షక త్వే స్వార్థ ప్రకాశనమాత్రవిరత వ్యాపారస్య
తస్య న పునర్వ్యాపారాంతరయోగ ఇత్యాశంవ్యతదుపపత్తిం విశదీక
రోతి, న చే త్యాదినా, అర్థ వ్యాపారస్య శబ్దే ధ్యారోపణాన్న పునర్వ్య
పాఠాంతరాయోగో నాప్యాలంకారిక సమయ నిరోధ ఇతి చేతిభాను.
త్పత్తి అర్థస్య లక్షక త్వే సకృదుచ్ఛరితశ్శబ్ద న వృత్తిద్వయ మగతీతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r18rr61igy9rhjth6f5a4c812gbahg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220563</id>
    <revision>
      <id>574419</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 847 ని సీధా దజహల్లక్షణాయాం స్వార్థాం శే వృత్తిద్వయవిరోధ స్సంభవతీ త్యాశంక్యసమాధ స్తే త్వరీత్యాదీనా కుంతా ప్రవిశంతి త్యాదౌ స్వస్య కుంతపదస్య యోర్థ సద్రూపాం శ...'</comment>
      <origin>574419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="ai8pvtjibu7pczcsjhwwmvi9fuw5xqh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
847
ని సీధా దజహల్లక్షణాయాం స్వార్థాం శే వృత్తిద్వయవిరోధ స్సంభవతీ
త్యాశంక్యసమాధ స్తే త్వరీత్యాదీనా కుంతా ప్రవిశంతి త్యాదౌ స్వస్య
కుంతపదస్య యోర్థ సద్రూపాం శే కుంత విశిష్ట పురుషరూ సార్థాంశస్య
విద్యమానత్వా త్స్వార్థాంశ ఇత్యుక్తం వృత్త్యోర్లక్షణయోః. ఏవం
చ అర్థస్య లక్షక త్వే కుంతరూపార్థవ్య లక్ష కస్య కుంత విశిష్ట పురుషరూప
లక్ష్యార్థకోటి ప్రవిష్టత్వా దేశ స్యైవ కుంత రూపార్థస్య లభ్యత్వం లక్ష
కత్వం చేతి వృత్తిద్వయాప త్తివిరోధే పతి కేవలస్వార్థస్య కుంతరూపా
-ర్థస్య లక్షకత్వం తద్విశిష్టస్య సముదాయస్య లక్ష్యత్యం చేతి లక్ష్య
లక్షక భేదా న్న విరోధః ప్రసరతి, ప్రతిపాదక తా సంబంధేన లక్ష కే.
విషయతా సంబంధేన లక్ష్యేచ లక్షణాసంగతి రితి రహస్యం, అత
కేచిద్వృత్తిద్వయాపత్తి రిత్యత్ర అభిధా లక్షణా చేతి వృత్తిద్వయ
మామనంతి. అర్థస్య లక్షక త్వేన శబ్దమాత్రవ్యాపారభూతాయ అభి
ఛాయా సృతాప్రసక్తే క్లక్షణాద్వయ మేవే త్యస్మత్స ఏవ సాధీ
యా
తాం విభజతే.
సా ద్వివిధా సంబంధ నిబంధనా సాదృశ్య నిబంధనా చేతి.
తత్రాద్యా ద్వివిధా జహత్స్వారాన్ అజహత్స్వార్థా చేతి, ద్వితీయాపి
ద్వివిధా సారోపా సాధ్యవసానాచేతి. ఏవం లక్షణాలక్షణ ముక్త్యా
తద్విభాగ మాహ. సేతి, సాలక్షణా అత్ర సంబంధశబ్దేన ఆరోపాది
వ్యతిరిక్తా గోబలీవర్ధన్యాయేన ఉపలక్ష్యంతే. సాదృశ్యపదేన ఆరోపా
ధ్యవసాయ హేతవోఒన్యేపి సంబంధ ఉపలక్ష్యంతే. ఏవ ముభయం,
నిమితీ కృత్య ద్వేధా ప్రవర్తత ఇత్యర్థం. ఏవం నిమిత్త భేదేన ద్విధా
విభజ్య ద్యయోరపి ప్రత్యేకం ద్వైవిధ్య మాహ. తత్రేతి, తత్ర
ద్వయోర్మధ్యే ఆద్యా సంబంధ నిబంధనా జహల్లక్షణా. అజహల్లక్షణా
ద్వివిధా. ద్వితీయా మపి విభజతే ద్వితీయేతి. సారోపాసాధ్యవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai8pvtjibu7pczcsjhwwmvi9fuw5xqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220564</id>
    <revision>
      <id>574420</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణి సానా చేతి లక్ష చతుర్విధీత్యర్థః ఏతేన లక్షణాయాః పృథగ్భూతా గౌణీవృత్తి రితి భాట్ట పాభాకరమతం పరాహత మిత్యనగంతవ్యం, కావ్య ప్రకాశకారు సారోపసాధ్య...'</comment>
      <origin>574420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="2pywrd1ke7e8f770b33zfezbbni7l59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;148
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణి
సానా చేతి లక్ష చతుర్విధీత్యర్థః ఏతేన లక్షణాయాః పృథగ్భూతా
గౌణీవృత్తి రితి భాట్ట పాభాకరమతం పరాహత మిత్యనగంతవ్యం, కావ్య
ప్రకాశకారు సారోపసాధ్యవసాయ సాదృశ్యనిమిత్త ల్వే గౌణ
త్వరలో గౌయమిత్యాదౌ కార్య కారణభా వాదిసంబంధాం
తరనిమిత్త శ్వేతు శుద్ధత్వం. ఆయు
ఆయు ర్ఘృత మాయు రేవేద మిత్యాదౌ..
ఏవం చాతుర్విధ్యే జహదజహల్లవి నాభ్యాం సహపోఢా లక్షణేతి.
తథాపి ముఖ్యార్థసహానోపాధానారో పాధ్యవసాయలకణోపాధినశొ
చ్చాతుర్విధ్య మేద లక్షణాయాః. ఆయు కృత రూయు రేవేద
మిత్యాదా వపి గౌణత్వ స్యైవ సుకల్పత్వా చ్చ తము మలం కార
చూడామణి. యత్ర వస్త్వం రె వస్త్వంతర ముపచర్య లేస గౌణో ఒర్థః
యత్ర తథా సలస్యంతి వివేకం.
జ హ
జహ
!
శ్లో. స్వార్థం హిత్వా పరోక్తి శ్చే జ్జహత్స్వార్థా తథా భవేత్.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అయ మత్ర నిష్కర్షః శక్యా ర్థాను పపత్తి రిత్యనేన శర్యార్థ
స్వీకారే వాశ్య ప్రామాణ్యానుపపత్తిర్వివష్యతే. గంగాయాం ఘోషః
ప్రతివసతీ త్యాదౌ గంగాపదస్య ముఖ్యార్థస్వీకారే ఘోపాధికరణత్వా
సంభవా త్తత్సిద్ధయే స్వార్థం హిత్వా స్వాత్మానం కటాద్యర్థే ప్రవర్త
యతి, తతో జహత్స్వార్థా భవతి,
జహల్లక్షణాం లక్షయతి స్వార్థమితి. స్వార్థం ప్రవాహాదిరూపం
హిత్వా పరస్య తీరాదే రుక్తి: వ్యాకరోతి వాచ్యార్ధితి. అత్ర &quot;వ్యా
వృత్తి నివృత్తి ర్వా లక్షణస్య ప్రయోజన&quot; మితి స్మరణా లక్ష
నస్య వ్యాపకత్వసిద్ధయే క్వచి దవ్యాపకత్వని రాసాయశ క్యార్ధాను పపత్తి
రిత్యస్య వాక్య సామాణ్యానుపపత్తి ద్విపక్షితా. తతో విషం భుంక్ష్వేతి
శత్రుగృహభోజనాయ ప్రవృత్తిం పిత్రా ప్రయుక్తే సర్వేషాం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2pywrd1ke7e8f770b33zfezbbni7l59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220565</id>
    <revision>
      <id>574421</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 49 పదానాం లక్షక త్వేన వాచ్యార్థస్య భాధాభావా ద్వాదశబ్దస్య తన్మతే సంబంధానుపపత్యర్థక త్వేన సర్వపదానా మలక్షకత్వా చ్ఛ వాక్య ప్రామాణ్యానుపపత్తి రేవ నిర్వివాదం...'</comment>
      <origin>574421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3347" sha1="k0nazini38qij93n6xrwgtsa7b7mqv1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
49
పదానాం లక్షక త్వేన వాచ్యార్థస్య భాధాభావా ద్వాదశబ్దస్య తన్మతే
సంబంధానుపపత్యర్థక త్వేన సర్వపదానా మలక్షకత్వా చ్ఛ వాక్య
ప్రామాణ్యానుపపత్తి రేవ నిర్వివాదం లక్షణాబీజ మితి మంతవ్యం
అన్వర్థయతి. తత ఇతి స్వార్థహానేన స్వాత్మన బాద్య రేషు సమ
1. ర్పణాదిత్యర్థః.
రాజమౌళీ తటీరత్నసూర్యగాయమహీపతేః
ధారయా మండలా గ్రస్య విజితా స్సకలా దిశః,
వ్యాఖ్యానమ్ :
ఆత్ర అమూర్త్యానాం దిశాం విజయాసంభవా దిక్పదేన తత
త్యరాజానో జయకర్మత్వేన ప్రతీయ్యంతే.
న
జహల్లకణా ముదాహరతి రాజేకి. రాష్ట్రం మాళితటీరత్నస్య
శిరోభూషణ స్యే త్యర్థః సూర్యరాయ మహీపతేః మండలా గ్రస్య ఖడ్గస్య
ధారయా నిశిత పొం తేస &quot;ఖడ్గానిశిత ప్రాంతే ధారాశల్లో నిగద్యత”
ఇతి వ్యాడిః. లయ్యే లక్షణం యోజయతి. అత్రేతి. దిశా మమూర్తా
నా మవకాశానాం జయకర్మణా న సంభవతీతి దిక్పదం వాచ్యార్థ
స్వీకారేణ వాక్యప్రామాణ్యభంగా శ్స్వార్థం హిత్వా సార్వభౌమ
త్యాదిద్యోతనాయ తత్రత్య జనేషు స్వాత్మాన మర్పయతీ తీయం
జహల్లక్షణా. నను నిష్ప్రయోజనే తాత్పర్యాభా న్న కిమపి ప్రయో
జున మస్యా ఇతిచే న్న కావ్యస్య విషయభూతాలంకారపేటికా నిరూప్య
మాణా ప్రస్తుత ప్రశంసాదీనాం మూల మితి న నిష్ప్రయోజనత్వశం కావ
కాశః, అప్రస్తుతస్య అప్రస్తుతత్వా దేవకథన మనుపపన్నం సత్స్వార్థ
త్యాగేన ప్రస్తుత మాక్షీపతీతి యుక్త మస్యాజహల్లక్షణామూలత్వం,
శ్లో,
అ జ హ
శబ్ద స్స్వార్థ క్రియాసిద్ధ్యె స్వార్ధత్యాగేన లక్షయేత్ ..
అర్థాంతరం స్వార్ధయుత మజహత్స్వార్థికా భవేత్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0nazini38qij93n6xrwgtsa7b7mqv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220566</id>
    <revision>
      <id>574422</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 వ్యాఖ్యానమ్ — సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః శబ్ద స్వార్థగత క్రియా సిద్ధయే స్వార్థపరిత్యాగేవ తద్విశిష్టు మద్దాంతరం లక్షయతి తత్ర అజహల్లక్షణా.. a. అజహర్లక్షణాం లక్షయతి శబ్...'</comment>
      <origin>574422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="ctl79kqgdqygpvlo35v0qbl0hqx7f2g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
వ్యాఖ్యానమ్ —
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
శబ్ద స్వార్థగత క్రియా సిద్ధయే స్వార్థపరిత్యాగేవ తద్విశిష్టు
మద్దాంతరం లక్షయతి తత్ర అజహల్లక్షణా..
a. అజహర్లక్షణాం లక్షయతి శబ్ద ఇతి. వ్యాకరోతి, శబ్ద ఇతి..
ఓయథా కుంకాః ప్రవిశంతీ త్యత్ర కుంతానాం స్వతఃప్రవేశాసంభవా
త త్సిద్ధయే తద్విశిష్టాః పురుషాః సా అజహల్లక నేత్యర్థః. నను స్వార్థం
హిత్వైవ తద్విశిష్టార్థాంతరల క్ష ణేతి సిద్ధం. స్వార్థపరిత్యాగేతు స్వా
ర్ణాంశే అభిధా అంశాంత రేతు లక్షణాచే త్యేక స్యైవ శబ్దస్య ఏకదా.
వృత్తిద్వయాపత్తే గ్జహదజహల్లక్షణయో ర భేద ఇతి చే న్న. అత్రాపి
స్వార్థం హి త్వైవ స్వార్థ విశిష్టే ర్థాంతరే సృష్టిన్యాయేన లక్షణా స్వీకా
రాత్. అహోస్వి త వారి కథ మజహత్స్వార్థతే చేన్న. సహ్యభిధా
త్యాగ మాత్రేణ స్వార్థ త్యాగః. కింతు గంగాయాం ఘోష ఇత్యాది
స్థల వెలఱి ణ్యేన స్వాభిహితార్థ మేవ అర్థాంతర వైశిష్ట్యన వికృతిం
నీత్వా పున ర్లక్షణాయా సీస్వీకారాత్. తదుక్తం తాతపాదై రేకా
వళ్యాం. “స్వార్థత్యాగే సమా నేపి సహతే నాన్యలక్షణా, యత్రేయ
మజహత్స్వార్టైజవత్స్వార్ధేతి తం వినే త్యల మబాలసుల భైః ప్రసం
గై రితి.
శ్లో, నిశమ్య మాళయః కుంతా నాగతాం శ్చకితా భృశం
సూర్యరాయంద్రపాదాబ్జపీఠం శరణ మాగతాః
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్ర అచేతనానామాళీనాం కుంతానాం చ స్వార్థాన్వయా
సంభవా త్స్వార్థపరిత్యాగేన తద్విశిష్టార్థాంతర ప్రత్యాయకత్వం.
ఉదాహరతి. నిశమ్యేతి. మళయః మకుబాని “కిరీటే మౌళి
రక్లీబే కూడా సంయత కేశయో” రితి రఛసః. మాళీనాం నిశమనా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctl79kqgdqygpvlo35v0qbl0hqx7f2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220567</id>
    <revision>
      <id>574423</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శావ్య ప్రకరణమ్ 51 సంభవా తద్విశిష్ట రాజునో లక్ష్యంతే. కుంతానామపి స్వతః ఆగ మనాన్వయాసంభవాత ద్విశిష్టాః పురుషాశ్చ లక్ష్యంఠే వ్యాకరోతి. అత్రేతి. నను లక్షణలక్షణా ఉపాదానలక్షణాచ...'</comment>
      <origin>574423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="1igs826nxvycykbiwukuozkkyen4ncs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శావ్య ప్రకరణమ్
51
సంభవా తద్విశిష్ట రాజునో లక్ష్యంతే. కుంతానామపి స్వతః ఆగ
మనాన్వయాసంభవాత ద్విశిష్టాః పురుషాశ్చ లక్ష్యంఠే వ్యాకరోతి.
అత్రేతి. నను లక్షణలక్షణా ఉపాదానలక్షణాచేతి ద్వే లక్షణే స్తస్త
దనుదాహరణే కోవా' హేతురికి చే దుచ్యతే &quot;స్వసిద్ధయే పరాక్షేప
జ. పరార్థం స్వసమర్పణం ఉపాదానం లక్షణం చే&quot; తి. ఆద్యాస్వార్థ
ముపాదా యాన్యం లక్షయతీ త్యుపాదానలక్షణా. ద్వితీయా వాచ్య
మర్థ మన్వయాయోగ్యత్వేన ఉపలక్షణీకృత్య అన్వయ యోగ్య
మర్థం తత్సంబంధినం లక్షయతీతి లక్షణలక్షణేతి లక్షయిత్వా జహల్ల
క్షణయా లక్షణలక్షణేతి. అజహర్లక్షణాయా ఉపాదానలక్షణేతి చ
స్కావ్య ప్రకాశకారః, భాట ప్రభాక రాస్తు ఉపా
భాట్టప్రభాక
దానలక్షణాయా అజహల్లక్షణేతి లక్షణలక్షణాయా జహల్లక్షణేతి చ
ప్రాహు రిత్యలం విలంబేన. 0-02-
సంజ్ఞా
సారోప లక్షణా
సామానాధికరణ్యేన భేద స్యాపహ్ననం వినా
విషయారోప్యయో రుక్తా సారోపాలజీణా భవేత్.
వ్యాఖ్యానమ్ :
ఆరోగ్యమాణారోపవిషయా యదా నపహ్నుతభేదా సామా
నాధికరణ్యేన నిర్ది శ్యేతే తదా సారోపలక్షణా..
సారోసాం లక్షయతి సామానాధికరణ్యే నేతి. భిన్న ప్రవృత్తి
నిమిత్తం నా మేకస్మి న్నద్ధే వృత్తి స్సామానాధికరణ్యం,
తేన అపహ్ననం నిగరణం వినా. సాధ్యవసానాయాం విషయస్య
విషయి నిశీర్ణత్వాత్ సారోపాయాం తు ద్వియో రపి తయో రుపొత్త
త్వా చ్చేత్యనగంతవ్యం. ఏతేన సాదృశ్యప్రతీతి స్సారోపాయ మభేద
ప్రతీతి స్సాధ్యవసాయాయా మితి వివేకః. విషయారోప్యయో ద్విషయ
విషయిలో ఒకా సారోపా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1igs826nxvycykbiwukuozkkyen4ncs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220568</id>
    <revision>
      <id>574424</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః శ్లో. అజి ప్రౌఢిమనాటితాశ్వకమహాధారాఖురాఘట్టన - క్షుణ్ణ ణితలాతిలో హితరజో భానోర్వదా ఛ్ఛాదనమ్ త న్మన్యే వరసూర్యరాయనృపతే స్త్రీజస్సవిత్రాజిత...'</comment>
      <origin>574424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="kkt3ruxrvo0znz20z6bf2n3h6zn95m4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;52
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
శ్లో. అజి ప్రౌఢిమనాటితాశ్వకమహాధారాఖురాఘట్టన
- క్షుణ్ణ ణితలాతిలో హితరజో భానోర్వదా ఛ్ఛాదనమ్
త న్మన్యే వరసూర్యరాయనృపతే స్త్రీజస్సవిత్రాజితో
ధత్తే భాను రయం హియా యవప్ కాం ప్రాయో నవామగ్రియామ్.
వ్యాఖ్యానమ్ :
:-
ఉదాహరతి, ఆజీతి భానో రాచ్ఛాదనం ఆజిప్రౌఢిమభి ర్నాటి
తం. అశ్వానాం సమూహో అశ్వం ఆశ్వమే వాశ్వశం “బృంచే త్వ్వ
య మాశ్వప” దిత్యమరః తస్య మహాధారాసు ఆస్కంధిత ధోంతన రే
చితవలితపు శేషు పంచను గతిషు “ఖడ్గాదినిశిత ప్రాంతే తరగతి
చక” ఇతి థా రాశబ్దార్థ నిరూపణావసరే నానార్థరత్నమాలా. యాని
రే.
ఖురాఘట్టనాని తైః క్షుణ్ణం క్షోణితలం తస్య అతిలోహితరక్త వర్ణం
&quot;రక్తభూమా తు కర్తవ్య మాహవం విజయైషిభి&quot; రితి స్మరణా ద్విజ
యద్యోతనా యేదం వి శేషణం. యజం తత్ పరసూర్యరాయనృపతే
స్తేజ స్సవిత్రా ప్రతాపసూర్యేణ ప్రతాపానలేన వా &quot;తేజో బలే
ప్రతాపేఒగొన్ని సవితా భాస్కరేజనల&quot; ఇతి చ రత్నమాలాధనం
జయా, జితః అధరీకృత ఇవ్యర్థం. అయం భానుః ప్రియా లగ్జయా
పరాభవజనిత యేతిభావః. మహతాం పరాభవ ఏవ లజ్జా హేతు రిత్యు
కత్వా దితి. సవా మగ్రియా శ్రేష్ఠం యవనికాం ధత్తే ఇతే గమ్య
మానార్థత్వా దప్రయోగః. మన్యే శంకే. ఆత్ర రజసి యవనికారో
పణా త్పారోపా,
సాధ్యవసానా
శ్లో. వికీర్ణో విషయోజన్యేన యది సాధ్యవసానికా,
వ్యాఖ్యానమ్:--
సాధ్యవసాయాం లక్షయతి నిదీర్ణ ఇతి. విషయోన్యేన విష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kkt3ruxrvo0znz20z6bf2n3h6zn95m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220569</id>
    <revision>
      <id>574425</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 53 ణా నిగీర్ణ్యో యది సాధ్యవసానికాభవతి. విషయిసి గరిణేన విష యిణా అభేద ప్రతిపత్తి, రధ్యవసాయః. తేన సహితా సాధ్యవసానికా విషయోపాదా నేతు సా రోక ప్రసంగాత్. ఆత సాదృశఃషయ...'</comment>
      <origin>574425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="aio8sbc8kelm9tk4icaviici9lyg9g8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
53
ణా నిగీర్ణ్యో యది సాధ్యవసానికాభవతి. విషయిసి గరిణేన విష
యిణా అభేద ప్రతిపత్తి, రధ్యవసాయః. తేన సహితా సాధ్యవసానికా
విషయోపాదా నేతు సా రోక ప్రసంగాత్. ఆత సాదృశఃషయ్యేవ నిర్ణ
విషయతయా ప్రతీయతే,
అదడి
శ్లో. జాతోజయం రావుపం శేస్మిన్ పార్థః ప్రోద్దండవి క్రమః
గంగాధరమహాదేవే యస్య భక్తి ర్గరీయసీ.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
ఉదాహరతి జాన ఇతి, పార్థో ర్జునః గంగాధరమహాదేవే శ్రీవే
“నామైక దేశ గ్రహణా న్నామగ్రహణ&quot; మితి న్యాయేన స్వస్య జనకే
శ్రీ వేంకటమహీపతిగంగాధర రామరాయ సార్వభౌమే చ “మహాదేవ
స్పార్వభౌమే విధివిష్ణుపినాకి” ద్విత్యజయ్యః. అత్ర వేంకటమహీ
పతిసూర్య రాయమహా రాజార్జునయో రభేక ప్రతిపత్తే స్సాధ్యవసాన
లక్షణా. ఇతి చతుర్విధా లక్షణా నిరూపితా.
ఆత్ర కేచి దాహుః -
-
జైల్లో, లక్షణా ద్వివిధా ప్రోక్తా రూఢితో నా ప్రయోజనాత్ వయ
వ్యాఖ్యానమ్ :-
Balaiah ఏవం ప్రాచీనమతావలంబనేన చతుర్విధాం లక్షణం నిరూప్య
మతాంత రేణ విలక్షయిషు రాజా ద్విభాప్రవృత్తి రస్యా ఇత్యాహ
అత్రేతి `కేది ధర్మసూర్యాదయః. లక్షణేతి. రూఢిలక్షణ ప్రయోజన
లక్షణా చేతి ద్వివిధే వ్యర్థః.
కుశలః కరవాల స్తే సూర్య రాయమహీపతే!
ప్రవిహాయ స్వకం కోశం విద్విషాం కోళ మగ్రహీత్.
|&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aio8sbc8kelm9tk4icaviici9lyg9g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220570</id>
    <revision>
      <id>574426</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 వ్యాఖ్యానమ్: సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ అత్ర కుశల ఇత్యత్ర కుశ గ్రహణస్య ప్రకృతానుపయోగా త్ప్రసిద్ధ రేవ లక్షణా శ్రీయ్యతే. ఏవం లక్షణా మాదౌ ద్విధా విభజ్య తయో రాజ్యా ముదాహృత...'</comment>
      <origin>574426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="01zh41dkzts5unhko2pfaq8upeou0df" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
వ్యాఖ్యానమ్:
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ
అత్ర కుశల ఇత్యత్ర కుశ గ్రహణస్య ప్రకృతానుపయోగా
త్ప్రసిద్ధ రేవ లక్షణా శ్రీయ్యతే.
ఏవం లక్షణా మాదౌ ద్విధా విభజ్య తయో రాజ్యా
ముదాహృతి. కుశలతి. హే సూర్యరాయ మహీపతే! తే తవ
కరవాలః ఖడ్గః కుశలో నిపుణః. నైపుణ్యే హేకు కూహ, స్వకం
నిజం కోశం ప్రవిహాయ హిత్వా విద్విషాం శత్రూణాం కోశం
మగ్రహీత్. ఇతి విరోధః, స్వకం కోశం ఖడ్గవిధాయకం విహాయ
శత్రూణాం కోశం కృతాకృతోభయరూపం సువర్ణ రజతసము
దాయ మితి పరిహారః. &quot;ళోళో స్త్రీ కుట్మలే ఖడ్గవిధానే ఘ ర్ధాఘ
దివ్యయో” రిత్యుభయత్రా వ్యమరః. అత్ర లక్షణాబీజ భూతం
వాచ్యార్థబాధం దర్శయతి. అత్రేతి, కుశగ్రహణస్యైన ప్రకృతాను
పయోగిత్వేన వాచ్యార్థబాధః. వాచ్యార్థలక్ష్యార్థయోః కౌశల్యయో
రేకవాచకోపాత్త త్వోపాది కాథేన స్సంబంధః. నేను కుశలపదస్య
రూఢిశక్త్యా నిపుణబోధకత్వాత్కథం కౌశల్యేల వ ణేలిచే దుచ్యతే.
యద్యవి కుశలశట్టే కుశాన్ లాలీ త్యవయవశక్త్యా విలక్షణ కుశశాలిత్వ
.
రూపార్థ: రూఢిశక్త్యా కుశలత్వరూ పార్థ శ్చేతి జలజశబ్దవ ద్యోగ రూఢీ
తథాపి క్వచిద్యోగరూఢస్య పదస్య అవయ వార్థానన్వయాత్ స్థలకమలే
జలజపద స్యేవ రూఢ్యర్థే విశ్రాంతి రితి బోధ్యమ్.
ప్రయోజన లక్షణా
ప్రయోజనలక్షణా తావ త్ప్రథమం శుద్ధా సారోపా సాధ్యవ
సానా చేతి త్రివిధా. తతాద్యా జహల్లక్షణా అజహల్లక్షణా జహద
జహల్లక్షణా చేశీ త్రివిధా. ఇతరేకు ప్రత్యేకం శుద్ధా గౌణి చేతి
ద్వివిధే. ఇతిఫలతో లక్షణా సప్త థా భవతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01zh41dkzts5unhko2pfaq8upeou0df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220571</id>
    <revision>
      <id>574427</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్ :- కావ్య ప్రకరణమ్ 55 శ్రీ ప్రయోజనలక్షణం విభజతే ప్రయోజనలక్షణేతి, ఫలతః పర్యవ సానాత్ ప్రయోజనాద్వా తత్ర జహల్లక్షణా రూపిపాతాం. తత్ర సప్తసు. &quot; విపరీత లక్షణా తత్రాద్యైన...'</comment>
      <origin>574427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="o9cbso3m85ihe5r933h48p4iwx4ktyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్ :-
కావ్య ప్రకరణమ్
55
శ్రీ ప్రయోజనలక్షణం విభజతే ప్రయోజనలక్షణేతి, ఫలతః పర్యవ
సానాత్ ప్రయోజనాద్వా తత్ర జహల్లక్షణా
రూపిపాతాం. తత్ర సప్తసు. &quot;
విపరీత లక్షణా
తత్రాద్యైన స్వార్థవిపరీత మర్థం లక్షయతి
తదా సా విపరీతలక్షణా
వ్యాఖ్యానమ్ :—
జహలక్షణాచస్య
జహల్లక్షణాం ప్రకారాంత రేణ లక్షయతి. తత్రేతి, తత్ర
జహలక్షణా జహల్లక్షణయో రిత్యర్థం. అద్యైన జహల్లు శైవ.
య థా
శ్రీసూర్యరాయనృపతి స్సురవైరిహంతా
జీవ స్త్రీలోకజనజంతువిమోహనేషుః
జయ్యః కథం భటమయ వదమాను షీణ
లాలాటికా శ్రధను రాశుగనిగ్ర హేణ.
వ్యాఖ్యానమ్ :
య
అత్ర ఉభయతాపి ముఖ్యార్థాసంభవోనుపపత్తి అవశత్వ
రూపవిరోధ స్సంబంధః. రాష్ట్ర స్సుజయత్వం మదనస్య పరాజయత్వం
చ ప్రయోజనమ్.
విపరీత ముదాహరతి. శ్రీతి. సురవైరిహంతా రాక్షసాంతక
త్రిష్వపి లో కేషు జనానాం జంతూనాం పశుపక్షిమృగాదీనాం
విమోహనా ఇషవో బాణా యస్య సః జయ్యః జేతుంశక్యః. మాను
పేణ మనుష్యరూపేణ లాలాటిక మసమర్థం అప్రధనురాశుగం.
-
సేనాంగత్వా దేకపద్భావః. తన నిగ్రయతి యుద్ధ్యతీతి తథోకేన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o9cbso3m85ihe5r933h48p4iwx4ktyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220572</id>
    <revision>
      <id>574428</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యదింతామణి: అత్రవాచ్యార్థ బాధాదీన్ దర్శయతి అత్రేతి. ఉభయత్రాపి వేంకట మహీపతిసూర్యరాయసార్వభౌమమన్మథయోః అనుపపత్తి ర్వాక్య ప్రామాణ్యానుపపత్తి, సంబంధ ఇతి వ...'</comment>
      <origin>574428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="4g7a40ls1z65dczmejsdrq39wvdmwxm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;56
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యదింతామణి:
అత్రవాచ్యార్థ బాధాదీన్ దర్శయతి అత్రేతి. ఉభయత్రాపి వేంకట
మహీపతిసూర్యరాయసార్వభౌమమన్మథయోః అనుపపత్తి ర్వాక్య
ప్రామాణ్యానుపపత్తి, సంబంధ ఇతి వాచ్చలక్ష్యయో రితి శేషః.
విషరీ తార్థ ప్రతిపత్తి మూలత్వా దేవ వ్యాజస్తుతే రీజ మతోస్యా
ఓ ప్రయోజనం చాస్ర్తీ త్యనగంతవ్యమ్
డి
జహదజహల్లక్షణా కవర
అంశభేద ముపాదాయ జహాతి న జహాతిచ
శబ్ద స్స్వార్థం యది జహదజహత్స్వార్థ లక్షణే. రెక్కలు
వ్యాఖ్యానమ్ :—
జహదజహత్స్వార్ధలక్షణాం లక్షయతి, అంశ భేదమితి, ఉపాదా
యావలంబ్య స్వార్థం జహాతి తథైవ న జహాతి చ యది హానాహా
నాభ్యా మియం బహదజహలక్షణే త్యన్వర్థా
యః కాకుత్థ్సకులే శుభే సముదిత శ్చకే నివాసం శ్రియా
గీర్వాణై రభియాచితో యదుకులే ఒప్యుర్వీభరోత్పాటనే
సోయం శ్రీభగవాన్ హరి స్సముదిత శ్రీ రావువం శే౭ధునా
25 శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయ వసుధాధీశో విభాతి శ్రియా.
వ్యాఖ్యానమ్:
ఉదాహరతి. య ఇతి. యో గీర్వాణై రహ్మాదిభి స్సురై
రభియా చితః ప్రార్థితస్స౯ శుభే కాకుత్సకులే. ఏ తేన త్రేతాయుగ ఇతి
వ్యజ్యతే. ఉదిత స్సన్ శ్రియా సీతయా సహ నివాసం స్థితిం చకే.
కృతవాక్. “రాఘవ త్వే భవ త్సీతా రుక్మిణీ కృష్ణజన్మని అన్యేషు
చావతారేషు విష్ణో రేషా నపాయినీత&quot; విష్ణుపురాణాత్. శ్రియ
స్సీతాత్వం యః యదుకులేపి ఉర్వీభరోత్పాటనే తదర్ధ మిత్యర్థం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g7a40ls1z65dczmejsdrq39wvdmwxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220573</id>
    <revision>
      <id>574429</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8] కావ్య ప్రకరణమ్ 57 వా శ్రీ రుక్మిణ్యా సహ నివాసం చక్రే. ఏతేన ద్వాపరో ధ్వన్య. సోయం భగవాన్ హరిః అధునా రావువంశే శ్రీమద్వేంకట సూర్య రాయవసుధాధీశః తద్రూపేణ జాత స్స న్నిత్యర్థం. శ్ర...'</comment>
      <origin>574429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3764" sha1="0m7k06fi6g0u9bdykj9bword8qcg30a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8]
కావ్య ప్రకరణమ్
57
వా
శ్రీ రుక్మిణ్యా సహ నివాసం చక్రే. ఏతేన ద్వాపరో ధ్వన్య.
సోయం భగవాన్ హరిః అధునా రావువంశే శ్రీమద్వేంకట సూర్య
రాయవసుధాధీశః తద్రూపేణ జాత స్స న్నిత్యర్థం. శ్రియా విభాతి.
అత్ర యద్దేశ కాల నై శిష్ట్యం భగవతో హరేః పూర్వ మభవ త ద్దేశ
కాల వైశిష్ట్య మధునా నాస్తితి, సోమయ మిత్యత తత్తాంశే స్వార్థం
జహాతి. ఇదంతాం తు న జహాతీ తీయం జహదజహల్లక్షణా, నను శబ్ద
వ్యాపారాణా మేకైక పదధర్మనియమా త్పదద్వయధర్మత్వ మనుప
పన్న తన కావ్యప్రకాశకారాదయో నైతా ముదాజహ్రు రితి
చేతత్ర పృచ్ఛామః. కి మత్రలక్షణైవ నాస్తితి నో దాహృతా విద్య
మానాపి పూర్ణ్వోక యో రంతర్భవతీతి వా నాద్యః విచార్యమాణే
విద్యమాన క్వాత్. తధా హి యూవతాశన్దేన యా వానర్థః ప్రతీయతే.
తావానేవ తస్యాద్ధో న న్యూనో నాధిక శ్చేతి ఖలు పంధాః ఏతర్హి
సోఒయం దేవదత్త ఇత్యత్ర తత్తేదంతా విశిష్టం దేవదత్త స్వరూప మన
భాసత ఇతి తావ దే వార్థః. తత్ర తత్తాంశ బాధే న్యూన మీద మస్స్వార్థ
'
ఇతి కథ మనే నాభిధీయేత. ప్రతీయమానం చ తద్యయా కయా చన
చ
వృత్త్యా ప్రతిపాదనీయం. తన తత్తోపలక్షిత మిదం తాఘటిత మే
దేవదత్త స్వరూప మభిధాకుంఠనా ల్లక్షణయా బోద్ధవ్య మిత్యసంతు
నా భుత్వ మేవేతి. కథ మత్ర నాస్తి లక్షణానాపి
ద్వితీయః. నేయం జహల్లక్షణా తత్తాంశమాత్రహానాత్ జహల్లక్షణావ
త్సర్వమపి స్వార్థం పరస్మై సమర్పయతి. నాప్యజహల్లక్షణా స్వ
సిద్ధయే పరాక్షేపాభావాత్ కింతు స్వార్థస్యైవ అంశభేదేన హానా
హానాభ్యా ముభయవిలక్ష గేయం జహదజహల్లక్షణా. అలంకారికా
బ్రహ్మవాదిన శ్చైతా ముపజీవ్య మహావాక్యార్థం వ్యవస్థాపయతి .
ఇయాం స్తు విశేషః బ్రహ్మవాదినో దృష్టాంత దారాంతిక యో_రైక
రూప్యాయత త్తేదంతాంశయో రన్యోన్యవిరుద్ధయో రవి త్యాగేన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0m7k06fi6g0u9bdykj9bword8qcg30a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220574</id>
    <revision>
      <id>574430</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః అవిరుద్ధస్వరూపమాత్రాపరిత్యా సేన చ ద్వయోపలక్షితం స్వరూప మాత్రం లక్ష్యత ఇతి జహదఙహల్లక్షణాం వ్యుత్పాద్య తత్వమనీ త్యాది మహావ్యా౬పి తత్త్వం...'</comment>
      <origin>574430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="81gtdmw7ajyefgq6nmq0nj6yqn4u06z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;58
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
అవిరుద్ధస్వరూపమాత్రాపరిత్యా సేన చ ద్వయోపలక్షితం స్వరూప
మాత్రం లక్ష్యత ఇతి జహదఙహల్లక్షణాం వ్యుత్పాద్య తత్వమనీ త్యాది
మహావ్యా౬పి తత్త్వంపదార్థగత విరుద్ధంశత్యాగేన అవిరుద్ధచిన్మా
త్రోపాదానేన చ ఉభయోపలక్షిత మఖండం వస్తు భాగత్యాగలు
ణయా ప్రతిపాదయంతి, ఆలంకారికాస్తు తత్తాంశ స్వేదానీ మసంభవా
తస్యైవ హానం ఇదంతాంశ స్యేదానీం సంభవా దహాన మితి బహద
జహల్లక్షణా మాదక్షత ఇత్యుభయమతే పీయం లక్షణా సిద్ధ ్య వేతి
త్యే
పరేషాం తదనుదాహరణ మకారణ మిత్యలం దుర్విదగ్ధకలహా
వమానేన.
సారోపలక్షణా
పూర్వమే దాహృతా శుద్ధా గాణి చేతీయం ద్వివిధా.
శుద్ధా సాదృశ్యేతర కార్య కారణభా వాదిసంబంధ నిబంధనా. గౌణీ
గుణసాదృశ్యనిమిత్తా. ఏతేన లక్షణాయాః పృథగ్భూతా గౌణీవృత్తి
రితి భాట్టప్రభాకరమత మపహతమ్.
వ్యాఖ్యానమ్: _స్పష్టమ్.
ద్వయ మపి య
శ్లో. కృత్తానై కరిపూత్త మాంగవటకై స్తత్కంఠరీణాసృగా
స్నారై రేవ కపాయ తైలనిచమై ర్మేదాత్మలే హైర్యుతః
శ్రీమద్వేంకటసు ర్య రాయనృపతే ఖల్లో భాష గ్రాజతే
కిం వయ్యే శమితో మదాంధనృపకం యేనైవ తాపజ్వరః,
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అత్ర భిషక్ఛద్దేన వక్ష్యమాణకపాయౌషధాది సామగ్రీ తాప
జ్వరాది నివారక త్వాది చికిత్సకనిష్ఠ ధర్మసాదృశ్యనిమిత్తా గౌణీలకుణా.
ఉత్తరణే మదాంధ రాజసమూహే తాపజ్వర
శబ్దస్య ప్రవృత్తి నిమిత్తం కార్యకారణభావసంబంధ ఇతి శుద్ధా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81gtdmw7ajyefgq6nmq0nj6yqn4u06z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220575</id>
    <revision>
      <id>574431</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 59 సారోపా, ఉభయత్రాపి విషయనిగరణభావా త్సారోపతా. ఖడ్గ రాజసమూ హే చక్రమా చికిత్సక త్వేన తాపజ్సర త్వేన చ ప్రతీతిః ప్రయోజనమ్. లాఘవాయ ద్వయీమ స్యేకే నోదాహరతి కృత్తేత...'</comment>
      <origin>574431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="3yx17oaupy3h212h7tgmt3mab6gec80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
59
సారోపా, ఉభయత్రాపి విషయనిగరణభావా త్సారోపతా. ఖడ్గ
రాజసమూ హే చక్రమా చికిత్సక త్వేన తాపజ్సర త్వేన చ ప్రతీతిః
ప్రయోజనమ్.
లాఘవాయ ద్వయీమ స్యేకే నోదాహరతి కృత్తేతి. కృత్తాని
చ్ఛిన్నాని అనేకాని రిపూణా ముత్తమాంగాని శిరాంసి తాన్యేన
నటకా స్త్రీ స్తే షాం రిపూణాం కంఠేభ్యో రీణం ప్రస్తుతం &quot;స్విన్నం
రీణం స్రుతం స్నుత&quot; మిత్యమరః అస్ప క్నోణితం, తస్యాసారై రేవ
కషాయ తైలనిచయై క్లేపన తైలసమూహైః మేదాత్మలేహై శ్చ యుతః
తాదృశౌషధసామగ్రీసహిత ఇత్యర్థః. హే శ్రీమద్వేంకటసూర్య రాయ
నృపతే! ఖడ్గఏవ భిషక్ వైద్యః రాజతే. కింపయ్యే తద్భిష క్సామర్థ్యం
కింవర్ణ మాత్యర్థః. యేన ఖడ్గాన వైద్యేన మదాంధనృపకం
మదాంధదూరాజసంఘఏవ త్రైలోక్యతాపజ్వరః శమితః నివారిత
ఇతి పూర్వేణ సంబంధః, ఉత్తర వాక్యఙ్ఞ యచ్ఛబ్ద స్త చ్ఛ పాదా
నం నా పేక్షత ఇతి నాత్ర తచ్ఛభాపే లక్ష్య ద్వివిధా మపి సారో
పతాం విపృణోతి. అత్రేతి. గుణసాదృశ్యరూత్రప్రవృత్త త్వా
దౌణీత్యర్థః.
ర్గ, లక్షణా సారోపలక్షణా. అత్రాయం విశేషః. “అభిధేయా
వినాభూతప్రవృత్తి ర్లక్షణోచ్యతే లక్ష్యమాణగుడై ర్యోగా ద్వృత్తే
రిష్టా తు గాణ తేతి అస్యార్థః, అభిధేయావినా భూతవిషయక వ్యాపారో
లక్షణే త్యుచ్యతే. వృత్తే ర్లక్షణాయాః గౌణతారు లక్ష్యమాణగుడై
ర్యోది భవతీతి విశేషః. అవినాభావోత్ర సంబంధమాత్రం. న
తు నాంతరీయకత్వం. తధాత్వేతు మంచమంచస్థయో ర్దేశిక స్య
కాలికస్య వా అవినాభావస్య అభావా &quot;స్మంచాః క్రోశంతీ&quot;
త్యాదౌ లక్షణా భావప్రసంగాత్ గుణాశ్చ సాధారణ్యేనై వ లక్షణీయాః
స్వపరపున్యత రావలంబనేన స్వార్థగతానాం గుణానాం పరార్థ
ప్రవృత్తి నిమిత్త త్వే వైయధికరణ్య దోష స్స్యాత్. అన్యనిష్టు స్యాన్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3yx17oaupy3h212h7tgmt3mab6gec80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220576</id>
    <revision>
      <id>574432</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః నిష్టత్వాయోగాత్ పరగతానాం కు స్వార్థసంబంధానం లక్ష్యత్వా నుపత్తి స్మత్ర లక్షణాయా అప్రవృత్తిః సాధారణగుణాశ్రయణపు న కోపి దోషః. అతసేవ మమ్మటపాద...'</comment>
      <origin>574432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3867" sha1="7scwhatiej35eamgug38r9iwwoaccwo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;60
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
నిష్టత్వాయోగాత్ పరగతానాం కు స్వార్థసంబంధానం లక్ష్యత్వా
నుపత్తి స్మత్ర లక్షణాయా అప్రవృత్తిః సాధారణగుణాశ్రయణపు
న కోపి దోషః. అతసేవ మమ్మటపాదాః గౌర్వాహికో గౌ రాయ
మిత్యత్ర చ స్వార్థసహచారిణో గుణా జాడ్యాదయో లక్ష్యమాణా
అపి గోశబ్దస్య పదార్థాభిధానే ప్రవృత్తి నిమిత్తత్వ ముపయాం తీతి
కేచిత్. స్వార్థసహచారిగుణా భేదేన పరార్థగతా గుణాఏవ లక్ష్యంతే.
న తు పదార్థో భిధీయత ఇత్యపరే. సాధారణగుణాశ్రయేణ పరార్థ
ఏవ లక్ష్యత ఇత్యన్యే ఇతి. తద్వ్యాకర్తాలో వరదార్యాస్తు గౌ
ర్వాహిక ఇత్యత్ర గోశబ్ద గోత్వ సహచారిణో మాంద్యాదిగుణాన్
లక్షణయా ప్రతిపాదయంతి, తత ప్రవృత్తి నిమిత్తీ కృత్య వాహిక
మభిధ త్తే. సతు వాహికం లక్షయతీ త్యేకం మతం. గోత్వసహచారి
గుణాభేదేన వాహికగతజాడ్యాదయో గోశబ్దేన లక్ష్యం. నాకు
వాహికో ఒభిధీయంత ఇతిద్వితీయం. గవివాహికేచ వర్తమానానా
మాశ్రయణేన పరార్థ లక్ష్యత ఇతతృతీయం. తత్ర ప్రథమపక్షే
గోశబ్దస్యైన జడిమాదిషు గుణేషు లక్షణా వాహిక శబ్దార్థే పున రభిధేతి
యత్న గౌరవ మసం కేతితార్థ పున రభిధాయాః ప్రవృత్తిరితి చాస్వా
రస్యం బోధ్యం, ఇదంచ లక్ష్యమాణా అపీ త్యపిశబ్దేన పదార్థాభిధాన
ఇత్యనేన చ ద్యోతితం. ద్వితీయే తు పక్షే జడిమాది గుణపరార్థ ప్రతీతి
నిబంధాన్యాది స్వారస్యం బోధ్యం. ఇదంచి గుణా ఏవ
లక్ష్యంతే. నతుపరార్థో2 భిధీయత ఇత్యనేన ద్యోతితం ఏవంపూర్వార్థే
గౌణసారోపా ముదాహృత్య ఉత్తరార్థే శుద్ధసారోపాం వ్యవక్తి.
ఉత్తరార్ధ ఇతి శుద్ధ త్వే హేతుం దర్శయతి తాపజ్వర కారణణతి. సారో
పతాం ప్రతిపాదయతి ఉభయత్రాపీతి ప్రయోజనం దర్శయతి
ఖడ్గఇతి, సన్వియం కస్యాలంకారస్య ఉపయుజ్యత ఇతిచే దుచ్యతే
ముఖం చంద్ర ఇత్యత ముఖనిస్థానాం చంద్రనిస్థానాం చ సాదృశ్యా
చ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7scwhatiej35eamgug38r9iwwoaccwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220577</id>
    <revision>
      <id>574433</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 61 దౌణసారోపాత్వం. నేత్రానంద శ్చంద్ర ఇత్యత్ర కార్య కారణభావ ఇతి శుద్ధపారో పాత్వమితిరూప కాద్యుపకారకత్వం బోధ్యం. నను నేత్రానందకారిణే చందే నేత్రానంద శ్చంద్ర ఇత...'</comment>
      <origin>574433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="nfqryng6y6bpk2l75ifn8q69vznqjbg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
61
దౌణసారోపాత్వం. నేత్రానంద శ్చంద్ర ఇత్యత్ర కార్య కారణభావ
ఇతి శుద్ధపారో పాత్వమితిరూప కాద్యుపకారకత్వం బోధ్యం. నను
నేత్రానందకారిణే చందే నేత్రానంద శ్చంద్ర ఇతి కార్య కార
యో ర భేదోపచారః కుత ఇతిచే త్సత్యం. కార్య కారణభా నేన
6. తాదర్యే న స్వస్వామిభావేన అవయవావయవిభావేన తాత్క ర్యేణ
చ పంచథా తదుపచారా భవంతి. తత్ర కార్యకారణభావేన ఉదా
హృత ఏవద్రష్టవ్యం, అన్యే త్వన్యత్రద్రష్టవ్యా ఇత్యల మతివిస్త రేణ.
సాధ్యవసానా
తమ
శ్లో. నిశీర్ణ్యో విషయోజ న్యేన యది సాధ్యవసానికా
సా పూర్వవ ద్విదా తేన లక్షణా
తేన లక్షణా స్పప్త లక్షితాః
వ్యాఖ్యానమ్:-
COL. ద్వివిధా మపి సారోపాం సిరూప్య సంప్రతి సాధ్యవసానికాం
లక్షయతి నిగీర్ణ ఇతి. విషయో ముఖాది రన్యేనవిషయణా చంద్రా
దినా నిగీర్ణోయది సాధ్యవసానికా, విషయనిగరణేన విషయినా భేదప్రతి
పత్తి రధ్యవసాయః. తత్సహితా సార్థవసానేత్యర్థః. నా పూర్వవత్సా
రోపేప ద్విధా. గౌణీ
శుద్ధాచేతి
భవతీ త్యర్థః. తేన
హేతునా.
గౌణీయ
శ్లో. జాత్యం రావువం శేస్మిక్ పార్థః ప్రోద్దండవి క్రమః
గంగాధరమహా జీవే యస్య భక్తి ర్గరీయసీ.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అ సోయం ఇత్య నవరత పరాక్రమశీలత్వగుణసాదృశ్య
నిబంధనా &quot;ద్వేంకటమహీపతిసూర్యరాయ సార్వభౌమీ పార్థరూపతార్థ
వసానం సర్వదా అభేదప్రతీతిః ప్రయోజనం. అత్ర ఉత్తరత్రా పిచ న&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nfqryng6y6bpk2l75ifn8q69vznqjbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220578</id>
    <revision>
      <id>574434</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః వేంకటమహీ పతిసూర్యగాయమహారాజపరామర్శి తచ్చ బాదిః. లేదా సారోపప్రసంగాత్, ఉదాహరతి జాత ఇతి. ప్రాగ్వ్యాఖ్యాతః గౌణాధ్యవసానతాం దర్శయతి. అత్రేతి. శ్ర...'</comment>
      <origin>574434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="di5njzf96blaenp6fd1yttz6dos4gv7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
వేంకటమహీ పతిసూర్యగాయమహారాజపరామర్శి తచ్చ బాదిః. లేదా
సారోపప్రసంగాత్,
ఉదాహరతి జాత ఇతి. ప్రాగ్వ్యాఖ్యాతః గౌణాధ్యవసానతాం
దర్శయతి. అత్రేతి.
శ్రేతి. ప్రయోజన మాహ సర్వదేతి. అధ్యవసాయ
హేతుం దర్శయతి ఆశ్రేతి. అత్ర గౌణాధ్యవసానాయా ముత్తరత్ర
శుద్ధసాధ్యవసాయాయామ్.
శ్లో. అయ మభ్యుదయో లోకే లోకానా మితి యద్వచః
తదేత దభిజానీమ స్సత్య మేచోదితం బుధైః.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్రేయ మభ్యుదయో లోకానా మితి అభ్యుదయ
హేతుశ్వా ద్వేంకటమహీపతిసూర్యరాయ సార్వభౌమే అభ్యుదయ
శబ్ద ప్రవృత్తిః నియమేన అత్ర కార్యనిప్పాదకత్వం ప్రయోజన
మిత్యనుసంధేయమ్. శుద్ధా ముదాహరతి అయ మితి. లోకే జగతి
లో కానాం జనానాం “లోకస్తు భువనే జన” ఇత్యుభయత్రా స్యమరః
లో
అయం పురోవర్తీ అయ మభ్యుదయ ఇతి యద్వచ స్తదేతత్.
భ్యుదయో విషయీ నిగీర్ణ విషయతయా స్వతాదాత్మ్యేన ప్రతీయ తే,
ఇయ మతిశయోక్తే ర్బీజ మిత్యనుసంధేయమ్.
ఏవం చ జహల్లక్షణా అజహల్లక్షణా జహదజహల్లక్షణా శుద్ధ
సరోపా శుద్ధసాధ్యవసానా చేతి పంచశుద్ధాః. గౌణీసారో పా
గౌణాధ్యవసానా చేతి ద్వే సంభూయ లక్షణా స్పప్త. తదపి త్రివిధ
సంకరే డైకవిధసంసృష్ట్యా చ మేళనే ప్రత్యేకం చాతుర్విధ్యేన అష్టా
వింశతి ర్భేదాః. శుద్ధభేదై రపి మేళనే సప్తాధిక్యా త్పునః పంచత్రిం
శత్రకారాః స్వప్రభేదై శ్చ సంకలనే తు సంఖ్యాతు మేవ నశ్యం.
వ
తత్ప్రపంచో త్ర విస్తరభయా న్నో దాహృతః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>di5njzf96blaenp6fd1yttz6dos4gv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220579</id>
    <revision>
      <id>574435</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 68 ఏవం నిరూపితాయా లక్షణాయ శ్శుద్ధత్వ గౌణత్వవివేచనా పూర్వకం సంకరాది మేళనవశా దసంఖ్యేయతా మాహ ఏవం చేతి. శుద్ధా గుణయోగరహితాః విస్తరభయా న్నోదాహృతా ఇత్యాహ 888. ఇతి ల...'</comment>
      <origin>574435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="mswwj4gi5vikh97gd9om1buzbckmxrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
68
ఏవం నిరూపితాయా లక్షణాయ శ్శుద్ధత్వ గౌణత్వవివేచనా
పూర్వకం సంకరాది మేళనవశా దసంఖ్యేయతా మాహ ఏవం చేతి.
శుద్ధా గుణయోగరహితాః విస్తరభయా న్నోదాహృతా ఇత్యాహ
888.
ఇతి లక్షణా నిరూపణమ్.
అధవ్యంజనా నిరూప్యతే
శ్లో. అన్వితేషు పదార్థేషు యోస్యార్థాంతరగోచరః
వాక్యార్టోపస్కియయై సవ్యాపారో వ్యంజనం భవేత్.
వ్యాఖ్యానమ్
రార్ధ మర్థాంతర
అన్విశేషు పదార్థేషు వాక్యార్టోపస్కా రార్థ మ
విషయ శ్శబ్దవ్యాపారో వ్యంజనా.
ఏవం లక్షణాం నిరూప్య సంప్రతి క్రమప్రాప్తం వ్యంజనాం
నిరూపయతి. అన్వితే ద్వితి. అన్వితేషు పదార్థ ద్విత్యనేన అభిధా
లక్షణయో ర్వ్యావృత్తి ః. అర్థాంతర గోచర ఇత్యనేన తాత్పర్యార్థన్య
వచ్ఛేదః. వాక్యార్టోపస్కియాయా ఇత్యనేన ఆవశ్యకత్వం చ లక్షణం
వ్యాకరోతి. అన్వితే ద్వితిపదై రభిహిలేషు అన్విశేషు ఆకాంక్షా
వశా న్మిధస్సంబంధేషు సత్సు సమన్వయశక్త్యా వాక్యార్థే ప్రతీత
ఇత్యర్థః. యద్వా అర్థప్రకరణాదినా ప్రాకరణికార్థ పర్యవసి తే
పి.్వత్యర్థః. వాక్యార్థస్య కావ్యశరీరభూతస్య ఉపస్కా-రార్థం శోభార్థం
వ్యంగ్యరహితస్యం కావ్యస్య అనాత్మశరీరవ దచారుత్వా దితి భావః.
వాచ్యలక్ష్యాభ్యా మన్యో ర్థోర్థాంతరం తద్విషయ శ్శబ్దవ్యాపారః.
అగ్ర శబ్దగ్రహణ మరస్యా ప్యుపలక్షణార్థం అజ్ఞాతార్థస్య శబ్దస్య
విశిష్ట శబ్ద నాభిధేయస్య చార్థస్య వ్యంజకత్వాయోగా దుభయ
వ్యాపారత్వాభ్యుగమాత్. కింతు శబ్దార్థ శక్తి మూలయో ర్యధా
యోగ మేకస్య ప్రాధాన్య మన్యస్య సహకారిత్వ మితి బోధ్యమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mswwj4gi5vikh97gd9om1buzbckmxrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220580</id>
    <revision>
      <id>574436</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '664 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః మూ, హే చ త్రివి విభాగః మూల త్వేన, మూ, సా చ త్రివిధా శబ్దార్ధభయమూల వ్యాఖ్యానమ్ :- తాం విభజతే సేతి. అత్రాయం వివేకః, అనేకార్థస్య శబ్ద స్వార్థ ప్రకరణ...'</comment>
      <origin>574436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="3ljponjx02lix9z3dllteorqzreiaoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;664
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
మూ, హే చ త్రివి
విభాగః
మూల త్వేన,
మూ, సా చ త్రివిధా శబ్దార్ధభయమూల
వ్యాఖ్యానమ్ :-
తాం విభజతే సేతి. అత్రాయం వివేకః, అనేకార్థస్య శబ్ద
స్వార్థ ప్రకరణాదిభి రప్రకృతార్థనాచకత్వే నివారితే ఒక తత్ప్రతీతి.
ర్యత్ర స్యా దశాబ్దా సా శబ్దశక్తి
మూలా. వక్తృబోద్ధ వ్యాదివశా త్స
హృదయానా మర్థాంతరప్రతీతి హేతు ర్వాచ్యాద్యర్థ వ్యాపారో ఒర్థ
శక్తి మూలా ఉభయసంబంధే తూభయశక్తి మూలేతి.
శబ్దశక్తి మూలా యథా
శ్లో. సూర్యరాయమ హేంద్రస్య వాహిన్య స్తన్వతేత రామ్
కబంధభరితం చిత్ర మభియాతిబలాంబుధిమ్.
వ్యాఖ్యాసమ్ :---
o
అత్ర వాహినీక బంధపదయో రర్థప్రకరణాదిన సేనాపమూర్ధ
కళేబరపరయో ర్వాచక త్వే నియంత్రి తేజ పి శబ్దశక్తి మూలా సరి
ద్వారిప్రతిపత్తి, ర్జాయతే సా వ్యంజనా,
శబ్దశక్తి
మూలా ముదాహరతి సూర్యరాయమహేంద్రజ్యోతి.
వాహిన్య స్సేనా స్సరితశ్చ. “వాహినీ సైన్యసరితో&quot; రితి విశ్వ
ప్రకాశః. కబంధై రశిరస్క క లేబరై ర్జలైశ్చ “కబంధం సలిలే ప్రోక్త
మపమూర్థక ళేబర” ఇతి విశ్వః అభియాతిబలాంబుధిం శత్రుబలార్ణవం
వ్యఁజనావృత్తే శ్శబ్దశక్తి మూలత్వం వివిశక్తి. అత్రేత్యాదినా.
'వాచకత్వే అప్రకృతనదీజలవాచకత్వే నియంత్రితే నివారితే సత్య
పీత్యర్థః. యత సత్ప్రతిపత్తి శాయతే సా శబ్దశక్తి మూలవ్యంజనా
వృత్తి రితి యోజనా. అన్యథా ఉద్దేశ్య విధేయభావ వైపరీత్యాపత్తేః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ljponjx02lix9z3dllteorqzreiaoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220581</id>
    <revision>
      <id>574437</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9] కావ్య ప్రకరణ అర్థశక్తి మూలా యథా శ్లో, దిప్లైత్రయాత్రాసన్న ద్ధే సూర్యరాయ మహీపతౌ సంజావితా ద్విషద్భూపై ర్మృగేంద్రాః కందరాంతరాత్. వ్యాఖ్యానమ్ :— a 65 అత్ర శత్రవః పతాయ్య గుహంత...'</comment>
      <origin>574437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="60g05tgvrrgo4o14ly5j6d8zviz87r9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;9]
కావ్య ప్రకరణ
అర్థశక్తి మూలా యథా
శ్లో, దిప్లైత్రయాత్రాసన్న ద్ధే సూర్యరాయ మహీపతౌ
సంజావితా ద్విషద్భూపై ర్మృగేంద్రాః కందరాంతరాత్.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
a
65
అత్ర శత్రవః పతాయ్య గుహంతలేదు ప్రవిష్టా ఇత్యర్థశక్తి
మూలా వ్యంజనా. ; చాత్ర అనునూ నేన తత్ప్రతీతిః. వ్యంగ్య
వ్యంజనయో రియతసాహచర్యాభావాత్. నాపిశబ్దశక్తిః ప్రకృత
శబ్దేషు యస్య కస్యచిచ్ఛజ్ఞన్య విపక్ష వృత్తి పర్వతగుహాధికరణత్వా
బోధకత్వాత్. ఆతోఒర్థశక్తి మూలావ్యంజనై వ. అర్థశక్తి మూలా
ముదాహరతి దిగితి. సూర్య కాయమహీపతౌ దిశాం జైత్రయాత్రా
యాం సన్నద్ధే సతి మృగేంద్రా స్సింహాదయుః కందరాంతరాత్
గుహాంతరాత్ ద్విషడ్యూపై స్పందావితా ద్రావితాః. అర్థశక్తి
మూలత్వం వివృణోతి అతేతి, శబ్దనియమాన పేక్షణా దగ్ధశక్తి మూలే
త్యర్థః. మహిమభట్టమతం దూషయతి నచేత్యాదినా. విద్రావస్య
బహుకారణత్వా ద్వ్యాప్త్యభావ కవి భానః. అభిభైవ ప్రతీయ
మానేపీ సవర్త త ఇతి మీమాంసకమత మపి నిరాకరోతి. నాపిశబ్ద
శక్తి రవీతి హేతుం దర్శయతి ప్రకృతేతి,
ఉభయశక్తి మూలా యథా
శ్లో. విష్వక్సేనో ర్జితఖ్యాతి ర్విక్రమాకాంతభూతలం
దేవరాజానుజో భాతి శ్రియం పుష్య న్నిరంతరమ్.
వ్యాఖ్యాసమ్ —
అత్ర ఉభయశక్తి మూలకు స్సూర్య రాయమహీపాల త్రివిక్ర
మయో రభేదబోధ ఇత్యనుసంధేయమ్.
ఉభయశక్తి మూలా ముదాహరతి విష్వగితి. విష్వ కృరితో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60g05tgvrrgo4o14ly5j6d8zviz87r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220582</id>
    <revision>
      <id>574438</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 సవ్యాభ్యాస సాహిత్యచింతామణిః వ్యాప్తయా సేనయా ఊర్జితా ఖ్యాతి ర్యస్య సః. అన్యత్ర విష్వక్సే ఆర్థికా ఖ్యాతి ర్యస్య స ంతి. విక్రమేణ పరాశ్రమే ణాక్రాంత భూమండలః పాదన్యాసే నాక్ర...'</comment>
      <origin>574438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="1p7348fg7kmwmahwa5rbdchkhqff29t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
సవ్యాభ్యాస సాహిత్యచింతామణిః
వ్యాప్తయా సేనయా ఊర్జితా ఖ్యాతి ర్యస్య సః. అన్యత్ర విష్వక్సే
ఆర్థికా ఖ్యాతి ర్యస్య స ంతి. విక్రమేణ పరాశ్రమే ణాక్రాంత
భూమండలః పాదన్యాసే నాక్రాంతభూమండల శ్చ దేవరాజయ్య
ఇంద్రః స్యానుజః శౌరిః, సాధ్యవసానలక్షణయా వేంకటసూర్య రాయ
సార్వభౌమః అక్ర విష్వక్సేనోర్జితభ్యాతి రిత్య త అర్థశక్తి మూలత్వం
నిశ్రమాకాంతభూతల ఇతి శబ్దశక్తి మూలత్వం శబ్దపరివృత్తి సహి
ష్ణుత్వా దితి భావః,
క్యా
కావ్యమ్
వ్యంగ్యస్య ప్రాధాన్యా ప్రాధాన్యాభ్యా మస్ఫుట త్వేన చ త్రివిధం
వ్యాఖ్యాసమ్ :--~
ప్రాధాన్యే ఉత్తమం ధ్వని రితి వ్యపదిశ్యతే. అప్రాధాన్యే -
మధ్యమం గుణీభూతవ్యంగ్య మితి కథ్యతే. అస్ఫుట త్వేధమం చిత్ర
మితి కథ్యతే.
ఏవం వృత్తి త్రయీ ముదాహృత్య కావ్యభేదా నిరూప్యం తే
వ్యంగ్యస్యేతి. ప్రాధాన్యాదివళా దుత్తమాది కావ్యానాం ధ్వన్యాది
సంజ్ఞాప్రవృత్తి రిత్యాహ ప్రాధాన్య ఇత్యాదినా. యథా లోకే కస్య
చిద్వస్తున స్సంజ్ఞానార్థం పదీపాదా వివ వ్యంగ్యార్థ మేన నాచ్య
నాచక వైచిత్యాజా మహాకవి పవృత్తే ర్వ్యంగ్యస్య మధ్యే విశ్రాంతి
వీర హేణ స్వపర్యంతం సహృదయహృదయాకర్షణా చ్చ తస్య
ప్రాధాన్య మిత్యనుసంధేయం. తద్విరుద్ధ మప్రాధాన్యం తచ్చ
వ్యంగ్యస్య చారుత్వావపాధికృతం న స్వాభావిక మితి గుణీ
భూతవ్యంగ్య మిత్యత్ర ఫ్వాపత్యయేన సూచ్యతే. అధమస్య శావ్యస్య
అస్ఫుటన్యంగ్య
త్వేన నీరసత్వా తే. వలవాచ్యవాచక
వైచిత్ర్యాశ్రయ
ల్వేన ఆ లేఖ్యప్రఖ్యశ్వా చ్ఛిత్రశబ్ధవాశ్యత్వం. తచ్చ శబ్దార్థాలంకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1p7348fg7kmwmahwa5rbdchkhqff29t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220583</id>
    <revision>
      <id>574439</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణ 67 రయో ర్వ్యాససమాసాభ్యాం నిబంధనే శబ్దచిత మర్థచిత్ర ముభయ చిత్రం చేతి తేథా విభజ్య కే. ధ్వని ర్య థా శ్లో. చేత్తో న స్సమ వేక్షితుం యది పునః కాంత! త్వయా దీయతామ్ సంప్రత...'</comment>
      <origin>574439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="la0wajv26qci8kpub1c52rkptu1m505" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణ
67
రయో ర్వ్యాససమాసాభ్యాం నిబంధనే శబ్దచిత మర్థచిత్ర ముభయ
చిత్రం చేతి తేథా విభజ్య కే.
ధ్వని ర్య థా
శ్లో. చేత్తో న స్సమ వేక్షితుం యది పునః కాంత! త్వయా దీయతామ్
సంప్రత్యేక మదర్శనారి జన మముం జూనాసి మత్తం స్మరమ్
ఇద్ధం స్వస్వనితంబినీ జనవచాం స్యాకర్ణ్య జాతా నృపా
సమ్రాస్యాః ఖలు సూర్యరాయ విభునికో, త్కా విదేశ్యాః పరమ్.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అత్ర సూర్యరాయవిభో స్సర్వోన్నతత్వం సర్వాతీశాయి
సౌందర్యం చ ధ్వన్యతే ధ్వని మురహరతి చేత ఇతి. హేకాంత!
ప్రాణనాథ! నః అస్మా న్పునః సమవేక్షితుం తవేతి శేషః చేతో
యది చిత్త మస్తి చే త్సం:పతి త్వయా ఏక మదర్శనారి జన మద్య
శ్యాం జనం దీయతాం. తతః కి మిత్యత ఆహ అము మితి. అముం
స్మరం మదనం మత్తం క్రూరం జనాసి, మార్కో లికూరోపి
అదృష్టాః కిం కరిష్యతీతి భావః. ఇద్ధం స్వస్వనితంబినీనాం వచాం
స్యాకర్ణ్య శుఖ్యా విదేశ్యా నృపాః గంతు ముద్యుక్తా ఇతి భావ:.
సూర్యరాయ విభునితో త్కా స్సంతః పద మఖ్యంతం న మా స్యా
అధోముఖాః కర్తవ్యబోధాభావా దితి భావం, జాతా బభూవుః ఖలు,
సర్వోన్నతత్వాదే ర్వ్యంగ్యస్య అనూపత్వా వ్యపకర్ష నిమిత్తా భానా
త్ర్పాధాన్యేన ఉత్త మకావ్యత్వ నేనే త్యాహ అశ్రేణి.
గుణీభూత వ్యంగ్యం లగా
శ్లో. స్తుశ్యా రతి స్సా రమణీషు య మ్
యస్యాం స్వయం స్నిహ్యతి చి, మస్య
ఇష్టం మిరోధీర్ఘ మలం వదంతం!
పశ్యంతి యోపాః ఖలు సూర్య యమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la0wajv26qci8kpub1c52rkptu1m505</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220584</id>
    <revision>
      <id>574440</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యాసమ్ :~-~~- సవ్యాజ్యూన సాహిత్యచింతామణిః అత్ర సూర్యరాయ విభుచంద్రం పశ్యంతీనాం సుందరీణాం ప్రసిద్ధస్మరసుందర్యా రతేశ్చ ప్రశంసనేన ధురి దృశ్యమానే తిస్మి స్రాజ్ఞి మన్మథా...'</comment>
      <origin>574440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2847" sha1="2cdq4qt6euhtzfv13n8wp18kznra8qt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యాసమ్ :~-~~-
సవ్యాజ్యూన సాహిత్యచింతామణిః
అత్ర సూర్యరాయ విభుచంద్రం పశ్యంతీనాం సుందరీణాం
ప్రసిద్ధస్మరసుందర్యా రతేశ్చ ప్రశంసనేన ధురి దృశ్యమానే తిస్మి
స్రాజ్ఞి మన్మథాభేదు ప్రతీతి యత ఇతి వస్తునో వ్యంగ్యస్య ద్రాక్ప
తీకే రణూఢత్వాద్గుణీభూతత్వమ్,
గుణీభూతన్యంగ్య ముదాహరతి స్తుత్యేతి, అస్య వేంకట మహీ
పశిషు గ్యరాయమహారాజస్య చిత్తం మనః స్వయం యస్యాం
రమణ్యం స్నేహ్యతి సా రమణిషు స్తుత్యా స్తోతావా రతిః యుక్తం
స్థాన్. ఇద్ధం యోషా రమణ్యః “యోనీ ద్యోసా చ జోసా చేతి”
ద్విరూపకోశే అభిక్షం ముహుః “మహుః పునఃపున శ్శశ్వ దభీష
మసకృ త్సర” ఇత్యమరః మిథః పరస్పరం వదంత్య సత్యః
సూర్యరాయం వేంకటమహీపతిసూర్యరాయ సార్వభౌమ
పశ్యంతి. గణీభూతత్వం వివివక్తి అతేత్యాదినా.
మలం
చిత్రం త్రివిధం, శబ్దచిత్ర మర్థచిత్ర ముభయచిత్రం చేతి, చిత్రం
విభజతే చిత్ర మితి,
శబ్దచిత్రం యథా
శ్లో. ధైర్య శ్రీవిజితాహార్య శ్శౌర్యధుర్యోఒ తివీర్యవా
సూర్యరాయవిభు ర్భాతి గాంభీర్య సరితాంతిః.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్ర రూపపమయో ర్విద్యమానయో రవి వృశ్యను పాకు
ఏవ కి వే రభిని వేశా చ్ఛబ్దచితస్యైవ ప్రాధాన్య స శబ్దచిత్రత్వం.
శబ్దచిత్ర ముదాహరతి ధైర్యేతి. ధైశ్య. శియా ధైర్యం వ్య
విజితా ఆహార్యా 'జ్మైలా యస్య సు, గాంభీర్యేణ సంతాంపతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cdq4qt6euhtzfv13n8wp18kznra8qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220585</id>
    <revision>
      <id>574441</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణ 69 స్సముద్రః. అత్ర శబ్దచిత్రత్వం విశదీకరోతి అకేతి. అత ధైర్య శ్రీవిజతాహార్య ఇత్యంత ధైర్యసంపదా శైలసదృశ ఇత్యుపమాలం కారస్య గాంభీర్యేణ సరిజాంపతి రీతి రూపశస్య చ సత...'</comment>
      <origin>574441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="5l9376qutp7ge2ra2ih5wwpifx7nznu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణ
69
స్సముద్రః. అత్ర శబ్దచిత్రత్వం విశదీకరోతి అకేతి. అత ధైర్య
శ్రీవిజతాహార్య ఇత్యంత ధైర్యసంపదా శైలసదృశ ఇత్యుపమాలం
కారస్య గాంభీర్యేణ సరిజాంపతి రీతి రూపశస్య చ సతో రపి కవే
ర్వృత్త్యనుప్రాస ఏవాభినివేశా చ్ఛబ్దచిత్రస్యైన ప్రాధాన్య మర్థ
చిత్రస్య తు గుణభావ సవేతి నోభయచిత్రత్వ మస్యేతి తాత్పర్యం.
ఆర్థచిత్రం యథా
శ్లో. సూర్యరాయసపత్నౌఘ కుర్గ భ్రమణదుర్గతి
దృష్ట్వా ఝరాపదేశేన బాష్పా ణ్యస్తుంతి భూభృతః.
వ్యాఖ్యానమ్ .
అత్ర అర్థసిద్ధ న అపహ్నవేకవే రభినివేశా అర్థచిత్రత్వం,
అర్థచిత్ర ముదాహరతీ సూర్యరాయేతి. భూభృతః సర్వః దుర్గ
భ్రమణదుర్గతిం వనసంచార దుర్ధశాం “గతిస్తు గమనే మార్గే దశా
యాం బుద్ధ్యుసాయయో&quot; రీతి రత్నమాలాయాం దృష్ట్వా షురా
పదేశిన జల ప్రవాహవ్యాజేన బాష్పాణి న్నేతజలాని &quot;బాష్పం నేత్ర
జలో మ్మళుల రితి విశ్వప్రకాశం, ఉఝంతి ముంచంతి, అర్థచిత్రత్వం
వివిసక్తి ఆత్రేతి, ఝరేషు తాస్పా ణ్యారోప్య తడపహ్న వేద సిద్ధఏవ.
శనే రభిని వేళా దస్యార్థచితత్వం వృత్త్యనుప్రాసే ఈ గుణభావ
ఏనేతి. నాత్రా ఫ్యభయచితత్వ మితి తాత్పర్యమ్.
శ్లో. సామ్రాజ్యలక్ష్మీ సహజాను రాగ
ప్రాగ్భారనుక్యం సమరాతి ధైర్యమ్
శ్రీసూర్యరాయం శ్రి/కల్పభూజమ్
భజంతి భూపా విభుతావలేసాః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l9376qutp7ge2ra2ih5wwpifx7nznu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220586</id>
    <revision>
      <id>574442</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 70 వ్యాఖ్యానమ్ | సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః అత్రశబ్దార్థయో గ్ద్వయో రపి కవే రభినివేశా దుభయచిత్ర త్వమ్. ఉభయచిత్ర ముదాహరతి సామాజ్యోతి. భూసా రాజానః దేశాధీశసాకల్యద్యోతనా మే...'</comment>
      <origin>574442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="qrim7am97johk9cvu22zktpl5fabmmq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;70
70
వ్యాఖ్యానమ్ |
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
అత్రశబ్దార్థయో గ్ద్వయో రపి కవే రభినివేశా దుభయచిత్ర
త్వమ్. ఉభయచిత్ర ముదాహరతి సామాజ్యోతి. భూసా రాజానః
దేశాధీశసాకల్యద్యోతనా మేడం బహువచనం విధుత వ్యక్తః.
“విధుతో కంపితత్యక్తా” వితి రత్నమాలాయాం. అన లేపో
'గర్వః యై
స్తే తధోక్తా స్సంతః సామ్రాజ్యలక్ష్మ్యా స్సహజో యో ఒరురాగ
స్తస్య ప్రాగ్భార్కో తీశయః &quot;ప్రాగ్భారః పుంసి శైలా గ్రభాగాతి
శయయోర్మత&quot; ఇతి నిఘంటుసారే. తస్య ధురం వహతీతి తద్దోక్తం.
సమరేషు ఆధికం ధైర్యం యస్య తం శ్రితానాం కల్పభూజం
శ్రీసూర్యరాయం వెంకటమహీపతి సూర్యరాయ మహా రాజం భజంతి
సేవంతే అత్ర శబ్దాలంకాగే వృత్యనుప్రాసే అర్థాలంకారే రూప
కాచౌ చ కవే రభినివేళా దుభయచిత్రత్వ మితి బోధ్యం. ఏవ మేవ
వివృణోతి అతీతి. అత్ర యద్యపి ప్రాచీనై రిద మనుదాహృతం
తథాపి అన్యతఃప్రాధాన్యే నేతర భేదద్వయవ దుభయ సాధాన్యే
నాస్యాపి సువచత్వా దవిరోధః. కించ పాదాంబుజం భవతు వో
విజయాయ మంజుమంజీరశింజిలేమనోహరమంబికాయా ఇత్య త
ఉపమానుప్రాసయో రన్యోన్యనిరపేక్ష త్వేన సమప్రధానభావయో
స్సంసృష్టి సంగీకుర్వాణిః పూర్వై రేవోభయచిత్ర మ స్యంగీకృత
మి త్యవగంతవ్యం. ననుదాహృతేషు యధా యోగం విభావాదికథ
నేన వీరశృంగారయోః. పర్యవసానా త్కథ మధనుత్వ మితి చేత్సత్యం,
శబ్దార్ధాలంకారయో రేవ కవివివ మౌనిషయిత్వా ద్విద్యమానోపి
రసో దివాచంద్రప్రకాశవ న్న ప్రతీయతే. తదుక్తం కావ్యలో కే
కే
“రసభావాదివిషయవివశ్రీ విరహే సతి అలంకార నిబంధో య స్సచిత్ర
విషయో మత ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qrim7am97johk9cvu22zktpl5fabmmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220587</id>
    <revision>
      <id>574443</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణ ధ్వని హేతవః శ్లో. వక్తా బోధ్య శ్చ కాకు శ్చ దేశః కాలో 2 వ్యసన్ని ధీః వాచ్యం ప్రకరణం చేస్టేజ్యాద్యా స్స్యుర్థ్వని హేతవః, వ్యాఖ్యానమ్ 71 ధ్వని హేతూ నాహ వక్తేతి. అత్ర...'</comment>
      <origin>574443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2745" sha1="aqjiolmapqgh7asuemdsyq1xoqkz8a6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణ
ధ్వని
హేతవః
శ్లో. వక్తా బోధ్య శ్చ కాకు శ్చ దేశః కాలో 2 వ్యసన్ని ధీః
వాచ్యం ప్రకరణం చేస్టేజ్యాద్యా స్స్యుర్థ్వని హేతవః,
వ్యాఖ్యానమ్
71
ధ్వని హేతూ నాహ వక్తేతి. అత్ర యద్యపి వస్త్రాది వైశిష్ట్య
జ్ఞానస్య అర్థవ్యంజకత్వం కైశ్చి దనుదాహృతం తథాపి కావ్యప్రకాశ
కారాదిభి స్త దుపాదానా దుదాహృత మస్మాభి రవీత్యనుసంధేయమ్.
వక్తృవైశిష్ట్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. చేత్తో న స్సమవేతుం యది పునః శాంత! త్వయా దీయతామ్
సంప్ర త్యేక మదర్శనాంజన మముం జనాపి మత్తం స్మరమ్
ఇద్ధం స్వస్వనితంబినీజనవచాం స్యాకర్ణ్య జాతా సృసా
నమాస్యాః ఖలు సూర్యరాయవిభువీతో త్కా విదేశ్యాః పరమ్.
వ్యాఖ్యానమ్
అత్ర అదృశ్యాంజనమరత్వా ప్రయాసి చేత్తవి క్రూరో
మార సక్షణ ఏవ అమ ర్వ్యాపాదయే దితి వస్తువక్తృవి శేషా
ధ్వన్యతే, వక్తృవిశేషస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి చేత ఇతి.
న్యాఖ్యాతోఒయం ప్రాక్' అర్థవ్యంజకత్వం వ్యాకరోతి అత్రేతి.
బోద్ధవ్య వైశిష్ట్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. ఉత్కంఠితాయా మను కేంద్రపుత్యా
శ్రీసూర్యరాయేంద్రనిలోక’నేన
కన్యాశ్చి దాళ్యః కథయంతి చిత్రమ్
శాకుంతలాదీ నితిహాసవాదాన్.
వ్యాఖ్యానమ్ :
అత్ర శకుంతల యేవ గంధర్వవివాహ స్వయాపి కార్య స్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqjiolmapqgh7asuemdsyq1xoqkz8a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220588</id>
    <revision>
      <id>574444</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతాను: ః తస్యా ఇవ తవాపీ సర్వజనసమ్మాన్యో భవే దితి బోధవ్య వి శేషా ధ్వన్య తే. బోద్ధవ్య వైశీవ్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి ఉచ్చ తార ఇతి. నాయకాభిలాషిణ...'</comment>
      <origin>574444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="sasrkh2y7jp80ny0pfq4het9tz6ymue" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతాను: ః
తస్యా ఇవ తవాపీ సర్వజనసమ్మాన్యో భవే దితి బోధవ్య వి శేషా
ధ్వన్య తే. బోద్ధవ్య
వైశీవ్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి ఉచ్చ
తార ఇతి. నాయకాభిలాషిణీం కాంచి న్నాయికాం ప్రతి దూలీ
వచన మేతత్ . ధ్వని హేతుత్వం వివృణోతి అత్రేతి. తాదృక్సభిరూప
బోద్ధవ్య వైశిష్ట్య జ్ఞానవతాం సఖ్యా మనోరధలాభో వ్యజ్యతే.
కాకో ర్థ్వనిహేతుత్వం యథా
శ్లో. రేరే సపత్న సచివా భవతాం వచాంసి
శ్రీసూర్యరాయ చరణం శరణం వ్రజేతి
శ్రుత్వాపి గాఢజడిమాజని య స్స యుష్మన్
నింద త్యసౌ న దురహంకృతి మాత్మ నీనా
వ్యాఖ్యానమ్ :~~-
అత ప్రథమదుర్దశొయారీ యుష్మాన్ నిందతి న స్వాహంకృతి
మితి కా శ్వా భవాన్ యుక్తార్ధబోధకః న విద్యః కిం తు దురహం
కృతి రేవేతి వస్తు వ్యజ్యతే. కాకో ర్ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి వేరే
ఇతి. ధ్వని హేతుత్వం వివృణోతి అశ్రేతి.
దేశవిశేషస్య ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. శక్తిం చ శాస్త్రాద్యవబోధనాది
వాక్కల్పములనిబంధనాని
శ్రీసూర్యరాయేంద్రసభాం విశంతో
మనీషి.ణః &quot;కే.పి స విశ్వసంతి.
వ్యాఖ్యాన
ఆత్ర సూర్యరాయ మహారాజసభారూప దేశవి శేషమహిమ్నా
ప్రతిభాదిసామగ్రీం వినాపి సర్వేపి కవయో భవంతితి వస్తుధ్వన్యతే.
తేన సూర్యరాయమహారాజే భోజరాజా దాధిక్యవిశేషోపి వ్యజ్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sasrkh2y7jp80ny0pfq4het9tz6ymue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220589</id>
    <revision>
      <id>574445</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10] కా కావ్య ప్రకరణమ్ 78 దేశవి శేషస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి శక్తిం చేతి, శక్తి &quot;స్మృతి వ్యతీతవిషయా మతి రాగామి గోచరా, బుద్ధి సాత్కాలిక్ క్లైయా, ప్రజ్ఞా కాల్యగోచరా, ప్రజ్ఞాం నవన...'</comment>
      <origin>574445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="9q7p8qa4hhl6e3lmnxuzpmvad3dojbd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10]
కా
కావ్య ప్రకరణమ్
78
దేశవి శేషస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి శక్తిం చేతి, శక్తి &quot;స్మృతి
వ్యతీతవిషయా మతి రాగామి గోచరా, బుద్ధి సాత్కాలిక్ క్లైయా,
ప్రజ్ఞా కాల్యగోచరా, ప్రజ్ఞాం నవనవోన్మేషశాలినీం ప్రతిభాం
విదు” రిత్యుక్త లక్షణా ప్రతిభావి శేషః. కించేతి చార్థః శాస్త్రాద్యవ
బోధనాది పాణినీయాద్యవగతిః. వాక్కల్పనామూలని బంధనాని ఛంద
శ్శాస్త్రాణి చ. ధ్వని హేతుత్వం వినృణోతి అత్రేతి.
వ్యాఖ్యానమ్
కాలవిశేషస్య ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. శ్రీసూర్యరాయే౦ద్రపదారవింద
సేవాత్వరాధీనపతే నమస్తే
నై వారిభాషి ణ్యహ మేషపుష్ప
కాలోఒయ ముద్ధర్షమహా జనానామ్|
అత్ర పుష్పకాల ఇతి కాలవి శేషనిర్దేశేన సూర్యరాయ సార్వ
భౌమసేవనే సత్వరోపి భవా సర్య మా గమ దితి ప్రయాణని షే.ధో
ధ్వన్యతే. కాలపై శిష్ట్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి శ్రీసూర్య
రామేతి. వివృణోతి అజ్ఞాతేతి. వసంతకాలస్య కామినీనాం కామో
ద్రేకత్వా న్నాద్య గంతవ్య మితి గమననిషేధో ద్యోత్యత ఇతి భావః,
అన్యసన్నిధే ర్ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. చిత్తే న కావా కలయేత వైరమ్
రోమాంచ మాలోక్య మప్రతీ కే
శ్రీసూర్యరాయేంద్రభుజ ప్రతాప
| స్మృతా తా హంత ! విభీషయంతి.
మరి
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్రవిభీషయంతీ త్యర్థసాన్నిధ్యబలా తజ్ఞనితో
జయం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9q7p8qa4hhl6e3lmnxuzpmvad3dojbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220590</id>
    <revision>
      <id>574446</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః రోమాంచ స్తతో న కస్యాపి కోపావకాశ ఇతి వస్తు ధ్వన్యతే. అన్య సన్నిధి వైశిష్ట్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి చిత్త ఇతి. ప్రతీకే అంగేషు జాతానేక...'</comment>
      <origin>574446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2816" sha1="mc0zjjritxpozu2yv7kahl60ezuktt6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;74
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
రోమాంచ స్తతో న కస్యాపి కోపావకాశ ఇతి వస్తు ధ్వన్యతే. అన్య
సన్నిధి
వైశిష్ట్యజ్ఞానస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి చిత్త ఇతి. ప్రతీకే
అంగేషు జాతానేకవచనం “ప్రతీకో వయనే ఖ్యాత” ఇతి విశ్వం.
వ్యాకరోతి అత్రే
వ్యాఖ్యాన
వాచ్యస్య ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. శ్రీసూర్యరాయనృపకుంజరఖడ్గ కాంతి
బంగీజుష మండలతో దివాలి
నర్మాస్పదం తు లనతే పరిత సృమీర
స్తాపింఛ రాజిక న కాఖ్యసుగంధ చోరః.
అత్రైవ క్రీడార్థం ప్రవిశేతి వస్తు వ్యాజ్యతే. వాచ్యన్య ధ్వని
హేతుత్వ ముదాహరతి శ్రీసూర్య రాయేతి. శ్రీసూర్యరాయ నృపకుం
జరః శ్రీమద్వేంకట మహీపతి సూర్యరాయ రాజశ్రేష్ఠః “శార్దూల
సింహనాగాద్యాః పుంసి శ్రేష్టార్థగోచరా” ఇతి కోశః తస్య ఖడ్గ
కాంత్యాః భంగీజుషః తిమిరమండలతో నైల్యస్య ద్రష్టృదృష్టి, పతి
రోధకత్వా దితి భావః సర్మాస్పదం లవతే. ఆహోపి రంతు ముప
యోగాయ భవతీతి భావః తాపింఛా స్తమాలాః “కాలస్కంధ
స్తమాల స్స్యాత్తాపింఛ” ఇత్యమరః. కనకాఖ్యాని చంపకాని
&quot;కనకం చంప”కే స్వర్ణే కింశుకే నాగ కేసర” ఇతి విశ్వః. అత్ర ధ్వనిం
విశదయలి అంతే. ఇదం వీరాంగనా మభిసారికాం ప్రతి సభవచన
మేత దితి బోధ్యం.
ప్రకరణస్య ధ్వని హేతుత్వం యథా
వినమ్రదారిద్ర్యతమి ప్రభాను
శ్రీసూర్యరాయేంద్రభటా వయం స్మః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mc0zjjritxpozu2yv7kahl60ezuktt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220591</id>
    <revision>
      <id>574447</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్: కావ్య ప్రకరణమ్ కీం భ్రామ్యతోర్వ్యాం విమలే నరేంద్రా సస్వరక్షణోపాయ ముపాశ్రయధ్వమ్. 75 అత్ర భూభ్రమణేన న కిమనీ ఫల మస్మా నేవ శరణం వజ్ర తేతి వస్తు వ్యజ్యతే. ప్రకరణస్...'</comment>
      <origin>574447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2655" sha1="5ahxo0wgxdcykvfh3pfhn4ky7z5vb0y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్:
కావ్య ప్రకరణమ్
కీం భ్రామ్యతోర్వ్యాం విమలే నరేంద్రా
సస్వరక్షణోపాయ ముపాశ్రయధ్వమ్.
75
అత్ర భూభ్రమణేన న కిమనీ ఫల మస్మా నేవ శరణం వజ్ర
తేతి వస్తు వ్యజ్యతే. ప్రకరణస్య ధ్వని హేతుత్వ ముదాహరతి విన
మేతి. విమతా మతిహీనా శృతవో వా &quot;విమతౌ మతిహీనారీ”
ఇతి విశ్వప్రకాశః. హే సరేంద్రాః! ధ్వనిం లగయతి అత్రేతి.
చేష్టాయా ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. ప్రస్తావనాయాం మనుజేం ద్రకన్యా
శ్రీసూర్య రామేంద్రగుణా స్వరాణాం
మాతు స్సమక్షం నితరాం నిశమ్య
ముహుః పదా గ్రీణ భువం లిఖంతి.
వ్యాఖ్యాసమ్ .
-
అత పద్యా గేణ భువం లిఖంతీతి చేష్టయా సూర్యరాయసార్వ
భౌమ ఏవ శాసా మవేక్షేతి ధ్వన్యతే. చేష్టయా ధ్వని హేతుత్వ మాహ
ప్రస్తావనాయా మితి. మనుజేంద్రకన్యా రాజకన్యకాః వరాణాం
&quot;జానూతరి నరః పుకూ నితి రత్నమాలాయాం. ప్రస్తావనాయాం
ప్రశంసాయాం శ్రీసూర్యరాయేంద్రగుణాన్ నిశమ్య పధికేభ్య ఇతి
శేషః. వివృణోతి అలేతి, వరప్రస్తావనాయాం వేంకటమహీపతి సూర్య
రాయ సార్వభౌమగుణశ్రవణసమయ ఏవ తాదృశ చేష్టాకరణా తస్మి
న్నేవ తాసా మవేక్షేతి ధ్వన్యతే.
ఆదిశబ్దేన నిర్వికారత్వస్యాపి ధ్వని హేతుత్వం యథా
శ్లో. మాసేషు దప్టే షు విపక్ష భూపై
శ్రీసూర్యరాయాఢపసై నికానాం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ahxo0wgxdcykvfh3pfhn4ky7z5vb0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220592</id>
    <revision>
      <id>574448</id>
      <timestamp>2026-09-06T07:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 వ్యాఖ్యానమ్ : సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతానుణ్యి న భూవీభంగో స చ శూరనాదో న చాపకర్షి న చ శంఖనాదః. ఆత్ర సైనికానాం నిర్వికారత్వవర్ణనా తృణచర్వణ ప్రదర్శిత దైన్యవృత్తి షు రిపుభూపాల...'</comment>
      <origin>574448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3077" sha1="n4af43dc73je7p8nfc55ixw0rbqdzsk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;76
వ్యాఖ్యానమ్ :
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతానుణ్యి
న భూవీభంగో స చ శూరనాదో
న చాపకర్షి న చ శంఖనాదః.
ఆత్ర సైనికానాం నిర్వికారత్వవర్ణనా తృణచర్వణ ప్రదర్శిత
దైన్యవృత్తి షు రిపుభూపాలేషు కోపోపశమో ధ్వన్యతే, వాచ్యం ప్రక’
రణం చేత్యాద్యా స్స్యు రిత్యాదిశబ్దేన నిర్వికారణ్వస్యాపి ధ్వని హే
ముస్తీ త్యుదాహరతి మాసే ష్వితి. నిపక్షభూపై మిసేషు
దష్టేషు సత్సు ధ్వనిం వివృణోతి ఆ శ్రేతి.
1
ధ్వని విశేషా ః
శ్లో. ధ్వని స్స్యా లక్షణామూల శ్శక్తి మూల ఇతి ద్విధా.
వ్యాఖ్యానమ
వేప అవిపక్షి త వాచ్య వివక్షి, తాస్యపర వాచ్యా
త్యుచ్యేతే. తత్రాధ్యః అర్థాంతరసంక్రమిత వాచ్యాత్యంతతిరస్కృత
వాచ్యతయా ద్వివిధః, ఆకాంక్షయోగ్యతయో ర్వాత్యార్థ ప్రతీతి
హేతుశ్వా త్ప్రయుక్త పదార్థస్య అనుపయోగీ నుపపత్తే వా
తయో రభావాత్ న కావ్యార్థస్ఫూర్తి రిత్య ర్థాంతరసంక్రమణాత్యంత
తిరస్కృతయో రవతారః.
ఏవఁ త్రివిధ మపి కావ్యం సామాన్యతో నిరూప్య తత్య్ర
ఉత్త మకావ్యం ప్రపంచయితుం ప్రజానీతే. ధ్వని రిత్యాదినా. నను
శాస్త్రేషు వ్యంజక స్యైవానంగీకృతత్వాత్తదసంభవేన వ్యంగ్యాభావే
శథం ధ్వని స్థితి చే న్న. ధ్వని రస్త్రీ త్యాలంకారికా. నాస్తితి నైయా
యిశాదయః, తితః పరస్పర విరుద్ధయోర్విధినిషేధయో రేకత్ర సమా
వేళాయోగేన వ్యాఘాత్, ధ్వని ర్వాచ్యాతి శాయివ్యంగ్య మిత్యర్థః.
లక్షణా మూల లక్షణా మూలం యస్య సః. శక్తి రభిధా మూలం
వి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4af43dc73je7p8nfc55ixw0rbqdzsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220593</id>
    <revision>
      <id>574449</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సౌవ్య ప్రకరణ 77 యస్య స ఇతి ప్రథమం ద్విధా ద్వి పకారః పున స్తా విభజతే ఏతా వితి. ఏతా వుభౌ అవివక్షితం వాచ్యం యత్ర సోయ మవివక్షిత వాచ్యః. లక్షణామూలః లక్షణాయా వాచ్య బాధపురస్కార ప్రవ...'</comment>
      <origin>574449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="fztr0vdzewspx5moexfox5zwy5pvpc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సౌవ్య ప్రకరణ
77
యస్య స ఇతి ప్రథమం ద్విధా ద్వి పకారః పున స్తా విభజతే ఏతా
వితి. ఏతా వుభౌ అవివక్షితం వాచ్యం యత్ర సోయ మవివక్షిత
వాచ్యః. లక్షణామూలః లక్షణాయా వాచ్య బాధపురస్కార ప్రవృత్త
తయా వాచ్యస్య అనిన తత్వా దితి భావః. వివక్షిత మన్యపరం
స్యంగ్యనిష్టం వాచ్యం యస్మిన్ స వివక్షి తాన్యపు వాచ్యః. అభిధా
మూలః తత్ర అభిధాయా వాచ్యార్థ బాధాభావా స్థితి భావః. అవి
నశీతవాచ్యం విభజతే ఈ శ్రాద్య ఇతి. అర్థాంతరే సంక్రమితం
వాచ్యం యస్య సః. అత్యంతతిరస్కృతం వాచ్యం యస్య సః. తయో
ర్భావ స్తత్తా. తయా అర్థాంతరసంక్రమితవాచ్యోఒత్యంత తిరస్కృత
వాచ్య ఇతి చ ద్వీవిధ ఇత్యర్థః. తత్రా॥ద్యే వాచ్యార్థ స్యానుష యోగే౬
ర్థాంతరసంక్రమణ మనుపపత్తే తు తిరస్కృతిః. అర్థాంతరసంక్రమిత
వాచ్యే వాచ్య స్యానుపయుక్త శ్వా దజహల్లక్షణ మూలత్వ మత్యంత
తిరస్కృత నాచ్యే తు వాచ్యస్య అనుపపన్నత్వా జ్ఞాహల్లక్షణామూల
త్వం చేతి వివేకః.
స
ద్వివిధ
వాక్యగత శ్చేతి. పున స్తం విభజతే స
ఇతి. అర్థాంతరసంక్రమిత వా-వ్యో.. త్యంత తిరస్కృత వాచ్య శ్చ ద్వివిధ
మా కెవతానుపయోగాత్ ప్రజా
సూత్రవ దుపయుక్తార్థాంతరసంవలసిన స్వయం న దృశ్యతే సోఒర్థాం
తరసం క్రమిత వాచ్యధ్వనిః. అర్థాంతరసంక్రమిత వాచ్యత్వం వ్యా
కరోతి యజ్ఞతి.
పగతో యథా
శ్లో. భాస్వత్లో స్సూర్యరాయేంద్ర
యశో రాశీ! ప్రతాపయోః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fztr0vdzewspx5moexfox5zwy5pvpc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220594</id>
    <revision>
      <id>574450</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 వ్యాఖ్యానమ్ :- సవ్యాఖ్యాన సాహీత్యచింతామణీః ద్విజరాజ స్విషం రాజో పతే గగనాంగణే. అత్ర వర్తేత ఇతి కేవలధాత్వర్థస్య వర్త నస్య అనుపయోగా న్నైరర్థ్య క్యేన నర్తనరూపార్థాంతరసం క్...'</comment>
      <origin>574450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="fbns3aigm6cbtc2wq1x5vr97pwinl3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
వ్యాఖ్యానమ్ :-
సవ్యాఖ్యాన సాహీత్యచింతామణీః
ద్విజరాజ స్విషం రాజో
పతే గగనాంగణే.
అత్ర వర్తేత ఇతి కేవలధాత్వర్థస్య వర్త నస్య అనుపయోగా
న్నైరర్థ్య క్యేన నర్తనరూపార్థాంతరసం క్రమితతయా యశఃప్రతా
యో రేవ సకలజగత్త మోనివర్త నకమలకువలయోల్ల సనాధిగౌరం
ధర్యం వ్యజ్య తే.
పదగత
మర్థాంతరసం క్రమిత వాచ్యధ్వని
ముదాహరతీ
భాస్వతో రితి. ద్విజరాజ శ్చంద్రః. ద్వీపాంరాజ స్సూర్యః. “రాజా
హస్సఖభ్యష్ట&quot; జితి అలుకి టచ్, లక్షణాబీజ మనుపయోగం తద్గుణ
యోగం చ దర్శయ న్నర్థాంతరసంక్రమిత వాచ్యస్య పదగత్వం విశద
యతి. అలేఖ్యాదినా. ప్రకృతే వర్త వస్య అనుపయోగో వ్యాచ్యార్థ
బాధః లక్ష్యవ్యంగ్యయో ర్వర్తననై రర్థ్యవ్యయో సమబాయ స్పం
బంధః ప్రతాపయళపో స్తిమిరనివర్తనకువలయో సనాధారంధర్యం
ప్రయోజన మితి బోధ్యం. ఏవ మితరత్రాపి బాధాదయో యథా
యోగ మనుసంధేయాః॥
అత్యంతతిరస్కృతివాచ్య ధ్వనిః.
“యః పున రనుపపద్యమాన ఏవ కస్యచి దుష్ప్రపన్నార్థస్య
ప్రతీతిం సమర్ప్య స్వయం నివర్తతే సోయిత్యంతతిరస్కృత వాచ్య
ధ్వనిః.
అత్యంత తిరస్కృత వాచ్యధ్వనిం నిరూపయతి యః పున రీతి.
శ్లో. శ్రీసూర్యరాయ ప్రభునా నిలాపై
రుల్లాసితాయా న కదాపి తస్యాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fbns3aigm6cbtc2wq1x5vr97pwinl3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220595</id>
    <revision>
      <id>574451</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్ కావ్య ప్రకరణమ్ ఆపి స్వకాంతానుపగోపభుక్త మ్ స్వరూప మేన స్ఫుటమ్ ప్యర్గీకప్ ఆత్ర నిష్ప్రయోజనత్వలక్ష కాళీకప దేన 79 స్వార్థో ఒత్యంత తిరస్కృతః. తేన చ వేంకటమహీపతి సూ...'</comment>
      <origin>574451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="q1pkr76gavqdan3bhbq5gw95inlwwsz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్
కావ్య ప్రకరణమ్
ఆపి స్వకాంతానుపగోపభుక్త మ్
స్వరూప మేన స్ఫుటమ్ ప్యర్గీకప్
ఆత్ర నిష్ప్రయోజనత్వలక్ష కాళీకప దేన
79
స్వార్థో
ఒత్యంత
తిరస్కృతః. తేన చ వేంకటమహీపతి సూర్యరాయ సార్వభౌమోపభోగ
ఏవ సర్వాసాం సౌందర్యలావణ్య సార్థక్య సంపాదక
వ్యజ్యతే.
పదగత మత్యంత తీరస్కృత వాచ్యధ్వని ముదాహరతి శ్రీసూర్య
రామేతి. శ్రీసూర్య రాయ ప్రభూణాం విలాసై నీలాదిభిః. “విలాసో
భావలీలయో” రితీ రత్నమాలాయాం కదాపి జాత్వవి నోల్లాసితాయా
అపి తస్యాః ప్రియాయాః స్వకాంతేన అనుపదోపభుక్తం స్వరూప
మేవ స్ఫుటమ ప్యళీకం భవతీతి శేషః, అత్ర ధ్వనిం వ్యక్తీ కరోతి
అ&quot;తేతి నిష్ఫలత్వరూపలక్ష కేన అళీకపదేన,
పదగతా వేతొ న్యరూపిషాతాం వాక్యగతా నిరూప్యతే
అర్థాంతరసం; క్రమిత వాచ్యధ్వని రత్యంతతిరస్కృత వాచ్యధ్వని
శ్చ ద్వావ ప్యేతో పదగతా వుదాహృతౌ.
వాక్యగతో ఒర్థాంతరసంక్రమిత వాచ్యధ్వని ర్యథా
శ్లో. పశ్య పర్యైన మజ్జాక్షీ! లక్ష్యతే సౌ త్వయా పురః
శ్రీరావుకులచం! దాయ యస్మై స్పృహయతే మహీ,
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అత్ర అసౌ లక్ష్యత ఇత్యనంతర మేనం పశ్యప శ్యేతి వాక్యేన
ఉకార్థబోధనా దనుపయు క్తేన అనితరసాధారణ మేనం పశ్య పఠ్యే త్య
ర్థాంతరసంక్రమణా దస్మిన్నేవత్వయా నురాగః కర్తవ్య ఇతి ధ్వన్య తే.
వాక్యగ తార్థాంతర సంక్రమితవాచ్యధ్వని ముదాహరతి పశ్యప శ్యేతి.
కాంచన నాయికాం ప్రతి సభవచన మేతత్ యోజయతి. అత్రేతి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1pkr76gavqdan3bhbq5gw95inlwwsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220596</id>
    <revision>
      <id>574452</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 60 వ్యాఖ్యానకి సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః వాక్యగతాత్యంతతిరస్కృతవాచ్యధ్వని ర్యథా శ్లో. వినమసౌమ్యాః కిల సూర్యరాయ విభు ర్దుకుకాని కథం సహేశ స సర్వధాపి ప్రతిమల్లభూపాః ప్ర...'</comment>
      <origin>574452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="0hlykvo0rvazzzo5gnd5zhynpk14lsh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
60
వ్యాఖ్యానకి
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
వాక్యగతాత్యంతతిరస్కృతవాచ్యధ్వని ర్యథా
శ్లో. వినమసౌమ్యాః కిల సూర్యరాయ
విభు ర్దుకుకాని కథం సహేశ
స సర్వధాపి ప్రతిమల్లభూపాః
ప్రయాంతు యూయ౦ వివీనస్థలాని.
అర్హత ప్రణామేన ఋజూపాయేన శాత్రవదుకు కి సహనశీలే
సూర్యరాయమ హేపాలే సర్వప్రకారై రపి శాత్రపదురాలా పాసహన
శీలత్వరూ పార్థస్య అనుపపత్త్యా లక్షణయా సహత ఏవేత్యర్థి వాజ్యేన
లక్ష్యతే. తేన ఋజూసాయం విహాయ వస్థలీషు క్యాపి వా భవద్భి ర్న
స్థాతవ్య మితి వ్యజ్య తే.
స్వ
'వాక్యగ తాత్యంతతిరస్కృత వాచ్యధ్వని ముదాహరతి. వినమ్ర
సౌమ్య ఇతి. వేంకట మహీపతి సూక్య రాయ సార్వభౌమభయేన
స్వదేశా న్విహాయ విదేశజిగమిషన్ స్వస్వవిభూ సృతి తత్తద
మాత్యవచన మేతత్, యోజయతి అత్రేతి. లక్షణయా విపరీత
లక్షణయా
అభి భా
శక్తి రపి ద్వివిధా. శబ్దగ అర్థగతా చేతి, తతాద్యా ప
వాక్య గతత్వేన ద్వివిధా. ప్రత్యేకం వస్త్వలంకారయోర్ధ్వనౌ శబ్ద
శక్తి మూలా శ్చత్వారో భేదాః. అర్థశక్తి రపి స్వతః ప్రౌఢక్తి తశ్చ
సిద్ధా. ప్రత్యేకం పదవాక్యగతత్వేన ద్వైవిధ్యే చతుర్విధా. వస్తునా
వస్త్వలంకారయో రలంకారే ణాలంకారవస్తునో ధ్వనౌ ఏకైకస్య
చాతుర్వి ధ్యే ఆర్ధశక్తి
మూలా రసాదిధ్వనిభి ర్వాక్యపదప దైక దేశరచనా
వర్ణగతైః పంచభి స్సహైక పంచవింశతిః, ఉభయశక్తి మూల ఏక ఇతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hlykvo0rvazzzo5gnd5zhynpk14lsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220597</id>
    <revision>
      <id>574453</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11] కావ్య ప్రకరణమ్ 81 శుద్ధా ధ్వనయ స్ప్రింశత్. తత్ర వస్త్యలం కారధ్వని రసంలక్ష్యక్రమ * వ్యంగ్యః రసాదిధ్వని రసంలక్ష్య క్రమవ్యంగ్య ఇతి వివేకః. శక్తిం విభజతే శక్తి రపీతి స్పష్టమ...'</comment>
      <origin>574453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="sz01c6dg7r6uhp2ql788hhm63uogqgf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;11]
కావ్య ప్రకరణమ్
81
శుద్ధా ధ్వనయ స్ప్రింశత్. తత్ర వస్త్యలం కారధ్వని రసంలక్ష్యక్రమ
* వ్యంగ్యః రసాదిధ్వని రసంలక్ష్య క్రమవ్యంగ్య ఇతి వివేకః.
శక్తిం విభజతే శక్తి రపీతి స్పష్టమ్.
పదగత శ్శబ్దశక్తి మూలో వస్తుధ్వని ర్యథా
శ్లో. ప్రాంచత్కాంచీం రుచిరవిలసత్కుంతలా రమ్య చోళామ్
బాంహ్లి కేన ద్విగుణితరుచిం శోభితాం చాంగరాగైః
ప్రాప్తం సౌఖ్యం సమధిక మీలాపాల శార్దూలద త్తామ్
రమ్యాం శ్యామా మనతి వసుధాం సూర్యరాయణి తీంద్రః.
వ్యాఖ్యానమ్
అత్ర వసుధాననరూపవస్తునీ ప్రస్తుతే విధివత్సరిణీతాయాః
-కస్యా శ్చిత్కాంతాయా రక్షణరూపం వస్తు వ్యజ్యతే.
పదగతం శబ్దశక్తి మూలం వస్తుధ్వని ముదాహరతి, ప్రాంత
దితి. ప్రాంచత్కాంచీం సమంచిత కాంచీపురీం యద్వా సమంచిత
రాజధానీం ప్రాంచిత మేఖలాం చ “శాంచీపురీ రాజధానీ మేఖలాసు
నిగద్యత&quot; ఇతి ధనంజయః, రుచిరవిలసత్కుంతంలాం సుందరవిలసత్కుం
తల దేశం సుందరవిలసచ్చికురాం చ రమ్యచోళం సుందరచోళదే
శాం మనోజ్ఞకూర్పాసకాం చ &quot;చోళః కూర్పాసకో ప్రియా” మిత్య
మరః. బాంహ్లి కేన బాంహ్లికదేశేన కుంకుమేన చ &quot;బాంహ్లికం
కుంకుమే హింగే దేశభేదాశ్వయో రవీ”తి రత్నమాలాయాం. అంగ
రాగై రంగ దేశీయ రాగద్రవ్యవి శేషైః లాదిభి శ్చ శోభితాం. ఇలా
'పాల శార్దూల దత్తాం వసుభాపక్షే స్వపి తా వేంకటమహీపతిగంగాధర
రామరాయ సార్వభౌమదత్తాం స్త్రీ పటే కేనచి ద్రాజశ్రేషన చేతి
బోధ్యం. శ్యామాం సర్వసస్యాఢ్యం యావనమధ్యస్థాం చ యోజ
అ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sz01c6dg7r6uhp2ql788hhm63uogqgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220598</id>
    <revision>
      <id>574454</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః శబ్దశక్తి మూలాలం కారధ్వనయో బహువిధాః॥ శబ్దశక్తి మూలాలంకారధ్వనీనా మానంత్య మాహ శబ్దతి.. తత్ర లౌకికవస్తునిరూపితాలంకారధ్వని ర్యథా శ్లో. అనియత...'</comment>
      <origin>574454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="cdu57o28fy9v7grbx6gp8iwrfotvfmw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
శబ్దశక్తి మూలాలం కారధ్వనయో బహువిధాః॥
శబ్దశక్తి మూలాలంకారధ్వనీనా మానంత్య మాహ శబ్దతి..
తత్ర లౌకికవస్తునిరూపితాలంకారధ్వని ర్యథా
శ్లో. అనియతసహచరవృత్తి
వ్యాఖ్యానమ్ :-
ప్రథితవిరోధైక హేతవః కుభృతః
హృదయే ప్రపనహ్నీం
వక్తం గమయంతి సూర్య నాయనిభో
సూర్యరాయనిభోః,
అవిరుద్ధ హేతో పర్వత ద్వాహ్నిసాధక త్వేన ప్రసిద్ధ త్వేపి తం
వినా వహ్న్యను మిలి కథనా త్కారణసాకల్యా భావ ప్రయుక్తో విభాననా
లంకారః. కుభృత ఇతి పదగతః. ప్రభుపర్వతౌ సమ్యధ్వనిః,
తత్ర లౌకిక వస్తునిరూపి తాలంకారధ్వని ముదాహరతి. అనియ
తేతి. అనియతీయా సహచరవృక్ష్యా సాహచర్యేణ ప్రథితో విరోధ
ఏన ఏకో ముఖ్యో హేతుః కారణం దేహం తే. యద్వా నృ
గ్విరోధస్య ముఖ్య సాగర ఇకి వా. కుభ్ళకు రాజాను సర్వనా
సూర్యరాయనిభో, హృదయే కోపపహ్నేం క్రోధాగ్నిం వ్యంగమ
యంతి. అనుమితికరణం ప్రపంచయు తద్విరోధేనా ప్యనుమితిం సిద్ధ
వత్కృత్య యోజయతి. అవిరుద్ధ హేతో రీతి విషయ మాహ కుధృత
ఇతి.
మీమాంసక వస్తునిరూపితాలంకారధ్వని ర్యథా
శ్రీసూర్యరాయధరణీధర చ క్రవర్తీ
కీశం జలాధికరణే నృపవేదసత్వాం
త్క్వాపి భూప తన వాణ్ని చయే ఖ లేజె.పి
సంలక్ష్యతే చతురతా మహితా చనైన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdu57o28fy9v7grbx6gp8iwrfotvfmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220599</id>
    <revision>
      <id>574455</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్:- 'కావ్య ప్రకరణ 88 అత్ర లక్షయో రభేద ఇతి జలయో రేకత ప్రతిపాదనాత్. హేదన! అధికిరణే మహతి సంగ శ్రీసూర్యరాయ సార్వభౌమ స్త్వాం వానరం మన్యతే. అతిభీతం మన్యత ఇది యూవల్. యస్మాత...'</comment>
      <origin>574455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="drr9k9qtfubzx6sdgj9tywqqryf7cb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్:-
'కావ్య ప్రకరణ
88
అత్ర లక్షయో రభేద ఇతి జలయో రేకత ప్రతిపాదనాత్.
హేదన! అధికిరణే మహతి సంగ శ్రీసూర్యరాయ సార్వభౌమ స్త్వాం
వానరం మన్యతే. అతిభీతం మన్యత ఇది యూవల్. యస్మాత్తవ
భాష తే ష్వపి చాతుర్యం న దృశ్యతే. భుజయోః కుత స్స్యా దితి
నా
తాత్పర్యం. అతో యుద్ధసన్నాహం సర్వధా మాకృధా ఇక్యాష్
పాలంకారః. చతుర తేతి పదగతః ప్రతీపవానరయో శాపమ్యధ్వనిః.
ప్రతీషభూపాలా న్రతి భేదోపాయేన భయోత్పాదక సూర్యరాయ సార్వ
భౌమసచి వైః | ప్రేషితం వచన మేకల్. మీమాంసక వస్తునిరూపితా
లంకారధ్వని ముదాహరతి శ్రీసూర్యరాయేతి. లక్షయో రభేద ఇతి
మీమాంసకాః, కీశం మర్కటం &quot; మర్కటో వానరః కీశ” ఇతర
న్యాకరోతి. అ, తేతి.
వ్యాఖ్యాసమ్
జ్యోతిశ్శాస్త్ర వస్తు నిరూపితాలంకారధ్వని ర్యథా
శ్లో. కన్యోది తేయం లలితైః కటాక్షి
శ్చిత్రం విలాసా దధిరూఢకర్కమ్
:-
ఉచ్ఛై ర్విధ త్తే ధిషణం నిరీక్షష్యు
శ్రీసూర్యరాయేంద్రముదం భవంతమ్.
అత కన్యోదితా కన్యాలగ్నజాతా స్వల గ్నై కాదశకర్కట
కోల్లసదుచ్ఛం ధిషణస్య యత్నం వినాపి అచినసమోహితఘటక ల్వేన
సాభిలాషితసు ర్య రాయవిభుకరగ్రహణ మదిరే ణాయత్నేన మమ
సిద్ధ్యే దిత్యాశయా పశ్యంతీత్యర్థః. ప్రహర్షణాలంకారో వ్యజ్యతే.
పదగతం జ్యోతిశ్శాస్త్రవస్తు నిరూపితాలంకారధ్వని ముదాహ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drr9k9qtfubzx6sdgj9tywqqryf7cb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220600</id>
    <revision>
      <id>574456</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '€4 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః రతి. కన్యేతి. ఉదితా సన్నా ఇయం కన్యా స్త్రీ కన్యాలగ్న జాతా చ విలాసాత్ అధిరూఢః కర్క స్సితాశ్వో యేన తం. స్వలకా దశకర్కటకలగ్నం చ. “కర్కః కర్కటకే వహ...'</comment>
      <origin>574456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="px883xfydlrrlf89f0czatf1utnl6hl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;€4
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః
రతి. కన్యేతి. ఉదితా సన్నా ఇయం కన్యా స్త్రీ కన్యాలగ్న జాతా
చ విలాసాత్ అధిరూఢః కర్క స్సితాశ్వో యేన తం. స్వలకా
దశకర్కటకలగ్నం చ. “కర్కః కర్కటకే వహ్నౌ శుక్లా శ్వే దర్పణీ
ఘట” ఇతి విశ్వః. ఉచ్ఛై ర్మహాంతం, ఉచ్ఛసంజ్ఞకం. ధిషణా ప్రజ్ఞా
స్యాస్తితి ధిషణః. ఆ క్శాదిత్వా దచ్సత్యయః, యద్వా ధృష్ణు నతి
ప్రగల్భత ఇతి ధిషణః, తం బృహస్పతిం చ న్యాకుర్వన్ యోజయతి.
అతేలి, కుళీరః కర్కటః.
యోగశాస్త్రీయవస్తునిరూపిత స్స యథా
శ్లో. దత్వా స్వయోగం రిపు భూపసం ఘే
శ్రీసూర్య రాయషీతి పాలఖడ్గః
వ్యాఖ్యానమ్
హృత్కో శతః ప్రాణసమీర మేషా
ముక్కంప మభ్యాసయతి క్షణేన.
అత్ర క్షణేన అభ్యాసయతీ త్యనేన ఖడ్గస్య అతిచతురమహా
యోగిత్వం గమ్యతే. యోగ మితిపదగతం యోగశాస్త్ర సంబంధౌప
పదగత యోగ శాస్త్రీయవస్తు నిరూపితాలంకారధ్వని ముదాహ
రతి. దశ్వేతి, శ్రీసూర్య రాయషీతి పాలఖడ్గః రిపుభూపసం ఘే స్వయో
గం స్వసంబంధం స్వస్మిన్ బ్రహ్మణి చిత్తవృత్తి నిరోధం చ దత్వా
ఏసాం రిపూణాం హృత్కో శతః హృదయకోశాత్ “పంచమ్యా
స్తసి&quot; యోజయతి. అత్రేతి.
గంధర్వనిరూపిత స్స యథా
శ్లో, విసంవాదిస్వరారోహ
సంధాయీ సూర్యరాడ్విభోః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px883xfydlrrlf89f0czatf1utnl6hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220601</id>
    <revision>
      <id>574457</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్ కావ్య ప్రకరణమ్ కౌజేయకః పూర్ణరాగ ధృవాభోగ ప్రకల్పకః. :- 85 అత్ర విసంవాదినాం ప్రతివాదినాం స్వరారోహం స్వర్గారో హణు సంధాయీ, అన్యత్ర విసంవాదీనాం ప్రతికూల వాదినాం స్వ...'</comment>
      <origin>574457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="1i3el3ulxl7qm0s6i4m9m43giee5t1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్
కావ్య ప్రకరణమ్
కౌజేయకః పూర్ణరాగ
ధృవాభోగ ప్రకల్పకః.
:-
85
అత్ర విసంవాదినాం ప్రతివాదినాం స్వరారోహం స్వర్గారో
హణు సంధాయీ, అన్యత్ర విసంవాదీనాం ప్రతికూల వాదినాం
స్వరాణాం చారోహణం సంభాయీ చ పూర్ణరాగాణం గాఢాను
రాగిణాం ధృవాభోగో నిత్యపరిపూర్తిః తత్పకల్పకం, అన్య త పూర్ణ
రాగాణాంధృవా భోగాదీనాం చ ప్రకల్పకః. ఏవం చ ఖడ్గస్య గంధ
ర్వాభేదో గమ్యత ఇతి రూపకాలంకారం.
గంధర్వవ స్తునిరూపితాలం కారధ్వని ముదాహరతి. విసంవాదీతి
వ్యాకళోతీ. అతేతి,” స్వరవ్యయం స్వర్గవాక&quot; ఇత్యమరః. “రాగోజు
అ
సురాగే మాత్సర్యే లాఔజా రక్తి మత్విషోః, గాంధారాజా రంజనే”
చేతిరత్నమాలాయాం. “ఆభోగఃపరిపూర్ణతే”త్యమరః. శిష్ట్యం స్పష్టమ్.
శబ్దశక్తి మూలవస్తుధ్వని వ్యథా
శ్లో. శ్రీసూర్యరాయ ! నృపమౌళిమణే ! గుణాబ్ధి!
స్వాయత్త సర్వజన తామహిమాశ్రయధ్వం
యా శేషయత్న విధృతాపి సుఖేన నాసీ
వ్యాఖ్యానమ్ :—
శ్రియం చ సుచిరం నియతం వహస్వ.
అత్ర స్వాయత్త సర్వజనసమూహ మహిమాశ్రయత్వం చ యా
అశేషయత్నవిధృతాపి సుఖేన నావర్తత. తాం శ్రియం చ నిశ్చలం
వహస్వేతి ఆశం సారూపనస్తుని ప్రస్తుతే యా శేషయత్నవిధృతాపి
సువేన నాసీత్. తాం మహీం స్వాధీనసర్వజనత్వం నిభృత మాశ్ర
యేతి మహీప్రాప్త్యాశంసారూ పవస్తు ధ్వన్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1i3el3ulxl7qm0s6i4m9m43giee5t1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220602</id>
    <revision>
      <id>574458</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః శబ్దశక్తి మూలవస్తుధ్వనిం వాక్యే నోదాహరతి, శ్రీసూర్య రాయేతి. 'సే శ్రీసూర్యరాయ! హే నృవమాళిమణే! రాజశిలో భూషణ ! ' హీ గుణాభే ! స్వాయత్తా స్వాధీనాః సర...'</comment>
      <origin>574458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="lz1cm3n1u3o15clfwmtvrfwskr0tqd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;86
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
శబ్దశక్తి మూలవస్తుధ్వనిం వాక్యే నోదాహరతి, శ్రీసూర్య
రాయేతి. 'సే శ్రీసూర్యరాయ! హే నృవమాళిమణే! రాజశిలో
భూషణ ! ' హీ గుణాభే ! స్వాయత్తా స్వాధీనాః సర్వజనా స్తేమాం
సమూహః “గ్రామజనబఁధుసహాయేభ్య స్తల్&quot; తస్యా మహమ్నః
ఐశ్వర్యస్య ఆశ్రయః ముఖ్యకారణం తప్య సంబుద్ధిః. శేషం యోజ
యతి. అత్రేతి. అశేషయ త్నైః రామాద్యనీ కావతారకృతప్రయ త్నైః
శేషేన అతిప్రయాసేన విధృతాపి,
వాక్యగతశ్శబ్దశక్తి మూలో లంకారధ్వని ర్యథా
శ్లో. సూర్యరాయమహీజానే
సౌదార్యం కల్పపాదపః
శృణ్వ న్నభోగకుతుశం
విధత్తే చలతాన్వితః.
వ్యాఖ్యానమ్ :
అత్ర విధత్తే చలతాన్విత ఇత్యనేన చలతాన్వితః లతాన్విత
ఇతి చ ప్రతీర్యతే. నభోగకుతుకం విధత్త ఇత్యత్ర భోగకుతుకం స
విధత్తే. నభోగకుతుకం విధత్త ఇతి చ ప్రతీయ్యతే. ఏవం చ చలత్వా
న్వితో ఒపి తథావిధో భోగకుతుకం న విధత్త ఇతి ఉత్ప్రేక్షా గమ్యతే.
తదేవం శబ్దశక్తి
మూలం నస్త్వలంకార ద్వైవిధ్యం, తదుక్తం &quot;అలం
కారోదప స్వైన శబ్దా ద్యతావభాసతే, ప్రధానత్వేన స జ్ఞేయ శబ్ద
శక్త్యుద్భవో ద్వి” ధేతి.
వాక్యగతం శబ్దశక్తి మూలాలం కారధ్వని ముదాహరతి. సూర్య
'రాయమహీజానే రితి. కల్పపాదపః కల్పతరుః కర్తా. సూర్యరాయ
మహీజానే రౌదార్యం దాశృత్యం “ఉజాలో జాత్యమహతో ఆత
మరః. శ్రుణ్వన్ శబ్దశక్తి మూలత్వం విశదయన్ ధ్వనిం యోజయతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lz1cm3n1u3o15clfwmtvrfwskr0tqd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220603</id>
    <revision>
      <id>574459</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణ 87 అ తేలి. చలతయా చాంచల్యేన అన్వితః. లతాభి శ్శాఖాభి రవ్విత శ్చ భోగకుతుకం భోజ నేచ్ఛాం “భోగస్తుభోజనే విత్తే నిశ్వేశే పాలనే సుఖ&quot; ఇతి రత్ననూరియాం, నభోగేషు నభోగ శేషు క...'</comment>
      <origin>574459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="t1kl50rztpan4tgp9ljpjwmcgntlg5d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణ
87
అ తేలి. చలతయా చాంచల్యేన అన్వితః. లతాభి శ్శాఖాభి రవ్విత
శ్చ భోగకుతుకం భోజ నేచ్ఛాం “భోగస్తుభోజనే విత్తే నిశ్వేశే పాలనే
సుఖ&quot; ఇతి రత్ననూరియాం, నభోగేషు నభోగ శేషు కుతుకం తదేవం
శబ్దశక్తి మూలస్య ద్వైవిధ్యం సిద్ధవత్కృత్య తత వృద్ధసంమతిం దర్శ
యతి అలంకార ఇతి.
స్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూలా శ్చత్వారః.
పదగత స్స్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూలకవస్తుధ్వని ర్యథా.
శ్లో, శ్రీ సూర్యరాయవిభునా విధుతై స్స్వరాష్ట్రా
త్కాంతై స్సమం త్రిచతురాణీ పదాని గత్వా
కాంతాః కియత్పదమితాం పదవీం విలంఘ్య
నాధేతి నమ్రవదనా నను యుంజతే కాన్.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అగ్ర యతి. న కదాచిదపి ఘటికార్థగమన పరిమిత
పదవీ పర్యటన పరిచయమహాభాగ్యం వస్తు వ్యజ్యతే. పదగతం స్వత
స్సిద్ధార్థశ క్తి మూలక వస్తుధ్వని ముదాహరతి. శ్రీ సూర్య రాయవిభు
నేతి యోజయతి అత్రేతి.
వాక్యగత స్సయథా
శ్లో. కర్ణావతంసమణిపాళిమరీచిపాళి
నీరాజితాని సవకందళితస్మితాని
విస్రంసినీవిసహనాని చ కామినీనామ్
శ్రీసూర్యరాయవిభువక్త్ర విలోకితాని.
వ్యాఖ్యానమ్
రాయసార్వ
అత్రచేస్టారూపవస్తు వెంకటమహీపతి సూర్యరాయ సార్వ
భౌమసౌందర్యాతిశయరూపం వస్తు వ్యజ్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1kl50rztpan4tgp9ljpjwmcgntlg5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220604</id>
    <revision>
      <id>574460</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః వాక్యగతం స్వతస్సిద్ధార్థశకి మూలక వస్తుధ్వని ముదాహరతి. కర్ణేతి. శ్రీ సూర్యరాయవిభో ర్వ విలోకితాని విలోకనాని “నపుం స కే భావేత్త ః&quot; కర్ణావతంసా...'</comment>
      <origin>574460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="7ch7hopn27lsbpeu3tgi0cjacgayr08" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
వాక్యగతం స్వతస్సిద్ధార్థశకి మూలక వస్తుధ్వని ముదాహరతి.
కర్ణేతి. శ్రీ సూర్యరాయవిభో ర్వ విలోకితాని విలోకనాని “నపుం
స కే భావేత్త ః&quot; కర్ణావతంసా కర్ణాలంకారభూషితా మణిపాళిః మణి
మయచిహ్నం “పాళీః పంజ్యంక భేదయోః ఆత్రే చ కర్ణతా శా
స్స్యాత్ప్రస్థయూశ యోః సంజాత శ్మశ్రుయోపాయా&quot;మితి ప్రతాపః.
తస్యా మరీచయః శాంతయః తాసాం పాళ్యా పక్ష్యానీరాజితాని నవకం
దళితాని స్మితాని యేషు తాని. అత ఉత్తమవిషయత్వాల్ స్మితానీ
త్యుక్తం. తదుక్తం స్మిత మిహ వికాసనయనం కించి ల్లక్ష్య ద్విజం
హసితం మధురస్వరం విహసితం సాంసశిరఃకంప ముద్ధసికం అపహ
సితం సాస్రాక్షంవిష్, ప్రాంగభవత్యతిహసితం ద్వే ద్వే హసితే చైషాం
జ్యేష్ఠ మధ్యేఒధమే క్రమశ ఇతి వి సంసినీ విసహనాని నీవీ సంసనం
చ కామినీవిలానే “ఆలింగనావలో కాభ్యాం మనోభీష్టస్య కామినః
కామినీనాం మనోసేవీద్వయం నిర్ణళతి స్వయమిలి. &quot;ఆలింగనాద్రఘు
పతే రవనీసుతాయ హరేషు భూరికుచమండల మాశ్రితేషు ఉత్సూ
త్రతా ముపగలేషు భయేన నూనం క్షీణం వలగ్న మముచ త్స్వత
ఏప నీవీ, శృంగారిణ స్స్మరవిలాసవత శ్చ యూన శ్శౌరేః కటాక్షశర
జాలఘనాభిఘాతాత్ గోపాంగనావిగళితాంతర నీవి బంధాముహ్యంతి
చాత్మనిభృతాత్మజ బాహ్యా చేష్టా ఇతి మహాకవి ప్రయోగశ్చ యో
జయతి అతేతి,
పదగత స్ప్వత స్సిద్ధార్థశక్తి మూలకవస్తునాలంకారధ్వని ర్యఖా
శ్లో. భూపాలై ర్బహుభి ర్దిదృష్టిభి రహో ! శ్రీసూర్యయాధినమ్
సంఘీభూయ పురాంతికే సహ సమాయాతా న్మదేభ ! ప్రజాన్
దృష్ట్వా ధాతురసాభిరసాంతతనూ నృత్యంతి నిత్యం నేనే
ప్రాంచనే చక సంకులాః ఫణిభుజ కేకాభి సీతాంతరాః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ch7hopn27lsbpeu3tgi0cjacgayr08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220605</id>
    <revision>
      <id>574461</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18] వ్యాఖ్యానమ్ :— కావ్య ప్రకరణ 89 అత్ర నృత్యంతి నిత్య మిత్యనేన వర్షాకాలం వినాపి సార్వ కాలం సేందచాపజలద భ్రాంతి రితి భ్రాంతి మదలంకారో వ్యజ్యతే. పదగతం స్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూల...'</comment>
      <origin>574461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="1aghokd81nijt0v13hjck32zcqkgep9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18]
వ్యాఖ్యానమ్ :—
కావ్య ప్రకరణ
89
అత్ర నృత్యంతి నిత్య మిత్యనేన వర్షాకాలం వినాపి సార్వ
కాలం సేందచాపజలద భ్రాంతి రితి భ్రాంతి మదలంకారో వ్యజ్యతే.
పదగతం స్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూలక వస్తునాలంకారధ్వని ముదా
హరతి. భూపాలై రితి. శ్రీసూర్యరాయాధిపం దిదృక్షభి ర్దృష్టు
మిచ్ఛుభిః బహుభి ర్భూపాలై స్సమం, “సాకం సత్రా సమటం సహే”
త్యమరః. సమాయాతా పురాంతికే సంఘీభూయ స్థితా నితి శేషః,
ధాతుకపై రికాదిరాగద్రవ్యైః. “భాతవో గైరికాదయ” ఇతి
కోశాత్. అభిరంజితతనూన్ మదేభ ప్రజాక్ దృష్ట్వా వనే తత్సవిూప
వనే ప్రాంచన్మేచకసంకులా అంచిత చంద్రకసంకులాః లక్షణయా బర్హ
సంకులా ఇత్యర్థః, “మేచక శ్చంద్ర కే ధ్వాంత&quot; ఇతి రత్నమాలా
యాం. ఫణిభుజో మయూరాః కేకాభినీతాంతరా స్సంతః నిత్యం
నృత్యంతి యోజయతి. అతే. ధాతురసాభిరంజిత మదగజవర్శనరూప
వస్తునా తేషు సేంద్రచాపజలద భ్రాంతి రవగమ్యత ఇతి బోధ్యమ్.
వాక్యగత స్స యథా
తే
శ్లో. సూర్యరాయేంద్ర! తే సౌమ్య
వంశే చాపల తోదితా
సేయం న సహతే రాజు
మండల స్యోన్నతస్థితిమ్.
వ్యాఖ్యానమ్ :-—
అత్ర విరోధాభాసో వ్యజ్యతే, వాక్యగతం స్వతస్సిద్ధార్థశ క్తి
మూలకవస్తునాలం కారధ్వని ముదాహరతి. సూర్య రాయేం దేతి.
హే సూర్యరాయేంద్ర! తే తవ చాపలతా ధనుర్లతా సౌమ్యనం కే
సోమ దేవతాక వేణుకుంటే సాధువంశే ఖసి చేతి, ఉదిలా జాతా సేయం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1aghokd81nijt0v13hjck32zcqkgep9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220606</id>
    <revision>
      <id>574462</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 90 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః రాజమండలస్యం రాజసమూహస్య సోమమండలస్య చ ఉన్నతస్థితి. మౌన్నత్యం స సహ సౌమ్యవంశజూతస్య చంద్రమండలాన్న త్యా సహనం విరుద్ధం. వైకిరాజమండలోత్కర్ష మసహ...'</comment>
      <origin>574462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="rndf8d95t3n7vo3cpy1t5mnj65nvbsf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;90
90
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
రాజమండలస్యం రాజసమూహస్య సోమమండలస్య చ ఉన్నతస్థితి.
మౌన్నత్యం స సహ సౌమ్యవంశజూతస్య చంద్రమండలాన్న త్యా
సహనం విరుద్ధం. వైకిరాజమండలోత్కర్ష మసహత ఇతి పరిహారః.
యోజయతి, అక్రేతి. రాజమండలమహొన్నత్యా సహనరూపవస్తునా
విరోధాభాసో వ్యజ్య తే,
పదగత స్స్వత సిద్ధార్థశక్తి మూలకాలంకారే ణాలంకారధ్వని ర్యథా
సద్ధరావృత్తమ్:
స్నిగ్ధా ముత్సృష్టశోభా మధిసరల మని త్రోవలోక ప్రసంగా
దీప్తి, ప్రాగ్భారశుంభద్ధరిమణినిలసత్సప్త కీభూషితాంగీ
ఉద్దామోూద్యన్నితం బాం చరమగిరిశిలా చక్రపాశ్చాత్యసీమా
ముల్లా స్యాతీవరక్తో విలసతి తరుణ స్సూర్యరాయ ప్రతాపః,
వ్యాఖ్యానమ్ :--~-
అత్ర సమాసోక్త్యలంకారేణ స్నిగ్ధాద్యన్నితం చారక్త తరుణ
పదై రుభయానురూప్య ప్రతీతే స్సమాలంకారో న్యజ్యతే,
పదగతం స్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూలాలం కారే ణాలంకారధ్వని
ముదాహరతి, స్నిద్ధా : మితి, తరుణోఒ భినవో యువాచ. &quot;తకులో ఒ
భినవే యూనేతి” విశ్వః సూర్యరాయ ప్రతాప స్నిగ్ధాం సాంద్రాం
మసృణాం చ &quot;త్రిషు స్నిగ్ధం ఈ మసృణీ సాంజే క్లీబం తు తేజనీతి”
శబ్దార్ణనే, అధిసకళం సరళవనమధ్యే అమి! భావలోక ప్రసంగాల్ సూన్య
లోక ప్రసంగా భావాత్ అప్రియావలోకన గోష్ఠీశ్చ ఉత్సృష్టశోభాం
త్యక్త ప్రకాశాం విసృష్టశృంగార చేష్టాం చ దీప్తి గా రేణ కాంత్య
తిశయేన శుంభద్భిః హరిమణిని రింద్రనీలై ద్విలసంత్యా సప్తశ్యా
సప్త క్షీభూతయా భువా ఉషితాని సహితాని అంగా వ్యవయవా
యస్యాం తాం ఇంద్రనీలమణిమయ కాంచీభూషి తాంగీం చ, “సకు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rndf8d95t3n7vo3cpy1t5mnj65nvbsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220607</id>
    <revision>
      <id>574463</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణ 91 మేఖలా కాంచీ&quot; త్యము. ఉద్దామాద్యన్నితంబాం “నితంబ కటే! పశ్చాత్త శి - ఒకటకే కటా సత్యుభయత్రాది రత్నమాలా చక్రమగిలే రస్తా దేః పార్చౌశ్యనీసం అతీవోల్లాస్య రక్తఒనరక్...'</comment>
      <origin>574463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="hbo5fhblwkzy2686w0bb07w9q70mhh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణ
91
మేఖలా కాంచీ&quot; త్యము. ఉద్దామాద్యన్నితంబాం “నితంబ
కటే! పశ్చాత్త శి - ఒకటకే కటా సత్యుభయత్రాది రత్నమాలా
చక్రమగిలే రస్తా దేః పార్చౌశ్యనీసం అతీవోల్లాస్య రక్తఒనరక్తో
రుణ శ్చ విలసతి. యోజయతి అతేతి. అత ప్రస్తుతచరమగిరిపాశ్చా
త్యసీమావర్ణ నేను ఆ ప్రస్తుతకామినీవృత్తాంశ ప్రతీతిమూలక సమాసో 'కేః
తరుణాదీనా ముభయానురూప్య ప్రతీతే స్సమాలంకారో వ్యజ్య తే.
వాక్యగత స్స యథా
శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయవసుధాపతి రేప నిత్యమ్
భూనాయ శేషు సకలై ః కవిభి ర్ని సేవ్యం
కల్పదు రేన నిఖిలే ష్వపి పాద పేషు
దేనై రభీష్ణు సుఖలై రభిసౌదనీయః,
వ్యాఖ్యానమ్
అత్ర ప్రతివస్తూపమాలంకారే ణోపరులంకారధ్వనిః. వాళ్య
గతస్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూలకాలంకారే ణాలంకారధ్వని ముదాహరతి.
శ్రీసూర్యరాయేతి యోజయతి. ఆ శేతి. అత్ర ఏకమ్యైన నిషేవ్య
త్వస్య ఉపమానోపమేయగత త్వేన నిషే వ్యాభిదనీయ వద్వయే
నోపాదానోపాదానా త్ప్రతివస్తూపమాయ స్సురాణాం కవీనాం చ
వేంకటమహీపతిసూర్య రాయమహారాజకల్ప దునయో శ్చాపమ్య
ధ్వని రిత్యవగంతవ్యమ్.
పదగతస్వతస్సిద్ధార్ధశక్తి మూలకాలంకారేణ వస్తుధ్వని ర్యథా
శ్లో. శ్రీసూర్యరాయేంద్రజయధ్వజాగ్ర
జాగ్రత గేం ద్రశ్రుతిమాత్ర ఏవ
రాం రిపూణాం బహుధా భవంతి.
ప్రస్ఫేతని శ్వాససమీరణ్ఘాః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbo5fhblwkzy2686w0bb07w9q70mhh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220608</id>
    <revision>
      <id>574464</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 వ్యాఖ్యానమ్ '్యఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః అత ఖగేంద్రధ్వజ శ్రవణమా లేణ రిపునృపకై వ్యపికుసనిశ్వా సవరం పరావిర్భావకథనా దత్యంతాతిశయోక్తి రలంకారం. శ్రుతిసూ త ఏ వేతి సాక్షాద్దర్...'</comment>
      <origin>574464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="g2w6ymi7po7xm7fm29o7bs7ce4uokvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;92
వ్యాఖ్యానమ్
'్యఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః
అత ఖగేంద్రధ్వజ శ్రవణమా లేణ రిపునృపకై వ్యపికుసనిశ్వా
సవరం పరావిర్భావకథనా దత్యంతాతిశయోక్తి రలంకారం.
శ్రుతిసూ త ఏ వేతి సాక్షాద్దర్శనం చే త్కథం భవతి వా. న జ్ఞాయత
ఇతి వస్తు వ్యజ్య తే.
పదగతస్వతస్సిద్ధార్థశక్తి మూల కాలంగా రేణ వస్తుధ్వని మునా
హరతి, శ్రీసూర్యరాయేంజితి. శ్రీ సూర్యరాయేం దస్య జయధ్వ
జాగే జాగ్రతః ఖ గేంద్రస్య గరుత్మతః యోజయతి అశ్రేతి.
వాక్యగత స్స యథా
వ్యాఖ్యానమ్
శ్లో, శ్రీ సూర్యరాయేంద్రకృపాణధారా
కళిందక న్యేన కఠోర వేగా
పరం తు మాద్యద్బలభద్రబాహా
విజృంభవృత్తే రసహిష్ణు రాస్తే,
అత్ర వ్యతిరేకాలంకారేణ సూర్యరాయ సార్వభౌమకరవాల
ధారాయా యమునా పేక్షద సముత్కల్లో వ్యజ్యతే.
వాక్యగత ముదాహరతి, శ్రీసూర్యరాయేందేతి. కఠోర వేగా
తీవ్రనేగా గంభీరప్రవాహా చ “వేగా ప్రవాహ కింపాకజవా” ఇతి
రత్నమాలా. శరం తు విశేష స్తు మాద్యద్బలేన భృదాయా
బొహాయా భుజాయా విజృంభవృత్తేర్విజృంభణస్య అసహిష్ణు రన్యత్ర
మాద్యద్బలభద్రస్య బలరామస్య యోజయతి, ఆశ్రేతి.
కవిప్రౌథోక్తి సిద్ధార్ధశక్తి మూలాః ప్రాగుక్త రీత్యా
చతుర్విధాః; తేషాం పదవాక్యగతత్వేన ద్వైవిధ్యే ఒష్టవిధాః
అధ కవి. పౌధోక్తి సిద్ధార్థశ క్తి మూలాన్ విభజతే. శివీతి. ప్రాగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2w6ymi7po7xm7fm29o7bs7ce4uokvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220609</id>
    <revision>
      <id>574465</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ కరీత్యా వస్త్వలంకారభావేన పున స్తా న్విభజతే తేషా మితి, తత్ర పదగతకవి ప్రౌధోక్తి సిద్ధార్థశక్తి మూలకవస్తుధ్వని ర్యథా శ్లో. స్వాంకం సమారోప్య య వ్యాఖ్యానమ్ . J స...'</comment>
      <origin>574465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="2qrm6vvzteq82d529ojmg765ltjqni5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
కరీత్యా వస్త్వలంకారభావేన పున స్తా న్విభజతే తేషా మితి,
తత్ర పదగతకవి ప్రౌధోక్తి సిద్ధార్థశక్తి
మూలకవస్తుధ్వని ర్యథా
శ్లో. స్వాంకం సమారోప్య య
వ్యాఖ్యానమ్ .
J
సంరక్షితా స్సర్వలతా శ్చ తాను
శ్రీసూక్యరాయే ద్రభుబాల తైకా
తా మేన ధాత్రీ ముచితం బిభర్తి.
చిరాయ
93
అత నిర్విశేష రషీ జా స్వపి ప్రజాసు మహాపురుషాశ్రయిణ్యా
ఏవ పున సస్వరక్షకధా త్రీభరణం యుక్త మితి వస్తు ఉచిత మితి పదే
నావగమ్యతే,
పదగత ముదాహరతి, స్వాంక మితి. సర్వలతాః యయా
ధావ్యౌ స్వాంకం నిజప్రదేశం చిరాయ సమారోప్య సంరక్షి తాః.
తాసు లతాసు మధ్యే శ్రీసూర్యరాయేం ద్రభుజాలతో ఏకైన శాం
స్వపోషక ధాత్రీం భువ ముసనతరం చ“ఛాత్రీ స్యా దుపమాతాపి
క్షితి రప్యామలక&quot; తమరః. బిభక్తి ఉచిత మేవ యోజయతి
అత్రే
వాక్యగత సయథా
ప్రగల్భరిష్టి స్తుతముష్టి బంధో
ధనుర్ధ రేచ్ఛానుగుణ ప్రకోవః
కఠోరవణో జసభభి రర్ధ్యమ్
వఱో వహన్ భ్రాజతి సూర్యరాయః.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్ర ముష్టి బంధ ప్రకోష్టవక్ష స్థలే ష్వతి స్థైర్యం వస్తు వ్యజ్యతే.
వాక్యగత ముదాహృతి. ప్రగలేృతి, ప్రగల్భరిష్టినా ప్రౌఢాసినా స్తుతో
a&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qrm6vvzteq82d529ojmg765ltjqni5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220610</id>
    <revision>
      <id>574466</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః ముష్టిజంధ స్సంగ్రాహో యస్య సం. “ముష్టిబంధ స్తు సంగ్రాహ” ఇత్యే మరః. ధనుషః ధరాధరణం తతేచ్ఛా అనుగుణ ఉచితః ప్రకోష్టః కూర్పరాధః ప్రదేశో యస్య సః. &quot;స్...'</comment>
      <origin>574466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="tjaj7olb1mwwcrxw0papw5esa0kshai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;94
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
ముష్టిజంధ స్సంగ్రాహో యస్య సం. “ముష్టిబంధ స్తు సంగ్రాహ” ఇత్యే
మరః. ధనుషః ధరాధరణం తతేచ్ఛా
అనుగుణ ఉచితః
ప్రకోష్టః కూర్పరాధః ప్రదేశో యస్య సః. &quot;స్యాత్క పోణి స్తు కూర్పరః
అస్యోపరి ప్రగండ స్స్యాత్ప్ర్సకోష్ట సస్య చావ్యం” ఇత్యమరః కఠోరౌ
కఠినౌ వక్షోజౌ స్తనౌ యాసాం తాభి స్సభీభిః ప్రియాభి రర్ధ్యం
ప్రార్థనీయం యద్వా కఠినాభిః ప్రౌఢాభి ర్వక్షోజ సభభీః రాజకాంతాభిః
పను &quot;బాహూ రాజన్యః కృత&quot; ఇతి శ్రుతే రాష్ట్రం బ్రహ్మణో
బాహుజత్వా రథం తేషాం వక్షోజత్వ మితిచే దుచ్యతే.
&quot;బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాళ్ళూదాశ్చ ద్విజసత్త మ! పాదో
రువు స్థలతో ముఖర శ్చ సముద్గతా” ఇతి పాదోరు వక్షస్థలతో ముఖ
తశ్చేతి | బ్రాహ్మణాదీనాం ప్రాతిలోన్యేన సంబంధ ఇతి విష్ణుపురాణే
ప్రథమాంశే షష్ఠాధ్యాయే. రాష్ట్రం వశః ప్రభవత్వ ముక్త మితి వక్షో
3
వశస్థలం వహళా భ్రాజతి, యోజయతి అతేతి. ముష్టి బంధాదీనాం
చ “పక్ష శ్చ మణిబంధ శ్చ ముష్టి శ్చ నృపతే స్థిరా” ఇత్యు
క్షత్వాత్.
పదగతః కవిప్రౌఢక్తి సిద్ధార్థశక్తి
మూలక వస్తు
నాలంకారధ్వని వ్యథా
శ్లో. ద్రష్టుం వేంకటసూర్యరాయవిభు ముగ్రావేషయా విస్మృతా
ధర్తుం హార మహోగళే పరిచరం త్యాత్మాన మాలోక్య చ
కస్యా శ్చి ద్ధసితాంచదుజ్వలదృళోహాస ప్రభాభూషిత
ప్రోత్తుంగస్త నయుగ్మదత్త నయనా కాచి దృతం సందతి.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అతదృతం సందతీ త్యనేవ కస్యాశ్చి త్సమీపగతాయ
ప్రొధాయా యోషితః ప్రహసితరువా యత్నం నైవ నిజోత్తుంగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjaj7olb1mwwcrxw0papw5esa0kshai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220611</id>
    <revision>
      <id>574467</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణ 95 వక్షోజమండలధార్యముక్తావళిలాభ ప్రతీతే: ప్రహర్షణాలంకారో వ్యజ్య తే. ఉదాహరతి ద్రష్టు మితి. ఉగ్రావేక్షయా గాధోత్క ంకయా యోజయతి అత్రేతి. వాక్యగత స్ప యథా శ్లో. కైరవే...'</comment>
      <origin>574467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="fvdegqdvrnegbnz221mvn32swo7n0s4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణ
95
వక్షోజమండలధార్యముక్తావళిలాభ ప్రతీతే: ప్రహర్షణాలంకారో వ్యజ్య
తే. ఉదాహరతి ద్రష్టు మితి. ఉగ్రావేక్షయా గాధోత్క ంకయా
యోజయతి అత్రేతి.
వాక్యగత స్ప యథా
శ్లో. కైరవే ష్విప సితాంబుజే వ్వహా
సూర్యరాయవిభుకీర్తి కాంతయః
వ్యాఖ్యానమ్ :-
సంప్రసార్య కుతుకా తదా సుధా
వారిరాశి మభితో… భిజాగ్రతి,
అత్ర మిలనాలంకారో వ్యజ్యతే వాక్యగత ముదాహరతి
కైరవే ష్వితి. కైరవేషు కుముదే ద్వివ “సితే కుముద కైరవ” ఇత్య
మరః. సితాంబుజేషు పుండరీకేషు “పుండరీకం సీతాంభోజ&quot; మిత్య
మరః. సుధావారిరాశి మఖితః; అభితః పరిత ఇత్యాదీనా ద్వితీయా
యోజయతి అత్రేతి, కీర్తీ నాం జగద్వ్యాపనరూపవస్తునా ఉత్కృష్ట
కీర్తి
కాంత్యా నికృష్ట
కెరవాదిని గూహనా న్మీలనాలంకారో వ్యజ్యత
కోతి.
పదగతకవిప్రౌథోక్తి సిద్ధార్థశక్తి మూలాలంకారే
ణాలంకారధ్వని వ్యథా
శ్లో. కీర్తిం వేంకటసూర్యరాయనృపతే !
మహీ సర్వతః
జానానాలలనా స్త్రీలోకమళిత సస్వర్వాహినీం నాహినీమ్
సంఘీభూయ కటిస్థలీప్రవిలసత్కుంభం హి ముగ్ధాః పరమ్
నీవీరుద్ధవహించటం ప్రముదితా శీఘ్రం వలంతే ధికమ్.
వ్యాఖ్యానమ్:
i―
అత్ర జానానా ఇతి పదేన భ్రాంతి మదలంకా రేణ కీర్తిమందా
కిన్యో శాపమ్యధ్వనిః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvdegqdvrnegbnz221mvn32swo7n0s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220612</id>
    <revision>
      <id>574468</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 సవ్యాఖ్యా లోకత్రయసముదా ఉదాహరతి కీర్తి మితి. హే సూర్యరాయనృప ! మహీం సర్వతః వ్యాప్తం తే తన కీర్తిం త్ర్యవయనో లోక స్త్రీలోకః, శాక పార్థివాదిక్వా న్మధ్యమపదలోపీ సమాసః, యోఒక త్ర...'</comment>
      <origin>574468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="7vq9rzdr2u2fonzogcglqgfekzwjr4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;96
సవ్యాఖ్యా
లోకత్రయసముదా
ఉదాహరతి కీర్తి మితి. హే సూర్యరాయనృప ! మహీం
సర్వతః వ్యాప్తం తే తన కీర్తిం త్ర్యవయనో లోక స్త్రీలోకః, శాక
పార్థివాదిక్వా న్మధ్యమపదలోపీ సమాసః,
యోఒక త్రిలోకపదేన వివక్షితః, అన్యథా శద్ధితార్ధేత్యాదినా
సమాహారసమాసే అకారాంతో త్తరపదత్వేన స్త్రీ త్వా ద్విగో
రితీశా రే !త్రిలో కేతి స్యాత్ . అత ఏవ ద్విగో ర్లు గనపత్య ఇత్యత్ర
త్ర్యవయవా విద్యా తా మధీతే వేత్తి వా డ్రైవిద్యః న కు త్రిస్రో
విద్యా అధీత ఇతి. అణత్యయనిమిత్త సద్ధితార్థేత్యాదినా సమాసః,
అత సేవ అణత్యయస్య లు గ భాన ఇత్యాహ భగనాథ్ భాష్యకారః.
త మభితః &quot;అభితః పరిత&quot; ఇత్యాదినా ద్వితీయా. స్వర్వాహినీం
మందాకినీం వాహినీం నదీం జానానా అత ఏమ
లలనా
ముగ్ధ
స్సంఘీభూయ కటిస్థలీషు విలసంతః కుంభా భాందా యస్మిన్ కర్మణి
యద్యధా భవతి తధా, పర మత్యంతం నీవీ రుద్ధః పటాంచలో యస్మి
స్కర్మ యద్యధా భవతి తథా ప్రముదితా స్సత్య శీఘ్రం లవంతే
సంగమయతి, అత్రేతి.
వాక్యగత స్స యథా
శ్లో, జేతు 'ర్వేంకటసూర్యరాయనృపతే ర్ధారాధర శ్యామలామ్
చంచర్ఖడ్గలతాం ప్రణుత్త గజ శా కాలీఢముక్తాఫలామ్
పశ్యంతః పరిపంధిభూవరభటా స్సంగ్రామ కేళ్యుద్భటామ్
దంష్ట్రాకోటిక రాళ వక్త్ర కుహరాం కాళీం స్మరం తుదమామ్,
వ్యాఖ్యానమ్:-
అత్ర స్మరణాలంకా
రేణ ఉపమా ధ్వన్యతే. వాక్యగత ముదా
-హరతి కేతు రితి. జేతు ర్టిబ్లో: &quot;జేతా జిష్ణు శ్చ జిత్వర” ఇత్యమరః.
వేంకటసూర్యరాయనృప తేః ధారాధరో జలధర ఇవ శ్యామలాం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7vq9rzdr2u2fonzogcglqgfekzwjr4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220613</id>
    <revision>
      <id>574469</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18] కావ్య ప్రకరణమ్ 97 కానీ ప్రణుత్తాయాః క్షతాయాః గజతాయ గజసమూహస్య శిరాంసి “కంశిరోంజనో రితి. యాదవః, తేభ్య ఆలీఢాని ముక్తా ఫలాని యస్యా స్తాం చంచతడలతాం పశ్యంతః పరిసంధిభూవరభటా శ్శ...'</comment>
      <origin>574469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="1g1g8l1zg8a2nxe3eov2n7o9m1lk3la" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18]
కావ్య ప్రకరణమ్
97
కానీ
ప్రణుత్తాయాః క్షతాయాః గజతాయ గజసమూహస్య
శిరాంసి “కంశిరోంజనో రితి. యాదవః, తేభ్య ఆలీఢాని ముక్తా
ఫలాని యస్యా స్తాం చంచతడలతాం పశ్యంతః పరిసంధిభూవరభటా
శ్శత్రుభటా సంగ్రామకేశ్ ఉద్భాటం చండాం దంష్ట్రాకోటిభి
ర్దష్ట్రాంచలై : కరాళం భయావహం వక్త్రకుహరం యస్యా స్తా
ముదమాం స్వచ్ఛందచారిణీం కాళీం స్మరంతి యోజయతి. అత్రే
కాళీఖడ్గలతయో ఈపమాధ్వనిః స్మరణేన ప్రతీయతే.
పదగతకవిప్రౌడోక్తి సిద్ధార్థములో లంకారేణ వస్తుధ్వని ర్యథా
శ్లో. సంగ్రామోద్యతసూర్య రాయవిభు సేనాలో దసంచ్ఛాది తే
ష్యభ్యర్ణ భమదబ్జనిర్యదమృతోత్సిక్తేషు విద్వేషి ణామ్
సౌధాగ్రే వ్వభితః ప్రరూఢ పారితే స్వాగత్య నక్తందినమ్
నర్ధ త్యంధక పై రిణ స్సమధికతేబో మహాక్షో ముహుః.
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్ర పర్యాయాలంకారే నక్తందిన మితి పదేన శత్రూణా
మతిచిర కాల ప్రవాస ప్రవృత్తిరూపం వస్తు వ్యజ్యతే.
ఉదాహరతి సంగ్రామేతి. సంగ్రామాద్యతస్య యుద్ధ సన్నద్ధస్య
సూర్యరాయ విభో స్సేనాయాః జై ర్ధూళిభి రాచ్ఛాది శేషు
అభ్యర్థే సమీపే భ్రమిత స్పంచరతో - చ్చంద్రా న్నిర్యతా
ఒమృతేన ఉత్సకే ష్వభిత స్సమంతాత్పరూఢహరి తేషు సముద్గత
శిగ్రుషు విద్వేషీణాం సౌధాగ్రేషు నక్తందివం ముహు రాగత్య
అంధక వైరిణో హరస్య సమధికశ్రీ బోఒత్యంతవీవరః మహోద్ః
వృషభః 'అచతు రేత్యాదినా' నిపాతనా దకారాంతత్వం వర్దితి గర్దతి.
నగర్దశబ్దతితో ర్లటి పరస్మైపదం యోజయ. అత్రేతి ఏకత్రా
శాధేయవర్ణనం పర్యాయాలంకారః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1g1g8l1zg8a2nxe3eov2n7o9m1lk3la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220614</id>
    <revision>
      <id>574470</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః వాక్యగత స్స యథా శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయేంద్రయంబురాశే శేషాం చి దేవం ప్రతిభాతి బుద్ధిః న్యూనేషు దేశీషు సురాపతి సుధాపయోరాశి రితీందుభీతి. వ్యాఖ్యా...'</comment>
      <origin>574470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="pk18948w8bz7jvn14rikw246pnbj04l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;98
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
వాక్యగత స్స యథా
శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయేంద్రయంబురాశే
శేషాం చి దేవం ప్రతిభాతి బుద్ధిః
న్యూనేషు దేశీషు సురాపతి
సుధాపయోరాశి రితీందుభీతి.
వ్యాఖ్యానమ్:---
అ
ఉల్లేఖాలంకారేణ యశసో
మందాకిన్యాదిభ్యో
ప్యాధిక్యం వ్యజ్యతే. వాక్యగత ముదాహరతి శ్రీసూర్య రాయేం దేతి.
సురాపగా మందాకినీ ఇందుభా చంద్రికా యోజయతి అత్రేతి.
ఏకస్య యశసో బహుధోల్లేఖన ముల్లేఖాలంకారః.
ఉభయశక్తి మూలో యథా
శ్లో. సారస్వతను డై రమ్య స్సూర్యరాయమహీపతిః
విధృతా శేషభువనో నిద్రాణం తనుతే హరిమ్.
వ్యాఖ్యానమ్ —
--
అత్ర నిద్రాణం హరిం తనుత ఇత్యర్థశక్తి మూలతో సూర్య
రాయవిభుసుధాసాగర యో శాపమ్యధ్వనిః న సుకవినిబద్ధవక్షల
ప్రౌథోక్తి సిద్ధార్థశక్తి మూలాః ప్రబంధగతాః కి మితి న పరిగణితా
ఇతిచే న్న, కవిప్రౌథోక్తి ష్వేవ తేషా మంతర్భావాత్. అన్యధా
కవనిబద్ధవక్తృప్రౌఢాక్త యోపి కిమితి న సిద్ధ్యేయుః. ఏవం చ ప్రబం
ధాదిగత త్వేన యధాసంభవ ముదాహరణా వ్యవ్యత్ర ద్రష్టవ్యాని
`విస్తరభయా దిహ నో దాహృతాని
ఉభయశక్తి మూల ముదాహరతి సారస్వతేతి. సరస్వత్యా
భారత్యా ఇమే సారస్వతాః యద్వా సరస్వాం త్సముద్రః తస్యేమే
గుణాః సారస్వతాః గాంభీర్యాదయః. “సరోనీరే తటాకే చ, సరస్వతీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pk18948w8bz7jvn14rikw246pnbj04l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220615</id>
    <revision>
      <id>574471</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సౌవ్య ప్రకరణమ్ స్యాత్ స్త్రీరత్నే నద్యాం సద్యంతరే గవి, సరస్వతీ నదీభేదే గోవా నతయో ర్గిరి స్త్రీరత్నే ధనదే పుంసి సరస్వా ప్రసికే బుధ” ఇతి రుద్రాజయ్య ప్రతాపాః భువనం లోకః భువ...'</comment>
      <origin>574471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2416" sha1="53fbpdh7e5982icljx6sqe5qj1ao97h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సౌవ్య ప్రకరణమ్
స్యాత్ స్త్రీరత్నే నద్యాం సద్యంతరే గవి, సరస్వతీ నదీభేదే గోవా
నతయో ర్గిరి స్త్రీరత్నే ధనదే పుంసి సరస్వా ప్రసికే బుధ” ఇతి
రుద్రాజయ్య ప్రతాపాః భువనం లోకః భువనాని జలాని &quot;భువనం
ఖేఒప్సు విష్టప&quot; ఇతి కనిదర్పణే. యోజయతి అత్రేతి. కవినిబద్ధవక్తృ
ప్రొథోక్తి సిద్ధార్థశక్తి మూలానాం ప్రబంధగతానా మనుదాహరణే
కిం నిమిత్త మిత్యాశంక్య సంగమయతి సన్విత్యాదినా.
అసంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్యంరసాదిధ్వనిః తదగే వక్ష్యతే అసంల క్ష్యేతి
ఏతదగే వడ్య ఇతి నిగమయతి.
గుణీభూతవ్యంగ్యం నిరూస్యతే
మూ. గుణీభూతవ్యంగ్యం మధ్యమం కావ్యం. వాచ్యా ద్రవ్య
తయా శబ్దా ర్ని గుహ్య వివక్షిత స్స్యైవ వ్యంగస్య ప్రాధాన్యం. ధ్వనో
తదితరత్త్వం వ్యంగ్యస్య గుణీభావః.
వ్యాఖ్యానమ్ :---
నీవం ధ్వని ప్రధాన ముత్తమకావ్యం నిరూప్య గుణీభూత
వ్యంగ్యం మధ్యమకావ్యం నిరూపయతి గుణీభూతవ్యంగ్య మితి
వ్యాఖ్యాతం ప్రాక్,
తదష్ట విధమ్
శ్లో. అగూఢ మపరస్యాంగం
వాచ్యసిద్ధ్యంగమస్ఫుటమ్
సంధిగ్ధతుల్యప్రాధాన్యే
శాక్వాషీప్త మసుందరమ్
గూఢ మీద చమత్కారి
కర్నాటీకుచకుంభవత్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53fbpdh7e5982icljx6sqe5qj1ao97h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220616</id>
    <revision>
      <id>574472</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 : వ్యాఖ్యానమ్ :- సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః మధ్యమకావ్యస్య ఉక్త లక్షణత్వా ద్విభాగ మాహ అగూఢ మితీ. వ్యంగ్యస్య దార్ద్రతీతా వగూఢత్వం మధ్య ప్రతీతో గూఢత్వం విలంబితప్రతీతా నస...'</comment>
      <origin>574472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2484" sha1="iff037w66x64gq6cys6r7dm1rd38cxq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;100
:
వ్యాఖ్యానమ్ :-
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీః
మధ్యమకావ్యస్య ఉక్త లక్షణత్వా ద్విభాగ మాహ అగూఢ
మితీ. వ్యంగ్యస్య దార్ద్రతీతా వగూఢత్వం మధ్య ప్రతీతో గూఢత్వం
విలంబితప్రతీతా నస్ఫుటత్వ మితి వివేకః.
అర్థాంతరసంక్రమితవాచ్య మగూఢం యథా
శ్లో. భూయా దభీర్ణం XXనే హిమాంశు
శరాసం మదనో దధాతు
చ
స్వైరం చ యోపాస్మికరగ్ర హేణ
శ్రీసూర్యరాయషీ తిపాలమాలే.
వ్యాఖ్యానమ్ :--~
అత్ర పాశబ్ద శ్చంద్రాద్యుత్సవాది యోషాధర విశిష్ట
యోషాలక్షకః, తే నై తావత్పర్యంత మితి కర్తవ్యతా జడత్వ నంగీ
కృత మితి సూచితవస్త్వగూఢం. అస్య లోక పరంపరాస్తే
రగూఢతా
అగూఢ ముదాహరతి భూ దితి. హిమాంశు శ్చంద్రః
గగనే వ్యోమ్ని అభీక్షం సదా వతు తదా తదా భూయా తిష్ఠతు.
ఉదయ మస్త మయం చ హిత్వా తిష్ఠ త్వత్యర్థః మదనో మార శ్చ
సజ్జ మాకృష్టం శరాసం ధనుః స్వైరం దధాతు. అస్మి అహం
శ్రీసూర్య రాయణి తిపాలమాళే: కరగ్రహణయోషా యుమిశ్రణ ఇతి
ధాతో స్సూర్యరాయసార్వభౌమకరగ్రహణేన యోసా భవామా
త్యవగంతవ్యం యోజయతి ఆత్రేతి, సుగమమ్.'
అత్యంతతిరస్కృత మగూఢం యథా
శ్లో. ఫ్రీడం విముంచ మహిళే ! వలనేన చాప్లై
రంగీకురుష్వ సహసా సఖ ! సూర్యరాయమ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iff037w66x64gq6cys6r7dm1rd38cxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220617</id>
    <revision>
      <id>574473</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సౌవ్య ప్రకరణమీ చక్రాంగనా నిజసఖస్య తనోతి హర్ష మై౦ద్రీం శం ప్రయతః పరిరంభతే మర్కః. :- వ్యాఖ్యానమ్ :– 101 అత్ర పరిరంభత ఇతి పదస్య స్వార్థతిరస్కా రేణ ప్రాగ్భార సంబంధలక్షకత్వం. తేన ప...'</comment>
      <origin>574473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="739f4y4oa2c5jx86ecprn6fd8sreny4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సౌవ్య ప్రకరణమీ
చక్రాంగనా నిజసఖస్య తనోతి హర్ష
మై౦ద్రీం శం ప్రయతః పరిరంభతే మర్కః.
:-
వ్యాఖ్యానమ్ :–
101
అత్ర పరిరంభత ఇతి పదస్య స్వార్థతిరస్కా రేణ ప్రాగ్భార
సంబంధలక్షకత్వం. తేన ప్రాచీదిక్సూర్యయో ర్నాయికానాయ
కత్వం వ్యంగ్యం, తచ్చ కవి ప్రయోగపరంపరాగతత్వా దశూఢమ్.
అత్యంతతిరస్కృత మగూఢ ముదాహరతి క్రీడ మితి,
హే మహిళే! కాంతే ! వ్రీడం లజ్ఞాం విముంచ. అత్ర “మంచాడం
హీ స్త్రప్రా వ్రీడా లజ్జో&quot; త్యమరసింహేన వీడేతి స్త్రీలింగ ఉక్త.
తధాపి &quot;వ్రీడాది వాఖ్యాశగతైర్విలిల్య&quot; ఇతి మాఘేన పుంలింగత్వ
యుక్తం. తస్మొ న్నాత్ర పుంలింగత్వదోషః, సూర్యరాయం వేంకట
మహీపతిసూర్యరాయ సార్వభౌమం సహసా అతర్కితం యధా తధా
“అతర్కి తేరు సహసే&quot; త్యమరః. అశ్లీ దృష్ట్యా ర్వల నేన అంగీ
కురుష్వ, చక్రాంగనా చక్రవాకాంగనా “చక్రం గోతే ప్రజే పుంసి
క్లీబం సైన్యరథాంగ యోః, గ్రామజాలే కుంభకార్భండే చాపత్య
రాష్ట్రయో” రీతి ప్రతాపః నిజసఖస్య చక్రవాకస్య హర్షం తనోతి.
అర్క స్సూర్యః, అర్కో మఘోని స్ఫటికే, జ్యేష్ఠీ భ్రాతరి భాస్కర”
ఇతి యాదవః. ప్రణయత సేస్నేహాత్ ఐంద్రీం దిశం ప్రాచీం దిశం
పరిరంభతే ఆలింగతి. పరిపూర్వశరభధాతో రాలింగన మర్ధః. “పరి
రంభః పరిష్వంగ స్సంశ్లేష ఉపగుహన&quot; మిత్యమరః, కృతినాయికస్య
నవోఢాం నాయికాం ప్రతి సభవచన మేతత్. వ్యాకరోతి అతే.
ప్రాగ్భార ఉదయాద్రిశిఖరే &quot;ప్రాగ్భారః పుంసి జైలాగ్రభాగాతి
శయయో ర్మత&quot; ఇతి కోశః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>739f4y4oa2c5jx86ecprn6fd8sreny4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220618</id>
    <revision>
      <id>574474</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ! శబ్దశక్తి మూల మగూఢం యథా శ్లో. సూర్యరాయ మహీపా లో యువాయం నలినాంబక రతిప్రియనునాః కోఒపి రంజయ త్యఖలా వధూః. వ్యాఖ్యానమ్ :- అత్ర సూర్యరాయవిభో ర్శదనౌ...'</comment>
      <origin>574474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2491" sha1="hb1uqhsr19ysnxr9lmdfou0embb555r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;102
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణీ!
శబ్దశక్తి మూల మగూఢం యథా
శ్లో. సూర్యరాయ మహీపా లో
యువాయం నలినాంబక
రతిప్రియనునాః కోఒపి
రంజయ త్యఖలా వధూః.
వ్యాఖ్యానమ్ :-
అత్ర సూర్యరాయవిభో ర్శదనౌపమ్యం వ్యంగ్య మగూఢమ్.
శబ్దశక్తి మూల మగూఢ ముదాహరతి సూర్యరాయ మహీపాల ఇతి.
సలినం పద్మమి
వాంబకే నేతే యస్య సః అన్యత్ర కుసుమేషుః
“అంబకం నేత్రశరయో” రితి కవిదర్పణే. రత్ బాహ్యాభ్యంతర
సంభోగే ప్రియమనో యస్య సః, రతిప్రియ శ్చ యోజయతి అత్రేతి,
నలినాంబకరతిప్రియప్రభృతి శబ్దానాం కవి ప్రయోగబాహుళ్యాదగూఢ.
మి త్యున్నేయమ్.
అర్థశక్తి
మూల మగూఢం యథా
శ్లో. యే నానీ దరిమండలం చ నిఖిలం విధ్వస్త బాహాబలం
క్వాపి చ దీన దుర్గతిభరో లీనః పరం భీతవత్
లీనఃపరం
విశ్రాంతా భుజమండలే వసుమతీ యస్య స్వయం శైశవే
క స్తోతుం పటుధీ స్సుధీ ర్ణగతి తం శ్రీ సూర్యరాయాధిపమ్.
వ్యాఖ్యానమ్:-
అత్ర శైశవే సర్వశత్రువిజయగుణశ్చే జ్యావనే కిము వక్తవ్య
మితి అర్థాపత్తి
గూడా వ్యజ్య తే.
అర్థశక్తి మూల మగూఢ ముదాహరతి యేనేతి. నిఖిల మరి
మండలం శత్రుమండలం యేన వేంకట మహీపతి సూర్యరాయ సార్వ
భౌమేన శైశవే ఏవ విధ్వస్తం బాహాబలం యస్య త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hb1uqhsr19ysnxr9lmdfou0embb555r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220619</id>
    <revision>
      <id>574475</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 108 దభూత్. శైశవ ఇతి సర్వత్ర యోజ్యః. దీన దుర్గతిభర శ్చ దీనజన దారిద్ర్యాతిశయ శ్చ యేన పరం భీతవ త్క్వాపి క్వవా లీనః వసుమతీ సువర్ణపుష్టా పృథివీ చ స్వయం యస్య భుజమండల...'</comment>
      <origin>574475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="9a77n5kb6uwyhlyest14j1vxuqbh5no" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
108
దభూత్. శైశవ ఇతి సర్వత్ర యోజ్యః. దీన దుర్గతిభర శ్చ దీనజన
దారిద్ర్యాతిశయ శ్చ యేన పరం భీతవ త్క్వాపి క్వవా లీనః
వసుమతీ సువర్ణపుష్టా పృథివీ చ స్వయం యస్య భుజమండలే
విశ్రాంతా సుఖే నాభూత్ తం తాదృశం శ్రీ సూర్యరాయాధిపం
స్తోతుం గుణా స్వర్ణయితు మిత్యర్థః. జగతి క స్సుధీః పటుధీః ప్రజ్ఞా
వాన్, న కోసీత్యర్థః, అర్థశ క్తి మూలత్వం యోజయతి అ
శ్రీ కేతి.
అపరాంగమ్
శ్లో. వ్యంగ్యాంగ్ మితి వాచ్యాంగ మపరాగం ద్విధా మతమ్.
వ్యాఖ్యానమ్
:-
అపరాంగం విభజతే వ్యంగ్యాంగ్ మితి స్పష్టమ్,
వ్యంగ్యాంగం యథా
ల్లో, శ్రీ సూర్యరాయవిభుయోధభుజాకృపాణీ
రావి
హృదయారిమహీపతీనామ్.
సంస౦భయంతి హృదయాని వివర్ణయంతి
గాత్రాణి నేత్రయుగళీ మపి మూర్ణయంతి.
వ్యాఖ్యానమ్ :——
వ్యంగ్యాంగపరాంగ ముదాహరతి శ్రీ సూర్యరాయేతి. యోజ
యతి అత్రేతి. యత్ర రసాదే రసారంగం భవతి తదపి గుణీభూత
వ్యంగ్య మేవ భయానకరసస్య వ్యంగ్యభూతశృంగారరసాంగత్వా
ద్వ్యంగ్యాంగ్ మిత్యనుసం ధేయమ్.
వాచ్యాంగమ్
శ్లో. శబ్దార్థశక్తి మూలత్వా ద్వాచ్యాంగం ద్వివిధం మతమ్.
వ్యాఖ్యానమ్ :--~-
వాచ్యాంగం విభజ్యతే శబ్దతి శబ్దశక్తి మూల మర్థశక్తి మూలం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9a77n5kb6uwyhlyest14j1vxuqbh5no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220620</id>
    <revision>
      <id>574476</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః చేతి వాచ్యాంగం ద్వివిధ మిత్యర్థం. ఆ శబ్దశక్తి మూలవాచ్యాంగం యథా శ్లో. స్వస్థేభ్యః పర మీప్సితా న్యనుకలం స్వైరం దదానా న్మహా మంచార ప్రభృతీన్ ము...'</comment>
      <origin>574476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="8xinviyr47g24t65kgppti5dcbn52yz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;104
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
చేతి వాచ్యాంగం ద్వివిధ మిత్యర్థం.
ఆ శబ్దశక్తి మూలవాచ్యాంగం యథా
శ్లో. స్వస్థేభ్యః పర మీప్సితా న్యనుకలం స్వైరం దదానా న్మహా
మంచార ప్రభృతీన్ ముహుః ప్రతిదినం నిర్వ్యాజయ ప్రజ్ఞయా
కృత్వా కవయోఒతిదీనజనతావాంఛాధిక స్పర్శ నే
శ్లాఘంతే వరసూర్యరాయనృపతిం రాజన్య చూడామణిమ్,
వ్యాఖ్యానమ్ :—
అత్ర స్వభ్యో ద నిత్యనేన దీనేషు విశ్రాణనం
నాస్తితి వ్యంగ్యం కవికర్తృకన్యక్కా రరూపవాచ్య స్యాంగమ్.
ఉదాహరతి స్వస్థేభ్య ఇతి. స్వర్థేభ్యః పర మింద్రలోకస్థి
తేభ్య ఏవ “స్వ రవ్యయం స్వర్గనాక త్రిదివత్రిదశాలయా” ఇత్యమరః
ఈప్సితాని కామితాని ‘నపుంసకే భావే క్తః'. అనుకలం ప్రతిక్షణం
స్వైరం దదానాళ్ మందారప్రభృతీ ప్రతిదినం ముహుః నిర్వ్యా
జయా నిష్క-హనయా ప్రజ్ఞయా త్రైకాల్యగోచరయా “స్మృతి
హ్యతీతవిషయా మతి రాగామి గోచరా, బుద్ధి సాత్కాలికీ శ్రేయా
ప్రజ్ఞా వైశాల్యగోచరా, ప్రజ్ఞాం నవనవోన్మేషశాలినీం ప్రతిభాం
విదు” రిత్యుక్త లక్షణయే త్యర్థః. వ్యక్కృత్వా తిరస్కృత్వా '
జనతాయా వాంఛాధికం స్పర్శనం దాతృత్వం యస్య తం రాజన్య
చూడామణిం సూర్యరాయనృపతిం శ్లాఘంతే స్తువంతి. యోజ
యతి అత్రేతి.
అర్థశక్తి మూలం వాచ్యాంగం యథా
అతిదీన
శ్లో. ష్వేళళ్యామలకంధరం శశిధరం మధ్యేకళంకం విధుమ్
శ్రీరాంభోధి మనల్పశై వలసమాకీర్ణం సనీలోత్పలామ్
స్వర్గం గాం చ విహాయ సంప్రతి భవత్కీర్తిం భజంతి స్థిరాం
శ్రీమద్వేంకటసూర్య రానృపతే! నైర్మల్యలక్ష్మీగుణాః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xinviyr47g24t65kgppti5dcbn52yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220621</id>
    <revision>
      <id>574477</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యా: అత్ర క్ష్వేళళ్యామలకంధ రాదివి శేషణ వ్యజ్యమాన మాలిన్యం నైర్మల్యో లక్ష్మీగుణానా మీశ్వరాదివిసర్జనరూపవాచ్య స్యాంగమ్. ఉదాహరతి ష్వేకేతి. ష్వేళశ్యామలకంధరం శితినీలకంఠం...'</comment>
      <origin>574477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="hs09vcc8gm595g4jye2njysdfzj1h1u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యా: అత్ర క్ష్వేళళ్యామలకంధ రాదివి శేషణ వ్యజ్యమాన
మాలిన్యం నైర్మల్యో లక్ష్మీగుణానా మీశ్వరాదివిసర్జనరూపవాచ్య
స్యాంగమ్.
ఉదాహరతి ష్వేకేతి. ష్వేళశ్యామలకంధరం శితినీలకంఠం
మధ్యే కళంకో యస్య తం విధుం చంద్రం తే తవ శిష్టం స్పష్టం
యోజయతి. అత్రేతి.
వాచ్యసిద్ధ్యంగం యథా
శ్లో. భీకర స్సూర్య రాయేంద్ర
కాజేయకఘనాఘనః
ద్విషా ముగ్రం ప్రతాపాగ్నిమ్
ధారయా శమయ త్యహో !
వ్యా:- అత్రజలధారావ్యంగ్యా సాచ కొమేయకమనా
మన ఇత్యస్య వాచ్య స్వరూపకస్య సిద్ధికృ దితి గుణీభూతవ్యంగ్యమ్,
వాచ్యసిద్ధ్యంగ ముదాహరతి భీకర ఇతి. సూర్యరాయేంద్రస్య
కౌజేయకః ఖడ్గ ఏవ ఘనాఘన వర్షుక మేఘః. ద్విపాం శత్రూణాం
ఉగ్రం ప్రతాప వాగ్నిం ధారయా నిశిత ప్రాంతేన జలధారయాచ
యోజయతి అత్రేతి. జలధారాన్యంగ్యా అభిధాయాః ప్రకరణా ర్ఖడ్గ
ధారాయా మేన నియంత్రణా దితి భావః.
అస్ఫుటం యథా
శ్లో. శ్రీసూర్యరాయాధిపరాజమాళే
జ్ఞానాతి గాంభీర్య మసౌ సముద్రః
ధైర్యం సమస్తం ఖలు రత్నసాను
రాచార్యపారం నచ పారిజాతః.
వ్యాఖ్యానమ్:--
అత్ర సముద్రసదృశం గాంభీర్యం సుమేరపసదృశం ధైర్యం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hs09vcc8gm595g4jye2njysdfzj1h1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220622</id>
    <revision>
      <id>574478</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణి: పారిజాతసదృశ మాదార్యం చేత్యలంకారస్య కవిసంరంభగో వర త్వేన అస్ఫుటర్”. అస్ఫుట ముదాహరతి శ్రీ సూర్య రామేతి. యోజయతి అ. తేతి వ్యతి రేతికస్య ప్రతీతే ర...'</comment>
      <origin>574478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2117" sha1="j2iljl9ncpmke4ei3tidtxvjotvapt1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;106
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణి:
పారిజాతసదృశ మాదార్యం చేత్యలంకారస్య కవిసంరంభగో వర త్వేన
అస్ఫుటర్”.
అస్ఫుట ముదాహరతి శ్రీ సూర్య రామేతి. యోజయతి
అ. తేతి వ్యతి రేతికస్య ప్రతీతే రస్ఫుట మిత్యనగంతవ్యమ్,
సంధిగ్ధప్రాధాన్యం యూ
శ్లో. సూర్యరాయ మహీజానే
రపాంగసరణిః పరమ్
కల్హారయన త
కాంతాగురుకుచద్వయే.
వ్యాఖ్యానమ్:
అత్రాలింగ నేచ్ఛారూపవ్యంగ్యపు
చమత్రియా కారిత్వా
త్రాధాన్యం ఉత కాంతాగుడుకు దావలోకనరూపనాచ్యస్య వేతి
సందేహా త్సంధిగ్ధ ప్రాధాన్యం సంధి ప్రాధాన్య ముదాహరతి సూర్య
రాయమ హేజానే రితి. కల్హారయన ద్రక్తోత్పలకూలేన సత్తా లగ్నా
యోజయతి, అ తేతి స్పష్టమ్,
సమప్రాధాన్యం యథా
శ్లో. సూర్యరాయేంద్రపాదాబే
సేవధ్వం క్షితిపాల కాః
యద్వాస్య హృదయం భద్రమ్
ప్రసన్నం కర్కశాయతే,
వ్యాఖ్యానన్స్:—
అత్ర సూర్యరాయ సార్వభౌమపాదపద్మసేవా యది త్యజ్య తే
తదానీం గృహేషు వాసో దుష్కర ఇతి వ్యంగ్యస్య వాచ్యస్య తుల్యం
ప్రాధాన్యం,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j2iljl9ncpmke4ei3tidtxvjotvapt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220623</id>
    <revision>
      <id>574479</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తుల్యప్రాధాన్య ముదాహరతి సూర్యరాయేంటీతి. హే త్రి పాలకాః అకర్కశ మక్రూరం కర్కశం భవతీతి కర్కశాయతే. లోహితాదిత్వాత్ క్వష్ప్రత్యయః. వాక్యస్య ఇత్యాత్మ నేపవం, సర్వత్ర కవినా వ్యం...'</comment>
      <origin>574479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="43fyprnkfl1qg394rxzcraprziam73z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తుల్యప్రాధాన్య ముదాహరతి సూర్యరాయేంటీతి. హే త్రి
పాలకాః అకర్కశ మక్రూరం కర్కశం భవతీతి కర్కశాయతే.
లోహితాదిత్వాత్ క్వష్ప్రత్యయః. వాక్యస్య ఇత్యాత్మ నేపవం, సర్వత్ర
కవినా వ్యంజనై
క| ప్రవణేన భావ్యం అత్ర తు వాచ్యస్య వ్యంగ్యాన
సహ సమప్రాధాన్యసంపాదనా ద్గుణీ భావః ప్రాధాన్యస్య సందేహ
సాదృశ్యయో స్సహృదయ ఏవ ప్రమాణం ఉద్ధతై రన్యథాతి వక్తుం
ఫక్యత్వా దిత్యుక్తం భట్టగోపాలేన.
కాక్వాక్షిప్తం యధా
శ్లో. మత్తోవదాధికారౌంతే
3
వాణీ లక్ష్మీ ర్వసుంధరా
సూర్యరాయవిభుం ప్రాజ్ఞో
గుణీయాం _ బహుమన్య తే.
న్యాఖ్యానమ్:—
న భవతీతి
అత్ర వసుంధరా మదధి కేతి కాకు కల్పసయా
వ్యంగ్యం. కాక్వాప్త ముదాహరతి మత్త ఇతి. యోజయతీ
ఆత్రేతి కాకుయోజనాయాం సర్వత్ర గుణీభూతవ్యంగ్య వేలి
లొచనే గుణీభావా నౌచి శ్యేన ప్రాధాన్యార్ధ్వనిత్వ మితి కావ్యప్రకాశ
కారః. ఆధిక్యని వేధస్య వాచకాభావా తేవల నాచ్యసామర్ధ్యలభ్య
త్వేన వ్యంగ్యత్వం తస్య కాకుసంస్పర్శా దూఢత్వకృతచారు త్వాతి
శయభంగేన గుణీభూతత్వ మేనే త్యనగంతవ్యమ్,
అసుందరం యథా
శ్లో. సైన్యామోదిత సూర్యరాయనృపతే సాత్స్వహస్తార్సిలై
రుష్టీపై ర్వసనై ర్విచిత్రవలయై రాశల్పితా స్స్వాః పురీః
భూయః పతయః ప్రపద్య సచివై స్సార్ధం ' సభా మాస్థితాః
సభ్యా స్త్వత్సమి తేః కథాభి రధికం విస్మేరయం త్యవ్వహమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43fyprnkfl1qg394rxzcraprziam73z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220624</id>
    <revision>
      <id>574480</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 వ్యాఖ్యానర్ : — సవ్యాఖ్యాన సాహిత్య చింతామణిః అత్ర సాషా త్స్వహస్తాన్ని రిత్యనేవ రాజును సూర్యరాయ మహారాజానుగ్రహాతిశయసంపాదనం వ్యజ్యతే తస్య చ పర కాజ సేవాగతత్వేన భూపాలానా మ...'</comment>
      <origin>574480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="30lpnz5qkcwbpsa7to81qnsrhb55skc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;108
వ్యాఖ్యానర్
: —
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్య చింతామణిః
అత్ర సాషా త్స్వహస్తాన్ని రిత్యనేవ రాజును సూర్యరాయ
మహారాజానుగ్రహాతిశయసంపాదనం వ్యజ్యతే తస్య చ పర కాజ
సేవాగతత్వేన భూపాలానా మనత్కర్షరూపత్వా ద్వాచ్యా పేక్షయా
అసుందరత్వ మితి గుణీభూతన్యంగ్య నిరూపణమ్,
అష్టమం భేద ముదాహరతి సైన్యేతి. సైన్యై రామోదిత
ప్రస్య సంబుద్ధిః 'హే సూర్యరాయనృపతే! సాక్షా త్ప్రత్యక్షేణ
స్వహస్తార్పితే స్వత్కరదత్తై రుష్టీపై శ్శిరో వేష్టనై। ఆల్సితా
భూమి. తాః స్వాః పురీః నిజపురాణి ప్రపద్య యోజయతి. అతేతి.
మూ. చిత్రం తు శబ్దాలంకారచిత్రతయా బహువిధమ్
త త్ప్రపంచ స్వలంకారప్రకరణే భవిష్యతి.
చ
ఏనం మధ్యమకావ్యం చ సిరూప్య చిత్రకావ్యనిరూక్ష య
సంగతి మాహ చిత్ర మితి. చిత్రాలంకారగిరూపణస్య అలంకార
ప్రకరణీఒ వసర త్వా న్నాత్ర నిరూప్య ఇర్యక.
ఆథ కై శిక్యాదయో నిమాప్యంలే
అధ సంగ్రహకారికో
దేశశ్రమ ప్రాప్త గుణదోషాదీ ముపేక్ష్య
సూచీ కటాహన్యాయేన వృత్తి
త్వసామ్యాత్ శబ్దవృత్తి నిరూపణానంత
రం కైశిక్యాదినిరూపణం ప్రతిజానీతే. అథేతి.
కై కీ
శ్లో. అత్యంతసు సూ రార్థాసందర్భా కైశి3 మతా.
వ్యాఖ్యానమ్:[[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]])
కైశికీం లక్షయతి అత్యంతేతి స్పష్టమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>30lpnz5qkcwbpsa7to81qnsrhb55skc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220625</id>
    <revision>
      <id>574481</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'య భా శ్లో. మధురగణనికాయం కోవిదానాం విధేయమ్ రసికజనకులాయం రాజ్యలక్ష్మి'్య స్సఖాయమ్ లలితమృదులకాయం సూర్యరాయం విలోక్య స్మరశరివికృతాంగీ కాచి దానే ల్లతాంగీ. వ్యాఖ్యానమ్:—- కైశి...'</comment>
      <origin>574481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="ipsxbzos30qekxwgkfcy102n7fsx5j6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;య భా
శ్లో. మధురగణనికాయం కోవిదానాం విధేయమ్
రసికజనకులాయం రాజ్యలక్ష్మి'్య స్సఖాయమ్
లలితమృదులకాయం సూర్యరాయం విలోక్య
స్మరశరివికృతాంగీ కాచి దానే ల్లతాంగీ.
వ్యాఖ్యానమ్:—-
కైశికీ ముదాహరితి మధులేలి. మధురాణాం గుణానాం
నిశాయం నిలయం. కోవిదానాం పండితానాం విధేయం. పండిత
ప్రభుత్వా దిలి భావః. రసికజనకుల మయతీతి తధోక్తం. అత్రలోకో
త్త రరూపయాఐన రాసిక్యాద్యుద్దీపనవిభావై స్సూర్యరాయం కాచి
దితి చాలంబనవి భావాభ్యాం స్మరశర నికృతాంగీ త్యాదినాభివ్య జ్య వ్యభి
చారీభా సేన సంయుక్త కోమల వర్ణ సందర్భ
సహకృతైః ప్రతీయ
మానో రససార్వభౌమ శ్శృంగారః మనురగుణనికాయ మిత్యాది
వేంకటమహీపతి సు-ర్యరాయసార్వభౌమ విశేషణి ' చితతత్త ద్గుణగరిమ
గంభీర చతురతరనాయకవిషయతయా పరిపోపాలిభూమి మనుభవతీ
త్య త్రేయం ప్లైశికి.
ఆ ర భ టీ
శ్లో. అత్యుద్ధత్తాద్భసందర్భా వృత్తి రారభటీ స్మృతా.
అరభటిం లక్షయతి అత్యుద్ధ లేతి.
యభా
(:సిద్ధరావృత్త మ్) ఆశీ' ర్ణాకృష్ణధన్వచ్యుత శితవిశిఖ వ్రాతదాతాభియాతి
క్షుద్రమ్మోసాలన॰ ర్విదళితవపుషం మూర్ఛితం చిత్రభానుమ్
ఉద్బోధం ప్రాపయంతి ప్రతిభటకరిణస్సూర్య రాయేంద్రభిన్నా
ధానంత స్సంప్రహారాత్సరభసవి చలత్కర్ణ తాళానిలేన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipsxbzos30qekxwgkfcy102n7fsx5j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220626</id>
    <revision>
      <id>574482</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యాఖ్యానమ్:--- అరభటీ ముదాహరతి ఆకలి. ఆకర్ణం కర్ణపర్యంతం “ఆ జ్మర్యాద్భావిధ్యో&quot; రిత్యవ్యయీ భావః. ఆకృష్టం య దన్వచాపః తస్మాల్ చ్యుతశితవిశిఖ వ్రా తేన దావై శ్చిన్నై రభియాలిముద్ర...'</comment>
      <origin>574482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="p4vcnviy9yvcmn0iocnbdfc4wc2iifj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యాఖ్యానమ్:---
అరభటీ ముదాహరతి ఆకలి. ఆకర్ణం కర్ణపర్యంతం “ఆ
జ్మర్యాద్భావిధ్యో&quot; రిత్యవ్యయీ భావః. ఆకృష్టం య దన్వచాపః
తస్మాల్ చ్యుతశితవిశిఖ వ్రా తేన దావై శ్చిన్నై రభియాలిముద్ర
భూపాలవల్లే! విదళితం వపు శ్శరీరం యస్య తం. అతపన మూర్ఛితం
చిత్రభానుం సూర్యం “ద్వా విమా పురుసా లోకే సూర్యమండల
భేదినౌ పరివా డ్యోగయుక్త శ్చ రణే చాపి హఱో నృపి” ఇలి
స్మరణా దితి భావః. సూర్యరాయేంద్రభిన్నాః ప్రతిభటకరిణ స్సంప్ర
హారాద్ధావంత స్సంతః సరభసవి చలత్కర్ణ తాని లేన కరణేన ఉద్బోధం
ప్రాపయంతి నయంతి. అత్ర పురుషనర్ణవికటబంధన శాద్రబీభత్స
రసాభివ్యక్తి, రితీయ నూరభటీ,
భారతీ
శ్లో. ఈషన్మృద్వర్ధసందర్భా భారతీవృత్తి రిష్యతే.
భారతీవృత్తిం లక్షయతి ఈషదితి.
యధా
శ్లో. ప్రజ్ఞాయాం ధిషణో బవేఒనిలసుతో ధైర్యే సువర్ణాచలః
గాంభీ ర్యే సరితాంపతీ రిపుమీద చ్చేదే పున ర్భార్గవః
సౌంద ర్యే సుమసాయక స్సురతకు ర్యాచ్నాగతార్ధివ్రజే
శ్రీమద్వేంకటబసూర్యరాయనృపతి స్తస్తా న్న ధన్యో పరం,
వ్యాఖ్యానమ్:—
ర్వా
ఉదాహరతి ప్రజ్ఞాయా మితి. ధిషణో బ్రహ్మా బృహస్పతి
ధిషణే గురుధాతారా వితి భాస్కరః అనిలసుతో హనుమాన్
భీమసేనో వా సువర్ణాదలో మేరుః కైలాసో వా. “సువర్ణ కాంచనే
రాస్యే కర్షమాత్రే ధనే2పి&quot; చేతి రుద్రః సరితాంపతి సముద్రః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4vcnviy9yvcmn0iocnbdfc4wc2iifj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220627</id>
    <revision>
      <id>574483</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ 111 వరుణో వా. భార్గవః వరకు రామః మహాసేనో వా “భృగు దైత్య గురౌ శంభౌ జమదగ్ని ప్రపాతయో” రితి రత్నమాలా. అత్ర మృదు వర్ణబంధేన అద్భుతరస ప్రతిపాదనా దియం భారతీ. సాత్వ తీ శ...'</comment>
      <origin>574483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="8jlrsmf9pw1akcmi0sncw9hivnjba1p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
111
వరుణో వా. భార్గవః వరకు రామః మహాసేనో వా “భృగు దైత్య
గురౌ శంభౌ జమదగ్ని ప్రపాతయో” రితి రత్నమాలా. అత్ర మృదు
వర్ణబంధేన అద్భుతరస ప్రతిపాదనా దియం భారతీ.
సాత్వ తీ
శ్లో, అష క్పౌధార్థసందర్భా సాత్వతీవృత్తి రుచ్యతే.
సాత్వతీం లక్షయతి ఉష దితి,
యధా
శ్లో. శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయవిభు నేనోద గ్రభీమధ్వన
ద్భరీభాంకృతితళైతా రిపునృపాః ప్రసీతకర్ణజ్వరాః
ధానంతోఒ. లిజవేన నక్తిభి రలం ముగ్గే వనే కంటకై ః
రాకృష్ణాంకుక కేశికా రిపుధియా సంప్రార్థయంతే తరూన్.
వ్యాఖ్యానమ్ —
ఉదాహరతి శ్రీమతి. శ్రీమద్వేంకటసూర్య రాయవిభో
స్సేనాయాంఉదగ్రభీమధ్వన ద్ఛేరీ థాంకృతిభిసర్జితాః ప్రష్ఠీతకర్ణజ్వరాః
రివునృపాస్సప్తిభి ర్హయై రల మతిజవేన ధావంత స్సంతః దుర్గే గంతు
మశ క్యేననే కంటకై రాకృష్టా అందుక కేశికా వససశిఖా యేషాం `తే
తనోక్తాస్సంతః రిపుధియా శత్రవ ఇతి బుద్ధ్యా తరూన్ కంటకతరూన్
అలం ప్రార్థయంతే. అత్ర అవికటబంధ పరుష వర్ణ సంద ర్భేణ భయాన
కప్రతిపాదనా దియం సాత్వతీ
మధ్యమకైశికీ మధ్యమారభటీ
మృద్వర్ధే...వ్యవతి ప్రౌఢ బంధా మధ్యమ కైశికీ
మధ్యమారభటీ ప్రోథేస్య ధేనాతిమృదుక్రమా.
వ్యాఖ్యానమ్:-
భంగ్యంత రేణ సర్వరససాధారణం వృత్తి ద్వయ మాహ మృద్వి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jlrsmf9pw1akcmi0sncw9hivnjba1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220628</id>
    <revision>
      <id>574484</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామ: 11 “త్యాదినా. అనయోః క్రమే శేషత్కోమలేషఢయో రతిప్రౌ ఢాతికోమలరసాను ప్రవే న విరోధాయ భవతి. మధ్యనకై శికీ యథా శ్లో. నేతా వేంకటసూర్యారా టన మమాప్యేతాదృశై...'</comment>
      <origin>574484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2444" sha1="arii0m53k1l7beev40eugxkdb1n2213" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;112
సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామ: 11
“త్యాదినా. అనయోః క్రమే శేషత్కోమలేషఢయో రతిప్రౌ
ఢాతికోమలరసాను ప్రవే న విరోధాయ భవతి.
మధ్యనకై శికీ యథా
శ్లో. నేతా వేంకటసూర్యారా టన మమాప్యేతాదృశై స్సంభ్రమై
రన్యా అప్యనురంజయ త్యనుదినం భూయః ప్రియం భావుక
శౌర్య తే కి మిదం మదేన మహతాలాపే కి ముజ్జ్బంధ సే
త్వం మాం పశ్యసి తాదృశీశ్రీ కలహాయంతే భిలామయః.
వ్యాఖ్యానమ్:—
మధ్యమ కైశికీ ముదాహరణ నేతేవి. ప్రియో భవతీతి ప్రియం
భావుకః &quot;కర్త రిభున”” ఇతి ఖుక ఆత్యయే మునగమః. అత్ర ఈ
మద్రౌఢసంన ర్భేణ శృంగారసంకీర్ణకరుణో రసః ప్రతిపాద్యత ఇతీయం
మధ్యమ కై శికీ.
మధ్యమారభటీ యథా
శ్లో. ఆజానేయలుకక్షుణ్ణ గోదరజోభరః
సూర్యరాయవిభో స్పప్త పంకిలో నుకుతేఒయిరీక్,
వ్యాఖ్యానమ్:——
మధ్యమారభటీ మునాహరతి, ఆజానేమే. ఆజావేర
మహాకులప్రసూతా వాజినః. “ఆజానేయాః కులీనా స్స్యు” రిత్య
మరః. అత్ర ఈషన్మృదుసంద ర్భేణ బీళ్లతో వర్షిత ఇతీయం మధ్య
మారభటీ.
మూలమ్:
ఆయ మత్ర వివేకః
వైదర్భ్యాదీనాం శబ్దగుణాశ్రితానా మర్థవిశేషనిక పేక్షతయా
శేవలనంద ర్భే సౌకుమార్య ప్రౌఢత్వమా త్రవిషయత్వాడైశిక్యాది జ్యో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arii0m53k1l7beev40eugxkdb1n2213</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220629</id>
    <revision>
      <id>574485</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః 118 మహాన్ భేదఃసందర్శన అతిమృదుత్వం నామా సంయుక్త కోమలవర్ణ బంధత్వం ఆ తిప్రౌఢత్వం నామ పరుషవర్ణ వికట బంధత్వం సంయుక్త మృదులన శ్లేషు ఈ షసుృదుత్వం అవ...'</comment>
      <origin>574485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="01vdx3espkzqgflqtt3pfozou5g9jog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
118
మహాన్ భేదఃసందర్శన అతిమృదుత్వం నామా సంయుక్త కోమలవర్ణ
బంధత్వం ఆ తిప్రౌఢత్వం నామ పరుషవర్ణ వికట బంధత్వం సంయుక్త
మృదులన శ్లేషు ఈ షసుృదుత్వం అవికటబంధపరుషవశ్లేషు ఈషత్ప్ర
శిశ్వం తస్మా దత్యంతసుకుమారౌ ద్వాశృంగారకరణా రసౌ అత్యు
వతంసౌ రౌదఖీఛిత్సౌ పరికీర్తితా, హాస్య శాంతాద్భుతా, కించిత్సు
కుమారి, పకీర్తి తౌ, ఈషత్ర్వేథా సమాఖ్యాతౌరసౌ &quot;సౌ వీర
భయానకా” యత్ర శృంగార కరుణా రసా ప్రతీకోమలసంద ర్భేణ
సర్ల్యే తే తత్ర శైశికీ యతి రౌద్రభీభత్సావతి.
ప్రౌఢ సందర్భేణ నిర్వాహ్యేతే తత్రారభటీ. యత్ర నాతి
సుకుమారాహాస్య శాంతాద్భుతా నా తీసుకుమారేణ సంద ర్భేణసమ
ంతే తత్ర భారతీయత నాతిపౌడా వీరభయానకా నాతి
ప్రౌన వంద ర్భేణ ప్రతిపాధ్వీ తే తత్ర సాత్వతీతి
వ్యాఖ్యానమ్:
హైదర్భ్యాదీనా మాసాం చ వైలక్ష్మీ ణ్య విషయా న్వివిన క్తి
వైదర్భ్యా దీనా మితి సుగమ మేతత్.
అ ధ రీత యః
ఓ రీతిన గుణాల్లో వపద సంఘటనా మతా॥
వ్యాఖ్యానమ్:-
&quot;సామాన్యలక్షణ మాహ రీతి రీతి. గుణుళ్లీ ష్ట పద సంఘటనా
మాధుర్యాధి పంతంత్య్ర సందర్భ ఇత్యర్థః యద్యా ఓజఃప్రసాదాది
విశిష్టపదరచనా.
సా త్రివిధా. వైదర్భీ గౌడీ పొంచాలీ చేతి, తస్యా విభాగ
మాహి సేతి సా రీతిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01vdx3espkzqgflqtt3pfozou5g9jog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220630</id>
    <revision>
      <id>574486</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 కావ్యప్రకరణమ్ వైదర్భీ శ్లో. బుధసారుష్యరహితా శబ్దకాతీవ్యవâతా నాతిదీర్ఘ సమాసా చ వైదర్భినీతి రిష్యణే. వ్యాఖ్యానామ్-- వైదర్భీ? లక్షయతి. బంధేతి. బంధపాకష్యం దుస్స నీ కృతి శబ్ద...'</comment>
      <origin>574486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="jn6aass98mqp04xcnburnikpwrqv865" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;114
కావ్యప్రకరణమ్
వైదర్భీ
శ్లో. బుధసారుష్యరహితా శబ్దకాతీవ్యవâతా
నాతిదీర్ఘ సమాసా చ వైదర్భినీతి రిష్యణే.
వ్యాఖ్యానామ్--
వైదర్భీ? లక్షయతి. బంధేతి. బంధపాకష్యం దుస్స నీ కృతి
శబ్దకాఠిన్యం పరుషవర్ణారణం సజర్ధస్య వశబ్దస్య అతిదీ,నే
త్యనేన సుప్సు చేతి సమానం. విదర్భ దేశీయని దర్భజన పరిగ ) హీ ౩
వైదర్భీ త్యన్వర్థ సంజ్ఞ యధా
శ్లో. జితారిమండల స్యాస్య
సూర్యరాయమహీప తే
భౌతి ప్రతాపకీర్తి భ్యామ్
పాటలీవ జగత్ప్రయీ?
వ్యాఖ్యానామ్:-----
వైదర్భీ సుదాహరతి, జితేతి, జగత్ప్రయీ పాటలీవ పాటల
వర్ణేవ &quot;శ్వేతరక్ష స్తు పాటల&quot; ఇత్యమక్క. అగ్ర కోమలవ కల్చ
సమా సైర్భుదుబంధేన చ కీర్తి ప్రతాపవర్ణనా దియం వైదర్భీ,
గౌడీ
శ్లో. ఓజః కాంతిగుణో పీతా గౌరీ మా గీతి రిష్య తే.
వ్యాఖ్యానమ్:-
గౌడీం లక్షయతి, జీజఇతి. ఓజళ్ళదేవ సమాసభూరుస్త్వ
ముచ్యతే. శాంతిశ ట్టేన చోద్భటత్వం గౌడి దేశీయవిదగ్ధ జనపుగ హేణ
గౌడీతి సంజ్ఞా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jn6aass98mqp04xcnburnikpwrqv865</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220631</id>
    <revision>
      <id>574487</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతాకుణిః య గ ర్భాబిగ్భసదర్భకాః సూర్యరాయనిభో ర్వైరి భాయీ భూభృద్భువం గతాః! 115 గౌః ఋదాహరతి, భేరీతి, అర్భకాశ్శిశవః భూభుృద్భవం వనభూమి మిత్యర్ధః అత సమాసభూయ...'</comment>
      <origin>574487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="k462luebv6ir4re8n15o17b14sl6oab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతాకుణిః
య
గ ర్భాబిగ్భసదర్భకాః
సూర్యరాయనిభో ర్వైరి
భాయీ భూభృద్భువం గతాః!
115
గౌః ఋదాహరతి, భేరీతి, అర్భకాశ్శిశవః భూభుృద్భవం
వనభూమి మిత్యర్ధః అత సమాసభూయస్త్వేన సముపరుష వర్ణ సంద ర్భేణ
వ ప్రతిపాదనా దీయం గౌడీ,
పాంచాలీ
శ్లో. పాంచాలరీతి ర్వైదర్భీ
గౌడీరీ త్యుభయాత్మికాని
వ్యాఖ్యానమ్:--
పాంచాలీం లక్షయతి. పాంచాలేతి, పాంచాల దేశీయందర్భ
న పరిగి) హేణ పాంచాలీ త్యస్వర్ధం సంజ్ఞేయం యధా.
శ్లో. జేశు ర్వీంకట సూర్యరాయనృపతే రారాధరశ్యాములామ్
చంచకడల కొం పణుత్త గజ తా కాలీఢముక్తాఫలామ్
కార్యని, పరిసుద్ధి పార్థివభగా స్సంగాను కేశ్యుద్భటామ్
సింష్ఠాటిక రాళవక్త్ర సుహారా కాశీం స్మరంతుందమాూమ్
వ్యాఖ్యానమ్:--~
ఉదాహరతి, జేకు రితి, వ్యాఖ్యాత. ఆత
64వ్వయ సాంకర్య ణాద్భతరసప్రతిపాదనా దియ
పూర్యో దాహృత
పాంచాలీరీతిః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k462luebv6ir4re8n15o17b14sl6oab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220632</id>
    <revision>
      <id>574488</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 కావ్యప్రకరణన్ శ్లో. యా పదానాం పరాన్యోన్య మైత్రీ శయ్యేతి సామతాః వ్యాఖ్యానమ్:- రీతీ దాహృత్య శయ్యాసాకయో క్మధ్యే శ్వస్మాద్య న్యూ ఉత్యనంతరం శయ్యాం లక్షయతి. యేతి. పరా జ్ఞోఫ్గా...'</comment>
      <origin>574488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="m5nc1tj29hw1mdkrqx3vmubxk58mv1z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;116
కావ్యప్రకరణన్
శ్లో. యా పదానాం పరాన్యోన్య
మైత్రీ శయ్యేతి సామతాః
వ్యాఖ్యానమ్:-
రీతీ దాహృత్య శయ్యాసాకయో క్మధ్యే శ్వస్మాద్య
న్యూ ఉత్యనంతరం శయ్యాం లక్షయతి. యేతి. పరా జ్ఞోఫ్గా పదానా
మన్యోన్య మైత్రీవినిమయా సహిష్ణుత్య మిత్యర్థః. అత వీన భ్యో
సస్యాభేదః యధా.
శ్లో. శ్రీసూర్యనారాయనసుభాపతి దేవ నిత్యమ్
భూనాయ కేషు సక లై : కవిభి ర్ని సేవ్యః
కల్పదు రేవ నిఖలేష్వపిపాద పేషం
జేవై రభీతు మఖిలై రభిసాదనీయః
వ్యాఖ్యానమ్:-
ఉదాహరతి శ్రీసూర్యరాయనసుధాపతి రితి, అయ
వ్యాఖ్యాతః. అత పదవినిమయా సహిష్ణుత్వా ద్బంధస్య పదానుగుణ్య
రూపాశయ్యా.
పాకస్వరూపం నిరూప్యతే,
శ్లో. అర్థగంభీరినూపాక
స్స ద్విధా హృదయంగమః
దాపాకో నారి కేళ
పాక శ్చ న్ద్రస్ఫుటాంత శా॥
వ్యాఖ్యానమ్:-
పారి శేషా త్పాక స్వరూపం నిరూప్యతే. అర్ధేతి. అర్థత్వ శృంగా
రా దేర్గంభీరిమా ఆస్వాద్యమానతావిశేష ఇతి షష్ఠీ సమానః. పూరణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5nc1tj29hw1mdkrqx3vmubxk58mv1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220633</id>
    <revision>
      <id>574489</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః 117 మాణిక్యాన్ని నిషేధస్తు తిదశిష్యం సంజ్ఞ్యాప్రమాణత్వా తద్యత్న గౌరలు పిసజ్యే తేత్యాది పాణిని శరస్వామి ప్రముఖమహాపురుష కాయోగిదిర్శనా ద్య ప్...'</comment>
      <origin>574489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="42nkjqf5bfua4erv6suyoncu84udfix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యచింతామణిః
117
మాణిక్యాన్ని నిషేధస్తు తిదశిష్యం సంజ్ఞ్యాప్రమాణత్వా తద్యత్న
గౌరలు పిసజ్యే తేత్యాది పాణిని శరస్వామి ప్రముఖమహాపురుష
కాయోగిదిర్శనా ద్య ప్ర తి పదమంజరీ కాని ఏవం పాకస్వరూపం
సిగుహ్య విశ్వభాన మాహి స ద్విధీతి.
2. పాశ స్స లో
బహీనంతస్సుగదస్బు
వ్యాపారం లత, యతి దానిపాక ఇతి.
నారికేళపా కః
బి. సవారి కలిపాక స్స్యా
వ్యాఖ్యానము:-
నారి కీళపాఠం లశ్రీ యతి స ఇతి.
'మూ వీధి ద్వాతిప్యు దాహృతేషు దస వ్యా. మతాంత రేణ
పాగా తితీరా యధాసంభి ఎమాహ్యాః.
నీతిచుదాహరణ సిస్త ర భయా దుదాహృతేషు ద్రష్టవ్య మితి
మసౌత్రణ పాఠాంతరా శ్చ పరతో గ్రాహ్య ఇతి చాహ. వీతా వితి.
మ హా కావ్యమ్
పూరంభోధిధరు చంద్ర తపనోద్యానాంబు కేళ్యుత్స వాః
సంభోగో మధు సానపుత్రి జనవో ద్వాహావిసం వాదనమ్
మంత్రద్యూత సమిత్ప్రయాణ ముదయం నేతా చ సర్వేస్యమీ
వర్గ్యంనే కవినాయకై ర్యది మహాకావ్యం త దేవ స్మృతమ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42nkjqf5bfua4erv6suyoncu84udfix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220634</id>
    <revision>
      <id>574490</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 వ్యాఖ్యానమ్:- కాన్యపశరణన్ మహా కావ్యన్యరూప మాహి పురిత్యాదినా. పుః పురల ధరా? పర్వతాః సమిత్ప్రయాణం యుద్ధయాణ తత్త్రి వి ధమ్ శ్లో, తత్తావ త్తి విధం స్మృతం కవివరే ఆద్యాత్మ పద్య...'</comment>
      <origin>574490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="br5jt9cm56bdciwhk19lp5bljrfb3kf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
వ్యాఖ్యానమ్:-
కాన్యపశరణన్
మహా కావ్యన్యరూప మాహి పురిత్యాదినా. పుః పురల ధరా?
పర్వతాః సమిత్ప్రయాణం యుద్ధయాణ
తత్త్రి వి ధమ్
శ్లో, తత్తావ త్తి విధం స్మృతం కవివరే ఆద్యాత్మ పద్యాన్నిహ
తద్యుగ్మాత్మః మిత్యపాదపదసఁ ఘాత స్తూ విద్యాత్మకమ
కుద్యం పాదయుతం చ తద్వయమయీ చంపూ రానిపోద్య వే
తత్తత్క వ్యభిదాస్తు విస్తరభయాన్నో దాహృతామ
వ్యాఖ్యానమ్:~-
మహాకావ్యస్వరూప నిరూపణానంతరం తద్భేదా నానా
తత్తావ దితి, గద్యపద్యతదుభయాత్మక శ్వేన కావ్యం త్రివిధ మిత్వంః
త త్కిం స్వరూప మిత్యత ఆహ. ఆపాదేతి. ఛందోరహితి పదస
ఘాతో గద్యం. పాదబద్ధం పద్యం. తదుభయస్వరూపిణీ దంప్యు
రిత్యర్థః. అయినా భేదా స్వణ్యతో వాహాం
ఇత్యాహ తత్త దితి.
సాహిత్య చింతానుణి నామ్న్యలంకార శాస్త్రే
కావ్యప్రకరణం సమాప్తమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>br5jt9cm56bdciwhk19lp5bljrfb3kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220635</id>
    <revision>
      <id>574491</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహి హిత్యచింతామణా సవ్యాఖ్యానే దోష ప్రకరణమ్ అధ ప్రబంధవర్ణ నీయ వేంకట మహీపతి సూర్యరాయ మహారాజే తరముద్రనాయక ప్రతిపాద్య కుకవికల్పనీయక వితామార్గప్రదర్శన వ్యా చేన దోషా నిరూప...'</comment>
      <origin>574491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="01rim2d09i061qsfanah9nshbf6pit3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహి హిత్యచింతామణా సవ్యాఖ్యానే
దోష ప్రకరణమ్
అధ ప్రబంధవర్ణ
నీయ వేంకట మహీపతి
సూర్యరాయ మహారాజే
తరముద్రనాయక ప్రతిపాద్య కుకవికల్పనీయక వితామార్గప్రదర్శన వ్యా
చేన దోషా నిరూప్యంతే.
&quot; కావ్యనిరూపణానంతరం గసాదినిరూపణే ప్రసక్తేపి ఉద్దేశానుసారేణ
దోషనిరూపణాయ సంగతి మాహ అథేతి. దోషనిరూపణన్య వర్ణనీయే
నాయక్కే నుచితత్వాత్తద్వైరిభూపాల విషయ త్వేన నిరూప్యంత ఇతి
భావః.
దోషనిరూపణమ్
శ్లో: హేతూ రసాపకర్షస్య దోష శ్శబ్దార్థగోచరః ॥
దోషసామాన్యలక్షణ మాహ, హేతు రితి, రసాపక రాపాదకత్వం
దోషత్వం, తదు క్తం కావ్యప్రకాశ్ ముఖ్యార్ధహతి దోష ఇతి. రసస్తు
ముఖ్య స్తదాశ్రయా ద్వాచ్య ఇతి శబ్దార్థగోచర ఇతి విభాగ పరః.
శ్లో! పదగో వాక్యగ శ్చేతి శాబ్లో ద్వివిధ ఉచ్యతే.
శబ్దార్థగోచర త్వేన దోషం విభజ్య తత్రాద్య శ్శాబ్దః పున ద్వివిధ
ఇత్యాహ పదగ ఇతి. పదగతో వాక్యగత శ్చేతి ద్విధాస్యప్రవృత్తిరితి
భావః .
పదదోషాః
శ్లో॥ అన్యార్థ చ్యుతసంస్కార సందిగ్ధ పరుపాణి చ
అసమర్థ మధాశ్లీలం విరుద్ధమతి కృత్తథా
అప్రయుక్త మవర్ధం తథా క్లిష్టం నిరర్ధకం
అప్రయోజక నేయాద్ధగ్రామ్యగూఢా న్యనంతరం
అవిమృష్టవి ధేయాంశ మప్రతీత మతః పఠం
పదదోషా ఇమే సప్తదశైవ సముదాహృతాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01rim2d09i061qsfanah9nshbf6pit3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220636</id>
    <revision>
      <id>574492</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే రసప్రతీ తేర్విభావాదిమూలత్వాద్విభావాదే ర్వ్యాధీనత్వా ద్వాశ్యానాం చ పదారబ్ధత్వా త్ప్రధమం పదదోషా న్ని రూపయికు ముద్దిశతి అన్యా స్ధితి. అన్య...'</comment>
      <origin>574492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="057nibhibd708i6cqbcu9g7dy34pqta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;120
సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
రసప్రతీ తేర్విభావాదిమూలత్వాద్విభావాదే ర్వ్యాధీనత్వా
ద్వాశ్యానాం చ పదారబ్ధత్వా త్ప్రధమం పదదోషా న్ని రూపయికు
ముద్దిశతి అన్యా స్ధితి.
అన్యార్థ చ్యుతసంస్కారౌ.
శ్లో। య ద్రూఢిప్రచ్యుతం నామ త దన్యార్ధ ముదీర్య తే
శబ్దశాస్త్ర విరుదో య శుచితసంస్కార ఉచ్యతే.
యద్ధో దేశం లక్షయతి య దితిరూఢాః ప్రసిద్ధః ప్రచ్యుతం య
త్త దన్యార్ధ మవాచక బ త్యేకే. శబ్దశాస్త్రం వ్యాకరణం తద్విరుద్ధ
శ్యుతసంస్కా—రః.
ద్వయ మపి యథా
శ్రీ సూర్యరా యేంద్ర! భవద్విపక్షం
ఘటాబ్ధికీ విజయతి మూఢాః
ద్విత్రైః పరై ర్వార్షిక వేత నేన
స్తువంతి కేచి న్ముదితాః ప్రకామమ్.
ఉదాహరతి శ్రీ సూర్యరా యేంజేతి. అత్రక్షీరవాచక తేదీన ప్రయుక్తం
ఘటపద మవాచకం అప్రసిద్ధత్వాత్ విజయేతి వి పూర్వస్య జి ధాతోః
పరస్మైపదత్వేన ప్రయోగా చ్యుత సంస్కార వివరాభ్యాం జేరి .
త్యాత్మనేపదత్వనియమాత్ సుగమ మితరత్
3
సందిగ్ధం పరుషం చ
శ్లో॥ సందిగ్ధం తన్మతం యత్స్యాత్సందిగ్ధ ప్రతీతికృత్
పరుషం నామ త ద్యత్స్యా ద్విహితం పరుపాక్ష రై
సందిగ్ధపరు పే. లక్షయతి సందిగ్ధం పరుషం చేతి.
ద్వయ మపి యథా :-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>057nibhibd708i6cqbcu9g7dy34pqta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220637</id>
    <revision>
      <id>574493</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోషప్రకరణమ్ శ్లో॥ సూర్యరాయ విభుక్రోథా దబ్యుద్భూతా భవాదృశాం వినశ్యతి కథాకాన్యా ఖండి తాత మంగళా ః 8 121 లాఘవార్థం ద్వయమ వ్యకే నోదాహరతి సూర్యయేతి. అబ్ధ్యుద్భూతా లక్ష్మీః. ఖండి...'</comment>
      <origin>574493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="61jo6bgcb8jnld8wr17c0xuvf7kboec" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోషప్రకరణమ్
శ్లో॥ సూర్యరాయ విభుక్రోథా దబ్యుద్భూతా భవాదృశాం
వినశ్యతి కథాకాన్యా ఖండి తాత మంగళా ః
8
121
లాఘవార్థం ద్వయమ వ్యకే నోదాహరతి సూర్యయేతి. అబ్ధ్యుద్భూతా
లక్ష్మీః. ఖండితం అనతం మంగళం యేషాం శేషాం సంబుద్ధయః,
అత్రపూర్వార్ధ పరుపాక్షరై ప్రతిపాదనా త్పరుషం. ఉత్తరార్ధ ఖండిత
మఖండితం వేతి సందేహా త్సందిగ్ధం చేత్యూహమ్.
అసమర్థ మళ్లీ లం చ -
శ్లో॥ యోగమాత్రప్రయుక్తం య దసమర్ధం త దుచ్యతే
అశ్లీలం తదమాంగళ్యజుగుప్సా ప్రౌడ కారణమ్.
అసమర్ధ మళ్లీ లం
మళ్లీలం సవిభాగం చ లక్షయతి యోగేత్యాదినా, యోగ
మాత్రప్రసిద్ధం శాస్త్రమాత్రప్రసిద్ధ మిత్యర్ధః. మాత్రన వాచక
శక్తి విరహః ప్రతిపాద్యతే. అమాంగళ్య జుగుప్సా వీడానాం కారణ
మళ్లీ లము క్త విధయాత్రివిధ మి త్యర్థ ః. యథా-
శ్లో॥ మేదస్వినీ వారిధగవ న్మణిభి స్తర్పయ శ్రితాస్.
3
కాండపృష్టం కరే కుర్వన్ రిపూన్ బుహి మహీపతే,
అత్ర వేదస్వి న్నితి జుగుప్సాకరం, తర్పయేత్యమంగళం, కాండేత్యాది
ఫ్రీడాకరం వారిధరవ దితి సముద్రవాచక త్వేన ప్రయుక్తం పదమసమర్థం
ఉదాహరతి మేదస్విన్నితి, వ్యాకరోతి అత్రేతి. మేదస్విన్ బలవన్ ! వపావ
న్నితి చ నిందావహత్వా జ్జుగుప్సాకరం &quot;మేదో బవే వపాయాం”
చేతి హేమచంద్రః తర్పయ సంతృప్తాన్ కురు నివాపాంజలిభి సృష్తిం
కుర్వి త్యశుభావహత్వా దమంగళం, కాండపృష్టం ధనుః &quot;శేఫాగ్రి మితి
ఫ్రీడాకరం. “ధను శ్శేఫాగ్రయోః కాండ పృష్ట శబో 2 భిధీయత&quot; ఇతి
పదమంజరీ, ఇతి త్రివిధ మళ్లీ లం వారిధర ఇతి మేఘవాచకస్య సముద్ర
పర త్వేన ప్రయుక్త త్వా దసమర్థమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61jo6bgcb8jnld8wr17c0xuvf7kboec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220638</id>
    <revision>
      <id>574494</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 3 సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే విరుద్ధమతికృత్ - శ్లో॥ విపరీతార్థ థీ రస్మాద్విరుద్ధమతికృ స్మతం. స్పష్టమ్, :- యథా 3 శ్లో॥ కాంభోజనృపతే పూర్ణ కామధ్వజవిలోకనా హసస్రస్తా ధన్వానో...'</comment>
      <origin>574494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="1rmsacrv6wqd6n89e6jg36cg3tik9t8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;122
3
సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
విరుద్ధమతికృత్ -
శ్లో॥ విపరీతార్థ థీ రస్మాద్విరుద్ధమతికృ స్మతం.
స్పష్టమ్, :- యథా
3
శ్లో॥ కాంభోజనృపతే పూర్ణ కామధ్వజవిలోకనా
హసస్రస్తా ధన్వానో భీతా ధావంతి తే భటాః.
అత్ర పూర్ణ శామేతి సంబుద్ధ్యంతతయా ప్రయుక్తస్య ఉత్తరపదేన
సమాసమస్త త్వేన విరుద్ధ
ప్రతీతే ర్విరుద్ధమతికృత్ .
ఉదాహరతి కాంభోజనృపత ఇతి యోజయతి అత్రే. కామధ్వజ
శబ్దయోశిన్యైగంత ర్యేణ ప్రయోగాత్కా మధ్వజత్వప్రతీతి ద్విరుద్ధ
మతికృ ది త్యవగంతన్యమ్,
3
అప్రయుక్త మపృష్టార్ధం చ-
శ్లో॥ య దప్రయుక్తం కవిభి రప్రయుక్తం త దుచ్యతే
ప్రకృతానుపయుక్తార్ధ మపుష్టార్ధం త దుచ్యతే.
అప్రయుక్త మపృష్టార్థం చ లక్షయతి యదితి :- యథా-
శ్లో॥ సూర్యరాయవిపక్షాఘా న స్మృతోపి స దైవతః
విచిత్రం ద్వాదశార్ధార్ధనయనస్య భువం గతాః.
అ దైవత ఇతి ప్రయోగా ప్రయుక్తం. త్రిలోచన ఇతి
వక్త్రవ్యే ద్వాదశార్థార్ధనయనేతి సంఖ్యావిభాగస్య అనుప
యోగా దపుష్టార్ధం.
ద్వయను ప్యుదాహరతి సూర్యరాయేతి. అత్ర పూర్వారే రే “దైవతాని
పుంసి” వేత్యమర సిం హేన భాషిత పై భాషిక పుంలింగస్య తస్య కవిభి రసభి
హిత త్వా దప్రయుక్తం త్రిలోచన ఇతి వివక్షి తే ద్వాదశార్థం షట్
తదగ్ధం త్రీణీతి సంఖ్యావిభాగస్య అనుపయోగా దపుష్టార్ధమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rmsacrv6wqd6n89e6jg36cg3tik9t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220639</id>
    <revision>
      <id>574495</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 దోష ప్రకరణమ్ క్లిష్టం నిరర్ధకం చ క్లిష్టం తదర్ధనగతి ర్దూరదూరా యతో భవేత్ పాదపూరణమాత్రం య త న్నిరర్థక ముచ్యతే. 128 క్లిష్టం నిరర్ధకం చ లక్షయతి క్లిష్ట మిత్యాదినా అర్ధ ప్రతీత...'</comment>
      <origin>574495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="798b85y3lwkmhvb9jwuc2dvm0d2gfhl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
దోష ప్రకరణమ్
క్లిష్టం నిరర్ధకం చ
క్లిష్టం తదర్ధనగతి ర్దూరదూరా యతో భవేత్
పాదపూరణమాత్రం య త న్నిరర్థక ముచ్యతే.
128
క్లిష్టం నిరర్ధకం చ లక్షయతి క్లిష్ట మిత్యాదినా అర్ధ ప్రతీతే రతిదూరత్వం
క్లిష్టం, పాదపూరణమాత్రప్రయోజకత్వేన నిరర్ధకం, యథా-
శ్లో॥ ఇంద్రజామిత్ర సౌదర్యవాహై ర్వాసో వన్డే హి వై
విధినా లాటిఈ ఫాలే సూర్యరాయారి యోషితామ్.
అత్ర ఇంద్రోజో అర్జునః, త స్యామిత్రం కర్ణః, తస్య సోదర్యో యమః,
తస్యవాహా మహిషా ఇతి వ్యవహితార్ధగ తే క్లిష్టం హి వైశబ్దద్యోత్య
యోః కయోశ్చిద వ్యర్ధ యోరన్వయాభావా త్పాదపూరణమాత్ర
ప్రయోజక త్వేన నిరర్ధకత్వమ్
ఉదాహరతి ఇంద్ర ఇతి వాకుర్వన్ క్లిష్టత్వం నిరర్ధకత్వం చ దర్శయతి
అత్రే, అమిత్ర మసుహృత్ .
నేయార్ధ మప్రయోజకంచ
స్వసం కేతప్రసిద్ధార్ధం నేయార్ధం పరికీర్త్యతే
తదప్రయోజకం యత్స్యా దేవిశేష విధాయకమ్,
నేయార్ధ మప్రయోజకం చ లక్షయతి స్వసం కేతేత్యాది నా వ్యత్య స్త
వ ర్ణేన ప దేన స్వసం కేతితప్రతీతి రక్షణ యేతి వక్తవ్యం. తత్ర ప్రవీణాది
శబ్దవ న్ని రూఢి ర్నిమిత్తం నాపి “గంగాయాం ఘోష” ఇత్యాదివ
త్ప్రయో జనం, కింతు స్వసం కేతమాత్రం అత స్తత్రాశక్తేయం లక్షణో
పేక్షణీయా నిరూఢా లక్షణాః కాశ్చి త్సామర్ధ్యాభిధానవత్ క్రియంతే.
సాంప్రతం కాశ్చీ త్కాశ్చి న్నై వత్వశ క్తిత ఇ త్యాచార్యై సస్యా
నిషిద్ధత్వా దతో నేయార్థ మీత్యవగంతవ్యం. సుగమ మితరత్, యథా-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>798b85y3lwkmhvb9jwuc2dvm0d2gfhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220640</id>
    <revision>
      <id>574496</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 సాహిత్యచింతామణి నవ్యాఖ్యానే శ్లో॥ కాంభోజవసుధానాథ కిం బ్రవీమి పురం తవ పిశప్రకర సంకీర్ణం వశ భోగై విభి ర్వృతం. అత్ర ఒక వశశబ్దావర్ణ వ్యత్యాసేన కపిశవ త్వప్రతీతి సంకేతపరౌ. త...'</comment>
      <origin>574496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="3y4dhrrlkv2556vc7xx5s9cpq1mdf3e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;124
సాహిత్యచింతామణి నవ్యాఖ్యానే
శ్లో॥ కాంభోజవసుధానాథ కిం బ్రవీమి పురం తవ
పిశప్రకర సంకీర్ణం వశ భోగై విభి ర్వృతం.
అత్ర ఒక వశశబ్దావర్ణ వ్యత్యాసేన కపిశవ త్వప్రతీతి సంకేతపరౌ. తతో
నై యార్ధకం ఒక ప్రకర సంకీర్ణ మభితః కుటిలాధిప మితి సా రేన కుటిలాధిప
మితి విశేషానాధాయకత్వా దప్రయోజకం.
ఉదాహరతి శాంభోజేతి అత్ర దోషం యోజయతి అత్రేతి,
గ్రామ్యం గూఢార్థం చ—
శ్లో॥ పామర వ్యవహారైకప్రసిద్ధం గ్రామ్య ముచ్యతే
ప్రయుక్త మప్రసిద్ధార్థీ గూఢార్ధం పరికీర్త్యతే.
గ్రామ్యగూఢార్ధే లక్షయతి పామర వ్యవహా రేత్యాదినా. ఇంగాలవ త్పా
మరవ్యవహార సిద్ధం గ్రామ్యం, అప్రసిద్ధార్ధనియుక్తం గూఢార్ధం యథా-
శ్లో॥ వినీలగల్ల రదనా శోణితాలక రూపి తాః
3
దేశా న్నిష్కాసితా స్సూర్యరాయేంద్రరిపు యోవీ.ఈ.
అత గల్ల పదం కపోలపర త్వేన గ్రామ్యం, శోణితేతి రక్తే ప్రసిద్ధస్య
పాటల
త్వేన ప్రయోగా దూఢార్థం ఉదాహరతి వినీలేతియోజయంతి
అత్రేతి.
అవిమృష్టని ధేయాంశకం..
శ్లో॥ అవిమృష్ట వి ధేయాంశం గుణీభూతవిధేయకం.
అవినృష్టవి ధేయాంశం లక్షయతి. అవిమృపేతి. అవిమృష్టః ప్రాధ్యాన్యన
అనిర్దిష్ట విధేయాంశో యత్ర త దేవిమృష్టవిధేయాంశం, తదే వాహ
గుణీభూతవిధేయక మితి. పృథక్పదాభ్యాం ప్రాప్త ముద్దిశ్య అప్రాప్తం
విధీయతే, యథా పర్వతో వహ్నిమానితి. అన్యధా వహ్నిమత్పర్వత
ఇత్యపి ప్రయోగ సంగాత్- యథా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3y4dhrrlkv2556vc7xx5s9cpq1mdf3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220641</id>
    <revision>
      <id>574497</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్ర క ర ణ మ్ సూర్యరాయవిభో ర్వైరిదుర్విపాకం విలోకితుం సాక్షాత్సహస్ర నేత్రో ఒపి నాలం సర్వోద్యమై రపి, 125 అత నయనసహస్త్రస్య విలోచనపర్యా ప్తత్వేన విధేయస్య గుణీభావా దేవిమృషన...'</comment>
      <origin>574497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="l0cbiohcq2xf08f8727bw8h0i9e39ao" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్ర క ర ణ మ్
సూర్యరాయవిభో ర్వైరిదుర్విపాకం విలోకితుం
సాక్షాత్సహస్ర నేత్రో ఒపి నాలం సర్వోద్యమై రపి,
125
అత నయనసహస్త్రస్య విలోచనపర్యా ప్తత్వేన విధేయస్య గుణీభావా
దేవిమృషని ధే సంశకమ్,
ఉదాహరతి సూర్యరాయ రీతి దుర్విపాకం దురవస్థాం యోజయతి.
అశ్రేతి స్పష్టం.
3
అతీతం
శ్లో ! శాస్త్ర మాతప్రతీతం య దప్ర్రతీతం త దుచ్య తే.
అపతీతం లక్షయతి. శాస్త్రీతి- యథా
3
శ్లో॥ సూర్యరాయభపై క్లూనాం నాసా మాచ్ఛాద్య విద్రావన్
మాన క్లేశాన్వితోపి త్వం కిం జీవసి హి మాళవ
!
అత క్లేశపద మభిని వేశపర త్వేన యోగ శాస్త్రమాత్రప్రసిద్ధ మిత్య
ప్ర్రతీతం. ఉదాహరతి, సూర్యరాయభ పై రితి లూనాం ఛిన్నాం లక్ష్యా
లక్షణం యోజయతి, అమ్రేలి,
వాక్యదోషాః
మరీతిక
శ్లో॥ శబ్దహీనం క్రమభ్రష్టం పునరుక్తం విసంధి చ
సంబంధవర్షితం పశ్చా దృతిభ్రష్టం తతఃపరం
ద్వే భిన్న లింగవచనే తతః ప్రశ్రమ భంగవత్
వ్యాకీర్ణం వాక్యసంకీర్ణం వాక్య మర్ధ
తతోధికోపమం లు స్తవిసర్గం చ తతః పరం
న్యూనాధికపదే ద్వే చఛందోభంగ మతః పరం
సమా పపున రాత్తాఖ్య మశరీర మపూర్ణకం
పతత్ప్రకర్షకం హీనోపము మస్థాన విగ్రహం
చతుర్వింశతి రుచ్యంతే దోషా వాక్య సమాశ్రయాః.
వాక్యదోషా నాహ శబ్దహీన మి
నాహ శబ్దహీన మిత్యాదినా క్రమేణ. తేషాం
స్వరూపో దాహరణాని-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0cbiohcq2xf08f8727bw8h0i9e39ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220642</id>
    <revision>
      <id>574498</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 3 సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే శ్లో॥ అపశబ్దయుతం వాక్యం శబ్దహీన ముదీగ్యతే. శబ్దహీనం లక్షయతి అపశబ్దతి యథా * త్యంబునా వర్షం ఏతే య ద్ధరాధరమండలే త దిదం స్మగయ త్యస్మాన్ సూర్య ర...'</comment>
      <origin>574498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="7r1lqtxxbhu7kgliduhrcm832wzj0yq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;126
3
సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
శ్లో॥ అపశబ్దయుతం వాక్యం శబ్దహీన ముదీగ్యతే.
శబ్దహీనం లక్షయతి అపశబ్దతి యథా
* త్యంబునా
వర్షం ఏతే య ద్ధరాధరమండలే
త దిదం స్మగయ త్యస్మాన్ సూర్య రాయవిభో శ్చమూమ్.
అత వర్షంతి అంబు ఇతి పదద్వయప్రయోగే దోషావిర్భావా
ద్వాక్యమేన దుష్టం ప్రసిద్ధకర్మస్థ లేని కరో ్మపాదాన మితి శాస్త్ర
నియ
మాత్.
ఉదాహరతి, ఏతే ఘనా మహంతః మేఘాశ్చ ధరాధర మండలే
రాజ పర్వతసమూహే చ అంబులక్ష్మి తలక్షణయా శరం జలం
చ వర్షయం తీతి యత్ త దిదం లక్ష్య లక్షణం యాజయతి ఆత్రేతి.
నను చ్యుతిసంస్కార సైన శబ్దహీన మితి సంజ్ఞాంతరం స పృథక్
దోషః. వాక్యగతత్వేన సార్ధకస్య కావ్యప్రకాశకృతా పదద్వయే
యుగప దసాధుత్వాసంభ వేన పరిహృతత్వా దితిచేత్ సత్యం, యద్య
త్యేకపద మేవాసాడు. తథాపి తరసాధుత్వం పదాంతర సమన్వయ సా
పేక్ష మితి వాక్యదోష ఏ వాయం న పదదోష ఇత్యభి ప్రే త్యాహ
ప్రసిద్ధేత్యాదినా.
క్రమభష్టం యథా-
శ్లో: క్రమభ్రష్టం భవే దార్థ శ్శాబ్ద వా యత్ర నక్త్రమః.
శ్రమభ్రష్టం లక్షయతి. క్రమభ్రష్ట మితి.. యథా
శ్లో॥ వితర త్యాంధ్రభూపాలే వాంఛాధిక ఫలశ్రీయః
మందారం కర్ణ మపివా న కోపి బహుమన్యతే.
అత కర్ణం మందార మపి నేతివక్త
వ్యే వ్యుత్ప్రమే ణోక్తం.
కర్ణాపేక్షయా మందారస్య ఉత్కృష్టత్వా దివ్యర్థ క మభంగః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7r1lqtxxbhu7kgliduhrcm832wzj0yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220643</id>
    <revision>
      <id>574499</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోషప్రకరణమ్ 127 అర్థక్రమభంగ ముదాహరతి వితర తీతి. లక్ష్య లక్షణం యో జయతి, అత్రేతి, నను యవాగ్వాగ్ని హోత్రం జుహోతి, యవాగూం పచ తీత్యత్ర పాఠక్రమానుపపత్తా వర్ధక్రమో యథా స్వీకృతః తద్...'</comment>
      <origin>574499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="g9jxz921a2thzo9q7kdmzrc85jaz2qb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోషప్రకరణమ్
127
అర్థక్రమభంగ ముదాహరతి వితర తీతి. లక్ష్య లక్షణం యో
జయతి, అత్రేతి, నను యవాగ్వాగ్ని హోత్రం జుహోతి, యవాగూం
పచ తీత్యత్ర పాఠక్రమానుపపత్తా వర్ధక్రమో యథా స్వీకృతః తద్వ
దత్రాపి యథాయోగ మన్వంగీ క్రియతా మితి చేన్న. అపౌరు
&quot;షేయ వేదవా క్యే యథాతథా వాస్తు. వుంవాక్యేతు కర్ణానంతర మేవ
మందార స్య వక్త వ్యత్వప్రతీతే స దసహిష్ణుత్వా దుష్టత్వమే
పద్యం.
పునరుక్త వత్
శ్లో ॥ శబ్దార్ధపౌరు కేతు తద్వాక్యం పునరుక్త వత్
పునరుక్త వ ల్లక్షయతి, శబ్దార్ధేతి. - యథా
శ్లో॥ గాంభీర్య శౌర్యసౌందర్యై స్స్మర సింధు మృగాధిపాన్
విశ్వం విజయతే నిందన్ విశ్వజన్మనుజేశ్వరః |
అత్ర గాంభీర్యాదిక్ర మేణ సింధుసింహమనోభువ ఇత్యుచితే శాబ్ద
క్రమేతథా నోక్తం. గాంధీ ర్యాదిభి స్స్మగ సింధు మృగాధిపా నితి యథా
యోగ్యం సముదాయాన్వయే స్వయసిద్ధే రాత్రార్థక్రమభంగః,
శబ్దప్రయోగ ఏవ విశ్వజిత్ . విశ్వం విజయత ఇతి పునరుక్తం చ
పూర్వోదాహృతావశిష్టశబ్దక్రమభంగం పునరుక్తవ చ్చై
నోదాహరతి గాంభీ ర్యేతి. మృగాధిప స్సింహః లక్ష్యే లక్షణం యోజ
యతి. అత్రేతి,
విసంధిసంబంధ వర్జితయతిధంగా ః-
శ్లో: సంహితో విరూపో వా యస్య సంధి ర్విసంధి తత్
సంబంధ వర్జితం త త్స్యా ద్యత్రేపే. నాన్వయో హతః.
యత్రస్థానే యతిభ్రంశ స్త ద్యతిభ్రష్ట ముచ్యతే,
విసంధి సంబంధ వర్ణిత యతి భంగాన్ లక్షయతి విసంహిత ఇత్యా
దినా, విగతా సంహితా వర్ణానా మన్యోస్య సన్నికర్షి యత్ర విసంహితః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9jxz921a2thzo9q7kdmzrc85jaz2qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220644</id>
    <revision>
      <id>574500</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే విశిష్ట ఇత్యర్ధః. విరూపః కర్ణకఠోరః ఉక్తరీత్యా విసంధిర్ద్వివిధ మిత్య ర్ధః సంబంధే నేష్ట యోగేన వివర్జితం. సంబంధ వర్జితం భ్రష్టా యతి ర్యత్రేత...'</comment>
      <origin>574500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="bb3q573fufuwzsgihzo9878vxajy0gg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;128
సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
విశిష్ట ఇత్యర్ధః. విరూపః కర్ణకఠోరః ఉక్తరీత్యా విసంధిర్ద్వివిధ మిత్య
ర్ధః సంబంధే నేష్ట యోగేన వివర్జితం. సంబంధ వర్జితం భ్రష్టా యతి
ర్యత్రేతి యతి భ్రష్టం. వాహితాగ్న్యాది స్వీతి పరనిపాతః . యతి
ర్నామ పదవిచ్ఛేదః. తదు. మాచార్య దండినా “శ్లో కేషు నియత
స్థానం పదచ్ఛేదం యతిం విదు&quot; రితి. యతి ర్విచ్ఛేద ఇతి పింగళా
చార్యాద్యా శ్ఛాందసాః - యథా.
|
దోష ప్రకరణమ్
భానుభ్వాచార్యభా గ్భూయో జయ ఆచంద్రసూర్యభమ్
సంగ్రామరంగభీమో భవా న్జయశ్రీ ర్హిలాసికా ||
అత్ర భానువ్వౌదా ర్యేతి విరూపరూపో ఒ.యం విసంధి, జయ
ఆచంద్రేతి విసంహితాత్మా విసంధిః. భీమో భవానితి యతి భ్రష్టం
జయశ్రీరూపా యా లాసికా యా భవత స్సంగ్రామ ఏవ రంగ ఇతి
సంబంధేనో క ఇతి సంబంధ వర్జితం.
ఉదాహరతి భాన్వితి, భానుభూః కర్ణః తస్య ఔదార్య మి
ఔదార్యం భజతీతి తధో క్తః. జయశ్రీగ్జయలక్ష్మీ క్లాసికానర్తకీ
“నర్తకీ లాసి కేసి కే సమ” ఇత్యమరః, యోదయతి అత్రేతి, కర్ణకఠో
రత్వా ద్విరూపం విసంధి &quot;అకస్సవ దీర్ఘం&quot; ఇతి సవర్ణ దీర్ఘాభావా త్వర
స్పర సంన్నిక రాభావరూపం విసంధి పాదాంత వర్ణస్య భకారస్య చతు
ర్థపాదాద్యభవచ్ఛబద్ధత్వా ద్విచ్ఛేదా భావేన మతిభ్రష్టం సుగమ
భిన్న లింగ భగ ప్రక్రమాని.
శ్లో॥ యత్రోపమా భవే ద్భిన్న వచనా భిన్నలింగశా
తద్భిన్న వచనం భిన్న, లింగం చాహు ర్మనీషిణః |
ప్రకాంతనియమత్యాగే భగ్న ప్రక్రమ ముచ్యతే॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bb3q573fufuwzsgihzo9878vxajy0gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220645</id>
    <revision>
      <id>574501</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోషప్రకరణమ్ 129 భిన్న లింగ భిన్న వచన భగ్నప్రక్రమాని లక్షయతి యత్రేత్యాదినా. యత్ర ఉపమానోపమేయయో ర్భిన్న వచనత్వం భిన్న లింగత్వంచ దోష హేతుత్వం, B యథా శ్లో॥ భావత్కవీత మిన రాజతి పూ...'</comment>
      <origin>574501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="e59hm3rq2xfu71vg25huu8iazosk1uc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోషప్రకరణమ్
129
భిన్న లింగ భిన్న వచన భగ్నప్రక్రమాని లక్షయతి యత్రేత్యాదినా.
యత్ర ఉపమానోపమేయయో ర్భిన్న వచనత్వం భిన్న లింగత్వంచ
దోష హేతుత్వం,
B
యథా
శ్లో॥ భావత్కవీత మిన రాజతి పూర్వశైల
సస్మి వా నిన విభాతి కళంకమూర్తికి
కాంభోజభూవరయ శోభి 8వ త్వదీయై
శ్చంద్రత్విషా ధనళితా భవతి త్రిలోకీ 1
అ పూర్వా తమిన పూర్వ శైల ఇతి భిన్న లింగకోపమం
ఉత్తరార్ధే యశోభి 8వ చంద్రత్వ పేతి భిన్న వచనం పూర్వార్ధ ఉప
మానోపమేయయోః ప్రధమాంత త్వేన గ్రహణాదు త్తరార్ధ వైయ్యధి
కరణ్యే న గ్రహణాచ్చ పక్రమభంగః,
ఉదాహరతి భావత్కేతి. భావత్కం భవదీయం వీతం హస్త్య
శ్వం &quot;వీతం త్వసారం హస్త్యశ్వ&quot; మిత్యమరః, తదిన పూర్వ శైలో
రాజలి. తస్మిన్ తత్ర కళంకమూర్తి శ్చంద్ర వ్యక్తిః భవా నివ విభాతి.
హే కాంభోజ భూవర త్వదీయై వ్యశోభి 8వ చంద్రత్విషా చంద్రికయా
త్రిలోకీ లోకత్రయ మపి తద్ధితా రైత్యాదినా సమాహారసమాసే అకా
రాంతో త్తర పదత్వేన స్త్రీ త్వాద్ది గోరీతి కారః, ధవళితా ధవళీకృతా
భవతి యోజయతి అత్రేతి.
వ్యామ్
3
శ్లో॥ వ్యాకీర్ణం త ద్విభ క్తి నామ్ వ్యాకీళ్లే తు మిధోన్వయే |
వ్యాకీర్ణం లక్షయతి వ్యాకీర్ణ మితి విభ క్తినాం విభక్త్యంతానాం
ప్రదానా మిత్యర్ధశి, సంకీర్ణపద మేకం వాక్యం వ్యాక్టీర్ణమ్, యథా
శ్లో॥ నాచాస్మర న్నతిక్రౌర్యమ్ కోమలం మనసా వదన్
3
స్వభినయ నైత్రీమ్ మర్మజ్ఞో జహి వంగ తాన్ 1
అత్ర మనసా స్మరన్ వాచా వదన్ ఇతి సంబంధో వ్యాకీర్ణం
ఉదాహరతి వాచేతి యోజయతి అత్రేతి స్పష్టం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e59hm3rq2xfu71vg25huu8iazosk1uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220646</id>
    <revision>
      <id>574502</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '130 నతా సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే వ్యాసంకీర్ణం, శ్లో॥ వాక్యాంతరపదైః కీర్ణమ్ వాక్యసంకీర్ణ ముచ్య తే ॥ వాక్యసంకీర్ణం లక్షయతి వాక్యాంతరపదై రితి. యథా. శ్లో॥ ధనౌ సమాకర్షనతా స్...'</comment>
      <origin>574502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="4bu8fbqm0lo3r1saiarogsdxjdz312x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;130
నతా
సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
వ్యాసంకీర్ణం,
శ్లో॥ వాక్యాంతరపదైః కీర్ణమ్ వాక్యసంకీర్ణ ముచ్య తే ॥
వాక్యసంకీర్ణం లక్షయతి వాక్యాంతరపదై రితి. యథా.
శ్లో॥ ధనౌ సమాకర్షనతా స్కచేషు
ఎ
శుద్రాం త్సమారోపయ ముంద కాండాన్
ఇద్దం కళింగాధిప సైనికానామ్
కోలాహలః క్రామతి దిఙ్ముఖాని!!
అత్ర క్షుద్రా స్క చేషు ఆకర్ష ధనౌకాండాన్ సమా రోపయ
చేతి వక్తవ్యే భిన్న వాచక పదానా మన్యోన్యసంకలనా
ద్వాక్యసంకీర్ణ మ్,
Go
&quot;ఉదాహరతి ధనా వితి యోజయతి అత్రేతి. ధనౌ ధనుషి “ధను
ర్వంశ విశుద్ధోపి నిర్గుణః కిం కరిష్యతీతి మహాకవి ప్రయోగ దర్శనా
. కాండా న్బాణాన్ &quot;కాండో2
&quot;2.స్త్రీ దండబా
కార్వవర్గావసర వారి” ష్విత్యమగః. వతాన్ సమ్రాన్ శరణాగతా
| వాక్యగర్భితమ్
నితియావత్,
శ్లో ! తద్వాక్య గర్భితం యస్య మధ్యే వాక్యాంతరం భవేత్ !
వాక్యగర్భితం లక్షయతి తదితి, వాక్యేన వాక్యాంతరేణ గర్భితం
సంజాతగర్భం వాక్యం వాక్యగర్భిత మిత్యరః &quot;తదస్య సంజాత” మితీత
తయ యథా
శ్లో॥ భూపాల తే విశిఖపత్ర సమాగణో2 8.
శౌగ్యప్రదీపపటలీ ష్త్రశ్రమం విథాయ
లోకా స్తదంజనమనం త మితీరయంతి
చక్రుస్తదీయవనితానయనేషు వృష్టిమ్ ||
అత శరగరు ద్వేగ వాతాః ప్రతీపభూపస్త్ర తాపదీపీ శామాలికా
శ్శమయిత్వా వృష్టిం చ రితి వాక్య మరే తదంజన మిత్యాది
వాక్యాంతరానుప్ర వేశ ద్వాక్యగర్భితం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bu8fbqm0lo3r1saiarogsdxjdz312x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220647</id>
    <revision>
      <id>574503</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్ ఉదాహరతి భూపాలేతి వాక్య గర్భితత్వం యోజయతి అమ్రేలి . శ్లో: రసాసనుగుణారీతి ర్య తారీతిక ము ముచ్యతే! అరీతికం లక్షయతి ర సేతి, అరితికం విరుద్ధరీతిక మిత్యర్ధశి, యథా శ్...'</comment>
      <origin>574503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="8pqao1nmmq9b9ge2nraq2slkyewlk90" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్
ఉదాహరతి భూపాలేతి వాక్య గర్భితత్వం యోజయతి అమ్రేలి .
శ్లో: రసాసనుగుణారీతి ర్య తారీతిక ము
ముచ్యతే!
అరీతికం లక్షయతి ర సేతి, అరితికం విరుద్ధరీతిక మిత్యర్ధశి, యథా
శ్లో॥ దినముఖగ విభిన్నాంభోజపత్రేక్షణాభి
ర్ని సదదళికదంబ భ్రాంతికృత్యైశిశాఖ:
కనకకలశయు గ్మొద్భాసిపీన స్తనీభి
131
ర్భజ భజ రతిసౌఖ్యం భోగినీభి ర్న రేంద్ర !.
అల్ట్రారభటీవృత్తి గతిప్రౌఢవర్ణా గౌడీరీతి శ్చేతి ద్వయ మపి
శృంగార రసప్రతియోగి,
ఉదాహరతి దినము భేతి, దినముఖె ప్ర్రాతఃకాలే యో రవి సేన
విభిన్నాని అంభోజాని తేషాం .
ప్రత్రాణీవ ఈక్షణాని నయనాని యాసాం
తాభిః నినదతా మళీనాం కదంబం సమూహః తద్ర్భాంతికృత్ కైశికం
కేశ సమూహః యాసాం తాభిః కనకకలశ
యుగ్మవదుద్భాసినే
స్ఫురంతో పీన స్తనౌ యాసాం తాభిః అత రసాన ను గుణత్వం విశద
యతి. అత్రేతి, ఆగభటీగౌడీ చ ప్ర్రాగేవ నిరూపితే తద్వయస్యాపి
శృంగారరసపతి యోగిత్వేన నిబంధనా దరీతికం.
అధికోపనం న్యూనోపనం చ.
యతోపమాన మధికమ్, నూనం వా న్యా ద్విశేషశైః
తత్రాధికోపమం పూర్వమ్ న్యూనోపమ మతః పరమ్.
అధికోపమ ముదాహరతి దినము భేతి, అరీతికోదాహరణ మేవాస్యా
వ్యుదాహరణం అధికౌపమ్యం విశదయతి నినద
యధా నా
శ్లో॥ కాంభోజ మను కేంద్రస్య ఖర్గో రాజతి సంగి రే
మదాలస మహీపాలయశో రాకేందు రాహువత్ F&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pqao1nmmq9b9ge2nraq2slkyewlk90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220648</id>
    <revision>
      <id>574504</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1132 సాహిత్య చింతామణి సవ్యాఖ్యానే అత వీరరసే కైశి॥వృత్తి గతికోమలవర్ణా వైదర్భీరీతి శ్చాత్యంత విరుద్ధే పూర్వోదాహరణా దసంతుష్టానాం సంతోషాయ ప్రత్యేక ముదాహరతి కాంభోజేతి. అత రాహ...'</comment>
      <origin>574504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="6xdrf015ufrxedtubwpqm4miv0ih9fq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1132
సాహిత్య చింతామణి సవ్యాఖ్యానే
అత వీరరసే కైశి॥వృత్తి గతికోమలవర్ణా వైదర్భీరీతి శ్చాత్యంత
విరుద్ధే పూర్వోదాహరణా దసంతుష్టానాం సంతోషాయ ప్రత్యేక
ముదాహరతి కాంభోజేతి. అత రాహువ దిత్యస్య ఉపమానభూతస్య
యశోరా కేం ద్విత్యధిక వి శేషణో పాదానా దధికోపము మి త్యవగంత
న్యూనోపమం యధా
వ్యమ్.
3
శ్లో॥ తిగ్మప్రభావా ఇవ శత్రుభూపా
దావాంబు భూకీల దురాపరూపాః
నిరాకృతా వారితే 'రాజన్
గాంగేయ బద్ధత్సరుణాసి నా తే
అత్ర వారిధృతః కనకబద్ధతకకరవాలస్య అధికస్య సాదృశ్య
కధనా న్న్యూనోపమం.
నల
అవశిష్టం న్యూనోపమ ముదాహరతీతిగ్మేతి. దావాంబుభూ ర్దావా
ద్దురావం రూపం యేషాం తే తిగ్మనః సూర్యస్య
ప్రభావా ఇవ &quot;తిగ్మః ప్రభాకరే పుంసి తిగ్మం తీనేషే త్రిషు స్మృత&quot;
మితి వ్యాడిః, గాంగేయేన కనకేన బద్ధో నిర్మితః త్సర మ్ముష్టి ర్యస్య
“తరుః ఖడ్డాది ముష్టా స్యా”దిత్య మరః. వారి భృతేవ బలధ రేణివ
యోజయతి అత్రేతి.
లు ఏవిసర్గకమ్ .
శ్లో॥ జీత్వం లోపో విసర్గ స్యా, సక్భల్లు ప్త విసగ్గకమ్.
విసస్యా,
లు స్తవిసగ్గకం లక్షయతి జీత్వ మితి. మనోరధా విఫలితా
ఇత్యాదిం పరంపరయా విసర్జనీయ స్థానికస్య యకారస్య లోపో
వ్యోర్వలీతి లో పవిధానా లుప్త విసత్వం లాటితో వాస ఇత్యాదౌ తు
యద్యపి విసర్జనీయస్య సత్వాది సంధికార్యవశా ద్గుణే సత్యో
త్వమేవ
న లోపః, తథాపి విసర్గాదర్శనా లుప్త విసర్గ వ్యవహార ఇతి ద్రష్టవ్యం.
య దాహు రాచార్యాః అదర్శనం లోప ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xdrf015ufrxedtubwpqm4miv0ih9fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220649</id>
    <revision>
      <id>574505</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 దోషప్రకరణమ్ శ్లో॥ లాటితో నిటలే వాసో విధినా కాననే తన మనోరధా విఫలితా జాతా మగధభూపతే. అత్ర విసర్గాదర్శనా లుప్త విసరకం. ఉదాహరతి లాటిత ఇతి స్పష్టం. న్యూనపదమ్ 138. శ్లో॥ నోం సాదత్ర...'</comment>
      <origin>574505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="5ti7ft2ckr4lqh208gdhpksj221bald" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
దోషప్రకరణమ్
శ్లో॥ లాటితో నిటలే వాసో విధినా కాననే తన
మనోరధా విఫలితా జాతా మగధభూపతే.
అత్ర విసర్గాదర్శనా లుప్త విసరకం.
ఉదాహరతి లాటిత ఇతి స్పష్టం.
న్యూనపదమ్
138.
శ్లో॥ నోం సాదత్ర సక్తవ్యమ్, త దాహు ర్వాచ్యవర్జితమ్ |
యేన వినా కార్య మనుపపన్నం త దప్రయోగే న్యూనపదం ఇద మేవ
వాచ్యవర్థిత మితి వ్యవహరంతి.
న్యూనపదం లక్షయతి, నేతి స్పష్టం. యథా!
3
శ్లో॥ ఖడ్గః కుంతై ప్రమధితై రశ్యైః కృంతైః కరివ్రజైః
కాంభోజః కురుతే భూపో, దిశో నిబిడితాంత రాః||
అత్ర కరివ్రజై రవీతి సముచ్చయ బోధక స్యాపి శబ్దస్య వక్త వ్యస్య
అనుపాదానా న్యూసపదమ్ .
ఖడై రితి, యోజయతి అమ్రేలి.
అధిక పదఛందో భంగ సమాప్త పునరాదాని
శ్లో॥ యత్రాధికపదోక్తి స్స్యా, తత్రాధికపదం మతమ్
ఛందోభగ్నం వచో యత్ర, చ్ఛందోభంగ సదా భవేత్,
సమా పపునరాదానా త్సమా ప్త పునరాక త్తమ్ |
ఉద్దేశానుక్రమే ణాధికపద ఛందోభంగ సమాప్త పునరాదాని
లక్షయతి యత్రేత్యాదినా. భగ్నం ఛందోవృత్తం యత్ర త ఛందో
భంగం, సమాప్తస్య వాక్యస్య విశేషేణ ద్వారా పునరుపాదానేన
సమా ప్తస్య వాక్యస్య విశేషణ ద్వారా పునరుపాదానేన సమాప్త
పునరాతకం భవతి.
శ్లో॥ కాంభోజేంద్ర ప్రతాప స్తే కుంకుమాకార దీప్తిమాన్
రంజయత్యభిలదితో రక్తోత్పలనిధప్రభః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ti7ft2ckr4lqh208gdhpksj221bald</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220650</id>
    <revision>
      <id>574506</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '134 సాహిత్యచింతామణీ సవ్యాఖ్యానే ఛందోభంగః రుంకు అత్ర ఆకార పద మధికపదం తృతీయ మాకారదీప్తిమత్త్వస్య సమాప్తస్య రక్తోత్పల నిభప్రభ ఇతి పునరుపా దానా త్సమాప్త పునరాతకం, త్రయ మ ప్యు...'</comment>
      <origin>574506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="q7mycj9szl8s0dz79o6na37rr112g5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;134
సాహిత్యచింతామణీ సవ్యాఖ్యానే
ఛందోభంగః రుంకు
అత్ర ఆకార పద మధికపదం తృతీయ
మాకారదీప్తిమత్త్వస్య సమాప్తస్య రక్తోత్పల నిభప్రభ ఇతి పునరుపా
దానా త్సమాప్త పునరాతకం,
త్రయ మ ప్యుదాహరతి కాంభోజేం ద్రేతి యోజయతి అత్రేతి.
కుంకుమదీ ప్తి మా నిత్యనేన పూర్ణే సత్యాకార పదగ్రహణా దధికపదం.
తృతీయపాదే &quot;పంచమం లఘు సర్వేషు సప్తమం ద్విచతుర్ధయోః,
షష్ఠం గురు ర్విజానీయా చేత శ్లోకస్య లక్షణ&quot; మితి లక్షణాత్ షష్ఠ
సప్తమయో ద్గురుత్వాభావా చ్ఛందోభంగం, కుంకుమాకారదీప్తి మా
నితి సమాప్తస్య వాక్యార్థస్య విశేషణద్వారా పునారక్తోత్పల ప్రభ
ఇత్త్యుపాదానా త్సమా పపున రాత్తకం, ధరూర
అశరీరమ్
శ్లో। క్రియాప దేన రహిత మశరీరం నిగద్యత ఇది.
అశరీరం లక్షయతి క్రియాపద రాహిత్యే నాన్వయాభావా దశరీరమ్
మతా శాసస్వయ ఇతి చాహుః యథా
3
శ్లో॥ రాజ్యే నిష్కంటకే నిత్యం, ప్రాసాదే ష్వను ఖేలతః
పనే సకంట కే ఘోరే, శైలే ష్వద్య
అత్ర పశ్యేతి క్రియాపదానుపాదానా దశరీరం.
ఉదాహరతి రాజ్య ఇతి నిష్కంటకే నిష్ప్రతీ పే సకంటకె కంటక
సహితే యోజయతి, అతేలి.
అపూర్ణమ్
శ్లో॥ అపూర్ణం తద్భవే ద్యత, న సంపూర్ణః క్రియాన్వయః
అపూర్ణం లక్షయతి అపూర్ణ మితి
శ్లో॥ సంపాదితా నను మద గజతా ప్రభూతా
నల్పాధలంఘనగతౌ చతురా హ మే
హేలా భిభూతశమనైశ్చ భః పరీతం
మామ వ్యహో న వృణుతే కలహే జయ శ్రీః |&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7mycj9szl8s0dz79o6na37rr112g5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220651</id>
    <revision>
      <id>574507</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 185 అత్ర గజతానంతం త త్తాదృగశ్వబలం తాదృగ్భటపరీత మపి మాం జయలక్ష్మీ గ వృణుతే ఇతి వివక్షిత స్సంబంధో న సంపూర్ణం.. ఉదాహరతి సంపాది తేతి గజతా గజసమూహః మే...'</comment>
      <origin>574507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="f8bf3r027vz2f4qfnilxswvth3zscoz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
185
అత్ర గజతానంతం త త్తాదృగశ్వబలం తాదృగ్భటపరీత మపి మాం
జయలక్ష్మీ గ వృణుతే ఇతి వివక్షిత స్సంబంధో న సంపూర్ణం..
ఉదాహరతి సంపాది తేతి గజతా గజసమూహః మే మయా
హేలయా అభిభూత స్తిరస్కృత శృమనో యమో యై సై కలహే
యుద్ధే జయశ్రీ ర్ణయలక్ష్మీః యోదయలి. అతేలి.
పతత్ప్రకర్షమ్
యథా
శ్లో॥ పతత్ప్రకర్షం త హుః, ప్రకర్ష యత్ర విళ్ల ధః |
పతత్ప్రకర్షం లక్షయతి పతత్ప్రకర్ష మితి విశ్లేదః భ్రష్టః
శ్లో! కస్మా దేశా దాగత స్వమ్, వనే పాంచాలభూపతే!
పాంచాలా త్య్రాంచితభటా ధావదశ్వా దమద్దజాత్ !-
అత్ర! ప్రకృష్టవి శేషాణాం వ్యత్యాసేన కధనా తృతత్ప్రకర్షతా ఉదా
హరతి కస్మా దితి, అత్ర భటాద్య పేక్షయా గజానాం ప్రకృష్టత్వా
త్పూర్వ ముపాదానం భటాదీనాం పునర పకృష్టత్వా త్పశ్చా దేవోచితం
తధాపి భటాదీనాం పూర్వ ముపాదానే ప్రకర్షభ్రంశా త్వతత్ప్రకర్ష
మితి భావః |
అపదగ్ధసమాసమ్
శ్లో॥ అపదస్థసమాసం త, త్సమాసో యత్ర నోచితః 1
3
అపదర్ధసమాసం లక్షయతి. అపదర్ధసమాస మితి పదస్థానం అస్ధానస్థ
సమాస మిత్యర్థః, యథా,
శ్లో॥ తిగ్మప్రభావా ఇన శత్రుభూపా
దావాంబు భూకీలదు రాపరూపాః
తేవ
నిరాకృతా వారి రాజన్ !
గాం గేయబద్దత్సరుణాసినా తే,
అత్ర శత్రురాజవి శేషణే అనే సమాసః. అయం చ భీషయితది.
ప్రయోక్తవ్య ఏన, న తు భీణీయే ద్వితి అపదర్ధ సమాసం..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8bf3r027vz2f4qfnilxswvth3zscoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220652</id>
    <revision>
      <id>574508</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '136 ష ప్రకరణమ్ ఉదాహరతి తిగ్మేతి, ప్రాగ్వాన్ ఖ్యాత. అస్థానసమానత్వం దర్శయతి, అత్రేతి, 3 ఇతి వాక్యదోషాః ఆథార్థదోషాః గ్రామ్యాన్లీలా స్సహచర ద్యుతం అక్రమానుచితాపార్థన్యూనాసిద్ధ...'</comment>
      <origin>574508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="4yql9ko5m9wa9sxf3e8gsmm76vs6nks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;136
ష ప్రకరణమ్
ఉదాహరతి తిగ్మేతి, ప్రాగ్వాన్ ఖ్యాత. అస్థానసమానత్వం
దర్శయతి, అత్రేతి,
3
ఇతి వాక్యదోషాః
ఆథార్థదోషాః
గ్రామ్యాన్లీలా స్సహచర ద్యుతం
అక్రమానుచితాపార్థన్యూనాసిద్ధోపమా దశ.
వాక్యదోష ని
షనిరూపణానంతర దుగ్ధదోషా స్వక్తు ముద్దిశతి. అ సే
ద్విత్యాదినా,
శ్లో॥ హేతో ర్వినార్థకథన మ హేతు రితి కధ్యతే.
అధై తేషా ముద్దేశానుసా రేణ లక్షణో దాహగణా వ్యాహ,
రితి, హేతోర్వీనా హేతునా వినేత్యర్థం. సృథగ్వినేత్యాదినా పంచమీ
శ్లో॥ దూరే ఒవతీర్య జననా ద్యవనక్షి తీంద్రో
బాహాగ్ర ఖడ్గలతికాం పురతో నిభాయ
జానుద్వయేన పృధివీ ముపవిశ్య శశ్వ
చ్ఛృంగాటకే ద్యుతల ఏన దృశా విధత్తే.
యథా
అత్ర ఆనందకర హిమకర సేవ నేచ్ఛ మేతి హేత్వను క్తే రహేతుః,
ఉదాహరతి దూర ఇతి. యవసక్షి తీంద్రః దూరే జననా దశ్వా దవ
తీర్య బాహాగ్రే హస్తే స్థితాం ఖడ్గలతికాం పురతో ధురి నిధాయ
శృంగాటకే చతుష్పథే “శృంగాటక చతుప్పడ” ఇ త్యమరః, జాను
ద్వయేన జానుభ్యాం శశ్వ న్ముహుః పృధివీ ముపవిశ్య ద్యుతల ఏవ
దృశా విధత్తే. దివం పశ్యతీ త్యర్థః. అత హేతు ర్నోక ఇత్యాహ
శ్లో॥ వ్యాహతం దేశశాలాది విరుద్ధం బహుధోచ్యతే
3
L&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4yql9ko5m9wa9sxf3e8gsmm76vs6nks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220653</id>
    <revision>
      <id>574509</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '0 సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 187 వ్యాహతం లక్షయతి వ్యాహత మితి, దేశకాలాదీ త్యాదిశ న విద్యా స్వభావాదయో గృహ్యంతే. వ్యాహతం విరుద్ధ మిత్యర్ధం - యధా శ్లో॥ సౌఖ్యాయ ద్వయ మేవాత్ర కౌబ...'</comment>
      <origin>574509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="1p75a02nmlqit7ohi70oy6hoi079pim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;0
సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
187
వ్యాహతం లక్షయతి వ్యాహత మితి, దేశకాలాదీ త్యాదిశ న విద్యా
స్వభావాదయో గృహ్యంతే. వ్యాహతం విరుద్ధ మిత్యర్ధం - యధా
శ్లో॥ సౌఖ్యాయ ద్వయ మేవాత్ర కౌబేరో మలయానిల
సర్దార్ధరాత్రనిర్ణిద్రపుష్కరం విమలం సరః,
అత్ర పూర్వార్ధే కౌబేరో మలయానిల ఇతి దేశవిరోధః, ఉత్తరార్థ
కాలవిరోధః.
దేశకాలవిరోధా వుదాహరతి సౌఖ్యాయేతి. అత్ర దేశ
ద్వయ మేన సౌఖ్యాయ భనతీ త్యర్ధః కిం తద్వయ మిత్య గ్రాహ.
కాబేరః ఉత్తర దిశ్యః మలయానిలకి వర్షాసు వర్షాకాలే అర్ధరాత్రే చ
నిర్ణిద్రాణి వికసితాని పుష్కరాణి పద్మాని యస్మి స్తత్ విమలం
దోషరహితం సః, విరోధం దర్శయతి అత్రేతి. మలయానిలశి
కౌబేర ఇతి దేశవిరోధః. పద్మానాం వర్షార్థ రాత్రయో ర్విక సనా భావా
త్కాల విరోధ శ్చేత్యనగంతవ్యమ్, ఏవ మన్యేపి ద్రష్ట వ్యాః.
గ్రామ్యమ్.
శ్లో! పామర చాందసో ! ర్యాత మ్యం పరికీర్త్యతే.
గ్రామ్యం లక్షయతి సామరేతి, పామరో క్తి శాందసో_
గ్రామ్యం ద్వివిధ మిత్యర్ధః,
పామరో క్లిక్
భవా నివశ్వాపాంచాల సమృగోహ మివాహవే
గళగ్రాహం గృహీతో భూ దృత తేన ససత్వరమ్,
సామరో క్తి ముదాహరతి భవా నితి..
ఛాందసోక్తి వ్యధా.
కరవాలబిడాలో యం భూపాల! తని వైరిణాం
యశఃపయః పిబ త్యాశు త్రిలోకీ కొండసంస్ధితమ్.
ఉదాహరతి కరవాలేతి, కరవాల ఏవ బిడాలు. త్రిలోక్యేవ భాండ
స్తత్ర సంస్థితం య ఏవ పయ్య. ఛాందసత్వం స్పష్టమ్. యథా నా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1p75a02nmlqit7ohi70oy6hoi079pim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220654</id>
    <revision>
      <id>574510</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 మప్రకరణమ్ శ్లో॥ ఆశాయోపాదుకూలాని రిపుకీ ర్తిమయాని వో 3 భిద్యంతే రాజసై స్యానాం కరవాలాగ్రమూషకై 8, — స్పష్టమ్ శ్లో। సంఘీకరణకాశల్యే స్వీయానా మన్యవంచనే ద్విపాదో నాలరహిత స్సృ...'</comment>
      <origin>574510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="9d2o8coxe8l10cg1ouvqt4hfa0fqzrp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188
మప్రకరణమ్
శ్లో॥ ఆశాయోపాదుకూలాని రిపుకీ ర్తిమయాని వో
3
భిద్యంతే రాజసై స్యానాం కరవాలాగ్రమూషకై 8, — స్పష్టమ్
శ్లో। సంఘీకరణకాశల్యే స్వీయానా మన్యవంచనే
ద్విపాదో నాలరహిత స్సృగాలు కొంకణప్రభు,
పరిహాసాస్పద త్వేన పునః పున రుదాహరతి సంఘీకరణేతి స్పష్ట
శ్లో॥ అశ్లీ లార్ధస్య కధన మళ్లీ లం పరికీర్త్యతే.
అశ్లీలం లక్షయతి అశ్లీ లేతి. అశ్లీలార్థస్య అమంగళజుగుప్సావ్రీడబుద్ధి.
జనక స్యే త్యర్ధః, అత్ర పర్యాయై గవ్యస్యార్థన్య సువచత్వా త్పదవిని
మయాసహిష్ణోః పదదోషా దశ్లీలా దముష్యభేద ఇతి బోధ్యమ్ యథా
శ్లో॥ దృష్ట్వా కామోద్ధీతం ప్రాంశుర విమూఢా స్స్మర కేతనం
అత్తు మిచ్ఛంతి సంగృహ్య విపక్షనృపయోషతః,
అత్ర క్రీడాక రాష్ట్ర ప్రతీతి జనక త్వా దశ్లీలం.
ఉదాహరతి దృష్ట్వేతి, విమూఢా అత్యంతవివేకహీనా విపక్షనృప
యోషిత కామోధిత ముల్లానే నోద్ధితం తారుణ్యజన్యేన కామే
నోద్ధితం చ. ప్రాంశుం మహంతం దీర్ఘం చ స్మర కేతనం.
కేతనం మత్స్యం కామ
ధ్వజం చ దృష్ట్వా సంగృహ్య, అత్తుం భోక్తుం రంతుం చ ఇచ్చింది.
అశ్లీలత్వం యోజయతి అత్రేతి,
సహచర చ్యుతం
శ్లో॥ హీనై స్సహ వోత్కృష్టానాం పాత స్సహచర చ్యుతమ్.
సహచర చ్యుతం లక్షయతి హీనై రితి.
శ్లో! వ్యాధః కోకకులై ర్మహీధరగుహా స్సింహై ర్విపాలై ర్ఘనై!
కాంతారోద్భవకాసరా, పికబలై ర్వృక్షో రసాలాహ్వయ
దంతై ర్మత్తమతంగజాస్త్వమపి చ క్షోణీపతే మాళవ!
నిర్వ్యాజోపన తైర్నిసగ్గ మధురై రాశ్రియ్యనే సద్గుణే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9d2o8coxe8l10cg1ouvqt4hfa0fqzrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220655</id>
    <revision>
      <id>574511</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 189 ఉదాహరతి వ్యాధ ఇతి. కోకకులై వృక సమూహః “చక్రవాకేవృకే కోళ&quot; ఇతి రత్న మాలాయాం, వ్యాధిః మృగయుః సింహై ర్మహీధర గుహాః ఘనై స్టీపై ద్వీపాలై శృంగై శాంతార...'</comment>
      <origin>574511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="4ziled2f0h4xhk5brsa7df2bmf2zo28" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
189
ఉదాహరతి వ్యాధ ఇతి. కోకకులై వృక సమూహః “చక్రవాకేవృకే
కోళ&quot; ఇతి రత్న మాలాయాం, వ్యాధిః మృగయుః సింహై ర్మహీధర
గుహాః ఘనై స్టీపై ద్వీపాలై శృంగై శాంతారోద్భవా వన్యా
88
కాసరా మహిషాః. &quot;లులాయో మహిళ వాహ ద్విషత్కాసర
సైరిభా” ఇత్యమరః, పిశాః కారాః. “ఒకః శాకే కోకిలేచేతి విశ్వః
బలై స్సముదాయై! రసాల శ్చూతః, ఆమ శ్చూతో ర సాలో
విత దంపై ర్మ తమతంగ జాః అత్ర వ్యాధాదిభ్యో మాళవ
భూపతే కాదివ్య స్సద్గుణానాం చ సర్వోత్కృష్టత్వా తత్పాతేన
సహచర ద్యుతమ్,
సా
శ్లో॥ ఉచ్యతే క్రమవాన్యార్ధవ్యుతమో క్రమనామక ః.
అక్రమం లక్షయతి ఉచ్యత ఇతి - యథా
శ్లో॥ కస్మా దేశా దాగత
వనే పాంచాలభూపతే !
rab
పాంచాలా త్పాంచితభటా దావదశ్వా దృమద్దజాత్.
ఉదాహరతి కస్మా దిలి, వ్యాఖ్యాలో ఒయం ప్రాక్ వాక్య ల్వే వ్యస్య
అర్థపక్రమవ్యుత్కమా దపక మత్వ మి త్యవగంతవ్యమ్
అనుచితం
శ్లో: య దయోగ్యస్య కధనం తదే నానుచితం విదుః
3
అనుచితం లక్షయతి య దితి. అయోగ్యస్య అవర్ణ నీయస్య- యథా.
శ్లో॥ ఆకీగ్ల కైశిక ముదంచితకంప ముద్యం
త్స్వేదం భయా దగణితాపగతో త్తరీయం
రాజ్యం విహాయ విపినే చరితారి కాంతా
వ్యాధి వలంతి కుసమే వ్వను విద్ధచిత్తాం..
అత్ర భయేన పలాయితాను శత్రుకాంతాను వ్యాధానాం రిరంసా
వర్ణనా దనుచితం. ఉదాహరతి ఆశీళ్లకై శికం పర్యాకుల కేశపాశం ...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ziled2f0h4xhk5brsa7df2bmf2zo28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220656</id>
    <revision>
      <id>574512</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 దోష ప్రకరణమ్ కుసుమేషుణా మదనేన అనువిద్ధం చిత్తం యాసాం తాః, యోజయతీ అత్రేతి, రిరంసా రంతుమిచ్ఛా. అ శ్లో॥ సముదాయార్ధ శూన్యం య దపార్ధం త త్ప్రకీర్త్యతే, అపార్థం లక్షయతి సముదాయ...'</comment>
      <origin>574512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="41yk4a2q6cm69j8hnw038an5rvd05i0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;140
దోష ప్రకరణమ్
కుసుమేషుణా మదనేన అనువిద్ధం చిత్తం యాసాం తాః, యోజయతీ
అత్రేతి, రిరంసా రంతుమిచ్ఛా.
అ
శ్లో॥ సముదాయార్ధ శూన్యం య దపార్ధం త త్ప్రకీర్త్యతే,
అపార్థం లక్షయతి సముదాయేతి...
శ్లో॥ కాంభోజః కనకాంభోజః కుంతల కీర్ణ కుంతల
విశ్వ విశ్వంభర
కాచి త్కాంచి న్ముదం దజా.
అత్ర దశదాడిమాదిన దధ్యశూన్యత్వా దపార్ధతా,
ఉదాహరతి కాంభోజ ఇతి, యోజయతి అత్రేతి, నిరర్ధకృత్వా దపార్ధతో,
హీనోపమం
శ్లో॥ యత్రోపమానం హీనం హీనోపమం మతం,
స్యా త్త
హీనోపమం లక్షయతి యత్రేతి. జాతిప్రమాణాభ్యా ముపమాసస్య
హీనత్వం హీనోపమం, అతఏవ పూర్వోదాహృతాభ్యాం న్యూనాథ్
కోపమాభ్యా మస్య వక్ష్యమాణస్య అధికోపమస్య చ భేదో2. నగం
తవ్యః, యథా,
3
శ్లో॥ పాటవం మ్లేచ్ఛవీరాణాం రిపువి శ్రావణే న చేత్
అశ్వానుధావనే శక్తి ః కాసరాణాం చ నో భవేత్,
అత్ర మ్లేచ్ఛవీరాణాం సైరిభై స్సహ వ్యంగ్యాపమ్యం
జాతిహీనోపమ ముదాహరతి పాటవ మితి. యోజయతి అత్రేతి.
అసిద్ధోపనం
శ్లో॥ అప్రసిద్ధపమానం య త్త దసిద్ధపమం మతం.
అసిద్ధిపమం లక్షయతి అప్రసిద్ధేతి స్పష్టమ్- యథా.
3
శ్లో॥ త్పాటన దంగ్యో హంసీవ దణుమధ్యమాః
కోకీ వ న్మధురాలాపా రాజం తే కుకుర స్త్రీయః,
వ
ఉదాహరతి తాట కావ దితి, అదభ్ర మనల్పమంగం శరీరం యాసాంతా? -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41yk4a2q6cm69j8hnw038an5rvd05i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220657</id>
    <revision>
      <id>574513</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి, సవ్యాఖ్యానే 141 &quot;అంగాధిభ్య శ్చేతి జ్ఞప్&quot;, శోకీన ద్వృకాంగనావత్. “నృకకోకిల 'యోః కోళ” ఇతి మాధవః, కుకురస్త్రీయః కుక్కుటాంగనాః. అన్యే చ 'కేచన దోషా ఉదాహియంతే శ్లో।...'</comment>
      <origin>574513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="4aawo7la6q984ofxku8kp7sstyegx7o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి, సవ్యాఖ్యానే
141
&quot;అంగాధిభ్య శ్చేతి జ్ఞప్&quot;, శోకీన ద్వృకాంగనావత్. “నృకకోకిల
'యోః కోళ” ఇతి మాధవః, కుకురస్త్రీయః కుక్కుటాంగనాః.
అన్యే చ 'కేచన దోషా ఉదాహియంతే
శ్లో। అలంకారేణ రహిదో నిరలంకార ఉచ్యతే.
నిరాలంకారం లక్షయతి అలంకా రేణేతి...
యథా.
శ్లో॥ అహో! విపక్షసౌధేషు ముహు రాఘ్రాయ మేదినీం
ఉద్ధృ త్యైక పదం శ్వానో మూత్రం ముంచంతి పశ్యధ,
|
అత్ర న కశ్చి దలంకారః, న స్వభావోక్తిరస్త్వితి వాచ్యం శ్లాఘ్య
విశేషణాభావాత్, ఉదాహరతి అహో ఇతి, యోజయతి అత్రేతి,
అధికోపమం
శ్లో॥ యత్రోపమాన మధికం తద్భవే దధికోపమం.
అధికోపమం లక్షయతి యత్రేతి హీనోపమన జాతిప్రమాణాభ్యా
ముపమాన స్యాధిక్య మధికోపమం,—యథా
3
శ్లో॥ సముత్లుతే స్సార మేయై శ్శబరా యాంతి సంవృతాః
గజారిశి శుభి ర్ల గ్నాః పాదా ఇవ మహీభృతాః.
అల్ట్రా సారమేయై స్సహ ప్రతీయమానం సింహకిశోర సామ్య మధికం.
ఉదాహరతి సముత్లుతై రితి. సముత్లులై స్సార మేయైః కుక్కు-రై :
సంవృతాః స్సంత శృబరా మ్లేచ్ఛజాతివి శేషాః &quot;గోమాంస భక్షకో
యస్తు లోక బాహ్యం భాష సర్వాచారవిహీనో 2 సౌ మ్లేచ్ఛ
ఇత్యభిధీయతే” భేదాః కిరాతశబరవుళిందా మ్లేచ్ఛజాతీయ
రణో శాదయ గజారిశి శుభి స్సింహకిశోరై: &quot;కంఠీరవో గజరిపు
సింగ దృష్టి ర్మృగాధిపతి, బాల కిశోర” ఇతి చానుగ . అత్ర యద్యపి
కిశోరపదం “బాలం కిశోర” ఇత్యమరకోతే హయకిశోర ప ర్యాయ త్వేన
వ్యాఖ్యాతం, తదవీ సామాన్యేన సర్వభాలపర త్వే ప్రయోగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4aawo7la6q984ofxku8kp7sstyegx7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220658</id>
    <revision>
      <id>574514</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 -దోష ప్రకరణ మీ దోషం లగ్నా మహీళృతాం పాదా ఇవ యాంతి. యోజయతి అత్రేతి. అసదృశోపమం శ్లో॥ య దతుల్యోపమానం స్యాంత్త ద్భవే దసదృశోపమం అసదృశోపమం లక్షయతి. అసదృతోపమాన మసదృశోపమం-యథా శ్లో...'</comment>
      <origin>574514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="bvqfgou5a663fuuhlcvhn234dtv9l3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;142
-దోష ప్రకరణ మీ
దోషం లగ్నా మహీళృతాం పాదా ఇవ యాంతి.
యోజయతి అత్రేతి.
అసదృశోపమం
శ్లో॥ య దతుల్యోపమానం స్యాంత్త ద్భవే దసదృశోపమం
అసదృశోపమం లక్షయతి. అసదృతోపమాన మసదృశోపమం-యథా
శ్లో॥ భాతి కాంభోజభూజాని స్సంవృతో ద్యత్తురంగమః
ఇందిందిర సమాక్రాంత సరోరుహసరో యథా.
ఉదాహరతి భౌతీతి, కాంభోజభూపతిః న హ్యత్ర కాంభోజభూపతి
సరసో సద్ధర్మయో శ్చ సాదృశ్యప్రసిద్ధిః, సచ ధర్మిణో ధర్మద్వారా
సాదృశ్యం, ధర్మయో శ్చ ధర్మి ద్వా రేతి వాచ్యం. ఇతరేత రాశ్రయ
త్వప్రసంగాత్ యధాహ &quot;బధ్నామి కావ్య శశినం వితతార్ధరశ్మి&quot;
మిత్యత్ర వామనః త దేవ మిత రేత రాశ్రయదోషో దురు త్తర ఇతి.
వ్యర్ధం.
శ్లో॥ యత్ప్రయోజన
శూన్యం స్యా ద్వర్ధం త త్పరికీర్తి తం
వ్యర్ధం లక్షయతి యదితి -
యథా.
శ్లో॥ కోసలేంద్రపురావాసో సదీందోర్భ్యాంతర్వేదః
ప్రజశ్చ రచయే తరం స న కవి ర్భవేత్,
అత్ర కవితాసంపాదనే సదీతరణాదిక ప్రయోజకం
ఉదాహరతి కోసలేతి- యోజయతి ఆత్రేతి. ఏవ మన్యేపి దోషా
స్వస్తతో ద్రష్టవ్యా ఇతి విరమతి, ఇత్యర్ధదోషా ఇతి. ఇతి
దోషా
ఆధ దోషాప వాదః
శ్లో॥ సర్వే స్యేతే నుకరణే న దోషాః పరికీర్తి త్యా
ప్రతీతస్య దోష స్స్యా చ్ఛాస్త్రో రార్థప్రకాశనే.
35
[స శేషము]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvqfgou5a663fuuhlcvhn234dtv9l3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220659</id>
    <revision>
      <id>574515</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్య చింతామణి సవ్యాఖ్యానే 143 గ్రామ్యస్య బిరుదాదీనాం వర్ణ నే అస్త్రయుక్తస్య ఏకాక్షరాదౌ . ఏడాదాయినో రభేదే అనుంగళస్య శత్రువర్ణనే జుగుస్సితస్య విర హోక్తా నిహత నిరర్ధక యో...'</comment>
      <origin>574515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2087" sha1="gbpnmvatq9p8gnccuwvjs1l2g31fiia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్య చింతామణి సవ్యాఖ్యానే
143
గ్రామ్యస్య బిరుదాదీనాం వర్ణ నే అస్త్రయుక్తస్య ఏకాక్షరాదౌ .
ఏడాదాయినో రభేదే అనుంగళస్య శత్రువర్ణనే జుగుస్సితస్య విర
హోక్తా నిహత నిరర్ధక యోర్యముకాదా పనుచితార్ధస్య గర్హణే అవు
ప్రార్థస్య విశేషపతీతా శ్రుతికటుత్వాదీనా మపి రౌద్రా దావదోషః,
త్రివిధానా మ స్యేతేషాం దోషాణాం మధ్యే కతిపయానా మన్యోన్య
భేవస్య దుర్ఘటత్వా న్ని రూపణ మస్మాకం నాంతరంగ మాలింగ తే
తధావి పూర్వసరణి మనుసృత్య తానంత ఏన సముదాహృతాః.
మ
ఏవం విధానా మపి దోషాణాం స్వరూప ముదాహృత్య తదప
3
వాద మాహ సర్వ ఇతి. అనుకరణేన కోపి దోష ఇత్యర్ధం. వ్యవస్ధం
తర మాహ నేతి, ఏన మపవాదవిధిం నిరూప్య తేషాం పరస్పర వై
లక్షీణస్య దుర్వచత్త్వా తన్నిరూపణే సారస్యభావేసి వృద్ధవరం
తత్వా ముదాహృతా ఇత్యాహ త్రివిధానా మవీతి.
ఇతి శ్రీమద్భారద్వాజ గోత్రా వతంస
మలివ
సాహిత్యచిం తామణినా మ్న్యలంకారశాస్త్రే
దోషప్రకరణం సమాప్తమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gbpnmvatq9p8gnccuwvjs1l2g31fiia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220660</id>
    <revision>
      <id>574516</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 గుణప్రకరణమ్ గుణప్రకరణమ్ అధ గుణాలం కార సంయుతా విత్యుదేశక్రమేణ గుణా నిరూ ప్యంతే. సమవాయవృత్త్యా రసోత్కర్షాపాదశా గుణాః ఏతేనె సంయోగవృత్త్యా రసోత్కర్షపాద కే ష్వలంకారేషు నా...'</comment>
      <origin>574516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="k9vq83twfueu50cbasqdnsh4nolqabu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;144
గుణప్రకరణమ్
గుణప్రకరణమ్
అధ గుణాలం కార సంయుతా విత్యుదేశక్రమేణ గుణా నిరూ
ప్యంతే. సమవాయవృత్త్యా రసోత్కర్షాపాదశా గుణాః ఏతేనె
సంయోగవృత్త్యా రసోత్కర్షపాద కే ష్వలంకారేషు నాతివ్యా ప్తికి.
రసా వక్ష్యమాణరసప్రకరణే నిరూప్యంతే.
ఏవం యధాసంభవం దోషా న్నిరూప్య సంప్ర త్యుద్దేశాను.
సారేణ గుణ నిరూపణం ప్రతిజానీతే అదేతి, అధ దోష నిరూపణా
నంతరం కాన్యలక్షణ నిరూపణావసరే గుణాలంకారసంయుతా ని
త్యుద్దిష్టక్రమేణ గుణా నిరూప్యంతే. గుణసామాన్యలక్షణ మాహ
సమవాయనృ త్యేది. సమవాయవృత్త్యా రసోపస్కార గుణా
ఇత్యర్ధః. గసోపస్కారకత్వావిశేషా దలంకా రాతివ్యాప్తం నివార
యతి ఏతే నేతి, గుణాలంకారయో రసోవస్కారకత్వస్య సమవాయ
సంయోగపృత్తిభ్యాం నైకరూపత్వా దలంకా రేషు నాతివ్యాప్తి
రిత్యర్థః. రసారసప్రకరణే నిరూప్యంత ఇత్యాహరసా ఇతి.
గుణాశ్చ
శ్లో॥ బీజః ప్రసాదమాధుర్యా, ణ్యు కాంతి సుశబ్దతాః
గాంభీర్యం భావికం రీతి, రితి ప్రోక్తా గుణా నవ॥
ఏవం గుణ సామాన్యలక్షణ మాఖ్యాయ గుణా నాహ బీజ ఇతి .
నను మాధుర్యాజఃప్రసాదా స్త్రయ ఏవ గుణా ఇతి. భామహాదయః
శ్లేష సౌకుమార్యార్ధవ్య క్తిసమతౌ చార్య కాంతిసమాధయ స్సప్తపూ
ర్వోక్తా స్త్రయ శ్చ దశేతి వామనాదయ్య, “శ్లేషః ప్రసాద స్సమతా
మాధుర్యం
తా అర్ధవ్యక్తి రుదాత్తత్వం తధాకాంతి
రురతా బీజ స్సుశబ్ద ప్రియ జౌర్జిత్య మధ విస్తగః సమాధి
స్సౌక్ష్యగాంధీ ర్యే సంక్షేపో భావికం తథా సంమితత్వం తధా ప్రౌఢి
రుక్తీ రీతి స్తధా గతిగౌరితి చతుర్వింశతిగుణా ఇతి భోజ రాజాదయః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9vq83twfueu50cbasqdnsh4nolqabu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220661</id>
    <revision>
      <id>574517</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 145 అతస్తేషు ఏపి వేతి ని దాజహారేతి చే ద్యుచ్యతే భామ హెూత్తా స్త్రయోపి సర్వసంమతా ఏవ. ఆత్రేయం వివేకః, అర్థవ్య క్తిః అర్ధ ప్రతిపాదనే వాక్య నిరాకాం...'</comment>
      <origin>574517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="j85sk3vwku8dhee2ez0vgz2fagfgwti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
145
అతస్తేషు ఏపి వేతి ని దాజహారేతి చే ద్యుచ్యతే భామ
హెూత్తా స్త్రయోపి సర్వసంమతా ఏవ. ఆత్రేయం వివేకః,
అర్థవ్య క్తిః
అర్ధ ప్రతిపాదనే వాక్య నిరాకాంక్ష త్వేన పరిపూర్తి శీఘ్ర
సుభావబోధకత్వ మర్ధవ్య క్తి . 2
ఔదార్యమ్
వికటాక్షరబంధత్వ మౌదార్యమ్,
ఉ త్వమ్ |
శ్లాఘ్యవి శేషణయోగ ఉదాత్తతా.
P
గాఢబంధత్వ మార్జిత్యమ్.
ప్రౌఢిః
వైచిత్ర్యవి శేషవత్యుక్తి ః ప్రౌఢిః,
విదగ్గ ఫణితి రుక్తిః.
Ba
సంక్షేప
సంగ్రహణార్థస్య ఉక్తి స్సంక్షేపం.
సూక్ష్మతా
అనేకార్ధశబ్దాక్తి స్సౌక్ష్యమ్,
ఉకార్ధసమర్ధనోక్తి ర్విసరః.
యావదగ్ధపదోక్తి స్సంమితత్వమ్,
ప్రియ
అతిప్రియవస్తూక్తి శ్రీ ప్రేయః,
rock ra&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j85sk3vwku8dhee2ez0vgz2fagfgwti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220662</id>
    <revision>
      <id>574518</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 గుణ ప క రణమ్ XB8 ఆరోహావరోహాభ్యా మతిరమ్యోక్తి గతిః అవైషమ్యేన పాద చతుష్టయే వ్యర్ధకధనం సమతా. ఏతేషా మష్టానా ముక్తి రూపత్వా ద్వైద్యవదుక్తి గుణింతర్భాన ఇతి న.. తేషాం పృధగ్భావః, స...'</comment>
      <origin>574518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="jpmkaecxm1tmk68febiojvbgzrwj6ej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;146
గుణ ప క రణమ్
XB8
ఆరోహావరోహాభ్యా మతిరమ్యోక్తి గతిః
అవైషమ్యేన పాద చతుష్టయే వ్యర్ధకధనం సమతా. ఏతేషా
మష్టానా ముక్తి రూపత్వా ద్వైద్యవదుక్తి
గుణింతర్భాన ఇతి న..
తేషాం పృధగ్భావః,
సమాధి
అన్యధర్మ స్యాన్యత్రారోపణం సమాధిః.
అస్య ఆరోపగర్భరూపకాది స్వంతర్భాన ఇతి న గుణత్వమ్ ,
విశ్లేష
అనేకపదానా మేకపదత్వప్రతీతివిషయత్వం శ్లేషః.
అయం చ శబ్దశ్లే షంతర్భాన్యత ఇతి న గుణః,
బంధోజ్వల తా శాంతిః,
శబ్దసాధుత్వం సుశబ్దతా,
గాంభీర్యమ్
గూఢార్ధత్వం గాంభీర్యమ్,
భావికమ్
భావాద్యా వాగ్వృత్తి స్త ద్భావికమ్,
ప్రక్రమనిర్వహణం రీతిః,
888
ఏతే పంచాపి పృధగ్గుణాః.
సౌకుమార్యం
సానుస్వారకోమలవర్ణ తా సుకుమార తా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jpmkaecxm1tmk68febiojvbgzrwj6ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220663</id>
    <revision>
      <id>574519</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సన్యాఖ్యానే 147 అస్యా మాధు ర్యేంత ర్భావ ఇత్యతో నిష్కృష్టుగుణాన చేతి రమణీయమ్, శేషాం క్రమేణ లక్షణో దాహరణాని ప్రదర్శ్యం తే ఏతేషు శేషించి దోష పరిహారకత్వేన కేహ...'</comment>
      <origin>574519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="4lib77268y2mbvlzlgu156alaai8xwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సన్యాఖ్యానే
147
అస్యా మాధు ర్యేంత ర్భావ ఇత్యతో నిష్కృష్టుగుణాన చేతి రమణీయమ్,
శేషాం క్రమేణ లక్షణో దాహరణాని ప్రదర్శ్యం తే
ఏతేషు శేషించి దోష పరిహారకత్వేన కేహించి దుత్కర్ష
హేతుత్వేన చ ఆవస్యం గుణనిరూపణ మితి సిద్ధవత్కృత్యతే చన
వేతి నిష్కృష్యచ తేషాం లక్షణోదాహరణాని క్రమేణ వృక్ష్యంత
ఇత్యాహ తేషా మితి.
ఓజ స్సమాసభూయ స్వమ్.
ఓజోగుణం లక్షయతి ఓజ ఇతి స్పష్టమ్ :- యధా
శ్లో॥ రింఖత్తుంగ మదద్వి సేంద్రరటి ప్రాగ్భార సంవత
స్ఫాయద్విక్రమ మా భ ద్రతురగ ప్రశాంత హైపోద్భటారి
ఖడ్గఖడ్గహ తాహి తావ ళిశిరోరుంద్రప్రచండక్రమై
శ్చిత్రం వెంకటసూర్యరాయ సుభటా మోదం వితేనుః పరమ్!
ఉదాహగతి రింఖ దితి, రింఖంత శ్చలంత స్తుంగా మహంతో
మదద్వి కేంద్రా మత్త గజ శ్రేష్ఠా స్తేషాం రటితానాం బృహితానాం
ప్రాగ్భారాణా మతిశయానం సంవర్గి తేన సముదాయేన స్ఫాయద్భ
ర్విక్రమమాడై ర్భద్రతురగైః ప్రక్రాంత హేషాభి రుద్భటాః వేంకట
సూర్యరాయసుభటాః ఖప్లై ఖడై శ్చ ప్రవృత్తం యుద్ధం ఖడ్గా ఖడ్గ
తత్రహతానా మహితానా మావళీనాం శిరసాం రుండ్రై రురుభిః
ప్రచండక్రమై ర్మోదం విలేను శ్చిత్రం. అత్ర సమాసభూయస్వ
మస్తీ త్యొజోగుణః,
ప్రసాదః
జల మిన స్వచ్ఛమ్, వసంత ఇవ కాననమ్
వ్యాప్నోతి శ్రోతచిత్తమ్ యత్ ప్రసాద్ గుణే మతః ॥
ప్రసాదం లక్షయతి వస్త్ర మితి :- యథా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lib77268y2mbvlzlgu156alaai8xwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220664</id>
    <revision>
      <id>574520</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 గుణ ప్రకరణమ్ శ్లో॥ కీర్తి ప్రతాపరు చిభి ర్ణగతీ విభాతి . శ్రీ సూర్యరాయనృపతే తన కేలితేయమ్ ఉత్పుల జాతికుసుమావళిభూషితాంగీ లిప్తాంగరాగరుచిరా రమణీమణీవ ॥ 9'00 ఉదాహరతి కీర్తీతి....'</comment>
      <origin>574520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="loi75iwnrk4a8ca3bhzut3l1p9cs41c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;148
గుణ ప్రకరణమ్
శ్లో॥ కీర్తి ప్రతాపరు చిభి ర్ణగతీ విభాతి .
శ్రీ సూర్యరాయనృపతే తన కేలితేయమ్
ఉత్పుల జాతికుసుమావళిభూషితాంగీ
లిప్తాంగరాగరుచిరా రమణీమణీవ ॥
9'00
ఉదాహరతి కీర్తీతి. హే సూర్యరాయనృపతే తవకీర్తి ప్రతాన
రుచిభిః కేలితా రూషితా ఇయం జగతీ ఉత్ఫుల్లజాతికుసుమా వళిభి
ర్భూషిత మంగం యస్యా స్సా, ఏతేన కీర్తి సాదృశ్యానుగుణ్యం
వ్యజ్యతే లిప్తాంగరాగేణ రుచిరా చ. ఏతేన ప్రతాపసాదృశ్యాను
గుణ్యం చ ద్యోత్యతే రమణీమణీవ విభాతి.
మాధుర్యమ్
శ్లో॥ యాపృధక్పదతా వాక్యే, మాధుర్యం
పరికీర్త్యతే
మాధుర్యం లక్షయతి యేతి పృథక్పదత్వ ప్రయు కాహ్లాదకత్వంమాధుర్య
మిత్యర్థః, యథా
శ్లో: జానాసి కిం ఖలు లతాంగి కి మద్య వేద్యమ్
శ్రీ సూర్యరాయనృపతిః క్వను వర్తతేత్ర
కిం కిం కరోతి స లిఖన్ ప్రతిమాం ప్రియాయాః
శాన్యాభ్రమం రమణి మా కురు సాత్వ
మే
ఉదాహరతి జానా సీతి. ఇదం సజ్జనాయిక గ్నిష్కుట
స్ధితయారుక్తి ప్రత్యు క్తికరూపం వచనం హే లతాంగి జానాసి కిం
ఖల్వితి వాక్యాలంకారే అద్య ఈదృశసమయే వేద్యం కి మ స్తి. అత్ర
నిష్కు టే శ్రీ సూగ్య రాయనృపతిః క్వను వర్తతే. స వేంకట మహీ
పతి సూర్యరాయ సార్వభౌమః ప్రియాయాః ప్రతిమాం ప్రతికృతిం
విలిఖన్ కి కిం కరోతి ఇతి నాయికావచనం. హే సఖ కాన్యా
త్వత్తోఒన్యా ప్రియా `కా స్తీశిన కావ్య స్తీత్యర్ధః. హేరమణి! భ్రమం
సందేహం మా కురు, కుత ఇ త్యత ఆహ సాప్రియాత్వ మేవ ఇతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>loi75iwnrk4a8ca3bhzut3l1p9cs41c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220665</id>
    <revision>
      <id>574521</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 149 సఖీనచనం, అత్ర పాఠసమయేని బాహుళ్య త్పృధశ్వప్రతీతే రామ్ విద ఫణితి రాస్యా, దుక్తిం తాంకనయో జగు౩|| ఉం తాం లక్షయతి విద :- యథా విద స్థితి : రాజ్ఞః పద్మా...'</comment>
      <origin>574521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="54vp7k9ysveh5lc9u003m1ydg4cwhzj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
149
సఖీనచనం, అత్ర పాఠసమయేని బాహుళ్య త్పృధశ్వప్రతీతే
రామ్
విద ఫణితి రాస్యా, దుక్తిం తాంకనయో జగు౩||
ఉం తాం లక్షయతి విద :- యథా
విద స్థితి :
రాజ్ఞః పద్మానురాగ స్తే, దృశ్యతే సతతం బుధైకి ఉంటే o
త్వ మర్యమాపి కుర్వాథే, చిత్రం కువలయప్రభామ్ |
ఉదాహరతి రాష్ట్ర ఇతి. హే వేంకట మహీపతిసూర్య రాయ
మహారాజ రాజ్ఞ స్సాగ్వభౌమస్య చంద్రస్య చ తే తన పద్మానురాగః
రాజ్యలక్ష్మ్యా మనురాగః పద్మే ష్వనురాగ శ్చ సతతం నిత్యం
బుధై గ్దృశ్యతే, కించ త్వ మర్యమాపి ఇయర్తి గచ్ఛతీతి వ్యుత్పత్త్య
సర్వవ్యాపకోపీ త్యర్ధః. యద్వా సాధ్యవసానాలక్షణయా సూర్యోపి
నా యద్వా సాక్షా త్సూర్యవంశ సంభవో నా కువలయప్రభాం
పి
భూవలయశోభాం కుముద కాంతిం చ కుర్వాథే చిత్రం, విరుద్ధయో ర
ప్యను రాగ దర్శన ప్రకాశన మేవ చిత్ర మితి భావః. అత్ర రాజ
శ్చంద్రస్యాని పద్మానురాగం. అర్యమోపి కువలయ ప్రకాశన మితి
విదగ్ధ ఫణితే రు_క్తిః.
ర
శ్లో॥ అత్యుక్ష్వలత్వం బంధస్య, కావ్యే కాంతి రి తీష్యతేజి
కాంతిం లక్షయతి అత్యుజ్జ్వలత్వ మితి, యథా
శ్లో॥ శాణోద్భాసితహీర హార విబుధా హారాంబరదినీ
తారాహారమహీధ రామర కరిన్యక్కారిశో భాక రా
కీర్తి స్తే శరదభ్రచంద్రకర సంస్ఫూర్తి ర్హితార్తిః పరమ్
శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయనృపతే చక్రే దిశ స్స్వాదృశః.
ఉదాహరతి శాణేతి, హే శ్రీమద్వేంకట సూర్యరాయనృపతే
శాణేన వజ్రనిక పే.ణ “శాణస్తు నికషః కష ఇత్యమర, ఉత్భాసిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54vp7k9ysveh5lc9u003m1ydg4cwhzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220666</id>
    <revision>
      <id>574522</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 గుణ ప్రకరణమ్ ప్రకాశిత హీరో వజ్రం హారా ముక్తాహారాః విబుధహారా స్సుధా అంబరహ్రాదినీ వియద్ధంగా ప్రోదినీ కులశే నాద్యాంతటి విప్రౌఢయోషి తీతి నిఘంటుసారే. తారానక్షత్రాణి హారో...'</comment>
      <origin>574522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="sunfs13ud7pzidj6au8k25jx1im89sf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;150
గుణ ప్రకరణమ్
ప్రకాశిత హీరో వజ్రం హారా ముక్తాహారాః విబుధహారా స్సుధా
అంబరహ్రాదినీ వియద్ధంగా ప్రోదినీ కులశే నాద్యాంతటి విప్రౌఢయోషి
తీతి నిఘంటుసారే. తారానక్షత్రాణి హారో హరసంబంధీ మహీధరః
పర్వతః కైలాస ఇతి యావత్. అమరకరీ సురగజః ఏతేషాం స్యశ్కా
రిణ్యా స్తిరస్కరిణ్యా శ్శోభాయాః కాంత్యా ఆకరాశరదభ్ర చంద్రక రా
ణాం సంస్ఫూర్తి వ్యాస్యా స్సేతి వ్యవధికరణ బహువ్రీహిః, యద్వా
సంస్ఫూర్తి 8వ సంస్ఫూర్తి ర్యస్యా సా ఉపమాన పూర్వపదే త్యా
దినా బహువ్రీహి ర్వాచ్యో నోత్తరపదలోప శ్చేతి బహువ్రీహిర్వా
అత ఏవ హతార్తి రపమాతతిమిరా
వీడాతిమిగయో ధనుష్కో
ట్యాం చ కధ్యత” ఇతి భట్టచంద్రః, దిశః పర మత్యంతం సాదృశ ఆత్మ
సమా శ్చక్రే. అత్ర అత్యుజ్జ్వలత్వ మస్తీతి కాంతిః
శ్లో॥ సుపాంతిజాం చ వ్యుత్పత్తి, స్సౌశబ్ద్యం పరికీర్త్యతే ॥
సౌశబ్ద్యం లక్షయితీ సుపామితి. ఇదముదాహృతే స్వేవ ద్రష్టవ్యం.
గాంభీర్యమ్
శ్లో॥ ధ్వనిమత్తాతు గాంభీర్యమ్, గుణవిద్భి ర్ని గద్యతే.
గాంభీర్యం లక్షయతి ధ్వనిను త్తేతిధ్వనిమత్త్వం గాంభీర్యమ్ధా
శ్లో॥ మిత్రానందకర శ్రీమ త్సూర్యరాయ మహీపతిః
బ్యార వై రేవ చాపస్య, దిగంతా న్నయతి ద్విషః,
అమితానందకరస్య రిపుభంజనద్వారా మిత్రమండల భేదన
మయుక్త మితి దిగంతా న్నయతీతి ధ్వని మత్తయా గాంభీర్యమ్ ఉదా
హరతి మిత్రేతి,మిత్రం సుహృత్ సూర్య శ్చ &quot;మిత్రం సుహృదిమిత్రో ర
ఇతి విశ్వః. ధ్వనిం యోజయతి అత్రేతి.
3
భావికమ్
శ్లో॥ భావతో వాక్యవృత్తి గ్వా, భావికం తదుదాహృతమ్ |
భావికం లక్షయతి, హర్షభావవశా త్ప్రవృత్త నాగ్యానికి మిత్యుచ్యతే
యథా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sunfs13ud7pzidj6au8k25jx1im89sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220667</id>
    <revision>
      <id>574523</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే శ్లో॥ శ్రీ సూర్య రామేంద్ర యశశ్రియం చ వహస్వ నిత్యం జనరంజనాయ దేవి ప్రసాదం మయి దర్శయ త్వ మస్యైవ భూపస్య గుణాన్ ప్రవక్త్రుమ్. 151 ఉదాహరతి శ్రీ సూర్య...'</comment>
      <origin>574523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2847" sha1="im9obxyai3c5qeadiqcw29zwxsnqv28" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
శ్లో॥ శ్రీ సూర్య రామేంద్ర యశశ్రియం చ
వహస్వ నిత్యం జనరంజనాయ
దేవి ప్రసాదం మయి దర్శయ త్వ
మస్యైవ భూపస్య గుణాన్ ప్రవక్త్రుమ్.
151
ఉదాహరతి శ్రీ సూర్యరాయందేతి. హేదేవి జనరంజనాయ
శ్రీ సూర్యరాయేంద్రస్య యశశ్రియం వహస్వ. హే దేవి త్వం మయి
ప్రసాదం దర్శయ, కిమర్ధ మిత్యత ఆహ అస్యభూపస్యైవ గుణాన్
ప్రవక్తుం వర్ణితుం అత్ర దేవి త్వం ప్రసాదం దర్శయేతి వాగ్వృత్తే
ర్భావికమ్.
608
శ్లోI యధోపక్రమనిర్వాహో, రీతి రిత్యభిధీయతే
రీతిం లక్షయతి యఛేతి ప్రక్రాంతశబ్దవర్ణా దేర్నిర్వాహో రీతికియథా
త్రిద శేంద్రసమైశ్వర్య, శ్శక్తి త్రితయనైష్ఠీకః
త్రి ష్వరేషు మహా న్యాతి, సూర్యరాయ మహీపతిః,
అత్ర పాదత్రయేది త్రిశబ్దపాదానా ద్యధోపక్రమనిర్వాహేణేయం రీతిః
ఉదాహరతి త్రిదశేతి, త్రిదశేంద్ర ఇంద్రః, ప్రభుమంత్రో త్సా
హశక్తయ స్త్రీ స్రః ధర్మార్ధకామాస్త్రయోః యోజయతి అత్రేతి,
శ్లో॥ ఏవం నవగుణాః పోకా, పరే సమనసః ప్రియాః
తత స ల్లోలుపా ధీరాః పశ్యం త్వవ్యసుధీకృతీః
ఏవం గుణనవక ముదాహృత్య పరా నుదాహరణే ప్రియత్వం
వదన్ తద్దర్శనలాలసా స్వన్యత్ర పశ్యం ద్విత్యాహ ఏన మితి పరే
భోజరాజాదిభి రుక్తాః
ఇతి శ్రీ మద్భారద్వాజగో త్రావతంస
సాహిత్య చింతామణి నామ్న్యలంకారశాస్త్రి
గుణప్రకరణమ్
సమాప్తమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>im9obxyai3c5qeadiqcw29zwxsnqv28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220668</id>
    <revision>
      <id>574524</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ ఏవం కావ్యముఖ్యా భూతస్య రసస్య సమవాయవృత్త్యోపస్కాగ కాన్ గుణా న్ని రూప్య సంప్రతిసం యోగవృత్త్యా తదునస్కార కానలం కారాన్ని రూపయతి గుణాలం కార సంయు తానితి...'</comment>
      <origin>574524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3838" sha1="4wgosqfsmwy1lk18m0lm66a7vhg2sp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
ఏవం కావ్యముఖ్యా భూతస్య రసస్య సమవాయవృత్త్యోపస్కాగ
కాన్ గుణా న్ని రూప్య సంప్రతిసం యోగవృత్త్యా తదునస్కార కానలం
కారాన్ని రూపయతి గుణాలం కార సంయు తానితి కావ్యసామాన్యలక్షణే
గుణాలంకా రేతి విశ్లేషణోపాత్తానాం గుణాలం కారాణాం మధ్యే ప్రధ
మోపా త్తతయా గుణానిరూపితాః సంప్ర త్యవశిష్టానామలం కారాణాం
నిరూపణనం తేవాస్యవధానాయ ప్రతిబానీ తే ఏనమితి కావ్యస్య ముఖ్యా
దభూతస్య ముఖ్యవ స్తుభూతస్య రసస్య ఉపస్కారకాన్ శోభావహన్
ఏవంచడం యోగవృత్త్యా గసోపస్కార కత్వ మలం కారత్వ మిత్యలం
కార సామాన్యలక్షణం సిద్ధం వైద్యనాధ దీక్షితస్తు అలంకారత్వం
నామరసాది భిన్న వ్యంగ్య భిన్న త్వసతి శబ్దార్ధాన్యత ర నిష్ణాయా విష
యితా సంబంధావచ్ఛిన్నా చమత్కృతి జనక తా వచ్ఛేదక తా తదవ
చ్ఛేదకత్వ మనుప్రాసాది విశిష్ట శబ్దజ్ఞానా దుపమాది విశిష్టార్ధ జ్ఞానా
చమత్కారోదయా త్తేషు లక్షణసమన్వయః, శబ్దార్ధ యోర్దాన నిష్ట చమ
త్కృతి జనక తాయాంవిషయితయావ చ్ఛేదక త్వేనతద్వి శేష ణీభూతాను
ప్రాసోపమాదే స్తనిష్టావచ్ఛేదక త్వా
స్తనిష్టావచ్ఛేదక త్వాత్ రసవదాద్యలం కారసంగ్రహా
య వ్యంగ్యోపమాది వారణాయచ భేదద్వయ గర్భసత్యంతో పాదాన మితి
అలంకార విభాగః.
అలంకారా ద్వివిధాః శబ్దగ తా అర్థగతా ఇత్యే కేతదుభయగత
త్వేన త్రివిధా ఇత్య న్యే.
తత్వా తేషా మనాంతర భేదన బహు
విధ ల్వేపి ప్రధమం ద్వేవిధ్యమాహఅలంకారా ఇతి .ఆలం క్రియం తే ఏభిరిత్య
లంకారాః అకర్తరిచకార కే సంజ్ఞాయా మితి కరణార్ధేమప్రత్యయఃము తాం
త రేణ త్రై విధ్యమాహ తదుభయగత ర్వే నేతి శబ్దగ తా అర్ధగ తా ఉభయ
గతా ఇత్యలంకారా స్త్రీవిధా ఇత్యర్థః. తత్రశ బ్దాలంకారావృత్త్యనుప్రాసా
అర్ధాలంకారా ఉపమాదయః ఉభయాలంకారా లాటానుప్రాసా
ద
దయ ఇతిబోధ్యమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4wgosqfsmwy1lk18m0lm66a7vhg2sp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220669</id>
    <revision>
      <id>574525</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 153 తత్ర తావదగ్ధ ప్రతీ తేశ్శబ్ద ప్రతీతిపూర్వక త్వాత్ప్రధమం శబ్దాలం 'కారాన్ విలక్షయిషు ర్నైరంతర్యేణ వ్యంజనద్వయావృత్తిమూలం ఛేకానుప్రాసం లక్ష...'</comment>
      <origin>574525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="k4m5r33yvngkowpz0zu4h4o3wphfek3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
153
తత్ర తావదగ్ధ ప్రతీ తేశ్శబ్ద ప్రతీతిపూర్వక
త్వాత్ప్రధమం శబ్దాలం
'కారాన్ విలక్షయిషు ర్నైరంతర్యేణ వ్యంజనద్వయావృత్తిమూలం
ఛేకానుప్రాసం లక్షయతి.
ఏవ మలంకారాన్ విభజ్య శబ్దాలంకారాణాం నిరూపణే బీజం
పదని తత్ర తాదాదౌ ఛేకానుప్రాస నిరూపణేయు క్తిం దర్శయతి తత్రతా
నదితి, అద్ధప్రతీ తేశ్శబ్ద ప్రతీతి పూర్వక త్వాత్ అర్ధజ్ఞానస్య శబ్దజ్ఞాన పూర్వ
కత్వాదిత్యర్ధః. నైరంత ర్యేణ నిరంతరావృత్త్యాశ బ్దార్ధభయగతత్వేన
త్రివిధం పౌనరు క్యం తత్రప్రధమే కేవలస్వత పౌనరు క్యస్య అచారు త్వా
ద్వ్యంజన మాత్రపౌనరుక్త్యం స్వరవ్యంజనసముదాయపౌనరు క్యంచ
చారు తా హేతు స్తత్రాద్య మపి సంఖ్యానియమే ఛేకానుప్రాస స్తద్వైపరి
వ్యవృత్త్యనుప్రాస ఇత్యలంకార సర్వస్వ కారః,
ఛేకానుప్రాసః
శ్లో, నైగంత రేణ యత్ర స్యాద్వయో ర్వ్యంజనయు గయోః
ఆవృత్తి శూయతే తత్ర ఛేకానుప్రాస ఉచ్యతే.
యత్ర అవ్యవహిత యో ర్వ్యంజనయు గయో ద్వయోరావృత్తి
స్తత్ర ఛేకానుప్రాసః,
ఛేకానుప్రాసంల క్షయతి నైగం త ర్యేణేతి ద్వయోగత్ర విప్సాద్రష్ట
వ్యా తన యత్రవ్యంజన యు గయో ర్నైగంత ర్యేణా వృత్తిక వ్యవహిత
పౌనరుక్త్యం తత్ర సాధ్యనుగత ప్రకృష్టోన్యాసోను ప్రాసః, తధాచోక్తం
ప్రకృష్టావర్ణ విన్యాసోర సాధ్యనుగతో హియఃసోను ప్రాసస్సచ ఛ్ఛేక వృత్త్యు
పాధిగతోద్వి ధేతి ఛేశాగృహచరాః పక్షి మృగాదయ ఇత్యేవి.
ఇతిసర్వస్వ కారాదయః తదుపలాలితోను ప్రాస ఛేకానుప్రాస ఇత్యవ్వ
య మలంకారః,
శ్లో, విభవభవనజయభవతి శ్రీ కరకర సూర్యరాయ విభో
నిర్వృతివిజితా మర్యామర్త్యావజ్యం ముదిముదిలా!.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k4m5r33yvngkowpz0zu4h4o3wphfek3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220670</id>
    <revision>
      <id>574526</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ - ఉదాహరతి విభ చేతి, విభవానాం సంపదాం భవనం నివాసభూతః యద్వావిభ వైస్సహభవతీతి విభవభవనః ఆగర్భ శ్రీమాన్. యద్వా విభవ యుక్తాని భవనాని మంది రాణి యస్యసః, యద్వా వ...'</comment>
      <origin>574526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="ih8iedn8cf79ndfd51x4g43i3kkk1ji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;154
శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ -
ఉదాహరతి విభ చేతి, విభవానాం సంపదాం భవనం నివాసభూతః
యద్వావిభ వైస్సహభవతీతి విభవభవనః ఆగర్భ శ్రీమాన్. యద్వా
విభవ యుక్తాని భవనాని మంది రాణి యస్యసః, యద్వా వేరత్రిచడుషః
భవతీతి విభవశ్చంద్రః. విశ్చక్షుషివ్యోమ్ని వాత ఇతిరత్నమాలాయాం,
తద్వద్భవనం పదనం యస్యసః భవనంనిలయే భావే జననే వద నేపిచేతి
క్షీరస్వామి, ఏతస్యసంబుద్ధిః శ్రీక సంపత్క రాక రాహస్తాయస్యసః
యద్వా శ్రీకరః కరోబలిస్సానం తాసీత పారితోషికం యస్యసః తస్య
సంబుద్ధిః నిర్వృత్యాలో గేస విజితాం అమర్త్యాన్సు రాయేషాం తే
తధోక్తాః మర్త్యా నూనవారి ముడి ఆనందే ముదితాస్సంతః హే
సూర్యరాయవిభో! భనతిత్వయిర్యంతి అనుర క్తాభవంతీత్యర్ధః. అత
పాదచతుష్ట యేపి వ్యంజనయుగ్మయోగ్ద్వయోగ్ద్వ యోర వ్యవధా నేనా
వృత్తే శ్ఛేశానుప్రాస ఇతి ద్రష్టవ్యం..
యధా వా
శ్లో॥ కందర్పదర్పవిజయీ భిభర్తి శ్రీకరేకరే
కువత్కు వలయమ్ సూర్య సూర్యరాయమహీపతిః.
ఉదాహరణాంతర మాహ కంద
ర్పేతి. కందర్పస్సమదస్య దర్పం గర్వం
విజయతీతి తధో శః. మదనాదపి లోకోత్తర సౌందర్య శాలీత్యర్థః.
సూరై స్సశయోగ భే దేసతూరై స్సహితస్సూర్యః సచాసౌసూర్యరాయ
మహీపతిః. కువత్సువర్ణ పుష్టం కుశ్రీ భువికుత్సాయం కనకేవారణేం
హనీతి ప్రతాపః, కువలయం భూమండలం శ్రీకరేశ రే బిధర్తి అత్రాపి
వ్యంజన యుగ్మానం నిరంతరావృత్తేః చేకానుప్రాసః,
వృత్త్యనుప్రాస
శ్లో॥ ఏక ద్విత్రాది వర్ణానా, మానృత్తి శ్శూయతే యథా
సంఖ్యానియమ ముల్లంఘ్య, వృత్యనుప్రాస ఇవ్యతే.
అత్రఏకస్యసకృదా వృత్తా
వైచిత్ర్యా భావాత్సామర్ధ్యా దసకృదావృత్తి
క్లభ్యతే. ద్వయోస్తు సకృదేవ అన్యధా ఛేకానుప్రాసత్వప్రసంగాత్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ih8iedn8cf79ndfd51x4g43i3kkk1ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220671</id>
    <revision>
      <id>574527</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 155 వ్యవధానే త్వసకృదావృత్తి రపిన విరుద్యతేత్రాదీనాం తు సకృద సకృద్వా వ్యవధానే నవావృత్తి. ద్రష్టవ్యా కైశిక్యాద్యన్యత మోప లక్షితో ' నుప్రాసో వృత...'</comment>
      <origin>574527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3502" sha1="pl5pcykr4kuy0a4fsujlor1mwh918sa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
155
వ్యవధానే త్వసకృదావృత్తి రపిన విరుద్యతేత్రాదీనాం తు సకృద
సకృద్వా వ్యవధానే నవావృత్తి. ద్రష్టవ్యా కైశిక్యాద్యన్యత మోప
లక్షితో
' నుప్రాసో వృత్యనుప్రాస ఇత్యన్వర్ధసంజ్ఞాం. అత్ర పూర్వత్ర చస్వర
సాదృశ్య మానుషంగికం.
సంఖ్యానియమే చ్ఛేశానుప్రాస ముక్త్వా తద్వైపరీత్యేన నృత్యను
ప్రాసం లక్షయతి ఏ కేతిలక్షణం వ్యాకరోతి అత్రేతి. ఆదిశ న చతురాది
సంగ్రహః ననువిభవ భవ నేత్యత్ర చ్చేశానుప్రాసే యుధిష్ఠిరం ద్వైతవనే
వనేచర ఇత్యాదా వేకదా సాదృశ్యల క్ష ణే వృత్యనుప్రాసేచస్వర
పౌనరుక్త్య
సంభవా త్కధం తత్ర వ్యంజనమాత్రపౌనరు శ్య మితిచే దుభయత్రాపి
అనుషంగికం స్వరపౌవరు శ్య మిత్యవగంతవ్యమ్.
యధా
శ్లో॥ శ్రీమద్వేంకట సూర్యరాయ వసుధా
చక్ర &amp; దధ్యక్షతో
రింఖ
స్ప్రేంఖదశంఖపుంఖవిశిఖన్యూంభోరు బాణాసనః
శస్త్రాశ స్త్రీ విఖండితా హితశిరఃకాండః ప్రచండోరణే
త్వంగత్తుంగతురంగమై ర్విజయతే నిర్భంగ రంగశ్రమైకి.
ఉదాహరతి శ్రీమదితి, రింఖంత శ్చిత్రంగచ్చంతః పింఖం తశ్చలం
త శ్చాశంభాస్సంఖ్యారహితా అమితా ఇత్యర్ధం. పుంఖవిశిఖాః పుంఖత
ప్రైణా బార్న్యూంభోద్భుత ఉరుర్మహన్ బాణాసన శ్చాపోయస్యసతధోక్తః
శస్త్రీణిశస్త్రయుద్ధే విఖండితః అహితశిరః కాండోయేన స తధోక్తః
అత్సవ రణేప్రచండః శ్రీమ ద్వేంకట సూర్యరాయ వసుధా చక్ర శ్రీ దధ్య
క్షకః వేంకటమహీపతి సూర్యరాయ రాజాధిరాజః నిర్భంగా నిరుపద్ర
వారంగక్రమా యేషాంతై రితి తురంగమవిశేషణం విజయతే,
తత్రక్ష కారాదే రేకై కస్య అసకృదావృత్తే రృ్వత్యనుప్రాసః. ఏవం
ద్విత్రాదీనా మప్యావృత్తి కన్నేయా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pl5pcykr4kuy0a4fsujlor1mwh918sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220672</id>
    <revision>
      <id>574528</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ లాటానుప్రాసః తాత్పర్య మే భిన్నం స్యా న్నతు శబ్దార్థయో ర్భిదా. తమో ర్యా పునరుక్తి స్స్యా, ల్లాటానుప్రాస ఉచ్యతే! వ్యంజనవి నరుక్త్యమూల మలం శారద్వయం ని...'</comment>
      <origin>574528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3584" sha1="l3lnob3g4addwu0xyqvho3wgep2jmtr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;156
శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
లాటానుప్రాసః
తాత్పర్య మే భిన్నం స్యా న్నతు శబ్దార్థయో ర్భిదా.
తమో ర్యా పునరుక్తి స్స్యా, ల్లాటానుప్రాస ఉచ్యతే!
వ్యంజనవి
నరుక్త్యమూల మలం శారద్వయం నిరూప్య తదు
భయపౌనరుక్యమూలం లాటానుప్రాసం లక్షయతి తాత్పర్యమిలి. యత్ర
శబ్దార్ధయోః పౌనరుశ్యం ప్రరూఢదోషః తద్వ్యనచ్చే దార్థం తాత్పర్య
మేవ భిన్న మితి,ఏ తేన యమక వ్యాస రక శబ్దార్థయో స్స్వరూప భేదా
భావః ఫలితః లాటజనోపలాలితః సో లాటానుప్రాసః. న తు లాట
దేశజన్యః కశ్చిదుప కారః కావ్య న్యేతిగోపాలకి,
అమ్మే యధా
భవతీకలార సికమణి, చాతరి వర సూర్యరాయవిభో
అధునాకవయః కవయో, భాసంతే బత భువన మభితః!
ఉదాహరతి భవతీతి. హేవర సూర్యరాయవిభో భవతి త్వయి
కలార సికమణ్ విద్యాసుర సికాగ్రగణ్యే దాతరి చ సతి అధునాభువన
మభితః సర్వస్మి న్నస్మిన్ లో కే అభితః పరిత ఇత్యాదినాద్వితీయా కవయ•
కవయోభారంతే. ఋతేత్యాశ్చర్యే అద్వితీయక విశబ్దస్యముత్కర్ష
రూప స్తాత్పర్య భేదః శబ్దార్ధ పౌనురు క్యాల్లాటాను ప్ర్రాసత్వం. అయంచ
పదాశ్రయః ప్రాతిపదికాశ్రయ శ్చేతి ద్వేదా లాటానుప్రాసఇతి సర్వ
స్వకారః ఉద్బ సేనా ప్యుక్తం, స్వరూపార్ధ విశేషే.పి పునరుక్తిః ఫలాం
తరాత్ శబ్దానాం ప్రకృతీనాం లాలాటాను పాస ఇవ్యత ఇతి అత్ర
శబ్దానాం సవిభ క్తీనాం ప్రకృతీనాం లుప విభక్తీనాం ప్ర్రాతిపదికానా
మిత్యః. ఏతద్విస్తరస్తు కావ్యప్రకాశాద్ ద్రష్టవ్యః. నను సూర్యా
రాయేంద్ర తేకీర్తి స్వత్కీర్తి8వ శోభత ఇత్యత్ర ఏకమ్యైన ఉపమా
నోపమేయత్వలక్షణే సన్వయేవి శబ్దార్ధ పౌనరుక్త్య సంభవా లాటాను
ప్ర్రాసత్వమేవ కీం నేష్యత ఇతిచే త్సత్యం, మద్యవ్యనన్వ యేగ్ధపౌనరుక్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l3lnob3g4addwu0xyqvho3wgep2jmtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220673</id>
    <revision>
      <id>574529</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే 157 లక్షణం దేశ ప్రతిని దేశయో రైక రూప్యాభావే పర్యాయప్రకమ దోష ప్రసంగా దానుషంగికం శబ్ద పౌనరుక్త్యం, అత్ర తూభయపౌనరుక్త మస్యావశ్యక మేవేతి విషయభేదా...'</comment>
      <origin>574529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="kxb4s8cdcg9tsyn5d9m60ub9c6rrcpp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహిత్యచింతామణి సవ్యాఖ్యానే
157
లక్షణం దేశ ప్రతిని దేశయో రైక రూప్యాభావే
పర్యాయప్రకమ దోష ప్రసంగా దానుషంగికం శబ్ద పౌనరుక్త్యం, అత్ర
తూభయపౌనరుక్త మస్యావశ్యక మేవేతి విషయభేదా న్నకోపి వివిరో
ధః, తదు క్తం అనన్వయే చశ బ్దక్య మాచిత్యా దానుపింగికం అస్మింస్తు
లాటానుప్రాసే సాక్షా దేవ ప్రయోజక మితి,
పునరుక్తవదాభాసం వద్దు
శ్లో ! పునరుక్తవదాభాతి, యత్రార్ధ న తు తత్వతః
పునరుక్త వదాభాస, స్సనామాఖ్యాతగో ద్విధా !
శబ్ద పౌనరు శ్యాశ్రితానలంకారా నుక్త్వార్ధ వనరు క్యార్ధశ్రిత మలంకారం
లక్షయతి పునరుక్తవ దితి. యత్ప్రలం కా రేర్ధః పునరుక్త నత్వుసరుక్తేన
తుల్యమా భౌతితత్వతస్తు నతధాపర్యవస్యతి పునరుక్త పదా భాసోలంకారశి
అతార్ధ పౌనరు క్త్యస్య ప్రరూఢదోషత్వాన్ని వృత్తయే సతతత్వత
ఇత్యుక్త మ్,తంవిభజ తేస ఇతినామగత ఆఖ్యాతగత శ్చేతి ద్వివిధ ఇత్యర్ధం:
నామగతో యధా
శ్లో। రాజరాజో ధనద, స్సూర్య రాయమహీపతిః
విరాజతే మహా సేవశక్తి
మా నది భూతలే.
నామగత ముదాహరతి రాజరాజ ఇతి, సూర్యరాయ మహీ
పతిః రాజరాజః రాజాధిరాజు ధనదః ధనప్రదాతా మహాసేనః అధిక
సైన్యః శక్తిమాన్ ప్రభుమంత్రో త్సాహ శక్తిత్రయవిశిష్టః అత్రరాజ
రాజాదిశతానాం కుబేరాదిపర్యాయప్రయోగేణ ప్రము ఖేభాస
మాసస్యపౌనరుక్త్యస్య ఉక్తప్రకారే ణాన్వయ వేళాయ మన్యధాపర్య
వసితేః పునరుక్తి వదాభాసః, రాజరాజేత్యాదిపదానం నామత్వాత్త
ద్గత శ్చేతి బోధ్యమ్.
ఆఖ్యాతగతో యథా
శ్లో॥ శ్రీ మక్సూర్యమహారాయ, సార్వభౌమ గుణోదర
త్వర్తే జసా మంద తేజ్యా,ద్యుమణి ర్దిని మందతే॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxb4s8cdcg9tsyn5d9m60ub9c6rrcpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220674</id>
    <revision>
      <id>574530</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ ఉదాహరతీ శ్రీమది,తిత్వత్తే జనా త్వత్ప్రతా పేసత్వత్ప్రకా నేన చ ద్యుమణి స్సూర్య శ్చంద్రశ్చ మంద తేజ మందప్రకాశః దివి మంద తే సంచరతి మదిగ తా విశ్యాత్మనేపద...'</comment>
      <origin>574530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="ew13w6se31twj20qu864duro5cw1m98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;158
శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
ఉదాహరతీ శ్రీమది,తిత్వత్తే జనా త్వత్ప్రతా పేసత్వత్ప్రకా నేన
చ ద్యుమణి స్సూర్య శ్చంద్రశ్చ మంద తేజ మందప్రకాశః దివి మంద
తే
సంచరతి మదిగ తా విశ్యాత్మనేపదం. అత్ర మందతే మందతే ఇత్యా
ఖ్యాతస్య పునరుక్తీన దా భాసత్వా దాఖ్యాత గతః,
అత్ర కేచి త్పున రేవమాహుః భౌతి సదాన త్యాగ స్థిర తాయా
మిత్యత్ర సత్పురుషప్రమాణామేన ప్రకాశతే స్థైర్య పర్వతభూత ఇతర
స్యార్ధస్య దాన త్యాగ శబ్దపరివృత్తా అసంభవా చ్ఛతాలం కారోప్యయం
తనువపురిత్యత్ర కృశాంగ ఇత్యస్మిన్నరే తను శబ్ద పరివృత్తానాలం కారత్వ
త్యహాని రిత్యా శ్రయత్వం అత ఉభయాలంకారోయ మితి లేదు కం
కాన్యరాశే పునరుక్తవ దాభాలో విభిన్నా కారశబ్దభాక్ ఏశార్ధతైన
శబ్దస్య తధా శబ్దార్థయో రయ మితి,
యమకమ్
శ్లో॥ యమకం పౌనరు కేతు, స్వర వ్యంజన యుగ్మయోః
అర్ధ భేదేన త దిదమ్, బహుధా ద్యంతమధ్యగమ్
యమక మితి,
4వ
స్వరవ్యంజన పౌనరుక్త్యాశ్రయ మలంకారం యమకం లక్షయతి
స్వరసహితవ్యంజనయుగ్మయో రితి మధ్యమపదలో పీ
సమాసః, తస్య కీయంతో భేదా ఇత్యత ఆహ తదితి. తద్యమకం
ఆదిమధ్యాంత్యపాదగత త్వేన బహువిధం భవతీత్యర్ధంః. ఏతచ్చల్లో కార్ధ
పాదయమకానా మప్యుపలక్షణం సర్వే స్యేతే భేదా శ్చిరంతనై రేవ
బహుధా ప్రపంచితాః, నేహ విస్తరభయా దితి,
యథా
శ్లో॥ సూర్యరాయ మహీనాధ, ధనంజయ ధురంధర
కవిభ్యో దిశతా న్నిత్యమ్, ధనంజయ ధురంధర॥ శర్మ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ew13w6se31twj20qu864duro5cw1m98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220675</id>
    <revision>
      <id>574531</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 159 త త్రైక ముదాహరతి సూర్యరాయ మహీనా ఛేతి. పూర్వా ధనంజ యవ దగ్గున ఇవ ధురంధగతీతి తస్య సంబుద్ధిః. ఉత్తరార్ధ ధనం దిశ తాత్ దిశ బయ ధురంజయసంపత్తిం ధర వహస్వ. ఏవ మన్...'</comment>
      <origin>574531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="rk58wnd8phj0vkbuxdg3ufehwgzkd9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
159
త త్రైక ముదాహరతి సూర్యరాయ మహీనా ఛేతి. పూర్వా ధనంజ
యవ దగ్గున ఇవ ధురంధగతీతి తస్య సంబుద్ధిః. ఉత్తరార్ధ ధనం దిశ
తాత్ దిశ బయ ధురంజయసంపత్తిం ధర వహస్వ. ఏవ మన్యేపి
భేదా స్వస్యతో ద్రష్టవ్యాః. అత్ర ద్వితీయ పాదస్య చతుర్థ పాడే
యమునా త్సందషయమకం నామ యనుక భేద ఇత్యవగంతవ్యమ్.
చిత్రాలంకార స్వరూప నిరూపణమ్.
11 పద్మాద్యాకార మాపన్నా వర్ణా శ్చిత్ర ముదాహృతం,
పద్మాద్యాకారతయా రేఖోప రేఖానిష్టత్వాత్కధ మస్య శబ్దా
లంకార తేతిచే దుచ్యతే, వర్ణానుమాపక రేఖానిష్టానా మేవాకా
&quot;రాణా మను మేయనిష్టత్వాధ్యవసాయా దౌపచారి కేయం శబ్దా
లంకార తేతి యౌ క్తి కోయం వ్యవహారః.
తే
68
స్వరహిత వ్యంజనావృత్తిమత్వసాధర్మ్యాచిత్రాలంకార నిరూ
పణం ప్రతిజానీతే పద్మాద్యా కార మితి. ఆదిశ బ్దేన హలబంధాదయో
గృహ్యం తే. సస్వర జాత్మక రేఖాదిగత స్యాకారచిత్రస్య కధం శబ్దా
లంకార తేత్యా శంక సమాధ పద్మాద్యా కారతాయా ఇతి. అశబ్దా
త్మకే ష్వపి రేఖాదిషు గమ్యగమకయోర భేదోపచారా తధా వ్యవ
హార ఇతి బోధ్యం. అత ఏవ కర్ణి కాదిస్థా నేషు వర్ణానాం పౌనరుక్త్యా
సౌనరుక్యాలంకారానంతర్యం చ ద్రష్టవ్యమ్.
00
000000
అష్ట దళ పద్మ బంధ ః
°0000000000000000000000000000000000000000
తత్రాష్టదళపద్మబంధ ముదాహరతి భారత ఇతి, లక్షణంతు &quot;కర్ణి కాది
లిఖే ద్వర్ణాన్ క్రమా క్షలు విదిక్షు చ సకర్ణి కాన్ సప్రదిక్షు విదిక్షు
తు వికర్ణి కాన్”, ప్రవేశనిర్గమాభ్యాం తు దిషు తేస్యు శ్చతుర్దశవ్యవ
థానేన తా నాద్యే దశేన్యతత్వనంత రా నితి కేచిత్తు సకలేషు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk58wnd8phj0vkbuxdg3ufehwgzkd9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220676</id>
    <revision>
      <id>574532</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 సాహిత్య చిం తామణి చ పాదేషు య ద్యాద్యం తాక్ష రేవతా గతాగతాను కూల్యేన న్యస్తే యే షష్టసప్తమే తే ద్వితీయతృతీయాభ్యా మభిన్నే చరణాంత తదా చతురగం చక్రమష్ట పర్ణాంబుజాదివ దేశం Ed త ద...'</comment>
      <origin>574532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="ndxb8h7r7bqb9man9wai1c7cddpbj16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;160
సాహిత్య చిం తామణి
చ పాదేషు య ద్యాద్యం తాక్ష రేవతా గతాగతాను కూల్యేన న్యస్తే
యే షష్టసప్తమే తే ద్వితీయతృతీయాభ్యా మభిన్నే చరణాంత తదా
చతురగం చక్రమష్ట పర్ణాంబుజాదివ
దేశం
Ed
త
ద్వే ద్వే దిష్టు విదిష్టమైన ప్రవేశనిర్ణమా. దిక్షు కుర్యా దష్టదళాంబుజ
ఇతి కర్ణి కాయుక్త మష్టదళపద్మం లిఖిత్వా కర్ణికాయాం ప్రథమాక్షర
మష్టసు దశేషు ద్వితీయాక్షర మారభ్య ద్వేద్వే అక్ష రే విన్య సేత్ .
తత్ర త్రిషు ద శేషు కర్ణి శాక్షర ప్రవేశ నిర్గమాభ్యాం ప్రథమదిగ్ధలై కాక
రప్రవేశేన శ్లోకసమాప్తి గృవతీతి తదాశయః భాసతే. నవ్యభూషాభా
భాషాభూషణ సౌర భా భాగ సౌమ్యతమశ్రీ భా భా శ్రీమహిత తేస భా
ఇతి పదచ్ఛేదః. భాషా వాక్ భూషణ మలంకారో యస్య సః వాగ్భూ
షణం భూషణ మితిన్యాయా త్సర్వేభ్యోపి భూషణేభ్యో వాగ్భూషణ
మేప మహ దితి వ్యజ్యతే, భారణ భూభారణ సౌమ్యతమః భయా
నామైక దేశగ్రహణా న్నామగ్రహణ మితి న్యాయేన భాగత్యా శ్రియా
Beca
చ మహితః తేషాం సంబుద్ధిః. 'హే సూర్యరాయ సార్వభౌ
మేతి శేషః, తే సభా నవ్యభూషాభి ర్భాసత ఇతి తథోక్తా, సౌరై:
కవిభి ర్భాసత ఇతి తధోక్తా, శ్రియో వేదాః ఋచస్సామాసి యజూ
గ్ంపి సాహిశ్రీ రితి శ్రుతేః తాభి ర్భాసత ఇతి శధోక్తా. ఏవంవిధా
సతీ భాసతీ ప్రకాశ తే,అత్ర లక్షణో దాహర ణాభ్యా మాకారో ల్లేఖనస్య
రోధా దా కారోదాహరణ
ప్రదర్శనేన ప్రేక్షావతాం సుఖబోధో
జాయతేతరా మితి తత్తదా కారోల్లేఖనం కృత మి త్యవగంతవ్యమ్.
•
దురో
000000
హల బంధ
0000000000000
హలబంధ ముదాహరతి శూరేతి, లక్షణం తు హలవాలయుగశి షో
హలబంధోభిధీయతే ఏతదుద్దార స్తు ఈషాదండన్య ముఖేవాలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndxb8h7r7bqb9man9wai1c7cddpbj16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220677</id>
    <revision>
      <id>574533</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తతో శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 161 లాంగుల అగే యుగశ్చ ఏలై ర్యుక్త ఈపాదంతో హలబంధం ఈపాదండ ముఖ గ్రధిత వాలస్య ముఖ మారభ్య క్రమా దృహిర్విషమా క్ష రాన్వివిత్ మధ్యేసమ మేకం విలిఖ్యతతో ప్యేక...'</comment>
      <origin>574533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="k638w605jay8w41iw0ipo2chai92qfz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తతో
శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
161
లాంగుల అగే యుగశ్చ ఏలై ర్యుక్త ఈపాదంతో హలబంధం
ఈపాదండ ముఖ గ్రధిత వాలస్య ముఖ మారభ్య క్రమా దృహిర్విషమా
క్ష రాన్వివిత్ మధ్యేసమ మేకం విలిఖ్యతతో
ప్యేకం విషను మీ పాదం డే
విలిఖేత్. 8తో హలే క ర్ణేష్ట మావిలిఖ్య ముఖే వనమ మేక మక్షరం.
విలిఖ్య లేదా అనులోమేన కర్ణికాక్ష రేణ సహ వర్ణత్రయం |
:లిఖ్య తతః ప్రతిలోమగ త్యా కర్ణికాంతం. విలిఖ్య తత ఈపాదందే
సోడశవ రేన సమాపయేత్. తదాదిత శిృష్టం లిఖిత్వా వాలక
విలి ఖేత్ , శూర వీర వర స్ఫారకగ వాలలవారథే సూర్యరాయ మహీపాలు
విజేతా జేతా అవతావతా ఇతి పదచ్ఛేదః. శూరో మానవాన్
యద్వా సశయో ర భేదసశోభన మురం వక్షో యస్య సః, మహా
పురుష విలక్షణ మేతత్ ఉరశ్చోగ మితి. సారస్వతవిలానే వీరవరో
వీరాగ్రేసరవిస్ఫారః ప్రకాశమానః కరవాలో యస్య సః యద్వార
లయోర భేదేన సాగః ప్రవృద్ధః కరవారో బలిసమూహో యస్య
సః. “బలిహస్తాంశ వక రా” ఇత్య మరః ల్యగః లేని వారధి స్సముద్రః
లః పుంసి శక్తే త్యాగే చ వార్థి గ్వారిధి వారధీ ఇతి చ శబ్దమహో
దధౌ తేషాం సంబుద్ధిః. హే సూర్యరాయ మహీపాల త్వ మితి శేషః.
హే
త్రాతా అభితసంరక్షణః జేతా అహితశిక్షకః తావతా తావనా:
శ్రావన్మాత్రేణ
న తు మయి యాదృశవిద్యాతిశయో వీతి భావః, అవగక్ష,
షోడశ దళ పద్మ బంధః
0000000000000
00000
ది
000
షోడశదళపద్మబంధ ముదాహరతి సభేతి. ఉద్ధారస్తు ఏకం సర్వం
యది భవే దేశాంతరిత మక్షరం తత్సోడశదళం పద్మం శిష్టాగా
ధారకర్ణిశం సభాసరససంసత్తా సదా సత్యసహా అసమా స మేతి వా
సర్వసర్వంసహా స్తత్ర సదాస క్త సతాం సఖ ఇతి పదచ్ఛేదః. సర్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k638w605jay8w41iw0ipo2chai92qfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220678</id>
    <revision>
      <id>574534</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 వచే సాహిత్య చింతామణి తి సర్వం సహాయా స్సమస్తభూమేః సత్రే సదాసక్తః. యద్వా తస్యా ఆసత్రే ఆదా నే సదాస క్తః సకలశత్రూన్ జిత్వా తదీయ రాజ్యమండ లాక్రమణోత్సుక ఇత్యర్థః సత్ర మాచ్ఛాద...'</comment>
      <origin>574534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="4dcfjhz9mh636odmpwjgexmrt6u47fs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;162
వచే
సాహిత్య చింతామణి
తి
సర్వం సహాయా స్సమస్తభూమేః సత్రే సదాసక్తః. యద్వా తస్యా
ఆసత్రే ఆదా నే సదాస క్తః సకలశత్రూన్ జిత్వా తదీయ రాజ్యమండ
లాక్రమణోత్సుక ఇత్యర్థః సత్ర మాచ్ఛాదనే యజ్ఞ సదాదా నే
త్యచురః, సతాం పండితానాం సభా తాం సఖ ఇత్యలు
కృమాసః, తేసాం సంబుద్ధిః హే! సూర్యరాయ సార్వభౌమ తి”దేతి
శేషః. సభాసరససంసత్తా సదాజ్ఞానబోధనీత్యర్థః. “సంక్లీ బే స్యందన
పదే జ్ఞానే ధ్యానే నివారణ&quot; ఇతి రత్నమాలాయాం. సత్య మేన
సహత ఇతి సత్యసహా సత్యే సర్వం ప్రతిష్ఠితం తస్మా త్సత్యం
పరమం వదంతీతి శ్రుతేః, అసమా నిస్తులా యద్వా సమాశోభా
యుక్తా.
90000000000
చతు కర చక్రబంధః
000000000000000000000000000000000000000000
చతుర రర చక్రబంధ ముదాహరతి భారత ఇతి లక్షణం తు సశ లేషు చ
సా దేషు య ద్యాద్యం తాక్షరైకతా గతాగతానుకూ ల్యేన వ్య స్తే
యే షష్ట సప్తమే తేది తీయతృతీయా భ్యా మభిన్నే చరణాంత రే తదా
చతురరం చక్ర మష్టపర్ణాంబుజాదిన దిత్యాది గు ర్తం వ్యాఖ్యాత
మేత.
ద్వి చతుష్క చక్ర బంధ ః
ooooooooooogo00000000000000
ద్విచతుష్క చక్రబంధ ముదాహరతి సూర్యరాయే. లక్షణం తు
“బహిరంతర్మండలస్థం తావత్కో
&quot; తావత్కోష్ణవిహారి యత్ కోస్టాష్టకయు తం
తే” అ త్రాయుగ్మాక్షరళ్లి యది గోమూ
త్రికా భవేత్ . ఆనులో మ్యెన రచితా దుష్క రే వ్వియ ముచ్యతే.
త ద్విచతుష్కం చక్రముచ్యతే”. అత్రాయుగ్మాక్షర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dcfjhz9mh636odmpwjgexmrt6u47fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220679</id>
    <revision>
      <id>574535</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 163 అస్యార్ధః దిద్మఖకోణం విదిఙ్మఖకోణకం చ ద్వే చతురశ్రచక్రే వ్యత్య యీకృతే విలిఖ్య తస్య బహిరంతశ్చ మండల రేఖాయుగం విలిఖ్య ప్రత్యేక మష్టకోష్టఘటితం విధాయ బ...'</comment>
      <origin>574535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="93012zidim5map07hyu81ob8mrat0uy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
163
అస్యార్ధః దిద్మఖకోణం విదిఙ్మఖకోణకం చ ద్వే చతురశ్రచక్రే వ్యత్య
యీకృతే విలిఖ్య తస్య బహిరంతశ్చ మండల రేఖాయుగం విలిఖ్య
ప్రత్యేక మష్టకోష్టఘటితం విధాయ బహిర్మండలే పూర్వార్థస్య అశి
స్టాక్షరాణి చక్రమా ద్విలిఖ్య అర్ధద్వయస్య శిష్టాక్ష రాష్టకం మండల
ద్వయ మధ్యాష్టకోణేషు విలిఖేత్. ఏవం ద్విచతుష్క కోణ విశిష్టత్వా
దస్య చక్రస్య ద్విచతుష్క చక్రసంజ్ఞా సూర్యరాయ మహారాజ సర్వ
సర్వంసహాధిప సూర్యరాజమతే రాజ్యం సదా సరసబోధితం ఇతి
పదచ్ఛేదః. 'హే సూర్యరాయ మహారాజ హే సర్వసర్వంసహాధిప హే
సార్వభౌమ సూరస్య సూర్యస్య రాజ్ఞ శ్చంద్రస్య చ మాప్రకాశ
ఇన మా యస్య తస్య సంబ
రాజ్యం
బోధితం సంజాత సరసబోధం త దన్య సంజాత మితీతత్ప్రత్యయః
త్వత్పరిపాలన చాతురీమహిమ్నా సర్వేషా మపి సరసత్వా దితి భావః.
యద్వా సరస స్ససువర్ణః బోధః ప్రకాశః శేషః, ప్రాగ్వత్ సర్వమని
రాజ్యం సువర్ణ పుష్ట మితి భావః. ధ్వనౌ సువర్ణే నిర్యాసే బ్రహ్మణీతి
రసశబ్దార్ధనిరూపణే విశ్వః
XXXXXX
శరబంధః
XXXXXX
సదా
సరస
శ్చతు
శరబంధ ముదాహరతి సూర్యేతి, లక్షణం తు యత్రార్థ
ఆదా వంతే వున స్త్రీయః మధ్యే క్లిష్టా శ్చతుర్యుగ్మా శ్శర
బంధ్కోయ ముచ్యతే. రేఖాద్వయేనకో ష్టచతుష్టయఘటితా మేళాం
పంక్తి ముత్పాద్య తత్రపూర్వోత్తరార్థయో రాధ్యాక్షర చతుష్టయం
క్లిష్టం క్రమేణ విలిఖ్యం. తతః పరం తాం పంక్తిం ద్విధాకృత్వా
ఏకై కకోష్టఘటితయో స్తయో రక్లిష్టపంచమ మవర్ణా న్విన్యస్య వున
రేకీకృత్య తత్ర క్లిష్టం విలిఖ్య భూభూయస్తాం ద్విధా కృత్వా తయో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93012zidim5map07hyu81ob8mrat0uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220680</id>
    <revision>
      <id>574536</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 సాహిత్యచింతామణి 30 రక్లిష్టసప్తమా విలిఖ్య పునశిష్టయో క్లిష్టా అశ్లీష్టయో రక్లిష్టా ఇత్యేవం శక్రమేణ త్రయోదశాక్షరఘటితాయాం పంక్తా శిషాశిషాల క్ష రాణి త్రీణి విలిఖేత్, ఏవ...'</comment>
      <origin>574536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="2howvf6ee6bkdxapd5yz9hjp1gvjqi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;164
సాహిత్యచింతామణి
30
రక్లిష్టసప్తమా విలిఖ్య పునశిష్టయో క్లిష్టా అశ్లీష్టయో రక్లిష్టా
ఇత్యేవం శక్రమేణ త్రయోదశాక్షరఘటితాయాం పంక్తా శిషాశిషాల క్ష
రాణి త్రీణి విలిఖేత్, ఏవం చ కించి దున్న తాల్లిష్ట పంచాక్షర విన్యాస
సంధి రయం బంధః. ఈష దున్నత పర్వపంచ కాధార శరాశారవత్త్వా
కో భవతి, ఏవం పంక్తి ద్వయపంచక లిఖితాష్టాక్షర
ద్వయపంచశదందురో యం తం తుద్వయప్రోతమౌక్తి శద్వరూప
సరద్వయపంచకబంధురత్వా త్సర బంధ ఇత్యేకే సూర్యరాజ శౌర్య
కీర్తి రమ్య సూర్యరాయభూప సూర్యరాజవర్య మూర్తిసౌమ్యదే ర్య
భూయభూప ఇతి పదవిభాగః. సూర్యో రాజా చంద్ర సత్సదృశే
శౌర్యకీర్తిప్రతాపయశసీ తాభ్యాం రమ్యః తస్య సంబుద్ధిః, హే
సూర్యరాయభూప సూర్యః రాజా చంద్రః తాభ్యా ముఖాభ్యా మపి
పర్యః, సూర్యస్య రాత్రే చంద్రస్య దివా చ అప్రకాశత్వ తి
భావః, తస్యసంబుద్ధిః మూర్త్యా ఆకారేణ సౌమ్యః తస్మా ద్రాథముఖం
భీష్మ మితి శ్రుత్యా స ర్వేసి రాజానో భీష్మ ఏవ
రేణ న తథా, కింతు వ్యాపా రేణేతి తాత్పర్యం తస్య సంబుద్ధిః, భువం
యాంతి ధరంతీతి భూయాః పర్వతాః తేషాం భూపః మేరుః ధైర్యేణ
భూయభూపః తత్సదృశ ఇత్యర్ధః, తస్య సంబుద్ధిః |
శకట బంధః
యే
అయం తు ఆకా
శకటబంధ ముదాహరతి సభేతి. లక్షణం తు పోడశదల పద్మ బంధ
లక్షణ మేవాస్యాపి యోజ్యం వ్యాఖ్యాతం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2howvf6ee6bkdxapd5yz9hjp1gvjqi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220681</id>
    <revision>
      <id>574537</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ చతురంగబంధః 165 చతురంగ బంధ ముదాహరతి సరసవచనేతి లక్షణం తు చతురంగ పదన్య స్తే శ్లోకే శ్లోకాంతరం యది ఉద్ధాగ్యం హయగత్యాతు తత్తు రంగపదం విదుః. సరసవచనమదశలభజయనగ...'</comment>
      <origin>574537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="tvf9jsdxrsvbkk55ql2o9nyh2ez0zub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
చతురంగబంధః
165
చతురంగ బంధ ముదాహరతి సరసవచనేతి లక్షణం తు చతురంగ
పదన్య స్తే శ్లోకే శ్లోకాంతరం యది ఉద్ధాగ్యం హయగత్యాతు తత్తు
రంగపదం విదుః. సరసవచనమదశలభజయనగ వరపర మపర బలహరణ
ధనదన దదశ వదన మదహర వరమమనగనపద ముయపర మదజయసకలనక
లాభరణ ఇతి పదవిభాగః. సరసాని వచనాని యస్య సః మదకలవ
ద్భాతీతి మదకలభః. మదోత్కటో మదకల ఇత్యమగః, పరా
ఉత్తమా మాశోభా యస్య సః. పరబలం శత్రుబలం హరతీతి
తథో క్త ః, ధనే ధనదః కుబేరః. దశవదనో రావణ స్తస్య మదహరో
దాశరధిః తస్మాద్వరో యస్య సః. సరసపదమయోయం ప్రబంధః.
తత్ర పరోధికో మదోనురాగో యస్య సః సకలాః పండితా స్తాన్బిభ
ర్తీతి సకలభరణః. యద్వా జగద్రక్షక ఇతి నా తేషాం సంబుద్ధయః.
హయ గతి
హయగతిశ్లోక ముదాహరతి సభ చరేతి, సభ చరదర ధ పసయమలధమ
రకరహలవ వనననబదన వజరరణదరసరణరకదనమదద భయయరమజ
వదపర సమ ముహసలమశపన ఇతి పదవిభాగః, సభా స్పాలంకారా
శ్చరా దూతా యస్య సః భాభువ్యలంకృతా దీప్తా దూతే తు చరో,
నాజంగ మే త్రిష్వితి చ రత్నమాలాయాం. దరో భీతిః తదుక్త్యా ధాచి
త్తవృత్తి ర్వేషాం తాన్ పాతీతి తధోక్తః. “దరో స్త్రీ శంఖభ
యయోః బుద్ధా శ్రీధా చ ధిశ్చ ధీ&quot;రితి చ రత్నమాలాయాం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvf9jsdxrsvbkk55ql2o9nyh2ez0zub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220682</id>
    <revision>
      <id>574538</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '166 సాహిత్యచింతామణి యము స్పంయమ సేన సహితా స్సయామాః సంయమిన ఇత్యర్థః. తాన్ లాతి గృష్ణాతీతి తధోక్తః. ధన్య కుబేరస్య ఇంద్రస్య వామా సంపదిన మా సంప ద్యస్య సః. “ధిః పుంపం దే ధ్వనౌ ధ్యాన...'</comment>
      <origin>574538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3630" sha1="bkb2tmx5yc4z8brf44d7n2mbki4grco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;166
సాహిత్యచింతామణి
యము స్పంయమ సేన సహితా స్సయామాః సంయమిన ఇత్యర్థః.
తాన్ లాతి గృష్ణాతీతి తధోక్తః. ధన్య కుబేరస్య ఇంద్రస్య వామా
సంపదిన మా సంప ద్యస్య సః. “ధిః పుంపం దే ధ్వనౌ ధ్యానే
ధన్వంతరౌ ఘట&quot; ఇతి రత్నమాలాయాం. రాణాం కుత్సితానాం
46
కాని శిరాంసి రాతి రలయో గభేదేన ఖండయతి హీన స్త్రీతి యావత్.
సతధోక్తః, రవల్లే పుంసి రేఫ స్స్యాత్కుల్సితే వాచ్యలింగవ ది
రభసః కం శిరోంబునో రితి గుద్రశ్చ హలేన వాతీతి హలనో బల
రామః వః కందర్పః తద్వ న్నవ స్సుందరః “ వః పుమాన్ సాత్వి కే
వాయా సంయమే వరుణే స్మగ” ఇతి రత్నమాలాయాం. చేన విక
ల్పేన దదాతీతి బద స్స సభవతీతి నబదః. సదా యథా కామార్చి
తార్థీ త్యర్ధః. “బః కుంభే నరుణే బిందె వికల్పే చ గురౌ మద”
ఇతి రత్నమాలాయాం, నవాని మనోజ్ఞాని జూని భూషణాని యస్య సః
“జంక భూషణే పత్న్యాం తేజ స్యంబుని జన్మ&quot;నీతి రత్నమా
లాం. స్త్రీ ఉగ్ర ఇతి యావత్ రణః ప్రతావో యస్య సః
&quot;రేఫ స్సా దధమే గ్రూరే కృపణే వ్యభిధే యవ”దితి మేదినీదరో
భీష్మః. దరో భీష్మః రణే రంభయం యస్య న విద్యతే సవరణరః
“రంక్లీ బే రుధి రే మూర్ధి ధ్యానవ్యో మాండకుక్షి షు వక్త్ర భయే
చ త్రిషు తు నీర సే త్యాగతీక్షయో” రితి రత్నమాలాయాం.
రాజాధి రాజత్వేన మహాదాతృ త్వేస వా సుఖం దదాతీతి తధోక్తః.
రాజా ప్రకృతిరంజనా దితి స్మరణాతి భావః. వరి నామైక దేశ గ్రహణా
న్నామగ్రహణ మితి న్యాయేన వాసు దేవః తస్య మా శోభా యస్య
సః. నావిష్ణుః పృధివీపతి రితి స్మరణా దితి భావ దదతీతి దదా॥
దదాతి దధాత్యోర్విభాషేతి శప్రత్యయః, భో మేఘః సముద్రాదీనా
ముపలక్షకః. తేభ్యోపి దాతృభ్యో యచ్ఛతీతి తధోక్తః. &quot;భ శ్శంభా&quot;
భ్రమరే భావే శుక్రేం శౌ జలదే పుమా” నీతి రత్నమాలాయాం.
కం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkb2tmx5yc4z8brf44d7n2mbki4grco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220683</id>
    <revision>
      <id>574539</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లాయాం, శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 167 యే త్యాగేన రమా సంపద్వృద్ధి ర్యస్య సం. త్యా సః. త్యాగేన వర్ధతే లక్ష్మీ రితి స్మరణా దితి భావః, &quot;య సాగే నిలయే వాయౌ&quot; ఇతి రత్నమా జ వేన దదాతీతి తధోక్తః, స...'</comment>
      <origin>574539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="2777ymuwy7rv9u8fty2g7mgbilee0t5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లాయాం,
శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
167
యే త్యాగేన రమా
సంపద్వృద్ధి ర్యస్య సం. త్యా
సః. త్యాగేన వర్ధతే లక్ష్మీ
రితి స్మరణా దితి భావః, &quot;య సాగే నిలయే వాయౌ&quot; ఇతి రత్నమా
జ వేన దదాతీతి తధోక్తః, సద్యో దదాతి చతుర ఇతి
న్యాయా దితి భావః. పర నిరుపమసమాని శోభాయుక్తాని మహాని
ఉత్సవా యగ్య సః. ఆత్ర మహాశబ్దా జంతః రజ శ్శిరో సభ స్తపస్స
హోమహో మనః పయ స్విదం హి శబ్దమండలం, సకారాంతకం
మతం తధావీ శబ్దవేదిభి స్వకారకాంత ముచ్యతే, రిజం శిరం సభం
తపంసహం మహం మనం పయ మితి సరస్వతీవిలాసే. నలమం గలయో
రభేదేన సరమం రాజ్యశ్రీ సహితం శం సుఖం పిబతీతి తిథో క్త ః, సౌః
సశయో గ భే దేశ ప్రభుమంత్రో త్సాహశ క్తయః. అస్య సంతీతి తధోక 8
అర్శాదిత్వా దత్ప్రత్యయః. శాస్త్రీయాం దేవపూజాయాం శక్తా చేతి
రభసః, తేషాం సంబుద్ధయః హే వేంకట మహీపతిసూర్యరాయమహా
రా.
రాజ జయే
ప్రకారాంతరేణ హయగతి శోకః
ప్రకారాంతరణే హయగతిశ్లోక ముదాహరతి, సప మితి, సపశమల
సహమమసర పదవజ మర యయభదదంఅ వదకరణర నరదణర రజననదబ
నవనవవలహరకరమదలమయసపధర దర చ భస ఇతి పదవిభాగః. సం
కీర్తిం పాతీతి తధో శః. శమాదీన్ లాతీతి శమలః శమే సర్వం ప్రతి
తధోక్తః.
స్థితం తస్మా చ్ఛమః పరమం వదంతితి శ్రుతే రితి భావః మయా
సహితః సహమ శ్రీహరిః తస్మిన్ మా చిత్తవృత్తి ర్యస్య నః, తపసి
సర్వం ప్రతిష్ఠితం తస్మా త్తపః పరమం వదంతీతి శృతేరితి భావః. సర
పదం జలనిధిః సశయో ర భేదః, తస్య వాగ్గ ర్భాజ్జాయత ఇతి తద్దోక్త 8.
వబయో ర భేదః. ఉచ్చైశ్రవాః స ఇవ రయేణ యాంతీతి తధోక్తాః'&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2777ymuwy7rv9u8fty2g7mgbilee0t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220684</id>
    <revision>
      <id>574540</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 సాహిత్యచిం తామణి తాదృశాభావా హా యస్య స . రాన్ కుత్సితాన్ నరేన్ ద్యతీతి తదోక్త 8 దో అవఖండనే ణరా స్సాధవః తేషాం రజననం దుఃఖాని ర్భావ మేన ద్యతీతి తధోక్త శి. బో మన్మధ ఇవ నవనవ అతిసు...'</comment>
      <origin>574540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="3v8kpa51n0ph6sil5wmoeh1ejpgi1mu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;168
సాహిత్యచిం తామణి
తాదృశాభావా హా యస్య స .
రాన్ కుత్సితాన్ నరేన్ ద్యతీతి
తదోక్త 8 దో అవఖండనే ణరా స్సాధవః తేషాం రజననం దుఃఖాని
ర్భావ మేన ద్యతీతి తధోక్త శి. బో మన్మధ ఇవ నవనవ అతిసుందర
యద్వా తస్మా దపి నవనవఇతి వా బయో ర భేదః. వలహర స్య
బలారా తేః శరమా బలిసంప దివ కరమా యస్య సః. దళాః దేవరా
మయా ఉస్ట్రా యస్య స్న. సంవినాయకం పాతీతి సప శ్శివ, తన్య ధర 1
కైలాస దర శ్శంఖః తా వివ నిర్మలశ్చ శ్చామరో రాజ శ్చిహ్నం
యస్య స.భస్య రుద్రస్య శేవాశా సామర్థ్యం నిగ్రహానుగ్రహరూపం
యస్య స, సశయో ర భేదః, తేషాం సంబుద్ధి, హే వేంకటమహీపతి
సూర్యరాయమహారాజ దదం కావ్యరచనయా కీర్తిద మిత్యర్ధం. మా
మి త్యన్యాహారః అవపాలయ సంభాన యేత్యర్థ'. అవధాతో రక్షణ
గతి ప్రీత్యాద్యరే షూపదేశాత్ ఏవ మన్యేపి ప్రకారాంతరానీత
హయగతిశ్లోకా స్సూక్ష శ్రీమతిభి రనుసంధేయా..
గవాక్షబంధ ః
గవాక్ష బంధ ముదాహరతి వేణు మితి. లక్షణం తు ఊర్ధ్వ ముచ్ఛై
ర్లి ఖే ద్వీధిం తిగ్య్వధిం చ మధ్యతః ఏకైకకోణహానేన లిఖే ద్వీధిచతు
ష్టయం తిర్య థశోర్ధ్యం మధ్యే వర్ణ్యస్య నామ చ ఏవం
న్య స్తే గవాణాఖ్య బంధ మాహూ రథం పరే వేణుం శరవికటకజే
నయనే సూర్యం దధః శ్రీశ॥ శ్రీసూర్యధగణిరమణం సరాజ్యవిభవం
వయం అవుతు నుగతిః ఇతి పదవిభాగ'. కరవికటక జేకర వికచపద్మే
వికసితపద్మ సదృశహస్త ఇత్యర్ధ', 'వేణుం నయనే నేత్రే సూర్యం చ
అత్రాయం విశేష'. నయనే అసూర్య మితి చ పదవి భాగ 1. అసూర్యం
సూర్య భిన్నం చంద్ర మితి యద్యా సూ రేణ సూర్యేణ యుక్త స్సూర్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3v8kpa51n0ph6sil5wmoeh1ejpgi1mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220685</id>
    <revision>
      <id>574541</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 169 శ్చంద్ర ఇతి వా యద్వా సువతి ప్రేరయతి రాత్రే వ్యాపా రేషు జంతూ నీతి సూర్య ఇతి వా తం దధాతీతి ధః దధాత్యోర్విభాపేతి శ త్యయ నూనాం స్తుతీనాం గతిః సర్వ దేవనమస...'</comment>
      <origin>574541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="neo3c77kuco6aaxkfsrw1dszobnrkq7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
169
శ్చంద్ర ఇతి వా యద్వా సువతి ప్రేరయతి రాత్రే వ్యాపా రేషు జంతూ
నీతి సూర్య ఇతి వా తం దధాతీతి ధః దధాత్యోర్విభాపేతి శ
త్యయ నూనాం స్తుతీనాం గతిః సర్వ దేవనమస్కారః కేశవం ప్రతి
గచ్ఛతీతి స్మరణా దితి భావ, ముశబ్ద స్తు స్తుతౌ స్త్రీ స్యాత్న
మాలాయాం, శ్రీశ శ్రీపతిః సరాజ్యవిభవం అత ఏవ వం సుఖం
యాతీతి తేధోక్తం, శ్రీసూర్యధరణిరమణం శ్రీ వేంకటమహీపతిసూర్య
| రాయ మహారాజం అవుతు పాయాత్, కృతిపతినామోద్ధారాను గుణవ
ర్ణాధిష్టితమధ్య వీధికో ఒయం
.యం గవాక్షి బంధః.
చక్రబంధః
చక్రబంధ ముదాహరతి నిత్య మితి. లక్షణం తు బధ్యతే షడరం
చక్రం ప్రత్యగం తన్నవాక్షరం త్రయాణా మపి పాదానాం
దశమం కర్ణి కాక్షరం. ఆదిత సస్వస్వతు ర్యారై స్త్రీయః పాదా
శ్చతుర్ధగాః వర్ణా షష్టాంత్య మారభ్య సంపదం తేతి మాక్ష
రైః మధ్యే ద్విద్వా విసంవాదౌషడ రేషు శ్రృమాద్భవేత్
చతురై స్స ప్తమై స్వర్డ్ ర్వర్ణనం కవివర్ణ్యయో రితి నిత్యం సూనృ
తగుః ధరాధర హరిః జియ్యాత్. ప్రణయే ప్రజాః సర్వాగ్యది
హరిః సమ స్తర సిక ప్రౌఢః పరం విశ్రుతః లక్ష్మీరాజితగుః చ నూ త్తర
కవిః కీర్తిశ్రియా భుః క్షమాం మాంగళ్యం నిఖలం సమృద్ధలతో
జాః పూరితః ప్ర్రాష్య మాం ఇతి పదచ్ఛేదః. నిత్యం సర్వకాల సర్వా
వస్థా స్వపి న తు యదా కదా నా సూనృతాస్సత్యా గావో వాచో
యస్య సః. “స్వర్గే వజ్రే చ ర్మ చ బలీవర్దే చ గౌః పుమాన్
స్త్రీ బాణరోహిణీదృద్దిగ్వాగ్భూమి వ్వవు. భూమ్ని చేతి త్రికాండ శేషః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>neo3c77kuco6aaxkfsrw1dszobnrkq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220686</id>
    <revision>
      <id>574542</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 సాహిత్యచిం తామణి ధరాధరహరీ రాజసింహః &quot;సింహ శార్దూలనాగా ద్యాః వుంసి శ్రేష్ఠర్థి గోచరా” ఇత్యమరః ప్రణీయా వశంగ తాః ప్రజా జనా యస్య సః. “నిత్య మసిచజా మేధయో” రిత్యత్ప్రత్యయః సర్...'</comment>
      <origin>574542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="3p0rhjei8p61sxon1astpbhp7xuxx9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;170
సాహిత్యచిం తామణి
ధరాధరహరీ రాజసింహః &quot;సింహ శార్దూలనాగా ద్యాః వుంసి శ్రేష్ఠర్థి
గోచరా” ఇత్యమరః ప్రణీయా వశంగ తాః ప్రజా జనా యస్య సః.
“నిత్య మసిచజా మేధయో” రిత్యత్ప్రత్యయః సర్వే చ తే అదు
శృతవ స్త ఏవ అత యో గిరియః తేషాం హరి రింద్రః &quot;యమాని
వేద చంద్రార్క విష్ణుసింహాంశు వాజిషు శుకాహిక విభే కేషు హరి
రాకపిలేతి”ష్వితి విశ్వస్త్ర కాశః. సమస్తరసికేషు ప్రౌఢః మహాన్
యద్వా సమస్త్రై రసికై రసజ్ఞః పండితై రితి యావత్, ప్రశ రేణ
ఊఢ స్సేవిత ఇతి వా వర మత్యంతం విశ్రుతః ప్రసిద్ధం “ప్రతీతే
ప్రధిత ఖ్యాతవి త్త విజ్ఞాత విశ్రుతా” ఇత్యమగః. లక్ష్మ్యా రాజ్యశ్రియా
రాజితాగావో దృష్టయో యస్య స. కిం చేతి చార్ధః శోభనాని ఉత్త
కి
రాణి ప్రతివాక్యాని యేషాం తే తాదృశాః శనయో యస్య స॥
యద్వా సూత్తరా సర్వ శ్రేష్ఠాః కవయో యస్య స ఇతి వాకీర్తి
శ్రీమాభు శ్చంద్ర &quot;భు శ్శంభాధాతరీందా నే”తి రత్నమాలా, సమృ
ద్ధం లలితం చ జీజో దీప్తి ర్యస్య స. పూరిత స్సర్వగుణం సంపూర్ణ..
నవంవిధ శ్రీ వేంకట మహీపతి సూర్యరాయ మహారాజః క్షమాం భువం
మాం శ్రియం మాంగళ్యం శుభపరంపరాం చ జియ్యత్
జయతు. అత తృతీయవలయే నామ సూరకవి. అష్టమే వలయే
సూర్యరాయవిభు రితి చ శవినాయక నామాంకితో యం చక్రబంధః.
సను చతుర్డై స్స ప్తమై ర్వజ్ఞే ద్వర్ణ నం వివర్ణ
వణ్యయో రితి లక్షణే చతుగ
సప్తమవలయయో ! కవినాయక గామాభిధానస్య విహితత్వా త్కథ
మష్టమతృతీయయో స్తత్క ధన మితి చేదుద్యతే. యద్యపి త్వదుక్త
ప్రకారేణైవ భవితవ్యం తథా వ్యవ్యథాపి కవిసంప్రదాయ బాహుళ్యా
దోష ఇత్యవగంతవ్యమ్.
ధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3p0rhjei8p61sxon1astpbhp7xuxx9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220687</id>
    <revision>
      <id>574543</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాగబంధః 00000000000 నాగ బంధ ముదాహరతి శ్రీమంత మితి, లక్షణం తు రేఖా భ్యాం చతురశాణి చతుస్కోష్టాని కల్పయేత్ రేఖాద్వయాంతరాలే స్యా ద్యథా కోపే గృహాష్టకం విధిముకుండలీ కుర్యాత్తదేఖాస్త...'</comment>
      <origin>574543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3636" sha1="oqmd1hyy17da9oiqnqeaf5roynn2cth" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాగబంధః
00000000000
నాగ బంధ ముదాహరతి శ్రీమంత మితి, లక్షణం తు రేఖా
భ్యాం చతురశాణి చతుస్కోష్టాని కల్పయేత్ రేఖాద్వయాంతరాలే
స్యా ద్యథా కోపే గృహాష్టకం విధిముకుండలీ కుర్యాత్తదేఖాస్త్ర
ర్యథాశనం దిగేభాగాణి బాహ్యాని యోజయే ద్దిక్త్రయే మిధః.
ఏకత్ర తు ఫణా పుచ్చ మేళనం కల్పయే త్తథా అంతరా ణ్యక్షయీ
కుర్యా త్సందంశా స్స్యు గ్యధా మిధ్య. వర్ణా వృత్తిస్థలా న్యత్ర కోష్ఠ
కోణాని పోడశ సందంశానాం చతుష్కం చ కంఠ శ్చే త్యేక వింశతిః.
ఆవృత్తి ర్యుగ్మవర్ణానాం నేత రేషా మిహ క్వచిత్ అర్కేశా నదశ
బ్రహ్మవర్ణాః పాద చతుష్క గా ః ఆవర్తేగన్ నైగుతాదికుండలే స్వప
గాః
దక్షిణం యధైవం స్యాత్తధా వర్ణాన్ ఫణాతో విన్యసే త్రమాత్
త్రింశ దష్టావింశతి శ్చ షడ్వింశతి రానుశ్రమాత్ వేష్టవతి తయే వర్ణా
స్సమా ప్తి స్తు గళాంత రే సర్వ మేత న్నిధా యాంత స్సంగృహీతం
మహాత్మభిః విదికలే కుండలితం స్వ మంగం స్వేన త్రిరా వేష్ట్య
• విభంగిభంగం ప్వా గళే పుచ్ఛమహీ స్థితస్య పాఠ్యః ఫణాతః పణి
బంధ ఏమ ఇతి. శ్రీమంతం విశ్వర పటిభుజ మహిమ శ్రీ సమేత
ప్రతాపం దర్బాంధ వాగ్మానరా హిశ్వవివిభుం నిభుజం దుష్టపస్య ఉరు
భాసశ్రీ శత్రాతాగ్యమ్-ళిం ధనదసదలు సఖ్యం హి సంగక్షదుద్ధం
భుళీరుచ్యం తం ఈశశ్రితనతందయం మానిన సకామం పదచ్ఛేదః.
ఉరు ర్మహా నాసో రుచి ర్యస్య సః. యద్వా ఉరు ర్బలవాన్ భాసో
వాహనరూపో గరుడో యస్య స ఇతి వా భానో భాసి ఖగే గోష్ట
ఇతి భాస్కరః. ఈశో నియంతా యద్వా యాం ఫణిని శేష ఇతి
యావత్ . శీత ఇతీశ ఇతి వా &quot;ఈ కారోజ్జదలే లక్ష్యం వాణ్యాం
కమల కేస గే రసనాయాం శక్రచాపే బాణే ఫణిని కందర ఇతి రత్న
మాలాయాం,శ్రీశః లక్ష్మీపతిః యద్వా శ్రియో రామాదివేషా అభ్య
00000000000000000020004&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqmd1hyy17da9oiqnqeaf5roynn2cth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220688</id>
    <revision>
      <id>574544</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 వా సాహిత్యచింతామణి ణ సంతీతి వాలోమాదిత్వా చ్ఛవశ్యయః. శ్రీ ర్మాయారూపా లక్ష్మీ శ్ళేతే స్మిన్నితి శ్రీశ ఇతి వా ప్రకృతే రస్య కారణత్వా దితి భావః మౌనివ ర్గే శ్రేతే ధ్యేయ త్యేన...'</comment>
      <origin>574544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="l2w9mor2ecq2s2vzqpzu3j69mdr2b4v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;172
వా
సాహిత్యచింతామణి
ణ
సంతీతి వాలోమాదిత్వా చ్ఛవశ్యయః. శ్రీ ర్మాయారూపా లక్ష్మీ
శ్ళేతే స్మిన్నితి శ్రీశ ఇతి వా ప్రకృతే రస్య కారణత్వా దితి భావః
మౌనివ ర్గే శ్రేతే ధ్యేయ త్యేన అష్టతీతి తద్దో క ః యద్వా మునీనాంబుద్ధా
నాం నగ్గస్య ఈశ ఇతి వా మునిర్బుద్ధముమర్షి ష్వితి రత్నమాలాయాం.
తేషాం సంబుద్ధిః శ్రీమంతం లక్ష్మీవంతం విశ్వర యాం పటు మర్ధ
భుజమహిమా భుజబలం తస్య శ్రీయా సమేతః ప్రతాపో యస్య తం
యద్వా విశ్వర పటుభుజం అహిమశ్రీ సమేత ప్రతాప మితి పదద్వ
యం, విశ్వరక్షాయాం జగత్పాలనే పటాభుజా యస్య తం హిమశ్రీ
సమేత శ్చంద్రః. తద్భిన్నో హిమశ్రీసమేత స్సూర్య స్తస్య ప్రతాప
ఇవ ప్రతాపో యస్య తం యద్వా అహిమయా అశీతల ఉష్ణ
యేతి యావత్, శ్రీయా తేజసా సమేతో ఒగ్నిః తత్సదృశః ప్రతాపో
యస్య త మితి వా దర్పేణ మదే నాంధాః శ్మావరా రాజాన స్త
ఏవ అహయ స్సర్పా స్తేషాం స్వస్య కులస్య వివిభుం ఖగేశ్వరం స్వా
నహిర్వృతసర్పయోః &quot;వి శ్చ కృషి వ్యోమ్ని వాతే పరమాత్మని
పక్షి ద్వితి రత్నమాలా, దుష్టా దురాత్మానః త ఏవ పాః పర్వ శాః
తేషాం జాతా వేకవచనం. “పరి పుమాన్ పవనైశైవే ప్రకాశే కాస్తు
భేక్షణ ఇతి రత్నమాలాయాం. ఇభుజ మింద్రం &quot;ఇకారో రత్ననృ
త్ప్రయో రి త్యజయ్యః, తాతాః పోషితా ఆగ్యమాశ
యేనతం యద్వా తాతా ఆర్యాయై స్తేషాం మాళిం సాధుజనావన
శిఖామణిమిత్యద్ధః, ధన దే సదయం సఖ్యం యస్య తం అహ మివ కుబే
రోపి ధనం దదా తీతి, తస్మిం త్సదయమైతిక మిత్యర్ధః. యద్వా ధన
దోనవనిధీశ త్వా త్పరిమితధనః తన్మా ద్రాజరాజనం జ్ఞకోపి న ప్రస్థా
తవ్య ఇతి. తస్మిన్ సదయసఖ్య మిత్యర్ధః దుహ్యతే ప్రపూర్యతే గురై
రితి దుగ్ధం. భో శ్చంద్రస్య శ్రీ యేవ శ్రీయా రుచ్యం మనోజ్ఞ మాహ్లా
దశ మిత్యర్థః. &quot;భు శ్శంభా దాతరీంజా వేతి రత్నమాలాయాం,
రి
పరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2w9mor2ecq2s2vzqpzu3j69mdr2b4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220689</id>
    <revision>
      <id>574545</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 178 శ్రీ శేషు సతేషు చ సదయం తం శ్రీ వేంకటమహీపతి సూర్యరాయ మహారాజ రక్ష పాలయ, ప్రకారాంత (రేణ నాగ బంధ ముదాహరతి నతేతి. లక్షణం తు ఫణే ద్వేవిలిభే దూర్ధ్వ మధః వుచ్ఛ...'</comment>
      <origin>574545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="s4qkh8hjsseexovz6pfn1fys0o8ioei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
178
శ్రీ శేషు సతేషు చ సదయం తం శ్రీ వేంకటమహీపతి సూర్యరాయ
మహారాజ రక్ష పాలయ,
ప్రకారాంత (రేణ నాగ బంధ ముదాహరతి నతేతి. లక్షణం తు
ఫణే ద్వేవిలిభే దూర్ధ్వ మధః వుచ్ఛద్వయం లిఖేత్ ఫణాతో విలిఖే
తద్వత్ప్ర్పచ్ఛా పూర్వవైపరీత్యేన
ద్భోగే సమాపనం. పూర్వవై పత్యేన ద్వేషణే ద్వా
పుచ్ఛా చ ప్రశల్ప్య శేషం వా గ్విలిఖ్య ఫణాయా ఆరభ్య పుచ్ఛేర
ఫ్రై
శ్లోశసమా ప్తిః. ద్వితీయపుచ్చా దారభ్య తత్పణాయా మవశిష్టార్ధ శ్లోక
సమాప్తి శ్చ భవతి, నతజనపోషకం సుగుణరాణం అదభయశో
విశాలం అవనత మదాహితం తపర తారకం ఉత్త్విషం ఆయతోదయం
శదసవిధుంపగం సరసఖ అసరుకృష్ణహిమేన శేముషీ వసునయి గేయ
యానవుణే అనురలక్షపరం మహాకృపం ఇతి పదచ్ఛేదః. హే నర
సఖ హేఅర్జునరియ హే అసమునిస్తుల హే కృష్ణ! హే మేన ! లక్ష్మీ
పతే శేముష్యా బుద్ధ్యా నసునా ధనేన నయేన చ గేను స్తుత్య స్తన్య
సంబుద్ధిః. “వసుతోయే ధనే మణా వితి&quot; రుద్రః. యాదవమణే !
గోపాల చూడామణే! అమర ఆ నతజనపోషకం నతజనావనం
సుగుణరాణం సుగుఖ్యాత మిత్యర్ధః. అత యద్యపి వశిరణ్యో రూప
సంఖ్యాన మితి, అబభా నే ఘన్ బాధితః &quot;అత ఏవ రణః క్వశ” ఇ
త్యనుర సింహః. తవాపి సావారిన ద్భాహుళ ఘష్ ద్రష్టవ్యః .
అవభయశసా విశాలం మహం త అవనతమనా నిరతిశయా
స్సాధన ఇతి యావత్. ఆచాతామితాణి యగ్య తం తకారః పఠే
యేషాం తే తపరాః హితా. అహితాశ్చ తా నుభయా నవీ తార
యతి పాలనేన వధేన చేతి అధోక్తః. ఉత్త్విష మధికశోభం అయత
ముదయం యస్య తం కదనే యుద్ధే విధు ర్విష్ణుః తం పరం సర్వోత్త
రం మహతీ కృపా యస్య తం కృపాసముద్ర మిత్యర్ధం. తం శ్రీ వేంకట
మహీపతి సూర్యరాయ మహారాజం లక్షపాలయ, రలయో రభేదః.
పూర్వస్మాద్విలక్షణోయం నాగ బంధః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4qkh8hjsseexovz6pfn1fys0o8ioei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220690</id>
    <revision>
      <id>574546</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 సాహిత్యచింతామణి కంకణబంధః ద్వాత్రింశదు త్తరశతద్వయశ్లోక గర్భిత ఏకాఙ్క స్సర్వలఘుః కంకణబంధో ఒయం విజయతేతరామ్. అనులోమ గ త్యా గేూ శ్లోకాః. కంకణబంధ ముదాహరతి ధనాధనేతి. లక్షణం త...'</comment>
      <origin>574546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2399" sha1="4cuhmxdy5zwrw99k0brrh85vavsm8tt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;174
సాహిత్యచింతామణి
కంకణబంధః
ద్వాత్రింశదు త్తరశతద్వయశ్లోక గర్భిత ఏకాఙ్క స్సర్వలఘుః
కంకణబంధో ఒయం విజయతేతరామ్.
అనులోమ గ త్యా
గేూ శ్లోకాః.
కంకణబంధ ముదాహరతి ధనాధనేతి. లక్షణం తు రేఖాభ్యాం
మండలీకృత్య విలిఖే దానుగుణ్యతః అంత రా ణ్యూర్ధ్వ రేఖాభిః ప్రత్య
రం చానులోమతః. శ్రమేణ ప్ర్రాతిలో మ్యేన భవంతి ద్విగుణా స్తతః
పూర్వపూర్వగ్రహా త్తద్వదుత్తరోత్తర సంగ్రహాత్ తాపంతో
వం త్యేతే విము శ్లేషు సమాపనం భ వేత్కంకణ సంస్థలు
ఉదాహృతః,
వైభ
'యం బంధ రాజ
ధనధనద జయవర వరవర సతజనవరద రణదుద జనహరణ
తపనజనవర జయసరస సకలజనభర పరమ సరభసవదన ఇతి పద
చ్ఛేదః. ధనే ధనదః కుబేరః, భాగ్యవిషయే కుబేర సదృశ ఇత్యర్థః.
“జయేన రార్జనః నరో శ్వే మానవే జ్ఞాన ఇతి విశ్వః నరేషు వగః
నతజనేభ్యో వరానిస్థాన్ దదాతీతి తధోక్తః రణే మదజనాస్ హర
తీతి తధోక్తః. తపనజనను సూర్యరాయ సార్వభౌమః సరసో రసజ్ఞః
సకలజనాన్ పండితజనాన్ బిభ ర్తీతి తధోక్తః పరిమా బుద్ధి ర్యస్య
సః. కుశాగ్రబుద్ధి అత్యర్ధః. “మశ్శివే మారమా మేధాజననీషు ప్రకీ
&quot; శశ. సరభసవదనః సస్మితముఖః తేషాం
సంబుద్ధిః జయ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4cuhmxdy5zwrw99k0brrh85vavsm8tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220691</id>
    <revision>
      <id>574547</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రశరణమ్ 175 C ద్వితీయ శ్లోకః 3 ద్వితీయ ముదాహృతి. సధనద జయనర నవ నతజన వరద రణమదజన హరణతపనజనవగ జయసరస సకలజన భగ పరమ సరభసవదనధ ఇతి పదచ్ఛేదః. ధనదో ధనవాతా యస్మాన్న విద్యతే స నధన...'</comment>
      <origin>574547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="1fngvvekfym2sk8pjwqyaow06xl8w5q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రశరణమ్
175
C ద్వితీయ శ్లోకః
3
ద్వితీయ ముదాహృతి. సధనద జయనర నవ నతజన
వరద రణమదజన హరణతపనజనవగ జయసరస సకలజన భగ పరమ
సరభసవదనధ ఇతి పదచ్ఛేదః. ధనదో ధనవాతా యస్మాన్న విద్యతే
స నధనదః. యద్వా ధనం యేషాం న విద్యతే తేన ధనాః నిస్వాః.
తేభ్యో దదాతీతి తధో కః, హరేపి ఇతః సమః హరిహర యో ర భేద
బుద్ధ్యాన కేవలం హరిభక్తి ఏవ, కింతు హరభక్తోనీ త్యర్ధః, నణయో
'గ భేదః రణే యుద్ధే మద ఉత్సాహో యేషాం తాదృశా జని' భటా
యస్య సః. పన్యస్య ధనస్య జనవేరో రాజావనజనవరః మహాభాగ్య
వా నిత్యర్ధః, నణ యో ర భేదః. పణో ద్యూతాదిషుత్సృష్టే. భృతౌ
మూల్యే ధ నేఒపి చే త్యమురః. సరభసవదనం యథాతధా దధాతి
పాలయతీతి ధోక్తః డుద్రాక్ష ధారణ పోషణయో రితి ధాతుః.
తేషాం సంబుద్ధయః శిష్టం స్పష్టం.
తృతీయ శ్లోక ః
900000000000
తృతీయశ్లోక ముదాహరతి ధన దేతి. ధనద జయనర నరవర్తనత
జనవరద రణమదజనహర ణతపనజనవర జయసరససకల జనభరపర
మ స ర భ స వదనధన ఇతి పదచ్ఛేదః. ధనం దదాతీతి తధోక్తః గణే
మదబనాన్ హరతీతి తధోక్తః సతేషు పః ప్రసన్నః &quot;ప స్త్రీప్వార్తే
ప్రసన్నే” చేతి గత్నమాలాయం. నణయోరభేతః, జనేషు వరో.
యస్మా న్న విద్యతే స న జనవర. సరభసం వదంతితి గరభగవదనాః
తాన్ దినోతి స్త్రీణయతీతి తధో క్తః, తేషాం సంబుద్ధయః శేషః
ప్ర్రాగ్వత్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fngvvekfym2sk8pjwqyaow06xl8w5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220692</id>
    <revision>
      <id>574548</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 సాహిత్య చింతామణి చతుర్ధశ్లోక : నదజయ సరసర వరనత జనవరి దగణ మదజనహరణ తపనజననిగ జయసరస సకలజనభరపరము సరభసవదన ధనధ. ఇతి పదచ్చేద. నాన్ క్లిష్ట ర్మణః ఘాతుకాదీ నితి యావత్ ద్యతీతి తభోక్త...'</comment>
      <origin>574548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2234" sha1="dk6bc4wcj31pi41xl8et0rlbrnt5wgi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;176
సాహిత్య చింతామణి
చతుర్ధశ్లోక :
నదజయ సరసర వరనత జనవరి దగణ మదజనహరణ తపనజననిగ
జయసరస సకలజనభరపరము సరభసవదన ధనధ. ఇతి పదచ్చేద.
నాన్ క్లిష్ట ర్మణః ఘాతుకాదీ నితి యావత్ ద్యతీతి తభోక్తః
దో అవఖండ నే రణమదజహరణే తపన స్సూర్యః ప్రతాపా తపనో
యధేతిస్మరణా తపనవ తపతీతి భావః. సరభసం యధా తధా
వతీతితధోక్తః. ధనం దదాతీతి గక్షతీతి తధోక్తః తేషాం సంబుద్ధికి
శేషః ప్రాగ్వత్ .
పంచమశ్లోకః
దజయనగ నరవర నతజనవరద రణ మదజనహరణ తపనజనవ
జయ సరస సరసకలజనభర పరమ సర భ స వదన ధనధన ఇతి పద
చ్ఛేదః. దదాతీతి దః. దాతా దః పుంసి దాతరిచ్ఛేద ఇతి రత్నమా
లాయాం. రణమదజనాన్ హంతీతి తధోక్తః. రణే తపనజో యమః
నవాంతీతి నవా శ్మైలా స్తాన్ రాతి రలయో రభేదే న చ్ఛినత్తితి
సవర ఇంద్రః తస్య జయ ఇవ జయో యస్య నః ధనేన ధినోతి ప్రీణ
యతీతి ధనధనః. తేషాం సంబుద్ధిః శేషః ప్రాగ్వత్.
.
జయవరవర నతజనవరద రణమదజనహరణ తపనజనవర
జయసగస సశలజనభరపరమ సరభసవదన ధనధనధనద ఇతి పదచ్చే
దః. రణే తపనజనో యమః ధనేన ధనదః కుబేరః తయో స్సంబుద్ధిః
శేషః ప్రాగ్వత్ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dk6bc4wcj31pi41xl8et0rlbrnt5wgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220693</id>
    <revision>
      <id>574549</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 177 సప్తమశ్లోకః 0000000000000000000000000 యనగ నరవర నతజనవరద రణమద జనహరణ తపనజనవరజయ 3 సరససకలజనభర పరమసరభసవదన ధనధనదజ ఇతి పదచ్ఛేదః. నారాణా మహంసరో రాజా సముద్రః యేన త్యాగేన నరవరః...'</comment>
      <origin>574549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="2inmbv2984ks3ie6wjpgyccdrprgw6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
177
సప్తమశ్లోకః
0000000000000000000000000
యనగ నరవర నతజనవరద రణమద జనహరణ తపనజనవరజయ
3
సరససకలజనభర పరమసరభసవదన ధనధనదజ ఇతి పదచ్ఛేదః.
నారాణా మహంసరో రాజా సముద్రః యేన త్యాగేన నరవరః. త్యాగ
విషయే మహాదాతా సముద్రేణ సదృశ ఇత్యర్ధః. య సాగే నిలయే
వాడు “నరో నారోంబు వాచక” ఇతి రత్నమాలాయాం. కవికంఠ
భూషణే చ నవ స్సుందరః “నవో! భినవముగ్ధయో&quot; రితి ప్రతాపః.
రాత్ ముఖాత్ జాతా రజాద్విజాః బ్రహ్మణో ముఖతో విప్రా ఇతి
స్మరణాత్ &quot;రం క్లీబే రుధిరే మూర్ధ్ని ధ్యానవ్వోమాండక్కు షు
వక్త్ర భయే” చేతి రత్నమాలాయాం, తేభ్యో యచ్ఛంతీతి తద్దోక్తాః.
ద్విజపోషకాః తేషు సరసః కలాభి ర్విద్యాభి స్సహిత సకలః &quot; అంశ
మాత్రే మూలవృద్ధా సుషమావిద్యయో స్తధా తత్తదాగ మసిద్ధాను
రణి స్త్రీ జపి కల శుక్రే వాచ్యలింగ మవ్య క్త మధుర ధ్వనా”
వి శేషజనశ న దాశ్రయ భూతో లోకో లక్షణయా గృహ్యతే.
తం బిభ్రతీతి జనభరా లోకపాలాః తేషు పరమ స్సర్వ శ్రేష్ఠః. ధ నేన
పుణ్యేన ధ నేన వా ధనదఱో నలకూబరః &quot;ధనం పుణ్యే ధనే పి&quot; చేతి
రత్నకోశే, తేషాం సంబుద్ధిః శిష్ట్యం స్పష్టమ్, 3010
నగనగవర నతజనవరద గణముదజనహరణ తపనజనవరజయ
సరససశలజనభర పరమసరభసవదన ధనధనదజయ ఇతి పదచ్ఛేదః.
నర స్యార్జునస్య నరవరా అశ్వశ్రేష్ఠా ఇవ నరరా యస్య స్మ “సరో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2inmbv2984ks3ie6wjpgyccdrprgw6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220694</id>
    <revision>
      <id>574550</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 సాహిత్యచిం తామణి శ్వేమానవేర్జున&quot; ఇతి విశ్వం. యద్వా నరశబ్దేన &quot;ఆత్మా వై పుత్ర నామా” సీతిశ్రుతే రిందో లక్ష్యతే తస్య నరవర ఉచ్చైశ్రవా ఇవ నరవరా యస్య సః, యద్వా సగస్య గలయోరభేదేన న...'</comment>
      <origin>574550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="6a0tdrdtj5pj3m87g33mmcphll8oims" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;178
సాహిత్యచిం తామణి
శ్వేమానవేర్జున&quot; ఇతి విశ్వం. యద్వా నరశబ్దేన &quot;ఆత్మా వై పుత్ర
నామా” సీతిశ్రుతే రిందో లక్ష్యతే తస్య నరవర ఉచ్చైశ్రవా ఇవ
నరవరా యస్య సః, యద్వా సగస్య గలయోరభేదేన నలస్య శేషః.
సాగ్వత్ &quot;హసంత మంతిర్భల ముద్వతాం రవేరితి వలాశ్వానా
మత్యౌద్ధ త్యాభిధానా దితి భావ,. తియో స్సంబుద్ధిః సంగమ మితగత్.
నవమశ్లోకః
నరవర నతజనవరద గణ మదజనహరణ తపనజనవరజయ
సరససకలజనధరపరమ సరభసందన ధంధనదజయన ఇతి పదచ్ఛేదః.
రేణ త్యాగేన నరో సలః స ఇవ వగః రలయోర భేదః. “నీర సే త్యాగ
తీక్ష యో”రితి రేఫార్ధనిర్వచనప్రస్తావే రత్నమాలా. త్యాగవిషయే
సలస్య మహత్తగత్వం అయం దరిద్రో భవితేతి వైధనం లిపిం లలా
పేర్ధిజన గ్య జాగ్రతీ మిత్యాదినా నైషధే. నవాని గజాని హీరాది.
రత్నాభరణాని యస్య స &quot;ఈ ప్రమాన్ పావకే కా మేక్షయే వజ్రే
శయే ఋతౌ జంక బా భూషణే పత్న్యా&quot; మితి చరత్నమాలాయాం.
యేషు తృషు సగస” “య సాగే నిలయే వారయమే దాత&quot;
రీతి రత్నమాలా యాం. రనరవర ఇతి ఉకారస్య పునరాదా నేవీ సరసత్వ
విశేషానాన న్న పౌనరు క్య మితి జ్ఞేయం. జయనంబుజయ అస్యా
స్త్రీతి తధోక్తః తేషాం సంబుద్ధి.
దశమశ్లోకః
నరవరసత జనవరద రణమదజనహరణ తపనజనవరజయ సరససకల
జనభరపరచు సరభసవదన ధనధనదజయనగ,
నరవరనతజనవరద రణమదజనహరణ తపనజనవరజయ సర్వ
సకలజసభర పరమసరభసవదన ధనధనద జయనర ఇతి పదచ్ఛేదః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6a0tdrdtj5pj3m87g33mmcphll8oims</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220695</id>
    <revision>
      <id>574551</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సరస్య అర్జునస్య వర శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 179 ర్బలయో రభేదేన బల మివ బలం యస్య సః, తస్య సంబుద్ధిః. శిష్టం స్పష్టం. ఏవ మన్యే ప్యూహ్యాః. 000000000 ప్రతిలో మగత్యా శ్లో జిలా, &quot;తత్రప్రథమ శ్లోకః 3...'</comment>
      <origin>574551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="5orahrst4flxuz4sktlpda8vvvdcbgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సరస్య అర్జునస్య వర
శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
179
ర్బలయో రభేదేన బల మివ బలం యస్య
సః, తస్య సంబుద్ధిః. శిష్టం స్పష్టం. ఏవ మన్యే ప్యూహ్యాః.
000000000
ప్రతిలో మగత్యా శ్లో జిలా, &quot;తత్రప్రథమ శ్లోకః
3
900000000000000000001
నదవసభరసమ రపరభనజలకు ససరసయజరవనజనపతణ రహస
జవమణ రదరవన జతనరవరన రనయజదనధనధ ఇతి పదచ్ఛేదః. నద
స్సముద్రః “నద స్సముదే నినదే నదీతి సరిది స్మృతేతి” విశ్వః, వసం
త్యస్మిన్ లోక ఇతి వసో మేరు. మేరు మాశిత్య తిష్ఠంతి సర్వే
లోకా నృపోత్త మేతిస్మరణాత్. భాని నక్షత్రాణి రాతి గృష్ణ
భర స్సూర్యః, సర్వేషా మపి గ్రహాణాం నక్షత్ర సంచార స్సాధారణ
ఏవ, తధాపి గ్రహరాజ త్వేన సూర్యస్య ప్రాధాన్యం మిహిరాచార్యై
పురరీకృత మి త్యేవ ముక్తం. యద్వా భే గగనే రాత్రి ప్రకాశత
ఇతిహ “భం క్లీ బే గగనే రాశా తారాయాం వుంచకయో” రితి
విశ్వప్రకాశః. తై స్సమః గాంభీర్యధైర్యప్రతాపై ధర్మై స్తత్సదృశ
ఇత్యర్థః. రాత్ రలయో రభేదేన చంద్రాత్ పరా ఉత్తమా భా
కాంతి ర్యస్య స తధో క్తః. “లః ఖండితే త్రిప్వాదానే స్త్రీ నేంద్
లవణే తుల” మితి గత్నమాలాయాం. జలం న విద్యతే యేషా మితి
నజలా నిర్వృష్ట ఇత్యర్థః. కాయంతే ధ్వనంత ఇతి కామేఘాః.
మేఘాస్తు సజలా నీలా నిర్జలా నిర్మలా నృపతి న్యాయా దితి భావః,
లా
తే చ శరది భవంతీతి శరత్కాలీనా గృహ్యంతే, తద్వత్సంకీ ర్తి గ్యస్య
ర్తి
సః, సశయో రభేదః, &quot;శాస్త్రీయాం దేవపూజాయాం శక్తా శోభా
వ రేణ్యయోః రమాయాం బాధశం క్లీబే శాస్త్రే శ్రేయసి మంగళే
కీర్తా శక్రాయుధే స్వర్గే పరోక్షే చ త్రిలింగక” ఇతి రత్నమాలా
యాం, రసానాం జలానాం యో నిలయ స్సముద్రః తస్మా జాతా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5orahrst4flxuz4sktlpda8vvvdcbgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220696</id>
    <revision>
      <id>574552</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 సాహిత్యచింతామణి రసయజా లక్ష్మీః రాజ్యలక్ష్మీ రితి యావత్. తయా సహితః “జలే శరీరధాతౌ చ తిక్తాదా పారదే రస” ఇతి త్రికాండ శేషః, రేణ స్మరేణ వన్యతే సేవ్యత ఇతి రవనం. మదనా దవ్యతి సుంద...'</comment>
      <origin>574552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="3y08o0hbc1vsil74rh3qo0q5crlko89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;180
సాహిత్యచింతామణి
రసయజా లక్ష్మీః రాజ్యలక్ష్మీ రితి యావత్. తయా సహితః “జలే
శరీరధాతౌ చ తిక్తాదా పారదే రస” ఇతి త్రికాండ శేషః, రేణ
స్మరేణ వన్యతే సేవ్యత ఇతి రవనం. మదనా దవ్యతి సుందర ఇత్యర్థం.
&quot;రః పుమాన్ పావకే కామే” ఇతి రత్నమాలాయాం, జనపతా జన
పాలకత్వం సాస్యా స్తీతి తధోక్తః. అర్శాదిత్వా దచత్యయః సగ
హేణ నరవా హేన నయతీతి సరహనః కుబేరః. తస్యజం గర్వం దమ
యతీతి తద్దోక్తః, తస్మా దవ్యయం మహాభాగ్యవా నిత్యర్థః. “హ
శ్శంక రే హరౌ హంసరణరోమాంచవాజిషు జోజలే విజయే మేరా
శబ్దే జేతరి మత్సర” ఇతి చ రత్నమాలాయాం. నణయోరభేదః,
దంతకాంతిధి స్వస్యతే సేవ్యత ఇతి తధోక్తః. జేన వేగేన
తస్తార్క్ష్యః నామైక దేశ గ్రహణా న్నామగ్రహణ మితి
న్యాయో త్ర
దష్టవ్యః. సరై ర్నయం గతం జం మాత్సర్యం ద్యతీతి తధోక్తః, ధా
బుద్ధి ర్యేషాం న విద్యతే తేన ధాః బుద్ధిపానాః తాన్ అధినోతి న
ప్రీణయతీతి తథో క్తః, తేషాం సంబుద్ధిః సుగము మితరత్.
ద్వితీయ శ్లోకః రాయించ
దవసభర సమ రపరభన జలశస సగసయజరవ నజనపతణరహన
జదణరదరవన జత నరవరసరనయ జదనధనధన ఇతి పదచ్ఛేదః.
దూయతే పరితాపయతి శత్రూ నితి దవః, దూఖ్ పరితాపే శం కీర్తి
సశయో ర భేదః, తస్య భరో మండలం తేన సమతి ప్రకాశత ఇతి
తధోక్త ః. &quot;అధ శంక్లీ బే శాస్త్రీ శ్రేయసి మంగళే కీర్తా శక్రాయు థే
స్వర్గ” ఇతి రత్నమాలాయాం. అత యద్యపి షమధాతో ర్వైక్ల
బ్యేపి లక్షణయా ప్రకాశకత్వ ముక్త మితి బోధ్యం. జనేభ్యః పతనం
పరాభవో యస్య న విద్యతే సతధోక్తః. నణయో రభేదః. రేణా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3y08o0hbc1vsil74rh3qo0q5crlko89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220697</id>
    <revision>
      <id>574553</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 181 భయదానేన హనయో ర్నామైక దేశగ్రహణ న్యాయేన హరనారా యణయో గ్ధ మతిశయం దమయ తీతి తధోక్తః. హర హరిభ్యా మపి శ్రితానా మభయదానే మహా నితి తాత్పర్యం. ధనం యేషాం న విద్యతే...'</comment>
      <origin>574553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2341" sha1="tuqalohznhku2bv4ju4qlkj4ae0ehv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
181
భయదానేన హనయో ర్నామైక దేశగ్రహణ న్యాయేన హరనారా
యణయో గ్ధ మతిశయం దమయ తీతి తధోక్తః. హర హరిభ్యా మపి
శ్రితానా మభయదానే మహా నితి తాత్పర్యం. ధనం యేషాం న
విద్యతే తే నధనాః దరిద్రా. తా స్థానోతి ప్రీణయతీతి తద్దోక్తః. తేషాం
సంబుద్ధి. శేష ప్రాగ్వత్ ఏవ మన్యే ప్యూహ్యాః
తా
అనులోమగత్యా ఉదాత్తరోత్తర గ్రహణేన
తత్ర ప్రధమ శ్లోకః
నధనధనద జయనగ నరవర నతజనవరద రణమద జనహరణత
• పనజనవరజయ సరససకలజన భరపరమ సరభసవద ఇతి పదచ్ఛేదః.
నధ నేభ్యో దరిద్రేభ్యో ధనం దదాతీతి తధోక్తః, జయేన నర్కోర్జునః
తపనేని జనవరా యస్మాన్న విద్యంతే స నతపనజనవరః సరభసం
యధాతధా వదతీతి తధో
క్తః. తేషాం సంబుద్ధిః శిష్టం స్పష్టం. ఏవ
మన్యే ప్యూహ్యాః.
ప్రతిలోమగత్యా పూర్వపూర్వగ్రహణేన
ఇలా శ్లోకాః త్యేవ మున్నేయాః
3
విస్తర్భయా దిహ న లిఖ్యంతే సంభూయ 93౨ ద్వాత్రింశ
దు త్తరశతద్వయశ్లోకగర్భిత కంకణబంధో2య మితి బోధ్యమ్,
శృంగాటకబంధ ః
ద్విశృంగాటక బంధ ముదాహరతి, లక్షణం తు &quot;పకాంతాం
తం లిఖే ద్వర్ణాన్ కమా దేశత్ర మండలే అన్యత్రైకాంతరం ద్వా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tuqalohznhku2bv4ju4qlkj4ae0ehv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220698</id>
    <revision>
      <id>574554</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 సాహిత్యచింతామణి ಕ చే ద్విశృంగాటక ఉచ్యతే.&quot; అస్యాయ మర్ధః. మండల రేఖాయేణ పం క్తి ద్వయ ముత్పాద్య ద్వయ మపి ప్రత్యేకం ద్వాదశకోష్ట ఘటితం విధాయ ప్రధనమండలే ప్రకాంతకోష్టపర్యంతం పూ...'</comment>
      <origin>574554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3837" sha1="3n5ps8zqp1wcy5915h7nhg26qq2mr5e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;182
సాహిత్యచింతామణి
ಕ
చే ద్విశృంగాటక ఉచ్యతే.&quot; అస్యాయ మర్ధః. మండల రేఖాయేణ
పం క్తి ద్వయ ముత్పాద్య ద్వయ మపి ప్రత్యేకం ద్వాదశకోష్ట ఘటితం
విధాయ ప్రధనమండలే ప్రకాంతకోష్టపర్యంతం పూర్వార్ధత్రయోద
శాక్షరాణి విలిఖ్య ద్వితీయమండలే ప్రధమాక్ష రావ్య వ హితకోపద్య
యే క్రమేణ చతుర్దశం పంచదశం చ విలిఖ్య ప్రధమమండలే ప్రథ
మాక్షరై కాంతరితకో స్టే పోడశం క్లిష్టం వాచయిత్వా ఉత్తరార్ధ ప్రద
మాక్షర మపి తధైవ వాచయిత్వా పున ద్వితీయ మండలే తృతీయ
చతుర్ధకోష్టయో ర్యధాశ్రమ ముత్తరార్ధ ద్వితీయతృతీయే లిఖిత్వా
ప్రథమమండలపంచనుకో. చతుర్థం వాచయిత్వా ద్వితీయమండలే
పంచమషష్ఠయోః పంచమవస్తారు?
పంచమషష్ఠ యోః పంచమవ స్థాన రే లిఖిత్వా ప్రథమమండలస_ప్తమ
కోపే సప్తమం వాచయిత్వా ద్వితీయమండలస ప్త మాష్టమయో రష్ట
మనవమాక్ష రే విలిఖ్య ప్రథమమండలే నవమకోప్లే దశమాక్షరం
వాచయిత్యా ద్వితీయమండలస వమదశమయో రేకాదశ ద్వాదశా
క్ష రే లిఖత్వా ప్రథమమండలదశమకోపే త్రయోదశాక్షరం వాచ
యిత్వా ద్వితీయమండలే ఏకానశద్వాదశయో శ్చతుర్దశపంచదశా
క్ష రే విలిఖ్య ప్రథమమండలపథమకోపే. పోడశాక్షరం వాచయిత్వా
శ్లోకం సమాపయేత్. ఏవం చ సతి ద్వయో ర్మండలయోః పర్యాయే
ణానేకగతిసంసర్గా ద్విశృంగాటకత్వోక్తి రితి మయి తే సూర్య
యేంద్రప్రసీదనమయే హితే తేజసా అర్యమభాయేంద్రదీప్ర్ర తాశద
సత్తమ ఇతి పద చ్ఛేదః, తేజసా ప్రకాశేన అర్యమా సూర్యః భే
విహాయసి అయతి చరంతీతి భాయాని నక్షత్రాణి &quot;భ స్స్యా న్మయూఖే
శుక్రే చ భం నక్షత్రే విహాయ”సీతి విశ్వః. తేషా మింద్రశ్చంద్రః
తా వుభా వివ దీపః స్త్రీకాశమానః తస్య సంబుద్ధిః, శం సుఖం దద
తీతి తధోక్తాః, రక్షకా ఇత్యర్ధం. శేషు సత్తమ స్సర్వ శ్రేష్ఠః తస్య
సంబుద్ధిః
హే! సూర్యరా యేంద్రా! హితే శ్రితే మయి తే తవ తాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3n5ps8zqp1wcy5915h7nhg26qq2mr5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220699</id>
    <revision>
      <id>574555</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 183 రుణా యది &quot;కరుణాయాం తు తా స్త్రియా&quot; మితి రత్నమాలాయాం. సమ యే౭వస రే ఆధు నేత్యర్ధః సంకేతే సమయః ప్రోక్తో నియమేన స రేవీచేతి రభసః ప్రసీద. Se $ $ $ $ $ . . . . . . . . . ఖ డ్గ బంధ ః...'</comment>
      <origin>574555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="avi4g57b5j126ztbaxx8g7wdeijw1e6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
183
రుణా యది &quot;కరుణాయాం తు తా స్త్రియా&quot; మితి రత్నమాలాయాం.
సమ యే౭వస రే ఆధు నేత్యర్ధః సంకేతే సమయః ప్రోక్తో నియమేన
స రేవీచేతి రభసః ప్రసీద.
Se
$ $ $ $ $ . . . . . . . . .
ఖ డ్గ బంధ ః
of no
ఖడ్గ బంధ ముదాహరతి రాజ రాజేతి. లక్షణం తు “సంగ్రహా
ద్యాంత్యయోః త్సర్వోర్బహిస్తు విషమాన్ లిఖేత్; అంతస్సమా ఫలే
చైకం తదాద్యాంత్యాక్షరై కతా” అనే త్వం త్యాద్యా
ఖడ్గబంధోయ ముచ్యత ఇతి ముద్దే రాద్యత్సరో రూద్ధ్వకోణ మార
భ్య బహిజోణేషు విషమాక్షరాణి లిఖిత్వా ద్వితీయః పూర్వ
కోణర్చవర్ణావృత్తిపూర్వకం పూర్వవద్విషమాక్ష రాణి లిఖిత్వా మధ్య
కోణయో వృమ మేకం విలిఖ్య ద్వితీయత్సలో రు
నిలిఖ్య ద్వితీయత్సలో రుత్తరస్ధఫలకే పాదాం
త్యవర్ణం విలిఖేత్, పున స్తద్వర్ణ మారభ్య పార్శ్వే ద్వితీయ చరణం
విలీఖ్య ఖడ్గాగ్ర కోణే తదంత్యాక్షరం విలిఖ్య పూర్వవ తేదారభ్య
తృతీయచరణ మన్యస్మిన్ పార్శ్వే విలిఖ్య ప్రథమపాదాంత ఫలక వ ర్ణేన
సమాపయేత్, పున శ్చ తదారభ్య చతుర్ధ పాదం మధ్య విలిఖ్య
ద్వితీయ తృతీయయో ర్యుక్తగృహీతాక్ష రేణ శ్లోకసమాప్తి ర్భవతి.
రాజరాజ భో! రాజరాజ! ఇతి పదద్వయం యద్వా సమస్తపదం వా
తేజసా జయం యంత్రితస్య శత్రు మండలస్య నిత్యం అర్ధి అలం లంఘి
తార్య మోజసా ఆజిసూనువర్యసోదయం యంత్రతంత్య్రా ధీర సూర్య
రాయ పాలయ అఖలం ఇతి పదచ్ఛేదః. హేరాజ రాజ! హేరాజేంద్ర!
భోజరాజ వదాజత ఇతి తధోక్త స్తస్య సంబుద్ధిః సమస్తపద త్వే
భోగకీ ర్తి విద్యాసు ఇంద్రచంద్రభోజ రాభవ దాజత ఇతి వా &quot;రాజా
ప్రభా నృపే చంద్రే యక్షే క్షత్రియశఃయో”రితి విశ్వః తేజసా |
ఆలం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avi4g57b5j126ztbaxx8g7wdeijw1e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220700</id>
    <revision>
      <id>574556</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 సాహిత్యచింతామణి పరాశ్రమేణ “ తేదః ప్రభావే దీప్తా చ బలే శుకే వ్యధతి” స్వీత మరః, యంత్రితస్య యుద్ధసన్నద్ధస్యే త్యర్ధః. యంత్రిత స్తు సముద్యత ఇతి వ్యాడిః, శత్రుమండలస్య జయం నిత...'</comment>
      <origin>574556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3347" sha1="5eytziawr7tapd6mv5dnwkb97wqmqe7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;184
సాహిత్యచింతామణి
పరాశ్రమేణ “ తేదః ప్రభావే దీప్తా చ బలే శుకే వ్యధతి” స్వీత
మరః, యంత్రితస్య యుద్ధసన్నద్ధస్యే త్యర్ధః. యంత్రిత స్తు సముద్యత
ఇతి వ్యాడిః, శత్రుమండలస్య జయం నిత్య మద్ధి లభస్వ అదభక్షణ
ఇతి ధాతో క్లోటీ, లంఘి తార్య మోజసా అతి కాంతసూర్య ప్రతాపే
త్యర్ధః, తేజోవి శేషణ మేతత్ . అజ స్యాపత్యం వుమా నాజి, దశరధః.
తర్య సూనుఃరామః స ఇవ సత్యదాక్షిణ్యాదిగుణై ర్వగ్యః తస్య సం
బుద్ధిః యంత్రం పరారాష్ట్రవశీకరణం తస్యతంతే విధానే ధీరః విశా
రదః, యంత్రం ప రేషాం రాష్ట్రస్య వశీకరణ ఇవ్యత ఇతి సంగ్రహః.
ప
తస్య సంబుద్ధిః సోదయ మఖలం జగత్' అభిలం భువనే కృతత్స్న ఇతి
రుద్రః, పాలయ,
రా
పుష్ప మాలి కాబంధః
పుష్పమాలికా బంధ ముదాహరతి శూరేతి, లక్షణం తు హార
గుచ్ఛశరబంధనా మేక మేవ లక్షణం. తచ్చ శరబంధ నిరూపణే వ్యా
ఖ్యాతం, శూరక్ష్మారరక్షరత్నక్షి తిపతిసంప్రీత జేతః శ్రీతస్వర్భూజ
శ్రీజన్యజయ్యస్థితి కృతిమతిమన్ రాజరాజస్వద శ్రీః సారాచారాభి
రామద్విజభజనజయత్వం సదా స కసఖ్య శ్రీమన్ ధీమన్ హిమశ్రీ
సఖముఖసుఖవన్ చారు కారుణ్యరు చ్య ఇతి పదచ్ఛేదః. హే! త్మాగవ
రత్న! హే భూపాలమణే ! శ్రితస్వర్భూజ ఆశ్రిత మందార శ్రీజనే
ర్శదనస్య అజయ్యో జేతు మశక్యః తస్మా దప్యతి సుందరోయ మితి
భావః. తస్య సంబుద్ధిః స్థితికృతౌ పాలన విధా మతి రాగా మిగోచర ధీ
విశేష యస్య సః, తస్య సంబుద్ధిః స్వేన ధనేన జాతా శ్రీ ళ్ళోభా
యస్య సు, సారాచారేణ న్యాయపరిపాలనే అభిరామః, తస్య సం
బుద్ధిః, ద్విజేషు భజనం భక్తిర్యస్య తస్య సంబుద్ధిః, సత్సు ఆరక్తం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5eytziawr7tapd6mv5dnwkb97wqmqe7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220701</id>
    <revision>
      <id>574557</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 185 సఖ్యం యస్య తస్య సంబుద్ధిః శ్రీమన్ ! విద్వన్! హిమశ్రీ శ్చంద్రః తస్య సఖా మిత్రం తత్తుల్య మిత్యర్ధః. తాదృశం ముఖం యస్య తస్య సంబుద్ధిః త్వం జయ, 900000000000000000000- గుచ...'</comment>
      <origin>574557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="1csfeaofd8sotcupf0x5oze6ezcrk9i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
185
సఖ్యం యస్య తస్య సంబుద్ధిః శ్రీమన్ ! విద్వన్! హిమశ్రీ శ్చంద్రః
తస్య సఖా మిత్రం తత్తుల్య మిత్యర్ధః. తాదృశం ముఖం యస్య తస్య
సంబుద్ధిః త్వం జయ,
900000000000000000000-
గుచ్ఛ బంధ ః
0000000000 000000
|గు బంధం ముదాహరతి శూతి. లక్షణం తు మాలికా బంధ
లక్షణ మేవాస్యాపి యోజ్యం వ్యాఖ్యాత మేతత్,
గోమూత్రికా బంధః
గోమూత్రికా బంధ ముదాహరతి విమలా ఇతి. లక్షణం తు
“వర్ణానా మేకరూపత్వం య దేశాంతర మర్థయోః గోమూత్రి కేతి
తం ప్రాహు ర్దుష్కరం తద్విదో యధేతి. తిర్యగన్యోన్య రేఖాభి
ర్గోమూత్రీద్విపదీ తయో రితి చ విదగ్ధ ముఖమండ నే విమలాః సూర్య
రాయేంద్ర తపకీర్తిగుణశ్రియః సుమతః నూరరాజేంద్ర భవద్వర్తి
రణస్మయ ఇలి. పదచ్ఛేదః. హేసూర్యరా యేంద్ర తవ కీర్త్యాః గుణా
నాం చ శ్రియ శ్శోభా విమలా స్స్వచ్ఛా!. విశదా ఇతి. యావత్.
సూర! `హేళూర! సదయోరభేదః. హేరాజేంద్ర! భవద్వర్తిత్వన్ని
ష్టః రణస్మయో రణగగ్వః &quot;స్మయో గర్వేద్భుతే ఇతి విశ్వః
సుమతో యుక్త ఏన శూరస్య రణగర్వ సృమిచీన ఏవేతి భావః.
గోమూత్రిఖ్యాయం బంధః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1csfeaofd8sotcupf0x5oze6ezcrk9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220702</id>
    <revision>
      <id>574558</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 సాహిత్యచింతామణి వీణా బంధ ః వీణాబంధ ముదాహరతి శూరేతి. ఉద్ధార స్తు రేఖాభ్యాం కల్పయే ద్దండంసతిర్యగ్రేఖమాత కోలంబకం కల్పయే త్పార్శ్వే ద్వా కాయావిలి ఖేత్తతః తిర్యగేఖా మూర్ధ...'</comment>
      <origin>574558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="bf0x2vzj1r79yk4ltzrb0s8b2y9dfzf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;186
సాహిత్యచింతామణి
వీణా బంధ ః
వీణాబంధ ముదాహరతి శూరేతి. ఉద్ధార స్తు రేఖాభ్యాం
కల్పయే ద్దండంసతిర్యగ్రేఖమాత కోలంబకం కల్పయే త్పార్శ్వే ద్వా
కాయావిలి ఖేత్తతః తిర్యగేఖా మూర్ధ్వరేఖాం కాయయో రుభ
యో రపి ప్రవేశనిర్గమాభ్యాం తు మార్గ మేకం ప్రశల్పయేత్ .
కోలంబే కర్ణికాం కృత్వా బహికోష్టత్రయం లిఖిత్ ప్రవేశే నిర్గమే
స్యేక స్తథాకాయద్వయేపి చ ప్రవేశనిర్గమ
సైస్తు సమాప్తి రిహక ధ్య తే
వీణా బంధో యమాఖ్యాత శ్చిత్రాలం కార వేదిభి రితి,
g
శూరవీరవర స్ఫాగకరవాల కరశ్రియా సూర్యరాయమహీ
నాధ జయబాహుబధధర్మవిత్ ఇతి పదచ్ఛేదః సువతిశ ర్త వ్యేషు
చాతుర్యేణ నియోజ్యాస్ ప్రేరయతీతి సూర్య. సశయో రభేదః.
వీర రో లో వీరాగేసరః కరశీయా సకలసామంతా సీతమహోపాయ
నసంపదా బాహుజధర్మాన్ రాజధర్మా న్వే తీతి తధోక్తః, తేషాం
సంబుద్ధిః, శిష్టం స్పష్టమ్,
truded
ఇతి శబ్దాలంకార ప్రకరణం.
సమాప్తమ్ ( కీతి (పండితారా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bf0x2vzj1r79yk4ltzrb0s8b2y9dfzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220703</id>
    <revision>
      <id>574559</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '0681 అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ వ్యాఖ్యా స వ్యా ఖ్యా న అర్థాలంకారాన్నిరూపయిష్య న్నాదా వుపమాలంకారం లక్షయతి, అర్థప్రతీ తావంత రం గత్వా చ్ఛబ్ద స్యేతి పూర్వం శబ్దాలం కారా న్ని గూప్య సం...'</comment>
      <origin>574559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="sgczneijhed0266yz920g7ml8evbt9s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;0681
అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
వ్యాఖ్యా
స వ్యా ఖ్యా న
అర్థాలంకారాన్నిరూపయిష్య న్నాదా వుపమాలంకారం
లక్షయతి, అర్థప్రతీ తావంత రం గత్వా చ్ఛబ్ద స్యేతి పూర్వం శబ్దాలం
కారా న్ని గూప్య సంపతిత్వానంర్యా దర్ధాలంకారాన్ విలక్షయిషు
రాదా వుపమాలంకారం లక్షయతీ త్యాహ అధితి. అథశ బ్దాలం కార
నిరూపణాంతరం:
ఉపమాలంకార
త్మ్యం లోక సిద్ధేన
భిన్నే కవిసంతమ్
య దైశవాక్యవాచ్యం స్యా
త్ప్రకృతస్య త దోపమా,
ప్రకృతజ్ఞ్య వదనాదే స్తతో భిన్నేన పద్మాదినా లోకసిద్ధేన చ ఏక
వాక్యప్రతిపాద్యం కవిసమ్మతం కాంతిమత్వాదిభి ర్య త్సాధర్మ్యం
సమానధర్మసంబంధ స్స ఉపమాలంకారః.
ఉపమాలంకారం లక్షయతి సాధర్మ్య మితి వ్యాకరోతి ప్రకృత
స్యేతి సమానధర్మసంబంధః గుణక్రియాన్యతర రూపసంబంధ ఇత్యర్ధం.
నేను సామా 'జ్ఞాతే విశేషజిజ్ఞా నేతి న్యాయేన సామాన్యలక్షణ
జ్ఞాతానా మేన విశిష్టాపేక్షాయాం ని విశేషలక్షణనిరూపణ మనుచిత
మితి చే దుచ్యతే. వ్యావృత్తి ర్వ్యవహారో వా లక్షణస్య ప్రయోజన
మితీ న్యాయేన సజాతీయ విజాతీయ వ్యావృత్తివ్యవహారాన్యతర స్య
లక్షణస్య ప్రయోజనత్వం వాచ్యం. తయో శ్చ వి శేషలక్షణే వైదు
సిద్ధే ర్న సామాస్యలక్షణాపే క్షేతి విశిష్టలక్షణ కధన మేవ యుక్త
మితి బోధ్యం. తత్ర సిద్ధే నేత్యనే నోత్ప్రేక్షా వ్యవచ్ఛిద్యతే. త త్రోప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgczneijhed0266yz920g7ml8evbt9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220704</id>
    <revision>
      <id>574560</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 సాహిత్యచింతామణి మానస్య కవిప్రౌథో క్తి సిద్ధ త్వాత్ భిన్నే నేత్యనేన అన్వయాలంకార నిరాసః. త త్రైశస్యైన ఉపమానోపమేయ తాలింగిత త్వాత్ వాచ్య మిత్యనేన రూప కాదివ్యాన్న త్తిః త ద...'</comment>
      <origin>574560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3865" sha1="1qtwbmxpz7b6gc88ic6iapscbh7plw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188
సాహిత్యచింతామణి
మానస్య కవిప్రౌథో క్తి సిద్ధ త్వాత్ భిన్నే నేత్యనేన అన్వయాలంకార
నిరాసః. త త్రైశస్యైన ఉపమానోపమేయ తాలింగిత త్వాత్ వాచ్య
మిత్యనేన రూప కాదివ్యాన్న త్తిః త ద్రౌపమ్యస్య గమ్యత్వాత్ కవిసం
మత మి త్యనేన హీనోపమాది వ్యవచ్ఛేదః. తత్రోపమానోప మేయ
భావస్య కవిసమయ సిద్ధత్వాభావాత్ ఏక వాక్య ప్రతిపాద్య మి త్య నేన
మి
ఉపమేయోపమావ్యావృత్తిః, తత్య్ర సాధర్మ్యన్య భిన్న వాశ్య విషయ
త్వాత్ సాధర్మ్యం చఏకే నైవ శిష్టే నాశి సేన వా పదే నోపా
దేయం క్లిష్టపదోపా దేన న శ్లేషశంకాతంకః స్వతో భిన్న యో రపి
ధర్మయో క్లిష్టపదో పాదానేన భేదే సత్యపి అభేదరూపాతిశయోక్తి
బలే నై కత్వధీ పధ సాంధత యా నుగ తైక ధర్మత్వేన అంగ త్వాత్ ఆధా
చైతాదృశస్థలే శ్లేషపతిబోద్ధాపి తాలి
శ్లేష ప్రతిబోద్ధాపి తాతిశ
యోక్త్యనుప్రాణితోపమై
భవతి.
300
ఏవం శిష్ట మంశం పూరయన్ లక్షణే విశేషణ వ్యావ ర్యాదికం వ్య
రోకి, త త్రేత్యాదినా తత్రోపమాలక్షణే వ్యవచ్ఛిద్యతే. వ్యాన గ్యతే
తత్ర హేతు మాహ తత్రేతి కత్రోత్రే యాంఉపమాన స్యాప్రసిద్ధత్వా
దితి భావః . అత ఏవో క్తం ఉత్ప్రేక్షా యానిరాసాయ సుప్రసిద్ధవి శే
క్షణం కవిప్రౌధో క్తి సిద్ధత్వా దుపమానస్య తత్ర తిభిన్నవి శేష ణేన
కిం వా పర్యత ఇ త్యాహ. భిన్నపదే నేతి. తత్రానవ్వయే సదృశ
వ స్వంతరనా స్తిత్వకల్పనా మోపమాన స్యోపమేయభిన్నత్వాభా
వాత్ తద్దోక్త ముక్తావళ్యం అనన్వయనిరాస స్స్యా ద్భిన్నే నేతి విశే
షణాత్, ఉపమాన స్యోప మేయభిన్నత్వా భారత చేతి వాచ్యపద
వ్యావర్తిత మాహ వాచ్య మిత్యాదినా, తత్య్ర రూపకాదా వేపమ్య
స్య వాచ్యత్వా భావా ది త్యర్థః కవిసంమత విశేషణవ్యన చ్ఛేద్యం
విశదయలి. కవిసమ్మత మితి హీనపదవి శేషణోపమా నాహీనోపమా
ఆదిగ్రహణాదధికోపమాది సంగ్రహః. ఏవం చ కుముద మివ వదనం
a&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qtwbmxpz7b6gc88ic6iapscbh7plw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220705</id>
    <revision>
      <id>574561</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ 189 చేతి. కారణ మివ కార్య మిత్యాదిహీనోపమాయా ముపమానోప మేయ భావస్య కవిసమయసిద్ధ త్వాభావాత్ నను కార్యకారణయో స్సాధ ర్మ్య మేవ నాస్తితి చేత్త దయుక్తం కార్యగుణా...'</comment>
      <origin>574561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="mvcbf585kw9itsj8pgjaco4iq7wbdvo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
189
చేతి.
కారణ మివ కార్య మిత్యాదిహీనోపమాయా ముపమానోప మేయ
భావస్య కవిసమయసిద్ధ త్వాభావాత్ నను కార్యకారణయో స్సాధ
ర్మ్య మేవ నాస్తితి చేత్త దయుక్తం కార్యగుణానాం కారణగుణ
జన్య త్వేన తత్రాపి సాధర్మ్యస్య సంభవాత్ ఏక వాక్య ప్రతిపాద్య మి
త్యం తేన కీము వ్యావర్త్యతి ఇ త్యత ఆహ ఏశవాక్యేతి హేతుం దర్శ '
యతి. తత్రేతి, త త్రోపమేయోపమాయాం సాధర్మ్యస్య వాక్యద్వయ
గోచర త్వా ది త్యర్ధః. ఏవం సాధర్మ్య మవశ్యం స్వీకరణీయ మిత్యూ
రీకృత్య త చ్చైకేనైవ పదేన గ్రాహ్య మి త్యాహ సాధర్మ
ప
సాధర్మ్యం గుణకి మాన్యతరరూపం నను తర్హి తస్య శ్లేష్ట ప డేవ స్వీ
కారే తత్ర శ్లేష ఏవ నోపమేతి చే న్నే త్యాశంకర పరిహర న్నామా
క్లిష్టపదోసాదానే నేత్యాదినా స్వతోభిన్న యో రవి ధర్మయో ర భేద
రూపాతిశయోక్తి మహిమ్నా ఏకత్వజ్ఞానవిషయత యో సమానోప
మేయానుగ తైక ధర్మత్వం సిద్ధృతి శ్లేష్యప్రాధాన్యేన అవధూతా దే
ర్యాగోపయుక్త తండులాదినిష్పాద నేన యాగార్థత్వా త దంగత్వ
మివ ఉపమా పేక్షిత సమానధర్మసంపాదకత యాంగత్వ మితి ఫలి
తోర్థః. ఏవం చైతాదృశస్థలేషూ ప వే త్యుపసంహరతి తధా చేతి.
సా ధ ర్మ్యమ్
గ్మ్యం త్రివిధం భేదప్రఛాన మభేద ప్రధాన ముభయ
ప్రధానం చేతి తత్ర భేదప్రధాన సాధర్మ్య మూలా వ్యతి రే కాదయః
అభేదప్రధానసాధర్మ్య మూలారూప కాదయ్య ఉభయప్రధాన సాద
ర్మ్య మూలాస్తూపమాదయ్య అత ఏ వాదా వుపమానిరూపణ
ముత్తర పేటి కాసంగత్యుల్లంఘనం న దోహ మావహతి,
ఏవ ముపమాం లక్షయిత్వా తదాదిమూలభూతం సాధర్మ్యం
విభజతే భేదస్రధాన మితి, భేదో విశేషః. వస్తుతో భిన్నత్వ మితి
యావత్ , సప్రధానో యస్య త దితి అభేదో విశేషః. అభిన్నత్వ ప్రతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mvcbf585kw9itsj8pgjaco4iq7wbdvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220706</id>
    <revision>
      <id>574562</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '190 సాహిత్యచింతామణి పత్తి రితి యావత్ సప్రధానో యస్య త దితి చేదోవి శేషా భేద స్సా మాన్యం తదుభయం ప్రధానం యస్యేతి చ సాధర్మ్య ముక్తిరీత్యా త్రివిధ మి త్యర్థః. త్రివిధ స్యాప్యన్య వ...'</comment>
      <origin>574562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="p11hmnts6bwgj8hevxmh7tufup1fozy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;190
సాహిత్యచింతామణి
పత్తి రితి యావత్ సప్రధానో యస్య త దితి చేదోవి శేషా భేద స్సా
మాన్యం తదుభయం ప్రధానం యస్యేతి చ సాధర్మ్య ముక్తిరీత్యా
త్రివిధ మి త్యర్థః. త్రివిధ స్యాప్యన్య విషయవ్యవస్థాం దర్శయ న్నాదా
వుపమానిరూపణే సహేతుకం యుక్తి మాఖ్యాతి. తత్ప్రేలి. తత్య్ర
సాధర్మ్యతయే ఉభయప్రధాన సాధర్మ్యం మూలం దూసాం తాః
తథా చాహుః యత్ర కించి త్సామాన్యం కశ్చి ద్వి శేషః సవిషయ
స్సదృశతాయా ఇతి తధా చ భేదాభేదనాదృశ్య మూలకత్వా దేవ
ఉపమాయా స్సర్వాలంకార విలక్షణాయాః ప్రాక్ట్నీ రూపణం యుక్త
మితి భావః.
ఉపమావిభాగః
పూలు కార్యామ్
సా తాన ద్వివిధా మతా.
ఏవ ముపయామాః ప్రాణ్నివ్యత్వ మాసాద్య తద్విభాగ మాహ
పూర్ణేతి, సోపమా తావత్, శిపమానోపమేయ సాధారణ ధర్మోప
మావాచకానాం చతుర్ణాం ప్రయోగే పూర్ణా తేషు ఏకస్య ద్వయో
స్త్రయాణాం వా లో పే లుప్తా చ భవతి, ఏవం ప్రకారే ణోపన
పూర్ణం విభజతే.
శ్లో. శాతీత్యార్ధితి భేదేన
పూర్ణా సా ద్వివిధా మతా.
ఉపమా ద్విధేతి విధజ్య తయో రాద్యాం విభజతే శ్రాతీతి శ్రుత్యా
సాదృశ్య ప్రతిపాదనా చ్ఛౌతి అర్ధత స్వార్థీ .
తద్విష య వ్యవస్థా,
సాక్షాత్సాదృశ్యవాచకయదేవ వావతీనాం ప్రయోగే శ్రాతీ
ధర్మివ్యవధానేన సాదృశ్యవాచకానాం సదృశాదిపదానం ప్రయోగే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p11hmnts6bwgj8hevxmh7tufup1fozy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220707</id>
    <revision>
      <id>574563</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ 191 త్వాధీ ననుయు దేవాదిశ బ్దానా ముపమానవి శేషణతయా న సాదృశ్య ప్రతిపాదనపటీయ స్త్వ మితి చే మితి చే న్మైనం శబ్దశక్తే సాదృశ త్వాత్ యథా రాజశిరోగ తా షష్ఠీ పురుష...'</comment>
      <origin>574563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="g3uwgykjhiefocf0osap7jmpd8ux6id" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
191
త్వాధీ ననుయు దేవాదిశ బ్దానా ముపమానవి శేషణతయా న సాదృశ్య
ప్రతిపాదనపటీయ స్త్వ మితి చే
మితి చే న్మైనం శబ్దశక్తే సాదృశ త్వాత్
యథా రాజశిరోగ తా షష్ఠీ పురుష మాక్షి పంతీ తదుభయనిష్ట సంబంధ
బోధనే హీ న పర్యనుయోగార్హ తద్వది వాద యోపినతౌతు విశేషః
తత్ర తస్యే వేతివతే స్సాక్షా త్సాదృశ్యవాచకే వార్థత్వా తత్య్ర
శ్రాతీ తేన తుల్య మిత్యాదినా విహితవతి స్తుల్యత్వం ప్రతిపాద్య
తన్ని ర్వాహాయ సాదృశ్య మాక్షి ప తీతి తత్రార్థీ.
ద్విధాకృతపూర్ణా భేదయో ర్వ్యవస్థా మాహ సాద్యిదినా
సాక్షా దవ్యవధానేన సాదృశ్యబోధకయధేవవతి ప్రభృనాం ప్రయో
గే శ్రోతీ ధర్మివ్యవధానేన ని భ రం శాశాది పదాభిధానద్వారా సాదృ
శ్యప్రతిపాదనా దార్థీ చేత్యనయో రియం వ్యవ స్టేత్యర్థః. నను యధే
వాదిశఙ్ఞానాం సంకాశాదిశబ్దవ దుపమానవి శేషణ తయా సాదృశ్య
విశిష్ఠ ధర్మిబోధక త్వా న్న సాదృశ్యవాచకత్వ మీ త్యాశంక్య సమా
ధత్తే మైనమితి. కుత ఇత్యత ఆహ శబ్దశక్తే రితి, శబ్దశ కే రితి శబ్ద
శ క్తేర్యదేవాది శబ్దశ క్తే రిత్యర్థః తాదృశత్వా త్సాదృశ్య ప్రతిపాదన
పటీయస్త్వాత్ అతానురూపం దృష్టాంత మాహ యతి. యధా
రాజ్ఞః పురుష ఇత్యత్ర గుణభూత రాజ విశేషణభూతా షష్ఠీ అను
శాసనబలా దుభయనిష్ఠ రంబంధమాత్ర మభిదధానాపి తద్వారా
ప్రధానభూతం పురుషమ ప్యాక్షి సతి. తదుక్తం హరిణా ద్వీష్టో వ్యసౌ
పరార్ధత్వాద్గుణేషు వ్యతిరిచ్యతే, తత్రాభిధీయమాన స్సన్ ప్రధానే
ప్యుపయుజ్యత ఇతి. ఏవ ముపమానవి శేషేణ భూతాయ దేవాదిశ బ్దా
శృృత్యా సాదృశ్యం బోధయంతోపి శబ్దశ క్తి స్వాభావ్యా త్తాత్పర్యేణ
సాదృశ్యవిశి స్తే పర్యవస్యంతి. ఏవం చ యదేవాది శబ్దానాం శ్రుత్యా
సాదృశ్యపగత్వా తత్ప్రయోగే శౌతీ తుల్యాది శబ్దానా మద్ధాత్సా
దృశ్యపరత్వా తత్ప్రయోగే త్వార్థీ తి వివేకః. నేను తత్ర తన్యేతి వే
9
వే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3uwgykjhiefocf0osap7jmpd8ux6id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220708</id>
    <revision>
      <id>574564</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 సాహిత్యచింతామణి మాస్ట్రో డై కోవతి ప్రత్యయ ఉక్తః. తేన తుల్య మిత్యాదినా2 పరో వతిప్రశ్యయ ఉక్తః. తదోభయతా వ్యుపమాయా శ్రాతీత్వం కిమార్థీత్వం కిము వస్తత ఇత్యాశంకాం మనసి నిధాయ...'</comment>
      <origin>574564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="69bwbny9myx9yfhay90zzm9odz7iwuo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;192
సాహిత్యచింతామణి
మాస్ట్రో డై కోవతి ప్రత్యయ ఉక్తః. తేన తుల్య మిత్యాదినా2 పరో
వతిప్రశ్యయ ఉక్తః. తదోభయతా వ్యుపమాయా శ్రాతీత్వం
కిమార్థీత్వం కిము వస్తత ఇత్యాశంకాం మనసి నిధాయ తద్వ్యవస్థా
మాహ వతౌతు విశేష ఇతి విశేషం దర్శయతి. తత్ర తస్యే వేతి తత్ర
సప్త మ్యర్ధే తస్య షష్ఠ్యర్ధే చ తేన తుల్యం క్రియాచే ద్వతి రితి సాదృ
పు న ర్వి భ జ తే.
*అది ద్వివిధాపి సావాక్యసమాసతతగతత్వేన త్రివిధా సతీ షడ్విధా
భవతి, ద్వివిధా మపి తాం పున ర్విభజతే ద్వివిధా మనీతి వాక్యసమాస
తద్ధి తాశ్రయ భేదా త్ప్రత్యేకం త్రివిధా సతీ షడ్విధా భవతీ త్యర్ధః.
తద్ధితాశ
వాక్యతా తీ పూర్ణయధా.
శ్లో. విభాతి సూర్యరాయేంద
యశః కల్పద్రుమే యథా
సర్వదా సర్వకామార్ధ
విశ్రాణసవిచక్షణే.
త
తత్ర వాక్యగతాం శ్రాతీం పూర్ణ ముదాహరతి విభాతీతి. యశ
స్సర్వవా, నతు కదాచి తేన సర్వకామార్థ విశ్రాణనే విచక్షణే
సమర్ధ ఇది ముభయతాపి యోజ్యం సూర్యరా యేందే వెంకట
మహీపతి సూర్యరాయ సార్వభౌమే కల్పద్రుమే యధా కల్పద్రుము ఇ
వేత్యర్థః, విభాతి ప్రకాశతే. అతన ధర్మలోపః, విశ్రాణన విచక్షణ
ఇతి గుణోపాదానాత్. అత యధాశబ్దప్రయోగా ద్వాక్యత తీ
చతుర్ణా మ ప్యుపాదానా త్పూర్ణా చ.
ad
సమాసగతశ్రాతీపూర్ణ యధా.
దశరధ ఇవ సత్యభాషణైకరుచిః
ధనద ఇవ సంపదధికో
భౌతి శ్రీ సూర్య రాయమను జేంద్రః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69bwbny9myx9yfhay90zzm9odz7iwuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220709</id>
    <revision>
      <id>574565</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ 198 తాం సమాసగతా ముదాహరతి సూర్య ఇ చేతి. శౌర్యధుర్యో విక్రమ ధుర్యః ప్రతాపధుర్య ఇతి యావత్ . సత్యభాషణ ఏవ ఏకా ముఖ్యా రుచి రత్యాస క్తి ర్యస్య సః. రుచి స్తు కిరణే...'</comment>
      <origin>574565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="mt5so1n6hflcugefrxitlkldmtpfv4a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
198
తాం సమాసగతా ముదాహరతి సూర్య ఇ చేతి. శౌర్యధుర్యో విక్రమ
ధుర్యః ప్రతాపధుర్య ఇతి యావత్ . సత్యభాషణ ఏవ ఏకా
ముఖ్యా
రుచి రత్యాస క్తి ర్యస్య సః. రుచి స్తు కిరణే కాంతా వభిషంగాభి
లాషయో రితి. రత్నమాలాయాం. అతి సర్వత్ర ఇవేనసహ నిత్య
సమాసో విభ క్త్యలోప శ్చ పూర్వ పకృతిస్వరత్వం చేతి వార్తికా
త్సమాసగతా శ్రోతీ పూర్వవ దుపమా నాది చతుష్ట యో పాదానా
త్పూర్ణా చ అల్ట్రా యద్యపి ఇవేన సహనిత్యసమాస ఇతి శాస్త్రస్య
విభాషాధికారా త్పూర్వం పఠితత్వా న్నిత్యతా వ్యవసీయతే, ఆధాని
సహసు పేత్యేవ సిద్ధే పునర్వచన సామర్ధ్యా త్క్వాచిత్క తాస్త్రీయత
ఇతి న ప్రకృతానుపపత్తిః,
తద్ధితగతా శ్రోతీ పూర్ణా యథా.
శ్లో. విభాతి సూర్యరాయే౦ద్రే
యశో మందారభూజవత్
సర్వదా సర్వకామార్థ
విశ్రాణసవిచక్షణే.
అల్ట్రా మందార భూజ ఇవ మందార భూజన దితి స పన్యుద్ధ విహితవ తే
రుపాదానా తద్ధితగతా శ్రోతీ పూర్ణా.
తద్ధితగతా ముదాహరతి విభా తీతి. వ్యాఖ్యాత మేతత్ కధ
త్యా ముదా రేతి
మియం తబ్ధతగ తే
త్రివిధా ప్యార్థీ పూర్ణా యధా.
శ్లో. కీర్తి స్తే ప్రతి భౌతి శారదశశిశ్రీతుల్య కాంతిః పరమ్
శౌర్యేణ త్వ మహీంద్ర జేన సదృశ శ్రీ సూర్య రాయాధిప
సంశ్రేణే శరణార్ధినా మనుకలం త్వం రామవదాజసీ ప
రాజానో బహవో వసంతు భవతా రాజన్వతీ యం మహీ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mt5so1n6hflcugefrxitlkldmtpfv4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220710</id>
    <revision>
      <id>574566</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 సాహిత్యచింతామణి అత శారదశశి శ్రీతుల్యకాంతి రితి సమానగా ఇంద్రజేన సదృశ ఇతి వాక్యగ తా రామవ దితి సాదృశ్యార్ధ విహితనతే సద్ధితగ తా విష దాహరణే షూపమానాది చతుష్టయోపాదానా త్పూర్...'</comment>
      <origin>574566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3546" sha1="qpl6zs3yobdjemg0vbzu7mme8vmnrp1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;194
సాహిత్యచింతామణి
అత శారదశశి శ్రీతుల్యకాంతి రితి సమానగా ఇంద్రజేన సదృశ ఇతి
వాక్యగ తా రామవ దితి సాదృశ్యార్ధ విహితనతే సద్ధితగ తా విష
దాహరణే షూపమానాది చతుష్టయోపాదానా త్పూర్ణా.
244 త్రివిధా మప్యార్ధి మేకే నోదాహరతి కీర్తి రితి హే సూర్యరా
యాధిప తన కీర్తిః పర మధికం శారదశశిశ్రియా తుల్య కాంతి రస్యా
స్సా తధోర్తా, కాంత్యా శారద చంది కాతుల్యా సతీత్యర్ధం. ప్రతిభాతి
శౌర్యేణ శౌర్యవిషయ ఇత్యర్ధం. ఇంద్రజే నార్డునేన సదృశః యద్వా
ఇంద్రజేన జయంతేన అనుకలం ప్రతిక్షణ మిత్యర్ధం. శరణార్ధినాం
సంత్రాణే రక్షణే రామన ద్రాఙసి. మాదృశా రాజానో బహవ స్సంతి,
తత్య్ర కియానహ మిత్యత ఆహ రాజానో బహవ స్సంతు. ఇయం
మహీభూః భవతా త్వయైన రాజస్వతీ సురాజవతీ రాజతి భవతైన
రాజస్వతీ బభూవ అన్యై స్తు రాజవతీ బభూ చేతి భావః సురాజ్ఞి
దేశే రాజన్వాన్ స్యాత్తదన్యత రాజవ ది త్యమరః. అల్ట్రా కు
కోపమేత్యత ఆహ అత్రేత్యాదినా శశిశ్రీతుల్యేతి స్యూ రుత్తరపదే
త్వమానిభ సం శాశనీ కాశ ప్రతీకాశోపమాదయ ఇత్య చురకోణే నిభాది
శబ్దానా ము తరపదనియమా త్సమాగతే యమార్థీ ఇంద్ర జేన సదృశ
ఇత్యసమాసా ద్వాక్యగ తా రామేణ తుల్య మితి విగ్రహే, తేన తుల్య
మిత్యాదినా విహితవతే ప్రయోగాదార్ధతద్ధితగతా కధమియం
పూర్ణేత్యత ఆహ ఏష్వితి.
అ ధ లుస్తా ః
శ్లో, ధర్మాదిలో పే లుప్తా స్యా
త్ప్రధమం సప్తధాచ సా
అధ లుప్తాం లక్షయిత్వా విభజతే ధర్మాదిలోప ఇతి. ధర్మాదీనాం
లోపే సతి అయ యత్ర నిష్కర్షః ధర్మలుప్తా ధర్మనాచకలుప్తా ఉప
మానలుప్తా ధర్మోపమానలుప్తా వాచకలుప్తా ధర్మోపమేయవాచక
లుప్తా ధర్మోప మేయవాచకలుప్తా చేతి లుప్తోపమా సప్త ధేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qpl6zs3yobdjemg0vbzu7mme8vmnrp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220711</id>
    <revision>
      <id>574567</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ లు పా శ్లో. ధర్మలోపవతీ తాసు శ్రాత్యార్ధితి ద్విధా భ వేత్ సమాసాదితిగా త్వార్థీ శ్రాతీ వాక్యసమాసగా, 195 ea ధర్మలుప్తా మాహ ధర్మలోపవ తీతి, తాను లుప్తాను ధర్మల...'</comment>
      <origin>574567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="httgixhvmqqaw647jnqbtwyqxu07ybk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
లు పా
శ్లో. ధర్మలోపవతీ తాసు
శ్రాత్యార్ధితి ద్విధా భ వేత్
సమాసాదితిగా త్వార్థీ
శ్రాతీ వాక్యసమాసగా,
195
ea
ధర్మలుప్తా మాహ ధర్మలోపవ తీతి, తాను లుప్తాను ధర్మలో పవతీ
లుప్తధర్మా శ్రాతీ ఆర్ధితి ద్విధా భవేత్. తయోరి త్యధ్యాహారః.
అర్థీ తు సమాసాదిత్రిగా సమాసవాక్య తదితర తా శాతీ వాక్యగా
సమాన గేతి పంచ దైవ, న తు ఆర్ధన శాత్యా అపి తద్ధితగతత్వం
సంభవతి ఇవార్ధవిహితవతే ధర్మాను కావసంభవాత్ ఈషదసమాప్తా
విహితానాం కల్ప బాదీనాం విభావసుపఇతి విహితస్య బ బహుత్ప్రత్య
యస్య చప్రయోగేతు ధర్మిన్యవధానేన సాదృశ్యప్రతిపాదనా స్తోత్రా
ధ్యే వేతి పంచపకారా ధర్మలు వేతి బోధ్యమ్.
ద్వివిధాపి శ్రాతీ ధర్మలుప్తా యధా.
శ్లో, శ్రీసూర్యరాయ శ్రీ తిపాలమా లే
ర్ముఖం లతాంగ్యః పునరంబుజాక్ష్యః
పునఃవున శ్చంద్ర మి వావలోక్య మమ్మి డిలి
య ధేందు కాంతప్రతిమా స్తదేవ,
రైత
అల్ట్రా ఇందు శాంత ప్రతిమా యభీతి వాక్యగతా చంద్ర మివేతి
సమాసా త్సమాసగ తా ఉభయత్రాపి సాధారణధర్మా
దర్మలుప్తా సాక్షా త్సాదృశ్యవాచక ప్రయోగా చ్ఛౌత్. *
ఉదాహరతి శ్రీసూర్యరాయ క్షితిపాలమాళే రితి. లతే వాంగం
యాసాం తాః అంగాదిభ్య శ్చేతి జ్ఞాప్. లక్ష్యే లక్షణం యో జయతి
అత్రేతి యథా శబ్దప్రయోగా ద్వ్యాక్యగతా చంద్రమి వేతీ వేనసహ
నిత్యసమాసా త్సమాసగతా ఉభయపి ఆహ్లాదకత్వాదిధర్మాను కే
రియం ధర్మలోపపతీ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>httgixhvmqqaw647jnqbtwyqxu07ybk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220712</id>
    <revision>
      <id>574568</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 సాహిత్యచింతామణి త్రివిధా ప్యార్థీ ధర్మలుప్తా యధా. శ్లో. మందారకల్పం సుధయా సదృశైవ గిరా బుధాః సూర్యరాయవిభుం స్తుత్వా జయంతి ధనదోపమాః, అత్య్ర మందారకల్ప మిత్యత్ర తదితర తాసుధ...'</comment>
      <origin>574568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2261" sha1="a4bydt4rww72mlvrgvqm3ukpwduq2i8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;196
సాహిత్యచింతామణి
త్రివిధా ప్యార్థీ ధర్మలుప్తా యధా.
శ్లో. మందారకల్పం సుధయా
సదృశైవ గిరా బుధాః
సూర్యరాయవిభుం స్తుత్వా
జయంతి ధనదోపమాః,
అత్య్ర మందారకల్ప మిత్యత్ర తదితర తాసుధయా సదృశీతి వాక్య
గతా ధనదోపమా ఇతి సమాసగతా.
త్రివిధా మపి లు ధర్మామార్థీ ముదాహరతి మందారకల్ప
మితి, బుధాః కవయః మందార కల్పం కల్పతరు సదృశం సదృశా సమ
యా “సదృశౌ తు సమోచితా&quot; వితి భాస్కరః. గిరా వాచా అత
కుత్ప్రకోప మేత్యత ఆహ అత్రేతి మందార కల్పమి తీష దసమాప్తా కల్ప
ప్రత్యయవిధానా దిత్యః. అత దాక్షిణ్యమాధుర్యపై భవానాం
ధర్మాణా మనుపాదానా ధర్మలు ప్తేయం.
ధర్మవా
వాచకలుప్తా,
3
. అను క ధ ర్మే వాది
క్విపిశ్యజిసమాసే చ
సప్తథా కవిసంమతా. మరి ఉతంగా వింధ
ధర్మవాదకలుప్తా మాహ అను కేతి. అను కధ ర్మేవాది రితి లక్షణ
పరం శిష్టం విభాగ పరం ద్వివిధేణములిద్వివి ధేశ్యచిక్విపిక్యణీ సమాసే
చేతి ధర్మవాచకలోపవతీ భవతీత్యర్ధం. స్వాచోక్తవిధయా స ప్తవిధా
భవతీ .
ణములియధా .
శ్లో, సూర్యరాయ మహీనాధ
v
సార్వభౌమ ముఖాంబుజే రతిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4bydt4rww72mlvrgvqm3ukpwduq2i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220713</id>
    <revision>
      <id>574569</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ e కటాక్షా స్సాగ సాక్షి ణామ్ ఎ. భృంగచారం చరంతి తే. de 197 అత భృంగా ఇవ చరిత్వా భృంగచార మితి కర్తృణ ములిధర్మ వాచకలుప్తా. కర్తృణ ములిధర్మవాచకలుప్తా ముదాహరతి సూర...'</comment>
      <origin>574569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="27yn6t00ufhz5bpsglyu4b5bkv28y3d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
e
కటాక్షా స్సాగ సాక్షి ణామ్
ఎ. భృంగచారం చరంతి తే.
de
197
అత భృంగా ఇవ చరిత్వా భృంగచార మితి కర్తృణ ములిధర్మ
వాచకలుప్తా. కర్తృణ ములిధర్మవాచకలుప్తా ముదాహరతి సూర్య
రాయమహీనాతి, హే సూర్యరాయ మహీపతి సార్వభౌమ తే తన
ముఖాంబుజే సార సాక్షీణాం కామినీనా మిత్యర్ధః కటాః భృంగా
ఇవ చరిత్వా భృంగ చారం చరంతి, ఉపమానే కర్మణి చేతి చకారా
త్కర్తరి ణముక్, కషాడిత్వా చ్ఛరతే రనుపయోగ శ్చలక్ష్యా
లక్షణం పాతయతి అతి.
3
కర్మణములియ థా. జ్క
శ్లో. పశ్యంత స్సూర్యరాయేంద్ర
TOP సార్వభౌమం మృగీదృశః
పలాలదర్శం పశ్యంతి
సాక్షా దపి చ మన్మధమ్.
అల్ట్రా ఫలాల మివ పశ్యంతీతి కర్మణ ములిధర్మవాచకలుప్తా, కర్మణ
ములితా ముదాహరతి పశ్యంత ఇతి. సూర్య రాయేంద్ర సార్వభౌమం
పశ్యంత్యః మృగీదృశః కామిన్యః సాక్షిగా న్మన్మధ మపి పలాల స్తృణ
కణిశాది రహిత కాష్ఠవి శేషః, పలాలో స్త్రీ స నిష్ఫల ఇత్యమరః. త
మివ దృష్ట్యా ఫలాలదర్శం పశ్యంతి ఉపమానే కర్మణి చేతి, కర్మణి
ణముల్పత్యయే కషాదిత్వా దనుష్ప్రయోగ శ్చేతి కర్మణములిధర్మ
వాచకలు.
స
అధికరణక్యచి ధర్మవాచకలుప్తా యథా.
ల్లో, సూర్యరాయేంద్ర చాపా
తే
హంత శాస్త్రవమూర్ధను,
తీర్మకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27yn6t00ufhz5bpsglyu4b5bkv28y3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220714</id>
    <revision>
      <id>574570</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 Ter సాహిత్యచింతామణి అత పక్వతాళఫలే ష్వివ ఆచరం తీతి వివక్షి తే అధికరణా చ్చేతి అధి కరణక్యచిధర్మవాచకలుప్తా. అధికరణశ్యచాతా ముదాహరతి సూర్యరా యేందేతి. హే సూర్యరాయేంద తే చాపా ద్...'</comment>
      <origin>574570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="5mpppuh2zh31e22m6ilmh869lc3nwwg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;198
Ter
సాహిత్యచింతామణి
అత పక్వతాళఫలే ష్వివ ఆచరం తీతి వివక్షి తే అధికరణా చ్చేతి అధి
కరణక్యచిధర్మవాచకలుప్తా.
అధికరణశ్యచాతా ముదాహరతి సూర్యరా యేందేతి. హే
సూర్యరాయేంద తే చాపా ద్గళద్భ్యో బాణేభ్య ఉద్ధతా ఆశ్రుగా
మరుతః శాస్త్రవమూర్ధసు రివును స్త్రీకేషు పక్వతాళ ఫలీయంతి పక్వ
తాళఫలే ష్వివ ఆచరంతి హంతేతి భేదే ధర్మవాచకలోపం దర్శయతి
అతేతి అధికరణా చ్చేతి వచనా తృ్యత్ప్రత్యయః క్వచిచేతీశారు.
కర్మశ్యచి య ధా.
శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయాధిపకోప దావో
యాన్కాననీయ త్యరిభూపసంఘాన్
తే స్వేద భూయ శ్శరణం గ తేషు
960
అతకాననా నీ వాచరతీతి ఉపమానా దాచార ఇతి. క్యచచోవిధానా
త్కర్మక్యచిధర్మవా దశలుప్తా.
కర్మశ్యచితా ముదాహరతి శ్రీసూర్య రాయాధి పేతి. శ్రీ సూర్యరా
యాధిపస్య కోపదావః కోపానలః యా సరిభూససంఘా న్నా ననీయతి
శాసనానీ వాచరతి. తే స్వేవ శత్రుషు భూయ శ్శరణం గ తేషు సత్సు
తస్య సూర్యరాయ విభోః కటాక్షః సుధాతరంగీయతి సుధాతరంగ
మిన ఆత్మాన మాచరతి, ధర్మవాచశలోపం విశదయతి. అత్రేతి
స్పష్టమ్.
23
క్వివీధర్మవాచకలుప్తా యథా,
శ్లో, సూర్యరాయ మహీజానిష్ దిగంత
పశ్యంతీనాం మృగీదృశామ్ (గంజీర్ ర్యాగం,
ఆగ్నేయతి విధో ర్బింబ marr
మంగారంతో చ తత్క రాశి. అందుకే శతాకడా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mpppuh2zh31e22m6ilmh869lc3nwwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220715</id>
    <revision>
      <id>574571</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ఐశరణమ్ 199 00g అత ఆగ్నేయమి నాచరతీ త్యుసమానా దాచార ఇత్యధికారే సర్వప్రాతిపది కేభ్యః క్విచ్వా వక్తవ్య ఇతి. క్విపి ధర్మవాచకలుప్తా. క్విపితా ముదాహరతి సూర్యరాయ మహీజాని...'</comment>
      <origin>574571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="1lmbr77eak5kzxd95wxp490vp7r6llg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ఐశరణమ్
199
00g
అత ఆగ్నేయమి నాచరతీ త్యుసమానా దాచార ఇత్యధికారే
సర్వప్రాతిపది కేభ్యః క్విచ్వా వక్తవ్య ఇతి. క్విపి ధర్మవాచకలుప్తా.
క్విపితా ముదాహరతి సూర్యరాయ మహీజాని మితి, విధో శ్చంద్రస్య
“విధూ విష్ణునిశాకరా” వితి ప్రతాపః బింబం మండలం ప్రతిబింబే
తత్ప్రతికృతా &quot;ప్రతికృత్యాం చ మండల” ఇతి రత్నమాలా, ఆగ్నేయ
మాగ్నేయాస్త్రం తది వాచరతీ త్యాగ్నేయతి. తత్కరా శ్చంద్ర
కిరణా అపి అంగారా ఇవ ఆచరంతీ త్యంగారంతి లోపం వివినక్తి.
అత్రేతి అతాచారార్ధస్య సమానధర్మత్వ వాదీ కావ్యప కాశ కారోపి
తద్వాచకన్య క్విప స్సర్వలో పాది వాదిలోపా చ్చ ద్విలోప మేవా
ఫాణీల్ క్యబాదౌ తు ప్రత్యయదర్శనా దేశలోప ఏ వేత్యుదాజహా
రేతి చెన్నక్యజాదా పపి యధాయోగ ముపమానో వ మేయగతో
ధావళ్యాధి రేవ సమానధర్మో నాచారి మాత్రం త స్యాన్యధర్మత్వా
దితి మన్యమానా విద్యానాధాదయ స్సర్వత్ర ద్విలోపమే వాహు రితి.
అన్యధా లు ప్తప్రత్యయా ప్రకృతిః ప్రత్యయార్ధం వదతీతి న్యాయేన
ద్వీప స్సర్వలో వేసి ఆచారార్ధస్య గమ్యమానత్వా దేశలోప ఏన భవి
తన్యః, నను తధై వాస్విత్యం కారే మురారిపధన్యాయేన మూల
చ్ఛేదీ తన పాండిత్య ప్రకర్ష ఇ త్యలం బహునా,
కృణిధర్మవాచకలుప్తా యధా,
శ్లో, సూర్యరాయ మహీజా నేః
ప్ర్రాణిమాతే కృపార సః
శరద్రా
కేందు బింబాంగ్జు
శాంత రత్నాకరాయ తే,
అల్ట్రా రత్నాకర ఇవ ఆచరతీతి క్యణీధర్మవాచకలుప్తా. క్య జిధర్మవాచక
లుప్తా ముదాహరతి సూర్యరాయ మహీజానే రీతి. సూర్యరాయ మహీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1lmbr77eak5kzxd95wxp490vp7r6llg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220716</id>
    <revision>
      <id>574572</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 సాహిత్యచిం తామణి జానేః కృపారసః ప్ర్రాణిమాతే సర్వే ష్వపి జంతు వి.్వత్యర్ధః, యోజ యతి అతి రత్నాకర ఇవాచరతీతి రత్నాకరాయతే. కర్తుః శ్యజ్సలోప శ్చేతి క్యబ్రత్యయే జిత్వా దాత్మన...'</comment>
      <origin>574572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="bb8tt4vp0nynxixsm40yxuqwnbwenvd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;200
సాహిత్యచిం తామణి
జానేః కృపారసః ప్ర్రాణిమాతే సర్వే ష్వపి జంతు వి.్వత్యర్ధః, యోజ
యతి అతి రత్నాకర ఇవాచరతీతి రత్నాకరాయతే. కర్తుః
శ్యజ్సలోప శ్చేతి క్యబ్రత్యయే జిత్వా దాత్మనేపరం. అతోపమాన
కర్తు రంతర్భూతత్వా దుపమేయక సకర్తృకత్వ మితి భాష్య
కారః, ధర్మలోపాది వాదిలోపా చ్చ ద్విలోపః,
కింగన మా సే య థా.
ఆఖండలాభినందన
వైభ వేన సమంచితః
విభాతి సూర్యరాయేందో
రాజేందుః ప్రధితో భువి.
అల్ట్రా రాజా ఇందు రివేతి సమాసే ధర్మవాచకలుప్తా సమాసేన తా
ముదాహరతి ఆఖండ వేతి, అఖండల స్యేంద్రస్యాపి అభినం ద్యేన వైభ
వేన సమంచితః. అత ఏవ భువి ప్రధిత స్సూర్యరాయేంద్ర ఇతి
రాజేందు ర్విభాతి. అత్ర ధర్మవాచకలోపం దర్శయతి అత్రేతి, రా జేందు
రిత్యత్య్ర సామాన్యావ యోగ ఏవ సామానాధికరణ్యా త్సమాస
స్సంభవతి, త దుక్తం వ్యాఘ్రశబ్దా యదా శౌర్యా త్పురుషారే వతి
ష్ఠతే తదాధికరణా భేదా త్సమాన స్యాస్తి సంభవః శూరశబ్దప్రయో
గే తు వ్యాఘ్రశబ్ది మృగే స్థితః భిన్నే ధికరణే వృత్తే స్తత్ర నైవాస్తి
సంభవ ఇతి. అతోత ధర్మలోపాదివాదే రభావా చ ధర్మవాచక
లుప్తా సమాసగతా.
ఉపమాన లు ప్తా.
ద్వివిధా
3
శ్లో. లుస్తోపమా
ర
ప్రోక్తా వాక్యసమాసయోః
ఉపమానలుప్తాం లక్షయతి లుప్తేతి, ఉపమానలుప్తా వాక్యగతా
సమానగ తేతి ద్వివిధే త్యర్ధం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bb8tt4vp0nynxixsm40yxuqwnbwenvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220717</id>
    <revision>
      <id>574573</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'აი అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ వాక్యగతాయ థా. శ్లో, త్వతడేన సమః కూర స్సూర్యరా యేంద్ర సాక్ష్యతే య శ్చిత్తం స్మృతమాత్రో ఒపి * కాగ్య స్తంభయ త్యఖలద్విషామ్. 201 102 అత ఖడ్గాన సమా నేక్యత ఇ త్యు...'</comment>
      <origin>574573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="sfkly18y8kn7z7r0a8xqbloekra4f5g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;აი
అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
వాక్యగతాయ థా.
శ్లో, త్వతడేన సమః కూర
స్సూర్యరా యేంద్ర సాక్ష్యతే
య శ్చిత్తం స్మృతమాత్రో ఒపి
* కాగ్య స్తంభయ త్యఖలద్విషామ్.
201
102
అత ఖడ్గాన సమా నేక్యత ఇ త్యువమానలుప్తా వాక్యగతా, వాళ్య
గతా ముపమానలు ప్తా ముదాహరతి త్వతడే నేతి యోజయతి
అత్రి.
సమాసగతా య ధా.?
శ్లో. సూర్యరాయేంద్రసదృశో
మహా న్దాతా న దృశ్యతే
యేన విస్మారితాః కర్ణా
సురదు సుర థేనవః.
అత సూర్యరా యేందసదృశ ఇతి సమాసగతా ఉదాహరణద్వయే
పి స ధర్మలోపః. కూరో దాతేతి చ గుణోపాదానాత్ ననుపమాన
నిషేధావి శేషా దనన్వయా దస్యాః కోవా భేద ఇతి చే దనన్వయే
ఉపమాన మేన నిషధ్యతే, ఇహ తు న తన్ని పేధః క్రియ తే, కిం తు
తద్దర్శన మేన నిషాధ్యతే ఇతి భేదః, సమాసే నోపమానలుస్తో ముదా
హరతి సూర్యరాయేంద్రేతి, కుత్తేయం లు త్యత ఆహ అత్రే.
సూర్యరాయేంద్రేణ సదృశ ఇతి సమాసగతా అత ధర్మస్యాపి
లోప ఇతి చే నా స్త్రీ త్యాహ ఉదాహరణద్వయేతి ననుపమాన
లుప్తా నన్వయయో ర్న కోపి భేదః. ఉభయతా ప్యుపమాననిషేధా
దిత్యాశంక్య సమాధత్తే అనన్వయ ఇతి. అనన్వయే ఉపమేయ స్యోప
మానతాకల్పనా దుపమాన స్యాత్యంత నపలాపరి క్రియ. ఉప
మానలు ప్రయో స్తు ఉపమానస్య దర్శనమాత్రని షేదా త్సదృశస్య
సత్తా సంభావ్యత ఇత్యుభయో రయం భేదః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sfkly18y8kn7z7r0a8xqbloekra4f5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220718</id>
    <revision>
      <id>574574</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 ధరో సాహిత్యచింతామణి A 8 ధర్మోపమానలు ప్రా శ్లో, ధర్మోపమానయో ర్లోపే దంత గ్కారణ యా సా వాక్యసమాసయోః &quot;పమానలుప్తాం లక్షయతి ధర్మోపమానయో రీతి సా వాక్యగతా సమాసగతా చేతి ద్వివిధే త్...'</comment>
      <origin>574574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="c3ejcquagxftxqh1qzeuth38mnhk9as" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;202
ధరో
సాహిత్యచింతామణి
A
8
ధర్మోపమానలు ప్రా
శ్లో, ధర్మోపమానయో ర్లోపే దంత గ్కారణ
యా సా వాక్యసమాసయోః
&quot;పమానలుప్తాం లక్షయతి ధర్మోపమానయో రీతి సా వాక్యగతా
సమాసగతా చేతి ద్వివిధే త్యర్ధ::
నా
వాక్యగతా యథా,
శ్లో. శ్రీ సూర్యరా యేంద తవైవ కీర్త్యా
సమం త్రిలో కేపి న కించి దస్తి
యద్యోగ భాజ స్సరిత స్సమస్తా
విశంతి శైవం యుగపత్క పర్దమ్,
వాక్యగ తా ముపమానధర్మలుప్తా, ముదాహరతి శ్రీ సూర్యరాయేం
దేతి. హే సూర్యరాయేంద తవ కీర్త్య సమంత్రిలో కేపి కించి. దపి
నా సేన, తత హేతు మాహ యస్యాః కీర్తే ర్యోగం సంబంధం
భజంత ఇతి తదోకాః సమస్తా స్సరితః యుగపత్సమమేవ శైవం
కపర్దం జటాజూటం విశంతి, నదీ వ్యాన స్వయ మపి హర జటాజూట
మగా దితి భావః, అత్య్ర జటాజూటనగాహనం న సాధారణో ధర్మః,
ధానళ్య మేప తదనుపాత్త మితి ధర్మోవమానలు పేయం భవతి.
సమాసగతాయ థా.
శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయ శ్రీ తిపాలమా
భే
క్వాపి లోకే భుజయుగ్మతుల్యమ్
-అభూతపూర్వం భువి యత్ప్రతాప
మా బాలగోపం మనుజా స్తువంతి.
కి ఆది
అత పూర్వత చ ఉపమానా క్షేపాధావా న్న ప్రతీపాలం కార శంకా
వకాశః, ఉపమేయస్యాప్యాధిక్యం న వివక్షితం ప్రతీపాలంకారాభేదా
పత్తేః సమాసగతా ముదాహరతి శ్రీ సూర్యరాయేతి, క్వాపిన నాస్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c3ejcquagxftxqh1qzeuth38mnhk9as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220719</id>
    <revision>
      <id>574575</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణము . 208 కుత ఇత్యత ఆహ భుని అభూతపూర్వం పూర్వ మవిద్యమానం యస్య ప్రతాపం ఆబాలగోపం బాలపశుపాలకేభ్య ఆరభ్యత్యర్ధం. మనుజా స్తువంతి ప్రతీపాలం కారో భేదాప త్తిం వారయతి...'</comment>
      <origin>574575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="5inn7l9vszkfixdfuil4ezba793uav4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణము .
208
కుత ఇత్యత ఆహ భుని అభూతపూర్వం పూర్వ మవిద్యమానం యస్య
ప్రతాపం ఆబాలగోపం బాలపశుపాలకేభ్య ఆరభ్యత్యర్ధం. మనుజా
స్తువంతి ప్రతీపాలం కారో భేదాప త్తిం వారయతి అత్రపూర్వత్ర చేతి
థర్మోపమానలుప్తాద్వ యేవీ
ద్వయేవీ త్యర్ధం.
వాచకలుప్తా.
ఎల్లో, అనుక్తావా చకా లుప్తా
3
' సమాసే నైకధా మతా,దండం 08
వాచకలుప్తం లక్షయతి అను కేతి.
శ్లో. సూర్యరాయ విభుః కీర్త్యి
లాలయ త్యన్వహం దోప్లా
మేదినీ మచలం స్తనీమ్,
అత కేవల వాచక స్యైన లోపః.
వాచకలుప్తా ముదాహరతి సూర్యరాయవిభు రితి. చంద్ర
వద్దారీధవళాతయా అత కన్య లోప ఇత్యత ఆవా అత్రేతి చంద్ర ఇవ
గౌరీతి సమాసే వాచకలోపా ద్వాచకలు స్తేయమ్,
ధర్మో
ధర్మోపమాన వాచకలుప్తా.
శ్లో, ఉపమేయం వినాన్యేషామ్
లోపే యాసైకధా మతా,
సేవమానవాచకలుప్తం లక్షయతి ఉపమేయం వినేతి, అన్యేషాం
ధర్మోపమాన వా ద కానామ్.
య థా.
శ్లో. విభాతి రాజరాజశ్రీ
స్సూర్యరాయమహీపతిః
యస్మై స్పృహయతే దేవ
స్సకలాపకలాపభృత్ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5inn7l9vszkfixdfuil4ezba793uav4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220720</id>
    <revision>
      <id>574576</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 సాహిత్యచింతామణి 208 అగ్రరాజరాజన్య శ్రీ రివ భూరిశ్రీ ర్యస్య స ఇతి సప్తమ్యుపమాన పూర్వపదస్య బహువ్రీహిర్వాచ్యో వోత్తరపదలోప శ్చేతి ధర్మోప మానవాచకలుప్తా, ఉదాహరతి విభాతీతి. స...'</comment>
      <origin>574576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="iffoi0vx8i571kf7328vsa6wgl9529t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;204
సాహిత్యచింతామణి
208
అగ్రరాజరాజన్య శ్రీ రివ భూరిశ్రీ ర్యస్య స ఇతి సప్తమ్యుపమాన
పూర్వపదస్య బహువ్రీహిర్వాచ్యో వోత్తరపదలోప శ్చేతి ధర్మోప
మానవాచకలుప్తా, ఉదాహరతి విభాతీతి. సూర్యరాయమహీపతిః
రాజరాజః కుబేరః రాజరాజో ధనాధిప ఇ స్యమరః. ఉత్తరార్ధే నవి
శినష్టి యస్మా దితి కలా ఆప్నోతి కలాప శ్చంద్రః సకలాపో భూష
ణం తం బిభ్రతి తధోక్తః. చంద్ర శేఖర ఇత్యర్ధః స దేవః యస్మై
స్పృహయతే యద్వా రాజా ఇంద్ర “రాజా ప్రభా నృపే చందే
యణే క్షత్రియశక్త్రయో&quot; రితి విశ్వః తస్య రాజశ్రీ రాజ్యల క్ష్మీః
సేవ భూరి రాజశ్రీ ర్యస్య స తదోశః కలాపం మయూరబర్హం త
మేప కలాపం భూషణం బిభ ర్తీతి తథో క్తః. కలాపో భూషణే బర్హ
ఇత్యమరః. స దేవః కృష్ణః శేషః ప్రాగ్వత్. ఏకత్వ మిత్ర త్వేనాన్యత్ర
సోదర త్వేన చేతి తాత్పర్యం లక్ష్యే, లక్షణం యోజయతి అమ్రేలి,
తద్విదాయ కళాశాస్త్ర మాహ స పప్యుపమా నేతి అన్యాయ మర్ధశి.
స ప్తమ్యంతం తావ దాస్తాం ఉపమానం పూర్వపదం యస్య సమాస
న్యతస్య శబ్దాంత రేణ బహువ్రీహిః పూర్వసమాసావయవస్య ఉత్తర
సదస్య చ లోప ఇతి తే నేదం ఫలితం. అతోపమాన శ బ్దేన ముఖ్యో
పమానభూతన్య శ్రీశబ్దన్య ఆశ్రయో రాజరాజో లక్ష్యతే. తత్పూర్వ
పదస్య ఉపమేయవాచినా బహువ్రీహిః. తతః పూర్వసమాసావయవ
భూతర్య ఉత్తర పదస్య ముఖ్యోపమాన భూతస్య శ్రీశబ్దస్య చ లోపే
ధర్మస్యభూరిత్విస్య ఉపమానవాచకయో శ్చ త్రియాణాం లోపా
ద్ధర్మోప మానవాచకలుప్త సమాసగ తేత్యవగంతవ్యం.
వా
ధర్మోవ మేయవాచక లుప్తా,
శ్లో. వర్ణ వాచక ధర్మాణామ్
లోపే యాసైకధామతా.
ఏమేయవాచకలుస్తాం లక్షయతి వచ్యేతి వర్ణ్య ముపమేయమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iffoi0vx8i571kf7328vsa6wgl9529t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220721</id>
    <revision>
      <id>574577</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ య థా. శ్లో, శ్రీ సూర్యరాయాధిపకోపదావో యా న్కా సనీయ త్యరిభూపసంఘాన్ తే స్వేవ భూయ శ్శరణం గతేషు సుధాతరం యతి తత్కటాక్షః 205 అత తరంగ మివాత్మాన మాచరతీతి వినిశ్రీ...'</comment>
      <origin>574577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2326" sha1="qcmz84394c8bjnah0b9c0p80liva4tr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
య థా.
శ్లో, శ్రీ సూర్యరాయాధిపకోపదావో
యా న్కా సనీయ త్యరిభూపసంఘాన్
తే స్వేవ భూయ శ్శరణం గతేషు
సుధాతరం యతి తత్కటాక్షః
205
అత తరంగ మివాత్మాన మాచరతీతి వినిశ్రీ తే ఉపమానా దాచార
ఇతి క్యచిధర్మోమేయ వాచకలుప్తా.
ఉదాహరతి శ్రీ సూర్యరాయాధి పతి. వ్యాఖ్యాత మేతత్,
ఉక్తలోపం వివృణోతి అతేతి వాచక స్యేవ శబ్దస్య ఆత్మ ఉపమేయ
స్య ధర్మస్య చానుపాదానా ధర్మోపమేయవాచకలు.
ఉపమాసం ఖ్యా.
నో. ఏకోనవింశతి క్లుప్తాః
3
పూర్ణాషట్చని గూపితాః.
ఇయ తాస్త్రబం ధేన ఉపపాదిత ముపమాప్రపంచం సంశలయ్య దర్శ
యతి ఏకోసవింశతి రితి ధర్మలుప్తాదీనా సుకోనవింశతిః. తత్య్ర ధర్మ
లుప్తాః పంచధర్మవాచకలుప్తా స్సప్త ఉపమానలు ప్తే ద్వే. ధర్మోప
మానలు ఫై ద్వే. వాచకలు పైకా. ధర్మోపమానవాచకలు పైకా,
ధర్మోప మేయవాచకలు ప్లైకా. చేత్యేకోనవింశతిః పూర్ణాష్ట చ్చేతి
సంకలయ్య పంచవింశతి రుపమాభేధా నిరూపితా ఇత్యర్థం.
మాలోపమాలంకారః.
శ్లో. ఏక స్యై వోపమేయన్య్య వం
య తానే కాన్యవర్ణ నమ్
క్రియతే కవిభి స్తత్ర
కధ్యతే మాలికోపమా, చండుడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcmz84394c8bjnah0b9c0p80liva4tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220722</id>
    <revision>
      <id>574578</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 సాహిత్యచింతామణి మా లోపమాం లక్షయతి ఏక స్యై వేలి, యత్ర ఏకస్యై వోప మేయస్య అనేకాన్యవర్ణ సమనోం కోపమాననిరూపణం తత్య్ర మాలోప మే అల్ట్రా య థా. శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయేంద భుజప్రతాపా హర...'</comment>
      <origin>574578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="dlgxla0pirv7hw9256yv621x7olewm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;206
సాహిత్యచింతామణి
మా లోపమాం లక్షయతి ఏక స్యై వేలి, యత్ర ఏకస్యై వోప మేయస్య
అనేకాన్యవర్ణ సమనోం కోపమాననిరూపణం తత్య్ర మాలోప మే
అల్ట్రా
య థా.
శ్లో. శ్రీ సూర్యరాయేంద భుజప్రతాపా
హరిద్వధూనా మిహ కుంకుమంతి
ప్రవాళహారంతి యానకంతి
కలారహారంతి చ గంజనంతి.
అనేకోపమానోపాదానా న్మాలోపమా,
ఉదాహరతి శ్రీ సూర్యరాయేం దేతి. శ్రీ సూర్యరా యేంద్ర
స్య భుజప్ర్రతాపా ఇహలోకే హరిద్వధూనాం దిక్కాంతానాం దిశస్తు
కకుభః కాష్టా ఆశా శ్చ హరిత శ్చ తా ఇత్యమరః, కుంకుమంతి
కుంకుమా ఇవ ఆచరంతీతి. సర్వత్ర దష్టవ్యం సర్వప్రాతిపది కేభ్యః
క్విచ్వాచార ఇతి క్విప్రత్యయః, ప్రవాళహారా విద్రుమమాలికాః
“ప్రవాళో పల్లకీ దండే విద్రుమే నవపల్లవ&quot; ఇతి విశ్వః యావకా
లాక్షాః కల్హారాణి రక్తోత్పలాని “రక్తోత్పలం తు కల్హార &quot; మిత్యమురః.
లక్ష్యే లక్షణం యోజయతి. అత్రేతి ఏకస్యైవ ప్రతాపస్య కుంకు
మాద్య నేకోపమానోపాదానా న్మాలోపమేతి లక్షణసంగ తి.
ఉపమాయాః ప్రకారాంత రేణ ద్వైవిధ్యమ్,
ఇయం చోపమానస్తుపతివస్తుభావేన బింబప్రతిబింబ భావేన వా
సంభవతి,
ధర్మస్య వస్తుప్రతివస్తుభావేన బింబవతిబింబ భావేన వానిర్దేశే
నోపమా సంభవతీత్యర్ధం.
వస్తుప్రతి వస్తుభావః. @a
ఏశ స్యైవ ధర్మస్య ఉపమానోపమేయగత త్వేన పదద్వయే
నోపాదానం వ స్తుప్రతివస్తుభావః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dlgxla0pirv7hw9256yv621x7olewm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220723</id>
    <revision>
      <id>574579</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్ 802 207 తతాద్యం లక్షయతి ఏక స్యైవేతి, ఏకస్యైన ధర్మస్య ఏకదా ఉపమేయవస్తుత్వేన నిర్దేశః. పున రుపమానేసి ప్రతినవస్తున్వేన ప్రతి యోగ్యదతయా ఏకశబ్దాపాదానేన పౌనరు...'</comment>
      <origin>574579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="ozr4bbvggdoang2mfb30mblqaug54xa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధాలంకార ప్రకరణమ్
802
207
తతాద్యం లక్షయతి ఏక స్యైవేతి, ఏకస్యైన ధర్మస్య ఏకదా
ఉపమేయవస్తుత్వేన నిర్దేశః. పున రుపమానేసి ప్రతినవస్తున్వేన ప్రతి
యోగ్యదతయా ఏకశబ్దాపాదానేన పౌనరుక్త్యాపత్తే శృద్ధాంత రేణ
నిర్దేశ వ స్రుపతివ స్తుభావ ఇత్యస్వర్థ సంజ్ఞ.
&quot;దబింబప్రతిబింబ భావః,
शु
భిన్న రేవ ధర్మః పదద్వయే నోపదానం బింబప్రతి
బింబభావరి,
dox
ద్వితీయ క్షయ భిన్న యో రేవేతి వస్తుతో భిన్న యో
రేవే త్యర్ధః. నేను భిన్న ధర్మయోః కధం సమానధర్మ తేతి చే ద్భిన్న
యోరపి సాదృశ్యన బింబ ప్రతిబింబ భావస్థితయో ర భేదాధ్యవసాయేన
ఉభయోర ప్యేకధర్మత్వా త్సమానధర్మతాలాభ ఇతి బోధ్యమ్,
ధర్మ నిర్దేశః
నేన చేతి.
ధర్మస్య నిర్దేశోపి ద్విధా సంభవతి సకృన్నిర్దేశిన పృధన్నీరే
సకృన్నిర్దేశ
ధర్మస్య సకృదుపమానోపమేయగతత్వేన నిర్దేశ సకృన్ని దేశః
సకృన్ని దేశ మాహ ధర్మ స్యేతి.
సృ ధ శ్ని దేశ ః.
బింబప్రతిబింబభావేన వస్తుప్రతివస్తుభా వేన వా
వృధర్దేశ మాహ బింబప్రతిబింబ భావే నీతి.
సకృన్ని రేళో
శ్లో, చంద్ర త్సూర్యరాయేంద్రమ్
భువనోల్లాసదాయకమ్
కూపారా ఇవ గంభీరా
స్సేరంతే మనుజా స్సదా,
థా.
ధర్మనిర్దేశః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozr4bbvggdoang2mfb30mblqaug54xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220724</id>
    <revision>
      <id>574580</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 TO2 సాహిత్యచింతామణి అత భువనోల్లాసదాయకం గంభీరా ఇతి చ ఉదయత్రాపి ఏకదాధర్మనిర్దేళా త్సశృన్నిదేశం. అయ సకృన్ని రేశ ముదాహరతి చంద్రవ దితి. భువనోల్లాసదాయకం ఏకత్రలో కాహ్లాదజనక మన...'</comment>
      <origin>574580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2613" sha1="dh8xvopzcinex8nd7cj4m1l8p5skv0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;208
TO2
సాహిత్యచింతామణి
అత భువనోల్లాసదాయకం గంభీరా ఇతి చ ఉదయత్రాపి
ఏకదాధర్మనిర్దేళా త్సశృన్నిదేశం.
అయ
సకృన్ని రేశ ముదాహరతి చంద్రవ దితి. భువనోల్లాసదాయకం
ఏకత్రలో కాహ్లాదజనక మన్యత జలవృద్ధికరం. &quot;భువనం ఖాం
జలో కేష్వితి&quot; రత్నమాలాయాం. చంద్రేణ తుల్యం చంద్రన దితి
తేన తుల్య మిత్యాదినా పతివ్రత్యయః. యద్వా చంద్ర బువ చంద్రవ
దితివా ఇవ్వద్వా యథా శబ్దాదికోశాత్ రూపారా సముద్రాః
&quot;అకూపార శ్చ కూపార ఇతి ద్విరూపకోశే. గంభీరాః నకన్నిర్దేశం
లక్ష్య యో జయతి అప్గ్రేతి ఉభయ త్రోపమానోపమేయయోః,
అంగీకారం పృధశ్నిర్దేశో వస్తుప్రతివ స్తుభావేన యథా.
శ్లో. శ్రీ సూర్య రాయేంద్రమహీధ రేణ
విద్రావిత శ్శాత్రవభూపవర్గః
ప్రభాకరే ణైవ తమఃప్రపంచః
ప్రకామమహ్నాయ చ ధావితో ఓస్మిన్,
అత్రైశ స్యైన ధర్మస్య విద్రావితధావిత పదద్వయేన వాశ్యద్వయేపీ
నిర్దేశా త్పృధజ్నిర్దేశం, 567
ఉదాహరతి సూర్యరా యేందే. అస్మిన్ లోకే అహ్నాయ
ఎక్షణే నేత్యర్ధః యోజయతి అతేదీ వాశ్యద్వయేవీ ఉపమానోప మేయ
వాక్యయోః.
స ఏవ బింబప్రతిబింబభావేన యథా.
శ్లో. వసం త్వనేకే భువి సూర్యవంశ
శ్రీసూర్యరాయప్రభునా విభాతి
అనేకరత్నోపి పయఃపయోధి
ర్విరాజతే కౌస్తుభనామ కేన,
oX ap&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dh8xvopzcinex8nd7cj4m1l8p5skv0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220725</id>
    <revision>
      <id>574581</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలంకార ప్రకరణమ్ OLE 209 అత సూర్యరాయ ప్రభు స్తుభయో స్సాదృశ్యా త్సూర్యవంశరత్నా కరయో రవి సాదృశ్య మితి బింబప్రతిబింబ భావేన పృధర్నిర్దేశః. ఉదా హరతి వారం త్వితి. అనేకే రాజానః వ...'</comment>
      <origin>574581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="7yne799oup9as0opccsifjx0wn0xozv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలంకార ప్రకరణమ్
OLE
209
అత సూర్యరాయ ప్రభు స్తుభయో స్సాదృశ్యా త్సూర్యవంశరత్నా
కరయో రవి సాదృశ్య మితి బింబప్రతిబింబ భావేన పృధర్నిర్దేశః. ఉదా
హరతి వారం త్వితి. అనేకే రాజానః వసంతు సూర్యవంశః. శ్రీసూర్య
రాయప్రభునా విభాతి ప్రయఃపయోధిః. అనేకాని బహూని రత్నాని
యస్య స తధోక్తః తథాపి కౌస్తుభనామ కేన విరాజతే యోజయతి
అ
పున రపి దై ్వవిధ్యమ్,
సమస్తవ స్తువిషయా ఏశ దేశవర్తినీ చేతి.
పున రష్య స్యాద్వైవిధ్యం సంభవతీ త్యాహ సమ స్తేతి, సమ
స్తాని వస్తూ న్యవయవ్యవయదా శ్చ విషయా యస్యాం సా సమస్త
వస్తువిషయా అవయవావయవిలో రేక దేశే వర్తత ఇ త్యేక దేశవర్తి
నీతి చార్దః.
GO
the de
శ్రీమా
ఆ ద్యా య థా.
ఆద్యా
శ్లో. వంశా భూమిభృతాం విభాంతి భువనే భీరా స్సముద్రా ఇవ
స్క్రాపుసదన్వయోతిమహితః శ్రీ రాంబురాశి వ్యధా
రాజా వేంకటసూర్యరాయ నృపతి స్తత్ర ద్విజేంద్రో యథా
తత్కీర్తి శ్చ విరాజతే ఒతిధవళా నిత్యం యధా కౌముదీ,
అతి సగ్వతి ఉపమానోప మేయ భావో పాదానా త్సము స్తవస్తువిష
యతా ఉదాహరతి వంశా ఇతి. భువనే లోకే భూమిభృతాం రాజ్ఞాం
వంశా భీరా గంభీరాః &quot;ధీరో గభీరో గంభీర&quot; ఇతి సరస్వతీవిలానే.
సముద్రా ఇవ విభాంతి, తత్ర తేషు వం శేషు శ్రీమా వువంశోతి
మహితః 'శ్రీ రాంబురాశి వ్యధా శ్రీగ సాగర ఇవ విభాతి తత్య్ర వెంకట
పతి రాజా యద్వా ఆధా రాజా పదాంచితో
వేంకటసూర్యరాయ నృపతి రితి మధ్యమపదలోపీ సమాసో వాదిజేం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7yne799oup9as0opccsifjx0wn0xozv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220726</id>
    <revision>
      <id>574582</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 208 సాహిత్యచింతామణి ద్రో ద్విజరాజశ్చంద్ర ఇత్యర్థః స ఇవ విభాతి. అతిధవళా తన్య విభోః కీర్తి శ్చ నిత్యం న తు తదా లేదా కౌముదీన విరాజతే యోజ యతి అత్రేతి అవయవినో వంశస్య తదవయవానాం చ...'</comment>
      <origin>574582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="agvbxrwj5bdz6fskylgmulmb9j42m7j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;210
208
సాహిత్యచింతామణి
ద్రో ద్విజరాజశ్చంద్ర ఇత్యర్థః స ఇవ విభాతి. అతిధవళా తన్య
విభోః కీర్తి శ్చ నిత్యం న తు తదా లేదా కౌముదీన విరాజతే యోజ
యతి అత్రేతి అవయవినో వంశస్య తదవయవానాం చోపమితి కరణ
తమ స్తవ స్తువిషయా. teerare the
3
ఏక దేశవ ర్తినీ యథా,
శ్లో. సూర్యరాయనిహి తాత్మవృత్తిభిః
కాముకీభి 8వ కామితాద్విషామ్
శ్రీభి రంధతమపై 8వ ద్విపై
రవ్యసౌ నిబిడితా రణస్థలీ
అత రణస్థలీ సం కేతస్థలీ వేతి ప్రతీతే రేక దేశవర్తినీ,
7456
ఉదాహరతి సూర్యరా
సూర్యరా యేతి. సూర్యరాయే రాజ్ఞి నివాతా
ఆత్మవృత్తి శ్చిత్త వ్యాపారో యాభి స్తాభిః కాముకీభి 8వ ద్విషాం శ్రీభి
రాజ్యశ్రీ భిః కామితా అంధతమసై 8వ ద్వి పేర పై రపి అసౌ రణస్థలీ
నిబిడితా యోజయతి అత్రేతి.
-ఏవ మన్యేపి భేదా స్తత్ర తత్ర ద్రష్ట వ్యా
తపమాలంకార నిరూపణం,
రశనోపమాది నై చిత్ర్యనిరూపణే విస్తరభయా దన్యతో గ్రాహ్య మి
అన స్వయ యాలంకార.
app og St
శ్లో. ఐక్యే హ్యనస్వయః పోర్త
ఉపమానోపమేయయోః.
యత్ర ద్వితీయ ‘దృశని షేధద్యోతనా మైకస్యై వోపమానత్వ ముప
మేయత్వం చ ప్రతిపాద్యతే తంత్య్రానన్వయాలంకారః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>agvbxrwj5bdz6fskylgmulmb9j42m7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220727</id>
    <revision>
      <id>574583</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 3 211 ete అన్వయాలంకారం లక్షయతి ఐక్య ఇతి. లక్షణం వ్యాకరోతి -యత్రేతి, ఏవ కారబలా దేశన్యా మే వోపమితి క్రియాయా మితి గమ్యతే, తేనోపమేయోపమాయాం రశనోపమాయాం చ నాతి వ్యా...'</comment>
      <origin>574583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="bp7zi0mhvybapyjkck5njg3q1qvshj9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
3
211
ete
అన్వయాలంకారం లక్షయతి ఐక్య ఇతి. లక్షణం వ్యాకరోతి
-యత్రేతి, ఏవ కారబలా దేశన్యా మే వోపమితి క్రియాయా మితి
గమ్యతే, తేనోపమేయోపమాయాం రశనోపమాయాం చ నాతి
వ్యాప్తిః స్వస్య స్వేన ఉపమానాన్వేత త్యనన్వయ ఇ త్యాన్వర్థం
నా భవతి. నను ద్వితీయసదృశవస్తునిషేధావి శేషా ల్లాటానుప్రసా
'దస్య కిం పై లక్షిణ్య మితిచే దుద్యతే. అనన్వయే తు శబ్దేశ్య మాచి
త్యానుషంగిక రస్మి స్తు లాటాను వ్రాసే సాక్షా దేవ ప్రయో
జక”మితి లాటానుప్ర్రాసన దనస్వయేపి శబ్జెశ్యస్య ససాక్షాత్ప్రయోజ
కత్వ మితి భేదో 2 వగంతవ్యః
Aal dra
3
య థా
శ్లో. శ్రీమద్రావుకు హావంశ సుధావారాశిచంద్రమః
సూర్యరా యేంద్ర తే కీర్తి స్వత్కీర్తి 8వ శోభతే.
ter
అల్ట్రా ఏకస్యా ఏవ కీర్తే రుపమానోపమేయ భావకల్పనా దనన్వయా
2 )
ఉదాహరతి శ్రీమ తి. అత చంద్రాదీనా ముపమానానర్హత్వ
ద్యోతనాయ ఏక స్యా ఏవ కీర్తే రుపమానోపమేయతా ప్రతిపాదనా
ల్లక్షణసంగతి ః .
3
ఉపమేయోపమాలంకారః
saad
Bed &amp;
శ్లో. పర్యాణ సచ్చే దుపమేయోసమా మతా.
2 ద్వయో రుపమానోపమేయయోః పర్యాయేణ ప్రకారాంత రేణ
తృతీయవ స్తున్యవ చ్చేదే నేతి యావత్. తదుపమానోపమేయత్వ
ముపమేయోపమేతి లక్షణం, తథా చ నిరుక్తలక్షణస్య ప్రాప్తాంక
రాజమండల బళనతో యుగ పదభ్యుపై తుమిధః శ్రీ సూర్య రాయనృప
తే ఖర్గో రాహు శ్చ సదృశ్యతా ముభయం అతయుగ పదుప మే
- యోపమాయా మేక దైన ఉపమానోపమేయాత్వనిర్దేశన పర్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp7zi0mhvybapyjkck5njg3q1qvshj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220728</id>
    <revision>
      <id>574584</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '212 సాహిత్యచింతామణి Canon 6p. 2 యాభావా దావ్యాప్తి రితి పరాప్తం పర్యాయపదస్య తృతీయసదృశ వస్తున్యన్యచ్ఛేతపర త్వా దుళ్లోపమాయాం నిరు క్త పర్యాయస త్వా న్నావ్యాప్తి శంకా కస్యచి తృప్తత...'</comment>
      <origin>574584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="3e0tepc4c7qn3frfx3yk27t50bj2ren" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;212
సాహిత్యచింతామణి
Canon 6p. 2
యాభావా దావ్యాప్తి రితి పరాప్తం పర్యాయపదస్య తృతీయసదృశ
వస్తున్యన్యచ్ఛేతపర త్వా దుళ్లోపమాయాం నిరు క్త పర్యాయస త్వా
న్నావ్యాప్తి శంకా కస్యచి తృప్తతంచి దర్మ ముపజీవ్య కేనచి త్సాదృ
శ్యే విహితే తస్యాపి తన ధర్మేణ తత్సాదృశ్యస్య అర్ధోపి తద్వర్ణనా
తీయదృశో నా స్త్రీతి హిఫలతి. సంచ మంజు కాదిభి రత్ర
-యాగ పద్యాభావోదః అత ఏవాత వాక్యభేద ఇతి వాక్య ఏన ఉప
మేయోపమో. కేః కధం తృతీయసదృశవ్యవచ్ఛేదపరం తడితీ వాచ్యం
మహాకవిప్ర్రయో గేషు యాగపద్యేపి తస్యా ఉపలభ్యమానతయా
మంజుకాద్యు క్తే రుపలక్షణపరత్వా ద్యది న తస్యోపలక్షణత్వే కించి
త్ప్రమాణం తథా యుగప దుపమేయోపమోదాహరణేఒపి మిధశ్శ
బ్దస్య అర్ధపర్యాలోచనయా గ్రమేశైన రాహుఖడ్గయో
రుపమానోప
మేయత ప్రతీ రిధస్సదృశతా మిత్యతోహి. రాహుసదృశ తాఁ
తే
ఖడ్గనదృశతాం
రాహుసదృశతాం
ఖడ్గసదృశతాం రాహో శ్చేతి యాగ పద్యా భావస్పష్ట ఏవ, అతో
నోక్తోదాహరణే వ్యాప్తిః. వస్తుత స్తు పర్యాయేణేతి పదం న లక్షణ
పనిష్టం వైయ్యద్ధ్యా త్స్వరూపక
ధనమాతవరం తదితి దౌష్టవ్యం, న
చ ద్వయో రుపమానోపమేయత్వరూపలక్షణ ముపమాలం కారాతి
వ్యాప్త మితి వాచ్యం. ఉపమేయోపమాయా స్సాదృశ్య అనుపము
త్వద్యోతకతృతీయసదృశ వ్యవచ్ఛేదోపమేయోత్కర్ష ఫలక
త్వేన కవిసం
రంభగోచరతయా చారు త్వాపాదశత్వాన్నో క్తదోషః. అత ఏవో క్తం
సాదృశ్యప్రతీతిమాలో ద్దేశ్యశక విసంరంభ గోచరీభూతచారు సాదృశ్య
ముపమేతి వస్తుత స్తు పర్యాయణ నిరుక్తార్ధన త దిత్యేశం ద్వయో
రుపమానోపమేయయో స్తదిత్యేశం లక్షణం తత్రావ్య ముక్త మేన.
యో
త్తు ఉభయప్రతియోగికై కం సాదృశ్య మిత్యగవత్ శుద్ధోపమా
యా నతివ్యా ప్తి వారణా యోభయప్రతియోగికేతి ధీ రివ కీర్తిశ్ను
భా కీర్తి 8వ శ్రీ స్త్రీలోక మహనీయ్యా శ్రీ 8వ వాణీ శుభదా విశ్రు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3e0tepc4c7qn3frfx3yk27t50bj2ren</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220729</id>
    <revision>
      <id>574585</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార పశరణమ్ 218 తచరితస్య సూర్యరాయ విఖోరితిరశనోపమాతిపరంగా భావా క మిత్యలం ప్రపంచేన, అనన్వయలక్ష్యే వాక్య భేదాశ్రయ ముపమేయోపమాలం కారం లక్షయతి పర్యాయే ణేతి వ్యాకరోతి ద్వ...'</comment>
      <origin>574585</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="rnfmnkvzayurbkpkwd8ascbrruajv3v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార పశరణమ్
218
తచరితస్య సూర్యరాయ విఖోరితిరశనోపమాతిపరంగా భావా క
మిత్యలం ప్రపంచేన,
అనన్వయలక్ష్యే వాక్య భేదాశ్రయ ముపమేయోపమాలం
కారం లక్షయతి పర్యాయే ణేతి వ్యాకరోతి ద్వయో రితి. నిరుక్తాదీనా
మైక్యస్త్రతిపత్తయే స్వయ ముదాహరతి ప్రాప్తేతి, సూర్యరాయ
నృపతేః ఖడ్గా రాహు శ్చ ప్రాప్తాంశ రాజ మండలం బళ నతః ఏకత్రం '
పా ప్రపతా కాదిలక్షణ రాజసమూహఖండనా దన్యత్ర ప్రకళంక
చంద్రమండలగ్రసనా చ్చేత్యర్థం, మిధస్సదృశ తాం సాదృశ్యం యుగప
దభ్యుపైతి ప్రాప్నోతి. అత్రైశదైన ఉపమానోపమేయత్వనిర్దేశన
పర్యాయాభావా దివ్యా ప్త మిద మిత్యాశంశ్య పరిహరతి పరాస్త
మితి, తత్ప్రకార మేవాహ పర్యాయపద స్యేతి పర్యాయపదస్య తృతీ
యసదృశవస్తుపర త్వే నోపమాయం నిరుక్త పర్యాయస్య సద్భావా
దిత్యర్థః, తావతా కిం ఫలతీ త్యాహ కన్యచి దితి. అనయో రుపమా
నోపమేయయో ః మంజు కాదిమతే యాగ పద్యాభావేన వాక్యభేదే
తృతీయసదృశవ్యవ చ్ఛేదపరత్వం కధ మిత్యాశంశ్య సమాధత్తే మహా
కవిప్రయోగే ష్వితి సుగమ మన్యతే, దంచండ
య థా
డ
శ్లో, శ్రీసూర్యరా యేంద్రవదాన్య భావత
ప్రతాపన ద్భాతి భవ త్యజనమ్
- రజు
సోయం ప్రతాపోపి వదాన్యతాన
వదాస్యతాన ద్కర్ కూరు
త్సఖ్యం గుణానాం తవ చిత్ర మత
అత వదాన్యత్వప తాపయోః పరస్పర సాదృశ్యవర్ణనం తృతీయసదృశ
వ్యవచ్ఛేదాయ భవతి,
of
ఉదాహరతి సూర్యరాయం దేవి. హే సూర్యరాయేంద్ర
భవతి త్వయి అజస్త్రం వదాన్యభావో వదాన్యత్వం దాతృత్వం ప్రతా
పవత్ప్రతాపోపి వదాన్యతావద్భాతి యోజయతి అ అమ్రేలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnfmnkvzayurbkpkwd8ascbrruajv3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220730</id>
    <revision>
      <id>574586</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 సాహిత్యచింతామణి స్మరణాలంకారః శ్లో. సదృశానుభవా దవ్యస్మృతి స్స్మరణ ముచ్యతే, సదృశానుభూత్యా వస్త్వంతరస్మరణం స్మరణాలంకారః, సదృశాది. భవా ది త్యనేన విరదృశచిం తాదిజన్యస్మృతి...'</comment>
      <origin>574586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="cvdntqcssc1en4l59mcj41irjib19cj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;214
సాహిత్యచింతామణి
స్మరణాలంకారః
శ్లో. సదృశానుభవా దవ్యస్మృతి స్స్మరణ ముచ్యతే,
సదృశానుభూత్యా వస్త్వంతరస్మరణం స్మరణాలంకారః, సదృశాది.
భవా ది త్యనేన విరదృశచిం తాదిజన్యస్మృతి వ్యవ చ్ఛేదః స్మగణా
లంకారం లక్షయతి సదృశానుభవా దితి వ్యాకరోతి, సదృశానుభూ
త్యేతి సదృశ్య పదార్థస్య అనుభవా త్సదృశవ స్వంతరస్మృతి స్సర
ణాలంకారః. అదృష్టాదిజన్యలౌకిక స్మరణేతి వ్యాప్తిం వారయతి.
సదృశానుభవా దితి. సదృశవిశేషణేన సాదృశ్యవ్యతిరిక్త స్మరణస్య
అనుభవవి శేష ణేన అదృష్టజనిత స్మరణస్య చ వ్యవచ్చేదాత్ న చాను
మానే ప్యతివ్యాప్తిః సదృశదర్శనా త్సదృశస్యైన స్మరణ మితి
వ్యాప్య భావాత్ సదృశదర్శనేన విసదృశస్యాపి స్మరణాత్,
re 65
య థా
శ్లో. శ్రీమద్వేంకట సూర్యరాయనృపతే చేతుం కృపాణీల తామ్
సాక్షిప్రోత్పాటితము తవారణశిరస్సంలీఢ ముక్తాఫలామ్
పశ్యంతః పరిపంధిభూపతిభటా స్సంస్ఫోటలీలో ద్భటాః
దంష్ట్రాకోటిక రాళ్ళ క్త్రకుహరాం కాళీం స్మరంతిద్ధృవమ్,
అత ముక్తాఫలా దిసదృశన సుదర్శన హేతుక దంష్ట్రాదిస్మృతిః సదృశ
వసుదర్శన హేతుకత్వం చ సదృశవస్తు దర్శనోద్బుద్ధసంస్కార జన్యత్వం
న తు సాదృశ్యమూలకత్వ మి త్యుభయప్రధాన సాధర్మ్యనిబంధనా
నిరూపితాః ఉదాహరతి శ్రీను దితి. క్షిప్రం యథాతథా ప్రోత్పాటి తా
విభిన్నా మత్తవారణా మదగజా స్తేషాం శిరోభ్యః కుంభేభ్య ఇత్య
ర్థశి. సంలీధాని సమాకాంతాని ముక్తాఫలాని యస్యా సాం జేతు
శ్రీమద్వేంకటసూర్యరాయనృపతేః కృపాణీలతాం పశ్యంతః సంస్ఫోట
లీలాసు యుద్ధ కేళిషు ఉద్భటాః కవిసంస్ఫోటసంయుగా ఇత్యచురః,
పరిపంధిభూపతిభటా శ్శత్రు రాజ భటాః దంష్ట్రాకోటిభిః కరాళం భయం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvdntqcssc1en4l59mcj41irjib19cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220731</id>
    <revision>
      <id>574587</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 215 కరం వ క్త్రకుహరం ముఖరంధ్రం యస్యా స్తాం కాళీం ధృవం స్మరంతి. యో జయతి. అత్రేతి ఉభయ ప్రధాన సాధర్మ్య మూలానిరూపి తా -త్యుపసంహరతి ఇతీరి, అధారోపమూలేషు ప్ర్రా...'</comment>
      <origin>574587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="m43glo7wmny9lpppocbl4vgfykrh5x9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
215
కరం వ క్త్రకుహరం ముఖరంధ్రం యస్యా స్తాం కాళీం ధృవం స్మరంతి.
యో జయతి. అత్రేతి ఉభయ ప్రధాన సాధర్మ్య మూలానిరూపి తా
-త్యుపసంహరతి ఇతీరి,
అధారోపమూలేషు ప్ర్రాధాన్యా త్ప్రధమం రూపశం నిరూప్యతే.
అధ రూపశనిరూపణే సంగతి మాహ అధిత్యాదినా అధ భేదాభేద
ప్రధాన సాధర్మ్యగ ర్భాలం కార నిరూపణానంతర మిత్యవః. నిరూప
ణీయా. నుద్ధిశతి ఆలోపమూలే ష్వితి, అభివప్రధాననాధర్మ్యగ ర్భే
-వ్విత్యర్ధః, శేషు రూపకస్య సంగతి మాహ ప్రాధాన్యా దితి, ఆరోవ
-మూలాలం కార బీజభూత త్వే నేతి భావః.
రూపకలక్షణం
D
శ్లో. విషయానిహ్న నేనాస్య స్యారో పే రూపకం మతమ్. డోర
అన్య స్యాపశృతస్య ప్రకృతే విషయాపహ్నుత్యా
す
యదారోపణం
తద్రూపకం తత్య్రా భేదస్య ప్రాధాన్యమాత్ర వస్తుతో స్త్యవ భేదః,
నానన్వయాలం కార వ్యావృత్తిః. తత్ర విషయానిహ్న వేన ఆరోప
ఇత్య నేను అతిరోహితస్య విషయశ్య ఆరోవ్యమాణోపర శత్వం వివ
-క్షితం తథా చ విషయాతిరోధంశేన సందేహభ్రాంతి మదపహ్న వా
నాం వ్యావృత్తిః, సందేహాలంకారే విషయస్య సందిహ్యమానతయా
విషయతిరోధానం భ్రాంతి మదలం కారే భాంత్యా అపహ్న వే
పహ్న వేన విషయతిరోధానం ఉపర క్తిత్వ మిత్య నేన పరిణామాలంకా
రవ్యవ చ్ఛేదః, తతాకోప్యమాణస్య ప్రశృతో పయో తయా విషయ
పరిణామరూపత్వేన ప్రకృతో పరంజకత్వాత్ ఉత్ప్రేక్షాదే గధ్యన
'సాయమూలత్వా దస్య ఆరోపమూలత్వా త్సర్వేభ్య స్సాదృశ్యమూ
లేభ్యో విలక్షణ మేలెత్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m43glo7wmny9lpppocbl4vgfykrh5x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220732</id>
    <revision>
      <id>574588</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216 సాహిత్యం తామణి తస్య లక్షణ మాహ విషయానిహ్నవే నేతి శేషా నంశాన్ పూరయన్ వ్యాకరోతి అన్య స్యేతి. అన్యస్య అపశృతన్య చం రిత్యర్థః. ప్రకృతే ముఖాదా విషయాపహ్ను త్యా విషయమనపహ్ను మై వే...'</comment>
      <origin>574588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="ivl896bqb2fvu6p3mu278wwqpdz8gjf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;216
సాహిత్యం తామణి
తస్య లక్షణ మాహ విషయానిహ్నవే నేతి శేషా నంశాన్
పూరయన్ వ్యాకరోతి అన్య స్యేతి. అన్యస్య అపశృతన్య చం
రిత్యర్థః. ప్రకృతే ముఖాదా విషయాపహ్ను త్యా విషయమనపహ్ను
మై వేత్యర్థః, యధా ముఖచంద్ర ఇత్యత విషయనిహ్నవ మంతరే
3వ విషయీ విషయే సమారోప్యతే తదుపక మిత్యర్థః, అత
ఏవ విషయీవిషయ మాత్మనా రూపవంతం కరోతీతి రూప శబ్దప
నృత్తిః, అనన్వయాతివ్యా ప్తి వారణాయ భేదో విద్యత ఇత్యాహ
తత్ర భేద స్యేతి. విషయానిహ్న వేన ఆరోప ఇత్యనేన చ కిం వివక్షిత
మిత్యత ఆహ. తత్య్రవిషియానిహ్నవే నేత్యాదినా ఏతద్విన విషయం.
కిం ఫల మిత్యత ఆహ తధా చేత్యాదినా. విషయతిరోధాన
మి త్యం తేన
ఉపర క్తత్వం చ తాద్రూప్యమాత్రజనశత్వం తావ తైవా
వస్య చారి
చారితార్ధ్యాత్
పరిణామన్యవ చ్ఛేదకత్వం సంభవతి త్యాహ
ఉపర క్తత్వ త్వనేనేతి హేతు మహ తితే త్యాదైనా పరిణామవదా
రోపస్య పశృతో పయోగిత్వాభావా దితి భావః. తదుక్తం అన్య
పహ్నుతరూపన్య విషయ స్యోపరంజనం భవే ద్విషయిణా యత్ర
రూపకం తత్ప్ర్పకీ ర్త్యత ఇతి. అన్య తా వ్యుక్తం తతో విషయిరూ వేణ
రూపవా న్విషయో యతః ఆరోపణేన క్రియతే తేనైతద్రూపశం.
మత మితి, సుగమ మన్యత్ .
ద్విభ జ
తే
ఆరో
తత్తాన త్రివిధం సావయవం నిరవయవం పరం పరితం చేతి.
సావయవం ద్వివిధం సమస్తవిషయ మేక దేశవర్తి చేతి నిరవయవ మపి
ద్వివిధం కేవలం మాలారూపం చేతి, పరం పరితస్యాపి క్లిష్ట శబ్ద
నిబంధన త్వేవ అశ్లీష్టశబ్దని బంధనత్వేన చ ద్వైవిధ్యే తయో రవీ
ప్రత్యేకం కేవలమాలా రూపేణ చాతుర్విధ్యే త దేశ మష్ట విధం
ప
ఏ సర్వవిలక్షణం రూపక మిత్యాఖ్యాయ తద్విభాగ మాహ-
తత్తాన దితి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivl896bqb2fvu6p3mu278wwqpdz8gjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220733</id>
    <revision>
      <id>574589</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్ 217 - తేషాం స్వరూపోదాహరణాని సావయనం (తెల అవయవావయనిసాకల్యనృత్తిసావయవమ్. &quot;సావయవస్వరూప మహ అవయవే. అవయవానా మవయవిన శ్చ -యత్ర శబ్దే నోపాదానం తత్సమ స్తవ స్తువిషయం...'</comment>
      <origin>574589</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="5b6m9pf4x4zptnzr4yy1hai8vf9ok93" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలంకార ప్రకరణమ్
217
- తేషాం స్వరూపోదాహరణాని సావయనం (తెల
అవయవావయనిసాకల్యనృత్తిసావయవమ్.
&quot;సావయవస్వరూప మహ అవయవే. అవయవానా మవయవిన శ్చ
-యత్ర శబ్దే నోపాదానం తత్సమ స్తవ స్తువిషయం సావయవ మిత్యర్థః.
జర్మం శ్లో. శ్రీసూర్యరాయాధిపతి స్ఫురదు
ooo శ్శాఖాభుజా మండల మస్య తస్య
కీర్తి స్తదీయా కుసుమోద్గమ శ్రీ
సైస్వరం విభాతి క్షితిమండ లేఒస్మిన్. పోరాడు (క్యాన
అల్ట్రా సూర్యరాయమహారాజస్య సురతరుత్వ మారోప్య తదుచితా
-వయవనిరూపణా త్సము స్తవస్తువిషయం సావయనమ్.
సమస్తవస్తువిషయం సావయవ ముదాహరతి శ్రీసూర్యరా
యాధిపతి రితి సమస్తవస్తువిషయత్వం యోజయతి అత్రేత్రి.
ఏక దేశవ ర్తిసావయవమ్
యదా తు కించిచ్ఛృత్యా కించి దర్గా చ్చోపనీయతే త దేశ
దేశవర్తి సావయవం.
ఏక దేశవర్తి
రూపకం లక్షయతి యద్యాదితి ఉపలక్షణ మేతత్.
తేన యధా యోగ మవయవావయవినో రేశ దేశస్య శాబ్దత్వార్ధ ఖ్యా
మేక దేశవ ర్తిరూపక మితి లక్షణం. అత ఏవ కావ్యప్రకాశకారః
“శ్రితా ఆర్ధాశ్చ తే యస్మిన్ ఏక దేశవివర్తి త దితి ఏక దేశవి శేషేణ
-వర్తనా దేశ దేశవివర్తీ త్యర్థః.
శ్లో, భువనోద్గత తాపహరై
స్స్నపయన్ ఘన కీర్తికౌముదీ స్కారై 8
శ్రీరావువంశజలధే జ
శాత శ్రీ సూర్యరాయ భూపాలః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5b6m9pf4x4zptnzr4yy1hai8vf9ok93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సాహిత్యచింతామణి - సవ్యాఖ్యానము.pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220734</id>
    <revision>
      <id>574590</id>
      <timestamp>2026-09-06T08:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 సాహిత్యచింతామణి అల్ట్రా కీర్త్యాదిషు చంది కాద్యారో పశుత్యా సూర్యరాయభూపాలే చంద్రత్వ శుద్ధాదుపనీయత ఇ త్యేక దేశవర్తి. ఇత్యేక దేశవర్తి. దాంతో ఉదాహరతి భువనేతి, యోజయతి అత్ర...'</comment>
      <origin>574590</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="9n83xc5mehz0y2sqlz3peo1c14dvtuq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;218
సాహిత్యచింతామణి
అల్ట్రా కీర్త్యాదిషు చంది కాద్యారో పశుత్యా సూర్యరాయభూపాలే
చంద్రత్వ శుద్ధాదుపనీయత ఇ త్యేక దేశవర్తి.
ఇత్యేక దేశవర్తి.
దాంతో
ఉదాహరతి భువనేతి, యోజయతి అత్రేత్రి. అవయవరూపణా-
దవయవరూపణం గమ్యత ఇతి సావయవ మేక దేశవ ర్తీత్యర్థం
నిరవయవమ్
య త్రావయవరూపణమాత్రేణ కవిసంరంభ విశ్రాంతి స్తన్నిరవ
యవం, నిరవయవయం లక్షయతి యశ్రేతి, పూర్వ త్రావయవమాత్రే.
న్యత్రావయవాంత రే చ రూపణాభావా న్నిరవయవ మితి భావః,
అత కస్యారోప విషయ స్యైక మేవారోప్యమాణం చే త్కేవల
మనేషం చే న్మాలేతి ద్విదా.
కేవలం యథా
శ్లో. సూర్యరా యేంద్ర మందారమ్
యే భజంతి చరాచరే
తరంతి దుస్తరం పై తే
లోకా దారిద్ర్యవారిధిమ్.
65 x
అత్త సూర్యరాయవిభో ర్మందారకత్వం దారిద్ర్యసాగరత్వం చ
నిరూప్యతే తదవయవాదికం కించిన్నని వేశ్యత ఇతి కేవలం నిరవయవం..
ఉదాహరతి సూర్యరాయేంద్రేతి సూర్యరాయేంద్ర ఏన మం
దార స్తం చరాచర జగతి యోజయతి అత్రేతి.
మాలాయాయ థా
శ్లో. విశ్వాసభూమి ర్వినయస్య వాసో జరు
రాజ్యశ్రియః కల్పతరో ద్విరుక్తిః
క్షాత్రస్య మూర్తే జయతీహ లోకే
శ్రీసూర్య రాయాధిప సార్వభౌమః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9n83xc5mehz0y2sqlz3peo1c14dvtuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:కాటమరాజు కథలు (శ్రీనాథుడు).pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>220735</id>
    <revision>
      <id>574592</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==

{{PD-India}}</text>
      <sha1>8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:కాటమరాజు కథలు (శ్రీనాథుడు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>220736</id>
    <revision>
      <id>574593</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>574593</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="06za3fpatlrylqmxw3a3mxnicfv0kt3" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కాటమరాజు కథలు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=శ్రీనాథుడు
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=తంగిరాల వెంకటసుబ్బారావు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1975
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>06za3fpatlrylqmxw3a3mxnicfv0kt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220737</id>
    <revision>
      <id>574594</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574594</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220738</id>
    <revision>
      <id>574595</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574595</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220739</id>
    <revision>
      <id>574596</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఓమ్ నమోభగవతే శ్రీరమణాయ. శ్రీ భారతీ దేవ్యైనమః. ADA ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము KETAN 394589 GUNTUR. -: కృతి సమర్పణము 0 COLLEGE శ్రీవాగ్ బ్రహ్మమయ స్వరూపిణి, నలంకృత్యుజ్వలన్, సద్గుణ ప్రావిర్భావ, మనోజ్ఞవృత్...'</comment>
      <origin>574596</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="scfct7cm2ih331038p0m1m6ujb1sf03" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఓమ్
నమోభగవతే శ్రీరమణాయ.
శ్రీ భారతీ దేవ్యైనమః. ADA
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
KETAN
394589
GUNTUR.
-: కృతి సమర్పణము
0
COLLEGE
శ్రీవాగ్ బ్రహ్మమయ స్వరూపిణి, నలంకృత్యుజ్వలన్, సద్గుణ
ప్రావిర్భావ, మనోజ్ఞవృత్తిని, రసధ్వన్యాత్మ, నాభారతీ
దేవిన్ - భక్తి నిగూఢ బద్దమతినై, దివ్యాభినవ్యాత్మ, వి
ద్యా వాల్లభ్య కవిత్వ సంభృతికినై, ధ్యానింతు నశ్రాంతమున్॥
త్రాణ ప్రాణ కళామణి ప్రసర విభాజత్ కిరీటా! జగద్
వీణానాదః కృపావలోక మధుమూర్తీ తాళహారోల్లసత్
!
పాణీ! జ్ఞాన సుధాకరాస్య నటనప్రావణ్య మంజీర ని
క్వాణాంచత్ పదపద్మః మన్నయనపర్వాకారః వాగ్దేవతాః
శ్రీవాక్ ప్రాణ నిగూఢశక్తి హితమూర్తి జ్ఞాన సౌందర్య వి *
ద్యా విద్యోత రస స్వరూపిణికి, రమ్యానందగమ్య స్వరూ
పావిష్కార సుఖానుభూతికి, తదీయాద్వైత సంభావనా
భావాలోక విశోకమీ తెలుఁగు ధ్వన్యాలోక మర్పించేదస్ II
కృతిమూర్తిన్ విని, కావ్యదర్శనము నిర్మింపంగ సూత్రధ్వని
శ్రుతిమూర్తిన్ ని, తత్పరిష్కృతికి నాలో కాకృతింబూని, సం
స్కృతిమూర్తిన్ గొని, లోచనప్రసృతి నున్మేషించి, రమ్యప్రభా
మతి మూర్తిన్ మను కావ్యవాణినెద సంభావించి సేవించెదన్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>scfct7cm2ih331038p0m1m6ujb1sf03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220740</id>
    <revision>
      <id>574597</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 శ్రుతి మధురార్ధ శబ్దమయి, సుందరి, సంఘటనా గుణాచితీ చతుర కథా విభావిత రసధ్వనిమూర్తి, అలంక్రియా విభూ షిత రుచిరాంగదీధితి, విచిత్ర వివిక్త హితోపదేశ శా శ్వత-నియమ ప్రవృత్తి, కవిభా...'</comment>
      <origin>574597</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="kmob523dqy1nzwttgtpo5oxor0r13da" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
శ్రుతి మధురార్ధ శబ్దమయి, సుందరి, సంఘటనా గుణాచితీ
చతుర కథా విభావిత రసధ్వనిమూర్తి, అలంక్రియా విభూ
షిత రుచిరాంగదీధితి, విచిత్ర వివిక్త హితోపదేశ శా
శ్వత-నియమ ప్రవృత్తి, కవిభారతి, మమ్ము ననుగ్రహించెడిన్ ॥
శ్రీ బ్రాహ్మీ వరివస్యాంజలిత్రయి
శ్రీవాగ్ దేవీ! పర వి
ద్యా విభవోల్లాసినీ। మహానంద కళా
భావుక హృదయోదిత రస
భావాదిమయ స్వరూపః ప్రగుణకలాపా:
ఆకర్ణాంత విశాలలోలనయన వ్యాపారనిర్యత్ ప్రఖా
శ్రీకేళీ విగళత్ కళాభువన పాశీజాత సౌందర్య నా
శికాకృష్ణవిముగ్ధచి త్తరసికాళిః ప్రాంచదర ప్రణా
శ్రీః కల్యాణగుణావళీః జననిః కాశీ: భార్గవీ: భారతీ:
శ్రీమత్కా వ్యామృత రస
ధామ కటాక్షచ్చటా కృతక్షేమ జన
స్తోమ। శుభశ్యామః ధృత
ఔమః లసత్ కామహేమ జగదభిరామా!
చలదిందీవర పత్రనేత్రయుగళీ సంజాత కాంతిచ్ఛటా
కలనాలాస్య విలాస సంపదనురక్త ప్రేయసీ స్ట్రేయసో
జ్వల శృంగార కథావిథానరచనాచాతుర్యవత్సూక్తి మం
జుల దివ్యాకృతి! శ్రీ సరస్వతిః యశళ్ళోభావతీ భారతీః॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmob523dqy1nzwttgtpo5oxor0r13da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220741</id>
    <revision>
      <id>574598</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 విభక్తులలో ప్రథమ నాదానందిని, నాదరూపిణి, జగన్నాద ప్రభూతాత్మ, త న్నాద బ్రహ్మవిహార, నాదలయ, నాదాధార, నాదాఖ్య, నాదాలాపిని, నాదదేవత, లసన్నాదాగమోపాస్య, ఓం నాదాధీశ్వరి, శ్రీ సరస్వత...'</comment>
      <origin>574598</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="5x5mppm4wwmcv032nolnms6qgcd4n2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
విభక్తులలో ప్రథమ
నాదానందిని, నాదరూపిణి, జగన్నాద ప్రభూతాత్మ, త
న్నాద బ్రహ్మవిహార, నాదలయ, నాదాధార, నాదాఖ్య,
నాదాలాపిని, నాదదేవత, లసన్నాదాగమోపాస్య, ఓం
నాదాధీశ్వరి, శ్రీ సరస్వతి, ననున్ నాదాఢ్యుఁ గావించెడిన్ II
సంబోధన ప్రధమ
దివ్యాలంకృతిః దివ్యలోచనః లసద్దివ్యాంబరోద్భాసినీ:
వ్యాచారిణి: దివ్యదీధితిః మహాదివ్య స్వభావోజ్జ్వలా !
వ్యానందిని! దివ్యకావ్య రచనోద్దీప్త క్రియా కౌశలాః
నివ్యజ్ఞాన విశేష భాసురమతీ! దివ్యాకృతీ: భారతీః
శారద, సంగీత రస
ద్వితీయ
క్షీరద, హృదయైక వేద్య సిద్ధాంత సుధా
పూర, దయాపార, స్మితా
సారదశనవార, దీవిశారద నెంతున్
9
తృతీయ
సురుచిరరాగ సంకలిత, సూక్తి విహారిణిచే, పదార్ధ వి
స్ఫురణకృదాననోచ్చలిత భూరివిలాస విశేషచే, ప్రహ
ర్ష రుచి సముల్లసత్ పులక సంగతిచే, మధువాణిచే, మనో
హరగతిఁజాలువారు రసమాని కృతార్థుఁడనై తరించెదన్ |
= చతుర్ధి
రసదేవతకొఱకు, సుధా
రసదేపతకొఱకు, ప్ర్రాణ, రాగ, కళా, ష
డస దేవతకొఱకు, జగద్
రసదేవతకొఱకు, “కావ్యరస సమర్పింతున్” .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5x5mppm4wwmcv032nolnms6qgcd4n2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220742</id>
    <revision>
      <id>574599</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '4 పంచమి నిర్మలార్థ శరీరకంటె, వినిగూఢ ధర్మపథకంటె, కామహృదబ్జకంటే, ముక్తి దృష్టికంటెను, పరాశక్తికంఠ నాశ్రయార్ష మ్మయిన పౌరుషార్ధమున్నె? వాణికి, భావేందిందిర వేణికి, నిగమాంత పు...'</comment>
      <origin>574599</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="172dihm2gs239996qp3p5x9h4tsg4wf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4
పంచమి
నిర్మలార్థ శరీరకంటె, వినిగూఢ
ధర్మపథకంటె, కామహృదబ్జకంటే,
ముక్తి దృష్టికంటెను, పరాశక్తికంఠ
నాశ్రయార్ష మ్మయిన పౌరుషార్ధమున్నె?
వాణికి, భావేందిందిర
వేణికి, నిగమాంత పుష్పవిలసనతుష్యత్
ప్ర్రాణికి, శుభగుణరత్న
శ్రేణికి &quot;మత్కావ్యశాస్త్రకృతి నర్నింతున్&quot;
శ్రుతిశాస్త్ర పురాణ కథా
సప్తమి
కృతియం, దఖిలేశ్వర ప్రకృతియందు, సర
స్వతియందు, భక్తి భావో
న్నతిఁగలదగుచుండు నామనస్సెల్లపుడున్ II
శ్రీరమణస్వరూపిణివి, చిన్మతి, వీశ్వరి, వక్షరాత్మ,
కార గుణాదిపూర్ణవు, వికార విచార విదూర; వద్భుతా
చార, వనంతమూర్తి వి, ప్రసారితదివ్య కటాక్ష విస్ఫురత్
సారసపత్ర సంభవవు, శాశ్వతకీర్తివి: నీవు, శారదాః
వీణన్, దాశము, హారమున్, గొని, కళావిద దృష్టి వాత్సల్య స
ప్ర్రాణంబై వెలుఁగొంద స్వప్నసరణిన్ బ్రత్యక్షమై-తల్లసత్
పాణుల్ నాశిరమందుఁజేర్చుచు నెదోభాషించి- దీవించు శ్రీ
వాణీదేవి, మదంబనెల్లపుడు సంభావించి ధ్యానించెదన్ II&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>172dihm2gs239996qp3p5x9h4tsg4wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220743</id>
    <revision>
      <id>574600</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '5 కలమున్ జేకొని తల్లినాత్మఁదలఁపంగానే దయామూర్తి, ఉ -జ్వల కావ్యాత్మ రస స్వరూపమున నా స్వాంతంబునందోచి, నా కలముంగైకొని, తానె వ్రాయునటులన్ గాకున్న నజ్ఞుండ నా కు లసద్భావ పదార్ధ త...'</comment>
      <origin>574600</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="ozautmfmgohsclan0ew23wwlqe1gpqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5
కలమున్ జేకొని తల్లినాత్మఁదలఁపంగానే దయామూర్తి, ఉ
-జ్వల కావ్యాత్మ రస స్వరూపమున నా స్వాంతంబునందోచి, నా
కలముంగైకొని, తానె వ్రాయునటులన్ గాకున్న నజ్ఞుండ నా
కు లసద్భావ పదార్ధ తత్త్వరచనాకూతంబు సిద్ధించునే?..
‘అన్నపూర్ణాంబవై’యాంధ్ర భారతము నాణేండ్లనాడే ప్రబోధించినావు
'పేరన్నతాతవై' ప్రేమతో నమరాంధ్రములఁబఠించెడి రీతిఁ దెలిపినావు
‘వేంకటరామమూర్త్య’ంకిత పితవౌచు కావ్యపాఠములెల్ల ఁగరపినావు
పదపద్యరూపవై పదవయేటనే తోచి, నను'బాలకవి'గా నొనర్చినావు
ప్రధిత రామానుజార్య రూపవయి కరుణ
సాంస్కృతిక సాహితీ విశేష మిడినావు
‘గురునికర' మూర్తి వై విద్యఁ గూర్చినావు
'నీవొకతెవయ్యు' తల్లి : వాణీమతల్లి:
నమ్మకదుష్టమైనది-మనస్సిది, నీవచనమ్ములున్, విలో
కమ్ములు, రూపుఁ, జూడగనె కమ్మని చక్కని తీయనైన మా
యమ్మవు నీవుగాఁదెలిసె, నద్భుతమైన భవత్ప్రభావమున్
సమ్మెదనింక, నర్థములు నాల్గుగడించు బలమ్మునిమ్మమా!
ఏనే జన్మంబునందొ నా బ్రతుకు తల్లి నీకు నర్పించి యు
న్నానీ 'నే' నను నామతిన్ భవదధీనన్ జేయ యత్నించు చు
న్నా, నాకోగ్య బలాదిశక్తులనుసంధానించి, రక్షించి, నా
లో నర్తించి, భవత్ స్వరూపము సమాలోకింపనిమ్మీశ్వరీః
శ్రుతిజాడ్యమ్ము వదల్చి, భూషణ కళా శుద్దాత్ముఁగావించి, వాక్
సతి: _నీకుంబురుషాత్ముఁడౌనితని శాస్త్ర బ్రహ్మ నర్పించితిన్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozautmfmgohsclan0ew23wwlqe1gpqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220744</id>
    <revision>
      <id>574601</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 పతికిన్ బత్ని నొసంగు న్యాయమిచటన్ వ్యత్యస్త మౌచుండినన్ గృతియే యీతఁడుగాన నీపురుషభర్తృత్వమ్ముఁ గొమ్మీశ్వరీః పచ్చి దరిద్రురాలవని స్వాంతమునందుఁదలంపనైతి, నీ కిచ్చితి మత్...'</comment>
      <origin>574601</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="3pmv5b2x2qo30e7453vcyaz2q11zv2y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;6
పతికిన్ బత్ని నొసంగు న్యాయమిచటన్ వ్యత్యస్త మౌచుండినన్
గృతియే యీతఁడుగాన నీపురుషభర్తృత్వమ్ముఁ గొమ్మీశ్వరీః
పచ్చి దరిద్రురాలవని స్వాంతమునందుఁదలంపనైతి, నీ
కిచ్చితి మత్కృతిన్ దమి భరింపక తప్పదు నీకుఁ, గాన నీ
విచ్చకమాడి యత్తయగు నిందిరచిత్తము మెత్త చేసేదో!
బిచ్చముఁదెచ్చి పెట్టెదవో,:- ప్రేయసి
యీ కృతినీకు భారతీ!
ఆదిన్ నైగమబోధరూపయయి-శుత్యాఖ్యంబ వర్తించి, యా
మీఁదన్ శాస్త్రకళామయాత్మయగుచున్-స్మృత్యాఖ్యభాసించు, భా
షా దేవీ మధుర స్వరూపము - పరాశక్తి స్వరూపమ్ముగా
వేదోక్తంబగు, నట్టి సత్యరస సంవిన్మూర్తి ఁబూజించెదన్ II
వాక్కునయందు వర్తి లుచు, వాక్కునకంతరమై వెలుంగుచున్,
వాక్కె శరీరమై వెలయ, వాక్కు నకందక-లోననుండి-యీ
వాక్కునకున్ నియంత్రివయి,
సిలు నీయమృత స్వరూపమున్
నిక్కముగా గణించెద, గుణించి, భజించి, గ్రహించి-నించెదన్:
93
స్తనముల్ నాలుగునీకు-నందు విబుధుల్ ‘స్వాహా'‘వషఖ్', కారముల్
గొనిహర్షింతురు, ‘హంత కారమును మర్త్యుల్ గొండ్రుప్రీతిన్, 'స్వధా'
అనుదానిన్ బితరుల్' గ్రహింత్రు, వృషథంతా ప్రాణమున్, వత్సమౌ
మనసున్, గల్గిన కామధేనువుగదమ్మా నీవు | వాగ్దేవతాః
అనృతజగమ్ము-సత్యమగునట్లు, జడమ్మగు లోక మెల్ల - చే
తనమగునట్లు, దుఃఖనిహతమ్ము-మనమ్ము “రస” స్వరూపమై
తని
సెడు నల్గొనర్చు పరతత్త్వము - నీసవిలాసహాసమున్
మనమున నే నుపాసనమొనర్తు ననుంగృపఁబోవు భారతీ!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3pmv5b2x2qo30e7453vcyaz2q11zv2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220745</id>
    <revision>
      <id>574602</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '7 అంగలతన్ రచింపఁగ పదార్థములున్, గుణవృత్తులన్ ఘటిం పం గుణవృత్తులున్, రసశుభాత్మ నొనర్ప రసం, బలంకరిం పంగనలంకృతుల్, సుకవి భావములం దుదయింపఁజేసి, కా వ్యాంగన సృష్టి సేయు లలితాత్మ...'</comment>
      <origin>574602</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="7up6psbs1ny3et06da64gcjyzqfx4po" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;7
అంగలతన్ రచింపఁగ పదార్థములున్, గుణవృత్తులన్ ఘటిం
పం గుణవృత్తులున్, రసశుభాత్మ నొనర్ప రసం, బలంకరిం
పంగనలంకృతుల్, సుకవి భావములం దుదయింపఁజేసి, కా
వ్యాంగన సృష్టి సేయు లలితాత్మవు నీవెగదమ్మ! శారదాః
110
కారాగారములో స్వతంత్రుఁడెవఁడో, గాఢాంధకారంబులో
దారుల్ గుర్తిడఁజాలు ధీరుఁడెవఁడో, దావాగ్ని మధ్యంబులో
భీరుత్వంబుఁదొలంగు శూరుఁడెవఁడో, పెద్దమ్మనాట్యంబులో
సారస్యంబు గ్రహించు ప్రాజ్ఞుఁడెవఁడో, చంచన్మరుక్షోణిఁదృ
ష్ణా రాహిత్యముఁగాంచు విజ్ఞుఁడెవఁడో, సాంద్రాతపాక్రాంతిలో
సారళ్యంబు వహించు వీరుఁడెవఁడో, సత్కావ్యనిర్మాణ వి
ద్యారాసిక్య కళాస్త్రయుక్త రచనాధారా సుధాపూర వి
స్తారుండాకవితా విహారుఁడు నమస్కారార్హుఁడో భారతీ!
అజ
ఒకనరుఁడైంద్రజాలికుఁడెదో యొక తంత్రమొనర్ప, దాని నిం
చుకయు గ్రహింపనేర, నతిచోద్య, వనిర్వచనీయ, వైంద్ర జా
లికవయి-నీవె స్వాత్మఁగికురించి, అనాత్మగఁజూప-దాని నె
ట్లకట: గ్రహింపనేర్తును? యథార్థముఁ దెల్పు ముమాఃరమాఃప్రమాః
567
నన్నీ పంజరమందు నుంచి - ఇటు లానందింతు, వీ “నాకు” నీ
కన్నన్ వేరొకదిక్కు లేదు, బలమున్ గాన్పింప, దీకుండలో
మన్నే మున్నదొకాని, దుర్బలము - ధర్మాద్యర్థ సంథాన సం
పన్న శ్రీకము కాదు, కాచుకొనుమమ్మా నన్ను లోకేశ్వరీ!
బ్రహ్మాద్వైత పరాత్మవై, ప్రకృతి, వవ్యక్తాత్మవై. పిమ్మటన్
బ్రహ్మాండోదయ సూక్ష్మ కారణ మహద్ వ్యక్తాత్మవై, తత్ పర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7up6psbs1ny3et06da64gcjyzqfx4po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220746</id>
    <revision>
      <id>574603</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'బ్రహ్మాంశాచ్యుత, శంభు, ధాతృ, కమలా, ర్యా, శారదా, రూపవై బ్రహ్మాండాత్మిక వైన నిన్ను హృదినారాధింతు సర్వేశ్వరీః ఈవేయక్షర, మీవెశబ్దమును, నీవేయం, మీవేనుడుల్, నీవేరీతులు, నీవె వృత్త...'</comment>
      <origin>574603</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="6olggqebjn5ndzq7twex5mfmo8quzgi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బ్రహ్మాంశాచ్యుత, శంభు, ధాతృ, కమలా, ర్యా, శారదా, రూపవై
బ్రహ్మాండాత్మిక వైన నిన్ను హృదినారాధింతు సర్వేశ్వరీః
ఈవేయక్షర, మీవెశబ్దమును, నీవేయం, మీవేనుడుల్,
నీవేరీతులు, నీవె వృత్తులు, సహో: నీవే రసాది ధ్వనుల్,
నీవేకావ్యము, లీవెయాగమములున్, నీవే జగంబంతయున్,
నీవే తక్కనికొండులేదనిమదిన్ నేనెంతువాగీశ్వరీ :
ఓమ్. తత్. సత్.
-ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయ.
పూజా ప్రసూనమాలిక
సిద్ధిసమృద్ధులయ్యు సురశేఖరులందొకఁడైన సత్త్రియా
బద్ధజగత్సమీహిత శుభార్ధమవిఘ్న గతిన్ ఘటించు సం
సిద్ధతఁగాన, రసరుఁజేసి భజింతురు నిన్నె, మత్కృతిన్
సిద్ధముగా నొనర్చి, నను సిద్ధి గణేంద్ర! యనుగ్రహింపుమీ॥
ఎంతగరిష్ఠ పండితులనేని మహాద్భుత తీష్ణవాద సి
ద్ధాంతమునన్ జయించుచు స్వతంత్రతఁగన్న మహాత్ముఁడాశురూ
పాంతరశాలిగద్యపదపద్యమనోజ్ఞకృతిప్రణేత శ్రీ
పంతుల బ్రహ్మదేవ కవి పండితు-మా పెద తాతఁగొల్చెదన్ ||
శ్రీ కిళాంబి - రామానుజాచార్య ప్రశంస.
వత్సాః రమ్మని పద్దునిచ్చె, నను నడ్వాన్స్ కక్ష్యలోఁజేర్చె, భా
స్వత్సౌమ్యాకృతియై-మదీయములేవో పద్యాలు విన్పింపఁగా
ప్రోత్సాహమ్ముగ వించు మెచ్చె, దొసఁగుల్ బోధించె, నాయందెదేన్
వాత్సల్యమ్మది; యట్టి తాతఁగొలుతున్ రామానుజాచార్యునిన్ II.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6olggqebjn5ndzq7twex5mfmo8quzgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220747</id>
    <revision>
      <id>574604</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9 శ్రీ తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి గురుదేవ ప్రశంస. నీయమృతోక్తి - బీజముగ, నీ పరిశీలన - రక్షగా, సమీ ఔయత, లోచనప్రకృతి ప్రాణముగా, నుదయించి-భామతి ధ్యేయము, పేయమౌచు - వికసించిన యీ సుకృతి ప్...'</comment>
      <origin>574604</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="iyvor0ssa0irvtadl6xgw8h886bpfa5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;9
శ్రీ తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి గురుదేవ ప్రశంస.
నీయమృతోక్తి - బీజముగ, నీ పరిశీలన - రక్షగా, సమీ
ఔయత, లోచనప్రకృతి ప్రాణముగా, నుదయించి-భామతి
ధ్యేయము, పేయమౌచు - వికసించిన యీ సుకృతి ప్రసూనమున్,
రాయడు శాస్త్రిదేవః యభిరామముగా సమనుగ్రహింపవే.
శ్రీ నౌడూరి వేంకటశాస్త్రి గురుమూర్తి ప్రశంస.
చతురస్రగతి
మాయాదుర్ణయ పూర్ణమైన కలిలో మాత్సర్య నిష్కాసితా
లైయాదార్థ్య, సునీతి, శాంతి, గుణ, విద్యా, శీలముల్ తన్ను ని
ర్మాయున్ జేరఁగ నాశ్రయంబిడిన నిర్మాత్సర్యూ, శాస్త్రాదిత
న్యాయున్, వేంకటశాస్త్రి, మద్గురువిభున్ నౌడూరుజున్ గొల్చెదన్.
క్రొవ్విరి. [అపూర్వమగు జాతీయపద్యము]
అత్యాశ్చర్యసుకీర్తి వీ! విధాతకంతేవాసివి: విద్యామూర్తివి
నిత్యానంద రసోపదేశ రమణీయ నాట్యవేదకృతిస్ఫూర్తి వి:
సత్యనిగూఢ చతుశ్రుతి నిర్గత చతుర్విథాభినయామృతవర్షి।
స్తుత్య కళామయ జగదాశ్రయ కృతిశోధనహర్షివి: భరతమహర్షీ!
జయభద్రలీల.
[ఖండగతి]
ఆనంద ప్రశంస.
ఆనందమే విభావాది సంవలిత చిత్తై రసమ్మగుచుండునని విశేషించితివి
ఆనందరసమె-ధ్వన్యాత్మగ నిరూపించి, ఆ రసధ్వనియె - కావ్యాత్మగ
విధించితివి
ఆనందులయ్యు కావ్యాత్మమూఢులగుకావ్యార్థవేత్త లకుధ్వన్యాత్మ
రూపించితివి
ఆనందవర్ధనః కళానందవర్ధనః ప్రజానందవర్ధనః నమస్తే, నమస్తే.
అభినవస్త్రశంస.
సీ|| వరనరసింహగుప్తను, వ్యాకృతియయి, భట్టేందు రాజార్యు,
2
సాహిత్యమగుచు,
ప్రథితోత్పలతనూజ-లక్ష్మణగుప్తనాథ- బుధేశ్వరుల, త్రికదర్శన
మయి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyvor0ssa0irvtadl6xgw8h886bpfa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220748</id>
    <revision>
      <id>574605</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 వామనాధుని, ద్వయా ద్వయతంత్రమై, భట్టతౌతార్యు, నాట్య వేదార్ధమగుచు, భూతిరాజాచార్యు, భూమవిద్యాస్వరూపమయి, తత్తనయు గీ॥ ఆశ్రయించి పృథక్ పృథక్కగు నుపాధు లందు భిన్నాత్మయగు శారదా...'</comment>
      <origin>574605</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="l0e4avhje9s35ladet5v693zqhjpiwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
వామనాధుని, ద్వయా ద్వయతంత్రమై, భట్టతౌతార్యు, నాట్య
వేదార్ధమగుచు,
భూతిరాజాచార్యు, భూమవిద్యాస్వరూపమయి, తత్తనయు
గీ॥ ఆశ్రయించి పృథక్ పృథక్కగు నుపాధు
లందు భిన్నాత్మయగు శారదాంబ-వారి
శిష్యు నినుఁజేరి - ఏకాత్మ సిద్ధిఁబడసె,
గురుకళామోదః అభినవగుప్తపాదః
శైవమతమగుచు.
శ్రీ కళ్యాణ గుణప్రబంధు, కరుణాసింధున్, స్వబంధున్, శుభ
శ్లోక శ్లోక సహృద్యగద్య రచనాళూరున్ సుధీరున్, ప్రశ్న
స్తా కుండ్యన్వయ కీర్తివాకు, ఘనవిద్యాలోకు, సంపత్కళా
శ్రీకున్ వేంకటశాస్త్రి మద్దురు విభున్ సేవింతు నెల్లప్పుడున్.
అమృతతరంగ మా భవదపాంగము చందనలేప, మానిమే
షముననె జ్యోతిఁజూపఁగల సాధన, మాయరుణాద్రి నీ మహా
సముఖమునన్ గనుంగొనిన సౌఖ్యమె-సౌఖ్యము, దానినే ప్రభూ!
రమణమహర్షి! నిల్పు, మభిరామ మకామము నక్షరమ్ముగన్.
ముక్తాహార బహూకృతిన్ దనుఁగడున్ భూపుత్రిమన్నింప నా
సక్తిన్ బండ్లిగిలించి గైకొని, నిరాశన్ దానిఖండించి, త
న్ముక్తా రాశిఁబగిల్చి, రామపదమున్ గుర్తించువానిన్ మహా
భక్తాగ్రేసరు నమ్మరుత్తనయి సంభావించి ధ్యానించెదన్ I
శ్రీ యువతీ మనోనయన శీల పరిభ్రమణంబు మాన్పఁగన్
దోయజ మందిరంబునఁగనుంగవ రేపవలుంచి దానినిన్
మూయుచు విప్పుచున్ స్థిరతఁబూన్చిన శ్రీహరి, నన్ను లక్ష్మినా
రాయణ నామధేయుని నిరంతరమున్ గృపనేలుఁగావుతన్.
సీ॥ ఫాలాక్షమందగ్నికీల-జటాజూటరంగమందుత్తుంగ గాంగలీల
కంఠభాగముననుగ్రవిషప్రసక్తి - శీర్షమునయందమృతాంశు
నైత్యయుక్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0e4avhje9s35ladet5v693zqhjpiwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220749</id>
    <revision>
      <id>574606</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11 అఖిలావయవములందహిఫణాఫూత్కార-మాస్య దేశమునశంఖా అర్థాంగమునపౌరుషాకృతి - తదితరార్ధాంగమ్మునందు సైణా గీ॥ అద్భుతముగ, విరుద్ధ పదార్ధ, గుణ వి రావ రూపములకు సమాశ్రయము నొసఁగి రౌద్ర...'</comment>
      <origin>574606</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="ex2a1ccud37oc2xup5v9efsp6i7ia4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;11
అఖిలావయవములందహిఫణాఫూత్కార-మాస్య దేశమునశంఖా
అర్థాంగమునపౌరుషాకృతి - తదితరార్ధాంగమ్మునందు సైణా
గీ॥ అద్భుతముగ, విరుద్ధ పదార్ధ, గుణ వి
రావ రూపములకు సమాశ్రయము నొసఁగి
రౌద్ర శృంగార రసముల రుద్రశంక
రాఖ్యలధ్వనించు శివదేవునభినుతింతు॥
రవంబు
కృతియును
సమమయి, నిర్వి శేషమయి, సదన, చిదన, ముగ్ధన స్వరూ
పమయి,యతీంద్ర పేయ, మనపాయ, మఘాయ, మమేయమై,శుభా
ర్థిమతి సమిద్దమై, రస సమృద్ధము, సిద్ధము, శుద్ధమైన, బ్ర
హ్మము- మధురస్వరూప విభవానుభవ ప్రభవమ్ముఁగూర్చెడున్ I
ఓమ్, తత్, సత్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ex2a1ccud37oc2xup5v9efsp6i7ia4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220750</id>
    <revision>
      <id>574607</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 ఓమ్. శ్రీ మద్గురు సార్వభౌములగు బ్రహ్మశ్రీ “మహామహోపాధ్యాయ”, “కళాప్రపూర్ణ&quot; తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రులవారి ఆశీఃపూర్వకమగు – అభిప్రాయము. - శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగా...'</comment>
      <origin>574607</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3044" sha1="2mrfuvmdd7mxwpfl1v5lavk1q1ddlwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
ఓమ్.
శ్రీ మద్గురు సార్వభౌములగు
బ్రహ్మశ్రీ “మహామహోపాధ్యాయ”, “కళాప్రపూర్ణ&quot;
తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రులవారి
ఆశీఃపూర్వకమగు – అభిప్రాయము.
-
శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారిచే &quot;ఆంధ్ర ధ్వన్యా
లోకము” అను పేరిట రచింపఁబడిన ధ్వన్యాలోకాంధ్రీకరణమును
నేను సమగ్రముగా వింటిని. ఇతఁడు నాయొద్దఁజదివియుండుటచే
విశేషించి ప్రశంసోక్తులను వాయుటకు నా మనస్సు- అంగీకరించి
యుండలేదు.
పుత్రాదుల ఉత్కరోక్తి ఆత్మప్రశంసారూపమై వికతన మగు
నని నే ననుకొనుచున్నాను.
వీరి యీ గ్రంథరచనను గూర్చి కవిసార్వభౌములును, మహా
మహోపాధ్యాయులును, కళాప్రపూర్ణులును, శ్రీకృష్ణ భారత గ్రంథ
నిర్మాతలును,అగు బ్రహ్మశ్రీ-శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రులుగారును,
విద్వత్కవీంద్రులును, శతాధిక సంస్కృతాంధ్ర గ్రంథ నిర్మాత
లును, కళాపూర్ణులును అగు బ్రహ్మశ్రీ చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్త్రి
గారును, ఇతర విద్వాంసులును, సంతోషపూర్వకముగా నభిప్రాయ
ముల నిచ్చియున్నారు. కాని యనియుఁగూడ ఈ గ్రంథముయొక్క
ఘనతను సాకల్యము గ చెప్పలేకపోయినవేమోయని తలంచు
చున్నాను. ఘనమైన వస్తువును సాకల్యముగ నిరూపించుట కష్ట
సాధ్యముగదా!
నేను చెప్పవలసిన దొక్క విషయము :-
సంసృతభాషలో ఆరితేరని ఆంధ్ర విద్వాంసులకు సంసృత
ధ్వన్యాలోకా పేక్ష అక్కరలేకయే ఈ గ్రంథము కవితాతత్త్వమును
బోధింపఁగలదని తలంచుచున్నాను. ఈ గ్రంథకర్త చిరాయువుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mrfuvmdd7mxwpfl1v5lavk1q1ddlwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220751</id>
    <revision>
      <id>574608</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '13 గలిగి, యిట్టివనేక గ్రంథములను రచించి, ఆంధ్రలోకమున కుపక రించునటులు భగవంతుఁడనుగ్రహించుఁగాక! అని ఆశీర్వదించు చున్నాను. విజయనగరము, 2-2-42. ఇట్లు, మహామహోపాధ్యాయ-కశాస్త్రపూర్ణ, తా...'</comment>
      <origin>574608</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="kjsnt0dmxuqjbqfua0vgjycgb3qdums" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;13
గలిగి, యిట్టివనేక గ్రంథములను రచించి, ఆంధ్రలోకమున కుపక
రించునటులు భగవంతుఁడనుగ్రహించుఁగాక! అని ఆశీర్వదించు
చున్నాను.
విజయనగరము,
2-2-42.
ఇట్లు, మహామహోపాధ్యాయ-కశాస్త్రపూర్ణ,
తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి.
శ్రీమత్పర దేవతాయైనమః
పీఠిక
( శ్రీ తిరుపతి వెంక టేశ్వరులలో నొకరగు )
(కళాప్రపూర్ణ శతావధాని, ఆంధ్రాస్థానకవి)
కీ॥ శే॥ శ్రీ చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రులవారు వ్రాసినది.
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
దీని రచయిత :-
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి.
ఇతఁడు విద్యాబుద్ధులలో వృద్ధయ్యు, నాకన్న వయసులోఁగడుం
గడుఁ జిన్నవాఁడగుటచే, నేను ఏకవచనముతోడనే యిందు
వ్యవహరింతును.
ఇతనికి వ్యాకరణ శాస్త్ర గురువులు, సుప్రసిద్ధులు
బ్ర॥ శ్రీ అప్పల్ల జోగన్న శాస్త్రులుగారు.
ప్రస్తుతమైన ధ్వన్యాలోకమేమి, ఇతరాలంకార గ్రంథము
లేమి, మహామహోపాధ్యాయులు, కళాప్రపూర్ణులు, బ్ర॥ శ్రీ తాతా
సుబ్బారాయశాస్త్రులవారి యొద్దను, కీ॥ శే॥లు సుప్రసిద్దులు,
నౌడూరి వేంకటశాస్త్రులవారియొద్దను అభ్యసించినవాఁడు, సహజ
మైన కవిమాత్రమేకాదు. కవితారంభప్రియంభావుకమైన వంశము
-నందు జన్మించిన ధన్యుఁడు. ఈభాగ్యమెవ్వరికోగాని సంఘటింపదు.
కావుననే ధూషణభట్టు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjsnt0dmxuqjbqfua0vgjycgb3qdums</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220752</id>
    <revision>
      <id>574609</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 ॥ ఆర్యం యమర్చతి గృహేగృహ ఏవలోకః పుణ్యైః కృతశ్చయత ఏవమయాత్మలాభః సృష్టాచయేనచక ధేయ మనన్యశక్యా, వాగీశ్వరం పితర మేవతమానతో ఒస్మి || అని చెప్పికొనియున్నాడు. (కాదంబరి. చూ) ఈయన పెద్ద...'</comment>
      <origin>574609</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="5jj8n1cp4q1hayr62zb4xop6nejtn94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
॥ ఆర్యం యమర్చతి గృహేగృహ ఏవలోకః
పుణ్యైః కృతశ్చయత ఏవమయాత్మలాభః
సృష్టాచయేనచక ధేయ మనన్యశక్యా,
వాగీశ్వరం పితర మేవతమానతో ఒస్మి ||
అని చెప్పికొనియున్నాడు. (కాదంబరి. చూ) ఈయన పెద్ద
తాతగారు పంతుల బ్రహ్మన్న శాస్త్రులవారిని గూర్చి, లోకములో-
అందును విశాఖపట్టణ ప్రాంతమందును, ఇంకను విజయనగ
రము, బొబ్బిలి ప్రాంతములయందును, ఆబాలగోపాలమును జెప్పి
కొనెడికథలు- పెక్టులుగలవు. విస్తరథీతిచే నవియేవియు నిందుదాహ
రించనైతిని. ఇతఁడట్టి మహాకవి వరేణ్యుని వంశమునాఁడని మాత్రము
పాఠకలోకమునకుఁదెల్పుచున్నాఁడను.
కౌపీనధారణమే మొదలితఁడు కవిత్వము రచించువాఁడు.
అప్పుడప్పుడా శైశవదశలోఁ గూడ నేనాప్రాంతములకు వెళ్లినతఱి
నితనిరచనవిని ఆనందించు చుండెడివాఁడను.
శ్లో॥ “బీజంయస్య పురార్జితం సుచరితం ప్రజ్ఞా నవీనో ఒజ్కురః,
కాణ్డః పణిత మణ్డలీ పరిచయః”
ప్రసన్న రాఘవము)
అనుచొప్పున, ఉదయించిన కవితకు నెన్నిఁటితోఁజుట్టరిక
ముండవలయునని ఆ శ్లోకములో జయదేవుఁడు చెప్పెనో, అవి
యన్నియు నితనికి సమకూరినవనినచో; సూత్రప్రాయముగా నితని
ప్రజ్ఞను నుడివినట్లగును-ఏగ్రంథము నితఁడాంధ్రీకరించెనో ఆధ్వన్యా
లోకమును శ్రీ మహామహోపాధ్యాయుల వారియొద్ద నధ్యయన
మొనర్చుటట్లుండ; అనువాదము సైతము - శ్రీవారికి వినిచి సంస్క
రించు కొనియెను.
ఇట్టి గ్రంథమునకు నేను వీఠిక వ్రాయుట బాగుగఁబరిశీలించి
నచో విడంబనంబుగ నుండుననుట నిర్వివాదము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jj8n1cp4q1hayr62zb4xop6nejtn94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220753</id>
    <revision>
      <id>574610</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '15 అసలే చూడలేదనినచో ననృతదోషము తగులునని యట్లు వ్రాయఁజాలనుగాని, నేనాలంకారిక గ్రంథములను గురుముఖమున వ్యాసంగమొనర్చిన వాఁడనుగాను. ఇతఁడి గ్రంథమును వినుచు నపుడు ప్రత్యక్షరమును...'</comment>
      <origin>574610</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="lclwvlfwpvwdz4ixcjjsca70sx8twul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;15
అసలే చూడలేదనినచో ననృతదోషము తగులునని యట్లు
వ్రాయఁజాలనుగాని, నేనాలంకారిక గ్రంథములను గురుముఖమున
వ్యాసంగమొనర్చిన వాఁడనుగాను. ఇతఁడి గ్రంథమును వినుచు
నపుడు ప్రత్యక్షరమును వింటిని.
ఆయా శ్లోకముల యాంధ్రీకరణము-
శ్లో॥ “వత్సే! మాగావిషాదమ్&quot; లోనైన శ్లోకముల యను
వాదము నాకు మిక్కిలి సంతృప్తిని కల్గించినది. శ్రీనాధాదులు సైత
మిట్టిపట్టుల ను పేక్షించుచుండిరి - కావుననే -
1
&quot;శ్రీనాధాదు లిప్పట్టునన్ సతులర్పించిరి నిక్క;
మియ్యవి ప్ర్రమాణంబుల్ తదుద్గ్రంథముల్”
అని శ్రీనివాసవిలాస పీఠికలో వ్రాసియున్నారము. నైషధము
నందలి-“చేతోఒనలంకామయతే&quot; లోనైనవాని యాంధ్రీకరణము
తిలకించినవారికీవిషయము విస్పష్టము కాఁగలదు. ఇతఁడిప్పటికే
కవితాప్రపంచమునందు మంచిస్థానము నార్జించియున్నాఁడు.ఇంకను
పరమోన్నతికి రాఁగలఁడని నాకు దృఢమైన నమ్మిక—
ఆంధ్రీకరణమునందలి ధారాశుద్ధిని దెల్పుటకై కొంచె ముదా
హరింతును.
వదనము వంచి-లజ్జ. గురువర్గమునొద్ద ను రోజయుగ్మకం
పదమగుచున్న మన్యువును మానసమందేయడంచి బాష్పమున్
విదులుచుచున్ విఖితహరిణి విలసన్నయన 'త్రిభాగమున్'
పొదిగొన నాపయిన్ బఱపి పోవలదంచు మిటారి తెల్పదే?
[ద్వితీయ భా, 30 పేజీ, తృతీయోద్ద్యోతమునందలిది] .
కం॥ అనవరతనయనజలలవ
ప్ర్రణీపతనామృషితపత్ర రచనాంతము, హ
స్త నిషణ్ణమునగు నీయా
నన మెవనికిఁ దాప కారణముగాదబలా?
[ద్వితీయ ఖా, 40 పేజీ, తృతీయోద్ద్యోతము.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lclwvlfwpvwdz4ixcjjsca70sx8twul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220754</id>
    <revision>
      <id>574611</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 అయీ యనువాదము-సర్వధా (ఉభయ) భాషా ప్రవీణాది పరీక్షలకుఁజదువు విద్యార్థుల కేకాక, యఫ్. ఏ., బి. ఏ.లకుఁజదువు విద్యార్ధులకుఁగూడ మిక్కిలిగా నుపయోగించునని నాయాశయము. విద్యాశాఖాధికారు...'</comment>
      <origin>574611</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="hjmz7r27vo1mld443cmh8o4txl5twb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16
అయీ యనువాదము-సర్వధా (ఉభయ) భాషా ప్రవీణాది
పరీక్షలకుఁజదువు విద్యార్థుల కేకాక, యఫ్. ఏ., బి. ఏ.లకుఁజదువు
విద్యార్ధులకుఁగూడ మిక్కిలిగా నుపయోగించునని నాయాశయము.
విద్యాశాఖాధికారు లీయన పరిశ్రమకు సార్థక్యము కలిగింతు
రని నమ్మెదను-భగవంతుఁడితనికి నాయురారోగ్య భాగ్యములనిచ్చి
కాపాడుఁగాకయని యాశీర్వదించుచున్నాఁడను.
బెజవాడ,
1-1-1942.
}
చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి,
శతావధాని.
శ్రీరస్తు.
కవిసార్వభౌములు బ్రహ్మశ్రీ
శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రులవారి
అభిప్రాయము :
విజయనగరనివాసులు శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి
గారు సంస్కృతాంధ్రములయందు నిశితమైన సాహిత్యముగలవారు.
సాహిత్య విద్యాప్రవీణ, ఉభయభాషాప్రవీణ, అను పరీక్షలయం
దుత్తీర్ణులై శ్రీ విజయనగరము మహారాజావారి కాలేజీయందు సంసృ
తాంధ్రోపాధ్యాయులుగా నున్నవారు. వీరు సంస్కృతాంధ్రముల
యందు పెక్కు కృతులు రచియించియున్న వారు.
వీరు బ్రహ్మశ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రిగారియొద్ద సంగీ
తము నభ్యసించినవారు. కావున మంచి గేయ ప్రబంధములనుగూడ
రచించియున్నారు. వీరు రచించిన గేయములు నేను రెండు మూడు
వినియున్నాఁడను. “గురువులఘువుచేసి కుందించి కుందించి, లఘువు
గురువుచేసి లాగి లాగి&quot; అనునట్లుగాక యెంతో మనోహరముగా
నున్నవి. మఱియు వీరు కొన్ని యుపనిషత్తులు
ముద్రింపించి యున్నారు.
తెలిఁగించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjmz7r27vo1mld443cmh8o4txl5twb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220755</id>
    <revision>
      <id>574612</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '17 ఇప్పుడు 'ధ్వన్యాలోకము' అను నలంకార శాస్త్రమును చక్కని శైలితో నిర్దుష్టముగా సరసముగా వ్రాసియున్నారు. శ్రీ మహామహోపాధ్యాయ, తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రిగారియొద్ద అలం కార శాస్త్ర...'</comment>
      <origin>574612</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="th1k2713m1hdmrgx7haim609gh8ucdf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;17
ఇప్పుడు 'ధ్వన్యాలోకము' అను నలంకార శాస్త్రమును
చక్కని శైలితో నిర్దుష్టముగా సరసముగా వ్రాసియున్నారు. శ్రీ
మహామహోపాధ్యాయ, తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రిగారియొద్ద అలం
కార శాస్త్రము నభ్యసించుటంజేసి, పాండితీయుక్తమగు వీరి కవి
త్వము మిక్కిలి చక్కనిపాకమునఁబడియున్నది. వీరి కవిత్వము
నందు తెలుఁగు పదములకన్న సంస్కృత పదము లధికములై
యున్నవి. శైలి మృదు మధురముగానుండి పాఠకుల నాకర్షింపఁ
గలదని నా యభిప్రాయము.
ఇట్టి వీరు - సర్వాలంకార శాస్త్ర గ్రంథములను పరిశీలించి
పండిత సాహాయ్యముంగొని, తెలుఁగున స్వతంత్య్రముగా నొక
అలంకార గ్రంథమును రచించి, తెలుఁగువారికింగల లోటును తీర్పఁ
గలరని కోరుచు పరమేశ్వరుఁడు వీరి కాయురారో గ్యైశ్వర్యముల
నొసఁగుఁగాతమని అశీర్వదించుచున్నాఁడను.
రాజమ హేంద్రవరము,
30-12-41.
మహామహోపాధ్యాయ, కళాప్రపూర్ణ, కవిరాజు,
కవిసార్వభౌమ, ఆంధ్రవ్యాస, అభినవ శ్రీనాధ,
ఆంధ్రాస్థానకవి.
శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి.
శ్రీ రామాయనమః .
మ॥ రా॥ శ్రీ “మహోపాధ్యాయ&quot; శ్రీమాన్
మేడేపల్లి వేంకట రమణాచార్యులుగారి
అభిప్రాయము -
గీ|| అహహః వివరింపనేరికియ్యవనిశక్య
మయ్య? ధ్వనిశాస్త్రమీరీతి నతివిశదత;
పిన్నవాఁడయ్యు, వయసునఁ బెద్దగాఁడె?
శాస్త్ర పాండితి నొరులకీ శక్తి గలదె?
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>th1k2713m1hdmrgx7haim609gh8ucdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220756</id>
    <revision>
      <id>574613</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 గీ॥ విమలతరవారిసదృశంబు విపులబుద్ధి అడ్డదెందుననైన నవ్యాహతముగ; నీకె చెల్లినదీరీతి నిర్మలోక్తి ఁ H గవితఁ జెప్పఁగ నొరులకుఁ గలుగుటెట్లు? గీకపట మెదఁబూనఁ డెప్పుడు; కల్లలేదు, పల...'</comment>
      <origin>574613</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="kh87t7ggo93fbykw3rb4w8gbzd9w3bh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
గీ॥ విమలతరవారిసదృశంబు విపులబుద్ధి
అడ్డదెందుననైన నవ్యాహతముగ;
నీకె చెల్లినదీరీతి నిర్మలోక్తి ఁ
H
గవితఁ జెప్పఁగ నొరులకుఁ గలుగుటెట్లు?
గీకపట మెదఁబూనఁ డెప్పుడు; కల్లలేదు,
పలుకఁడెవ్వరితోనైన పరుషముగను;
లోకమందున్న జనుల నస్తోక మైత్రిఁ
జూచునెప్పుడు మాశాస్త్రి - సుగుణ పేటి.
గీ॥ఉపనిషత్తుల గూఢార్ధ మొప్పఁదీసి
కృతుల రచియించి, యీతడు నుతులఁబడ సె
ప్రజ్ఞలుగఁలాడు పెక్కులు, ప్రాజ్ఞనుతుఁడు,
శాస్త్రి నారాయణాఖ్యుండు, చతురబుద్ధి.
విజయనగరము,
29-10-42.
}
ఇట్లు బుధజన విధేయుఁడు,
“మహోపాధ్యాయ&quot;
మేడేపల్లి వెంకట రమణాచార్యుఁడు.
Retired Senior Sanskrit Pandit
Maharajah's College
బ్ర హ్మ శ్రీ
Vizianagram.
చిలకమర్తి లక్ష్మీ నర సింహము పంతులుగారి
అభిప్రాయము :-
విజయనగర నివాసులు, శ్రీ మహారాజావారి కళాశాలలో
నాంధ్రగీర్వాణోపాధ్యాయులు, శ్రీ వేదమూర్తులైన బ్ర హ్మ శ్రీ
బ్ర
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు - తాము తెనిఁగించిన &quot;ధ్వన్యా
లోక”మను నలంకార శాస్త్రములోని కొంతభాగమును వారే స్వయ
ముగా వినిపింపఁగా విని సంతసించితిని. ఈ యలంకారశాస్త్రమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kh87t7ggo93fbykw3rb4w8gbzd9w3bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220757</id>
    <revision>
      <id>574614</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '19 మున్నెవ్వరును తెనిఁగింపలేదు. దీని నాంధీకరించుట మిక్కిలి కష్టము. అయిన నీగ్రంథము రసవంతమై, సుబోధకమైయున్నది. ఇదిగాక వీరుపనిషత్తులఁ గొన్నిటిని బద్యములుగా నాంధ్రీకరించిరి....'</comment>
      <origin>574614</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="hrqvuajjulykzo69ze83bbgtt00fsrk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;19
మున్నెవ్వరును తెనిఁగింపలేదు. దీని నాంధీకరించుట మిక్కిలి
కష్టము. అయిన నీగ్రంథము రసవంతమై, సుబోధకమైయున్నది.
ఇదిగాక వీరుపనిషత్తులఁ గొన్నిటిని బద్యములుగా నాంధ్రీకరించిరి.
కవిత్వముగూడ రసవంతమై, ప్రశంసనీయమైయున్నది. ఇదిగాక
వీరు కొన్నికృతులుకూడ రచియించిరి. అవి వీరికి సంగీత సాహిత్య
ములందుఁగల ప్రజ్ఞను చాటుచున్నవి. చిఱుతప్రాయమునందున్న
ఈకవి యు త్తరోత్తరాభివృద్ధినొంది సారస్వత సేవ నితోఒధికముగాఁ
జేయునట్లు పరమేశ్వరుఁ డనుగ్రహించుఁగాక.
రాజమహేంద్రవరము,
30-12-41.
చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసింహం.
వైణిక గాయక, నటక, కవి, శిఖామణులు,
హరికథా పితామహులును, అగు బ్ర హ్మ శ్రీ
శ్రీమదజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారి
అభిప్రాయము-
శ్లో॥ త్రిలిఙ్గ భాషయా ధ్వన్యాలోక మన్వవదీదయమ్ |
'పస్తులా' న్వయ రాకేన్దు 'ల క్ష్మీనారాయణః' ‘కవిః' |
గీ॥ నాటు తెలుఁగున-వేలుపుమాటగుట్టు
తెలుపఁజాలిన చదువరి కలుగు టరుదు;
ఈనుడుల కూరుపరి పిన్నయైనఁగాని,
పెద్దపనిచేసె, మిక్కిలి- పేరుపొందు ||
ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిష దాంధ్రోపన్యాసక పదవినుండి విశ్రాంతిని
గైకొనిన కళాప్రపూర్ణ శ్రీ వజ్ఝల చిన సీతారామస్వామి శాస్త్రిగారి
అభిప్రాయము—
సాహిత్యవిద్యాప్రవీణోభయభాషాప్రవీణ, పంతుల
లక్ష్మీ
నారాయణ కవీంద్రాంధీకృత ధ్వన్యాలోకమునఁ గొంతభాగమును
సావధానముగ వినినాఁడను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hrqvuajjulykzo69ze83bbgtt00fsrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220758</id>
    <revision>
      <id>574615</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 సంస్కృతాలంకార శాస్త్ర గ్రంథములలో ధ్వన్యాలోక మగ్ర గణ్యమనుట - అతిశయోక్తి కాదు. తర్క వ్యాకరణశాస్త్ర వైదుష్య మును, అలంకార శాస్త్రాఒసాధారణ పాండిత్యమును, సంస్కృ తాంధ్ర భాషాస...'</comment>
      <origin>574615</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2831" sha1="bppptlgvitbqv2px0vcy620zbsprpuj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
సంస్కృతాలంకార శాస్త్ర గ్రంథములలో ధ్వన్యాలోక మగ్ర
గణ్యమనుట - అతిశయోక్తి కాదు. తర్క వ్యాకరణశాస్త్ర వైదుష్య
మును, అలంకార శాస్త్రాఒసాధారణ పాండిత్యమును, సంస్కృ
తాంధ్ర భాషాసునిశిత సాహిత్యమును, నిరర్గళాంధ్రకవితా
చాతురియుఁ-గలవారికి మాత్రమే ధ్వన్యాలోకాంధ్రీకరణము సాధ్య
మగును. అట్టి వివిథ కళాసామగ్రి కలంకారముగ నీయన కవిత
సుప్రసన్న మధురమగుటయు, నీతని ఛందోరీతి
సంగీత ప్రసాదిత శ్రావ్యతా పరిమిళిత మగుటయుఁబ్రశంస
నీయములు.
“ఆంధ్ర వాగ్దేవత యేతాదృశ గ్రంథరత్నమును వెలయింప
నెంచియే యిట్టి దుర్లభ సామగ్రికేకత్రావస్థానమును బ్రసాదించె”నని
నాయభిప్రాయము.
ఆంధ్రమున నలంతిగనున్న కావ్యాలంకార సంగ్రహాది
గ్రంథములు విద్యార్ధుల కలంకారశాస్త్ర పరిచయమాత్ర మొదవింపఁ
జాలునే కాని, లోచనాది వ్యాఖ్యాన విషయములతో సైతము విస్తర
ముగ వివరింపఁబడియున్న యీ యాంధ్ర ధ్వన్యాలోకమువలె నలం
కార శాస్త్ర పాండిత్యము నొదవింపఁజాలవు.
ఆంధ్ర భాషామతల్లి నిట్టి యపూర్వామూల్యాలంకారముచే
నలంకరించిన యీతఁడాంధ్రుల కృతజ్ఞతకుఁ బాత్రుఁడగుచున్నాడు.
ఇట్టి గ్రంథరత్నములను వెలయించుచు నీయన చిరకాలము
వర్ధిల్లుఁగాకః
కోడుగంటివారివీధి,
విజయనగరము.
3-3-1944.
ఇట్లు సుజన విధేయుఁడు,
వఝుల చిన సీతారామస్వామిశాస్త్రి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bppptlgvitbqv2px0vcy620zbsprpuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220759</id>
    <revision>
      <id>574616</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '21 శ్రీ శ్రీ శ్రీ విజయనగర మహారాజ సంస్కృత కళాశాలా ప్రధానాంధ్ర పండిత పదవినుండి విశ్రమించి, ప్రస్తుతము శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటు కార్యాలయ పండితులైయున్న బ్రహ్మ ఆకుండి వేంకటశ...'</comment>
      <origin>574616</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="1c5ruav8a5olafk209ryvzfw8bjkeid" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;21
శ్రీ శ్రీ శ్రీ విజయనగర మహారాజ సంస్కృత కళాశాలా
ప్రధానాంధ్ర పండిత పదవినుండి విశ్రమించి, ప్రస్తుతము శ్రీ
సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటు కార్యాలయ పండితులైయున్న బ్రహ్మ
ఆకుండి వేంకటశాస్త్రి గారి లేఖారూపమగు నభిప్రాయము,
తే 1-3-1943 ది.
శా॥ మూలాంశము పరిత్యజింపకయె, సొంపుల్లల్ల నాంధానసూ
క్ష్మాలో కమ్మొనరించు పండితుల కాహ్లాదంబు సంధిల్ల; ధ్వ'
న్యాలో కమ్మిటు వ్రాయుటన్ భవదుదారాంధ్రోక్తి, గీర్వాణ
వాక్, శ్రీలాలిత్యముఁదెల్లమౌనుగదః లక్ష్మీపూర్వనారాయణాః
1. కవితా విశాదదా నాఁడు మీవలన విన్న మీ యాంధీ
కృతాలంకార రాజము - నాక కాదే యాంధ్రునకును గర్ణభూషణము
కాకపోదని నా నిశ్చయము.
2. నేను బ్రకృతము స్థలాంతరవాసినగుట మీ యమూల్య
గ్రంథమునందలి యా యా స్థల విశేషములంగల క్రొత్తవన్నెలు,
మెఱుఁగులు, నిరూపించి-మీ పరిశ్రమను ససాక్షికముగఁ బ్రశంసిం
చుట కనువుపడమిఁజింతిల్లుచు - సామాన్యముగా వ్రాసినందులకు
సందియ మందుచున్నాఁడను.
3. మహా పండితైక సాధ్యమగు నిట్టికార్య మొనరించి -
బుధజనోపకారముచేయుట మీయట్టి, సాహిత్య విద్యా ప్రవీణోభయ
భాషా ప్రవీణులకు (సాహిత్యశిరోమణి, విద్వత్ కవులకుఁ)దక్కఁ
దక్కు వారికి నిక్కముగా సాధ్యపడని పనియనిచెప్పుట సాహసము
కానేరదు.
4. పలువిధములగు రచనలతో గ్రంథములు వ్రాసి వ్రాయుచు
వ్రాయనుద్దేశించియున్న మిమ్ముఁబెక్కులిట్టివి వాయుఁడని
ప్రోత్సహించుట పునరుక్తమగుటను, త్రికాలములయందును మీకుఁ
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1c5ruav8a5olafk209ryvzfw8bjkeid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220760</id>
    <revision>
      <id>574617</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 దగు నారోగ్యము భగవానుఁడు ప్రసాదించుఁగాతమని కోరుటయే మేలని తలంచెదను. 5. మీయుత్తమాలోకము - తేజోవంతమయ్యుఁ; జూచువారి కన్నులకు వెన్నెలవలెఁజల్లనై - చిత్తములు కమందానంద మొద వించుచ...'</comment>
      <origin>574617</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="syrkwvd92zpv89m2djno1neyyvynnfc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
దగు నారోగ్యము భగవానుఁడు ప్రసాదించుఁగాతమని కోరుటయే
మేలని తలంచెదను.
5. మీయుత్తమాలోకము - తేజోవంతమయ్యుఁ; జూచువారి
కన్నులకు వెన్నెలవలెఁజల్లనై - చిత్తములు కమందానంద మొద
వించుచు, భవత్కౌముదీ పరిషత్ సభ్యతను సార్థకము చేయునని
నమ్ముచున్నాఁడను.
ఇట్లు మీ ప్రియమిత్రుఁడు
గీ|| విజయనగర కళాశాల విబుధపదవిరతుఁడు, శ్రీ పీఠికాఖ్య పురాధినాధ
సూర్యరాయాంధ్ర సతోశకార్యనిలయ పండితాకుండి వేంకటాహ్వయబుధుండు
కృతి సమర్పణము
[ ఆంధ్రపత్రిక ]
విజయనగరం, 1944 సెప్టెంబరు 25.
నిన్నటి సాయంకాలము 4-30 గంటలకు అయ్యకోనేటి పడ
మటి గట్టుననున్న ఉపనిషద్విహార భవనములో శ్రీ కౌముదీ పరిష
తృక్షమున సరస్వతీపూజలు జరిగినవి. తత్సభ్యులు సాహిత్య విద్యా
ప్రవీణ, ఉభయ భాషాప్రవీణ, పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి గారు
ఆంధ్రీకరించిన ధ్వన్యాలోకమును వాగ్దేవతయగు శ్రీ భారతీదేవికి
సమర్పించిరి. మహామహోపాధ్యాయ, పేరి లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి
గారి అధ్యక్షతతో, శ్రీ కానుకుర్తి వెంకట కృష్ణారావు పంతులుగారి
ధార్మికతతో, సభ జయప్రదముగా సాగినది. శ్రీ చెళ్లపిళ్ళ వెంకట
శాస్త్రిగారు, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారు, తదితర ఆంధ్రప్రము
ఖులు, లేఖలమూలముగా సందేశములు పంపిరి. అనేకమంది పండి
తులు ప్రశంసించిరి. ఇప్పటికి జరిగిన యాంధ్రీకరణములలోనిది
మిన్నయని తలఁచిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syrkwvd92zpv89m2djno1neyyvynnfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220761</id>
    <revision>
      <id>574618</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '23 కృతి సమర్పణ సమయ సందేశములు శ్రీమత్పరదేవతాయైనమః . ఆశీర్వచనము శ్లో॥ యశ్శివో నామ రూపాభ్యాం * యా దేవీ సర్వమంగళా పాయాస్తాం, తావిమం లక్ష్మీనారాయణ కవీశ్వరమ్. పంతుల బ్రహ్మన్న పండ...'</comment>
      <origin>574618</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="ej5aglzx2c1lvs1x35mg5i94nlo7r7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;23
కృతి సమర్పణ సమయ సందేశములు
శ్రీమత్పరదేవతాయైనమః .
ఆశీర్వచనము
శ్లో॥ యశ్శివో నామ రూపాభ్యాం
*
యా దేవీ సర్వమంగళా
పాయాస్తాం, తావిమం
లక్ష్మీనారాయణ కవీశ్వరమ్.
పంతుల బ్రహ్మన్న పండిత సత్కవీ
-శ్వరుని పేరెఱుఁగని వారు లేరు
అత్యాశుకవితకు నా విజ్ఞుఁ బోలిన
విద్వత్కవీంద్రులు పృథివిలేరు
నలువదేండ్లకు మున్ను పలువు రమ్మహనీయు
చిత్ర చరిత్రంబు చెప్పవింటిఁ;
బిమ్మటఁదద్వంశ్యుఁ బిన్న వయ్యును బుద్ధి
మత్తచే పెద్దవై మలయు నిన్నుఁ
గాంచి యమ్మహితాత్ముని గనని కొఱఁతఁ
దీర్చికొంటిని, నీ కబ్బు దీర్ఘమైన
మంచి జీవిత; మీవు రచించు పొత్త
మలరుఁగాక ధ్వన్యాలోక మిలఁజిరంబు :
1944 సం॥రం సెప్టెంబరు 24 తేదీని, విజయనగరమందు మహా
మహోపాధ్యాయ బ్రహ్మణి పేరి లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారి అధ్యక్షత క్రింద
వాగ్దేవతకు ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోక కృతి సమర్పణ మహోత్సవము జరుపఁబడినది.
ఆ సందర్భమున బ్రహ్మశ్రీ చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రిగారు గ్రంథకర్త యందుఁగల
వాత్సల్యముచే నంపిన “ఆశీర్వచనము” ఇచట ప్రకటితము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ej5aglzx2c1lvs1x35mg5i94nlo7r7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220762</id>
    <revision>
      <id>574619</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 శాఖవాఁడవు, నాకన్నఁ జాలఁ జిన్న వాఁడ, వాశీస్సు లందెడి వాఁడ వౌట వర్ణనీయంబు-నీ బుద్ధి వైభవంబు నించుక స్పృశించియును విస్తరించనైతి. భగవంతుం డిడుఁగాక నీకుఁగవితా వంశంబుతో పాటు...'</comment>
      <origin>574619</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="jvt3yvckl2346ltv3i8guvybqb7g63y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
శాఖవాఁడవు, నాకన్నఁ జాలఁ జిన్న
వాఁడ, వాశీస్సు లందెడి వాఁడ వౌట
వర్ణనీయంబు-నీ బుద్ధి వైభవంబు
నించుక స్పృశించియును విస్తరించనైతి.
భగవంతుం డిడుఁగాక నీకుఁగవితా
వంశంబుతో పాటు హె
చ్చగు సద్వంశపు వృద్ధి; భూపతుల దీ
వ్యద్దివ్య సంస్థానముల్
సుగుణు న్నిన్ను బహూకరించుతః బుధ
శ్లోక్యంబు నీ శ్లోకమై
నెగడుం గాపుత నీవు మేల్కి సిరులన్
దీపింతు గా కెల్లెడన్ 1
ఇప్పుడనుకొన్న నేమగు, నీవు నల్వ
దేఁడులకు మున్ను జనియించి తేని అల్ల
శ్రీ మదానంద గజపతి శ్రీ మహేశుఁ
జూచి యుందు వాతండు భోజుండు ధ్రువము.
క్షీరసాగరం బిల్డింగ్సు,
గవర్నరు పేట,
బెజవాడ.
315-9-448.
శ్రీ శ్రీ శ్రీ శ్రీ శ్రీ
శ్రేయోభిలాషి,
చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి
శతావధాని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jvt3yvckl2346ltv3i8guvybqb7g63y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220763</id>
    <revision>
      <id>574620</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25 *Andhra University Vice-Chancellor : Sri C. R. Reddy, K.T., Hon. D. Litt., M.L.C. My Dear Sir, Guntur, D/ 18th Sept'44. I am glad to hear that the Dedication and Rangadhirohanam cermonies of the well known Pandit, Sri Lakshminarayana Sastry's Telugu Trans- lation of Dhvanyalokam will be celebrated on the 24th Sept. The Pandit is a scholar of first-rate capa- city and I am sure that the Telugu Dhvanyalokam will be a clossic in its line. My...</comment>
      <origin>574620</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="02l6cur99zzoceew27nvsiifjeo6on8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;25
*Andhra University
Vice-Chancellor :
Sri C. R. Reddy, K.T.,
Hon. D. Litt., M.L.C.
My Dear Sir,
Guntur,
D/ 18th Sept'44.
I am glad to hear that the Dedication and
Rangadhirohanam cermonies of the well known
Pandit, Sri Lakshminarayana Sastry's Telugu Trans-
lation of Dhvanyalokam will be celebrated on the
24th Sept. The Pandit is a scholar of first-rate capa-
city and I am sure that the Telugu Dhvanyalokam
will be a clossic in its line. My greetings, congratu-
lations and best wishes for the occasion.
Yours Sincerely,
C. R. Reddy.
* ఇది-ఏతత్ సందర్భమున శ్రీ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారు ప్రసా
దించిన సందేశము.
66
'శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారి కృతి సర్వాంధ్ర
లోక శిరోధార్యమైనది. అచ్చముగా మాతృకానువాదము ధ్వన్యా
లోకమునకుఁ గావలసియేయున్నది. శ్రీ అవ్వారివారు సూత్రములను
(మాత్రమే) పద్యములలో వ్రాసిరి. బందరువారు (ఒక యుద్ధ్యోత
మును మాత్రమే) గచ్ఛద్వ్యాఖ్యగా వ్రాసిరి. అట్లుగాక శ్రీ శాస్త్రుల
వారు చేసినది నిజముగ నత్యుత్తమమైన కార్యము..
మీ రచన నాకు శిరసాగ్రాహ్యముగా నున్నది ....
30-9-1944.
}
కవి సమ్రాట్,
విశ్వనాధ, సత్యనారాయణ.
99&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02l6cur99zzoceew27nvsiifjeo6on8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220764</id>
    <revision>
      <id>574621</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి, Vocal Professor, Music College, Vizianagaram. Founder, Sarada Gana Pathasala, Salur. 26 విజయనగరము, 21-9-1944 8. కవులు ప్రసిద్ధ పండితులు, కావ్యరస గ్రహణైకదృష్టి, నీ దవు కవితా విలాసముల యర్ధమెఱింగి నుతింప, నీ కృత...'</comment>
      <origin>574621</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="b7kcfyooov484gar2rik8mj82i5jrbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి,
Vocal Professor, Music
College, Vizianagaram.
Founder, Sarada Gana
Pathasala, Salur.
26
విజయనగరము,
21-9-1944 8.
కవులు ప్రసిద్ధ పండితులు, కావ్యరస గ్రహణైకదృష్టి, నీ
దవు కవితా విలాసముల యర్ధమెఱింగి నుతింప, నీ కృతిన్
రవిశశి తారకంబుగను రంజిల, వాణికినిచ్చి; ధన్యతన్
ప్ర్రవిమల కీర్తి ఁగన్న కవిరాజవుః నీకొకరుండు సాటియే?
బాల్య మిత్రుఁడ, వామీద బాంధవుఁడవు, --
గానవిద్యను గైకొన్న కవివి, తత్త్వ
శాస్త్రవేత్తవు, నీపాటి సాటివాని
ఖ్యాతినెన్నుట కంటే భాగ్యంబుగలదె?
ఔరాః పంతుల లక్ష్మీ నారాయణ సుకవి మనము నవరసభరితం
బౌరా వాణీవిలసన మౌరా ఔరా యనంగ నౌ రాజగతిన్ |
అభిప్రాయము లు
[“ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము” ప్రథమభాగము (ప్రథమ ముద్రణము)
పై సహృదయుల అభిప్రాయములలో కొన్ని]
C. R. Reddy.
Vice-Chancellor,
Andhra University.
Dear Sir,
Camp, Chittoor,
Dated 11 - 10 '44.
I have read your Telugu Translation of Dhvanya-
lokam with great pleasure. You deserve the warmest
congratulations of the Telugu Public on our success-
ful rendering of a classical treatise.
Yours Sincerely,
C. R. Reddy.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7kcfyooov484gar2rik8mj82i5jrbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220765</id>
    <revision>
      <id>574622</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 27 .మూలాన్ని లేశమాత్రమూ అతికమించకుండా ధారాశుద్ధితో, పద్యరచనలో శాస్త్రీయ విషయకమైన జటిలత్వాన్ని నిరూపించేరు.... 99 కళా ప్రపూర్ణ, రావు సాహేబు, హిందూ కేసరి, 66 గిడుగు, వేంకట రామమూర...'</comment>
      <origin>574622</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="if4iizkgp4myksfjp9ztljhjv6qb68s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
27
.మూలాన్ని లేశమాత్రమూ అతికమించకుండా
ధారాశుద్ధితో, పద్యరచనలో శాస్త్రీయ విషయకమైన జటిలత్వాన్ని
నిరూపించేరు....
99
కళా ప్రపూర్ణ, రావు సాహేబు,
హిందూ కేసరి,
66
గిడుగు, వేంకట రామమూర్తి పంతులుగారు.
తమ ధ్వన్యాలోకము .... మిక్కిలి సరళముగాను, మృదు
మధురముగను, హర్షదాయకముగను, మనోహరముగనున్నది. ఇట్టి
యుత్కృష్ణాలంకార గ్రంథము తమరాంధీకరించు టెంతయు నాం
ధ్రుల మహాభాగ్యోదయము..... పద్యములు హృదయంగమములు.
ఆంధ్ర వివరణమును మిక్కిలి యుపయోగకరము........ మూలాను
సారముగా భావశబలత, అర్థగాంభీర్యము, రసౌచిత్యము మొదలగు
విషయములు బీరువోకుండ నాంద్రీకరించితిరి ........తమకృషి యెంత
యు శ్లాఘనీయము. శాస్త్ర గ్రంథమగుటవలన శాస్త్రీయములగు
పారిభాషికపదములు తెలిసికొనుటకు గురు సాహాయ్య మవసరము.
నా హృదయము చాల సంతసించినది&quot;.
బెజవాడ,
20-3-1954.
}
విద్వాన్, కావ్యతీర్థ
బ్రహ్మశ్రీ మద్దులపల్లి
చింతపల్లి
వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారి
ఆర్యా!
సదభిప్రాయము.
కవిరాజ, కవిరత్న
రామకృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు.
కవితా సామ్రాజ్యము
నంద్యాల
పార్ధివ అధిక చైత్ర బ 8 శని
31-3-45.
తాము దయతోనంపిన తమరచితమైన ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోక
మను గ్రంథము వందనాంజలులతో నందుకొనఁబడినది. ఆంధ్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>if4iizkgp4myksfjp9ztljhjv6qb68s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220766</id>
    <revision>
      <id>574623</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 విద్యార్ధిలోకమునకుఁ దాము చేసిన మహోపకారము సూరిజనస్తవ నీయమై యున్నది. అందులకుఁ గృతజ్ఞతావందనము లందుకొను భారము తమకిఁకముందు తీఱనిదిగా నుండఁగలదు. జగన్ని యంత యట్టి తరుణము నేర...'</comment>
      <origin>574623</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="lou61i69czbbldjf8vnlnsp1wm7t32k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
విద్యార్ధిలోకమునకుఁ దాము చేసిన మహోపకారము సూరిజనస్తవ
నీయమై యున్నది. అందులకుఁ గృతజ్ఞతావందనము లందుకొను
భారము తమకిఁకముందు తీఱనిదిగా నుండఁగలదు. జగన్ని యంత
యట్టి తరుణము నేర్పాటు చేయఁగలఁడు. అట్లు భారపడుచున్న
మిమ్ముఁజూచి యానందపడఁగల కాలమునకై యెదురు చూచు
చున్నారము.
ఉడుత కుడుత భక్తి వలె హృదయాహ్లాదమునఁగాన్క పెట్టునా
యీ ప్రశంసాపద్యములు చంద్రునకు నూలిపోఁగన్న సామెతగ కవి
చంద్రులాదరింపఁగలరనివ్రాసి పంపుకొన్నాఁడను. చిత్తగింతురుగాక.
స్వభావోక్తి నిగూడఁజెప్పఁజాలని యస్మదాదులవాక్కు లవ
కర్షకములు గాకుండవలెనని భగవంతు నర్థించుచుందుము.
99
స్తుతా కపినాం.........త్వంకారయుక్తాహిగిరః ప్రశస్తాః&quot;
కం॥ ఔరా! పంతుల లక్ష్మీ నారాయణ శాస్త్రివర్యః నయముగ శ్రీ తా
తారాయ శాస్త్రి, గురువరు, ధీరున్ వొప్పించు కృతులఁ దెర
లించితివో:
శా॥ విన్యాసోచిత గద్య పద్య రచనా విర్భూతి సంపత్తి చే
ధ్వన్యాలోకము తెన్గు సేసితివి తాతా సుబ్బరాట్ఛాస్త్రి స
న్మాన్యాశీర్వచనంబుఁగొంటి వన సామాన్యమ్మెకో: నీదె పో
ధన్యమ్మైనది జన్మ, భావికృతి సంధానంబు లేపాటివో!
శా॥ ఆనందప్రకట శ్రుతిప్రియము ధ్వన్యాలోక, మాలంక్రియ
జ్ఞానోపజ్ఞము, సర్వశాస్త్ర కలనా సంధానితంబైన వి
జ్ఞానాభ్యున్నతిఁదెన్గు నేసి తఖిలాంధ్రస్వీయు లార్జింప ల
క్ష్మీ నారాయణశాస్త్రిః నీదగు మనీషిత్వంబు క్లాఘ్యంబహో!
మ అరరేః ప్రాయములోనఁబిన్న వట : ధ్వన్యాలోక సంస్కారచా
తురిలో పెద్దవుగాఁ గనంబడుదు వెందున్ జూచినన్ ; గౌముదీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lou61i69czbbldjf8vnlnsp1wm7t32k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220767</id>
    <revision>
      <id>574624</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '29 పరిషత్ప్రతికిఁ దావలంబయిలి; వీ ప్రారబ్ధ భోగంబు నీ కరయన్ బిన్న(టనాఁటఁగాదె కవిచంద్రాః లోకసాక్ష్యంబుగన్. ఆర్య మహోదయః ఇట్లు భపడియుడు, మ. వెం. సు. శాస్త్రి, మీ గ్రంథమును సొంతముగ...'</comment>
      <origin>574624</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="8c02k78hjjbe74q1s6hstedel5z0k1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;29
పరిషత్ప్రతికిఁ దావలంబయిలి; వీ ప్రారబ్ధ భోగంబు నీ
కరయన్ బిన్న(టనాఁటఁగాదె కవిచంద్రాః లోకసాక్ష్యంబుగన్.
ఆర్య మహోదయః
ఇట్లు భపడియుడు,
మ. వెం. సు. శాస్త్రి,
మీ గ్రంథమును సొంతముగ సంస్కృత గ్రంథమును దగ్గఱ
నుంచుకొనిచూడఁగల్గితిని. పరీక్షావ్యాసక్తిచే సంపూర్ణముగఁజింతన
చేయుటచే విషయము మఱింత సుదృఢముగా హత్తికొనినది ..
&quot;శిఖరిణిక్వనునామ&quot; అనువాదము ముద్దుగా నున్నది.
....కస్సవణహోఇ రోసో, అను పద్యమునకు వ్యంగ్యా
ర్థములను బహువిధములుగ నూహించి వ్రాసితిరి. అన్ని విధము
అయిన వ్యంగ్యార్థములు- ఇదిముకు నాకననుభూతములగుటచేత
విస్మయముగాఁజూచితిని. ప్రాప్తి శ్రీ రేష కస్మాత్ అను పద్యాను
వాద సందర్భమునను తదితరోదాహరణానువాద సందర్భమునను,
మీ యాంధ్రీకృతి చాల బాగుగానున్నది. ఇంతకంటె నాకుఁదోచిన
ముఖ్యవిశేషము మఱియొకటి కానఁబడుచున్నది. లక్షణ శ్లోకములఁ
గూడ యథాతథముగ ననువదించుచు-మక్కికి మక్కి యనునట్లు
తోచకుండఁజేయుట. ఇది &quot;అర్థమైన శబ్దమ్మైన
ధ్వనిలక్షణమునఁబూర్తి గాఁజూడఁగల్గితిని- యతి ప్రాసాది నియమము
లను జూచుకొనుచు నింత మనోజ్ఞముగా లక్షణము నాంధ్రీకరించుట
మీకే చెల్లినది. మీ పుస్తకమునుజూచిన నాకుఁబరిపూర్ణతృప్తి కలిగి
నది.
99
చిలుమూరు,
18-9.
-
49.
అను నీ
అవ్వారి వాసుదేవశాస్త్రిగారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8c02k78hjjbe74q1s6hstedel5z0k1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220768</id>
    <revision>
      <id>574625</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 పత్రికాభిప్ర్రాయములు “మనభాషలో మొన్న మొన్నటిదాకా సాహిత్యవిమర్శ గ్రం థాలు తక్కువ తరగతివే అయినవి. స్వతంత్య్రంగా గానీ, అను వాదాలుగా గానీ ఉత్తమగ్రంథాలు (ఏభాషలోనివైనా) మనభా...'</comment>
      <origin>574625</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2943" sha1="k4n44t20hu5igygbw66e1gksk9pqdd5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
పత్రికాభిప్ర్రాయములు
“మనభాషలో మొన్న మొన్నటిదాకా సాహిత్యవిమర్శ గ్రం
థాలు తక్కువ తరగతివే అయినవి. స్వతంత్య్రంగా గానీ, అను
వాదాలుగా గానీ ఉత్తమగ్రంథాలు (ఏభాషలోనివైనా) మనభాషలో
వెలువడనేలేదు. ఛందోగ్రంథాల పాటిగానైనా అవి లేక పోయినవి.
ఇటీవల సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర భాండారంనుంచి చక్కని
గ్రంథములను మన పండితులు అనువదిస్తున్నారు.
సంస్కృత అలంకారశాస్త్రంలో ధ్వన్యాలోకమునకుఁగల
స్థానం చాలా ముఖ్యమయినది. చాలా ప్రామాణిక మైన ఆగ్రంథాన్ని
శ్రీ లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు అనువదించారు. మహామహులు
అయిన రాయుడు శాస్త్రులవారి దగ్గర చదువుకుని, మననంచేసి-
తెలుగులకు ఆ ఆనందమును అందజేసే పూనికతో చేసిన వీరి ఈ
ప్రయత్నం ఎంతైనా గౌరవార్హమైంది.
సాహిత్యప్రియులు తమ “రసన”ను చక్కబరచుకోటానికి
యిలాంటి గ్రంథాలను ఎంత మధిస్తే అంత లాభంవుంటుంది.
—ఆంధ్రపత్రిక, 12 నవంబరు 1944.
:
ఆంధ్రధ్వన్యాలోకము: ఇది ప్రఖ్యాత సంస్కృతాలంకారి
కుఁడైన ఆనందవర్ధనుని ధ్వన్యాలోక గ్రంథమునకు తెలుగు. ధ్వన్యా
లోక వ్యాఖ్యాతలలో నొకరైన అభినవగుప్తపాదుల లోచనవ్యాఖ్య
కూడ ఈ గ్రంథమందు ఆంధ్రీకృతమై యున్నది. మాతృకలోని
లక్ష్య శ్లోకములు దీనిలో పద్యరూపముగా నున్నవి.
శబ్దమును ఆశ్రయించి యుండునది - అర్ధము. ఆ యర్ధమేగాక
మరియొకటి స్పురించిన దానిని “ధ్వని”యనియు, &quot;వ్యం గ్య&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k4n44t20hu5igygbw66e1gksk9pqdd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220769</id>
    <revision>
      <id>574626</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '31 మనియు, అందురు. “ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరి వేడెదు భూసురేంద్ర&quot; అను మనుచరిత్ర పద్యము చదివినప్పుడు పద్యము నకు గల అర్థమొకటి, స్ఫురించెడి యర్ధము వేరొకటి. దీనినే ధ్వని యందురు....'</comment>
      <origin>574626</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="ijn8thjy3ump6t62a96cnzsli9wcyon" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;31
మనియు, అందురు. “ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరి వేడెదు
భూసురేంద్ర&quot; అను మనుచరిత్ర పద్యము చదివినప్పుడు పద్యము
నకు గల అర్థమొకటి, స్ఫురించెడి యర్ధము వేరొకటి. దీనినే ధ్వని
యందురు. ఉత్తమ కావ్యములు ధ్వనిద్యోతకములుగా నుండును.
ధ్వని యనునది వేరేలేదనియు, కలయర్ధమంతయు శబ్దమందే
యున్నదనియు పూర్వపక్షము. తత్ ఖండనము, సిద్దాంతము, ధ్వని
నిరూపణము, దానిని సాధించురీతులు, మొదలైన విషయము లీ గ్రం
థములో వివరింపఁబడియున్నవి.
సంస్కృతభాషాపరిచయము గలవారికి ఈ గ్రంథము బోధ
పడునట్లు ఇతరులకు బోధపడదేమో యని తోచుచున్నది. తెలుగు
పద్యములు సంస్కృతపద భూయిష్టములుగా నుండుటయు, ఆంధ్ర
వివరణమును అట్లే యుండుటయు దానికి కారణములు.
ఆంధ్రీ కృతిక ర్తలయిన లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారి గురువులు
కళాప్రపూర్ణ, తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రిగారు వ్రాసిన యభిప్రాయము
లో గ్రంథప్రాశస్త్యమును జెప్పుచు &quot;బ్రహ్మశ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి
శాస్త్రిగారును, బ్రహ్మశ్రీ చెళ్లపిళ్ల వెంకట శాస్త్రిగారు మొద లైన
మహా విద్వాంసులును, సంతోష పూర్వకముగా యిచ్చిన యభిప్రాయ
ములు సైతము ఈ గ్రంథముయొక్క ఘనతను సాకల్యముగా
చెప్పలేకపోయినవేమో యని తలచుచున్నాను&quot; అని వ్రాసిరి. ఇంక
ఇతరుల విషయము చెప్పనక్కరలేదు.
(శ్రీ శాస్త్రిగారు ఈ గ్రంథముయొక్క ద్వితీయభాగమును
త్వరలో ప్రచురించి పండితుల కృతజ్ఞకు పాత్రులగుదురని నమ్ము
చున్నాను.) (ద్వితీయభాగము 1953లో ప్రకటితమైనది. తృతీయ
భాగము గూడ రచితమైయున్నను ప్రకటితము కావలసియున్నది.)
&quot;భారతి&quot; నవంబరు 1944.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijn8thjy3ump6t62a96cnzsli9wcyon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220770</id>
    <revision>
      <id>574627</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోక ప్రశంస. మాన్యాభ్యున్న తభావపుష్పసుషమా మాధుర్యమున్, షట్పదీ విన్యాసమ్మును, నిర్ఘరాంబు రస గాంభీర్యమ్మును, నోచని “దున్యా” యందు కవీంద్ర సంతతులు సంతోషింప నా...'</comment>
      <origin>574627</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="fpkzle0quzrg2jy5pjnnmf7rpoxihel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;32
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోక ప్రశంస.
మాన్యాభ్యున్న తభావపుష్పసుషమా మాధుర్యమున్, షట్పదీ
విన్యాసమ్మును, నిర్ఘరాంబు రస గాంభీర్యమ్మును, నోచని
“దున్యా” యందు కవీంద్ర సంతతులు సంతోషింప నాంధ్రమ్ములో
ధ్వన్యాలోకవనమ్ము నిల్పితివి విద్యాదేవిఁబూజింపఁగన్,
హర మూర్థస్థల నిర్య దుచ్చలిత దివ్యాంభః ప్రవాహ ప్రభా
సరణిన్ మించెడి నీ సువాగ్ ఝరికి షట్ఛాస్త్రార్థ విజ్ఞాత లె
ల్లరు నోహో యన సుప్రసాదగుణ లీలా మాధురింగూర్చి తె
వ్వరుఁ గావింపని యద్భుతార్ధ కృతి, దీవ్యత్ సాహితీ సత్కృతీ:
తన సత్కావ్యముఁదెల్గుఁజేసికొనఁగాఁదత్కర్త ఆనంద వ
ర్ధనుఁడే నీవయిపుట్టి సాంస్కృతిక ధారావాహినింగల్గి చ
క్కని తెల్గున్ సిరిపంట కాల్వఁబడి పొంగంజే సెనాఁదోచు నీ
యనఘమ్మైన తెనుంగు సేత సుకవిత్వాధ్యాపకాగేసరా!
విజయనగరము,
6-9-48.
}
ఇట్లు విధేయుఁడు,
మూలా - పేరన్నశాస్త్రి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpkzle0quzrg2jy5pjnnmf7rpoxihel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220771</id>
    <revision>
      <id>574628</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '* గురు, శిష్యులు. (1938 50) హోపాధ్యాయ, కళా పూర్ణ. ఆంధ్రకృతికర్త : పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్ర.'</comment>
      <origin>574628</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="j3w9y43mufcm1i1o2wpx6hrettnl2uf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;*
గురు,
శిష్యులు.
(1938 50)
హోపాధ్యాయ, కళా పూర్ణ.
ఆంధ్రకృతికర్త :
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్ర.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3w9y43mufcm1i1o2wpx6hrettnl2uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220772</id>
    <revision>
      <id>574629</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574629</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220773</id>
    <revision>
      <id>574630</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Dear ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ శ్రీభారతీదే వ్యైనమః. VICE PRESIDENT INDIA. NEW DELHI. December 8, 1958 Shri Pantula Lakshmi Narayan, I read your book with interest and I have no doubt that it will be used by students of ALANKARASASTRA. Yours Sincerely, S. RADHA KRISHNAN. సమాలోకము [శతావధానులు, బ్రహ్మశ్రీ వేలూరి శివర...'</comment>
      <origin>574630</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="85q57rj97onc6c8nkd5zou459nyoamh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Dear
ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ
శ్రీభారతీదే వ్యైనమః.
VICE
PRESIDENT
INDIA.
NEW DELHI.
December 8, 1958
Shri Pantula Lakshmi Narayan,
I read your book
with interest and I
have no doubt that it will be used by
students of ALANKARASASTRA.
Yours Sincerely,
S. RADHA KRISHNAN.
సమాలోకము
[శతావధానులు, బ్రహ్మశ్రీ వేలూరి శివరామశాస్త్రి మహాశయులు
ప్రసాదించినది. ]
ఎవరును కన్ను తెఱవకముందే భరతముని కావ్యార్థము రస
మని చెప్పెను. పిదపఁబిదప ఆఱవ శతాబ్దిమొదలుకొని తొమ్మిదవ
శతాబ్దివఱకును కావ్యప్రపంచమును కలకలలాడునటు లోనరించిన
ఆచార్యులలో కొందఱు - కావ్యరస మాస్వాదించియు, నొకరు-కావ్య
మునకాత్మ 'అలంకార” మనియు, నింకొకరు- 'గుణమ'నియు, వేజొ
కరు-‘రీతి యనియు, వేఱువేరు త్రోవలు త్రొక్కిరి. ఉరమరిక
తొమ్మిదవ శతాబ్దిలోనివాఁడగు రుద్రోటుఁడు 'ప్రయత్నించి
కావ్యమును రసములతోఁ గూడుకొనునటు లొనర్చునది' అని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85q57rj97onc6c8nkd5zou459nyoamh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220774</id>
    <revision>
      <id>574631</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చెప్పీయు, ‘భావము’ అనునలంకారమును వివరించుపట్ల వ్యంగ్యమ కావ్యమునకు ఆత్మ' అను తలఁపుముంగిటఁగాలు వెట్టియు, వెను దిరిగిపోయి ‘కావ్యమలంకారప్రధానము' అని యనెను. పదునొకఁ డునాఁటి వ...'</comment>
      <origin>574631</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="ov17c6d5o4hlzr7qj6597ts8flu1xja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చెప్పీయు, ‘భావము’ అనునలంకారమును వివరించుపట్ల వ్యంగ్యమ
కావ్యమునకు ఆత్మ' అను తలఁపుముంగిటఁగాలు వెట్టియు, వెను
దిరిగిపోయి ‘కావ్యమలంకారప్రధానము' అని యనెను. పదునొకఁ
డునాఁటి వాఁడగు నన్నయ - 'మృదుమధుర రసభావ భాసుర
నవార్ధవచనరచనా విశారదులయిన మహాకవులును' [ఆది - ౧. వ]
అనిచెప్పుట గమనింపఁదగినది. ఇటులు కావ్మాత్మనొక రేటికిని,
ఇంకొకరు కోటికిని, లాగుచుండఁగా 860 - '90 ల నడుమ కవితా
పాండితీ ప్రతిభ చూపిన ఆనందవర్ధనుఁడు- 'కవితాకాంతకు ఆత్మ-
ధ్వనియనియు, శబ్దార్ధములు - శరీరమనియు, అలంకారము లలం
కారములేయనియు, గుణములు - గుణములేయనియు, ఎలుఁగెత్తి
చెప్పెను. ఇది విద్వత్సభలలో కల్లోలము కలిగించెను. అవుననువా
రొకరిరువురు. కాదనువారు పలువురు. అట్టియెడ మనోరథుఁడను
విమర్శకుఁడు - &quot;అర్థాలంకారములతోఁగాని, శబ్దాలంకారములతోఁ
గాని, మంచి సంఘటనలోఁగాని, కూడిన కావ్యము హృదయాహ్లాద
కమగునుగాని, ఇవియేదియునుకాని ధ్వనియెటులు హృదయాహ్లాద
మొనరించును ?. కావ్యమునకు ధ్వని - ఆత్మ యేమిటయ్యా మూ
ఢుఁడా! 'ధ్వనియననేమి ?' అని మేము నిలువఁదీసి యడిగినచో
'సెప్పెపె మెమ్మెమె' అనికాక మణి యేమందువో&quot; అని, అర్థమగు
నటులీ పద్యము చెప్పెను.
యస్మిన్నస్తినవస్తు కిఇ్చనమనః ప్రహ్లాది సాలంకృతి
వ్యుత్ప న్నై రచితంచనైవవచనై, ర్వక్రోక్తి శూన్యంచయత్
కావ్యం తద్ధ్వనినా సమన్వితమితి ప్రీత్యాస్త్రశంస౯ జడో
నోవిద్మోఒభిదధాతి కింసుమతినా పృష్టః స్వరూపం ధ్వనేః.
మ. హృదయాహ్లాది, యలంకృతార్ధ, మగునేయే వస్తువు లేని డె
య్యెది,వ్యుత్పన్న వచోవిహీనకృతియే, దెచ్చోటవక్రోక్తి యుం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ov17c6d5o4hlzr7qj6597ts8flu1xja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220775</id>
    <revision>
      <id>574632</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'డదో, దానిన్-ధ్వని యుక్తకావ్యమని, మూఢాత్ముండు ప్రీతాత్ముఁడై వదరున్, విజ్ఞుఁడుతెల్పుమన్న, ధ్వనిరూపమేమిభాషించెడిన్?. [పం. ల. నా. శాస్త్రి.] ఇది - విని, ఆనందవర్ధనుఁడు - ఈప్రశ్నముల...'</comment>
      <origin>574632</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="r8i1l46qrjwx26gz40sc4knhkjoxw15" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;డదో, దానిన్-ధ్వని యుక్తకావ్యమని, మూఢాత్ముండు
ప్రీతాత్ముఁడై
వదరున్, విజ్ఞుఁడుతెల్పుమన్న, ధ్వనిరూపమేమిభాషించెడిన్?.
[పం. ల. నా. శాస్త్రి.]
ఇది - విని, ఆనందవర్ధనుఁడు - ఈప్రశ్నములకును, వీనిని
బట్టి తలయెత్తిన ప్రశ్నములకును, సమాధానము చెప్పుటకునడుము
బిగించెను. ఈమనోరథునిమాట యిటుండగా, ఇంకొకఁడు - 'కావ్య
మునకు ధ్వనియే జీవితమాయెనేని, కంచే - కావ్యము కావలసి
వచ్చునేః కావ్యకాంతకు ధ్వనిజీవితమా?' అని యిటులొక పద్దె
మల్లెను.
కాంస్యం కావ్యం కుతో నస్యాత్
కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిర్యది
కింకాంస్యవద్ ధ్వనేత్ కావ్యం ?
కంఠం భక్త్క్వాఒపి పఠ్యతామ్.
ధ్వనియె కావ్యజీవితంబగు నెడలను
కంచు కబ్బమేల కాదొచెపుమః
కంచుమ్రోఁగునట్లు కబ్బంబు మ్రోగునా ?
గొంతుచించుకొంచుఁ గూయిడినను.
ఈ పద్యమువిని ఆనందవర్ధనుఁడు నవ్వుకొని యుండును.
అతఁడు -&quot;అయ్యా! మేముచెప్పునదదికాదు. సహృదయులు మెచ్చు
కొను నర్ధమొకటికలదు - అది ప్రతీయమానము. అనఁగా లోఁచు
బడియగునది. దానికి ధ్వనియనిపేరు” అని. ఇటులగుచో, ఇంకొక
శంకకలుగుచున్నది. అశ్లీలము, అసుందరము, ఈ మొదలగునర్థము
తోఁచుబడియగునేని, అదియు-కావ్యమున కాత్మయా? ఈశంకించిన
వారును, ఒకపద్యమేచెప్పిరి.] కాదు, దానిని సహృదయులేకాదు. అ
సహృదయులును కొందఱు మెచ్చుకొనరు. (అసుందరమగు దానిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8i1l46qrjwx26gz40sc4knhkjoxw15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220776</id>
    <revision>
      <id>574633</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుఱించి 283వ పుటయందలి దిగువప్రభామతిని&quot;ఆప్రయోజనమును గూఢముగాఁజెప్పినంతమాత్రముననది-ధ్వనికాదు.... అసుందరమగు ప్రయోజన రూపార్ధమును గూఢముగాఁ జెప్పినను, ప్రకటముగాఁ జెప్పినను, గూడ...'</comment>
      <origin>574633</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3667" sha1="e3tfhv2e7tr6owecqp5xj8f2jyw5w85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుఱించి 283వ పుటయందలి దిగువప్రభామతిని&quot;ఆప్రయోజనమును
గూఢముగాఁజెప్పినంతమాత్రముననది-ధ్వనికాదు.... అసుందరమగు
ప్రయోజన రూపార్ధమును గూఢముగాఁ జెప్పినను, ప్రకటముగాఁ
జెప్పినను, గూడ - విశేషములేదు.&quot; అనుదానిని పాఱఁజూచునది)
పోనిండు! దానిని ధ్వనియని యెవరేని చెప్పిరా ?. విద్వదగ్రగణ్యు
లగు వైయాకరణులు - “పలికినదె తడవుగా వర్ణములు మాయమై
పోవుచున్నవి. అటులయ్యు వానిపలనమనకర్థమగుచున్నది. కావున
నిత్యశబ్దముండవలయును. కార్యశబ్దమునందలి పూర్వపూర్వవర్ణముల
అనుభవముచేఁగలిగిన సంస్కారముతోఁగూడి, చిట్టచివర మొరయు
వర్ణము, లేక, నాదము-ధ్వని. ఈధ్వని-ఆనిత్యశబ్దమును వ్యక్తము
చేయును, వ్యక్తమగు నాశబ్దము - స్ఫోటము. దానమనకర్ధము
భానమగును, ఈదెస, ఇచట ధ్వని - వ్యంజకము. స్ఫోటము
వ్యంగ్యము, ”అనిచెప్పిరి. ఈపోలికను బట్టికావ్యమునకాత్మయగుప్రతీ
యమానమును మేమును ధ్వనియని వ్యవహరింతుము' [ఆంధ్రద్వ
న్యాలోకము - ప్రథమోద్ద్యోతమున 204 పుటలో 'ధ్వనతీతి ధ్వనిః'
ఈ - మొ. ఘట్టములు - చూ.] అనిచెప్పి ఆనందవర్ధనుఁడు ధ్వని
సంప్రదాయ ప్రవర్తకుఁడాయెను. ఇది ధ్వన్యాలోకావతార చరిత్ర.
ఇదియా ? ఇటులగుచో అలంకారిక పితామహుఁడు భామహుఁడు,-
శప థైర పిచాదేయం వచోనస్ఫోటవాదినామ్
నభః కుసుమమ స్తితి శ్రద్దధ్యాత్య స్సచేతనః ?
[భామహాలంకార - ౬-౧౨]
ఈదెస స్ఫోటము-నభఃకుసుమమని చెప్పెనేః మఱియు భగవ
దుపవర్షుఁడును, దేవతాధికరణమున శంకరభగవత్పాదులును, కుమా
రిలుఁడు వార్తి కమునను, ఖండదేవుఁడు ౧-౭-౧౧ అధికరణమునను,
పార్ధసారథి మిశ్రుఁడు శాస్త్రదీపికలో ౧-౦ పంచమాధికరణము
నను, జయంతభట్టుఁడు - న్యాయమంజరిలో 2వ ఆహ్నికమునను,
శ్రీరామానుజులు జిజ్ఞాసాధికరణమునందును, వేదాంతదేశికులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e3tfhv2e7tr6owecqp5xj8f2jyw5w85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220777</id>
    <revision>
      <id>574634</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- వాచస్పతి మొదలగువారును, 'స్ఫోటము-బరువు' అనిఖండించిరే! అనియందురు కావలయు; అది వేఱుమాట. మఱియు వర్ణపద వాక్యభేదముచే స్ఫోటము - త్రివిధము. అది-మరల జాతివ్యక్తి భేద ముచే ఆఱువిధములు. అ...'</comment>
      <origin>574634</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="4s8gifkrcy23hg9uha5nauv4s7ptbnj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
వాచస్పతి మొదలగువారును, 'స్ఫోటము-బరువు' అనిఖండించిరే!
అనియందురు కావలయు; అది వేఱుమాట. మఱియు వర్ణపద
వాక్యభేదముచే స్ఫోటము - త్రివిధము. అది-మరల జాతివ్యక్తి
భేద
ముచే ఆఱువిధములు. అఖండపద, వాక్య, స్ఫోటములు - రెండు.
వెరసి - స్ఫోటమెనిమిది విధములు. స్ఫోటము ఆంతరప్రణవ
రూపము. పరావశ్యంతులు - శబ్దబ్రహ్మవ్యంజకములగు వాక్కులు.
వైఖరీనాదరూపమగు ధ్వనిని - చెవివినును. అది- భేరీనాదాదికము
వలె, అర్ధహీనము. మధ్యమానాదము - అర్ధవాచకమగు స్ఫోటా
త్మక శబ్దమునకు వ్యంజకము. 'స్పోటము - ఉపాధిభేదముచే బహు
విధముగాని, నిక్కమున కాకాశమువలె నొక్కటియే.' అని మంజూ
షలో నాగేశుఁడు - మఱియు - నతఁడే -
&quot;వైయాకరణ నాగేశః స్ఫోటాయన ఋషేర్మతమ్|
పరిష్కృత్యోక్త వాంస్తేన ప్రియతా ముమయాశివఃః”
అనిచెప్పుటచే స్ఫోటవాదము - పాణినికి పూర్వము. “సంగ్రహము’
అనుగ్రంథమున వ్యాడి నిత్యశబ్దమును, కార్యశబ్దమును, జెప్పెను”.
అని మహాభాష్యము. హరి, కైయట, భట్టోజీ, నాగోజీలు దీనినివివ
రించిరి. భాగవతము ౧౨-౬-౫ మొదలగు సుమారు పండెండుతా
వుల స్ఫోటమునుచెప్పెను. 'ప్రాకృతధ్వని - స్ఫోటమును గ్రహిం
చుటలో హేతువు'. అనిహరి. శంకరభగవత్పాదులును వ్యవహార
దశలో నిత్యశబ్దమును గ్రహించిరి. దానఁజేసియే, ఆనందుఁడు -
తనయాలోకమున - &quot;ఈ గ్రంథోద్దేశము ధ్వనియున్నదని స్థాపిం
చుటకాదు. మఱివ్యంగ్యమున్న దనియు, అది రసాది రూపమనియు,
చూపుట.”
“అతఏవచేతి వృత్తమాత్రవర్ణన ప్రాధాన్యేఒక్గాఙ్గభావ రహితరసభావనిబం
ధేనచ కవీనామేవంవిధాని స్థలితానిభవన్తీతి రసాదిరూపవ్యఙ్గ్య తాత్పర్యమేవైషాం
యుక్తమితి యత్నో ఒస్మాఖిరారద్ధోనధ్వనిస్త్రతిపాదనమాతాఖిని వేశేన”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4s8gifkrcy23hg9uha5nauv4s7ptbnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220778</id>
    <revision>
      <id>574635</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '“ఇతివృత్తమాత్ప్రవర్ణనమే ప్రధానమగునపుడు అంగాంగి భావరహితము లగునట్లు రసభావములను నిబంధించుటచేత కవులు కేవంవిధములగు స్థలితములు (ప్ర్రమాదములు) సంభవించును. కావున వీరికి (కవు...'</comment>
      <origin>574635</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="il3idgq12jn6t5x65h3bz9oefnw8u1j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;“ఇతివృత్తమాత్ప్రవర్ణనమే ప్రధానమగునపుడు అంగాంగి భావరహితము
లగునట్లు రసభావములను నిబంధించుటచేత కవులు కేవంవిధములగు స్థలితములు
(ప్ర్రమాదములు) సంభవించును. కావున వీరికి (కవులకు) రసాదిరూసవ్యంగ్య
తాత్పర్యమే యక్తమని మేమీయత్నము నారంభించితిమి. కాని, ధ్వనిప్రతిపాదన
మాత్రాభిని వేళముచేఁగాదు.” అనిచెప్పెను.
(ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 3 ఉ. ఏంః పుట)
-
వ్యంగ్యము.
కావున ధ్వని - వ్యంజకము, స్ఫోటము
అను వైయాకరణుల పోలికను - ఆనందుఁడు తీసికొని ఈ వ్యంగ్య
ప్రస్థానమునకు 'ధ్వని' అని పేరుపెట్టెను.
వ్యంగ్యము
పేరులో పోరు ఇటుల సమసెను. ఇఁక వ్యంగ్యమగు అర్ధ
ములోపోరు. ఈకయ్యమునకు ముందితఁడు చాటువులను అందఱ
కును ప్రమాణమగు ఆదికావ్యములు రామాయణ మహాభారతము
లను, కాళిదాసాదికవుల గ్రంథములను, సుమారు ఏఁబదింటిని అక్ష
యతూణీరములనుగాఁగొని సవ్యసాచియాయెను. ఇఁకనితఁడాదికావ్య
ములనుండి యొసఁగిన లక్ష్యముల నొకటి రెండు చూపుట పాడి.
(0)
&quot;రవిసంక్రాన్త సౌభాగ్యస్తుషారావృతమణ్డలః
12
నిశ్వాసార్ధ ఇవాదర్శళమానప్రకాశతే” (రామాయణము)
దీనికీ, శ్రీ లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారి ఆంధీ కృతి యిది :—
గీ॥ అర్క సంక్రాంత సౌభాగ్యుడయి, తుషార
సంవలిత మండలుండైన, చంద్రమసుఁడు
తసరకున్నాఁడిపుడు, నిశ్వసనముతోడి
స్పర్శమున, నంధమైన [గ్రుడ్డిదైన] యాదర్శముట్లు (3)
ఇందలి, ఆంధశబ్దము [అత్యంతతిరస్కృతవాచ్యము,]“నిట్టూర్పులుసోఁకిన
గ్రుడ్డయద్దమువలె చంద్రుఁడు ప్రకాశించుటలేదు.” (రామా) అద్దమునకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>il3idgq12jn6t5x65h3bz9oefnw8u1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220779</id>
    <revision>
      <id>574636</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చూపేమి, అది గ్రుడ్డిదగు పేమి ? కాననిచట ముఖ్యార్ధము పొసఁగదు. ఈనిమిత్త ముచే అంధిశబ్దము - ‘అద్దము - పదార్ధములనుస్ఫుటీకరించుశక్తి లేనిది'. అనిముఖ్యార్ధ ముతోసంబద్ధమగు నర్ధమును...'</comment>
      <origin>574636</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="9isg7v5dgz1mrmyl1o50zff5mrpf6ht" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చూపేమి, అది గ్రుడ్డిదగు పేమి ? కాననిచట ముఖ్యార్ధము పొసఁగదు. ఈనిమిత్త
ముచే అంధిశబ్దము - ‘అద్దము - పదార్ధములనుస్ఫుటీకరించుశక్తి లేనిది'. అనిముఖ్యార్ధ
ముతోసంబద్ధమగు నర్ధమునులక్షింపఁజేయును. పిదపవ్యంజనచే-నిట్టూర్పుతోసంబం
ధమునొందినయర్ధము- అత్యంతి మలినము, ఉపయోగహీనము, సౌందర్యరహితము,
ఈ మొ, లక్షణాపయోజనరూపమగు వ్యంగ్యార్ధమును తెలుపును.
(ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము - ౨ ఉ. ౧౩-౧ళ పుటలు చూ.)
(-)
င်။ ప్రత్యుపస్థిత ఘోరరూపమ్ములగుచు
కాలములతిక్రమిత సౌఖ్యలీలలయ్యే
దినదినమ్మును, పాపీయదివసయగుచు
విగతయౌవనయయ్యె పృధ్వీలతాంగి,
ఇందుకృత్ - తద్దిత - వచనములచేత - అసంలక్ష్యక్రమ వ్యంగ్యధ్వనియు,
“దినదినమ్మున్”” “విగతయౌవన' అనువానిచేత అత్యంతతిరస్కృత వాచ్య
ధ్వనియుఁ బ్రకాశింపఁజేయఁబడినవి.
ప్రభా :
:-
అతికాన్త సుఖాః కాలాః
ప్రత్యుపస్థిత దారుణాః
శ్వః శ్వః పాపీయ దివసా
పృథివీగతయౌవనా.
-
అనునది వ్యాసభగవాగవానుని మూలల్లోకము.
(ఆంధ్రధ్వన్యాలోకమున,తృతీయోద్ద్యోతముగలద్వితీయథా. 95,96పుటలు-చూ.)
మీఁది పద్యమునందు, ఉపస్థిత, అతికమిత, గత, అనునవి (క్తరూప)
కృత్తులు, “పాపీయ” అనునది- ఛ ప్రత్యయ తద్ధిత. “కాలములు&quot; అనునది -
బహువచనము.
‘ప్ర్రత్యుపస్థిత’ అనుచోట 'క్త' ప్రత్యయముచే దుఃఖములిదివఱకే ప్రాప్తిం
చియుండుటయు, అవి - నిరాకరింపరానివగుటయు, 'అతిక్రమిత' అనుచోట
భూతకాలార్ధక ‘క్త ' ప్రత్యయముచేత - సుఖమున కింకెప్పుడును వర్తమానకాలి
కత్వములేకుండుటయు, ఆకారణమున కాలము భయంకరమైనదగుటయు, 'గత'
అనుచోటఁగల 'క్త' ప్రత్యయముచే పృథివికి తిరుగ యౌవనము రాకుండుటయు,
వాననామె నిస్సారయగుటచే విడువఁదగియుండుటయు, పాపిజనసంబంధబోధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9isg7v5dgz1mrmyl1o50zff5mrpf6ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220780</id>
    <revision>
      <id>574637</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కమగు 'ఛ' ప్రత్యయముచే :- దివసములు నీచములగుటయు, 'కాలములు' అను చోటనున్న బహువచనముచేత-కాలములు నానావిధము లైయుండుటయు, వానిని ద్రోసిపుచ్చుటకు వీలులేకుండుటయు, వానినిక్లేశముచే గడుపవ...'</comment>
      <origin>574637</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4102" sha1="b4f4liq2f19sttplt4x76l07i60iu2c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కమగు 'ఛ' ప్రత్యయముచే :- దివసములు నీచములగుటయు, 'కాలములు' అను
చోటనున్న బహువచనముచేత-కాలములు నానావిధము లైయుండుటయు, వానిని
ద్రోసిపుచ్చుటకు వీలులేకుండుటయు, వానినిక్లేశముచే గడుపవలసియుండుటయు,
‘దినదినమ్మును' అనుటచే ఒకనాటి కొకనాఁడు పాపీయములగు దివసములు
యొక్కయు, ‘విగతయౌవన'అనుటచే వృద్ధశ్రీవలెనసంభావ్యమాన సంభోగయగు
పృథివియొక్కయు, దౌర్భాగ్యమత్యధికమగుచుండుటయు, ప్రకాశింపఁజేయఁబడు
చున్నవి. కాలము స్వభావముచేతనే దుఃఖమయము. అందును పాపిస్థజనస్వామిక
పృథివీ లక్షణదేశ దౌరాత్మ్యమువలన మఱియునది విశేషించి దుఃఖమయమగు
చున్నదనిభావము, మీఁది కృదాడులన్ని (టిచేతను- నిర్వేదద్వారమున శాంతరసము
ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నది. జడమగు పృథివియందు యౌవనము సంభవింపకుం
డుటవలన ‘విగతయౌవన''అనుపదము' 'పృథివి. ఉపభోగసమర్ధముకానేరదు.”
అను లక్ష్యార్ధమును ప్రదర్శించుటచేత ఇందత్యంతతిరస్కృతవాచ్యధ్వనికూడ
కలదని యెఱుంగునది. (ఆంధధ్వ... ద్వితీయభాగము - కాణ- పుటలు చూ.)
ఇఁక చాటువులలోను, కాళిదాసాది పద్యములలోను, గల
వ్యంగ్యమును ఆంధ్రధ్వన్యాలోకమునఁజూచునది. ఆనందవర్ధనుఁడి
రీతిగా వ్యంగ్యార్ధము కలదనిచూపి చాటుటకు మనోరథుఁడు,
ప్రతీహారేండురాజు, భట్టనాయకుఁడు, మహిమభట్టు, కుంతకుఁడు,
మొదలగు వారితో సంకులసమర మొనరింపవలసివచ్చెను. ఇటులో
సరించి యిందితఁడు జయించెను. జగన్నాధపండితరాయలంతవానిచే
జయపతాకయుఁబడసెను. ఎక్కువమునకతని జయపతాక
నమే”.
&quot;లోచ
&quot;ఈధ్వనిశాస్త్రము-సాహిత్యచరిత్రమును దివ్యచరిత్రము
గానొనర్చి&quot; దానియందొక క్రొత్త శకమును ప్రవేశ పెట్టెను. ఇది
వ్యాకరణ శాస్త్రమునకు పాణినీయమువంటిది. వేదాంత శాస్త్రము
నకు బ్రహ్మసూత్రములవంటిది. &quot;ధ్వన్యాలోకమలంకారశాస్త్రమున,
అనుసరింపఁదగిన సరణిని వ్యవస్థాపించెను.&quot;అనిరసగంగాధరము.”
అని మహామహోపాధ్యాయులు పి. వి. కాణేగారి యభిప్రాయమెవ
రికి శిరోధార్యముకాదు ?
NO&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4f4liq2f19sttplt4x76l07i60iu2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220781</id>
    <revision>
      <id>574638</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ధ్వన్యాలోకము పాణినీయముగుచో లోచనము మహా భాష్యము. ధ్వన్యాలోకము బ్రహ్మసూర్తములగుచో లోచనము శంకరభాష్యము. అభినవుని గుణించి శ్రీ జ. మాధవరామశర్మగారి నాట్యవేదము పీఠికలో వివరించ...'</comment>
      <origin>574638</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="bxcirb3f21n56aojmha1zkq6lh3mm39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ధ్వన్యాలోకము పాణినీయముగుచో లోచనము మహా
భాష్యము. ధ్వన్యాలోకము బ్రహ్మసూర్తములగుచో లోచనము
శంకరభాష్యము. అభినవుని గుణించి శ్రీ జ. మాధవరామశర్మగారి
నాట్యవేదము పీఠికలో వివరించితిని, గాన ఇచట నిఁక విసివింపను.
ధ్వనికర్తయు, ఆలోకకర్తయు, నొకరా ? యిరువురా ? అను విష
యము - పంతుల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారే వివరింతురు. పాఠ
కులు ‘కారికాకారవృత్తికార ద్వైతాద్వైతములు' అను వ్యాసమును
చూచునది.
ఆంధ్రీకరణమేల
2
వాదయుగము నందెపుడో యవతరించిన యీ గ్రంథము
నాంధ్రీకరింపనేల ? మఱియు నీధ్వన్యాలోకమునే యాంధ్రీకరిం
చుట కేందజెందఱో 'నేను నేనని' యెగఁబడి రేల?
మంచిమాట : జాకోబీ దీనిని జర్మన్ భాషలోనికేల యనువ
దించెనో ? శబ్దమునకు పాణినీయమెట్టిదో, కావ్యశబ్దార్థముల కిది -
యట్టిదికావలయును. కావుననే జర్మన్ కవులకును సహృదయుల
కును ఉపయుక్తమగునని తలపోయక, యతఁడిటులు చేయునా ?
ఈ సాహిత్యశాస్త్రరత్నము - సకలభాషలయందును అనూదితము
కావలయును. మనకుచేతకాక, యింతకాలమునుండియు మిన్నులు
చూచుచుంటిమి. ఇపుడు మనకృతజ్ఞతకు పాత్రము కావలయువారు
ఆంధ్రీకరించిరి.గ్రంథప్రయోజనమును-మూలమిటులు చెప్పుచున్నది.
చూడుఁడు..
'ఇత్యుక్త లక్షణోయో
ధ్వనిర్వివేచ్యః ప్రయత్నతస్సద్భిః
సత్కావ్యం కర్తుం వా
జ్ఞాతుంవా సమ్యగఖియుక్తేః' (8- శిఇ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxcirb3f21n56aojmha1zkq6lh3mm39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220782</id>
    <revision>
      <id>574639</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ''సత్కావ్యమును రచించుటకుఁగాని, తెలిసికొనుటకుఁగాని, ధ్వనినివివేచింపవలయును. కావున కవులకును, కవులను అర్ధము చేసికొను సహృదయులకును, అత్యావశ్యకము. శ్రీ పంతుల లక్ష్మీ నారాయణశాస...'</comment>
      <origin>574639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3085" sha1="ksd98419clo7yug9nxmbdu5jspk9e44" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'సత్కావ్యమును రచించుటకుఁగాని, తెలిసికొనుటకుఁగాని,
ధ్వనినివివేచింపవలయును. కావున కవులకును, కవులను అర్ధము
చేసికొను సహృదయులకును, అత్యావశ్యకము. శ్రీ పంతుల లక్ష్మీ
నారాయణశాస్త్రిగారు-కవులు, మఱియు సహృదయులు. విశేషించి
శాస్త్రజ్ఞులు. ఇట్టివారు దీనికి దొరఁకొనుట జాదులు ప్రసాదము.
ప్ర్ర థా మతి
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు ఈ ధ్వన్యాలోక
మును సంపూర్ణమగు లోచనముతో శాస్త్రీయముగను, సుందరము
గను, అనువదించి, తెలుగుఁలకు వెలుఁగులు చూపిరి. ఆలోకము
న్నను కన్ను లేనిచో ఏదియుకానరాదని అభినవుఁడు మనకు లోచన
మొసఁగెను. లోచనమున్నను, మతిలేనిదే తిన్నగా కానరాదని,
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు కౌముదీ ధవళితమగు 'ప్రభా
మతిని' మనకొసఁగిరి.
-
అంధ్రీకర
దీని క రణ ప ప ద్ద
శాస్త్ర గ్రంథములను తెలిఁగించునపుడు - ప్రతిపదాంధ్రీకర
ణము మేలని కొందఱందురు. పాఠము చెప్పి ప్రవచనముచేయురీతికి
దరిదాపుగా నుండునటులు విపులమగు వ్యాఖ్యవాయుపద్ధతి మేలని
కొందఱందురు.
* ధ్వనికారికలును, వృత్తి యు, మాత్రమున్నచో మనకు లోచ
నములేని చందమే. అది దైవికముగా నేటికి ఎప్పాజీనది. 'అగస్త్యుఁ
డొకయెత్తు; అతని కమండలమొకయెత్తు'. అనునటులు - ధ్వన్యా
లోక మొకయెత్తు; లోచనమొక యెత్తు. ముక్కుటమూఁడే ఈధ్వని
శాస్త్రము. ఈమూఁటిలో నేయక్షరము మనకు తెలియకపోయినను
మనకన్ను గ్రుడ్డికన్నే. కావున శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి
00&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksd98419clo7yug9nxmbdu5jspk9e44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220783</id>
    <revision>
      <id>574640</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '* గారు ఈమూఁటిలోను దేనినిని పోనీక ఆంధ్రీకరించుటయకాక పాఠముచెప్పి, ప్ర్రవచనము చేయురీతికి దరిదాపుగా నుండునటులు విపుల వ్యాఖ్యారూపముగా ప్రభావతిని సంతరించి మనకొసఁగిరి. * మఱియ...'</comment>
      <origin>574640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4049" sha1="se8a8z29jyvhml6nhhs5x12757a9dq8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;*
గారు ఈమూఁటిలోను దేనినిని పోనీక ఆంధ్రీకరించుటయకాక
పాఠముచెప్పి, ప్ర్రవచనము చేయురీతికి దరిదాపుగా నుండునటులు
విపుల వ్యాఖ్యారూపముగా ప్రభావతిని సంతరించి మనకొసఁగిరి. *
మఱియు ప్రభామతి ప్రథమోద్ద్యోతమున శ్రీమదుత్తుంగోదయుని
కౌముదిచే-అభినవుఁడెత్తుకొనిన వాదఘట్టముల మూలమూలలచీకటు
లను పాఱఁద్రోలినది. విద్యార్థులును కవులును ఈ ప్రభామతితో
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకమును స్వయముగాఁ జదివికొని సాహిత్యశాస్త్ర
మున వ్యుత్పత్తిని సంపాదింపఁగలరు. కఠినమగు ఘట్టములిందు
పెక్కులు. అట్టివానిలో నిందలి ప్రథమోద్యోతము - ధ్వనిలేదనువారి
వాదములు మూఁటిని, ధ్వని లక్షణాంతర్గతమను వారి వాదమును,
ధ్వని అనాఖ్యేయమనువారివాదమును లెస్సగా పరిశీలించి, ఖండించి,
సోపానక్త్రమమున సాధించి, 'ధ్వనిఉన్నది' అని స్థాపించును.
*ప్ర్రభామతి యిట్టిపట్ల- అభిధాశక్తి చేతనే, లక్షణాశక్తి చేతనే, తాత్ప
ర్యశిక్తి చేతనే, అనుమానముచేతనే, వ్యంగ్యార్థమేల గతార్ధముకాదు?
మఱిస్మృతిలో నేలచేరదు ? మఱియు లక్షీతలక్షణచేతనే యేలసిద్ధిం
పదు ?. అనుగహనములగు నీఘట్టములందన్నియెడలను పాఠకుల
కెచటఁ దెలియకపోవునోయని కంట వత్తిడుకొని ఉత్త రష్త్రత్యుత్తర
ములతో మెట్లు మెట్లుగా వివరించు కొనుచుఁబోవును. ఇటులు
చేయుటకెంత ‘విజ్ఞత’, ‘బోధకత', 'ఓపిక', ఉండవలయునోకదా! •
ప్రథమోద్ద్యోతము - మఱియు ‘కబ్బములండువాచ్యముఅనియు’
ప్రతీయమానము అనియు, రెండర్థములున్నవి. వానిలో అలంకార
రూపమగు వాచ్యమెల్ల రెఱిఁగినదే! మఱి ప్రతీయమానము, స్త్రీలలో
ప్రసిద్ధములగు నవయవములకంటె వేఱుగు లావణ్యమువలె వాచ్యా
దులకంటె వేణా? అనినవేతే. ఈప్రతీయమానము-రసవస్త్వలంకార
భేదముచే ముత్తెఱఁగులు. ఈముత్తెఱఁగులయు, భిదలలో ముక్కోటి
భిదలు. ఈ వ్యంగ్యార్థము వ్యాకరణ జ్ఞానమాత్రమునఁ దెలియు
నదికాదు. ఇది సహృదయైక వేద్యము. ఇట్టి ప్రతీయమానార్ధము -
da&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>se8a8z29jyvhml6nhhs5x12757a9dq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220784</id>
    <revision>
      <id>574641</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రధానముగా భాసించుకావ్యమే- ధ్వనికావ్యము. సమాసోక్తి మొద లగు కొన్ని అలంకారములలో ప్రతీయమానమగు అర్ధమున్నను, వాచ్యార్థమే ప్రధానమగును, గాన నట్టి అలంకారములు మాత్రమే ఉన్న కావ్...'</comment>
      <origin>574641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="ob5x4168vkx63flojzbfxvehb64kh3p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రధానముగా భాసించుకావ్యమే- ధ్వనికావ్యము. సమాసోక్తి మొద
లగు కొన్ని అలంకారములలో ప్రతీయమానమగు అర్ధమున్నను,
వాచ్యార్థమే ప్రధానమగును, గాన నట్టి అలంకారములు మాత్రమే
ఉన్న కావ్యము -ధ్వనికావ్యముకాదు. రామాయణ మహాభారతాదు
లలోకనఁబడు నీధ్వని-మాచేలక్షితమైనది. ఇది - ఇక అనాధ్యేయ
మెట్లు ?&quot; అను సంశములతో ముగిసినది,
చూచాయగాఁ జెప్పిన పైవిషయములలో లోచనము లోఁతు
లోఁతులు పరికించి చెప్పిన, ప్రతీయమానమగు నర్ధమునందలి లౌక్
కత్వము, కావ్యవ్యాపారైక గోచరత్వము, రసాది ధ్వనిత్వము,
మఱియురసాదులకుస్వశబ్దావాచ్యత్వము, మొదలుగాఁగల ఎన్నియో
రహస్యములు-ఈప్రభామతిసాయము చే మనకవగతములగును.
ఈకాలమున కొందణాంగ్ల విమర్శకుల త్రోవఁబడి
-
*
శిల్పమునం
దును, కావ్యమునందును, 'సౌందర్యము సౌందర్యము' అని ఒక
ఘంటా ఘోషము వినఁబడును. ఇది కీట్ న్ చెప్పిన 'A thing of
beuty is a joy for ever” “సుందరమగు వస్తువు శాశ్వతానంద
(కర)ము&quot;అనుదానికిప్రతిధ్వని. కీటస్కు వెనుకనున్న వారును దీనిని
చెప్పలేదనరాదు. కానికీట్స్ దీనికి ముద్రపడెను. ఆయీసౌందర్య
ప్రతీతియే - కావ్యాత్మయా? ఆను విషయమెంతయో శాస్త్రయుక్త
ముగా విచారించిన యీలోచనమును, దానిని బాలురకును దెలియు
నటులు వివరించిన వీరితేట తెలుఁగు వివరణమును, 203వ పుటలో
నరయునది. మఱియు అవివక్షిత వాచ్యధ్వని కుదాహరణమగు
-
'సువర్ణపుష్పాం పృథివీం చిన్వన్తి పురుషాస్త్రయః॥
శూరశ్చకృత విద్యశ్చయశ్చజానాతి సేవితుమ్.
అను (భార - ఉద్యోగ - అఇ అధ్యా - ఇ] శ్లోకమును
వీరెంత సొగసుగా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ob5x4168vkx63flojzbfxvehb64kh3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220785</id>
    <revision>
      <id>574642</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '03 క. పరిచరణ కృతియు, విద్యా పరిచయ యుక్తుఁడును, శౌర్యవంతుఁడు, ననఁగన్ బరగునులు, చయనింతురు పురుషులు - ముగ్గురు - సువర్ణపుష్పగఁబృథివిన్. అని తెలిఁగించి,- (ప్ర. 75వ పేరా) అనఁగా &quot;పృథివిన...'</comment>
      <origin>574642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="gepv11ods8742c3ohfbumnuchls33u7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;03
క. పరిచరణ కృతియు, విద్యా
పరిచయ యుక్తుఁడును, శౌర్యవంతుఁడు, ననఁగన్
బరగునులు, చయనింతురు
పురుషులు - ముగ్గురు - సువర్ణపుష్పగఁబృథివిన్.
అని తెలిఁగించి,-
(ప్ర. 75వ పేరా)
అనఁగా
&quot;పృథివిని సువర్ణములను బుష్పించుదానినిగా చయనింతురు'
సంఘటింతురు” అనునది-వాచ్యార్ధము. ఇందు 'సువర్ణానిపుష్ప్యతి' అని లోచన
మునఁ జెప్పఁబడినది - విగ్రహవాక్యముకాక, అర్థప్రదర్శక ముమాత్రమే అగును.
కనుక, నిచట- (సువర్ణమేవ పుష్పం యస్యాస్సా] సువర్ణమే పుష్పముగాఁగలది.
“సువర్ణపుష్ప&quot; అను బహువ్రీహి. యుక్తము. కాఁగా 'భూమి బంగారు పూలను
బూచునది' అనునర్ధముగాని, 'భూమి బంగారుపూలుగలది' అనునర్ధముగాని, ఏద
యినను - సంభవించునదియగు నర్ధముగలదికాదు. కనుక, లక్షణచేత- 'సేవానిపు
ణుఁడును, విద్వాంసుఁడును, శూరుఁడును,' అని తెలుపఁబడిన ప్రత్యేకములగు,
సముచ్చయములచేత- 'వీరిలో నెవఁడయిననుగూడ- అనాయాసముగనే విపులమగు
ధనమునుపార్జించును' - అను లక్ష్యార్థము లక్షితమగును. తదుపరి 'ఈలోకము
నందు ఈముగ్గురే - అధికోత్కర్షముగలవారు' అనునర్ధము వ్యంగ్యమగును. ఈ
వ్యంగ్యము మిక్కిలి నిగూఢముగాక యించుక గూఢమైయుండుటవలన “ఘన
తరఘూర్జరీ కుచయుగక్రియ గూఢముగాక ద్రావిడీ సనగతిఁదేటగాక, యరచా
టగు నాంధ్రవధూటి చొక్కపుంజనుగవవోలె నుండును.&quot; అనితెలియునది. అని
చక్కగా వివరించిరి. ఇచట మహామహోపాధ్యాయులు శ్రీ కుప్పుస్వామి శాస్త్రి
పాదులు తమ ఉపలోచనమున,-
‘సువర్ణాని పుష్ప్యతీతి సువర్ణపుష్పా' అని లోచనము. ఇటకావ్యానుశాసన
కారులు, - 'చిన్వన్తి = దైనందినమును సారముఁగొందురు. (గృహీతసారనొన
రింతురు.) మేమన్ననో ఇటులు వక్కాణింతుము.- 'చిళ్ ధాతువు-ద్వికర్మకము;
సువర్ణపుష్ప ప్రధానకర్మః పృథివి అప్రధానకర్మ - (కాఁగా; కాంచన లతను
పృథివిని, పుడుకుదురు, లేక, కోయుదురు. అనియర్ధము.) సువర్ణపుష్ప అనునది
ఉత్ప్రేక్షించిన ఒకానొక కాంచనలత; ఆంగ్లభాషలో 'పగోడా ట్రీ' 'Pagoda
tree' ఇట్టిదే. ఇది లతార్ధకమేని 'సాకకర్ణ పర్ణపుష్పఫలమూలవాలోత్తర
పదాచ్చ' అని జీష్ - ఏలరాలేదు ? ఇది - అప్రసిద్ధమును, గగనకుసుమమువంటి
దియు, నగులత. కాన జాతివాచికాదు, గానరాదు. 'సువర్ణానిపుష్ప్యతీతి సువర్ణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gepv11ods8742c3ohfbumnuchls33u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220786</id>
    <revision>
      <id>574643</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- పుష్పా' అనిచెప్పిన లోచనకారులు అభిప్రాయము ఇదే' అని వ్యాకరించిరి. ఈ యూహ విననింపుగనేయున్నది. పాఠకులు పరికించి చూతురుగాక 1. శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు తమ ఆంధ్రధ్వ...'</comment>
      <origin>574643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="px0vwizsazqiv1feb23mlwmo1roqg6c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
పుష్పా' అనిచెప్పిన లోచనకారులు అభిప్రాయము ఇదే' అని వ్యాకరించిరి. ఈ
యూహ విననింపుగనేయున్నది. పాఠకులు పరికించి చూతురుగాక 1.
శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు తమ ఆంధ్రధ్వ
న్యాలోకమున నానందవర్ధనుఁడు ఉదాహరణమున కొసఁగిన
శ్లోకములనే (సూత్రములతోఁగూడ) తెలిఁగించిరి. మఱియు, లోచ
నోదాహృత శ్లోకములనన్నింటిని (లక్షణములతోఁగూడ) తెనిఁగిం
చిరి. ఇది
ఇది - ఎంతయు సాహసమనకతప్పదు. కాని వీరికిది- తగిన
సాహసమే. వీరి తెలిఁగింపులో నూటికి తొంబది చొప్పున స్వతంత్య్ర
పద్యములనియే తోచును. గ్రంథగౌరవభీతివిడిచి యిచట
రెంటి నుదాహరింపకమానను :- (వీరు స్వతంత్య్రముగా నిబంధిం
చిన నవలా అనుఛందస్సు). ఇది - లోచనోదాహృత
లోచనోదాహృత శ్లోకమున
కాంధీకృతిరూపము.
'శాణోల్లీఢమయిన మణి - శరదాశ్యానపులినయగు తరంగిణి-
మద
క్షీణుఁడయిన నాగాధిపుఁడు - కళాశేషుఁడయిన శ్రీ కుముదభాంధ
ప్రాణేశ ప్రియసురతమృదితయగుణాల
వుఁడు,
హేతిదళితుఁడురణ
విజయియు(-
శోభింతురు'.
దానర్ధులయెడ గళిత విభవుఁడగు దాతయు. 'కృశించియును
(ఆంధ్ర ధ్వ - ప్ర. 223 పేజీ)
చూడఁగలరా యిందొక పొల్లేనిపొల్లు ?. ఇంకొకటి :- లోచ
నోదాహృతమున కాంధీకృతి రూపమే.
శా. నాకేలా పొరుగిండ్లవార్త లివి; యైనన్ దాక్షిణాత్యస్వభా
వైకాత్మన్,క్షణమూరకుండఁ, బ్రకృతిస్వాచాలుఁడనే నేను, భూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px0vwizsazqiv1feb23mlwmo1roqg6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220787</id>
    <revision>
      <id>574644</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ॥ ! A పాః కాంతున్ బ్రతిగేహమందు, విపణిన్, డానీయగోష్ఠ్యాదులన్ నీకీర్త్యంగన పిచ్చిదానివలె హాః నిత్యభమిన్ నర్తిలున్&quot; తెలుఁగునాడులో ప్రసిద్ధమగు - 9 (ఆం. ప్ర 253 పేజీ) వెలమ కులంబునంద...'</comment>
      <origin>574644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3554" sha1="4jh844790tjs9nirto3g4re8y8lrmhr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చ॥
!
A
పాః కాంతున్ బ్రతిగేహమందు, విపణిన్, డానీయగోష్ఠ్యాదులన్
నీకీర్త్యంగన పిచ్చిదానివలె హాః నిత్యభమిన్ నర్తిలున్&quot;
తెలుఁగునాడులో ప్రసిద్ధమగు -
9
(ఆం. ప్ర 253 పేజీ)
వెలమ కులంబునందు నిలువెళ్లరు కాంతలటంచుఁబల్కు న
ప్పలుకులసత్యమయ్యెఁగులపావనుఁడిఘనుఁడప్పరాయరాట్
కలభముకీర్తి కాంత, కృతికాంత, మహీజయకాంత యిప్పుడీ
కలిజగమంతటన్ దిరుగఁగాఁ గనుఁగొంటిమిచిత్రమారయన్.”
అను పద్యము - పైచాటువునకే పశ్యతోహరము. అదియ
టుండె. ఈగ్రంథము- శాస్త్రగ్రంథమయినను, శాస్త్రగ్రంథమువలె
చదువుటకు విసువుఁ గలిగింపక, పెక్కుచోట్ల ప్రశ్నోత్త రరూపమున
విషయమును వివరించుచు, చక్కని నాటక మో, నవలయో, చదువు
నప్పుడు కలుగు నానందమును గలిగించుచున్నది. మఱియునీ
తెనిఁగింపు - సాహిత్య విషయమునను, భాషయందును, సామాన్య
జ్ఞానముగలవారికిఁగూడ-తెలియునంత సులభముగనున్నది. వీరిచేత
వెనుక 1944 లో లఘువ్యాఖ్యతోఁబ్రకటింపబడిన ప్రథమభాగము
నందలి (ప్రథమముద్రణమునందలి) భాషాకాఠిన్యమీ ప్రచురణము
నందు పూర్తిగాఁ బరిత్యజింపఁబడినది. భావగాంభీర్యముభావకాఠి
న్యమువలె, తోఁచును. ఆభావగాంభీర్యమును త్యజించినయెడల,
ఈశాస్త్రమునకు - గౌరవమేముండును? కనుక, అది ఈయాంధ్రీ
కృతియందు-పరిపుష్టమైనది. శ్రద్ధాయుక్తులగు పాఠకులకు గ్రహణ
సౌలభ్యమును గలిగించు విషయమున, ఈ యాంధీకృతికర్త
చేయవలసినదంతయుఁ జేసియేయుండెను.
ఆంధ్రధ్వన్యాలోకమునందుప్రగాఢములును, నిగూఢములు,
నగుశాస్త్రచర్చలపట్లఒజ్జలయలఁతిసాయమున వలఁతిగాఁదెలిసినవారు
ధ్వనిలేనిచోట ధ్వనియున్నదని వ్రాయసాహసింపరు. . “ఇట్టివారు
(సాహసించినవారు) ఉందురా”? అనియందురేమో 1956 సం॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jh844790tjs9nirto3g4re8y8lrmhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220788</id>
    <revision>
      <id>574645</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సెప్టెంబరు భారతిలో 'అమృత్' అనువారీ ‘కొన్నిధ్వనులు' అను వ్యాసమును చూడుఁడని మనవి. మఱియు, ఈ వ్యాసమున చూపఁ బడిన కొన్ని ఉదాహరణములకంటే వింతలగునుదాహరణములనిచ్చి సమన్వయపఱుప శ్రమి...'</comment>
      <origin>574645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="52neza2bfug8vfbvxuyhelbya0nyuzu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సెప్టెంబరు భారతిలో 'అమృత్' అనువారీ ‘కొన్నిధ్వనులు' అను
వ్యాసమును చూడుఁడని మనవి. మఱియు, ఈ వ్యాసమున చూపఁ
బడిన కొన్ని ఉదాహరణములకంటే వింతలగునుదాహరణములనిచ్చి
సమన్వయపఱుప శ్రమించినవారును ఉన్నారు. అభినవు 'డిటుల
నును, - ‘కేవలం తునయమనవలంబా పశ్రవణే (అర్ధశ్రవణేన) నాత్మ
సంస్కార ఇత్యనార్యచేష్టితమ్-' ఇటులు చెప్పుచుఁ బోయినను
ఈ గ్రంథమునందలి మెలకువలెన్నియో మిగిలియే యుండును.
అన్నారుకదా, శ్రీరాయఁడు శాస్త్రులవారు, &quot;వీరి యీ గ్రంథమును
గూర్చి శ్రీపాదకృష్ణమూర్తి శాస్త్రులుగారును, చెళ్లపిళ్ల వేంకట
శాస్త్రిగారును, ఇతర విద్వాంసులును, సంతోషపూర్వకముగా నభి
ప్ర్రాయము లిచ్చియున్నారు. కాని యనియుఁగూడ నీగ్రంథము
యొక్క ఘనతను సాకల్యముగ చెప్పలేకపోయెనేమోయని తలఁచు
చున్నాను. ఘనమైన వస్తువును సాకల్యముగ నిరూపించుట కష్ట
సాధ్యముగదా!&quot; అని. లఘువ్యాఖ్యతో (బ్రకటించినపుడే, శ్రీశాస్త్రు
లవారిటులభిప్రాయపడిరి. శిష్యవత్సలులగు శ్రీశాస్త్రుల వారిపుడు
జీవించియున్నచో, సాంగఝను, సలక్షణమును, సంపూర్ణమును,
ముద్రితమును, అగు, ఆంధ్రధ్వన్యాలోకమును జూచి - శ్రీ లక్ష్మీ
నారాయణ శాస్త్రిగారి నాశీర్వదించి యెంత మురిసిపోయెడివారో
కదా ! అస్తు.
స్కూలుఫైనల్ మొదలు జేసి యమ్మే (M.A.) వఱకును
తెలుఁగుగాని, సంస్కృతముగాని, ప్రధానముగాఁగాని, అప్రధాన
ముగాఁగాని, చదువు విద్యార్థుల కనుగుణముగా ఈగ్రంథము నలు
తెఱఁగుల నవదరించి, పాఠ్యముగాఁ జేసినచో తెలుఁగునాడున శబ్ద
జ్యోతిని నిలుపుటయ యగునని విద్యాధికారులకు విన్నవింతును.
ఈ బంగారునగకు నా వెలిగార మెక్కుడయినది. వలసినంత
వట్టు దీనిని దుడిచి అలంకరించుకొందురుగాక !.
చిరివాడ
25-2-'59
వేలూరి శివరామశా
శతావధాని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52neza2bfug8vfbvxuyhelbya0nyuzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220789</id>
    <revision>
      <id>574646</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఓమ్. తత్ . సత్ . పరిచయాలోక ము [శ్రీ విజయనగర మహారాజ సంస్కృత కళాశాలాధ్యక్షులుగానుండి. ఆంధ్రీ కృతికర్తృ ప్రభృతులకు-సంస్కృత వాఙ్మయ, భాషా, చరిత్రములను బోధించిన సద్గురువులును, తిర...'</comment>
      <origin>574646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="bhzdiswqsf802u7tb7cybd1l1nmxhqc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఓమ్. తత్ . సత్ .
పరిచయాలోక ము
[శ్రీ విజయనగర మహారాజ సంస్కృత కళాశాలాధ్యక్షులుగానుండి. ఆంధ్రీ
కృతికర్తృ ప్రభృతులకు-సంస్కృత వాఙ్మయ, భాషా, చరిత్రములను బోధించిన
సద్గురువులును, తిరుపతిలో S. V. O. ఇన్స్టిట్యూటునందు డైరెక్టరుపదవి నధిరో
హించి ప్రస్తుతము విశ్రాంతిఁ గొనినవారునునగు, శ్రీమత్ పరవస్తురామానుజస్వామి
M. A. వారి, సదభిప్రాయము.]
-
-
శాస్త్రమనఁగా శాసనకరణము. శాసనమనఁగా; ప్రమాణాంతరానధిగతార్ధ
జ్ఞాపనము, వేరొక ప్రమాణముచేతఁ దెలుపఁబడని, రసాలంకారగుణాదివిషయక
మగు జ్ఞానమును. సాధించునదియగు సాహిత్యమును శాస్త్రమనుటలో, విజ్ఞులు-
సంశయింపరు. మఱియు, విశేషించి ఈధ్వన్యాలోకము - ప్రమాణాంతరముచేత-
అధిగతముకాని, ధ్వనిస్వరూపమును ముఖ్యముగా ఁ బ్రతిపాదించుచున్నది. కనుక.'
అలంకార శాస్త్రములలో శిరోమణివంటిదగు దీనిని 'సాహిత్యశాస్త్ర’మనుట
యందు విప్రతిపత్తికి తావులేదు. శ్రీరాజశేఖరుఁడు - కావ్యమీమాంసయందు
“పఞ్చమీసాహిత్యవిద్యా' ఇతియాయావరీయః” అను సమీక్షయందు, 'సాహి
త్యము - శాస్త్ర'మను నంళమును నిస్సంశయము నొనర్నేను. సర్వశాస్త్రపారంగ
తుఁడగు, శ్రీమదాచార్యాభినవగుప్త పాదుఁ డుకూడ- లోచనమున “ఆనందుఁడు”
అనునది - గ్రంథకర్త యొక్క నామముకూడనగుచున్నది. ఆయానందవర్ధనా
చార్యుఁడు [ఏతచ్ఛాస్త్రద్వారేణ] ఈ శాస్త్రద్వారమున, దేవుఁడు - దేవతా
యతనాదులయందువలె సహృదయహృదయములయందు - అనశ్వరియగు (నశిం
పని) స్థిరస్థితి (ప్రతిష్ఠ) నొందుఁగాక &quot; అని ప్రవచించెను. +
ధ్యన్యాలోకము - సాహిత్యశాస్త్రములన్ని ఁ టియందును ప్రధానమగుట
వలన - ప్రథమస్థానము నలంకరించుననుట - నిర్వివాదము, దీనియందు -‘కావ్య
మునకాత్మ - ధ్వని' అను, అపూర్వ (నూతన)సిద్ధాంతము-నిరూపింపఁబడినది,
సకల సత్కవి కావ్యోపనిషద్భూతమును, సల్లక్షణ లక్షితమును, వ్యంజనావృత్తి
ప్రతిపాదనమును, భేదప్రభేద ప్రసారితమును, నగు ధ్వనిస్వరూపమును- ప్రతి
వాది మతనిరసన పురస్సరముగను, రమణీయళయ్యాలితముగను, నిరూపించిన
t 1. ఈవిషయమును. ఆంధధ్వ - ప్ర. 74వ పేజీ చివరనున్న లోచ
నమునందును, 75వ పేజీ మొదటనున్న ప్రభామతియందును, జూచునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhzdiswqsf802u7tb7cybd1l1nmxhqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220790</id>
    <revision>
      <id>574647</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మహాదార్శనిక చక్రవర్తి - శ్రీమదానందవర్ధనాచార్యుఁడు. ఈతఁడు- సహృదయ చక్రవర్తి ; విమర్శకాగ్రేసరుఁడు; వివిధశాస్త్రవిజ్ఞాతః మహాకవి. • సర్వాలంకారిక ప్రమాణభూతమగు, ధ్వన్యాలోకమున...'</comment>
      <origin>574647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="2h6mjmgsll1od55kpjnjghydzy902kv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మహాదార్శనిక చక్రవర్తి - శ్రీమదానందవర్ధనాచార్యుఁడు. ఈతఁడు- సహృదయ
చక్రవర్తి ; విమర్శకాగ్రేసరుఁడు; వివిధశాస్త్రవిజ్ఞాతః మహాకవి.
• సర్వాలంకారిక ప్రమాణభూతమగు, ధ్వన్యాలోకమునకు,
‘సహృదయాలోకము, ' 'కావ్యాలోకము, అనునామాంతరములు
న్నవి. కావ్యతత్త్వము నెరుఁగగోరిన కవులకును, (గద్యపద్యరచయి
తలకును) సాహితీవిమర్శనలాలసులగు విమర్శకులకును, కావ్యరసా
స్వాదన పరాయణులగు సహృదయులకును, నిది-కల్పవృక్షమనుట-
అతిశయోక్తి కాదు. *
మహాదార్శకునికుఁడగునీమహాకవి, దేవీశతకము, అర్జునచరితమహాకావ్యము,
వినిశ్చయ టీకావివృతి, విషమబాణలీల, తత్త్వాలోకము, అనుగ్రంథములనుగూడ
రచించినట్లు తెలియుచున్నది. ఈగ్రంథమున కారికలు, (ధ్వని,) వృత్తి, (ఆలో
కము,) అనుభాగములు - రెండున్నవి. కారికలు 'ధ్వని' యనియు, వృత్తి -
‘ఆలోక 'మనియుఁ బేర్కొనఁబడుటవలన-దీనికి - (ధ్వని + ఆలోకము) 'ధ్వన్యా
లోకము' అనునామమేర్పడినది. ఆలోకకర్త- ఆనందవర్ధనుఁడనుట నిర్వివాదము ·
అతఁడే . కారికాకర్త యను విషయము - నిశ్చయించుటకు వీలుకలుగకున్నది.
ఇప్పటికి లభించిన యుక్తులవలన కారికావృత్తులు రెండింటికినిగూడ, కర్త- ఆనం
డవర్ధనుఁ డేయని నిర్ణయింపఁబడినది. +
&quot;&quot;ముక్తామణి, శ్శివస్వామీ, కవిరానన్దవర్ధనః |
స్త్రథాంరత్నాకర శ్చానీత్ సామాజ్యేవన్తి వర్మణః '
అని రాజతరంగిణియందు కల్హణునిచేతఁ దెలుపఁబడుటవలనను, తదితరపరి
శోధనలవలనను, శ్రీమదానందవర్ధనాచార్యుఁడు -క్రీస్తువెనుక, సం॥ 855 నుండి
884 వఱకును కాశ్మీరదేశమునేలిన అవంతివర్మమహారాజు నాస్థానమున సమ్మా
నితుఁడైయుండినట్లు చరిత్రకారులు తెలుపుచున్నారు. భట్టనాయకుఁడను సాహిత్య
విమర్శకుఁడు - స్వవిరచితమగు హృదయదర్పణమున నితనిధ్వని సిద్ధాంతమును
ఖండించినట్లు లోచనమున నుదాహరింపఁబడుటవలన 9వ శతాబ్దము చిరనున్నట్లు
42. ఆంధ్రీకృతికర్త్య రచితమగు (కారికాకార వృత్తికార) ‘ద్వైతా
ద్వైతములు' అను వ్యాసమును ద్వి. ఉ. చివరనున్న యనుబంధమునఁ జూచునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2h6mjmgsll1od55kpjnjghydzy902kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220791</id>
    <revision>
      <id>574648</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నిశ్చయింపఁబడిన, భట్టనాయకునికంటె ఇతఁడించుక ముందలివాఁడుగా నిర్ణ యింపఁబడవలసియుండును. కనుక, నీయాచార్యుఁడు - 9వ శతాబ్దము నడుమ నున్నట్లు నిర్ణయింపఁడగునని తోఁచెడిని, లోచన సమున...'</comment>
      <origin>574648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="47u11p1ksr648p158vkuav9tccyitg2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నిశ్చయింపఁబడిన, భట్టనాయకునికంటె ఇతఁడించుక ముందలివాఁడుగా నిర్ణ
యింపఁబడవలసియుండును. కనుక, నీయాచార్యుఁడు - 9వ శతాబ్దము నడుమ
నున్నట్లు నిర్ణయింపఁడగునని తోఁచెడిని, లోచన సమున్మీలితమయిన యీధ్వని
సిద్ధాంతము - శ్రీజగన్నాధపండితరాజు వఱకునుగల సర్వాలంకారిక శిరోమణుల
చేతనుగూడ - శిరోధార్యమయి, సుప్రతిష్టితమయినది. ఉత్తమమగు ప్రణాళిక
తోను, అనితర సాధారణమగు విషయప్రతిపాదన చాతుర్యముతోను, గంభీరముగు
విషయముతోను, సమున్నతమగు శైలితోను, కవి, పండిత సహృదయానంద
సంధాయకమగునట్లు ధ్వనితత్త్వమును నిబంధించి, అన్వర్ధసంజ్ఞుఁడగు నానంద
వర్దనుని
&quot;ధ్వనినాతిగ$రేణ కావ్యతత్త్వనివేశినా।
ఆనన్దవర్ధనః కస్యనాఒసీదానన్ద వర్ధనః.”
BO
0
అని, కవికుల శేఖరుఁడగు రాజశేఖరుఁడు ప్రశంసించెను. ఈగ్రంథము
నకు 10వ శతాబ్దమునకు ముందే రెండువ్యాఖ్య లుదయించినవి. కాని, అందు
మొదటిదగు చంద్రిక - ఇపుడు లభించుటలేదు. రెండవది లోచనము, మొదటి
దగు చంద్రిక - లోచనమునఁ బెక్కుస్థలములయందు ఖండింపఁబడుటవలననిది -
లోచనముకంటె ముందుండెడిదనుట నిస్సంశయము.
-
శ్రీమదాచార్యాభినవ గుప్తపాదుఁడు - లోచనకర్త. ఇతఁడును కాశ్మీరదేశీ
యుఁడే. ఇతఁడు వివిధములగు శాస్త్రములను వివిధగురువులయొద్ద నభ్యసించి-
సర్వశాస్త్రపారంగతుఁడయ్యెను. +
ఇతనితాత, వరాహగుప్తుఁడు. తండ్రి - చుఖులుకుఁడను నామాంతరముగల
నరసింహగుప్తుఁడు, విద్యాభ్యాసకాలమున, ఒకానొక వలభియందీయభినవుఁడు
సముపవిష్టుఁడై తనసహాధ్యాయుల నతిక్రమించునట్లు పఠింప; గురుఁడీతనిని 'బాల
వలభీభుజంగు 'ఁడని పేర్కొనెనట. 'ధ్వన్యాలోకలోచనము,’‘అభినవభారతి' (భరత
నాట్యవేద వ్యాఖ్యానము) భగవద్గీతా సంగ్రహము, దేవీస్తోత్ర వివరణము, పర
మార్ధసారము, బృహతీవిమర్శిని, నాట్యాలోచనము, మున్నగు గ్రంథములను -
లెక్కించుటకశక్యములగు నన్నిఁటి నితఁడు రచించెను. సరస్వతీస్వరూపుఁడగు
+ 3. ఆంధ్రధ్వన్యాలోక ప్రథమోద్ద్యోత సంపుటమున 9వ పేజీయందు
&quot;సీ. వరనరసింహగుప్తను&quot; అను పద్యమును జూచునది.
39&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47u11p1ksr648p158vkuav9tccyitg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220792</id>
    <revision>
      <id>574649</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నితని పాండిత్యము - మహాపండితైక గోచరము. ఆనందవర్ధనుని జన్మస్థలమగు కాశ్మీరమే - ఇతని నివాసస్థలము, ఇతఁడు - స్వవిరచితబృహతీ విమర్శిని చివరను. కర్మస్తోత్ర. భైరవస్తోత్రముల చివరను జె...'</comment>
      <origin>574649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="izv8wmpa5o0kwquqyk8dizogm5g2cyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నితని పాండిత్యము - మహాపండితైక గోచరము. ఆనందవర్ధనుని జన్మస్థలమగు
కాశ్మీరమే - ఇతని నివాసస్థలము, ఇతఁడు - స్వవిరచితబృహతీ విమర్శిని చివరను.
కర్మస్తోత్ర. భైరవస్తోత్రముల చివరను జెప్పుకొనిన శ్లోకములవలననితఁడు -
క్రీ॥ శ. 10వ శతాబ్దము చివరను 11వ శతాబ్దము మొదటను, ఉన్నట్లు సుస్పష్ట
మగుచున్నది.
* &quot;ఏసాహిత్యాభిలాషి అభినవగుప్త లోచనము నామూతా
గ్రమును గ్రహించునో; ఆసాహిత్యవేత్తయే - ఆలంకారిక గోష్ఠుల
యందు ప్ర్రథమగణనార్హుఁడు&quot; అనునఖియు కోక్తి -ఈలోచన పాశ
స్త్యమును దెలుపుటకుఁ జాలియున్నది. *
ఆంధ్రీకృతికర్తయగు పంతుల లక్ష్వీనారాయణశాస్త్రిగారు- ధ్వనికారిక లను
పద్యరూపమునను, వృత్తిని - గద్యరూపమునను. అన్యూనానతిరిక్త మగునట్లు,
స్పష్టమును, సరళమధురమును, నగు శైలితో నాంధ్రీకరించిరి.
*
ఆనందవర్ధనునిచేత వృత్తియందుదాహరింపఁబడిన,
వాల్మీకి, వ్యాస, కాళిదాసాది మహాకవి ప్రోక్తములగు శ్లోకములలో
దేనినిగూడ విడువక, అందలి యర్ధగాంభీర్యము నేమాత్రమును
గోల్పోనీక వానినన్నిటినిఁగూడ-అన్యూనాతిరిక్తమగు విధమున
నాంధీకరించిరి. యథామాతృకములయిననుగూడ- వీరిపద్యములు
స్వతంత్య్రములవలె సుస్పష్టమగు నన్వయమునుగలిగి మిక్కిలి సొగ
సుగానున్నవి. మఱియు నింతతో నాగక, వీరు ప్రౌఢమును, దురవ
గాహమును నగు లోచనవ్యాఖ్యనుగూడ యథామాతృకమగునట్లు
సమగ్రమముగ తెనిఁగించుచు, దానియందొసఁగబడిన లక్ష్యలక్షణ
ములనుగూడ, లలితమధురభణితిలో ఆంధ్రీకరించి, సుస్పష్టమును
సులభమును, రమణీయమును నగు శైలితో వెలువరించి యున్నారు.
ధ్వనియందును, తదాలోకమునందును, గుప్తలోచనమునందునుగల
గూఢాభిప్రాయములను పాఠకులు సులభముగాఁ దెలిసికొనవలయు
ననుతలఁపున స్పష్టమగు భాషతో వివరించునదియగు ప్రభామతి
యను విపులమగు వ్యాఖ్యనుగూడ స్వతంత్య్రముగా రచించియు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izv8wmpa5o0kwquqyk8dizogm5g2cyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220793</id>
    <revision>
      <id>574650</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'న్నారు. ఇంతవఱకును ఆంధ్రమున వెలువరింపఁబడిన ధ్వన్యా లోకములలోనేదియుఁగూడ యథామాతృకములగునట్లు లక్ష్యలక్షణ ములనిట్లు సమగ్రరూపమున సంఘటించి వివరించియుండుటలేదు. ఇది - ఎట్టి గు...'</comment>
      <origin>574650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="sdt1c4dhh28iibnql89ma9ckspzsun2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న్నారు. ఇంతవఱకును ఆంధ్రమున వెలువరింపఁబడిన ధ్వన్యా
లోకములలోనేదియుఁగూడ యథామాతృకములగునట్లు లక్ష్యలక్షణ
ములనిట్లు సమగ్రరూపమున సంఘటించి వివరించియుండుటలేదు.
ఇది - ఎట్టి గురుతరకార్యమైనదియు, సాహిత్యలోకమున కెంత
యుపకారకమగునదియు, పాఠకులే గ్రహింతురుగాక *
ఈ యాంధ్రీకృతికర్త నాయొద్దఁ జదివియుండుటచేత కొలఁది పరిచయ
వాక్యములతో నీవ్యాసమును ముగింతును. కీ॥ శే॥ దివాన్ బహదూరు శ్రీమత్
కిళాంబిరామానుజాచార్యులవారు - శ్రీ మహారాజ సంస్కృత కళాశాలాధ్యక్షులుగ
నుండునపుడు, వీరచట విద్యార్థులుగా ఁబ్రవేశించిరి. అధ్యక్షులును, తదితర పండి
తులును, వీరిని &quot;బాలకవి&quot; అని పిలుచుచుండుట - ఉపాధ్యక్షుఁడుగానున్న నే
నెఱుఁగుదును. 1931, 32 సం॥రములలో, వీరు నాయొద్ద సంస్కృత వాఙ్మయ
చరిత్రమును, సంస్కృత భాషాశాస్త్రమును జదివిరి. పాశ్చాత్యపండితులు తెలిపిన
పురాణకాలములు సరియయినవని యంగీకరింపక తఱచుగనన్నుఁ బశ్నించి,
తెలిసికొనుచుండిరి. ఒకవాఙ్మయచరిత్ర గ్రంథమును నేను బోధించునపుడు -
అందలి యొక వాక్యమునందలి యలంకారమేమని వీరిని బ్రాశ్నింప; వీరు 'రూపక '
మనిరి. వీరి సహపాఠులు కొందఱది - 'పరిణామ 'మనిరి. దానికి మీరేమందురని
నేనితనిని ప్రశ్నింప, ప్రమాణములనుభయులమును రేపుమనవి చేయుదుమనిచెప్పి,
మరుచటిదినమున, తనవాదమునకుపష్టంభకములగు ప్రమాణములను దెలిపి, సహ
పాకులచేత నవుసనిపించి, నాకు సమ్మోదమును గలిగించిరి.
-
వీరీగ్రంథమును మహామహోపాధ్యాయ శ్రీ తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి
వరేణ్యులసన్నిధి నభ్యసించి, దీనిని 1938 సం॥ మున నాంధీకరించి, 1942
సం॥రమున శ్రీ శాస్త్రులవారికి వినిపించి, సంస్కరించుకొనిరి. 1946 సం॥రము
నుండియు శ్రీ మహారాజ సంస్కృత కళాశాలయందు తెలుఁగు పండితులుగా,
నియుక్తులయి, పాఠ్యములగుచున్న తెలుఁగు ధ్వన్యాలోకముల నన్నిఁటిని - నేటి
వఱకును; విద్యార్ధులకు బోధించుచున్నారు. సుప్రసిద్ధులగు 'పంతుల బ్రహ్మ దేవ
వీరి పెదతాతగారు. వారు - &quot;పంతుల బ్రహ్మన్నవంటి పండితుఁ
డేడీ!” అను పండితప్రశంసకుఁ బాతులయిన విద్వత్ కవివరేణ్యులు. వీరితాత
గారు - ‘పంతుల పేరన్న శాస్త్రిగారు.' వీరు - అష్టాదశపురాణవిదులు. వీరితండ్రి
గారు బ॥ శ్రీ॥ 'పంతుల వేంకటరామమూర్తి గారు' - సంస్కృతాంధ్రములయందు
నిశితమగు సాహిత్యముఁగలిగియుండిరి, శ్రీ విజయనగర సంస్థానస్థితమగు నొక
కవిగారు'
,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdt1c4dhh28iibnql89ma9ckspzsun2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220794</id>
    <revision>
      <id>574651</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దేవాలయమున పురాణపారాయణ పండితపదవి నేర్పరుపవలసివచ్చిన సందర్భ మున సంస్కృతాంధ్రపురాణములు రెండింటియందును వారు ప్రదర్శించిన యర్థ సమన్వయ విధానము - పండితుల కెంతయు సంతృప్తినొస...'</comment>
      <origin>574651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="f680b38krwcyg1gsu9wmzktpeenunoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దేవాలయమున పురాణపారాయణ పండితపదవి నేర్పరుపవలసివచ్చిన సందర్భ
మున సంస్కృతాంధ్రపురాణములు రెండింటియందును వారు ప్రదర్శించిన యర్థ
సమన్వయ విధానము - పండితుల కెంతయు సంతృప్తినొసఁగెను.
*
ఆశీస్సు :- &quot;శ్రీ శాస్త్రిగారీ గ్రంథమును రచించి; ఆంధ్ర
వాఙ్మయమునకును, ఆంధ్రలోకమునకును, మహోపకారము చేసి
రనుట - అతిశయోక్తి కాదు. వీరిప్లే యింకను అనేకగ్రంథములను
రచించుచు, తెలుఁగుభాషకు నలంకారములను గలుగజేయుచు, చిరం
జీవులై యుందురుగాక!&quot; అని నా కోరిక ..
విశాఖపట్టణము
9-4-1959.
వికారి సంవత్సరాది.
Professor
}
*
(Sd.) ప॥ వే॥ రాH
G. J. SOMAYAJI M. A. L. T., Vidwan,
Head of the Department of Telugu
ANDHRA UNIVERSITY
ప్ర్రమోదాలో
కము
Maharanipeta P. O.
VISAKHAPATNAM,
Date 25-11-1958.
-
శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు - అలంకార వేదాంత
శాస్త్రములలో ప్రవీణులయి, సంస్కృతమునందలి యాయా గ్రంథ
ములను జక్కగ పరిశీలించి, బోధించి, సమన్వయించి, తెలుఁగున
వెలయించుట-తమజీవితపరమావధిగాఁ బెట్టుకొని ప్రయత్నించు
చున్నారు. అట్లు ప్రచురించిన గ్రంథములలో నీ ఆంధధ్వన్యాలోక
మొకటి.
సాహిత్య విమర్శలోఁ గలిగిన చిక్కులనెల్ల విడఁదీసి, భిన్న
కర్తృకములయిన సిద్ధాంతములకు సమన్వయముఁగూర్చి (ధ్వని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f680b38krwcyg1gsu9wmzktpeenunoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220795</id>
    <revision>
      <id>574652</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సిద్ధాంతమును నిరూపించి)న యుత్తమగ్రంథము- ధ్వన్యాలోకము. ఇది - మిక్కిలి ప్రౌఢము. ఇట్టి గ్రంథములోని విశేషములను వివ రించినది - శ్రీ మమదాచార్య అభినవగుప్తుల లోచనమను వ్యా ఖ్యానరత...'</comment>
      <origin>574652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="2sp9av19rtep403de2geg85w9e2c5om" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సిద్ధాంతమును నిరూపించి)న యుత్తమగ్రంథము- ధ్వన్యాలోకము.
ఇది - మిక్కిలి ప్రౌఢము. ఇట్టి గ్రంథములోని విశేషములను వివ
రించినది - శ్రీ మమదాచార్య అభినవగుప్తుల లోచనమను వ్యా
ఖ్యానరత్నము.
మూలకారికలను, వానివృత్తిని, సంపూర్ణముగా నాంధీక
రించుటయేకాక, లోచన వ్యాఖ్యనుగూడ సమగ్రముగా నాంధీక
రించి, తదితర వ్యాఖ్యలను జక్కగాఁ బరిశీలించి, ప్రథామతియను
స్వతంత్య్రవాఖ్యనుగూడ రచించి, శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి
గారు ప్రకృతగ్రంథమును వెలువరించియున్నారు. వీరి ప్రభావతి -
అనేక విశేషోపదేశముగానున్నది. ఇందలి వివరణము - సప్ర్రమా
ణము. సరళము.
ఈ గ్రంథము-విద్యార్ధులకును, పండితులకును, తప్పకపఠనీయ
మని చెప్పఁగలను.
ఆచార్య, విద్వాన్, సోమయాజి,
ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ.
శ్రీభారతీ దేవ్యైనమః .
నివేదనాలోకము
శ్రీకాశ్మీరము - ప్రాచీనకాలమున నివిధశాస్త్రకావ్య సాహిత్యధనాగారము
గొనుండెనను విషయము - జగత్ ప్రసిద్ధము, ఆకాశ్మీరము పేరువినఁబడఁగానే,
అచట వెలసిన విద్వత్కవి రత్నములలో - ఆనందవర్ధన, అభినవగుప్త నామము
లగు మహారత్నములు రెండు సహృదయుల స్మృతిపథమున 'తళుక్కు 'మని
విద్యోతించుననుట - అతిశయోక్తి కాదు, శ్రీ సాహిత్యామృతజ్యోతియగు ధ్వన్యా
లోకమును, దానినున్మీలించిన లోచనమును, ఆసహృదయ విద్వత్కవిచక్రవర్తుల -
ప్రజ్ఞాప్రద్యోతి ములు,
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2sp9av19rtep403de2geg85w9e2c5om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220796</id>
    <revision>
      <id>574653</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రాజానక శ్రీమదానంద వర్ధనాచార్యకృతమగు నీ ధ్యాన్యాలోకము, రస గంగాధరము, మున్నగు నలంకారగ్రంథములను, నేను మహామహోపాధ్యాయ, కళాస్త్రపూర్ణ, శాస్త్రురత్నాకర, బ్రహ్మశ్రీ తాతా సుబ్బా...'</comment>
      <origin>574653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4974" sha1="9flh0eiy6e6267x0u0ekc2v0fbwdia0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రాజానక శ్రీమదానంద వర్ధనాచార్యకృతమగు నీ ధ్యాన్యాలోకము, రస
గంగాధరము, మున్నగు నలంకారగ్రంథములను, నేను మహామహోపాధ్యాయ,
కళాస్త్రపూర్ణ, శాస్త్రురత్నాకర, బ్రహ్మశ్రీ తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రులవారి
యొద్దను, &quot;కావ్యప్రకాశము&quot; మున్నగు గ్రంథములను సుప్రసిద్ధపండితోత్తము
లగు బ్రహ్మశ్రీ నౌడూరి వేంకటశాస్త్రులవారి యొద్దను, నభ్యసించియున్నాను.
కావున మొదట తద్గురుద్వయమునకును, తదుపరి, నస్మద్గురువర్గమున కంతకును
ఋణామముల నర్పింతును.
-
ఆనంద
గంభీరమగు నర్ధముఁగలిగి సూత్రరూపముతోనున్న యీగ్రంథమునందలి
కారికలు - 'ధ్వని'. అనియు, వానిని వివరించునదియగు వృత్తి -&quot;ఆలోకము” అని
యుఁ,బేర్కొనఁబడుటవలన-దీనిక ధ్వన్యాలోకమను విశిష్టనామమేర్పడెను. “కారి
కారూపమగు ధ్వనికిని, వృత్తిరూపమగు నాలోకమునకును రచయిత
వర్ధనుఁడేయగును&quot; అనువారు - అద్వైత (అభేద) వాదులు &quot;కారికలను సహృ
దయుఁడో, ఇంకెవరో రచించియుండును. వృత్తి - శ్రీమదానందవర్ధన కృతమే”
అనువారు ద్వైత (భేద) వాదులు. ఈ విషయమును ద్వితీయోద్ద్యోతము చివరను
సంఘటింపఁబడిన ' కారికాకార,వృత్తికార, ద్వైతాద్వైతములు&quot; అనుద్వితీయాను
బంధమున సమాలోకించునది.
భారతీ స్వరూపుఁడగు నీయాచార్యుఁడొనర్చిన కృతిరత్నములలో భరత
నాట్యశాస్త్ర వ్యాఖ్యయగు, 'అభినవభారతియు, ధ్వన్యాలోక వ్యాఖ్యయగు'లోచన
మును,' ప్రముఖస్థానము నార్జించియున్నవి.
శ్రీమదభినవగుప్తుఁడు - సాహితీశాస్త్రవేత్తలయభిమతమున.అలంకారశాస్త్ర
భాష్యకారుఁడు. ఈతఁడు నిరూపించిన రసధ్వని సిద్ధాంతము- తఱువాతి యాలం
కారికులందఱికిని శిరోధార్యమయినది. ద్వితీయోద్ద్యోతమునందలి 39వ పేజీని
జూచునది. సహృదయ పాఠకులు- ఈ రసాది సిద్ధాంతమును ద్వితీయోద్ద్యోతము
చివరను ప్రథమానుబంధముగాఁ గూర్పఁబడిన రసాలోకమున, సమగ్రముగా ఁ
జూచునది.
అభినవగుప్త లోచనమునకు-ఉత్తుంగోదయుఁడను రాజు- 15వ శతాబ్దమున
'కౌముది' అనువ్యాఖ్యను రచించెను, కాని, యిది. ప్రథమోద్ద్యోతమునకుఁ గూడఁ
బూర్తిగా లేదు. ఇటీవల వెలువడిన దీధితి - ధ్వన్యాలోకమునే వ్యాఖ్యానించును .
కాని లోచనార్థమును వ్యాఖ్యానించునదికాదు 'బాలప్రియ' అనునవీన వ్యాఖ్య-
నేను లఘువ్యాఖ్యతో ధ్వన్యాలోకము నాంధీకరించిన పిమ్మట వెలుపడినది.
ఉత్తుంగోదయుని వ్యాఖ్యయున్నంతవఱకును - నిది దానిని సంగ్రహముగ
ననుసరించినది.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9flh0eiy6e6267x0u0ekc2v0fbwdia0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220797</id>
    <revision>
      <id>574654</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తదుపరి, ప్ర్రథ మోద్ద్యోతమున శేషించినదియు, తరువాతి యుద్ద్యోతములకు సంబంధించినదియు, నగు లోచనమునందలి కొన్నిపదముల యర్థమునుమాత్రమే తెలుపునదియగు టిప్పణిగానున్నది. గుప్తలోచన...'</comment>
      <origin>574654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="ig97dmmxs7thwndb3nijiw1bicy6cif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తదుపరి, ప్ర్రథ మోద్ద్యోతమున శేషించినదియు, తరువాతి యుద్ద్యోతములకు
సంబంధించినదియు, నగు లోచనమునందలి కొన్నిపదముల యర్థమునుమాత్రమే
తెలుపునదియగు టిప్పణిగానున్నది. గుప్తలోచనమునందలి గూఢార్ధమును దెలు
పునదియగు వ్యాఖ్య - సంస్కృతమున నింతవఱకును వెలువడి యుండలేదు. ఈ
వ్యాఖ్యలయినను నేనీగ్రంథమును దెలిఁగించునాటికి వెలువడియుండుటలేదు.
రాయడు శాస్త్రిగురుచరణుల సన్నిధిని 1931వ సంవత్సరమున సహపాఠులతోఁ
గూడి నేనీగ్రంథము నధ్యయనము నొనర్చితిని.
·
“సత్కావ్యోపనిషద్ భూత శృంగారాదిరసధ్వనిలక్షణజ్యోతి యగు
ధ్వన్యాలోక సాహితీఖని ననుపదించి, యర్పించి, యలరించి, యాంధ్రలోకము
నెంతవడిగా సేవింతునో&quot; అనినాహృదయమున రచనోత్సాహావేశ ముూత
లూగించునంతగా, ఆమహాదేశిక సార్వభౌముని, వినిర్మల ప్రవచన సమన్వయ
ప్ర్రబోధమాధుర్యము- నన్నప్పుడాకర్షించెను. 1932 మార్చినెలలో నిర్బంధ విద్యా
భ్యాసము ముగిసెను. కాని, జీవనభృతిప్రయత్నమునఁ దిరుగవలసివచ్చుటవలన
నాంధీకృతికి సముచిత సమయము సమకూరినదికాదు. శ్రీ భారతీ కటాక్షమున
1936వ సంవత్సరముచివర నాంద్రీకృతి నారంభించి, తే 1-10-1938 దీర్ఘ
గ్రంథము నామూలాగ్రముగ ననువదించితిని. లోచనమునందలి కొన్ని యభిప్రా
యములను గుర్తించి, ప్రభామతియను నాంధ్ర వివరణమునొనర్చితిని. లఘువ్యా
ఖ్యతోఁగూడిన శ్రీమదాంధ్రధ్వన్యాలోకమునందలి యుద్ద్యోతములు నాల్గి ఖినిగూడ-
2- 2---1944 తేదీకి శ్రీ గురుదేవులకువినిచి, శ్రీవారి యాశీరామోదములను
బడసితిని.
నాసంగీత గురువులు బ్రహ్మశ్రీ పటాయని సీతారామశాస్త్రిగారు మున్నగు
కౌముదీసభ్యులయు, శ్రీ భారతీ తీర్ధప్రధాని, శ్రీ బుజ్జా శేషగిరిరావు పంతులుగారి
యు, ప్రేరణప్రోత్సాహమున 1943వ సంవత్సరమున దీనిప్ర్రథమ ద్వితీయో
ద్ద్యోతములను-ప్రథమభాగ రూపమున ముద్రింపించి, సదభిమాన ప్రపూర్ణులు.
'మూలరామప్రియ, ' మ॥ రా॥ శ్రీ కానుకుర్తి కృష్ణారావు పంతులుగారి తోడ్పాటు
ఎలన తే 24--9--1944 దీని జరుపఁబడిన కృతిసమర్పణ మహోత్సవమున,
శ్రీ భారతీదేవికి సమర్పించి వెలువరించితిని. దీధిత్యవధానటీకలును, చాలవఱకు
నిర్దుష్టమును, సమగ్రమును, నగు లోచనముతోను, బాలప్రియతోను, చౌఖాండా
గ్రంథమాలనుండి వెలుపడిన ధ్వన్యాలోక ప్రతియును, వెలువడినపిమ్మట- వెనుక
ననువదించిన తృతీయచతుర్ధోద్ద్యోతములను సమగ్రమగు లోచనాభిప్రాయము
తోను, తదితర వ్యాఖ్యలయందుపయుక్త ములగు నంగములతోను, స్వాభిప్రాయ
Cy&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ig97dmmxs7thwndb3nijiw1bicy6cif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220798</id>
    <revision>
      <id>574655</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '39 ముతోను, గూర్పఁబడిన ప్రభామతిచేత విస్తరింపఁజేసితిని. అయినను, ధనలోపము వలన, ఉద్యోతములు రెండింటినిగలిపి ద్వితీయభాగముగా నొనర్చి ప్రకటింపఁ జాలక, 1954వ సం॥రమున- తృతీయోద్ద్యోతమున...'</comment>
      <origin>574655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4636" sha1="if7506g3zmr1wenfttuqw60zy3465bp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;39
ముతోను, గూర్పఁబడిన ప్రభామతిచేత విస్తరింపఁజేసితిని. అయినను, ధనలోపము
వలన, ఉద్యోతములు రెండింటినిగలిపి ద్వితీయభాగముగా నొనర్చి ప్రకటింపఁ
జాలక, 1954వ సం॥రమున- తృతీయోద్ద్యోతమున మూడు పాళ్లుగల గ్రంథమును
మాత్రమే - ద్వితీయభాగముగాఁ బ్రకటింపగలిగితిని. ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము
వారు - 1960 సంవత్సరము భాషాప్రవీణ ఫైనలుకు, దీని ప్రథమభాగమును
పాఠ్యముగఁజేసి, నాకుఁ బ్రోత్సాహమును గలిగించుటవలనను, ప్రథమముద్రణ
మునందలి ప్రథమభాగమునఁగల లోచనాభిప్రాయము సమగ్రముకాకుండుట
వలనను, స్ప్రతులు ఖర్చగుటవలనను, తిరుగఁ బ్రథమభాగమును బ్రకటింపఁబూను
కొంటిని. ఈద్వితీయ ముద్రణమున, లోచనమునంతను దెలిఁగించితిని. ధ్వనికారి
కలను, వృత్తిని, లోచనమును, వివరించుచు, స్వయముగా రచించిన ప్రధామతిని
విస్తరించి, ధనవ్యయమునకు వెనుదీయక శ్రీభారతి, గురు, శుభానుగ్రహబలమువ
లన నిట్లు వెలువరించితిని. ఈముద్రణమునందలి ప్రథమభాగ విశిష్టత - ఇది :-
(1) ఇందు, ప్రధమోద్ద్యోతమొక సంపుటముగను, ద్వితీయోద్ద్యోత మొక
సంపుటముగను,బ్రకటింపఁబడినది. వేరు వేరగువిషయసూచికలనుగలిగియున్నను,
ఇవి రెండును గలిసి ప్రథమభాగమగుచున్నవి.
(2) ఇందున్న ధ్వన్యాలోకమే విద్యార్థులకు ముఖ్యమగు పాఠ్యము,
కనుక, “ధ్వన్యాలోకములు గల మూలము - ప్రత్యేకించి, పెద్దయక్కఱములతో
ముద్రింపింపఁ బడినది. మఱియు నీమూలము - సంఖ్యాకమముగల పేరాలుగా
విభజింపఁబడినది.
(3) ఆంధ్రీకృతి రూపములగు కారికలకుముందు ['కా'] అను గుర్తు
నిలుపఁబడి, సంస్కృతమూలమునందలి కారికలన్నియుఁగూడ క్రమసంఖ్యలతోఁ
గూర్చి వెలువరింపఁబడినవి. ఆంధీకృత కారికలతోఁబాటు - మూలసంస్కృత
కారికలనుగూడ - విద్యార్ధులు - పఠించుటకిట్లు సౌకర్యమేర్పరుపఁబడెను.
(4) &quot;లోచనము - గంభీరార్ధకము, క్లిష్టసమన్వయము. కనుక దాని
నాంధీకరించుట దుర్ఘటము” అని శ్రీ గురుపాదులు సెలవిచ్చిరి. అయినను,
తద్గురు ప్రబోధములననుసంధానించి, శ్రీకారతీకటాక్షమును విశ్వసించి, లభించిన
సాధనమును గ్రహించి, శ్రీలోచనమునందలి ప్రతిపంక్తియు నాంధీకరింపఁబడి,
ప్రత్యేకింపఁబడెను, లోచనోక్త ములగు లక్ష్యలక్షణములుకూడ పద్యరూపమున
నాంధీకృతములయినవి.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>if7506g3zmr1wenfttuqw60zy3465bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220799</id>
    <revision>
      <id>574656</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(5) లభించిన సంస్కృతవ్యాఖ్యలను బరిశీలించి, ధ్వనియందును, ఆలోక మునందును, లోచనమునందును, గల గంభీరమగు గూఢార్ధమును, పశ్నోత్తరాది రూపమునను, అవతారికా రూపమునను. ఫలితార్ధవిశదీకరణాది...'</comment>
      <origin>574656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4682" sha1="gmvo5dt9nupmx691swc59zbtfq6lat8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(5) లభించిన సంస్కృతవ్యాఖ్యలను బరిశీలించి, ధ్వనియందును, ఆలోక
మునందును, లోచనమునందును, గల గంభీరమగు గూఢార్ధమును, పశ్నోత్తరాది
రూపమునను, అవతారికా రూపమునను. ఫలితార్ధవిశదీకరణాది రూపమునను,
సహృదయపాఠకులకు స్పష్టమగునట్లు వివరించి రచించిన ప్రథామతి - ఇందుఁ
బ్రత్యేకింపఁబడెను. [ద్వితీయభాగమునందో; లోచనార్ధము ప్రభామతియందు
మిళిత మొనర్పఁబడెను. ]
(6) విజ్ఞుల యభిమతముననుసరించి, గ్రంథవిస్తృతివలన సంభవించుచున్న
ధనవ్యయాధిక్యమునకు వెనుదీయక, సంస్కృతధ్వన్యాలోకమున నుదాహృతము
లగు శ్లోకములుకూడ- పెక్కులు పాఠకసౌకర్యము నుద్దేశించి, ఆంధ్రలోచన
మునందుఁగాని, ప్రభామతియందుఁ గాని, చేర్చి వెలువరింపఁబడెను. ఇట్లే, లోచనో
దాహృత సంస్కృతశ్లోకములుకూడ పెక్కులందు వెలార్పఁబడెను. వీనియర్ధము
నెఱిఁగిన విద్వాంసులును, విద్యార్థులును, నాయాంధీకృతి పరిశ్రమను గుర్తింప
వచ్చును.
(7) ప్రథమముద్రణమునందలి మూలపాఠము - బహుస్థలములందు-
మిగుల మార్పునొందింపఁబడెను. క్లిష్టమగు మూలపదార్ధము నెఱుఁగుటకు లోచ.
నోక్తమగు దాని ముఖ్యార్థము - మూలమునందలి బ్రాకెట్లలోఁ జేర్పఁబడెను. దీని
మూలమున విద్యార్ధులు- లోచనార్ధమును మూలమునందే గ్రహించుటకు వీలుపడును.
(8) ఇందు-క్రొత్త వియగు ‘కేస ర్యాదివృత్తములును, వెండితెర' మున్నగు
కొత్తజాతీయోపజాతీయపద్యములును, పెక్కులు- ప్రభామతి ప్రసారితములయే
నవి, వీనికి. నామ, లక్షణ, గతి (తాళ) నిర్దేశముకూడ - కావింపఁబడెను. నవ్యత
నభిమానించు నవ్యకవులు - వీనిని సమీక్షింపవలయును.
తృతీయోద్ద్యోత శేషమును, చతుర్థ్రోద్యోతమును, గల చివరిభాగముకూడ-
1938లోనే ఆంధ్రీకృతమయినను, ధనలోపమువలన ముద్రింపఁబడినదికాదు.
ఆభాగమునుగూడ - ఈమార్గముననుసరించి మార్చి, శ్రీ ధారతీ శుభానుగ్రహ,
గురుశుభాశీర్వాద, ప్రసాదమువలన త్వరలోనే ప్రకటింపఁగోరుచున్నాను. సహృ
దయాంధ్ర పాఠకసోదరుల, రమణీయార్ద్రహృదయము - వెలువడిన ప్రథమ,
ద్యితీయభాగముల నాస్వాదించి, దీనిచివరి భాగమును వెలువరించుటకుదోహదము
నొసఁగునని విశ్వసించుచున్నాను. ప్రథమముద్రణమునందలి ప్రథమభాగమును,
1954లో ప్రకటించిన ద్వితీయభాగమును, సమీక్షించిన విద్వత్కవులకును, పత్రి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gmvo5dt9nupmx691swc59zbtfq6lat8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220800</id>
    <revision>
      <id>574657</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కలకును, నా నమోవాకములు నర్పింతును. ఆసమీక్షలలో ప్రథమభాగమునకు సంబంధించిన సమీక్షలు - ముందుగా నీగ్రంథమునఁ బ్రకటింపఁబడినవి. నా విజ్ఞప్తి నామోదించి, ద్వితీయ ముద్రణము నందలి యీప్...'</comment>
      <origin>574657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5014" sha1="sn2wrmwu20h5qfwhq6dk17c94t1ahas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కలకును, నా నమోవాకములు నర్పింతును.
ఆసమీక్షలలో ప్రథమభాగమునకు సంబంధించిన సమీక్షలు - ముందుగా
నీగ్రంథమునఁ బ్రకటింపఁబడినవి. నా విజ్ఞప్తి నామోదించి, ద్వితీయ ముద్రణము
నందలి యీప్ర్రథమభాగమును సమీక్షించి, సదభిప్రాయమును వెలార్చిన శ్రీకార
తోపాధ్యక్షులు, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ మహాశయులకును, ప్రథమ, ద్వితీయ;
భాగములను రెండింటిని సమీక్షించి, 'సమాలోకము' అను గంభీరార్ధకమగు పీఠి
కను రచించించి, స్వాలోకబలము నొసఁగిన, ''శ్రీ సహృదయచక్రవర్తి', శతావ
ధాని, బ్రహ్మశ్రీ వేలూరి శివరామశాస్త్రి మహాశయులకును, పరిచయాలోకమును
బ్రసాదించిన సద్గురువరేణ్యులు, శ్రీమత్పరవస్తు రామానుజస్వామి M. A. వారి
కని, ప్రమోదాలోక సదభిప్రాయము నుద్ఘాటించిన, ఆచార్య, విద్వాన్, గంటి
జోగి సోమయాజి M A.L T. వారికిని, నాప్రణామాంజలులనర్పించుచున్నాను.
నిర్మలమగు సత్ప్రవర్తనమును, కవితానందమునుగలిగి, నేనువ్రాసిన చిత్తు
వ్రాతను గుర్తించి, విసువునొందక, శ్రద్దాయుతమగు చక్కని దస్తూరీతో సాపు
వ్రాసి, నాకెంతయుఁదోడుపడిన, లలితహృదయుఁడు, చిరంజీవి, శ్రీకానూరి, 'ఆది
నారాయణరావు’నకు, కళాస్వరూపిణియగు వాగ్దేవి - ఆయురారోగ్య విద్యావిభూ
తిని సంఘటించుఁ గావుతమని యాశీర్వాణి సమధ్యర్ధనము నొనర్తును. ఈ శాస్త్ర.
గ్రంథమును - సర్వాంగసుందరముగను, నిర్దుష్టముగను, నుండవలయునను సదుద్దే
శముననుసరించి, ముద్రించి, నాహృదయము నానందింపఁజేసిన 'శ్రీ వేదవ్యాస
ముద్రణాలయమును' మిగుల నభినందింతును.
సహాయధర్మ నివేదనాలోకము
నా హృదయముస నుదయించిన, శ్రీధ్వన్యాలోక, లోచన, ప్రథామతి రచ
నోత్సాహమునాలించి, శ్రీ గజపతినగరస్థిత శ్రీగీతా ప్రచారకమండలి అధ్యక్షులు.
శ్రీ కొల్లా, సత్తెయ్య శ్రేష్ఠిగారును, తత్ కార్యదర్శి, శ్రీ పొట్టా వీరభద్రరావు శ్రేష్ఠి
గారును, శ్రీవర్తక సంఘాధ్యక్షులును. తదభిమానులును, నగు శ్రీ నార్కెడ మిల్లి,
వేంకటగంగరాజు శ్రేష్ఠిగారును, తమలో జనించిన సహాయధర్మతత్పరతను ప్రసం
గించినంతమాత్రమున మహానంద పురస్సరముగ దాని నామోదించి, ఏతద్గ్రంథ
ముద్రణమున సహకరించుటకు శ్రీకారతీ సమ్మానముగా 516 రూప్యముల
నొసఁగుటకుఁ దీర్మానించి, ఔదార్యమును బ్రదర్శించిన &quot;శ్రీ గజపతినగర వర్తక
సంఘమునకు,” శ్రీకారతీదేవి ఆయురారోగ్య భక్తి సంపదభ్యుదయము ననుగ్ర
హించుఁ గావుతమని యభ్యర్ధింతును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sn2wrmwu20h5qfwhq6dk17c94t1ahas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220801</id>
    <revision>
      <id>574658</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మఱియు, అనకాపల్లి నివాసులును, మహోదారశీలురును, శ్రీ శుక్లయజు ర్వేద సంస్కృత పాఠశాలాధ్యక్షులును, నగు బ్రహ్మశ్రీ చింతా సుబ్రహ్మణ్యముగారు - ప్రియభక్తులును, ఈశావాస్యోపనిషత్ప్...'</comment>
      <origin>574658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1800" sha1="36efaqhyxfmilpxgtui3ahc0qr4248m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మఱియు, అనకాపల్లి నివాసులును, మహోదారశీలురును, శ్రీ శుక్లయజు ర్వేద
సంస్కృత పాఠశాలాధ్యక్షులును, నగు బ్రహ్మశ్రీ చింతా సుబ్రహ్మణ్యముగారు -
ప్రియభక్తులును, ఈశావాస్యోపనిషత్ప్రచురణ కర్తలును, సగు మ॥ రా॥ శ్రీ రాపర్తి
కన్నయ్యపంతులుగారిద్వారమున బహువ్యయసాధ్యమగు నీసత్కృతి ప్రకటనోద్దేశ
మునాకర్ణించి, గ్రంథప్రాశస్త్యమును గుర్తించి, ఏతన్ముద్రోణమున సహకరించు
టకు 116 రూప్యముల నొసఁగియున్నారు. కనుక, శ్రీశుభాశయులగు 'శ్రీ చింతా
సుబ్రహ్యణ్యముగారికి,” శ్రీకారతీదేవి ఆయురారోగ్యధర్మ విజ్ఞాన సంపదభ్యుద
యమును గటాక్షింప నభ్యర్ధింతును.
ఓమ్. తత్ . సత్ .
ఇట్లు,
పత్తి పాటివారివీధి,
విజయనగరము
20-5-1959.
సజ్జన విధేయుఁడు
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి.
శ్రీకౌముదీ, భారతీతీర్థ, సాహితీసమితి, సభ్యుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>36efaqhyxfmilpxgtui3ahc0qr4248m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220802</id>
    <revision>
      <id>574659</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ. [ధ్వని - ఆలోక - లోచన ప్రతామతి] విషయ సూచిక నెం. విషయము 1 శ్రీ సరస్వతీ సంబోధనము 2 ఆశీర్వాదరూప మంగళాచరణము . మొదలు వఱకు 12 ధ్వని ప్రదర్శనము. 5 5. 6 ౫ “ స్వేచ్ఛాకేసరి&quot;...'</comment>
      <origin>574659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="971c7vhpfza8bxpwpcuv2mqnls86yxo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ.
[ధ్వని - ఆలోక - లోచన ప్రతామతి]
విషయ సూచిక
నెం.
విషయము
1 శ్రీ సరస్వతీ సంబోధనము
2 ఆశీర్వాదరూప మంగళాచరణము
.
మొదలు వఱకు
12
ధ్వని ప్రదర్శనము.
5
5.
6
౫ “ స్వేచ్ఛాకేసరి&quot; అనుమంగళాచరణమున, వస్త్వలంకారరస
4 ఇచట, “భావధ్వనియే-అంగి” అను పూర్వపక్షము, తత్
ఖండనము
సంస్కృతమూలకారిక. &quot;కావ్యస్యాత్మాధ్వనిరితి&quot; +
6 “ధ్వనిగా కావ్యమునాత్మమున్నె బుధజాతామ్నాతమైయుండ” •
7 &quot;కావ్యతత్త్వమగుధ్వని - కావ్యాత్మ&quot; అనువివరణము
8 “ధ్వని సంక్షితము&quot; అనువృత్తికి విశదీకృతి
” “ధ్వన్యభావవాద వికల్పములు- సంభావనారూపములు&quot;.
అభావవాద వికల్పముల కాత్పర్యము
10
11
ఈ వికల్పములు మూడింటను మొదటి వికల్పమునందలి
ప్ర్రకారత్ప్రయముయొక్క స్వరూపకథనము
12 ప్ర్రథమ వికల్పమునందలి ప్రథమప్రకారము, ‘'కొందఱిట్లన
13
14
వచ్చును”” *
6
9-11
13
16
17-19
19
22-28
ఉపనాగరికాది వృత్తులు-శబ్దాలంకారములకంటె వేరుకావు *
పదసంఘటనారూపములగురీతులు - గుణములకంటె వేరుకావు 28-32
15 &quot;ఇంకొకఱిట్లనవచ్చును&quot; అను. (ప్రథమవికల్పమునందలి)
ద్వితీయాభావవాద ప్రదర్శనము
16 “వేళొక కొందఱిట్లనవచ్చును” అనుతృతీయాభావవాద
17 మనోరథక వికృత ధ్వనినిరసనము •
33-37
ప్రదర్శనము
37-42
42-45
18 &quot;భాక్తంబండ్రు వేడొక్కరు&quot; అను రెండవవికల్పము 46
19
భాక్త పదార్థ నిర్వచనము
20 &quot;గుణవృత్తి&quot; అననేమి ?
*....
47-53
54
21 &quot;ధ్వనితత్త్వము- వాకులకగోచరము&quot; అనుతృతీయవికల్పము 59
22 ధ్వనిస్వరూప కారనోద్దేశ ప్రదర్శనము
PUSA
62&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>971c7vhpfza8bxpwpcuv2mqnls86yxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220803</id>
    <revision>
      <id>574660</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '23 &quot;ధ్వని - కావ్యాత్మయగు నంశీకాదు&quot; అనుభట్టనాయకుని &quot; మతమును దెలిపి, నిరాకరించుట 24 ఆనందమే - కావ్యమునందలి ప్రధానప్రయోజనము, 25 “ఆనందప్రతిష్ట&quot; అను మూలమునకు, 'ఆనందుని ప్రతిష్ఠ' అను అర్...'</comment>
      <origin>574660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="4qgu33s9jyaamlwt5tsh46o8i8hh3zp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;23 &quot;ధ్వని - కావ్యాత్మయగు నంశీకాదు&quot; అనుభట్టనాయకుని
&quot;
మతమును దెలిపి, నిరాకరించుట
24 ఆనందమే - కావ్యమునందలి ప్రధానప్రయోజనము,
25 “ఆనందప్రతిష్ట&quot; అను మూలమునకు, 'ఆనందుని ప్రతిష్ఠ'
అను అర్ధమును తెలుపుట
26 ధ్వని భూమికాప్రదర్శనము.
27 కావ్యార్ధమునందు సహృదయళ్లాఘాపాత్రమగు విశేషము
28
‘ప్రతీయమానాంశ మే'
&quot;ప్రతీయమానము - మహాకవుల వాణులయందున్నది”
అను నిరూపణము
*
29 వస్తువు, అలంకారము, రసాధికము, అనుప్రభేదములు గల
ధ్వని - వాచ్యముకంటెవేరై యున్నది.
&quot; అది - రసము” అను లోచన వాక్యార్థమునఁ దెలుపఁబడిన
రసస్వరూప సంగ్రహము
....
70-73
73-74
75
77-79
80-84
89
94-98
98-101
101
102
103
108-126
126-132
132-136
136.137
138-142
ముఖ్యముగా కావ్యాత్మ' అనిచెప్పఁ
30
31 _ “-రసాదిధ్వనియే
32
రసమే - విశ్రాంతిధామము.
బడును.
33 నిషేధరూపవస్తుధ్వని కుదాహరణము. &quot;సంచరింపుము
ధార్మిక” అనుపద్యము
34_ అభిహితాన్వయవాది పూర్వపక్షము, తత్ ఖండనము.
35 అన్వితాభిధానవాది పూర్వపక్షము, తత్ ఖండనము,
36 స్పోటవాది నిరాసము. భట్టనాయకమతఖండనము.
37 చద్రికాకార మతనిరసనము
38 వాచ్యము - నిషేధరూపమైయుండ, వ్యంగ్యము విధిరూపమగు
టకుదాహరణము
39 వ్యంగ్యము-విధియు, నిషేధమును, గాకుండుటకుదాహరణము* 142-143
40 వాచ్యము - నిషేధరూపమగునపుడు, వ్యంగ్యమనుభయరూప
41_విషయభేదమువలన, వ్యంగ్యవస్తువు- వేణుగా వ్యవస్థాపిత
మగుటకుదాహరణము * 144-147
147-151
152-155
మగుటకుదాహరణము *
42 రసాదిధ్వని విశేషనిరూపణము
'రసాదులెప్పుడును వాచ్యములు కావొనుటకు అన్వయవ్యతి
రేక ప్రదర్శనము 155-158
44 ఈవిషయమున &quot;లోలత్వమ్ము” “నాళీకాక్షుఁడు” అను
ముదాహృతులు 157-161&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qgu33s9jyaamlwt5tsh46o8i8hh3zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220804</id>
    <revision>
      <id>574661</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '45 రసాదిప్రతీతియందగు వ్యాపారము - ధ్వననమే. కానివేరొటి 46 47 కాదు. 165-166 'సహృదయమనోవిశ్రాంతియెచటనుండునో;అదియేకావ్యాత్మ. 167 శోకమే - శ్లోకరూపమునఁ బరిణమించినది. 169 48 వాల్మీకికిఁగలిగిన శో...'</comment>
      <origin>574661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="s1b9nf6zeldpt70rxdbmwlx63rk50ir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;45 రసాదిప్రతీతియందగు వ్యాపారము - ధ్వననమే. కానివేరొటి
46
47
కాదు.
165-166
'సహృదయమనోవిశ్రాంతియెచటనుండునో;అదియేకావ్యాత్మ. 167
శోకమే - శ్లోకరూపమునఁ బరిణమించినది.
169
48 వాల్మీకికిఁగలిగిన శోకమలౌకికము. రసమునుండి వెలువడిన
కావ్యమునకు రసమేయాత్మయగుట - యుక్తి యుక్తము .... 171-172
49_“మానిషాద” అను రామాయణ శ్లోకము, దానియాంధ్రీకర
ణము, వానియర్దములు. 174-175
....
50 శోకాదిరూపమగు చిత్తవృత్తి - ఆస్వాదింపఁబడి, కరుణాదిరస
మగును.
51 వస్త్వలంకారధ్వనులు - విభావానుభావరూపమున, రసాదుల
యందే పర్యవసించును.
52 భావముకూడ నొకప్పుడు - కావ్యజీవితత్వము నొందుననుట
53
కుదాహృతి
'రసము – రసా వేశముచేతనే - ఉపాసకులగు మహాకవులకు
-
179-180
181-182
183
లభించును.' 184-185
54 ప్రతీయమానమగు నర్థమున్నదనుటకు ప్రమాణాంతర ప్రద
ర్శనము. * 187
55 కావ్యతత్త్వార్ధభావనా విముఖులకు కేవలగాంధర్వ వేత్త లకు
స్వరశ్రుత్యాది లక్షణమువలె, వ్యంగ్యార్ధము - గోచరింపదు.
ఈవిషయమున శ్రుతిస్వరాది విషయప్రదర్శనము.
56 మహాకవికిఁగూడ-వ్యంగ్యార్ధప్రకాశక ములగుశబ్దారములు-విశే
188-190
షించి తెలిఁయదగినవియు, తెలియవలసినవియు, నగుచున్నవి. 191-193
57 &quot;మొదట, వాచ్యవాచకములనుపపాదించుటయుక్త మేయగును&quot; 194-96
58 తత్త్వార్ధదర్శియగు బుద్ధియందే వ్యంగ్యార్ధము స్పురించి
ధ్వనించును.
59 ధ్వనిలక్షణము. కారికావయవార్ధ ప్రదర్శనము
60 చిత్రకావ్య శబ్దనిర్వచనము,
61 “సమాసోక్త్యాదులగు నలంకారములయందు ధ్వనియంతర్భ
198-99
200
207
వింపదు&quot; 208-10
211-16
62 &quot;సముదితరాగవాహియగు”అనుసమాసోక్తి యందుధ్వనియం
తర్భవింపదు
*
63 ఆక్షేపాలంకారమునందుఁగూడ-ధ్వనియంతర్భవించునదికాదు.* 216
64_వక్ష్యమాణవిషయము, ఉక్తవిషయము, అగు నాక్షే పోదా
హృతులు
217-19&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1b9nf6zeldpt70rxdbmwlx63rk50ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220805</id>
    <revision>
      <id>574662</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '65 16 66 67 'ఉమానాక్షేపమే [నిరసనమే] ఆక్షేపమ'నుటకుదాహరణము. 219-20 &quot;మివుల ననురాగవతియును&quot; అనునుదాహృతియందలి విశేషము దీపకమునందుఁగూడ - ధ్వనియంతర్భవింపదనుటకు లక్ష్య లక్షణ ప్రదర్శనము. 68 అనుక...'</comment>
      <origin>574662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="5vqtml2pfk8eb4098agoe0hs60y1mx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;65
16
66
67
'ఉమానాక్షేపమే [నిరసనమే] ఆక్షేపమ'నుటకుదాహరణము. 219-20
&quot;మివుల ననురాగవతియును&quot; అనునుదాహృతియందలి
విశేషము
దీపకమునందుఁగూడ - ధ్వనియంతర్భవింపదనుటకు లక్ష్య
లక్షణ ప్రదర్శనము.
68 అనుక్త నిమి త్తమగు విశేషోక్తి యందుఁగల వ్యంగ్యమునకుఁ
222
223-24
గూడ ప్రాధాన్యములేమి.
225-28
69 పర్యాయోక్త లక్ష్యలక్షణములను దెలిపి, దానియందు ధ్వని
228-34
యంతర్భవింపదనుట
70 వివరణకర్త- కావించిన యలంకారస్వరూపవిచారము- నిస్సా
71
రము
సందేహసంకరాలంకార లక్ష్యలక్షణములను దెలిపి, అది-ధ్వని
కాదనుట
72 శబ్దార్థ (ఏకవాక్య) వర్త్యలంకారసంకరముకూడ ధ్వనికాద
దనుట
73
ఏక శబ్దాభిధాన [ఏక వాక్యాంశవృత్తి] సంకరమునందుఁగూడ
74
235
237-38
238-39
ధ్వని యంతర్భవింపదనుట.... 238
అనుగ్రాహ్యానుగ్రాహకభావసంకరము - ధ్వనికాదనుట
75 &quot;వారులోక ప్రసిద్ధి కైవల్యగతులు&quot; అనునది- అలంకారధ్వని
యనుట
76 అప్రస్తుత సామాన్యముచేత-ప్రస్తుతవిశేషము గమ్యమగుట
కుదాహరణము. 'చాలచిత్రమకటః' అనునది,
77 అపస్తుతమగు విశేషము ప్రస్తుతమగు సామాన్యమును
స్పురింపఁజేయుట కుదా :-
78 అప్రస్తుతమగు నిమిత్తము ప్రస్తుతమగు నైమిత్తికము నాకర్షించు
240
241
244
244-45
ట కుదా :-
246
79 అప్రస్తుతమగు నైమిత్తికము
ప్రస్తుతమగు నిమిత్తమును
స్ఫురింపఁజేయుట కుదా :-
247
80 అప్రస్తుతమగు బేతాల వృత్తాంతము - చమత్కారకారియగుట
కుదా :-
248
83
66
81 “భావవాత” అనునది - వస్తుధ్వనియే యగుట
82 అప్రస్తుతమగు వాచ్యమునకుఁ బ్రాధాన్యవివక్ష లేనపుడది
ధ్వనియే, యగును.
“నాకేలా&quot; అను పద్యమున, వ్యంగ్యోపస్కృతమగువాచ్యమే
249-52
252
ప్రధానము.
253&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vqtml2pfk8eb4098agoe0hs60y1mx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220806</id>
    <revision>
      <id>574663</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'કર 84 వ్యాజస్తుతిగా నుదాహృతమైన, “ఓపతి” అను పద్యమునం దలి వ్యంగ్యము - సౌందర్యవంతముకాదు 85 రుద్ర్ట కావ్యాలంకారస్థిత భావాలంకారలక్షణ, వ్యాఖ్యాన, లక్ష్యములు. 86 &quot;'నేనేకాకని” అను, భావ...'</comment>
      <origin>574663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="93i283t32zy3elf65wbtxjbuqd5pwee" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;કર
84 వ్యాజస్తుతిగా నుదాహృతమైన, “ఓపతి” అను పద్యమునం
దలి వ్యంగ్యము - సౌందర్యవంతముకాదు
85 రుద్ర్ట కావ్యాలంకారస్థిత భావాలంకారలక్షణ, వ్యాఖ్యాన,
లక్ష్యములు.
86 &quot;'నేనేకాకని” అను, భావాలంకార లక్ష్యము, దాని వ్యాఖ్యానిక
ర్శనములు.
87 ధ్వనులుకాని (ధ్వనింపని) వ్యంగ్యములను దెలుపుననియగు
పరికర పద్యములు
68 ధ్వని యెచ్చట నుండునదియుఁ దెలుపునదియగు పరికర
పద్యము
కాదు
89 ధ్వని- అంగి. కనుక, అది తదితరములయందంతర్భవించునది
90
ధ్వని-మహావిషయము.
91 “ప్రథమేహి విద్వాంసో వైయాకరణాః”
92
వైయాకరణమతముననుసరించిన, కాప్యతత్త్వార్థదర్శుల వ్యవ
హారము
*
93 ధ్వని-ఉన్నది. అని, దానిద్వైవిధ్యమును బ్రదర్శించుట. •
94
అవివక్షిత వాచ్యధ్వని కుదాహరణము, ఈ
600
254
254-56
256-59
259-60
261
261-63
263-64
264-69
269-70
271-74
274-76
95 వివక్షితాన్యపరవాచ్యమున కుదాహరణము. తద్విమర్శనము * 276-79
96 ధ్వనియు, భక్తియు, నొకటి-కాపు, *
97 అతివ్యాప్త్యవ్యాప్తులు కాన్పించుటవలనభక్తి -ధ్వనికి లక్షణము
.97
కూడఁగాదు
279-81
281-83
*
284-96
98 భక్తి-ర్వనికి లక్షణమగునెడలనగు నతివ్యాప్తి ప్రదర్శనము •
99 &quot;ధ్వని భక్తి రూపము&quot;అనులక్షణమునక వ్యాప్త ప్రదర్శనము • 296-301
100 &quot;ధ్వనిరూపము అనాధ్యేయమే&quot; అనువారు పరీక్షించి
303-306
వచించువారుకారు
ఓమ్. తత్, సత్ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93i283t32zy3elf65wbtxjbuqd5pwee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220807</id>
    <revision>
      <id>574664</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '333 శ్రీ మహామహోపాధ్యాయ - కళాప్రపూర్ణ. సుబ్బారాయశా గురుప్ర్రశంస స్వాతంత్య్ర్య ప్రతిభాస్త్రయుక్తమగు విజ్ఞానంబు, గూఢార్థ సం ఘాత స్పోరక మైనపాండితి, మహాగ్రంథార్ధ బోధోల్ల స చ్చ...'</comment>
      <origin>574664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3134" sha1="c07snoypm56eeus1anowztx9fmi9a6e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;333
శ్రీ మహామహోపాధ్యాయ - కళాప్రపూర్ణ.
సుబ్బారాయశా
గురుప్ర్రశంస
స్వాతంత్య్ర్య ప్రతిభాస్త్రయుక్తమగు విజ్ఞానంబు, గూఢార్థ సం
ఘాత స్పోరక మైనపాండితి, మహాగ్రంథార్ధ బోధోల్ల స
చ్చాతుర్యాన్వితమైన సత్ప్రపచనత్వ, మ్మూని వెల్గొండు శ్రీ
తాతావంశజ సుబ్బారాయ గురురత్నంబున్ బ్రశంసించెదన్ |
ఆంధ్రదేశమ్ము శాస్త్రార్థానుగతమయ్యే బుధకల్పవృక్షసంభూతివలన
వ్యాకరణాదివిద్యాలతల్ చివురించే సత్పండిత వసంతసంభవమున
విజయపురాస్థాన విధవంబుజిగిమించె శాస్త్రవిదత్న సంసర్గమునను
శిష్యార్ధిబృందవాంఛితము లబ్బె మనీషిచింతామణిరత్న సిద్ధివలన
၆။ సమధిక కళావిభాసి దేశములలోన
తెలుఁగు నాటికీనాటికిఁగలిగె పేరు,
&quot;
“మధురసాహిత్య సౌందర్య మహిమఁ బూని
సుబ్బరాయగురువిధుండు - సొంపునింప.
అతిగూఢార్థరనప్రకాశమగు ధ్వన్యాలోకమున్ 1&quot;లోచనా”
ర్పితదృష్టిన్ వివరించి, మాకుచిత సంవిదీప్తిఁగల్గించి, శా
శ్వతకీర్తింగని మన్మనఃకుసుమ పూజాభాజనంబై కడున్
గృతకృత్యుండగు సుబ్బారాయ గురుమూర్తిన్ భక్తి భావించెదన్.
ఆనాఁడెంతయు వత్సలత్వమున ధ్వన్యాలోక రత్నామృత
జ్ఞానంద మొసంగె, దానినపుడాస్వాదించి, యాంధ్రోక్తులన్
నేసినాఁడు రచించి భక్తి నది విన్పింపంబహృష్టాత్ముఁడై
తానేదానిఁబరిష్కరించె నెవఁడాతత్త్వజ్ఞుఁబూజించెదన్.
2 ఒక్కతె తప్పుపట్ట, మఱియొక్కతె నిత్యమువాదులాడ, నిం
కొక్కతె బుద్ధి సెప్పఁ, దమినొక్కతి కర్మవిధింప, నోర్తుదా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c07snoypm56eeus1anowztx9fmi9a6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220808</id>
    <revision>
      <id>574665</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 చక్కఁదనంబుదిద్ద, నెఱజాణలనేవుర నేలుకొంచు; వే తొక్కతె వెన్కఁద్రిమ్మరు గురూత్తముచాతురిఁ బ్రస్తుతించెద౯. 1 లోచనార్పితదృష్టిన్ = లోచనమువంటి లోచనముచేత నర్పింపఁబడిన చూపువంట...'</comment>
      <origin>574665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="cw6uo9ppz8s179x2n4aotln13ihuyd0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;38
చక్కఁదనంబుదిద్ద, నెఱజాణలనేవుర నేలుకొంచు; వే
తొక్కతె వెన్కఁద్రిమ్మరు గురూత్తముచాతురిఁ బ్రస్తుతించెద౯.
1 లోచనార్పితదృష్టిన్ = లోచనమువంటి లోచనముచేత నర్పింపఁబడిన
చూపువంటిజ్ఞానముచేత,
1 ఒక్కతె
===
వ్యాకరణశాస్త్రము ——
-
ఒక కాంత
2 మఱియొక్కతె = తర్క శాస్త్రము
3 ఇంకొక్కతె = వేదాంతము
(ఉత్తరమీమాంసా శాస్త్రము)
4 ఒక్కతి = ధర్మశాస్త్రము
(పూర్వమీమాంస)
5 ఓర్తు - అలంకారశాస్త్రము
=
వేటొక్కతె
=
కీర్తి కాంత
99
99
* ఇది - తే 2 - 2–42 దీని, శ్రీసద్గురువులకు సమర్పితము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw6uo9ppz8s179x2n4aotln13ihuyd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220809</id>
    <revision>
      <id>574666</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు. ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ. అవిఘ్నమస్తు. శ్రీ భారతీ దేవ్యైనమః, ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము. ప్రథమ-ద్వితీయ-ఉద్ద్యోతములు. శ్రీ సౌందర్య విలాస పి పాసు సమారాధన ప్రవణ కావ్య కళా భ్యా...'</comment>
      <origin>574666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="3rzekfj0lcvlkhqqm7h3eth81p1o43y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు.
ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ.
అవిఘ్నమస్తు.
శ్రీ భారతీ దేవ్యైనమః,
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము.
ప్రథమ-ద్వితీయ-ఉద్ద్యోతములు.
శ్రీ సౌందర్య విలాస పి
పాసు సమారాధన ప్రవణ కావ్య కళా
భ్యాస విశిష్ట మహాకవి
భాసుర రచనా విహారః భావ గభీరాః
_:
సంస్కృత మూలము :---
స్వేచ్ఛాకేసరిణః స్వచ్ఛ స్వచ్ఛాయాయాసితేన్దవః|
త్రాయన్తాంవో మధురిపోః ప్రపన్నార్తిచ్చిదో నభాః|
మూ॥ స్వేచ్ఛా కేసరి, మధురిపు (మధ్వరి)
స్వచ్ఛ స్వాకార భిన్న శశులు, ప్రపన్నా
ర్తి చ్ఛేత్తలు, నఖములు-మీ (మన)
కచ్ఛిన్నత్రాణ మెసఁగునవి యగుఁగాతన్ :
=
ప్రథామతి :— 'ధ్వని + ఆలోకము = ధ్వన్యాలోకము'
+ అని యగు
చున్నది. ధ్వన్యాలోకమున ధ్వని సందర్శనమని యర్ధము. “మూల రూపములగు
కారికలతోఁగూడినది-ధ్వని&quot; అనియు, దాని యర్ధమును దెలుపు నదియగు వృత్తి -
ఆలోకమనియు, పేర్కొనఁబడినవి. కారికాకారుఁడును- వృత్తి కారుఁడును-ఆనంద
వర్ధనుఁడే యని కొందఱిమతము. వారిరువురును ఖిన్నులని కొందఱి యథిప్ర్రా
యము. ఏమైనను కారికా-వృత్తి - రచనములకు కాలభేదమున్నట్లు తోచుచున్నది.
5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3rzekfj0lcvlkhqqm7h3eth81p1o43y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220810</id>
    <revision>
      <id>574667</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఈ విషయము కారికాకార-వృత్తికార- ద్వైతాద్వైతములను వ్యాసమునందు - విమ ర్శించి యున్నాను. దానిని పాఠకులు సమీక్షించునది. ఈ ధ్వని సందర్శనము- మహా మా హేశ్వరులగు శ...'</comment>
      <origin>574667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4531" sha1="1ljdq7fq4wy3vkh66m2x1z7zg44iy7q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఈ విషయము కారికాకార-వృత్తికార- ద్వైతాద్వైతములను వ్యాసమునందు - విమ
ర్శించి యున్నాను. దానిని పాఠకులు సమీక్షించునది. ఈ ధ్వని సందర్శనము-
మహా మా హేశ్వరులగు శ్రీ మదభినవగుప్త పాదుల-అద్భుత లోచనమువలననే
సిద్ధించునను నభిప్రాయమున ఆలోచనమును మా ప్రభామతి ప్రసారింపఁజేయు
చున్నది.
లోచనము :— విచ్ఛేద రహితుఁడగు పరమేశ్వరునికి నమస్కరించి
తత్సంపత్తిచేత వృత్తి కారుఁడు-చరితార్ధుఁడైనను, వ్యాఖ్యాతలకు వ్యాఖ్యాన రూప
మగు అభీష్ట ఫలమును, శ్రోతలకు శ్రవణరూపమగు అభీష్టఫలమును, నిర్విఘ్న
ముగా నిష్పాదించుట కొఱకు వృత్తి గంథారంభమందు యోగ్యసుగు ఆశీర్వాద
మును బ్రకటించి-తద్ద్వారమున వ్యాఖ్యాతృ శ్రోతలకు రక్షణేచ్చారూపమగు పర
మేశ్వర సొమ్ముఖ్యమును సంపాదించుచున్నాఁడు. “స్వేచ్ఛాకేసరి&quot;. అను నీ
పద్యము-కారికారూపములగు సూత్రములందలి ఆద్యపద్యము కాదనియు, ఇది
వృత్తియందలి ప్రథమ పద్యమనియు తెలియునది.
“మధురిపునినఖములు”మిమ్ములను (వ్యాఖ్యాతలను, శోతలను,) రక్షించు
గాత&quot;: అని ఆశీః ప్రకటనము కావింపఁబడినది. ఇచట సంభోదింపఁదగినవారు
వ్యాఖ్యాతృశ్రోతలే గదా! వ్యాఖ్యాన రూపమును, శ్రవణరూపమును, అగు
అభీష్టలాభమునకు సహాయ కర్మము నొనర్చుటయే ఇచట అచ్ఛిన్నమగు
త్రాణము నొసఁగుట అని తెలియఁదగును, ఆ త్రాణము - వ్యాఖ్యాతలకును
శ్రోతలకును అభీష్టలాభములగు వ్యాఖ్యాన - శ్రవణములకు ప్రతిబంధములగు
విఘ్నములను తొలఁగించుట మొదలగు వానిచేత సిద్ధించును. కావున నిచట
త్య్రాణమను పదమున కర్ధముగా విఘ్నా పసరణాదిక మే వినక్షితమని తెలియునది.
-
ప్రభామతి :- కావ్యాత్మయగు ధ్వనిని ప్రతిపాదింపనున్న గ్రంథకర్త
చేత రచింపఁబడిన ఈప్రథమ పద్యముగూడ-కావ్యరూపమగుటవలన ఈ పద్యము
నందుఁగూడ ధ్వని యోజింపఁదగినదని లోచనకారుఁడగు అభినవగుప్త పాదుఁడు -
తలంచి,రస-అలంకార-వస్తు, భేదమున త్రివిధములగు ధ్వనులయందు ప్రధాన
-భూతమగు రసధ్వని నిందు మొదట యోజించు చున్నాఁడు. మఱియు నిందు
వాచ్యార్ధము మాత్రమే చెప్పఁబడుటలేదు. ఇంకేమనిన; రసము గూడ ధ్వనింపఁ
జేయఁబడుచున్నదని నిరూపించుచున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ljdq7fq4wy3vkh66m2x1z7zg44iy7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220811</id>
    <revision>
      <id>574668</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 3 ఈ పద్యమునందు &quot;స్వేచ్చాకేసరి' 'మధురిపువు' 'ప్రపన్నార్తి చ్చేత్తలు• అను పదములచేత నిత్యోద్యోగియగు భగవంతునికి అసమ్మోహము - అధ్యవ సాయము' అనఁగా; సమ్మోహము లేకు...'</comment>
      <origin>574668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="htmo8fee2w3az1j1f8l88dt8w6s46mh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
3
ఈ పద్యమునందు &quot;స్వేచ్చాకేసరి' 'మధురిపువు' 'ప్రపన్నార్తి చ్చేత్తలు•
అను పదములచేత నిత్యోద్యోగియగు భగవంతునికి అసమ్మోహము - అధ్యవ
సాయము' అనఁగా; సమ్మోహము లేకుండుట-వస్తుతత్త్వ నిశ్చయము-అనునవి
కలిగియున్నట్లు చెప్పుటవలన ఉత్సాహము - స్ఫురింపఁజేయఁబడుచున్నది. మీది
పదముచేత హిరణ్యకశిపు ప్రభృతులను జంప వలయునను నుత్సాహము-భగవంతు
నికిఁగల్గినట్లు సహృదయులకు స్పురింపఁజేయఁబడుటవలన విచట వీర రసము
ధ్వనింపఁజేయఁబడినది. [ఇచట ఉత్సాహముతోఁగూడ “మతి, ధృతి&quot; మొదలగు
సంచారి భావములుగూడ వ్యంజింపఁజేయబడుచున్నవని గ్రహించునది.] తదుపరి
వస్తు ధ్వనిని ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
నఖములు ప్రహరణ కరణములు, ప్రహరణము స్వరక్షణమునుగాని, అన్య
రక్షణముగాని,కావించుటకు స్వీకరింపఁబడును. ఖడ్గాదులవలె నఖములు బాహ్యకర
ణములుగాక, ఆభ్యంతరకరణములై యున్నవి. కావున అవి- అవ్యతిరిక్త ములగు
(తనకంటె వేరుకాని) కరణములైయున్నను, అవియే-ఇచట కర్తగా కూడ-చెప్పఁ
బడినవి. మధురిపువు-తన నఖములచేత మిమ్ములను రక్షించుఁగాకః అని చెప్పక
“మధురిపుని నఖములు-మిమ్ములను రక్షించుఁగాక&quot; అని చెప్పుటవలన కర్తలగు
ఆనఖములకుఁగల సాతిళయమగు రక్తియిచట సూచింపఁబడెను. వేరొక వ్యంగ్యా
ర్ధమును చెప్పుచున్నాడు]. పరమేశ్వరునికి వ్యతిరిక్తమగు, అనఁగా తనకంటె
బాహ్యమగు ఖడ్గాది కరణా పేక్ష లేననునది దీనిచే ధ్వనింపఁజేయఁబడినది.
‘మధురిపుని' అనుటచేత భగవానునికి ఎల్లపుడునుగల జగత్తా సాపనోద్య
మము [దుర్జనులవలన జగత్తునకుఁగల భయమును తొలఁగించు ప్రయత్నము]
చెప్పఁబడినది. ఆ మధురిపువు- స్వేచ్ఛచేతనే కేసరి యగుచున్నాఁడు. కాని
జీవులవలె కర్మ పరతంత్రుఁడై కేసరి యగుటలేదు. మఱియు పఠేచ్ఛచేతఁగూడ
కేసరీ యగుటలేదు. ఇంకేమనిన విశిష్టుఁడగు ఒకానొక దైత్యుని సంహరించుట
కుచితమగు (నరకేసరి విగ్రహావలంబనమునందలి ఇచ్చా పరిగ్రహమునకు ఉచిత
మగుటవలన (నర) సింహ రూపమును స్వీకరించెను.
ఆ నఖములు ప్రపన్నులకుఁగలిగిన ఆర్తిని ఛేదించునవిగా చెప్పఁబడినవి.
నఖములు - ఛేదకములగుట యుచితమేకదాః -
ప్రశ్న :- రూపములేనిదగు ఆర్తి - ఎట్లు ఛేదింపఁబడును? నఖములు -
ఆర్తిని ఛేదించుట అసంభవము గదాః ?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htmo8fee2w3az1j1f8l88dt8w6s46mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220812</id>
    <revision>
      <id>574669</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '4 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఉత్తరము :- పరమేశ్వరుఁడు స్వీయమగు నిచ్ఛచేత వానిని నిర్మించుట చేత్ర పార మేశ్వరీయములగు ఆనఖములకు ఆర్తి చ్ఛేదకత్వము [ఆర్తినిఛేదించుట] సముచితమే యగునని తెల...'</comment>
      <origin>574669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5238" sha1="b9d1zud5d53c2h4ghahkdgxeaac8l4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఉత్తరము :- పరమేశ్వరుఁడు స్వీయమగు నిచ్ఛచేత వానిని నిర్మించుట
చేత్ర పార మేశ్వరీయములగు ఆనఖములకు ఆర్తి చ్ఛేదకత్వము [ఆర్తినిఛేదించుట]
సముచితమే యగునని తెలియునది. [భగవంతుఁడు, స్వేచ్ఛచేత ఆ నఖములను
నిర్మించుటచేత-అమూర్త మగు ఆర్తినవి ఛేదింపఁగల్గునని తెలియునది. ] ఈయర్ధము
నింకొక విధమునఁగూడ సమన్వయింపవచ్చును. త్రిజగత్కంటకుఁడగు హిరణ్య
ఈశిపుఁడు-విశ్వమునకు మిక్కిలి క్లేశమును గలిగించెను. ఇట్లు భగవదేక శరణులగు
ప్ర్రజలకు గొప్ప యార్తిని కలిగించునాఁడగుటవలన ఆ హిరణ్య కశిపుఁడే మూర్త
మగు ఆర్తి యగుచున్నాడు. [ఆర్తియే హిరణ్యకశిపుని మూర్తినిదాల్చినది]
కనుక, అతనిని నశింపఁజేయునవియగు నఖములచేత ఆర్తియే ఉచ్ఛేదింపఁబడిన
దగుచున్నది. దీనిచేత 'భగవంతుఁడు ఆర్తినేగాని యేమూర్తిని (ప్రాణిని)
భేదింపడు&quot; ఆను నర్ధము స్పురింపఁజేయఁబడుచుండుటవలన నరసింహ రూపమున
హిరణ్యకశిపుని వధించుచున్న ఆయవస్థయందుఁగూడ పరమేశ్వరునికి గల పరమ
కారుణికత్వమే వ్యంజితమగుచున్నది. మఱియు ఆ నరకేసరి నఖములు [స్వచ్ఛ
స్వచ్ఛాయాయాసితేందవః] 'స్వచ్ఛ స్వాకార భిన్నశశులు' స్వచ్ఛతాగుణము
చేతను (నైర్మల్యముచేతను) వక్రము, హృద్యము, అగు తమ యాకారముచేతను,
భేదము నొందింపఁబడిన చంద్రుడుఁగలవి. ఇచట స్వచ్ఛ శబ్దము - ధర్మివాచకము.
అయినను నీ స్వచ్ఛ శబ్దమునకు స్వచ్ఛతచేతను (నైర్మల్యముచేతను) అని ధర్మా
ర్ధమును గ్రహింపవలెను. ఇచట వక్త్రము, హృద్యము అగు ఆకృతిచేత ఆయాస
పెట్టఁబడినవాడు- పూర్ణచంద్రుఁడు కాకుండుటవలన అతఁడు బాలచంద్రుఁడే అగు
నను నంశము-దీనియందలి యర్ల సామర్థ్యమువలన ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నది.
కావున నిది అర్థశక్తి మూలకమగు సంలక్ష్య క్రమ ధ్వనియగుచున్నది. ఆయాసీత
శబ్దముచేత నృసింహునిగోళ్లయెదుట నీ బాలచంద్రుఁడుకాంతిహీనుఁడగుటయు,
అసుందరుఁడగుటయు, ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నది. నఖము లాయాసకారులగుట
కూడ-సుప్రసిద్ధమేకదాః అవి-ఆయాసకారులను సంశము స్వచ్ఛత్వాది పదముల
చేత పూర్వోక్త విధమున లోకోత్తరమగు రూపమున ప్రతిపాదింపఁబడినది. కాఁగా
చీల్చుట మొదలగు వానివలన ఆయాసకారులగు లౌకిక నఖములకంటె నరహరి
నఖములకుఁగల వ్యతిరేకము దీనిచేత స్పురింపఁజేయఁబడుచున్నది.
ప్రభామతి : అవ :--- 'ప్ర్రపన్నార్చిచ్చేత్తలు' అను విశేషణ సహ
కారముచేత-ఇంకొక వ్యతిరేకాలంకారమును, ఉత్ప్రేక్షాపహ్నుత్యలంకారమును
గూడ-ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నవని చెప్పుచున్నాఁడు&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9d1zud5d53c2h4ghahkdgxeaac8l4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220813</id>
    <revision>
      <id>574670</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లోచనము :-- ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 5 మఱియు, ఆ నఖములకు సంబంధించినదియగు స్వచ్ఛ తను, కుటిలమను ఆలోకించి 'నావలెనే నరసింహుని నఖములు గూడ స్వచ్ఛమును కుటిలమును అగు ఆకారముచేత తుల్యములైయున...'</comment>
      <origin>574670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4717" sha1="0wcia8oesi1vt6decrfnmm8y032g2jg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోచనము :--
ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
5
మఱియు, ఆ నఖములకు సంబంధించినదియగు స్వచ్ఛ
తను, కుటిలమను ఆలోకించి 'నావలెనే నరసింహుని నఖములు గూడ స్వచ్ఛమును
కుటిలమును అగు ఆకారముచేత తుల్యములైయున్నను, అవి-స్త్రపన్నార్తి నివా
రణ కురలములు నేనట్లుగాను' అని 'బాలచంద్రుఁడు - తన మనస్సునందే (ఇతరు
లకుఁదెలియనట్లు) భేదమును అనుభవించుచున్నాఁడు అను నింకొక వ్యతిరేకా
లంకారముగూడ ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నది.
మఱియు &quot;నే నొక్కఁడనే పూర్వకాలమున అసాధారణమును, విశద
మును, హృద్యమును, ఆగు ఆకృతిని గలిగియుండుటవలన (నేనే) సమస్తజనాభి
లాషణీయతా భాజనమనైయుంటిని. ఇప్పుడో ఏవం విథములును, బాలచంద్రా
కారములును, సంతాపార్తిచ్ఛేద కుళలములును, నగు నరహరి నఖములు పది
యున్నవి. కావున లోకము-వానినే “ఇవియే-బాలచంద్రులు&quot; అను బహు
మానముతోఁజూచెదరుగాని, నన్నట్లు చూడరు&quot; అని తలంచియో యనునట్లు బాల
చంద్రుడు నిరంతరమగు నాయాసము నొందుచున్నాడు. ఆను నుత్ప్రేక్షాప
హ్నుతి (అలంకార) ధ్వనికూడ నిందున్నదని యెఱుంగునది. కాఁగా నీ గ్రంథ
మున ముఖ్యముగా నిరూపింపఁబడిన వస్తు-అలంకార-రసధ్వనులు, మూడును ఈ
శ్లోకమునంచున్నవని అస్మద్గురువులగు శ్రీ భట్టేందురాజచరణులు వ్యాఖ్యానించిరి.
ప్ర్రభామతి :- &quot;ప్ర్రపన్నార్తి చ్ఛేత్తలు&quot; అనునది సాభిప్రాయ విశేషణ
మగుటచేత నిందు పరికరాలంకారముగూడ వాచ్యమని దీధితి చెప్పుచున్నది.
:-
ప్రశ్న ఈ శ్లోకమునందు గ్రంథకారునకు భగవంతుడగు మధురిపుని
యందుఁగలరతి (భక్తి ) భావము-వ్యంగ్యమని చెప్పవలసియున్నది. రతి [భక్తి]
అనునది ఒకానొక భావమై యున్నది. కావున నిచట భావధ్వని- ప్రధాన మగు
చున్నది. రసాలంకార వస్తువ్వనులు - అప్రధానము లగుచున్నవి. కావున నిచట
భావధ్వనిని అంగిగాను, రసాదులను అంగముగాను, చెప్పవలసియున్నది.
వ్యంగ్యమునకుఁబాధాన్యమున్నపుడు అది ధ్వనియగును. ఇచట వ్యంగ్యములగు
రసాలంకార వస్తువులకుఁ బ్రాధాన్యము లేకుండుటవలన అవి ధ్వనులని చెప్పుట
యెట్లు సంగతమగును?
ఉత్తరము :— ఈ గ్రంథమునందు రసాలంకార వస్తుధ్వనులకు లక్ష్య
లక్షణములు ప్రదర్శింపఁబడుచున్నవను విషయము -గ్రంథారంభము నందలి యీ
పద్యము చేతనే సూచింపఁబడినది. తాను కారికలను రచించినప్పుడు ఈ గ్రంథ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0wcia8oesi1vt6decrfnmm8y032g2jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220814</id>
    <revision>
      <id>574671</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము కర్తయగు నానందవర్ధనుడు-మంగళాచరణము నొనర్పక &quot;కావ్యస్యాత్మాధ్వనిః' అని వస్తు నిర్దేశ రూపమును, అపూర్వమును, నగు ప్రస్థానమును నొనర్చి యుం డెను. దాని వలననే యి...'</comment>
      <origin>574671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="m4q7gxnb3muvyeyk0u07z9ukbkeqc9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;6
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
కర్తయగు నానందవర్ధనుడు-మంగళాచరణము నొనర్పక &quot;కావ్యస్యాత్మాధ్వనిః'
అని వస్తు నిర్దేశ రూపమును, అపూర్వమును, నగు ప్రస్థానమును నొనర్చి యుం
డెను. దాని వలననే యితనికి భగవతన్మయీ భావమున్నట్లు ప్రసిద్ధమగుచున్నది.
ఒక భక్తుడుఁతాను భగవంతునికంటె భిన్నుఁడుగా నున్నప్పుడు భజింపఁదగిన
దేవతయందలి రతి (భక్తి) భావము - ప్రధానముగా వ్యంగ్యమగునపుడు అది-
‘భావధ్వని' యని చెప్పఁబడును. భగవద్భేదభావము లేక భగవత్తన్మయీభావము
గలిగిన యీ గ్రంథకర్త ఏతత్ పద్య సందర్భమున 'వః, త్రాయన్తామ్.” “పేకు
అచ్చిన్నత్రాణ మొసఁగునవియగుఁగాతన్&quot;అని సహృదయులను గుఱించి ఆశీర్వాద
కర్తయై యున్నాడు. కనుక ఇందు ప్రధానముగా వ్యంగ్యమగునది - భగవదతి
(భక్తి) భావము కానేరదు. కనుక ఈ పద్యమునందలి వాక్యము - భావధ్వని
పరముకాదని తోచుచున్నది. కావున లోచనోక్తములగు రసాలంకార వస్తువులే
యిచటి ధ్వనులని తెలియునది.
లోచనము :— ఇప్పుడు ప్రధానముగా అభిధేయమగు ధ్వని స్వరూప
మును చెప్పుచు, అప్రధానముగ ధ్వనిరూపమగు అభిధేయ జ్ఞానమను ప్రయో
జనము యొక్క ప్రీతి రూపమగు ప్రయోజనమును చెప్పుచు, ఆ ప్రయోజన
ప్రయోజనముతో సంబంధించిన ఆఖిధేయ జ్ఞానరూపమగు ప్రయోజనమునుగూడ
అర్ధ సామర్ధ్యమువలన ప్రకటించునదియగు ఆది వాక్యమును చెప్పుచున్నాడు.
[ధ్వనిలక్షణ వాక్యమునకు ధ్వని స్వరూపజ్ఞానమే ప్రయోజన మగుచున్నది.
ఆ ధ్వని రూప ప్రయోజన జ్ఞానమునకు ప్రయోజనము-సహృదయ మనోరంజన
మగుచున్నది.]
ఇందు ధ్వని స్వరూపజ్ఞానము - హేతువును, దానివలననగు మనః ప్రీతి
(సహృదయ స్వాంత రంజనము) హేతుమంతమును, అగుచున్నది. ప్రయోజన
ప్ర్రయోజనమగు మనఃస్త్రీతిని తెలుపుటవలన, దానికి హేతువగు ధ్వని స్వరూప
జ్ఞానముయొక్క ప్రకటనము సిద్ధించునని లోచనాశయము.
-: సంస్కృత మూలము :-
కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి బుధైర్యస్సమామ్నాతపూర్వ
స్తస్యాభావం జగదురపఠే, భాక్తమాహుస్త మన్యే,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4q7gxnb3muvyeyk0u07z9ukbkeqc9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220815</id>
    <revision>
      <id>574672</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము కేచిద్వాచాం స్థితమవిషయే త త్త్వమూచుస్త దీయమ్, తేన బ్రూమః సహృదయ మనఃప్రీతయే తత్స్వరూపమ్. టీ :- కావ్యస్య = కావ్యమునకు, ఆత్మా = ఆత్మ, (ధ్వనిః + ఇతి) ధ్వనిరితి = ధ్...'</comment>
      <origin>574672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="9wmogum4vfrc94gar2bq1n3y7qakfm5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
కేచిద్వాచాం స్థితమవిషయే త త్త్వమూచుస్త దీయమ్,
తేన బ్రూమః సహృదయ మనఃప్రీతయే తత్స్వరూపమ్.
టీ :- కావ్యస్య = కావ్యమునకు, ఆత్మా = ఆత్మ, (ధ్వనిః +
ఇతి) ధ్వనిరితి = ధ్వనియని,. బుదైః = పండితులచేత, యః - ఏది
=
=
య ర్ధము) సమ్+ఆ + మ్నాతపూర్వః = పూర్వములెస్సగను,
పరంపరగను, ప్రకటింపఁబడినదో, (పరంపరగాఁజెప్పఁబడుటవలన
ఆమ్నాయము (వేదము) వంటిదగుచున్నదో) తస్య = ఆ ధ్వనిరూప
మగు నర్ధముయొక్క, అభావమ్ = లేమిని, అపరే=కొందఱు, జగ
దుః = చెప్పిరి. అన్యే = మఱికొందఱు, తమ్ = ఆ ధ్వన్యర్ధమును,
భాక్తమ్ = భక్తి యగు లక్షణచేత సిద్ధించునదిగా, ఆహుః - పలికిరి,
కేచిత్ = వేడొకరు, తదీయమ్= ఆ ధ్వనికి సంబంధించిన, తత్త్వమ్
యథార్ధ స్వరూపమును, వాచామ్ - వాక్కులకు, అవిషయే – అందని
చోట, స్థితమ్ = ఉన్నదానినిగా, ఊచుః = చెప్పిరి, తేన = ఆకార
ణముచేత, సహృదయమనః ప్రీతయే = సహృదయుల మనస్సులను
రంజింపఁజేయుటకొఱకు, తత్ + స్వరూపమ్=ఆ ధ్వనియొక్క
స్వరూపమును, బూమః = చెప్పచున్నాము.
-: మూలము :-
మ॥ ధ్వనిగాకావ్యము నాత్మమున్నె బుధజాతామ్నాతమైయుండ, నా
ధ్వనియేలేదని కొందఱందు, రది - భాక్తంబండ్రు వేరొక, రే
మనియున్ దానివచింపగన్ పలను గాదంద్రోక్ష, రట్లాట నా
ధ్వనిరూపించెద మీకృతిన్ సహృదయ స్వాంతము రంజింపఁగన్ ౧
ఏం ప్రభావతి :— “కావ్యమున కాత్మధ్వని&quot; అని బుధులచేత ఎయ్యది
పూర్వము గురుపరంపరచేత లెస్సగా నుపదేశింపఁబడియుండెనో, అది- లేదని
కొందఱు చెప్పుదురు. (చెప్పవచ్చును). వేరొకఱు దానిని భాక్తమని (లక్షణచే
సిద్ధించునదని చెప్పుదురు. (చెప్పవచ్చును). ఇంకొకరు ధ్వని స్వరూపమును
తెలుపుటకు వీలు కలుగదని చెప్పుదురు. (చెప్పవచ్చును), కావున సహృదయ
మనోరంజనము [మనఃప్రీతి] కొఱకు దాని స్వరూపమును తెల్పుచున్నాము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wmogum4vfrc94gar2bq1n3y7qakfm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220816</id>
    <revision>
      <id>574673</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 :-- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మూలము : బుధులనగా నిచ్చట కావ్య తత్వవేత్తలను నర్థము నెఱుంగునది. అట్టి కావ్యతత్త్వవేత్తల చేత ధ్వని సంజ్ఞతరుగు వేత్తలచేత నెయ్యది-“కావ్యాత్మ”అని పరంపరగ...'</comment>
      <origin>574673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="13vt14z7bruzrqtogcka1yz7ibsfj87" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
:--
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మూలము : బుధులనగా నిచ్చట కావ్య తత్వవేత్తలను
నర్థము నెఱుంగునది. అట్టి కావ్యతత్త్వవేత్తల చేత ధ్వని సంజ్ఞతరుగు
వేత్తలచేత
నెయ్యది-“కావ్యాత్మ”అని పరంపరగా పూర్వము సమామ్నాతమై
యున్నదో అది-సహృదయమనః ప్రకాశమానమై(మనోగోచరమై)
ఉన్నను, లేదని కొందఱభావవాదులు పల్టుదురు. ఆయభావవాదుల
కిట్టి వికల్పములు (అసత్యములగు నూహలు) సంభవింపవచ్చును.
ప్రభామతి : — కారికయందలి ‘ఆత్మ' అను శబ్దమునకు వృత్తికారుఁడు
'తత్త్వ'మను నర్ధమును ప్రవచించెను. 'కావ్యాత్మ-ధ్వని' అని ప్రాణికివలె
కావ్యమున కాత్మకలదని కారిక
కారిక తెలిపినది. కావ్యతత్త్వమే కావ్యాత్మ
యని వృత్తి తెలిపినది. ఆ యాత్మ-కావ్యతత్త్వమే యగును గనుక ఆత్మతత్త్వ
మగుచున్నది. [మానవాములయందలి యాత్మ- దేహాదులకంటె శ్రేష్ఠమును, విశేష
హేతువును అగుచుండును. అట్లే కావ్యాత్మకూడ-సారమును, వాచ్యాదులకం టె
తనకును, తనకంటె వాచ్యాదులకును, వైలక్షణ్యమును గలిగించునదియు, అగు
చుండుటవలన గౌణమగు నాత్మయగుచున్నది. వాచ్యాదులకంటె భిన్నమును సార
మును అగు తత్త్వమే ధ్వని రూపమగు కావ్యాత్మయగుట వలన ఆత్మ పదమునకు
తత్త్వమను నర్ధము నిర్వచింపఁబడినదని తెలియునది.]
లోచనము :-
&quot;కావ్యాత్మ&quot; అను శబ్దముయొక్క సన్నిధినుండుట
వలన ఇచటనున్న బుధ శబ్దము-'కావ్యాత్మను తెలిసినవారు' అను నభిప్రాయ
మును బోధించునను నాశయమున “బుధులచేత&quot; అను పదమునకు కావ్యతత్త్వ
వేత్తలచేత అనునర్దము వివరింపఁబడినది. 'కావ్యస్యాత్మా' అనుచోటనున్న ఆత్మ
శబ్దమునకు తత్త్వశబ్దముచేత అర్ధము వివరింపఁబడినది.
ఆత్మయనగాః తత్త్వమని చెప్పుటచేత యీ కావ్యతత్త్వము లౌకిక వైదిక
శబ్దములచేతఁ దెలుపఁబడినదియు నర్థముకంటె విలక్షణమైనదియు, సహృదయ
జన శ్లాఘ్యమగు నర్ధమును దెలుపుటవలన సారమగునదియు, అగునను నంశము
ప్రదర్శింపఁబడినది. 'ధ్వని-ఉన్నది, లేదు' అనునది వివాదాస్పదమగుటవలవ
నిశ్చయము కుదురకుండుటవలన ధ్వని - అర్ధపరమగుటకు వీలు కలుగదు. కావున
(“ధ్వనిరితి”) “ధ్వనియని&quot; అనుచోనున్న “అని” అను (ఇతి) శబ్ద మిచటి ధ్వని
శబ్దము (ధ్వని) స్వరూప పరము (సంజ్ఞాపరము) అనునంళమును తెలుపు
చున్నది,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13vt14z7bruzrqtogcka1yz7ibsfj87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220817</id>
    <revision>
      <id>574674</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 9 'ధ్వని శబ్దము-స్వరూప పరము' అనఁగా, 'సంజ్ఞాపరము' అను నీ యంఠ మును విశదీకరించుటకే వృత్తికారుఁడు 'ధ్వనిరితి' అనుచోటనున్న 'ఇతి' పదము 'నాకు 'సంతము' అను నర్థమును దెల...'</comment>
      <origin>574674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="8frhklzs0t5wciuq83fjwj5czngf9jo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
9
'ధ్వని శబ్దము-స్వరూప పరము' అనఁగా, 'సంజ్ఞాపరము' అను నీ యంఠ
మును విశదీకరించుటకే వృత్తికారుఁడు 'ధ్వనిరితి' అనుచోటనున్న 'ఇతి' పదము
'నాకు 'సంతము' అను నర్థమును దెలిపెను.
ప్ర్రభామతి : శబ్దములన్నియు-శబ్దస్వరూప పరములును, శబ్దసంకేతి.
తార్ధ పరములును, నగుచుండును. అయినను రచయిత యేదైననొక శబ్దమును
వయోగించి, దాని వెనుక 'అని' ('ఇతి') అను శబ్దమును ప్రయోగించినయెడల
మాత్రము ఆ మొదటి శబ్దము-స్వరూప పరమగును. అనఁగా, నది-సంజ్ఞా పర
మగునని యెఱుంగునది.
&quot;కావ్యస్యాత్మా-ధ్వనిరితి&quot; అను ప్రకృతకారికయందు ధ్వనిపదమునకు
వెనుక ‘ధ్వనియని' (ధ్వనిరితి) అని, 'అని' (ఇతి) పదము ప్రయోగింపఁబడుట
వలన-ఇచటి ధ్వనిశబ్దము - సంజ్ఞాపరమగు ధ్వనిశబ్దమును తెలుపునదియే యగును.
కావున, 'కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి' అను నింతవఱకే గల కారికాఖండము వలన
'కావ్యమున కాత్మ-ధ్వనిశబ్దము' అను నీ యర్ధము మాత్రమే లభించును.
ప్రశ్న :--
. కారికయందలి 'ధ'ని, యని', (ధ్వని,రితి,) అను వదములకు
‘ధ్వనిసంజ్ఞితము' అను సర్ధమును వివరించిన కారికాకారునిచేత కావ్యమున .
కాత్మ-ధ్వనిశబ్దము. (కావ్యాత్మ - ధ్వనియనుసంజ్ఞయే) అని చెప్పినట్లైనది.
[‘తస్య సహృదయ జనమనః ప్రకాశమానస్యాపి'] 'అది సహృదయ (జన) మనః
ప్రకాశమానమైయున్నను' ('సహృదయ సాక్షికమైన యర్ధమైయున్నను&quot;) అని
యీ వృత్తి కారునిచేతనే యీ వెంటనే చెప్పఁబడిన తరువాతి గ్రంథ సందర్భము
నకు కావ్యాత్మ- 'ధ్వనిశబ్ద' మను నీ యంశము విరోధింపదా?
ఉ :- ఈ విరోధమెట్లు పరిహరింపఁబడునదియు చెప్పుచున్నాము.
కావ్యాత్మ-ధ్వనిసంజ్ఞితము. అనగా; 'కావ్యాత్మ-ధ్వనిశబ్దము' అని సంజ్ఞాపరమగు
నొక యర్ధము-తొలుత చెప్పవలసియున్నది. సంజ్ఞాపరముగా తొలుత చెప్పఁబడిన
యీ యర్ధము-ధ్వనింపఁజేయబడిన యర్ధమును విశ్వసింపని మనస్సుగల జనులు
బుద్ధి ననుసరించి తొలుత చెప్పఁబడినది. కాని నిజమునకీకావ్యాత్మ-ధ్వనిసంజ్ఞా
మాత్రముగాఁజెప్పఁబడినదికాదు. ధ్వనింపఁజేయబడిన యర్దము - సహృదయాను'
భూతిసిద్ధమై యుండనేయున్నది. కావున సహృదయ జన బుద్ధి ననుసరించి, తరు
6&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8frhklzs0t5wciuq83fjwj5czngf9jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220818</id>
    <revision>
      <id>574675</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వాతి గ్రంథమునకుఁగూడ సమన్వయము కుదురును. ఈ యంశమునే లోచనకర్త వివరించుచున్నాడు. చూడుడుః లోచ :— కావ్యాత్మ-ధ్వనియను సంజ్ఞయే యని చెప్పఁబడినను, నిజమున కీ ధ్వ...'</comment>
      <origin>574675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4754" sha1="0oh7rq9yqa2f6wyf9hodx1c07d55hcs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వాతి గ్రంథమునకుఁగూడ సమన్వయము కుదురును. ఈ యంశమునే లోచనకర్త
వివరించుచున్నాడు. చూడుడుః
లోచ :— కావ్యాత్మ-ధ్వనియను సంజ్ఞయే యని చెప్పఁబడినను, నిజమున
కీ ధ్వనిపదము సంజ్ఞామాత్య్రముగాఁ జెప్పఁబడినదికాదు. ఇంకేమనిన; యథార్ధము
గనే ధ్వనివాచ్యమగు నర్థమున్నది. ఇంతియేకాక ధ్వనించునదియు నా యర్ధమే
సమస్త సారభూతమగుచున్నది. ధ్వనిరూపమగునర్ధము లేనియెడల కావ్యార్థ
వేత్తలగు బుధులు దానినేల లెస్సగను, పరంపరగను, ఉపదేశింతురు? అను నఖి
ప్ర్రాయముచేతనే వృత్తి కారుడు 'ధ్వన్యమానమగు నా యర్ధము-సహృదయ జన
మనః ప్రకాశమానమై యున్నను' అని తరువాతి వాక్యముచేతఁ జెప్పియున్నాడు.
ప్రభా :— ధ్వని యనునది సంజ్ఞా ప్రధానముగా 'కావ్యాత్మ' యని మొదట
చెప్పఁబడినను, అది (అట్లుచెప్పుట) పరమార్థముకాదు. ధ్వని శబ్దముచేత తెలుపఁ
దగినదియు, శబ్దస్వరూపముకంటె వేరైనదియు నగు, నర్ధము (ధ్వనిరూపమగు
నర్ధము) కూడ సహృదయ హృదయ ప్రసిద్ధ మగుటవలన ఉన్నది. ఉండుటయే
కాదు. అదియే కావ్యమునకుఁబ్రధానమయిన అంగియగుచున్నది, కావ్యమునం
దున్న తదితర సామగ్రి యంతయుఁ గూడ్ల దాని కంగమే యగును. అది (ధ్వని)
వాని యన్నింటికం పెను ఉత్కృష్ణరూపమే యగుచున్నదని తెలియవలయును.
ప్రశ్న :— ధ్వనియని 'ధ్వనిరితి' అనిచెప్పిన కారిక వలన కావ్యాత్మ
యనఁగా, 'ధ్వనియను సంజ్ఞయే' అని చెప్పకతీరదు కదా?
ఉ :— వృత్తి కారుఁడు- 'ధ్వని సంజ్ఞితమగు నేయర్ధము సహృదయ జన
మనః ప్రకాశమై' అనిచెప్పిన వివరణమువలన ఇచటి ధ్వని శబ్దము-ధ్వనిసంజ్ఞ నే
కాక ధ్వనియను నర్ధమునుగూడ బోధించునని తెలియవలయును. క్రింది లోచ
నముఁజూడుడు.
లోచ :- క్రింది విధమున 'అని' (ఇతి) అను శబ్దమును యోజించుట
మిక్కిలి యుక్తము. [“కావ్యస్యాత్మాధ్వనిరితి&quot; అని మొదట ధ్వని సంజ్ఞను
పరామర్శించునదగు ఇతి శబ్దమును, 'ధ్వని లక్షణోయోర్ధః కావ్యస్యాత్మేతి' అని
భిన్నక్రమ మొనర్చిన యెడల నది కావ్యార్ధమును పరామర్శించును.] 'కావ్యాత్మ
ధ్వనియని' అని మొదట ధ్వని సంజ్ఞను చెప్పిన అని' శబ్దము - 'ధ్వనిలక్షణమగునర్ధము
కావ్యాత్మయని' అని క్రమ భేదమునొంది (రెండుసారులన్వయించి) వాక్యార్ధమును
జెప్పును. అప్పుడు ధ్వనిరూపమగు నర్థము కావ్యాత్మయగుట సిద్ధించును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0oh7rq9yqa2f6wyf9hodx1c07d55hcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220819</id>
    <revision>
      <id>574676</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 11 ప్రభాః అవ:- 'ధ్వనియని' (ధ్వనిరితి) అని యోజించునపుడు కేవలమగు సంజ్ఞయే కావ్యాత్మ యగునెడల కలుగు దోషమును దెల్పుచున్నాడు. లోచ :— 'ధ్వనియని' (ధ్వనిరితి) అని ధ్వని...'</comment>
      <origin>574676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4058" sha1="3igvziuohstlk6bxjhqg3dvezwzm1sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
11
ప్రభాః అవ:- 'ధ్వనియని' (ధ్వనిరితి) అని యోజించునపుడు కేవలమగు
సంజ్ఞయే కావ్యాత్మ యగునెడల కలుగు దోషమును దెల్పుచున్నాడు.
లోచ :— 'ధ్వనియని' (ధ్వనిరితి) అని ధ్వనిపదమునకు సంజ్ఞా మాత్ర
మునే యర్ధముగాఁ జెప్పునెడల 'ధ్వని సంజ్ఞితమగు నర్ధము-కావ్యాత్మ' అని చెప్పిన
వృత్తి కారుని వచనము సంగతము కానేరదు. అర్ధము లేనిశబ్దమే- కావ్యాత్మయగు
నెడల(గోవునుజూచి)ఇది -గోశబ్దమనునట్లు, 'కావ్యాత్మ-ధ్వనిశబ్దము' అని చెప్పినట్ల
గును. [ధ్వని-కుందేటి కొమ్మువంటిది కాదని భావము].
ప్రథా : ప్ర్ర :— అయ్యా! 'ధ్వనిరూపమగు నర్ధము వివాదాస్పదమగుట
వలన ధ్వనిపదము-అర్ధపరమగుట కుదురదు.' అని వెనుక వ్యాఖ్యానించి యు
న్నారే! విస్త్రతిపత్తి విషయమైన (వివాద విషయమైన) ధ్వనిరూపమగు నర్ధ
మున్నదా!
లోచ :— విరుద్ధ ప్రతిపత్తి విషయకమగుధర్మి (ధ్వని మొదలగునది) లేనిది
కాదు. మీదు మిక్కిలి ధర్మియుండునపుడే ధర్మమాతకృతములగు విప్రతిపత్తులు
సంభవించును.
:-
ప్ర్రథా ః — 'శబ్దము మొదలగు నేదోయొక ధర్మియుండునెడలనే 'శబ్దము-
:-
నిత్యము, శబ్దము అనిత్యము' అను నీ విథమున నిత్యత్వానిత్యత్వాది ధర్మకృత
మగు విప్రతి పత్తి కలుగును. అట్లే ప్రకృతమునఁగూడ ధ్వని సంజ్ఞతమగు ధర్మి
యుండునప్పుడే,ధ్వని.గుణాలంకారాదులయందంతర్భవించును, లేక అదిభాక్తము”,
ఇత్యాది ధర్మమాత్ర కృతమగు విప్రతిపత్తి సంభవించును' అనునది లోచనాభి
ప్రాయము.
:
1
ఇందలి పరమార్ధమిది : 'ఒక వస్తువు వివాదాస్పదమైనంత మాత్రమున
అదిలేదని చెప్పుటకు వీలుపడదు.' అనునది ఫలితార్ధము. కనుక ధ్వనింపఁజేయఁ
బడిన యర్ధము-వివాదాస్పదమైనంత మాత్రమున అదిలేదనిగాని, ఉన్నదనిగాని,
చెప్పఁగూడదు. వివాద పర్యవసానమున ఉన్నదనిగాని, లేదనిగాని, నిశ్చయింవ
వలెను.
లోచ :— సహృదయ జనులకు మిక్కిలి యుద్వేజనము నొంసగు
నదియు, అప్రస్తుతమును, నగు అతి విస్తర మింతటితో చాలింతును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3igvziuohstlk6bxjhqg3dvezwzm1sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220820</id>
    <revision>
      <id>574677</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రస్తుత విషయమున కుపయోగించునదియగు నప్రస్తుత విషయము కూడ కొంత చెప్పఁదగియున్నను, మిక్కిలి విస్తరించుటవలన సహృద యుల కధికోద్వేజనము కలుగును. కావున నింతటి...'</comment>
      <origin>574677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="mvtw4rr06nulj3viumyw9fer0xlwuex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రస్తుత విషయమున కుపయోగించునదియగు నప్రస్తుత
విషయము కూడ కొంత చెప్పఁదగియున్నను, మిక్కిలి విస్తరించుటవలన సహృద
యుల కధికోద్వేజనము కలుగును. కావున నింతటితో నీ యప్రస్తుతమును విర
మింతునని భావము.
లోచ :—
''ధ్వనింపఁజేయఁబడిన యర్ధము-కావ్యాత్మ' అనునిది ఒకా
నొక పండితుఁడు మాత్రమే చెప్పిన యెడల అట్లు చెప్పుట - ప్రామాదిక ముకూడ
కావచ్చును. పలువురు పండితులు 'ధ్వని-కావ్యాత్మ' అని చెప్పినపుడు మాత్రము
అది ప్ర్రామాదికము కాఁజాలదు.' అను నభిప్రాయమును నిరూపించుటకు ‘బుధుల
చేత' అను బహువచనము ప్రయోగింపఁబడినది.
ప్రశ్న :- మే మిచట బహువచనమునకు తెలిపిన ప్రయోజనమునే
వృత్తి కారుఁడుకూడ - ' పరంపరగా' అను శబ్దముచేత తెలిపియున్నాడు. కావున
మేము చెప్పిన బహువచన ప్రయోజనము- కారికార్ధం బహిర్భూతముకాదు. [కారి
కార్ధమునకు వెలుపలిది కాదు.]
:-
లోచ :—— 'పరంపరగా' అనఁగా; అవిచ్ఛిన్నమగు ప్రవాహ రూపము
చేత-ఆ బుధులీయంఠమును జెప్పియున్నారు. విశిష్ట పుస్తకములందు లేఖనము
లేకున్నను, వారు పరంపరగాఁజెప్పిరని భావము. తత్త్వవేత్తలగు బుధులు
పెక్కురు ఆదరింపఁదగని వస్తువును ఆదరముతో నుపదేశింపరు. 'కావ్యాత్మ-
ధ్వని' అనునంశమును వారాదరముతో నుపదేశించియున్నారు. అను అంశము.
'సమామ్నాతపూర్వః' అను కారికచేత చెప్పఁబడినది.
ప్రథా :— పుస్తకమునందు లిఖింపఁబడిన అర్ధము-వ్యవధానము కలది
కావచ్చును. విద్వత్పరంపరామాత్రమును సమాశ్రయించిన అర్ధము - వ్యవ
ధానము కలది కానేరదు. 'ఈ యర్ధము - కావ్యతత్త్వ విధులచేత అవిచ్ఛిన్న
ప్రవాహరూపమున సాక్షాదుపదేశ ప్రసిద్ధమైయున్నది. కావున విశ్వసింపఁదగనిది
కాదు' అను నంశము నిరూపించుటకు 'సమామ్నా పూర్వః' అను కారికార్ధమును
నిరూపించుచున్నాడు.
లోచ :-- ' పూర్వము బుధులచేత చక్కగను, అవిచ్ఛిన్నముగను,
(ధ్వని) ప్రకటింపఁబడినది' అని దీని యర్ధము. పూర్వశబ్ద గ్రహణముచేత ' దీనిని
మేమే మొదట చెప్పినవారముకాము.' అను సంశము దీనివలన స్పష్టపడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mvtw4rr06nulj3viumyw9fer0xlwuex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220821</id>
    <revision>
      <id>574678</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 13 చున్నది. దేనిని పొందుటకు మీదు మిక్కిలి ప్రయత్నింపఁదగునో, ఆ ధ్వని స్వరూపము లేదను సంభావన-యుక్తమైనది కాదు. అయినను అభావవాదులకుఁ గల మౌర్ఖ్యము అపారమైయున్న...'</comment>
      <origin>574678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="iqgrn7plnreibagdsnol47x22s2wcw2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
13
చున్నది. దేనిని పొందుటకు మీదు మిక్కిలి ప్రయత్నింపఁదగునో, ఆ ధ్వని
స్వరూపము లేదను సంభావన-యుక్తమైనది కాదు. అయినను అభావవాదులకుఁ
గల మౌర్ఖ్యము అపారమైయున్నది. దానికేమి చేయుదుము. కారికయందుఁగల
'జగదుః' అను లిట్ ప్రయోగ సామర్ధ్యమువలన ఈ ఆభావవాదము - పరో
క్షమును, భూతమును, అనాద్యతనమును, అగునను నంశము తెలియఁబడుచున్నది.
అయినను &quot;మేమీ అభావవాదుల వికల్పములను వినియుండిన వారముకాము •
అయినను వారిట్లు చెప్పవచ్చును.' అని ఊహించి చెప్పఁబడిన సంభావన లే
దూషింపఁబడుచున్నవి. కనుక యీ వికల్పములు-పరోక్షములేయగును. మఱియు
భవిష్యద్వస్తువును దూషించుట యుక్తముకాదు. ఏలయనిన అదియింకను బుట్టి
యుండలేదు కదా!
!
ఆయ్యా ! ఆ భవిష్యద్వస్తువును గూడ బుద్దియందారోపించి దూషింప
వచ్చును గదా! అనిన అప్పుడా బుద్ధ్యారోపిత వస్తువు- భవిష్యత్తుకాఁజాలదు. కనుక
ప్రాతిభాసిక మును, భూతకాల విశిష్టమును అగులిబ్ ప్రయోగావలంబనమును
గూడ-వాస్తవముగా స్వీకరింపఁదగదు, అని తెలియవలయును.
ప్ర్రథా : అవ :- వృత్తికారుఁడు కూడ - మీవలెనే లిజ్ ప్రయోగమును సమ
ర్ధించెనా? అని ఆశంకించుచున్నాడు.
:-
లోచ : వృత్తి కారుడు 'కొందఱిట్లనవచ్చును' అని కొన్ని యూహలను
సంభావించి-మున్ముందు దూషించును. ఆ సంభావనా ప్రదర్శనము-కారికా
కారుఁడొనర్చిన 'లిట్' ప్రయోగమును వ్యాఖ్యానించుటకే వృత్తికారుడొనర్చెనని
తెలియునది.
ప్రభా : -- కాఁగా వృత్తికారుఁడు గూడ మావలెనే లిఖ్ యోగమును
సంభాషనా పరముగనే (ఊహగానే) సమర్ధించెనని తెలియునది.
లోచనము :— ఈ సంభావనలుకూడ (ఊహలుకూడ) సంభవింపనివి కానే
రవు. అసలే సంభవింపని సంభావనలను ప్రదర్శించినయెడల-ఆ సంభావనలకును,
(వికల్పములకును వాని దూషణములకును, అంతము లేకపోవలసివచ్చును. కనుక
నే 'ధ్వన్యభావ వాదులకు ఈవికల్పములు సంభవించుచున్నవి.' అని వృత్తి కారుడు
సంభవించునవియగు సంభావనలనే (ఊహలనే) సమర్ధించియున్నాడు. 'సంభా
వనలు-సంభావింపబడును.' (ఊహలు-ఊహింపబడును) అని చెప్పినయెడల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqgrn7plnreibagdsnol47x22s2wcw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220822</id>
    <revision>
      <id>574679</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము చెప్పిన దానినే చెప్పినట్లగును. కనుకనే వృత్తికారుడు సంభవింపదగిన సంభావన లనే సంభవించుచున్నవని చెప్పియుండెను. సంభవించుట కూడ- సంభావన కానే రదు. ఇంకేమనిన వ...'</comment>
      <origin>574679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4269" sha1="kjhvnraynsl14kesf0poejtjbnujixs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
చెప్పిన దానినే చెప్పినట్లగును. కనుకనే వృత్తికారుడు సంభవింపదగిన సంభావన
లనే సంభవించుచున్నవని చెప్పియుండెను. సంభవించుట కూడ- సంభావన కానే
రదు. ఇంకేమనిన వర్తమానమే యగును. కావుననే వికల్పములు సంభవించు
చున్నవి.' అని ఆ వికల్పములయొక్క సంభవము. వర్తమాన కాలముచేతనే
నిర్దేశింపబడినది.
ప్ర్ర :— సంభవించునదియగు సంభావనచేత (ఊహచేత) సంభావితమగు
ఊహింపఁబడిన) వస్తువును దూషించుటకు వీలు కలుగునా?
ఉ:-
సంభావితమగునట్టి వస్తువు-పరమార్ధ సత్యమే యయి సంభ
వించునది కాదు. ఇంకేమనిన; ఊహింపబడిన ఈ యభిప్రాయములు -అసత్యము
లగుచునే సంభవించును. ప్రస్తుతము కావ్యాత్మయగు ధ్వని స్వరూప విషయమున
విరుద్ధముగా కల్పింపఁబడిన ఈ వికల్పములు (సంభావనలు) సంభవించినను, ఇవి
సత్యమైనవి కావని తెలియునది. ఇవి తత్త్వజ్ఞానము లేకుండుటవలన స్ఫురించు
నవియే, అనఁగా, ఈ పక్షములు- భ్రాంతి కల్పితములేయగును. కనుకనే 'కొంద
ఱిట్లన వచ్చును' అని వృత్తికారునిచేత కావింపబడిన సంభావనావిషయములగు
'లిజ్' ప్రయోగములు-అతీతమగు ఆ పరమార్ధమునందే పర్యవసించుచున్నవి.
అనఁగా,-భూతకాలమును బోధించుటయందే పర్యవసానము నొందుచున్నవి అని
భావము.
ప్రభా :— 'ఆచక్షీరన్' అనుచోటనున్న 'లిజ్' ప్రయోగముచేత వృత్తి
కారుఁడు వ్యాఖ్యానించినది- 'జగదుః' అనికారిక యందున్న 'లిట్' ప్రయోగమే
అగుచున్నది. లోచనకారుఁడొనర్చిన వ్యాఖ్యానము- వృత్తికారునకు అంగీకారము
కానిది కాదు. కనుక వృత్తికారాభిప్రాయమునే లోచనకారుడు వ్యాఖ్యానించెనని
తెలియునది. సంభావనా బోధకమగు 'లిజ్జు' భూతకాలమును నిర్భాధముగా
భోధించునను నంశమును దృష్టాంతీకరించుటకు లోచనకారులు క్రింది శ్లోకమును
నుదాహరించుచున్నారు.
లోచనము :- 'యదినామా స్యకాయస్య యదన్త స్తద్ బహిర్భవేత్
దణ్ణమాదాయ లోకోLయంశునో కాకాంశ్చవారయేత్ ॥
'ఒకప్పుడు ఈ శరీరమునకు లోపలనున్న మాంసాదికము - వెలుపలనుండిన
యెడల (ఉండుట సంభవించెనేని) ఈ ప్రాణులు వానిని భక్షించుటకు వచ్చిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjhvnraynsl14kesf0poejtjbnujixs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220823</id>
    <revision>
      <id>574680</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 15 కుక్కలను, కాకులను, తోలుకొనవలసివచ్చును' అను నిచట సంభావనా విషయ మగు (బహిర్భవేత్) ‘వెలుపల నుండినయెడల' అను క్రియచేత భూతకాలిక మగు నర్ధమే ప్రకాశింపఁజేయఁబడినద...'</comment>
      <origin>574680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="93xaccfceripk51phzyijjqypmmu8la" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
15
కుక్కలను, కాకులను, తోలుకొనవలసివచ్చును' అను నిచట సంభావనా విషయ
మగు (బహిర్భవేత్) ‘వెలుపల నుండినయెడల' అను క్రియచేత భూతకాలిక మగు
నర్ధమే ప్రకాశింపఁజేయఁబడినదని తెలియునది. ఇట్లే
శ్లో॥ 'యదినస్యాత్ ఠతః కింస్యాత్'
శరీరములోనున్న మాంసాదికము వెలుపల లేకుండినయెడల. అప్పుడుకూడ
ఫలమే ముండును? (అప్పుడుగూడ అతి జుగుప్సిత్తమగు నీ శరీరము-వ్యర్ధములగు
విషయములను మాత్రమే అనుభవించుటకు ఉపయోగించుటవలన నిష్ఫలమే
అగునని భావము.) కాగా 'యదినామాస్య' అను విధిస్థలమునందువలె 'యది
నస్యాత్' అనుని షేధస్థలమునందుఁగూడ 'లిజ్జులకు' సంభావనయే అర్థమగును.
కావున ఆధికమగు నీ యప్రకృతము నింతతో విరమింతుము'
ప్రథామతి :-
వివిధములగు కల్పనలుగాని, విపరీతములగు కల్పనలు
గాని, వికల్పములని చెప్పఁబడినవని లోచనకారుని అభిప్రాయము.
'శబ్దజ్ఞానానుపాతీ వస్తురూన్యోవికల్పః'
'శబ్దజ్ఞానము ననుసరించునదియు, వస్తువులేనిదియు, నగు నభిప్రాయము
వికల్పము' అని పతంజలి యోగసూత్రమున సూత్రీకరించెను. వస్తు శూన్యమై
సంభవించునది వికల్పమనునది ఫలితార్ధము. అభావవాదులకు స్ఫురించునవియగు
వికల్పములు-సంభావనా మాత్రములే - (ఊహమాత్రములే అగుచున్నవి. 'కొంద
ఱు ధ్వని లేదని చెప్పిరి. అని కారికాకారుడు చెప్పిన భూతార్ధకములగు 'జగదుః'
'ఆహుః' ‘ఊచుః' అను క్రియలు-సంభావనా పరములే-అనఁగా ఊహించి చెప్పి
నవే-కాని ఆ సంభావనలు విని చెప్పినవి కావు' అనిచెప్పుటకు ఈ వికల్పములను
సంభావనా పరములగు'లిజ్' ప్రయోగములచేత వృత్తికారుఁడు నిరూపించెనని తెలి
యునది. ఈ'లిజ్' ప్రయోగములు. సంభావనా ద్వారమున ' ఈ వికల్పములు-పరో
క్షములును, భూతకాలికములును, అనద్యతనములును, నగును' అను సంశమునే
తెలుపుచున్నవని తెలియునది. 'సంభావనను బోధించునదియగు లిజ్జుచేత భూత
కాలము బోధింపఁబడుననుట విరుద్ధముగాదు' అని చెప్పుటకు 'యదినామాస్య'
అను శ్లోకమునందలి 'భవేత్' అను సంభావనాపరమగు క్రియకుఁగల భూత
కాలార్ధ బోధకత్వము తెలుపఁబడినది. అనునది ఈ విచారణయొక్క ఫలితార్ధమని
పాఠకులు గ్రహింపఁగోరెడను. సులభముగాఁదెలిసికొనుటకుగాను, మొదట వికల్ప
ముల తాత్పర్యమును లోచనకాకుఁడు ప్రదర్శించుచున్నాఁడు. చూడుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93xaccfceripk51phzyijjqypmmu8la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220824</id>
    <revision>
      <id>574681</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లోచనము :- (1) సంకేత సహకారముచేత శబ్దము - అర్ధమును ప్రతి పాదించును. కనుక మీరు క్రొత్తగా నిరూపింపఁదలఁచిన ధ్వనినిగూడ సంకేతి తార్ధమును బోధించునదియగు శబ్దమే ప...'</comment>
      <origin>574681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="s8d18h8yyi2qtya7wbebslm3vhn5jra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లోచనము :- (1) సంకేత సహకారముచేత శబ్దము - అర్ధమును ప్రతి
పాదించును. కనుక మీరు క్రొత్తగా నిరూపింపఁదలఁచిన ధ్వనినిగూడ సంకేతి
తార్ధమును బోధించునదియగు శబ్దమే ప్రతిపాదించును. ఈ కారణముచేత [శబ్ద
ము సంకేతితమగు నర్ధమును బోధించునది యగుటచేత] వాచ్యముకంటె భిన్న
మగు [సంకేతితార్ధవ్యతిరిక్తమగు] వ్యంగ్యములేదు. (2) ఒకప్పుడు వాచ్యము
కంటె భిన్నమగు వ్యంగ్యార్ధమున్నను, అది అభిధావృత్తిచేత ఆక్షేపింపబడును.
అనఁగా; అభిథాపుచ్ఛభూతమగు లక్షణావృత్తిచేత భోధింపఁబడును. అది ఇట్లు
శబ్దముచేత తెలియఁబడిన అర్ధముయొక్క బలమువలన ఆకర్షింపబడుటవలన
భాక్తమగును. [ముఖ్యార్ధభంగము కలుగునపుడు లక్షణా వృత్తిచేత లభించునది
అగు నర్ధము-భాక్తము అని చెప్పఁబడును.] (3) అభిధావృత్తిచేత ఆక్షేపింపఁ
బడునది కూడఁగాకయే, అనఁగా; అభిధకు తోకవంటిదగు లక్షణచేత తెలుపఁబడినది
కూడఁగాకయే, వ్యంగ్యమగు నర్థముండినయెడల-భర్తృసమాగమ సుఖము నెఱుం
గని కుమారికలకు భర్తృసుఖము చెప్పుటకు శక్యముగానట్లు, దానిని (వ్యంగ్య
మును) అట్టిది- ఇట్టిది అని చెప్పుటకు ( తెలియుటకు) పండితులకుఁ గూడ శక్యము
కాకుండును. కనుక ప్రధానములగు విప్రతిపత్తి (వికల్ప)భేదములు మూడే
యగును. అయినను అందు మొదటిదగు ధ్వన్యభావవికల్పము [ఒక్కటియే]
త్రివిథమగుచున్నది.
ప్రభామతి :-
:— శబ్దము-మిక్కిలి అసత్యమగు నర్ధముయొక్క జ్ఞానమును
గూడఁగలిగించును, కనుక 'కొందఱిట్లనవచ్చును' (ఆచరన్) అని యిట్లు
చెప్పఁబడిన వికల్పములు (ధ్వనిలేదని చెప్పిన విరుద్ధములగు నభిప్రాయములు)
నిజమైనవికాకున్నను, సంభావనామాత్రజీవనములైయుండుట-సంభవింపవచ్చును.
కనుక ఆవికల్పముల ముఖ్య తాత్పర్యమును 'లోచనకారుడు మొదటనే ఇట్లు
చెప్పుచున్నాఁడు. ఆ విప్రతిపత్తులు (వికల్పములు - విరుద్ధాభిప్రాయములు)
ప్రధానముగా మూడే అగుచున్నవి. అందు మొదటివి ప్రతిపత్తి యిది. శబ్దము-
సంకేతముచేతనే అర్ధమును బోధించును. కనుక సంకేతముచేత లభించునది
యగు వాచ్యార్ధముకంటె వేరయినదేదియు నుండదు. కనుక, ధ్వనిరూపమగు
(ప్రధానవ్యంగ్య రూపమగు) నర్థము-లేదు.
రెండవ విప్రతిపత్తి-యిది : వాచ్యముకంటె వేరొక యర్ధమున్నను-
అదికూడ అఖిథాపుచ్ఛ భూతమగు లక్షణా వృత్తిచేత శబ్ద బోధ్యమగు నర్ధము
యొక్క బలముచేతనే లాగుకొని రాఁబడినదియగును. కనుక అదియు భాక్తమే
]లక్ష్యార్ధమే] అగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8d18h8yyi2qtya7wbebslm3vhn5jra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220825</id>
    <revision>
      <id>574682</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 17 మూడవ విప్రతిపత్తి - యిది : ‘ఇట్లు, అభిధా' ప్రతిపాద్యమును, [అఖి ధేయమును, అనఁగా వాచ్యమును, అభిధచేత ఆక్షిప్తమును, (అనఁగా; లక్ష్యార్ధ మును) గూడఁగాక-యేదైన నర్ధము...'</comment>
      <origin>574682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="ognkrjz7x64drytknz3n2i3yd5tnnjj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
17
మూడవ విప్రతిపత్తి - యిది : ‘ఇట్లు, అభిధా' ప్రతిపాద్యమును, [అఖి
ధేయమును, అనఁగా వాచ్యమును, అభిధచేత ఆక్షిప్తమును, (అనఁగా; లక్ష్యార్ధ
మును) గూడఁగాక-యేదైన నర్ధము-ఉండినయెడల అది అనిర్వాచ్యమే = చెప్పు
టకు వీలుకానిదే, కావలసివచ్చును.' మూలకారిక యందుఁ జెప్పఁబడుటవలన ప్రధాన
ములగు వికల్పములు- ఈ మూడే యగునని తెలియునది.
అను
ప్రభామతి : అవ :-
: అవ: 'వాచ్యముకంటె భిన్నమగు వ్యంగ్యములేదు'
ప్ర్రథమవికల్పమునందే-మూడు ప్రకారములను క్రమముగాఁ దెలుపు
చున్నాఁడు.
లోచనము :- గుణములు, అలంకారములు; అను నీ రెండును-శబ్దము
లకును, అర్ధములకును, గూడ సంబంధించి యుండును. కనుక, గుణాలంకారము
లే-శబ్దార్ధములకు శోభనొసఁగును. కనుకనే, లౌకిక-వైదిక శబ్దార్ధములకంటె
కావ్య శబ్దార్ధములు-సుందరములగుచుండును. కాఁగా; లౌకిక వైదిక శబ్దార్ధ వ్యతి
రిక్త సుందర శబ్దార్ధమయమగు కావ్యమునకు శోభ నొసఁగునది. ఈ గుణాలంకార
ముల కంటె వేఱగునది, మే మెఱుఁగనిది, ఇంకేదియు నుండదు.
ప్రథామతి :— 'శబ్దగుణములు, అర్థగుణములు, శబ్దాలంకారములు,
అర్ధాలంకారములు, అనునవి మాత్రమే - కావ్యమునకు శోభను సంఘటించును.
కనుక -ఈ గుణాదులకంటె వేరైన కావ్య శోఖా హేతువు-ఏదియు నుండదు-అది-
మే మెఱుఁగకుండుటవలన ప్రమాణసిద్ధము కాకున్నను, మీ కభిమతమగుటవలన
ని షేధించితిమి.'అనునిది -ధ్వన్యభావవాది వికల్పములు మూడింటిలోను, మొదటిది.
లోచనము :-- 'మాకు తెలియని దేదయినను [మీరు చెప్పుచున్న వ్యంగ్య
మను నర్ధము] ఉండినను, అది కావ్యమునకు శోభ నొసఁగునది కానేరదు' అను
నది-మొదటిదగు ధ్వన్యభావ వికల్పమునందలి ద్వితీయభేదము .
ప్రభామతి :- 'గుణాలంకారాదులకంటె వేఱుగా మే మెఱుగనిదియు,
మీ కభిమతమగునదియు, నగు నర్ధమున్నను; అది కావ్యమునకు శోభనొసఁగునది
యెంతమాత్రము కానేరదు. ' కనుక కావ్య శోభాకారికాని యేదో యర్ధమున్నను,
అది-లేనిదేయగును-అనునది- మొదటిదగు అభావవాదమునందలి
వికల్పము.
7
రెండవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ognkrjz7x64drytknz3n2i3yd5tnnjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220826</id>
    <revision>
      <id>574683</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 'గుణాలంకారాది భిన్నమగు వ్యంగ్యము-కావ్య శోభాకారిగా నుండుట మాకు స్వానుభవసాక్షికమగుచున్నది. దానిని మీరెట్లు కప్పిపుచ్చగలరు' అని ధ్వనివాది ప్రశ్నింపవ...'</comment>
      <origin>574683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="3poygbl5cm6s199ejmqgb04aj3gk9np" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
'గుణాలంకారాది భిన్నమగు వ్యంగ్యము-కావ్య శోభాకారిగా
నుండుట మాకు స్వానుభవసాక్షికమగుచున్నది. దానిని మీరెట్లు కప్పిపుచ్చగలరు'
అని ధ్వనివాది ప్రశ్నింపవచ్చునని యాశంకించి-ధ్వన్యభావవాది-చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :- అది శోభాకారియగు నెడల, అప్పుడది - గుణములందుఁ
గాని, అలంకారములందుఁగాని, మే మిదివఱకు చెప్పిన వానియందే, అంతర్భ
వించును.
ప్రభామతి :- మీరు వ్యంగ్యమనునది- కావ్యశోభాకారి అగునెడల, అది
గుణమో, అలంకారమో, అగును కాని వానికంటె వేఱుగునదికాదు.
అవ :-- ' ‘ధ్వని' అనునొక పేరున్నది. కనుక భేదము సిద్ధించు'నని యా
శంకించి చెప్పుచున్నాడు.
లోచనము :--
గుణమునకో-అలంకారమునకో, 'ధ్వని' అని క్రొత్త
పేరు-వేటొకటి పెట్టినంతమాత్రమున మీకుఁగలిగిన మహా పాండిత్యమేమున్నది?
[మీకు దీనివలన నూతన తత్త్వదృష్టలను పేరు కలుగనేరదని భావము].
ప్రభామతి : ధ్వనివాది :-- మేము 'ధ్వని' అను నామాంతరమును
క్రొత్తగా సంధించితి మనకొనుచున్నారు. కాని మేము ఈ పేరు పెట్టుటకు నిమి
త్తమున్నది. వేము చెప్పిన ధ్వని-మీరు చెప్పిన ఏ గుణమును, ఏ కార
మును, గాకయే యున్నది. కనుక, మీరుచెప్పిన గుణాదులకే - మేము క్రొత్తపేరు.
పెట్టిన వారముకాము.
ఆభావవాది :-- విచ్ఛిత్తి (సౌందర్య) భేదము లసంఖ్యాకములుగా
నుండును. కనుక పూర్వాలంకారికులు చెప్పిన గుణాలంకారములలో చేరని యేదో
గుణ విశేష లేశమునో, అలంకార విశేషమునో, స్వీకరించి-ధ్వనివాదులగు మీరు -
దానినే 'కావ్య జీవితమగు ధ్వని' యనుచున్నారు. కాని మీరుచెప్పిన ధ్వని-గుణా
లఁకారములకంటె వ్యతిరిక్తముగా నుండునది కానేరదు. ఏదో -గుణ విశేష లేక
మనో, అలంకార విశేష లేశమునో, మీరు గ్రహించి-దానికి (కావ్య జీవితమగు)
'ధ్వని'యని వేరొక క్రొత్త పేరు పెట్టినంతమాత్రమున మీరు సంపాదింపఁగలిగిన
పాండిత్య మేమున్నది? మీరు స్వీకరించిన వైచిత్ర్యమువంటి యింకొక వైచిత్ర్య
ము నింకొకఁడూహింపవచ్చును. చిరంతనులగు భరతముని ప్రభృతులు-యమక
మును, ఉపమను, మాత్రమే శబ్దార్ధాలంకారములుగా నంగీకరించియుండిరి. అయి
నను, తరువాతి ఆలంకారికులు వానినే ప్రపంచించి, విస్తరించి) నిరూపించిరి గదాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3poygbl5cm6s199ejmqgb04aj3gk9np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220827</id>
    <revision>
      <id>574684</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 19 మూడవ అభావవాది :-- 'మేము చెప్పిన గుణాలంకారముల లోపలనే చేరఁగిన ఏదో విశేషలేశమును స్వీకరించి-మీరది కావ్యజీవితమైన ధ్వని అని చెప్పుచున్నారు. భరతముని మొదలగువ...'</comment>
      <origin>574684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4259" sha1="tpbidhefaw6b8s0m22k0uk2qcr9asmu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
19
మూడవ అభావవాది :-- 'మేము చెప్పిన గుణాలంకారముల లోపలనే
చేరఁగిన ఏదో విశేషలేశమును స్వీకరించి-మీరది కావ్యజీవితమైన ధ్వని అని
చెప్పుచున్నారు. భరతముని మొదలగువారు- ఇప్పుడున్నన్ని గుణములనుగాని,
అలంకారములనుగాని, చెప్పియుండలేదు. అయినను తరువాతి యాలంకారికులు-
అనేకములగు నలంకారములను; అనేకములగు గుణములను, విస్తరించి-నిరూ
పించిరి గదాః అంతమాత్రమున వారు క్రొత్త విషయమును కనిపెట్టిన వారగు
దురా?' అను నభిప్రాయమున-అభావవాది-ధ్వనివాదిని క్రింది తీరున నాక్షేపించు
చున్నాఁడు.
లోచనము :-
‘కర్మణ్యణ్-అనుచోట 'కుంభకారుఁడు' మొదలగు నుదా
హరణములు విని-కొందఱు వానివలెనే-నగరకారుఁడు, మొదలగు శబ్దములను
ఊహింపవచ్చును. అంతమాత్రమున వారికిఁగలిగిన బహుమాన మేముండును?
ఇట్లే-ప్రకృతమునందుఁ గూడ-ఏ యలంకార విశేషమునో, మీరుగూడ స్వీకరించి-
దానికి ధ్వని అను పేరు పెట్టినంత మాత్రమున అది మీకు పాండిత్య సంపాదకము
కానేరదు' అను నిది-ధ్వనిలేదను నభావవాదమున మూడవదియగు విప్రతిపత్తి .
కాఁగా; మొదటి యభావవాద వికల్పము - మూడు వికల్పములను గలిగియున్నది.
మిగిలిన వికల్పములు : (భాక్తతావాదము, అనిర్వచనీయతావాదము) రెండగు
చున్నవి. అనునిది-వృత్తి గ్రంథముయొక్క తాత్పర్యము. ఈ వికల్పము లైదిం
టిని-వృత్తికారుడు క్రమముగాఁజెప్పుచున్నాడు.
మూలము : — అందు (ఈ విషయమున) కొందఱిట్లన
వచ్చును. కావ్యము-శబ్దార్ధ శరీరమేగదాః తత్సౌందర్య కారణము
లగు-అనుప్రాసాదులు శబ్ధగతములగుట ప్రసిద్ధమే: ఉపమాదులు-
అర్ధగతములు.మాధుర్యాదులు - వర్ణ సంఘటనా ధర్మములుగా ప్రతీ
తము లగుచున్నవి.
లోచనము :— 'కావ్యమునకు శబ్దార్థములు శరీరము' అను విషయమున
ధ్వనివాదికిఁగాని, ఇంక నెవ్వరికిఁగాని, భిన్నాభిప్రాయ ముండదనుటకు వృత్తి
కారుడు, 'కదా' (తావత్) అని చెప్పియుండెను. శబ్దార్ధములు-ధ్వనికావుకదా!
కనుక, ఆ శబ్దార్ధముల కే-'ధ్వని' అని పేరు పెట్టినంతమాత్రమున మీకు గుణ
మేదియు (ఘనతఏదియు) కలుగనేరదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpbidhefaw6b8s0m22k0uk2qcr9asmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220828</id>
    <revision>
      <id>574685</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభామతి :— 'శబ్దారములు-ధ్వనికావు'-అని ముందుగా నిరాకరింపని యెడల, శబ్దార్ధముల నాశ్రయించిన గుణాలంకారాదులు- 'ధ్వనికావు' అని నిరాక రించుట.కుదురదు. కావున - ' గ...'</comment>
      <origin>574685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="nxvdd0wzl8gdwza1m065xnj7i288e6r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభామతి :— 'శబ్దారములు-ధ్వనికావు'-అని ముందుగా నిరాకరింపని
యెడల, శబ్దార్ధముల నాశ్రయించిన గుణాలంకారాదులు- 'ధ్వనికావు' అని నిరాక
రించుట.కుదురదు. కావున - ' గుణాలంకారములు ధ్వనికావు' అని నిర్ణయించుటకు
ముందు-‘శబ్దార్ధములు ధ్వనికావు' అని నిరాకరించుచున్నాఁడు. ధ్వనివాదులు,
'కావ్యాత్మ-ధ్వని' అని చెప్పుచున్నారు. శబ్దార్ధములు-కావ్యమునకు శరీరమే
అగుచున్నవి. కనుక-‘శబ్దారములే - కావ్యాత్మ' అని చెప్పుట ధ్వనివాదులకు సమ
తము కానేరదు. కనుక, ఆ శబ్దార్ధములకే 'ధ్వని' అను సంజ్ఞనుంచుట-వ్యర్ధ
ప్ర్రయాసమే అగుననునది లోచనాభిప్రాయము.
లోచనము :-
'అయ్యా! శబ్దార్ధములకు సౌందర్యమును గలిగించునది
ధ్వని' అని చెప్పుదురా? అది యుక్తము కానేరదు. సౌందర్యము-గుణాలంకార
కృతమగును. కావున గుణాలంకారములకంటె వేరైనదేదియు 'ధ్వని' అనునది
కాఁజాలదు. సౌందర్యము ద్వివిధమై యున్నది. అందు-మొదటిది - స్వరూప
మాత్రమునందుండునది. రెండవది-సంఘటన (రచన) నాశ్రయించునది-శబ్దా
లంకారములవలన శబ్దములకు-స్వరూపమాత్రకృతమగు సౌందర్యము కలుగును.
శబ్దగుణములవలన శబ్దములకు సంఘటనాశ్రితమగు [సంఘటనను ఆశ్రయించు
నదియగు] సౌందర్యము కలుగును. ఇ-ఉపమాదులవలన (అర్థాలంకారముల
వలన) అర్ధములకు స్వరూపమాత్రనిష్ఠమగు సౌందర్యము కలుగును. అట్లే.
అర్ధగుణములవలన అర్ధములకు సంఘటనాశితమగు (కూర్పు నాళ యించునది
యగు) సౌందర్యము కలుగును. కనుక, శబ్దారములకు సౌందర్య హేతువులగు
గుణాలంకారములకంటె వేరైన ధ్వనియేదియు లేదు.
ప్రభావతి :- శబ్దములకు తమ స్వరూపమునందుండునదియగు సౌంద
ర్యము-అను ప్రాసాదులగు శబ్దాలంకారములవలనఁగలుగును. సంఘటన యనఁ
గా; రచన, లేక కూర్పు. శబ్దములకు తమ సంఘటన (రచన) యందుండునది
యగు సౌందర్యము- శబ్దగుణములవలన నేర్పడును. ఇట్లే - అర్ధములకు తమ స్వ
రూపము నందుండునదియగు సౌందర్యము-ఉపమాదులగు అర్ధాలంకారములవలన
సిద్ధించును. ఇట్లే - అర్ధములకు తమ కూర్పునందు (సంఘటనయందు) ఉండునది
యగు సౌందర్యము-అర్ధగుణములవలన సంభవించును. కనుక- 'ధ్వని' అనునది-
కావ్య సౌందర్య హేతువగునెడల నది- (ధ్వని) గుణమో, అలంకారమో కావ
ఔను. అది-(ధ్వని) గుణాలంకారములకంటె వేరైనదగు నెడల దాని ఉనికి
(ధ్వన్యస్తిత్వము) అంగీకరింపఁదగినది కానేరదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nxvdd0wzl8gdwza1m065xnj7i288e6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220829</id>
    <revision>
      <id>574686</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లోచనము :-- ప్రథమోద్ద్యోతము 21 ‘ఏది-గుణలంకారములకంటె వేరైనదో, అది-సౌందర్య కారికాదు. కనుక నిత్యదోషములగు 'అసాధుత్వము' మొదలగు వానివలెను, అనిత్య దోషములగు 'దుఃశనత్వము' (శ్రుతి దుష్టత...'</comment>
      <origin>574686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="oyif2jddoeo7idivxvzw6o3vbphvr3w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోచనము :--
ప్రథమోద్ద్యోతము
21
‘ఏది-గుణలంకారములకంటె వేరైనదో, అది-సౌందర్య
కారికాదు. కనుక నిత్యదోషములగు 'అసాధుత్వము' మొదలగు వానివలెను,
అనిత్య దోషములగు 'దుఃశనత్వము' (శ్రుతి దుష్టత్వము) మొదలగు వాని
వలెను, గుణాలంకారములకంటె వ్యతిరిక్త మగునది యేదియుఁగూడ-కావ్య సౌంద
ర్య హేతువు కానేరదు. కనుక, మీరు చెప్పిన ధ్వని- కావ్య సౌందర్య హేతువగు
నెడల; అది- గుణాలంకారవ్యతిరిక్తము కాదు అను వ్యతిరేక హేతువు నిచట
స్వీకరింపవలెను.
ప్రభామతి :-- వ్యాకరణ లక్షణ విరుద్ధమగు అసాధుత్వదోషము కావ్య
ము నందంతటను విడువఁదగినది. కనుక నిత్యదోషమని చెప్పఁబడినది. దుః శ్రవ
త్వ మనఁగా; శ్రుతి దుష్టత్వమను దోషము. కావ్యమునందు-శృంగారాదిరసము-
ప్రధానమగునపుడు, ఈ దోషము విడువఁదగినది. రౌద్రాదిరసము-ప్రధానమగు
నపుడు మాత్రము-విడువఁదగినది కాదు. కనుక నిది- అనిత్యదోషమని చెప్పఁబడి
నది. ఈ దోషములు రెండునుగూడ-కావ్యమునకు సౌందర్యమును గలిగించునవి
కానేరవు-కనుక గుణాలంకారములకంటె వ్యతిరిక్తములగు అసాధుత్వ శ్రుతి
దుష్టత్వదోషములవలె- గుణాలంకార వ్యతిరిక్తమగు నెడల మీరుచెప్పిన ధ్వనికూడ-
కావ్యశోభా కారణము కానేరదు. కనుక ధ్వనివాదులు చెప్పునదియగు 'ధ్వని-
గుణాలంకార వ్యతిరిక్తము కాదు' అని, వ్యతిరేక హేతువు నిచట గ్రహింప
పలయును.
లోచనము : ధ్వనివాది యడిగిన ప్రశ్న :-- వృత్తులు, రీతులు, గుణా
లంకారములకంటె వేరయియున్నను, కావ్య సౌందర్య హేతువులుగూడ నగు
చున్నవి గదాః అట్లే ధ్వనికూడ - గుణాలంకార వ్యతిరిక్తమును, కావ్య సౌందర్య
కారణమునుగూడఁగావచ్చును, కనుక నిచ్చట వ్యతిరేక హేతువు సిద్ధించునదికాదు'
అభావనాది చెప్పిన ఉత్తరము : ఈ వ్యతిరేక హేతువు సిద్ధింపనిది
కాదు. (సిద్ధించునదియే యగును) వృత్తులు
రీతులు. గుణాలంకారములకంటె
వేరుకావు. కనుకనే అభావవాదమును దెలుపుచున్న వృత్తికారుఁడు-తదనతిరిక్త
వృత్తులయినను&quot; అని చెప్పుచున్నాఁడు చూడుఁడు!
అది- సౌం
ప్రథామతి : --- 'ఏది-గుణలంకారములకంటె వేరయినదో,
దర్య కారికాదు' అను వ్యతిరేకవ్యాప్తి, గుణాలంకారములకంటె వేరయి సౌం
దర్య హేతువులుగా నంగీకరింపఁబడిన వృత్తి రీతులయందు (వ్యభిచరించుట)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oyif2jddoeo7idivxvzw6o3vbphvr3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220830</id>
    <revision>
      <id>574687</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (నియమము తప్పిచరించుట) వలన సిద్దించునది కానేరదు. అని యాశంకింపనక్షఱ లేదు.‘అసలీరీతులు-వృత్తులు, గుణాలంకారములకంటె అతిరిక్తములు(వేఱయినవి) కావు.' అని ధ్వన్...'</comment>
      <origin>574687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4025" sha1="hpx4r2mo3hxaajv9n7zvbvyzbdb19c3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(నియమము తప్పిచరించుట) వలన సిద్దించునది కానేరదు. అని యాశంకింపనక్షఱ
లేదు.‘అసలీరీతులు-వృత్తులు, గుణాలంకారములకంటె అతిరిక్తములు(వేఱయినవి)
కావు.' అని ధ్వన్యభావవాది ప్రత్యుత్తరము నిచ్చుచున్నాఁడు, చూడుఁడు.
మూలము :-- తదనతిరిక్త వృత్తులయినను (శబ్దాలంకా
రములగు ననుప్రాసములకంటె వేఱుకాని వ్యాపారములైనను)
(అనుప్రాసముల వ్యాపారములకంటె వేఱుకాని వ్యాపారములు
గల వయినను) కొందఱు ప్రకాశింపఁజేసిన &quot;ఉపనాగరిక” మొద
లగు వృత్తులుకూడ-శ్రవణ గోచరములయినవి. ఇట్లే - తదనతిరిక్త
వృత్తులయినను (గుణములకంటె వేఱుకానివైనను) కొందఱు ప్రకా
శింపఁజేసిన “వై ద ర్భి&quot; మొదలగు రీతులుగూడ-శ్రవణగోచరము
లయినవి. వీని యన్ని ఁటికంటెను శబ్ద- అర్ధ- గుణాలంకార, తదనతిరిక్త
వృత్తిరీతులకంటెను) వేఱయిన ధ్వని నామకమగునిది-యేది? (ఈ
ధ్వని పేరుగలది యేది?)
లోచనము వృత్తులు-రీతులు-గుణాలంకారములకంటె వ్యతిరిక్తములు
(వేఱయినవి) అగుట-సిద్ధించునదియే కాదు.
ప్రభామతి : 'వృత్తి-రీతులలో మొదటివగు వృత్తులు-శబ్దాలంకారము
లగు అనుప్రాసములయందే అంతర్భావము నొందును.' [చేరును] అని అభావ
వాదీ పక్షమును వృత్తి కారుఁడు-చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :— శబ్దాలంకారములగు అనుప్రాసములే - దీప్త ముగను '
(దీప్తముఅగు పరుష వర్ణములతోను) మసృణముగను. (మధుర వర్ణములతోను)
మధ్యమముగను, (మధ్యమవర్ణములతోను) వర్ణింపఁదగిన రౌద్రాది రస విభావ
విశేష విషయములందు ఉపయోగించుటచేత త్రివర్గములగుచున్నవి. అప్పుడు-
పరుషము; లలితము, మధ్యమము, అగు వీని స్వరూపమును వివేచించుటకును,
వీనిని మూడు వర్గములుగా విభజించుటకును, ఈ అనుప్రాసజాతులే.వృత్తులుగా
పేర్కోనఁబడినవి, 'వర్తనే అనుప్రాసభేదాః ఆసు' అనుప్రాస విశేషములు.
పరుష-లలిత-మధ్యమ -వర్ణ వృత్తులగు నీజాతులయందుండునవి-కనుక వీనికి-వృత్తు
లని పేరు కలిగెనని తెలియునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpx4r2mo3hxaajv9n7zvbvyzbdb19c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220831</id>
    <revision>
      <id>574688</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ':- ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 23 ప్రభామతి :— 'రౌద్రము' మున్నగు రసము-వ్యంజనీయ (ప్రకాశ నీయ) మగునపుడు దాని కుచితమగు విభావాది విషయమును - దీప్త (పరుష) వర్ణ ములతో వర్ణింపవలయును. కనుక నచ్చట పరుష...'</comment>
      <origin>574688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="f3yfz74mqfhz4eq331gwh3gsxnu7zcr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:-
ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
23
ప్రభామతి :— 'రౌద్రము' మున్నగు రసము-వ్యంజనీయ (ప్రకాశ
నీయ) మగునపుడు దాని కుచితమగు విభావాది విషయమును - దీప్త (పరుష) వర్ణ
ములతో వర్ణింపవలయును. కనుక నచ్చట పరుష వృత్తియగు (పరుష వర్ణము
లందుండునదియగు) అనుప్రాసమే నిబంధింపఁదగినది. శృంగారాది రసము
వ్యంజనీయమగునపుడు తదుచితమగు విభావాదికమును-మసృణముగ (మధుర
వర్ణముగ; అనఁగా; లలిత వర్ణముగ) వర్ణింపవలయును. కనుక నచ్చట లలిత వర్ణ
వృత్తియందగు-మసృణానుప్రాసమునే (లలితాను ప్రాసమునే) నిబంధింప వల
యును. హాస్యాది రసము ప్రకాశింపఁజేయఁబడునపుడు పరుష వర్ణ వృత్తియు
లలిత వర్ణ వృత్తియుఁగాక -మధ్యమ వర్ణ వృత్తి యగు- మధ్యమాను ప్రాసమునే.
నిబంధింపవలయును. 'ఇది పరుషవర్ణ వృత్తియగు (పరుష వర్ణములందుండు నది
యగు) పరుషానుప్రాసము. ఇది- లలిత వర్ణ వృత్తియగు లలితానుప్రాసము.
ఇది. మధ్యమ వర్ణ వృత్తి యగు మధ్యమానుప్రాసము'అని-వీని స్వరూపమును వేఱు
వేఱుగాఁదెలిసి కొనుటకును, అనంతములగు వీనిని మూడు వర్గములుగా విభజించు
టకును, ఈ అనుప్రాసములకు ఆశయములగు (అనుగాహకములగు)
జాతులే వృత్తులని చెప్పఁబడినవి. ఇట్లు- ఈ పరుషాది వృత్తులు-శబ్దాలంకారములగు
అనుప్రాసములకంటె వేఱగుట సిద్ధింపకుండుటవలన వ్యతిరేక వ్యాప్తి, అనఁగా;
ఏది గుణాలంకారములకంటె వేడైనదో, అది- సౌందర్యకారికాదు' అను వ్యతిరేక
వ్యాప్తి-సిద్ధించునదియే యగును. శబ్దాలంకారములగు ననుప్రాసములకం టె-
పరుష, లలిత, మధ్యమ, అను నీ వృత్తులు వేఱుకావు. అనుప్రాసము-జాతిమంత
మును, వృత్తి-జాతియు, అగుచున్నవి. కనుక జాతిమంతమగు ననుప్రాసము
కంటె జాతియగు వృత్తి వేఱుకానేరదు. కాఁగా.శబ్దాలంకారములగు-అనుప్రాస
ములే-పరుషాది వర్ణములందుండుటవలన అనుప్రాసములును, వృత్తులును-ఒక్క
టియే యగును. ఈ యభిప్రాయమును ఉద్భటాచార్య' వచనము నుదాహరించి
ప్ర్రమాణీకరించి చున్నాఁడు.
లోచనము :- కనుకనే 'స్వరూప వ్యజ్ఞానన్యాసం, త్రిసృష్వేతాను
వృత్తిషు, పృథక్ పృథగనుప్రాసముశన్తికవ ముస్తఖా' 'రసాభివృత్త్యను గుణము
లైన వర్ణ వృత్తులగు పరుషాదులగు నీ మూడు వృత్తులందును, వేఱు వేఱుగా
సమానములగు హల్లులు కూర్పు గలిగిన యనుప్రాసము లున్నవని కవులు చెప్పు
దురు' అని భట్టోద్భటుఁడు చెప్పెను. పరుషాది వర్ణములచేత నారంభిం
పఁబడుట వలన వేఱు వేఱగు ననుప్రాసములలో-పరుషాను ప్రాసమును 'నాగ
రిక ' అనియు, మసృణానుప్రాసమును 'లలిత' అనియు, ‘ఉపనాగరిక 'అనియు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3yfz74mqfhz4eq331gwh3gsxnu7zcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220832</id>
    <revision>
      <id>574689</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మధ్యమానుప్రాసమును- 'గామ్య' అనియు-'కోమల' అనియు చెప్పుదురు. నిపుణు రాలగు నాగరికతో ఉపమింపఁ(పోల్పఁ) బడుటవలన-మసృణానుప్రాసము-‘ఉప నాగరిక' అని చెప్పఁబడినది. మసృ...'</comment>
      <origin>574689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5094" sha1="9kwpytofjr5ec1z8nvvt947k29hfdfc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మధ్యమానుప్రాసమును- 'గామ్య' అనియు-'కోమల' అనియు చెప్పుదురు. నిపుణు
రాలగు నాగరికతో ఉపమింపఁ(పోల్పఁ) బడుటవలన-మసృణానుప్రాసము-‘ఉప
నాగరిక' అని చెప్పఁబడినది. మసృణ (మధుర-లలిత) వర్ణవృత్తియు, పరుష వర్ణ
వృత్తి యుఁగూడఁగానిదియు, పూర్వోక్తములగు ననుప్రాసములలో మూడవదియు
నగు మధ్యమానుప్రాసము - నైపుణ్యము లేనిదియు, స్వభావసిద్ధమగు కోమలత్వము
మాత్రమే కలదియు, ఆగుచు 'పల్లెపడుచు' వలె నుండును గనుక మధ్యమ వర్ణ
వృత్తి యగు నీ మధ్యమానుప్రాసము- గ్రామ్య యనియు, కోమలయనియు, చెప్పఁ
బడును. కనుక అనుప్రాసజాతులే-వృత్తులు.
:-
ప్రభామతి :— అను-పశ్చాత్, ప్రాసః = ప్రక్షేపః, అను వ్యుత్పత్తిచేత,
రసానుగతములయిన సమానములగు హల్లులకూర్పు-అనుప్ర్రాసమని చెప్పఁ
బడును- 'పరుషాదులగు వృత్తులయందుండునదియగు (వృత్తి కర్తృకమగు
ననుగ్రహము గలదియగు) సమానములగు హల్లులకూర్పు. అనుప్రాసము’అను
నిది-అనుప్రాసములకు సామాన్యలక్షణ మగుచున్నది ఇందు వర్ణములుగాని,
పదములుగాని, తిరుగఁజెప్పఁబడుచుండుటవలన చెవులకింపుఁ గొలుపునవియగు
నీ యనుప్రాసములు. శబ్దాలంకారములగుచున్నవి. 'రసాదుల ననుసరించునదియు,
ప్రకృష్టమైనదియు, నగు వర్ణములకూర్పు. అనుప్రాసము' అని మఱికొందఱు
చెప్పిరి. ఈ యనుప్రాసములు- పెక్కులున్నను, మరలనవి పరుషాది వృత్తి భేద
ము వలన మూడువర్గములుగానున్నవి. అదెట్లనిన పరుష వర్ణములచేత నారం
భింపఁబడిన పరుషవృత్తి యందున్న యను పాసవర్గము- ‘పరుషానుప్రాసము’అని
చెప్పఁబడును. దీప్త వేషముగల నాగరికాంగనకోడి సాదృశ్యమువలన, గుణ
సంబంధియగు సంజ్ఞచేత ఇది 'నాగరికాను ప్ర్రాసము' అని చెప్పఁబడినది. మసృణ
ములగుటచేత మధురములగు వర్ణములచేత నారంభింపఁబడుటవలన లలితమై,
మసృణవర్ణమగు ననుప్రాసము-ఏ లలిత వృత్తియందుండునో అది 'లలితాను
ప్రాస మని చెప్పఁబడును. ఈ లలితాను ప్రాసమే లాలిత్య సామ్యమువలన నాగరిక
(నిపుణురాలు) అగుకాంతతో. ఉపమింపఁబడుటవలన, ఉపనాగరిక అని చెప్పఁ
బడినది. మసృణవర్ణ భిన్నములును, పరుష వర్ణ భిన్నములును, అగు వర్ణములచేత
నారంభింపఁబడినదియగు ననుప్రాసము- 'మధ్యమానుప్రాస మని చెప్పఁబడినది.
నాగరికకు వలె పారుష్యము (ప్రాగల్భ్యము)గాని, ఉపనాగరికకువలె మాధు
ర్యము (లాలిత్యము) గాని, లేక మధ్యమ వర్ణ వృత్తి యగుటవలన మధ్యమము
గాఁజెప్పఁబడిన - తృతీయమగు మధ్యమానుప్రాసము-గ్రామ్య వనితవలె (పల్లె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9kwpytofjr5ec1z8nvvt947k29hfdfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220833</id>
    <revision>
      <id>574690</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 25 పడుచువలె) నైపుణ్యములేకుండుటవలనను, స్వభావ సిద్ధమగు కోమలత్వమును మాత్రము గల్గియుండుటవలనను, ఈ మధ్యమానుప్రాసమునకాశయమగు వృత్తి -‘గ్రామ్య’ యనియు, ‘కోమల' య...'</comment>
      <origin>574690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="1sown9wxy9wynkx0ce1r3mfjzhij3ca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
25
పడుచువలె) నైపుణ్యములేకుండుటవలనను, స్వభావ సిద్ధమగు కోమలత్వమును
మాత్రము గల్గియుండుటవలనను, ఈ మధ్యమానుప్రాసమునకాశయమగు
వృత్తి -‘గ్రామ్య’ యనియు, ‘కోమల' యనియుఁజెప్పఁబడినది. ఈ గ్రామ్య-
కోమల-మధ్యమ వృత్తి (మసృణ-పరుషవర్ణ - భిన్న మధ్యమవర్ణవృత్తి) యగు
ననుప్రాసము-గ్రామ్యానుప్రాసము, కోమలానుప్రాసము, మధ్యమాను ప్రాసము
అని (త్రినామముగా) చెప్పఁబడునని తెలియునది.
ప్రశ్న :— మధుర-కోమలపదములు-పర్యాయ పదములు గదా! మసృణ
వర్ణములచేతనగు 'మాధుర్యము (కోమలత్వము) లేనిది యగువృత్తియందుండు
నదియగు మధ్యమానుప్రాసమునకు - కోమలానుప్రాసమను నామాంతరము
సముచితమగునా?'
మాధుర్యము(లాలిత్యము)
ఉత్తరము : – పల్లెపడుచునందు మాధుర్యము (లాలిత్యము) లేకున్నను,
స్వభావసిద్ధమగు కోమలత్వము-అనఁగా; సౌకుమార్యముండునట్లు-మధ్యమ వర్ణ
వృత్తి యగు మధ్యమానుప్రాసమునందు లాలిత్యములేకున్నను, స్వభావసిద్ధమగు
కోమలత్వముండుటవలన దీనికి కోమలానుప్రాసమను నామము రూఢమగు
చున్నది. కావుననే భట్టోద్భటుఁడు—
11
శ్లో॥ శేషైర్వర్డ్షైర్యథా యోగం గ్రధితాం కోమలాఖ్యయా
గ్రామ్యాంవృత్తిం ప్రశంసన్తి కావ్యేష్వాదృతబుద్ధయః.
పరుషములును, మసృణములును, కాక మిగిలిన వర్ణములతోఁ గూర్పఁబడి-
‘కోమల' అను నామముతో - పల్లెపడచువంటిదగు గ్రామ్యవృత్తిని గూడ-కవులు-
ప్ర్రశంసింతురని చెప్పెను. ఇట్లు-పరుషాది వర్ణవృత్తులే.ఆనుప్రాసములగుచున్నవి.
కనుక అనుప్రాసజాతులే-వృత్తులని తెలియునది. అనుప్రాసములకుఁగల వ్యాపా
రమే-వృత్తులకును గలదు. కనుక వానికంటె నీవృత్తులు - వేరుకావు.
అవ :-
అయ్యా! వృత్తి రూపమగు జాతియందు, తజ్ఞాతిమంతమగు నను
ప్ర్రాసమున్నట్లు మీరు చెప్పుచున్నారు. ఇది- వైశేషిక మత విరుద్ధము-కనుక
యుక్త ముకాదు. అని యాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :– నైశేషికమతమునందు సామాన్యరూపమగు జాతి-
విశేషరూపమును, జాతిమంతమును, అగు వ్యక్తి యందుండునని చెప్పఁబడినది.
దీనికి విరుద్దముగా మా మతమునందు జాతిమంతమగు వ్యక్తిస్వరూపము-వృత్తి
8&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1sown9wxy9wynkx0ce1r3mfjzhij3ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220834</id>
    <revision>
      <id>574691</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము రూపమగు జాతియందుండునని చెప్పబడుటలేదు. ఇంకేమనిన, మా మతమునందు- జాతిమంతమగు వ్యక్తి రూపము-వృత్తి రూపమగు జాతియందుండుట యనఁగా; ఆధేయత్వరూపముతో నుండుటకాదు. వృ...'</comment>
      <origin>574691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4759" sha1="967ocr81ds9l38yjaq6bymm0wmrac7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;26
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
రూపమగు జాతియందుండునని చెప్పబడుటలేదు. ఇంకేమనిన, మా మతమునందు-
జాతిమంతమగు వ్యక్తి రూపము-వృత్తి రూపమగు జాతియందుండుట యనఁగా;
ఆధేయత్వరూపముతో నుండుటకాదు. వృత్తిరూపమగు జాతి-జాతిమంతమగు
వ్యక్తి ననుగ్రహించుటయే యగును. ( ఒక వ్యక్తి - జాతియందుండుటయనఁగా,
జాతి కర్తృకమగు ననుగ్రహము నొందుటయే.)
ప్రభామతి :--- వృత్తి కర్తృకమగునాయనుగ్రహము-జాతిమంతము
లగు నాగరికాద్యనుప్రాసములకు రసాభివ్యంజన సామర్ధ్యము నొసఁగి-ఈ యను
ప్రానములను-'మూడు వర్గములుగా భేదింపఁజేయుటయే' అని తెలియునది.
కాఁగా మా మతమునందుఁ గూడ-నాగరికాద్యనుప్రాసములు-పరుషాది వర్ణ వృత్తి
రూపములగు జాతులయందు-ఆ ధేయత్వరూపముతో నుండునవికావనునది ఫలి
తార్ధము. వృత్తి రూపమగు జాతియందు, వ్యక్తి రూపమగు జాతిమంతమున కునికి-
లేకున్నను, వృత్తిరూపమగు జాతియందు వ్యక్తి రూపమగు జాతిమంతమున కునికి
జౌపచారికముగాఁజెప్పఁబడవచ్చును. కనుకనే 'అనుప్రాసభేదములు-పరుషాది
వర్ణ వృత్తులగు నీజాతులయందుండును' అని వెనుకచెప్పిన స్థలములందంతటను-
‘అనుప్రాసభేదములు - వృత్తులయందుండునని చెప్పుట' జౌపచారికమే యని
గ్రహింపవలయును. జాతియందు - జాతిమంతముండునదికాదు. అయినను జాతి
యందు-జాతిమంతమగు వ్యక్తియున్నట్లు చెప్పునవియగు జౌపచారిక ప్రయోగము
లుండవచ్చుననుటకు క్రింది దృష్టాంతము నిచ్చుచున్నాఁడు.
లోచనము : అదెట్లనిన :- ఒకానొకఁడిట్లనెను.
'లోకోత్త రేహి గామ్భీర్యే వర్తన్తా పృధివీభుజః'
పృధివీపతులు-లోకోత్తరమగు గాంభీర్య (గుణ)ము నందుందురు.
ప్రథామతి :— గుణులగు పృధివీపతులయందే గాంభీర్యమను గుణముం
డును. అయినను నిచ్చట - గుణులగు పృథివీపతులే - గుణమగు గాంభీర్యమునం
దున్నట్లు చెప్పఁబడిరి. పృథివీపతులు - గాంభీర్యగుణముచేత అనుగ్రహింపఁబడు
టయే. 'వారు- గాంభీర్యమునందుండుట' అని దీని యర్ధము సిద్ధించును. గాంభీర్య
కర్తృకమగు ననుగ్రహము పృధివీపతులకు సకలకార్యనిర్వహణసామర్ధ్యము
నొదవించుటయే యగును. కనుక నీ ప్రయోగము-వ్యర్థముకాక సార్ధకమే యగు
నని తెలియునది.
లోచనము :-- కనుక - వృత్తులు - అనుప్రాసాదులకంటె వేఱుకావు.
వేఱయిన వ్యాపారములు కావు. వీనియందను పాసములకంటె నధికమగు
వ్యాపారమేదియు లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>967ocr81ds9l38yjaq6bymm0wmrac7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220835</id>
    <revision>
      <id>574692</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 27 ప్రభా :— రసవ్యంజన విషయమున అనుప్రాసాదులకుఁగల వ్యాపా రమే, వృత్తులకును గలదు. అనుప్రాసములు-సమాన వర్ణాది రూపములుగదా? జాతులగు వృత్తులు-వర్ణములయందుండును. వర...'</comment>
      <origin>574692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4961" sha1="al9ackhdaowg4c8ee39ffam0wont33w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
27
ప్రభా :— రసవ్యంజన విషయమున అనుప్రాసాదులకుఁగల వ్యాపా
రమే, వృత్తులకును గలదు. అనుప్రాసములు-సమాన వర్ణాది రూపములుగదా?
జాతులగు వృత్తులు-వర్ణములయందుండును. వర్ణముల మందుండునవియగు వృత్తుల
యందు-వర్ణాద్యాత్మకములగు ననుప్రాసము లుండుననుట శాస్త్ర విరుద్ధమేయగును.
కనుక పరుషాది వృత్తులయందు అనుప్రాసము లుండుట యనఁగా; ఆ వృత్తు
లచే నగు విభాగము నొందుటయే, యని తెలియునది.
లోచనము :---
కనుకనే-అనఁగా; 'వ్యాపారభేదము లేదు. కనుకనే,
యీ వృత్తులు-అనుప్రాసములకంటె వేఱని యూహించుటకుఁదగిన స్వరూపము
గలవి కూడ కావు' అని, 'అనతిరిక్త వృత్తులు' అనుచోట వ్యాపార బోధకమగు
వృత్తి పద భావము నెఱుఁగునది. 'ఈ వృత్తులు - అనుప్రాసాదులకంటె వేఱు-
కావు, గనుకనే థామహాదులు-వృత్తులను వ్యవహరించినవారు కారు. ఉద్భటాదులీ
వృత్తులను వ్యవహరించినను ఈ వృత్తి పదమునకు అనుప్రాసరూపమగు నరము
కంటె అధికమగు నర్థమేదియు మా హృదయ పథమునకు గోచరించుట లేదు.’
అను నభిప్రాయమున ‘వృత్తులుగూడ మా శ్రవణగోచరములైనవి' (మనోగోచ
రములు కాలేదు) అని వృత్తికారుఁడు చెప్పేను.
:--
ప్రభామతి :—— ఆలోకకర్తయగు వృత్తికారుఁడు- 'వృత్తులు-తదనతిరిక్త
ము లయినను' అని చెప్పినఁజాలును. అయినను 'రసవ్యంజన విషయమున అను
ప్రాసములకుఁగల వ్యాపారముకంటె అధికమగు వ్యాపారము-వృత్తులకున్న
యెడల-అలంకారాదులకు వలె నీ వృత్తులకుఁగూడ వేఱువేఱగు స్వరూపము
చెప్పవలసియే యుండును. అట్టి వ్యాపారమేదియు వీనికి లేకుండుటవలన వీని
స్వరూపమును ప్రత్యేకముగా నిశ్చయించుటకు వీలు కానేరదు' అని చెప్పుటకు-
తదనతిరిక్త ములయినను, అని చెప్పక 'తదనతిరిక్త వృత్తులయినను' అని వృత్తి
పదమును చేర్చెనని తెలియునది. ఈ వృత్తులు-చెవులకు వినిపించిన వేగాని,
మనస్సునకు కనిపించినవి కాలేదు. అని చెప్పుట కే- 'శ్రవణ గోచరణములైనవి'
అని ఆలోకమునందు చెప్పఁబడినది. కాగా 'జాతిమంతములగు అనుప్రాస
ముల (శబ్దాలంకారముల) కంటె, వీని వృత్తులే యగు నాగరిక (పరుష) ఉప
నాగరిక, గ్రామ్య, అనువృత్తులు వేఱుకావు' అనునది ఫలితార్ధము. కైశికి.
ఆరభటి, సాత్వతి, భారతి, అను అర్థవృత్తులుకూడ నిట్టివే అని తెలియునది].
భట్టోద్భటుఁడు [కావ్యాలంకార సంగ్రహమునందు] ప్రసారించిన అను
ప్రాసోదాహరణములను పాఠక సౌకర్యమునకై క్రింద నిచ్చుచున్నాను. ఇందు-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>al9ackhdaowg4c8ee39ffam0wont33w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220836</id>
    <revision>
      <id>574693</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము పరుషాది వర్ణ వృత్తులచేత త్రివిధములుగా విభజింపఁబడిన సరూపములగు హల్లుల కూర్పుగల అనుప్రాసములను గుర్తించునది. పములు. పరుషానుప్రాసమున కుదా :- తత్య్ర తోయా...'</comment>
      <origin>574693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="5oaq0c0q1cqqdwpexijnbnafwquhf6d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
పరుషాది వర్ణ వృత్తులచేత త్రివిధములుగా విభజింపఁబడిన సరూపములగు హల్లుల
కూర్పుగల అనుప్రాసములను గుర్తించునది.
పములు.
పరుషానుప్రాసమున కుదా :-
తత్య్ర తోయాశయా శేష వ్యాకోశిత కుశేశయా
చకాశే శాలికించారు కపిశాశా ముఖా శరత్.
ఇది-పరుషవర్ణ వృత్తి -ఇందు-శకారములు-సరూపములు,
పములు.
ఉపనాగరికోదా :-
సాన్దార విన్ద బృశ్రోత మకరన్దామ్బు బిన్దుఖిః
స్యన్దిభిః నున్దర స్పన్దం సన్దితేన్దిన్దిరా క్వచిత్.
ఇది-మసృణ (మధుర) వర్ణవృత్తి నకారముతోఁగూడిన దకారములు-సరూ
గ్రామ్యోదా : [కోమలోదా :-]
కేలిలోలాలి మాలానాం కలైః కోలాహలైః క్వచిత్
కుర్వతీ కాననారూఢ శ్రీనూపుర
రవథమమ్.
ఇది-మధ్యమ వర్ణ (గ్రామ్య) వృత్తి - అకార, కకార, రేఫములు - సరూ
లోచనము :-- ‘తదనతిరిక్త వృత్తులయినను వైదర్భి మున్నగు రీతులు
గూడ శషణ గోచరములయినవి' అని వృత్తియందుఁ జెప్పఁబడినది. అందు
'తత్' అను శబ్దముచేత మాధుర్యాది గుణములు- చెప్పఁబడును.
ప్రభామతి :-— ఈ మాధుర్యాదులు-రసగుణములు-రసములందుండునవి-
అయినను-' ఈశబ్దము మధురముగా నున్నది' అని యిట్లు శబ్దగుణములుగా
ఉపచరితము (కల్పితము) లగుచున్నవి. 'పదసంఘటనారూపములగు రీతులు-
ఈ గుణములకంటె వేఱుకావా?' అనినఁ జెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :-
రసాదులను ప్రకాశింపఁజేయునదియగు వ్యాపారముగల
విశిష్టమగు వర్ణ రచన-‘వృత్తి' అని చెప్పఁబడును. దీప్త-లలిత-మధ్యమ వర్ణముల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5oaq0c0q1cqqdwpexijnbnafwquhf6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220837</id>
    <revision>
      <id>574694</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 29 చేత వర్ణనీయమగు (శృంగారాదిరస) విభావాది విషయమున కుచితమగు ఆ వృత్తి (పర్ణ రచన) యందు- ఆ వర్ణములచేతనే అభివ్యంజింపఁజేయఁబడిన ఈ మాధు ర్యాది గుణముల నర్పించునపుడు- ద...'</comment>
      <origin>574694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="6tqc9ascgxjht71qut73jlhnk8gt59x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
29
చేత వర్ణనీయమగు (శృంగారాదిరస) విభావాది విషయమున కుచితమగు ఆ వృత్తి
(పర్ణ రచన) యందు- ఆ వర్ణములచేతనే అభివ్యంజింపఁజేయఁబడిన ఈ మాధు
ర్యాది గుణముల నర్పించునపుడు- దీప్తాది రూపమున వర్ణనీయమగు విభావాది
విషయత్రైవిథ్యము ననుసరించి (రసాపేక్షమగు) పరస్పరసమ్మేళన యోగ్యతచేత
పానకమునందు - బెల్లము మిరియములు (జలము) మొదలగు వానివలె ఈ మాధు
ర్యాది గుణములు-సంఘాత రూపత్వము నొందుటయే- రీతి, అని [వామనాదుల
చేత) చెప్పఁబడినది. [ఇట్లుకూడ చెప్పవచ్చును.] [ద్రుతి-దీప్తి -వికాసములను
చిత్తవృత్తులను సమర్పించుటకై ఈ గుణములు రసాపేక్షమగు సంఘాతరూపము
నొందుటయే-రీతి అని చెప్పఁబడినది.]
ప్రభా : ప్రశ్న :— అయ్యా-రీతి యననేమి?
ఉ :— విశిష్టమగు పదరచన (పదసంఘటన) యే-రీతి.
ప్రశ్న :— విశేషముతోఁ గూడినది. విశిష్టముగదా. ఆ విశేషమేది?
ఉ :- ఆ విశేషము-మాధుర్యాది గుణరూపమే.
ప్రశ్న :—— ఈగుణము లె ట్లేర్పడును? వేనియందుండును?
ఉ:-
వర్ణములు-పదములు-సంఘటనలు మున్నగునవి ఈ గుణములను
అభివ్యంజింపఁజేయును. ఇవి రసములందుండును.
ప్రశ్న :-- అవియెన్ని? ఆ గుణముల నామము లేవి?
ఉత్తరము :- భామహాచార్యుడు చెప్పిన గుణములు మూడే. వాని
నామములు ' 1. మాధుర్యము, 2. ఓజస్సు,
3. ప్రసాదము' అనునవి.
తదితరులగు నాలంకారికులు చెప్పిన మఱికొన్ని గుణములున్నవి. అవి-యీ గుణ
త్రయమునఁజేరినవే యగును. వామనుడు-పది శబ్దగుణములను, పదియర్ధగుణము
లను, చెప్పెను.
ప్రశ్న :--
రీతులు-గుణములకంటె వేఱుకాకుండుట యెట్లు?
ఉత్తరము :--- రసాదుల నభివ్యంజింపఁజేయునదియగు వ్యాపారముగల
వర్ణ రచన-(వర్ణములకూర్పు) 'వృత్తి' అని చెప్పఁబడును. శృంగారాది రస సం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6tqc9ascgxjht71qut73jlhnk8gt59x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220838</id>
    <revision>
      <id>574695</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము బంధి విభావాది విషయము వర్ణనీయమగునపుడు, లలితమగు వర్ణ రచన యుండ వలెను. రౌద్రాది రసవిభావాది విషయము వర్ణనీయమగునపుడు -దీప్త (పరుష) మగు వర్ణరచన యుండవలయును. హాస...'</comment>
      <origin>574695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4264" sha1="1xph4e42y4s3xol62kzmwntgr4kfgvw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
బంధి విభావాది విషయము వర్ణనీయమగునపుడు, లలితమగు వర్ణ రచన యుండ
వలెను. రౌద్రాది రసవిభావాది విషయము వర్ణనీయమగునపుడు -దీప్త (పరుష)
మగు వర్ణరచన యుండవలయును. హాస్యాది రస విభావాది విషయము- వర్ణనీయ
మగునపుడు మధ్యమ వర్ణయగు రచన యుండవలయును. గుణములు ఈ వర్ణముల
చేతను, ఈ వర్ణములతోఁ గూడిన పదాదులచేతను ప్రకాశింపఁజేయబడును. రస
ధర్మములగు (గుణములగు) మాధుర్యాది గుణములు-శబ్దగుణములు కాకున్నను
శబ్దగుణములుగా వ్యవహరింపఁబడు (కల్పితములగు)చున్నవి. వర్ణపద సంఘటనా
దులు-రసముల నభివ్యంజింపఁజేయునపుడు-ఆయా రసములయందుండు నవియగు
ఏయే గుణములు-ఏయే రసములను ప్రకాశింపఁజేయునో, ఆయా గుణములు-పర
స్పర సమ్మేళన యోగ్యతచేత-త్రివిధమగు వర్ణనీయ విషయౌచిత్యముగల వృత్తి
యందు (వర్ణ రచనయందు) తమ్మర్పించుకొనును. అప్పుడు - వీనికి - దీప్త ముగను.
లలితముగను, మధ్యమముగను, వర్ణింపఁదగిన విషయమును బట్టి త్రివిధమగు
సంఘాత రూపత్వము ప్రాప్తించును. కనుక 'ఈగుణముల కొదవునదియగు
సంఘాతరూపమే.రీతి' అని వామనాదులచేత పేర్కొనఁబడినది. కనుక గుణాభి
వ్యంజక పదవిన్యాసమే (సంఘటనయే) రీతి యగును. ఇట్లు గుణసంఘాత రూప
మగు రీతి-గుణములకంటె వేఱుకాదు.
ప్రశ్న : ---
మాధుర్యాది గుణములు - సంఘాతరూపత్వము నొందుట
యనఁగా నేమో చెప్పుదురా?
ఉత్తరము :-
చెప్పకేమి? గుణములు సముదాయ రూపత్వము నొందుట
యనఁగా; వేఱు వేఱగు నీగుణములు రసాభివ్యంజన విషయమున సమూహీ
భవించి (సంఘాతరూపత్వమునొంది) రూపాంతరము నొందుటయే, అనగా; వేరొక
రూపము నొందుటయే, అని తెలియునది.
ప్రశ్న :-
ప్రత్యేకములగు రూపములు గల యీ గుణములు-రసాను
గుణ్యమగు సంఘాత రూపత్వము నొందునపుడు వీనికన్నింటికిని వేరొకరూపము
కలుగుననుటకు దృష్టాంతమున్నదా?
ఉత్తరము :— లేకేమి? నీరు పంచదార-మిరియములు - ఏలకలు మొదలగు
వానిచేరిక వలన 'పానకము' అను పేయ ద్రవ్యము సిద్ధించును గదా! ఈ పాన
కము నందు-జలము-పంచదార మిరియములు మున్నగునవి సమూహీభవించి
వేఱకరూపమును పొందుటలేదా?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xph4e42y4s3xol62kzmwntgr4kfgvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220839</id>
    <revision>
      <id>574696</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రశ్న :- ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 31 ఆలాగుననా? పానకమునందు (నీరు) పంచదార-మిరియ ములు-ఏలకలు మొదలయినవి తమ ప్రత్యేక రూపముకంటె వేఱయిన యింకొక రూపమును బొందియున్నవనియా మీ యభిప్రాయము? ఉత్తర...'</comment>
      <origin>574696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="f52wwz41gr3o2u3lyx2oucpsobh1cz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రశ్న :-
ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
31
ఆలాగుననా? పానకమునందు (నీరు) పంచదార-మిరియ
ములు-ఏలకలు మొదలయినవి తమ ప్రత్యేక రూపముకంటె వేఱయిన యింకొక
రూపమును బొందియున్నవనియా మీ యభిప్రాయము?
ఉత్తరము | ఆ ద్రవ్యములందలి రసములు పొందిన క్రొత్త రూపము -
పానకమునందున్న దనుకొనుచున్నా రేమయ్యా?
ప్రశ్న :--- ఈ రసముల కొదవిన రూపాంతరము పానకమునందున్న.
దనియే మా యభిప్రాయము.
ఉత్తరము
:-
వెఱివాడా: సమూహీభవించిన యీ రసములకుఁగలిగిన
వేళొక రూపమే- పానకమని యింకను తెలిసికొనలేదా?
ప్రశ్న :--- చిత్తము-సరిసరి. సంఘీభవించిన గుణముల రూపమే (గుణ
సముదాయ రూపమే) రీతి యన్నమాట. ఔనా?
ఉత్తరము :— ఔను.
ప్రశ్న :
—
వామనాచార్యులవారు చెప్పిన రీతులెన్ని?
ఉత్తరము :— మూఁడే-కాని మఱికొన్నిఁటిని మఱికొండఱు చెప్పినారు.
ప్రశ్న :-— 'విశ్వనాధుఁడు' 'అవి మూ'డనుటకు నిమిత్తమేదో సెల
విచ్చెదరా?
డత్తరము : → దీ ప్తముగను-లలితముగను- మధ్యమముగను వర్ణింపఁదగిన
(శృంగారాది రససంబంధి) విభావాది విషయములు-మూఁడగుటవలన-దీప్తాది
రూపములగు వర్ణములచేత ప్రకాశితములగు గుణములుకూడ-మూడు విధములగు
సంఘాతరూపముల నొందుచుండును. కావున గుణసముదాయరూపములగు
రీతులుకూడ-మూడుగాఁజెప్పఁబడినవి.
ప్రశ్న :- వాని నామములు వినిపించెదరా?
ఉత్తరము :— 1. వైదర్భి. 2. గౌడీయ (గౌడి). 3. పాంచాలి.
అనునవి.వాని నామములు. వీనినే వామనాచార్యులు. పేర్కొనిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f52wwz41gr3o2u3lyx2oucpsobh1cz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220840</id>
    <revision>
      <id>574697</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 ప్రశ్న : ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వీనికీనామము లేవి శేషయమువలనఁగలిగినవో చెప్పి - అవి యేయే గుణములతోఁగూడినవో తెలుపఁగో రెదను. ఉత్తరము :— విదర్భదేశీయులయిన కవుల రచనాస్వభావమునందు ప్ర...'</comment>
      <origin>574697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="skx4ktqw5ho8c3cpsaictfdwdov58my" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;32
ప్రశ్న :
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వీనికీనామము లేవి శేషయమువలనఁగలిగినవో చెప్పి - అవి
యేయే గుణములతోఁగూడినవో తెలుపఁగో రెదను.
ఉత్తరము :— విదర్భదేశీయులయిన కవుల రచనాస్వభావమునందు
ప్రచురముగాఁజూడఁబడిన రీతి- వైదర్భి అనియు, గౌడ దేశీయ రచనాస్వభావము
నందు ప్రచురముగా దృష్టమయిన రీతి-గౌడీయ లేక గౌడి, అనియు, పాంచాల
దేశీయ రచనాదృష్టమయినరీతి. పాంచాలి, అనియు పేర్కొనఁబడినవి. అందు-గుణ
ములన్నియుఁగలది- వైదర్భి. ఓజః, కాంతిమతి- గౌడీయ మాధుర్య సౌకుమార్యో
పపన్న-పాంచాలి, అని వామన నిరుక్తి.
లోచనము : --
జాతి-జాతిమంతముకంటె వేఱుకాదు. సముదాయము
కూడ-సముదాయికం టె (ప్రత్యేకము) కంటె వేఱుకాదు. కావున వృత్తి అలంకా
రము కంటెను, రీతి-గుణములకంటెను వేఱుకాదు. కావున వ్యతిరేకియగు హేతు
వుండనేయున్నది.
ప్రభా :— అనుప్రాసము - జాతిమంతమును, వృత్తి-జాతియు, అగు
చున్నవి. కనుక, జాతినుంతమగు ననుప్రాసము (అలంకారము) కంటె, జాతి
యగు వృత్తి వేఱుకాదు. ఇట్లే మాధుర్యాదిగుణ సంఘాతరూపమే -రీతి యగు
చున్నది. కనుక సముదాయమగు (అవయవియగు) రీతి. సముదాయులగు (అవ
యవములగు, లేక, ప్రత్యేకములగు మాధుర్యాది గుణములకంటె వేఱుకాదు.
కావున వెనుకఁ దెలిపిన 'ఏది సౌందర్య హేతువులగు గుణాలంకారములకంటె
వేరయినదో—అది సౌందర్యకారికాదు' అను వ్యతిరేక హేతువుండనేయున్నది.
కనుక-‘గుణాలంకారములకంటె వేఱయి, కావ్య సౌందర్య హేతువగు ధ్వనిలేదు'
అని యభావవాది యభిప్రాయము.
లోచనము : ['తద్ వ్యతిరిక్తమై ధ్వని నామముగలయిది-యేది']
మీరుచెప్పిన ధ్వని-శబ్దరూపము, అర్ధరూపము,కూడకాదు. కనుక సౌందర్యస్థానము
కాదు. గుణములకంటెను, అలంకారములకంటెను వేఱగుటవలన చారుత్వ
హేతువుకూడఁగానేరదు. కావున 'అఖండమగు బుద్ధిచేత ఈ ధ్వని-కావ్యము
నందు సమాస్వాద్యమైనను ('ఇందెక్కడ ధ్వనియున్నది?' అని) అపోద్ధార
బుద్ధిచేత-అనఁగా; విభాగ దృష్టిచేత కావ్యమును విభజించు నెడల - అందెచ్చటను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skx4ktqw5ho8c3cpsaictfdwdov58my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220841</id>
    <revision>
      <id>574698</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 33 ధ్వనియని చెప్పఁదగిన వేరొక యర్ధమేదియు లభించునదికాదు' అని చెప్పుటకు ‘నామముగల' అని వృత్తియందు చెప్పఁబడినది. · -- ప్రభామతి : శబ్దార్ద గుణాలంకార వ్యతిరిక్త...'</comment>
      <origin>574698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4267" sha1="drvs791xnmkv0nqfth79lsq3ms5htln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
33
ధ్వనియని చెప్పఁదగిన వేరొక యర్ధమేదియు లభించునదికాదు' అని చెప్పుటకు
‘నామముగల' అని వృత్తియందు చెప్పఁబడినది.
· --
ప్రభామతి : శబ్దార్ద గుణాలంకార వ్యతిరిక్తమును, కావ్యశోభా హేతు
వును, అగు ధ్వనిలేదనిమాత్రమే యింతవఱకును సిద్ధించినది-కాని స్వరూపతః
'ధ్వనిలేదు' అనునది సిద్ధింపలేదని వేఱక పక్షముపక్షేపింపఁబడుచున్నదని చెప్పు
చున్నాఁడు.
లోచనము : అవ :-- 'ఈ ధ్వని - శబ్దార్ధ స్వభావము కాకపోనిండు.
సౌందర్య హేతువుకూడ కాకపోనిండు. ఇది సౌందర్య హేతువు కాకుండుటచేతనే
(గుణాలంకారములలో చేరక) గుణాలంకారములకంటె వేఱుగా నుండవచ్చును'
”అని యాశంకించి-ద్వితీయాభావవాద ప్రకారమును జెప్పుచున్నాఁడు,
(6) మూలము :- ఇంకొకఱిట్లనవచ్చును. ధ్వనిలేనేలేదు.
ప్రసిద్ధమగు ప్రస్థానము [సంప్రదాయ పరంపరా సిద్ధ శబ్దార్ధ -
తద్ గుణాలంకార పరిష్కృత మార్గము] కంటె వ్యతిరేకియగు
(వేఱగు) కావ్యప్రకారము - కావ్యత్వమునే కోల్పోవును. కనుక
ధ్వని లేనేలేదు. ఏది - సహృదయ హృదయాహ్లాది శబ్దార్థమయమో,
అదియే-కావ్యము. మీఁదఁ దెలుపఁబడిన ప్రస్థానము (సంప్రదాయ
సిద్ధమగు మార్గము)ను వ్యతిరేకించునదియగు మార్గమునకు-కావ్య
లక్షణము పట్టదు. (సంభవించునదికాదు.)
లోచనము :— [ద్వితీయాభావవాది యనుచున్నాఁడు] ధ్వని యనున
డేదో ఉండినచో నుండుఁగాక. నీవెట్టి దానికి [కావ్యసంబంధిగా] లక్షణమును
దెలుపుట కభిలషించితివో అట్టిధ్వని లేనేలేదు. నీవు. ధ్వనికి లక్షణమును జెప్పునెడల
అది-(ధ్వని) కావ్యమునకు సంబంధించినదిగా ఁ జెప్పవలయునుగదాః నీవు చెప్పిన
ధ్వని నృత్తగీత వాద్యాదులవంటిదగ్గు నెడల నది- కావ్యమునకు సంబంధించినది
యేదియుఁగానేరదు గదాః కావ్యమనునది యేది? కావ్యము-కవనీయము. కవనీయ
మునకు సంబంధించిన ధర్మమేగదా కావ్యత్వముః నృత్తగీతాదులు-క వనీయమని
చెప్పఁబడునవి కావుగదాః ప్రతిష్ఠిస్తే - పరమ్పరయావ్యవహరన్తి యేనమార్గేణ,
తత్ = ప్రస్థానమ్' (ప్రస్థానమనఁగా నేమి?) పరంపరగా (అవిచ్ఛిన్న ప్రవాహ
9&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drvs791xnmkv0nqfth79lsq3ms5htln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220842</id>
    <revision>
      <id>574699</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము రూపముచేత) పలువురు- ఏమార్గముచేత-వ్యవహారమను ప్రయాణము నొనర్చెదరో, అదియే-ప్రస్థానము.' అనునది- ప్రస్థాన శబ్ద వ్యుత్తత్తి. కావ్యమార్గమునందు ప్రసిద్ధమగు ప్ర...'</comment>
      <origin>574699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4431" sha1="ttwtwjuda4ypt7eoloelyr6us9l9mhd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
రూపముచేత) పలువురు- ఏమార్గముచేత-వ్యవహారమను ప్రయాణము నొనర్చెదరో,
అదియే-ప్రస్థానము.' అనునది- ప్రస్థాన శబ్ద వ్యుత్తత్తి. కావ్యమార్గమునందు
ప్రసిద్ధమగు ప్రస్థానము- 'శబ్దార్ధ తద్-గుణ-అలంకారములే' అగును. (ధ్వని
వాదీ:) నీవు ‘కావ్యమున కాత్మ-ధ్వని' అని మంటివిగదాః కనుక- ఆ ధ్వనియే-
కావ్య తత్త్వమని (కావ్యమార్గమని) నీ యభిప్రాయము.
'అయ్యా! మేము చెప్పిన ధ్వని-ఏల కావ్యముకాదు?' అని నీ వనవచ్చును.
కాని, నృత్తము.,.. గీతము, అక్షినికోచనము (కనుసైగలు మున్నగు అవికార
ములు) మున్నగువానివంటి నీ ధ్వనితత్త్వమునకు సహృదయ హృదయాహ్లాది
శబ్దార మయత్వరూపమగు కావ్యలక్షణము పట్టదు,
ప్రభామతి:- నీవుచెప్పిన ధ్వని యుండిన నుండనిమ్ము. కాని, కావ్య
సౌందర్య హేతువులగు గుణాలంకారాదులకంటె వేఱయిన నీధ్వని-వివాదాస్పదమై
యున్నది. కనుక కావ్యసంబంధిగా చెప్పుటకు వీలుపడునదికాదు. నీవు చెప్పిన
ధ్వని-శబ్దముగాని, అర్ధముగాని, కాక- వానికంటె వేఱయినదిగా చెప్పబడు
చున్నది. కనుక నీ ధ్వని- కావ్యము కానేరదు. నీ ధ్వని-శబ్దగుణ- అర్ధగుణ, శబ్దా
బంకార-అర్థాలంకారములకంటెను [ప్రసిద్ధ ప్రస్థానము కంటె] వేఱయినది
గనుక-కావ్యసంబంధికూడ కానేరదు, గుణాలంకారసౌందర్యమే-సహృదయ
హృదయాహ్లాదకమగును. ఒకప్పుడు నీవు చెప్పినది-నృత్తగీతాదిప్రాయము కావచ్చు
నేమో. అయినను నృత్త గీతాదులు-కవనీయములు కావు. కావ్యమునకు సంబం
ధించినవికూడ కావు.
1
(7) మూలము:-- ధ్వనివాద సంకేతములోఁజేరిన కొందఱిని
సహృదయులుగా పరికల్పించి (ఏర్పఱచుకొని) తత్ప్రసిద్ధిచేత
[&quot;ఆ సహృదయుల కభిమతమగు ధ్వనియే-కావ్యతత్త్వము” అను
ప్రసిద్ధిచేత] ధ్వనియెడల కావ్యవ్యపదేశము [వ్యవహారము] ప్రవ
ర్తింపఁజేయఁబడినను, అది సకల విద్యన్మనో గ్రాహ్యము కానేరదు.
సకల విద్వన్మనో గ్రాహిత్వము నవలంబించునదికాదు. ]
లోచ :
66
[ధ్వనివాదీః] “ ‘అటువంటి అపూర్వమును [పూర్వములేని
నవీన తత్త్వమగు ధ్వనిని] ఎవరు-కావ్యరూపముగాఁ దెలియుదురో, వారే-సహృద
యులు. మీరు (పూర్వులు) చెప్పిన శబ్దార- తద్గుణాలంకార రూపమగు ప్రసానము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttwtwjuda4ypt7eoloelyr6us9l9mhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220843</id>
    <revision>
      <id>574700</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 35 నకు [కావ్యమార్గమునకు] వ్యతిరేకియగు మా ధ్వనియే-కావ్య లక్షణము&quot; అను నది- ఆ సహృదయుల కభిమతము కాఁగలదు&quot; అనియందు వేమో అనియాశంకించి- ధ్వన్యభావనాది-పరిహసించుచున...'</comment>
      <origin>574700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="92l7b6k3bgo9upvefc23kjqpu69th12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
35
నకు [కావ్యమార్గమునకు] వ్యతిరేకియగు మా ధ్వనియే-కావ్య లక్షణము&quot; అను
నది- ఆ సహృదయుల కభిమతము కాఁగలదు&quot; అనియందు వేమో అనియాశంకించి-
ధ్వన్యభావనాది-పరిహసించుచున్నాఁడు.
66
ప్రభా:- “ ‘సహృదయాభిమతము-కావ్యలక్షణము' అని ధ్వన్యభావవాదులు
కూడ సంగీకరించిరిగదా! అట్టి సహృదయాభిమతమును సాధించుటకు మాత్రమే-
మేమీ కావ్యాత్మ ధ్వని లక్షణ కరణ ప్రయాసము నొందుచున్నాము. మీరు నృత్త
గీతాది ప్ర్రాయమని సోత్య్రాసముగాఁ జెప్పిన ధ్వని స్వరూపమే - కావ్యతత్త్వము,
పూర్వాలంకారికులచేత-అనున్మీలితమైన యీ కావ్యతత్త్వము నెవరెఱుఁగుదురో,
వారే-సహృదయులు. ఇది సకల విద్వాంసులకును మనోగోచరము కాకున్నను,
ఆ వ్యాత్మ ధ్వని లక్షణవేత్తలకు మనోగోచరమగుటవలన వారికే సమభిమత మగు
చుండును. కనుక మేము చరితార్ధులము కాఁగలుగుదుము&quot; అని ధ్వనివాది యన
వచ్చునని యాశంకించి-ధ్వన్యభావవాది సోపహాసముగా చెప్పుచున్నాఁడు.
:-
లోచనము :— 'ఖడ్గలక్షణమును చెప్పెదను' అని యొకఁడిట్లు చెప్పెనట.
‘[ఆతాన వితానాత్మ]ఆయామము-తిర్యగ్ విస్తారము-అనఁగా; పొడవు- వెడల్పు-
గలది. [ప్ర్రావ్రియమాణము] మంచును. గాలిని, నివారించునదియగు, ప్ర్రావ
రణముగాఁజేయఁబడినది. [సకల దేహాచ్ఛాదకము] దేహమునంతను గూడ బాగుగా
కప్పునది, [సుకుమారము] కోమలమైనది, [చిత్రతంతు విరచితము] రంగు దార
ములతోఁగూర్పఁబడినది, [సంవర్తన వివర్తన సహిష్ణువు] ముడుచుటకు, విప్పుటకు,
వీలుపడునది, [అచ్ఛేదకము] చిరుగనిది, [సుచ్ఛేద్యము] చింపుటకు వీలుపడునది,
ఉత్కృష్టము] శ్రేష్ఠమయినది-[అగువస్తువు-] ఖడ్గము' అని చెప్పెనటః అది
ముక్తము గాకుండుటవలన తదితరులు (వానినిజూచి) ‘ఏవం విథమగునది-(ఇట్టిది)
టము (బట్టలేక దుప్పటి) గాని ఖడ్గముకాదే' అని సోపహాసముగా ఆక్షేపించి
ట వాఁడు [అప్పుడా సిగ్గుమాలినవాఁడు] ‘ఇట్టిదియే ఖడ్గమని నా కభిమతము *
ని చెప్పెనటః
కొందఱిని సహృదయులని యేర్పఱచుకొని ధ్వనివాదులు [మీరు] చెప్పిన
వ్యలక్షన మిట్టిచేయగును. ప్రసిద్ధమే-లక్ష్యనుగును, కాని కల్పితము-లక్ష్యము
డు. [అప్రసిద్ధమగుధ్వని లక్షింపఁదగినది కాదనిభావము.] ఈ యభిప్రాయ
నే తెలుపుటకు- 'సకల విద్వన్మనో గ్రాహ్యము కాదు' అని వృత్తికారుఁడనెను.
రో కొందఱు స్వసంకేత నిష్ఠులగు విద్యాంసులంగీకరించినను - మీరు కావ్య
క్వమని చెప్పిన ధ్వని-విద్వాంసులందఱికిని అంగీకార యోగ్యముకాదు. 'ధ్వని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>92l7b6k3bgo9upvefc23kjqpu69th12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220844</id>
    <revision>
      <id>574701</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము పద సంకేతవేత్త లే-విద్వాంసులు' అని యంగీకరించి, 'కావ్యాత్మ' అనిచెప్పఁబడిన ధ్వనియొక్క లక్షణము-వారి మనస్సులకు మాత్రము గోచరించును.' అని ధ్వని వాది చెప్పవచ్...'</comment>
      <origin>574701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5151" sha1="gdti7aklvvgxos2kzltsnuaksxmnkq2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;36
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
పద సంకేతవేత్త లే-విద్వాంసులు' అని యంగీకరించి, 'కావ్యాత్మ' అనిచెప్పఁబడిన
ధ్వనియొక్క లక్షణము-వారి మనస్సులకు మాత్రము గోచరించును.' అని ధ్వని
వాది చెప్పవచ్చునని యాశంకించి- వృత్తికారుఁడు-మీది వాక్యమున 'సకల' శబ్ద
మును ప్రయోగించి దానిని నిరాకరించెనని తెలియునది. 'ఈ క్రొత్త సహృదయుల
హృదయములకు మాత్రమే-ఆహ్లాదకారియగు ధ్వనియే-కావ్యతత్త్వము' అని చెప్పు
నెడల-అదియేమి చెప్పినట్లు? [ఇట్లు-మూడులు కూడ చెప్పవచ్చును.] దానివలన,
వారి (ధ్వనివాదుల) ఉన్మత్తతయే బాగుగా ప్రకటితమగును.
(
ప్రభా : అవ :-- 'ప్రసిద్ధ ప్రస్థానముకంటె' అని వృత్తికారుఁడుచెప్పిన
ద్వితీయాభావవాద గ్రంథమునకు ఇంకొక రెవరో చంద్రికాకర్తయో, ఇంకొకరో).
లోచనకర్త చెప్పిన మీది యర్థముకంటె వేఱయిన యర్థమును జెప్పియుండిరి. ఆ
యర్థమును నిరాకరింపనియెడల పాఠకులు దానినే - సమీచీనముగా నెంచి-స్వీకరింప
వచ్చునను నభిప్రాయమున శ్రీ లోచనకర్త -ఆవ్యాఖ్యాత చెప్పిన యభిప్ర్రాయ
మును దెలిపి-నిరసించుచున్నాఁడు.
లోచనము :— ఒక వ్యాఖ్యాత ఈ ద్వితీయాభావవాది యభిప్రాయము
నిట్లుచెప్పెను. &quot;[ఓ ధ్వనివాడి!] 'ధ్వని- కావ్యజీవిత మనిగదా నీ యఖిమతము 1
అలంకార శాస్త్ర కారులెవ్వరును జీవితభూతమగు ధ్వనిని కావ్యముగాఁజెప్పియుండ
లేదు. మఱియునది-[జీవితమగు ధ్వని] కావ్యమని లోకమునందు ప్రసిద్ధముకూడ
కాదు&quot;అని. ఈ వ్యాఖ్యాత చెప్పిన యీయర్ధమంతయుఁగూడ స్వవచన విరుద్ధము.
[ధ్వన్యభావవాద విరుద్ధము] ధ్వనిని, కావ్యజీవితమని పూర్వపక్షి [ధ్వన్యభావవాది]
అంగీకరించునెడల-కావ్య జీవితమగు ధ్వనిని పూర్వులగు నాలంకారికులు చెప్పి
యుండలేదు. కనుక-ఆ ధ్వని స్వరూపము [లక్షణము] చెప్పుటకు అర్హ మే
యగునుగదాః కనుక మేము ఈ ద్వితీయాభావగ్రంథమునకేయర్ధమును జెప్పి
తిమో, అదియే సమీచీనమయినది.
వృత్తికారుఁడు చెప్పిన ద్వితీయ ధ్వన్యభావ వాది మతము
నకు ఈ వ్యాఖ్యాత (ఎవరో) చెప్పిన యభిప్రాయము విరుద్ధమైనది. 'కావ్య
జీవితమగు ధ్వని స్వరూపమును చిరంతనులగు నాలంకారికులు చెప్పకుండుటవలన
అది-కావ్యముకాదు,' అని యీ వ్యాఖ్యాత చెప్పినట్లున్నది. కనుక నీ వ్యాఖ్యాత
ధ్వనిని కావ్యజీవితముగ నంగీకరించికూడ- కావ్యజీవితమగు నీ ధ్వనిని చిరంతనులు
చెప్పకుండుటవలన 'ధ్వని- కావ్యముకాదు,' అనుచున్నాడా, లేక ధ్వనిని కావ్య
జీవితమని యంగీకరింవక-ఇట్లనుచున్నాడా? అను సంశమును పరిశీలింప వలసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdti7aklvvgxos2kzltsnuaksxmnkq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220845</id>
    <revision>
      <id>574702</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 37 యున్నది. ఈ వ్యాఖ్యాత ధ్వనిని కావ్యజీవితముగా నంగీకరించునపుడు చిరంతను లగు నాలంకారికులు దానిని చెప్పకుండుటవలన నవర్యముగ కావ్యజీవితమగు దాని లక్షణమును చెప...'</comment>
      <origin>574702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4842" sha1="2jy0znqocv6p1jswlom28gdx2vuzmlv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
37
యున్నది. ఈ వ్యాఖ్యాత ధ్వనిని కావ్యజీవితముగా నంగీకరించునపుడు చిరంతను
లగు నాలంకారికులు దానిని చెప్పకుండుటవలన నవర్యముగ కావ్యజీవితమగు దాని
లక్షణమును చెప్పవలసియే యుండును. 'కావ్యజీవితమగు ధ్వనిని పూర్వులు
చెప్పకుండుటవలన నది కావ్యము కాదు' అని యితఁడు చెప్పుట ధ్వన్యభావవాద
విశుద్ధ ప్రసంగమే యగును. ధ్వనిని కావ్య జీవితమని యంగీకరింపక, ధ్వని-
కావ్య జీవితము కాదు' అని చెప్పినయెడల ఈ వ్యాఖ్యాత చెప్పినదియు, ద్వితీయా
భావవాద గ్రంథమునకు లోచనకర్త చెప్పినదియు నగు నభిప్రాయము- ఒక సే
యగును. పాఠకులు- లోచనకర్త చెప్పిన ద్వితీయ ధ్వన్యభావవాదతాత్పర్యము
నిట్లు తెలియఁదగును.&quot;కావ్యసౌందర్య హేతువుకాని 'ధ్వని' యనునది ఏదోయుండిన
నుండుఁగాకః అది_ప్రస్థాన వ్యతిరిక్తము. కనుక నృత్తగీత వాద్యనయననికోచ
నాదులవంటి దగు ఆ ధ్వని-కావ్యమునకు సంబంధించునదికాదు. కనుక దానిని-
ఒక కావ్యస్త్రభేదముగా చెప్పఁదగదు. కాఁగా; కావ్యప్రభేదములలోనే చేరని
ధ్వని-కావ్య జీవితమెట్లగును?” అని.
లోచ : అవ :- (మే మిప్పుడు చెప్పుచున్న) 'ఈ ధ్వని-చారుతా
హేతువు కానిండు. మీరు వెనుక చెప్పిన] శబ్దార గుణాలంకారములయందు-
అంతర్భూతముగూడ కానిండు. అయినను-'ధ్వని' అను ఈ భాషతో, ఇది.
జీవితమని [ఇంతవఱకును] ఎవ్వఁడును చెప్పియుండలేదు' అను నభిప్రాయము
నాశంకించి-తృతీయాభావవాద ప్రకారము నుపన్యసించుచున్నాఁడు.
ప్రభా : అవతారికార్ధము :- 'అయ్యాః ధ్వని-సౌందర్య హేతువుకాదని
ధ్వన్యభావవాదులయిన మీరనవద్దు. అది- ప్రస్థానాతిరిక్తమని మేమును (ధ్వని
వాదులమును) అనము. మేము చెప్పిన ధ్వనిని గూడ-మీరు సౌందర్య హేతువుగా
నంగీకరించి, మీరుచెప్పిన గుణాలంకారాదులలోనే. వేనిలోనో అంతర్భవింపనిండు.
అయినను ‘ధ్వని' అని యీ క్రొత్త భాష (పేరు)తో, 'ఇదే కావ్యజీవితము'. అని
లక్షణకర్తలలో నొక్కఁడైనను, నేటి వఱకును చెప్పియుండలేదు. కనుక మేమీ
విషయమును జెప్పుటకే ధ్వని నిరూపణ ప్రయత్నము నొనర్చుచున్నాము' అని
ధ్వనివాది-అనవచ్చునని యాశంకించి, తృతీయాభావవాద ప్రభేద ముపన్యసింపఁ
బడుచున్నది.' అనునిది లోచనోక్తమగు నవతారిక యందలి యభిప్రాయము.
(8) మూలము :– తిరుగ వేళొక కొందఱు :-
మున “ధ్వని-లేదు” అనునంశము నిట్లు చెప్పవచ్చును.
వేదొక విధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2jy0znqocv6p1jswlom28gdx2vuzmlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220846</id>
    <revision>
      <id>574703</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము “ధ్వని” అను నామముతో- అపూర్వ [నవీన] మగునది- వేళొకటి - ఏదియును సంభవింపనే సంభవింపదు. ఏలనిన; అదికూడ [అపూర్వమని ధ్వనివాదులనుచున్న ధ్వనికూడ.] [కావ్య]సౌందర్య హేత...'</comment>
      <origin>574703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="8dnu100jwdama3ohv9a9be4k4erfcl4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;38
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
“ధ్వని” అను నామముతో- అపూర్వ [నవీన] మగునది-
వేళొకటి - ఏదియును సంభవింపనే సంభవింపదు. ఏలనిన; అదికూడ
[అపూర్వమని ధ్వనివాదులనుచున్న ధ్వనికూడ.] [కావ్య]సౌందర్య
హేతువగుట తప్పదు. కనుక, కామనీయకము నతిక్రమింపని
[సౌందర్య హేతువుకాకతీరని]ధ్వనికూడ-పూర్వోక్త ములగు చారుతా
హేతువులయందే [గుణాలంకారములయందే] అంతర్భవించును. ఆ
సౌందర్య హేతువులలో నున్నదానికే-ఒకదానికి &quot;ధ్వని” అని అపూర్వ
మగునొక సమాఖ్యామాత్రమును [నామమాత్రమును ఉంచినయెడల-
అదియేదో చెప్పినట్లే యగును. [కాని దాని యందెట్టి విశేషమును
నుండునదికాదు.]
లోచ :— కామనీయకమనఁగా; కమనీయముయొక్క కర్మ [సౌందర్య
ము యొక్క పని] అనఁగా; సౌందర్యధీ హేతుత్వము.
:1
ప్రభా ధ్వన్యభావవాది యనుచున్నాఁడు. 'ఇంతకు ముందెవ్వరి
iని తెలియనిదని మీరు చెప్పిన ధ్వనికూడ ఏదో కావ్యమునందు తానుండి-సహృద
ములకు ‘ఇది-సుందరమగు కావ్యము' అను తలంపును గలిగింపక తప్పదు. కనుక-
రుచెప్పిన ధ్వనికూడ- అలంకారాదులవలె కావ్య సౌందర్య కారణమే కాకతీరదు.
గాందర్య కారణమగుటను మీరని మీధ్వనికి - అలంకారాదులకంటె ప్రత్యేకిత్వము.
ద్ధించునది కానేరదు. అప్పుడది - వెనుకటి సౌందర్య హేతువులలోనే చేరకతీరదు.
ట్టి దాని కీయపూర్వ నామకరణమును, దానికే - కావ్య జీవితత్వపట్టాభిషేకమును-
ముచితము గా నేరవని భావము.
లోచనము : అవ :— 'వాగ్ వైచిత్ర్యముల సంఖ్యేయములు. కనుక,
కోయొక వైచిత్ర్యమును, కావ్యలక్షణ కర్తలగు పూర్వులు కనుఁగొనని దానిని
ము కనుఁగొంటిమి. అది- పూర్వోక్తములగు అనుప్రాసాదులయందుఁగాని,
ధుర్యాదులయందుఁగాని, అంతర్భవించునది కాదు.' అని ధ్వనివాదు లనవచ్చు
యాళంకించి ['అట్టి దానిని మీరు కనిపెట్టి యుండవచ్చు' అని] అంగీకరించి,
హరించుచున్నాఁడు.
(9) మూలము :- మఱియు వాగ్వికల్పములు -[వాగ్ వైచి
ములు]-అనంతములు. కావున ప్రసిదులగు కావ్యలక్షణ విధా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8dnu100jwdama3ohv9a9be4k4erfcl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220847</id>
    <revision>
      <id>574704</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 39 తలు ప్రదర్శింపని-ఏదోయొక (సుందరమగు) కావ్యప్రభేదలేశమును గనుఁగొని, తదలిక సహృదయత్వ భావనాముకుళిత నేత్రులయి ధ్వనిని గుఱించినదియగు మిధ్యా సహృదయత్వమును భా...'</comment>
      <origin>574704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="s7z10ugub3khymvhubjy8i9mt3r7ura" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
39
తలు ప్రదర్శింపని-ఏదోయొక (సుందరమగు) కావ్యప్రభేదలేశమును
గనుఁగొని, తదలిక సహృదయత్వ భావనాముకుళిత నేత్రులయి
ధ్వనిని గుఱించినదియగు మిధ్యా సహృదయత్వమును భావించు
కొనుటచేత మూతపడిన కన్నులు గలిగిన] [ధ్వనివాదులు] “ధ్వని,
ధ్వని&quot; అని యెందులకో నృత్యము చేయుచున్నారు. దానియందగు
హేతువు నెఱుఁగఁజాలకున్నాము.
లోచనము :. వాగ్ వికల్పము అనఁగా; వాక్కులయందగు విచ్ఛిత్తులు.
[వైచిత్ర్యములు] వక్తి -ఇతి-వాక్. [ఉచ్చరించును గనుక] వాక్కు శబ్దము. ఉ.
చ్యతే, ఇతి-వాక్ [చెప్పఁబడును గనుక ] వాక్కు అర్ధము.ఉచ్యతే-అనయా-ఇతి
వాక్ [సాధనమగు దీనిచేత అర్ధము చెప్పఁబడును గనుక] వాక్కు అభిధావృత్తి.
[వ్యాపారము] [ఇట్లు-శబ్దము - అర్ధము. వ్యాపారము అనునవి మూడును గూడ-
'వాక్' అను పదముచేతఁ జెప్పఁబడును.] అందు- వాక్ పదముచేతఁ జెప్పఁబడిన
శబ్దారముల వైచిత్ర్యప్రకారములు-అనంతములు. [తుది లేనివి] [వాక్ పదము
చేతనే చెప్పఁబడిన అభిధా వ్యాపారముయోక్క వైచిత్ర్యప్రకారములుగూడ-
అసంఖ్యేయములు. [లెక్క లేనివి] 'ప్రకార లేశము' అని యభావవాది చెప్పినది-
సౌందర్య హేతువే- అది-గుణమో-అలంకారమో యగును. ఆ చారువ్వ హేతువు.
కూడ-[ఇంతకుముందే వామనాచార్యునిచేత] సామాన్యలక్షణముచేతనే సంగ్ర
హింపఁబడి యున్నది. చూడుఁడు.
'కావ్యశోభాయాః కర్తారో ధర్మాగుణాః
తదతిశయ హేతవ స్త్వలఙ్కారాః'
ఏవి-శబ్దార్ధమయమగు కావ్యము యొక్క శోభకు (సౌందర్యమునకు - ఆనఁగా
సౌందర్య స్వరూప నిష్పత్తికి) కారణములో, అవి- [ధర్మియగు కావ్యముండునంత
వఱకును ధర్మ భూతములుగా నుండునవియగు] గుణములు. ఆ గుణములచేత
నుదయించునదియగు శోభను - అతిశయింపఁజేయునవియగు కారణములు- అలం
కారములు' అని. మఱియు [భామహుఁడు] భామహాలంకా మన్నట్లు చెప్పెను
'వక్రాభిధేయశభోక్తిరిష్ట్లా వాచామలజీయా'
‘అర్ధములను, శబ్దములను, లోకోత్తర రూపముతో నుండునట్లు చెప్పుటయే
వాక్కుల కలంకారము' అని మాయభిమతము&quot; అని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7z10ugub3khymvhubjy8i9mt3r7ura</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220848</id>
    <revision>
      <id>574705</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా :— కనుక-ఏయే వైచిత్ర్యములను, ఎవ్వరెవ్వరు కనుఁగొని చెప్పి సిను, ['ఇట్లు పూర్వోక్తమగు సామాన్య లక్షణముచేతనే, ఆ వైచిత్ర్యములన్నియు సంగ్రహింపఁబడుటవలన...'</comment>
      <origin>574705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="054fg51ggccn475nndh40fntjykwt37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా :— కనుక-ఏయే వైచిత్ర్యములను, ఎవ్వరెవ్వరు కనుఁగొని చెప్పి
సిను, ['ఇట్లు పూర్వోక్తమగు సామాన్య లక్షణముచేతనే, ఆ వైచిత్ర్యములన్నియు
సంగ్రహింపఁబడుటవలన తత్కర్తలు - వానిని క్రొత్తగాఁ గని పెట్టిరని తలంపఁ
గూడదు' అని లోచనాభిప్రాయము. ]
లోచ :---- 'వాగ్ వికల్పములు' అను వృత్తియందలి వాక్యమునకు-
ఇంకొక యర్ధమును గూడ ఇట్లు చెప్పవచ్చును. 'వాక్కుల యొక్క ప్రవృత్తులకు
హేతువులగు ప్రతిభావ్యాపారములకు సంబంధించునవియగు తుల్య ప్రకారములు-
అనంతములు. అని' [వాగ్ వికల్పములు - వాగ్వైచిత్ర్యములని మొదటియర్ధము.]
ప్రభా 'నృత్యము నొనర్చు చున్నారు' అను వృత్తియందు-కర్తలు
చెప్పఁబడకుండుటవలన శ్రీ లోచనకర్త వారి నిట్లు చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ : - నృత్యముచేయుచున్న వారెవ్వరనఁగా; 1) ధ్వని లక్షణ
కర్త లు, 2) ధ్వని కావ్యకర్తలు, 3) ధ్వని కావ్య శ్రవణముచేత నుద్భవించిన చమ
త్కారముగల శ్రోతలు అని.(వీరు మువ్వురును, ధ్వనివాదులే యగుదురు గనుక
ఆంధ్రమూలమున (ధ్వనివాదులు) అని ప్రకటితము.)
ప్రఖా:—“పఠించిన పదమునే తిరుగ పఠించుట మాత్రమేయగు‘ధ్వనిధ్వని’
అను-వీప్స‘చూడుచూడు' మున్నగు వానివలె అభినివేశాతిశయముచేత నుడయించు
నదియగు సంభ్రమమును సూచించునదియే యగునను నభిప్రాయమున ధ్వనివాదులు
పలుకునదియగు నావీప్సను తాను గూడ ననుకరించి అభావవాది -‘ధ్వని విషయ
మున తనకుఁగల అనాదరమును బ్రకాశింపఁజేయుచున్నాఁడు&quot; అని వృత్తి కారుని
యభిప్రాయమును లోచనకర్త- సంగ్రహించుచున్నాఁడు.
లోచ : --- అభావవాదమును జెప్పుచున్న వృత్తికారుఁడు, 'ధ్వనివాదులు-
'ధ్వనిధ్వని' అని యెందులకో నృత్యముఁజేయుచున్నారు' అని చెప్పెను. వృత్తి
కర్త -ఇచ్చట-‘ధ్వని ధ్వని' అను వీపుచేత [రెండుమారులు చెప్పుటచేత] [ధ్వని
వాదికిగల ] సంభ్రమమును సూచింపఁజేయుచు, అభావవాదికి ధ్వని విషయము
నఁగల] అనాదరమును దర్శించుచున్నాఁడని తెలియునది.
ప్రభా :--- 'కావ్య జీవితమగు నపూర్వ (ధ్వని) వస్తువేదో తెలియని
యెడల. వీరిట్లు నర్తింపరు. కనుక వారొనర్చుచున్న నృత్యములవలననే తదితరులకు
తెలియని ధ్వనియేదో వారికి స్ఫురించినదని చెప్పవచ్చును' అని యెవరైన ననుకొన
వచ్చునని యాశంకించి అభావవాది యభిమతమును లోచనకర్త చెప్పుచున్నాఁడు..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>054fg51ggccn475nndh40fntjykwt37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220849</id>
    <revision>
      <id>574706</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 66 41 లోచ :— [నిపుణమగు తీరున నిరూపించి విచారించునెడల ధ్వనియను నర్ధమేదియును లేకున్నను] ''ధ్వని' అను శబ్ద మాత్రమునందు వీరికి అత్యా దర మెందుకో తెలియకున్నది?&quot; :- ప...'</comment>
      <origin>574706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3439" sha1="kthd4yydvquyqbr9r3d6mp3vk9hucg1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
66
41
లోచ :— [నిపుణమగు తీరున నిరూపించి విచారించునెడల ధ్వనియను
నర్ధమేదియును లేకున్నను] ''ధ్వని' అను శబ్ద మాత్రమునందు వీరికి అత్యా
దర మెందుకో తెలియకున్నది?&quot;
:-
ప్ర్రథా : ఈ ధ్వనివాదులు- [ 1 ధ్వనిలక్షణకర్తలు, 2 ధ్వని కావ్య
కర్తలు, 3 ధ్వని కావ్యళోతలు. ] 'ధ్వని ధ్వని' అని, అసత్యమగు సహృద
యత్వమును భావించుకొని, కన్నులు మూసుకొని నృత్య మొనర్చుచు, ధ్వని
యెడల ప్ర్రదర్శించుచున్న అత్యాదరము- అర్ధవిషయమునఁగాక ధ్వని శబ్ద మాత్ర
విషయమునందే యగుచున్నదని లోచనాభిప్రాయము,
(10) మూలము :- మహాత్ములగు ఇతరులు [లక్షణకర్తలు]
వేలకొలఁదియు, అలంకార ప్రకారములను ప్రకాశింపఁజేసియు,
ప్రకాశింపఁజేయుచును, నున్నారుగదాః వారి కెవ్వరికిని గూడ ఈ
[ఇట్టి] దశ, [ఘనత] వినఁబడుటలేదు. కనుక ధ్వని-[అనునది]
ప్ర్రవాదమాత్రము.
లోచ :-
స్తుతింపఁబడుట.
ప్రథా
ఈ దశయనఁగా; స్వయముగా దర్పించుట, ఇతరులచేత
మావంటివారులేరని తమకు తామే గర్వించుచుండుట,
కావ్య శ్రోతలచేత స్తుతింపఁబడుట-ధ్వనివాదులకుఁగలిగిన ఘనత.
లోచ :— “కనుక ధ్వని-పవాదమాత్రము&quot; అనునది-అభావవాదు
లందఱికిని సాధారణ [సామాన్య] మగు ఉపసంహారము.
అదెట్లనిన : — “ధ్వని- శోభా [సౌందర్య] హేతువయినయెడల గుణా
లంకారములకంటె వ్యతిరిక్తము [వేఱయినది] కాదు.” [అనునది అభావవాదు
లలో మొదటి వారి వాదమునందలి ముఖ్యాంశము.] . అది-గుణాలంకార వ్యతి
రిక్తమగునెడల-శోభా హేతువు [గూడ] కాదు. అనునది రెండవ వారి వాదము
నందలి ముఖ్యాంశము.] [ఆ ధ్వనికూడ-శోభా హేతువయిన నగుఁగాకః అది
యు-సౌందర్య హేతువులయందు అంతర్భవించునదియగు నొక సౌందర్య హేతువే
10&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kthd4yydvquyqbr9r3d6mp3vk9hucg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220850</id>
    <revision>
      <id>574707</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము యగును. కనుక] అది- శోభా హేతువయినను-ఇంత యాదరమునకుఁదగినదికాదు. [అనునది-అభావవాదులలో మూడవ వారి వాదము నందలి సారాంశము. ] ప్రభా : - &quot;ధ్వని-ప్రవాదమాత్రము&quot; అను ముగింప...'</comment>
      <origin>574707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3880" sha1="5s6dx4owviodtz0lzdmk2a1gsse3mlu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;42
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
యగును. కనుక] అది- శోభా హేతువయినను-ఇంత యాదరమునకుఁదగినదికాదు.
[అనునది-అభావవాదులలో మూడవ వారి వాదము నందలి సారాంశము. ]
ప్రభా : - &quot;ధ్వని-ప్రవాదమాత్రము&quot; అను ముగింపుమాట-ఆభావ
వాదమునందలి మూడవ వారి వాదమునకు మాత్రమే సంబంధించినదికాదు.
అభావవాదులందఱికినిగూడ-ముఖ్యముగా సాధింపఁదగినది. [సాధ్యము] ధ్వన్య
భావ మొక్కటియే; కనుక, “పవాదమాత్రము&quot; అనునది - ఆభావవాద సాధా
రణ మని తెలియఁదగునని లోచనాశయము. 'తిరుగ' అను తృతీయాఖావవాద
ప్రారంభమునందలి మొదటి పదము - ఆభావసామాన్యమునే చెప్పునని తెలియునది.
(11) మూలము :- కనుకనే, ఈ ధ్వనికి - [నిజముగా]“జో
దక్షమమగు | విమర్శకు నిలువఁదగిన శక్తిగల] తత్త్వమున్నది” అని
దానిని కొంచెముగనైనను ప్రకాశింపఁజేయుటకు [ఎవ్వరికిని] శక్య
ము కానేరదు. అదెట్లనిన - ఈ విషయమునందే శ్లోకము నొక
దాని నొకఁడు రచించెను. [చూడుఁడు:]
66
[మనోరథకవికృత సంస్కృత శ్లోకము]
&quot;యస్మిన్నస్తి నవస్తు కిఞ్చన మనః ప్రహ్లాది సాలఙ్కృతి
వ్యుత్పన్నై రచితంచ నైవ వచనైర్వక్రోక్తి శూన్యంచయత్
కావ్యం తద్ ధ్వనినా సమన్వితమితి ప్రీత్యాప్రశంసన్ జడో
నో విద్యోఒభిదధాతి కింసుమతినా పృష్టః స్వరూపం ధ్వనేః”. (2)
మ॥హృదయాహ్లాది, యలంకృతార్ధ, మగు నేయే వస్తువున్ లేనిదె
య్యెది, వ్యుత్పన్నవచోవిహీనకృతియే - దెచ్చోట, వక్రోక్తి యుం
డదొ, దానిన్'ధ్వని యుక్త కావ్య' మని మూఢాత్తుండు-ప్రీతాతుఁడై
వదరున్, విజ్ఞుఁడు తెల్పుమన్న; ధ్వనిరూపమేమి భాషించెడిన్ ?
లోచనము :-- &quot;ఈ ధ్వన్యభావ [వాద] మును మేము 'నిర్మూలము
గనే' [మూలమేదియు లేకుండనే] సంభావించి-[ఊహించి] దూషించిన వార
లము కాము” అని వృత్తికారుఁడు - ఒక కవిచెప్పిన [మీది] శ్లోకము నుదాహ
రించుచున్నాఁడు. ఈ శ్లోకకర్త ఈ గ్రంథకర్తయుండిన కాలమునందుండిన
వాఁడే. ఇతని పేరు 'మనోరథు ఁడు'.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s6dx4owviodtz0lzdmk2a1gsse3mlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220851</id>
    <revision>
      <id>574708</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ':- ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 43 ప్రభా : ప్రశ్న :– లోచనకర్త - వెనుక, 'మేమీ యభావవాదుల వికల్పము లను విని చెప్పిన వారలముకాము, ఊహించి దూషించుచున్నాము' అనిచెప్పెను. ఇప్పుడు-'నిర్మూలముగ దూషించ...'</comment>
      <origin>574708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4848" sha1="l50mldjh2ok1t2bbhu3olb9y8l45oam" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:-
ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
43
ప్రభా : ప్రశ్న :– లోచనకర్త - వెనుక, 'మేమీ యభావవాదుల వికల్పము
లను విని చెప్పిన వారలముకాము, ఊహించి దూషించుచున్నాము' అనిచెప్పెను.
ఇప్పుడు-'నిర్మూలముగ దూషించిన వారలముకాము' అని చెప్పుచున్నాఁడు.
ఇది స్వచన విరోధము కాదా? ఉత్త :
-
కాదు - స్వవచన విరోధమును తొలఁ
గించుకొనుటకే శ్రీ లోచనకర్త -ఇచట - 'నిర్మూలముగనే' [నిర్మూలైవ] అని ఏవ
కారార్ధమును [ఏవకారమును] ప్రయోగించెనని తెలియునది. గ్రంథకర్తృ సమ
కాలికుఁడనియు, మనోరథనాముఁడనియు, శ్రీ లోచనకర్త చేతనే చెప్పఁబడిన, ఒక
కవిచేత రచింపఁబడిన యీ శ్లోకము - అభావవాదరూపము - ఉండుటవలన ఈ
వాదము అసలే మూలము లేనిదికాదు, అయినను ప్రభూతమూలము [విస్తృతమగు
మూలముగలది]కాదు. కనుక- ఈ యకావవాదము-మే మూహించినంత విస్తృత
మగు రూపముగలది కాకున్నను, అసలే మూలములేనిదికాదు' అను నభిప్రాయ
మును-'నిర్మూలముగనే' అనుదానియందున్న ఏవకారముచేత సూచించెనని
గ్రహించునది.
ప్రశ్న :
'నిర్మూలముగానే సంభావించి - దూషించిన వారలముకాము'
అని శ్రీ లోచనకర్త -వచించెనుగదాః-అభావవాదములను సంభావించుటయే జరిగి
నది కాని యింకను దూషించుట (వానిని ఖండించుట) జరిగినదా?
ఉత్త : 'అభావవాద దూషణము ముందు చేయవలసియే యున్నను,
‘ఆ దూషణము-ధ్వనివాది బుద్ధిస్థమైయున్నది. కనుక చేసినట్టిదే యగును'-అను
నభిప్రాయమున 'దూషించిన వారలము' అని భూతకాలముచేత నిర్దేశింపఁబడినది.
[ఇందలి ఫలితార్ధము నిఱుఁగునది.] ప్రశ్న : అయ్యాః కొందఱు -
:-
ధ్వనియొక్క లేమిని ['జగదుః'] 'చెప్పిరి' అను లిప్రయోగము- కారికా
కార కృతముగదా! దానిచేత ఆథావవాద మానాటికే యున్నదని తోచును.
వృత్తికారుఁడు - అది పరోక్షత్వమాత్ర బోధకమను నభిప్రాయముచేతనో,
ఇంకేకారణముచేతనో, అభావవాదములను 'కొందఱిట్లనవచ్చును' ఇత్యాదిగా
సంభావనా బోధకములగు లిజ్ఞులచేత ప్రకటించెను. [ధ్వని[కారికా] కర్త
యు, ఆలోక [వృత్తి] కర్తయు; ఖిన్నులైనను - కాకున్నను- కారికా-వృత్తి
భేదమున నిట్లు ప్రయుక్తమని పాఠకులు గుర్తించునది.] శ్రీలోచనకర్త -
కారికాకర్త ప్రయోగించిన లిట్ ప్రయోగమును, వృత్తికర్త ప్రయోగించిన
లిజ్ ప్రయోగమును, సమర్ధించి, 'వృత్తికారుఁడొనర్చిన లిజ్ ప్రయోగము-కారీకా
కారుఁడొనర్చిన లిట్ ప్రయోగమును సమర్ధించునదియే' అని చెప్పి-‘
-'మేమీ అభావ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l50mldjh2ok1t2bbhu3olb9y8l45oam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220852</id>
    <revision>
      <id>574709</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వాదులు వికల్పములను వినియుండినవారము కాము. అయినను వారిట్లు చెప్ప వచ్చును'అని సంభావనాపరములగు లిజ్ ప్రయోగములచేత మేమూహించి చెప్పిన సంభావనలనే ముందు దూషి...'</comment>
      <origin>574709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5006" sha1="9xkqhhptz9s9ukjhzpfwsce6u20py3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వాదులు వికల్పములను వినియుండినవారము కాము. అయినను వారిట్లు చెప్ప
వచ్చును'అని సంభావనాపరములగు లిజ్ ప్రయోగములచేత మేమూహించి చెప్పిన
సంభావనలనే ముందు దూషింపనున్నాము' అని (13పే) చెప్పేనుగదాః వృత్తి
కారుఁడు-గ్రంథకర్తృ సమకాలమునందే - మనోరథకవి అనునభావవాది ధ్వనివాదిని
జడుఁడని దూషించుచు రచించిన శ్లోకము నొకదాని నుదాహరించెను. లోచన
కర్త -ఆ శ్లోకమును వ్యాఖ్యానించుటకు ముందు 'ఈ యథావవాదమును మేము
నిర్మూలముగనే [మూలము లేకుండఁగనే] దూషించిన వారలముకాము' అనునది
వృత్తికారుని యభిప్రాయమని ప్రకటించెను. కాఁగా, ఈ లోచనకర్త - లోచనము-
పూర్వాపర సందర్భమును సమీక్షించునదిగా కన్పింపకున్నది. లిజ్ ప్రయోగము
లను సమర్ధించునపుడు-అభావవాద వికల్పములను సంభావనలని చెప్పిన యీ
వ్యాఖ్యాత-ఇప్పుడు. ఈ 'యథావవాదము నిర్మూలము కాదు' అని చెప్పుట యెట్లు
సంగతమగును?
ఉ :— లోచనకర్త చెప్పిన 'నిర్మూలముగనే' అను పదముయొక్క
గూఢార్ధమును మీరు సమీక్షించినయెడల మీ సంశయములు దూరీకృతములగును.
ఆనాటికి-అభావవాదమనలే లేనిదికాదు. అట్లని విస్తృతముగా నున్నదికాదు.
కనుక 'ధ్వన్యభావవాదము - గ్రంధకర్తృసమకాలమున సామాన్యరూపముతో
నున్నను, వృత్తికారుఁడూహించి చెప్పిన విశేష రూపమున విస్తరించి యుండుట
లేదు' అను నభిప్రాయము- 'నిర్మూలముగనే' అనుచోనున్న ఏవకారముఎలన
లభించును. వృత్తి కారుఁడు-మీఁది శ్లోకము నుదాహరించియు, సంభావనార్ధకము
లగు లిజ్జులను ప్రయోగించుటకు కారణము-ఇంతమాత్రమేయగు [అల్పమగు]
అభావవాదమును తాను వినియున్నను, విశేషించి తానూహించి, ప్రదర్శించిన
అభావవాదముల నన్నిఁటిని తాను వినకుండుటయే యగునుగదాః లోచన వ్యాఖ్య-
సంగతముకానియెడల. వృత్తి కారునివృత్తి కూడ-సంగతముకానిదియేయగును. అట్టిచో
ధ్వనికారుఁడు వేఱు-వృత్తికారుఁడు వేఱు. అనివారిని విభజించి, 'వృత్తికారుఁడు
కూడ-ధ్వనికారమతమునకు భిన్నమగు రీతిని సంభావనా బోధకములగు లిజ్జులను
ప్రయోగించుట-సముచితముకాదు' అని మీరని-అభావవాదములను ఊహించినట్లు
చెప్పిన వృత్తికారుని వివరణమునుగూడ- దోషయుక్త మని చెప్పవలసివచ్చును. అది
మీకు సమ్మతమగునా?
ప్రశ్న :- [మౌనము వహించును.]
లోచనము :- [హృదయాహ్లాది-అను పద్యార్ధము] ధ్వని అలంకృతు
లతోఁగూడినదికాదు. కనుక, మనస్సునకు ప్రహ్లాదము నొసఁగునదికాదు, కనుక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xkqhhptz9s9ukjhzpfwsce6u20py3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220853</id>
    <revision>
      <id>574710</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 45 'హృదయాహ్లాది.. వస్తువున్లే లేనిది' అను దానిచేత ధ్వని అర్ధాలంకార ములులేనిదిగాఁజెప్పఁబడినది. 'వ్యుత్పన్నవచోవిహీనకృతియేది'అను దానిచేత- 'ధ్వని - శబ్దాలంక...'</comment>
      <origin>574710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5183" sha1="h3xa02ke0k5ucu008f94uami14c79p3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
45
'హృదయాహ్లాది.. వస్తువున్లే లేనిది' అను దానిచేత ధ్వని అర్ధాలంకార
ములులేనిదిగాఁజెప్పఁబడినది. 'వ్యుత్పన్నవచోవిహీనకృతియేది'అను దానిచేత-
'ధ్వని - శబ్దాలంకారములు లేనిది' అని చెప్పఁబడినది. 'వక్రోక్తి' అనఁగా;
ఉక్కృష్టమగు సంఘటన. కనుక, 'ఎచ్చోట వక్రోక్తి యుండదో' అను దానిచేత
శబ్దారగుణములు-ధ్వని కృతియందులేవని చెప్పఁబడినది.
66
&quot; 'వక్రోక్తి యుండదొ' [వకోక్తి శూన్యంచయత్] అను దానిచేత [అలం
కార] సామాన్య లక్షణనుగు వక్రోక్తి లేదు' అని చెప్పుటచేత సర్వాలంకారము
లుసు గూడలేవు' అని చెప్పినట్లైనది” అని కొందఱు [వ్యాఖ్యాతలు] చెప్పిరి.
ఇట్లు చెప్పినప్పుడు 'హృదయాహ్లాది............అను వాక్యముచేతఁ జెబ్పఁబడిన
అర్ధాలంకారముల లేమి-మఱలఁజెప్పఁబడుటచేతనగు పునరుక్తి దోషము- పరిహృతము
కాదు. ప్రీతాత్ముఁడనఁగా; గతానుగతికమగు [స్వయముగా విచారింపక -ఇతరులు
చెప్పినదాని ననుసరించునదియగు] రాగము గలవాఁడు. జడుఁడగు ధ్వనివాది-
జడుఁడెవ్వఁడైన నడిగినయెడల - భ్రూభంగ - కటాక్షములచేతనే ప్రత్యుత్తరము
నిచ్చుచు, యథేచ్ఛముగా ధ్వని స్వరూపమును జెప్పునుగాని సుమతియగు విజ్ఞుఁ
డడిగిన యెడల నట్లు చెప్పఁజాలఁడని చతుర్ధ పాదాభిప్రాయము నెఱుఁగునది.
ఈ యథావవాద వికల్పములన్నియుఁగూడ శృంఖలాక్రమమున వచ్చినవి
యే, గాని అన్యోన్య సంబంధము లేనివికావు. [వృత్తికారుఁడు చెప్పిన వాక్కుల
వలననే వీని సంబంధము తెలియఁబడుచున్నది.] అదెట్లనిన - తృతీయాభావ
వాద ప్రకారము నుపక్రమించునపుడు 'తిరుగ' అనుమాటకిదియే (పరస్పర సం
బంధమును దెలుపుటయే) అభిప్రాయము. 'ధ్వని ప్రవాదమాత్రము' అను
(ఒకే మాటతో కావింపఁబడిన) ఉపసంహారమునందలి యేకత్వముకూడ-దీనినే
[ఈ యభావవాదప్రకారములన్నియు - పరస్పర సంబంధులు-అను నభిప్రాయ
మునే] తెలుపును. ఈ యభావవాదమున కంతకును [వెనుక చెప్పిన తీరున]
సంభావనయే [ఊహాయే] ప్రాణము. [ఆధారము] కనుక, కారికాకారునిచేత
‘జగడుః' 'చెప్పిరి' అని భూతకాలమును బోధించునదియగు లిట్టు చెప్పఁబడియేను.
[ముందు చెప్పఁబడునదియగు] ‘భాక్త వాదము మాత్రము_పుస్తకములందు [లక్షణ
గ్రంథములందు] అవిచ్ఛిన్నముగా నున్నది. కనుక నిత్య ప్రకృత్తమయిన వర్త
మానము న పేక్షించి.‘భాక్త మాహుః' 'చెప్పుచున్నారు' [చెప్పుదురు.] అని, లట్టు
[లడ్యము] ప్రయోగింపఁబడినది. [ఆంధ్రమున-తద్ధర్మార్ధకము - సర్వకాల బోధ
కము. కనుక, ఆంధ్రీకృతకారికయందు, [లిట్టునందును, లట్టునందును] ‘ధ్వనియే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h3xa02ke0k5ucu008f94uami14c79p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220854</id>
    <revision>
      <id>574711</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లేదని కొందఱందురది భాక్తంబండ్రు వేరొక్కరు' అని సర్వకాల బోధకమగు తద్ధర్మార్ధకమంతటను ప్రయుక్తము. ] ప్రభా : అవ : - కారికాకర్త -['తస్యాభావం జగదురపఠే' ] 'ఆధ్వనియే...'</comment>
      <origin>574711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="e68ygbt9fsc52afpx7idczw9gk2v5g2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;46
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లేదని కొందఱందురది భాక్తంబండ్రు వేరొక్కరు' అని సర్వకాల బోధకమగు
తద్ధర్మార్ధకమంతటను ప్రయుక్తము. ]
ప్రభా : అవ :
-
కారికాకర్త -['తస్యాభావం జగదురపఠే' ] 'ఆధ్వనియే
లేదని కొందఱందురు' అనిచెప్పిన ధ్వన్యభావవాద వికల్పము నొకదానినే ఆలోక
[వృత్తి] కారుఁడు. త్రివిధముగాఁబదర్శించెను. వృత్తికారునిచేత ‘కొందజిట్లన
వచ్చును' అని ప్రదర్శింపఁబడిన యఖావవాదము- అందు మొదటిది. అతనిచేత
‘మఱికొందఱిట్లన వచ్చును' అని ప్రదర్శితమయిన యభావవాదము - రెండవది.
'తిరుగ-వేరొక కొందఱు - వేరొక విధమున ధ్వన్యభావము నిట్లు చెప్పవచ్చును’
అని ప్రదర్శితమయిన ఆభావవాదము-మూడవది. వృత్తికారుఁడు-ఇట్లు ధ్వన్య
భావవాద వికల్పమునందలి, అవాంతర భేదములగు వికల్ప భేదముల మూడింటిని
ప్రదర్శించి-'ధ్వని గుణవృత్తి' అని చెప్పునదియగు వార్త తావాదమునుపక్షేపించు
టకు, ‘ధ్వనిగా కావ్యము నాత్మ' అనుకారిక యందు- కారికాకర్త. 'ధ్వని-భక్త ము'
[గుణవృత్తి యగు లక్షణచేత సిద్ధించునది. అని చెప్పినదియగు కారికాథాగమును
ప్ర్రదర్శించి-వివరించుచున్నాఁడు.
(12) మూలము :- “భాక్తంబండ్రు వేరొక్కరు” భాక్త మా
హుస్తమన్యే] వేఱకరు-ధ్వని సంజ్ఞితమగు నా కావ్యాత్మను [కావ్య
జీవితమును ] “గుణవృత్తి&quot; అని చెప్పుదురు. చెప్పుచున్నారు.]
:
ప్రభా ప్రశ్న : అయ్యా! ధ్వనికారుఁడు, రెండవదియగు వక్తవాద
మును జెప్పుటకు, 'వేరొకరు - 'ధ్వని-భాక్తము' అని చెప్పుచున్నారు' అని
చెప్పెను. థార్త మననేమో తెలియలేదని మే మనుకొనుచుండ, వృత్తికారుఁడు
దానిని వివరించుటకుఁగాఁబోలును 'వేఱకరు- [వృత్తికారుఁడు తెలిపిన అభావ
వాదులు ముగ్గురికం పెను వేఱగునాలుగవనాకు భాక్తతావాదులు ] ధ్వనిని గుణవృత్తి
అని చెప్పుచున్నారు' (చెప్పుదురు.) అని చెప్పెను గదాః ఖాక్తము, గుణవృత్తి,
అననేమి? థాక్త మనఁగా గుణవృత్తియ.. నర్ధమున్నదా?
ఉత్త : — భాక్తమను పదము- 'భక్తి' అనుపదమునుండి వచ్చినది. 1
లోచనకర్త -భక్తి శబ్దార్ధమును భక్త శబ్దారమును, గుణవృత్తి శబ్దార్ధమును,
క్రమముగా నిర్వచించి గౌణశబ్దమును, లాక్షణిక శబ్దమును, గూడ - భక్త
శబ్దముచేత నెట్లు చెప్పఁబడునదియు వివరించును. భాక్తమనఁగా; గుణవృత్తియు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e68ygbt9fsc52afpx7idczw9gk2v5g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220855</id>
    <revision>
      <id>574712</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 47 నగును. కనుక వృత్తికారుఁడు [ప్రస్తుతోపయోగము ననుసరించి] 'భాక్త మనఁగా; గుణవృత్తి' అను నర్థమును వివరించెను. క్రింద-శ్రీ లోచన ప్రసా రితమగు నర్ధమును సమీక్షిం...'</comment>
      <origin>574712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="f3cfiuh2lwbz13sngzfxtg2bfl1a2fm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
47
నగును. కనుక వృత్తికారుఁడు [ప్రస్తుతోపయోగము ననుసరించి] 'భాక్త
మనఁగా; గుణవృత్తి' అను నర్థమును వివరించెను. క్రింద-శ్రీ లోచన ప్రసా
రితమగు నర్ధమును సమీక్షించునది.
లోచ :-
భజ్యతే = సేన్యతే, = పదార్ధన ప్రసిద్ధతయా ఉత్ప్రేక్ష్యతే,
ఇతి భక్తిర్త ర్మః, అభిధేయేన సామీప్యాదిః తతః ఆగతో లాక్షణికో* ఒర్ధః. 'పదార్ధము
చేత భజింపఁబడుచున్నది' అనఁగా సేవింపఁబడుచున్నది అనియర్ధము. అనఁగా;
'ప్రసిద్ధతచేత ఉత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది' అనియర్ధము. కనుక 'భక్తి' యనఁగ్రా;
అభిధేయము (వాచ్యము] తోడి [సంబంధమగు] సామీప్యాదికమగు ధర్మము.
(నిమిత్తము) దానినుండి [భక్తి నుండి] వచ్చినది - భాక్తము. భక్తి నుండి వచ్చిన
[ఏర్పడిన] లాక్షణికమగు నర్థము భక్తమని చెప్పఁబడును. [లక్షణావృత్తి చేత
సామీప్యాది నిమిత్తమువలన ప్రతీతమగు లాక్షణీకార్ధము భాక్తము .]
ప్రథా : :- 'గంగాయాం ఘోషః' 'గంగయందు గొల్లపల్లె' (కలదు.) మొద
లగు ప్రయోగములు [మహాకవి కృతులయందు] కలవుగదా శబ్దమునకు సాక్షా
త్సంకేతితమగు నర్థమే.ముఖ్యమని చెప్పఁబడును. ఆ యర్ధమే (శరీరమునకు)
ముఖమువలె శబ్దమునకు ప్రధానమగుటవలన ముఖ్యమగుచున్నది. సాక్షాత్తుగా
సంకేతితమయిన యర్ధమునందు- ఈ శబ్దమునకుఁగల ముఖ్యమగు వ్యాపారము-
‘అభిధ' అని చెప్పఁబడును. అభిధకే (శబ్ద) శక్తియను నింకొక పేరున్నది,
'గంగయందు గొల్లపల్లె’అనుచోట 'గంగయందు-’అనుపదమునకు 'జలప్రవా
హమునందు' అను నర్ధము- అభిధచేతఁ దెలుపఁబడుటవలన అభిధేయమగుచున్నది.
అభిధేయమే మొదట గోచరించుచు. శబ్దమునకు ముఖ్య వ్యాపారమగు నఖిధచేత
మొదట గోచరించుటవలన అభిధేయమే [వాచ్యమే] ముఖ్యార్ధమని తెలియఁదగి
నది. (లాక్షణిక శబ్దమును నిరూపించుటకు ముందు లక్షణ అనఁగానేమో చెప్పఁ
బడుచున్నది.) ‘ముఖ్యార్ధబాధే, తద్యోగే, రూఢితో, ఒథ ప్రయోజనాత్ అన్యోఒర్థో
లక్ష్యతేయర్ సా లక్షణాఒరోపితాక్రియా' [కావ్యప్రకాశము] అని-లక్షణకు లక్ష
ణము చెప్పఁబడినది. దీని యర్ధము నిశ్లేఱుఁగునది. శబ్దముయొక్క ముఖ్యార్ధము
నకు (అభిధేయమునకు) బాధ గ్రహింపఁబడునపుడు (అన్వయము కుదురనపుడు
లేక తాత్పర్యము కుదురనపుడు) ముఖ్యార్ధముతోడి సామీప్యము మొదలగు
(సాక్షాత్) సంబంధము తెలియఁబడినపుడు శబ్దమునకు సంబంధించిన ఏశక్తి -
[ఏవృత్తి] రూఢివలనఁగాని, [లక్ష్యార్ధమునందు ముఖ్యార్ధగతమగు శీతలత్వపావ
నత్వాది ప్రతీతిరూప ఫలమగు] ప్రయోజనమువలనఁగాని, ముఖ్యార్ధముతోడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3cfiuh2lwbz13sngzfxtg2bfl1a2fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220856</id>
    <revision>
      <id>574713</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సామీప్యము మున్నగు ధర్మమును నిమిత్తముగాఁగొని-ముఖ్యార్థమునకు సంబం ధించినదియు, ముఖ్యార్ధముకంటె వే అయినదియు, నగు నర్ధమును ప్రతీత మొన ర్చుచో, ఆ వృత్తియే-...'</comment>
      <origin>574713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5062" sha1="3v0rptdqnwlnq9fhhjknk30z2sedfvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సామీప్యము మున్నగు ధర్మమును నిమిత్తముగాఁగొని-ముఖ్యార్థమునకు సంబం
ధించినదియు, ముఖ్యార్ధముకంటె వే అయినదియు, నగు నర్ధమును ప్రతీత మొన
ర్చుచో, ఆ వృత్తియే-అనఁగా; వేరొక యర్ధమును దెలుపుటకు హేతువగు
గంగాది శబ్ద వ్యాపారమే, - 'లక్షణ' [లక్షణావృత్తి] అని చెప్పఁబడును.
ఈ లక్షణావృత్తి - ఆరోపితమగు క్రియ-శబ్దమునందు కల్పితము. ఇది-
సాక్షాత్సంబధముచేత ముఖ్యార్థమునందుండునదియగు వ్యాపారమే యగును.
అయినను పరంపరా సంబంధముచేత శబ్దమునందున్నట్లు [కల్పితము] చెప్పఁబడు
చున్నది. కనుక గంగాది శబ్దము-తనయందుండునదియగునే వ్యాపారముచేత-
ముఖ్యార్ధమునకు సంబంధించిన తీరము మున్నగు వేడొక యర్ధమును, [శైత్య
పావనత్వాది ప్రయోజనము నుద్దేశించి] ప్రతీతము నొనర్చునో, ఆ గంగాది శబ్ద
వ్యాపారమే-(శక్తి యే) లక్షణావృత్తి అని తెలియునది. 1 ముఖ్యార్ధబాధ,
2 ముఖ్యార్ధ సంబంధమగు నిమిత్తము, 3 రూఢి, లేక ప్రయోజనము, లక్షణా
బీజమని తెలియునది. ఇది అభిధా-లక్షణా-వృత్తి నిరూపణ సంగ్రహము. లోచనోక్త
మగు-భక్తి - భాక్త -శబ్ద నిర్వచనమును గ్రహించుట కనిరూపణము-తోడ్పడునను
నాశయమున, ఈ &quot; నిరూపణము. లోచనోక్తము కాకున్నను, సంగ్రహముగాఁ
దెలిపితినని పాఠకమహాశయులు గుర్తింపఁగో రెదను. 'పదార్థముచేత భజింపఁబడుచు
న్నది'-అనఁగా, సేవింపఁబడుచున్నది. అని లోచనోక్తమగు నర్ధము నిఱుఁగునది.
'గంగాయాం ఘోషః' 'గంగయందు గొల్లపల్లెకలదు.' మొదలగు ప్రయో
గములందు, 'గంగయందు' అను పదముచేత అభిధేయమగు జలప్రవాహము
నందు, పల్లె యుండునది కానేరదు. కనుక, గంగాది శబ్ధము- తన వ్యాపారమగు
అభిధచేత చెప్పఁదఁగిన, అభిధేయమగు ముఖ్యార్థమునకు బాధ కలుగునపుడు-
అనఁగా; దానికి [స్త్రవాహమునకు ] అభిమత వాక్యార్ధమునఁబ్రవేశము కలుగదను
జ్ఞానము కలిగినపుడు-గంగాది పదమునకు లక్ష్యముగా నభిమతమయిన తీరము
మొదలగు నర్ధము-' పదార్ధము' అని చెప్పఁబడును.
ఈ గంగాది పదమునకు ముఖ్యార్ధము కుదురదని తెలిసినప్పుడు-దాని
ముఖ్యార్ధము తోడిసంబంధములగు సామీప్యము [సారూప్యము] మొదలగు ధర్మ
ములు-ఆ పదముయొక్క అర్థమును బోధించుటకు నిమిత్తములుగా ప్రసిద్ధములై
యున్నవి. కనుక-ఆ పదార్ధముచేత, అనఁగా; గంగాది పదమునకు లక్ష్యముగా
నభిమతమయిన 'తీరము' మున్నగు నర్ధముచేత తన్ను బోధించుటకొఱకు-అర్ధ
బోధ నిమిత్తముగా ప్రసిద్ధమగు సంబంధమగు [ముఖ్యార్ధముతో తీరమునకుఁగల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3v0rptdqnwlnq9fhhjknk30z2sedfvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220857</id>
    <revision>
      <id>574714</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 49 సామీప్యము మొదలగు ధర్మము - భజింపఁబడుచున్నది. అనగా; సేవింపబడు చున్నది. అనియర్ధము, “పదార్ధముచేత - ప్రసిద్ధతచేత ఉత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది&quot; అనఁగా; “లక్ష్యమ...'</comment>
      <origin>574714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4568" sha1="pmx1n1gff90a0dbcld0zxw5zixciijq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
49
సామీప్యము మొదలగు ధర్మము - భజింపఁబడుచున్నది. అనగా; సేవింపబడు
చున్నది. అనియర్ధము, “పదార్ధముచేత - ప్రసిద్ధతచేత ఉత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది&quot;
అనఁగా; “లక్ష్యముగా నభిమతమగు తీరాద్యర్థముచేత - ప్రసిద్ధమగు సామీప్యాధి
ధర్మము - ఆశ్రయింపఁబడుచున్నది&quot;. అని యర్ధము. ఇట్లు పదార్ధముచేత -
అనఁగా; గంగాది పదమునకు లక్ష్యముగా నభిమతమగు తీరము మొదలగునర్ధము
చేత - స్వబోధముకొఱకు [తీరరూపమగు నర్ధబోధముకొఱకు] కావింపఁబడిన,
[అర్ధబోధకముగా ప్ర్రాసిద్ధమగు] సారూప్యాది ధర్మముయొక్క సేవయే - పదార్థ
కర్తృకమగు భజనమని తెలియునది.
ప్రభా : ప్రశ్న :- “అచేతనమగు గంగాది పదార్ధము-తన్ను భోదించుటకు
సామీప్యాది ధర్మమును భజించుచున్నది - సేవించుచున్నది
-
ఆశ్రయించు
చున్నది.” అని మీరు చెప్పినారుగదా ? చేతనైకనియతమగు భజనము - అచేతన
పదార్ధమునకు సంభవించునా ?
ఉ :– గంగాది పదార్దము - &quot;స్వబోధముకొఱకు', తనతో సంబంధమగు, -
నిమిత్తమునుభజించునని మేము చెప్పినదినిజమేకాని-అచేతనమగు గంగాదిపదార్ధము
తనతోడి సంబంధమగు సామీప్యాది నిమిత్తమును (ధర్మమును) భజించుటగాని,
సేవించుటగాని, ఆశ్రయించుటగాని, వాస్తము కానేరదు. ఆరోపితమే యగును.
ఈ భజించుట-చైతన్యముగల జ్ఞాతయందే-వాస్తవమగునని తెలియునది.
.
ప్రశ్న :— “పదార్ధముచేత - భజింపఁబడుచున్నది సేవింపఁబడు
చున్నది-లేక ఆశ్రయింపఁబడుచున్నది - ఆగు సామీప్యాది-ధర్మము - భక్తి .”అను,
లోచనోక్త నిర్వచనమునకు [ఆభజనము - చేతనకర్తృకమగునట్లు] ఇంకొక అర్ధ
మును చెప్పుదురా ?
ఉ : ''ఒక వక్త - 'గంగయందు' మొదలగు పదముచేత తీరము’
మున్నగువానిని, ప్రతిపాదించునపుడు - ముఖ్యార్థమగు జలప్రవాహమునకును,
లక్ష్యార్ధమగు తీరమునకునుగల 'సామీప్యము' మున్నగు సంబంధమును - నిమిత్త
ముగా పర్యాలోచించుటయే- సేవించుట”అని, చెప్పుదుము. ' ప్రసిద్ధత్తచేత-ఉత్ప్రే
క్షింపబడుచున్నది.'' అను వాక్యమునకు - అప్పుడు- ఇట్లర్ధము నెఱుఁగవలసియుం
డును. వక్త చేతఁగాని, జ్ఞాతచేతఁగాని, అభిధేయము కోడి సంబంధమగు ఏ సామీ
ప్యాది ధర్మము-అర్ధబోధన నిమిత్తముగా పర్యాలోచింపఁబడునో, ఆసామీప్యాది
ధర్మమే భక్తి' అని.
11&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmx1n1gff90a0dbcld0zxw5zixciijq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220858</id>
    <revision>
      <id>574715</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లోచ :- ఇట్లు [శ్రీలోచనకర్త - భక్తి శబ్దార్ధము నుగ్గడించి తదుపరి భాక్తశబ్దా ర్ధమునుగ్గడించు చున్నాఁడు,] “దానినుండి- అనఁగా; సామీప్యాది ధర్మమగు భక్తి నుండ...'</comment>
      <origin>574715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="msgavlut9vyz3aee6cepp9ywpegmcgu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లోచ :- ఇట్లు [శ్రీలోచనకర్త - భక్తి శబ్దార్ధము నుగ్గడించి తదుపరి భాక్తశబ్దా
ర్ధమునుగ్గడించు చున్నాఁడు,] “దానినుండి- అనఁగా; సామీప్యాది ధర్మమగు భక్తి
నుండి. ఏర్పడిన లాక్షణికముగు [లక్షణావృత్తి చేత సిద్ధించిన] 'తీరము' మొదలగు
అక్ష్యార్ధము - భాక్త శబ్దముచేత చెప్పఁబడును&quot; అని అర్ధము.
ప్రభా :--- గంగాది పదమునకు ముఖ్యార్థమగు జలపరివాహమునకును,
లక్ష్యార్ధమగు తీరాద్యర్థమునకును, గల సంబంధములగు సామీప్యాది ధర్మములు -
నిమిత్త ములుగాఁగలదియగు లక్షణావృత్తి - ఈనిమిత్తభేదమువలన పంచవిథమ
గును. లక్షణ - సామీప్యాది నిమిత్తములు గలదనుటకు - అభియుక్తోక్తి నుదాహ
ర్ధించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- అదెట్లనిన :-
“‘అభిధేయేన సామీప్యాత్, సారూప్యాత్, సమవాయతః,
వైపరీత్యాత్, క్రియాయోగా 'ల్లక్షణా' పఞ్చథామతా॥ &quot;
ప్రథా :—
శ్రీలోచనక ర్త - ముందీశ్లోకమునుదాహరణపురస్సరముగా విశ
దీకరించును. కనుక నిచటదీని యర్ధము- తెలుపఁబడుట లేదని పాఠకులుగ్రహింతురు
గాక :
ప్రశ్న :— భాక్త శబ్దము - లాక్షణికముగు నర్ధమును దెలుపునని చెప్పినది -
బాగుగానున్నది. ఈ శబ్దము గౌణార్ధమును గూడ తెలుపునా ? అప్పుడు - భక్తి
శబ్దార్ధ మేనుగును ?
ఉ:- శ్రీలోచనకర్త కావించిన లోచనప్రసారమును, ప్రభామతి
సమున్మీలిత మొనర్చి -సమీక్షింపుఁడు.
లోచనము :- గుణసముదాయమునందు వృత్తిగల శబ్దముయొక్క అర్ధ
మగు గుణసముదాయమునందలి భాగము తైష్ణ్యాదికము - 'భక్తి' అని చెప్పఁబ
డును.దానినుండి [సారూప్యనిమిత్తమగు తీజ్ఞత్వాదిరూపమగు భక్తి నుండి] ఏర్పడిన
గౌణమగు నర్ధముకూడ - &quot;భాక్తము” అని చెప్పఁబడును. మఱియు 'భక్తి'
అనఁగా; ప్రతిపాదింపఁదగిన సామీప్య, తైక్ష్యాదుల యందలి శ్రద్ధాతిశయము.
దానిని ప్రయోజనముగా నుద్దేశించి-ఆభక్తి నుండి వచ్చినది- (శబ్ధము) భాక్తము.
అది-గౌణము, లాక్షణికము, కూడనగును. మఱియు ముఖ్యార్ధముయొక్క భంగము -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>msgavlut9vyz3aee6cepp9ywpegmcgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220859</id>
    <revision>
      <id>574716</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 51 భక్తి . ఇట్లనుటచేత - ‘1 ముఖ్యార్ధనాధ - 2 నిమిత్తము 3 ప్రయోజనము’అను మూడును ఉండుటయే - ఉపచారమునకు బీజమని చెప్పినట్లయినది. - - 66 ప్రభా : భక్తి యనఁగా; గంగాది పదమునకు...'</comment>
      <origin>574716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5135" sha1="c1766tovqhhh0w9hd29gruhke1zxohb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
51
భక్తి . ఇట్లనుటచేత - ‘1 ముఖ్యార్ధనాధ - 2 నిమిత్తము 3 ప్రయోజనము’అను
మూడును ఉండుటయే - ఉపచారమునకు బీజమని చెప్పినట్లయినది.
-
-
66
ప్రభా : భక్తి యనఁగా; గంగాది పదమునకు లక్ష్యముగా నభిమత
మగు తీరాది పదార్ధము - స్వబోధముకొఱకు లక్ష్యమగు తీరమునకును - ముఖ్యా
ర్ధమునకును, గల సంబంధమగు సామీప్యాది నిమిత్తమును [ధర్మమును] భ జిం
చుట.దానివలన వచ్చిన లాక్షణికార్ధము - &quot;భాక్తము” అని వెనుక చెప్పఁబడెను
గదా | ఈ లాక్షణికార్ధమువలెనే, గౌణార్ధము గూడ - ఇట్లే
:
గౌణార్ధము గూడ - ఇట్లే సారూప్యాది
[తైజ్ఞ్యాది] నిమిత్త ధర్మథజనరూపమగు 'భక్తి' నుండి వచ్చుటవలన - ‘“భాక్త”మ
-
గును - అయినను థాక్ష శబ్దమునకు గౌణార్ధ పరత్వము వేరొక విథమునఁ గూడ
చెప్పదగినదను, నభిప్రాయమున దాని, నిర్వచనము నొనర్చుచున్నాఁడు.
&quot;శౌర్యాది గుణసముదాయమునందు వర్తించునది యగు - [గుణవృత్తియగు].
సింహము' మొదలగు శబ్దము, గుణసముదాయవృత్తి”. అని చెప్పఁబడును
సంకేతము ననుసరించి సింహాది శబ్దములు - జాతినిగాని, తద్విశిష్టమగు
వ్యక్తినిగాని, చెప్పుచున్నను, స్వార్ధమును విడిచియుండని శౌర్యాది గుణము
లనుగూడ - తెలుపుచు, తద్గుణ సముదాయమునందేవర్తించును. గాని గుణ
సముదాయమునందలి భాగమున [ఏకదేశమున] వర్తించునవికావు. ఇట్లు- శౌర్యాది
గుణసముదాయ వృత్తియగు - అనఁగా; - గుణసముదాయమును తెలుపునదియగు
'సింహము' మొదలగు శబ్దముయొక్క అర్ధమగు - గుణసముదాయమునందలి
భాగమగు ఏక దేశమగు] తైష్ణ్యాదికము - శౌర్యాదికము “భక్తి &quot; అని చెప్పఁ
బడును. [భాగము గనుక భక్తిఅని చెప్పఁబడును] &quot;మాణవకుడు, [పదునా
రేండ్లు - ఈడుగల వటుఁడు] సింహము&quot; అను ప్రయోగమునందు - సింహము
యొక్క గుణసముదాయమునందలి ఒక భాగమగు శౌర్యాదికమునకే (గౌణిచేత)
మాణవకునియందు ప్రతీతి కలుగును. కనుక దానినుండి- అనఁగా;గుణసముదాయ
భాగముగు భక్తినుండి [సారూప్య నిమిత్తమువలన] వచ్చిన గౌణమగు నర్ధము
‘·థాక్తము” అని చెప్పఁబడును.
''సారూప్యానులు [తైజ్ఞ్యాదులు ] నిమిత్తములగు గుణములు. కనుక, నిమిత్త
గుణద్వారమున- సముదాయమగు గుణియగుమాణవకాదులయందు, ఏ సింహాది
శబ్దమునకు వృత్తి యుండునో, ఆసింహాది శబ్దార్ధమగు గుణసముదాయమునందలి
భాగమగు తైక్ష్యాదికము - భక్తి. ఆతైష్ణ్యాది [సారూప్య ] నిమిత్తమువలన వచ్చిన
గౌణార్ధము - భాక్తము. అని కొందఱు చెప్పుదురు. అని బాలస్త్రీయ.
అవ: &quot;మఱియు&quot; ఇత్యాదిగా చెప్పినదానిచేత - ప్రతిపాచ్యమగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1766tovqhhh0w9hd29gruhke1zxohb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220860</id>
    <revision>
      <id>574717</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము స్ప్రయోజనమునందలి శ్రద్ధాతీయ రూపమగు భక్తియే - 'భక్తి' అను భావవ్యుత్ప త్తిని ప్రదర్శించుచు, దానినుండి వచ్చిన భాక్తశబ్దము - గౌణమగుశబ్దమును, లాక్షణికమగు...'</comment>
      <origin>574717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4827" sha1="gkp0f94jfc92ezjts926n9xqf7egpuf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;52
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
స్ప్రయోజనమునందలి శ్రద్ధాతీయ రూపమగు భక్తియే - 'భక్తి' అను భావవ్యుత్ప
త్తిని ప్రదర్శించుచు, దానినుండి వచ్చిన భాక్తశబ్దము - గౌణమగుశబ్దమును,
లాక్షణికమగు శబ్దమును, గూడ బోధించునని చెప్పుచున్నాఁడు.
“గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; మున్నగు ప్రయోగములందును, “మాణవకుఁడు
సింహము,&quot; మున్నగు ప్రయోగములయందును, ప్రయోజనముగా ప్రతిపాదింపఁ
దగిన, పావనత్వాదులయందును, సింహాదితాద్రూప్యాదులయందును, [వక్త కుఁగల
శ్రద్ధాతిశయము - (భక్తి యే) భక్తి. అని చెప్పఁబడును. వక్తగాని, జ్ఞాతగాని, తన
మనస్సుచేత-దేనినైన ననుసంధించుట శ్రద్ద. దానియతిశయము- శ్రద్ధాతిశయము •
“దానిని ప్రయోజనముగా నుద్దేశించి అనుదాని యర్ధము నిశ్లేఱుఁగునది·
*‘పావనత్వాదులను గాని, తాదూ ప్యాదులనుగాని, ప్రయోజనముగా నుద్దేశించి-
[పావనత్వాదులయందుఁగాని, తాద్రూప్యాదులయందుఁగాని, కల శ్రద్ధాతిశయ
మునకు విషయమగు పావనత్వాది ప్రతీతినిగాని, తాద్రూప్యాది ప్రతీతినిగాని,
ప్రయోజనముగా నుద్దేశించి] ఆ పావనత్వాదులయందుఁగాని, తాద్రూప్యాదుల
యందుఁగాని, కల శ్రద్ధాతిశయ రూపమేయగు భక్తి నుండి వచ్చిన శబ్దము -
భాక్తము” అని. కనుక లాక్షణికమగు శబ్దమును, గౌణమగు శబ్దమును, గూడ -
ఇట్లు - థాక్తమని చెప్పఁబడును.
మీఁది లోచనమునందు &quot;ప్రతిపాదింపదగిన ప్రయోజనములుగా స్ఫురింపఁ
జేయఁదగిన] సామీప్య తైక్ష్యాదులయందలి శ్రద్దాతిశయము - భక్తి&quot; అని చెప్పఁ
బడినది. సామీప్యాదులు ప్రతిపాద్యములు కావు. ఇది ముందు చెప్పఁబడు లోచన
మతమునకు విరుద్ధమగును. కనుక ఇచటి. సామీప్యపదముచేత- పావసత్వాదిక
మును, తైజ్ఞ్యాదిపదముచేత - సింహతాద్రూప్య పరాక్రమాతిశయాదికమును,
లక్షణచేత వివక్షితమని తెలియఁదగును. లేక &quot;సామీప్య తైక్ష్యాదౌ శ్రద్ధాతిశయః&quot;
అను నీపాఠము - లేఖక ప్రమాదజనితమైనను కావచ్చునని భావింవఁదగును.
మఱియు గంగాప్రవాహాది ముఖ్యార్ధముయొక్క భంగముగూడ 'భక్తి' అని
చెప్పబడును. దానినుండి [ముఖ్యార్ధబాధనుండి] ఏర్పడినది-భాక్తము.
66
‘భజ సేవాయాం”అని చెప్పఁబడిన “భజ ధాతువునుండియు, 'భజ్జా ఆమర్దే”
అని చెప్పఁబడిన భజ్జ ధాతువునుండియు, భక్తిపదము నేర్పఱచి మీది యర్ధములు
నిర్వచింపఁబడియెనని తెలియునది.
ఆనిర్వచనముల సంగ్రహము నిఱుఁగునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gkp0f94jfc92ezjts926n9xqf7egpuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220861</id>
    <revision>
      <id>574718</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 53 (1) భంగము -భక్తి . భంగము ముఖ్యార్ధభంగము (2) భజనము-భక్తి. భజనము- ముఖ్యార్ధసామీప్యాది భజనము (3) భాగము - భక్తి. భాగము - గుణసముదాయ వృత్తి శౌర్యాది భాగము, (4) [ప్రతిపాద్య]...'</comment>
      <origin>574718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4846" sha1="aaon2a8ggcb5lfj5jluqff35tj0w5yt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
53
(1) భంగము -భక్తి . భంగము ముఖ్యార్ధభంగము (2) భజనము-భక్తి. భజనము-
ముఖ్యార్ధసామీప్యాది భజనము (3) భాగము - భక్తి. భాగము - గుణసముదాయ
వృత్తి శౌర్యాది భాగము, (4) [ప్రతిపాద్య] ప్రయోజనభక్తి - భక్తి. ప్రయోజన
భక్తి - సామీప్యాది తారూప్యాది- శ్రద్ధాతిశయము. ఇట్లు చెప్పుటవలన 1
ముఖ్యార్ధభాద. 2 నిమిత్తము. 3ప్రయోజనము. అను ఉపచార బీజములు,
మూడును, భక్తి నిర్వచనమునందున్నవి. ఉపచారమనఁగా; లక్షణయు, గౌణియు,
గూడనగును. ఉపచారమనఁగాః ఒకదానియందుండు ధర్మమును మఱియొకదాని
యందారోపించుట - అని తెలియనగును. ఈ బీజములు మూడును ఉ
టయే-ఉపచారమునకు, బీజము. అని చెప్పినట్లయినది.
-
అవ : ప్రశ్న :- అయ్యా! 'గుణవృత్తి' కంటె వేరుగా 'ధ్వని' అను
నది - లేదు. అని, భాక్తతావాది- చెప్పవలసియుండఁగా, ధ్వన్యాలోకకర్త (వృత్తి
కారుడు) &quot;ధ్వనిని గుణవృత్తి అని చెప్పుదురు”. అని - ఏల-సామానాధికరణ్యము
చేత.ని ర్దేశించెనో తెలుపుదురా ?
ఉత్త :---
క్రిందనుద్ఘాటింవఁబడిన లోచనోక్తిని పరిశీలించునది.
[లోచనము] సామానాధికరణ్యముచేత - నిర్దేశించుటకిదియభిప్రాయము.
అవివక్షితవాచ్యమనుధ్వనిభేదమునందు ‘'నిశ్వాసయుక్తి ధర్మమున గుడ్డిదైన
యాదర్శమట్లు,&quot; మున్నగు ప్రయోగములందు - ఉపచారము - (గుణవృత్తి)
ఉన్నను-ఆయుపచార మే - (గుణవృత్తి యే) ధ్వనికాదు. వివక్షితాన్యపరవాచ్యము,
మొదలగు, ధ్వనిప్రభేదమునందు ఉపచారము' లేకున్నను, 'ధ్వని' సంభవించు
చున్నదిగదా ! అవివక్షిత వాచ్యమగు 'ధ్వని' యందుఁ గూడ-ఉపచారమే - ధ్వని
కాదు - ఈయంశము ముందు చెప్పఁబడును. అదెట్లనిన; కారికాకారుఁ డే-ముందిట్లు
చెప్పనున్నాఁడు-చూడుఁడు. ''ధ్వనికి, భక్తికి, రూపభేదము కలిమి భక్తి తో ధ్వని
యైక్యమ్ముఁబడయకుండు&quot; ఆటనతివ్యాప్తి - అవ్యాప్తి - అగుటవలన | భక్తిచే
ధ్వని లక్షింపఁబడనిదెయగు&quot; &quot;లక్షణావృత్తి తాను పలక్షణమ్ము - కాఁదగునొ
కానొక ధ్వని ప్రకారమునకు” అని.
.
[ప్రభామతి] “ధ్వనివాది - 'ధ్వనియు, గుణవృత్తియు, ఒకటే' అను
నభిప్రాయమును నిరాకరించును. కాని ధ్వనికి ఉపచారముతోడి సంబంధము
అసలేలేదని అనడు.” అను నభిప్రాయమున సిద్ధాంత విరుద్ధమగు, తాదాత్మ్యపక్ష
మును - ఉపక్షేపించుటకు' ఇట్లు సామానాధికరణ్యముచేత - 'ధ్వనిని గుణవృత్తి'
యని చెప్పుదురు&quot; అని వృత్తి కర్త నిర్దేశించెనని తెలియునది.&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aaon2a8ggcb5lfj5jluqff35tj0w5yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220862</id>
    <revision>
      <id>574719</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రశ్న :— ధ్వనికిని, గుణవృత్తికిని, తాదాత్మ్యములేదా ? ఉత్త :- ఉపచారమనఁగా; గుణవృత్తి. అది - అవివక్షిత వాచ్యధ్వని భేదమునందున్నను, ఈ యుపచార రూపమే - ధ్వనికాదు....'</comment>
      <origin>574719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4008" sha1="6islv4ncsv4r5ku1vtl6xez9251mv5d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
ఆంధ్ర
ధ్వన్యాలోకము
ప్రశ్న :— ధ్వనికిని, గుణవృత్తికిని, తాదాత్మ్యములేదా ?
ఉత్త :- ఉపచారమనఁగా; గుణవృత్తి. అది - అవివక్షిత వాచ్యధ్వని
భేదమునందున్నను, ఈ యుపచార రూపమే - ధ్వనికాదు. వివక్షితాన్యపరవాచ్య
ప్రభేదమునందు - అసలీయుపచార స్పర్శయేలేకున్నను, ధ్వనియున్నదిగదా !
అవివక్షిత వాచ్వధ్వనియందుఁగూడ ఉపచారమగు గుణవృత్తియు - ధ్వనియు -
ఒక్కటియేకావు. ధ్వనికారికాకారుఁడే. &quot;రూపభేదముండుటవలన-ఈధ్వనియు
భక్తియు నొకటికాపు” మున్నగు నభిప్రాయముచేత వానికి తాదాత్మ్యము
గూడలేదను నంశమును ముందు నిరూపించును.
:-
-
.
-
ప్రభా: ప్రశ్న : వృత్తికారుడు రాక్తశబ్దమునకు
అను నర్ధమును జెప్పెనుగదా ! 'గుణవృత్తి ' అననేమి ?
:
ఉత్త
సమీక్షింపుఁడు.
-
'గుణవృత్తి'
క్రింది లోచనమును, దానిని సమున్మీలిత మొనర్చిన ప్రభామతిని,
[లోచనము] సామీప్యాదులగు ధర్మములును రైక్ష్యాదులును, [గుణములును
గూడ] గుణములని చెప్పఁబడును. ఆయుపాయములచేత, వేరొకయర్ధమునందు -
దేనికి[ఏశబ్దమునకు] వృత్తి [వ్యాపారము] ఉండునో, ఆయుపాయముచేత-శబ్దము
నకు, దేనియందు[వేరొక యర్ధమునందు] వృత్తియుండునో, ఆశబ్దమును, ఆయర్ధ
మును, గూడ - 'గుణవృత్తి' అని చెప్పఁబడును.
-
ప్రభా : ప్రశ్న అయ్యా ! ఈలోచనము- చూచినదానినే మరల
చూచుచున్నట్లున్నది. ఇట్లు - ఒకేయభిప్రాయమును త్రిప్పిచెప్పుటచేత ఆవాక్య
ములయందేమైన సర్దభేదము - సిద్దించునా?
ఉత్త
-ప్రభామతినిగూడ - సమీక్షింపుడఁని చెప్పినది-విస్మృతమయి
నదా ? క్రింది ప్రభామతినిగూడ - సమీక్షించినయెడల తిప్పి చెప్పుట కర్ధము
తెలియఁగలదు.
[ప్రభామతి] ‘సామీప్యాదులగు ధర్మములును, తైక్ష్యాదులగు గుణము
లును, గూడ - గుణములే&quot; అని ఇచట స్వీకరింపఁబడినవి. సామీప్యాదులగు
నిమిత్త ములచేత - గంగాదిశబ్దము వేరొక అర్థమగు, తీరాదులయందు - వర్తిం
చును. కనుక, లక్ష్యమగు తీరాదికమునందు వృత్తిగల గంగాదిశబ్దము 'గుణ
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6islv4ncsv4r5ku1vtl6xez9251mv5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220863</id>
    <revision>
      <id>574720</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 55 no - వృత్తి' - అని చెప్పఁబడును. సామీప్యాది నిమిత్తములచేత గంగాదిశబ్దము తీరాది రూపమగు ఏయర్ధమును లక్షితమొనర్చునో, తీరాది రూపమగునాయర్ధము గూడ - 'గుణవృత్తి ' అన...'</comment>
      <origin>574720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4701" sha1="ou240bvgnw07lgcl9wgxrkw6iu85fe8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
55
no
- వృత్తి' - అని చెప్పఁబడును. సామీప్యాది నిమిత్తములచేత గంగాదిశబ్దము
తీరాది రూపమగు ఏయర్ధమును లక్షితమొనర్చునో, తీరాది రూపమగునాయర్ధము
గూడ - 'గుణవృత్తి ' అని చెప్పఁబడును. ఇట్లే తైశ్యాదులగు - (శౌర్యాదులగు)
నిమిత్తములచేత - సింహాది రూపమగు - ఏశబ్దము - శౌర్యాది విశిష్టమగు మాణవ
కాద్యర్ధమును - లక్షిత మొనర్చునో [లక్షకమగు] ఆసింహాది శబ్దము - 'గుణ
వృత్తి' అని చెప్పఁబడును. ఇట్లే మీఁది [తైశ్యామలగు] ఉపాయములచేత -
సింహాదిశబ్దము - శౌర్యాది విశిష్టనుగు ఏమాణవకావ్యర్ధమందు, వర్తించునో, లక్ష్య
మగు - ఆమాణపకాద్యర్ధముగూడ - 'గుణవృత్తి' - అని చెప్పఁబడును. కనుక -
లక్షకమగుశబ్దము, లక్ష్యమగునర్దము, కూడ 'గుణవృత్తి' అని చెప్పఁదగినవని
చెప్పుటకే - ఇట్లు త్రిప్పిచెప్పుట. అని యీసరికి మీకుఁ దెలిసియే యుండును.
-
[లోచనము] గుణద్వారమున వర్తించుట [వ్యాపారము] కూడ - గుణ
వృత్తి యేయగును. ఈగుణవృత్తి - అముఖ్య మగు - అభిధావ్యాపారము.
[ప్రభామతి] గుణద్వారమున ననఁగా; “నిమిత్తమగు సామీప్యాదిగుణము
చేత - గంగాదిశబ్దము -తీరాద్యర్థమునందు వర్తించుట&quot; అను వ్యాపారముగూడ-
గుణవృత్తియే యగునట్లు, శౌర్యాది గుణద్వారమున సింహదిశబ్దము - శౌర్యాది
విశిష్టమగు, మాణవకావ్యర్ధమునందు వర్తించుటకూడ. 'గుణవృత్తియే ' డగును.
ఈ గుణవృత్తి - శబ్దమునకు సంబంధించిన ముఖ్యవ్యాపారముకాదు. కనుక నిది -
అముఖ్యమగు అభిధా వ్యాపారమని చెప్పఁబడును.
అవ : ప్రశ్న
అయ్యా ! గుణవృత్తి శబ్దనిర్వచనము - ఇట్లుండిన
నుండుఁగాకః - గుణవృత్తికంటే వేరగు- ధ్వని - లేదని - యెట్లు చెప్పనగును ?
ఉత్త : - క్రింది లోచనమును, దానిని - ప్రసారించునదియగు ప్రభా
:
మతిని, చూడుఁడు.
-
లోచ : — “ధ్వనికితి&quot; - &quot;ధ్వనించునది.” అని గాని 'ధ్వన్యతఇతి”
‘ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నది'. అనిగాని 'ధ్వననమ్” ‘ధ్వనించుట' - అనిగాని
ధ్వనిశబ్దము నెట్లు నిర్వచించినను - ఈధ్వని-ఉపచరితములగు- శబ్దము - అర్ధము
వ్యాపారము - అనువానికంటె వేరగునది ఏదియు కాదు. ముఖ్యమగు
అర్ధమునందు - అభిధయేవర్తించును. కనుక - పారిశేష్యమున ఈధ్వని - అము
ఖ్యమేయగును. దీనికంటె వేరగు తృతీయరాశి లేకుండుటవలన - 'అముఖ్య
వ్యాపారమే - ధ్వని' అని చెప్పనగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ou240bvgnw07lgcl9wgxrkw6iu85fe8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220864</id>
    <revision>
      <id>574721</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 6&quot; ! [ప్రభామతి] (1) ముఖ్యమగు నర్ధముకంటె, వేరగునింకొక యర్ధ మును ధ్వనించునదియగు [ప్రధానమగు] వ్యంజకశబ్దముగాని, 2 ధ్వనింపఁజేయ బడునదియగు వ్యంగ్యార్ధముగాని, (3) వ్...'</comment>
      <origin>574721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4946" sha1="s3x9qir83p7fzhd0l6cgxe94f6g2z2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;56
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
6&quot;
!
[ప్రభామతి] (1)
ముఖ్యమగు నర్ధముకంటె, వేరగునింకొక యర్ధ
మును ధ్వనించునదియగు [ప్రధానమగు] వ్యంజకశబ్దముగాని, 2 ధ్వనింపఁజేయ
బడునదియగు వ్యంగ్యార్ధముగాని, (3) వ్యంజకమగుళబ్దమునకు. వ్యంగ్యము
విషయముగాగల వ్యాపారముగు, ధ్వనించుట - అను, వ్యంజనావ్యాపారముగాని,
“ధ్వని”. అని - ధ్వనివాదులగు మీరు చెప్పుదురుగదా, 1 “వ్యంజకమగు
శబ్దము ధ్వని&quot; అను చెప్పునపుడు, ఆధ్వనిశబ్దము 'గుణవృత్తి' అని చెప్పఁ
బడిన, గంగాదిశబ్దముకంటె వేరైనది కాఁదగదు.” ఇట్లే ''ధ్వనింపఁజేయఁ
బడునదియగు వ్యంగార్ధము - ధ్వన్యర్ధము&quot; అని చెప్పునప్పుడు - అధ్వన్యర్ధము
(ప్రధానమగు వ్యంగ్యార్ధము) ఉపచరితమగు తీరాద్యర్థముకంటె. [గుణవృత్తి కంపె]
వేరైనది కాఁదగదు. ఇట్లే - “ధ్వనించుట” అనువ్యాపారము-ధ్వని' అనుచెప్పు
నపుడు- ఆధ్వనివ్యాపారము - అముఖ్యమగు అభిదావ్యాపారమగు గుణవృత్తి
కంటె వేరుకాఁదగదు. ఇట్లు - శబ్దము, అర్ధము, వ్యాపారము, అగుధ్వని-శబ్దము,
అర్ధము, వ్యాపారము, అగు గుణవృత్తి కంటె వేరుకాఁదగదని - సిద్దించుచున్నది.
కాగా; గుణవృత్తికం టె వేఱగు ధ్వని - అనునది ఏదియులేదని (భాక్తవాది
మతమున) సిద్ధించుచున్నది.
-
ధ్వనివాది : ప్రశ్న : అయ్యా, అముఖ్యమగు అఖిధావ్యాపారమగు
గుణవృత్తికంటె, వేరైన వ్యంజనా వ్యాపారమే - ధ్వని. అభిధాదివ్యాపారము -
సమాయా పేక్షము. మా వ్యంజనావ్యాపారము
సమయా మేక్షముకాదు. కనుక -
వ్యంజనావ్యాపారము - వీనికంటె భిన్న మేయగును.
:-
భాక్త తావాది : ఉత్త : శబ్దమునకు సంబంధించిన ముఖ్యమగు వ్యాపా
రము-అభిధ. అముఖ్యవ్యాపారము - గుణవృత్తి. లోకమునందు - శబ్దము-
అర్ధము- ద్వివిథ మేయగును. ముఖ్యము - అముఖ్యము. అని. గంగాదిశబ్దమునకు
ముఖ్యమగునర్ధము- ప్రవాహమేయగును. అముఖ్యము తీరాదికము - కనుక నే
శబ్దమునకును - తద్దోచరమగు వ్యాపారమునకునుగూడ - ముఖ్యా - ముఖ్య
భేదమున - ద్వైవిధ్వమే సిద్ధించును. కనుక ముఖ్యాముఖ్యములకంటె వేరైన
మూడవ ప్రకారము ఉండదు. అది- (ధ్వని) సమయాపేక్షము కాకుండుటవలన
శబ్దమునకు ముఖ్యార్థముకాదు&quot; అనినయెడల, అది పరిశేషన్యాయమున
అముఖ్య వ్యాపారమగు గుణవృత్తియే - యగును. తృతీయమగు వ్యాపారమం
కేదియు లేదు.
ప్రశ్న :- “తృతీయరాశి లేకుండుటలవన&quot; అని లోచనమునందు
చెప్పబఁడిన రాశులేవి ? ఆరాశులను విశదీకరించెదరా? అందు భాక్త వాది - లేద
నినదేది?
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3x9qir83p7fzhd0l6cgxe94f6g2z2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/351</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220865</id>
    <revision>
      <id>574722</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="8v5y4bb1mejfbxv0izx1fjp5cfyi3c1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||33 కొండంతతప్పు}}&lt;/noinclude&gt;బద్ధుల మయి యున్నాము. ఆలాలు ముఖ్యముగా నీతికిఁగాని, అనీతికిగాని సంబంధించి యుండవు. ఎటు లనఁగా లా యున్నను, లా లేకున్నను మంచివాఁ డెవఁడును దొంగతనము చేయఁడు. ఆమంచివాఁడే చీఁకటిలో త్రొక్కుడుబండిమీఁద దీపమును ఉంచవలయు నను లాను అతిక్రమించి, అతిక్రమించినందులకు
చింతింపఁడు. ఈ నియమము పాలింపవలసినదని యెవరేని సలహా యిచ్చుచో ఎంత మంచివాఁడేని ఆనియమపాలనమునకు సంసిద్ధుఁడు కాఁడు. కాని ఇట్టి చట్ట మొకటి పుట్టినపుడు దాని నతిక్రమించుచో జరిమానా తగులు నను భయము కలుగుచో ఆజరిమానాను తప్పుకొనుటకే దీప ముంచును. ఈనియమమును పరిపాలించుట దండమువలని భయముచేఁగాని స్వేచ్ఛచేఁ గాదు.

కాని సత్యాగ్రహి సంఘమునకు సంబంధించిన 'లాల' ను లెస్సగా తెలిసికొని గౌరవింపవలయు నను ధర్మ మెఱిఁగికొని స్వేచ్ఛాపూర్వకముగా గౌరవించును. సాంఘికమగు లా ను తెలిసికొని ఇచ్ఛాపూర్వకముగా పరిపాలించువానికి 'ఈ లా నీతికి సంబంధించినది' ఈ లా నీతికి సంబంధింపనిది' అని భేదము తెలిసికొను శక్తి కలుగును. ఈ చెప్పఁబడిన మేరలో లాను అతిక్రమింపఁగల అధికారము కలుగును. ఇట్టి యధికారము రాకముందే చట్టము నతిక్రమింప వలసినదని నే నంటిని. ఇది తప్పు. ఈతప్పు నాకు కొండంతగా కనిపించెను. ఖేడాజిల్లాలో కా లిడఁగనే తొల్లిటి సత్యాగ్రహ మంతయు నాకు గుర్తువచ్చి ‘ఎదుటిగోడను గానక కనులు మూసికొని పరుగు లెత్తించితి' ననుకొంటిని. మరియు చట్టము నతిక్రమించు నర్హత కలుగకముందు దానిలో నిమిడియున్న అర్థము లన్నియు లెస్సగా తెలిసికొనవలయు ననుకొంటిని. 
ప్రతిదినమును బుద్ధిపూర్వకముగా చట్టము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|341}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8v5y4bb1mejfbxv0izx1fjp5cfyi3c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220866</id>
    <revision>
      <id>574723</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్యోతము 57 ఉ : ప్రథమరాశి :- వాచకము [శబ్దము] వాచ్యము [అర్థము] అభిధ- [వ్యాపారము]. ద్వితీయరాశి :— లక్షకము - లక్ష్యము - లక్షణ. [గుణవృత్తి] తృతీయరాశి : — వ్యంజకము - వ్యంగ్యము - వ్యంజన...'</comment>
      <origin>574723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="7ykl7v4qqs9nop7s07j6jv6gakezyi6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్యోతము
57
ఉ : ప్రథమరాశి :- వాచకము [శబ్దము] వాచ్యము [అర్థము] అభిధ-
[వ్యాపారము].
ద్వితీయరాశి :— లక్షకము - లక్ష్యము - లక్షణ. [గుణవృత్తి]
తృతీయరాశి : — వ్యంజకము - వ్యంగ్యము - వ్యంజన - “ఈ తృతీయ
రాశినేలేదు” అని భాక్తవాది యనుచున్నాఁడు.
66
[లోచనము] అవ :- ' 'ధ్వని - గువణృత్తి' అని - ఎవ్వరుచెప్పిరి ?
అని [పాఠకులు] ఆశంకింపవచ్చును.&quot; అను నభిప్రాయమున వృత్తికారుఁడు.
చెప్పుచున్నాఁడు.
(13) మూలము :- వాస్తవమును సమీక్షించునెడల కావ్య
-లక్షణవిధాతలెవ్వరును ధ్వనిశబ్ద సంకీర్తనముచేత [గుణవృత్తియే -
యే
ధ్వని-అని, ధ్వనిశబ్దముతోఁజేర్చి] గుణవృత్తినిగాని, ఇంకే ప్రకార
మునుగాని, ప్రకాశింపఁజేసినవారుకారు. అయినను, అముఖ్యవృత్తి
[గుణవృత్తి] చేత - కావ్యములయందు వ్యవహారమును ప్రదర్శించిన
వారిచేత_[భట్టోద్భటాదులచేత] ఈ ధ్వనిమార్గ మించుక స్పృశింపఁ
బడినది. అట్లు స్పృశింపఁబడినను, వారిచేత- [ఆభట్టోద్భటాదులచేత]
అది [ధ్వని] లక్షితము కావింపఁబడియుండలేదు&quot; అని పరికల్పించి
[ఆశంకించి] &quot;అది భాక్తంబండ్రు వేరొక్కరు”అని [కారికయందు]
చెప్పఁబడినది.
--
లోచనము : — [ఇంకేప్రకారమును] ‘'అనఁగా; గుణాలంకార ప్రకార
మును,&quot; అనియర్ధము. గుణవృత్తి నిగొని - కావ్యములయందగు వ్యవహారమును
బ్రదర్శించినవారు-- భట్టోద్భట - వామనాదులు, &quot;శబ్దా, శ్ఛనో, ఒవిధా, నార్ధాః, ''
అని భామహుఁడు చెప్పిన్, అభిధానపదమునకు-శబ్దమునుండి భేదమును వ్యాఖ్యా
నించుటకు, భట్టోద్బటుఁ డిట్లు ప్రభాషించెను. శబ్దముల అభిధానము - అనఁగా;
అభిధావ్యాపారము. అది - 1 ముఖ్యము, 2 గుణవృత్తి, అని ద్వివిధము. అని.
వామనుఁడుకూడ-సాదృశ్యముచేతనగు లక్షణ - [వృత్తి] వక్రోక్తి, అని చెప్పెను.
12&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ykl7v4qqs9nop7s07j6jv6gakezyi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220867</id>
    <revision>
      <id>574724</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 ప్రభా :-- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మొదటివారగు అభావవాదులు- ''గుణాలంకార ప్రభేదము - ధ్వని.”అని తమకంఠధ్వనితో నెట్లుచెప్పలేదో, అశ్లేభక్త తావాదులు సైతము-‘గుణ వృత్తియే - ధ్వని' అని ముక్త...'</comment>
      <origin>574724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="dub25pjqzwnwquij9ir75c95zx14m4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;58
ప్రభా :--
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మొదటివారగు అభావవాదులు- ''గుణాలంకార ప్రభేదము -
ధ్వని.”అని తమకంఠధ్వనితో నెట్లుచెప్పలేదో, అశ్లేభక్త తావాదులు సైతము-‘గుణ
వృత్తియే - ధ్వని' అని ముక్తకంఠధ్వనితో చెప్పియుండినవారుకారు, భామహా
చాక్యుఁడు - ఒక శ్లోకమునందు శబ్దము, ఛందము, అభిధానము, అర్ధము ఇతి
హాసాశ్రయములు, కథలు, లోకము, యుక్తి, కళలు, అను తొమ్మిదింటిని
కావ్య హేతువులని చెప్పియుండెను. భట్టోద్భటుఁడను, సాహితీలక్షణవిధాత - ఈ
శ్లోకమును వ్యాఖ్యానించునపుడు-అభిధానపదమునకు, 'శబ్దము' అనునర్ధమును
తెలిపినయెడల, శబ్దమును రెండుసార్లుఁపఠించుటచేతఁ గలుగునదియగు పునరుక్తి
దోషమును పరిహరించుటకుగాను, భామహ శ్లోకమునందున్న, అభిధానశబ్దము -
అభిధాయకశబ్దమును తెలుపునదికాదనియు, ఆయభిధానశబ్దము - అభిదాయక
మగుశబ్దమునందున్నది యగు వృత్తిని [చెప్పుట - అనువ్యాపారమును] తెలుపు
ననియుఁదెలిపి - అది - 1 ముఖ్యము-2 గుణవృత్తి. అని ద్వివిధముగానున్నట్లు
చెప్పెను. [తరువాత] వామనుడు, &quot;సాదృశ్యాల్లక్షణా వక్రోక్తి ” “ఆవృత్తి -
[వ్యాపారము] ‘తఱచుగానగు అవయవసామాన్య యోగము - నిమిత్త ముగా-
గల - లక్షణ' - అని, దానినే - లక్షణావృత్తి గాఁ దెలిపి - &quot;ఆలక్షణయే-వక్రోక్తి (
అను నలంకారము” అని సూత్రీకరించి - దానినిట్లుదాహరించెను.
&quot;ఉన్మిమీలకుముదం సరసీనాం
పఙ్కజంచనిమిమీల ముహూర్తాత్&quot;
-
ఇచట ఉన్మీలన నిమీలన శబ్దములు - బాధిత ముఖ్యార్ధములు. అవి
సాదృశ్య నిమిత్తకమగు లక్షణచేత సంకోచ వికాసరూపమగు లక్ష్యార్ధము
నొందుచున్నవి.
-
[లోచనము] ‘'ఈ ధ్వనిమార్గమించుక స్పృశింపఁబననను, వారిచేత లక్షి
తము కావింపఁబడియుండలేదు&quot; అనుదాని యభిప్రాయమిది :- వారేదో కొంచె
ముగా ధ్వని మార్గమును సూచింపకపోలేదు. అయినను, యథాలిఖిత పాఠకులు
మాత్రము - తాము - ధ్వని స్వరూపవివేచనమొనర్పరు సరిగదా అభగ్ననారి
కేళమువలె - యథాశ్రుతమగు తద్గ్రంథమును - బాగుగా వల్లెవేయుట మాత్ప్రము
చేత - (గూఢార్ధము నూహింపక] ధ్వని స్వరూపమును [వివేచనమొనర్చువారిని]
గూడ నిరసింతురు. కనుకనే-‘పరికల్పించి&quot; [ఆశంకించి] &quot;అది- భాక్తంబండ్రు
వేతొక్కరు” అని [వృత్తికర్త] ప్రవచించెను. మేమిల్లీగ్రంధమును ధ్వనిమా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dub25pjqzwnwquij9ir75c95zx14m4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220868</id>
    <revision>
      <id>574725</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 59 ర్గము, స్పృశింపఁబడినది, కాని లక్షింపఁబడినదికాదు అను వాక్యమును] యోజింపని యెడల,. అప్పుడు ధ్వనిమార్గము [భట్టోద్భటాదులచేతనే] స్పృశింపఁబడియుండుట వలన, భాక్...'</comment>
      <origin>574725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5266" sha1="6ilxslv266y3ebk07sxvfzgt99cvqor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
59
ర్గము, స్పృశింపఁబడినది, కాని లక్షింపఁబడినదికాదు అను వాక్యమును] యోజింపని
యెడల,. అప్పుడు ధ్వనిమార్గము [భట్టోద్భటాదులచేతనే] స్పృశింపఁబడియుండుట
వలన, భాక్త తావాదమును పూర్ణపక్షముగా -దెలుపుట విరుద్ధమేయగును.
-
ప్రభామతి :— ''గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; ఇత్యాది ప్రయోగములు -
తీరాదులకు పావనత్వము, మున్నగు ప్రయోజనములను స్ఫురింపఁజేయుట కే
తద్కర్త లచేత - ప్రయోగింపఁబడినవి. ఆప్రయోజనముల నుద్దేశింపక, గుణవృత్తి -
ప్రవర్తించునదికాదు. గంగాదిపదమునకు, ప్రవాహాద్యర్థమును దెలిపి - అఖిధా
వ్యాపారము - తనసామర్ధమును గోల్పోయిన పిమ్మట, ఆగంగాది పదమునకు
తీరాద్యర్ధ ప్రతిపత్తికొఱకు, వేరొక వ్యాపారమగు గుణవృత్తి నంగీకరించిన భట్టో
ద్భటాదులు - ఆపదమునకే - శైత్యపావనత్వాది ప్రయోజనార్ధ ప్రతిపత్తికొఱకు,
తృతీయవ్యాపారమగు వ్యంజననుగూడ-అవశ్యముగా నంగీకరింపవలసియుండును.
కనుక, “వారిచేతఁగూడ-ధ్వనిమార్గమించుక స్పృశింపఁబడినది,&quot; అని చెప్పఁ
బడినది. అయినను - వారిట్లు ధ్వనిమార్గమును - అవివక్షిత వాచ్యధ్వని ప్రభేద
స్ధలమునందు సూచించినను, గుణవృత్తికంటె వేఱుగా, వ్యంజనను నిరూపింప
కుండుటవలన “గుణవృత్తియే - ధ్వని, దానికంటే ధ్వని - అతిరిక్త ముకాదు&quot;. అని
వారు చెప్పినట్లయినది, కనుక, వారు- ముక్త కంఠధ్వనితో, “గుణవృత్తి యే-ధ్వని”
అని చెప్పకున్నను, కావ్యములయందు గుణవృత్తిచేత - వ్యవహారమును జూపుట
వలన వారీధ్వనిని - థాక్తమని చెప్పినట్లు పరికల్పించి-“ఖాక్తంబండ్రు వేరొకరు' '
అని చెప్పఁబడినదని భావము, భట్టోద్భట గ్రంథాది టీకాకారాదులు - పగులని
కొబ్బరికాయలవలెనున్న భట్టోద్భటాదుల గ్రంథములను బాగుగావల్లెవేసినా రే
కాని - వానియందలి నిగూఢార్ధమును పరిశీలింపరయిరి. కనుకనే - ధ్వని స్వరూప
మును వివేచింపఁజాలని - వీరు-దానిరూపమును వివేచింపకుండుటయేకాక - మీదు
మిక్కిలి ఆధ్వని నుపాలంభించుచున్నారు. కనుకనే &quot;భట్టోద్భటాదులచేత -ధ్వని
మార్గము స్పృశింపఁబడినను, లక్షితము కాకుండుటవలన” అనునీయర్ధము - మా
చేతనిట్లు యోజింపఁబడినది. మేమిట్లు యోజింపనియెడల. &quot;భాక్తమాహుస్తమన్యే”
అని ధ్వనివాదులమగు మేము వాక్తతావాదమును ప్రసారించుటయే.విరుద్ధమగును
.
గదా :
.
(14) మూలము :- ఒకరు - [ఇంకనుగొందఱు] లక్షణ
కరణకాలీనబుద్ధులు
-
[ధ్వనిలక్షణనిర్మాణప్రగల్భత లేనివారు]
'ధ్వనితత్త్వము - వాక్కులకగోచరము' అనియు, 'అది సహృ
దయహృదయముల కేసంవేద్యము' అనియుఁ, జెప్పుదురు.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ilxslv266y3ebk07sxvfzgt99cvqor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220869</id>
    <revision>
      <id>574726</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 ఆంధ ధ్వన్యాలోకము [లోచనము] శాలీనమత్తులు అప్రగల్భమతులు. ఈ ముగ్గురును [ 1 ధ్వన్యభావవాదులు - 2 భక్త తావాదులు- 3 అలక్షణీయతావాదులు.] ఒకరి కంపెనొకరు - భవ్యబుద్ధులు. మొదటివారు [ముగ్గుర...'</comment>
      <origin>574726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="7y3hfj834l2ua6loei74j52l3u17kt1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;60
ఆంధ ధ్వన్యాలోకము
[లోచనము] శాలీనమత్తులు అప్రగల్భమతులు. ఈ ముగ్గురును
[ 1 ధ్వన్యభావవాదులు - 2 భక్త తావాదులు- 3 అలక్షణీయతావాదులు.] ఒకరి
కంపెనొకరు - భవ్యబుద్ధులు. మొదటివారు [ముగ్గురును] సర్వథా, విపరీత
మతులే. మధ్యములు [భాక్తతావాదులు] మాత్రము - ధ్వనిరూపము నెఱిఁగినను,
సందేహముచేత - ఆధ్వనిని నిహ్నవించుచున్నారు. చివరివారు - [అలక్షణీయతా
వాదులు] దానిని నిహ్నవింపరు, కాని దానినెట్లు లక్షించునదియు తెలియనివారు.
కనుక, విపరీతమతులకంటె - సంశయగ్రస్తులును, సంశయగ్రస్తులకంటే - అజ్ఞు
లును, ఒకరికంటె - ఇంకొకరు ముఖ్యులనునంళము- [వృత్తి యందు] క్రమముగాఁ
జెప్పఁబడినది.
ప్రభా :--
ఆసలు‘‘ధ్వనియేలేదు” అనునభావవాదులుముగ్గురును “ఆత్మ
యేలేదు” (దేహమే-ఆత్మ) అని చెప్పువారగు చార్వాకులవలె, 'ధ్వనిలేదు.
శబ్దార్ధములే కావ్యము ఇత్త్యాదిగా భ్రాంతిదర్శను లగుటచేత విపరీత
జ్ఞానయుక్తులగుదురు. భాక్తతావాదులు - ''ముఖ్యవృత్తియగు అభిధకం పెను,
అముఖ్యవృత్తియగు గుణవృత్తికంటెను, వేఱుగా 'వ్యంజన' కలదా, ^
లేదా ?'' అను సందేహముగలవారు, కనుక &quot;వాచ్య - లక్ష్యవ్యతిరిక్త
?&quot;
మగు ధ్వనిలేదు&quot; అని దానిని కప్పిపుచ్చుచున్నారు. అలక్షణీయతా (అనాఖ్యే
యతా) వాదులు-వాచ్యలక్ష్యవ్యతిరిక్త మగు ధ్వనినంగీకరింతురు. కాని &quot;అది-లక్షణ&quot;
నిర్వచన పురస్సరముగా తెలియరానిది” అని చెప్పుదురు. కావున వీరు అజ్ఞు
-
లని చెప్పఁబడిరి. వీరిలో ఒకరికంటె ఇంకొకరు - ఉత్తరోత్తరముగా, ప్రధానుల
గుటవలన మొదట - త్రివిధముగు, ధ్వన్యభావవాదము, తదుపరి, భాక్తతావా
దము, తఱువాత, అలక్షణీయతావాదము, అనునవి - వృత్తియందు క్రమనిబద్ధము
లొనర్పఁబడినవని తెలియునది.
(15) మూలము :- [విష్ణుతులు [విరుద్ధాభిప్రాయములు]
ఏవంవిధములుగా స్థితములు.] ఏవంవిధములుగా స్థితములగు విమ
తులయందు [విమతులలో] ప్రతివిమతియుఁ గూడ - మేమింతవఱ
కును నిరూపింపని ధ్వని స్వరూప నిరూపణమున హేతువుగా
నున్నది. అట్లాట - ఆ హేతువుచేత - సహృదయమనః ప్రీతికొఱకు
దాని స్వరూపమును [విమతిపదపతితమగు ఆధ్వని స్వరూపమును]
చెప్పుచున్నాము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7y3hfj834l2ua6loei74j52l3u17kt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220870</id>
    <revision>
      <id>574727</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 61 లోచ-:= 'అట్లెటన్. ఆ హేతువుచేత,' అను నేకపచనమునకిదియఖి ప్రాయము: విప్రతిపత్తి రూపమగు [విరుద్ధాభిప్రాయరూపముగు వాక్యార్ధము విమతి’ అని చెప్పఁబడినది [అవి పెక్...'</comment>
      <origin>574727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4505" sha1="m14fp401dof8x07yxn3gp92wyp2wqk7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
61
లోచ-:= 'అట్లెటన్. ఆ హేతువుచేత,' అను నేకపచనమునకిదియఖి
ప్రాయము: విప్రతిపత్తి రూపమగు [విరుద్ధాభిప్రాయరూపముగు వాక్యార్ధము విమతి’
అని చెప్పఁబడినది [అవి పెక్కులు వెనుకఁ జెప్పబడినవిగదా] ధ్వని నిరూపణ
విషయమున విప్ర్రతిపత్తి రూపమగు - ప్రతివాక్యార్ధమును గూడ [ప్రత్యేక] హేతు
వగుచున్నది, కనుకనే [ఈకారణములచేత అని - బహువచనము- ప్రయోగింపఁ
బడవలసియున్నను ]‘ఆ హేతువుచేత' అని - ఏకవచనము ప్రయోగింపఁబడినది.
ఏవంవిధములుగానున్న 'విమతులయందు' - అను చోట
మూలమునందు
-
నున్నది - నిర్ధారణయందలి సప్తమి.
.
ఈ-విప్రతిపత్తులలోపలనున్న విమతి ప్రకారము - ఒక్కొక్కటియుఁ
గూడ- - ధ్వని నిరూపణమునందు. ఏ హేతువుచేత - హేతువగుచున్నదో, అహేతువు
చేత - ధ్వనిస్వరూపమును - చెప్పుదుమని భావము..
-
[ప్రభామతి] ఏ హేతువు. - ఈవిరుద్దాభిప్రాయములలోనున్నది - ప్రత్యేక
ముగఁగూడ - ధ్వని నిరూపణమునకు హేతువగుచున్నదో, ఆ హేతువుచేత -
అఖిధేయమగు - ధ్వనిస్వరూపమును చెప్పుదుమని భావము. ఈ హేతువులలో -
ఒక్కొక్కటియుఁగూడ ధ్వని నిరూపణ హేతువగుననునపుడు - మూడు హేతువుని
లుండగా - ధ్వనిలక్షణము తప్పక నిరూపింపవలసియే యుండునని - వేరుగా
చెప్పవలయునా ? అని సిద్ధించును. ఇది &quot;ధ్వని కావ్యమునాత్మ' అను
కారిక యొక్కయు, వృత్తి - లోచనములయు, వివరణము.
-
-
లోచనము ధ్వని -శాస్త్రములకు అభిధానాభిధేయమును సంబంధ
మును, వక్తృశ్రోతలకు - వ్యత్యాద్యవ్యుత్పాదక భావమును సంబంధమును,
విమతిని వృత్తిచేత - ధ్వనిస్వరూపజ్ఞానమను ప్రయోజనమును, శాస్త్ర ప్రయోజ
నములకు సాధ్యసాధన భావసంబంధమును, - దీనిచేత -[''సహృదయమనః స్త్రీతి
కొఱకు దానిస్వరూపమును, జెప్పుచున్నాము” అను నీవాక్యముచేత] చెప్పఁ
బడియెనని తెలియునది.
ప్రభామతి :- ధ్వని స్వరూపము - అభిధేయము. [చెప్పఁదగినది]
శాస్త్రము - అభిధానము. [చెప్పునది] వక్త - వ్యుత్పాదకుడు. - శ్రోత - వ్యుత్పా
ద్యుఁడు, విరుద్ధాభిప్రాయములు - తొలఁగుటచేతనగు - ధ్వని స్వరూపజ్ఞానము -
ప్రయోజనము,' శాస్త్రము సాధనము. ప్రయోజనము సాధ్యము. అను
సంశము&quot; [అనుబంధచతుష్టయము] ''సహృదయమనః ప్రీతికొఱకు - ధ్వని
-
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m14fp401dof8x07yxn3gp92wyp2wqk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220871</id>
    <revision>
      <id>574728</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము స్వరూపమును చెప్పుదుము” అనువృత్తి వాక్యముచేత - చెప్పబడినదని తెలి యునది. లోచనము :- [తరువాత - శ్రోతృగత ప్రయోజన ప్రయోజనమును దెలుపునదియగు [శ్రోతకు సంబంధించి...'</comment>
      <origin>574728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3845" sha1="2rtxwovy5dtih0jazvifgb6325lc7mo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
స్వరూపమును చెప్పుదుము” అనువృత్తి వాక్యముచేత - చెప్పబడినదని తెలి
యునది.
లోచనము :- [తరువాత - శ్రోతృగత ప్రయోజన ప్రయోజనమును
దెలుపునదియగు [శ్రోతకు సంబంధించిన ప్రయోజనమగు ధ్వనిస్వరూప జ్ఞానము
నకు - ప్రయోజనమగు ప్రీతిని ప్రతిపాదించునదియగు] “ధ్వని రూపించెదమీ
కృతిన్ సహృయ స్వాంతమ్ము రంజింపఁగన్&quot; అను కారికాభాగమును [వృత్తి
కారుఁడు] వ్యాఖ్యానించుటకు చెప్పుచున్నాఁడు.
ప్రభా : - వృత్తిగ్రంథము కేవలవ్యాఖ్యాన రూపముకాదు. అయిన
నిచట-వ్యాఖ్యానముగా నుపయోగించుటచేత, “వ్యాఖ్యానించుటకు” అనివ్యాఖ్యా
నింపఁబడినది. ఇందు - ధ్వనిస్వరూపమెట్టిదో తెలుపఁబడును.
(16) మూలము :- ఆ 'ధ్వని స్వరూపము' - [ఆధ్వని
యొక్క స్వరూపము] సకలసత్కవి కావ్యోపనిషద్భూతము, అతి
రమణీయము, చిరంతనకావ్యలక్షణవిధాయులు బుద్ధులణీయసులు
యినను, వానిచేతఁగూడ-[ఆసూక్ష్మతర బుద్ధులచేతఁగూడ-అనున్మీ
లిత పూర్వము . [చిరంతన కావ్యలక్షణవిధాతల అణీయసులగు
బుద్ధులచేత-పూర్వమున్మీలితము కానిది] మఱియు రామాయణము,
మహాభారతము, మున్నగు లక్ష్యమునందుటను ప్రసిద్ధ వ్యవహారము
గలది. దానిని లక్షణద్వారమున నిరూపించు [లక్షించు] వారగు
సహృదయుల మనస్సునందు - ఆనంద ప్రతిష్ఠ [ఆనంద స్థిరత -
మఱియు, ఆనందుని ప్రతిష్ఠ] కలుగుఁ గాక అని దాని స్వరూప
మును జెప్పుచున్నాము.
66
=
లోచనము :— '' 'ఆధ్వనియొక్క' అనగా; - విమతిపదపతితమైన -
ఆధ్వనియొక్క - స్వరూపమును - లక్షణనిరూపణ పురస్సరముగా - లక్షించు
వారికి సంబంధించిన మనస్సునందు - అనఁగా, హృదయమునందు -'ఆనందము’-
అనఁగాః చమత్కారము - అను మారుపేరుగల నిర్వృతిరూపము. ఆయానంద
ముయొక్క ప్రతిష్ఠ - అనఁగాః పరులచేత [అభావవాదులచేత] విపరీత సంశయా
.జ్ఞానాదులగు ప్రతిఘాతములచేత - పెల్లగింపఁబడని, ఆనంద - స్థిరస్థితి - కలుగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rtxwovy5dtih0jazvifgb6325lc7mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220872</id>
    <revision>
      <id>574729</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 63 పలయును. అని - [ఆనంద స్థైర్యము అను] ప్రయోజనమును సంపాదించుటకు… ధ్వని స్వరూపము ప్రకాశింపఁజేయఁబడుచున్నది.&quot; అనునిది 'వృత్తికారుడు' “అట్లాటనాధ్వని రూపించెదమ...'</comment>
      <origin>574729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4850" sha1="t1398y94qwbc8n3ygy9wlpw6tigisql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
63
పలయును. అని - [ఆనంద స్థైర్యము అను] ప్రయోజనమును సంపాదించుటకు…
ధ్వని స్వరూపము ప్రకాశింపఁజేయఁబడుచున్నది.&quot; అనునిది 'వృత్తికారుడు'
“అట్లాటనాధ్వని రూపించెదమీకృతిన్ సహృదయస్వాంతంబు రంజింపఁగన్” అని
కారికాకారుడు - తెలిపిన ఏకవాక్యమునకు తానును ఏకవాక్యముతో నొనర్చిన -
సమన్వయము. అదెట్లనిన :- “ప్రయోజనంచనామ తత్సమ్పాదక వస్తు
-
ప్రయోక్తృతా ప్ర్రాణతయైవ భవతి” - “ప్రయోజనమనునది - ఆర్ద్రయోజన
స్వరూపమును సంపాదించు- వస్తువునందు [పురుషుని] ప్రయోజింపఁ జేయుట&quot;
అను, ప్రాణతచేతనే - తాను ప్రయోజనమగుచున్నది.&quot; అనునది వృత్తి కారుని-
కనుక - “అట్లాటనాధ్వని ..... రంజింపగన్&quot; అనునిది
యంతయు-ఏక వాక్యతచేతనే వ్యాఖ్యానింపఁదగినది. లేక ఇది - ఏకవాక్యతచేత
వృత్తికారుడొనర్చిన వ్యాఖ్య. ['వ్యాఖ్యేయమ్' 'వ్యాఖ్యానింపఁదగినది.' అనిగాని,
'వ్యాఖ్యా + ఇయమ్ = వ్యాఖ్యేయమ్', 'ఇది- వ్యాఖ్య' అనిగాని, యర్ధము
నెఱుఁగునది.]
యాళయము
-
-
,
.
10
ధ్వని
1 [ప్రభామతి] ఆధ్వనియొక్క అనఁగా; విమతిపదపతితమగు
యొక్క. విమతిపదపతితమనఁగా; విప్రతిపత్తులలో [విరుద్ధాభిప్రాయముల
నడుమ] ఉన్నది. అట్లు వివాదగ్రస్తమగు ధ్వనిరూపమును లక్షణ నిరూపణ సహి
తముగఁ దెలిసికొనినవారికి సంబంధించిన మనస్సునందు - అనగా; - సంకల్పవిక
ల్పవృత్తి రూపమగు మనస్సునందుకాదు ఇంకేమనినః నిశ్చయవృత్తి గల &quot;అన్తః
కరణమగు హృదయమునందు 'ఆనంద ప్రతిష్ఠ' అనఁగా; విరుద్ధాభిప్రాయ
[యుక్తి] ప్రతిఘాతములచేత - పెల్లగింపఁబడని ఆనందముయొక్క స్థిరత్వము,
కలుగుఁగాకః 2 అను ప్రయోజనము సంపాదింపఁగోరఁబడుచున్నది. కనుక విప
ర్యాసాదులగు - [బ్రాంతి సంశయాజ్ఞాన రూపములగు] విరుద్ధాభిప్రాయములచేత
ఆనందమను మందారవృక్షము- పెకలింపఁబడక - స్థిరముగా నుండవలయుననిన
యెడల ఆవిమతిస్త్రతిఘాత వినిర్ముక్తమగు ధ్వని స్వరూపము- ప్రకాశింపఁజేయఁ
బడవలసియే యుండును- కనుక ప్రయోజన ప్రయోజనమగు నానందమునుసంపా
దించుటకు - ఈ-ధ్వని శాస్త్రమునకు ప్రయోజనమగు ధ్వనిస్వరూపము ప్రకా
శింపఁజేయఁబడుచున్నది.
3 ఆ హేతువుచేత [ప్రతివిప్రతిపత్తి యుఁగూడ - ధ్వనిస్వరూప నిరూపణ
మునకు - హేతువగుటచేత] సహృదయమనః ప్రీతికొఱకు - ధ్వనిస్వరూపమును
నిరూపించుచున్నాము-అని [కారికయందును, వృత్తియందును, గూడ] చెప్పుట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1398y94qwbc8n3ygy9wlpw6tigisql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220873</id>
    <revision>
      <id>574730</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వలన ధ్వనిస్వరూపకథనమునకు విరుద్ధయుక్తి నివృత్తిగూడ - వయోజనము కావచ్చును - అయిననది ప్రధానప్రయోజనముకాదు - ధ్వనిస్వరూపమును జెప్పు టకు ముఖ్య ప్రయోజనము - ప్...'</comment>
      <origin>574730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="7t5nc1xxyrvy2hjhd6v5240e180c72w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;64
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వలన ధ్వనిస్వరూపకథనమునకు విరుద్ధయుక్తి నివృత్తిగూడ - వయోజనము
కావచ్చును - అయిననది ప్రధానప్రయోజనముకాదు - ధ్వనిస్వరూపమును జెప్పు
టకు ముఖ్య ప్రయోజనము - ప్రీతియే - ఆనందమే - అగును.
4 - ఆకారణముచేత - సహృదమనః ప్రీతికొఱకు 'ధ్వని స్వరూపమును
జెప్పుచున్నాము- అను కారికాచతుర్ధ పాదమునఁ దెలుపఁబడిన సహృదయ హృద
యానంద ప్రతిష్ఠకు - విరుద్ధయుక్తిని వృత్తి -అంగమేయగును. విరుద్ధాభిప్రాయని
వృత్తి పురస్సరమగు ధ్వని స్వరూపజ్ఞానమువలననే - సహృదయుల హృదయ
ములయందు - ఆసందప్రతిష్ఠ-కలుగును. కాని కేవల ధ్వనిస్వరూప జ్ఞానమువల
ననే అనంద స్థైర్యముకలుగదు. ఈ యభిప్రాయమంతయు (గూడ - ఏకవాక్యత
చేతనే సిద్ధించును.
.
:--
అవ: శ్రీలోచనకర్త -వృత్తికారునభిప్రాయము ననుసరించి-ముందు
“ప్రయోజనము” అనుపదమున కర్ధమును నిర్వచించి - [ఏదయిన ప్రయోజన
మునకు ఎట్లు - ప్రయోజనధర్మము సిద్ధించునదియుఁ దెలిపి] ఆనంద స్వరూ
పమునకీÚయోజనత్వ మెట్లుసిద్ధించునదియు - తెలుపుచున్నాఁడు -&quot;ప్రయో
జనంచనామతత్సంపాదకవస్తు ప్రయోక్తృతా ప్రాణతయైవతదాభవతి”
అను
నిది - ప్రయోజనపదనిర్వచన పురస్సముగ, ప్రయోజనమునకు ప్రయోజన
త్వమును దెలుపునదియగు లోచనవాక్యము. &quot;ప్రయుక్తే- ప్రేరయతి - ఇతి
ప్రయోజనమ్” ప్రయోజించునది - ప్రేరణము నొనర్చునది - ప్రయోజనము.
అనునది సంగ్రహవ్యుత్పత్తి. తన్ను పుట్టించునదియగు సాధనమునందు సహృద
యాది పురుషుని ప్రయోజింపఁ జేయునది - అనగా; ప్రవర్తింపజేయునది -
ప్రయోజనము. అనునిది ప్రయోజన పదార్ధనిర్వచనము. ఆ ఆనందమను ప్రయో
జనమునకు తన్నుపుట్టించునదియగు వస్తువు అనగా; సాధనము 'ధ్వనిస్వరూప
ప్రతీతియే' అగును. 'ఆధ్వనిస్వరూప ప్రతీతి' అను సాధనముచేతనే సహృ
దయహృదయమునకు - ఆనందస్వరూపనుగు ప్రయోజనము కలుగుచున్నదిగదాః
ముఖ్యప్రయోజనమగునీయానందము. సాధనవస్తువగుధ్వనిస్వరూవమునందు సహృ
దయ పురుషుని ప్రయోజించును. కనుక - ఆనందమే- ప్రయోక్త -అగుచున్నది.
ఈ కావ్యానందమునందే - సహృదయపురుషుని - 'ధ్వనిస్వరూపమునందు ప్రే
చుట' అను ప్రయోక్తృత కలదు. ఆప్రయోక్తృతయే [కావ్యధ్వని స్వరూపమగు
సాధనమునందు సహృదయ పురుషుని ప్రేరించుటయే] - కావ్యానందముసకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7t5nc1xxyrvy2hjhd6v5240e180c72w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220874</id>
    <revision>
      <id>574731</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము - 65 ప్రాణము. ఏలయనిన; సహృదయుఁడు ధ్వనిస్వరూపమను సాధనము నందుష్ప్రవర్తింపనియెడల - ఆసహృదయహృదయమునందీయానందము ప్రతిష్ఠి తము కానేరదు గదా : కనుక - ధ్వనిస్వరూప సాధ...'</comment>
      <origin>574731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="i85dihvcs1m21urij9uj8x3it78crh0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
-
65
ప్రాణము. ఏలయనిన; సహృదయుఁడు ధ్వనిస్వరూపమను సాధనము
నందుష్ప్రవర్తింపనియెడల - ఆసహృదయహృదయమునందీయానందము ప్రతిష్ఠి
తము కానేరదు గదా :
కనుక - ధ్వనిస్వరూప సాధనమునందు సహృదయుని ప్రవర్తింపఁజేయుట-
అను ప్ర్రాణముయొక్క ధర్మమగు ప్రాణత- కావ్యానందమునందున్నది. కనుక,
‘(ఆ)ప్రయోక్తృత' అను ప్ర్రాణతచేతనే, ఆనందము - ప్రయోజనమగుచున్నది.
అనితెలియునది - ఇందలి - సమగ్రాభిప్రాయము నిట్లెఱుఁగునది. ధ్వనిశాస్త్రము
నకు ప్రయోజనము-ధ్వనిస్వరూపజ్ఞానమేయగును. కాని యిది-పరమపురుషార్ధము
కాదు. ధ్వనిశాస్త్రమునకు ప్రయోజనమగు ధ్వనిస్వరూప జ్ఞానమునకుఁగూడ -
వేరొక ప్రయోజనమున్నది. అదియే - ఆనందము. 'సహృదయుఁడు-కోరఁ
దగినది' - అదియేగదాః - కనుక ఆయానందమే - పురుషార్ధము “ఈయానం
దము - ఈశాస్త్రమునకు ప్రయోజనమగు ధ్వనిస్వరూపజ్ఞానమునకుఁగూడ
ప్రయోజనమగుటచేత - ఇది - ప్రయోజనప్రయోజనమగుచున్నది.&quot; అని లోచన
కర్త చేత - వివక్షింపఁబడినది.
.
-
'ధ్వని
ఇట్లు ప్రయోజన ప్రయోజనమగు ఆనందమునకు సాధనము
స్వరూప ప్రతీతియే' అగుచుండును. ధ్వనిస్వరూపజ్ఞానములేని సహృదయేతరు
ఆనందాభిలాషియగు
లకు కావ్యానందము కలుగదుగదా : ఆనందప్పురణమే
సహృదయపురుషుని ధ్వని స్వరూపము నెఱుఁగునట్లు ప్రేరణచేయును. కనుక -
ఆనందస్వరూపమునందుఁగల &quot;ప్రేరకత్వము - సహృదయుఁడఖిలషించునదియగు
నానందమునకు – ప్రాణధర్మమగు చున్నది-ఏలనిన; ధ్వనిస్వరూపజ్ఞానమునందు,
పురుషుఁడు . ప్రవర్తింపనియెడల ఈ కావ్యానందమునకు ప్రాణమేలేదుగదా!
కనుక, సాధ్యమగు ఆనందస్వరూపమునందుఁగల ప్రేరకత్వమను ధర్మమే -
ఆనందమునకు ప్ర్రాణధర్మమైయున్నది. [ఎంతకాలమీ కావ్యానందము - సహృ
దయపురుషుని, ధ్వనిస్వరూపము నెఱుఁగుమని ప్రేరించుచుండునో, అంతకాలము
నఱలే - ఈ-కావ్యానందమునకు ప్ర్రాణముండునని భావము]
R
ఇట్లు - ధ్వనిస్వరూపజ్ఞానమువలన ఆనందముదయించినను, అది-ధ్వని
స్వరూవమునెడల సంధవించునవియగు విరుద్ధాభిప్రాయములచేత-ఉస్మూలితమైన
యెడల-స్థిరతను గోల్పోవును. కనుక విరుద్ధప్రతిపత్తి నిరసనముగల ధ్వని
స్వరూపజ్ఞానమే - ఈ-యానందమునకు సాధనమగుచున్నది. కనుక “(1)
విమతినిహతి పురస్సముగా ధ్వనిస్వరూపమును దెలుపుదుము.” “(2) సహృ
13
--&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i85dihvcs1m21urij9uj8x3it78crh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220875</id>
    <revision>
      <id>574732</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము దయమనఃప్రీతికొఱకు ఆధ్వనిస్వరూపమును దెలుపుదుము” - అభిన వాక్యప్రయోగము నొనర్చియెడల సమగ్రమగునర్ధమంతయు లభింపదని, కారికా కర్త - కారికయందును, వృత్తికర్త- ఆ...'</comment>
      <origin>574732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="c0l3jpvay92tf84xqw5wjvnxrui1e12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
దయమనఃప్రీతికొఱకు ఆధ్వనిస్వరూపమును దెలుపుదుము” - అభిన
వాక్యప్రయోగము నొనర్చియెడల సమగ్రమగునర్ధమంతయు లభింపదని, కారికా
కర్త - కారికయందును, వృత్తికర్త- ఆలోకమునందును, లోచనకర్త లోచనము
నందును, ఈ యర్ధమునంతను ఏకవాక్యతగా ప్రతిపాదించిరని తెలియునది.
ఫలితమగు దీనియర్ధమును ఇక్లెఱుఁగునది.
-
“విరుద్ధాభిప్ర్రాయనిహతముకాని - ధ్వనిస్వరూప ప్రతీతి యను సాధనము
చేత - సాధ్యమగు నానందమను, ప్రయోజనపయోజనము- సహృదయుల హృద
యమునందు - అప్రతిహతమగు సైర్యమునొందుఁగాక.&quot; అను తలంపున ధ్వని
స్వరూపమును జెప్పుచున్నాము.”
a
-&gt;
[లోచనము] ధ్వనిస్వరూప శబ్దమును వ్యాఖ్యానించుచు, ఇంతకుముందు
తెలుపఁబడిన వికల్పములైదింటియు (అయిదు వికల్పముల యొక్క యు) ఉద్ధరణ
మును [తీసివేతను] సంక్షేపముగా సూచించుచున్నాఁడు, సకలశబ్దముచేతను,
సత్కవిశబ్దముచేతను, [అభావవాదమునందు] “ఏదోస్త్రకార లేశమును&quot; అను
దానిని నిరాకరించుచున్నాఁడు. ''అతిరమణీయమును&quot; అనుదానిచేత ఆది -
భాక్తముకంటె వ్యతిరేకమని చెప్పుచున్నాడు. “వటుఁడు [మాణవకుఁడు]
సింహము””, ““గంగయందు గొల్లపల్లె' అను [గౌణ లాక్షణిక] ప్రయోగముల
యందు - రమ్యత యేదియు లేదుగదా! 'ఉపనిషద్భూతము' అను పదముచేతనో -
'అపూర్వసమాఖ్యామాత్రమునుంచుట' మున్నగు నభిప్రాయము నిరాకరింపఁ
బడుచున్నది. “అణీయసులు&quot; మున్నగునభిప్రాయముచేత ధ్వని - గుణాలం
కారములయందంతర్భవింపకుండుటను సూచించుచున్నాఁడు. 'మఱియు”
ఇత్యాదిశబ్దముచేత - “ధ్వనివాదసంకేతమునఁ జేరిన కొందఱిని సహృదయులుగా
నేర్పఱచి” అనుదానిచేత - అది - ప్రత్యేక సంప్రదాయమేమో,' అని కలుగఁ
జేయఁబడిన శంకను - నిరవకాశముగాఁ జేయుచున్నాఁడు. 'రామాయణము, మహా
భారతము,' అను పదములచేత- ఆదికవి వాల్మీకి] ప్రభృతులగు పండితులందఱి
చేతను - [ధ్వని స్వరూపమునందు] అత్యాదరము చూపఁబడినదని ప్రదర్శించు
చున్నాఁడు. ' లక్షణ ద్వారమున నిరూపించు - [లక్షించు] వారల&quot; అను సహృ
దయవిశేషణముచేత, అది వాక్కులకు గోచరింపనిది&quot; అను నభిప్రాయమును
దొలఁగించుచున్నాఁడు.
ప్రథామతి : --
ముందు విస్తరింపఁబడునదియగు, ధ్వనిస్వరూపమిచట
సంగ్రహముగాఁ దెలుపఁబడినది. మొదట సంక్షేపముగాను, తదుపరి - విస్తృతము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0l3jpvay92tf84xqw5wjvnxrui1e12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220876</id>
    <revision>
      <id>574733</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 67 గాను, తెలుపఁబడినయర్ధమే - పాఠకులకు అనాయాసముగాఁ దెలియునుగదా ! అఖిలకావ్యవిషయమునందును వ్యాపించి ప్రామాణికమగు ప్రాధాన్యముగల ధ్వని. అభావవాదిచెప్పిన 'ప్ర్...'</comment>
      <origin>574733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="kjcmobwhxg394vibyyz69g9z86e2dpa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
67
గాను, తెలుపఁబడినయర్ధమే - పాఠకులకు అనాయాసముగాఁ దెలియునుగదా !
అఖిలకావ్యవిషయమునందును వ్యాపించి ప్రామాణికమగు ప్రాధాన్యముగల ధ్వని.
అభావవాదిచెప్పిన 'ప్ర్రకారలేశముకా'దనుటకు 'సకలసత్కవి కావ్యోపనిషద్
భూతము' అని చెప్పబడినది, 'వటుఁడు సింహము.' అనుచోట-గుణవృత్తిచేతను,
''గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; అనుచోట - లక్షణావృత్తిచేతను, లభించునదియగు
నర్ధము - భాక్తమని చెప్పబడును. వెనుక 'గుణవృత్తియు, లక్షణావృత్తి యుఁ,
గూడ - భక్తి అని చెప్ప బడినవిగదా!] 'భక్త వాదులు - చెప్పునదియగు భాక్తము -
[భక్తి చేత లభించునదియగు, నర్ధము] రమణీయముకాదు'. అని చెప్పి దానికంటె-
ధ్వని- వేఱనుటకు, ‘అతిరమణీయము' అని చెప్పఁబడినది.
66
'ధ్వని' అర్ధరహితనుగు సమాఖ్యామాత్రము (నామమాత్రము)కా”దను
టకు - &quot;ఉపనిషద్భూతము” అని ప్రదర్శింపఁబడినది. కావ్యతత్త్వవిదులు కాని
నారికి దుర్విజ్ఞేయమగుటచేత - అతిరహస్యమును, సారమును, నగునర్ధముగనుక
'ధ్వని-ఉపనిషద్భూత'మని చెప్పఁబడినది. సూక్ష్మతరములయినను, [అతినిశితముల
యినను] చిరంతన కావ్యలక్షణవిధాయులబుద్ధులుకూడ - ప్రకాశింపఁజేయని
ధ్వనికత్త్వము - స్థూలబుద్ధి సంవేద్యములగు గుణాలంకారముల యందెట్లంతర్భ
వించును ? అని చెప్పుటకు &quot;అణీయసులైనను&quot; ఇత్యాదివాక్యము-ప్రదర్శితము,
దీనిచేత, ప్రథమాభావవాదము నిరాకృతము.
=
లక్షయన్తి'.
ఆదికవియగు వాల్మీకి నుండి మొదలయిన పండితులందఱిచేతను - (మహా
కవులందఱిచేతను) ధ్వనియందు సమాదరము చూపబఁబడినదని తెలుపుటకు
“రామాయణము, మహాభారతము, మున్నగు లక్ష్యమునందంతటను ప్రసిద్ధవ్యవహా
రఘుగలది&quot; అనితెలుపబడినది. అది- అలక్షణీయమనువాదమును నిరసించుటకు
“లక్ష్యతే అనేన ఇతి” లక్షః. 'లక్షణ నిరూపయన్తి' ఇతి
అనువ్యుత్పత్తి చేత-ఏతచ్ఛాస్త్రప్రదర్శిత లక్షణ ద్వారమున-ధ్వనిస్వరూపనిరూపణ
రూపనుగు నర్ధమును లక్షించువారు [గుర్తించువారు] - లక్షణద్వారమున నిరూ
పించు [లక్షింపఁజేయు] వారుగాఁ దెలియఁదగినవారు. ఇట్లు చెప్పుటచేత - “లక్ష
ణద్వారమున నిరూపింపనివారికే అది - అలక్షణీయమగును, గాని, నిరూపించు
సహృదయులకది - సులక్షణీయమేయగును&quot; అని తెలిపినట్లయినది.
ప్రశ్న :- అయ్యా! 'సహృదయులు' అనుదానిలక్షణమును, వ్యుత్పత్తిని,
దెలుపునురా ? మీరుచెప్పినదానిని గుర్తించి- ఆమహాత్ములను సందర్శింపవలయు
ననియున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjcmobwhxg394vibyyz69g9z86e2dpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220877</id>
    <revision>
      <id>574734</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 ఉ;~ ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వృత్తి కారుఁడు - “లక్షణద్వారమున నిరూపించువారగు” అని చెప్పినపిమ్మట - “సహృదయుల” (యొక్క) అనుపదమును ప్రయోగించి యున్నాఁ ఁడుగదా ! - శ్రీలోచనకర్త - వృత్తికా...'</comment>
      <origin>574734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4949" sha1="kmna9k7f38s5lxkecmpcwl4mpp4jd3c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;68
ఉ;~
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వృత్తి కారుఁడు - “లక్షణద్వారమున నిరూపించువారగు” అని
చెప్పినపిమ్మట - “సహృదయుల” (యొక్క) అనుపదమును ప్రయోగించి
యున్నాఁ ఁడుగదా ! - శ్రీలోచనకర్త - వృత్తికారుఁడు ప్రవచించిన, ప్రతిపదము
నందునుగల గూఢార్ధములను క్రమముగా విశదీకరించుచు, “నిరూపించువారగు”
అనుదాని యర్ధమును వ్యుత్పత్తి పురస్సరముగాఁ దెలిపి - తరువాతనున్న “సహృద
యుల” అను పదముయొక్క గంభీరార్ధమును దెలుపుట కుపక్రమించుచుండఁ
గానే, సరిగా మీరు నీశ్నము నొనర్చిరి. మీప్రశ్నమునకుఁ బ్రత్యుత్తరము -
క్రింద ప్రసారితమగు లోచనమునందును, దానిని సమున్మీలించిన ప్రభామతి
యందును, సమీక్షింపుఁడు.
[లోచనము] ‘సహృదయులు' అను పదార్ధము ని క్లెఱుఁగునది. ఎవరు
కావ్యానుశీలనాభ్యాసవశమువలన విశదీభూతమగు మనోముకురమునందు వర్ణ
నీయతన్మయాభవనయోగ్యత గలవారో, ఆస్వహృదయసంవాదథాక్కులు -
'సహృదయులు'.
-
-
ప్రభా :— కావ్యమునందలి శబ్దములను పఠించుచు, వానియక్రమును
పర్యాలోచించుట - కావ్యానుశీలనము. మాటిమాటికిని - ఇట్లు- కావ్యానుశీలనము
నొనర్చుట - కావ్యానుశీలనాభ్యాసము. దానికి వశపడి [అలవడి]యుండుటవలన-
మనస్సను ముకురము [అద్దము] విఠదీభూతమగును. స్వచ్ఛతనొందును.
అప్పుడది లౌకికములును, శాస్త్రీయములును, నగు విషయకాలుష్యములనుండి-
విడివడును, కావ్యశబ్దారపర్యాలోచనమును పౌనఃపున్యముగా నొనర్పకుండున
పుడు విశదముగాకయుండిన, ఆమనస్సే - ఈకావ్యానుశీలనాభ్యాసవశమున విర
దీభూతమగును. రసావేశమునకున్ముఖమగును. సంస్కరింపఁబడిన యద్దమువలె,
సంస్కరింపబడినమనస్సుగూడ - శుభ్రమగును. ఇట్లు విశదీఢూతమగు మనోముకు
రమునందే - [అద్దమువంటి మనస్సునం నే] - వర్ణనీయసుగు విభావాది విషయము
తోడి తన్మయీభావము కలుగును. అట్టితాదాత్మ్యమును నొందుటకుఁదగిన సామ
ర్ద్యముగలవా రే-సహృదయులు” అను నిది 'సహృదయ'- లక్షణనిర్వచనము. తరు
వాత - &quot;స్వహృదయ సంవాదభాక్కులు&quot; అనుచో, నున్న స్వహృదయశబ్దము
నకు [యోగ] నిర్వచనమును క్రిందనుగ్గడించిన తీరున నెఱుఁగునది. వర్ణనీయ
మనగా; విభావాది విషయము. నిర్మలమగు హృదయము - వర్ణనీయమగు విభా
వాది విషయమువంటి రూపమునొంది - అనఁగా; వర్ణనీయవిషయతాద్రూప్యము
నొంది - వేరొక సంవాదక ప్రమాణము నపేక్షింపకుండును. విమలతరమగునట్టి
హృదయమునందే - వర్ణనీయవిషయముతోడి సంవాదము - అనగా; పోలిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmna9k7f38s5lxkecmpcwl4mpp4jd3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220878</id>
    <revision>
      <id>574735</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 69 ప్రతిబింబమునందువ లెసిద్ధించును. అట్టిహృదయములోనుండినవారే. 'స్వహృదయ సంవాదభాక్కులు'. మఱియు కవిహృదయమును బోలిన హృదయమును, తమ యందు - పొందినవారు కూడ - 'స్వహృదయ...'</comment>
      <origin>574735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="g3o8jkh6sqsvowk4pioj131pg99dzwc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
69
ప్రతిబింబమునందువ లెసిద్ధించును. అట్టిహృదయములోనుండినవారే. 'స్వహృదయ
సంవాదభాక్కులు'. మఱియు కవిహృదయమును బోలిన హృదయమును, తమ
యందు - పొందినవారు కూడ - 'స్వహృదయసంవాదథాక్కులే'.
-
-
[ విభావాది విషయ సాక్షాత్కారముగలవారు -సహృదయులని గుర్తింపనగును]
శ్రీసీతారామాది విభావమును, వారియంచుదయించిన పరస్పరావలోకనాద్యను
భావమును- వారిహృదయములయందుస్ఫురించు, స్మృతి, నిర్వేదాదిసంచారి భావ
మును, కవి - వర్ణించునపుడు ఆవర్ణనీయవిషయము - కవిహృదయము&quot;
అని చెప్పఁదగును. “తమయందే - ఆకవిహృదయమునకు సమానమగు హృద
యము నెవ్వరుభణించెదరో ఆస్వహృదయ సంవాదఢాక్కులే- 'సహృదయులు'
అనునది ఫలితార్ధము. ‘సహృదయులు' అని యీగ్రంథకర్త - ఎచ్చటఁజెప్పినను
పాఠకులీ యర్ధమునే గ్రహింపఁదగును.
అవ : శ్రీలోచనకర్త : సహృదయశబ్దమునకు
:—
-
తానేయర్ధమును
దెలిపెనో, ఆయర్ధమునే తెలిపిన పూర్వాలంకారికొక్తిని క్రింద ప్రమాణీకరించు
చున్నాఁడు - సమీక్షింపుఁడు ;
లోచనము :- అదెట్లనిన :-
''యోఒర్థో హృదయ సంవాదీ తస్యభావో రసోద్భవః
శరీరం వ్యాప్యతేలేన శుష్కంకాష్ఠమివాగ్నినా”
&quot;ఏయర్ధము - హృదయసంవాదముగలదో, [కవిహృదయముకోడి- పోలిక
గలవో] దాని భావన రసాభివ్యక్తికి హేతువగుచుండును. అయర్ధము - అగ్ని
యెండుక యందంతట వ్యాపించునట్లు, సహృదయుని శరీరమునందంతటను
వ్యాపించును.
[ప్రభామతి] సత్కవి వర్ణితమును, విభావాది రూపమును, అగువీయర్ధము-
తనహృదయముతో తన్మయీభావరూపమగు సంవాదము కలిగించు స్వభా
వము కలదియో, దానిభావన - అనఁగా; - నిరంతరమగునాస్వారము - చర్వణా
ప్రాణమగు- రసము యొక్క అభివ్యక్తికి-[అదియే] - హేతువగుచుండును. కనుక -
హృదయమునందు వ్యాపించిన ఆయర్ధము - సహృదయశరీరమునఁగూడ వ్యాపిం
చును. కనుకనే - స్థూలమగు శరీరమునందుఁగూడ పులకలు మున్నగునవి
కలుగును. దీనికి దృష్టాంతము చెప్పఁబడుచున్నది. &quot;శుష్కమగు కాష్ఠము- అగ్ని
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3o8jkh6sqsvowk4pioj131pg99dzwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220879</id>
    <revision>
      <id>574736</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము చేత - వ్యాపింపఁబడు”నను, నీ దృష్టాంతముచేత - రత్యాదివాసనలు లేని శ్రోతి యుఁడు - సహృదయుడుకాఁడని సూచితము. - శుష్కమను పదముచేత - కావ్యానుశీలనమున లభించునదియగు హ...'</comment>
      <origin>574736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="cudl02bsk2xwxcpg59owmi07t7odtwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;70
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
చేత - వ్యాపింపఁబడు”నను, నీ దృష్టాంతముచేత - రత్యాదివాసనలు లేని శ్రోతి
యుఁడు - సహృదయుడుకాఁడని సూచితము.
-
శుష్కమను పదముచేత - కావ్యానుశీలనమున లభించునదియగు హృద
యవైశద్యము - సూచితము.
[లోచనము] “ఆనందప్రతిష్ఠ&quot; అనుచోనున్న ఆనందశబ్దము - వ్యాఖ్యా
నింపఁబడుచున్నది. ‘‘దేనికి - రసచర్వణయే - [రసాస్వాదమే] స్వరూపముగా
నుండునో, అదియే-[ఆరసచర్వణయే] 'ఆనందము'. ఆయానందమునకే-అనఁగా;
చర్వణాత్మకమగు రసమునకే ప్రాధాన్యమునుజూపుచు - అంతటనుగూడ -
ముఖ్యభూతమగు ఆత్మత్వము - [కావ్యజీవితత్వము] - ఆరసధ్వనికేకలము” అని
వృత్తికారుఁడు - చెప్పుచున్నాఁడు. వృత్తికారుఁడిట్లు చెప్పుటవలన - [భట్టనాయ
కుఁడు - తనహృదయదర్పణమను గ్రంథమునందు ]
-
-
“ధ్వనిర్నామాపరోయోఒసౌ [యాఒపి] వ్యాపారో వ్యజ్ఞానాత్మకః
తస్యసిద్దేఒపీభేదే స్యాత్ కావ్యేంళత్వం, నరూపతా&quot;
-
“అభిధా, భావనలకంటే వేరైనది, వ్యంజనారూపమైనది - 'ధ్వని' అను
పేరుగలది - వేరొక వ్యాపారముకూడ ఏదికలదో, దానికి
.
-
వానికం పెభేదము
సిద్ధించినను, ఆధ్వనిఅనునది - కావ్యమునందు 'ఒక యంఠమే' - యగునుగాని,
స్వరూపము-అనఁగా, 'కావ్యాత్మయగు అంశీ' కాదు'. అనిచెప్పినది-నిరాకరింపఁ
బడినట్లగుచున్నది.
[ప్రభామతి] వస్తుధ్వని, అలంకారధ్వని, రసాదిధ్వని, అనుధ్వనులయందు-
కసాదిధ్వనియే - చర్వణా [అస్వాద] రూపమగుచుండును. కావున చర్వణాత్మ
యగు రసాదిధ్వనియే - ప్రధానమగుచుండును. 'ఆనందప్రతిష్ఠ' అనుచోనున్న
ఆనందరబ్దముచేత - రసచర్వణయే - స్వరూపముగాఁ గలయానందమే - రసము
గాఁజెప్పఁబడినది. కనుక వస్త్వలంకారధ్వనులకంపెవేరగు, రసాదిధ్వనికే -
ప్రాధాన్యము - చెప్పఁబడినది. వస్తుధ్వనికిని, అలంకారధ్వనికిని, రసాధిధ్వని
యందే - పర్యవసానము కలుగుచున్నది. కనుక కావ్యములందంతటను, ముఖ్య
మగునాత్మ - 'రసాదిధ్వనియే' అగును. వస్త్వలంకారధ్వనులు
యగును.
-&gt;
గౌణములే
ఇట్లు ఆనందశబ్దముచేత - 'రసధ్వనియే - ఆత్మ' అని చెప్పుటవలన-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cudl02bsk2xwxcpg59owmi07t7odtwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220880</id>
    <revision>
      <id>574737</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 71 ఆనందవర్ధనుకి తరువాతివాఁడును, ధ్వని తత్త్వమునందు అభిమతముఁజూపని వాడును, అగు భట్టనాయకుఁడను ఆలంకారికుఁడు తెలిపిన క్రిందియం శము నిరాకరింపఁబడినట్లగుచు...'</comment>
      <origin>574737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="oyq88j1u26nsp4zo8bjfphsmr48y4um" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
71
ఆనందవర్ధనుకి తరువాతివాఁడును, ధ్వని తత్త్వమునందు అభిమతముఁజూపని
వాడును, అగు భట్టనాయకుఁడను
ఆలంకారికుఁడు తెలిపిన
క్రిందియం
శము నిరాకరింపఁబడినట్లగుచున్నది.
&quot;ధ్వనియను పేరుగలది, మాకభిమతముకానిది, వ్యంజనాత్మక మైన [ధ్వని]
[ధ్వననము] వ్యాపారముఏదో, ఒకటి, ప్రసిద్ధములైన, వ్యాపారములకం టె
వేరైనది, ఒకప్పుడున్నదని సిద్ధించినను, అధికావ్యాంగమే, కాని కావ్యాత్మ -
కానేరదు&quot;. అని భట్టనాయకుఁడు చెప్పియున్నాడు.
.
అవ :— భట్టనాయకుని సిద్ధాంతము - ఇట్లునిరాకరింబఁబడినను, తదఖి
ప్రాయమును-విశదీకరించి దానిని నిరాకరించి అతఁడుకూడ - ధ్వనిని కావ్యా'
త్మగా నంగీకరించునట్లొనర్చుటకు చెప్పుచున్నాఁడు.
[లోచనము] అదెట్లనిన :-&quot;కావ్యేరసయితా సర్వోనబోద్ధాననియోగథాక్'
&quot;కావ్యమునందు రసచర్వణాశీలమగు జనమంతయు అధికారియగును, [ఇతిహా
సాదికమునుమాత్రము గ్రహించువాఁడగు] బోద్ధ అధికారికాఁడు, [వేదాదుల
యందలివినియోగమాత్రమును గ్రహించువాఁడగు] నియోగభాక్కు - [నియో
జ్యుఁడు] అధికారి కాఁడు.” అని నీవేఅంటివిగదాః కనుక కావ్యమునందున్న
అభిధ, భావన, రసచర్వణఅను మూడంశములయందును గూడ - మూడవదియగు
రసచర్వణకే - నీవుప్రాధాన్యమును జెప్పుటవలన - అదియే కావ్యజీవిత' మని
నీవును చెప్పినట్లయినది. 'ఇట్లు నీవుచెప్పిన రసచర్వణయే-మేముచెప్పిన కావ్యజీవి
తమగుధ్వని' అగుచున్నది. కనుక, “రసచర్వణయే కావ్యజీవితభూత’'మ
మనుటలో నీకును. మాకును, వివాదములేదు,
ప్రథా : అవ : --- అయినను నీవుధ్వనిలేదనుచున్నావు. ఒక వేళ-ఆది-
అభిథా, భావనలకంటె వేరని సిద్ధించినను, ఈమాధ్వనిని-కావ్యమునందు. అంశమే
[అంగమే] అనుచున్నావు- 'అంతియగు అంగి’ యని యంగీకరింపకున్నావు.
కావున నిన్నీ విషయమునిట్లు ప్రశ్నింపవలసియున్నది.
లోచ :--
'వస్త్వలంకార ధ్వనులుమాత్రమే - కావ్యాంగములు' అను
నభిప్రాయమున నీవు ధ్వనిని-కావ్యాంగమని చెప్పినయెడల సిద్ధసాధనమే
యగును. రసధ్వనిగూడ- కావ్యాంగమేయను నభిప్రాయమున నీవిట్లు చెప్పిన
యెడలమాత్రము - అది - స్వాభ్యుపగను, ప్రసిద్ధి, స్వసంవేదన-విరుద్ధమగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oyq88j1u26nsp4zo8bjfphsmr48y4um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220881</id>
    <revision>
      <id>574738</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము [నీయభిమతమునకును, రసవిత్ప్రసిద్ధికిని, స్వానుభవమునకును, విరుద్ధమైనదియే యగును.] [ప్రథామతి] భట్టనా నకుఁడు 'హృదయదర్పణ' గ్రంథకర్త - కావ్యమునం దలి వ్యాపారము -...'</comment>
      <origin>574738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="sl2hpc2tnha427d3qjfpsi2fzravlbr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
[నీయభిమతమునకును, రసవిత్ప్రసిద్ధికిని, స్వానుభవమునకును, విరుద్ధమైనదియే
యగును.]
[ప్రథామతి] భట్టనా నకుఁడు 'హృదయదర్పణ' గ్రంథకర్త - కావ్యమునం
దలి వ్యాపారము - త్రివిథమని ఇట్లు చెప్పెను.
S
&quot;వ్యాపారస్త్రవిథో బుధైరఖిమతః కావ్యేఒఖిధా, భావనా,
భోగోత్పాదకతా త్మనా తదధికోనాఒస్తిధ్వనిర్నామ నః
సిద్ధాద్యా వ్యవహారభూమీషు, విభావాద్యర్ధసాధారణి
కారాత్మాత్వపరా, నిరర్గలరసాస్వాదాత్మి కైవాన్తిమా&quot;.
“అభిధ - భావన - బోగోత్పాదకత - [రసచర్వణ] అని త్రివిధమగు
వ్యాపారము - కావ్యమునందుండు&quot;నను నది బుధసమ్మతము,
మాకు
వానికంటె అధికమైన ధ్వనియను పేరుగల వేరొక వ్యాపారము
లేదు. అభిధ - వ్యవహారరంగములందు సిద్ధించియేయున్నది. అది - మొదటిది.
కావ్యమునందున్న విధావాద్యర్ధమును శ్రోతలకు సాధారణీకరించునది - భావ
నావ్యాపారము. ఇది - రెండవది. నిరర్గళపుగు, రసాస్వాదమే - [రసచర్వణమే]
స్వరూపముగాగలది- మూడవదియగు, భోగోత్పాదకత అను వ్యాపారము.”అని.
కనుక, అభిధ, భావన, రసచర్వణ, అను వానియందు రసచర్వణయే - ప్రధా
నమని భట్టనాయకుఁడు - అంగీకరించియున్నాఁడు. కనుకనే ఆతఁడు - ఇతిహా
సార్ధమునెఱుగువాఁడుగాని, వేదశాస్త్రనియోజ్యుఁడుగాని, కావ్యరసాస్వాదసమ
ర్ధులు కాకుండుటవలన-కావ్యమునందు - అధికారులు కారనిచెప్పి - కావ్యరసచర్వ
ణాశీలుఁడే . కావ్యపఠనయోగ్యుఁడని చెప్పెను.
అతనిపుతమునందుఁగూడ అంతిమవ్యాపారమగురసచర్వణయే కావ్య
మునకు ప్రధానపుగుచున్నది. కనుక, అదియే - కావ్యజీవితమని, యతఁడంగీక
రించినట్లయినది. &quot;మేము ధ్వనిఅని చెప్పిన కావ్యజీవితమునే తాను
కావ్యమునకు ప్రధానమగు రసచర్వణ&quot; అని చెప్పుటవలన ''మాకిరువురకును-
ఎట్టి వివాదమునులే''దని సిద్దించుచున్నది అనునది లోచనాభిప్రాయము.
-
భట్టనాయకుఁడు - స్వమతమునందు - ధ్వని [ధ్వనన] వ్యాపారములేదను
నంశమును &quot;వ్యాపారస్త్రివిధః', అనుశ్లోకమునఁజెప్పెను. ఒకవేళ అభిధా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sl2hpc2tnha427d3qjfpsi2fzravlbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220882</id>
    <revision>
      <id>574739</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 73 దులకంటై - ధ్వనికి భేదము సిద్ధించినను, అది - కావ్యమునందొక యంశమే, [అంగమే,] అగునుగాని, స్వరూపమగు ఆత్మకాదు.” అని “ధనిర్నామ” అను శ్లోకమునఁజెప్పెను, 'వస్తుధ్వన...'</comment>
      <origin>574739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4088" sha1="93whn5lddatzitbyk16lxcbu4ynq6x9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
73
దులకంటై - ధ్వనికి భేదము సిద్ధించినను, అది - కావ్యమునందొక యంశమే,
[అంగమే,] అగునుగాని, స్వరూపమగు ఆత్మకాదు.” అని “ధనిర్నామ” అను
శ్లోకమునఁజెప్పెను, 'వస్తుధ్వని, అలంకారధ్వని, రస [రసాది] ధ్వని,' అని
మేముచెప్పిన ధ్వనిత్రయమునందు - భట్టనాయకుఁడు- “వస్తుధ్వనిని, అలంకార
ధ్వనిని, మాత్రమే - కావ్యాంశము”లని చెప్పినయెడల - అతఁడు మేము చెప్పిన
దానినే చెప్పుటవలన - అది - సిద్ధసాధనమేయగును. మేమును, “రసధ్వనియే-
ముఖ్యమగు కావ్యాత్మ' అని యంగీకరించియున్నాము. తదితరములగు, వస్తు,
అలంకార, ధ్వనులు - రసపర్యవసాయులనియు, ముఖ్యమగు నాత్మకావనియు,
అవి - వాచ్యములగు నలంకారాదులకంటే మాత్రము శ్రేష్ఠములనియు, [కావ్య
స్యాత్మా] “ఆరసధ్వని - ఒక పె&quot; ఇత్యాదులచేత చెప్పనున్నాము. కనుక
అతఁడు సాధించిన కొత్త విషయమేదియులేదు. ''రసధ్వనికూడ-కావ్యాంగమే”
అని యతని యభిప్రాయమగునెడల - అది - రసచర్వణను, కావ్యమునకు ఆధా
రముగా నంగీకరించిన అతని యభిమతమునకును, కావ్యతత్త్వజ్ఞ (లక్ష్య) ప్రసిద్ధి
కిని, సహృదయ స్వానుభవమునకును, గూడ - విరుద్ధమేయగును.
అవ : “ఖామహాదులు - కీర్తిమున్నగు వానినిగూడ ప్రయోజనము
లుగాఁ జెప్పియున్నారుగదా! ఈ యానందవర్ధనుఁడు - ఆనందము నొక్క
దానినే - కావ్యమునకు ప్రధానప్రయోజనముగాఁ జెప్పుట సమంజసమగునా ? &quot;
అని యాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు,
[లోచనము] కవికి కావ్యరచనచేత లభించునదియగు కీర్తి చేతఁగూడ -
ప్రీతియే సంపాదింపఁదగినది. కనుక - ఆనందమే ప్రధానముగాఁ జెప్పఁ
బడినది.]
..
అదెట్లనిన :— “కీర్తింస్వర్గఫలామాహుః” కీర్తి నిస్వర్గ[నిరతిశయానంద]
ఫలముగాఁ జెప్పుదుకు.” అని పెద్దలు చెప్పిరిగదా [వామనుఁడు చెప్పెను.]
కావ్యమున - శ్రోతలకు వ్యుత్పత్తియు, ప్రీతియుఁ, గూడఁ గలుగుట-వాస్తవమే
యగును.
14
అదెట్లనిన ః — “‘ధర్మార్ధ కామమోక్షేషువైచక్షణ్యంకలాసుచ
:
కరోతి కీర్తింప్రీతించ సాధుకావ్యని షేవణమ్”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93whn5lddatzitbyk16lxcbu4ynq6x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220883</id>
    <revision>
      <id>574740</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సత్కావ్య సేవ - ధర్మము, అర్ధము, కామము, మోక్షము, అను పురు షార్ధముల వ్యుత్పత్తిని, కళలయందలి వ్యుత్పత్తిని, కీర్తిని, స్క్రీతిని, గూడ - కలి గించును.” అని [థామహు...'</comment>
      <origin>574740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4459" sha1="1wy9ojg3m6c9lg08cyiait7tvngbqhk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;74
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సత్కావ్య సేవ - ధర్మము, అర్ధము, కామము, మోక్షము, అను పురు
షార్ధముల వ్యుత్పత్తిని, కళలయందలి వ్యుత్పత్తిని, కీర్తిని, స్క్రీతిని, గూడ - కలి
గించును.” అని [థామహుడు] చెప్పెను గదా !
అయినను,- అందు [వ్యుత్పత్తి, ప్రీతుల, నడుమ] ప్రీతియే [ఆనందమే]
ప్రధానము. [ప్రధానఫలము] అట్లు కానియెడల ప్రభుసమ్మితములగు వ్యుత్పత్తి
హేతువులు - వేదాదులకంటెను, మిత్రసమ్మితములగు వ్యుత్పత్తి హేతువులు -
ఇతిహాసాదులకం టెను, కావ్యరూపమునందు జాయాసమ్మితత్వ లక్షణకుగు
విశేషము - ఏమున్నది ? కనుకనే [కారికయందు] ఆనందమే ప్రధానముగా
[ముఖ్యఫలముగా) చెప్పఁబడినది. చతుర్వర్గ జ్ఞానమునకుఁగూడ పాఠ్యంతిక
మగు ముఖ్యఫలము - 'ఆనందమే' యగును.
-
..
ప్రభామతి :— 'కీర్తి సుఖప్రాప్తి రూపముకాదను శంక - 'కీర్తి -
స్వర్గఫలము' అను వామనోక్తిచేత పరిహృతము. స్వర్గమనగా; 'ఏదిదుఃఖముతోఁ
గూడనిదో, అట్టినిరతిశయప్రీతిరూపము&quot; అని ప్రసిద్ధమై యున్నదిగదాః వ్యుత్పత్తి
యనఁగా, విశిష్టమగు జ్ఞానము. వేదాదులవలనను, ఇతిహాసాదులవలనను, గూడ-
వ్యుత్పత్తి కలుగుచున్నది,
జాయా [కాంతా] సమ్మితమని చెప్పబడిన కావ్యమునకుఁ గూడ - 'ఆవ్యు
త్పత్తియే ఫల'మని చెప్పినయెడల - అందెట్టి విశేషమునుండదు. కనుకనే-కారిక
యందు - ఆనందమే ప్రధానఫలముగాఁ జెప్పఁబడినది. [భామహుఁడు చెప్పిన]
“‘ధర్మాదివ్యుత్పత్తియు, కీర్తియుఁ, గూడ, - ప్రధానమగుటచేత - అంగియగు
ఆనందమునకు - అంగములగు ఫలములే, అగును&quot; అనునది - భామహవచ
నాభిప్రాయముగా నెఱుఁగునది. &quot;కావ్యమునకు ప్రధానప్రయోజనము-ఆనందము.
ధర్మార్ధకామోక్ష - వ్యుత్పత్తియు, కళా వ్యుత్పత్తియు, కీర్తియుఁగూడ-కావ్యమున
కానుషంగిక ములగు ఫలములే&quot; అగునని భావము.
అవ :-
--
దానికే
“ఆనందప్రతిష్ఠ” అనుమూలమునకు, 'ఆనందముయొక్క
ప్రతిష్ఠ అనునర్ధము - తొలుత ప్రతిపాదింపఁబడినది. మరలనిపుడు
“ఆనందునియొక్క ప్రతిష్ఠ&quot; అను వేఱక యర్ధమును దెలుపుటకువ్యాఖ్యానించు
చున్నాఁడు.
లోచనము :--- “ఆనందుఁడు&quot; అనునది - గ్రంథకర్త యొక్క నామము
గూడనగుచున్నది. కనుక- “ఆయానందవర్ధనాచార్యుఁడు. ఈధ్వన్యాలోక శాస్త్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1wy9ojg3m6c9lg08cyiait7tvngbqhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220884</id>
    <revision>
      <id>574741</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 75 ద్వారమున, దేవుఁడు- దేవతాయతనాదులయందువలె, సహృదయహృదయముల యందు అనశ్వరియగు [నశింపని] స్థిరస్థితి నొందుగాక ! &quot; అనునది భావము. - దీని ప్రభామతి :— “దేవాలయము, భక్త, యో...'</comment>
      <origin>574741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="abg2c23wb7xk8p14btaw5vqni1aouri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
75
ద్వారమున, దేవుఁడు- దేవతాయతనాదులయందువలె, సహృదయహృదయముల
యందు అనశ్వరియగు [నశింపని] స్థిరస్థితి నొందుగాక ! &quot; అనునది
భావము.
-
దీని
ప్రభామతి :— “దేవాలయము, భక్త, యోగి, జనహృదయము, మొద
లగువానియందు - దేవతామూర్తివలె, సహృదయ హృదయమందిరములయందు-
ఆనందుఁడు - అనగా; ఆనందవర్ధనుఁడు - ధ్వనిశాస్త్రరూపముతో శాశ్వతముగా
నుండుఁగాక!” అనియర్ధము.
శాస్త్రము - శాసనకరణము. ఇది అజ్ఞాతమగుదానిని జ్ఞప్తికిఁ గొనితెచ్చు
నది. వేరొక ప్రమాణముచేత - తెలియఁబడని కావ్యజీవితమగు ధ్వనిస్వరూపము
దీనిచేత - తెలియఁజేయఁబడుటవలన ఇది - శాస్త్రముగా సుప్రతిష్ఠితము. 'హిత
శాసించునది' కూడ - శాస్త్రమని చెప్పఁబడును.
మును
-
అవ : --
రించుచున్నాఁడు.
.
థామహాచార్యవచనమును - దీనికి సంవాదకముగా నుదాహ
[లోచనము] ఇట్లే - వెనుక, చెప్పఁబడినది.
“ఉ పేయుషామపిదివం సన్ని బన్ధవిధాయినామ్
ఆస్త్ర ఏపనిరాతంకంకాస్తం కావ్యమయం వపుః &quot;
&quot;సద్గ్రంథ రచయితలు
స్వర్గమునొందినను, కాంతమును, కావ్యమయ
మును, అగువారి- శరీరము - నిరాతంకముగానుండునదియే యగును&quot; అని. సహృ
దయహృదయమునందు ఎటువంటిది ప్రతిష్ఠనొందునో, ఈ యానందుని
మనస్సు - అటువంటి దైయున్నది.
చక్రవర్తి గదా !
ఈ గ్రంథకర్త నిశ్చయముగా సహృదయ
“యుద్ధప్రతిష్ఠా పరమార్జునస్య', 'అర్జునునికి యుద్ధమునందు - తాత్పర్య
రూపిణీయగు గొప్పష్ప్రతిష్ఠకలదు”. అను ప్రయోగమునందువలె, ఇచ్చటఁగూడ
ప్రతిష్ఠాపదార్ధము నెఱుఁగునది.
ప్ర్రథామతి : — ఆనందుని మనస్సు - అనఁగా; ''వైదుష్యము లేక ఈ
శాస్త్రము,” అనియర్ధము. దీనిచేత - గ్రంథకర్తకు ఁ గూడ - కీర్తిద్వారమున ప్రీతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>abg2c23wb7xk8p14btaw5vqni1aouri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220885</id>
    <revision>
      <id>574742</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము రూపమగు ఫలము కలుగునని ప్రదర్శితము, ప్రతిష్ఠయనఁగా; బహుమానరూప మగునునికి. అవ :- &quot;గ్రంథక ర్త - ఇట్లు తన పేరు ప్రకటించుకొనినట్లు వ్యాఖ్యానిం చుట యెందులకు&quot; అని...'</comment>
      <origin>574742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="fcj621xqmz2ipmvexdm448sxtbvanws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;76
ఆంధ్ర
ధ్వన్యాలోకము
రూపమగు ఫలము కలుగునని ప్రదర్శితము, ప్రతిష్ఠయనఁగా; బహుమానరూప
మగునునికి.
అవ :-
&quot;గ్రంథక ర్త - ఇట్లు తన పేరు ప్రకటించుకొనినట్లు వ్యాఖ్యానిం
చుట యెందులకు&quot; అని యాశంకించి - చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :- స్వనామ ప్రకటీకరణము- ఇతఁడ్రాప్తుడను బుద్ధిని, బహు
మానమును, గలిగించి - శ్రోతల నీశాస్త్రమునందు ప్రవర్తింపఁజేయుటకుఁ డోడ్స
డునదియేయగును, ఈ యంశమును గ్రంథాంతమున [“ఆనందవర్ధనఇతిప్ర్రాధి
తాఖిధానః” అనునర్ధమును వ్యాఖ్యానించు నవసరమున] చెప్పుదుము.
ఇట్లు - గ్రంథకర్త యగుకవికిని, శోతకును, ముఖ్యమగు ప్రయోజనము -
తెలుపఁబడినది.
ప్రభా :— &quot;ముఖ్య ప్రయోజనము - పింతిరూపమని చెప్పుటవలన -
అముఖ్యములగు అవాంతరపరియోజనములుగూడ- ఉన్నవి.&quot; అనునది - నిస్సం
శయమని తెలియునది.
లోచనము : అవ : ప్రశ్న :- అయ్యా &quot;‘ధ్వనిస్వరూపమును జెప్పు
చున్నాము” అని ప్రతిజ్ఞనొనర్చి - “వాచ్యము, ప్రతీయమానము, [వ్యంగ్యము]
అని, అర్ధమునకు - రెండు భేదములున్నవి'' అని క్రిందికారిక
దెలుపుట సంగతమా ?
ఉ :-
-
వాచ్యమును
సంగతినొనర్చుటకే - కృతికర్త-క్రిందియవతరణిక నొనర్చు
చున్నాఁడు. [చూడుఁడు :]
(17) మూలము : అవ :- అందు లక్షణము [స్వరూ
పనిరూపణము] నారంభించుటకు ప్రారంంభిపఁబడిన ధ్వనికే
ముందుభూమికను రచించుటకిది చెప్పఁబడుచున్నది.
[యోఒర్ధః సహృదయశ్లాఘ్య, కావ్యాల్మేతివ్యవస్థితః
‘వాచ్య-ప్రతీయమానాఖ్యా' తస్యభేదావుభౌ స్మృతా 2]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fcj621xqmz2ipmvexdm448sxtbvanws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220886</id>
    <revision>
      <id>574743</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము గీ॥ అర్ధమెయ్యది - కావ్యాత్మయనువ్యవస్థ నంది, సహృదయశ్లాఘ్యమై, యలరునదియె; దానికి - ప్రభేదములు సంస్కృతములు మహిని 'వాచ్య'మ్మన, ' ప్రతీయమాన మనఁగ. 8080- 2 77 లోచనము : “అ...'</comment>
      <origin>574743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="le59cx3fdr1ffyckyn0xa6i7b78cbpz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
గీ॥ అర్ధమెయ్యది - కావ్యాత్మయనువ్యవస్థ
నంది, సహృదయశ్లాఘ్యమై, యలరునదియె;
దానికి - ప్రభేదములు సంస్కృతములు
మహిని 'వాచ్య'మ్మన, ' ప్రతీయమాన మనఁగ.
8080-
2
77
లోచనము : “అందు” అనఁగాః ధ్వనిస్వరూము - అభిధేయమును,
ప్ర్రతిరూపము-ప్రయోజనమును, అయియుండ; భూమివంటిదగుటవలన వాచ్యము-
భూమికగాఁ జెప్పఁబడుచున్నది,
. అదెట్లనిన :-- అపూర్వమగు నిర్మాణము [మేడమున్నగునది] నిర్మింపఁ
దలఁచునపుడు ముందుగా నేలయే యెట్లు సదునుచేయబడునో, అట్లే - ప్రతీయ
మానమను పేరుగల ధ్వనిస్వరూపము
నిరూపింపఁ దగియుండునపుడు - నిర్వి
వాదముగా సిద్ధించునదియగు వాచ్యమును [మొదటఁ] దెలువుట - [భూమిని
సదునుచేయుటవంటిదే యగుటవలన] ‘భూమిక’అగుచున్నది.
ఏలయనిన :-- దాని వెనుక నే - [దానికంటె] అధికమగు [వేఱయిన]
ప్రతీయమానమను నంశముల్లేఖింపఁబడుచున్నదిగదా !
ప్రఖామతి :— “మూలమునందు 'ధ్వనికే' అనుచోనున్న ఏవకారము
వలన - వాచ్యమును జెప్పుట - సంగతమేయగును. ” అనునది - సిద్ధించుచున్నది.
ధ్వనివాదికిని, ధ్వన్యభావాదికిని, గూడ- నిర్వివాదముగా సిద్ధించునదియగు వాచ్యా
ర్ధము' అను పరిష్కృత భూమిమీఁదనే అధికాంశమగు &quot;వ్యంగ్యార్ధము” అను
సౌధము - నిర్మింపఁబడుచున్నది. కనుక, వాచ్యమగునర్ధము - భూమివంటిదగుట
యుక్త మేయగును.
ప్రశ్న : “అర్ధము. 'వాచ్యము, ప్రతీయమానము'. అని ద్వివిధము&quot;
అని రెండింటినిగూడ - సమప్రధానములుగాఁజెప్పుట - ఏల ?
ఉ :- లోచనోక్తిని సమీక్షింపుఁడు.
లోచనము : వ్యంగ్యమును - వాచ్యముతో సమశీర్షికగా గణించుట -
[వాచ్యమువలె] వ్యంగముగూడ - అపహ్నవింపఁదగనిదని [కప్పిపుచ్చరానిదని]
చెప్పుట కేయగును. ‘“దానికి ప్రభేదములు సంస్కృతములు&quot; అనుచోనున్న&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>le59cx3fdr1ffyckyn0xa6i7b78cbpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220887</id>
    <revision>
      <id>574744</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము స్మృతశబ్దముచేత - &quot;మున్నె బుధజాతామ్నాతమైయుండన్&quot; అని ప్రథమకారిక యందుఁజెప్పఁబడిన యభిప్రాయమే - దృఢీకృతము. ప్రభా :- &quot;ధ్వని-స్వకపోలకల్పితముకాదు” అనిచెప్పుట...'</comment>
      <origin>574744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4710" sha1="jsbpwuiaxzibmf30qyis7uvac63dwq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
స్మృతశబ్దముచేత - &quot;మున్నె బుధజాతామ్నాతమైయుండన్&quot; అని ప్రథమకారిక
యందుఁజెప్పఁబడిన యభిప్రాయమే - దృఢీకృతము.
ప్రభా :- &quot;ధ్వని-స్వకపోలకల్పితముకాదు” అనిచెప్పుట కే- “‘మున్నె
బుధజాతామ్నాతమై’' అని, కారికయందుగ్గడింపఁబడినది. ఆయంశమే -. తిరుగ,
“సంస్మృతములు”” “ పూర్వపండితులచేత స్మరింపఁబడినవి&quot; అని చెప్పఁబడినది.
ప్రశ్న
:..
6
భూతలమునందలి కమలముతో, ఆకాశమునందున్న కమ
లమును జేర్చి - చెప్పినంతమాత్రమున, ఆకాశకమలమునకు- ఉనికిసిద్దింపదు.
అట్లే - ప్రసిద్ధమగు వాచ్యముతోఁజేర్చి - వ్యంగ్యమును జెప్పినంతమాత్రమున,
వ్యంగ్యమునకు - ఉనికి సిద్దించునదికాదు.
-
మీదికారిక
ఉ:- &quot;వ్యంగ్యము - ఆకాశకమలముకాదు&quot; అనుట కే
యందు - ''సహృదయశ్లాఘ్యమై” అని చెప్పఁబడినది. క్రిందిలోచనమును సమీ
క్షించినయెడల - ‘వ్యంగ్యమునకు - ఉనికి' ఎట్లు సిద్ధించునదియుఁ దెలియును.
లోచనము :-- &quot;‘కావ్యము - శబ్దార్ధశరీరము&quot; అని యధావవాదులచేత-
వెనుక - చెప్పఁబడినదిగదా! ఇట్లు [కావ్యమునకు - శబ్దార్థములను] శరీరముగా
గ్రహించుటవలననే ఆశరికము - ఆశరీరమును జీవింపఁజేయునదియగు [ఆశరీ
రముకం టె, వేఱయి, దానినను ప్రాణింపఁయునదియగు] 'ఏవోయొక యాత్మతోజేఁ
గూడియుండునది - కాఁదగినదియే' అగుచుండును. అందు [ [ఈవిషయమున]
శరీరము - సర్వజనసం వేద్యములగు బలియుట, చిక్కియుండుట, మొదలగు ధర్మ
ములుగలదియగునట్లు, శబ్దము- సర్వజననం వేద్యములగుమాధుర్యము, పారుష్యము,
మొదలగు ధర్మములుగలదియగుటవలన- శరీరభాగమునందే - సంనివేశింపఁబడు
చున్నది. అర్ధముమాత్రము [ఇట్లు] ‘సకలజననం వేద్యముకాదు', లౌకికములును,
వైదికములును, నగువాక్యములయందుఁగూడ - అర్ధమున్నది. అయిననది -
కావ్యమనివ్యవహరింపఁబడదు. కనుక అర్ధమాత్రము[సామాన్యమగునర్ధమంతయుఁ]
గూడ - కావ్యమని వ్యవహరింపఁబడునది కానేరదు. కావుననే - ‘-సహృదయ
శ్లాఘ్యమై యలరునదియె” అని చెప్పఁబడినది.
[ఒకటిగానున్నట్లు భాసించుటవలన] ఒకటియేయగు నా యర్ధమే - ద్విశా
ఖలుగలది; [అంశద్వయముగలది;] కనుక - విభాగబుద్ధిచేత వివేకులు దానిని
విభజించుచున్నారు. అదెట్లనిన : కావ్యార్ధమును, లౌకికాద్యర్ధమును గూడ - అర్ధ
రూపములేయగుటవలన - తుల్యములైయున్నను, అందొకదానినే [కావ్యార్ధమునే]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsbpwuiaxzibmf30qyis7uvac63dwq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220888</id>
    <revision>
      <id>574745</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 79 సహృదయులు శ్లాఘించుచుందురు. కనుక అచట - [కావ్యార్ధమునందు] ఏదో వి శేషముండితీరవలయును. ఆవిశేషమేదో, అదియే ప్రతీయమానభాగము. అదియే విశేష హేతువగుటవలన దానినే వివ...'</comment>
      <origin>574745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="0dg4ese4vjq8fnevjnsp62e4oduxylp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
79
సహృదయులు శ్లాఘించుచుందురు. కనుక అచట - [కావ్యార్ధమునందు] ఏదో
వి శేషముండితీరవలయును. ఆవిశేషమేదో, అదియే ప్రతీయమానభాగము.
అదియే విశేష హేతువగుటవలన దానినే వివేచనశీలురు [సహృదయులు]
'ఆత్మ' అని వ్యవస్థాపించుచున్నారు.
-
ప్రభా : — పూర్వపక్షులగు ధ్వన్యభావవాదులు కూడ - &quot;కద్దారములు
శరీరముగాఁగలది - కావ్యము” అనిచెప్పిరి. కనుక - జడమగు మానవశరీర
మునందువలె కావ్యశరీరమునందుఁగూడ - దానికంటె వేఱయి, దానినుజ్జీవింప (
జేయఁదగినదగు నాత్మ - యేదోయొకటి ఉండితీరవలసినదియే&quot; అగును.
4
అట్లుండదనినయెడల- వారికి స్వవచనవిరోధము కలుగకతప్పదు. కనుక-
వారు కూడ - శబ్దారములయందొకదాని నాత్మగానంగీకరింప వలసియున్నది ·
లోకులకందఱికిని, మానవుని స్థూలశరీరమునందున్న సూలత్వ, కృశత్వాది. ధర్మ
ములవలె, పాఠకులకందఱికిని, శబ్దమునందున్న మాధుర్య, పౌరుష్యాది ధర్మ
ములు - స్పష్టముగాఁ దెలియఁబడుచుండును. కనుక స్థూలశరీరమువలె, శబ్దము
కూడ - కావ్యశరీరమునకు ఆత్మకానేరదు. కనుక ఆత్మగాఁ జెప్పఁదగదు.
ఇంకేమనిన; శబ్దము - కావ్యమునకు శరీరముగాఁ జెప్పఁ దగినదియే యగును.
అర్ధమో, ఇట్లందఱికిని తెలియఁబడునదికాదు, కనుకనదికావ్యమునకు శరీరముగా
జెప్పఁదగినదికాదు. కనుక ఆత్మగానే చెప్పఁదగినదగుచుండును. అట్లని అర్ధ
మును దేనినైనను (అర్ధసామాన్యమును ] కావ్యాత్మగాఁ జెప్పఁదగడు.
.
''కాకరకాయ చేనుగానుండును&quot; అను లౌకికవాక్యముగాని, “ధర్మము
నాచరింపుము” ఆనువైదికవాక్యముగాని, కావ్యమని వ్యవహరింపఁదగినదికాదు.
కనుక, అర్ధమాత్రమును కావ్యమనుటకు వీలుపడదు.
ఇంకేమనిన; విభావాదివర్ణ్యముతోడి
-
•
తన్మయీభవనమునొందువారగు
సహృదయులు - ఏయర్ధమును శ్లాఘింతురో, అదియే కావ్యార్ధమగుననియు, తది
తరలౌకిక నైదికాద్యర్ధము - కావ్యార్ధముకాదనియు, నెఱుఁగఁదగును. లౌకికమగు
నర్ధము - కావ్యార్ధముకాదని, దానిని నిరసించుటకే -పూర్వోక్తమగు కారికయును-
“సహృదయశ్లాఘ్యమై” అను విశేషణము ప్రయోగింపఁబడినది.
గుఱ్ఱమునకును - గోవునకును - వలె, వాచ్యమునకును- వ్యంగ్యమునకును-
ఆత్యంతికమగు భేదములేదనియు, వీనికి ధర్మధర్మిభావన్యాయముగలదనియు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dg4ese4vjq8fnevjnsp62e4oduxylp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220889</id>
    <revision>
      <id>574746</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ముందుచెప్పఁబడును. కనుక నీకారికయందు మొదట - కావ్యార్ధమంతయుఁగూడ- ఒకటిగాఁ జెప్పఁబడినది. తదుపరినది -వాచ్యము-ప్రతీయమానము, అని ద్వివిధ ముగా విభజింపఁబడినది....'</comment>
      <origin>574746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5203" sha1="qa4ocgvjxc6nfq9ei58u20ipgyng2vu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ముందుచెప్పఁబడును. కనుక నీకారికయందు మొదట - కావ్యార్ధమంతయుఁగూడ-
ఒకటిగాఁ జెప్పఁబడినది. తదుపరినది -వాచ్యము-ప్రతీయమానము, అని ద్వివిధ
ముగా విభజింపఁబడినది.
ప్రశ్న :-
అట్లయినయెడల - కావ్యమునందున్న వాచ్యార్ధమును,
వ్యంగ్యార్ధమునుగూడ - సహృదయశ్లాఘ్యములే యగు ననియు, 'వాచ్యవ్యంగ్య
రూపమగు నర్ధమంతయుఁగూడ - కావ్యాత్మ యేయగుననియు, చెప్పవచ్చునా ?
ఉ : -
-
కావ్యార్ధమును, లౌకికాడ్యర్ధమునుగూడ- ''అర్ధింపఁబడునవియే-
అనఁగా; తెలియఁబడునవియే,&quot; అగును, కనుక నిట్లు - అర్థరూపములేయగుట
వలన - ఈరెండును నమానములేయగుచున్నను, సహృదయులు - కావ్యార్ధమునే
శ్లాఘింతురు. గాని, లౌకికాద్యర్థమును శ్లాఘింపరు ఏల? [వాచ్యవ్యంగ్యోభయ
రూపమగు] కావ్యార్ధమునందు సహృదయశ్లాఘాపాత్రమగు ఈ విశేషమేమి -
అని విచారించునెడల - “ఆవిశేషము - ప్రతీయమానాంశమే-కాని, వాచ్యాంశ
ముకా&quot;దని వివేకులు గ్రహింపవచ్చును. కావ్యార్ధమునందు వ్యంగ్యరూపమగు,
నంళముండుటవలననే - సహృదయులు కావ్యార్ధమును శ్లాఘించుచున్నారు. కేవల
మగు వాచ్యార్ధము - సహృదయశ్లాఘ్యముకాకున్నను, వ్యంగ్యార్ధముతోడి-సంవల
నము (మిశ్రణ] వలననే - శ్లాఘ్యమగుచున్నది. అట్లుకానిచో; కేవలముగువాణ్యా
•
ర్ధమునకు - లౌకికాద్యర్ధముకంటె ఎట్టివిశేషమును లేకుండుటవలన కేవల
వాచ్యార్ధము శ్లాఘ్యముగాఁ జాలక యేయుండెడిది గదా : ఇనుపగుండు - స్వయ
ముగా, దాహకము - [కాల్చునది] గాకున్నను, దహనశక్తిగల అగ్ని తోఁ గూడి
యుండునపుడు, దాహకముగా, వ్యవహరింపఁబడుచున్నది. అట్లే, శ్లాఘాపాత్ర
మగు వ్యంగ్యాంశముతోఁగూడిన వాచ్యాంశము గూడ - విభాగదృష్టిననుసరింప
నప్పుడు - సహృదయశ్లాఘ్యమగుచున్నది. కనుక అవిభాగదృష్టిచేత వాచ్య
రూపమును, వ్యంగ్యరూపమును, నగు కావ్యార్ధమంతయుఁగూడ - సహృదయ
శ్లాఘ్య”మని కారికయందు మొదటఁ జెప్పబడినది. దేనిసంబంధమువలన కావ్యా
ర్ధమునందున్న వాచ్యాంశముగూడ - 'సహృదయ శ్లాఘ్య'మనియు, 'కావ్యాత్మ'
యనియుఁజెప్పఁబడినదో, ఆవ్యంగ్యాంశమే. లౌకికాద్యర్ధముకంటె-కావ్యార్ధమును
విశేషింపఁజేయునదై, యున్నది. కనుక- ఆవ్యంగ్యాంశమే - [ ప్రతీయమానమే]
వస్తుతః, ‘సహృదయశ్లాఘ్యమును, కావ్యాత్మయు', అగుచున్నదని తెలియునది.
దీనికంటె వేఱగు నాచ్యార్ధము కావ్యశరీరమేయగును. &quot;శిరస్సు&quot; మొదలగు
దేహపిండములు - 'కుండ' మున్నగువానివలెనే, జడ ములై(చైతన్యరహిత ములై]
ఉన్నవి. వీనికంటె వేఱగు నాత్మ-తనసాన్నిధ్యవిశేషమువలన - వీనియందు తన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qa4ocgvjxc6nfq9ei58u20ipgyng2vu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220890</id>
    <revision>
      <id>574747</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 81 చైతన్యమునాకోపించి- ఈదేహపిండమునే- 'ఆత్మ'గాఁదోచునట్లుచేసి- “ఇతఁడెంత సుందరుఁడు&quot; అని యనిపించుచున్నదిగదా! ఇక్లే- ''కావ్యార్ధమునందలి వాచ్యా ర్ధముగూడ - లౌకిక...'</comment>
      <origin>574747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4698" sha1="7igt6175idwyf7udkptudr7jp0ybq69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
81
చైతన్యమునాకోపించి- ఈదేహపిండమునే- 'ఆత్మ'గాఁదోచునట్లుచేసి- “ఇతఁడెంత
సుందరుఁడు&quot; అని యనిపించుచున్నదిగదా! ఇక్లే- ''కావ్యార్ధమునందలి వాచ్యా
ర్ధముగూడ - లౌకిక వైదికాద్యర్ధమువలె, స్వయముగా శ్లాఘ్యముకానిదియే” అగును,
దీనికంటె - వేఱగుప్రతీయమానాంశము - [వ్యంగ్యార్ధము] దీనికి తనసౌందర్యము
నారోపించి - ఈవాచ్యార్ధమునుగూడ- 'ఆత్మ' అని తోచునట్లొనర్చి - దీనినిగూడ-
[వాచ్యమునుగూడ] సహృదయ శ్లాఘ్యమగునట్లు చేయుచున్నది. ఇట్లు ప్రతీయ
మానాంశముగూడ - ఆత్మయొక్క గుణమువంటి గుణముగలదగుచున్నది. ఇట్లు
ఆత్మగుణ సామ్యముగలదగుటవలన ఈ ప్రతీయమానాంశమునే కావ్యార్ధము
నందున్న వాచ్య - వ్యంగ్యములలో వ్యంగ్యార్ధభాగమునే] విభాగకుళలురగు
సహృదయులు విభజించి - &quot;కావ్యాత్మ&quot; అని వ్యవహరించుచున్నారు” అని
తెలియునది. ఆత్మగుణయోగము ననుసరించుటవలన ప్రతీయమానాంశమునకుఁ
గలిగిన 'కావ్యాత్మవ్యవహారము' గౌణమగుచున్నది. ఈయంశము - &quot;విశేష
హేతువగుటవలన&quot; అను లోచనోక్తిచేత- సంగ్రహంపఁబడినదని తెలియునది.
-
అవ :— ప్రతీయయానాంశము - వాచ్యాంశముకంటె వేఱుగానున్నట్లు
పాఠకులకందఱికి నేలతెలియదో: మఱియు, ఈవ్యంగ్యార్ధ విషయమున [మీదు
మిక్కిలి] విషతులుకూడనున్నవే సంశయాదిగ్రస్తమగు, ఇట్టిది - కావ్యాత్మ
యగునా ?'' అని యాశంకించి - చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :— చార్వాకులు- [నాస్తికులు] &quot;ఆత్మ శరీరముకంటె
-
వేఱు” అనుతాత్త్విక విషయమున - విరుద్ధాభిప్రాయ రూపమగు భ్రాంతినిగలిగి
యున్నట్లు, వాచ్యసంవలనచేత విమోహితమగు హృదయముగలవారు మాత్రము-
[వాచ్యమునుండి వ్యంగ్యమును విభజింపఁజాలని అవివేకులు మాత్రము] దాని
పృథగా భావమునందు [వ్యంగ్యము వేఱనువిషయమున] విప్రతిపత్తి గలిగియున్నారు
కనుకనే - ''అర్ధమెయ్యది కావ్యాత్మయను వ్యవస్థనంది&quot; అని కావ్యార్ధ
మును [అంతను] ఒక్కటిగా నుపక్రమించి, “సహృదయశ్లాఘ్యమై” అని విశే
షణ ద్వారమున-అందు- ''రెండంశములుండుట&quot; అను హేతువును [సహృదయ
శ్లాఘ్యత్వ హేతువును] డెలిపి - పిమ్మట విభాగబుద్ధిచేత ఆయర్థమునకు రెండు
భేదములు - అనగా, అంశములు- [భాగములు] స్మృతములు&quot; అనువిషయము-
చెప్పఁబడినది. కాని, &quot;ఈయంశములు రెండును - [వాచ్యము • ప్రతీయమానము
15&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7igt6175idwyf7udkptudr7jp0ybq69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220891</id>
    <revision>
      <id>574748</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అను భాగములు రెండును] గూడ - కావ్యమునకాత్మలే&quot; అను నభిప్రాయమున- ఇట్లు చెప్పఁబడుటలేదు. ప్రభామతి :- “కాంతలయందు, ప్రసిద్ధములగు అవయవములకంటె- వేఱగు లావణ్యముండు...'</comment>
      <origin>574748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4794" sha1="h50s227uzvseekgrih8ejc3924ssqpl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అను భాగములు రెండును] గూడ - కావ్యమునకాత్మలే&quot; అను నభిప్రాయమున-
ఇట్లు చెప్పఁబడుటలేదు.
ప్రభామతి :- “కాంతలయందు, ప్రసిద్ధములగు అవయవములకంటె-
వేఱగు లావణ్యముండునట్లు, మహాకవివాణులయందు వాచ్యార్ధముకంటె వేఱగు
ప్రతీయమానముండును” అని ముందు చెప్పఁబడును. కనుక వాచ్యార్ధము-
కావ్యమునకు శరీర మేయగును. గాని, ఆత్మకానేరదు. ప్రతీయమానమే- ఆత్మగాఁ
జెప్పఁదగినదియగును. అయినను, ఈప్రతీయమానమునకు వాచ్యముతోడిసంవలన
అనఁగా; మిశ్రణ-ఉన్నది. [అదియు, నిదియు నొక్కసారిగా స్ఫురించుటవలన]
నిరూఢనిబడతరతాద్రూప్య భావనావాసనాధిరూఢమగు, ఆమిశ్రణచేత - విమో
హితహృదయులగువారుమాత్రము చార్వాకులు శరీరముకంటె వేఱగునాత్మ
నెఱుఁగనట్లు, కావ్యశరీరముగు వాచ్యార్ధముకంటె వేఱయిన కావ్యాత్మ&quot; అగు-
ప్రతీయమానము నెఱుఁగఁజాలకున్నారు, కసుక &quot;కావ్యార్ధమంతయుఁగూడఁ
ఒక్కటియే” అని యనుకొనుచున్నారు. కనుక ఆయవివేకిజనబుద్ధినను సరించి
అనియర్థములు రెండింటిని -
ఈకారిక యందు
-
మొదట వాచ్యము వ్యంగ్యము,
-
-
SO
-
వేరుగాఁజెప్పక - ‘‘అర్ధ మెయ్యది - కావ్యాత్మయను వ్యవస్థనింది&quot; అని, మొదట-
ఏకవచముచేత -
నిర్దే
కావ్యార్ధమంతయు ఒక్కటిగా, అనువాద భాగమున
శింపఁబడినది. పిమ్మట - “సహృద యశ్లాఘ్యమై యలరునదియె&quot; అని. కావ్యా
త్మగా తొలుతఁదెలుపఁబడిన యర్ధమే - విశేషింపఁ [భేదింప] జేయఁబడినది.
&quot;లౌకికార్ధమువలెను; వైదికార్ధమువలెను - ఈకావ్యార్ధముగూడ అర్ధరూపమే-
అయినను ‘లౌకికాద్యర్ధము - సహృదయశ్లాఘ్యముకాదు' ఈకావ్యార్ధము - సహృ
దయశ్లాఘ్యము”. అని కావ్యార్ధమునందు మాత్రమేగల విశేషరూపము దీనిచేత -
తెలుపఁబడినది. ఇట్లు చెప్పుటచేత - &quot;సహృదయశ్లాఘ్యమై&quot; అనునీవి శేషణము
చేత - &quot;లౌకికాద్యర్ధములకంటె కావ్యార్ధమున తాధిక్యమును సంపాదించునది
యగు - రెండంశముల యునికి&quot; - [లౌకికాద్యర్థములందులేని సహృదయశ్లాఘ్య
తకు హేతువగు ప్రతీయమానాంశము యొక్కయు, వాచ్యాంశముయొక్కయు,
నునికి] అను హేతువు సూచింపఁబడినది. ఇందలి యర్ధమును గింది ప్రశ్నోత్తర
ములచేత స్పష్టముగా నెఱుఁగునది.
ప్రశ్న :— కావ్యార్ధమును తలెందుకు శ్లాఘించుచున్నారు? లౌక
కాద్యర్ధము - శ్లాఘాపాత్య్రముకాదా ?
ఉత్త :
శోత్మప్రశంసార్హమగు ప్రతీయమానాంశము - వాచ్యాంశ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h50s227uzvseekgrih8ejc3924ssqpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220892</id>
    <revision>
      <id>574749</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 83 ముతోఁగూడి - కావ్యార్ధమునందున్నది. కనుక- శ్రోతలు- కావ్యార్ధమును ప్రశం సింతురు. లౌకికాద్యర్ధమునందు, ప్రతీయమానాంశము సాధారణముగానుండదు. కనుక - అది ప్రశంసా...'</comment>
      <origin>574749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="bevsmi6rppdxg23ueuwqotn96ny5jfw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
83
ముతోఁగూడి - కావ్యార్ధమునందున్నది. కనుక- శ్రోతలు- కావ్యార్ధమును ప్రశం
సింతురు. లౌకికాద్యర్ధమునందు, ప్రతీయమానాంశము సాధారణముగానుండదు.
కనుక - అది ప్రశంసాపాత్రము - కాదు.
ప్రశ్న : [రసజ్ఞ] లౌకిక వ్యవహారమునందుఁగూడ కొన్ని యెడల
ప్రశంసాయోగ్యత కాన్పించునెడల - మీరేమందురు ?
ఉ :— అప్పుడా వ్యవహారమునందుఁ గూడ
ప్రతీయమానాంశమున్న
దని చెప్పుదుము. ఎచ్చటనైనను సరియే, వాచ్యాంశముతోఁగూడిన వ్యంగ్యాంశ
ముండునప్పుడే - 'ఈసహృదయశ్లాఘ్యత' - సిద్ధించునని తెలియునది.
|
వాచ్యము, ప్రతీయమానము, అను
ప్రశ్న :— “కావ్యార్ధమునకు
భేదములు - రెండు - స్మృతములు&quot; అని కారికయందుఁ దెలుపఁబడిన భేదశబ్దము
నకు లోచనకర్త - 'అంశములు' - అనునార్ధము నేలచెప్పెను?
టకు
-
ఉత్త :— “వాచ్యవ్యంగ్యములు - అత్యంతభిన్నములుకావు&quot; అని చెప్పు
“ఇవి-అంశములు&quot; - అనఁగా; కావ్యార్ధమునందుండునవియగు &quot;రెండు
భాగములు” అని తెలిపెను.
-
ప్రశ్న ; —
'ఏయర్ధము - కావ్యాత్మఅని వ్యవస్థాపింపబడినదియై, సహృ
దయశ్లాఘ్యమగుచుండునో, ఆకావ్యార్ధమునకు వాచ్యము ప్రతీయమానము -
అనుభేదములు - రెండు - పూర్వులచేతనే - స్మరింపఁబడినవి'. అనునది కారికార్ధ
మైయున్నది. దీనివలన, వాచ్యాంశము ప్రతీయమానాంశము, అను భేదద్వయ
ముగల కావ్యార్ధమంతయుఁగూడ - సహృదయశ్లాఘ్యమును, కావ్యాత్మయు, అగు
ననునభిప్రాయము సిద్ధించుచున్నది. లోచనకర్త - దీనిఫలితార్ధము నెట్లు తెలిపిన
దియుఁదెలుఁపగోరెదను.
మే
ఉ:- &quot;ప్రతీయమానాంశమే కావ్యాత్మ. వాచ్యాంశము - కావ్యా
త్మకాదు. సహృదయ శ్లాఘ్యమగు ప్రతీయమానము-వాచ్యముతోఁగూడియుండుట
వలన - వాచ్యముగూడ - సహృదయశ్లాఘ్యమగుచున్నది. వాచ్యాంశము - కావ్య
శరీరమే&quot; అని లోచనకర్త దీనియర్థమును దెలిపెను.
-
ప్రశ్న :- కారికాకారుఁడు - క్లిష్టమగు విధమున నీశ్లోకమును నిర్వచిం
చుటకు హేతువేమి ? దానినిలోచనకర్త యెట్లు సమర్ధించి సమన్వయించెను ?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bevsmi6rppdxg23ueuwqotn96ny5jfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220893</id>
    <revision>
      <id>574750</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 ఉ:- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అవివేకులకు [వాచ్యమును వ్యంగమును విభజింపఁజాలక - ఏక ముగా గ్రహించువారికి] ప్రతీయమానాంశముతోడి సంవలన [మిశ్రణ] వలన వాచ్యాంశముగూడ సహృదయశ్లాఘ్యమై, కావ్యాత...'</comment>
      <origin>574750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="s157wsr886f26y6xq147ograw2qyxi5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;84
ఉ:-
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అవివేకులకు [వాచ్యమును వ్యంగమును విభజింపఁజాలక - ఏక
ముగా గ్రహించువారికి] ప్రతీయమానాంశముతోడి సంవలన [మిశ్రణ] వలన
వాచ్యాంశముగూడ సహృదయశ్లాఘ్యమై, కావ్యాత్మగాఁ దోచుచుండును.
-
కనుక - కారికాపూర్వార్ధమునః ఆయవివేకిఐనబుద్ధి ననుసరించి వాచ్య
వ్యంగ్యములను విభజించి చెప్పక - కావ్యార్ధమునంతను గ్రహించి - ''అర్ధము -
సహృదయశ్లాఘ్యము, కావ్యాత్మగా వ్యవస్థితము” అని మొదటఁ దెలుపఁబడినది.
తదుపరి ఉత్తరార్ధమున విభాగదృష్టిననుసరించి సహృదయశ్లాఘ్యతకు హేతువుగా-
సూచింవఁబడిన కావ్యార్ధాంశములు - రెండును, 'వాచ్యము - ప్రతీయమానము. '
అని తెలుపఁబడినవి. ఇట్లు-కావ్యార్ధము - ద్వివిధముగా విభజింపఁబడినది. కనుక)
“వాచ్యాంశము ప్రతీయమానాంశముతోడి మిశ్రణవలన ఆత్మతోఁగూడిన
శరీరమువలె, ‘సహృదయఘావిషయము మాత్రమే' యగుటవలన - 'శరీరము
గానే' చెప్పఁదగినదనియు, సారముగా నుండుటవలన ప్రతీయమానాంశము
మాత్రమే- 'ఆత్మగా 'ఁ దెలుపఁదగినదనియు చెప్పినట్లయినది. ఈయర్ధమంతయు
'సహృదయశ్లాఘ్యమై' అను విశేషణముచేతనే - సూచింపఁబడినది&quot;, అని శ్రిలో
చనకర్త - సమర్ధించి - సమన్వయించెను.
లోచ : అవ :-- కారిక యందు &quot;కావ్యాత్మ' అనుదానియందలి ‘కావ్యశబ్ద
స్వరూపమును' దెలుపుచున్నాఁడు.
(18) మూలము :- కావ్యము - లలితోచిత సంనివేశ
సుందరము. [లలితమును, ఉచితమును, అగు సంనివేశమున -
సుందరమగు] ఆకావ్యమునకు 'శరీరమున కాత్మవలె' సారరూప
ముగా స్థితమును. కనుకనే] సహృదయళ్లాఘ్యమును, నగు నేయ
ర్ధముకలదో, ఆయర్థమునకు వాచ్యము, ప్రతీయమానము అను
భేదములు - రెండున్నవి.
లోచన :— లలితశబ్దముచేత - కావ్యము ననుగ్రహించునవియగు గుణా
-
లంకారములు చెప్పఁబడినవి.
ఉవితశబ్దముచేత - &quot;ఔచిత్యము - రసవిషయమే యగునని చూపుచు రస
ధ్వనియే - కావ్యజీవితమని సూచింపబడినది. కావ్యజీవితమగు రసధ్వనియేలేని
యెడల - జౌచిత్యమనునది - [ అభావవాదులచేతఁగూడ] అంతటను [లక్షణగ్రంథ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s157wsr886f26y6xq147ograw2qyxi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220894</id>
    <revision>
      <id>574751</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 85 ములందు] దేనిన పేక్షించి ఉదోషింపఁబడుచున్నది ? అని దీనిభావము. సహృదయ శ్లాఘ్యమగు, ‘ఏ' యర్ధమున్నదో'' ఆని యచ్ఛబ్ధము [ఏశబ్దము] చేత [పరాభిమత మగు కావ్యార్ధమునంతను...'</comment>
      <origin>574751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4511" sha1="kvn7ab2lpun3w123ad3q8oi5pb1dfy3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
85
ములందు] దేనిన పేక్షించి ఉదోషింపఁబడుచున్నది ? అని దీనిభావము. సహృదయ
శ్లాఘ్యమగు, ‘ఏ' యర్ధమున్నదో'' ఆని యచ్ఛబ్ధము [ఏశబ్దము] చేత [పరాభిమత
మగు కావ్యార్ధమునంతను] అనువదించి - “కావ్యార్ధము - సహృదయశ్లాఘ్యము :
అనునది పరునిచేతఁగూడ - అభ్యుపగతమని ప్రదర్శించున్నాఁడు. ఆయర్ధమునకు
అనునాక్యముచేత - “‘వాచ్యము, ప్రతీయమానము&quot; అని - కావ్యా
ర్ధమునకు అంశద్వయమున్నపుడే - అది - సహృదయ శ్లాఘ్యమనునభ్యుపగ
మము - కుదురును&quot; అని ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
-
-
“రసాది
ప్ర్రథా :— “కావ్యాత్మ&quot; అనుచోనున్న కావ్యశబ్దమును వృత్తికారుఁ
డెట్లు వ్యాఖ్యానించినదియు, లోచనకర్త - తెలుపుచున్నాఁడు. లలితశబ్దముచేత
'సౌందర్యకారణములగు గుణాలంకారాదులును' - ఉచితశబ్దముచేత
వ్యంజనసామర్ధ్యమును', తద్వారమున 'రసాది ధ్వనికిమాత్రమే ముఖ్యమగు
కావ్యజీవితత్వమును, ప్రదర్శింపఁబడినది. &quot;వస్తువ్వనియు, అలంకారధ్వనియు,
రసాదిధ్వని పర్యవసానముగలవి. కనుక - కావ్యమునకు “ముఖ్యమగు నాత్మ
కావు” అని ముందుచెప్పఁబడును. కావ్యార్ధమునంతను ఏయర్ధముకలదో&quot;
అనియనువదించుటవలన, పరాభిమతము గూడ సంపాదితమని సూచింపఁబడినది.
ఆయర్ధము - సహృదయశ్లాఘ్యమని యంగీకరించిన పరుఁడు ఇట్లంగీకరించిన తరు
వాత-కావ్యమునందు శ్లాఘహేతువగు అంశద్వయమును గూడ- అంగీకరింప
వలసియేయుండును. కనుక &quot;అర్ధమునకు వాచ్యము, ప్రతీయమానము, అను
భేదములు [అంశములు]” అనుదానిచేత పూర్వపక్షీయగుపరుఁడుకూడ -
ప్ర్రతీయమానము నంగీకరింపక తీరదని ప్రదర్శింపఁబడినది.
-
-
లోచన : --- &quot;ఇట్లు ప్రదర్శించుటచేత కావ్యార్ధమును ఆంశద్వయ
ముగా విభజించి అందు వాచ్యాలంకారవ్యతిరిక్తమగు ప్రతీయమానమును -
'కావ్యాత్మగా' సూచించుట చేత-] ''ధ్వని - సౌందద్య హేతువు. కనుక గుణా
లంకాకవ్యతిరిక్త ముకాదు&quot;. అని యేది [ఏయనుమానము] వెనుక చెప్పఁబడినదో,
ఆయనుమానమునకు హేతువు సిద్ధింపదు&quot; అని ప్రదర్శితము.
ప్రభా : అవ : — “ధ్వని - కావ్యాత్మయగుగాక సౌందర్య హేతువు
కూడ - కావచ్చునే” అని యాశంకించి - లోచనకర్త చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ :— [అలంకారములు - [భూషణములు] శరీరశోభకు హేతువులని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvn7ab2lpun3w123ad3q8oi5pb1dfy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220895</id>
    <revision>
      <id>574752</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము - ప్రసిద్ధము లైయున్నట్లు] &quot;ఆత్మ - దేహసౌందర్యమునకు హేతు' 'వనునది - ప్రసిద్ధము కాదుగదా ! ప్రభా : అప 11 అయ్యా ! ప్రతీయమానార్ధము వాచ్యార్ధ శ్లాఘాతిక యమునకు హేతువ...'</comment>
      <origin>574752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="0mfak2ave1x2jatmwng69zyq76mp2e4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;86
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
-
ప్రసిద్ధము లైయున్నట్లు] &quot;ఆత్మ - దేహసౌందర్యమునకు హేతు' 'వనునది -
ప్రసిద్ధము కాదుగదా !
ప్రభా : అప
11
అయ్యా ! ప్రతీయమానార్ధము వాచ్యార్ధ శ్లాఘాతిక
యమునకు హేతువుగను క-ఆత్మయగుచున్నది&quot;అనియిప్పుడేవ్యవస్థాపించినమీకు-
ఆత్మకుఁగూడ - సౌందర్య హేతుత్వము సంగీకరించియే యున్నారు. ఇప్పుడు
మరల - ''ఆత్మ - శరీరసౌందర్య హేతువుకాదు” అనిచెప్పి “ఆధావనాదులు
చెప్పిన హేతువు సిద్దింప”దనుట న్యాయమా&quot; ? అనియాశంకించి - అంగీకరించి.
చెప్పుచున్నాఁడు.
-
లోచనము :— &quot;ప్రతీయమానము - కావ్యాత్మయయినను, కావ్యశరీర
సౌందర్య హేతువుగూడ నగును.” అని యంగీకరించినను, - ప్రతీయమాన
ముతోడి నిత్యసంబంధమువలన వాచ్యముగూడ- సౌందర్య హేతువు కాకతీరదు.
గుణాలంకారములకంటె వేరయినను, కావ్యసౌందర్య హేతువగు వాచ్య
మునందు - ఈ హేతువు - అనైకాంతికము [వ్యభిచారి] కావలసివచ్చును.
గనుక
ప్రభా :— ''వాచ్యము- గుణాలంకారములకంటె వ్యతిరిక్తము&quot; అని
ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
లోచనము :- అలంకార్యము [అలంకరింపఁదగినవాచ్యము]
అలంకారముగాని, గుణి - [గుణియగువాచ్యము] - గుణముగాని, కాదుగదా :
దీనికొఱకుఁగూడ [ధ్వనికి - భూమికకొఱకు మాత్రమేకాక, అనుమాన
హేతువునకు అ నైకాంతికత్వమును ప్రదర్శించుటకుఁ గూడ] వాచ్యాంళము- [కారి
కయందు] ఉ పేజేపింపఁబడినది. కనుకనే - [&quot;వాచ్యఃప్రసిద్ధః&quot;] “అందుఁబ
ఖ్యాతమైన వాచ్యము&quot; అని దీనితరువాతి కారికయందు చెప్పుచున్నాఁడు,
-
ప్రభా :— ఇందలియర్ధము నిజ్జెఱుఁగునది. ' ప్రతీయమానము- కావ్యాత్మ
అని చెప్పుటవలన - &quot;సౌందర్య హేతువగునది [ధ్వని] సౌందర్య హేతువులగు
గుణాలంకారములకంటె వేఱుకాదు”, అని, అభావవాది చెప్పిన అనుమాన హే
తువు - నిరస్తమయినది. ఆత్మ అలంకారాదులవలె దేహశోభకు హేతువు కాదు
గదా :
ప్రశ్న ; — ఈప్రతీయమానము - వాచ్యార్ధ ఘాతిశయ హేతువు కనుక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0mfak2ave1x2jatmwng69zyq76mp2e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220896</id>
    <revision>
      <id>574753</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 87 నిది సౌందర్య హేతువుగూడనగును. కనుక హేతువు సిద్ధింపనిదికాదు, సర్వాభరణ భూషితమయినను, శవశరీరమునందు సౌందర్యము లేకుండుటవలన, ఆత్మయే సౌందర్య హేతువుగానంగీకర...'</comment>
      <origin>574753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4382" sha1="7it6sfbkiayxmynh2gwjqi5l3t95fbo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
87
నిది సౌందర్య హేతువుగూడనగును. కనుక హేతువు సిద్ధింపనిదికాదు, సర్వాభరణ
భూషితమయినను, శవశరీరమునందు సౌందర్యము లేకుండుటవలన, ఆత్మయే
సౌందర్య హేతువుగానంగీకరింపఁదగినదిగదా : కావ్యాత్మయగు ప్రతీయమానము
గూడ - ఇట్లే .సౌందర్య హేతువు. కనుకనది- గుణాలంకారములకంటె వేఱుకాదు.
ఉ:-
దోషమున్నది.
ప్రతీయమానము - సౌందర్య హేతువని యంగీకరించినను-ఇచట
-
D
ప్రతీయమానముతోడి సంబంధమువలన వాచ్యార్ధము గూడ శోథా హెకు
వగుటతప్పదు. ఈవాచ్యము - అలంకార్యమును, గుణియు, అగుటవలన - గుణా
లంకారములకంటె వేఱగుటయు, తప్పదు. కనుక - 'సౌందర్యహేతువగునదేద
యినను, గుణాలంకారములకంటె వేఱుకా''దనిన యెడల - సౌందర్య హేతువగు
వాచ్యముగూడ - గుణాలంకారాంతర్గతము కావలసివచ్చును. సౌందర్య హేతువై
నను, గుణియు, అలంకార్యము, నగువాచ్యార్ధము గుణాలంకారాంతర్గతముకాదు,
కనుక- ఈ హేతువు- [సౌందర్య హేతుపగునది గుణాలంకారవ్యతిరిక్తము-కాదు.”
అని, అభావవాది చెప్పిన హేతువు] - కావ్యార్ధమగు వాచ్యమునందు - అనైకాం
తికము అనఁగా; వ్యభిచారి [నియమము తప్పిచరించునది.] అగుచున్నది. కాగా;
“సౌందర్య హేతువైనను, వాచ్యార్ధము - గుణాలంకారాంతర్గతము కానట్లు, సౌంద
ర్య హేతువయినను, ధ్వని - గుణాలంకారాంతర్గతముకాదు.&quot; అనునిది - సిద్ధాం
తము ధ్వనినిరూపకమగు శాస్త్రమునందు వాచ్యమును పక్షేపించిన సూత్ర[కారికా]
కారుఁడుగూడ - ధ్వనికి - భూమికగానుండునని మాత్రమే వాచ్యాంశమును
దెలిపినవాఁడుకాఁడు. ''ఏది - సౌందర్య హేతువో, అది గుణాలంకారవ్యతిరిక్త
ముకాదు&quot; అని ధ్వన్యభావవాది తెలిపిన అనుమాన హేతువు &quot;సౌందర్య హెకువ
యినను, గుణాలంకార వ్యతిరిక్తమగు వాచ్యమునందు అనైకాంతిక మగు &quot;&quot;నని
ప్రదర్శించుటకుఁగూడ - వాచ్యాంశమునుపక్షేపించెను. కనుక లోచనకర్త తెలిపిన
దోషోద్ఘాటనముక్ సూత్రము కాదు.
.
(19) మూలము :
తత్ప్రవాచ్యః ప్రసిద్దోయః ప్రకారైరుపమాదిఖిః
బహుధావ్యాకృతః సోఒన్యైః [కావ్యలక్ష్మవిధాయిఖిః]
గీ॥ అందు-వాచ్యార్థము - ప్రసిద్ధ, మది-గ్రహించి-
‘ఉపమ’మున్నగు భేదమ్ము లుగ్గడించి -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7it6sfbkiayxmynh2gwjqi5l3t95fbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220897</id>
    <revision>
      <id>574754</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 88 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వ్యాకరించినారన్యులు - బహువిధముల; [అన్యులు]కావ్యలక్ష్మవిధాయులు [భట్టోద్భట ప్రభృతులు] తతోనేహప్ర్రతన్యతే (3) కాన [ర్ద్రతనింపఁ] వివరింపఁ బూనము దానినిచట. (3)...'</comment>
      <origin>574754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4267" sha1="kwaa729hk7za65x175p8zajpjn1p9i4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
88
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వ్యాకరించినారన్యులు - బహువిధముల;
[అన్యులు]కావ్యలక్ష్మవిధాయులు [భట్టోద్భట ప్రభృతులు]
తతోనేహప్ర్రతన్యతే (3)
కాన [ర్ద్రతనింపఁ] వివరింపఁ బూనము దానినిచట. (3)
ఇంకేమనిన; యథోపయోగముగా కేవలమగుననువాదము
నొనర్చెదము.
లోచనము
:
-
[ఇట్లు - అర్ధమునకు] రెండంశములుండినను, వనితా
వదనము, ఉద్యానము, చంద్రోదయము, మున్నగువానివలె, ప్రసిద్దమే- అనఁగా;
లౌకికమే - [లోక విదితమగు వాచ్యమే] ఉపమానులగు ప్రకారములచేత - బహు
విధములుగా వ్యాకరింపఁబడినది. “అన్యులు”. అను [&quot;అన్యైః&quot; అను] కారికా
భాగము - ‘కావ్యలక్ష్మవిధాయులు&quot; [కావ్యలక్ష్మవిధాయిభిః] అని వ్యాఖ్యానిం
పఁబడినది. “వివరింపఁబూనము&quot; [నేహపతన్యతే] అనునది - విశేషించి చెప్పు
టను నిషేధించి - శేషమునకు [అనువాదమాత్రమునకు] అభ్యనుజ్ఞుగానున్నది.
కనుకనది “ కేవలము” అనుదానిచేత - వృత్తియందుఁ దెలుపఁబడినది.
:--
అర్ధ
ప్రభా : — 'రెండంశములున్నను', అను, ఆపిశద్ధారకముచేత
మునకు - ‘వాచ్యము ప్రతీయమానము', అని రెండుభాగములుండఁగా; ఒకదా
నినే - (వాచ్యమునే] వ్యాకరించుటవలన - ''అన్యులు - సముచితమగు సూక్ష్మ
పరిశీలనము నొనర్పరయిరి&quot; అని సూచింపఁబడినది. 'లౌకికమే' అనుటచేత -
ప్రతీయమానము - [రసాదిధ్వని] - ‘అలౌకిక' మనిసూచింపఁబడి, దాని 'ప్రాధా
న్యము' స్ఫురింపఁజేయఁబడినది. ['సంస్కృత కారికయందు &quot;కావ్యలక్ష్మవిధా
యిఖిః&quot; అనునది - వృత్తపాదమువలెఁ దోచుటచేత అది - యీకారిక యొక్క
-
చతుర్ధపాదమేమో' అను శంకను దొలఁగించుటకు, &quot;అన్యైః&quot; అనునది -
&quot;కావ్యలక్ష్మ విధాయిఖిః&quot; అనుదానిచేత వ్యాఖ్యానింపఁబడినది”. అనితెలుపఁ
బడినది, అయినచు, ఈలోచనవాఖ్యను సమీంపక- నిర్ణయసాగరప్రతియందును,
దీధితివాఖ్యతోఁగూడిన చౌఖాంబావారి ప్రతియందును, కాప్యలక్ష్మవిధాయిఖి:&quot;
అనునది - ఈకారిక యొక్క చతుర్ధపాదముగా ముద్రింపబడి - 'తతోనేహ ప్రత
న్యతే” అనుచతుర్ధపాదము వృత్తియందుఁ జేర్పబడినది. ఇది చతుర్ధ పాదముగా
ముద్రింపఁబడివలసియున్నది. •[ప్ర్రతనింపఁబూనము]. వివరింపఁబూనము - అను
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kwaa729hk7za65x175p8zajpjn1p9i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220898</id>
    <revision>
      <id>574755</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 89 దానికి - వాచ్యవిషయమున, అన్యులు [పూర్వాలంకారికులు] తెలుపని విశేషాం శమును దెలుపము&quot; అనునర్ధము నెఱుఁగునది. అనువాదమనగా; అన్యులగు పూర్వకాన్యలక్షణ విధాతలు త...'</comment>
      <origin>574755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="68eh3kqhu63cnrvlt3bbrwyhqbmauol" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
89
దానికి - వాచ్యవిషయమున, అన్యులు [పూర్వాలంకారికులు] తెలుపని విశేషాం
శమును దెలుపము&quot; అనునర్ధము నెఱుఁగునది. అనువాదమనగా; అన్యులగు
పూర్వకాన్యలక్షణ విధాతలు తెలిపినదానినే [ఉపయోగముననుసరించి] తెలుపుట,
(20) మూలము :-
ప్రతీయమానం పునరన్యదేవ వస్త్వస్తివాణీషు మహాకవీనామ్
యత్ తత్ ప్రసిద్ధావయవాతిది క్తం విభాతిలావణ్యమివాఙ్గనాను॥ 4
గీ॥ ఇఁక ప్రతీయమానమే, అన్యమే యగువస్తు
వున్నది మహాకవీంద్రుల సూక్తులందు;
అలరుచున్న, దెయ్యది ప్రసిద్ధాంగములకు
నన్యమై కాంతలందు లావణ్యమట్లు.
4
ఇఁక వాచ్యముకంటె భిన్న మేయగుచు ప్రతీయమానమగు
వస్తువుకూడ-మహాకవుల వాణులయందున్నది. [ఉండును.]ఏయది-
[ఇట్లు వాచ్యముకం పెభిన్నముగా సహృదయహృదయ సుప్రసిద్ధమో
[ఆర్ద్రతీయమానము] ప్రసిద్ధములగు - [అనగా;] ప్రతీతములును,
అలంకృతమలును, నగు, అవయవములకంటె వ్యతిరిక్తమగుచు,
అంగనలయందు [కాంతలయందు] లావణ్యమువలె, విభాసించు
చున్నది.
-
అదెట్లనిన :- రమణీమణులయందలి లావణ్యము - వేఱుఁగా
నిర్వర్ణ్యమానమై, [మిక్కిలిధ్యానింపఁబడి] నిఖిలావయవ వ్యతి
రేకియు, సహృదయ లోచనామృతమును, అగుచు 'ఏదియో
[ తెలుపరాని] వేరొక తత్త్వాంతరమే' యగుచుండును గదా! అట్లే,
ప్రతీయమానముగూడి - ప్రసిద్ధములును, గుణాలంకారాద్యుప
స్కృతములును అగువాచ్య వాచకములకంటె వ్యతిరిక్తమును,
సహృదయ హృయామృతమును, అనిర్వనీయమనిపించునదియు,
నగు] వేఱోక తత్త్వాంతరమే యగుచున్నది.
16&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68eh3kqhu63cnrvlt3bbrwyhqbmauol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220899</id>
    <revision>
      <id>574756</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా : అవ :--- &quot;మీఁదికారికను వ్యాఖ్యానించినయెడల దానివృత్తిఁ గూడ - వ్యాఖ్యానించినట్లగును” అను నభిప్రాయమున మీఁదికారికను వ్యాఖ్యా నించుచున్నాఁడు. లోచనము...'</comment>
      <origin>574756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="dsf5f5vik42adiatqxgp6ept682fjeo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;90
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా : అవ :--- &quot;మీఁదికారికను వ్యాఖ్యానించినయెడల దానివృత్తిఁ
గూడ - వ్యాఖ్యానించినట్లగును” అను నభిప్రాయమున మీఁదికారికను వ్యాఖ్యా
నించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- **ఇఁకఁబతీయమాన మొ&quot; అనుచోటనున్న ['ఇఁకన్'
అను] పునరర్ధకము - ప్రకృతమగు ప్రతీయమానమునునకు వాచ్వముతిం టె
నగు విశేషమును స్పురింపఁజేయుచున్నది.
-
అన్యము + ఏ + అగు + వస్తువు = 'అన్యమెయగు వస్తువు&quot; అనునది -
“‘[ఆప్రతీయమానము] వాచ్యవ్యతిరిక్తమును, సారభూతమును, గూడ- అగును'
అని తెలుపుచున్నది.
“మహాకవీంద్రుల సూక్తులందు&quot; అనుచోటనున్న బహువచనములవలన -
* ఆప్రతీయమానాంశము - అశేషవిషయవ్యాపకము&quot; అని తెలుపఁబడుచున్నది.
[మహాకవీంద్రుల అనుచోనున్న] 'మహాకవి' అను ప్రకృత్యంశముచేత - &quot;ఈ
గ్రంథమునఁ దెలుపఁబడనున్న ప్రతీయమానము [వ్యంగార్ధము] చేత - ఏకావ్య
ములు - అనుప్రాణితములగునో, [జీవింపఁజేయఁబడునో అట్టికావ్యములను
నిర్మించుటయందు నిపుణమగు ప్రతిభ నెవరు పొందుదురో, 'వారే - మహాకవులు'
అనువ్యపదేశమున కర్హులు.” అనుభావము నిబంధింపఁబడినది.
ప్రభా :—- ''ఈకారిక - ప్రతీయమానమునునికిని సాధించునదియగునను
మానమును దెలుపునది&quot; అని చూపుటకుపక్రమించుచున్నాఁడు.
6
లోచనము :- ఏ హేతువువలన - ఈప్రతీయమానము ఏవంవిధముగా;
[వాచ్యముకంటె వేరయినదియు, సారమయినదియు, నయి] ఉన్నదో, ఆ హేతువు
వలన [ఇట్లుండుటవలన] ఖాసించుచున్నది. అసలేమియు లేనిది - ఖాసించుట -
యుక్తి సిద్ధముకాదుగదా రజితము మొదలగునదికూడ అసలేమియు లేని
యెడల భాసించునదికాదు. 'ఉన్నది, అలరుచున్నది.&quot; అనుకారికా భాగముచేత
[అత్యంతమును లేనిది ప్రకాశింపదు. కనుక] భాసించుట - సత్త్వస్త్రయుక్త
మని, చెప్పఁబడినదగుచున్నది. కనుక భానమువలన సత్త్వము - స్ఫురింపఁ
జేయఁబడుచున్నది. ఇట్లు భాసించుటవలన- ఉనికి స్ఫురింపఁజేయఁబడుట [అను
హేతువు] చేత - “ఏది ఎట్లు భాసించునో, అదియట్లుందును&quot; అని చెప్పఁబడిన
దగుచున్నది.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dsf5f5vik42adiatqxgp6ept682fjeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220900</id>
    <revision>
      <id>574757</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము - కా 91 ప్రభామతి : అవ :- ఇట్లుండుట, భాసించుట, అనువానికి యందును, వృత్తియందును, వ్యాప్తి ప్రదర్శింపఁబడినది. క్రిందివాక్యముచేత - ఈ“అస్తి, ఖాతులకు”- అనఁగా; ఉనికికి...'</comment>
      <origin>574757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4803" sha1="ratqweys20j73ke06ml0ww2xb86a76b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
-
కా
91
ప్రభామతి : అవ :- ఇట్లుండుట, భాసించుట, అనువానికి
యందును, వృత్తియందును, వ్యాప్తి ప్రదర్శింపఁబడినది. క్రిందివాక్యముచేత -
ఈ“అస్తి, ఖాతులకు”- అనఁగా; ఉనికికిని, ప్రకాశించుటకును, అభిప్రేతమగు,
అనుమానమును - ప్రకటించుచున్నాఁడు.
-
-
లోచనము :-- [భాసించుట, ఉండుట, అనువానికి - అవినాభావసంబం
ధము]కనుక దీనిచేత అనుమాన ప్రయోగము ఇచటనిట్లుండును. &quot;ప్రసిద్ధ
మగుటవలన ధర్మియగు వాచ్యము వానికంటె వేరైన ప్రతీయమానముచేత
ప్రతీయమానవంతమగుచున్నది. అదికలదై ఖాసించుటవలన, లావణ్యముతోఁ
గూడిన అంగనాంగమువలె” అని ఇచట ప్రసిద్ధశబ్దమునకు సర్వజనులకును దెలి
యుటయు, గుణాలంకారములచేత, నలంకరింపఁబడుటయుఁగూడ అర్ధమని తెలి
యునది.
ప్రభామతి :-- ప్రతీయమానముండుటవలన-భాసించుచున్నది. &quot;వాచ్య
ముకంటె వ్యతిరిక్తమును, సారభూతమును, గూడ-అగు ప్రతీయమానాంశ
మున్నది. కనుకనే, భాసించుచున్నది” అనుదీనిచేత - ఉనికి - హేతువుగాను,
వాసించుట - హేతుమంతముగాను, చెప్పఁబడినది. పిమ్మట న్యాయమతము
ననుసరించి - చెప్పుచున్నాఁడు. &quot;అసలేమియులేనిది భాసించుటయుక్తి సిద్ధము
కాదు&quot; అని చెప్పుచున్నాఁడు. శుక్త్యాదులందు భ్రాంతిచేత, తోచునదియగు రజి
తాదికముకూడ - శుక్తియందులేకున్నను, ఆపణాదులయందు ఉన్న దగుచునే.
శుక్తి కాదులయందు-భాసించును. అసలేలేనిది-భాసింపదు. కనుక ['అస్తి, విభాతి']
'ఉన్నది' 'అలకుచున్నది'. అను కారికాభాగముచేత' 'ఉండుటవలన భాసించు
చున్నది. భాసించుటవలన - ఉన్నదిగా తెలియఁబడుచున్నది” అని తెలుపఁపడి
నది. ఇట్లు - ఉనికిని స్ఫురింపఁజేయుటకు హేతువగు భాసమువలన [ప్రకాశించుట
వలన] “ఏదియెట్లుభాసించునో. “అది- అట్లుండును&quot; అనువ్యాప్తి - ప్రదర్శితము.
66
భాసించుట, ఉండుట, అనువానికి అవినాభావసంబంధమున్నది. కనుక -
కారికయందును, వృత్తియందును, గూడ- దీనిచేత తెలుపఁదగిన పరార్ధానునున
ప్రయోగము - “ప్ర్రసిద్ధమును ధర్మియు, నగువాచ్యము - దానికంటె వేరైన
ప్రతీయమానముచేత ప్రతీయమానవంతమగుచున్నది. అది ప్రతీయమానము]
కలదిగా భాసించుటవలన, లావణ్యముతోఁ గూడిన అంగనాంగమువలె” అని
లోచనమునందు తెలుపఁబడినది. దానియభిప్రాయము నిలఱుఁగునది. - &quot;సర్వ
జనప్రతీతి గోచరమును, మంజీరాదిభూషణ శోఖాలంకృతమును, కనుకనే ప్రసిద్ధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ratqweys20j73ke06ml0ww2xb86a76b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220901</id>
    <revision>
      <id>574758</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మగు ధర్మియు, నగు అంగనాంగము - దానికంటె వ్యతిరిక్తమగు, లావణ్యము గలదిగా భాసించుటవలన లావణ్యవంతనుగునట్లు; సర్వజనప్రతీతి గోచరముగను, గుణాలంకారాదులచేత - అలంక...'</comment>
      <origin>574758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="d8s2vcz0dy3x8si2cheqrucbae683kv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;92
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మగు ధర్మియు, నగు అంగనాంగము - దానికంటె వ్యతిరిక్తమగు, లావణ్యము
గలదిగా భాసించుటవలన లావణ్యవంతనుగునట్లు; సర్వజనప్రతీతి గోచరముగను,
గుణాలంకారాదులచేత - అలంకృతముగను, ప్రసిద్ధమును, కనుకనే ధర్మియు,
నగు వాచ్యము - దానికంటె వ్యతిరిక్తమగు ప్రతీయమానము కలదిగ, ఖాసించుట
వలన - ప్రతీయమానవంతమగుచున్నది.”
అవ : &quot;ఏది - ప్రసిద్దావయవాతిరిక్తమో, అది
-
కాంతలయందలి
లావణ్యమువలె, అలరుచున్నది'' అనిచెప్పవలసియుండ; “ఏయది” [యత్అత్]
అనుస ర్వనామసముదాయ ప్రయోగమునకిచటఁగల ఉపయోగము - తెలుపఁబడు
చున్నది.
-
లోచనము :-- ఏ + అది = 'ఏయది' అను సర్వనామసముదాయము
‘లావణ్యమునువలె ప్రతీయమానమును- చమత్కారసారము' [చమత్కారమే
ప్రాణముగాఁగలది] అని ప్రకటీకరించుటకుగాను, దృష్టాంత- దారాష్టంతిక ముల
యందు వానికగు - అవ్యపదేశ్యత్వమును, అన్యోన్యసంవలనా [మిశ్రణా] కృత
మగు ఐక్యభమను, ప్రదర్శించుచున్నది.
ప్రభా :-
&quot;ఏయది” అను సర్వనామసముదాయమునందు- 'ఏ'యను
శబ్ధము - [కాంతలందు] అంగములకంటే వేఱయి, చమత్కారప్రాణమగు లావ
ణ్యమువలె, వాచ్యాలంకారాద్యవయవములకంటె వేఱయి, చమత్కారప్రాణమగు
ప్రతీయమానమును దెలుపును.
'అది' అనుశబ్దము - &quot;లావణ్యమువలె అది - సహృదయ సుప్రసిద్ధము'
అనితెలుపును. కనుకనే వృత్తియందుఁగూడ- [యత్ తత్పదములకు] 'వాచ్యము
కంపె వేఱయినది”, “-సహృదయ సుప్రసిద్ధము&quot; అనునర్ధము - చెప్ప బడినది.
“ఏయది” అను సర్వనామద్వయముచేత ప్రదర్శితమగు
ప్రశ్న
నర్ధ మేది ?
ఉ : -
:-
అంగ
&quot;లావణ్యమువలె, ప్రతీయమానముగూడ -&quot;ఇట్టిది&quot; అని తెలు
పుటకు వీలుపడనిదనియు, కాంతలప్రసిద్ధాంగములకంటె వారిలావణ్యము- వేఱగు
నట్లు, వాచ్యావయవములకంటె - ప్రతీయమానార్ధము వేరయినను,
లావణ్యములకువలె, వాచ్య - వ్యంగ్యములకుఁగల, మిశ్రణవలన - [అవ్యతి రేక
భ్రమ] ‘ఆవి . ఒక టే' అను భ్రమ కలుగుననియు, ప్రదర్శితమగుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8s2vcz0dy3x8si2cheqrucbae683kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220902</id>
    <revision>
      <id>574759</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రశ్న ప్ర్రథమోద్ద్యోతము ఇట్లు - ప్ర్రాదరించుట దేనికొఱకు? 93 ఉ : లావణ్యమునకువలె, ప్రతీయమానమునకు - చమత్కారసార తను, అనఁగా; [కావ్య] చమత్కారమేయగు ప్ర్రాణతను ప్రకటికరించుట కే. ప్రశ...'</comment>
      <origin>574759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="hwamcn0j0h4hg00u2drfazkckai7t6z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రశ్న
ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
ఇట్లు - ప్ర్రాదరించుట దేనికొఱకు?
93
ఉ : లావణ్యమునకువలె, ప్రతీయమానమునకు - చమత్కారసార
తను, అనఁగా; [కావ్య] చమత్కారమేయగు ప్ర్రాణతను ప్రకటికరించుట కే.
ప్రశ్న
:- కారికయందును, వృత్తియందును, దెలుపఁబడిన లావ
ణ్యము” అనుదృష్టాంతము - సాధ్యవికలముకాడా ?
-: ఇ
కాదు, లోచనమున సమీక్షింపుఁడు !
[లోచనము] లావణ్యమనునది-అవయవసంస్థానముచేత నభివ్యంగ్యమును,
అవయవవ్యతిరిక్త మును, అగు వేరొక ధర్మమేగదా?
[ప్రభామతి] ‘కదాః' అనునది - లావణ్యమునకుగల ప్రసిద్ధ్యతిశయమును
సూచించును.
:-
ప్రశ్న విశిష్టసన్ని వేశముగల ఆవయవసముదాయమే-లావణ్యము.
కనుక, ఆది - అవయవములకంటె వేరగు, ధర్మమని ఏల చెప్పవలయును
2
ఉత్త : అవయవ సంస్థానమనఁగా; విశిష్టమగు అవయసన్ని వేశము.
దానిచేత - స్ఫురింపఁజేయబడునదియు, అవయవములకంటె వేరైనదియు, అగు
లావణ్యము - విశేషధర్మమైయున్నది. కనుక అది ఆకృతి వంటి సముదాయ
రూపముకాదు.
ప్రశ్న :--
-
అయ్యా! అవయవములకు సంబంధించిన లోపరాహిత్య
మునుగాని, అనులేపనద్రవ్య - భూషణాది - సంబంధమునుగాని, చూచి-దానినే
మీరు “అవయవవ్యతిరిక్తమగు లావణ్య&quot; మని చెప్పుచున్నారా ?
ఉత్త :—— మేముట్లు చెప్పుటలేదు. క్రింది లోచనమును - సమీక్షింపుఁడు.
:-
[లోచనము] అవయవములకు సంబంధించినదియగు, నిర్దోషతగాని, భూష
ణయోగముకాని, కూడ - లావణ్యముకాదు.
ప్రత్యేక - ప్రత్యేకముగా - పరిశీలించునపుడు - కుంటి, గుడ్డి, మొదలగు
దోషములులేని, అవయవములతోఁ గూడినదైనను, అనులేపనభూషణాది భూషిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwamcn0j0h4hg00u2drfazkckai7t6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220903</id>
    <revision>
      <id>574760</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము యైనను, ఒక్కొకతె - లావణ్యశూన్యంగా పేర్కొనఁబడుచున్నది. అవయదోష ములు కలదైనను - భూషణభూషితకాకున్నను వేరొకతె “ఈమె - లావణ్యా మృతచంద్రిక'' అని సజ్జనులచేత పేర్కొ...'</comment>
      <origin>574760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="asx4p0npy733tutfekngeypz2f537ym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;94
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
యైనను, ఒక్కొకతె - లావణ్యశూన్యంగా పేర్కొనఁబడుచున్నది. అవయదోష
ములు కలదైనను - భూషణభూషితకాకున్నను వేరొకతె “ఈమె - లావణ్యా
మృతచంద్రిక'' అని సజ్జనులచేత పేర్కొనఁబడుచున్నది.
-
[ప్రభామతి] అవయసంబంధియగు నిర్దోషతకాని, భూషణయోగముకాని,
లావణ్యముకాదనుటకు - మీది వాక్యములచేత 'అన్వయ వ్యతిరేకములు -
ప్రదర్శింపఁబడినవి. అందు 'కుంటే గ్రుడ్డి' అనువాక్యముచేత ప్రదర్శింపఁ
బడినది - అన్వయము. ‘అవయవదోషము కలదైనను', అను వాక్యముచేత -
ప్రదర్శింపఁబడినది - వ్యతిరేకము.
అవ
ప్రసిద్ధమగు లావణ్యము - కాంతలఅంగములకంటె వేరైనను
&quot;అప్రసిద్ధమగు ప్రతీయమానము వాచ్యాదులకంటె వేరుకాదు&quot; అని ఆశంకిం
చుచున్నాడు.
[లోచనము] అవ : -
-
-
&quot;అయ్యా ! కాంతలయంగములకంటె వారిలావ
ణ్యము వ్యతిరిక్తమనునది ప్రసిద్ధము, ప్రతీయమానమనునది ఏదో - దానిస్వరూ
పమే మాకు తెలియదు - అట్లుండునపుడు అది వాచ్యముకంటె వేరను ప్రక-
చాలదూరమునందున్నది. కనుక ''అది అట్లుభాసించుటవలన&quot; అనిప్రతీయమాన
వాది చెప్పినది - అసిద్ధమగు హేతువు.&quot; అని ఆశంకించి ఆయర్ధమే-అనునది
మొదలుగాగల వాక్యముచేత - ప్రతీయమాన స్వరూపమును దెలుపుచున్నాడు.
(21) మూలము :- ఆయర్ధమే-వాచ్యసామర్ధ్యముచేత అక్షే
పింపఁబడి [స్ఫురింపఁజేయఁబడి] 'వస్తుమాత్రము' 'అలంకారములు'
'రసాదులు' - అని అనేకములగు ప్రభేదముల చేత భేదింపఁజేయఁ
బడి ముందుప్రదర్శింపఁబడును. ఆప్రకారములన్నిటియందునుగూడ
అది - [ధ్వని] వాచ్యముకంటె వేరైయున్నది.
[ప్రభామతి] “ప్రతీయమానమగు వస్తువు - ఉన్నది&quot; అని మీరుదోషించు
చున్నారు. దానిస్వరూపమెట్టిదో మాకింతవరకును దెలియవచ్చుటలేదు. అది
యేదో తెలియనప్పుడు ఆప్రతీయమానము వాచ్యముకంటె వేఱనుటకవకాశ
ముండదు. వాచ్యముకంటే, అది- వేరని తెలిసికొనుటకుముందు, దానిస్వరూపము-
మాకు స్పష్టముగాఁ దెలియవలెను. ధర్మస్వరూపము ధర్మిస్వరూపసిద్ధ్యధీనము
గదా : &quot;మీరుచెప్పిన ప్రతీయమానమునకు ధర్మిత్వమే సిద్ధింపనపుడు, వాచ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>asx4p0npy733tutfekngeypz2f537ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/352</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220904</id>
    <revision>
      <id>574761</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="qai8rlh825g4z4qsemjke6gyli8wm1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;నతిక్రమించుచుండువారును, దొంగతనముగా పలుమాఱులు చట్టము నతిక్రమించుచుండువారును ఒక్కతూరి దీని నెటులు తెలిసికొనఁగలరు? దీని మర్యాదాపాలన మెటులు చేయఁగలరు ?

లక్షలకొలఁది జనము దీనిని సమగ్రముగా పరిపాలింపఁజాల రను  మాట తేట తెల్లము. కావున సాముదాయికముగా చట్టము నుల్లంఘించుటకు ముందు స్వయంసేవకుల సేన యొకటి తయారు కావలెను. వీరు లోకులకు చక్కగా తెలుపఁగలవారుగా నుండవలయును. ప్రతిక్షణమును దారి చూపఁగలవారుగా
నుండవలయును. వీరికి సత్యాగ్రహమర్యాద సమగ్రముగాఁ దెలిసి యుండవలయును.

ఇట్టి యాలోచనలతో నేను బొంబాయి చేరితిని. సత్యాగ్రహసభాద్వారమున స్వయంసేవకుల సేనను తయారుచేసితిని. వీరి సాయమున లోకులకు చట్టమును వినయముగా నుల్లంఘించుటను గూర్చి తెలుపఁ
దొడఁగితిని. సత్యాగ్రహరహస్యములఁ దెలుపుటకు చిన్న చిన్న పత్రికలు ప్రకటింప మొదలిడితిని.

ఇటు లీ పని జరుగుచున్నదికాని దీన లోకుల కభిరుచి కలిగినటులు నాకుఁ దోఁచలేదు. స్వయంసేవకులా యెక్కువగా సమకూరలేదు. సమకూరినవారా సత్యాగ్రహమును సమగ్రముగా నభ్యసింపలేదు. ఇంతియకాక క్రమక్రమముగా వీరిసంఖ్య పెరుగుటకు బదులు దిగజాఱఁ దొడఁగెను. నే నీ బండి నెంత వడిగా నడపవలయు
ననుకొంటినో అది అంత వడిగా నడవ దని తెలిసికొంటిని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|342}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qai8rlh825g4z4qsemjke6gyli8wm1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220905</id>
    <revision>
      <id>574762</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 95 వ్యతిరిక్తత్వమను ధర్మముకూడ - సిద్ధించునదికాదు, కనుక &quot;ఆదియట్లుబాసించు టపలన`' అని మీచేతమీదఁ దెలుపఁబడిన, హేతువు- సిద్ధింపదు.&quot; అని పూర్వపక్షి మతము నాశంకించ...'</comment>
      <origin>574762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5102" sha1="0oo3z6lkfcbb0ekvgz2rr8i045u6h19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
95
వ్యతిరిక్తత్వమను ధర్మముకూడ - సిద్ధించునదికాదు, కనుక &quot;ఆదియట్లుబాసించు
టపలన`' అని మీచేతమీదఁ దెలుపఁబడిన, హేతువు- సిద్ధింపదు.&quot; అని పూర్వపక్షి
మతము నాశంకించి, స్వరూపమును దెలుపుచున్నాఁడు.
[లోచనము] ‘‘ఆప్రభేదములన్నింటియందునుగూడ&quot; అనుదానిచేత -
“ప్రతీయమానము - వాచ్యముకంటే వ్యతిరిక్తము” అను ప్రసిద్ధినే సాధించు
చున్నాఁడు. అందు ప్రతీయమానమునకు మొదట లౌకికము కావ్యవ్యాపార
గోచరము, అనుభేదములు రెండున్నవి. అందు మొదటిదగు లౌకికము - ఒక
ప్పుడు [ప్రతీయమానముగాక] స్వశబ్దవాచ్యతనుగూడ నొందుచుండును. లౌకిక
మగు నీప్రతీయమానఖేడము - విధినిషేధాది ప్రకారములుగల వస్తువు [అభిప్రా
యము] రూపముగాగలది, గనుక వస్తుశబ్దముచేత [వస్తుధ్వనియని] చెప్పఁబడు
చుండును.
-
-O
-
-
ప్రభామతి : ప్రతీయమానము వాచ్యవ్యతిరిక్తముగా నున్నదని
దృష్టాంతీకరింపఁబడినదిగదాః ఆప్రతీయమానమునకు లోకవిదిత [ప్రసిద్ధ]
మగు భేదమొకటియు, కావ్యవ్యాపార [మాత్ర] గోచరమగు భేదమొకటియు,
నున్నవి లోక ప్రసిద్ధముగనుక మొదటిదగు ప్రతీయమానభేదము - ‘లౌకిక 'మని
చెప్పఁబడినది. కావ్యము శబ్దార్థమయము. శబ్దార్థమయమగు కావ్యమునకు
సంబంధించిన వ్యంజనయను వ్యాపారమునకు మాత్రమే గోచరించునది, కనుక
ప్రతీయమానమునకుఁగల ద్వితీయభేదము ''కావ్యవ్యాపారగోచరము” అని
చెప్పఁబడినది. కావ్యవ్యాపారగోచరమగు రస్యార్ధము - సహృదయకావ్యజ్ఞలోక
మాత్రవిదిత మేకాని, సామాన్యలోక విదితముకాదు. కనుక, 'అలౌకికము' ఆగు
చున్నది. అందు మొదటిదగు లౌకికము - ఒకప్పుడు - [వాచ్యత్వావస్ధయందు]
తన్నుఁ దెలుపునదియగు శబ్దముచేత వాచ్యనుగుటకూడ సంభవించును. అసఁగా;
ఈలౌకికము - రసాదికమువలె నెప్పుడును వ్యంగ్యమగునదికాక కాలభేదమున
నొకప్పుడువాచ్యమును, ఇంకొకప్పుడు వ్యంగ్యమునుగూడనగుచుండును. రసాది
కమో, అది- స్వశబ్దవాచ్యముకాక ఎల్లప్పుడునుగూడ వ్యంగ్యమేయగుచుండును.
లోకవిదితమగు వాచ్యార్ధమువంటిదే కనుక ప్రతీయమానమునకుఁగల మొదటి
భేదము - లౌకికమనియు, అలౌకికమగు వ్యంజనావ్యాపారమాత్రమునకే గోచర
మగుటవలన దానికిఁగల రెండవభేదము- కావ్యన్యాపార, (మాత్ర) గోచరమనియుఁ,
దెలుపఁబడినవి. లౌకికమగునర్దము విధినిషేధాదులచేత - అనేక ప్రకారములు
గలిగి - వాచ్యమును, ప్రతీయమానమును, గూడనగుచుండును. విధిరూపమునఁ
గాని, నిషేధరూపమునఁగాని,తదితర రూపమునఁగాని ఏ లౌకిక ము- ప్రతీయమాన
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0oo3z6lkfcbb0ekvgz2rr8i045u6h19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220906</id>
    <revision>
      <id>574763</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మగునో, అది - వస్తురూపమే - అనఁగా; ఒకానొకయభిప్రాయరూపమే - కాని రసాదిరూపముకాదు. కనుక విధినిషేధాదిరూపమును, అలంకారము కానిదియు, నగు ప్రతీయమానార్ధమంతయుఁగూడ- &quot;వస్...'</comment>
      <origin>574763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5182" sha1="o948phcwchuev6fxebdtwr1kecycr03" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మగునో, అది - వస్తురూపమే - అనఁగా; ఒకానొకయభిప్రాయరూపమే - కాని
రసాదిరూపముకాదు. కనుక విధినిషేధాదిరూపమును, అలంకారము కానిదియు,
నగు ప్రతీయమానార్ధమంతయుఁగూడ- &quot;వస్తుధ్వని&quot; అని పేర్కొనఁబడుచున్నది.
విధి, నిషేధము, మున్నగు నభిప్రాయములన్నియుఁగూడ వస్తురూపములుకాక
తప్పవు. కనుక విధిధ్వని, నిషేధధ్వని, అని, వేర్వేరుగాఁగాక, అన్నియుఁగూడ-
వస్తుధ్వనిగానే పేర్కొనఁబడునని తెలియునది.
ఇందలి గూఢార్ధము నిట్లెఱుఁగునది. వ్యంజనా వ్యాపారమాత్రగోచరము
లగు రసాదులకం టె నితరమును, విధి - నిషేధాదిరూపమును నగు నర్ధము [అఖి
ప్రాయము] ఏదయినను, అది- వస్తుత్వమునతిక్రమింపదు కనుక అదియంతయుఁ
గూడ - వస్తువని లాక్షణికులచేత పేర్కొనఁబడుచున్నది. వస్తువని చెప్పఁబడిన
యీ య ర్ధ ము - లోకులకందఱికిని విదితమగునట్లు స్వవాచకశబ్దము [తన్ను
యీ ర్ధ
బోధించునదియగు శబ్దము ] చేతఁ దెలియఁజేయఁ బడుటవలన వాచ్యముగా
ప్రసిద్ధమగుచున్నది. ఈవస్తువు- ఒకప్పుడు వ్యంగ్యముగూడనగుచుండినను, ఇది-
వ్యంగ్యమగుట- లోకవిదితముకాదు. ఈవస్తువు వాచ్యముగానే లోకవిదితము
కనుక రసాదులకంటె నితరమగు వస్తువు - వ్యంగ్యమైనప్పుడుగూడ - వాచ్యత్వ
దశయందు దీనికిఁగల లోకప్రసిద్ధి తొలఁగునదికాదు. కనుక ప్రతీయమానమగు
వస్తువుగూడ - &quot;లౌకికము&quot; అగుట సముచితమగుచున్నది. రెండవది - లోక
ప్రసిద్ధముకాదు. కనుకనే - 'ప్రతీయమానమునకు లౌకికము, కావ్యవ్యాపార
గోచరము, “అనిభేదములు రెండున్నవి&quot; అని లోచనమునఁ దెలుపఁబడినది.
లోచనము లౌకికనుగు వస్తుధ్వనికూడ - [వస్తువు - అలంకారము,
అని] ద్వివిధమగుచున్నది. ఏది - తాను వాచ్యమగునపుడు [రసాదిరూపముగు
వేరొక వాక్యార్ధము ప్రధానమై, అలంకార్యమైయున్నపుడు] ఉపమాదిరూప
ముతో, అలంకారముగా [సహృదయులచేత] అనుభవింపఁబడియున్నదో, అది-
[ఆయలంకారము] ఇప్పుడు [వ్యంగ్యమైయున్నప్పుడు] వేడొకదానికి -[అలంకార
రూపమగు] అంగముకాదు. కనుక- అలంకారముగాకున్నను, పూర్వప్రత్యభిజ్ఞాన
బలమువలన [ వెనుకటి గుర్తింపువలన] బ్రాహ్మణశ్రమణన్యాయమున, “అలం
కారధ్వని” అని వ్యపదేశింపఁబడుచున్నది. అలంకాకతారూపము [ఎప్పుడును]
లేకుండుటవలన, ఉపలక్షిత మాత్రమేయగు వస్తువు - “వస్తుమాత్రము” అని
చెప్పఁబడుచున్నది. వృత్తియందు “వస్తుమాత్రము&quot; అనుచోనున్న మాత్రగ్రహ
ణముచేతనే [వస్తుమాత్రమగు నర్థముగ్రహింపఁబడి] రూపాంతరత్వము [అలంకా
రాదిరూపమును గలిగియుండుట ] నిరాకృతమగునుగదా!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o948phcwchuev6fxebdtwr1kecycr03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220907</id>
    <revision>
      <id>574764</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 97 ప్రథా ః-— ప్రతీయమాన ప్రథమ భేదమగు లౌకికమునకుఁగూడ - ద్వైవిధ్యమున్నది. అందుమొదటిది - వస్తుమాత్ప్రధ్వని. రెండవది- అలంకారధ్వని. ప్రశ్న :--— రసాదిరూపమగు నర్ధమ...'</comment>
      <origin>574764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4406" sha1="6r130cb3fpasdpfbntiyemne1xi1oge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
97
ప్రథా ః-— ప్రతీయమాన ప్రథమ భేదమగు లౌకికమునకుఁగూడ -
ద్వైవిధ్యమున్నది. అందుమొదటిది - వస్తుమాత్ప్రధ్వని. రెండవది- అలంకారధ్వని.
ప్రశ్న :--— రసాదిరూపమగు నర్ధము- ప్రధానమగు కావ్యాత్మ. ఆరసాది
రూపమగు నర్ధము- ప్రధానమగుటవలన అలంకరింపఁదగినదియై యుండునపుడు,
వాచ్యమగు నలంకారము - అలంకార్యమగుదాని నలంకరించునది కావచ్చును.
కనుక, ఉపమాది రూపమగు నలంకారము - వాచ్యత్వదశయందు - అలంకార
మైనను, [అలంకరించునదియైనను] వ్యంగ్యత్వదశయందు- తానే - ప్రధానమై
యుండుటవలన (అలంకార్యమే) అలంకరింపఁదగినదియే-యగుచుండును. అలం
కార్యమగు నుపమాద్యలంకారము- [అప్పుడు] అలంకారము కానేరదు. అప్పుడు
వ్యంగ్యమగు నలంకారమును గూడ - 'వస్తుధ్వని' అనియే - వ్యవహరింపఁదగును
“‘అలంకారధ్వని’” అనివ్యవహరింపఁదగదు.అలంకారముకాని, ఉపమాద్యర్ధమును-
&quot;అలంకారధ్వని” అని వ్యవహరించుటయందు - విశేషమేమయిన నున్నదా?
ఉ :--
ఉన్నది. పూర్వమీయుపమాద్యర్ధము - వాచ్యమై, ప్రధానమగు
రసాదికము నలంకరించునపుడు - &quot;ఇది - అలంకారము &quot; అను సంస్కారము -
సహృదయుల బుద్ధియందు రూఢమై - ధృఢమై [గట్టిపడి] ఉన్నది. ఉపమాదిరూ
పమగు, ఆయలంకారము- వ్యంగ్యమగునపుడు- తానే ప్రధానమగుటవలన-తనకు
వెనుక స్థిరపడియున్న అలంకారత్వమును గోల్పోయి, తానే - అలంకార్యమైయు
న్నను, పూర్వముసుదృఢనిరూఢమైయున్న సంస్కారము [వాసన] వలన- [తాని
పుడు వ్యంగ్యరూపముతోనున్నను] “ఇది. అలంకారమే” అను నభిప్రాయము-
సహృదయహృదయములనుండి నిష్క్రమించునదికాదు. కనుక, వ్యంగ్యమగునపుడు
ఉపమాద్యర్ధముకూడ - వస్తువేయగుచు, అలంకారము - [అలంకరించునది] కాకు
న్నను, కేవలమగు, వస్తుధ్వనికంటె విశేషించి చమత్కార కారియగుటవలన -
బ్రాహ్మణశ్రమణన్యాయమున[సన్యాసికి బ్రాహ్మణత్వములేకున్నను భూతపూర్వ
మగు బ్రాహ్మణత్వమునుగొని, బ్రాహ్మణ సన్యాసి అని వ్యవహరింపఁబడునట్లు]
“అలంకారధ్వని” అని వ్యవహరింపఁబడును.
ప్రశ్న :
తెలుపుదురా ?
17
ఉత్త
:-
SURY
.
వృత్తియందు - 'వస్తుమాత్రము' అని ఏల చెప్పఁబడెనో
వ్యంగ్యమగు నలంకారము గూడ- తనకుగల అలంకారత్వమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6r130cb3fpasdpfbntiyemne1xi1oge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220908</id>
    <revision>
      <id>574765</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము గోల్పోవుటవలన వస్తుధ్వనికి సంబంధించిన అవాంతరభేదమే యగుచున్నది. కనుక - ఆయలంకారముగూడ- వ్యంగ్యత్వదశయందు తాను వస్తువనియే, చెప్పఁ బడుట - కర్షమైయున్నది. అయిన...'</comment>
      <origin>574765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="t0s08gcje9go8sd3qrrrhh10jr79xtl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;98
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
గోల్పోవుటవలన వస్తుధ్వనికి సంబంధించిన అవాంతరభేదమే యగుచున్నది.
కనుక - ఆయలంకారముగూడ- వ్యంగ్యత్వదశయందు తాను వస్తువనియే, చెప్పఁ
బడుట - కర్షమైయున్నది. అయినను వాచ్యత్వదశయందు - సహృదయ . హృద
యమునందు - ధృఢపడియున్న, దానికిగల యలంకారత్వమును పురస్కరించు
కొని - 'అలంకారధ్వని' అని - విభజింపఁబడినది. దీనికివలె వాచ్యత్వదశయందు
అలంకారత్వరూపములేని కేవలమగు వస్తువును - అవాంతరవస్తువగు నలంకార
ధ్వనినుండి - విభజించుటకే - 'వస్తుమాత్రము' అని - వృత్తియందు మాత విగ్రహ
ణము
కావింపఁబడినది.
ప్రభా
ఇట్లు శ్రీలోచనకర్త :- వస్తుధ్వని భేదస్వరూపమును, తద
వాంతర భేదమగు అలంకారధ్వని స్వరూపమును, దెలిపి 'కసాదులును' అని వృత్తి
యందుఁదెలిపిన రసాదిధ్వనియొక్క స్వరూపమును తెలుపుచున్నాఁడు.
-
లోచనము :-- ఏది - [ఏరసాదిధ్వని] స్వప్నమునందుఁ గూడ - స్వశబ్ద
వాచ్యముకాదో, లౌకికవ్యవహారపతితముకాదో, ఇంకేమనిన;
శబ్దసమర్ప్యమాణ హృదయసంవాద సుందర
విభావానుభావ సముచిత
ప్రాగ్ వినివిష్ట రత్యాదివాసనానురాగ
సుకుమార స్వసంవిదానందచర్వణా వ్యాపార రసనీయరూపమో
అది - రసము.
[ఈ సమాసమును ప్రభామతి వివరించును]
అదియే- కావ్యవ్యాపా రైక గోచరము.
ప్రభామతి :-
1
ఆలోకమగు వృత్తియందు- “కసాదులును” అని తెలుపఁ
బడిన ధ్వని ప్రభేదమే - లోచనమునందు - &quot;కావ్యవ్యాపారగోచరము” అని
వెనుకఁదెలుపఁబడిన ప్రతీయమాన భేదమగుచున్నది. ఇప్పుడు, కావ్యవ్యాపార
మగు వ్యంజనకు మాత్రమే గోచరించునవియగు రసాదులయందు మొదటిదగు
రసము యొక్క స్వరూపమును శ్రీలోచనకర్త - మీఁది సమాసముచేత [సంగ్రహ
ముగా] తెలుపుచున్నాఁడు. ఆసమాసమునందలి గంభీరమగు నర్ధముని ఱుఁగ
నగును.
స్వప్నము - అఘటన ఘటనాపటీయసి.
“ఖమపి ఖాదతి, ఖణ్ణితమీక్ష తే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0s08gcje9go8sd3qrrrhh10jr79xtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220909</id>
    <revision>
      <id>574766</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము నిజశిరోనయనేన కరార్పితమ్, కిమపి దుర్ఘట మస్యనవిద్యతే” 99 “[స్వప్నము] శూన్యాకాశము భుజింపఁబడుచున్నట్లు చూపును. తనశిరము ఖండితమై,తనచేతియందుంచఁబడినట్లు తనకం...'</comment>
      <origin>574766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="6en6it9nia982uu1zf2neueyak736rc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
నిజశిరోనయనేన కరార్పితమ్,
కిమపి దుర్ఘట మస్యనవిద్యతే”
99
“[స్వప్నము] శూన్యాకాశము భుజింపఁబడుచున్నట్లు చూపును. తనశిరము
ఖండితమై,తనచేతియందుంచఁబడినట్లు తనకంటికిఁ జూపును, స్వప్నమునకు ఘటిం
పరానిదేదియు లేదు.””
రసాది ధ్వని - ఇట్టి స్వప్నమునందుఁ గూడ - స్వశబ్దముచేతఁ దెలుపఁబడు
నదికాదు, “స్వశబ్దవాచ్యముకాకున్నను రసాదిధ్వని - లౌకికము కాఁగూడదా?”
అని యాశంకించి - అది - ''లోకవ్యవహారమునకు సంబంధించినది [పుత్త
జన్మాదులచేత నొదవునదియగు హర్షాదికమువంటిది] కూడ - కాము.&quot; అని చెప్పఁ
బడినది. స్వశబ్దవాచ్యమును, లౌకికమును, గూడ- కాని రసాదిధ్వని - ఇంకెట్టి
దనిన; దాని స్వరూపము లోచనమునందు సుదీర్ఘసమానమునఁ దెలుపఁబడినది.
అందలి యభిప్రాయమిది :--
“రత్యాదులగు చిత్తవృత్తులులేని వ్యక్తి-ప్రాణికాఁజాలఁడు.” అను శాస్త్రో
క్తిననుసరించి చూచునెడల - ప్రాచీనములగు పెక్కు జన్మములనుండియు, రత్యా,
దులగు వాసనలు - (సంస్కారములు) ప్రాణముగల ప్రతిజంతువుయొక్కయు
నాత్మయందు-సూక్ష్మరూపమున విశేషముగా నివేశింపఁబడి యుండునవియేయగు
నని తెలియుచున్నది. మాధుర్యాధిగుణములచేతను, శబ్దారాలంకారములచేతను,
సుందరములగు కావ్యళబ్దములుగాని, నాటకాదులయందు నిపుణులగు నటులచేతఁ
గావింపఁబడిన - సాత్విక - ఆంగిక వాచిక ఆహార్య రూపములగు, అభినయ
ములుగాని, సహృదయహృదయదర్పణోదరమునందు ఈరత్యాదులకు కారణ-
కార్యములగు విభావ - అనుభావములను- సమర్పించి - సహృదయహృదయము
లండు గుప్తములైయున్న ఈరత్యామలను మేలుకొలుపును.
-
విభావము, అనుభావము, అనునివి - కేవలములగు కావ్యశబ్దములచేతఁ
గాని, కేవలములగు నటాభినయములచేతఁగాని, సమర్పింపఁబడునవికావు. ఈవిభా
వాది వర్ణ్యముతోడి తన్మయీభావముగల హృదయసంవాదముకూడ - శ్రోతల
యందుఁగాని, ప్రేక్షకులయందుఁగాని, ఉండునప్పుడే ఈవిధావానుభావములు.
కావ్యశబ్దములచేతఁగాని, అభినయములచేతగాని, సహృదయ [శ్రోతృ
ప్రేక్షక‘] హృదయములను నద్దములయందు సమర్పింపఁబడును. అనగా;-రసాభి
వ్యంజనమునకుచితములగునట్లు సంక్రమింపఁజేయబడును. రతి - అనగా; ఇచ్ఛా
విశేషము - [అనురాగము] [నవీనుల భాషలో ప్రేమ] ఈరతి- అనఁగా; ప్రేమ-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6en6it9nia982uu1zf2neueyak736rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220910</id>
    <revision>
      <id>574767</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రేయసీప్రియులకు సంబంధించునది మాత్రమే కానక్కరలేదు - తండ్రికి - పుత్రునియందును, పుత్రునికి-తండ్రియందునుగలవాత్సల్యరూపము, భక్తి రూపము తదితరరూపము, అగు...'</comment>
      <origin>574767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5447" sha1="50ic8yigr6zemthoefc7q2aeih96oi8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;100
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రేయసీప్రియులకు సంబంధించునది మాత్రమే కానక్కరలేదు - తండ్రికి -
పుత్రునియందును, పుత్రునికి-తండ్రియందునుగలవాత్సల్యరూపము, భక్తి రూపము
తదితరరూపము, అగు ప్రేమకూడ - “రతి” అని చెప్పఁబడవచ్చును. రతి పద
మునకు గ్రామ్యసంభోగమాత్రము నర్దముగా భావించుట - పొరపాటు. లాక్షణికు
లుప్రయోగించిన 'రతి'శబ్దారము నాధునికులలో పలువురు గ్రహింపఁజాలకుండుట
శోచనీయము. రతి, హాసము, శోకము, క్రోధము, ఉత్సాహము, భయము,
జుగుప్స, విస్మయము, శమము, అనుచిత్తవృత్తులు - స్థాయులు- అనఁగా; ఆత్మ
యందు పెక్కు జన్మములనుండియు నభ్యస్తములై స్థిరపడియుండునవి. కనుక -
ఇవి శృంగారాదిరసములందు స్థాయిభావములని పేర్కొనఁబడినవి. ఈ రత్యాది
వాసనలను ఉద్బోధించునవిగా అనఁగా; సహృదయ హృదయమునందడఁగి
యున్నవానిని మేల్కొలుపునవిగా కావ్యశబ్దససుర్వితములగు ఆలంబనకారణము
లగు శకుంతలాదులు
-
ఆలంబనవిభావములుగాను, ఆలంబనకారణ శకుంతలాది
విభావములకు సంబంధించిన గుణాలంకార చేష్టలును, మలయానిలకోకిలాలాపాది
తటస్థములును, రత్యాదుల కుద్దీపనకారణములు, కనుకనవి- ఉద్దీపన విభావములు
గాను- వాని కార్యములగు నాయికానాయికాదులు ముఖవికాస, పరస్పరావలోక
నాదులు రత్యాది భావము నెఱిఁగించునవి కనుక - అనుభావములుగాను, లాక్ష
ణికులచేత పేర్కొనఁబడినవి. కావ్యశబ్దములచేతఁగాని, నటాభినయములచేతఁగాని,
ఈవిభావానుభావములు-హృదయసంవాదముగల సహృదయుల వినిర్మల హృద
యములయందుసంక్రమింపఁజేయఁబడి- వారి హృదయములందు స్థాయులగు భావ
ములై విశేషించి నివేశింపఁజేయఁబడిన ప్రాచీనములగు రత్యాది సంస్కారములను
మేల్కొల్పును. ఈవిభావానుభావములు-వాస్తవములుగా నుండుటావశ్యకముకాదు,
శకుంతలాదివిభావములువాస్తవములైనను, మాలత్యామలు-వాస్తవములుకావుగదా !
&quot;వాస్తవములు కానివైననుగూడ- ఈ విభావానుభావములు - రసాధివ్యంజనము
నకు సముచితములగునట్లు సహృదయహృదయమునందు - కావ్యశబ్దములచేతఁ
గాని, నటాభినయములచేతఁగాని, సంక్రమింపఁజేయబడును&quot; అని చెప్పుటకే
లోచనమునందు ఈవిభావాదులు- శబ్దసమర్ప్యమాణములనియు, అభినయసమర్ప్య
మాణములనియు, చెప్పఁబడినది. లోచనోక్తమగు సమాసమునందలి 'శబ్ద'శబ్దము-
అభినయములకుఁగూడ నుపలక్షకమగును. రసాధివ్యంజకములగు విభావాదులచేత
ఇట్లు మేలుకొలుపఁబడిన (ఉద్బోధింపఁబడిన) ప్రాచీన సంస్కారములగు రత్యా
దులచేత - అనురంజింపఁబడుటవలన - చర్వయిత [అనుభవిత] యొక్క సంవి
దూపమగు మనస్సు - 'సుకుమారమగును. అనఁగా; రసాన్వాదన యోగ్యత
నందును.' అని తెలియునది. చర్వయిత [అనుభవిత] యొక్క మనస్సు-లోచనము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50ic8yigr6zemthoefc7q2aeih96oi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220911</id>
    <revision>
      <id>574768</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 101 నందు సంవిత్తని చెప్పబడినది. ఆనందరూపమగు చినాత్మను ప్రతిబింబింపఁజేసి కొను సామర్థ్యముగిలదగుటవలన రత్యాది విషయములతోఁ గూడిన బ్రహ్మానంద మును, చక్కగా నెఱ...'</comment>
      <origin>574768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4723" sha1="34y5b356d5l1j9a9nr8unjpeii5cscf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
101
నందు సంవిత్తని చెప్పబడినది. ఆనందరూపమగు చినాత్మను ప్రతిబింబింపఁజేసి
కొను సామర్థ్యముగిలదగుటవలన రత్యాది విషయములతోఁ గూడిన బ్రహ్మానంద
మును, చక్కగా నెఱుఁగునదియగు మనస్సే - ఇచట సంవిత్తని చెప్పఁబడెను.
[విభావాద్యభివ్యంజిత రత్యాదివిషయసంవలిక బ్రహ్మానంద సమ్యగ్ వేదనశాలి,
యగు మనస్సు-సంవిత్తు.] సంవిదూపమగు నామనస్సునకు సంబంధించినఆనంద
ఘనమును, [ఆనంద ప్రచురమును] చర్వణారూపమును, అగు వ్యాపారము
[ఆస్వాదించుట అనువ్యాపారము] చేత రసనీయమగు [ఆస్వాదింపఁదగిన]
రూపముగలది యేదో, అది : [రత్యాదివిషయసంవలిత బ్రహ్మానందరూపము]
రసము. (1) శృంగారాదిరసములును, అందనౌచిత్యమువలన నేర్పడునవియగు
(2) ఏతద్ రసాభాసములును. 3 భావములును, [సంచారిభావములు 33.శృంగా
రాదులందు ప్రధానముగా వ్యంజితములగునపుడు స్థాయిభావములయినను, భిన్న
రసములయందు అప్రధానముగా వ్యంజితములగు రత్యాదులు). మొత్తము 42.]
(4) వాని యాభాసములును, (5) భావోదయ (9) భావసంధి (7)} భావశాంతి
(8) భావశబలతలును - &quot;కసాడులు&quot; అని వృత్తియందుఁ జెప్పఁబడినవని తెలి
యునది. విభావానుభావములు - శబ్దవాచ్యములగును. మీఁదఁబేర్కొనఁబడిన
రసాదులు - స్వప్నమందైనను స్వశబ్దవాచ్యములుకాక, కావ్యవ్యాపారమగు
వ్యంజనా వ్యాపారముచేతనే - ధ్వనింపఁజేయఁబడునని తెలియునది.
-
అవ :-- “ఆరసాని ధ్వనియే కావ్యాత్మ&quot; అని ప్రదర్శించుటకు
వస్తుధ్వనికంటెను, అలంకారధ్వనికంటెను, గూడ- దానికిఁగలదియగు విశేష
మును దెలుపుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- ఆ రసాదిధ్వని మాత్రము - ధ్వనియేయగును. కనుకనే,
‘(అవియే-[ఆరసాదిధ్వనియే] ముఖ్యముగా ఆత్మ&quot; అని చెప్పఁబడును.
ప్రభా : - ప్రతీయమాన భేదములగు, వస్త్వలంకారధ్వనులు- ఒక
ప్పుడు, వాచ్యములుగూడ నగును. [ప్రతీయమాన భేదమగు] రసాదిధ్వని-యెప్పు
డును వాచ్యముకాదు. అదియెప్పుడునుధ్వననవ్యాపారముచేతనే ధ్వనింపఁజేయఁ
బడునదియేయగుచుండును. కనుక నదియే - ప్రధానమగు కావ్యాత్మగాఁజెప్పఁ
బడును. వస్త్వలంకారధ్వనులు - ముఖ్యముగా కావ్యాత్మకావు. అయినను రస
ధ్వనియందు పర్యవసించి - ఔపచారికముగానే కావ్యాత్మ అని చెప్పబఁడును. ఈ
యభిప్రాయమును దెలుపుటకే మీఁది లోచనమున, 'రసాదికమే -ముఖ్యత
చేత - కావ్యాత్మ” అని చెప్పఁబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34y5b356d5l1j9a9nr8unjpeii5cscf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220912</id>
    <revision>
      <id>574769</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అవ :---- ఇట్లు - “రసాదిధ్వనియే ప్రధానముగా కావ్యాత్మ వస్త్వ లంకారధ్వనులు - వాచ్యముకంపె నుత్కృష్టముపై రసాదిధ్వనియందే పర్యవ సించునవి; గనుక అముఖ్యతచేత కావ్...'</comment>
      <origin>574769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="dasf8qpx2ydpiwr79t63xwf9n65tbdb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;102
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అవ :---- ఇట్లు - “రసాదిధ్వనియే ప్రధానముగా కావ్యాత్మ వస్త్వ
లంకారధ్వనులు - వాచ్యముకంపె నుత్కృష్టముపై రసాదిధ్వనియందే పర్యవ
సించునవి; గనుక
అముఖ్యతచేత కావ్యాత్మగాఁజెప్పబడును&quot;. అనిచెప్పుట
వలన భట్టనాయకుఁడు - 'ధ్వని - కావ్యాంగమేకాని ప్రధానము [కావ్యాత్మ]
కాదు&quot; అని చెప్పినది నిరాకృతమని చెప్పుచున్నాఁడు.
-
లోచనము :--- భట్టదాయకుఁడు - &quot;ధ్వని - కావ్యాంగమేకాని కావ్య
రూపము - [అనగా; కావ్యాత్మ] - కాదు&quot; అని యొనర్చిన ఉపాలంభము [ప్రతి
క్షేపము] వస్తుధ్వనిని, అలంకారధ్వనిని. గుణించునదియే యగునెకలఁగావచ్చను.
[మేము రసాదిధ్వని అని చెప్పినదానినే తాను] &quot;రసచరణ&quot; అను ృతీయాం
శమునుగాఁ దెలిపి - 'అభిధ, ధాపన' అను సంశద్వయముకంటె దానిని వేఱని
నిర్ణయించియున్నాఁడు. కనుక నతఁడును రసధ్వనిమాత్రమును కావ్యాత్మగానంగీ
కరించినవాఁడే యగుచున్నాఁడు.
ప్రభా : ప్ర :- ''అయ్యా 'ధ్వని' కావ్యమ్మునకాత్మగా' అనుకారికచేత-
మీరు, వస్తు - అలంకార రసాదిరూపమగు ధ్వనినంతను గూడ - కావ్యాత్మగాం
జెప్పియున్నారు గదా? ఇప్పుడిట్లనుచున్నా రేల” చివరివఱకు నొకమాటమీఁద
నిలుపుఁడు!
లోచనము : ఉ :--- [ధ్వన్యాత్మ సద్భావవాదులమగు] మేమే.&quot;వస్త్వ
లంకారధ్వనులు - రసధ్వని పర్యంతములే&quot; అనునంశమును &quot;కావ్యస్యాత్మా'
ఇత్యాదులచేత నక్కడ నక్కడ ముందు చెప్పుదుము.
ప్రభా : - ఏది - విశ్రాంతి ధామమో [స్థానమో] ఆది- ముఖ్యాత్మ
యగును. వస్త్వలంకారములు ధ్వనింపఁజేయఁబడినవయినను, విశ్రాంతిధామ
ములు [స్ధానములు] కావు. కనమే - విశ్రాంతిధామము. ఈధ్వనులు రెండును
గూడ - వాచ్యములగు వస్త్వలంకారములవలె విభావములయి రసధ్వనిని గుఱించి
పరుగిడునవియే - యగుచున్నవి కాని విశ్రాంతిస్థానములు కాలేవు. కనుకనే -
రసధ్వనిపర్యవసానముగల యీవస్తు - అలంకారధ్వనులకు అముఖ్యమగు
-
నాత్మత్వమే - &quot;ధ్వనికావ్యమ్మునకాత్మగా&quot; అనుచోట సామాన్యరూపమునఁ
జెప్పఁబడినది. కాని రసాదిక మే - ముఖ్యాత్మ. [తదితరములనుగూడ-ముఖ్యా
త్మలుగాఁ జెప్పుమనుచున్న నీమతము గొడ్డుగేదె అనునింటివానిని, పాలగేదె
అని చెప్పుమన్నట్లున్నది.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dasf8qpx2ydpiwr79t63xwf9n65tbdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220913</id>
    <revision>
      <id>574770</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 103 లోచనము :- వృత్తియందు - &quot;‘వాచ్యసామర్ధ్యముచేత ఆక్షేపింపఁ బడి’' అనుదానిచేత - వస్తువు, అలంకారము, రసాదులు, అను ధ్వనిభేదములు మూడింటియందును వ్యాపించునదియగు సామా...'</comment>
      <origin>574770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3604" sha1="nt1dllzxff8p9ny0h9cwh4b14rwuge3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
103
లోచనము :- వృత్తియందు - &quot;‘వాచ్యసామర్ధ్యముచేత ఆక్షేపింపఁ
బడి’' అనుదానిచేత - వస్తువు, అలంకారము, రసాదులు, అను ధ్వనిభేదములు
మూడింటియందును వ్యాపించునదియగు సామాన్యలక్షణము - చెప్పఁబడినది,
:-
ప్రథామతి: ఈధ్వనులు, మూడును- భిన్నములగు విశేషలక్షణములు
గలిగియున్నను, వాచ్య [అర్థ] సామర్థ్యముచేతనే - స్పురింపఁజేయఁబడును.
కనుక వాచ్యసామర్ధ్యముచేత - ఆక్షేపింపఁబడుట వీనికి సామాన్యలక్షణము.
అవ : -
!
-
&quot;అభిఢాది వ్యాపారములవలె ధ్వననవ్యాపారముకూడ
శబ్దమునాశ్రయించునదియే కావలెనుగదా : ధ్వననవ్యాపారము- వాచ్య [అర్ధ]
సామర్ధ్యాక్షిప్తమని యేల చెప్పుచున్నారు ?&quot; అని యాశంకంచి చెప్పుచున్నాఁడు.
[లోచనము] అవునయ్యా!, ధ్వననముకూడ - శబ్దవ్యాపారమే అయినను-
సహకారియగు నర్ధసామర్థ్యము కూడ - ధ్వనులన్నింటను
-
అపాయము లేనిదై
యున్నది. కనుక - వాచ్యసామర్ధ్యముచేత అవియన్నియుఁ గూడ - ఆక్షేపింపఁ
బడునవియే - అగును. &quot;శబ్దశక్తి మూల - అను రణన వ్యంగ్యధ్వనికూడ- అర్ధ
సామర్ద్యమువలననే - స్ఫురింపఁజేయఁబడును. అచ్చట శబ్దశక్తి - అవాంతరసహ
కారియే” అని - ముందు చెప్పఁబడును.
-
(22) మూలము : అదెట్లనిన :- ఈధ్వనిత్రయమునందు
ఆద్యప్రభేదము - [విధి, నిషేధాది రూపమును, వస్తుమాత్రమును,
నగు ధ్వని ప్రభేదము.] మిక్కిలి విభేదము కలిగియున్నది. ఒక
ప్పుడు వాచ్యము - విధిరూపమైయుండ; ఈవస్తుధ్వని- తానుప్రతి
[ని]షేధరూపమై యుండును.
-
అదెట్లనిన :—— దీనికుదాహరణము. [శాతవాహన సంక
లితమగు గాథాసప్తశతియందలి ప్రాకృతశ్లోకమునకిది యాంధ్రీ
కృతి.]
తే॥ “సంచరింపుము - ధార్మికః శంకవిడిచి
[భ్రమినొనర్పుము - ధార్మిక - భయమునుడిగి]
అల్లశునకమ్ము నిప్పుడే - అంతమొందఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nt1dllzxff8p9ny0h9cwh4b14rwuge3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220914</id>
    <revision>
      <id>574771</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము జేసె గోదావరీతట స్థితలతాకు డుంగముననున్న ' దృప్తమౌసింగ మదియె.&quot; (→) [లోచనము] ‘విధి - ని షేధములు - విరుద్ధములు' అను నంశమున, ఎవ్వ నికినివిరుద్ధాభిప్రాయముండునది...'</comment>
      <origin>574771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3437" sha1="ma3f9da1lfezsoabtfm8wsqw53b0sxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;104
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
జేసె గోదావరీతట స్థితలతాకు
డుంగముననున్న ' దృప్తమౌసింగ మదియె.&quot; (→)
[లోచనము] ‘విధి - ని షేధములు - విరుద్ధములు' అను నంశమున, ఎవ్వ
నికినివిరుద్ధాభిప్రాయముండునదికాదు. ఏతదర్ధము [దీనికొఱకు ] వానినే మొదట
నుదాహరించుచున్నాఁడు. [ఉదాహృత ప్రాకృతశ్లోక మునకిది - సంస్కృతచ్ఛాయ]
ఇది
భ్రమధార్మిక విస్త్రబ్ధః సశునకో ఒద్య మారితస్తేన
గోదావరీ నదికూలలతా గహనవాసినాదృస్త సిం హేన.
ఒకానొక స్వైరిణి - తనకు జీవిత సర్వస్వాయమానపుగు సంకేత
స్థానమును - ధార్మిక సంచరణముచేతనగు, అంతరాయదోషమునుండియు, ఆధా
ర్మికునిచేతఁ గోయబడుచున్న, పల్లవకుసుమాదులచేతనగు విద్ఛాయీకరణము
నుండియు, రక్షించుటకు
పలికినమాట.
[ప్రభామతి] సంలక్ష్యక్రమ వ్యంగ్యమును, అర్థశక్తిమూలమును, మెదటి
దియు, నగు - వస్తుధ్వని ప్రభేదము - మీఁద నుదాహరింపబడినది. 'వస్తువనఁగా;
'విధిని షేధాది రూపమగు, సర్ధమే' [అభిప్రాయమే] అని తెలియునది. వృత్తి కా
రుఁడుదాహరించిన ప్రాకృత శ్లోకమిట్లున్నది.
'భమధమ్మిఅ వీసతో సోసుణఓ అజ్జ మారిఓ వేణ
గోలాణఇ కచ్ఛకుడుఙ్గ వాసిణా దరిఅనీ హేణ'.
‘విధి, ని షేధములు- పరస్పర విరోధముగల'వను వంశము - సర్వసమ్మతము .
విధియున్నిచోట - ని షేధమును నిషేధమున్న చోట విధియు, ఉండవుగదా!
ఈ విరోధము - భావాభావరూపములగు విధి, నిషేధములయందు- సువ్ర
సిద్ధమగుటవలన ఆత్యంతిక భేదప్రదర్శనము కొఱకు, అవియే మొదటనుదా
హరింపఁబడినవి.
-
ప్రశ్న :-- ఈ వాచ్యవ్యంగ్యములలో ఒకటి విధిరూపమును, వేరొ
కటి - వ్యంగ్యరూపమును, కావలెనా ?
.
ఉత్త :— వాచ్యవ్యంగ్యములు - విధినిషేధరూపములే, కానక్కరలేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ma3f9da1lfezsoabtfm8wsqw53b0sxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220915</id>
    <revision>
      <id>574772</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము విధి కూపములగు వాచ్యవ్యంగ్యములకుఁ గూడ - భేదముండును. 105 ప్రశ్న :-- అప్లైనయెడల; వృత్తికారుఁడు - విధిరూపములగు వాచ్య -వ్యంగ్యములుగల, ఉదాహరణమును బ్రదర్శింపక విధి,...'</comment>
      <origin>574772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="h501dtdp2irr4gjy4glqwlttpit3yik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
విధి కూపములగు వాచ్యవ్యంగ్యములకుఁ గూడ - భేదముండును.
105
ప్రశ్న :-- అప్లైనయెడల; వృత్తికారుఁడు - విధిరూపములగు వాచ్య
-వ్యంగ్యములుగల, ఉదాహరణమును బ్రదర్శింపక విధి, నిషేధ, రూపములగు
వాచ్యవ్యంగములుగల, ఉదాహరణము నేల ప్రదర్శించెను ?
ఉత్త : - వాచ్య వ్యంగ్యములకు- భేదమున్నదని - ప్రదర్శించుటకే.-
మీఁది యువాహరణ మొసగఁబడినది గదా ! “జ్ఞాతలకు, విధిరూపమగు
-వాచ్యవ్యంగ్య ప్రదర్శనమునందుకంటే విధి, నిషేధ, రూపమగు
వ్యంగ్య ప్రదర్శనమునందు వానికిఁగల ఆత్యంతికమగు భేదము - స్పష్టము
గాఁదెలియు?? ననునభిప్రాయమువ విధి - నిషేధరూప వాచ్యవ్యంగ్య ప్రదర్శక
మగు నుదాహరణ మొసఁగఁబడినది.
-
వాచ్య
ఈ - ప్రాకృత శ్లోకము-శాతవాహన మహారాజసంకలితమగు గాధాసప్త
శతియందలిది. ఇది-ముక్తకరూప [ఏకశ్లోకరూప] మైనను- ప్రబంధాయమానమై
యున్నది.
కొని
దీనికి సంబంధించిన ప్రకరణము [సందర్భము] ని ప్లెఱుఁగునది. ఒక నైష్ఠి
కుఁడు - ప్రతిదినమునందును గోదావరీ నదీతీరమునకరిగి స్నానాదికమునొనర్చు
ఆతీరమునందున్న మనోహర లతానికుంజమునందున్న, పూవులను,
చివుళ్లను, దేవతార్చనముకొఱకు కోసికొనుటకు దాని చుట్టును సంచరించు
చుండెను. స్వైరిణియగునొక లెకు-ఆలతానికుంజము-ఆత్మప్రియునితో స్వేచ్ఛగా
విహరించుటకుఁదగిన సంకేతస్థానమై యుండెను. కనుక నాలతానికుంజము
ప్రాణములకం టెను ప్రియమైనది. కనుక నామెకది జీవితసర్వస్వముగానుండెను
ఈ ధార్మికుని సంచారము [భ్రమణము] వలన ఆప్రేయసీ ప్రేయసుల చౌర్య
సురతమునకు స్వల్పకాల విచ్ఛేదరూపమగు విఘ్న దోషము కలుగుచుండెను. ఇంత
మాత్రమేకాదు. మఱియునతఁడు - ఆలతామందిరము నలంకరించుచున్న ప్రసూన
పల్లవములను దెంపుచుండుటవలన - ఆది - విచ్చాయనుగుచుండెను. ఇది పెద్ద
-
దోషము. దోషములు రెంటినుండియు, ఆలతాగృహమును బాగుగా రక్షించుటకై -
ఆచతురశీలయగు మిటారి - ఆధార్మికునితో, ఈ పలుకు పలికెను.
18
దాని యర్ధమిది :— &quot;ఓధార్మికా : నీవింతకుమునుపు గోదావరినదితీర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h501dtdp2irr4gjy4glqwlttpit3yik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220916</id>
    <revision>
      <id>574773</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లతానికుంజమున కిసలయసుమపత్రాదులను గోసికొనుటకచట స్వేచ్ఛగా సం రించెడివాఁడవు. పాపమాకుక్క నిన్ను బాధించెడిది. వెనుక నీసంచారమున కంత రాయమునుగల్పించిన శు...'</comment>
      <origin>574773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="6nw78lot2ysmp4s9y0tj1f5qctk7wbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;106
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లతానికుంజమున కిసలయసుమపత్రాదులను గోసికొనుటకచట స్వేచ్ఛగా సం
రించెడివాఁడవు. పాపమాకుక్క నిన్ను బాధించెడిది. వెనుక నీసంచారమున కంత
రాయమునుగల్పించిన శునకమిప్పుడు లేదులే. గోదావరీనది తీరస్థితలతోనికుంజమున
దృప్తమైయుండిన, ఆసింహము - ఇప్పుడే దానినంతమొందించినది. నీవిఁక
నచట నిస్సంశయముగాఁదిరుగవచ్చును. ”
ప్రశ్న:- అయ్యా ! &quot;సంచరింపుము ధార్మిక” అను నీవాక్యార్ధము
నందలి విధి-సంచరింపుము, అని భ్రమణమును నియోగించునదియా,“సంచారము
నాపకుము” అని భ్రమణ నిషేధమును వారించునదియా ?
ఉత్త :-- “సంచరింపుము” అనునీవిధి - భ్రమణము నాపకుము, అని
తెలుపునదియేకాని (నిషేధాభావరూపమే) కాని ప్రైషాదిరూపమగు నియోగము
కాదు. లోచనమును, ప్రభామతిని, గూడ సమీక్షించునది.
లోచనము :
--
దీని యర్ధమును పర్యాలోచించునెడల - ఇందలి వాచ్యా
ర్ధమగు భ్రమణము - [సంచారము] ధార్మికునకు స్వతస్సిద్ధమయినను, శునక
భయముచేత అపోదితము [ప్రతిషిద్ధము] కనుక - ప్రతిప్రసవాత్మకమగు నిషేధా
భావరూపమేగాని, ప్రైషాదిరూపమగు విధి - కాదు. ఇచ్చటనున్న యీలోట్
ప్రయోగము- అతిసర్గప్రాప్తకాలములయందు వర్తించునుగదాః [ఇచటకామచారా
భ్యనుజ్ఞారూపనుగు అతిసర్గమునందును, ప్రాప్తకాలమునందునుగూడ, లోట్
ప్రయోగము కావింపఁబడినదని తెలియునది.]
-
ప్రభామతి :--- 'సంచరింపుము ధార్మిక” అను నీవాక్యమునఁ దెలుపఁ
“బడిన భ్రమణము [సంచారము] ధార్మికునికి స్వతస్సిద్ధమైయున్నది. శునకభీతి -
కుక్క తన్ను మైలపరచు - ననుభయము] ఈ భ్రమణమును నిషేధించినది.
ఇట్లు, భ్రమణమునకు ప్రతిబంధమునొనర్చునదియగు, శునకమిప్పుడు మారిత
మైనది. వెనుక, నిషేధింపఁబడిన భ్రమణమునకు ప్రతి షేధకముయొక్క యభావ
మిప్పుడు-చెప్పఁబడినది. “సంచారమునాపకుము” అని కనుకనిది - ప్రతిప్రసవ
మగుచున్నది. ప్రతిప్ర్రసవమనఁగా; ప్రతిషేధమును నివర్తింపఁజేయుటయేకదా!
“ఇప్పుడు - అచట తిరుగుటకు ప్రతిబంధమేదియు-లేదు” అను నిషేధాభావమే -
ఇచటవిధియగుచున్నది. కాని, నియోగముకాదు. ఈ - స్వైరిణి - రాజాదులవలె,
ఈ - ధార్మికుని దిరుగుమని విధించునదిగాని, శునకభీతి వలె, భ్రమణని షేధము
నొనర్చునదిగాని, కాఁజాలదు. ఇంకేమనిన, భ్రమణమునాపవలదని, భ్రమణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6nw78lot2ysmp4s9y0tj1f5qctk7wbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220917</id>
    <revision>
      <id>574774</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము - . -&gt; 107: ని షేధకాభావమునే తెలుపును. కనుక, ఈ భ్రమణము విధియమానతా కోటినధిరోహించుచున్నది. కనుకనే, [&quot;భమ] - సంచరింపుము&quot; అనునీవిధి - స్వేచ్ఛగాఁదిరుగుమను కామచారమగు అభ్యన...'</comment>
      <origin>574774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="k978uwgnhb1iqx53jc2a76o9tmi4umg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
-
.
-&gt;
107:
ని షేధకాభావమునే తెలుపును. కనుక, ఈ భ్రమణము విధియమానతా
కోటినధిరోహించుచున్నది. కనుకనే, [&quot;భమ] - సంచరింపుము&quot; అనునీవిధి -
స్వేచ్ఛగాఁదిరుగుమను కామచారమగు అభ్యనుజ్ఞయే- రూపముగాగల అతిసర్గము
నందు “లోట్” ప్రయోగముచేతఁ దెలుపఁబడినదని తెలియునది. ఇచట “తిరుగఁ
దగిన సమయమువచ్చినది&quot; అని ప్రాప్తకాలార్ధముగూడ లోట్ ప్రయోగముచేత
బోధింపఁబడును.
-
లోచ : ఇచ్చట (వాచ్యవ్యంగ్య విచారమొనర్చునపుడు ] 'భావాభావ
ములు - విరుద్ధములు' గనుక 'సంచరింపుము, సంచరింపకుము' అను విధినిషేధ
రూపములగు నర్ధములు రెండును - [అభిధచేత] ఒక్కసారియే వాచ్యములగునవి
కావు. “విశేష్యంనాభిధాగచ్ఛేత్' ఇత్యాది ప్రమాణవాక్యముచేత - విశేషణమగు
జాతిని దెలిపి. క్షీణశక్తియై, విరమించిన అభిధావ్యాపారమునకు - విశేష్యమగు
వ్యక్తిని దెలుపుటకు మరల వ్యాపారము సంభవింపదు.” అని చెప్పఁబడుటవలన.
అభిధావ్యాపారము - ఒక యర్ధమును దెలిపి విరమించి, తానేమరల సంభవించు
నదికాదు. కనుక ఈయర్ధములు రెండును-ఒకదానివెనుక నింకొకటి క్రమముగా
వాచ్యములగునవికూడకావు.
-
[ప్రథామతి] ఇట్లు - ప్రతిప్రసవాత్మకమగు నర్ధము, అనగా - “ఓధార్మికా
నీవిఁక గోదావరీతీర సంచారమునాపకుము. స్వేచ్చగా (దిరుగుము.&quot; అనునర్ధము.
అభిధచేర - వాచ్యము. తదుపరి వక్తృబోధవ్యాది వైశిష్ఠ్యమువలన వేరొకవ్యాపా
రమగు వ్యంజనచేత - &quot;సంచరింపముము” అనునర్ధము ధ్వనింపఁజేయఁబడును.
&quot; ఈయర్ధములు రెండునుగూడ - అభిధచేత-వాచ్యములే. కాఁగూడదా ?” అని
యాశంకించి - శ్రీలోచనకర్త దానిని నిరాకరించుచున్నాఁడు. ఆయర్ధమిచటి
ప్రశ్నోత్తరములచేత నెఱుఁగునది.
ప్రశ్న :— అయ్యా! &quot;సంచరింపుము, సంచరింపకుము” అనునర్ధములు
రెండునుగూడ - ఒక్కమారే, వాచ్యములగునని ఏల చెప్పఁదగదు?
ఉత్త : --- ఘటమును, దానియభావమును, పరస్పర విరుద్ధములగునట్లు;
“తిరుగుము - తిరుగకుము” అనువిధి-నిషేధములుగూడ - విరుద్ధములగుటవలన-
ఒకేసారి వాచ్యములుకావు.
ప్రశ్న : ---- పోనిండు : 'తిరుగుము,
క్రమముగా వాచ్యములు కాఁగూడదా ?
తిరుగకుము”” అను నీయర్ధములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k978uwgnhb1iqx53jc2a76o9tmi4umg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220918</id>
    <revision>
      <id>574775</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఉత్త :--- :- ఏవ్యాపారము - ఒక యర్ధమును [సామాన్యమును] తెలిపి - క్షీణశక్తియై, విరమించునో, అదేవ్యాపారము మరల సంభవించి, వేరొక యర్ధ మును [విశేష్యమును] దెలుపఁజాలునది...'</comment>
      <origin>574775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4572" sha1="430jvua9e3313pnwhlj1jzy99o7wnd5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;108
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఉత్త :---
:- ఏవ్యాపారము - ఒక యర్ధమును [సామాన్యమును] తెలిపి -
క్షీణశక్తియై, విరమించునో, అదేవ్యాపారము మరల సంభవించి, వేరొక యర్ధ
మును [విశేష్యమును] దెలుపఁజాలునదికాదు. కనుక- ఆశిధ యను వ్యాపారము
గూడ- శబ్దముచేత - ఒక యర్ధమును దెలిపి- మరలతానే సంభవించి - వేరొక యర్థ
మును బోధింపఁజాలునదికాదు, ''విశేష్యంనాభిధాగచ్ఛేత్ క్షిణ శక్తి ర్విశేషజే &quot; &quot;
అనుదానియర్థమిది :- &quot;గవాది పదమునండుఁగల సామాన్యమగు అభిధ
'గోత్వము'మున్నగు నర్థమును దెలిపి, తనకుఁగల బోధజనన సామర్థ్యరూసమగు
శక్తి నుడిగినదగును. అది తిరుగ విశేష్యరూపమగుగవాదివ్యక్తిని బోధించునదికానే
రదు” అని. కనుక - ఒకదానివెనుక, వేరొకటిగాఁ [క్రమముగాఁ] గూడ-ఈ
యర్ధములు ['సంచరింపుము, సంచరింపకుము' - అనునవి ] - రెండును, వాచ్య
ములు కాఁజాలవు.
66
అన : అభిహితాస్వయవాది యొనర్చునదియగు పూర్వపక్షము అవ:-
అయ్యా ! వాచ్యప్యంగ్యములు రెండును - ఒక్క మారుగాఁగాని, క్రమముగాఁ
గాని, వాచ్యములు కానియెడల-కేవలభ్రమణ నిషేధమే. వాచ్యముకాఁగూడదా?&quot;
అని, అఖిహితాన్వయవాది యొనర్చిన పూర్వపక్షమును తెల్పుచున్నాఁడు,
,
[లోచన] అభి- పూర్వ :- ఇచట [''తిరుగకుము&quot; అని తెలుపుటకే వక్తవి
వక్షించెను. కనుక] భ్రమణని షేధవివక్షచేత - భ్రమణ విధియందు పర్యవసానము
[విశ్రాంతి] నొందని తాత్పర్యశక్తియే - 'దృప్తమౌ', 'ధార్మిక', 'అదియే', అను
పదముల అర్ధములకు సంబంధించిన అన్వయరూపమగు ముఖ్యార్థమునకగుబాధను,
విరోధరూపసంబంధమును, నిమిత్తముగాఁ గొనిన విపరీత లక్షణచేత వ్యాపారము
చేత]వాక్యార్థీభూతమగు[ఫలితార్ధమగు] నిషేకప్రస్థితినిగలిగించును. కనుక నాయ
ర్ధము - [భ్రమణని షేధము] శబ్దశక్తీ [అభిధా] మూలమే, యగును. 'దీనిచేతనిట్లు
చెప్పఁబడియెను' అనియేగదా వ్యవహారము: [*దీనిచేతనిట్లు వ్యంణితము” అను
వ్యవహారము లేదుగదా :] కనుక - మీరు ప్రతీయమానమనుచున్న అన్యార్ధము -
వాచ్యాతిరిక్త మగునర్దముకాదు.
[ప్రభామతి] ఇది- అభిహితాన్వయవాది యొనర్చిన పూర్వపక్షము, నైయా
యికులును, మీమాంసకులలో డాట్టులును, అభిహితాన్వయవాదులని చెప్పఁ
బడుదురు.
ఆయాపదములు - తమతమ వృత్తులచేతఁ [అభిధచేతు] దెలుపునవియగు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>430jvua9e3313pnwhlj1jzy99o7wnd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220919</id>
    <revision>
      <id>574776</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 109 అర్ధములు - [ పదార్ధములు] - &quot;అభిహితములు” అని చెప్పఁబడును. అభిహి తములగు పదార్ధములకు [తాత్పర్యశక్తి చేత] అన్వయమును, దెలుపువారు - అభిహితాస్వయవాదులు. 'ఆయాపదముల...'</comment>
      <origin>574776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4299" sha1="0bks622v8wlsobjm5vk5puj8lkc6tm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
109
అర్ధములు - [ పదార్ధములు] - &quot;అభిహితములు” అని చెప్పఁబడును. అభిహి
తములగు పదార్ధములకు [తాత్పర్యశక్తి చేత] అన్వయమును, దెలుపువారు -
అభిహితాస్వయవాదులు. 'ఆయాపదములు తమ తనువృత్తులచేతఁ దెలుపునవి
యగు అర్ధములకు - ఆకాంక్షౌయోగ్యతా సన్నిధిపరమున వాక్యార్థరూపమగు
సమస్వయము తాత్పర్యవృత్తిచేత కలుగును” అని అభిహితాన్వయ
వాములు చెప్పుదురు, మొదటపదములు బాత్యాదులనుగాని, జాతినిగాని,
[సామాన్యమును] అభివచేత బోధించును. తదుపరి వాని పరస్పర
సంబంధము - తెలియఁదగియుండునపుడు, ఆకాంక్షాదివళమున ఈ తాత్పర్యవృత్తి
చేత - ప్రతిపాద్యషుగు తాత్పర్యార్ధము - వాచ్యాదులకు వేరైనదియు, ప్రత్యేక
పదవృత్తికి విషయముకానిధియు, అయినను - పదసమూహగమ్ముమైనదియు, అగు
వాక్యార్ధమై - సముల్లసించును. 'తత్పరమగు పచనమునంమగల శక్తియే. తాత్ప
ర్యశక్తి ఉని చెప్పఁబడును. వాక్యమునకు- ఏయర్ధమునందు తాత్పర్యముండునో;
అదియే-వాక్యార్థమగుచుండును. వాక్యార్ధపద్మని స్థానము[ముగింపు లేనివచనము*
దశ్పరము-ఆసఁగా; వాక్యార్ధను - ప్రధానమును ప్రతిపాద్యముగాఁగలది - కాదు
గదా. కనుక-తత్పరమగు [వాక్యార్ధపరమగు] వచనమునకు వాక్యార్ధమునండే
పర్యవసానము యుక్తము. ప్రస్తుతగాథావిషయమున తాత్పర్యమునకు విషయము
“తిరుగకుము' - అనునదియే; కనుక - తిరుగకుము' అనునదియే నాక్యార్ధము.
మీఁదిగాధయందు వివక్షికనుగు నర్ధము భ్రమణ నిషేధమైయున్నది.
కనుక - తాత్పర్యశక్తి - భ్రమణనిధియందు పర్యవసానము (ముగింపు) నొందక -
భృమణని షేధమునందే పర్యవసానమునొందును. విధిరూపనుగునర్ధము - నిషేధ
రూపమగు నర్ధమునకు ద్వారమాత్రమే, యగును.
పదనిష్టయు, వివక్షితార్ధప్రతీతిని జనింపఁజేయు సామర్ధ్యము రూపముగాఁ
గలదియు, నగు తాత్పర్యశక్తియే వాక్యార్దీధూతమగు భ్రమణ నిషేధమును
గావించును.
:
&quot;
ప్రశ్నః -- ఈ తాత్పర్యశక్తి దేనిచేత [వ్యాపారముచేత] భ్రమణ
ని షేధము నొనర్చును ?
ఉత్త
లక్షణా వ్యాపారముచేత.
ప్రశ్న :—— లక్షణ ప్రసరించుట కిచ్చట నిమిత్త మేడీ?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bks622v8wlsobjm5vk5puj8lkc6tm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220920</id>
    <revision>
      <id>574777</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఉత్త :— భావాభావాత్మకత్వప్రయుక్త &quot;తిరుగుము తిరుగకుము' అను]విరోధరూపమగు సంబంధము - ప్రస్తుతమగు గాధయందు నిమిత్తమైయున్నది. ప్రశ్న : -- *వాచ్యార్ధమునకు వాక్యా...'</comment>
      <origin>574777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4558" sha1="qyythacls6cpdhro9an7ssgkcl44kbd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;110
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఉత్త :— భావాభావాత్మకత్వప్రయుక్త &quot;తిరుగుము
తిరుగకుము'
అను]విరోధరూపమగు సంబంధము - ప్రస్తుతమగు గాధయందు నిమిత్తమైయున్నది.
ప్రశ్న : --
*వాచ్యార్ధమునకు వాక్యార్ధమునందు సంబంధాను పపత్తి
[ప్రవేశము కుదురకుండుట ]” అనుముఖ్యార్ధభాధ ఇచ్చటనున్నదా ?
:-
ఉత్త :—— ఉన్నది. ''తిరుగుము” అనునదియే ముఖ్యార్థమగునెడల .
“దృప్తమౌ, అదియె, ధార్మిక” అనుపదములయర్ధములచేతఁ గూర్పఁబడిన
వాక్యార్ధమునందు [తిరుగరాదనునర్ధమునందు] 'తిరుగుము' అను నీముఖ్యార్ధము
నకు అన్వయముకుదురదు. కనుక - 'అన్వయము కుమరకుండుట' అను
ముఖ్యార్ద బాధయున్నది.
ఇట్లు ముఖ్యార్ధథాధయు, భావాభావరూపత్వప్రయుక్తమగు విరోధ సంబంధ
మను నిమిత్తమును, గలవు. కనుక తన్నిమిత్తకమగులక్షణ ఉన్నది. భ్రమణని షేధ
విషయమగు వక్తృవివక్షయుండుటవలన, తాత్పర్యశక్తి-పర్యవసానము నొందకయే
యున్నది. కాఁగా; వక్తృవివక్ష - 'సంచరింపకుము' నందున్నది, కనుక -విశ్రాంతి
స్థానమగు ని షేధరూపవాక్యార్ధమునందు పర్యవసానమునొందని తాత్పర్యశక్తి యే-
ముఖ్యార్ధబాధయు, విరోధరూప సంబంధనిమిత్తమును, గల విపరీతలక్షణను,
“సంచరింపకుము”” అను భ్రమణనిషేధరూపముగు వక్తృవివక్షను, గైకొని- వాక్యా
ర్దీభూతమగు భ్రమణని షేధ ప్రతీతినిగావించును. ఈతాత్పర్యశక్తి- శబ్దశక్తి యగు-
అభిధావ్యాపారమే - మూలముగాఁగలదగుటవలన - శబ్దశక్తి మూలమగుచున్నది.
ఈతాత్పర్యశక్తియు, లక్షణావృత్తియుఁ, గూడ - అభిధ నాశ్రయించియే వ్యవస్థిత
ములుగదా! &quot;లక్షణకూడ అభిధాపుచ్ఛభూతమే&quot; అని ముందు చెప్పఁబడును.
కనుక - వాక్యార్ధమగు [ఫలితార్ధమగు] భ్రమణనిషేధము - శబ్దశక్తిమూలమే
యగును. కనుక - ధ్వనివాదులు-వాచ్యముకంటె వేఱగు నేదోవ్యంగ్యమని
చెప్పుచున్న యర్ధము - వాచ్యముకంటె వేఱుకాదు. అనునిది - అభిహితాన్వయ
వాది మతము ననుసరించినట్లున్న పూర్వపక్షాళయము.
-
అవ :— ఇచ్చట-విపరీతలక్షణా ప్రసారమున కవకాశములేదు. కనుక
తాత్పర్యశక్తియే - భ్రమణనిషేధరూపమగు నర్ధమును విపరీతలక్షణచేతఁ బ్రతి
పాదించును” అను మీదిమతమును నిరసించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- ఇది - యుక్తముకాదు. ఏలనిన; ఇచట [లోకవ్యవహారము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyythacls6cpdhro9an7ssgkcl44kbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220921</id>
    <revision>
      <id>574778</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 111 నందు - శబ్దమునకు] వ్యాపారములు - మూడున్నవని తెలియుచున్నది. సామా న్యరూపములగు [గోత్వాదిరూపములగు] పదార్ధములయందు [గవాదిపదములకు] అభిధయను వ్యాపారమున్నది. సమయా ప...'</comment>
      <origin>574778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="5zvy2h5cey7fuus5of9mk9eezeipq9c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
111
నందు - శబ్దమునకు] వ్యాపారములు - మూడున్నవని తెలియుచున్నది. సామా
న్యరూపములగు [గోత్వాదిరూపములగు] పదార్ధములయందు [గవాదిపదములకు]
అభిధయను వ్యాపారమున్నది. సమయా పేక్షచేత - [సంకేతగ్రహణ సహకార
ముచేత] అర్ధావగమనశక్తి- [అర్ధబోధన సామర్ధ్యము] అభిధగదా. | విశేషములగు
వ్యక్తులు - అనంతములు. కనుక విశేషములగు సర్వవ్యక్తులయందును సంకేతము
గ్రహింపఁబడునెడల ఆనంత్యము కలుగును. విశేషమగు నొక్కొకవ్యక్తి
యందే సంకేతము గ్రహింపఁబడునెడల - వ్యభిచారము కలుగును. కనుక -
[ఆనంత్యమువలనను, వ్యభిచారమువలనను] సమయము [సంకేతము, లేకసంకేత
గ్రహణము,] సామాన్యాత్మకముగు పదార్థాంశమాత్రమునందేగాని, విశేషాంశమగు
వ్యక్తి యందు
ఉండునదికాదు.
ప్రభామతి :-- అభిహితాన్వయవాది పక్షముననుసరించినట్లు చెప్పఁబడిన
మీఁది పూర్వపక్షము - యుక్త ముకానేరదు. లోకవ్యవహారమునందున్న వ్యాపార
ములు - 'అభిధ, తాత్పర్యము, లక్షణ,' అనునవి - మూడేయగుచున్నవి. ఈ
విషయమున నెవ్వనికిని విమతిలేదు.
అవ :- ఈ వ్యాపారములకు విషయమేది ? వీనిస్వరూపమెట్టిది ? అని
యాశంకించి - చెప్పుచున్నాఁడు. శబ్దములు - సంకేతమును దెలుపును. సంకేత
స్మరణమునుసహకరించుకొనిన శబ్దమునకుఁగల అర్ధబోధనసామర్ధ్యము, ‘అభిధ’అని
చెప్పఁబడును. గోత్వాదిసామాన్యాత్మకమగు పదార్ధాంశమాత్రమునందే-శబ్దమునకు
సంకేతముండును. కాని, విశేషాంశమగువ్యక్తియందుండదు. ఏలయనినః- విశేషాం
శములగుగవాదివ్యక్తులు లెక్క లేనన్ని యున్నవి. ఆవిశేషాంశములన్నిటియందును,
సంకేతమునొనర్చుటకు వీలుపడునదికాదు. అప్పుడు వ్యక్తులెన్ని యుండునో- శక్తులు
గూడ నన్నియుండునని చెప్పవలసి వచ్చుటవలన, శక్త్యానంత్య [గౌరవ] దోషము
కలుగును.
ఒకేగోవునందు సంకేతగ్రహణము - లోకవ్యవహార నిర్వాహకమగునను
తలంపున గోశబ్దమునకు - గోవ్యక్తి యొకదానియందే సంకేతము-స్వీకరింపఁబడిన
యెడల – ఏ గోవ్య క్తి యందు - సంకేతము స్వీకరింపఁబడినదో, దానికంటే వేరయిన
గోవ్యక్తి కి-ఆగోశబ్దముచేత భానము[బోధ] కలుగకుండవలసివచ్చుటవలననగువ్యభి
చారముగూడ సంభవించును. ఇట్లు సంకేతముగ్రహింపఁబడకున్నను, గవాది వ్యక్తి
విశేషము-గవాదిపదముచేత - బోధింపఁబడుచు నేయున్నది. కనుకఒకేవ్యక్తి యందు
సంకేతగ్రహణముకూడ -లోకవ్యవహార నిర్వాహకముకాదు, కనుక విశేషరూప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5zvy2h5cey7fuus5of9mk9eezeipq9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220922</id>
    <revision>
      <id>574779</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మగు గవాదివ్య క్తియందు సంకేతమునొనర్చుట - శక్యముకానిది. ప్రశ్న :-- అయ్యా! మీరు సర్వవ్యక్తులందును సం కేశ ముకొనర్చునెడల- ఆనంత్యగౌరవమును దోషమును జూపుచున్నా...'</comment>
      <origin>574779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4363" sha1="9yykcmuxm9tjs68b2taj3za6qux0nc3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;112
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మగు గవాదివ్య క్తియందు సంకేతమునొనర్చుట - శక్యముకానిది.
ప్రశ్న :-- అయ్యా! మీరు సర్వవ్యక్తులందును సం కేశ ముకొనర్చునెడల-
ఆనంత్యగౌరవమును దోషమును జూపుచున్నారు. ఏదైన నొకవ్యక్తియందు సంకే
తమునొనర్చునెడల - వ్యభిచారమను దోషమును జూపుచున్నారు. కాఁగా; 'గవా
దిపదమునకు విశేషాంశముగు వ్యక్తియందు సంకేతమును స్వీకరించుట యుక్తము
కాదు. సామాన్యమగు జాతియందే - సంకేతగ్రహణముయుక్తము&quot; అనునది మీ
యభిమతముగాఁగాన్పించుచున్నది. అట్లయిన వ్యక్తి రూపమగు విశేషాంశమును-
ఏది-బోధించునో తెలుపుదుకా ?
ఉత్త
ఆవిశేషాంశము - సంకర్ణావక ముని కాన్ని క్యశక్తి చేతనే
కాశ్నిర్యశక్తి -
బోధింపఁబడును. లోచనమున సమీక్షింపుఁడు.
[లోచనము] కనుకనే, 'సామాన్యాన్యన్యధాఒ సిద్దేర్వి శేషంగమయన్తి హి”
“పదములచేతఁ దెలుపబడిన సామాన్యరూపములగు నర్ధములు- విశేషములుతెలియ
నపుఁడు [తమకు] క్రియాదులతోడి ఉన్నయము సిద్ధింకరులగుటవలన స్వాళ్ళ
యవ్యక్తి రూపమగు విశేషమును [విశిష్టరు పమగు వాక్యార్ధమును] బోధించును&quot;
అను న్యాయమువలన పరస్పరాన్వితమును, విశేషరూపమును, అగువాక్యార్ధమ.
నందు - పదములకు తాత్పర్యశక్తి- అంగీకరింపఁబడినది. [వదనిష్ఠమగు తాత్పర్య
శక్తియే - విశిష్టమగు వాక్యార్ధమును తెలుపును' అని యంగీకృతము.]
.
-
-
ప్రభావతి పదార్ధప్రతీతివలననే పరినిష్పత్తికలుగదు. ఏలయనిన;
ఏపదమునుగూడ - పదార్థమాత్రమును దెలుపుటకే వక్తలచేత ప్రయోగింపఁబడు
నదికాదు. &quot;&quot;పదములు సామాన్యరూపములగు పదార్ధములను తెలిపి, నివర్తించును.
తదుపరి - సామాన్యరూపములగు నాపదార్ధములే తప్పడ నిష్ఠమగు తాత్పర్య
శక్తి చేత - విశేషమును, అనఁగా; విశిష్ట రూపమగు వాక్యార్ధమును ప్రకాశింపఁ
జేయును&quot; అనునది ఫలితార్ధము.
L
-
(* 'సః = వాక్యార్ధః పరః = ప్రధానతయాప్రతిపాద్యః. యేషామ్, తాని -
తత్పరాణి. తేషాంభావః, తాత్పర్యమ్. తాత్పర్యరూపా, శక్తిః - తాత్పర్యళ క్తి!'
అనునది - 'తాత్పర్యశక్తి' వ్యుత్పత్తి.]
అవ :- అభిధా, తాత్పర్యశక్తి రూపమగు వ్యాపారద్వయమునిట్లు ప్రద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yykcmuxm9tjs68b2taj3za6qux0nc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220923</id>
    <revision>
      <id>574780</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 113 ర్శించి - ఈతాత్పర్యశక్తి యందు- తృతీయవ్యాపారమగు లక్షణకూడ - అసుప్రవే శించి - సహకరించి --వివక్షితార్ధమును దెలుపునని చెప్పిన మీఁది పూర్వపక్షమును నిరాకరించు...'</comment>
      <origin>574780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="0kfa1g49sz9nb392u9qx0dm4bwoedy2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
113
ర్శించి - ఈతాత్పర్యశక్తి యందు- తృతీయవ్యాపారమగు లక్షణకూడ - అసుప్రవే
శించి - సహకరించి --వివక్షితార్ధమును దెలుపునని చెప్పిన మీఁది పూర్వపక్షమును
నిరాకరించుచున్నాఁడు.
లోచనము :--- అభిధకు తరువాతిదియు, తాత్పర్యశక్తి విషయభూతయు,
నగు ద్వితీయ కక్ష్యయందుఁగూడ - భ్రమింపుము [సంచరింపుము] అను భ్రమణ
విధియే - ప్రతీతమగును. కాని, అభ్రమణవిధికంటె వేరగునదేదియు ప్రతీతము
కాదు. ఏలయనిన; [ఇచట పదార్ధములు కొకదానితోనింకొకదానికిగల] అన్వయ
మాత్రమే [వాక్యార్ధముమాత్రమే] తెలియును,
“గంగయందు గొల్లపల్లె” “మాణనకుఁడు - సింహము&quot; మున్నగుప్రయో
గములయందు సంభవించుట కారంభించిన యన్వయమే - యోగ్యత లేకుండుట
వలన బాధితమగుచున్నది. &quot;నీసంచారమును నిషేధించిన కుక్క [ఇప్పుడే]
సింహముచేత - చంపఁబడినది. కనుక - ఇప్పుడు, భ్రమణనిషేధకారణము-వికల
మైనది. కనుకనీవు సంచరింపవచ్చును” అను నిచటియన్వయమున కేదియు క్షతి
లేదు. కనుక-[“గంగయందు ఇత్యాదిప్రయోగమునందువలె, “సంచరింపుము””
ఇత్యాదిప్ర్రయోగమునందు] ముఖ్యార్ధబాధ - శంకింపవలసినదికాదు. కనుక -
విపరీతలక్షణక వనరము లేదు.
ప్రభా :-- “గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; ఇత్యాదిస్థలములయందు 'గంగ'
మున్నగు పదములచేత వాచ్యమగు ప్రవాహవివాహవి శేషా దిక మునకు- 'గొల్లపల్లె'
మున్నగువానితో-ఆధారాధేయ భావసంబంధము మున్నగునది లేకుండుటవలన-
అచట - అన్వయయోగ్యతలేమిచేత నగు ముఖ్యార్ధబాధయున్నది. ప్రకృతగాధా
ర్ధమునందు - ముఖ్యార్ధమున కేదియబాధకము లేదు. కనుక నిచటలక్షణావసరము
లేదు.
అవ :
&quot;అయ్యా! ఇచ్చటఁగూడ- వక్త్రచిత్యము మున్నగువానినిబట్టి
అన్వయమునకు క్షతి కనిపించుటవలన నగు ముఖ్యార్ధబాధయొక్క బలమువలన-
విరోధనిబంధనయగు లక్షణకవసరమేలలేదు&quot; అని యాశంకించి, లక్షణనంగీక
రించి - ‘అయినను తాత్పర్యశక్తికి విషయమగు ద్వితీయకక్ష్యయందు - దీనికి
నివేళములేదు” అని చెప్పుచున్నాఁడు.
19
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0kfa1g49sz9nb392u9qx0dm4bwoedy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220924</id>
    <revision>
      <id>574781</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 లోచనము :- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము - [ఇచట] లక్షణయుండునని యంగీకరించినను, అది - ద్వితీయస్థానమునందు [తాత్పర్యశక్తికి విషయమగు ద్వితీయ కక్ష్యయందు] సంక్రమించునది కానేరదు. అదెట్లనిన; మ...'</comment>
      <origin>574781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="gexuphecv0hklhdik1pucu42b4k3gkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;114
లోచనము :-
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
-
[ఇచట] లక్షణయుండునని యంగీకరించినను, అది -
ద్వితీయస్థానమునందు [తాత్పర్యశక్తికి విషయమగు ద్వితీయ కక్ష్యయందు]
సంక్రమించునది కానేరదు.
అదెట్లనిన; ముఖ్యార్ధబాధ కలుగునపుడు లక్షణకు ప్రసక్తి కలుగును.
[ముఖ్యార్ధమునకు] బాధ - అనఁగా; ముఖ్యార్థమునకుఁగలుగు విరోధప్రతీతియే.
ప్రకృతమున పదార్ధములకు స్వరూపమునందుమాత్రము విరోధములేదు. [పదార్ధ
ములకు] పరస్పర విరోధమున్నదందురా? అట్లయిన [లక్షణామూలతచేత ప్రసిద్ధ
మగు] ఆయీవిరోధము - పదార్ధములకు పరస్పరమగుఅన్వయమునందే-అంగీక
రింపఁదగినదగును. అన్వయము తెలియఁబడనపుడు విరోధముకూడ - తెలియఁ
బడునదికాదు. ['అన్వయము తెలియఁబడినపిమ్మటనే విరోధప్రతీతికలుగుఁగాక&quot;
అనియందు వేని] అన్వయజ్ఞానముగూడ- అఖిధా వ్యాపారముచేతనగునదికాదు.
ఏలయనిస; పదార్ధప్రతీతిని గలిగించి క్షీణశక్తి యయి, విరమించిన యథిధకు
మరల వ్యాపారముకలుగదు. కనుక - తాత్పర్యశక్తి చేతనే - అస్వయబోధక లుగ
వలయును.
ప్రఖామతి :—— ఒకప్పుడిచ్చట లక్షణనంగీకరించినను, అది రెండవ
కక్ష్యయందను ప్రవేశించి తాత్పర్యశక్తికి సహాయము నొనర్చుసదికాఁజాలదు.
ముఖ్యార్ధమునకు బాధయెదవునపుడుగదా లక్షణకు ప్రసక్తి కలుగునుః ముఖ్యార్ధ
బాధయనఁగా; ఇచట ['తిరుగకుము' అను నీయర్ధమునకుఁగలుగునదియగు]
విరోధప్రతీతియే - విశేషణభూతమగు నన్వయము - ముందు తెలిసిన తరువాత -
విశిష్టమగు నర్ధమునకు [విరోధమునకు ప్రతీతిగలుగును, విశేషణభూతమగు
నన్వయముముందు తెలియనపుడు దానివిరోధమును తెలియునదికాదు.“పోనిండు-
ఆయన్వయము తెలిసిన పిమ్మటనే విరోధప్రతీతి కలుగనిండు&quot; అని [లక్షణావా
దులు] అనినను, లక్షణావ్యాపార ప్రసారబీజమగు నీనిరోధప్రతీతి - తాత్పర్య
శక్తినుండి జనించును గనుక తాత్పర్యార్ధ ప్రతీతికలిగిన పిమ్మట కలుగవలసి
యుండును. కనుక ఉత్తరకాలీనమగు ముఖ్యార్ధబాధకు ద్వితీయకక్ష్యయగు
తాత్పర్యశక్తి యందు - అను ప్రవేశము కుదురనేరదు. అభిధ - అన్వయమును
బోధింపఁజాలదు. కనుక తాత్పర్యశక్తి చేతనే, అన్వయభోధ కలుగఁదగును. బాధ
నిశ్చయమున్నను, వాక్యజన్యమగు బోధ కలుగునని తాత్పర్యము.
లోచనము : ప్రశ్న :- అయ్యాః అట్లయినయెడల -[బాధితమగు సవ్వ
యముకూడ-వాక్యమువలన ప్రతీతమగును&quot; అని యంగీకరింమ నెక] ''అంగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gexuphecv0hklhdik1pucu42b4k3gkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220925</id>
    <revision>
      <id>574782</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 115 శ్యగ్రేకరివరళతమ్”” ““కం॥ వేలిచివర నూటేన్గులు ” అను నీప్రయోగమునందుఁ గూడ - అన్వయము - ప్రతీతము కావలసివచ్చునేః ఉత్త :--- ‘దశదాడిమాదివాక్యమునందువలె' [ఇచ్చటఁగూ...'</comment>
      <origin>574782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4040" sha1="j8rxtcp5l3e64157dkb3d03176a2v15" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
115
శ్యగ్రేకరివరళతమ్”” ““కం॥ వేలిచివర నూటేన్గులు ” అను నీప్రయోగమునందుఁ
గూడ - అన్వయము - ప్రతీతము కావలసివచ్చునేః
ఉత్త :--- ‘దశదాడిమాదివాక్యమునందువలె' [ఇచ్చటఁగూడ] అన్వయ
ప్రతీతి కలుగదాయేమి
-
ప్రభామతి:- అన్వయమునకు విరోధనిశ్చయమున్నను, వాక్యజన్య
మగు బోధము కలుగవచ్చును.
దశదాడిమాని, షడపూపాః, కుణ్ణమ్, అజాజినమ్, పలలపిణ్డమ్.......
పదిదానిమ్మలు, ఆరప్పములు, వంటకుండ, మేకతోలు, మాంసపిండము ....
అని మహాభాష్యమునందు అసంబద్ధార్ధకముగు వాక్యసముదాయముదాహ
రింపఁబడినది. &quot;ఆకాంక్షాదులు లేకుండుటవలన
ఈవాక్యసముదాయమువలన
విశిష్టమగు నొకయర్ధ మేదియు ప్రతీతముకాదు.” అని తెలుపుటకే శ్రీపతంజలి-వీని
నుదాహరించెను, ఈదళదాడిమాది వాక్యమునందు - అన్వయ ప్రతీతికలుగనట్లు-
*వేలిచివర నూణేన్గులు&quot; అను నీవాక్యమునందుఁగూడ - అన్వయప్రతీతి కలు
గనిదికాదు. 'వేలుచివర నూణేన్గులుండవను నిశ్చయమున్నను- ఇచట -ఆకాంక్షౌ
దులుండుటవలన అన్వయము - ప్రతీతమే యగుననిభావము.
అవ : అయిన నొకవి శేషమున్నదనుచున్నాఁడు.
-
లోచనము :— “వ్రేలిచివర నూణేన్గులు'
[&quot;వ్రేలిచివర సూతేన్గులు&quot; అను వాక్యమునందన్వ
యము-ప్రతీతమగుచున్నది] కాని, ఆయన్వయము-తెలియఁబడినను, [తదుపరి]
శుక్తియందు [తోచిన] రజితమువలె, ప్రత్యదికమగు ప్రమాణాంతరముచేత -
బాధింపఁబడును, కనుక, ఇట్లు బాధితాన్వయమును బోధించునదియగు ''వేలి
చివర నూరేన్గులు&quot; అనువాక్యము - ప్రమాణము (మాత్రము కాదు.
:
-
ప్రథా “వేలిచివర నూణేన్గులున్నవి” అను వాక్యమునందు -
అన్వయ ప్రతీతికలిగినను, వ్రేలిచివరయను నాధారమునందు, నూణేన్గులను
నాధేయమునకునికి - సంభవింపదు. కనుక భ్రాంతిచేత ముత్తెపుఁజిప్పయందుఁ
దోచిన వెండివలె- తదుపరి ప్రత్యక్షాది ప్రమాణభేదముచేత ఈయన్వయము -
బాధితమగును. కనుక నీవాక్యము ప్రామాణ్యముగలది కాదు.
అవ :--- “అట్లయినయెడల దీనివలెనే ''మాణవకుఁడు సింహము&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j8rxtcp5l3e64157dkb3d03176a2v15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220926</id>
    <revision>
      <id>574783</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అను వాక్యముగూడ - ప్రమాణముకానిది కావలసివచ్చునే&quot; అని యాశంకించి - 'ఆవాక్యము ప్రమాణముకానిదికాదు' అని విశేషమును దెలుపుచు, లక్షణావ్యాపా రము - తృతీయకక్ష్యయంద...'</comment>
      <origin>574783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4169" sha1="ppmbyrv0848sjbatovc4l3crh5wh76b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;116
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అను వాక్యముగూడ - ప్రమాణముకానిది కావలసివచ్చునే&quot; అని యాశంకించి -
'ఆవాక్యము ప్రమాణముకానిదికాదు' అని విశేషమును దెలుపుచు, లక్షణావ్యాపా
రము - తృతీయకక్ష్యయందు నివేశింపఁబడుననుచున్నాఁడు.
-
.
లోచనము :- ''మాణవకుఁడు సింహము&quot; అనుస్ధలమునందు-ద్వితీయ
కక్ష్యయందు నివేశింపఁబడిన తాత్పర్యశక్తిచేత సమర్పిత [బోధిత] మగు అన్వ
యమును బాధించు [విరోధించు] నది సముల్లసించిన తరువాత ఆయన్వయ
మును బాధించుదానిని [బాధకశక్తిని] విధురీకరించు [బాధించు] సామర్ధ్యము
గలదియు, అభిధా తాత్పర్యశక్తులకంటె నతిరిక్త మగునదియు&quot; &quot;లక్షణ” అను
నఖిధానముగలదియు, అగు తృతీయశక్తియే - సముల్ల సించును.
ప్రభా :-- &quot;ఇచట వ్యాపారములు - మూడున్నవి” అని మీద ఁజెప్పఁ
బడిన విషయము - నిర్వహింపఁబడినది.
అవ :-- &quot;లక్షణను తృతీయ కక్ష్యానివిష్టనుగా నంగీకరించునెడల -
అదియే-కావ్యవ్యవహార ప్రయోజకమగునని యాశంకించి-నిరాకరించుచున్నాడు.
లోచనము : పూర్వపక్షి :- అయ్యా! [“లక్షణ - తృతీయకద్యయందుం
డును” అని] అంగీకరించునేడల- [ఆలక్షణా ప్రయోజనమును బ్రకాశింపజేయు
టకై] ఇచటఁగూడ - ధ్వననము [ధ్వని] అను నాత్మయుండునని “నాలుగవ
కక్ష్యయందు&quot; అను దానిచేత మీరీ వెను వెంటనే చెప్పనున్నారు. కనుక [లాక్షణి
కమగు] ‘‘ఈవటుఁడు సింహము&quot; అనునదికూడ కావ్యము కావలసివచ్చును.
.
సిద్ధాంతి :— అట్లయినయెడల [రోకులు] కుండనుగూడ - జీవుఁడని
వ్యవహరింపవలసివచ్చును. [ఏలనిన;] ఆత్మ - విధువు. [వ్యాపకము] కనుక -
కుండయందుఁగూడ - ఉండునుగదాః
పూర్వపక్షి :--
[కరచరణాద్యవయవములతోడను, చక్షురాదీంద్రియ
ములతోడను,] విశిష్టమగు, అధిష్ఠానముతోఁగూడిన శరీరమునందే - ఆత్మయుం
డునప్పుడే, “జీవుఁడు&quot; అను వ్యవహారము కలుగును గాని, [తదితరమునందు]
ఏదోయొకదానియందు జీవుఁడనువ్యవహారము కలుగునదికాదు,
సిద్ధాంతి :— ఇక్లేు, [రసానుగుణ] గుణాలంకారౌచిత్య సుందరములగు
శబ్దారములను కావ్యశరీరమునందే ధ్వననమను కావ్యాత్మ యుండునప్పుడే-
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppmbyrv0848sjbatovc4l3crh5wh76b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220927</id>
    <revision>
      <id>574784</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 117 కావ్యమను వ్యవహారము ప్రవర్తించును. ఎచ్చటనున్ననుగూడ. &quot;ఆత్మకు-అసా రతయేదియుఁగూడ - లేదు&quot; అనునదికూడ - [జీవాత్మకువలె కావ్యాత్మయగు ధ్వననాత్మకుఁగూడ] సమానమే. ప్రభా...'</comment>
      <origin>574784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4171" sha1="5oe9p6ol5u1aq79ynot1prbhrk2v7q9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
117
కావ్యమను వ్యవహారము ప్రవర్తించును. ఎచ్చటనున్ననుగూడ. &quot;ఆత్మకు-అసా
రతయేదియుఁగూడ - లేదు&quot; అనునదికూడ - [జీవాత్మకువలె కావ్యాత్మయగు
ధ్వననాత్మకుఁగూడ] సమానమే.
ప్రభా : --- &quot;ఆత్మ- నిస్సారమగు ఘటాదికమునందున్నను, అసారము
కానిచందమున. కాబ్యాత్మ యగుధ్వనికూడ లౌకికముగు లాక్షణిక ప్రయోగము
నందున్నను, అసారముకాదు” అనిభావము.
-
పూర్వ :– అయ్యా; మీరుచెప్పుచున్న ధ్వని-అభిధకంటెను, తాత్పర్య
శక్తి కంటెను, వేరయినను, లక్షణాశక్తి కంటె వేరుగా నిరూపింపఁబడుట లేదు.
లక్షణావిషయమగు &quot;వటుఁడు సింహము&quot; అనుచోట, మీరుకూడ - ప్రయో
జనరూపమగు నర్ధము [వ్యంగ్యము] నంగీకరించుచున్నారు. లక్షణ [భక్తి]కంటె
వేరుగా ధ్వననమను వ్యాపారమును నిరూపించుట-ఎవ్వరికైనను శక్యముకానిది.
కనుక “భక్తి యే - ధ్వని&quot; అని ధ్వనివాదులుగూడ నంగీకరింపుఁడుః
సిద్ధాంతి.
:
-
సాలోచనమగు లోచనమున, తత్త్వము సమీక్షించిన సహృ .
దయులకు మాధ్వనన వ్యాపార - నిరూపణము- నేత్రనిమీలనముకంటెను, పుష్పా
వదళనముకం టెను, గూడ- సుకరమని తెలియును. చూడుఁడు మీళంకయు,
పరిహారమును, లోచనమునందున్నవి :
లోచనము : పూర్వ :- అట్లయినచో (లక్షణాస్థలమునందే ధ్వనన
ముండినయెడల] భక్తి యే - [లక్షణయే] ధ్వని, కాఁగూడదా ?
-
.
సిద్దా: కాఁగూడదు. &quot;భక్తి &quot; అనునది - లక్షణావ్యాపారముగదా,
అది - తృతీయ కక్ష్యయందు- ప్రవర్తించునది. [మేముచెప్పిన] ధ్వననవ్యాపార
మన్ననో, నాలుగవ కక్ష్యయందు ప్రవర్తించును.
అదెట్లనిన :— (“ముఖ్యార్ధబాధ, సామీప్యాదినిమిత్తము, ప్రయోజనము”
అను] “త్రిత నసన్నిధియందు [అవి - సహకారులగునపుడు] లక్షణ - ప్రవ
ర్తించును” అని [లక్షణా, ధ్వనన, వ్యాపారములు వేరుకాపను వారగు] మీరే -
చెప్పుదురుగదాః అందు - ముఖ్యార్ధబాధ- (గంగయందు గొల్లపల్లె ఇత్యాదులందు]
ప్రత్యక్షానులగు ప్రమాణాంతరములచేతఁ దెలియఁబడునదియే. సామీప్యాది నిమి
త్త ముగూడ - ప్రమాణాంతరావగమ్యమే. [ప్రత్యక్షాది ప్రమాణాంతరములచేతఁ
దెలియనగునదియే.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5oe9p6ol5u1aq79ynot1prbhrk2v7q9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220928</id>
    <revision>
      <id>574785</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రథా : అవ : లక్షణాబీజములు- మూడున్న విగదాః అందు మొదటి దగు ముఖ్యార్ధభాధయు, రెండవడగు సామీప్యాదికమును, 'గంగయందు గొల్ల పల్లె” ఇత్యాది లక్షణాస్ధలములందు, ప్ర...'</comment>
      <origin>574785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="etj3o6d8hzw727u1rh558l5xf3zm4fs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రథా : అవ : లక్షణాబీజములు- మూడున్న విగదాః అందు మొదటి
దగు ముఖ్యార్ధభాధయు, రెండవడగు సామీప్యాదికమును, 'గంగయందు గొల్ల
పల్లె” ఇత్యాది లక్షణాస్ధలములందు, ప్రత్యక్షముగనే తెలియఁబడునుగాని శబ్ద
బోధ్యములుకావు. మూడవదగు ప్రయోజనముమాత్రము. శబ్దవ్యాపారముచేత నే
గమ్యమగును. కనుక దానిని స్వరూపకధనముతోఁగూడ చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- ఇఁక, గొల్లపల్లె [మున్నగువాని] యందుఁగలదియగు,
అతిపవిత్రత్వము, శీతలత్వము, సేవ్యత్వము, మున్నగునదియగు ప్రయోజనము
మాత్రము - (శబ్దాతిరిక్ష ప్రత్యక్షాది] ప్రమాణాంతరముచేతవేద్యముకాదు.
[వాచక, లాక్షణిక ] శబ్దాంతరవాచ్యము [గూడ] కాదు.
ప్రభామతి : -- అతిపవిత్రత్వము మున్నగు ప్రయోజనము - తీరము
నందేకాక, తీరద్వారమున-గొల్లపల్లెయందునునుండును. కనుక &quot;గొల్లపల్లెయందుఁ
గలదియగు&quot; అని చెప్పఁబడియెను,
ఈప్రయోజనముమాత్రము-ప్రత్యక్షాదులచేతఁ దెలియఁజేయఁబడునదికాదు.
శబ్దవ్యాపారమాత్రముననే తెలియఁజేయఁబడును. ఆశబ్దవ్యాపారములలోఁగూడ-
వాచకశబ్దవ్యాపారమగు నఖిధయు, లాక్షణికశబ్దవ్యాపారమగు లక్షణయుఁగూడ-
ప్రయోజనమును దెలుపఁజాలునవి- కానేరవు. కాఁగాఁ వ్యంజక శబ్దమునందుండునది
యగు, వ్యంజనావ్యాపారమే ప్రయోజనమును - స్పురింపఁజేయును.
-
లోచనము :
ఇల్లే; [ఈవటుఁడు - సింహము&quot; అనుచోట] పటు
వునందున్న 'పరాక్రమాతిశయ శాలిత్వము' అను ప్రయోజనముగూడ- ప్రమా
ణాంతర వేద్యముకాదు. శబ్దాంతర వాచ్యమునుగాడు, [వ్యంజనావ్యాపారముచే
తనే స్ఫురింపఁజేయఁబడును.]
ప్రభా : పూర్వపక్షి :- అయ్యాః ప్రయోజన విషయమున ప్రత్యక్షాది
ప్ర్రమాణముపయోగింపదు, అట్లే శబ్దమేదియు, నుపయోగించునదికాదు. కనుక,
ధ్వనివాదులు శబ్దమునకింకొక వ్యాపారమును (వ్యంజనను) గవేషించుట- అనా
వశ్యకము.
ఈ ప్రయోజనము - అనుమానగమ్యము కావచ్చునేమో పరిశీలింపుడు
లోచనము :-- పూర్వోక్తమగు ప్రయోజన విషయమున శబ్దమునకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etj3o6d8hzw727u1rh558l5xf3zm4fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220929</id>
    <revision>
      <id>574786</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము వ్యాపారము - లేకపోలేదు. కనుక ప్రయోజనప్రతీతి &quot; . 119 - అనుమానగమ్యము కాదు.] అదెట్లనిన :— &quot;గంగకు సమీపమునందుండుటవలన, తీరము, దాని ధర్మమును [పవిత్రత్వాదికమును] గలిగియుం...'</comment>
      <origin>574786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="8fjki2ouetsd0ohoi4lq8ncffohdz01" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
వ్యాపారము - లేకపోలేదు. కనుక ప్రయోజనప్రతీతి
&quot;
.
119
- అనుమానగమ్యము
కాదు.] అదెట్లనిన :— &quot;గంగకు సమీపమునందుండుటవలన, తీరము, దాని
ధర్మమును [పవిత్రత్వాదికమును] గలిగియుండును. ” అను ననుమానము
అనైకాంతికము. [వ్యభిచారముగలది.] వటువునకు సింహశబ్దవాచ్యత్వముగూడ-
అసిద్ధము - [స్వరూపాసిద్ధము.]
ప్రభా : పూర్వ
ప్రయోజనప్రతీతి - అనుమానగమ్యము కారాదా ?
సిద్ధా :- కారాదు. అదెట్లనిన
&quot;తీరము-గంగాగత, అతిపవిత్రత్వాది, దర్శవంతము.
గంగకుసమీపమునందుండుటవలన.
తిరగ తరులతాదిక మువలె.””
-
అను నీయనుమానము గంగాతటాదిగతమగు శిరఃకపాలమునందు వ్యభిచా
రముగలదియగుచుండునుగదా!. ఇట్లే,
“వటువు - సింహధర్మవంతుఁడు.
సింహశబ్దవాచ్యుఁడుగనుక.
లోక ప్రసిద్ధసింహమువలె.”
చోట - సింహశబ్దవాచ్యత్వరూపమగు హేతువు స్వరూపా సిద్ధముగదా :
అవ : వేరొక యనుమానము నాశంకించి - నిరాకరించుచున్నాఁడు.
లోచనము : పూర్వ :— &quot;ఎచ్చటనెచ్చట - ఇట్లు [భాక్త] శబ్దప్రయోగ
ముండునో, అచ్చటనచ్చట తద్దర్మయోగము [వాచ్యవృత్తి పవిత్రత్వాది ధర్మ
సంబంధము] ఉండును&quot; అని, ఇంకొక యనుమానము నొనర్పరాదా ?
-
సిద్ధా ఈ యనుమానమునకుఁ గూడ [వ్యాప్తి గ్రహణ కాలము
దయించునప్పటికీ] మౌలికమగు [మూలమగు - అనఁగా, వ్యాప్తిగ్రహప్రయోజ
కమగు] ప్రమాణాంతరము [ప్రత్యక్షాదికము. అనఁగా; ప్రత్యక్షము, ఉదాహర
ఐము] చెప్పవలసియుండును. ఆప్రమాణాంతరము [ప్రత్యక్షాదికము - ఇచట ]
లేదు. కనుక వ్యాప్తి తెలియదు. వ్యాప్తి తెలియని యెడల అనుమానము కుదురు
నదికాదు.
-&gt;
ప్రభా :-- &quot;ఏది - లక్షణచేత యత్ పద ప్రయోగవిషమో,
అదితత్ పదవాచ్యవృత్తి ధర్మవంతము”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8fjki2ouetsd0ohoi4lq8ncffohdz01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220930</id>
    <revision>
      <id>574787</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అనునది యిచటివ్యాప్తి పయోగము. కాఁగా 'గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; - అనుచోట, తీరము - గంగాదిశబ్దవాచ్య [ముఖ్యార్ధ] వృత్తి ధర్మవంతము. లక్షణచేత - గంగాశబ్దప్రయోగ విషయము...'</comment>
      <origin>574787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3863" sha1="kjk2919c7awmt2yzec2l47u7ej7o1nw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;120
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అనునది యిచటివ్యాప్తి పయోగము.
కాఁగా 'గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; - అనుచోట,
తీరము - గంగాదిశబ్దవాచ్య [ముఖ్యార్ధ] వృత్తి ధర్మవంతము.
లక్షణచేత - గంగాశబ్దప్రయోగ విషయము గనుక,
అనియు,
“మాణవకుఁడు - సింహము&quot; అనుచోట,
మాణవకుఁడు - సింహశబ్దవాచ్యవృత్తి ధర్మవంతుఁడు.
లక్షణచేత - సింహశబ్దప్రయోగ విషయుఁడు గనుక.
అనియు,
అనుమాన ప్రయోగముల నెఱుఁగునది.
దీనికివ్యాప్తిని [ హేతుసాధ్యములకు విడువరాని కలయికను] గ
హించుకాలము దయించు సరికి, దానికి మూలమగుచు దానిని స్థిరీకరించునది
యగు [ప్రత్యక్షము, ఉదాహరణము అను] ప్రమాణాంతరములేదు. కనుక వ్యాప్తి
తెలియఁబడునదికాదు.. వ్యాప్తి తెలియనియెడల ననుమానము కుదురదు. గాఁగా;
ప్రత్యక్షము, అనుమానము. అనుప్రమాణములు- ప్రయోజనమును ప్రతీత మొనర్పఁ
జాలునవికావు' అనునది ఫలితార్ధము.
అప :— “‘పవిత్రత” మున్నగునదియగు, ఈప్రయోజనజ్ఞానము -
పర్యాలోచనాత్మకము. ఈపర్యాలోచన-స్మృతియేయగును. పూర్వవిజ్ఞానసంస్కా
రమాత్య్రజమగు జ్ఞానము - 'స్మృతి' యని చెప్పఁబడునుగదా! కనుక స్మృతియే -
ప్రయోజనమును గోచరింపఁజేయును. అని యాశంకించి, నిరాకరించుచున్నాఁడు.
లోచనము : పూర్వ :-- [పవిత్రతమున్నగునదియగు] ఈ ప్రయోజన
జ్ఞానము - స్మృతి [గోచరము] కాఁగూడదా?
సిద్ధా:- ఇది-స్మృతి [గోచరము] కూడ - కాదు. వెనుక ననుభవింపఁ
బడని యీప్రయోజనము - స్మృతికెట్లు గోచరించును. [అనుభవింపఁబడకున్నను
స్మృతి గోచరముకావచ్చును. అని] స్మృతికి పూర్వానుభవమును నియామకము
గా నంగీకరింపనియెడల; వక్త - 'దీనినే వివక్షించె'నని నిశ్చయించుటకు వీలుకలుగు
నదికాదు. కనుక ప్రయోజనము - స్మృతి గోచరముకాదు.]
ప్రభా : అవ :-- ప్రయోజనము - ప్రత్యక్షానుమాన స్మృతులకు గోచ
రింపదని మీఁద చెప్పఁబడినది. “ఇప్పుడు పారి శేష్యమున సిద్ధమగు శబ్దవ్యాపారమే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjk2919c7awmt2yzec2l47u7ej7o1nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220931</id>
    <revision>
      <id>574788</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము ప్రయోజనమును స్ఫురింపఁజేయును&quot; అని నిగమించుచున్నాఁడు. 121 లోచనము : — [ప్రయోజనము- ప్రత్యక్షౌనుమానస్మృతి గమ్యముకాదు.] కావున [పవిత్రత్వాది రూపమగు] ఈ ప్రయోజన వి...'</comment>
      <origin>574788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="l2p61rrgymlqx21upyc1rkaaj85fbfd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
ప్రయోజనమును స్ఫురింపఁజేయును&quot; అని నిగమించుచున్నాఁడు.
121
లోచనము : — [ప్రయోజనము- ప్రత్యక్షౌనుమానస్మృతి గమ్యముకాదు.]
కావున [పవిత్రత్వాది రూపమగు] ఈ ప్రయోజన విషయమునందుఁ బ్రవర్తించు
నది - [ఇఁకమిగిలిన] శబ్దవ్యాపారమేయగును. అభిధకు - ప్రయోజనమునందు
సంకేతములేదు. కనుక, శబ్దసంబంధియగు నావ్యాపారముకూడ. అభిధారూపము.
కాదు. తాత్పర్యశక్తి అభిధావ్యాపారముచేత బోధింపఁబడిన పదార్ధములకు
వాక్యార్ధరూపమగు నన్వయమును బోధించి, పరిక్షయము నొందును. కనుక
ప్రయోజనమును స్ఫురింపఁజేయునదియగు శబ్దవ్యాసారము - తాత్పర్యరూపము-
కాదు. గంగాదిపదము - పూర్వోక్తమగు ముఖ్యార్ధదాధాది హేతువులవలన [తన
వ్యాపారమగు లక్షణచేత తీరాద్యర్ధము - లక్షింపఁజేయఁ దగియుండునపుడు]
స్థలృతియగును. [స్వార్ధమగు ప్రవాహాదిరూపమునుండి భ్రంశమునొందును.]
ఈ గంగాదిపదమే - ప్రయోజనము స్పురింపఁజేయఁ దగియుండునపుడు -
- కాదు. కనుక నీస్రయోజనము నవగమింపఁజేయునపుడు- శబ్దమునకు
సంబంధించిన వ్యాపారము-లక్షణారూపముకాదు. “ప్రయోజన విషయమునందుఁ
గూడ - [గంగాది] శబ్దము. స్టలర్గా తియేయును.&quot; అని యంగీకరించునెడల
తిరుగ ముఖ్యార్దభాధను, నిమిత్తమును, ప్రయోజనమును, స్వీకరింపవలసివచ్చుట
వలస - అనవస్థకలుగును.
ప్రథా : --- మొదట - తీరాద్యర్ధమును లక్షింపఁజేయుటకు, ముఖ్యార్ధ
బాధాదిత్ప్రయము ననుసరింపవలసియున్నదిగదాః తదుపరి, పావనత్వాది రూప
మగు ప్రయోజనమును బ్రకాశింపఁజేయుటకుఁగూడ - తిరుగ, వీనిననుసరింపవలసి
వచ్చును. ఇట్లు మరల మరల, వీనినను సరింపవలసి వచ్చుటవలన
కారిణి, యగు 'అనవస్థ' మున్నగు దోషము కలుగును. కనుక, ప్రయోజన విష
యమున శబ్దము - స్థలడ్తియగునని యంగీకరింపఁదగదు,
లోచనము :
మూలక్షయ
[అట్లు - అనవస్ధాదులు కలుగును] ''కనుకనే [ప్రయో
జనవిషయ వ్యాపారమునకు] &quot;లక్షిత లక్షణ&quot; అని ఒకానొకనిచేత - పెట్టఁబడిన
పేరు - వ్యసనమాత్రమే” అగును.
ప్రభా పూర్వ :---
:
ప్రయోజనప్రకాశకముగు శబ్దవ్యాపారము - లక్షణ
కాదు. ఇంకేమనిన; అది - &quot;లక్షితలక్షణ&quot;, లక్షణచేత - లక్ష్యార్ధమగు తీరాదికము
20&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2p61rrgymlqx21upyc1rkaaj85fbfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220932</id>
    <revision>
      <id>574789</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లక్షితమగును. లక్షిత లక్షణచేత - ప్రయోజనము - ప్రకాశితమగును. ” అని యింకొక లాక్షీణుకు నభిమతము నేలస్వీకరింపఁదగదో చెప్పఁ గోరెదను. సిద్ధా ఇది 'వ్యసనమాత్రమే.' ఆ...'</comment>
      <origin>574789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3705" sha1="bnoeserhfm1kw5cu4yswty2bcrnkty4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;122
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లక్షితమగును. లక్షిత లక్షణచేత - ప్రయోజనము - ప్రకాశితమగును. ” అని
యింకొక లాక్షీణుకు నభిమతము నేలస్వీకరింపఁదగదో చెప్పఁ గోరెదను.
సిద్ధా ఇది 'వ్యసనమాత్రమే.' ఆనఁగాః 'ధ్వనిధ్వంసన, నిరవగ్రహ,
దురాగ్రహ, విలసితమే' అనియర్ధము. ''లక్షితలక్షణ&quot; అనునది నామమాత్రమే.
వస్తుతః, ఇది వ్యంజనావ్యాపారమేయగును. వేరొక పేరు పెట్టినంతమాత్రమున
పరునికిఁ గలుగు ప్రయోజనమేదియులేదు. ప్రయోజనము లక్షిత లక్షణకు విష
యముకాదు.”” అని కూడ - ముందు - చెప్పఁబడును.
లోచనము :-
ధ్వ న న వ్యా పార ము
కావున, అభిధ, తాత్పర్యము, లక్షణ, అను వ్యాపార
ములు మూడింటికం టెను వేరయినదియు, నాలుగవదియు నగు ఈ [ప్రయోజనా
వగమక ] శబ్దవ్యాపారము-ధ్వననము, ద్యోతనము, వ్యంజనము ప్రత్యాయనము.
అవగమనము, మున్నగు సోదరములగు [పర్యాయములగు] వ్యపదేశములచేత -
[ శబ్దములచేత ]నిరూపింపఁబడినది- [అంగీకారము లేనివారిచేతఁగూడ]అంగీకరింపఁ
దగియున్నది.
ప్ర్రథా :— “ప్రయోజన విషయమున లక్షణావ్యాపారములేదు&quot; అను
సంశమున కారికాకారోక్తి నుగ్గడించి, దృఢీకరించుచున్నాఁడు.
లోచనము :- కావుననే [కారికాకర్త] ముందిట్లు చెప్పును.
&quot;ముఖ్యమగుచున్న వ్యాపారమును త్యజించి
గౌణమగువృత్తి సర్దమ్ముఁగనుట 'ఫలము
దేనికొఱకేర్పడెనో,' దానిఁదెలుపునపుడు;
శబ్దగతికెట్లు స్థలనమ్ము సంభవించు ?”
ప్రభామతి - ఇట్లు “ధ్వననవ్యాపారము - ప్రయోజనవిషయకము” అని
ప్రతిపాదించి - ‘అది - తదితర వ్యాపారములకంటె వేరయినది,' అని స్ఫుటీక
రించుటకు, వ్యాపారముల స్వరూపమును సంగ్రహముగాను సులభముగాను,
దెలుపుచున్నాఁడు.
లోచనము :--
సంకేతగ్రహణమును సహకరించుకొని, వాచ్యమగు
నర్ధమునుబోధించు [పదనిష్ఠమగు] సామర్ధ్యము-అభిధాశక్తి, [తానులేనిదే అభిధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnoeserhfm1kw5cu4yswty2bcrnkty4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220933</id>
    <revision>
      <id>574790</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 123 కుపయోగము సంభవింపదు కనుక] తదన్యధానుపపత్తిని [గోవును దీసికొని రమ్ము” ఇత్యాదులగు క్రియలయందు గోత్వము మున్నగునదియగుసామాన్యము- వ్యక్తి రూపమగు విశేషములేని...'</comment>
      <origin>574790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4539" sha1="rjrk3w84lwiodcncfempm1rj59756uk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
123
కుపయోగము సంభవింపదు కనుక] తదన్యధానుపపత్తిని [గోవును దీసికొని
రమ్ము” ఇత్యాదులగు క్రియలయందు గోత్వము మున్నగునదియగుసామాన్యము-
వ్యక్తి రూపమగు విశేషములేనిదే యుపయోగింపకుండుటను] తోడుచేసికొని, అర్ధ
ములను సమన్వయించునదియగు శక్తి - తాత్పర్యశక్తి.
ముఖ్యార్ధబాధాది సహకారులు నపేక్షించి - అర్ధమును ప్రతిభాసింపఁజేయు
నదియగుశక్తి - లక్షణాశక్తి. ఈశక్తులు మూడిఁటిచేతను - పదార్థ, వాక్యార్ధ,
లక్ష్యార్ధముల, జ్ఞానము - ఉపజనితమగునప్పుడు; ఆజ్ఞానము మూలమున జనించి
నదియు, తత్ ప్రతిభాసముచేతకావ్యాదులయందు ధ్వన్యమానమగు ఆ యర్ధ
మును నిరంతరముగా ననుసంధించుటచేత] పవిత్రితుఁడయిన [సంస్కారాతిశ
యవిశిష్టుఁడయిన] సహృదయ జ్ఞాతయందుండునదియు, నగు ప్రతిభను - సహా
యముగాఁజేసికొని, [ప్రయోజనాది రూపమగు] అర్ధమును ధ్వనింపఁజేయునది
యగు శక్తి - ధ్వనసవ్యాపారము.
ప్రభా : - అభిధచేత - పదార్థమును, తాత్పర్యశక్తి చేత వాక్యార్ధమును,
లక్షణచేత - లక్ష్యార్ధమును, ఏర్పడును. కాని ఈయర్ధముల నెఱిఁగినంతమాత్రము
ననే, జ్ఞాతయందు ప్రతిభ - సమున్మేషించునదికాదు. ఈయర్ధములు - పౌనఃపున్య
మగు కావ్యాఖ్యాస సంస్కారముగల సహృదయుఁడగు జ్ఞాతయందుఁగల ప్రతిభ
సుదయింపఁజేయును. సహృదయునికి సంబంధించిన పరామర్శాత్మకమగు ప్రతి
థను సహకరించుకొనిన వ్యంజకశబ్దము ప్రమాణాంతర వేద్యముకాని దగ్గు
ప్రయోజన రూపమగు సర్దమునవగమింపఁజేయును. &quot;వ్యంజకమగు నిశబ్దము
నందలి శక్తి యే - వ్యంజనాది నామములుగలదియగు ధ్వనన వ్యాపారము. ” అని
తెలియనగును.
-
అవ : —— ''ప్రయోజన రూపమగు ధ్వన్యర్ధమే - కావ్యాత్మ&quot; అని
చెప్పచున్నాఁడు.
లోచనము ಇದಿಯ తనకంటె పూర్వము ప్రవర్తించిన వ్యాపార,
త్రయమును ధిక్కరించుటవలన [అప్రధానముగాఁ జేయుటవలన] ప్రధాన
మగుచున్నది. [ఇట్లు] ప్రధానమగుటవలన - కావ్యాత్మయగుచున్నది.
:
ప్రభాః ప్రశ్న :- వ్యంగ్యము- కావ్యాత్మ. కనుక వ్యంజనముకూడ-
కావ్యాత్మగాఁదెలుపఁబడినది.
అవ : — ఇట్లుమీరు &quot;సంచరింపుము థార్మిక&quot; అనుచోటఁగూడ-అభిధా
తాత్పర్యములు ప్రవర్తించిన పిమ్మట, లక్షణనంగీకరించుటవలన,
“థ్ర మిం పకుము
66&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjrk3w84lwiodcncfempm1rj59756uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220934</id>
    <revision>
      <id>574791</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అనునది-లక్షణకే విషయమగును. భ్రమణనిషేధముకంటె వేరుగు ప్రయోజనము- [సంకేతస్థాన పరిత్రాణము, స్వచ్ఛంద విహరణముు, మున్నగునది.] వ్యంజనకు విషయమగును. అని, చెప్పవలస...'</comment>
      <origin>574791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="4yhdf9llp27x18usg1mkit58jhucs7q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;124
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అనునది-లక్షణకే విషయమగును. భ్రమణనిషేధముకంటె వేరుగు ప్రయోజనము-
[సంకేతస్థాన పరిత్రాణము, స్వచ్ఛంద విహరణముు, మున్నగునది.] వ్యంజనకు
విషయమగును. అని, చెప్పవలసివచ్చును. అట్టిచో వృత్తికారుఁడు - వ్యంజనను
ని షేధవిషయకముగా ఁజెప్పుట సముచితమా ?
లోచనము : ఉత్త
ఈ యాశయముచేతనే ఇచ్చటనున్న ధ్వన
నము] ప్రయోజన విషయమైనను, ఆప్రయోజనము-నిషేధప్రతీతి ద్వారకమగుట
వలన
-
నిషేధ [విషయ] ముఁగాఁజెప్పఁబడినది.
-
''తన సంకేతస్థానమును
ప్రథా :— మీఁదిగా ధార్ధమున, స్వైరిణి
రక్షించుకొనుట, స్వచ్చందముగా విహరించుట&quot; అను ప్రయోజనము నుద్దేశించి.
భ్రమణని షేధము నొనర్చినది. ఈ ప్రయోజనప్రతితి - భ్రమణని షేధప్రతీతిని,
ద్వారముగాఁ గలిగియుండుటవలన - లక్ష్యమగు భ్రమణని షేధమే ఇచట వ్యంగ్య
ముని, చెప్పఁబడినదిగాఁ దెలియునది. పూర్వోక్తమగు ప్రయోజనము - నిషేధ
ప్రతీతి కలిగిన తర్వాతనే స్ఫురింపజేయఁబడును. కనుక నిషేధరూపముఁగాఁ
జెప్పఁబడినది. ఇచట నిట్లు స్ప్రయోజన రూపముగు సిన్యంగ్యము - నిషేధరూ
పము కాకున్నను, నిషేధరూపముగాఁ జెప్పఁబడుటవలన - 'ధ్వననము' - తది
తరములను పరాభవించుచు కావ్యాత్మయగును.&quot; అనిసిద్దించును. అను నభిప్రా
యమున వృత్తికారుఁడిట్లు చెప్పెనని తెలియునది.
అవ :- “సంచరింపుము” అనుచోట - పరాశిమతము ననుసరించి,
లక్షణనంగీకరించి, ఇట్లు విపరీత లక్షణచేత భ్రమణనిషేధము - లక్ష్యముగాఁ
జెప్పఁబడినది కాని, ఇచ్చట లక్షణ కావశ్యకత యేలేదు&quot; వృత్తి గ్రంథమునఁ జెప్పఁ
బడినట్లు - భ్రమణ నిషేధము - ధ్వనిరూపమేగాని, లక్ష్యముగాడు&quot; అనిచెప్పు
చున్నాఁడు.
లోచనము : -
అభ్యుపగను మాత్రముచేత - [ప్రౌడి నాదము కొఱకు,
మాత్రమే] ఇచటవిపరీత లక్షణచేత - భ్రమణనిషేధరూపమగు నర్ధము-లక్షితమను
నిది-చెప్పఁబడినది. కాని, యిచ్చ ఆ [&quot;సంచరింపుము&quot; అనుగాథాస్థలమునందు]
లక్షణావ్యాపారములేదు. ఏలయనిన; ఇచట వాచ్యమునకు అత్యంతతిరస్కా
రము, అర్ధాంతర సంక్రమణము, లేవుగదా!
2
ప్రభా :--- వాచ్యము పూర్ణముగాఁ దిరస్కరింపఁబడునపుడు గాని,
ఆర్దాంతరమునందు సంక్రమించునపుడుగాని, లక్షణ - ప్రవర్తించును, ఇచ్చట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4yhdf9llp27x18usg1mkit58jhucs7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220935</id>
    <revision>
      <id>574792</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 125 “సంచరింపుము” అను విధిరూపనుగు వాచ్యార్ధము- ఆత్యంతతిరస్కృతముగాని, అర్ధాంతర సంక్రమితముగాని, కాదు. అవ : ప్రశ్న :-- పోనిండు: ఇచట ధ్వని - అర్ధశక్తి మూలమేకానిండుః...'</comment>
      <origin>574792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="n8xs086csbp8t0636frh5639vepw36s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
125
“సంచరింపుము” అను విధిరూపనుగు వాచ్యార్ధము- ఆత్యంతతిరస్కృతముగాని,
అర్ధాంతర సంక్రమితముగాని, కాదు.
అవ : ప్రశ్న :-- పోనిండు: ఇచట ధ్వని - అర్ధశక్తి మూలమేకానిండుః
అచ్చట లక్షణప్రవర్తింపడాయేమి ? అనినఁ జెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము : ఉత్త : -- అర్ధశక్తిమూలమగు ధ్వనియందు - ఈ లక్షణకు
వ్యాపారము [పని] లేదుగదా! సహకారి ఖేదమువలనఁగూడ
స్పష్టమే.
.
B
శక్తి భేదము -
-
ప్రభా;-- అర్ధశక్తి మూలనుగు ధ్వనన వ్యాపారమునకు వక్త
-బోద్ధవ్య, వైశిష్ట్యాదికము - సహకారి. లక్షణకు ముఖ్యార్థబాధాదికము - సహ
కారీ. ఈకారణమువలసఁగూడ - ఇవి భిన్నములేయగును. సహకారి భేదమువలన-
పదమునకుగల శక్తులు వేర్వేరుగా నేర్పడును. కనుక, ఒకశబ్దమే
భేదమున, భిన్నములగు ఆభిధా, తాత్పర్య, లక్షణా, వ్యంజనాశక్తులుగలిగి
వాచకము, తత్పరము, లక్షకము, వ్యంజకము, అని వ్యవహరింపఁబడును.
సహకారి
లోచనము :— ఏశబ్దమునకు, వాచ్యార్ధమునందు- అఖిధాదివ్యాపారము
లుండునో, ['గోవును దీసికొనిరమ్ము' ఇత్యాదికమగు] ఆశబ్దమే వ్యాప్తి,
స్మృత్యాదులను - సహాయముగాఁజేసికొని, పక్ష్యవివక్షనూహింపఁ జేయునప్పుడు -
'అనుమాపకము' అని వ్యవహరింపఁబడును. అనుమాపకశబ్దమునందుండునది.
యగు వ్యాపారము - [శక్తి] - అనుమాపకత్వము.
:--
ఈయంశము - తృతీద్ద్యోతమునఁ జెప్పఁబడును.
లోచనము : - చక్షురాదీంద్రియ సన్ని కర్ణాదులను సహకరించుకొనిన
శబ్దము - ‘వికల్పకము' అని చెప్పఁబడును. ఈవికల్పకశబ్దము నందుండునదియగు
వ్యాపారము - వికల్పకత్వము - [సవికల్పకజ్ఞానజనకశక్తి] - అనిచెప్పఁబడును,
ప్ర్రథా :— ఇప్పడు - &quot;అభిధాదివ్యాసారత్రయమున, వానినుత్తరించిన
ధ్వనన వ్యాపారమును - అభిహితాన్వయవాదులంగీకరింపక తీరదు” అని ఫలి
అర్ధమును ముగించుచున్నాఁడు.
లోచనము
ఇట్లు &quot;అభిధాది విలక్షణమగు ధ్వనివ్యాపారము-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n8xs086csbp8t0636frh5639vepw36s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220936</id>
    <revision>
      <id>574793</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము కలదు. అనునంశము- అభిహితాన్వయవాదులకు యున్నది. [నిరాకరింపరానిదని భావము] అపహ్న వనీయముకాని దై - ప్రథా :- ఇట్లు - అభిహిత్వానయవాదులను నిరుత్తరులనొనర్చి - అన్వి...'</comment>
      <origin>574793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3949" sha1="ktye5um442vplo573ef14p7htc40m7j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;126
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
కలదు. అనునంశము- అభిహితాన్వయవాదులకు
యున్నది. [నిరాకరింపరానిదని భావము]
అపహ్న వనీయముకాని దై
-
ప్రథా :- ఇట్లు - అభిహిత్వానయవాదులను నిరుత్తరులనొనర్చి -
అన్వితాభిధానవాదులుగూడ - దీనినంగీకరింపకతీరదని నిరూపించుటకు తదభిమ
తమునుపన్యసించుచున్నాఁడు.
అన్వితాభిధానవాది పూర్వపక్షము
లోచనము : - అన్వితాభిదాన వాదియో,
“యత్పరః, శబ్దః, సశబ్దార్థ ”
“ఏశబ్దమునకు - ఏయర్ధము తాత్పర్యవిషయమగుటవలన ప్రధానముగా
ప్రతిపాద్యమో; ఫలితమగు నాయర్ధమే శబ్దార్ధము” అను నభిప్రాయమును
హృదయమునందు గ్రహించును. కనుకనతఁడు - 'అభిధాణ్యాపారమే - బాణము
వలె, దీర్ఘదీర్ఘమగుచుండును' అను నభిమతముఁ గలిగియుండును.
-
-
ప్రథా “ధనుర్ధరునిచేత వింటినుండి' విడువఁబడినబాణము
శత్రునికవచమును ఛేదించుట, శరీరమును భేదించుట, ప్రాణమును హరించుట,
అనువానిని [వ్యాపారములను] వేగమను నొకేవ్యాపారముచేతనే సాధించు
నట్లు, సుకవిప్రయు క్తమగు శబ్దముగూడ - పదార్థ, వాక్యార్ధ, లక్ష్యార్ధ, [భవదఖి
మత] వ్యంగ్యార్ధములను, అభిధయను నొకేవ్యాపారముచేతనే - బోధించును”
అనునది - అన్వితాభిధానవాది మతము.
అవ
.
ఇట్లు, అన్వితాభిదానవాది మతమును దెలిపి, అది - సిద్ధింప
దని, నిరూపించుటకు, “నీవు - దీర్ఘదీర్ఘమగుననిన వ్యాపారము - ఒకటా? లేక
[విషయమునుబట్టి] అనేకమా ? అని ప్రశ్నించి 'ఆవ్యాపారమొకటి కానేర’
దనుచున్నాఁడు.
;
-
లోచనము ; -- &quot;దీర్ఘదీర్ఘమని చెప్పఁబడిన, అభిధయను] వ్యాపారము -
ఒక్కటియే” అనునది కుదుర నేరదు. ఏలయనిన, విషయములు [పదార్ధము
వాక్యార్ధము, లక్ష్యార్ధము- వ్యంగ్యార్ధము, ] భిన్నములుగదా :
-
-
ప్రభా : పదార్ధ స్ఫూర్తి మొదలుకొని, వ్యంగ్యార్థ స్ఫూర్తివఱకును
ప్రవర్తించునదియగు వ్యాపారము - ఒక చేయనుట సిద్ధింపదు. విషయభేద
ముండునపుడు, తత్సంబంధి [విషయి] వ్యాపారభేదముగూడ - ఆవశ్యకమే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktye5um442vplo573ef14p7htc40m7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220937</id>
    <revision>
      <id>574794</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 127 యగును. కనుక “దీర్ఘదీర్ఘమగు నభిధా వ్యాపార మొక్కటియే&quot; అనునది - తగినిమాట. అవ :- “అనేకమా ?” అని ప్రశ్నించి, నిరాకరించుచున్నాఁడు. లోచనము :-- &quot;ఆవ్యాపారములు అనేకములు&quot;...'</comment>
      <origin>574794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3754" sha1="sqcxpbw2nxtq9l732rxo39grhcr2bcx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
127
యగును. కనుక “దీర్ఘదీర్ఘమగు నభిధా వ్యాపార మొక్కటియే&quot; అనునది -
తగినిమాట.
అవ :- “అనేకమా ?” అని ప్రశ్నించి, నిరాకరించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- &quot;ఆవ్యాపారములు అనేకములు&quot; అని యందురా ?
అట్లనినయెడల విషయభేదమువలనను, సహకారిభేదమువలనను, ఆవ్యాపార
ములు - సజాతీయములుకాక - విజాతీయములేయగుననుట యుక్త ము.
ప్రభా :— వాచ్య, లక్ష్య, వ్యంగములను విషయములు- [అర్ధములు]
భిన్నములు. సమయ, ముఖ్యార్ధ బాధాది, వక్తృవైశిష్ట్యాదులను, సహకారులు -
భిన్నములు, ఇట్లు విజాతీయములగు విషయములును- విజాతీయములగు సహకా
రులును, గలవియగుటవలన, శబ్దమునందుండునవియగు వ్యాపారములుగూడ -
విజాతీయములేయని యంగీకరింపకతప్పదు.
అవ :-- ఆ వ్యాపారములు సజాతీయములను నెడలనొదువునది
యగు దోషమునుజూపి, “అవి - విజాతీయములే” అని సాధించుచున్నాఁడు.
-
లోచనము :- శబ్దము, కర్మము, బుద్ధి, మున్నగుకొన్ని పదార్ధములకు
ఒకకార్యమునఁబ్రవర్తించి, విరమించిన పిమ్మట మరలసజాతీయమగు వ్యాపారము.
పదార్థ [తత్త్వ] విదులచేత- [నైయాయికులచేత] నిషేధింపఁబడినది. కనుక,
శబ్దమునందు సజాతీయమగు అనేక వ్యాపారము - అంగీకరింపఁదగినదికాదు. విజా
తీయమగు [అనేక] వ్యాపారము నంగీకరించునెడల అదిమామతమే యగును-
ప్రభామతి .: అన్వితాభిదానవాది, పూ :- &quot;అయ్యా! - ఒకేవ్యాపారము
చేత - బాణము - అనేకకార్యములు నొనర్చునట్లు ఒకే [అభిధా] వ్యాపారము
చేత - శబ్దముగూడ - అనేకములగు నర్ధములను ప్రకాశింపఁజేయును.” అని
చెప్పఁదగదా ?
-
వ్యంజనావాది-సి:- చెప్పఁదగదు. బాణమునందుఁగూడ- వేగమొక్క
టియే - కార్యమును నిర్వహించునది కానేరదు. ఒక వేగము రెండుక్షణము లే
యుండును. తదుపరి నింకొక వేగముదయించి కార్యమును నిర్వహించును.
అన్వి, పూ:- ఇట్లే శబ్దమునందుఁగూడ- ఏకజాతీయములగు అనేక
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqcxpbw2nxtq9l732rxo39grhcr2bcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220938</id>
    <revision>
      <id>574795</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వ్యాపారములు,[రెండు, మూడు] ఉదయించి-అనేకములగు నర్ధములను కాసింపఁ జేయునని యేలచెప్పఁదగదు ? వ్యంజనావాది, సి :- బాణమున కనేకములను వేగ వ్యాపారము లున్నను, “శబ్దము...'</comment>
      <origin>574795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4260" sha1="mtox6escx774ftklceo4bcok1j7xhp3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;128
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వ్యాపారములు,[రెండు, మూడు] ఉదయించి-అనేకములగు నర్ధములను కాసింపఁ
జేయునని యేలచెప్పఁదగదు ?
వ్యంజనావాది, సి :- బాణమున కనేకములను వేగ వ్యాపారము
లున్నను, “శబ్దము, కర్మము' బుద్ధి, మున్నగు పదార్ధములు కొన్నిటికి, విర
మించినపిమ్మట, మరల-సజాతీయమగు వ్యాపారముండదు&quot; అని పదార్ధతత్త్వవిదు
లగు శ్రీమన్నైయాయికులు చెప్పుదురుగదా? కాఁగా ఒకేశబ్దమునందుండు నవి
యగు వ్యాపారములు - భిన్న విషయములగునవి - సజాతీయములుకావు. కనుక
నీవుగూడ, నవి - విజాతీయములని చెప్పవలయును. అట్లు నీవంగీకరించినయె
డల, అది మామత మేయగును &quot;కట్టమునందు భిన్నములగు సర్దములను దెలుపు
నవియగు విజాతీయ వ్యాపారములు - అభిధ, తాత్పర్యము, లక్షణ, వ్యంజన,
అనునవి-కలవు&quot; అనియేగదా మాసిద్దాంతముఁ
అవ :— “శబ్దనిష్ఠమగు ఒకేవ్యాపారము - స్వరూపముతో నుండి; అనే
కములగు న ర్ధ ము ల ను బోధింపఁజాలదు. శబ్దసిష్ఠములగు సజాతీయములగు
ననేకవ్యాపారములుగూడ అనేకములగు సర్దములను బోధింపఁజాలవు.&quot; అని
నిరసించి, ఇంకొక పూర్వపక్షమునుద్భావించి, దూషించుచున్నాఁడు.
-F
లోచనము :- అన్వితాభిధానవాది, పూర్వ : &quot;నాలుగప కక్ష్య
యందు [లేక చివరికక్ష్యయందు] ఉండునదియగునర్ధమే - వాక్యముచేత -ఝటితి
[చట్టున] అభిధేయనుగును,” అనునదియే మేము వివక్షించిన దీర్ఘ దీర్ఘత్వము .
ప్రభా :— పూర్వ :- &quot;అయ్యా! బాణమువలె, అభిధావ్యాపారమే -
దీర్ఘ దీర్ఘమగుచుండును.' అనుచోట అభిధావ్యాపారమునకు మేముచెప్పిన-
-
దీర్ఘ దీర్ఘత్వము - ఏకత్వముగాని, ఏకజాతీయత్వముగాని, కాదు. ఇంకేమనిన,
ప్రతిపాదింపవలసిన యర్ధమును చట్టున స్ఫురింపఁజేయుటయే. కాఁగా; &quot;వ్యంగ్య
మఖిధకే విషయమగును.' అనునది మాయభిమతము.
&quot;
సి :- ఆది-సరికాదు. క్రింది లోచనమును జూడుఁడు.
లోచనము :--- ఆ [చివరి] యర్ధమునును-శబ్దమునకు సంకేతకరణము
లేదు. కనుక, సంకేతము నపేక్షించునదియగు నభిధ దానిని [చివరి యర్ధ
మగు వ్యంగ్యమును] సాక్షాత్తుగా నెట్లుచెప్పును ? [సంకేతము నపేక్షించునఖిధ-
వ్యంగ్యమును జెప్పనేరదు.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mtox6escx774ftklceo4bcok1j7xhp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220939</id>
    <revision>
      <id>574796</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 129 ప్రభా :—— చివరి కక్ష్యయందున్న వ్యంగ్యార్ధము - సంకేతగోచరముకాదు. కనుక, అభిధయే - దానిని స్ఫురింపఁజేయుననుట - సంగతముకాదు. అవ : - &quot;పదార్ధ, వాక్యార్ధములకు - నిమిత్త,...'</comment>
      <origin>574796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3917" sha1="7suv41mdmi3i201lrdgu3umbxf2649c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
129
ప్రభా :—— చివరి కక్ష్యయందున్న వ్యంగ్యార్ధము - సంకేతగోచరముకాదు.
కనుక, అభిధయే - దానిని స్ఫురింపఁజేయుననుట - సంగతముకాదు.
అవ : - &quot;పదార్ధ, వాక్యార్ధములకు - నిమిత్త, నైమిత్తికథావము -
అంగీకృతముగదాఃనిమిత్త భూతములగుపదార్ధములయందు సంకేత గ్రహణమున్నది.
కనుక, అంత్యవాక్యార్ధివిషయకమగు సంకేతము నపేక్షింపకయే - అఖిధావ్యాపా
రము - చేతనే - ఆయంత్యవాక్యార్ధ ప్రతీతికలుఁగఁగూడదా?” అని యాశంకించి
చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము : అన్వి, పూ :- నిమిత్తములయందు సంకేతమున్నది. కనుక
నైమిత్తికమగు నీయర్ధము [వ్యంగ్యార్ధము] సంకేతమున పేక్షింపనిదియే యగును.
సిద్ధా:-- అహా! శ్రోతియుని [ఛాందసుని] వచనకౌశల మెట్లున్నదో
చూడుఁడు: చివరికక్ష్యను భజించునదియగు నర్ధము - [నైమిత్తికము] మొదటఁ
డెలియుననియు, దానికి, తరువాతివియగు పదార్థ ప్రతీతులు దానికి నిమిత్తము
లగుచుండుననియుఁ జెప్పుచున్నాఁడు. ఇది - [నైమిత్తికమగు] - 'మీమాంసకునకు
వానిమనుమఁడు నిమిత్త 'మని యంగీకరించినట్లున్నది.
-
అన్వి - పూర్వ :- మొదటనచట, సంకేత గ్రహణముండును. తత్సం
కేత గ్రహణజనిత సంస్కారముగల వ్యక్తికి - చివరియర్థమట్లు స్ఫురించును
వస్తుస్థితి యిట్లుండుటచేత పదార్దములు నిమిత్తములగుట సంభవించును.
-
సిద్ధా:— అట్లయిన, పార్యంతికార్ధవిషయమగు ప్రతీతి ననుసరించుట
యందు [స్వమతమున నిర్వహించుటయందు] ఉపయోగించునది [నిమిత్తము]
ఇంచుకయు మీరుచెప్పినట్లు కానేరదు.
*: 3: సంకేతమును గ్రహించినవ్యక్తికి - అభిధచేత - సంకే
తీత పదార్ధజ్ఞానమే కలుగును. కాని, ఆసంకేతితమగు చివరియర్ధము [వ్యంగ్యము]
తెలియఁబడునదికాదు. అట్లు తెలియుననుట - అతి ప్రసంగ మేయగును.
అవ :- మొదట - పదార్ధములందు సంకేతగ్రహణముకూడ - సంఘ
టింపదనుచున్నాఁడు.
21
లోచ' : సిద్ధా :— మఱియు [అన్వితాభిధానవాదులగు మీమతమునందు ]
]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7suv41mdmi3i201lrdgu3umbxf2649c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220940</id>
    <revision>
      <id>574797</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '130 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అన్వితములకే [అన్వయమునొందిన యర్ధమును బోధించునవియగు, అనఁగా, వాక్యత్వమునొందిన, పదార్దములకే] ఎప్పుడును, ప్రయోగనియమముండును. కనుక, ముందుగా పదార్దములయందు స...'</comment>
      <origin>574797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="r022jbttgxsxhn3x8t4j0k83q19jox4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;130
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అన్వితములకే [అన్వయమునొందిన యర్ధమును బోధించునవియగు, అనఁగా,
వాక్యత్వమునొందిన, పదార్దములకే] ఎప్పుడును, ప్రయోగనియమముండును.
కనుక, ముందుగా పదార్దములయందు సంకేతమును గ్రహించుటకూడ - సంఘ
టిల్లునదికాదు.
ప్రభా :-- అన్వితాభిధానవాదులు - “పదములు-వాక్యరూపమున నవ్వి
తములగు నర్థములను దెలుపును.&quot; అనిచెప్పుదురు. కనుక, పదములకు - వేర్వే
రగు ప్ర్రాతిస్వీకార్ధములందు [ప్రత్యేకములగు పదార్ధములయందు] ప్రయోగనియ
మము - లేకుండుటవలన- అన్వయప్రతీతికంటే ముందు - పదార్ధములయందు
సంకేతమును గ్రహించుటకు వీలుపడునదికాదు.
లోచనము : అన్వి, పూర్వ ఆవాపోద్వాపములచేత (స్వీకార తిర
స్కారములచేత) వేర్వేరుగు [ప్రత్యేకములగు] పదార్ధములయందు సంకేత గ్రహ
ణము కలుఁగవచ్చునే
ప్రభా :-
ప్రయోగాంతరములయందు, భిన్నభిన్నములగు పదములకు
ప్రత్యేకార్ధములయందు సంకేత గ్రహణము సులభమేయగునే! అని దీనిభావము.
లోచ : సిద్ధా
[అపుడు] సామాన్యరూపమగు పదార్థమాత్రము
నందే-సంకేతము నంగీకరింవవలయును. కనుక, విశేషార్థప్రతీతి
యగును.
తరువాతిదే
అన్వి - పూర్వ :— తాత్పర్య [పాఠ్యంతికార్థ] ప్రతిపత్తి. అతిశీఘ్ర
ముగాఁ జూడఁబడుచున్నది. దీనికి మీకుగాని, మేముగాని, ఏమిచేయుదుము?
సిద్ధా:-- ఆయీశీఘ్రప్రతీతిని మేముకూడ నంగీకరింపనివారలము
కాము. ముందీవిషయము నిట్లు చెప్పనున్నాము.
ప్రభా : అప :- *మొదటిదగు పదార్ద, వాక్యార్థాది ప్రతీతులకును,
చివరిదగు వ్యంగ్యార్థప్రతీతికిని, పౌర్వాపర్యరూపమగు [ప్రతిః] కమముండిన
యెడల, ఆకమమేల తెలియఁబడకుండును ? అని యాశంకించి చెప్పు
చున్నాఁడు.
లోచనము :- అయినను, చివరియర్థముయొక్క ప్రతీతియందు క్రమము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r022jbttgxsxhn3x8t4j0k83q19jox4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220941</id>
    <revision>
      <id>574798</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 131 సంభావ్యమానమైనను, తెలియఁబడునదికాదు. [విజ్ఞులగు సహృదయులు] సాతిళ యమగు [కావ్యార్మ] పర్యాలోచనాభ్యాసముఁగలిగియుందురు. కనుక నాయథ్యా సమువలన [వాక్యార్ధప్రతీతిక...'</comment>
      <origin>574798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="3g3j63k8rfncpjxjvauu22vx5zbftbv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
131
సంభావ్యమానమైనను, తెలియఁబడునదికాదు. [విజ్ఞులగు సహృదయులు] సాతిళ
యమగు [కావ్యార్మ] పర్యాలోచనాభ్యాసముఁగలిగియుందురు. కనుక నాయథ్యా
సమువలన [వాక్యార్ధప్రతీతికి] సజాతీయములగు తద్వికల్పముల [పదార్ధాది విష
యకములగు జ్ఞానముల] పరంపరయుదయింపదు. కనుక, అభ్యస్తములగు [పునః
పునః పర్యాలోచితములగు] విషయములయందు [ధూమాది హేతువునందును,
గవాద్యర్ధమునందును,] వ్యాప్తిస్మృతి, సంకేత స్మృతులకు క్రమముండియు,
తెలియఁబడనట్లు, పార్యంతిక మగువ్యంగ్యార్థ ప్రతిపత్తికిని [తత్పూర్వక్షణవర్తులగు]
పదార్ధాది ప్రతీతులకునుగల [పౌర్వాపర్యరూపమగు] క్రమము - సంభావ్యమాన
మైనను, [ప్రమాణముచేతఁ దెలియఁజేయఁబడుచున్నను] తెలియఁబడునదికాదు.
ప్రభా :— వహ్న్యాదిసాధ్యవ్యాప్తిస్మృతికిని, అనుమితికిని, క్రమముం
డియు, తెలియఁబడనట్లును, గవాది పదసంకేత స్మృతికిని, అనుమితికిని, క్రమ
ముండియు, తెలియఁబడనట్లును, చివరిదగు వ్యంగ్యార్థప్రతీతికిని, మొదటివగు పదా
ర్ధాదిప్రతీతులకును, క్రమమున్నను, [కావ్యానుశీలనాభ్యాసమువలన, చివరియర్ధము
వడిగా స్ఫురించుటవలన] తెలియఁబడకుండును.
అవ :-- “తెలియఁబడని క్రమము - ఉన్నది అనుట నిర్మూలమేమో”
అని యాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- కావున [సామాన్య, విశేషస్త్రతీతులకు కార్యకారణ భావ
నిశ్చయమువలన) ప్రాధమికార్ధ ప్రతీతులకును, పార్యంతికార్థప్రతీతికిని, నిమిత్త
నైమిత్తిక భావము నవశ్యముగా నాశ్రయింపవలయును అట్లుకానియెడల [అఖి
ధయే - చివరియర్దమువఱకును, పరుగెత్తుననినయెడల] గౌణ, లాక్షణికార్ధములు
గూడ - ముఖ్యార్ధముకంటె భిన్నములగుట సంభవించునదికాదు.
ప్రభా : అవ :— ఇట్లిచట నిమిత్తనైమిత్తిక భావము నంగీకరింపని
యెడల, లౌకికమగు శాబ్దవ్యవహారము మాత్రమేకాక, వైదికమగు వ్యవహారమర్యా
దకూడ - పర్యాకులమగు ననుచున్నాఁడు.
లోచనము :- శ్రుతి, లిజ్జాది ప్రమాణషట్కమునకు పారదౌర్బల్యమును
జెప్పుట మున్నగు ప్రక్రియకూడ - భ్రష్టమగును. ఏలయనిన: ఇది- [లౌకిక వైదిక
శబ్దప్రమాణపత్త్రియ ] నిమిత్తతయందలి వైచిత్ర్యము [భేదము చేతనే -
సమర్ధింపఁబడును. నిమిత్తతయందగు వైచిత్ర్యము నంగీకరించునెడల [వ్యాపార
భేదమునుగూడ నంగీకరింపవలసియుండును. కనుక] మాయెడల నసూయయేల?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3g3j63k8rfncpjxjvauu22vx5zbftbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220942</id>
    <revision>
      <id>574799</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '132 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా :- &quot;నిమిత్తతా వైచిత్ర్యము నంగీకరింపని యెడల, “శ్రుతి, లింగ, వాక్య, ప్రకరణ, స్థాన, సమాఖ్యలలో - ఉత్తరోత్తర ప్రమాణములు ప్రబలములగు - పూర్వపూర్వ ప్రమాణముల...'</comment>
      <origin>574799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4441" sha1="new9p2nd0a845qedklfxsed81mc5or9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;132
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా :-
&quot;నిమిత్తతా వైచిత్ర్యము నంగీకరింపని యెడల, “శ్రుతి,
లింగ, వాక్య, ప్రకరణ, స్థాన, సమాఖ్యలలో - ఉత్తరోత్తర ప్రమాణములు
ప్రబలములగు - పూర్వపూర్వ ప్రమాణములకంటె దుర్బలములు” అని చెప్పు
నదియగు మీమాంసక వైదిక] ప్రక్రియకు దెబ్బతగులును. నిమిత్తనానాత్వము
నంగీకరించునప్పుడే - ఈప్రక్రియ సమర్ధింపఁదగినదగును. దానిని మీరంగీకరించు
నెడల; అభిదయే - చివరియర్ధమువఱకును పరుగిడునని చెప్పుట
కనుక వ్యంజనను గూడ మీరంగీకరింపవలసివచ్చును. అంగీకరించునెడల; మా
యందీయసూయ - మీకు సముచితము కానేరదు&quot; అనిభావము.
స్పోటవాది నిరాసము
కుదురదు.
లోచనము :— “అవిభక్తమగు [అఖండమగు] స్ఫోటమే వాక్యము,
-
తదర్ధము, గూడ నగుచుండును” అని యెవ్వరు [ఏవైయాకరణులు] చెప్పుదురో,
నారుకూడ - అవిద్యాపద [వ్యవహారమార్గ] పతితులైయుండు నంతవరకును,
[మాచేత వెనుకఁ దెలుపఁబడిన] ఈప్రక్రియను సర్వమునుగూడ ననుసరింపవల
సియే యుండును. ఆయవిద్యనుంది, యుత్తీర్ణులగునప్పుడో - ''సర్వమునుగూడ -
పరమేశ్వరాద్వయమగు బ్రహ్మమే” అనునది - &quot;తత్త్వాలోకము&quot; అను గ్రంథ
మును విరచించిన అస్మచ్ఛాస్త్రకారునికి [బ్రహ్మవిద్యాపూర్ణుడగు ఆనందవర్ధనునికి ]
తెలియనిదికాదు.
భట్టనాయకమతము - దానిఖండనము
లోచనము :-- “సంచరింపుము” అనుగాధయందు, దృప్త సింహాదిపద
ప్రయోగమువలనను, ధార్మికపద ప్రయోగమువలనను, కలిగిన భయానకరసా
వేశముచేతనే “సంచరింపకుము” అనుని షేధము తెలియఁబడును. దృప్తసింహము
నందు వీరత్వము, ధార్మికునియందు భీరుత్వము, అనునవి - నియతములగు
స్వభావములైయున్నవి. తత్ప్రకృతినియమము తెలియనిదే వేరొక కారణముచేత
[వ్యంజనావ్యాపారమాత్రముచేత] “సంచరింపకుము” అను నిషేధము తెలియఁ
బడదు. కనుక కేవలమగు నర్ధసామర్ధ్యము నిషేధావగతికి నిమిత్త ముకాదు” అని
భట్టనాయకునిచేతఁ జెప్పఁబడినది.
ప్రభా :—— “ఇచటిని షేధ; ప్రతీతి
:--
షేధ’ప్రతీతి భయానక రసావేశకృతమేగాని,
అర్ధసామర్ధ్యమాత మొక్కదానిచేతనే కృతమగునదికాదు. సింహాదులు - భయా
నకరసాలంబనములుగా ప్రసిద్ధములు. కనుక, 'దృప్తసింహ' పదములవలన-ఇచట
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>new9p2nd0a845qedklfxsed81mc5or9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220943</id>
    <revision>
      <id>574800</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 133 నాయాలంబనము తెలుపఁబడినది. ధార్మిక పదముచేత - జ్ఞాతకుఁగల భయశీలత - తెబపఁబడినది. కనుక, భయోత్పత్తి సామగ్రి - యిచట సముల్మీలితమైయున్నది. కనుక, నిషేధావగతికి, భయానక...'</comment>
      <origin>574800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="rctmfti2h6enzaf6j1brfqyc4ety4st" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
133
నాయాలంబనము తెలుపఁబడినది. ధార్మిక పదముచేత - జ్ఞాతకుఁగల భయశీలత -
తెబపఁబడినది. కనుక, భయోత్పత్తి సామగ్రి - యిచట సముల్మీలితమైయున్నది.
కనుక, నిషేధావగతికి, భయానకరసావేశమే - ప్రధాననిమిత్తమగుచున్నది. అర్ధ
సామర్ధ్యము - సహకారియేయగును.&quot; అనునది భట్టనాయకుని యభిప్రాయము.
అవ :-
ధ్వనివాది - ప్రత్యుత్తరమునిచ్చుచు, అవిరుద్ధమగు నంగము
నంగీకరించి - విరుద్ధమను నిరసించుచున్నాఁడు,
లోచనము : దీనికిది సమాధానము. పరృవిశేషమును, జ్ఞాతృవిశేష
మును, దెలియకయు, శబ్దగతమగు వ్యంజనావ్యాపారమును స్వీకంంపకయు,
ఇచట - భ్రమణని షేధము తెలియునని యెవరన్నారు ?
ప్రధా :— “ఈ పలుకు పలికినది సంకేతస్థాన పరిరక్షణోత్సుకయు,
కామినియునగు స్వెరిణి. ఏతత్ ప్రతిపత్త [జ్ఞాత] - భయశీలుఁడు&quot; అని తెలియ
కయు, వ్యంజననాశ్రయింపకయు, &quot;సంచరింపకుము&quot; అనునర్ధము స్ఫురించునని
మేమన్నామా ? అతఁడిట్లు పలుకుటకు.
లోచనము : &quot;వ్యంజనకు- ప్రతిపత్తృప్రతిభా సహకారమే - ప్రాణము”
:-- “వ్యంజనకు-ప్రతిపత్తృప్రతిభా
అని మేమును చెప్పియున్నాము,
[ఇఁక రసావేళ మెవరికి జనించుననిన ;--] బోద్ధవ్యుఁడగు ధార్మికునకు
భయమాత్రము జనించును. కాని, రసావేశము కలుఁగదు. సహృదయునకు
మాత్రము - రసమభివ్యంజితమగును. [కానిజనింపదు.] రసాభివ్యక్తిచేతనే
సహృదయుఁడగు జ్ఞాతకు రసావేశము కలుగును. ఆరసముగూడ [బోద్ధవ్యుని
యందు భయముదయించునట్లు సహృదయునియందు జనించునదికాక] వ్యంగ్యమే
యగును. రసము శబ్దవాచ్యమనియతఁడు [థట్టనాయకుఁడు]కూడ, నంగీకరింపఁడు
గనుక, రసము - ప్యంగ్యమే [వాచ్యముకానిదే] యగును.
.
ప్రభా : ప్రశ్న : – ప్రతిపత్తయగు సహృదయునకు [భయానక ]
రసాభివ్యక్తి వలె [భమణ] నిషేధావగతికూడ కలుగఁగూడదా ?
లోచనము :-- ప్రతిపత్తకుఁ [జ్ఞాతయగు సహృదయునకుఁ] గూడ -
[భయానక] రసావేశము - నిమతము [అవినాభూతము] కాదు. ఈ సహృద
యుఁడు - భీరువగు ధార్మికునివంటివాఁడే యగునను నియమము లేదుగదా !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rctmfti2h6enzaf6j1brfqyc4ety4st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220944</id>
    <revision>
      <id>574801</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '134 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము - ప్రభా :--- భట్టనాయకుఁడు కూడ అభిధకంటె వేఱగు భావకత్వ వ్యాపారముచేత-రనముభావ్యమానమనిచెప్పెను. కనుక, రసమువ్యంగ్యమనునది- యత్న సాధ్యముకాదు. సహృదయులలో నొకానొ...'</comment>
      <origin>574801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="gs2au94cv1p559st8rv9ty5wo3d992b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;134
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
-
ప్రభా :--- భట్టనాయకుఁడు కూడ అభిధకంటె వేఱగు భావకత్వ
వ్యాపారముచేత-రనముభావ్యమానమనిచెప్పెను. కనుక, రసమువ్యంగ్యమనునది-
యత్న సాధ్యముకాదు. సహృదయులలో నొకానొకఁడు ధార్మికునివంటి భీరుఁ
డైనను గావచ్చును. గాని, యందఱునుగూడ-భీరులుతారు. వీరులుకూడనుందురు.
కనుక నట్టివారికి భయానక రసావేశము కలుగదు. కనుక సహృదయునకు రసా
వేళము - నియతముకాదు. అయినను, వానికిఁగూడ నిషేధము. స్ఫురించుననుట-
సమంజసముకాదు,
: -
లోచనము: పూర్వ : &quot;ప్రతిపత్తృవిశేషము [భీరువగు ధార్మికుని
వంటి సహృదయుఁడు] కూడ - [భయానకాది రసాభివ్యక్తియందు] సహకారి
యగును.” అని కల్పింపఁగూడదా ?
సిద్దా:
అట్లంగీకరించునెడల-వక్తృప్రతిభచేతను, ప్రతిపక్ష్మ ప్రతిధ
చేతను, అనుప్రాణితమగు ధ్వనన వ్యాపారమును మీరేల సహింపఁగూడదు ?
ప్రఖా : అవ :— ధ్వనివాది - &quot;ఓవూర్వపక్షి : నిషేధావగతి రసావే
-
శకృతము” అను నీయపసిద్ధాంతము సంగీకరించినను, నీకు ప్రయోజనములేదు.
చూడు ! - నీవిట్లుచెప్పుట - (1) ఇచట &quot;రసధ్వనియే యున్నది” అనుపికా ?
(2) లేక, వస్తుధ్వనికంటె నిచటరసధ్వనికే ప్రాధాన్యమును సమర్ధించుటకా ?
(3) లేక, యిచట రసధ్వనికూడ నుండుటవలన దీనిని వస్తుధ్వనిమాత్రముగా
నుదాహరించుట సంభవింపదనుటకా? ఇందు &quot;రసధ్వనియే యున్నది” అనుటకు
వీలుపడదు. లోచనమునఁజూడుము.
లోచనము :- మఱియు నిచట వస్తుధ్వనిని దూషించుచున్న నీచేత
తదనుగ్రాహకమగు రసధ్వని - సమర్ధింపఁబడుచున్నది. కనుక [నీవొనర్చిన]
ధ్వనిధ్వంసము చాల బాగుగానున్నదే! ఇది &quot;క్రోధోపిదేవస్యవరేణ తుల్యః”
**దేవుని కొదవిన కోపముకూడ - వరముతో తుల్యమైనది&quot;. అనునట్లున్నది.
ప్రభా ;-- భయానక విభావాదులను దెలుపునదియు, భయానక రసా
వేళశక్తిని సహకరించుకొనినదియు, నగు అఖిధచేతనే - యిచట భ్రమణని షేధము
తెలుపఁబడుసను నభిప్రాయమున 'వస్తుధ్వని యిచటలేదు' అనిచెప్పుచున్న భట్ట
నాయకునిచేత - ఇచట రసధ్వని సమర్ధింపఁబడినది. ఆరసధ్వని - వస్తుధ్వని కను
గ్రాహక మేయగును. వస్తుధ్వని - అనుగ్రాహ్యమై యున్నది. ఇచట వస్తుధ్వనిని
దూషించుటకు రసధ్వనిని సమర్ధించుట ఎట్లున్నదనఁగా, శాపముతోఁ దుల్యము
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gs2au94cv1p559st8rv9ty5wo3d992b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220945</id>
    <revision>
      <id>574802</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 135 కాఁదగిన దేవునికోపము - వరముతోఁ దుబ్బమైనట్లున్నది. కనుక &quot;నీధ్వనిధ్వంసో ద్యోగము - మాకేయుపకారకమైనది.” అని పూర్యపక్షి యువహసింపఁబడుచు న్నాఁడని తెలియునది. లో...'</comment>
      <origin>574802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="nreqkn7ffssnzt0aaxqifs6q19e4pgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
135
కాఁదగిన దేవునికోపము - వరముతోఁ దుబ్బమైనట్లున్నది. కనుక &quot;నీధ్వనిధ్వంసో
ద్యోగము - మాకేయుపకారకమైనది.” అని పూర్యపక్షి యువహసింపఁబడుచు
న్నాఁడని తెలియునది.
లోచనము : పూర్వ
...
ఇంతవఱకును దెలిపినదానిచేత - రసమునకు
ప్రాధాన్యమును వెలుపుటయే మాయభిమతము. [వస్తువ్వనిని దూషించుట మా
యభిమతముకాదు]
సిద్ధా
వాఁడెవఁడు ?
సరి. 'రసము ప్రధానము' అను సంశము నిష్టపడని
ప్రభా :--- ^^రసధ్వని ప్రధానమగుటకేత. ఆత్మయనియు, వస్తు - అలం
కార, ధ్వనులు - తత్పర్యవసానముగలవి. కనుక, ఆముఖ్యములనియు, మేమును
జెప్పియేయున్నాము. కనుక వస్తుధ్వని - రసధ్వని కంగమనునది - మాకుఁగూడ,
నభిమత మేయగును.” అనిభావము.
లోచనము : పూర్వ : వస్తుమాత్రమగు ధ్వనిగా దీనినుదాహరించుట
యుక్త ముగాదు&quot; అనునది మా యభిమతము,
అట్లయినను, ఇది- కావ్యోదాహరణము కనుక వస్తుధ్వనియు,
రసధ్వనియుఁ, గూడ నిందుండవచ్చును. ఇట్లుండుటయందు దోషమేదియులేదు.
ప్రభా :— పూర్వ &quot;ఇచట - వస్తుధ్వనినిగాని, రసధ్వనినిగాని, స్వీకరింప
వచ్చునని ధ్వనివాది చెప్పినది - యుక్త ముకాదు. రనధ్వనినే స్వీకరింపనగును.
రసమే - సహృదయ హృదయాహ్లాదకారిగదా;
లోచనము :- ఇచట - రసాను వేధము [రసావేశము] లేనిదే సహృద
యుఁడు సంతోషింపఁడందువా ? అట్లయినను, ఇచట సహృదయహృదయ దర్పణ
మున భయానకరసావేశము కలుఁగునదికాదు. ఇంకేమనిన : పూర్వోక్త
నీతి
ననుసరించి - సంభోగాభిలాషమునకు [ఉద్దీపన] విభావమగు సంకేతస్థానము
యొక్కయు, తదుచితములును, విశిష్టములును, సగుకాకువు మున్నగు (కాకు
విశేషములు. స్వరభంగాదులు- చేష్టలు, మొదలగు] అనుభావములయొక్కయు-
సంవలనమువలన సహృదయునికిచట శృంగార రసావేళమే కలుగును.
ప్రభా: అవ: పూర్వ :– అట్లయినయెడల శృంగార రసధ్వనియే,
:-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nreqkn7ffssnzt0aaxqifs6q19e4pgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220946</id>
    <revision>
      <id>574803</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '136 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఇచట నంగియగును. దీనిని శృంగారధ్వని కుదాహరణముగా నొసంగక, నిషేధ రూపవస్తుధ్వని కుదాహరణముగా నొసఁగుట సముచితమా ? లోచనము :- రసము - అలౌకికము. కనుకను, తావన్మాత్ప్ర...'</comment>
      <origin>574803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4179" sha1="jls6jg8m1q9wcsca9enekffeyga0ecz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;136
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఇచట నంగియగును. దీనిని శృంగారధ్వని కుదాహరణముగా నొసంగక, నిషేధ
రూపవస్తుధ్వని కుదాహరణముగా నొసఁగుట
సముచితమా ?
లోచనము :- రసము - అలౌకికము. కనుకను, తావన్మాత్ప్రమున
[రసస్వరూపమును నిరూపింపకయే దీనినుదాహరించినంతమాత్రమున] తెలియఁ
బడునదికాదు కనుకను, మొదట నిర్వివాద సిద్ధములును, వివిక్తములును, [భిన్న
ములును] అగు విధి, నిషేధములను ప్రదర్శించుట సముచితమను నభిప్రాయ
మునను, వృత్తికర్త - దీనిని రసధ్వన్యుదాహరణముగా నొసఁగక] వస్తుధ్వని
.
కుడాహరణముగా నొసఁగెను.
ప్రభా :--- ఈగాధ - రసధ్యని కుదాహృతిగా నొసఁగఁదగినదైనను,
వస్తుధ్వని కుదాహృతిగా నొసఁగఁబడినది. రసధ్వనియే కావ్యాత్మగా ప్రతిపాదింపఁ
దగియున్నను, దానిస్వరూపము లోక సిద్ధముకాదు. మఱియు. దాని స్వరూపమును
పాఠకులకుఁదెలుపకయే - ఉదాహరణమాత్రము నొసఁగుటవలనఁ దెలియఁజేయఁ
బడునదియుగా నేరదు. కనుక మొదట లౌకికమగు వస్తుధ్వనిని వాచ్యముకం టే
భిన్నముగా ప్రదర్శించుటకు, వృత్తికర్త- దీనిని వస్తుధ్వని కుదాహరణముగా
నుదాహరించెను. దీనివలన, &quot;వాచ్యవ్యంగ్యములకుఁగల భేదము తెలియఁబడి -
ధ్వనిసామాన్యము - నిర్వివాదసిద్ధమగునపుడు - రసధ్వనియు, ఉదాహరింపఁదగిన
దగును.” అమనది - వృత్తికారుని యభిమతమని తెలియునది. లౌకికముగు వస్తు
ధ్వనిని గుర్తించిన పిమ్మట - అలౌకికమగు రసధ్వనిని గుర్తించుట సులభమగును
గదా ?
ప్రథా : అవ :-- ఇట్లు, భట్టనాయకవంతమును ఖండించి, ధ్వన్యాలో
క మునకింతకు మునుపు “చంద్రిక” అనువ్యాఖ్యను రచియించిన ఒక పూర్వవ్యా
ఖ్యాత - ఈ యంళమునఁ దెలిపిన యభిప్రాయము నుపహసించుచున్నాఁడు.
చంద్రికాకార మత నిరసము
11
లోచనము :— 'ధ్వనిని వ్యాఖ్యానించుట కుద్యమించి' తాత్పర్యశక్తిని
గాని, [సుగతమతానుగామి, నిగదితమగు] వివక్షాసూచకత్వమునుగాని, ధ్వనము -
[వ్యాపారము] గాఁదెలిపిన మతముకూడ మాహృదయము నాకర్షించునది
కాలేదు.
ప్రభా :– “ధ్వనిని........ ఉద్యమించి” అనునది పరిహాసవచనము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jls6jg8m1q9wcsca9enekffeyga0ecz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220947</id>
    <revision>
      <id>574804</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 137 [అయ్యవారని జేయఁబూని కోతిని వేసినట్లు] ధ్వసనవ్యాపారము - అధిహితాన్వ యవామలు లెనిపిన కాత్పర్యశక్తిగాని, బౌద్ధమకానుయాయులు తెలిపిన వివక్షా సూచకత్వముగాని, య...'</comment>
      <origin>574804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="cbslfqduvla3gvf071kw5crinmc1srb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
137
[అయ్యవారని జేయఁబూని కోతిని వేసినట్లు] ధ్వసనవ్యాపారము - అధిహితాన్వ
యవామలు లెనిపిన కాత్పర్యశక్తిగాని, బౌద్ధమకానుయాయులు తెలిపిన వివక్షా
సూచకత్వముగాని, యగును.&quot; అని చంద్రికాకారుఁడు తెలిపిన నివ్యక్తికమగు
మతము మాకభిమతముతాడు.
లోచనము :
79
&quot;భిన్న రుచిళ్లై లోకః” 'లోకము భిన్న రుచిగదా': అని
అన్నాకుగణా పెద్దలు. ఈవిషయమును ముందుముందు వివరింపవచ్చును గనుక
నిష్పటికుండ.రెండు!.
ప్రభా :
ఇప్పుడు --మీఁద నుదాహృతమయినగాధ యందలి పదముల
గూడాని ప్రాయమునున్మీలింపఁ జేయుమన్నాడు. చూడుఁడు!. క్రిందిపదముల
యుద్ధము నిజుఁగునది.
భోజనము : - 'సంచరింపుము&quot; [భము] ఇనిపఱకు తిరుగుటమానితివి.
మరల నిపుడు స్వేచ్ఛగాఁదిరుగుటకు దగినకాలము ప్రాప్తమయినది.
'ధార్మిక' పూవులు మున్నగువానిని గోసికొనుటకు నీవచట సంచరించుట
యుక్తము. &quot;శండవిడిచి&quot; గంగకుకారణమగు ధనములేదు కనుక శంకవిడు
వుము. &quot;అల్ల&quot; ! శునకము] ఏ- నీయంగలతికను భయపకమ్పితము నొనర్చి
నచో, ఆపరకము, &quot;ఇపుడే నీకింకనుమునుపు విని ప్రతికూలుఁడయ్యెను.
ఇప్పుడో, అనుమాలుఁడయ్యను. కనుక నీయదృష్టము దాగున్నది !
“అంత మొందఁజే సెను” దానికని తీరినది. మరల నదిలేచివచ్చునని భయ
పడకుము. &quot;అదియె నీవుగూడ నింతకముందు గోదావరీతీర కచ్చగహనము
సంమన్నదని దేనినిగుణించి, కష్ణోపరర్ణికగా [ఆనోటనానోట] వినియేయుంటివో,
ఆదియే. ఇట్లేలచెప్పినదనంగా, సంకేతస్థానమును రక్షించుకొనుటకు, సింహ
మడటనున్నదను సంశము నీ స్వైరిణి-తనదూతీచేతనో, ఇంక యాప్తురాలిచేతనో,
అన్యాపదేశమునఁ జెప్పించి, యీకనిచేత వినిపింపఁజేసినది. కనుక &quot;అనియే&quot;
అనిచెప్పి. - ఈయర్ధమును స్ఫురింపఁజేసినది.] &quot; దృప్తమౌ&quot; &quot;ఆసింహముకూడ -
బలిసినది. కనుక, నిప్పుడు [వెనుకనుండిన శ్లోకచోఁబడియుండక] ఆగహనము
నుండి &quot;స్వేచ్ఛగాబయబరి - విజృంభించుచున్నది. కనుక ప్రసిద్ధగోదావరీతీర
పరిసరానుసరణముగూడ - నీకు కథావశేష మొనర్పడినది. ఇత లతానికుంజ
22&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cbslfqduvla3gvf071kw5crinmc1srb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220948</id>
    <revision>
      <id>574805</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '138 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రవేశము నూహించుటకెట్లు వీలగును'? ఆకులుపూవులు లేకున్నను ప్రాణమైన దక్కును. కనుక నిల్లు విడువకుము&quot; అని భావము. (23) మూలము :- ఒకచోట, వాచ్యమే. నిషేధరూ పమైయుండ, వ...'</comment>
      <origin>574805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="2gsuzas0revtczsaucfjezxx6kg8i42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;138
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రవేశము నూహించుటకెట్లు వీలగును'? ఆకులుపూవులు లేకున్నను ప్రాణమైన
దక్కును. కనుక నిల్లు విడువకుము&quot; అని భావము.
(23) మూలము :- ఒకచోట, వాచ్యమే. నిషేధరూ
పమైయుండ, వ్యంగ్యము - విధిరూపమైయుండును.
-
దీనికుదా : - బాటసారియొకఁడు గ్రామాంతరమువెళ్లుచు,
బాటనడుమనున్న యొక చక్కని యింటివసారాయందు బస చేసెను.
ఆయింటికోడలు - ప్రచలితశీల
చక్కనిది. మఱియు, తరుణి.
ప్రోషితపతికగా నతనికిఁగనిపించినది. అతఁడామెలో &quot;ఇవటనీలేయి
వసింపఁగోరితి&quot;ననినాఁడు. అతని యందచందములీమెకు నచ్చినవి.
అతనికి తనయెఁడగలిగిన ఉబలాటమును గుర్తించి, సాభిప్రాయము
గాను - అత్తగారును, తదితరులును గుర్తించి, సంశయింపకుండు
నట్లుగాను - ఇట్లు - పలికినది.
తే॥ ఒడలెరుఁగ దిచ్చట శయించుముండునత్త,
నేనొ, యిచటఁబరుందును, నీవొ; రేయి
నంధుఁడవు, పొంధః దివసకమందె, దీని
చక్కఁగాఁజూడు 'పడకు మాశయ్యలందు'.
లోచనము :- ''అత్తా! ఏత్థణిమజ్జితే, ఏకలహం, దిఅనఅంపలో ఏహి.!
మాపఅగత్తి అన్ధఅః సేజ్జాఏ మహణిమజ్జహిసి [గాధాసప్తశతి శత7,గా 67.]
సంస్కృతచ్ఛాయ :--- శ్వక్రూ, రతనిమఱ్ఱర్, [శేతే] అత్రాహం, దివ
నకంప్రయలోకయః మాపధిక: రాత్ర్యస్ధః శయ్యాయా సూపయోర్మాద్.. [శయి
పా] [పాకృతనిబద్ధమగు గాఢయందు, &quot;&quot; సిజ్జావీమహ&quot; అనియొక
పాఠమును, ''మహసఅణి&quot; అనునింకొకపాలమును, గలవు] “మహ”
అనునది [ముప] 'నా' అనువర్ధముగలదికారు ] 'అనేకార్థ వృత్తి &quot;
[బహువచనాంతము.] అగు నిపాతము. కనుక &quot;నాశయ్యయందుఁబడ
'కుము' అనునర్ధము సముచితముకాదు. 'పడకుమాశయ్యలండు' అనునర్ధమే -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gsuzas0revtczsaucfjezxx6kg8i42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220949</id>
    <revision>
      <id>574806</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 139 సముచితమగును. ఇచట 'నాశయ్యయందుఁబడకుము'. అని విశేషించి [ప్రత్యే కించి] చెప్పుటయే - అత్తగారికిని, తదితరులకును, శంకాకారియగును. కనుక నప్పుడు - ప్రచ్ఛన్నముగాఁ దనశ...'</comment>
      <origin>574806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="mb8cv9nhg9qqlopwwzb5yfs6bxy2izw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
139
సముచితమగును. ఇచట 'నాశయ్యయందుఁబడకుము'. అని విశేషించి [ప్రత్యే
కించి] చెప్పుటయే - అత్తగారికిని, తదితరులకును, శంకాకారియగును. కనుక
నప్పుడు - ప్రచ్ఛన్నముగాఁ దనశయ్యకుఁ జేరవచ్చునని అంగీకరించుట -
కుదురదు.
[ప్రభామలి] “పడకు నాశయ్యయందు&quot; అనికన్నువిశేషించిచెప్పునపుడు-
ఎవ్వరికైనను, శంకకలుగకతప్పదు. &quot;వీలుచూచి కొని, నీవు నాశయ్యయందుఁ
బకుండవచ్చును.&quot; అని తనయంగీకారము నిచట గూఢముగాఁ దెలుపుటయుఁ
గుడురచు. అట్లు తెలుపనియెకలనది - సహృదయ చమత్కారియుఁ, గానేరదు.
[లోచ] సుందరాంగుఁడును, తరుణుఁడునగు] ఒకానొకబాటసారి - ఒకా
నొక తరుణిని [అకారచేష్టాది సన్ని వేళముచేత] ప్రోషితపఠికనుగా ప్రొరుగూర
నున్న మగఁడుగల చిన్న దానినిగా] అవలోకించెను. చూచి చూడగఁనే, వాని
హృదయమున మదనాంకురముదయించెది. ఆమె సౌందర్య, లావణ్య, విలాస
చేషావిశేషములను మాటిమాటికిని జూచుటచేత నది ప్రవృద్ధమయ్యెను. ఆడాట
సారి యభిలాషోద్వేగము నీప్రోషితపతిక గుర్తించి పడకుమాశయ్యలందు” అను
వాచ్యమగు నిషేధణ్వారమున - &quot;నీవు వీలుచూచుకొని నాళయ్యయందు స్వేచ్ఛ
గాఁబకుండవచ్చును&quot;. అని వానికి గూడ్లనుగు తన యంగీకారమును ధ్వనింపఁ
జేసినది. కనుక నిచట వ్యంగ్యమగు నిషేధాభావమే - (&quot;నాశయ్యయందు
మాత్రము, పదుండుట మానక్కరలేదు.&quot; అని నిషేధింపకుండుటయే అగును.
కానీ, [తనతోడి కూటమికి] ప్రవర్తింపనివానిని [తనతోడిపొందునకు] ప్రవర్తిం
సజేయు స్వభావముగలది యగు నిమస్త్రణరూపము [ఆహ్వానరూపముగు నియో
గము] కాదు, చండ నియోగరూపమేయగునెడల, [ఈనాయికకు] సౌభాగ్యా
భిమాన ఖండిన ప్రసంగము సంఘటించేదిని.
ప్రథామతి : &quot;సదక మళయ్యాలందు&quot; అని. వాచ్యమగు నిషేధ
ద్వారమున - స్పురింపఁజేయఁబడినది - &quot;నీవునాశయ్యయందు బరుండవచ్చును”
అనునంగీకారమే యగుచున్నది. ఇది - నా, పెద్దకురమ్ము' అనిపిలుచునదియగు
నియోగరూసమగు, విధి - కాదు. ఇంకేమనిస్త, 'నీవునాకయ్యయందుఁ బరుండుట
మాననక్కరలేదు,” అను నిషేధాభావరూపమేయగును. ఇట్లుచెప్పుట 'నాళ
య్యపైఁజరుండుము” అను నియోగరూపమగు విధియే, - యగునెడల; ఈకాంత
సౌణాగ్యాభిమానము లేనిదని చెప్పవలసివచ్చును. కనుక, &quot;ఇది - నిషేధాథాన
రూపమగు విధియే. అనఁగా, “పరుండవలదు&quot; అని నిషేధింపకుండుటయేయగు
విధియే - అనిభావము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mb8cv9nhg9qqlopwwzb5yfs6bxy2izw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220950</id>
    <revision>
      <id>574807</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము చెడికెకు ప్రచలితశీలయగు చెడి పేరు సౌభాగ్యాభిమానముకూడ నుండునా ? అని యాశంకించి, చెప్పుతున్నాఁడు. లోచ :--- [ఈమె - ప్రచలితశీలయయినను, సగరాలు. కనుక, ఆత్మ సౌభాగ్య...'</comment>
      <origin>574807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5138" sha1="b60dvzrshfqw5yw0fw74xpw4logs2kg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;140
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
చెడికెకు
ప్రచలితశీలయగు చెడి పేరు సౌభాగ్యాభిమానముకూడ
నుండునా ? అని యాశంకించి, చెప్పుతున్నాఁడు.
లోచ :--- [ఈమె - ప్రచలితశీలయయినను, సగరాలు. కనుక, ఆత్మ
సౌభాగ్యమునందఖిమానములేనినికాదు. కనుకనే, &quot;రేయినం సుఁడవు&quot; [రాశ్ర్యం
దుడవు) అని పలికినది. ఈవ్యాంధ పదమువేళ - సముచితమగు [సుకతక్రీనా
ఉయోగ్యమగు] సమయమున నిర్ణయందు, సంభావ్యమానములగు కలుగవచ్చు
సని యూహింపఁదగినవియు, పరాకాష్టనధిరోహించునవియు, నగు] వికారముల
చేత - వ్యాకుల పెట్టఁబడియెదవు సుమా!&quot; అని వాటసారికి ధ్వనింప జేసినది.
చరకిలయయినను, మగనాలగు నితరిణి - ఆర్యసౌభాగ్య
మునందభిమానము లేనిదికాదు. కనుకనే అత్తగారును, తదితరులుసు, విసుచుండి,
తనయెడల - వారికి మంరియము కలుగకుండునట్లు నీవు రేయినుగుచకు
[ రేదికది వాడవు] వెనుక మాళయ్యాసన్నివేశములను, ఈకొలంచి, పగలుండఁ
గానే, బాగుగా సమీక్షించుకో అప్పుడు మా సెట్టెలుహాజరు దాని, ఆబాట
సాకు - లేని, రేచీకటితనముసరని కాకోపించిచెప్పినవి. మీడియర్ధము-వాద్యము.
అంధరబ్ధమిచట ''గ్రుడ్డివాఁడకు&quot; అనునర్ధమును మాత్రమే తెలుపును. తద:కం,
తనయందులేని చేసినతనమును దనరారోపించి చెప్పుటవలన కూడరుచిర
యందు వలపుగలదియని గుర్తించిన బాటసారికి - '(రేణు) &quot;గుడ్డివాడఁవు&quot;
అనునర్ధముగల 'రేయినంధుఁడవు&quot;. అనుచోటనున్న - ఆంధ్రరిశ్రము - వక్త్యవే
ష్ట్యమువలన “మాయత్త నిదురింపఁగనే, నాశయ్యమీద - నిర్మింకముగాఁబండ
వచ్చును”. అను. వ్యంగ్యార్ధము స్పురింపఁజేయఁ బడునప్పుడు - వాధికముడు
ముఖ్యార్ధము గలదియగురు, లావుకీ యందశబ్దము కామవికారముల నంచు
కొనుటయందీబాటసారికి సామర్థ్యము లేకుండుటనులక్షింకం లేని, సురత్య
సమయముకాని స్వల్చమగు పగటియంచే- నాదనినింతటికాను వికృతులకు లోనగు
చున్న నీవు - సురరయోగ్యముగు ఆరాత్రిసమయమునందు పరాకాష్ఠనధిరోహిం
చునవిగా నూహింపవలసివచ్చుచున్న కామవికారములచేత - యుక్తాయుక్త సమా
చరణదృష్టినశించునట్లు ఎంత న్యామలత పెట్టబడియెదవో! జాగరూకుఁడవై
యుండవలయును సుమాః అనునర్ధమును ధ్వనింపఁజేయును. ఇట్లికరుణి నాచ్య
స్థితియందును, వ్యంగ్యస్థితియందును, ఆత్మసాధాగ్యాభిమానమునకు లోపము
కలుగకుండునట్లు - యుక్తి యుక్త ముగానే వచించెను. ఈమె ఆత్మ సౌభాగ్యము
నభిమానింపని కులటయే యగునెడల - &quot;రేయి నందుఁడవు&quot; అను పదము నుచ్చ
రించి, బాటసారి కిట్టి నిగూఢార్ధమును స్పురింపఁజేయునదికాదు. కనుక చలిత
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b60dvzrshfqw5yw0fw74xpw4logs2kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220951</id>
    <revision>
      <id>574808</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 141 శీలయైనను, సౌభాగ్యాభిమానవతియగు నీతకుణి &quot;నాశయ్యయందు నీవు పరుం డుము” అను నిమంత్రణరూపమగు [పిలుచుటయేయగు] విధిని - బాటసారికి ధ్వనింపఁజేసినది&quot; అనుట అయుక్తము. &quot;న...'</comment>
      <origin>574808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="rqlhy5ixlin6icpysz1qfeqnz1sngt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
141
శీలయైనను, సౌభాగ్యాభిమానవతియగు నీతకుణి &quot;నాశయ్యయందు నీవు పరుం
డుము” అను నిమంత్రణరూపమగు [పిలుచుటయేయగు] విధిని - బాటసారికి
ధ్వనింపఁజేసినది&quot; అనుట అయుక్తము. &quot;నాశయ్యయందు నీవు పరుండుట
కభ్యంతరములేదు.” అని నిషేధాభావరూపమగు విధిని - బాటసారికి స్ఫురింపఁ
జేసినది'. అనుటయేయుక్తము. అనునిది దీనియందలి నిగూఢాశయముగా
గ్రహింపనగును.
లోచనము :- ‘వరుండుము' [పరుండవచ్చును.] అను వ్యంగ్యమగు
భావమును, ‘పరుండకుము' అనువాచ్యమగు తదఖావమును సాక్షాద్విరోధము
గలవి. కనుకనిచట “వాచ్యముకంటే వ్యంగ్యము వేరుగానున్నది'. అనునంశము
స్పష్టమేయగు చున్నది. ఇచట భట్టనా కుఁడొనర్చిన ధ్వని దూషణము - ధ్వని
భూషణమే.
లోచనము :--
“అభినయ విశేషముతోఁ గూడిన “నేను&quot; అనుపదము-
ఆత్మావస్థను, [ఈ తరుణికొడవిన మదనావస్థను] దెలుపును గనుక, “పరుండ
వచ్చును&quot; అని, స్వాభిమతమును దెలుపు విధిరూపమగు నర్ధముకూడ • [ధ్వని
వాదులు - వ్యంగ్యమని తెలుపునదియగు నర్థముకూడ] శాబ్దమే&quot; [వాచ్యమే.]
అని భట్టనాయకుఁడనినది - యుక్తముకాదు. అట్లంగీకరించినను, [ఇచట - నేను
అను] శబ్దమునకు “పరుండుము” అను విధిరూపమగు నర్థమునందు - సంకేత
ములేదు. గనుక, “నేను&quot; అను శబ్దమునకీయర్ధము - సాక్షాదార్ధము [వాచ్యము]
కాఁజాలదు. కాకువు మున్నగుణాని సహాయముగల యీశబ్దమువలన నీయర్ధము
సిద్ధించుననినయెడల; అప్పుడు మామరమునకు హానిలేదు. శబ్దమున ధ్వన
వ్యాపారమేర్పడుటకు కాక్వాదుల సహాయమునే మేమును ముఖ్యముగా సంగీ
కరించియున్నాము. కనుక, భట్టనాయకుఁడిచట నొనర్చిన ధ్వని దూషణము
[దైవగతిచేత] ధ్వనిభూషణమే యగుచున్నది.
ప్రధా:-—— కాక్వాదులలో అభినయముగూడ నున్నదని తెలియునది,
అవ :- మీఁది గాధయందు - ఇట్లు, &quot;వాచ్యముకంటే వేరగు వ్యంగ్య
మున్నది” అని సిద్ధాంతీకరింపఁబడినది. కనుక, దానియందుగల పదములచేత
స్ఫురింపఁజేయఁబడు వ్యంగ్యార్ధములను వివరించుచున్నాఁడు, ఇందలిపదములను
వీనిచేత స్ఫురింపఁజేయఁబడిన యర్ధములను, ఇక్లెఱుంగునది.
లోచనము : — 'అత్త' అనుదానిచేత “మనకిచట నొకశత్రు వున్నది
-
SO&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqlhy5ixlin6icpysz1qfeqnz1sngt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220952</id>
    <revision>
      <id>574809</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 - ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము. గనుక; ఆమె ఒడలెఱుఁగక నిద్రించునదియైనను, అలికిడికి మేలుకొనవచ్చును గనుక, అనిభృతమగు [అనురాగోద్వేగముచేత ప్రకటమగునదియగు] సంభోగ మును పరిహరించుటకు ప్రయత్...'</comment>
      <origin>574809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="3sv1m81nykbf7ighbj2fdckjic62ruh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;142
-
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము.
గనుక; ఆమె ఒడలెఱుఁగక నిద్రించునదియైనను, అలికిడికి మేలుకొనవచ్చును
గనుక, అనిభృతమగు [అనురాగోద్వేగముచేత ప్రకటమగునదియగు] సంభోగ
మును పరిహరించుటకు ప్రయత్నింపుము.&quot; అనువ్యంగ్యము - స్పురింపఁజేయఁ
బడినది, ‘దివస’ అను పదైక దేశముచేత - ''నీవుపాపము: మదనకరాసారవిదీ
ర్యమాణహృదయుఁడవై యున్నావు గనుక, నిన్ను పేక్షింపఁడగదు. అయినను,
నేనేమిచేయుదునుః. ఇది
మనకు పగయైన పగలు. ప్రజయిజనాభిలషణీయ
స్వచ్ఛందసురత మహోత్సవమునకు సముచితముకానిది. కనుక కుల్నితమైనది.&quot;
అనునర్ధము స్ఫురింపఁజేయుఁబడినది. దివసకమందే - అనుచోనున్న యల్పార్ధక
మగు కప్రత్యయముచేత - ' ఈపగలు మనకు పగయై, యెంతోకాలముండునది
కాదు. దీనినెట్లోగడుపుకొనవచ్చును&quot;. అని స్ఫురింపఁజేయఁబడినది. &quot;చక్కగాఁ
జూడుము” అనుదానిచేత &quot;అట్లని సర్వనా, నిన్ను పేక్షింపను లే నేనెక్కడకిని
వెళ్లను. ఇచ్చటనేయుందును. కనుక నన్నుఁజాచుచుండుము. 'మనమొకరినొకరు
చూచుకొనుట' అను వినోదముచేత - [ఉపాయముచేత] ఈకొలంది ప్రఁగటినెట్లో
గడుపుదుము&quot;. అనునర్ధము స్ఫురింపఁజేయ బడినది. 'రేయినందుఁడవు' అను
దానిచేత “ఇంచుక చీఁకటిపడగనే, ఒదలు తెలియర నాశయ్యయందుఁజేరకుము”
'అత్త' అను పేరుగల కంటకముని మరించినదో, లేదో, గుర్తించుకొని మెల్లమెల్లగా
నాష్త్రక్కకుఁజేరుము''. అని స్ఫురింపఁజేయఁబడినది,
19
(24) మూలము :--- ఒకానొరచోట ఓ
వాచ్యము - విధి
రూపమెయుండ వ్యంగ్యము అనుభయరూపమై విధేయు,
నిషేధమును, గానిదై యుండును. దీనికుదా :- ఖండితనాయిక -
[
యొకానొకతె - అన్యకామినీరక్తుఁడగు ప్రియుడు తనయొద్దకు వచ్చి
యుండ, నిట్లనుచున్నది.]
.
'చను'మీవు నిశ్వసన రో
దనములు నాకొక్కతికె యొదవనీ, ప్రియకా
మినినామెసు విడుచుటచే
తనీకునివి యెదవనేల ? దాక్షిణ్యహతా : (*)
ప్రభా : — అన్యకాంతా సంభోగచిహ్నితుఁడగు ప్రియుఁడు తన సన్ని
ధికి వచ్చునప్పుడు, ఈర్ష్యాకషాయితయగు నాయంగన 'ఖండిత [నాయిక]'
అని చెప్పఁబడును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3sv1m81nykbf7ighbj2fdckjic62ruh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220953</id>
    <revision>
      <id>574810</id>
      <timestamp>2026-09-06T09:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 143 అన్యాంగనయందు బద్ధానురాగుఁడై, నిజకాంతయందు బాహ్యానురాగమును నటించుచు, గూఢమగు విప్రియమునొనర్చునతఁడు - &quot;శఠుఁడు&quot; అని చెప్పఁ బడును. మీఁది వాక్యమును బలికినద...'</comment>
      <origin>574810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="otvwxcdy4ctn7aefs2i29d7umwpa1bh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
143
అన్యాంగనయందు బద్ధానురాగుఁడై, నిజకాంతయందు బాహ్యానురాగమును
నటించుచు, గూఢమగు విప్రియమునొనర్చునతఁడు - &quot;శఠుఁడు&quot; అని చెప్పఁ
బడును.
మీఁది వాక్యమును బలికినది . ఖండితానాయిక. ఇట్లినాయిక చేతఁబలుకఁ
బడినవాఁడు-శఠనాయకుఁడు, &quot;నీవిక వెళ్లు. ఈనిప్పులు - ఈయేడ్పులు -
నాకేయుండనిమ్ము. నీకు ప్రియురాలగు నాకామినిని విడిచి, ఏదోచుట్టరికపు చూపు
నకు నన్నుఁజూడవచ్చిన జాలిగుండె గలనీకుఁగూడ ఇవి- పాపము। ఈనిట్టూ
|
ర్పులు, ఏడుపులు,] ఏల ? అనునది యిందలి వావ్యార్ధము. ఇందు “చనుము””
అనునది - వాచ్యమగు విధి.
లోచనము : --
ఇచట ‘చినుము' ['ఆమెయొద్దకే వెళ్లుము”] అనునది -
వాచ:మగువిధి. [ఇక ప్రతీయమానమిది :-] ''ఇంకొకనాయికలోకి సుగమము
నీకు గాఢానురాగమువలననే కలిగినది. కాని, ప్రమాదమువలననే కలిగినదికాదు.
కనుకనే; నీమొగమురంగు తీరుమారుటయు, గోత్రస్థలితము మున్నగునదియు,
[ఆమెపేరున, నన్నుఁబిలుచుట మొదలగునదియు] నీయెడ సంభవించినవి. [దాక్షి
ణ్యహతా) పూర్వపు నడువడిని విడువకుండ, ననుసరించునదియగు దాక్షిణ్యము
చేతను. నేను- ఎల్లప్పుడును, ఏకరూపుఁడ నే[నీయందొక్కలాగుననున్నవాఁడనే]
అనునభిమానముచేతను మాత్రమే - నాయొద్దనుంటివి. [ఆమెయు, నేనును, భిన్న
రూపములతోనున్నను - ఆమెయు, నేను, నొకరూపమున నుంటిమని అమెరూప
మును నాయందారోపించుకొని నాయెదుట నుంటివి.] కనుక సర్వథా [ఎట్లు
విమర్శించినను] శఠుఁడవైయున్నావు.” అని యిచట - గాఢమన్యురూపమగు
ఖండితనాయికాభిప్రాయము ధ్వనింపఁజేయఁబడినది. కనుకనిది - &quot;వెళ్లవలదు&quot;
అను నిశిషేధముగాని, 'ఉండుము' అను విధిగాని, కాదు. కనుక అనుభయ
రూపము,]
ప్రభా :--- 'నీపరివర్తనము - సముచితముకాదు. నీవుశుకుఁడవు''. అను
ఖండిత నాయికాభిప్రాయమిచట వ్యంగ్యము. &quot;వెళ్ళుము” అనుట- [వాచ్యము]
ఈ మెక భిమతముకాదుగదా ! &quot;చనవలదు” అనిచెప్పుట - అన్యకాంతారక్తుడగు
శఠునియెడల నుచితముకానిది. ఇంకొకతెయందు గాఢానురక్తుఁడగువాని'నిచట
నుండుము' అనుట - ప్రయోజనశూన్యము. కనుక నిందలి వ్యంగ్యము
ని షేధము, అనునుభయరూపములును, కానిదైనది. కాఁగా, &quot;నీనడతమంచిదికాదు.
నన్ని ప్లేల బాధించెదవు&quot;. అను ఖండిత నాయికకొదగిన కోపమిచట వ్యంగ్యము •
-
విధి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>otvwxcdy4ctn7aefs2i29d7umwpa1bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220954</id>
    <revision>
      <id>574811</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (25) మూలము :— ఇంక నొకచోట, వాచ్యము - నిషేధ రూపమగునపుడు, వ్యంగ్యము అనుభయరూపమగుచుండును. దీనికుదా -NTON గీ॥ మగువః నిను వేడెదఁ బ్రసన్న వగుచుమరలు, మాస్య శశిచంద్రికా...'</comment>
      <origin>574811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3326" sha1="4miwufx5bsh7q50iqwsrlglt437mqho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;144
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(25) మూలము :— ఇంక నొకచోట, వాచ్యము - నిషేధ
రూపమగునపుడు, వ్యంగ్యము అనుభయరూపమగుచుండును.
దీనికుదా
-NTON
గీ॥ మగువః నిను వేడెదఁ బ్రసన్న వగుచుమరలు,
మాస్య శశిచంద్రికా విలుస్తాంధకార
నికరః యన్యాభిసారికలకును నంత
ప్రభా :-
:
రాయము నొనర్తువేల ? హతాశురాల ()
[స. శ. 944]
దీనికి మూలమగు ప్ర్రాకృత శ్లోకమిట్లున్నది.
“దే, ఆ, పసిఆ, శివత్తను ముహససి జోష్ణవిలుత్తతమణివ హే
అహిసారి ఆణిం విగ్ ఘంకరోసి అజ్ఞాణం విహఆ సే.”
లోచనము :--
ఇందు'దే' అనునది పాతము, 'ఆ' అనునది తావ
చ్ఛద్ధారమునసున్నది. కనుక దీనియర్ధము, [సంస్కృతచ్ఛాయ] ఇట్లుండు ను
'ప్రార్ధయే తాపత్ ప్రసీద నివర్త స్వ
ముఖశశిజ్యోత్స్నా విలుప్తతమో నివహే !
అభిసారికాణాం విఘ్నం కరోష్యన్యాసామహిహతా శే!'
ఇచట, “పూనుకొనిన గమనము నుండి సురలుము&quot; అనునర్ధము ప్రతీతము.
కనుక, “వెళ్ళవలదు” అను గమనని షేధము-వాచ్యము. ఇది - దీనిసందర్భము.
నాయకునింటికి వచ్చిన నాయిక. 'నాయకుఁడు - ఇంకొక కొంత పేరున తన్నుఁ
బిలుచుట మున్నగు నపరాధము నొనర్ప, తానచ్చటనుండి మరలిచనుటకుద్య
మించెను. అప్పుడు ప్రశంసోక్తి పురస్సరముగా నాయకుఁడామెను మరలించుట
కనుచున్నమాటయిది :- &quot;తరుణీ : నీవు మరలిచనుటవలన నీకును, నాకును,
మాత్రమే నిర్వృతి [సుఖ] విఘ్నము నొనర్చుచున్న దానవుకావు. నీవంటివారే
- యగు నభిసారిక లకుఁగూడ సుఖవిఘ్నము నొనర్చుదానవగుచున్నావు. కనుక,
నెప్పుడునుగూడ నీకించు కైనను, సుఖలాభము కలుఁగదు. కనుకనే, నీవుహతాశు
రాలవుః [నెర వేరని ఆశగలదానవు.]&quot; అనునర్థము-ఇచట, వాచ్యమగుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4miwufx5bsh7q50iqwsrlglt437mqho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220955</id>
    <revision>
      <id>574812</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 145 కనుక నీవాచ్యార్ధముచేత ''నీకు సదృశురాలగు లావణ్యామృతతరంగిణియగు సుందరి - వేరొకతెలేదు.”” అనువల్లభుని యభిప్రాయరూపమగు చాటు విశేషము [నాయికయందలి యసురాగాతిశయ...'</comment>
      <origin>574812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5034" sha1="ocjh59nc4zi6uknc385ij5jbcyuy9a5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
145
కనుక నీవాచ్యార్ధముచేత ''నీకు సదృశురాలగు లావణ్యామృతతరంగిణియగు
సుందరి - వేరొకతెలేదు.”” అనువల్లభుని యభిప్రాయరూపమగు చాటు విశేషము
[నాయికయందలి యసురాగాతిశయమున నాయకునిచే నొనర్పఁబడిన నాయికా
సౌందర్యప్రశంస] ఇచట వ్యంగ్యము. [ఇంకొకప్రకారముగల సందర్భముతెలుపఁ
బడుచున్నది.] {ఆధవా] లేక, ప్రియతము నఖిసరించుటకు - స్వగృహమునుండి
వెడలవలదని ప్రియసఖి యుపదేశించినను, దానిని వినక, స్వగృహమునుండి వెడలు
చున్న యఖిసారిక నుజూచి - ఆసఖి.. యిట్లనుచున్నది. “నీముఖచంద్రికాకాంతుల
చేత . అంధకారనంచయము పటాపంచెలగుచున్నది. కనుక, తేలికతనముచేత -
నీయాత్మనేనీవు బహుమానాస్పదముగా కుండఁ జేసికొనుచు, నీకొక్కతెకు
మాత్రమే - విఘ్నము నొనర్చుకొనుచున్న దానపుకావు. నీమోము వెన్నెలలచేత-
బాటను [తళుకుమన్నట్లు] ప్రకాశింపఁజేయుటవలన, నితరులగు నభిసారికలకుఁ
గూడ విఘ్నము నొనర్చుచున్నావు.&quot; అనునది వాచ్యము, దీనిచేత నిచట “నీలా
వణ్యము లోకోత్తరమైనది. ఏసుందరీమణులునుగూడ నిసరిరాఁజాలరు.” అను
సఖ్యభిప్రాయరూపమగు చాటు విశేషము వ్యంగ్యము. ఇట్లు ప్రదర్శింపఁబడిన
వ్యాఖ్యానములు[ప్రధమ, ద్వితీయపక్షములు] రెండింటనుగూడ-&quot;నీస్వగృహమునకు
వెళ్ళవలయునను నిశ్చయమునుండి మరలుము. లేక, నీప్రియతమునింటికి వెళ్ళ
వలయునను నిశ్చయమునుండి మరలుము.&quot;[''నియింటికి వెళ్లవలదు. లేక ప్రియ
తమునింటికి వెళ్లవలదు.]&quot; అను వాచ్యమగు నర్ధమునందే, ప్రథమ సందర్భము
నందలివ్యంగ్యమునకును, ద్వితీయసందర్భమునందలి వ్యంగ్యమునకును, విశ్రాంతి
కలుఁగును, కనుక, గుణీభూత [అప్రధానీభూత] వ్యంగ్యమునందలి భేదములగు,
రసవదలంకారమునకుఁగాని, ప్రేయో ఒలంకారమునకుఁగాని, మీఁదిగాధ - ఉదా
హరణము కావలసివచ్చునుగాని, ధ్వని కుదాహరణముగాదు. కనుక దీనిసందర్భ
మును, దీనియందలిభావమును [తృతీయపక్షముగా] నిఱుఁగనగును.
దీని సందర్భమిది :-
ఒకానొక సుందరి
113
వడివడిగా ప్రియతమునభిసరింపుచుండెను. ఆమె
హృదయవల్లభుఁడుకూడ ఆమెయింటికే వచ్చుచుండెను. తనయింటికి వచ్చు
చున్న ప్రేయసిని (ఆబాటనడుమను] గుర్తించిన ప్రేయసుఁడు ఈమెను గుర్తింప
నట్లు మిష పెట్టి - ఇట్లాసుందరీమణిని ప్రశంసించుచున్నాఁడు. &quot;నీవెవతవోగాని,
ముఖచంద్రజ్యోత్స్నచేత చీఁకటిగుంపులను తరుముచున్న లలితాంగివి” అని.
23
ప్రభా : ప్రశ్న :-- అయ్యా : అభిసారికయగు నాయిక - రహస్యము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ocjh59nc4zi6uknc385ij5jbcyuy9a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220956</id>
    <revision>
      <id>574813</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము గానఖిసరణము నొనర్చునపుడు, ఆప్రియవల్లభుఁడెదురుపడి; ఆకాటనడు పనిట్లు, ఉపశ్లోకించుట సముచితమా ? ఉత్త :- చుట సముచితమేయగును. తరువాతి లోచనమును జూచునది. ఆమెను త...'</comment>
      <origin>574813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4873" sha1="8p3cg98tr35opiad8ztf1fq8e3n9pg7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;146
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
గానఖిసరణము నొనర్చునపుడు, ఆప్రియవల్లభుఁడెదురుపడి; ఆకాటనడు పనిట్లు,
ఉపశ్లోకించుట సముచితమా ?
ఉత్త :-
చుట సముచితమేయగును. తరువాతి లోచనమును జూచునది.
ఆమెను తాను గుర్తింపనట్లు మిష పెట్టుటవలన, ఇట్లుపశ్లోకం
తనను
లోచనము :- ఇది - ప్రశంసారూపము. కనుకనే, ఆమెచేత
గుర్తింపఁజేసికొనుట కే; ఇతఁడు 'హతాశురాల' అను నర్మవచనమునుపయో
గించెను. ''ఇతరులగు నభిసారికలకును, నియింటికి వెళ్ళుచున్న నాకునుగూడ-
విఘ్నమునుకలిగించుచున్నావు, నీకుఁగూడ సలిప్సితలాధము కాఁగలదనుప్రత్యార
యెక్కడిది ?'' అను నీయర్ధము - దీనిచేత, వాచ్యమగుచున్నది. ఈవాచ్యార్ధము
చేత - నాయింటికివచ్చెదవా ? లేకనీయింటికి వెళ్లుదమా ? ఏమిచేయునము ? అని
ఉభయతకూడ - గమననిషేధమునందుఁగాక, [అనిశ్చితరూపముగు] గమనము
నందలి తాత్పర్యముండుటవలన అనుభయరూపమును, చాటురూపమును, నగు
‘వల్లభావిప్రాయమే’ - ఇచట వ్యంగ్యమని వ్యవస్థాపింపఁబడుచున్నది
ప్ర్రబా :-- శృంగారాదిరసము - తదితరమగు వాక్యార్ధమునకంగమగు
నపుడు - అది గుణీభూతవ్యంగ్యమగు రసవదలంకారమగును. అట్లే, నిర్వేదాది
భావముగాని, దేవతాదివిషయమగు రతిగాని, ప్రధానమగు తదితరమున కంగ
మగునపుడు - అది - గుణీఘాతవ్యంగ్యమగు ప్రేయోలంకారసుగును. ప్రథము
సందర్భముననుసరించి, ఇది - &quot;తనయింటినుండి వెడలుచున్న అభిసారికతో
నామెయందు రతిగల నాయకుఁడనుచున్నమాట&quot; అని యనునెడల, అప్పుడిది
గుణీభూతవ్యంగ్యమగు రసవదలంకారమునకే ఉదాహరణమని చెప్పవలసివచ్చును.
ద్వితీయ సందర్భముననుసరించి, ఇది సఖీపచనమను పక్షమున - ఈసఖికి
నాయికయందుఁగల రతియను భావము-వ్యంగ్యమగును. ఈసఖిపలికినపలుకులు-
అనుభావములగును. ఈయనుభావరూపమగు నర్థద్వారమున, “ప్రియతమునింటికి
వెళ్లవలదు&quot; అను వాక్యార్ధమగు నితరువాచ్యార్ధమునకు-వ్యంగ్యమగు [సఖి మందు
గల] రతిభావమంగమగును, కనుక నప్పుడిది - ప్రేయోలంకారమున కుదాహర
ణము కావలసివచ్చును. ఆనందవర్ధనుఁడు - దీనిని, వాచ్యము - నిషేధరూపమగు
నపుడు - అనుభయరూపమగు [విధియు - నిషేధముగాని] వస్తుధ్వని కుదాహృ
తిగా నొసఁగెను. ప్రథమ ద్వితీయ సందర్భములననుసరించినయెడల ఇది -గుణీ
భూతవ్యంగ్యమునకుదాహృతియగును. వస్తువ్వని కుదాహృతిగాదు. కనుక,
శ్రీలోచనకర్త - మీఁది రెండుపక్షములయందును, తనకుఁగల అరుచినిసూచించి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8p3cg98tr35opiad8ztf1fq8e3n9pg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220957</id>
    <revision>
      <id>574814</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 147 ఆపక్షములు - కుదురకుండుటవలన వేరొకపక్షమునూహించి, దీనిని వస్తుధ్వని కుదాహృతియగునట్లు సమన్వయించెను. ఈతృతీయసందర్భమునందలి వ్యంగ్యము- “నాయింటి కె ననురమ్ము,...'</comment>
      <origin>574814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4261" sha1="q4ui4v7qhodwnhwica3b793r2w8fkzr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
147
ఆపక్షములు - కుదురకుండుటవలన వేరొకపక్షమునూహించి, దీనిని వస్తుధ్వని
కుదాహృతియగునట్లు సమన్వయించెను. ఈతృతీయసందర్భమునందలి వ్యంగ్యము-
“నాయింటి కె ననురమ్ము, లేక - నీయింటికి వెళ్లుదమా ? ఏమిచేయుదము ? అను
నదిగా ప్రదర్శింపఁబడినది. ఇది - ప్రథమతృతీయ పక్షములందలి వ్యంగ్యార్ధముల
వలె 'వెళ్లవలదు' అను వాచ్యార్ధమునకు - శోభాదాయకమగు నంగముకాదు,
కనుక, గుణిభూతవ్యంగ్యముకాదు. ఇంకేమనిన 'మాయింటికి వెళ్లుదము' అని
'వలను' అనికాని, - 'నీయింటికే వెళ్లుదము' అనికాని, 'వలదు' అనికాని,
విధి, నిషేధ, ఉభయరూపమునుకాని - వల్లభాభిప్రాయరూపమై యున్నది. కనుక
అనుభయరూపనుగు వస్తుధ్వని కుదాహృతియగునని తెలియునది.
కాని,
నిది
-
లోచనము :— మీఁది యుదాహృతులయందిట్లు వాచ్యమునకును, వ్యంగ్య
మునకును, విషయములగు ధార్మికుఁడు, పాండుఁడు, ప్రియతముఁడు, అభిసా
రిక, అనువారు ఒక్కొక్కరే. అయినను, ఆయుదాహృతులయందలి వాచ్యస్వ
రూపమునకును, వ్యంగ్యస్వరూపమునకును, భేదముండుటవలన భేదమున్నదని
చెప్పఁబడినది.
లోచనము : కొందఱుమాత్రము - ''ఇచట సహృదయులగు తటస్థు
లభిసారికను గూర్చి యిట్లనుచున్నారు&quot; అనిచెప్పుచున్నారు. [నాయికయందు
రతిలేని తటస్థులకు నర్మోక్తిరూపమగు] &quot;హతాశురాల” అనునామంత్రణము
[సంబోధించుట] మున్నగునది- ఈపక్షమున, యుక్తమో, అయుక్తమో, సహృ
దయులే ప్రమాణముః. [నిర్ణయించుకొనుఁడుః]
అవ :- మీఁది యుదాహృతులయందిట్లు వాచ్యమునకును, వ్యంగ్యమున
కునుగూడ విషయములగు ధార్మికుఁడు, పొంధుఁడు, ప్రియతముఁడు, అభిసారిక.
అనువారు - ఒక్కొక్కరేయగుటవలన, విషయైక్యమున్నను, వాచ్యస్వరూపము
నకును, వ్యంగ్యస్వరూపమునకును, భేదముండుటవలన భేదమున్నదని చెప్పఁబడి
నది. ఇప్పుడో, విషయభేదమువలనఁగూడ - వ్యంగ్యము- వాచ్యముకంటే భేదించు
నని ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
A (26) మూలము :- కొన్ని యెడల విషయ భేదమువలనఁ
గూడ - మ్యంగ్యవస్తువు వాచ్యముకంటె వేరుగా వ్యవస్థాపితమగు
చుండును.
వివిధముగా స్థాపింపఁబడఁదగినదగును: ]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4ui4v7qhodwnhwica3b793r2w8fkzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220958</id>
    <revision>
      <id>574815</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 . ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము - ప్రభా :-- ఆమెయొకయవినీత, జారనాయుఁడొకఁడు - బహుకాలము నుండియు నామెతోడిపొందునఖిలషించుచుండెను. అదియెట్ట లకు లభించుటవలన మదనావేశమున నుద్రిక్తుఁడయిన చోరకామ...'</comment>
      <origin>574815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="cuum0umxp6vsjncf0bgk8b42i2o3eya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;148
.
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
- ప్రభా :-- ఆమెయొకయవినీత, జారనాయుఁడొకఁడు - బహుకాలము
నుండియు నామెతోడిపొందునఖిలషించుచుండెను. అదియెట్ట లకు లభించుటవలన
మదనావేశమున నుద్రిక్తుఁడయిన చోరకాముకుఁడాసుకకోత్సవసమయమున,
నొడలుతెలియక, అమె నెమ్మోవిని గాయపరచెను. అదేసమయమున, ఆయవినీకు
రాలిభర్త - తనప్రియురాలిని వెదకికొనుచు నచటికే [ పెరటిలోనున్న పూలతోట
లోనికే] వచ్చుచుండెను. ఈజారుఁకొక పొదరింటవాఁగెను. భర్తనంఠయించునని
యాకులట - భయభ్రాంతురాలైయుంచుటవలన, భర్త - 'ఇదియే'మని ప్రశ్నించు
నపుడు, తానేమని బొంకవలసినదియుఁ దెలియండైయుండెను. ఈప్రచ్ఛన్న సమా
గమసంధానము నొనరించినసఖి - వచ్చుచున్న ఆయఐరీతురాలి భర్తను జూడనట్లు
నటించుచు, తన స్నేహితురాలిని మందలించుచున్న మిష పెట్టి - వచ్చుచున్న సధీ
భర్తయు, ప్రాతివేశికలోకమును, [ఇరుగుపొరుగువారును] సవతియు, తదితర
సఖులును. తటస్థులగు విదగ్ధలోకులును, వినుచుండ, బిగ్గరగా నిట్లనుచున్నది.
B (26)దీనికుదా :- గీ॥ ఎవనికయిన నలుక పుట్టదే! ప్రణమ్ముఁ
గనిన ప్రియురాలికెమ్మోఓఁ గనిన వేళ?
సాళెసరసీరుహాఘ్రాణశీల : మేలు
నేల వినవైతివపుడు: సహింపుమిపుడు.
లోచనము : -- 'వ్యవస్థాపితమగుచుండును'. విషయభేదముగూడ-విచిత్ర
రూపముగా [నానావిధముగా] సహృదయులచేత వ్యవస్థాపింపఁబడుటకు [విచిత్ర
ముగా నెలకొల్పుటకు] వీలుపడును. అనియర్ధము,
ప్రభా : -- - 'కస్సవణహోఇరోసోడట్టూణ పిఆఎసవ్వణం అహరమ్| సభ
మరపఉమాగ్ధాఇణివారిఅవామేనహస్సుఏణ్ణమ్' ఇది ప్రాకృతమునందలి గాధ.
లోచనము : దీని సంస్కృతచ్చాయ - ఇది -
కస్యవానభవతిరోషో దృష్ట్వాప్రియాయాః సప్రణమధరమ్
సత్ప్రమర పద్మాఘ్రాణశీలే వారితవామే | సహస్వేదానీమ్.
“ఎవనికైనను &quot; ఈర్ష్యలేనివానికిఁగూడ - ప్రియురాలికెమ్మోవి - వస్తుతః,
సవ్రణముగాకున్నను, ఏదోకారణమున దానిని సవజముగాఁ జూచినయెడల,
అపూర్వమగునట్లు చూడగానే, కోపము పుట్టుననిభావము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cuum0umxp6vsjncf0bgk8b42i2o3eya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220959</id>
    <revision>
      <id>574816</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 149 ‘సాళిసరసీరుహాఘ్రాణశీల':-'తుమ్మెదలతోఁగూడినపద్మమును మూర్కొను స్వభావము గలదానా' ''శీలమును వారించుటకెట్లును శక్యముగాడు.” అని భావము. “ఏల మేలువిన వైతివపుడు” భ...'</comment>
      <origin>574816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4771" sha1="lsegst9rg3foqs6ia5p3d2lwf764tex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
149
‘సాళిసరసీరుహాఘ్రాణశీల':-'తుమ్మెదలతోఁగూడినపద్మమును మూర్కొను
స్వభావము గలదానా' ''శీలమును వారించుటకెట్లును శక్యముగాడు.” అని
భావము. “ఏల మేలువిన వైతివపుడు” భ్రమరసహితమగు నాపద్మమును మూర్కొ
నకుమని ‘అపుడు' [నీవాపూవును దెంపునపుడు] &quot;నేను చెప్పిన హితమునేల వ్యతి
రేకించి, దానిని మూర్కొంటిని ? &quot;సహింపుమిపుడు&quot; నేను, వారించినను వినవై
తివి. కనుకనే, యిపుడు నీయధరమున తుమ్మెదల కాటువలన] గాయమగుట
వలనఁ గోపించిన, నీభర్త యొనరించును పాలంభ (నిండా) పరంపరను సహించు
కొనుము. ఒకయనినీకయగు నాయిక - ఒకానొక చేత [ఎవడో యొక జారుని
చేర] . ఖండితాధర యయ్యెను. ఆమెభర్త - [ అచటికివచ్చి]. ఆమెకుఁజేరువనే
యుండినట్లు గుర్తించినసఖి - చతురురాలు గనుక, అతనిఁజూడనట్లు నటించి, భర్త
యీయవినీతను నిందింపకుండఁజేయుట కిట్లనుచున్నది. కనుక, “సహింపుము”
నీభర్తయొసర్చునదియగు నుపాలంధపరంపరనంతను సహింపుము &quot;అనునంతవఱ
కును, మీఁదఁదెలుపఁబడిన వాచ్యార్ధము- అవినయవతీ విషయము. [అవినయవతి
'విషయముగాఁగలది. అవినయవతి నుద్దేశించిపట్టుకఁబడినది.]
[దీనిచేత- భర్త మున్నగువారినుద్దేశించి ధ్వనింపఁజేయఁబడిన వ్యంగ్యముల
నిపెఱుఁగునది. ]
(1) భర్తృవిషయము :- [భర్తనుద్దేశించి స్ఫురింపఁజేయఁబడిన వ్యంగ్యము]
మీఁది వాచ్యముచేత - స్పురింపఁజేయఁబడిన ''ఈమెయెడల నపరాధములేదు.”
-
అనువ్యంగ్యము. 'స్వభావసిద్ధమగు పద్మాఘ్రాణచాపల్యమున ప్రియురాలిట్లు
ప్రణితాధరయయినది. ఈమె యొనర్చిన పొరపాటును క్షమించి కోపింపకుము.
మఱియునిట్లు బాధింపఁబడిననీప్రియ ప్రేయసిని లాలింపుము. &quot; అనుభర్తృవిషయమే
యగు వ్యంగ్యము నింకొకదానినిగూడ నిచట గ్రహించునది.
(2) ప్ర్రాతివేశిక జనవిషయము :- [పొరుగింటివారినుద్దేశించినది.] ప్రియ
తముఁడగు నిజభర్త - ఈమెను గాఢముగా నుపాలంభించునపుడు - భర్తృవిషయ
మున నీమెరహస్యమగు తప్పిదమునొనర్చియుండునని శంకించు పొరుగింటివారిని
గుఱించి, 'ఆమెయవినయమును గప్పిపుచ్చి, ''ఈమెవెట్టినాగులది: పాపము !
తుమ్మెదలీమె కెమ్మో వినెట్లుక ఱచినవోచూడుఁడుః ఈమె నిరపరాధిని”
అనునది.
(3) సపత్నీ విషయము :- ఈమెను భర్తయొనర్చుచున్న నిందలకును,
ఈమెయొనర్చిన తప్పిదమునకును, మిగుల హర్షము నొందునదియగు సవతికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsegst9rg3foqs6ia5p3d2lwf764tex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220960</id>
    <revision>
      <id>574817</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రియురాలి&quot; అనుశబ్దబలమువలన స్ఫురింపజేయ బడినవ్యంగ్యము. అదెట్ల)న:- “ఈ మేకత్యల్పమగు గాయముగలిగినను, ఈమీభర్త, దుఃఖితుఁడగును. ఈసుంద రిని, ప్రేమచేతనే కోపగిం...'</comment>
      <origin>574817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="1ka1cm395ufdsc36ke2ft8yytpmamwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;150
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రియురాలి&quot; అనుశబ్దబలమువలన స్ఫురింపజేయ బడినవ్యంగ్యము. అదెట్ల)న:-
“ఈ మేకత్యల్పమగు గాయముగలిగినను, ఈమీభర్త, దుఃఖితుఁడగును. ఈసుంద
రిని, ప్రేమచేతనే కోపగించును. మిమ్మట్లు కోపగింపఁడు. మీయందిట్టి ప్రేమలేది
తనికి. కనుక, ‘'మీసవతులందఱికంను నాసఖియే సౌభాగ్యవంతురాలు!&quot; అని
ఆమె సౌభాగ్యాతిశయమును ప్రకటించుట :
33
(4) సఖీ [అవినయవతీ] విషయము :- సపతులనడుమను [నాయవినీతి
స్పష్టపడుటవలన ] ఇట్లు తేలిక సరుపఁబడితినే; [అగౌరవింపఁబడితినిగూడ, నా
బ్రతుకేల ? ) అను లాఘవమును నీమనస్సునందుంచుకొనకుము. [నీయవినయ
మును గప్పిపుచ్చి, నళినసుగంధమును నాఘ్రాణింపఁగోపనదియగు, లలిక సుకు
మార మధురమధుర శీలముగల సౌభాగ్యవతిగా నిన్నుఁ బ్రదర్శించితిని). కనుక,
విశేషించి, నీకిప్పుడు గొప్పబహుమానము లభించినది. కనుక; నీయభిమానమును
మఱింత విజృంభింపఁజేసికొని, ఇప్పుడు వెనుకటికంటెను నీసవతులనఖిధవింపుచు,
శోభింపుము.”” అనువ్యంగ్యము.
(5) చౌర్యకాముక విషయము :- 'నీప్రచ్ఛన్నానురాగిణియగు నియీహృ
దయవల్లధ నిప్పటికెట్లో రక్షించితిని మరల నింకెప్పుడును గూడ నిట్లు ప్రకటమగు
నట్లు - ఈలలితాంగి కెమ్మోవిని గాయమొనర్పకుమాః [ఇంత యెడులు తెలియని
తనము నీకుఁదగదుసుమా ' ] అని జారుని హెచ్చరించునదియగు వ్యంగ్యము.
I
(6) తటస్థవిదగ్ధలోక విషయము :- 'చతురురాలను గనుక నేనీప్రమాదము
నిట్లు తప్పింపఁగలిగితిని' అని స్వచాతుర్య ప్రదర్శనరూపమగు వ్యంగ్యము,
కనుకనే, “వృత్తికాకుఁడు వ్యవస్థాపితమగును.&quot; అనుదానిచేత - భర్త
మున్నగు విషయములచేత భిన్నపుగు, వ్యంగ్యస్వరూపభేదమునే, ప్రదర్శించు
టకు దీనినుదాహరించెనని తెలియునది.
ప్రభామతి :- 'సంచరింపుము’'ఒడ లెఱుఁగదత్త' 'చనుమీవు' 'మగువనిను వే
డెద' అనుమీదియుదాహృతులయందు, వాచ్యవ్యంగ్యములొ కేవిషయముగలిగి [ఒకే
వ్యక్తి నుద్దేశించి]యున్నవి. ఆయుదాహృతులయందు వాచ్యవ్యంగ్యములకు రెంటికిని
'ధార్మికుఁడు', 'పాంధుఁడు', 'ప్రియతముఁడు' [శఠుఁడు] 'అభిసారిక' అను
వారు - ఒక్కొక్క రే విషయమై యున్నారుగదా. కనుక నచట విషయైక్యము
న్నది. క్రమముగా (1) వాచ్యము - విధిరూపమగుట, వ్యంగ్యము నిషేధరూప
మగుట, (2) వాచ్యము-నిషేధరూపమగుట, వ్యంగ్యము విధిరూపమగుట. (3)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ka1cm395ufdsc36ke2ft8yytpmamwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220961</id>
    <revision>
      <id>574818</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము -&gt; 151 వాడ్యము - విధిరూపమగుట, వ్యంగ్యము అనుభయరూపమగుట [విధియు, ని షేధమునుగూడ కాకుండుట] (4) వాచ్యము నిషేధరూపమగుట, వ్యంగ్యము- అనుభయరూపముగుట. అనివానియందు వాచ్య - వ...'</comment>
      <origin>574818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4372" sha1="qyc0cxi72xlopvrxt3fwb7fmn0les1v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
-&gt;
151
వాడ్యము - విధిరూపమగుట, వ్యంగ్యము అనుభయరూపమగుట [విధియు,
ని షేధమునుగూడ కాకుండుట] (4) వాచ్యము నిషేధరూపమగుట, వ్యంగ్యము-
అనుభయరూపముగుట. అనివానియందు వాచ్య - వ్యంగ్యముల స్వరూపమునందు
విరోధముండుటవలన భేదచతుష్కము ప్రతిపాదింప బడినది,
-
&quot;ఎవనికయిన నలుకపుట్టదే” అను నీ యుదాహృతియందలి వాచ్యము
అవినయవతి [జారిణి] విషయముగాఁగలది. [అవినయవతి నుద్దేశించి చెప్పఁబడి
నది.] వ్యంగ్యమో - 'భర్త, పొరుగింటివారు, సవరులు, అవినయపతి, ఉపపతి,
తటస్ధలోకము,' మున్నగు అనేకులు విషయములుగ్యాగం. కనుక, విషయభేద
ముగలదగుచున్నది. కనుకనే, ఇచట వ్యంగ్యము సహృదయులచేత విషయ
భేదముగలదిగా వ్యవస్థాపితమని, అనఁగా; వ్యవస్థాపింపఁదగినదని వృత్తికర్త
చేతనే - పేర్కొనఁబడినది, కాఁగా; మీఁదియుదాహృతీయుదు, వాచ్యము
కంపె వ్యంగ్యము వేరగుటవలన స్వరూప భేదమున్నది. మఱియు భర్తాది
విషయ భేదముగల వ్యంగ్యముకూడ నానారూపమగుటవలన వ్యంగ్య
స్వరూపమునందుఁ గూడ పారస్పరికమగు భేదమున్నది. క్రమముగానిందు
(1) 'ఈసి ప్రేయసి - కోపింపఁడగినదికాదు. సరిగదా లాలింపఁదగినది.'
(2) 'ఈవెట్టిబాగులది నిరపరాధిని' (3) 'మీయందరికంటెను నాసఖియే
సౌభాగ్యవంతురాలు' (4) 'నీవుబహుమానాస్పదవైతివి గనుక శోభింపుము. '
(5) ‘ఎంతచిక్కు వచ్చినదో చూచితివా; ఇకముందెప్పుడును ప్రకటిత
చిహ్నముగాని సురతభోగమునే ఈమెకు సంఘటింపుము (6) చతురురాలను
గనుక, నేనీప్రమాదము నిట్లు తప్పింపఁగలిగితిని' - అనునిందలి వ్యంగ్యములు -
ఒకదానికంటె నింకొకటి వేఱగుచున్నవి గదా ః
-
-
(27) మూలము .
-
-
వాచ్యముకంటె విశేషించి భేదించు
నవియగునిట్టి ప్రతీయమాన భేదములు మరికొన్ని, ఇతరములు
కూడ సంభవించును. ఇది - 'వానికి దిఙ్మక్త్రమగు [సంక్షేపరూప
'మగు] ప్రదర్శనము', 'వాచ్యముకంటే విభిన్నమగు' ద్వితీయ
ప్ర్రభేదము [అలంకారధ్వని] కూడ సప్రపంచముగా [విస్తరించి]
ముందు ప్రదర్శింపఁబడును.
-O
[లోచనము] “ముందు&quot; అనఁగా &quot;క్రమమసంలక్ష్యమైనదొక్కటి&quot; అని
''ద్వితీయోద్ద్యోతమున వివక్షతాన్యపరవాచ్య సంబంధియగు, ద్వితీయప్రభేద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyc0cxi72xlopvrxt3fwb7fmn0les1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220962</id>
    <revision>
      <id>574819</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మును వర్ణించునవుడు,” అనియర్ధము, విధి, నిషేధము, తదనుభయము, అను రూపమున వస్తుధ్వనిని కలయఁగూర్చి, సంక్షేపముగాఁ దెలుపుటకిచట వీలైనది. 'అలంకారములు పెక్కులు, గ...'</comment>
      <origin>574819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="9grsilno2dxlhjo2ldfmb5977uzkmiw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;152
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మును వర్ణించునవుడు,” అనియర్ధము, విధి, నిషేధము, తదనుభయము, అను
రూపమున వస్తుధ్వనిని కలయఁగూర్చి, సంక్షేపముగాఁ దెలుపుటకిచట వీలైనది.
'అలంకారములు పెక్కులు, గనుక, అలంకారధ్వనినిట్లు తెలుపుటకు వీలుపడు
నదికాదు.
[ప్రకాపుతి] వెనుక, వస్తుధ్వనిభేదములు - కొన్ని సంక్షేపముగా నుదాహ
రించి, ప్రదర్శింపఁబడినవి. దీనివలెనే, అలంకారధ్వనికూడ వాచ్యముకంపె
మిక్కిలి వేరైయున్నది. కనుక నదియు, నిచటనుదాహరించి, ప్రదర్శింపఁబడ
వలసియున్నది, అయినను, అలంకారములు - పెక్కు లైయున్నవి. కనుక, వస్తు
ధ్వనులవలె, వానినిచటసంక్షేపించి ప్రదర్శించుటకు శక్యముగాకుందుటవలన ఉదా
హరించి - ప్రదర్శింప మైతిమి. ముందు ద్వితీయోద్ద్యోతమున &quot;క్రమమనులక్ష్యమైన
దొక్కటి సులక్ష్యమవుక మమ్మున్నదొకటియై&quot; అని వివక్షికాన్యపు బాధ్య సంబం
ధియగు ద్వితీయ ప్రభేదముగు 'సంలక్ష్యక మవ్యంగ్యధ్వని సుదాహరించునపుడు-
విస్తరించి, ప్రదర్శించెదమని భావము,
రసాదిధ్వని విశేషనిరూపణము
(28) మూలము : -- రసాది లక్షణమగు తృతీయప్రభే
దము మాత్రము వాచ్య సామర్ధ్యమున నాక్షేపింపఁబడి, ప్రకాశించు
చుండునుగాని సాక్షాత్తుగా శబ్దవ్యాపారమునకు గోచరించునదికాదు.
కనుకనది వాచ్యముకంటే విభిన్నమే యగుచుండును.
లోచనము :- 'మాత్ర' శబ్దము [వస్త్వలంకారధ్వసులకంటె ఈకసా
దికమునకుఁగల) వ్యతిరేకమును దెలుపును. వస్త్వలంకారములుగూడ నొకప్పుడు
శబ్దాభిధేయములగునుగదా : రసము, భావము, రసాభాసము, భావాభాసము,
భావోదయము, భావసంధి, భావశబలత, భావప్రశాంతి, అనునవిమాత్రము
ఒకానొకప్పుడునుగూడ - శబ్దాభిధేయములు - [వాచ్యములు] కావు. ['ఇవి ].
స్వప్నమునందయినను, శబ్దవాచ్యములుకావు&quot; అని వెనుకఁజెప్పఁబడినదిగదా !]
అయినను [శబ్దవాచ్యములుగాకున్నను] ఈరసాదులు [సహృదయులచేత
ఆస్వాదింపఁబడుటయే ప్రాణముగాఁగలపయి, భాసించుచున్నవి. కనుక-
కుందేటికొమ్ము, వలె - ఈరసాదులున్నట్లు తోచుటయేగాని, యునికిగలిగి
నిఖాంచునవికావు'' అనిచెప్పుటకు వీలులేదు.] ఈరసాద్యర్థమును స్ఫురింపఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9grsilno2dxlhjo2ldfmb5977uzkmiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220963</id>
    <revision>
      <id>574820</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 153 జేయునపుడు, [వెనుక నిరూపించినట్లే] శబ్దము - స్థలద్గతి కలదికాదు. కనుక, నిచట, ముఖ్యార్ధబాధాదులవలన లక్షణావ్యాపారమును నిబంధింపవలయునని శంకించుటకు వీలుపడదు. క...'</comment>
      <origin>574820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="59wrsuh1xlswa9drhmz8pxrlis8415d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
153
జేయునపుడు, [వెనుక నిరూపించినట్లే] శబ్దము - స్థలద్గతి కలదికాదు. కనుక,
నిచట, ముఖ్యార్ధబాధాదులవలన లక్షణావ్యాపారమును నిబంధింపవలయునని
శంకించుటకు వీలుపడదు. కనుక, రసాది వ్యంజనవిషయమున ధ్వననవ్యాపార
మునువినా; వ్యాపారాంతర కల్పనములేదు.
ఔచిత్యయుక్త ముగ ప్రవర్తించునపుడుస్థాయియగు [చివరివఱకును, నిలుచు
నదియగు] చిత్తవృత్తి-[రతి, హాసము, శోకము,క్రోధము, ఉత్సాహము, భయము,
జుగుప్స, విస్మయము, శ్రమము, అని తొమ్మిదివిధములుగలది] [సహృదయుల
చేత] ఆస్వాదింపఁబడునపుడు, రసమగును. అట్లే, ఉచితముగఁ బ్రవర్తించునపుడు-
వ్యభిచారియగు [త్రివిధమై, అభిముఖమై, తాత్కాలికముగ నుదయించునదియగు]
చిత్తవృత్తి - [నిర్వేదము, గ్లాని, శంక, అసూయ, మదము, శ్రమము, అలసత,.
దైన్యము, చింత, మోహము, మొదలగునది] ఆస్వాద్యమై, భావమగును. అనే
చిత్యముగఁ బ్రవర్తించు స్ధాయియగు చిత్తవృత్తి - ఆస్వాదింపఁబడి, రసాభాస
మగుసు, అట్లే, అనుచితముగఁ బ్రవర్తించునపుడు, వ్యభిచారియగు చిత్తవృత్తి -
ఆస్వాద్యమగునపుడు, భావాభాసమగును. రావణునకు సింతయందుదయించిన
స్థాయియైన 'రతి' అనుచిత్తవృత్తి - అనుచితమగు ప్రవృత్తిగలది. కనుక నది
సహృదయులచేత నాస్వాదింపఁబడ నపుడు; రసాథాసమగుటయు, వానికొదవిన
మోహము మున్నగు చిత్తవృత్తి [వ్యభిచారి] - ఆస్వాదింపఁబడునపుడది - భావా
భాసమగుటయు, దీనికి దృష్టాంతమని తెలియునది.
&quot;శృంగారాద్ధి భవేద్ధాస్యః [సః]”
&quot;[ఆభాసరూపమగు] శృంగారమునుండి [అది ఆభాసమని సహృద
యులు వివేచించి, తదాస్వాదమునఁ దిరస్కరింపఁబడకుండునపుడు] హాస్యము
స్ఫురింపఁజేయఁబడును. ” అను [భరతోక్త] ప్రమాణవచనమువలన - అనుచిత.
మగునట్లు ప్రవర్తించినదియగు సీతావిషయక రావణరతికి - హాస్యరసరూపతయే
కలుగును. అయినను, సామాజికులకు, సీతావిషయక రావణరతియందు స్ఫురిం
పఁజేయబడిన హాస్యరూపతానుభూతి - పాశ్చాత్యమే [అనఁగాః తన్మయీభావ
దశయందుఁగాక, తదుత్తరకాలమున స్ఫురింపఁజేయఁ బడునదియే] యగును.
[సహృదయ సామాజికులు] తన్మయీభవన దశయందుండునపుడు మాత్రము
[పౌర్వాపర్యవివేకమున్నను] పౌర్వాపర్యవివేకమును గోల్పోవుటవలన సీతా
24&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59wrsuh1xlswa9drhmz8pxrlis8415d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220964</id>
    <revision>
      <id>574821</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 - ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము విషయకమగు రావణరతి ఆస్వాద్యమేయగును. కనుక, [అది-యాథానమని గ్రహింపనివారికాశృంగారరసాభాసము] శృంగారముగనే స్ఫురింపజేయఁబడును. , &quot;దూరాకర్షణమోహమస్త్ర ఇవమే తన్...'</comment>
      <origin>574821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="4lgm6r3yrr4nbxsw5ht09hjqdofsl27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;154
-
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
విషయకమగు రావణరతి ఆస్వాద్యమేయగును. కనుక, [అది-యాథానమని
గ్రహింపనివారికాశృంగారరసాభాసము] శృంగారముగనే స్ఫురింపజేయఁబడును.
,
&quot;దూరాకర్షణమోహమస్త్ర ఇవమే తన్నామ్నియాజేశ్రుతిమ్” “దూరాకర్షణ
మును, మోహమును,గలిగించునదియగు మంత్రమువలె, అసీత పేరు-నాశ్రుతిపథ
మునఁబ్రవేశింపఁగానే” ఇత్యాది శ్లోకశ్రవణసమయమున తన్మయీభవనముచేత-
విభావమగు సీతకును, ‘ఆ పరకాంతావిషయమున రావణునియందుదయించినరత్యా
దులకును, గలపౌర్వాపర్య[ముందు వెనుకల] వివేకము- తిరస్కరింపఁబడుటవలన,
సామాజికులకపుడు - సీతావిషయకమగు రావణరతి - ఆస్వాదింపఁబడి, శృంగా
రముగానే భాసించినను, అది - శృంగారాభాసమేయగును. కనుక సామాజికుల
చేత నపుడా స్వాదింపఁబడునది - రత్యాభాసమే. కనుకనది శృంగారాథానమే.
ఈశృంగారాభాసమున కంగమగుభావము - భావాధాసము, రసమును వ్యంజింపఁ
జేయుట కారంభింపఁబడిన చిత్తవృత్తియొక్క ప్రశమమే- విశేషించి [సహృదయు
లను] ఆనందింపఁజేయునది. కనుకనది- భావశబ్దముచేతనే సంగృహీతమయినను ·
[బోధితమయినను] వేఱుగా పరిగణింపఁబడినది. దీనికుదా :-
ఒకళయ్యన్ మొగముల్ మలంచుకొని, యేయుక్తుల్ విసర్జించి, కొం
గక, దుఃఖింపుచు, హృద్గతానునయ యోగమ్మూనియున్, మానర
క్షకులౌచుగా, మెలమెల్లగా చలదపాంగ శ్రీమిళద్దృష్టులా
ప్రకృతిన్ బాసిరిదంపతుల్ స్మితజనవ్యావృత్తకంఠగ్రహుల్.
[అమరుక కావ్యము. 83వ శ్లోకమున కాంధ్రీకృతి]
ప్రభా :-- &quot; పెడమోములుంచుకొని, మౌనయుక్తులయి, పరస్పరలాల
నాభిలాషమున్నను, గౌరవమును రక్షించుకొనుచున్న ప్రేయసీప్రేయసులగు
దంపతుల కడకంటిచూపులు - ఎట్లో మెల్లమెల్లగ కలిసినవి. నవ్వులుచెల రేగినవి.
ఆనవ్వులపరవడిలో, వారికిఁదెలియకుండనే కౌగిలింతకొడబినవి. ఇఁకమానము
నకు తావులేక, మెల్లగా తప్పుకొన్నది.”
లోచ :-- మానము ఈర్ష్యారోషాత్మకముగు చిత్తవృత్తి. దానికిచట
-
ప్రశమము - ప్రదర్శింపఁబడినది. [కనుకనిది - భావప్రశమమని తెలియునది.]
ప్రభా : అవ :- 'ఈరసాదికము- వ్యంజనావ్యాపారగమ్యము' అని.
సాధించుటకిది తాత్పర్యశక్తి ప్రకాశితముగాని, లక్షణావ్యాపార గోచరముగాని,
కాదని నిషేధించు చున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lgm6r3yrr4nbxsw5ht09hjqdofsl27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220965</id>
    <revision>
      <id>574822</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లోచ :- :- ప్రథ మోద్యోతము 155 రసాదిరూపమేగు నీయర్ధము “నీకు మగబిడ్డ పుట్టినాడు&quot; అను లౌకికవాక్యమువలన శ్రోతకుదయించునదియగు హర్షమువంటిదికాదు. లక్షణచేత లక్ష్యమగునదికూడఁగాదు, ప్రఖా :...'</comment>
      <origin>574822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="m11e50biygex54doyn5hnpnll0dfkx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోచ :-
:-
ప్రథ మోద్యోతము
155
రసాదిరూపమేగు నీయర్ధము “నీకు మగబిడ్డ పుట్టినాడు&quot;
అను లౌకికవాక్యమువలన శ్రోతకుదయించునదియగు హర్షమువంటిదికాదు.
లక్షణచేత లక్ష్యమగునదికూడఁగాదు,
ప్రఖా :-- ''నీకుమగబిడ్డ - పుట్టినాఁడు&quot; మున్నగువాక్యము - ప్రియ
రూపమగు నర్ధమును బ్రతిపాదించి, శ్రోతకు హర్షమునుదయింపఁజేయునట్లు;
కావ్యము - విభావాద్యర్థమును దెలిపి తాత్పర్యశక్తి చేత - రసచర్వణ నుదయింపఁ
జేయునదికాదు. మఱియు, లక్షణచేత - లక్షింపఁజేయఁబడునదియుఁ, గాదు.
-
“రసాదిరూపముగు నీయర్ధము - ఇంకెట్లు స్ఫురింపఁజేయఁబడును&quot; అనిన;
రసాదిరూపముగు నీయర్ధము మాత్రము -' సహృదయునకు [తన] హృదయ
సంవాదబలమువలన, వివాహసుభావప్రతీతి తన్మయీభావమున తనచేత]
నాస్వాదింపఁబడునదియగుచునే, రస్యమానతయే ముఖ్యమగు ప్రాణముగాఁగలిగి
సిద్ధస్వభావములగు [లౌకిక] సుఖాదుల [రత్యాదుల] కంటే విలక్షణమై, పరిస్ఫు
రించును. కనుకనే,వృత్తియందు 'రసాదిలక్షణమగు తృతీయప్రభేదముమాత్రము-
వాచ్యసానుర్ధ్యమున నా క్షేపింపఁబడి [ అభివ్యంజితమై] ప్రకాశించుచుండును.”
అని చెప్పఁబడినది. ఆకారణముచేత [రసాద్యర్థము- ప్రమాణాంతరగమ్యముగాని,
అభిధా, తాత్పర్య, లక్షణావ్యాపారత్రయ జన్యముగాని, కాదు. కనుక అర్థసహ
కృతమగు శబ్దమునకీరసాద్యర్థమును ధ్వనింపఁజేయుటయే [ధ్వననమే] వ్యాపా
రము. కాఁగా; రసాదిరూపమగు తృతీయప్రభేదము-వాచ్యాదివిలక్షణమేయగును.
సమ
ప్రభా : - అలౌకికములగు విభావానుభావ వ్యభిచారిభావములు -
సత్యములైనను. సత్యములు కాకున్నను, విశిష్టములగు శబ్దములచేతను,
చతుర్విధములగు నభినయములచేతను, సహృదయ హృదయమున
ర్పింపఁబడును. హృదయసంవాదముగల సహృదయుల హృదయము - కావ్యాను
శీలనాతిశయమున నిర్మలమైయుండును. కనుక కావ్యనాట్యరసానుభూతియందు
ముఖ్యాధికారులగు వారినిర్మలహృదయమున వర్ణనీయవిభావాది తన్మయీభావము
కలుగును. ఈవిఖావాదులచేత రత్యాదులు మేల్కొలుపఁబడును. తదుపరి,
అలౌకిక సంవిదానంద చర్వణావ్యాపారముచేత. ఆస్వాదింపఁబడుటయే-ప్రాణము
గాఁగలదియగు రసము - పరిస్ఫురించును.
-
రసాదులెప్పుడును వాచ్యములు కావు.
ప్రభా :-- రసాదులు వాచ్యములు కాఁగూడదా ? అని యాశంకించి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m11e50biygex54doyn5hnpnll0dfkx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220966</id>
    <revision>
      <id>574823</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము “రసాదులెప్పుడును వాచ్యములు కావు&quot; అని చెప్పుచున్నాఁడు. (29) మూలము : అదెట్లనిన రసాదులు [శృంగా రాది] స్వవాచక శబ్దనివేదములగుటవలన వాచ్యములగునా? లేక విభావాది...'</comment>
      <origin>574823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3834" sha1="izkd80eip8dy45shoosunkjegzgndfc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;156
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
“రసాదులెప్పుడును వాచ్యములు కావు&quot; అని చెప్పుచున్నాఁడు.
(29) మూలము : అదెట్లనిన
రసాదులు [శృంగా
రాది] స్వవాచక శబ్దనివేదములగుటవలన వాచ్యములగునా? లేక
విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారమున వాచ్యములగునా? [అని విచా
రింపవలసియున్నది.]
ఇందు మొదటి పక్షమున; స్వవాచక శబ్దనివేదితములు కాన
పుడు, రసాదులు స్ఫురింపనివి కావలసివచ్చును. రసాదు లంత
టనుగూడ స్వశబ్దనివేదితములై స్ఫురించుటలేదు. కాని, యెచ్చట
నయినను, రసాదులు స్వశబ్దనివేదితములై స్ఫురించుచున్నను,
అచ్చటఁగూడ - ఈరసాదుల ప్రతీతి - విశిష్టవిభావాది ప్రతిపాదన
ద్వారముననేయగుచున్నది. శృంగారము, నిర్వేదము, మున్నగు]
స్వశబ్దములచేత నివేదితమై, అది - కేవలము, అనువదింపబడుచున్న
దియే. కాని, దానిచేత - రసాదిప్రతీతిఘటింపఁజేయఁబడుటలేదు.
ప్రభా :-- అయ్యా ! అర్ధము- తానేవ్యాపారముచేత - రసాదిప్రతీతికి
హేతువగునో, ఆవ్యాపారమే - అర్థసహకృతమగు శబ్దమునకుఁగూడ - సముచిత
మగును. పుత్రజన్మాదికము హర్షాదికమునకు జనకమగునట్లు, అర్థముకూడ
రసాదిరూపమగు చిత్తవృత్తికి జనకమేయగును. కనుక, శబ్దముకూడ రసాది
జనకమేగాని, రసాదివ్యంజకముకాదు. కనుక, జననము [పుట్టించుట] ఆను
నదియే - ఇచటి వ్యాపారము కాఁగూడదా ?
-
లోచనము :- పుత్త్రిజన్మము - హర్షమును జనింపజేయునట్లు; విభావా
ద్యర్ధముగూడ - చిత్తవృత్తిని జనింపఁజేయును. [జనింపఁజేయునదికాదు.] కనుక
[ శబ్దమునకువలె] అర్ధమునకుఁ గూడ- జననముకంటె ('పుట్టించుట' అనువ్యాపా
రముకంటె] వేరయిన ధ్వసనవ్యాపారమే ధ్వనివాదులచేత చెప్పఁబడుచున్నది.
-
'స్వశబ్ద· నివేదితములగుటవలన' శృంగారాది శబ్దముచేత అభిధా
వ్యాపారవశమువలననే ప్రతిపాదింపఁబడుటవలన రసాదులు వాచ్యములగుట
సంభవించునా ? లేక “విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారమున&quot; అనఁగా, తాత్పర్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izkd80eip8dy45shoosunkjegzgndfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220967</id>
    <revision>
      <id>574824</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము శక్తిచేత - వాచ్యములగుట సంభవించునా ? అనియర్ధము. 157 [స్వవా అందు మొదటి పక్షమున; స్వశబ్దమున కన్వయవ్యతి రేకములు చకశబ్దమున్నచో, రసాదిప్రతీతి కలుగుట - అన్వయము. స్వవ...'</comment>
      <origin>574824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="cnqb6n8mu4kuy696hurq28i617h3rg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
శక్తిచేత - వాచ్యములగుట సంభవించునా ? అనియర్ధము.
157
[స్వవా
అందు మొదటి పక్షమున; స్వశబ్దమున కన్వయవ్యతి రేకములు
చకశబ్దమున్నచో, రసాదిప్రతీతి కలుగుట - అన్వయము. స్వవాచకశబ్దములేని
యెడల, రసాదిప్రతీతి కలుగకుండుట-వ్యతిరేకము] రస్యమానతాసారమగు రస
మునందు సిద్దింపవని నిరాకరించుచు, 'ధ్వననవ్యాపారముననే యవిసిద్ధించును.'
అని “రసాదులంతటను స్వశబ్దనివేదితములగుచునే స్ఫురించుటలేదు.” అను
దానిచేత ప్రదర్శించుచున్నాడు.
భట్టేందురాజకృతమగు క్రిందిపద్యము - 'రసాదులు స్వశబ్దనివేదితములు
కాకున్నను ధ్వననవ్యాపారముచేత స్ఫురింపఁజేయఁబడుటకు [వ్యతిరేకాభావము
నకు) ఉదా :---
లోలత్వమ్ము విరామమున్, నెగడు నాలోకమ్ములన్ నేర్చునే
త్య్రాలే,లూన సరోజనాళములలీలన్ గార్శ్యముం దీర్చుగా
తాలే, పాండిముసాంద్రమై వెలయు దూర్వాకాండ భాస్కత్ కపో
లాలే, యౌవత వేషమయ్యె; యువయైరంజింపఁ గృష్ణుండిలన్.
ప్రభా :- శ్రీకృష్ణుఁడు-విజృంభించుచున్న నవయౌవనముగలిగియుండునపుడు
యువతులగు కాంతల, వేషరచనలేని వేషరచన - యిందు వర్ణితము, వారి లోచ
నములు - చంచలములగుచు, నడుమనడుమ విశ్రమించుసవియగు చూపులుగలిగి
యున్నవి. వారియంగకములు పరిమృదితములగు నవమృణాళినాళములవలె
మ్లానములగు వర్ణములుగలిగి, రోజురోజును దరిద్రములగుచున్నవి, కృశించు
చున్నవి] వారికపోలములయందు దూర్వాకాండమునుబోలిన పాండిమ - నిబిడ
మైనది.&quot; మీఁది పద్యమునందలి ప్రథమపాదమున, యౌవనవతులగు కృష్ణాను
రాగిణుల విలోకిత వైచిత్ర్యము - సూతింపఁబడి, 'అలస' అనుదృష్టి - తెలుపఁ
బడినది. అదియనుభావము. దీనిచేత అతి వేలములగుచు, ఒకదానినొకటి తిర
స్కరించుకొనుచున్నవియగు 'జౌత్సుక్య - వ్రీడలు' స్ఫురింపఁజేయఁబడుచున్నవి.
“కృష్ణుండు” అనుదానిచేత, ఆలంబన విభావమును, 'యువయై' అనుదానిచేత -
ఉద్దీపన విభావమును, దీనిచతుర్థపాదమునఁబ్రతిపాదింపఁబడినవి. వీనిచేత ఆ
యువతులకు కృష్ణునియందు గాఢమగు రతి [ప్రేమ] స్ఫురింపఁజేయఁబడినది.
ద్వితీయపాదమున, కార్శ్యమును, తృతీయపాదమున పాండిమ - అనఁగా; వైవ
ర్ణ్యమును, దెలుపఁబడినవి. ఇవి. శృంగారావస్థలు. దశావస్థలలోనున్న తదితరావ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnqb6n8mu4kuy696hurq28i617h3rg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220968</id>
    <revision>
      <id>574825</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము స్థలింతకుమున్నే వీరిచేత అనుభవింపఁబడినవని యూహించుకొనవలయును. వీని చేత - అఖిలాషము, ఔత్సుక్యము క్రీడ, చింత, స్మృతి, ఆలస్యము, గ్లాని, మున్నగు వ్యభిచారులు - స...'</comment>
      <origin>574825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4749" sha1="ebsdsukeca2kqkhhy3u0pc8u0qc7eii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;158
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
స్థలింతకుమున్నే వీరిచేత అనుభవింపఁబడినవని యూహించుకొనవలయును. వీని
చేత - అఖిలాషము, ఔత్సుక్యము క్రీడ, చింత, స్మృతి, ఆలస్యము, గ్లాని,
మున్నగు వ్యభిచారులు - స్ఫురింపఁజేయఁబడినవి. ఈపద్యమున, విభావానుభావ
వ్యభిచారి సముదయమిట్లు ప్రదర్శితము. కనుకనిందు ధ్వనింపఁజేయఁబడినది -
అభిలాష విప్రలంధ శృంగారరసము.
లోచనము :- ఇచట విభావానుభావములు [వాచ్యములుగా] తెలుఁపఁ
బడినతోడనే, తన్మయీభావయోగమున, తద్విభావానుభావములకుచితములగు
చిత్తవృత్తులు- అభిలాషమను స్థాయిభావమును, వ్యభిచారిభావములును, స్ఫురింపఁ
జేయఁబడినవి. ఈచిత్తవృత్తి సంస్కారములచేత అనురంజితమగు స్వసువిత్తునకు
[సహృదయ మనస్సునకు] కలుగుసదియగు అనందమయియగు చర్వణకు, అభి
లాషవిప్రలంభ శృంగారరసరూపమగు నర్థము గోచరమై స్పురించుచున్నది.
ఈపద్యమున నిట్లు; అభిలాష చిన్తాత్సుక్య నివా ధృతిగ్లాన్యాలస్యశ్రమస్మృతి విత
ర్కములు - స్వశబ్దనివేదితములు కాకున్నను[మహావాక్యముచేత, అభిలాషమును,
అవాంతర వాక్యములచేత బొత్సుక్యాదులును, వ్యంజింపఁజేయఁబడి] అభిలాషాత్మ
కమగు విప్రలంభ శృంగారము- ధ్వనింపఁజేయఁబడుటవలన - 'స్వవాచకశబ్దము
[అభిలాషము మున్నగునది] లేనియెడల రసాది ప్రతీతి కలుగకుండుట&quot; అను
వ్యతిరేకము - లేకుండుట-ప్రదర్శింపఁబడినది.
అవ :-
ఇట్లు - వ్యతి రేకాభావమును ప్రదర్శించి, “ఎచ్చటనయినను”
అనువాక్యముచేత [వృత్తికారుఁడు] అన్వయము - లేకుండుటను, బ్రదర్శించు
చున్నాడు.
రసాదులు - ఒకప్పుడు, స్వవాచక ములగు, [ఉత్కంఠాది] శబ్దములచేత -
నివేదితములయినను, ఈ రసాదులప్రతీతి - విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారముననే
అనఁగా; శబ్దయుక్తమగు విభావాది ప్రతిపత్తిచేతనే యగుచున్నది. స్వవాచక
శబ్దముచేత - ఆరసాదిప్రతితి - కేవలము, అనువదింపఁబడుచున్నది.
ప్రభా 11
విభావాదులకు వాస్తవమగు సత్త ఆవశ్యకముకాదు.
కనుక, ‘‘విభావాదిప్రతీతి ద్వారముననే” అనిచెప్పక, వృత్తికారుఁడు - విభా
వాది ‘ప్రతిపాదన' ద్వాసముననే, అని చెప్పుటవలన, లోచనాకారుడు - శబ్ద
ప్ర్రయుక్తమగు విభావాది ప్రతిపత్తిచేతనే, రసాది ప్రతీతికలుగుననివిశదీకరించెను,
శబ్దప్రయు క్తమగు విభావాది ప్రతీతియే - రసాదిప్రతీతిని గలిగించును, విభావాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ebsdsukeca2kqkhhy3u0pc8u0qc7eii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220969</id>
    <revision>
      <id>574826</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2909" sha1="bytk9c4mldkkt5jssvkb0igpeolvkpz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}34&lt;/p&gt;

{{p|fs125}}నవజీవన్ యంగిండియాలు&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|శాం}}తిని నెలకొలుపు నాందోళన మిటులొకవంక మెల్లగా జరుగుచుండఁగా, సరకారువారి దండనీతి మఱియొక వంక జోరుగా సాగుచుండెను. పంజాబులో ఈదండనీతి ప్రభావము కానిపించెను. నాయకు లరెస్టు చేయఁబడిరి. 'లాలే ద'నుటకు మాఱుపేరయిన మార్షల్ లా ప్రకటింపఁ బడెను. క్రొత్త కోర్టు లేర్పాటు చేయఁబడెను. ఈకోర్టులకు సాక్ష్య మక్కఱలేదు. ప్రమాణ మక్కఱ లేదు. నిరంకుశాధికారమున కివి తావులు. అమృతసరమున ఏమియు నెఱుఁగని స్త్రీ పురుషులను పురుగులవలె పొట్టలమీఁద డేఁకించిరి.
హిందూదేశమునకును, ప్రపంచమునకును తెలిసియున్న జలియన్ వాలాబాగు-హత్యలుగూడ దీనిముందు నాకు తక్కువగాఁ గానిపించెను.

ఏ మయినను సరే వెంటనే పంజాబు రావలయు నని నాకు వార్తవచ్చెను. అనుజ్ఞకు వైసరాయిగారికి వ్రాసితిని; తంతి యిచ్చితిని గాని లాభము లేకపోయెను. సెలవు లేకుండ పంజాబు సరిహద్దును
త్రొక్కుదునేని చట్టము నతిక్రమించితి నను సంతోషమే దక్కును. ఈసంకట మెటులు తప్పించుకొందునా యని చింతించితిని. నే నిపుడు పంజాబునకు వెళ్లినయెడల నది చట్టమును వినయముతో నుల్లంఘించుట
యనిపించుకొనదు. నేను కోరెడు శాంతివాతావరణ మచట లేదు. పంజాబు- నాదిర్షాలచే లోకుల కశాంతి రెచ్చెను. నే నిట్టి తఱి చట్టమును ధిక్కరించుచో నిప్పులో నేయిపోసినటు లగును, కావున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|343}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bytk9c4mldkkt5jssvkb0igpeolvkpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220970</id>
    <revision>
      <id>574827</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము ప్రతీతి - వాస్తవము కానక్కఱలేదు' అని దీనిభావము. 159 అవ : లోచనకర్త :- స్వవాచక శబ్దనివేదన మున్న చోటఁ గూడ, - శృంగారాదిరసప్రతీతి. విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారముననే యగు...'</comment>
      <origin>574827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4841" sha1="pe6zebvra2z6lf9l3lmswaowx18cgtg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
ప్రతీతి - వాస్తవము కానక్కఱలేదు' అని దీనిభావము.
159
అవ : లోచనకర్త :- స్వవాచక శబ్దనివేదన మున్న చోటఁ గూడ, -
శృంగారాదిరసప్రతీతి. విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారముననే యగును. 'స్వశబ్దము
చేత - అదియనువదింపఁబడునదియేయగును.' అనుటకుదాహరించుచున్నాఁడు.
శా॥ నాళీకాక్షుఁడుచేరె ద్వారవతికిన్; తద్దత్తఝంపానతన్,
కాళిందీతట రూఢవంజులలతన్, గౌగింట సంధించి, గీ
తాళింబాడె, సబాష్పగద్గదగరత్తారధ్వనికారాధ కి
-
లాలాంతశ్చరులున్ మహోత్కముగఁగూయన్ూయ, సోత్కంఠయై,
ప్రభా :--- &quot;కమలాక్షుఁడు - (మధురిపుడు] శ్రీకృష్ణుఁడు - జరాసంధు
నోడించుటకు ద్వారవతికేగెను. ద్వారవతి - మహార్ణవము నడుమనున్నది. సుల
భముగా వెళ్లిచూచుటకు వీలుపడునదికాదు. రాధ - శ్రీకృష్ణుని నిరతిశయ ప్రేమ
సంభారపాత్ప్రురాలగు ప్రసిద్ధగోపికకడా! కనుకనప్పుడు - ప్రియవిరహమున
తపించుచున్నది, కాళిందీతీరమునకరిగినది. ఆతీరమునందొకవంజులలత [పొగడ
తీగె] యున్నది. శ్రీకృష్ణుఁడు రాధతోనచట విహరించునపుడావంజులలతనే -
తనహస్తములతోఁ బట్టుకొని, యూములనూగుచుండెను. కనుక, మంజులమగు
నావంజులలత - తద్దత్తఝంపానత, [కంపానత] అనఁగా; శ్రీకృష్ణునిచేత, ప్రీతి
పురస్సరముగ నొసఁగఁబడిన ఝంపచేత [ఆకమణ విశేషముచేతనగు కంపము
చేత) బాగుగానంగియున్నది. ప్రతిగ్రహీత - వంగియుండుట ప్రసిద్ధముగదా !
కృష్ణునిచేత - దానికి ఝంప దత్తమైనది. కనుక ప్రతిగ్రహీతియగు, నాలత
ఆనతయయినది. మఱియు నీపుణ్యలత- రాధామాధవ పరస్పరానురాగ సంభార
విజృంభిత స్వచ్ఛంద విహరణ విలాసవిశేష సర్వస్వసాక్షిభూత. శ్రీకృష్ణవియోగ
వ్యధాభారమును '- రాధతోఁగూడ తానునుపంచుకొని, పరితపించుచున్నది.
గోపికలలో రాధవలె, లతలలో నీలతయే. కృష్ణప్రేమ పాత్రురాలు. ఇట్టివిశిష్టత
ఈమంజుల వంజులలతయందున్నది. కనుక, దీని సమాలింగనమున తనకు ప్రియ
సమాలింగన మహోత్సవసుఖసం వేదన మొకి కలుగక పోదనితలఁచినది .
కనుకనే రాధ - దానిని గాఢముగా నాలింగనము చేసికొన్నది. బాష్పకణములు
ముత్తెములవలె జార, డగ్గుత్తికతో కంఠమునెత్తి 'ఉత్కంఠతో' ప్రేమగీతముల
నాలాపింపసాగినది. ఈప్రణయమధురగీతికలను [నీటిలోనున్న] అంతర్జలచరము
లగు జలచరములుకూడ విని, తన్మయములై ద్రవించినవి. అవికూడ - “ రాధవలె
కంఠమునెత్తి, ఉత్కంఠతో గట్టిగా కూయసాగినవి.&quot;
.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pe6zebvra2z6lf9l3lmswaowx18cgtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220971</id>
    <revision>
      <id>574828</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఇచట 'నాళీకాక్షుఁడు' అగు కృష్ణుఁడు - ఆలంబన విభావము. అతఁడు ద్వారకకు వెళ్లుట, [వియుక్తుఁడగు నాళీకాక్షుఁడు,] కాళిందీతటము, వంజులలత, మున్నగునవి - ఉద్దీపన విభావ...'</comment>
      <origin>574828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="o3m5mlo2djveychn81sto5zj6yh3tmy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;160
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఇచట 'నాళీకాక్షుఁడు' అగు కృష్ణుఁడు - ఆలంబన విభావము. అతఁడు
ద్వారకకు వెళ్లుట, [వియుక్తుఁడగు నాళీకాక్షుఁడు,] కాళిందీతటము, వంజులలత,
మున్నగునవి - ఉద్దీపన విభావములు. లతాలింగన, డాష్పోత్సర్జన, గాద్గదిక,
గీతాదులనుభావములు. చింతా, మోహ, స్మృత్యాదులు-వ్యభిచారులు. ఉత్కంఠ -
స్పురింపఁజేయఁబడినది. విరహవిప్రలంభ శృంగారము - ధ్వని.
లోచనము :-
ఇచట, విభావానుభావములు - [అమ్లానములగుచునే]
క్లేశములేకుండ, వాచ్యములుగనే, ప్రతీతములగుచున్నవి. ఉత్కంఠకూడ - స్వశ
బ్దనివేతముగాకయే-వ్యంజనచేత] చర్వణాగోచర [అస్వాదవిషయ]మగుచున్నది.
&quot;సోత్కంఠయై&quot; అనుపదము [ఇచటనున్నను] కేవలము సిద్ధించినదానినే
[వ్యంజనచేత స్ఫురింపఁజేయఁబడిన, [ఉత్కంకనే] సాధించునదియగుచున్నది.
[స్పురింపజేయఁబడిన దానినే తెలుపుచు, అనువదించునదియేయగుచున్నది.]
&quot;కేవలము”” అనిచెప్పుటచేత అనువాదకమగు నీయుత్కంఠాశబ్దము-విధానాను
భానములకుచితమగు సహకారికూడ కానేరదని ప్రదర్సింపఁబడినది. [అయిన
నీయనువాదముకూడ అర్థములేనిదికాదు.] సమానార్థకమగు &quot;ఉక్కముగన్''
అనుదానిచేత - [జలచరముల విషయమున] పూర్వోక్తములగు ననుభావముల
ననుకర్షించుటకు సోత్కంఠశబ్దము ప్రయోగింపబడినది. కనుక, ననువాదము
కూడ - అనర్థకముకాదు. [జలచరములయందుఁగూడ ఉత్కంఠను స్ఫురింపఁ
జేయుటకు] తిరుగననుభావములను దెలుపునెడల, పునరుక్తి దోషము కలుగుటయే
గాక, తిరుగఁదెలుపఁబడిన యీయసు భావవర్గము - తన్మయీభవనమున కుపయో
గింపనిది కావలసివచ్చును.
-
ప్ర్రథా : ప్రశ్న : -- అయ్యా! ఇచట -&quot;సోత్కంఠయై&quot; అని, ఉత్కంఠ.
శబ్దనివేదితమై యున్నది. కనుక దానిచేత ఉత్కంఠ వాచ్యముగనే ప్రతిపాది
తమని చెప్పఁదగదా;
ఉత్త : ఇచట - ఉత్కంఠ-విథావానుభావ ప్రతిపాదన ద్వారమున వ్యంజి
తము. '‘సోత్కంఠయై&quot; అను ప్రయోగమిచట లేకున్ననుగూడ, ఉత్కంఠ -
స్ఫురింపఁజేయఁబడియే యున్నది అది ఉత్కంఠాస్ఫురణమున, విభావాను
భావములకు సహకరించునదికూడ కాదు. కనుక, కేవలము, అనువాదక మే
యగును.
ప్రశ్న :— అట్లయిన, సోత్కంఠాశబ్దము - అనర్థకమగునా ?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o3m5mlo2djveychn81sto5zj6yh3tmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220972</id>
    <revision>
      <id>574829</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 161 ఉత్త :- కాదు. 'సోత్కంఠయై' అనుప్రయోగము _యున్నది. ప్రయోజనవంతమై అదెట్లనిన 'గీతాళిన్బౌడె.... రాధ- కీలాలాంతశ్చరులున్ మహోత్కముగఁ గూయంగూయ. సోత్కంఠయై&quot; అనిమీఁది పద్యమ...'</comment>
      <origin>574829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4532" sha1="7v6p917wngsxjzkb8xbkb127xbteir6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
161
ఉత్త :- కాదు. 'సోత్కంఠయై' అనుప్రయోగము
_యున్నది.
ప్రయోజనవంతమై
అదెట్లనిన 'గీతాళిన్బౌడె.... రాధ- కీలాలాంతశ్చరులున్ మహోత్కముగఁ
గూయంగూయ. సోత్కంఠయై&quot; అనిమీఁది పద్యమునఁ జెప్పఁబడినది గదా
&quot;కిలాలాంతశ్చరులున్&quot; అనఁగా; నీటియడుగుననున్న జలచరములు గూడ
'మహోత్కముగన్' అధికమగు నుత్కంఠతో, &quot;కూయన్గాూయన్” గట్టిగా
కూతలు పెట్టునట్లు, “రాధ- ఉత్కంఠతో, ప్రణయవిరహగీతముల నాలాపించెను.”
అనిగదా దీని యర్థము ! ఈపద్యమున-జలచరములయందు సైతము - తన్మయత
కలిగినదని చెప్పఁబడవలయును. రాధికయందువలె జలచరములయందుఁగూడ-
ఉత్కంఠ కలుగపలయును. కనుక జలచరవిషయమునఁ గూడ ఆయనుభావము
లను వర్ణింపవలయును. అట్లు వర్ణించుట-పునరుక్తి యగునని, వానినిదిరుగఁజెప్పక,
ఆయనుధావసాహిత్యము ననుకర్షించుటకిచట, 'మహోత్కమ్ముగన్' [అధి
కోత్కంఠతో] అను పదము-ప్రయోగింపఁబడినది. కాని, కేవలమగు మహోత్క
శబ్దముచేత-అనుభావానుకర్షణము కలుగదు. “రాధ- ఉత్కంఠతో నెట్లు పాడెనో,
జలచరములు గూడ - ఉత్కంఠతోనట్లు కూయఁదొడఁగినవి.&quot; అనిచెప్పఁబడవల
యును. కనుక పూర్వవాక్యమున, &quot;సోత్కంఠయై&quot; అని ప్రయోగింపఁః
బడినది. కనుకనే, దానిచేత సంగృహితములగునను భావములను-
“సోత్కంఠయై” అనుదానితో సమానమగు నర్థముగల “మహోత్కమ్ముగన్
ఆనుపదము - సమాకర్షించుట - కుదురుచున్నది. కనుక “సోత్కంఠయై&quot;
అను పదము - అర్ధము [ప్రయోజనము] లేనిదికాదు.
ప్రశ్న :-- తిరుగ, జలచరవిషయమునననుభావములను ప్రతిపాదింపఁ
గూడదా ?
ఉత్త : దానివలన పునరుక్తి కలుగుటయేగాక, ఆయనుభావసౌభాగ్య
మనౌచిత్యస్త్రతిపత్తి గ్రస్తమగుటవలననది -తన్మయీ భావమున కుపయోగింపదు.
ప్రశ్న ;---- ఈవిచారణమునఁ దేలిన ఫలితార్ధమేదో తెలుపునది.
ఉత్త : ' విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారముననే, రసాది ప్రతీతియగును.
స్వవాచక శబ్దము- [ఉత్కంఠాదికము] ఒకచోనున్నను. అది- అనువాదక మే
యగును, గాని, దానిచేత రసాదిప్రతీతి కలుగునది కాదు. “నాళీకాక్షుఁడు”
అను నీపద్యమునందున్న స్వవాచకశబ్దమగు ఉత్కంఠాశబ్దముకూడ - విభావాది
వ్యంజనసిద్ధమగు నుత్కంఠకనువాదక మేయగును, అయిననిది, ప్రయోజనము
లేనిదికాదు.” అనునది దీని ఫలితార్ధము.
25
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7v6p917wngsxjzkb8xbkb127xbteir6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220973</id>
    <revision>
      <id>574830</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="puc84ufhmncu7yytiu5yyomeab2in5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;మిత్రులు నన్ను రమ్మని కోరినను నేను పోఁదలఁపలేదు. ఇట్టి నిర్ణయము నాకు చేఁదు మందే. నేనిటులు
ప్రతిదినమును పంజాబునుండి వచ్చు దురంతము లయిన వార్తలు వినుచు, పండ్లు కొఱుకుకొనుచుఁ
గూరుచుండ వలసి వచ్చెను.

ఎవరి చేతులలో బాంబేక్రానికల్ పత్రిక ప్రచండశక్తిగా నేర్పడెనో అట్టి హార్నిమనుగారిని సరకారువారు ఎవరికిని దెలియకుండ దేశాంతరమునకు బంపివేసిరి. ఈదొంగపనికి నా కింకను దుఃఖము పోలేదు. హార్నిమనుగారు లా వలదనువారు కారని నే నెఱుఁగుదును. సత్యాగ్రహ - కమిటీవారి సలహా లేకుండ పంజాబుసరకారువారి
హుకుమును మీఱుట వీరి కిష్టము కాదు. సత్యాగ్రహమును నే నాఁపక ముందే సత్యాగ్రహము నాఁపుఁ డని వీరు నాకు ఉత్తరము వ్రాసిరి. టపాలో రావలయుటచే ఈ యుత్తరము నాప్రకటనకు' తరువాత నా కందెను. కావున వీరిని దేశాంతరము పంపుట నా కెంత యాశ్చర్యము కలిగించెనో అంత దుఃఖముగూడఁ గలిగించెను.

ఇటు లీ ఘటన జరిగిన తరువాత బాంబే క్రానికల్ పత్రికా వ్యవస్థాపకు లీ భారమును నన్ను వహింపఁ గోరిరి.
బ్రెల్విగా రచట నుండనే యుండిరిగాన నేను చేయవలసిన దంతగా కానరాకున్నను నాస్వభావము ననుసరించి నా జవాబుదారి యెక్కు డయ్యెడిది. కాని నాకాభార మెన్నాళ్లో లేదు. సరకారువారి పుణ్యమా యని దానిని నిషేధించిరి. పత్రిక ఆఁగిపోయెను.

క్రానికల్ పత్రికా సంచాలకు లయిన ఉమర్ సోబానీ, శంకర్ లాల్ బాంకర్ గారలచేతులలోనే యంగిండియా అను మఱియొక పత్రికయు నుండెను. వీ రీ యంగిండియా భారమును నన్ను వహింపు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|344}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>puc84ufhmncu7yytiu5yyomeab2in5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220974</id>
    <revision>
      <id>574831</id>
      <timestamp>2026-09-06T10:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>574831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="8l8m3gzq7t4pixv4equu6mrk5sk82kv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||34 నవజీవన్ యంగిండియాలు}}&lt;/noinclude&gt;మనిరి. క్రానికల్ పత్రిక నడఁచివయిచిరిగావున దాని లోటు తీర్చుటకు యంగిండియాను వారమునకు రెండుమాఱులు ప్రకటింపుమని సూచించిరి. నాకును ఇది బాగుగనే యుండెను. సత్యాగ్రహరహస్యమును లోకులకుఁ దెలుపవలయు నను నుత్సాహము నాకు మెండుగాఁ గలదు. పంజాబును గుఱించి యోగ్య మగు మాట యొకటేని వ్రాయుటకు నాకు వీలు లేకపోయెను. కాని సత్యాగ్రహ రూప మగు శక్తి దీనివెనుక నున్నదని సరకారువారికి తెలియును. కావున నే నీ మిత్రుల సూచనను స్వీకరించితిని.

ఇంగ్లీషు భాషచే ప్రజాసామాన్యమునకు సత్యాగ్రహమును గూర్చి తెలుపు టెటులు? నాపనికి ఘూర్జర రాష్ట్రము ముఖ్యక్షేత్రము. అపు డిందులాల్ యాజ్ఞిక్ గారు సోబానీ బాంకరుల సమాజములో నుండిరి. ఈమిత్రుల ధనసాహాయ్యమున వారు నవజీవన మాస పత్రికను గుజరాతుభాషలో నడపుచుండిరి. వీ రందఱును ఈపత్రికను నా చేత నిడిరి. దీని కార్యభారమును గూడ నిందులాలుగారు వహింతుమనిరి. ఈ మాసిక పత్రిక సాప్తాహిక పత్రికయాయెను.

ఇంతలో బాంబేక్రానికల్ పునరుజ్జీవిత మాయెను. కావున యంగిండియా యథాప్రకారము వార పత్రిక యాయెను. దీనిని నే నమదాబాదు తీసికొని పోయితిని. రెండు వార పత్రికలను భిన్నస్థలములలోఁ బ్రకటించుట చాలవ్యయమునకును అసౌకర్యమునకును తావల మగునుగాన నవజీవనపత్రిక లోఁగడనే అమదాబాదులో ప్రకటింపఁ బడుచుండుటచే యంగిండియాగూడ నా సూచనచే  అమదాబాదునకే మార్పఁబడియెను. ఈమార్పున కింకను గొన్ని హేతువులు కలవు. నాకు ఇండియన్ ఒపీనియను తాలూకు అనుభవము కలదు. ఇట్టి పత్రికలకు సొంత అచ్చుకూటము లుండవలయును. ఏలన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|345}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8l8m3gzq7t4pixv4equu6mrk5sk82kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220975</id>
    <revision>
      <id>574832</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము B(29) మూలము : విషయాంతరమునందు [శృంగారాది వాచక శబ్దనివేదితము గాకున్నను, విభావాది ప్రతిపాదనము చేత - రసాది కము ప్రతీతమగు స్థలమునందు] రసాదిప్రతీతి- స్వశబ్దనివ...'</comment>
      <origin>574832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3804" sha1="owbuog32dmjfvxclxgil1fj075y7h0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;162
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
B(29) మూలము : విషయాంతరమునందు [శృంగారాది వాచక
శబ్దనివేదితము గాకున్నను, విభావాది ప్రతిపాదనము చేత - రసాది
కము ప్రతీతమగు స్థలమునందు] రసాదిప్రతీతి- స్వశబ్దనివేదితముగాఁ
గాన్పింపకుండుట వలన, [శృంగారరసాది] స్వశబ్దముచేత నివేదిత
మగుటచేత - రసాది ప్రతీతి కలిగింపఁబడునది కాదు.
-
లోచనము : ‘స్వశబ్దని వేదితమగుటచేత రసాదిప్రతీతి కలిగింపఁబడు
నదికాదు.' అని చెప్పుటకు హేతువు విషయాంతరమునందు, అనఁగా;
'లోలత్వము' ఇత్యాదిస్థలమున, రసాదిప్రతీతి - స్వశబ్దనివేదితముగాఁ గాన్పింప
కుండుటవలన” అనిచెప్పఁబడినది.
ప్రథా : — 'లోలత్వమ్ము విరామమున్ నెగడు నాలోకమ్ములన్ నేర్చునే
త్య్రాలే' ఇత్యాదులందు - స్వవాచక శబ్దనివేదితముగాకున్నను, విభావాది ప్రతి
పాదన ద్వారమున, అఖిలాష విప్రలంభ శృంగారప్రతీతి కలుగుచున్నది.
కనుక “స్వశబ్దనివేదితమగుటచేత రసాది ప్రతీతి కలిగింఁపబడునదికాదు.”
అనిదీనిచేత - వ్యతిరేకాఖావము [వ్యతిరేక వ్యభిచారము] ప్రదర్శితము.
:-
-
-
లోచనము ఏది లేకున్నను, ఏది కలుగునో, అది - దానిచేత
కలిగింపఁబడునది కాదు గదా ?
:--
ప్రభా ః — “స్వశబ్దనివేదితత్వము లేకున్నను, లోలత్వమ్మను నీపద్యము
నందు [విభావాది ప్రతిపాదన ద్వారమున] అభిలాష విప్రలంభశృంగార ప్రతీతి
కాన్పించుచున్నది. కనుక, ఆశృంగారరస ప్రతీతి స్వశబ్దని వేదితత్వము
చేత కలిగింపఁబడునదికా&quot; దని భావము.
లోచనము :-- అవ :- శృంగారాది రసప్రతీతి స్వశబ్దని వేదితముగుచు
న్నట్లు కాన్పింపకుండుటనే, ధృఢీకరించుచున్నాఁడు.
(30) మూలము : కేవలశృంగారాది శబ్దమాత్రముతోఁ
గూడినదియు, విభావాది ప్రతిపాదనము లేనిదియు, నగు కావ్యము
నందు, లేశమైనను రసవత్త్వ ప్రతీతి లేదుగదా.:
లోచనము :— 'కేవలశృంగారాది శబ్దమాత్ప్రముతోఁ గూడినదియు'&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owbuog32dmjfvxclxgil1fj075y7h0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220976</id>
    <revision>
      <id>574833</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 163 ఆనుచో నున్న కేవలశబ్దార్థమే - 'విభావాది ప్రతిపాదనము లేనిదియు' అనుదాని చేత స్పష్టపరుపఁబడినది. కావ్యమునందు - అనగా &quot;రసాది ప్రతీతి - శృంగారాది స్వవాచక శబ్దక...'</comment>
      <origin>574833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4322" sha1="tr8o4inwgv1n4364izcovhcik12orw4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
163
ఆనుచో నున్న కేవలశబ్దార్థమే - 'విభావాది ప్రతిపాదనము లేనిదియు' అనుదాని
చేత స్పష్టపరుపఁబడినది. కావ్యమునందు - అనగా &quot;రసాది ప్రతీతి - శృంగారాది
స్వవాచక శబ్దకృతమేగాని, విఖావాది ప్రతిపాదనద్వారమున స్పురింపఁజేయఁ
బడునదికాదు. అను నీ మతమున కావ్యరూపముగా నభిమతమగు కావ్యమునందు'
అని యర్ధము. రసాదిప్రతీతి-స్వవాచక శబ్దని వేడితమను నీమతమునందు
&quot;శృంగార హాస్యకరుణ రౌద్రవీర భయానకాః
భీభత్సాద్భుత సంజ్ఞాచేత్యష్టా న్యారసాః స్మృతాః.''
అను లక్షణశ్లోకము నందుఁగూడ శృంగారాది రసప్రతీతి కలుగవలసివచ్చును.
ప్రభా :— మీఁది లక్షణశ్లోకమునందు శృంగారము, హాస్యము, కరుణము,
రౌద్య్రము, వీరము, భయానకము, భీభత్సము, అద్భుతము, అను నాట్యరసము
లెనిమిదియుఁగూడ స్వవాచక శబ్ద నివేదితములై యున్నవి. అయినను ఆరసము
లిచట నించుకయుఁబ్రతీతములగుటలేదు. కనుక, నిచట 'శృంగారాది స్వవాచక
శబ్దమున్నచో, రసాది ప్రతీతికలుగుట' అనునన్వయము వ్యభిచరించినది. కనుక
నిది-అన్వయాభావమున [అన్వయవ్యభిచారమున] కుదాహరణమని తెలియునది
లోచనము : అవ :- ఇట్లు, 'స్వశబ్దని వేదితము కానపుడు, రసాది
ప్రతీతిలేకుండుట' అను వ్యతిరేకమునకును, స్వశబ్దనివేదితమగునపుడు, రసాది
ప్రతీతికలుగుట, అనునన్వయమునకును, అభావమును, ఉపపత్తి పురస్పరముగా ఁ
బ్రదర్శించి, అట్లే [విభావాదులు ప్రతిపాదింపఁబడినపుడు, రసాదిప్రతీతికలుగుట.
విభావాదులు ప్రతిపాదింపఁబడనపుడు రసాది ప్రతీతికలుగకుండుట, అనునన్వయ
వ్యతిరేకముల కలిమిని ప్రదర్శించి, ముగించుచున్నాఁడు.
(31) మూలము :- శృంగారాది శబ్దములచేత బోధింపఁ
బకకున్నను, కేవలములగు విభావాదులవలన రసాదులు ప్రతీతము
లగుచున్నవి. కేవలములగు శంృగాదిశబ్దములచేత బోధింపఁబడు
చున్నను, విభావాది ప్రతిపాదనములేనపుడు, [రసాదులు] ప్రతీత
ములుకాకున్నవి, కావున, నిట్లు; అన్వయవ్యతిరేకములవలన రసా
దులు - అభిధేయ. [వాచ్య] సామర్ధ్యమున నాక్షేపింపఁబడునవియే
గాని, యెట్లునుగూడ, అభిధేయములగునవికాకున్నవి. కనుక,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tr8o4inwgv1n4364izcovhcik12orw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220977</id>
    <revision>
      <id>574834</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము తృతీయమగు ప్రభేదము [రసాదికము] కూడ వాచ్యముకం భిన్న మేయగునని సిద్ధించుచున్నది. అయినను రసాదిప్రతీతి-వాచ్య ముతోఁగూడియుండునది, వలెనేయుండును. [రసాదులు వాచ్...'</comment>
      <origin>574834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="1nqoqoy8j2e8vkk4xzzcqb8l7mjzzk0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;164
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
తృతీయమగు ప్రభేదము [రసాదికము] కూడ వాచ్యముకం
భిన్న మేయగునని సిద్ధించుచున్నది. అయినను రసాదిప్రతీతి-వాచ్య
ముతోఁగూడియుండునది, వలెనేయుండును. [రసాదులు వాచ్యము
కంటె వేరుగా స్ఫురించుచున్నను, వేరుగా స్ఫురించుచున్నట్లు
కాన్పింపక, వాచ్యముతోఁగూడియే స్ఫురించుచున్నట్లుండును. ]
ఈయంశము - ముందు [ద్వితీయోద్ద్యోతమున] ప్రదర్శింపఁబడును.
ప్రభా :— విభావాదులున్నపుడు రసాదును ప్రతీతములగుట - అన్వ
యము. విభావాదులు లేనపుడు, రసాదులు ప్రతీతములుగాకుండుట-వ్యతిరేక ము.
రసాదులు - అభిధేయసామర్థ్యమున నాకేపింపఁజేయఁబడి, ప్రకాశించుచుండును,
కాని సాక్షాచ్ఛబ్దవ్యాపారమునకు [అఖిధావ్యాపారమునకు] గోచరింపవు&quot; అని
చెప్పునప్పుడే, ఇట్లన్వయ వ్యతిరేకములు సిద్ధించుననిభావము. అభిధేయ సామర్ధ్య
మున నాక్షేపింపఁబడి ప్రకాశించును. అనఁగా, విభావాదిప్రతిపాదన ద్వారమున
శబ్దారములచేత ధ్వనింపఁజేయఁబడి రసాదులు స్ఫురించుననియే యర్ధము
నెఱుఁగునది.
అవ :-
'అభిధేయ సామర్ధ్యమున నాక్షేపింపఁబడుట' అను దాని
యర్ధమును విశదీకరించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- శబ్దము - రసాదులను ధ్వనింపఁజేయునపుడు, దాని
కభిధేయమగు విభావాదిక మే సహకారిశక్తి రూపమగు సామర్ధ్యమగుచుండును.
అర్ధము - రసాదులను ధ్వనింపఁజేయునపుడు, ఆయర్ధమునకు [గుణాలంకారాది]
విశిష్టమును, సముచితమును, [రసానుగుణమును] అగువాచక [శబ్ద] సాక
ల్యమే - సామర్థ్యమగుచున్నది. అనఁగా; శక్తియగుచున్నది. విభావాదిరూపముగు
నఖిధేయము - రసాదిప్రతీతిని జనింపఁజేయునదిగాని, అనుమానింపఁజేయునది
గాని కాదు. పుత్రజన్మాదికము హర్షాదికమును జనింపఁజేయునట్లు [పుట్టించునట్లు]
[వాక్యార్ధ - రసాదులకు జన్యజనకభావ సంబంధములేకుండుటవలన] విభావాద్య
ర్ధము - రసాదికమును జనింపఁజేయునదిగాడు. ఇట్లు; అర్థగతధ్వననవ్యాపారము
పుత్రజన్మహర్షభిన్న యోగక్షేమమైయున్నది. కనుక, అర్ధనిష్టమగు వ్యాపారము-
జననము [పుట్టించుట]కాదు.['దేవదత్తుఁడు బలిసియున్నాఁడు. పగలు భుజింపఁడు'
అనుచోట] దివాభోజనములేని, బలిసిన దేవదత్తునియందు - రాత్రి భోజనమను
మానింపఁబడును. [రసాదులకును, తద్వ్యంజక వాక్యార్ధమునకును, అవినాభావ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nqoqoy8j2e8vkk4xzzcqb8l7mjzzk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220978</id>
    <revision>
      <id>574835</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 165 ములేకుండుటవలన,] ఇచట, అర్థగతమగు వ్యాపారము - అనుమానముకూడఁ గాదు. కనుక, శబ్దము, అర్ధము, అను రెండింటికినిగూడ [రసాది ప్రతీతియందగు] వ్యాపారము - ధ్వననమేయగును. ప్రశ్...'</comment>
      <origin>574835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="cjagc1y2e4zjdfl0xd2gac2rpblnhko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
165
ములేకుండుటవలన,] ఇచట, అర్థగతమగు వ్యాపారము - అనుమానముకూడఁ
గాదు. కనుక, శబ్దము, అర్ధము, అను రెండింటికినిగూడ [రసాది ప్రతీతియందగు]
వ్యాపారము - ధ్వననమేయగును.
ప్రశ్న :- అర్ధమునకు, జనకత్వమునో,
వ్యాపారముగఁజెప్పఁదగిదా ?
.
అనుమాపకత్వమునో,
ప్రభా :— రసాదిప్రతీతియందు శబ్దారములు రెంటికిని గూడ వ్యాపా
రము - ధ్వనసమే, [ధ్వనింపఁజేయుటయే.] కాని, వేరొకటికాదు- శబ్దమునకు
రసాదిప్రతీతియందు ధ్వనసవ్యాపారమును తెప్పునపుడు, &quot;అభిధేయమేవ సామ
ర్ధ్యమ్&quot; అని కర్మధారయమును, అర్ధమునకు రసాదివిషయమున ధ్వననవ్యాపా
రమును జెప్పునపుడు, ‘అభిధేయస్య సామర్థ్యమ్' అనిషష్ఠితత్పురుష సమాసమును,
జెప్పవలయును.
అర్ధమునకును- రసాదులకును, జన్యజనక భావమును జెప్పునెడల; విధావా
దులులేకున్నను, రసాదిప్రతీతి కలుగవలసివచ్చును. కనుక, అర్థమురసాదులను
పుట్టించునది [రసాది జనకము]కాదు.
అవినాభావరూపమగువ్యాప్తి లేకుండుటవలన నిచటలింగలింగిథావములేదు.
కనుక, అర్ధము-రసాద్యనుమాపక మును, [రసాదుల ననుమానింపఁజేయునదియుఁ]
గాదు. ఇంకేమనిన; ద్వనింపఁజేయునదియే [ధ్వనియే] యగును.
-
లోచనము : → [రసాదులు - స్వ[వాచక] శబ్దని వేదితములగుటవలన
వాచ్యములగుట, విభావాది ప్రతిపాదన ముఖమున వాచ్యములగుట, అని] ఇట్లు-
పక్షములు - రెండుపక్రమింపఁబడి, మొదటిది-రసాదులు, శ్వశబ్దనివేదితములగుట
చేత వాచ్యములగుట - దూషింపఁబడినది. రెండవది, విభావాది ప్రతిపాదనద్వా
రమునవాచ్యములగుట - ఒకవిధమునదూషింపఁబడినది. ఒక విధమున నంగీకరింపఁ
బడినది ?[ఎట్లు- దూషింపబడినది? ఎట్లంగీకరింపఁబడినది? అనిన] [అభిధేయసామ
ర్ధ్యమునఆక్షేపింపఁబడుటయనఁగా; పుట్టింపఁబడుట అనిగాని, అనుమానింపఁజేయఁ
బడుట, అనిగాని, అభిమతమగునెడలనది సమంజసముకాదు. కనుక] ఆక్షేపింపఁ
బడుట-జనన,మనస, వ్యాపారములచేతనగునది కాదనునభిప్రాయమున, దూషింపఁ
బడినది. అక్షేపింపఁబడుటయనగా; 'ధ్వనింపఁజేయఁబడుట' అని యభిప్రాయమగు
నెడల; నది సమంజసమగునను నభిప్రాయమున నంగీకరింపఁబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjagc1y2e4zjdfl0xd2gac2rpblnhko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220979</id>
    <revision>
      <id>574836</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '166 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా : అవ :- “రసాదులు - అభిధేయసామర్ధ్యమున నాగేపింపఁ బడి” అనిచెప్పినవృత్తికర్తకు, రసాదులను బ్రకాశింపఁజేయునదిగా నభిమతమగు [ఆక్షేప] ధ్వననవ్యాపారము - తాత్...'</comment>
      <origin>574836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="kb72076jic7dz818lghg4hrmpmzzzgv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;166
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా : అవ :- “రసాదులు - అభిధేయసామర్ధ్యమున నాగేపింపఁ
బడి” అనిచెప్పినవృత్తికర్తకు, రసాదులను బ్రకాశింపఁజేయునదిగా నభిమతమగు
[ఆక్షేప] ధ్వననవ్యాపారము - తాత్పర్యళ క్తియేకాని, దానికంటే వేరయి, చతుర్ధ
కక్ష్యయందుఁ బ్రవర్తించునదియగు నింకొక వ్యాపారమేదియుఁ గాదు. కనుక,
పాపము శ్రీమవడి మీరిట్లు తాత్పర్యశక్తి కంటె వేరుగా, ధ్వననవ్యాపారమును
వ్యాఖ్యానించుట యుచితముకాదు” అని యెవఁడోయని యుండెను. లోచనకర్త
వానిమతమునను వదించి దూషించుచున్నాఁడు.
లోచనము :- ఎవడు - ఇచ్చటఁగూడ- ['సంచరింపుము' అను స్థలము
నందేకాక, రసాదిప్రతీతి. స్థలమునందుఁగూడ] తాత్పర్యశక్తినే -ధ్వననముగాఁ
దలఁచుచున్నాఁడో, వాఁడు - వస్తుతత్త్వ వేధికాఁడు. విభావానుభావప్రతిపాదక
మగు వాక్యమున ఈ తాత్పర్యశక్తి - భేదమునందుఁగాని, సంసర్గమునందుఁ
గాని పర్యవసించును. కాని రస్వమానతా సారముగు రసమునందు పర్యవసించు
నదికాదు. ఈవిస్తృతిచాలును.
-
కనుక, తృతీయప్రభేదముకూడ [రసాదికముకూడ] వాచ్యముకం పె
భిన్న మేయగును. 'వలెనే' అనుటచేత, వాచ్య వ్యంగ్యముల ప్రతీతికి క్రమ
మున్నను, కాన్పించునదికాదు. అనిచెప్పఁబడుచున్నది. ఈయంశము, “ముందు”
అనఁగా ద్వితీయోద్ద్యోతమునందుఁ జెప్పఁబడును. అనియర్దము.
ప్రభా :— తాత్పర్యశక్తి - విశేషవిషయమని వెనుకఁ దెలుపఁబడినది.
ఆవిశేము - ఒక వాక్యార్ధమున కంకొక వాక్యార్ధముతోడి భేదమేయగు వ్యావృత్తి
గాని, వ్యావర్తకభూత విశేషణ సంబంధముగానియగును. తాత్పర్యశక్తి - ఈవిశే
షమును దెలిపి నివర్తించును. రసాద్యర్ధము- భేదరూపముగాని, సంసర్గరూపము
గానికాదు. కనుక తాత్పర్యశక్తి గోచరముకానిదియు, అలౌకికమైనదియునగు
రసాదికము - చతుర్థక క్ష్యానివిష్టమగు ధ్వననవ్యాపారముచేతనే ధ్వనింపఁజేయఁ
బడును.
గరికత
-
లోచనము ఇట్లు - &quot;ఇఁకఁబ్రతీయమానమొ&quot; అనునంతవఱకును
గు] ధ్వనిస్వరూపము [ఉన్నదిగా]
వ్యాఖ్యాతమైనది. ఇప్పుడు- క్రిందికారికచేత ఇతిహాసవ్యాజమున, 'ఆరసాది
ధ్వనియే కావ్యాత్మ' అని ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
(32) మూలము :
కావ్యస్యాత్మాస ఏవార్ధస్తథా చాదికవేఃపురా
క్రౌఞ్చద్వన్ద్వవియోగోత్థఃశోకః శ్లోకత్వమాగతః ॥ 5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kb72076jic7dz818lghg4hrmpmzzzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220980</id>
    <revision>
      <id>574837</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము తే॥ ఆరసాద్యర్థమొక టె, కావ్యమున కాత్మ యగుచువెలయు, నదెట్లన; నాదికవికి క్రౌంచయుగళ వియోగ సంక్రాంతమయిన శోక మేగద; తొలినొక్క శ్లోశమయ్యె : 5 లోచనము :- 167 మీఁది కారికయ...'</comment>
      <origin>574837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="jzr4q1lmligioxso5y97t0p34t80vty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
తే॥ ఆరసాద్యర్థమొక టె, కావ్యమున కాత్మ
యగుచువెలయు, నదెట్లన; నాదికవికి
క్రౌంచయుగళ వియోగ సంక్రాంతమయిన
శోక మేగద; తొలినొక్క శ్లోశమయ్యె : 5
లోచనము :-
167
మీఁది కారికయందు గ్గడింపఁబడిన, యితిహాసబలమువల
నను, ‘“రసాదిలక్షణము తృతీయప్రభేదముమాత్రము” అని వెనుకనుపక్ర
మింపఁబడినవృత్తి గ్రంధార్ధబలమువలనను. ప్రక్రాంతమయిన ప్రతీయమానమాత్రము
నందుఁగూడ - &quot;తృతీయమగు రసాదిధ్వనియే కావ్యమునకాత్మ&quot; అని యుక్తి
-
పురస్సముగా నిశ్చయింపఁదగియున్నది. కనుక, [ఇట్లు విశేష రూపమున నిర్దేశిం
చుటచేత] వస్తుతః, రసమే . ఆత్మ. వస్తుధ్వని, అలంకారధ్వనులు మాత్రము -
సర్వథా,రసమునందే పర్యవసానము నొందును గనుక, నాచ్యముకంటే, ఉత్కృ
ష్టములు. కనుక, “ధ్వనిగాకావ్యమునాత్మ” అనుకారికయందు సామాన్యరూప
మున [రసాదిధ్వనితోఁగూడ] వస్త్వలంకార ధ్వనులుకూడ - కావ్యాత్మగాం
జెప్పఁబడినవి.
ప్రభా : ప్రశ్న :-
ప్రథమకారికయందు - వస్తు, అలంకార, రసాది
రూపమగు ధ్వనిప్రభేదమంతయుఁగూడ - కావ్యాత్మయని చెప్పబడినది. ఇప్పుడి
కారికయందు రసాదిధ్వనిమాత్రమే కావ్యాత్మయని చెప్పఁబడుచున్నది. ధ్వని
ప్రభేదములు మూడునుగూడ - కావ్యాత్మ, కావా ? ఏల ?
.
13
ఉత్త :—— సహృదయ మనో విశ్రాంతి యెచటనుండునో, అదియే కావ్యా
త్మయగును. సహృదయహృదయము, రసానుభూతి నొందువఱకును విశ్రమించు
నదికాదు. కనుక, విశ్రాంతిధామమగు రసధ్వనియే- కావ్యాత్మగా ఁజెప్పబడినది.
వస్తుధ్వనియు, అలంకారధ్వనియుఁ గూడ సహృదయహృదయ విశ్రాంతిధామ
ములుకావు. అవియు-రసధ్వనియందే విశ్రమించును. అయినను, వాచ్యములగు
నలంకారాదులకం టె నుత్కృష్టములగుటవలన, సామాన్య నిర్దేశమున నవియు
కావ్యాత్మగాఁదెలుపఁబడినవి. ఈ వస్త్వలంకార ధ్వనులు - అంగులైనను, అంగ
ములైననుగూడ-రసమునందే పర్యవసించును. తదితరములకంటే శ్రేష్ఠములగుట
వలన వీనికీకావ్యాత్మత్వము జౌపచారికముగ ఁ జెప్పఁబడినదను నంళము -
లోచనకర్త వెనుకనే తెలిపియుండెను గదా !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzr4q1lmligioxso5y97t0p34t80vty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220981</id>
    <revision>
      <id>574838</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము - అవ :- మీఁది కారికయందు &quot;ఆరసాద్యర్థమొక కావ్యమునకాత్మ&quot; అని ప్రతిజ్ఞకావింపఁబడినది. &quot;ఆదికవికి” ఇత్యాది కారికాభాగముచేత పురా వృత్తముపన్యసింపఁబడి, ఇతిహాసవ్...'</comment>
      <origin>574838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4119" sha1="2o5gnni7sxd4z71ziprcss85f64trq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;168
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
-
అవ :- మీఁది కారికయందు &quot;ఆరసాద్యర్థమొక కావ్యమునకాత్మ&quot;
అని ప్రతిజ్ఞకావింపఁబడినది. &quot;ఆదికవికి” ఇత్యాది కారికాభాగముచేత పురా
వృత్తముపన్యసింపఁబడి, ఇతిహాసవ్యాజమున వాచ్యముగాని, వస్తుధ్వనిగాని,
అలంకారధ్వనిగాని, కావ్యాత్మకావని] 'రసమే కావ్యాత్మ' అనియుపపాదింపఁ
బడినది. పూర్వకారికా శేషమిట్లు తెలుపుచున్నది, ''సహచారియగు మగపక్షిని -
వ్యాధుఁడు చంపుటవలన క్రౌంచద్వంద్వమునకు సాహచర్య ధ్వంసరూపమగు
వియోగము [విరహము] కలిగినది. క్రౌంచికి శోకముదయించినది. తద్విభావాది
సందర్శనమున అదికవియందుద్పోధింపఁబడిన శోకమే శ్లోకరూపత్వమునఁ
బరిణమించినది”. అనునది - యీకారికా, శేషమునకు సంగతియగుచున్నది.
పూర్వ :-- ''క్రౌంచీ, క్రౌంచ, గతమగుళోకము - వాల్మీకియందు, ఛిత్త
వృత్తిరూపమును, స్థాయియగు భావమును నగు అలౌకిక శోకమైనది ?
-
2 చిత్తవృత్తిరూపమగు శోకమునకు శబ్దార్థరూప శ్లోకత్వపరిణామమెట్లు
కలిగెను&quot; ? 3 ఈఋతిహాసమువలన రసాదికమే - &quot;కావ్యాత్మ : అనుప్రస్తుత
విషయమెట్లు సిద్ధించును ?
సిద్ధా:--- శ్రీలోచనకర్త, దీనిని వ్యాఖ్యానించుడు, ప్రత్యుత్తరము నిచ్చు
చున్నాఁడు. చూడుఁడు :
లోచనము :- క్రౌంచద్వంద్వ వియోగముచేత. అనఁగా, సహచర
హననముచేతనగు సాహచర్యధ్వంసముచేత ఆడుకొంచమునకు - స్థాయియగు
-
ఏశోకభావముదయించెనో, ఆశోకము- నిరపేక్షభావము. పునస్సమాగమాళ లేనిది ]
కనుక, విప్రలంభ శృంగారోచితమగు రతిస్థాయి భావముకంటె వేరగునదియే
యగును.
ప్రభా : ప్రశ్న :- అయ్యా! ఇచట, ద్వంద్వవియోగమువలన నుద
యించిన స్థాయియగు భావము - శాపాది హేతువువలననగు వియోగమున ఁ బుట్టిన
స్ధాయిభావమగు రతివలె, విప్రలంభ శృంగారమునకుచితమగు రతియే క్యా
గూడదా ?
ఉత్త :— విప్రలంభ శృంగారమున స్థాయియగు రతిభావము-సాపే
క్షము, అనఁగా; పునస్సమాగ మాభిలాషయుక్తము. లేక, సంగమప్రత్యాశగలది.
భవభూతివిరచితమగు నుత్తరరామచరితమునందుసీతారాముల కొదవిన వియోగము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2o5gnni7sxd4z71ziprcss85f64trq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220982</id>
    <revision>
      <id>574839</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 169 “అయమపివియోగోనిరవధిః&quot; అని పునస్సమాగమాళలేనిదిగా అనువాదరూపము నఁగూడఁ జెప్పబఁడినది. విభావాది ప్రదర్శనమున నచట సమగ్రముగా కరుణరసము ధ్వనింపఁజేయఁబడినది. అచటి ర...'</comment>
      <origin>574839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="heyv8mf3zkxfw3zsoxmyietrsrrfxxc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
169
“అయమపివియోగోనిరవధిః&quot; అని పునస్సమాగమాళలేనిదిగా అనువాదరూపము
నఁగూడఁ జెప్పబఁడినది. విభావాది ప్రదర్శనమున నచట సమగ్రముగా కరుణరసము
ధ్వనింపఁజేయఁబడినది. అచటి రతివలె, నిచటి గూడ నిరపేక్ష
భావము. అనఁగా; పునస్సమాగమాభిలాషమున కవకాశములేనిది గనుక, నిచటి
శోకముగూడ - రతికంటె భిన్న మేయగును. రతి - నిరపేక్షమగుటవలన, నిచట
శోకమే స్థాయిభావమగును.
అ : కము
శ్లోక మైనదియు,
.
వ్యాఖ్యానించుచున్నాడు.
లోచనము : ఆశోకమే -[మగపక్షియగు క్రౌంచముతోడి వియోగము
వలన ఆడుపక్షియగు క్రౌంచమునకుఁ గలిగినదియు, వాల్మీకిహృదయమున బహు
జన్మసంస్కారరూపమున స్థాయియగు భావముగానున్నదియు, నగుశోక మే]
వాల్మీకిచేత నాస్వాదింపఁబడి శ్లోకరూపమున పరిణమించినది.
అదెట్లనిన :- తథాభూతమగు [నిషాదునిచేత నిహతమయి, శోణితపరీతాంగ
మయి, విరహకాతరమగుచు - నేలఁబడిదొరలుచున్న మగక్రౌంచము, సహచారి
యగు నామగపక్షితోడి యెడబాటునొందియున్న ఆడుపక్షియగు క్రౌంచము,అను]
విభావములయు, [జాలిఁగొలుపువాక్కులతోఁగూడి ప్రసరించుచున్న] దానియా
క్రందనము మున్నగుననుభావములయు, చర్వణచేత - సహృదయుఁడగు వాల్మీకికి
హృదయసంవాదము [వీనిప్రతిఫలనము] కలిగినది. తదుపరి. తన్మయీభావమొ
దవినది. పిదప, [విభావానుభావ ప్రతిఫలనమువలన మేల్కొలుపఁబడిన ప్రాచీన
సంస్కారమును, స్థాయిభావమును అలౌకికరూపమునునగు] శోకము - సమాస్వా
ద్యమానతనొందినది. ఆశోకమే లౌకికశోకముకంటె వేరయినదియు, తన్మయీ
భావమునుండి వెలువడి, నిరర్గళమగునట్లు శరీరమునుండి నిర్గమించుచున్న పులకల
చేత గుర్తింపఁదగి, స్వీయమగు చిత్తమునుండి యుదయించిన 'ద్రుతి' [ద్రవీభవిం
చుట - కఱఁగుట] అను [సూక్ష్మతర వృత్తిచేత సమాస్వాద్యమగు సారము
గలదియు,[చక్కఁగానాస్వాదింపఁదగిన ప్రాణముగలదియు, అగు, కరుణరసరూ
పతనందినది. [లౌకిక శోకమిట్లు - అలౌకిక శోకరూపమగు కరుణరసరూపమున
పరిణతినందినది.]
ప్రభా
1
-
&quot;అయ్యా, క్రౌంచీగతమగు శోకమిట్లు; అలౌకిక శోకాత్మక
మగు కరుణర సరూపమున పరిణతినందుట బాగుగనేయున్నది. కాని, ఆత్మభూత
26&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>heyv8mf3zkxfw3zsoxmyietrsrrfxxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220983</id>
    <revision>
      <id>574840</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మగు కరుణరసము - శబ్దార్థాత్మకమగు శ్లోకరూపమున వెలుపలికి పరిణమించుట యెట్లుసంగతమగును?&quot; అనియాశంకించిచెప్పుచున్నాఁడు. - లోచనము :- [ ఆశోకమే ఇట్లు రసరూప పరిణా...'</comment>
      <origin>574840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="b44dmdan883ar977a48cwikkbwp3a5z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;170
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మగు కరుణరసము - శబ్దార్థాత్మకమగు శ్లోకరూపమున వెలుపలికి పరిణమించుట
యెట్లుసంగతమగును?&quot; అనియాశంకించిచెప్పుచున్నాఁడు.
-
లోచనము :- [ ఆశోకమే
ఇట్లు రసరూప పరిణామమునొందిన
పిమ్మట] రస [జల] పరిపూర్ణనుగు [మౌళిస్థ] కుంభమునకొదవిన నీటితోనిండి.
శిరస్సునందుండిన కుండకుఁగలిగిన) ఉచ్చలనమువలన [కదలిక వలన] దానినుండి
వెలికి స్రవించిన జలమువలెను, దుఃఖప్రమోదాదిచిత్తవృత్తి నిష్యందస్వభావములగు
[చిత్తవృత్తి నుండి బయలు వెడలిన పరిణామములగు] వాగ్ విలాప ప్రశంసావచ
నాదులవలెను, కరుణరసముగూడ- [అలౌకిక శోకముకూడ] వెలుపలికుద్గమించి,
శ్లోకరూపమునఁబరిణమించినది.
ప్రభామతి :-- శ్రీశంకుకాదిమతము ననుసరించిన ప్రశ్న :- అయ్యాః
విభావాది చర్వణాగోచరమును, స్థాయిభావమును, నగు లౌకిక శోకమే - రసము;
కనుక, నదియే - కావ్యాత్మ, కాఁగూడదా?
ఉత్త :— రస్యమానకైకసారమగు శోకము - అలౌకికము. కనుకనే,
యిది-సిద్ధస్వభావ లౌకికశోకాది విలక్షణము, కరుణరసరూపమగునదియే కావ్యా
త్మ, లౌకికమగు శోకము కావ్యాత్మకాఁదగదు.
ప్రశ్న :—
-
రసమలౌకికమనుటకు ప్రమాణమేదియులేదు. కనుక, నది.
కుందేటికొమ్మువంటిదే కావలసివచ్చునని తోఁచుచున్నది.
ఉ :
అది - స్వీయమగు చిత్తమునుండి వెలువడిన 'ద్రుతి' అను వృత్తి
చేత - సమాస్వాద్యమగు, సారముగలదిగా, అనఁగా, స్వసంవేదన సిద్ధముగాఁ
జెప్పఁబడినది. స్వానుభవైక వేద్యమగునది- కప్పిపుచ్చుటకు వీలుకానిది. కనుక,
దానికి ప్రమాణమావశ్యకముకాదు.
-
లోచనము :--- సమయా పేక్ష లేకున్నను, [సంకేతాదుల యపేక్ష లేకున్న.
ను] లోకమునందు వాగ్విలాపాదికమువలన - శోకాది చిత్తవృత్తి - వ్యంజితమగు
నట్లు, క్రౌంచ, క్రౌంచీ, తదాక్రందనాది - విథా, వాను భావములవలన- వాల్మీకి
యందుద్బోధింపఁబడిన, అలౌకికమగు శోకమే - అకృతకముగనే -[ ఈయర్ధమునీ
శబ్దముచేతఁబకాశింపఁజేయుదును&quot; అని బుద్ధిపురస్సరమగు ప్రయత్నములేకుం
డఁగనే] ఆవేళవళమువలన [రసవ్యంజనమునకు] సముచితములగు శబ్దములు,
ఛందము, వృత్తము, మున్నగువానిచేత నియంత్రితమైన శ్లోకరూపత్వము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b44dmdan883ar977a48cwikkbwp3a5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220984</id>
    <revision>
      <id>574841</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నిట్లుపొందెను. ప్ర్రథ మోద్యోతము “మానిషాదః ప్రతిష్ఠాంత్వమగమః శాశ్వతీస్సమాః ! యత్ క్రౌఞ్చమిధునాదేక మవధీః కామమోహితమ్” అని 171 ప్రథా :-- రసావేశపూర్ణుఁడగు మహాకవి, ఆదికవి, వాల్మీ...'</comment>
      <origin>574841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="r0fpv3utq6kak378mug7h1980nqnf9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నిట్లుపొందెను.
ప్ర్రథ మోద్యోతము
“మానిషాదః ప్రతిష్ఠాంత్వమగమః శాశ్వతీస్సమాః !
యత్ క్రౌఞ్చమిధునాదేక మవధీః కామమోహితమ్” అని
171
ప్రథా :-- రసావేశపూర్ణుఁడగు మహాకవి, ఆదికవి, వాల్మీకి ముఖపద్మ
మునుండి - ఛందోరూపయగు దివ్యభారతి - కావ్యశ్లోకరూపమున ప్రపంచమున
మొట్టమెదట నిట్లు వెలువడినది :
అవ :- 'ఆదికవికి శోక మొదవినదేమో' అనియాశంకించి, “లేదు
లేదు&quot; అతనికొదవిన శోకమలౌకికమనుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- 'మునికి [లౌకికమగు] శోకముకలిగినది.' అని తలఁపు
దగదు. అట్లగునెడల [మునికిఁగూడ శోకమాత్రము కలుగునెడల] ఆదుఃఖముచేత
నతఁడుకూడ - దుఃఖితుఁడేయగును. కనుక నప్పుడు [శోకాద్యాత్మకమగు ]రసము-
కావ్యాత్మయగుట - అవకాశములేనిది కావలసివచ్చును. మఱియు దుఃఖసంతప్తున
ట్టిదశ [శాపకర్తృత్వరూప, లేక శ్లోకరచనారూప, అగునవస్థ] గలుగదుగదా?
ప్రభా :--—
-
“మునికి”” ‘(అనఁగా” ఆత్మానంద నిష్ఠుఁడగుటవలన దుఃఖ
-సంబంధము లేనివానికి,” అని యర్థము. మునికిఁగలిగినది అలౌకిక శోకరూప
మగు కరుణరసము. అది లౌకిక శోకముగాదు. అది అలౌకిక శోక సంమిళిత
చిదానందానుభూతిరూపము. రసీభవించిన శోకము - లౌకికశోకమువలె దుఃఖింప
జేయునదికాదు. కనుక, నదియలౌకికమగుచున్నది.
---
-&gt;
ప్రశ్న: రసాస్వాదనము- సామాజికునకును, శ్రోతకును, గలుగును.
కావ్యశ్రోతగాని, నాట్యప్రేక్షకుఁడుగాని, కాని వాల్మీకికి
రసాస్వాదనమెట్లు
కలుగును? కనుక; వాల్మీకికి క్రౌంచవియోగసందర్శనమున జనితమైనది శోకమే
యగును, అది - లౌకిక చిత్తవృత్తిరూపమేయగును. ఆశోకమే శ్లోక మైనది .
అనియేలచెప్పఁదగదో ?
ఉ
?!
“నాయకునకును, కవికిని, శ్రోతకును, గూడ సమానమగునను
భూతియేకలుగును&quot; అనుభట్టతో తాచార్యునభిప్రాయము
ననుసరించు నేడల
మహాకవియగు నాదికవికి గలిగినది
-&gt;&gt;
లౌకిక [చిత్తవృత్తి రూప] శోకముకానేరదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r0fpv3utq6kak378mug7h1980nqnf9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220985</id>
    <revision>
      <id>574842</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 :- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా :– ముగించుచున్నాఁడు. లోచనము :--- ఇట్లు 'మానిషాద’ అనుమీఁది శ్లోకము - చర్వణోచిత మును, శోకస్థాయిభావ, మాత్మగాఁగలదియు, నగు కరుణరసముయొక్క సము చ్చలనము [బహ...'</comment>
      <origin>574842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="n41oywh6e9w2k78n1iccqy31xtff6eh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;172
:-
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా :– ముగించుచున్నాఁడు.
లోచనము :--- ఇట్లు 'మానిషాద’ అనుమీఁది శ్లోకము - చర్వణోచిత
మును, శోకస్థాయిభావ, మాత్మగాఁగలదియు, నగు కరుణరసముయొక్క సము
చ్చలనము [బహిఃప్రసరణము, అనఁగా; వెలుపలికి వచ్చుట] స్వభావము [స్వరూ
పము] గాఁగలదియైయున్నది. కనుక, ఆకరుణరసమే - కావ్యమున కాత్మయగు
చున్నది. ఆత్మయనఁగా; సారభూతస్వభావము. [ప్రాణరూపము, లేక జీవిత
రూపము.]తదితర [లౌకిక వైదికాది ] శబ్దములకంటె కావ్యశబ్దములకు విలక్షణతను
గూర్చునదికూడ - కావ్యాత్మయగురసమే. ఈయంకమే హృదయదర్పణమున
నిట్లుచెప్పఁబడినది.
&quot;యావత్ పూర్ణోనచైతేనతావన్నైనవమత్యముమ్”
''రసపూర్ణుండగునంతకున్ గవి- రసప్రస్యంది కాఁజాలునే?” అని.
ప్రభా :— “మానిషాద” అనుశ్లోకము - కావ్యరూపము . ఈకావ్యము-
కరుణరసనిష్యందరూపము. (కరుణరసమునుండి వెలువడినది.] కనుక, రసమే -
కావ్యమున కాత్మయగుట సిద్ధించినది. రసము - కావ్యమున కాత్మయనఁగా;
రసమే . కావ్యమునకు జీవమని యర్ధము నెఱుఁగునది. రసమువలననే కావ్యళబ్దము
లకు తదితరశబ్దములకంటె వైలక్షణ్యమేర్పడుచున్నది. “మహాకవి
• [మొదట
తాను] విభావాది చర్వణాకృతమగు హృదయసంవాదము, తన్మయీభావము,
రత్యాదిస్థాయిభావాస్వాదము, అనుక్రమమున రసముచేతఁబ్రపూర్ణుఁడగునంతవఱ
కును, కావ్యాత్మయగురనమును వెలికిఁబ్రసరింపఁజేసి, సహృదయులచేత -ఆస్వా
దింపఁజేయఁజాలఁడు&quot; అని హృదయదర్పణమీయంశమునే తెలిపినది. కవి - రస
ప్రపూర్ణుఁడగునపుడే - కావ్యరూపమున రసమును వెలికిఁ బ్రసరింపఁజేయును. కనుక
రసవమనరూపమగుకావ్యము - రసరూపమేయగునని తెలియునది. ఇట్లు రసము
నుండి వెలువడినకావ్యమునకు రసమే యాత్మయగుట యుక్తి యుక్త మని
సిద్ధించుచున్నది.
-
లోచనము :— “మానిషాదప్రతిష్టాంత్వమగమః&quot; అను నాదికవి శ్లోక
మున “అగమః” అనుచోనున్న అడాగమము - ఛాందసము. [నిషేధార్ధకము
కాదనిభావము] ఆరసాద్యర్దమొకటె [సఏవ] అని కారికయందున్న ఏవకారార్ధక
ముచేత [ఏవకారముచేత] ‘“రసభావాదికమే కావ్యాత్మగాని, వేరొకటియేదియు,
కావ్యాత్మకాదు” అనిచెప్పుచున్నాఁడు. ['రసాదికమే కావ్యాత్మ' అని] ఇట్లు
99&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n41oywh6e9w2k78n1iccqy31xtff6eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220986</id>
    <revision>
      <id>574843</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చెప్పుటచేత -- ప్రథ మోద్ద్యోతము &quot;శబ్దము - ప్రధానమగునది - శాస్త్ర, మందు నర్ధము - ప్రధానమగుసదాఖ్యానమందు, రవి - యముఖ్యములగుచుచుండ; వ్యాపృతియె ప్ర ధానమగునది - కావ్యాభిధానమగును&quot; అని...'</comment>
      <origin>574843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="qart1bazplcc8jq0ecuoaa6ujugu8qr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చెప్పుటచేత --
ప్రథ మోద్ద్యోతము
&quot;శబ్దము - ప్రధానమగునది - శాస్త్ర, మందు
నర్ధము - ప్రధానమగుసదాఖ్యానమందు,
రవి - యముఖ్యములగుచుచుండ; వ్యాపృతియె ప్ర
ధానమగునది - కావ్యాభిధానమగును&quot;
అనిభట్టనాయకుఁడుచెప్పినది - అపాస్తమయినది.
-
173
అదెట్లనిన : -- అతఁడు - ప్రధానమని తెలిపినవ్యాపారము-ధ్వననమా?
అభిధయా, ? ఆవ్యాపారము రసీభవింపఁజేయుటయే స్వభావముగాఁగల
ధ్వననమే యగునెడల; [అదియే ప్రధానమని మేమును చెప్పియుండుటవలన] భట్ట
నాయకుఁడు - క్రొత్తగాఁజెప్పినదేదియులేదు. &quot;ఆవ్యాపారమభిధయేయగునెడల;
[ప్రధానమగు నభిధయే కావ్యత్వప్రయోజకమగునెకల శాస్త్రాదులకుఁగూడ
కావ్యత్వముకలుగవలసివచ్చును. కనుక కావ్యవిషయమున] దానికి ప్రాధాన్యము
లేదు” అని మేమింతకుముందే తెలిపియుంటిమిగదా!
అవ :— [వృత్తికారుఁడు - ] [కారికా] శ్లోకమును వ్యాఖ్యానించు
చున్నాఁడు.
(33) మూలము ;-- వివిధ [విశిష్ట] వాచ్య, వాచక,
రచనా, ప్రపంచసుందరమగు కావ్యమునకు [వివిధమును, - విచిత్ర
మును, కనుకనే, విశిష్టములగు వాచ్యము, వాచకము, రచన, అను
వానియందు, అధికమును, నగు శబ్దరాలంకారగుణ సౌందర్యముగల,
కావ్యమునకు] ఆయర్ధమే- తృతీయధ్వని ప్రభేదమని తెలుపఁబడిన
రసాదిధ్వనియొక్కటియే] సారభూతము. [సారమయినది.]
అదియెట్లనిన
:
తనసహచరము [మగక్రౌంచము]
నిషాదునిచేత నిహతముకాఁగా; 'విరహకాతరమగుచున్న. [ఆడు]
క్రౌంచమొనర్చు నాక్రందముచేత - ఆదికవియగు వాల్మీకికి జనించిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qart1bazplcc8jq0ecuoaa6ujugu8qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220987</id>
    <revision>
      <id>574844</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము [విభావాది చర్వణచేత, హృదయసంవాదాది క్రమమున నాస్వాద గోచరమయిన] శోకమే - శ్లోకరూపమున నిట్లుపరిణతినందినది. మానిషాద ప్రతిష్టాంత్వమగమర్శాశ్వతీస్సమాః యత్ క్...'</comment>
      <origin>574844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="efzwy4mhitteqycerw2s2qfvrdls78a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;174
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
[విభావాది చర్వణచేత, హృదయసంవాదాది క్రమమున నాస్వాద
గోచరమయిన] శోకమే - శ్లోకరూపమున నిట్లుపరిణతినందినది.
మానిషాద ప్రతిష్టాంత్వమగమర్శాశ్వతీస్సమాః
యత్ క్రౌఞ్చమిధునాదేకమవధీః కామమోహితమ్.
కం॥ బ్రతుకవు సుమాఁ నిషాదుఁడ;
ప్రతిష్ఠగని కెన్నొ యేండ్లవనిఁ; గామవిమో
హితమౌచుఁ గ్రౌంచమిధున
స్థితిఁగలిగిన యొక్కనినిజదిపితివి గనుకన్. (7)
ప్రభా :-- వాల్మీకికొదవిన అలౌకిక శోకమునుండి యుదయించి, శ్రీమ
ద్రామాయణరచనకు నాందీశ్లోకమయి, ప్రపంచలోకులచేతఁగూడ- శ్లోకింపఁబడు
చున్న యీళ్లోకమునకిట్లు మూడర్ధములు చెప్పుదురు.
(1) నిషాదపరమగునర్దము: &quot;ఓనిషాదుఁడా! నీవు క్రౌంచపక్షి మిధున
మునుండి, కామమోహితమగు మగపక్షినొకదానినిజంపితివి. ఆకారణమున నీవిఁక
పెక్కేండ్లు ప్రతిష్ఠనొందకుము” (బ్రతుకకుము) ఇది వాచ్యార్ధము. దీనివలననే స్ఫు
రింపఁజేయఁబడిన వ్యంగ్యార్ధములలో మొదటిది - (2) శ్రీరామ ప్రతిష్ఠాపరమగు
వ్యంగ్యార్ధము :--- 'మా' అనఁగా! లక్ష్మి. ఆమెకు అశ్రయము కనుక, మాని
షాదుఁడనఁగా; శ్రీనివాసుఁడేయగు. రాముఁడు. క్రుంచయనఁగా; కుటిలగతి.
క్రుంచగతిగల కైకసియనురాక్షసి-క్రౌంచి. దానిసంతతియగు పురుషుఁడు - రావ
ణుఁడు - క్రౌంచుఁడు. ఇట్లు క్రౌంచుఁడగు రావణునిపత్నియగు మండోదరి -
క్రౌంచి. క్రౌంచ క్రౌంచులమిధునము - క్రౌంచమిధునము. సహృదయులు- ఇప్పుడు
దీని యర్ధము ని ప్లెఱుఁగునది
.
&quot;శ్రీనివాసుఁడవగు శ్రీరామా : నీవు క్రౌంచమిధునమగు రావణమండోదరీ
మిధునమునుండి [పరసతీ] కామమోహితుఁడగునొకనిని [లోకకంటకుఁడగు రావ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efzwy4mhitteqycerw2s2qfvrdls78a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220988</id>
    <revision>
      <id>574845</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ణుని] వధించితివి, కనుక నీవుశాశ్వతవర్షస్థాయియగు ప్రతిష్ఠనొందుము&quot; 175 (3) రావణప్రతిష్ఠాభంజకమగు వ్యంగ్యార్ధము: ఇందుదేవర్షులను బాధించుచు, త్రిలోకకంటకుఁడగు...'</comment>
      <origin>574845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="alcemy51yz40aznkitqx53b63y379wc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ణుని] వధించితివి, కనుక నీవుశాశ్వతవర్షస్థాయియగు ప్రతిష్ఠనొందుము&quot;
175
(3) రావణప్రతిష్ఠాభంజకమగు వ్యంగ్యార్ధము: ఇందుదేవర్షులను
బాధించుచు, త్రిలోకకంటకుఁడగుటచేత క్రూరుఁడగు రావణుడునిషాదుఁడుగా
సంబోధింపఁబడుచున్నాఁడు. రాజ్యపరిత్యాగ, వనవాసాది దుఃఖములచేత 'క్రుంచ
ను' అనఁగా; 'కృశించుట' అను అల్పిభావమునుబొందిన సీతారాములు- క్రౌంచ
మిధునముగాఁ జెప్పఁబడుచున్నారు. కాఁగా, దీనియందలి వ్యంగ్యార్ధముని పై
ఱంగునది.
&quot;కిరాతుఁడవగు రావణా శ్రీజానకిరామ మిధునమునుండి నీవు జానకి
రూపమగునవయవమును [చదిపితివి] వధించితివి. అనఁగాః అపహరించితివి.
[సీతాపహరణము - ఆదంపతులకు వధకంటెను పీడాకరము గనుక, అపహరించు
టయే-వధించుటగాఁజెప్పఁబడినదని తెలియునది.] కనుక నీవిఁకనెన్నో సంవత్సర
ములు - ప్రతిష్ఠను, అనఁగా; 'లంక నేలుట' మున్నగు బ్రహ్మవరదత్తమగు ప్రతి
ష్ఠను, బొందకుము. ”
ఆంధ్రీకృతపద్యమునందుగూడ - మీఁద్రియర్ధములు మూడుననుసంధింపఁబడినవి.
(1) నిషాదుఁడా!
=
కిరాతుఁడా! ప్రతిష్ఠగ = భూలోక స్థితికలుగునట్లు
(నీవు) బ్రతుకవుసుమా! - ఒక్కనిని = మగపక్షిని. చదిపితివి
=
వధించితివి.
(2) సుమానిషాదుఁడ ! = యోగ్యురాలగు శ్రీదేవికా శ్రయుఁడవగు
అనఁగా; సుశ్రీనివాసుఁడవగు శ్రీరామాః 'ప్రతిష్ఠగ నింకేన్నో యేండ్లవనిన్ “
భూలోకమునందు పెక్కు సంవత్సరములు, సత్కీర్తి యుక్తముగా (నీకు బ్రకు
కు+ అవున్ = జీవితముకలుగును. ఒక్కనిన్ = రావణుని.
=
=
(3) నిషాదుఁడాః = కిరాతుఁడవగురావణా! బ్రతుకపు జీవింపవు.
ఒక్కనిన్ = సీతారూపమగు అవయవమును, చదిపితివి — అపహరించితివి.
(“ఒక్కఁడు” అనునది- మహదమహత్సాధారణవాచకము.
లోచనము :-
'వివిధమును' అనఁగా; వాచ్యాదులగు నాయావ్యంజక
ములచేత వ్యంజనీయములగు నాయరసాదుల కనుగుణమగుటచేత -[అభివ్యంజన
యోగ్యతను సంపాదించుటచేత] విచిత్రమయినదియు, [కనుకనే] వాచ్యము
నందును, వాచకమునందును, రచనయందును. [సంఘటన, లేక కూర్పునందును ]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alcemy51yz40aznkitqx53b63y379wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220989</id>
    <revision>
      <id>574846</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 ప్రథమోద్ద్యోతము అధిక మైనదియు, నగుసౌందర్యము కలదియగు కావ్యమునకు, అనఁగా; [రసా ద్యనుగుణశబ్దార్థరచనారూపములగు] శబ్దార్దాలంకార, గుణములతోఁగూడియుండు టవలన సుందరమగు కావ్యమునకు...'</comment>
      <origin>574846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="cpujgemje7539mkgcn4xobk6jsvdn8y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;176
ప్రథమోద్ద్యోతము
అధిక మైనదియు, నగుసౌందర్యము కలదియగు కావ్యమునకు, అనఁగా; [రసా
ద్యనుగుణశబ్దార్థరచనారూపములగు] శబ్దార్దాలంకార, గుణములతోఁగూడియుండు
టవలన సుందరమగు కావ్యమునకు ఆరసాదిధ్వనియే - సార [జీవ] మయిన
దనియర్ధము. ఆకారణముచేత [రసానుగుణ వాచ్య, వాచక, రచనారూప - శబ్ద
ర్ధాలంకారగుణ, [సౌందర్యయుక్త] మగునదియే కావ్యమగుటచేత] అంతటను
-గూడ - (“మాణవకుఁడు సింహము&quot; మున్నగులౌకిక వ్యవహారాదులయందుఁ
గూడ] ధ్వననవ్యాపారమున్నను. అచట, కావ్యత్వవ్యవహారముకలుగదు. (విభు
వగు] ఆత్మ - అన్నిఁటియందునుగూడనున్నను, కొన్నిఁటియందే [మనుష్యాదు
లయందే] జీవత్వవ్యవహారముకలుగుచుండునని వెనుక నేచెప్పియుంటిమి. కనుక,
“అట్లయినయెడల [ధ్వననయుక్తమగునదియే కావ్యమగునెడల] అంతటనుగూడ
[లౌకిక, వైదికశాస్త్రవ్యవహారములయందుఁ గూడ] కావ్యత్వవ్యవహారము కలుగవ
లసివచ్చును'' అని హృదయదర్పణమున నొనర్పఁబడిన యాక్షేపము - నిరవకాశ
మగుచున్నది. [&quot;నిహత, సహచరీవిరహకాతర క్రౌఞ్చక్రన్దజనితః&quot; అనుపాఠము
ననుసరించునపుడు] నిహతమయినదియు, సహచరీవిరహకాతరమయినదియు, నగు
మగక్రౌంచము - ఆలంబన] విభావము. దానియాక్రందనమనుభావము, [''సన్ని
హితసహచరీవిరహకాతర క్రౌంచాక్రన్దజనితః&quot; అనుపాకము ననుసరించునపుడు]
వాల్మీకికి సమీపమునందు, తనవిరహముచేత కాతరమగుచున్న మగక్రౌంచ
మును గుఱించి యాక్రందనమునొనర్చుచున్న సహచరి [ఆడుపక్షియగు క్రౌంచి-]
ఆలంబనవిభావము. దానియాక్రందనమునుభావము.
ప్రభా ;– ధ్వన్యాలోకవృత్తియందుగల “నిహతసహచరీవిరహకాతర
క్రౌణ్చాక్రన్దజనితః&quot; అను పాఠమును, “సహచరీహననోద్భూతేన సాహచర్య
ధ్వం నేనోస్థితః', అనులోచనపాఠమును, బరిశీలించునపుడు, నిషాదునిచేతఁజంపఁ
బడినది - ఆడుక్రౌంచముగాఁ జెప్పబడినట్లు తోచును. ఈయంఠము- శ్రీమద్రామా
యణమునందు బాలకాండమునందలి ద్వితీయసర్గమునందున్న క్రిందియంశము
తోడి విరోధముగలదగుచున్నది.
తస్యాభ్యా శేతు మిధునం చరన్తమనపాయినమ్
దదర్శథగవాంస్తత క్రౌఞ్చయోశ్చారునిస్వనమ్. [బా.ద్వి 9]
తస్మాత్తుమిధునాదేకం పుమాంసం పాపనిశ్చయః
జఘానవైరనిలయో నిషాద స్తస్యపశ్యతః (10)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cpujgemje7539mkgcn4xobk6jsvdn8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220990</id>
    <revision>
      <id>574847</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము తం శోణితపరీతాఙ్గం వేష్టమానం మహీతలే భార్యాతునిహతం దృష్ట్వారురావకరుణాంగిరమ్ (11) [ 13, 14, 15] [వీనియర్థము ని క్లెఱుంగునది] 177 ఏయపాయ “భగవానుఁడగు వాల్మీకి ఆవనమున తనస...'</comment>
      <origin>574847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3527" sha1="bp91wnqn2wz3s4eh2gg3oss2x3t8oew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
తం శోణితపరీతాఙ్గం వేష్టమానం మహీతలే
భార్యాతునిహతం దృష్ట్వారురావకరుణాంగిరమ్ (11)
[ 13, 14, 15] [వీనియర్థము ని క్లెఱుంగునది]
177
ఏయపాయ
“భగవానుఁడగు వాల్మీకి ఆవనమున తనసన్నిధియందే
మును లేక, జోడుఁబాయక, నుందరనిస్వనములుగలిగి, సంచరించుచున్న క్రౌంచ
మిధునమును జూచెను (9) పాపనిశ్చయుఁడును, వైరనిలయుఁడును నగు నొక
నిషాదుఁడు - ఆక్రౌంచమిధునమునుండి పురుషపక్షినొకదానిని వాల్మీకి చూచు
చుండఁగనే, పడఁగొట్టెను (10) రక్తముచేతనంతటను సిక్తమగు నంగముగలది
యు, తనతోడి వియోగమును సహింపఁజాలక] నేలఁబడిదొరలుచున్నదియు,
నగుమగక్రౌంచమును, జంపఁబడినదానినిగాఁ జూచి- సహచారియు, తనతోఁగూడి
తిరుగునదియు,] పతియు, నగు నామగపక్షితోడి వియోగమునొందిన భార్యయగు
క్రౌంచి - జాలిఁగొలుపునవియగు వాక్కులతో బిగ్గరగా విలపించెను. (11)
అప్పుడు నిషాదునిచేత [చంపఁబడి] నిపాతితమయిన మగపక్షిని జూచిన
ధర్మాత్ముఁడగు నాఋషికి - కారుణ్యము [జాలి, లేక, రసాత్మకమగు శోకము, ]
కలిగెను. (13) తదుపరి. ఆద్విజుఁడగు వాల్మీకి కరుణవేది, కనుక, నేడ్చు
చున్న క్రౌంచినుద్దేశించి. 'అధర్మ'మని చెప్పియోదార్చి, [నిషాదునిఁ గూర్చి] యీ
వాక్యమును వచించెను. (14)
'
&quot;ఓనిషాదుఁడా ! నీవు క్రౌంచమిధునమునుండి కామమోహితమగు మగపక్షి
నొకదానిని జంపితివి. కనుక, పెక్కు సంవత్సరములు - నీవిఁక ప్రతిష్టను [పాణ
స్ధితిని] పొందకుము: 15
తదుపరి, '
పాదబద్ధము. సమాక్షరము, తంత్రీలయ సమన్విత
మునగుచు, శోకార్తుఁడనగు నా నుండియిట్లు ప్రర్తించిన యిది -[యీవాక్యము]శ్లోక
మేయగును. ఇంకొకవిధముగలదికాదు.” అని వాల్మీకి యత్యాశ్చర్యమున భరద్వా
జనితోననెను. (18)
27&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp91wnqn2wz3s4eh2gg3oss2x3t8oew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220991</id>
    <revision>
      <id>574848</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మీఁదిశ్లోకములవలన, మగక్రౌంచమే - నిషాదునిచేత - బాణముచేతఁగొట్టఁ బడి, [సహచరీవిరహకాతరమగుటవలన] నేలఁబడిదొరలుచున్నట్లు చెప్పఁబడినది. కనుక; చంపఁబడినది - మగక్ర...'</comment>
      <origin>574848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="e6m4gqmsu70le7akyfcv1084mjfbiw0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;178
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మీఁదిశ్లోకములవలన, మగక్రౌంచమే - నిషాదునిచేత - బాణముచేతఁగొట్టఁ
బడి, [సహచరీవిరహకాతరమగుటవలన] నేలఁబడిదొరలుచున్నట్లు చెప్పఁబడినది.
కనుక; చంపఁబడినది - మగక్రౌంచమేయనుట స్పష్టము. ఆడుపక్షియగు క్రౌంచి
యే-యాక్రందన మొనర్చినట్లు చెప్పఁబడుటవలనను, మగపక్షి యాక్రందన మొన
ర్చినట్లు చెప్పఁబడకుండుటవలనను, క్రౌంచినే - ఆలంబవిభావముగాను, దాని,
యాక్రందనాదికమునే అనుభావముగాను, జెప్పుటయే సముచితమగును.
లోచనమున, ''సహచరహననోద్పూతేన” అను పాఠముండియుండు
ను. ఆపాఠము - &quot;సహచరీహననోడ్బూతేన&quot; అని లేఖక ప్రమాదమున తప్పు
గాఁబడియుండవచ్చును.
&quot;గ్రంథాంతమునందలి సింహావలోకనముననీయంశము-విమర్శింపఁబడును.
కనుక, నీచట సమగ్రముగా విమర్శింపఁబడుటలేదు. “అచట, నీయంశమునుపాఠ
కులు పరిశీలించునది.
ప్రభా :— &quot;అయ్యా! వృత్తి గ్రంధము నవలోకించునెడల - ఆక్రందన
మును వినుటచేత - వాల్మీకిమునికి - లౌకికమగుళోకమే - జనించినట్లును, చిత్త
వృత్తిరూపమును, లౌకికమును, నగునాళోకమే - శ్లోకము గాఁబరిణమించినట్లును,
తోచుచున్నది. లోచనము- 'మునికి [లౌకిక మగు] శోకముకలిగినదనితలఁపఁడగదు.'
అనిశోకమును నిషేధించుట ఎట్లుకుదురును&quot; అనియాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :- “జనించినశోకము” అనఁగా; [అనాదివాసనారూపము
న, మునిహృదయమునుండి] విభావాదిచర్వణచేత గోచరీకృతమయిన [అలౌకిక]
శోకము&quot; అనునర్ధమునెఱుఁగవలయును.
ప్రభా
లౌకికమగుళోకముద్వేజక మేయగును. చర్వణాగోచరమగు
శోకమలౌకికము. చర్వణావస్థగల శోకమునుండియే - శ్లోక పరిణతికలిగినది.
అవ :--- &quot;శోకమేగద తొలినొక్క శ్లోకమయ్యెః&quot; అనిచెప్పినధ్వనికర్త
యభిమతము ననుసరించునెడల, చర్వణావస్థగలశోకమే శ్లోకముగాఁబరిణమించి
నట్లున్నది. కనుక చర్వణావస్థగల శోకమే. కావ్యమున కాత్మయనిచెప్పఁదగును
రసమును - కావ్యాత్మగాఁజెప్పఁదగదు. శోకమే - కరుణరసముకాదుగదా!” అని
యాశంకించి, ఈ యంళమును ఆలోకకర్త - మీఁదఁ జెప్పుచున్నాఁడని యవ
తరణిక నొనర్చుచున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6m4gqmsu70le7akyfcv1084mjfbiw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220992</id>
    <revision>
      <id>574849</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 179 లోచనము వ :-- &quot;అయ్యా! శోకచర్వణవలన శ్లోకముద్భ వించినచో, [అభిధావృత్తిజోధ్యమగు నాశోకమే కావ్యమునకార్మకావలసియు న్నది.] ప్రతీయమానమగు వస్తువు [వ్యంజనాగమ్యమగు రసా...'</comment>
      <origin>574849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="h6mno09hatrm3kzlhjpsjf4zzf40i51" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
179
లోచనము
వ :-- &quot;అయ్యా! శోకచర్వణవలన శ్లోకముద్భ
వించినచో, [అభిధావృత్తిజోధ్యమగు నాశోకమే కావ్యమునకార్మకావలసియు
న్నది.] ప్రతీయమానమగు వస్తువు [వ్యంజనాగమ్యమగు రసాదికము] కావ్యమున
కాత్మఅనుసని - ఎట్లుసంగతమగును.” అనియాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.
34 మూలము : శోకము -కరుణరసస్థాయి భావము
గదా; [కరుణరసమునకు స్థాయియగుభావముగదా!] అది- [కరుణ
రసస్థాయిభావమగు శోకము] ప్రతీయమానరూపమే, అనిప్రతిపా
దింపఁబడినది.
లోచనము :-
కరుణమనురసము -శ్లోక చర్వణకేగోచరించునది, యగు
స్వరూపముగలది. కనుక, శోకమే ఎ కరుణరసమునకు స్థాయిధావమగుచుండును.
[వర్ణింపఁబడునవియగు క్రౌంచ్యాదులయందున్న] శోకాదికము - స్థాయియగు
భావమైయుండునపుడు, ['ఆ'శోకాదికమునకు కారణములగు] విభావములును .
[కార్యములగు] అనుభావములును, ఏవేవివర్ణింపబఁడునో, అవి-సహృదయులగు
చర్వయితలచేత, చర్వ్యమాణములగును. [ఆస్వాదింపఁబడును. ]ఆస్వాదింపఁబడు
నవియగు నాయావిభావానుభావములకుసముచితమగు [శోకాదిరూపమగునేయే
స్థాయిభావము - కావ్యమునందు వర్ణింపఁబడుచున్న, ఆయావ్యక్తులయందుండు
నో, దానికి సజాతీయమగు నాయాస్థాయిరావము సహృదయుఁడగు నాస్వాద
యితయందుఁగూడ వాసనారూపముననున్నదియే - మేల్కొలుపఁబడును. ఇట్లుమే
ల్కొలుపఁబడిన] శోకాదిరూపమగు చిత్తవృత్తి రస్యమానాత్మయై.. [ఆస్వాదిం
పఁబడునదియై] కరుణాదిరసమగును. కనుక, ఔచిత్యమువలన [స్థాయియగుభావ
మై, రసమునందుపయోగించునదియగుటవలన] 'స్థాయిభావము (కూడ) రస'మని
ఉపచారవశమునఁ జెప్పఁబడుచుండును.
ప్రభా :-- ఆస్వాదమను మారు పేరుగలదియు, ఆనందఘనమును, స్వ
సంవేదనగోచమును, అగునేయర్ధముగలదో, అదియే-కరుణాది రూపమగు రసమని
తెలియునది.
ప్రశ్న : అవ ;--
అయ్యా! అలౌకికమగురసము-స్థాయిభావముకంటె
వేరయినయెడల, ‘స్థాయియగుభావమే రసము.' అనియు, 'శోకమే - శ్లోకమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h6mno09hatrm3kzlhjpsjf4zzf40i51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220993</id>
    <revision>
      <id>574850</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము య్యెను.' అనియు, స్థాయియగుభావమునే - రసముగావ్యవహరించుట విరుద్ధము గదా! ఉత్త రసచర్వణయందు స్థాయిభావమగు శోకాదికముపయోగించు టవలన శోకాదులను- రసములుగా వ్యవహరి...'</comment>
      <origin>574850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3713" sha1="are4dmew37ahsu8ptt5x88x5eip4b94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;180
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
య్యెను.' అనియు, స్థాయియగుభావమునే - రసముగావ్యవహరించుట విరుద్ధము
గదా!
ఉత్త
రసచర్వణయందు స్థాయిభావమగు శోకాదికముపయోగించు
టవలన శోకాదులను- రసములుగా వ్యవహరించుట-ఔపచారిక మేయగును. కాని,
ముఖ్యముకాదు.
కరుణమునందు శోకముపయోగింపఁబడును. కాని, శోకమే - కరుణరసము
కాదు. శోకము - కరుణముగాకున్నను, కరుణమునందుపయోగించునదియగుట
వలన, శోకమువలన - శ్లోకముదయించినదని చెప్పఁబడినది. నిజస్థితివేత - కరుణ
మునుండియే - శ్లోకముదయించినదని చెప్పఁబడవలయును. 'ఋషికి కారుణ్యము
కలిగెను.' 'కరుణవేది - కనుక,' అని తెలిపిన వాల్మీకియభిమతముగూడ నిదియే
యగును.
అవ :- ఎట్లుపయోగించునదియు చెప్పుచున్నాడు.
లోచనము :-
[సహృదయునిచేత] తనయందనుభవింపఁబడినది యు,
నితరమునందు [క్రౌంచ్యాదులయందు] ఆక్రందనాదులచేత అనుమానింపఁబడి
నదియు, నగు చిత్తవృత్తి జాతము -[శోకాది స్థాయిభావము] సంస్కారక్రమమున
[మేల్కొలుపఁబడి, హృదయసంవాద, తన్మయీభావములనొదవించి] 'చర్వణ
యందుపయోగించునదియగుట'-అను నౌచిత్యమువలన- స్థాయిభావమగు శోకా
ఉకమే - రసమని వ్యవహరింపఁబడునని [ఉపచరింపఁబడునని) చెప్పఁబడినది.
ప్రభా :-- ఈయంశముగూడ - మరల రసవిచారమునందు విస్తరించి
చెప్పఁబడును గనుక, నిచట విస్తరింపఁబడుటలేదని తెలియునది.
B
-
16
అవ :— 'ధ్వనిప్రభేదమంతయుఁ గూడ కావ్యాత్మ, అని, గ్రంథాదిని
దెలుపఁబడినదిగదా! ఇచట రసాదిధ్వని ప్రభేదమాత్రమే కావ్యాత్మయని
చెప్పుట - అయుక్త ముగనున్నది'' అనియాశంకించునదియగు నవతరణిక నొన
ర్చుచున్నాఁడు.
లోచనము : అవ అయ్యాః ప్రతీయమానరూపము [ధ్వనింపఁ
జేయఁబడిన యర్ధమంతయు] కావ్యాత్మ [యే] యగును. అది - భేదత్రయము
గలదిగా ప్రతిపాదింపఁబడినదిగాని, రసైకరూపముగాఁ దెలుపఁబడినదికాదు. మీఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>are4dmew37ahsu8ptt5x88x5eip4b94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220994</id>
    <revision>
      <id>574851</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 181 దియితిహాసముచేత-రసమే. ఆత్మయనిచెప్పఁబడినట్లగుచున్నది. [అదియు క్తమా?] అనియాశంకించి, అంగీకరించి, ప్రత్యుత్తరము నిచ్చుచున్నాఁడు. (35) మూలము : --- ప్రతీయమానమునక...'</comment>
      <origin>574851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="5kzlwu6agzk7ciav6nl50qhhhwhcat6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
181
దియితిహాసముచేత-రసమే. ఆత్మయనిచెప్పఁబడినట్లగుచున్నది. [అదియు క్తమా?]
అనియాశంకించి, అంగీకరించి, ప్రత్యుత్తరము నిచ్చుచున్నాఁడు.
(35) మూలము : --- ప్రతీయమానమునకుఁగూడ [వ
స్త్వలంకారధ్వని రూపములగు] అన్యప్రభేదములు కాన్పించుచున్న
ను [రసమునకుఁగల] ప్రాధాన్యమువలన [అన్యములగు వస్త్వలం
కారధ్వనులు ప్రధానమగు రసమునందే పర్యవసానమునొందునవి
కనుక] రసభావాదిద్వారముననే, [అవికూడ - కావ్యాత్మలగునని]
ఉపలక్షింపఁబడుచుండును. [అముఖ్యముగా గ్రహింపఁబడును.]
లోచనము :-
.
“వస్తుధ్వని ప్రభేదమును, 'అలంకారధ్వనిప్రభేదమును’
రసముసందే పర్యవసానమునొందును. కనుక, [వానికి రసభావాదిముఖముననే
కావ్యాత్మత - ఉపలక్షితము.] వస్త్వలంకారములు - తమస్వరూపమాత్రమునందు
విశ్రాంతినొందకున్నను. అన్యశబ్దములకంటె [కావ్యమునకు] విలక్షణతను గలి
గించుచుండును. ఇట్లు వైలక్షణ్యమును గూర్చుటయను నౌచిత్యమువలన, వస్త్వ
లంకారధ్వనులకుఁగూడ - కావ్యజీవితత్వము - ఔపచారికముగ చెప్పఁబడును'
అని భావము.
ప్రభా :-- ప్రశ్న :- వస్తుధ్వనికిని, అలంకారధ్వనికిని, ముఖ్యమగు
కావ్యాత్మత్వములేదా? ఏల ?
ఉ:- లేదు. ఏది-స్వరూప మాత్రమునందు విశ్రాంతినొందునో, దానికే
ప్రాధాన్యముండును. ఇట్లు ప్రధానమగునదియే - ఆత్మయనిచెప్పఁబడుట కుచిత
మగును. వస్తుధ్వనియు, అలంకారధ్వనియు, ఁగూడ స్వరూపమాత్రమునందు
విశ్రాంతినొందునవికావు. కనుకనవి - విభావానుభావాదిరూపమున రసభావాదుల
యంగే-పర్యవసానమునొందును. [తమ] స్వరూపమాత్రమునందు విశ్రమించుట
యను పర్యవసానములేకుండుటవలన, వస్త్వలంకారధ్వనులకు ముఖ్యమగు కావ్య
జీవితత్వము లేదు.
ప్రశ్న : —— రసాదిధ్వనిప్రభేదమే-ముఖ్యమగు కావ్యజీవితమని చెప్పఁబడు
టకు హేతువేది ?
ఉ:
సహృదయహృదయము
స్వానుభవవైక వేద్యమగు రసము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kzlwu6agzk7ciav6nl50qhhhwhcat6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220995</id>
    <revision>
      <id>574852</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 అంధ్ర ధ్వన్యాలోకము నందే, సంపూర్ణమగు విశ్రాంతినొందును. కనుక, రసమునకు స్వరూపమాత్రము నందే - విశ్రాంతిరూపమగు పర్యవసానముండుటవలన, రసాదిప్రభేదమే-ముఖ్య మగు కావ్యజీవితమని చెప్...'</comment>
      <origin>574852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4754" sha1="lppkfviaavw04o7vbn6n4d2ruoz0p9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;182
అంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
నందే, సంపూర్ణమగు విశ్రాంతినొందును. కనుక, రసమునకు స్వరూపమాత్రము
నందే - విశ్రాంతిరూపమగు పర్యవసానముండుటవలన, రసాదిప్రభేదమే-ముఖ్య
మగు కావ్యజీవితమని చెప్పఁబడును.
ప్రశ్న :-— “వస్త్వలంకార ధ్వనులు - రసభావాది ద్వారముననే, కావ్యాత్మ
లని ఉపలక్షీంపఁబడుచుండును&quot;, అనువృత్తి యందలి వాక్యమునికభి ప్రాయమేమి?
ఉ:-
-
ముఖ్యుఁడగు రాజుతోఁ గూడి, తత్సంబంధియగు పరివారము గూడ
వెళ్లునదియేయగును. కనుక, “రాజు బయలు వెడలెను&quot; అనుచోటనున్న “రాజు’
అను పదముచేత, అముఖ్యమగు తత్సంబంధి పరివారముగూడ గ్రహించఁబడును
గదా! ఇట్లు, 'ప్రధానమగు దానిచేత అప్రధానమగు తదితరమును గ్రహించుటకు
ఉపలక్షణమని పేరు. ప్రధానములగు రసభావపదములిచట అముఖ్యములగువస్త్వ
లంకారధ్వనుల కుపలక్షకములగుచున్నవి. అనఁగా, వస్త్వలంకారధ్వనులుగూడ-
ఇచట రసభావపదములచేత. అముఖ్యముగా గ్రహింపఁబడుచున్నవన్న మాట • ‘ఇవి,
స్వరూపమాత్ర నిశాంతినొందక, రసమునందే, విశ్రమించుచున్నను, రసధ్వనిగత
ములగు తదితర శబ్దములకంటె, కావ్యమునకువిలక్షణతను గూర్చుచుండుట&quot;-అను
నౌచిత్యమువలన, అముఖ్యములగు కావ్యాత్మలుగా గ్రహింపఁబడునని భావము.
ప్రభా: అవ :- అయ్యాః వస్త్వలంకార ధ్వనులవలె, వ్యభిచారియగు
భావముకూడ - కరుణాదిరసస్థాయిభావమగు శోకాదిచర్వణయందే పర్యవసించి,
ఆస్థాయిభావమున కుచితమగు రసమునందు ప్రతిష్ఠనొంది, తద్ రసద్వారముననే
కావ్యజీవితమగుట యుక్తమగును. ఇట్లుండ, “రసభావద్వారముననే” అను, వృత్తి
యందు, రసశబ్దముతోఁగూడ- భావశబ్దమును గ్రహించుట సంగతమగునా ?
రసమునకువలె ప్రత్యేకమగు భావమునకుఁ గూడ - ప్రధానముగా అస్వాదింపఁ
ఐడి కావ్యజీవితమగుట సంభవమా? అని యాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము : -- -&quot;ఆస్వాదింపఁబడుచున్న [లజ్జమున్నగునదియగు] వ్యఖి
చారిభావమునకుఁగూడ - తనవ్యఖిచారిస్వరూప మాత్రమునందే విశ్రాంతిలేకు
నను. ఒక్కొక్కప్పుడు స్థాయికావచర్వణయందు, పర్యవసానమునొంది,
ఆస్ధాయిభావమున కుచితమగు రసమునందు ప్రతిష్ఠను [ఉనికిని] పొందకయుం
డుటకూడ - కలుగుచుండును. కనుక నప్పుడాభావమునకుఁగూడ - ప్రాణత్వము
[కావ్యజీవితత్వము] కలుగుచుండును.”
అను నీయంశము.భావగ్రహణముచేత. [రసశబ్దముతోఁగూడ భావశబ్దమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lppkfviaavw04o7vbn6n4d2ruoz0p9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220996</id>
    <revision>
      <id>574853</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము గ్రహించుటచేత, వృత్తియందు] తెలుపఁబడినది. 15 183 ప్రభా :-- వ్యభిచారిభావమునకు సామాన్యముగా స్వరూపమాత్ర విశ్రాం తియుండదు, ఏది - స్వరూపమాత్రమునందు విశ్రమించునో, అది...'</comment>
      <origin>574853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="51a6xz8277nni0j116u9qk2ncpb8k2u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
గ్రహించుటచేత, వృత్తియందు] తెలుపఁబడినది.
15
183
ప్రభా :-- వ్యభిచారిభావమునకు సామాన్యముగా స్వరూపమాత్ర విశ్రాం
తియుండదు, ఏది - స్వరూపమాత్రమునందు విశ్రమించునో, అదియే కావ్య.
జీవితమగును. స్వరూపమాత్రమునందు విశ్రమింపని [వ్యభిచారి] భావము
స్థాయిభావచర్వణయందు పర్యవసించి. తదుచితరసమునందుండి, ఆకసము
ద్వారముననే, కావ్యజీవితమగుచుండును, గాని, స్వరూపముచేత కావ్యాత్మకాదు
రస్యమానతయే, ఆనఁగా; ఆస్వాదింపఁబడుటయే, సారముగాగలదియే - రసమని
చెప్పఁబడును. అదియే జీవితమగును. అయిననొకప్పుడు - తనకుచితమగు విభా
వాదినంబంధ మొదవునపుడు, ప్రత్యేకముగు వ్యభిచారిభావమునకుఁ గూడ ప్రధా
నముగా నాస్వాదింపఁబడుట - కలుగవచ్చును అప్పుడది - కావ్యజీవితమునుగా
వచ్చును. దీనికుడా :
గీ॥ దిగిఁబడుచునున్న వలయమ్ముఁ దీర్చికొనుచు,
గోటి,కొనగోట సీటుగా మీటుకొనుచు,
అందియ యొకింతనినదింప, అవని దేశ
:
మున పదమురాయుచుండె నాముద్దరాలు.
ప్రధా ఒక ముగ్ధ- తన్ను విడిచి, దేశాంతరమున కేగిన తనప్రియుఁడు-
వచ్చుచున్నాఁడనితెలిసికొని, ఇట్లొనర్చినది 'దిగ....దీర్చికొనుచు' అనుదానిచేత. -
ప్రియతమునెడబాసియుండుటచేత - ఉదయించిన కార్యము [కృశించుట] వ్యంజి
తము. క్రింది యనుభావములచేతస్ఫురింపఁజేయఁబడినదియగు, ముద్దరాలికొదవిన
ప్రియతమవార్తాశ్రవణము - ఇచట విభావము. దిగజారుచున్న వలయమును సరుదు
కొనుట, గోటిని-కొనగోటితో మీటుకొనుట, మందమును, కలమధురమును, నగు,
నినదముగలిగి, రుచిరమగు చరణకిసలయమును నేలరాయుట అను అనుభావ
ములచేత - ఇచట, లజ్జయనుభావము-స్థాయియగు రతిచర్వణయందు విశ్రాంతి
నొంది, [పర్యవసించి] తదుచితశృంగారరసమనఁబ్రవేళమునొందకయేయున్నను,
ప్రధానముగా నాస్వాదింపఁబడి, కావ్యజీవితమై, సహృదయహృదయమణిముకుర
స్థలినధివసించుచున్నదిగదా :
రసభావశబ్దమున, రసాధాసభావాభాసతత్ప్రళమములు [ప్రశమాదులుకూడ]
సంగ్రహింపఁబడునవియేయగును. అవాంతర వైచిత్ర్యమున్నను [స్వరూపభేదము
లేకుండుటవలన] అవియు, తదేకరూపములే. [రసభావరూపములే కనుక; వానిని
గూడ గ్రహింపవచ్చును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51a6xz8277nni0j116u9qk2ncpb8k2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220997</id>
    <revision>
      <id>574854</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అవ :- ఇట్లు, ఇతిహాసముఖమున ప్రతీయమానమును- కావ్యాత్మగా ఁ బ్రదర్శించి, 'ప్రతీయమానము - కావ్యాత్మ' అనునిది - స్వసంవిత్ సిద్దము . [సహృదయస్వానుభవసిద్ధము] గూడనగున...'</comment>
      <origin>574854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="4hpqbkayatnefnzp9j1avfhwims8llf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;184
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అవ :- ఇట్లు, ఇతిహాసముఖమున ప్రతీయమానమును- కావ్యాత్మగా ఁ
బ్రదర్శించి, 'ప్రతీయమానము -
కావ్యాత్మ' అనునిది - స్వసంవిత్ సిద్దము
.
[సహృదయస్వానుభవసిద్ధము] గూడనగునని చూపుచున్నాఁడు.
(36) మూలము :-
సరస్వతీ స్వాదుతదర్ధవస్తు నిష్యన్దమానా మహతాంకవీనామ్|
అలోకసామాన్య మభివ్యనక్తి పరిస్ఫురన్తం ప్రతిభావిశేషమ్. (6)
గీ॥ స్వాదు, గమ్యార్ధవస్తు నిష్యందమాన
యై మహాకవివాణి మహాకవులకు
యై
1
ఒక మహాప్రతిభను పరిద్యోతితముగ
మహివెలార్చు నలోక సామాన్య సరణి. (6)
మహాకవి వాణి - సరస్వతి] వస్తుతత్త్వమును [వ్యంగ్యార్ధ
రూపమగురసాదికమును] నిష్యందింపఁజేయునదియై, మహాకవులకు
అలోకసామాన్యమైన లౌకికముకాని] ప్రతిభావిశేమును పరిస్ఫు
రించు దానినిగా [సాక్షాత్కారగోచరమగు దానినిగా] అభివ్యక్తిక
రించును. [అంతటను వెలార్చును] కనుకనే, అతివిచిత్రకవిపరం
పరావాహినియగు [కావ్య] సంసారమున కాళిదాస ప్రభృతులు. -
ఇద్దరు, ముగ్గురు, గాని, ఐదారుగురుగాని, మహాకవులనిగణింపఁ
బడుచున్నారు.
లోచనము : - వాణి-[సరస్వతి] 'వాగ్రూపయగు భగవతి' అనియర్ధము.
కారికయందలి అర్ధశబ్దమునకు వస్తువనియు,[అభిప్రాయమనియు] వస్తుశబ్దమునకు
త త్వమనియు, వృత్తి కర్త చేత వ్యాఖ్యానింపఁబడుచున్నది. నిష్యందమానయై-దివ్య
మగు ఆనందరసమును స్వయముగా స్రవింషఁజేయుచున్నది [చేపునది] యై,
అనియర్ధము, [వాణికిచట ధేనువుతోడి సామ్యము సూచింపఁబడినది.]
-
గీ॥ వాణియనియెడిధేనువు బాలకృష్ణ
స్వయముగ స్రవింపఁజేయు రసమ్ముతోడ
జతనము వహించి యోగులు పితికిపొందఁ
దగిన రసమెట్లు సరిచేయఁదగినదగును?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4hpqbkayatnefnzp9j1avfhwims8llf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220998</id>
    <revision>
      <id>574855</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్యోతము అని. భట్టనాయకుఁడుకూడ-నిశ్లేచె ప్పెను. - 185 ప్రభా :- [మహాకవులయందుఁగల] వాణియను [కావ్యరూపమున, పరి ణమించిన] పాడియావు అలౌకికమగు రసమును [రసమను పాలను] బాలుని వలె నేమియు న...'</comment>
      <origin>574855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3765" sha1="5lhs7uc03k8nr70gya3mhivxtq5uhix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్యోతము
అని. భట్టనాయకుఁడుకూడ-నిశ్లేచె ప్పెను.
-
185
ప్రభా :- [మహాకవులయందుఁగల] వాణియను [కావ్యరూపమున, పరి
ణమించిన] పాడియావు అలౌకికమగు రసమును [రసమను పాలను] బాలుని
వలె నేమియు నెరుఁగని వాగ్దేవతోపాసకుఁడగు సహృదయ (కవి) బాలుఁడను
దూడయుదు - కారుణ్యమను వాత్సల్యముచేత- [రసావేళముచేత] స్వయముగా
ప్రస్నవింపఁజేయు [చేపు] చున్నది. కనుక, యమనియమాసనప్రాణాయామ
ప్రత్యాహారధారణాధ్యానసమాధిరూపముగు ప్రయత్నముగల యోగులచేత -
సంపాదింపఁబడుచున్న బ్రహ్మానందరసము-[కూడ] దానికి [సరస్వతీ ప్రసాదము
చేత స్వయముగా లభించిన కావ్యానందరసమునకు] సాటిచేయఁదగినదికాదు.
స్వయముగా పండినపండు - ప్రయత్నించి పండింపఁబడిన పండును
దతిశయించునట్లు, స్వయముగా స్రవింపఁజేయఁబడుచున్న పాలు-[కావ్యరసము]
ప్రయత్నముచేత పీతుకఁబడినపాలను [బ్రహ్మాసందరసమునుగూడ] అతిశయిం
చుట-యుక్త మేయగునని భావము,
లోచనము :--
-
ర
యోగులచేత - ఏరసము - ప్రత్యాహారాది సాధనక్రమ
మున, ఆక్రమించి పితుకఁబడుచున్నదో. ఆరసము రసావేశముచేతనే - ఉపా
సక సహృదయ (కవి) వత్సములకు లభించుచున్నది.
ప్రభా : అవ :
పితుకఁబడిన పాలకంటె స్వయముగా స్రవించిన
పాలకుఁగల అతిశయమునకు- ప్రామాణ్యమును బ్రదర్శించుచున్నాఁడు.
లోచనము :- కనుకనే,
-
గీ॥ ధరములెల్ల హిమాద్రి వత్సముగఁజేసి,
దోహదక్షుండు మేరువు - దోగ్ధగాఁగ;
పృథుసము పదిష్టయయిన ధరితికనిన
రతనములు మహౌషధులును బతికికొనియె. కుమారసంభవము]
అనుశ్లోకమున, భూమియను ధేనువునుండి, మేరువను పాలుపితుకువాఁడు-
పాలుపిండునపుడు, హిమాలయుఁడు-దూడగానున్నట్లు చెప్పుటచేత - “దూడగాఁ
దెలుపఁబడిన హిమవంతుఁడే - పృథివికి సారభూతములును, మొదటనుదయించిన
వియు, నగు (రత్నాది) వస్తువులకు పాత్రమయ్యెను.” అని చెప్పఁబడినదిగదాః.
28&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5lhs7uc03k8nr70gya3mhivxtq5uhix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>220999</id>
    <revision>
      <id>574856</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా &quot;భగవతియగు సరస్వతి - వాగ్రూపయేగదా! కనుకనే ' ఆయమ్మ-మహాకవులయందు వాణియైయున్నది. ఆమహాకవివాణి- దివ్యమును, ఆనందరూపమును, వ్యంగ్యార్ధరూప కావ్యతత్త్వమును...'</comment>
      <origin>574856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="8ss5ybxnypnmchf8nv29bra30cg6rqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;186
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా &quot;భగవతియగు సరస్వతి - వాగ్రూపయేగదా! కనుకనే '
ఆయమ్మ-మహాకవులయందు వాణియైయున్నది. ఆమహాకవివాణి- దివ్యమును,
ఆనందరూపమును, వ్యంగ్యార్ధరూప కావ్యతత్త్వమును నగు రసమును, స్వయ
ముగనే - ఆమహాకవులకు నిష్యందింపఁజేయుచుండును. కవుల కొదవునదియగు
రసావేశముచేత - లోక సామాన్యము కానిదగుటవలన-అలౌకికమును, అంతటను
స్ఫురించునదియు, [సాక్షాత్కార గోచరమగునదియు] నగు వారిప్రతిభావిశేషము-
[సరసకావ్యరచనా నిదానమును, నవనవోన్మేషశాలినియు నగు ప్రజ్ఞ] అన్నిటను
స్ఫురించి, అంతటను వ్యంజించును. [ప్రసరించును.] తదుపరి,క విగతమగురసము-
కావ్యనాట్యమంటపవర్తులగు సహృదయ గ్రహీతలందును స్ఫురింపఁజేయఁబడి,
వారియందుగూడ - వ్యంజింపఁజేయఁబడును.&quot; ఆని దీనియర్ధము.
అవ :--— “పరిద్యోతితముగ మహి వెలార్చు&quot; అని &quot;పరిద్యోతితమగు
నవస్ధగలదియే - అభివ్యంజకమగునని చెప్పుటచేత - కవికివలె శ్రోతకుఁగూడ -
ఆప్రతిభ-ప్రత్యక్షముగాఁ జేయబడునదియేయగును” అని ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
లోచనము :--- ప్రతిపత్తల విషయమున గ్రహీఠలగు] శ్రోతలయందును,
సామాజికులయందును, [[ప్రేక్షకులయందును] ఆప్రతిభ-[కవులయందున్నది యగు
ప్రతిభ] అనుమానింపఁజేయఁబడునదికాదు. ఇంకేమనిన; తదా వేళముచేతనే కవి
ప్రతిభకు విషయమగు రసా వేళముచేతనే] భాసమాన. [సాక్షాత్కరించునది] అగు
చుండును, ఈయంళము మాయుపాధ్యాయుఁడగు భట్టతాతునిచేత -
“నాయకస్య; క వేశ్రోతుః; సమానో ఒనుభవస్తతః&quot;
నాయకునకును, కవికిని, శ్రోతకును, [ప్రేక్షకులకును] గూడ దానినుండి
[ ప్రతిభనుండి ] సమానమగుననుభవమే కలుగుఁను. ప్రతిభయనఁగా; అపూర్వ
వస్తునిర్మాణనిపుణమగు ప్రజ్ఞ. దానివిశేషము అనఁగా; రసా వేశముచేత
నగు వైద్యముచేత [స్పష్టతచేత] సుందరమగు కావ్యమును, నిర్మించుటయందలి
సామర్ధ్యము. ఈయంశమును భరతముని &quot;క వేరంతర్గతంభావం” “కవిహృదయ
మునందున్న భావమును భావింపఁజేయునదిభావము' అని చెప్పియున్నాఁడు.
కనుకనే; అనఁగా; అంతటను వ్యంజింపఁజేయునదియు, అంతటను స్ఫురించు
నదియు, సగు ప్రతిభావిశేషమను నిమిత్తముచేత - &quot;మహాకవి&quot; అను గణనకలు
గునని భావము.
ప్రభా :
“మహాకవి పూర్వజన్మ సంస్కారమువలన, వర్ణింపఁబడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ss5ybxnypnmchf8nv29bra30cg6rqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221000</id>
    <revision>
      <id>574857</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము - -&gt;&gt;&gt; 187 తన వస్తువున, తన్మయుఁడగును. రసావేళపారవశ్యమునొందును, ఆమహాక వినరస్వతి- కావ్యాత్మయగు రసమును స్రవింపఁజేయును. అప్పుడు, ఆమహాకవి గ్రహావిష్ణుని వలెను. ఉన్మత్...'</comment>
      <origin>574857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4540" sha1="8cibe0wme2mf6g9cjc519j1h88u315e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
-
-&gt;&gt;&gt;
187
తన
వస్తువున, తన్మయుఁడగును. రసావేళపారవశ్యమునొందును, ఆమహాక వినరస్వతి-
కావ్యాత్మయగు రసమును స్రవింపఁజేయును. అప్పుడు, ఆమహాకవి గ్రహావిష్ణుని
వలెను. ఉన్మత్తునివ లెను, లోకులకుఁగాన్పించును. కాని, అతఁడు పూర్వమహా
కవులు తెలిపిన యర్ధమునే - అపూర్వముగా నిర్మించుటయందుఁగాని, అపూర్వ
మగు వస్తువునే - నిర్మించుటయందుఁగాని, సామర్ధ్యముగల ప్రజ్ఞవలన
కొదవిన రసావేళముచేత [భగ్నా వరణచిత్సంవలిత రత్యాదిరూపమగు రస సాక్షా
త్కారముచేత) స్ఫుటమగు నిర్మలసౌందర్యముగల కావ్యమునునిర్మించుటయందు
సామర్ధ్యమును [ప్రతిభా విశేషమును] గలిగియుండును. కనుకనే; ఇతఁడు -
రాజకుమారులవంటి సుకుమారహృదయులకుఁ గూడ ధర్మార్ధకామమోక్ష ప్రబో
ధముకొఱకు విభావాదులను ప్రదర్శించి, తానొందిన రసానందమును శ్రోతలకుఁ
గూడఁ గలిగించి, తనయందు పరిస్ఫురించుచున్న ప్రతిభావిశేషమును సహృదయు
లకుఁగూడ - స్ఫురింపఁజేయును&quot; అనిభావము. &quot;వాగ్దేవీప్రస్నుత రసానుభూతి -
నాయకునకును, కవికిని, శ్రోతకును, గూడ సమానమైయుండును&quot; అని శ్రీమద
భినవగుప్తపాదుని నాట్యాచార్యుఁడగు భట్టతాతాచార్యుఁడుకూడ-తెలిపియుండెను.
వీరిలో, మహాకవియొక్కఁడే- తనహృదయమునందు రసావేళముచేత స్ఫురించిన
భావమును సహృదయులకు ప్రత్యక్షముగ కావ్యరూపమున స్పుటీకరింనఁజేయునది
యగు సామర్ధ్యమునుగలిగియుండును. ఈప్రతిభ- ఎవ్వరిక పూర్వముగానుండునో,
వారే - మహాకవులుగ, పరిగణింపఁబడుదురు. ఈకావ్యసంసార మహానది
వివిత్రమగు కవి పరంపరను ప్రవహింపఁజేసినది. అయినను, అందు - 'కాళి
దాసు' మొదలగువారు - ఇరువుకో, ముగ్గురో, లేక ఐదుగురో, ఆరుగురో మహా
కవులని పరిగణింపఁబడుచున్నారు. సహస్ర సంఖ్యాకులగు ప్రపంచకవులలో.
మహాకవులు మిక్కిలి స్వల్పసంఖ్యలో నుందురని భావము.
-
(37) మూలము :— ఇదికూడ ప్రతీయమానమగు నర్థ
మున్నదనుటకు సాధనమగు మరియొక ప్రమాణము :-
గీ|| శబ్దమర్థము శాసించు జ్ఞానమెఱిఁగి
నంతమాత్రముచేతనే, యది గ్రహింపఁ
బడదు, కేవలము, నది - కావ్యార్ధతత్త్వ
వేత్తలగు వారికేకదా! వేద్యమగునుః
అది - కేవలమును కావ్యార్ధతత్త్వజ్ఞులచేతనే తెలియఁబడును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8cibe0wme2mf6g9cjc519j1h88u315e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221001</id>
    <revision>
      <id>574858</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188. ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము కను:, శబ్దార్ధశాస్త్ర [వ్యాకరణాదిశాస్త్ర] జ్ఞానమున్నను, ఆయర్థ ము . స్పష్టముగ తెలియఁబడునదికాదు. లోచనము : - కేవలము &quot;ఇఁకఁబ్రతీయమానమే” అను కారికచేత సూచింపఁ...'</comment>
      <origin>574858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="c0hg0cvqs20ihejmak51ozh5wy6d455" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188.
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
కను:, శబ్దార్ధశాస్త్ర [వ్యాకరణాదిశాస్త్ర] జ్ఞానమున్నను, ఆయర్థ
ము
.
స్పష్టముగ తెలియఁబడునదికాదు.
లోచనము : - కేవలము &quot;ఇఁకఁబ్రతీయమానమే”
అను కారికచేత
సూచింపఁబడిన స్వరూపభేద- విషయభేదములే కాక, భిన్నమగు సామాగ్రిచేతఁ
దెలియఁబడుటకూడ-వ్యంగ్యము వాచ్యముకంటె వేరనుటకు ప్రమాణమగుచున్న
దని, ‘ఇదికూడ’ ఆనుదానిచేత - చెప్పఁబడినది.
ప్రభా : అన :- అయ్యా! ''ఇఁక ప్రతీయమానము&quot; అను కారికచేత
స్వరూపభేదముగాని, విషయభేదముగాని, స్పష్టముగాఁ జెప్పబడినడా ? దీనిచేతఁ
దెలుపఁబడినదేమి ?
ఉత్తరము : -- ఆకారికయందు 'అన్యమే' అనుదానిచేత-స్వరూపభేద.
మును, విషయభేదమును, సూచింపఁబడినవి. కనుకనే, లోచనమునందు 'సూచింపఁ
బడిన' అని చెప్పఁబడెను. ఈకారికచేత వాచ్యవ్యంగ్య ప్రతీకులకుఁగల భిన్న
సామగ్రి తెలుపఁబడెను. వాచ్యార్ధ ప్రతీతియందు శబ్దార్థశాస్త్రజ్ఞానరూపమగునే
సామగ్రియుండునో, వ్యంగ్యప్రతీతియందుగూడ, నాసామగ్రిమాత్రమేలేదు. రసా
స్వాదనమునందు సమర్ధమును, విమలమును, నగు మతిముకురము కలిగియుం
డుటకూడ - ఆవశ్యక మైయున్నది. వాచ్యార్ధవ్యంగార్ధములకు భేదము లేనియెడల
[ఐక్యమేయుండినయెడల] వాచ్యవ్యంగ్యములు రెండును గూడ- ఏక సామగ్రీవేద్య
ములే కావలసివచ్చును. ఇట్లు విభిన్న సామగ్రిచేత జనించునదియగు జ్ఞాసముచేత-
తెలియఁదగియుండుటవలనఁగూడ, అవి - భిన్నములగుచున్న వని దీనిచేతఁ దెలుప
బడినది.
(38) మూలము :- ఈయర్ధము - [వ్యంగ్యము] వాచ్య
రూపమేయగునెడల, తద్వాచ్యవాచక స్వరూపపరిజ్ఞాసమువలననే
దానిప్రతీతి కలుఁగవలసియుండును. ఇంతియేకాక, శబ్దార్ధలక్షణ
మాత్రమునందే పరిశ్రమమొనర్చిన వారలగు కావ్యతత్త్వార్థభావ
నావిముఖులకు-అప్రగీతులగు [కేవల] గాంధర్వ [సంగీత] లక్షణ
వేత్తలకు స్వరశ్రుత్యాది లక్షణమువలె [స్వరూపమువలె] ఈవ్యంగ్యా
ర్ధము - అగోచరమే యగుచుండును.
లోచనము :— శబ్దార్ధ శాస్త్రజ్ఞాన విదులకుఁగూడ వ్యంగ్యార్ధము తెలి
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0hg0cvqs20ihejmak51ozh5wy6d455</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221002</id>
    <revision>
      <id>574859</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 189 యునదికాకపోదు. కాని, వారికి కావ్యార్ధతత్త్వజానముకూడనుండిననే,వ్యంగ్యార్ధము తెలియఁబడుననిభావము. కావ్యమునకు తత్త్వభూతమగు [సారమగు] నేయర్ధము గలదో, వాచ్యముక...'</comment>
      <origin>574859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="634doxd8jdezls8jinrj4hkisfyd2bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
189
యునదికాకపోదు. కాని, వారికి కావ్యార్ధతత్త్వజానముకూడనుండిననే,వ్యంగ్యార్ధము
తెలియఁబడుననిభావము. కావ్యమునకు తత్త్వభూతమగు [సారమగు] నేయర్ధము
గలదో, వాచ్యముకంటె వేరుగా దానిభావన, అనఁగా; అనవరతమగుచర్వణ.
[ఆస్వాదము.] దానియందు విముఖులకు, అనఁగా; ఆసక్తిలేనివారికి [పెడమొ
గము పెట్టినవారికి] ఈవ్యంగ్యార్ధము - గోచరింపదు.
స్వరములు- షడ్డాదులు. [షడ్జము. ఋషభము, గాంధారము, మధ్యమము
పంచమము, ధైవతము, నిషాదము, స. రి. గ. మ. ప. ధ. ని.] సప్తసంఖ్యగలవి
శ్రుతియనఁగా [గీతాదిరూపమగు శబ్దమునకు పరస్పర భేదమును మాత్రముగలి
గించునదియగు [గీతాదిశబ్దము వినఁబడునపుడు, ఆశబ్దమునకుఁగల లవము
మున్నగుకాలాంశమును నిమిత్తముగాఁజేసికొని, జనించునదియగు ] రూపాంతరము,
[వేరొకరూపము] ఏదికలవో, తత్పరిమాణయు, తత్కాల ప్రమాణముఁగలది
అనఁగా; తన్మాత్రకాలముగలనియు,] స్వరమునకును తదంతరాళమునందుఁగిల
ఉభయమునకును, [పార్శ్వద్వయమునకును]గల భేదములచేసిక స్పంపఁబడినదియు,
నగు ద్వావింశతి [ఇరువది రెండు] విధములుగల స్వరాంశము. ఆదిశబ్దగ్రహణము
జాతి, అంశకము, గ్రామము, రాగము, భాష, విభాష, ఆంతరభాష, దేశి,
మార్గము, గ్రహింపఁబడుచున్నవి. ప్రగీరులనఁగా; ప్రకృష్టమగు గీతముగలవారు
లేక [స్వరసాక్షాత్కారరూప] ఫలపర్యంతమును గానమొనర్చుటకు ప్రారంభ
మొనక్చువారు. అట్టిఅభ్యాసముచేత నొందఁబడుగాన కౌశలము లేనివారు - అప్ర
గీతులు. అప్రగీతులగు గాంధర్వలక్షణమాత్రవిదులకు స్వర, శ్రుతి, జాత్యాదుల
స్వరూపము తెలియదు.
చేత
ప్రభా :- &quot;స్వర, శ్రుత్యాది లక్షణమివాప్రగీతానామ్&quot; అను పాఠమే
లోచనకారాభిమతముగాఁగాన్పించుచున్నది. ప్రాణాగ్ని సంయోగమువలన అఖి
వ్యక్తమగు ధ్వని - నాదముని చెప్పఁబడును, &quot;ప్రాణానల సంయోగమువలన
ప్రణవనాదము సప్త స్వరము లైపరగె&quot;, అని త్యాగరాజుగూడ- చెప్పెనుగదాః
ఆనాదము- అభివ్యంజకములగు నాడి భేదములవలన ద్వావింశతి [ఇరువది రెండు]
ప్రకారములు గలదియగుచున్నది. ఈ భేదములే - శ్రుతులని వ్యవహరింపఁబడు
చున్నవి. అవి - ఇరువది రెండనియు, అరువదియారనియు, అనంతములనియుఁ,
జెప్పఁబడుచున్నవి. అవి - ఇరువది రెండనునది గ్రంథకారాఖిమతము. 'శ్రూయతే'
వినఁబడుచుస్నది. కనుక; 'శ్రుతి', అనునది శ్రుతిశబ్దవ్యుత్పత్తి .
ప్రథమశ్రవణమువలన హ్రస్వమాత్రకమగుశబ్దమే వినఁబడుచుండును. స్వరావ
యవలక్షణమగునది - 'శ్రుతి' అని యెరుఁగునది. స్వరము - సహకారి కారణము
ఇతి
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>634doxd8jdezls8jinrj4hkisfyd2bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221003</id>
    <revision>
      <id>574860</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '190 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము నపేక్షింపకయే, 'స్వయంరంజయతి, ఇది = 'స్వయముగా శ్రోతలచిత్తమును రంజింపఁజేయునది. కనుక, స్వరమని చెప్పఁబడును. ఇది - స్వకశబ్దవ్యుత్పత్తి. ఈస్వరములు - శ్రుతులనుం...'</comment>
      <origin>574860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5712" sha1="lv75pkeam0toko5mevo7cv1b3kewllz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;190
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
నపేక్షింపకయే, 'స్వయంరంజయతి, ఇది = 'స్వయముగా శ్రోతలచిత్తమును
రంజింపఁజేయునది. కనుక, స్వరమని చెప్పఁబడును. ఇది - స్వకశబ్దవ్యుత్పత్తి.
ఈస్వరములు - శ్రుతులనుండియే యుదయించును కనుక, శ్రుత్యనంతరఖావులు-
షడ్డాదులగు వీని సంక్షి స్తనామములు. స. రి. గ. మ. వ. ధ. ని అనునవి, 'షాడ్జి'
మున్నగుజాతులు పదునెనిమిదిగలవు. ఈజాతులు గ్రామమేళనమువలన నేర్ప
డును. గ్రామమనఁగా; స్వరసమూహము. అది- పడ్జగ్రామము, మధ్యమగ్రామము,
అనిద్వివిధము. జాతులకు-అంశములుండును. స్వరవిశేషములకే ఉంఠ(క)ములని
పేరు. ఒకేస్వరముగల అంశము- ఏకాంశ(క)మిని చెప్పఁఒడును. ఇట్టియంశముల
విభాగము - భరతనాట్యశాస్త్రాదులయందు, ప్రదర్శితము. ఆయంశములు
అరు
వదిమూడున్నవి. జాతిజన్యములుగా ప్రసక్తములగు రాగములు - గ్రామరాగము.
భాష, భాష, అంతరభాష, దేశి, మార్గము మున్నగునవి. వీనిస్వరూపములు
'సంగీతరత్నాకరము'న, రాగవివేకాధ్యాయమునుండి తెలియఁదగినవి. గ్రామా
దుల స్వరూపము, విభాగము, మున్నగునవి సంగీతరత్నాకరమునందలి స్వరా
ధ్యాయమువలనఁ దెలియఁదగినవి. ప్రకృతమనుసరింతము. అభ్యాసపాటవముచేత-
పొందఁదగిన – గానకౌశలములేక, కేవల సంగీతశాస్త్రీయ పదార్థసంబంధులగు లక్ష
ణములను మాత్రమే . తెలిసినవారికి, స్వరము, శ్రుతి, జాతి, గ్రామము, రాగము
మొదలగువానిస్వరూపములు స్వానుభవరూపమున, తెలియనట్లు, కేవలశబ్దార్ధ జ్ఞాపక
మును, వాచ్యవాచకలక్షణ మాత్రమును అగు వ్యాకరణాది శాస్త్రములయందు
గాని, వివిధములగు కళలయందుగాని, పరిశ్రమమొనర్చినను, కాప్యతత్త్వమగు
రసాదిరూప వ్యంగ్యమును - వాచ్యముకంటె వేరుగా అస్వాదించుటయనుభావన
యందు విముఖులగువారికి [కేవలవైయాకరణాదులకు] వ్యంగ్యార్ధము - బుద్ధి
గోచరముకాదు. అనఁగా: కావ్యార్ధతత్త్వజ్ఞులగు సహృదయులుకాక, 'డుకృష్
కరణే' ఇత్యాది శాస్త్రార్ధమునే, జీవితలక్ష్యముగాఁగొని పరిశ్రమించువారికి ఆనంద
రసాత్మకమగు ప్రతీయమానార్ధము గోచరము కానేరదు. కావ్యార్ధతత్త్వజ్ఞులగు
కవిసహృదయులకుఁగూడ తమకుఁగల సహృదయకకుఁదోడుగా, ఛందోలంకార
నిఘంటు వ్యాకరణాది విజ్ఞానము - ఆవశ్యక మేయగును. 'శబ్దమర్ధము - .... మాత్ర
ముచేతనే' అనుచోనున్న మాత్రశబ్దముచేత - అవియు నావశ్యకములను సంళము
స్పష్టమగుచున్నదిగదా! &quot;స్వరశ్రుత్యాది లక్షణమివప్రగీతానామ్&quot; అను పాఠాం
తరమును స్వీకరించునెడల - ప్రకృష్ణగీత సంబంధి స్వరశ్రుత్యాది లక్షణమువలె&quot;
అనునర్ధమేర్పడును. దీనిచేత వాచ్యార్థజ్ఞానమునకు శబ్దార్ధ శాసనజ్ఞానము కావల
యుననియు, వ్యంగ్యారజ్ఞానమునకు, కావ్యార్ధతత్త్వజ్ఞానము కావలయుననియు,
భిన్నసామగ్రి తెలుపఁబడినది. దీనివలన వ్యంగ్యార్ధమున్నది.&quot; అని సాధింపఁ
బడుచున్నది.
6&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lv75pkeam0toko5mevo7cv1b3kewllz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221004</id>
    <revision>
      <id>574861</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 191 (39) మూలము: అవ: ఇట్లు &quot;వాచ్యార్ధముకంటె వేరగు వ్యంగ్యార్ధమున్నది&quot;. అని ప్రతిపాదించి, అదియే - ప్రధా నమని ప్రతిపాదించుచున్నాఁడు. సోర్ధస్తదవ్యక్తి సామర్ధ్యయ...'</comment>
      <origin>574861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4012" sha1="ezlvvmtc0mgbpiii9feyjflmjogf15j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
191
(39) మూలము: అవ: ఇట్లు &quot;వాచ్యార్ధముకంటె
వేరగు వ్యంగ్యార్ధమున్నది&quot;. అని ప్రతిపాదించి, అదియే - ప్రధా
నమని ప్రతిపాదించుచున్నాఁడు.
సోర్ధస్తదవ్యక్తి సామర్ధ్యయోగీ శబ్దశ్చకశ్చన
యత్నతః ప్రత్యభిజ్ఞేయౌతా శబ్దార్థ మహాకవేః. (8)
గీ॥ ఆప్రతీయమానమును, తదవ్యక్తి శక్తి
యుక్తమగుచుండు శబ్దమ్ము నుండునెదియొః
అట్టిశబ్దమ్ము నర్ధమ్ము, యత్నమున మ
హాకవికి - ప్రత్యభిజ్ఞేయమయినవగును, (8)
-
లోచనము :--
“ఇట్లు” అనఁగా; [&quot;ఇఁకఁబ్రతీయమాన మొ” అను
కారికయందు] స్వరూప, విషయభేదముచేతను, వెనుకటికారిక యందు] భిన్న
సామగ్రిచేతఁ దెలియఁదగుటచేతను, [వాచ్యముకంటె వేఱగు వ్యంగ్యార్ధమున్న
దని ప్రతిపాదించి' అని సమన్వయము] 'ప్రత్యభిజ్ఞేయములైనవి&quot; అనుచోట
'ఆర్హములు' అనునర్ధమున, కృత్యప్రత్యయము ప్రయోగింపఁబడినది. [అట్టి
శబ్దారములు - ప్రత్యభిజ్ఞానార్హములు] కనుకనే, సహృదయకవిజనమంతయు
[వానినేగ్రహించుటకు] ప్రయత్నించుచున్నది. దీనిచేత అట్టిశబ్దమును, ఆయర్ధ
మును, ప్రత్యభిజ్ఞార్హములనుటచేత] వ్యంగ్యమునకుఁగల ప్రాధాన్యమున-(సహృ
దయ) లోకసిద్ధత్వము* ప్రమాణముగాఁ జెప్పఁబడినది. ఇచ్చట 'ప్రత్యభిజ్ఞేయ
ములు' అనుచోనున్న కృత్యప్రత్యయముచేత - 'ప్రత్యభిజ్ఞార్లములు' [విశేషించి
తెలియఁదగినవి| అనునర్ధ మొక్కటియేకాక 'విశేషించి తెలియవలయును.' అని
నియోగించునదియగు సర్ధముచేత - 'శిక్షాక్రమముగూడఁ' జెప్పఁబడినది. ప్రత్యభి
జ్ఞేయశబ్దముచేత - ఇది చెప్పఁబడుచున్నది : -
శ్లో॥ కావ్యంతు జాతుజాయేరకస్యచిత్ ప్రతిభావతః”
&quot;&quot;శాస్త్రాదులకంటె వేరైన కవికర్మయగు కావ్యము - ఏదో జన్మమునందు
సహస్ర సంఖ్యాకులగు మనుష్యులలో ప్రతిభావంతునికి [రసావేళ విశదసుందర
హృదయుఁడగువానికి] ఒకానొకనికి మాత్రమే జనించును.&quot; అనునట్లు స్వయము
గానే, యీకావ్యతత్త్వము స్ఫురించును. అయినను, సామాన్యముగా స్ఫురించిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezlvvmtc0mgbpiii9feyjflmjogf15j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221005</id>
    <revision>
      <id>574862</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము యీకావ్యతత్త్వమునే, ఇది, ఇట్లు [చేయఁదగినది] అని విశేషించి నిరూపించు నపుడు [విశేషించి తెలిసికొనిచేయఁబడునపుడది] సహస్రశాఖలుగలదియగును. [విస్తరించును.] మాప...'</comment>
      <origin>574862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5131" sha1="dqcryqe3njavfe1ygrzul6qfn2p1jmj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;192
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
యీకావ్యతత్త్వమునే, ఇది, ఇట్లు [చేయఁదగినది] అని విశేషించి నిరూపించు
నపుడు [విశేషించి తెలిసికొనిచేయఁబడునపుడది] సహస్రశాఖలుగలదియగును.
[విస్తరించును.] మాపరమ గురువులగు [మాగురువులగు భట్టేందురాజులకు సాక్షా
త్తుగాగురువులగు] శ్రీమదుత్పలపాదులచేత [ప్రత్యభిజ్ఞాశాస్త్రము చివరను] ఈ
యంళమిట్లు చెప్పఁబడినది.
శా॥ అయ్యారీతుల వేడ, దానుపగతుండయ్యున్, సమీపస్థితుం
డయ్యున్, గుర్తి డకున్న, లోకసముఁడై-యాకాంతుఁడాకాంతలో
సయ్యాటంగొనఁ, డాత్మయయ్యు, నపరిజ్ఞాతం, డబుల్ స్వామి, మే
లియ్యన్ జాలఁడు, ప్రత్యభిజ్ఞ - యిది; మాబోధ గుర్తింపుఁడీ :
కనుక, తెలియఁబడిన దానినిగూడ-మాటిమాటికిని అనుసంధించి, విశేషము
గాఁదెలిసికొనుటయే - ఇచట ప్రత్యభిజ్ఞానమని చెప్పఁబడినది. అంతియేకాని ‘అది
యే - యిది' అనునంత మాత్రమేకాదు.
,
ప్రభా : --- ప్రాచీన జన్మసంస్కారమున ఒక్కొక్కనికి, కావ్యతత్త్వము
స్ఫురించును. సామాన్యముగా స్ఫురించిన కావ్యతత్త్వమును ప్రయత్నముచేత .
విశేషించి తెలిసికొనుటయే - ప్రత్యభిజ్ఞానము. కవులకు శబ్దార్ధములు స్ఫురించి
నను, వ్యంగ్యమగు నర్ధమును, దానిని స్పురింపఁజేయునదియగు శబ్దమును ప్రయ
త్నించి, ప్రత్యభిజ్ఞేయములు-విశేషించి 'తెలిసికొనఁదగినవి, ''తెలిసికొనవలసినవి’.
అని,‘అర్హములు’అనునర్ధమును, నియోగించునదియగునర్ధమును, గూడ-నిందున్నవి .
సామాన్యముగఁ దెలిసినను, ఈశ్వరుని విశేషించి తెలిసికొనినయెడల, సాక్షాత్కా
రాదిరూపమగు ఫలప్రాప్తి కలుఁగకుండునని తెలుపునదియగు పరమగురువుల
శ్లోకముదాహరింపఁబడినది. శ్రీమదుత్పల పాదులు- ప్రత్యభిజ్ఞాప్రస్థాన ప్రవర్తకు
లలో ముఖ్యులై యున్నారు. వారు రచించిన పద్యమునందలి యర్ధమిది :- &quot;దూతి
నంపియు, ప్రణయలేఖలు వ్రాసియు, పలుతీరులగు ప్రార్ధనలచేత రావింపఁబడిన
ప్రియుఁడు, - తనచెంతనిలచియున్నను, తన్ను రావించిన యామె '- 'అతఁడే
యితఁడు' అని తన్ను గుర్తింపకుండునపుడావచ్చిన ప్రియుఁడు : ఆమెతోడి ప్రణ
యవిహారమును గావింపఁజాలకుండును. అట్లే, సజ్జనులచేత- తమకాత్మయనియు,
ప్రభువనియు, సామాన్యముగాఁదెలియఁబడినను, జ్ఞానయోగాది సంస్కారముల
చేత-విశేషించి తెలియఁబడకుండుటవలన - ప్రాణులహృదయగుహలయందున్నను,
గూడ - విశ్వేశ్వరుఁడు వారికి సాక్షాత్కారాది ఫలములనొసఁగఁజాలకుండును.”
అనునది - దీనియర్ధము. దీనిచేత సామాన్యముగాఁ దెలియఁబడినదాని నై.నను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqcryqe3njavfe1ygrzul6qfn2p1jmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221006</id>
    <revision>
      <id>574863</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 193 విశేషించి, నిరూపించుట' అను నిరంతరానుసంధానరూపమగు 'ప్రత్యభిజ్ఞానము’ తెలుపఁబడినది. (40) మూలము :-- ఆవ్యంగ్యార్ధమును, దానిని వ్యంజిం పఁజేయునదియగు [ప్రకాశింపఁజే...'</comment>
      <origin>574863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="3een0ef36b8xcdhqh6f6jqfpim0171v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
193
విశేషించి, నిరూపించుట' అను నిరంతరానుసంధానరూపమగు 'ప్రత్యభిజ్ఞానము’
తెలుపఁబడినది.
(40) మూలము :-- ఆవ్యంగ్యార్ధమును, దానిని వ్యంజిం
పఁజేయునదియగు [ప్రకాశింపఁజేయునదియగు] సామర్థ్యముగల
[వ్యంజక] శబ్దమును, ఏదోయుండును. ప్రతిశబ్దమును వ్యంజకము
కాదు. ఆశద్దారములే-మహాకవులచేత - ప్రత్యభిజ్ఞేయములు. [విశే
షించి, తెలియఁదగినవి. సుప్రయుక్తములగు వ్యంగ్య వ్యంజకముల
వలననే, మహాకవులకు, మహాకవిత్వలాభము సిద్ధి] కలుగునుగాని,
వాచ్యవాచక రచనామాత్రమున, [ఏవోశబ్దములను, అర్ధములను
గూర్చినంతమాత్రముచేతనే] మహాకవిత్వసిద్ధి- కలుగునదికాదు.
లోచనము :--- 'నేను - మహాకవినగుదునుగాక' అని, యెవఁడాశంసిం
చునో, [వానిచేతనట్టి వ్యంగ్యార్ధమును, వ్యంజకశబ్దమును, విశేషించి తెలిసికొనఁ
దగినవి, తెలిసికొనవలసినవి.]
- ఆవ :- ఇట్లు వ్యంగ్యమగు నర్ధమునకును, వ్యంజకమగు శబ్దమునకును,
ప్రాధాన్యమును చెప్పుటవలన, వ్యంగ్యవ్యంజక భావము [వ్యంజనావ్యాపారము]
నకుఁగూడ - ప్రాధాన్యము - చెప్పఁబడినదియే యగుచున్నది. కనుక, (ధ్వనతి)
శబ్దము ధ్వనించును, (ధ్వన్యతే) అర్ధము - ధ్వనింపఁజేయఁబడును, (ధ్వననమ్)
వ్యాపారము - ధ్వనించుట, అనుమూడును, [వ్యుత్పత్తి తయమును,] కుదురు
నని చెప్పఁబడినది.
లోచనము : అవ :--
&quot;అయ్యా! మొట్టమొదట నుపపాదింపఁబడుట
వలన - వాచ్యము, వాచకము, వాచ్యవాచకథావము, [అభిధ] అనువానికే -
ప్రాధాన్యము కలుగవలసియున్నదిగదా!&quot; అని యాశంకించి, ‘ఉపాయములకే-
ప్రథ మోపాదానము-[మొదట స్వీకరింపఁబడుట - లోక సిద్ధమగుచుండును. కనుక,
ఉపాయములగు, శబ్ద, అర్థ, తద్వ్యాపారములనే మొదట నుపపాదించుట]
యుక్త మగును. ” అను నభిప్రాయముచేత - ప్రాధాన్యమునకు సాధకముగాఁ
దెలుఁపబడిన [మొట్టమొదట నుపపాదింపఁబడుట అను] మీఁది హేతువు - వాని
ప్రాధాన్యమును సాధింపఁజాలకుండుటయేగాక, విరుద్ధముకూడ నగుచుండును.”
29&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3een0ef36b8xcdhqh6f6jqfpim0171v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221007</id>
    <revision>
      <id>574864</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అని &quot;వ్యంగ్యవ్యంజకములు” ఇత్యాది వాక్యముచేతఁ జెప్పుచున్నాఁడు. ప్రభా : ఆవ :-- అప్రధానమయిననుగూడ - ఉపాయమే - మొదట స్వీకరింవఁబడును. కనుక, మొదట స్వీకరింపఁబడునద...'</comment>
      <origin>574864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2857" sha1="3oco5gknjzvix216snoxlh2ipn5uyrg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;194
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అని &quot;వ్యంగ్యవ్యంజకములు” ఇత్యాది వాక్యముచేతఁ జెప్పుచున్నాఁడు.
ప్రభా : ఆవ :--
అప్రధానమయిననుగూడ - ఉపాయమే - మొదట
స్వీకరింవఁబడును. కనుక, మొదట స్వీకరింపఁబడునదియే, ప్రధానమనునది-
విరుద్ధ హేతువనుచున్నాఁడు.
(41) మూలము : అవ : &quot;వ్యంగ్యవ్యంజకములు-
ప్రధానములు. అయినను, కవులు - మొట్టమొదట వాచ్యవాచక
ములనే, యువపాదించెదరు. అట్లుపపాదించుటకూడ
యగును.” అని యిప్పుడు చెప్పుచున్నాఁడు.
యుక్త మే
ఆలోకార్థీ యథాదీపశిఖాయాం యత్నవాన్ జనఃః
తదుపాయతయా తద్వదర్థేవాచ్యే తదాదృతః ॥ (9)
గీ॥ వస్తుసందర్శనార్థి దీపశిఖఁబడయ,
యత్నమునొనర్చుఁ దదుపాయమగుటవలన,
వ్యంగ్యమున నాదరముఁగల్గువాఁడు, నట్లే -
వాచ్యమగు సర్ధమున, యత్నవంతుఁడగును. (9)
ఒకమనుష్యుఁడు - తాను -
ఆలోకమును- [వస్తుసందర్శన
మును] గోరుచున్నవాఁడే యగుచున్నను, తదవలోకమునకుపాయ
మగుటవలన, [మొదట] దీపశిఖను గ్రహించుటకు ప్రయత్నముగల
వాఁడగుచుండునుగదా!. అట్లే సహృదయుడగు జనుఁడు- వ్యంగ్య
మగు నర్ధమున నాదరముగలవాఁడే యగుచున్నను, [వ్యంగ్యార్ధ
వ్యంజనమున కుపాయమగుటవలన] వాచ్యమగు నర్థమును స్వీక
రించుటకు, యత్నముగలవాఁడగుచుండును. దీపశిఖలేనిదే-యాలో
కము సంభవింపదుగదా : [అట్లే, వాచ్యములేనిదే - వ్యంగ్యమును
సంభవింపదు. ]
దీనిచేత - “ప్రతిపాదఁకుడగు కవి
-
వ్యంగ్యార్థమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3oco5gknjzvix216snoxlh2ipn5uyrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221008</id>
    <revision>
      <id>574865</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 195 గుఱించినదియగు వ్యాపారము నొనర్పవలయును” అని దర్శింపఁ బడినది. లోచనము :- 1= “ఆలోకము” అనఁగా; ఆలోకనము సుందరీ ముఖాదుల సందర్శనము. దానికుపోయము - దీపశిఖయే. ప్రభా : --...'</comment>
      <origin>574865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="ksnlgalqjqsvojrtqlm8gzkspadbeog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
195
గుఱించినదియగు వ్యాపారము నొనర్పవలయును” అని దర్శింపఁ
బడినది.
లోచనము :-
1=
“ఆలోకము” అనఁగా; ఆలోకనము సుందరీ
ముఖాదుల సందర్శనము. దానికుపోయము - దీపశిఖయే.
ప్రభా : -- 'ఆలోక 'శబ్దమిచట, కరణవ్యుత్పత్తిచేత - ప్రకాశగుణవాచ
కముగాక, భావవ్యుత్పత్తిచేత - చాక్షుషజ్ఞానవాచకమై యున్నది. కనుక, అది .
వస్తుసందర్శన రూపమేయగును. వస్తుసందర్శనమునందుమాత్రము ఉపాయ
మగునది - దీపశిఖయేగదా :.
-
ich
(42) మూలము : - [ప్రతిపాద్యమగు వస్తువుకూడ
(వాచ్యముకూడ) వ్యంగ్యార్ధము నుద్దేశించి, స్వప్రతీతి నుత్పా
దించి] - ప్రవర్తించునదియే కావలయునని] ప్రతిపాద్యమగు వాచ్య
మునకుఁగూడ - వ్యంగ్యార్ధము నుద్దేశించునదియగు వ్యాపారమును
జూపుటకై చెప్పుచున్నాఁడు :-
యథాపదార్థద్వారేణ వాక్యార్ధః సమ్రతీయతే
వాచ్యార్థ పూర్వికాతద్వత్ పతిపత్ తస్యవస్తునః.
కం॥ తొలుత పదమ్ముల యర్ధము
తెలిసిన వాక్యార్ధమవల తెలిసినభంగిన్
దొలి వాచ్యార్ధము తెలియ, న
వల వ్యంగ్యార్ధమునకుఁ బ్రతిపత్తి జనించున్.
(10)
[అవల నావస్తువునకు, ప్రతిపత్తు జనించున్.] (10)
మొదట పదార్ధములు తెలియఁబడి, వాని ద్వారమున, వాక్యా
ర్ధజ్ఞానము కలుగునట్లు, మొదటవాచ్యార్ధము తెలియఁబడి, తరువాత,
వ్యంగ్యార్ధజ్ఞానము కలుగును.
లోచనము :-
భావార్ధమున'కిప్పు’రాగా; 'ప్రతిపత్' అనియగును. 'ప్రతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksnlgalqjqsvojrtqlm8gzkspadbeog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221009</id>
    <revision>
      <id>574866</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము పత్తు' అనగా, 'ప్రతిపత్తి' - అనియేయర్ధము. సంస్కృతమూలమునఁగల [''తస్యవస్తునః&quot;] “ఆవస్తువునకు&quot; అనుదానికి- &quot;సారమగు వ్యంగ్యరూపమునకు&quot; అని యర్ధము. ఈశ్లోకముచేత - [కారి...'</comment>
      <origin>574866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="gcsheyzz0p8huzpef9uhitpgxhbz1nt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;196
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
పత్తు' అనగా, 'ప్రతిపత్తి' - అనియేయర్ధము.
సంస్కృతమూలమునఁగల [''తస్యవస్తునః&quot;] “ఆవస్తువునకు&quot; అనుదానికి-
&quot;సారమగు వ్యంగ్యరూపమునకు&quot; అని యర్ధము.
ఈశ్లోకముచేత - [కారికచేత] &quot;అత్యంతశబ్దపృతజ్ఞుఁడు [వాక్యార్థమును,
వృత్తాదులనుగూడ నధికముగాఁదెలిసినవాడు] కానివానికే పదార్ధ - వాక్యార్ధ
ముల, క్రమము - స్పష్టముగాఁదెలియునట్లు, అత్యంతసహృదయుఁడు-కానివానికే.
వాచ్యార్ధ - వ్యంగ్ధారములక్రమము-స్ఫుటముగా సంవేద్యమగును.” అని తెలుపఁ
బడినది. “‘[అత్యధికమగు పరిచయముగలిగియుండుటవలన] వాక్య, వృత్త[జ్ఞాన]
కుశలుఁడగువానికి, పదార్ధ - వాక్యార్ధములయందున్న క్రమము - తెలియనట్లు,
కాష్ఠాప్రాప్తమగు [అత్యున్నతినొందిన] సహృదయతకలవానికి మాత్రము -
వాచ్యార్ధ, వ్యంగ్యార్ధములయందు క్రమమున్నను, అభ్యస్తమగు [చిరకాలమల
వడిన) విషయమున, అనుమానమును [అనుమితిని] విడిచియుండని, (వ్యాప్తి)
స్మృతి, మున్నగువానియందున్న క్రమమువలె, తెలియఁబడునదికాదు.&quot; అని
ప్రదర్శింపఁబడినది.
-
ప్రభా :- “మొదట- పదములయర్దము తెలియఁబడును. తదుపరి నా
పదార్ధము - ఆకాంక్షా, యోగ్యతా, సన్నిధి, సామర్ధ్యమున, వాక్యార్ధమును ప్రతీత
మొనర్చును. ఇది పదార్ధ వాక్యార్ధ. క్రమమైయున్నది. అయినను, వాక్యార్ధ
మును, వృత్తాదులను, మిక్కుటమగునభ్యాసముచేతఁ దెలిసినవాఁడగు పండితునకు,
పదార్ధ - వాక్యార్ధములకుఁగల ప్రతీతిక్రమము భాసింపదు. వాక్యాదిజ్ఞానమంత
గా లేని, సామాన్యజ్ఞానియగు పాఠకునకు, [అధ్యాసపాటవము లేకుండుటవలన]
పదార్ధజ్ఞానముక లిగిన పిమ్మటనే, మెల్లమెల్లగా వాక్యార్ధజ్ఞానముక ుగును, కనుక,
వానిక్రమము - భాసించును. అశ్లే, వాచ్య, వ్యంగ్య ప్రతీతులకుఁగల క్రమము
కూడ - గొప్పనహృదయతకలవానికి, అనుమితికిని, వ్యాప్తిస్మృత్యాదులకునుగల
క్రమమువలె, ఖాసించునదికాదు, అంతగా సహృదయుఁడుకాక, కొంచెపుసహృద
యతకలవానికే, వాచ్య - వ్యంగ్యముల ప్రతీతులందుఁగల క్రమము - స్పష్టముగా
భాసించును.” అనియర్ధము.
&quot;
అవ :- ''వాచ్యార్ధ-వ్యంగ్యార్ధప్రతీతులకు క్రమముండిన నుండుఁగాకః
మొదట, ప్రతీతమగుటవలన, వాచ్యార్ధమే - ప్రధానమని యేలచెప్పఁదగదు ?
అనియాశంకించి, వృత్తికారుఁడు కారికాద్వయినవతరింపఁజేయుచున్నాఁడు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcsheyzz0p8huzpef9uhitpgxhbz1nt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221010</id>
    <revision>
      <id>574867</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 197 (43) మూలము :అవ:- వ్యంగ్యార్థప్రతీతికిముందు, వాచ్యా ర్ఘప్రతీతియుండిననుగూడ వ్యంగ్యార్ధమునకుఁగల ప్రాధాన్యము నకు భంగము [లోపము] కలుగకుండునట్లు ప్రదర్శించుచు...'</comment>
      <origin>574867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="5s6jvn6xwc574od84n8h18bocv21060" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
197
(43) మూలము :అవ:- వ్యంగ్యార్థప్రతీతికిముందు, వాచ్యా
ర్ఘప్రతీతియుండిననుగూడ వ్యంగ్యార్ధమునకుఁగల ప్రాధాన్యము
నకు భంగము [లోపము] కలుగకుండునట్లు ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
- లోచనము :- ''భంగము కలుగకుండునట్లు.&quot; [వ్యంగ్యార్ధము] ప్రధా
నము. కనుకనే, ప్రయోజనమగు ప్రతీయమానార్ధము, గోచరించునంతవఱకును,
ప్రతీయమానరూపమగు తాత్పర్యమునుగుఱించి, అనుసరించుట [బుద్ధిచేత పరు
గెత్తుట] యందగు రణరణనము [ఉత్కంఠ] చేత, త్వరనొందింపఁబడి, [సహృద
యులు] నడుమను [వాచ్యాంశచర్వణయందు] విశ్రాంతినొందకుందురు. కనుక,
వాచ్య - వ్యంగ్య ప్రతీతులకు క్రమమున్నను, దెలియఁబడునదికాదు. ఉన్నక్ర
మము తెలియఁబడకుండుటయే - వ్యంగ్యము ప్రధానమనుటకు హేతువు.
ప్రభా :-- &quot;సహృదయుల హృదయము - కావ్యావ్యాసపాటవము
వలన, వ్యంగ్యార్ధము గోచరించునంతవఱకును పరుగెత్తును. ఉత్కంఠాతి రేక మున,
వాచ్యార్ధమునాస్వాదింపక, పరుగిడి, వ్యంగ్యాంశమునాస్వాదించునపుడు, విశ్రాంతి
నొందును. ఆహృదయమునకు, వాచ్యార్ధ-వ్యంగార్ధ ప్రతీతిక్రమము - భాసిం
పదు. ఆక్రమము తెలియఁబడకుండుటయే - వ్యంగ్యప్రాధాన్యమునకు జ్ఞాపకమగు
హేతువగుచున్నది. ఇట్లుండ; వానిక్రమమును పర్యాలోచించునపుడు, వాచ్యము
కంటె వేరయిన వ్యంగ్యమునకుఁగల ప్రాధాన్యమును వేరుగా ఁజెప్పనేల.” అని
భావము.
(44) మూలము : —
స్వసామర్థ్యవళేనైవ వాక్యార్థం ప్రతిపాదయన్ ।
యథా వ్యాపారనిష్పత్తా పదార్థో నవిభావ్యతే.
ననె, పదార్ధమ్ము - వాక్యార్ధమును వచించి;
(11)
గీ॥ ఏవిథమ్మున, స్వసమర్థతావశమ్ము
తాను - వ్యాపారనిష్పత్తియైన వెనుక
వేరుగా నుండినట్లు భావింపఁబడదొ,
(11)
ఎట్లు - పదార్థము
పదార్థము - స్వసామర్థ్యవశముచేతనే, వాక్యార్ధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s6jvn6xwc574od84n8h18bocv21060</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221011</id>
    <revision>
      <id>574868</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మును బ్రకాశింపఁజేసియు, వ్యాపారనిష్పత్తి [వాక్యార్ధబోధనాను కూలక్రియానిష్పత్తి 10 అనఁగా; వాక్యార్ధబుద్ధి] కలుగునపుడు, [ఆపదార్థము] తాను [వాక్యార్ధముకంట...'</comment>
      <origin>574868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="qw6gahqywajn081fxb487lodcho5y7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;198
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మును బ్రకాశింపఁజేసియు, వ్యాపారనిష్పత్తి [వాక్యార్ధబోధనాను
కూలక్రియానిష్పత్తి
10
అనఁగా; వాక్యార్ధబుద్ధి] కలుగునపుడు,
[ఆపదార్థము] తాను [వాక్యార్ధముకంటె] వేరుగానున్నట్లు,
భావింపఁబడకుండునో,
-
తద్వత్ సచేతసాం సోఒర్ధ వాచ్యార్ధ విముఖాత్మనామ్,
బుద్ధా తత్త్వార్ధదర్శిన్యాం ఝటిత్యేవావభాసతే.
గీ॥ అల్లె, వాచ్యార్ధమున విముఖాత్ములయిన
వారలగు సహృదయుల తత్త్వార్థదర్శి
యై వెలయుబుద్ధియందు - వ్యంగ్యార్ధమునకు
సత్వరమ్మగు స్ఫురణమ్ము - సంభవించు.
(12)
(12)
లోచనము :- &quot;స్వనమర్ధతావళమ్ముననే” అనఁగా:‘[సహకారులగు]
ఆకాంక్ష, యోగ్యతా, సన్నిధుల [సమవధానమను] సామర్ధ్యముచేతనే పదార్ధము_
వాక్యార్ధమును, తాత్పర్యశక్తి చేత-తెలియజేయును” అనియర్ధము] &quot;నవిభావ్యతే
అను మూలకారికయందున్న 'వి'శబ్దముచేత - వేరుగానుండుట చెప్పఁబడినది.
కనుక, &quot;వాక్యార్ధముతెలిసిన సహృదయులచేత వాక్యార్ధము - పదార్ధముకంటె
వేరుగానుండుట - తెలియఁబడునదికాదు&quot; అని యర్ధమగుచున్నది.
.
[ఈయర్ధమే - ఆంధ్రీకృతమగు పద్యమున ''వేరుగానుండినట్లు భావింపఁ
బడదొ&quot; అని, విశదీకరింపఁవడినది.] దీనిచేత “పదార్థప్రతీతికిని, వాక్యార్ధప్రతీ
తికిని, క్రమముండినను, చక్కగాఁదెలియఁబడునదికాదు&quot; అని చెప్పఁబడినది.
కనుక, ['‘ఉన్నక్రమమే గుర్తింపఁబడునదికాదు&quot; అనుటవలన, ] “వాక్యమును,
దానియర్ధమునుగూడ - అవిభక్త [అఖండ] స్పోటరూపములే&quot; అను, స్ఫోట
విషయకమగు నభిప్రాయముచేత - &quot;[పదార్ధ - వాక్యార్ధాది ప్రతీతులకు] క్రమమే-
లేదు&quot; అని కొందఱుచెప్పినది - మీదుమిక్కిలి విరుద్ధమేయగును.
''వాచ్యార్ధమున విముఖాత్ములు&quot; అనఁగా; “వాచ్యమగు నర్ధమునందు
'విముఖమగు' అనఁగా; విశ్రాంతినిబంధన [కారణ] మగు పరితోషమును పొందని.
'ఆత్మ' అనఁగా; 'హృదయము' గలవారు” అని యర్ధమగుచున్నది. కనుక,
,, వాచ్యార్ధమున విముథాత్ములయిన వారలగు&quot; అను దీనిచేత దీనితరువాతనున్న,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qw6gahqywajn081fxb487lodcho5y7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221012</id>
    <revision>
      <id>574869</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము “సహృదయులు&quot; అనుదానియర్ధమే - అభివ్యక్తమయినది. 199 పూర్వ :- [&quot;వ్యంగ్యమని చెప్పఁబడుచున్న యర్థమును దెలిసికొనుట యను] ఈమహిమ - సహృదయులదియేకానిండు కావ్యమునకుమాత్రమీయ...'</comment>
      <origin>574869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4655" sha1="sbtcsmbgio0o483icvvjacrr6lwb7m8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
“సహృదయులు&quot; అనుదానియర్ధమే - అభివ్యక్తమయినది.
199
పూర్వ :- [&quot;వ్యంగ్యమని చెప్పఁబడుచున్న యర్థమును దెలిసికొనుట
యను] ఈమహిమ - సహృదయులదియేకానిండు కావ్యమునకుమాత్రమీయతి
శయమేదియునులేదు.&quot; అని చెప్పఁదగదా ?
ఉ :— &quot;సత్వరంబగు స్ఫురణంబు సంభవించు&quot; అని కారిక యందు
చెప్పఁబడినదిగదాః [దానియర్థమేమి? కావ్యవ్యాపారవిశేషమగు వ్యంజనచేతనే-
సహృదయుల వ్యంగ్యము స్ఫురింపఁజేయఁబడుసనియేగదా! కనుక, నీయతిశ
యము - కావ్యసంబంధియేయగును.]
దీనిచేత - [కారికాద్వయవ్యాఖ్యానముచేత] - వాచ్యార్ధము - వ్యంగ్యా
ర్ధముకంటె 'వేరుగా' భాసింపకుండుట - చెప్పఁబడినది. కాని, 'వాచ్యము -
సర్వథా (స్వరూపముచేతఁగూడ] భాసింపదు' అని చెప్పఁబడుటలేదు వాచ్యము -
వేరుగాభాసింపకున్నను, వ్యంగ్యముతోఁ గూడి భాసించుచునేయుండును. కనుకనే,
ప్రస్తుతగ్రంథమునకు - [ విషయమునకు] తృతీయోద్ద్యోతమునందు ఘటప్రదీప
దృష్టాంతమునొసఁగి - &quot;వ్యంగ్యప్రతీతికాలమునందుఁగూడ - వాచ్యప్రతీతి -
విఘటితముకాదు.&quot; అనిచెప్పఁబడునదియగు విషయముతోడి విరోధము-కలుగదు.
ప్రభా : - - ప్రకర్షముచేత, లేక ప్రథమముగా ముఖ్యముగా] సహృద
యులబుద్ధి - ఏయర్ధమునందుంచఁబడునో, 'అది- ప్రధానము.' అనిచెప్పఁబడును.
దానిభావము - ప్రాధాన్యము.
సహృదయులబుద్ధి - వాచ్యార్ధమునందు, పదబంధమును, అనఁగా; విశ్రాం
తిని, (నిలుకడను) పొందక, ప్రధానమగువ్యంగ్యార్ధమునందే విశ్రాంతినిబొందును.
కనుక, ప్రతీయమానమగు నర్థమునకే ప్రాధాన్యముండునని తెలియునది. ఎచ్చట,
పరితోష్రలాభము - కలుగునో, అచ్చటనే, బుద్ధికి విశ్రాంతి [నిలుకడ] కలుగును.
వాచ్యార్థమునందు పరితోషలాభము కలుగకుండుటవలన, దానియందు విముఖత
నొంది, ఎవరిబుద్ధి- ప్రతీయమానార్ధము లభించునంతవఱకును, విశ్రాంతినొందక,
- జౌత్సుక్యాతి రేకమున, అనుధావనము నొనర్చుచుండునో, వారే - సహృదయులు.
ఇట్లు, వాచ్యార్ధ విముఖతనొందిన మనస్సుగల సహృదయులబుద్ధియే - తత్త్వార్ధదర్శి
యగుచుండును. కనుక, నట్టి తత్త్వార్థదర్శియగు బుద్ధియందే - వ్యంగ్యార్ధము
స్ఫురించి, [ప్రధానముగా] ధ్వనించును. &quot;ఇట్లు వ్యంగ్యమగు నర్ధమును దెలిసి
కొనునది - సహృదయుల బుద్ధియే. కనుక, దీనిని గ్రహించునదియగు మహిమ -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sbtcsmbgio0o483icvvjacrr6lwb7m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221013</id>
    <revision>
      <id>574870</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సహృదయులదియే,” అని భ్రమింపఁగూడదు. కారణమగు కావ్యమును వినిన పిమ్మట, స్ఫుటమగునట్లు లభించిన, వ్యంగ్యార్ధస్ఫురణమను కార్యము - కావ్య ప్యాపారవిశేషమగు వ్యంజన...'</comment>
      <origin>574870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="s4zywlo82lw69q3q5ggxd1y4h74pzzj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;200
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సహృదయులదియే,” అని భ్రమింపఁగూడదు. కారణమగు కావ్యమును వినిన
పిమ్మట, స్ఫుటమగునట్లు లభించిన, వ్యంగ్యార్ధస్ఫురణమను కార్యము - కావ్య
ప్యాపారవిశేషమగు వ్యంజనచేతనే, కలిగినదని నిశ్చయింపక తీరదు. మీఁది కారి
కలు రెండింటిచేతను, సహృదయుల బుద్ధియందు స్పురింపఁజేయఁబడినవ్యంగ్యము
కంటె - వాచ్యము వేరుగానున్నట్లు భాసింపకున్నను, స్వరూపముతో భాసించు
చుండునదిగనే చెప్పఁబడినది. కాఁగా; సహృదయుల హృదయమున, వాచ్యము-
వేరుగాఁ దెలియఁబడకున్నను, వ్యంగ్యముతోడి సంవలనమునొంది, అవిభక్త ముగ
భాసించునదియే యగుచుండును” అని తెలియునది. తృతీయోద్ద్యోతమున 33వ
కారికకు సంబంధించిన విషయమున నీయంశము - వివరింపఁబడినది. పాఠకులు
అచట, నీయంశమును జూచునది.
ధ్వని లక్షణము
(45) మూలము: అవ:
-
-
ఇట్లు, వాచ్యముకంటె విల
క్షణమగు వ్యంగ్యార్థమునకు సద్భావమును [ఉనికిని] ప్రతిపా
దించి, దానిని [ప్రధానమగు దానియునికిని] ప్రకృతమున [కావ్య
విశేషమగు ధ్వనిలక్షణమునందు] ఉపయోజింపఁజేయుచు, [ఉపయో
గము నొందఁజేయుచు] చెప్పుచున్నాఁడు.
యత్రార్థః, శఖో,వా తపుర్థ ముపసర్జనీకృతస్వార్డ్
g
వ్యఙ్కః కావ్యవిశేషః సధ్వనిరితి సూరిఖిః కధితః. (13)
గీ॥ అర్ధమయిన, శబ్దమయిన, స్వార్ధములు ప
సర్జనీకృతములుగ, నెచ్చటను వ్యంగ్య
[అర్థమైన, శబ్దమ్మైన, స్వార్ధముల ప్ర
ధానతను బాసి, యెచ్చోటఁదాము - వ్యంగ్య]
మైన యర్థమ్మును ధ్వనింపఁజేయునవియొ;
ఆ, కృతివిశేషమును - 'ధ్వని' యనిరి బుధులు. (13)
&quot;ఏకావ్య [విశేష]మునందు, నాచ్యవిశేషమగు నర్ధముగాని,
వాచకవిశేషమగు శబ్దముగాని, [రసాదిరూపమగు] ఆయర్ధమును -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4zywlo82lw69q3q5ggxd1y4h74pzzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221014</id>
    <revision>
      <id>574871</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 201 వ్యంజింపఁజేయునవి యగుచుండునో, ఆకావ్యవిశేషము - ధ్వని” అనియర్ధము. :- ఉపయోగము లోచనము : — &quot;సద్భావమును&quot; అనఁగా; సత్తను, [సాధుభావమును ] మఱియు, ప్రాధాన్యమును, అనియర్ధమ...'</comment>
      <origin>574871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="ih9yivrxszpn0kh18jwu5c96ql7wgf5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
201
వ్యంజింపఁజేయునవి యగుచుండునో, ఆకావ్యవిశేషము - ధ్వని”
అనియర్ధము.
:-
ఉపయోగము
లోచనము : — &quot;సద్భావమును&quot; అనఁగా; సత్తను, [సాధుభావమును ]
మఱియు, ప్రాధాన్యమును, అనియర్ధము. వెనుక, నిట్లు రెండును - [వ్యంగ్యము
నకునికియు, ప్రాధాన్యమును, గూడ ] - ప్రతిపాదింపఁబడినవియేగదా : ప్రకృ
[ధ్వని] లక్షణమున, ఉపయోజింపఁజేయుచు -
నొందఁజేయుచు, ఆ వ్యంగ్యమైన యర్ధమ్మును” అనుదానిచేత వెనుకఁదెలు
పఁబడిన, సత్తాప్రాధాన్యములుగల వ్యంగ్యము - పరామర్శింపఁబడి, వానికిచట
నుపయోగము కలుగఁజేయఁబడినదని తెలియునది. 1 స్వశబ్దము
తమున =
====
-
ఆత్మవాచి.
[స్వంచ, అర్ధశ్చ = స్వార్ధా] స్వ + అర్ధములు స్వార్ధములు. స్వ= ఆత్మ,
అర్ధము = వాచ్యార్ధము. ‘‘[ఈ రెండును] ఉపసర్జనీకృతములుగన్ = గుణీకృ
తములయినవిగా, ప్రధానతను బాసినవిగా, నయి” అనియర్దము .
-
''తనయాత్మను [స్వరూపమును] అప్రధానముగాఁజేసికొనిన, వాచ్యమగు
నర్ధముగాని, తనయర్ధము నప్రధానముగాఁజేసికొనిన, వాచకమగు శబ్దముగాని.
వ్యంగ్యమగు నాయర్ధమును, అనఁగా; &quot;స్వాదుగమ్యార్ధవస్తు” అని, వెనుకఁ
దెలుపఁబడిన యర్ధమును, ఏకావ్యమున ధ్వనింపఁజేయునవియె, అనఁగా;
ప్రధానముగా వ్యంజింపఁజేయునవియో, ఆకావ్యవిశేషము - ధ్వని” అనునది
ఫలితార్ధము. [''వ్యక్తిః”]‘‘ధ్వనింపఁజేయునవియె” అనుచోటనున్న, ద్వివచ
నముచేత - [ధ్వనికారుఁడు - గంభీరమగు] ఈయర్ధమునిట్లు తెలువుచున్నాఁడు.
“అవివక్షిత వాచ్యధ్వనియందు - శబ్దమే - ప్రధానముగా వ్యంజకమగుచుండును ·
అయిన, నచటఁగూడ - దానియర్ధమునకుఁగల సహకారిత్వముకూడ - తొలగుఁనది
కాదు. అట్లుకాదనినయెడల, అజ్ఞాతార్ధకమయినను - [అర్ధము తెలియఁబడనిదయి
నను] గూడ, శబ్దము - వ్యంగ్యార్ధవ్యంజకము, కావలసివచ్చును. వివక్షితాన్యపర
వాచ్యమునందో; అర్ధమే - ప్రధానముగా వ్యంజకమగుచుండును. అయినను,
శబ్దమునకుఁగూడ - [అచట] సహకారిత్వముండియేయున్నది. ఏలయనిన; [రసా
ద్యనుగుణ వర్ణాదిభేదమువలన] విశిష్టమగు' శబ్దముచేతఁ జెప్పఁబడకయే
ర్ధము - వ్యంజకముకాఁజాలదు. కనుక, ఇట్లంతటనుగూడ - శబ్దారములు రెండిం
టికినిగూడ, కలిసియే- ధ్వననవ్యాపారముండును.” అని
30
- ఆయ
కావున, [ద్వివచనప్రయోగమింతయర్ధము నుద్దేశించునది. కనుక,] భట్ట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ih9yivrxszpn0kh18jwu5c96ql7wgf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221015</id>
    <revision>
      <id>574872</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము నాయకుఁడిచటి ద్వివచనమును దూషించుట-గజనిమీలిక చేతనేయగును. (&quot;ఏనుఁగు బుద్ధిపూర్వకముగాఁగాక, స్వభావముచేతనే కన్నులుమూసికొనునట్లు, భట్టనాయ కుఁడీధ్వనినెట్...'</comment>
      <origin>574872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4547" sha1="767ieejkgv7z4rr2ogbh9pt5fei6u30" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;202
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
నాయకుఁడిచటి ద్వివచనమును దూషించుట-గజనిమీలిక చేతనేయగును. (&quot;ఏనుఁగు
బుద్ధిపూర్వకముగాఁగాక, స్వభావముచేతనే కన్నులుమూసికొనునట్లు, భట్టనాయ
కుఁడీధ్వనినెట్లో దూషించుటయే స్వభావముగాఁగలవాఁడు, కనుక, ఇచటి ద్వివ
చనము - గంభీరార్ధకమగుటవలన సంగతమేయగునని విచారింపక, కన్నులు
మూసికొని యిట్లనెను.&quot; అనిభావము. ]
&quot;
[శబ్దార్ధములు- రెండునుగలిసియే- వ్యంజనావ్యాపారమునొనర్చును. కనుక,]
“అర్ధమైన, శబ్దమ్మైన” అను వికల్పాభిధానము - [వికల్పించిచెప్పుట] -‘‘శబ్దా
ర్ధములలో, ఏదియయినను, వ్యంగ్యమును వ్యంజింపఁజేయును&quot; అని చెప్పునది
కాదు. ఇంకేమనిన;&quot;&quot;శబ్దార్ధములలో దేనికయినను, వ్యంజనక్రియనొనర్చుటయందు
ప్రాధాన్యముండును,” అను నభిప్రాయమును దెలుపునదియేయగును. ఆ,కృతి
విశేషమును, అనుచోట - ''కావ్యమును, దానివిశేషమును,” అని కర్మధారయ
మును)గాని, &quot;కావ్యముయొక్క విశేషమును” అని (షష్ఠితత్పురుషమును) గాని
చెప్పుకొననగును. మొదటి నిర్వచనమున, &quot;శాస్త్రాదులకంటె వేరయినదియగు
కావ్యవిశేషము. ” అనునర్ధమును, రెండవనిర్వచనమున, &quot;కావ్యమును విశేషం
పఁజేయునదియగు ఉత్తమకావ్యము” అనునర్ధమును, లభించును. &quot;కృతివిశేష
ముసు” అనుచోట - కృతి [కావ్య] శబ్దమును, గ్రహించుట [ప్రయోగించుట]
వలన—“ధ్వని లక్షణమగు ఆత్మ- గుణాలంకారాదులచేత నలంకరింపఁబడిన, శబ్దా
ర్ధములకుఁదరువాత ప్రసరించునదియే యగును&quot; అని తెలిపినట్లయినది. [శబ్దార
ములు - ధ్వనికి వ్యంజకములు, కనుక, వ్యంజకములగు శబ్దారములకు వెనుకనే,
ధ్వని - ధ్వనింపఁజేయఁబడుట యుక్తముగదాః ] కనుక, “శ్రుతార్ధపత్తియందుఁ
గూడ - ధ్వనివ్యవహారము కలుగవలసివచ్చును&quot; అనువాదము - నిరవకాళముగు
చున్నది.
.
.
ప్రభా :— శ్రుతార్ధపత్తి యందుఁగూడ - ధ్వనివ్యవహారము కలుగవలసి
వచ్చునను పూర్వపక్షి :- అయ్యా : ''పినోదేవదత్తో దివానథుణ్ణి&quot; &quot;దేవ
దత్తుఁడు, బలిసినవాఁడు - పగలు భుజింపఁడు.” అనుచోట - రాత్రి భోజనము
గమ్యమగుచుండునుగదాః. కనుక, ఇట్లు శ్రుతమగు నర్ధపత్తియందుఁ గూడ- ధ్వని
యను వ్యవహారము కలుగఁగూడదా ?
సిద్ధా :-
:-
మీఁదికారికయందు, కావ్యవిశేషశబ్దముచేత &quot;గుణాలంకారాదుల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>767ieejkgv7z4rr2ogbh9pt5fei6u30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221016</id>
    <revision>
      <id>574873</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 203 చేత నలంకృతములగు శబ్దార్ధములకుఁ దరువాత స్ఫురింపఁజేయఁబడునదియే ధ్వని.” అని వ్యపదేశింపఁబడుటవలన, “దేవదత్తుఁడు&quot; ఇత్యాది శ్రుతార్ధపత్తి యందు రాత్రిభోజన...'</comment>
      <origin>574873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="gir0ab5bpxjj04z1u9psj3q9e4v3rnp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
203
చేత నలంకృతములగు శబ్దార్ధములకుఁ దరువాత స్ఫురింపఁజేయఁబడునదియే
ధ్వని.” అని వ్యపదేశింపఁబడుటవలన, “దేవదత్తుఁడు&quot; ఇత్యాది శ్రుతార్ధపత్తి
యందు రాత్రిభోజనరూపమగు నర్థము-గమ్యమైనను, గమ్యమగు నీరాత్రిభోజనము
గుణాలంకారోపస్కృత శబ్దార్ధపృష్టపాతికాదు. కనుక, 'ధ్వని' అని చెప్పఁదగినది
కానేరదు.
!
లోచనము :- అయ్యా ['' గుణాలంకారముల వెనుక స్పురించునది
యగు సౌందర్యమే - కావ్యాత్మ&quot; అని మీరనుచున్నారుగదాః] &quot;అట్లయిన
యెడల, ఆసౌందర్యప్రతీతియే - కావ్యాత్మకావలసివచ్చును [అది-ధ్వనికాదు.]&quot;'
అనునొకమతమేది చెప్పఁబడినదో, ఆమతమునందు, [ధ్వన్యాత్మ - సౌందర్యాత్మ
వాదులుభయులకును ) పేరునందే వివాదమగుచున్నది. కనుక, దానినంగీకరించు
వారలమే యగుచున్నాము.
ప్రభా :— సౌందర్యప్రతీత్యాత్మవాది ప్రశ్న :- అయ్యాః సౌందర్య
హేతువులుగా ప్రసిద్ధములగు గుణాలంకారములకంటె, కావ్యాత్మయని చెప్పఁబడు
చున్నధ్వని వేరగునెడల, నప్పుడా కావ్యాత్మ - సౌందర్య ప్రతీతియేకానిండు!.
సౌందర్యప్రతీతియే-యచట కనిపించుచున్నదిగదా. కనిపించుచున్న సౌందర్య
ప్రతీతిని. కనిపింపని యింకొక వస్తువగు ధ్వనినిగాఁజెప్పుట
-గౌరవకల్పనమే
యగును. కనుక, సౌందర్యప్రతీతీకంటె వేరయిన ధ్వనిలేదు.
ఉ :— ఈసౌందర్యప్రతీతి - ఏవస్తువునకు సంబంధించినది ? అని విచా
రించునేడల, ఈప్రతీతికి విషయమో, లేక కారణమో, అగు నాధారవస్తువును
జెప్పకతీరదు. ఆలంబనవస్తువులేనిదే సౌందర్యజ్ఞానముకలుగదు. కనుక, ఆయాధా
రమునకేదో పేరుండవలయునుగదాః. గుణాలంకారాది సౌందర్యప్రతీతికంపె
వేరయినదగుచు, స్ఫురించునదియగు నాసౌంద్యముగలవస్తువును- పూర్వోక్త యుక్తి
ననుసరించి, 'ధ్వని' అనుటయే
యుక్తము.
సౌందర్య ప్రతీతియే - కావ్యాత్మకాదు
లోచనము : -- &quot;చారువస్తుప్రతీతియే - కావ్యాత్మ&quot;&quot; అగునెడల, వస్తు
గతమగు నాసౌందర్యప్రతీతి - ప్రత్యక్షాది ప్రమాణములవలనఁగూడ - కలుగును.
కనుక; నదియు, [ప్రత్యక్షాదిజన్యమగు వస్తుసౌందర్యప్రతీతికూడ] కావ్యాత్మయే-
కావలసివచ్చును. అనిచెప్పఁబడిన మతమేదికలదో, ఆమతము-సందర్భవిరుద్ధము.
శబ్దార్ధమయమగు కావ్యమునకు ఆత్మను దెలుపునదియగు ప్రస్తావమున, ఈ
ప్రసంగ మేమి?ఇదిసంగతమగునా? [ఇట్టిప్రసంగమునకుపయోగ మేదియునుండదు.]
-&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gir0ab5bpxjj04z1u9psj3q9e4v3rnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221017</id>
    <revision>
      <id>574874</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లోచనము : ప్రశ్న :- [కావ్యము : [కావ్యము - శబ్దార్ధవ్యాపారరూపముగదా!. అందు - ఆ,‘కృతివిశేషము ధ్వని,' అని కారికయందుఁ దెలుపఁబడిన] ధ్వని శబ్దార్ధము - అర్ధమా ? శబ్దమా?...'</comment>
      <origin>574874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4072" sha1="i1nutstrwcq1j0pyot6y6kivpckmzoa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;204
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లోచనము : ప్రశ్న :- [కావ్యము
:
[కావ్యము - శబ్దార్ధవ్యాపారరూపముగదా!.
అందు - ఆ,‘కృతివిశేషము ధ్వని,' అని కారికయందుఁ దెలుపఁబడిన] ధ్వని
శబ్దార్ధము - అర్ధమా ? శబ్దమా? వ్యాపారమా ?
“ధ్వనతీతిధ్వనిః” ధ్వనించును గనుక [వ్యంజకమగు] వాచ్యా
ర్ధము - ధ్వని, అని వ్యవహరింపఁబడవచ్చును. అట్లే, [వ్యంజక] శబ్దముకూడ
ధ్వని, అని చెప్పఁబడును, “ధ్వన్యతే ఇతిధ్వనిః” ధ్వనింపఁజేయఁబడును గసుక,
వ్యంగ్యము - ధ్వనియగును. “ధ్వననమ్ - ధ్వనిః” ధ్వనించుట - శబ్దార్థములవ్యాపా
రము. కనుక, నదికూడ - ధ్వనియని చెప్పఁబడును.
కారిక చేతమాత్రము - దీనిసముదాయమగు కావ్యరూపమే, ప్రధానమగుట
చేత, ముఖ్యముగా ధ్వనియగునని ప్రతిపాదింపఁబడినది.
ప్రభా :--
ప్రధానమగుటవలన సముదాయమగు కావ్యరూపమే-ముఖ్య
ముగా ధ్వనియని చెప్పఁబడినది. కనుక, అర్ధము మొదలగునవి - అముఖ్యముగా
ధ్వనియని చెప్పఁబడును.
ఇట్లు [వ్యంజకమగు 1 శబ్దము, 2 వ్యంజకమగునర్ధము, 3 వ్యంగ్యము,
4 వ్యంజన, 5 కావ్యవిశేషము. అనునైదును ధ్వనియనిచెప్పఁబడినను, అందు
శబ్దాదులు నాలుగును యోగార్ధముచేత ధ్వనియని చెప్పఁబడుననియు, కావ్యవిశే
షముమాత్రమే - రూఢిచేత - ధ్వనియని చెప్పఁబడుననియు, గ్రహింపనగును.
(46) మూలము :- దీనిచేత [ధ్వని కావ్యలక్షణమునిట్లు
చెప్పుటచేత వాచ్యవాచక సౌందర్య హేతువులగు నుపమాదులకం
టెను, అనుప్రాసాదులకంటెను; ధ్వనికిఁగల విషయము - విభక్త మే
[వేరయినదియే] అగునని, ప్రదర్శింపఁబడినది. కావున, &quot;ప్రసిద్ధమగు
ప్రస్థానము [సంప్రదాయసిద్ధ, శబ్దార్థ, తద్గుణాలంకారాది పరి
ష్కృతమార్గము] కంటె వేరగుమార్గముగల, కావ్యప్రకారము - కావ్య.
త్వమునే కోల్పోవును. కనుక “ధ్వనిలేదు”అని యింకొకరు [ద్వితీ
యాభావవాదులు] చెప్పునదికూడ యుక్త ముకాదు. ఏలయనిన;
ఆధ్వని - లక్షణకారులకుమాత్రమే ప్రసిద్ధముకానిదైయున్నది. కాని
లక్ష్యమును బరీక్షించునెడల, అదియే - సహృదయ హృదయాహ్లాద
1770&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1nutstrwcq1j0pyot6y6kivpckmzoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221018</id>
    <revision>
      <id>574875</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 205 కారియగు కావ్యతత్త్వమగుచున్నది. దానికంటె [ప్రధానవ్యంగ్య రూపమగు ధ్వనికావ్యముకంటెను, అప్రధానవ్యంగ్యరూపమగు గుణి భూతవ్యంగ్యకావ్యముకంటెను] వేరయినది- 'చిత...'</comment>
      <origin>574875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="dof12l44hxw15ccl93v8dbxbu22qpeb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
205
కారియగు కావ్యతత్త్వమగుచున్నది. దానికంటె [ప్రధానవ్యంగ్య
రూపమగు ధ్వనికావ్యముకంటెను, అప్రధానవ్యంగ్యరూపమగు గుణి
భూతవ్యంగ్యకావ్యముకంటెను] వేరయినది- 'చిత్రమే' అగునను
నంశమునుముందు ప్రదర్శించెదము. కనుక; &quot;కామనీయకము నతిక్ర
మింపని[సౌందర్య హేతువుకాకతీరని] ధ్వనికూడ-[పూర్వోక్త చారుతా
హేతువులగు] అలంకారాదులయందే, యంతర్భవించును&quot; అని
వేరొక కొందఱిచేత - ఏదిచెప్పఁబడినదో, అదికూడ - సమీచీనము
కానేరదు. ఏలయనిన; వాచ్యవాచకములను మాత్రమే సమాశ్రయిం
చునదియగు, ప్రస్థానమునందు-వ్యంగ్యవ్యంజక సమాశ్రయణముచేత
వ్యవస్ధితమగు ధ్వని-ఎట్లంతర్భవించును ?
.
&quot;వాచ్యవాచకసౌందర్య హేతువులగు నుపమాదులు- [కావ్యా
త్మయగు] ధ్వనికంగభూతములేకాని, అంగి [ధ్వని] రూపములు
కావు.” అనిముందు ప్రతిపాదింపఁబడును.
6.
ప్రభా : అవ :- '' గుణాలంకారములకును, ధ్వనికిని, విషయభేదముం
డుటవలన, వానియందిది యంతర్భవింపదు. ” అనుచున్నాఁడు.
&quot;
=
లోచనము :-- ధ్వనికి విషయము] ‘విభక్త మే' భిన్నమే. [విషయ
భేదమెట్లనిన :-] [శబ్దార్ధ సంఘటనాశ్రయములగు] గుణాలంకారములు - వాచ్య
వాచకభావమే - ప్రాణముగాఁగలవి. ధ్వనియో, వానికంటె భిన్నమగు వ్యంజక
భావమే. సారముగాఁగలది. [వ్యంజననాశ్రయించునది.] [ఇట్లు, విషయభేద
మున్నది.] కనుక, దీనికి వానియందంతర్భావము కలుగదు.
ప్రభా :-
మీఁదియర్దము నుపపాదించుటకు &quot;విశేషేణబధ్నాతి, స్వస
మ్బన్ధినమ్, పదార్ధమితి, విషయః” “తనకు సంబంధించిన పదార్ధమును విశేషించి
బంధించునది” - విషయము&quot; అనువ్యుత్పత్తి నంగీకరించి, విషయశబ్దార్ధమును
దెలుపుచున్నాఁడు.
లోచనము : — అనన్యత్రభావము - [ఇంకొకచోట లేకుండుట] విష
యశబ్దార్ధము. కనుక; ధ్వనికివిషయము అనఁగా; &quot;దేనికంటె నితరమగుచోట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dof12l44hxw15ccl93v8dbxbu22qpeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221019</id>
    <revision>
      <id>574876</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 'ధ్వని' వ్యవహారమున కునికిలేకుండునో, అవే - ధ్వని'' అనియర్ధము. ఇట్లు [నిర్దుష్టమగు ధ్వనిలక్షణమును దెలుపుటచేతనే - ధ్వనిస్వరూపము నునికి ప్రతిపాదింపఁబడుటవల...'</comment>
      <origin>574876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="gqktnq9qp2myq9yk8b6n6fsjzzr9gaz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;206
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
'ధ్వని' వ్యవహారమున కునికిలేకుండునో, అవే - ధ్వని'' అనియర్ధము.
ఇట్లు [నిర్దుష్టమగు ధ్వనిలక్షణమును దెలుపుటచేతనే - ధ్వనిస్వరూపము
నునికి ప్రతిపాదింపఁబడుటవలన] &quot;గుణాలంకారములకంటె వేరయిన ధ్వని
నామకమగునిదియేది ?&quot; అను [ప్రధమాభావవాది] మతము- నిరాకరింపఁబడినది.
.
ప్రభా :-- &quot;ధ్వని - లక్షణకర్తలకు ప్రసిద్ధముకాదు కనుక ; అలక్షణీ
యమగునా? లేక లక్ష్యమునందు ప్రసిద్ధముకాదు, కనుక, అలక్షణీయమగునా?”
అనియాశంకించి, మీఁదిమతమును దూషించుచున్నాఁడు.
--
లోచనము : - లక్ష్యమునందీధ్వని - ప్రసిద్ధమైయున్నది. కనుక, దీని
లేమిని సాధించుటకుఁ దెలుపఁబడిన, లక్షణకారాప్రసిద్ధత - విరుద్ధ హేతువు.
ప్రభా :-
-
&quot;లక్షణకారులకు ప్రసిద్ధముకాకుండుటవలన ధ్వనిలేదు&quot;
అని ధ్వని లేమిని సాధించుటకుఁ దెలుపఁబడిన, లక్షణకారుల కప్రసిద్ధమగుట
అను హేతువు - ధ్వనిలేమిని సాధింపఁజాలకుండుటవలన, విరుద్ధమగు హేతువగు
చున్నది.
అవ :
ఈ హేతువెట్లు విరుద్ధమయినదియనినఁ, జెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :- ఆ హేతువువలననే [లక్షణకారులకు ప్రసిద్ధముగాకుండుట
వలననే] అది - ప్రయత్నించి లక్షింపఁదగినదగునుగదా | [మాచేతలక్షింపఁబడిన
ధ్వని-రామాయణ, మహాభారతాదులయందంతటను, ప్రసిద్ధమగుచున్నది కనుక,]
అది - లక్ష్యమునందు ప్రసిద్ధముకాదు. కనుక, ధ్వనిలేదు. అని, లక్ష్యమునందు
అప్రసిద్ధతను జెప్పినయెడల, అది అసిద్ధమగు హేతువగును.
[ధ్వని - కృతివిశేషముగాఁజెప్పఁబడినది. కనుకనది కావ్యవ్యాపారగోచ
రమనిచెప్పినట్లయినది. నృత్తగీతాదులు కావ్యవ్యాపారగోచరములుకావు. కనుక,]
&quot;ధ్వని-నృత్తగీతాదులవంటిది'అని చెప్పబడినవాదముకూడ - కావ్యమునకు సంబం
ధించిన ధ్వనివిషయమున నుపహసింపఁదగినదియేయగును.
ప్రభా : అవ
-:
అర్ధాంతర ప్రసిద్ధమగు “చిత్ర” పదము - కావ్య
మునెట్లు తెలుపునని యాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqktnq9qp2myq9yk8b6n6fsjzzr9gaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221020</id>
    <revision>
      <id>574877</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లోచనము :-- ప్రథ మోద్ద్యోతము చిత్రకావ్యశబ్దనిర్వచనము 207 ఆశ్చర్యమును గలిగించునవియగు వృత్తములు [యమ కోపమాదులు] మున్నగునవి కలిగియుండుటవలన, [ధ్వని, గుణిభూతవ్యంగ్య కావ్యములకంటె...'</comment>
      <origin>574877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="cq868rziy0c0l8qjo5nhge60svvofw7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోచనము :--
ప్రథ మోద్ద్యోతము
చిత్రకావ్యశబ్దనిర్వచనము
207
ఆశ్చర్యమును గలిగించునవియగు వృత్తములు [యమ
కోపమాదులు] మున్నగునవి కలిగియుండుటవలన, [ధ్వని, గుణిభూతవ్యంగ్య
కావ్యములకంటె భిన్నమగు - కావ్యము] “చిత్రము” అని చెప్పఁబడ. ను. [ఈ
చిత్రకావ్యము - ధ్వనికావ్యమువలె] సహృదయాఖిలషణీయ చమత్కారసార
రసనిష్యందమయముకాదు. విష్ణ్వాదిరూపమునుగాని, ప్రాణిరూపమునుగాని, యను
కరించునదియు, ఆలేఖ్యమాత్రమగునదియు, [చిత్ర లేఖకాదులచేత రచింపఁబడిన
దిమాత్రమేయగునదియు] కళామాత్రమగునదియు, నగుచిత్రమువలె- [జీవము
లేని బొమ్మవలె] (1) కావ్యముననుకరించునదియు, (2) ఆలేఖ్యమాత్రమయి
నదియు, [ఆత్మవంటి రసాధికములేక, ఆశ్చర్యజనకమగు నదియగు రచనమా
త్ప్రమేగలదియు,] (3)కళామాత్రమును,[అపూర్ణమగుకళయే,అనఁగా; అంశము
మాత్రమే యగునదియు,] అగుచుండుటవలన [ (1) ఆభాసరూపమును (2)
నిస్సారమును, [నిర్జీవమును] (3) అపూర్ణమును, అగు] ఈకావ్యము - చిత్రము
[బొమ్మ] వంటిదగుచున్నది. కసుక; 'చిత్రకావ్య'మని చెప్ప బడును.
ప్రభా :-- &quot;చిత్రములగు [ఆశ్చర్యకరములగు] శబ్దాలంకారాదులు
మాత్రమే కలిగియుండుటవలన తృతీయమగు కాప్యము - చిత్రము” అనిచెప్పు
బడును. లేక, చిత్రమువలె [బొమ్మవలె] అనుకరించునదియు, ఆలేఖ్య [శిల్ప]
మాత్రమగునదియు, కళామాత్రము [అంశమాత్రము]ను, అగుటవలన-చిత్రము&quot;
అని చెప్పఁబడును.
చిత్రమునకును, [చిత్తరువునకును] చిత్రము [అధమకావ్యము] నకును,
గల సామ్యము ని ప్లేఱుఁగునది.
(1) చిత్రము [బొమ్మ] —
(1) ఏదో సత్యమగు వస్తువుయొక్క
రూపముననుక రించును.
(2) జీవములేని శిల్పరచనామాత్రమే
యగును.
(3) అపూర్ణమగు [అసత్యమగు] అంశ
. ముమాత్రమే యగును.
-
-
(2) చిత్ర కావ్యము - (3) ఎట్టిది?
కావ్యము ననుకరించును. కనుక అభా
సము.
కావ్యాత్మయగు ధ్వనిలేక, చిత్రమగు
రచనను మాత్రమే కలిగియుండును.
కనుక, నిస్సారము.
జీవరస [కావ్యాత్మ] పూర్ణముకానిదగు
నంశము మాత్రమే యగుచుండును.
| కనుక; అపూర్ణము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cq868rziy0c0l8qjo5nhge60svvofw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221021</id>
    <revision>
      <id>574878</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లోచనము :- &quot;ముందు” అనఁగా; తృతీయోద్ద్యోతమునందు -- ‘'వ్యంగ్యమునకి సరణి, గుణీభావమును ప్ర ధానతయు, నుండుట, వ్యవస్థితమ్ములగుచుఁ గావ్యములు - రెండెసఁగు, వానికంటె భ...'</comment>
      <origin>574878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="jjxhpvvzr66c25eibx1ycnuqmcrt3db" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;208
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లోచనము :- &quot;ముందు” అనఁగా; తృతీయోద్ద్యోతమునందు --
‘'వ్యంగ్యమునకి సరణి, గుణీభావమును ప్ర
ధానతయు, నుండుట, వ్యవస్థితమ్ములగుచుఁ
గావ్యములు - రెండెసఁగు, వానికంటె భిన్న
మయి పొలుచుదానిఁ జిత్రకావ్యమనియండ్రు.'
అని, ఈయంశమే - తెలుపఁబడును.
(47) మూలము : -- ఈ యంశమున, పరికరశ్లోకమిది :-
మంజరి :- వ్యంగ్య, తత్వ్యంజక, వ్యాపార, రూప
మగు నిబంధనముంగలది - ధ్వని; గాన
లోచనము :-
వాచ్య, నాచక, సుశోభా నిమిత్తముల
యందది - యెట్లు తానంతర్భవించు?
'పరికరముకొఱకు' అనఁగా; కారికార్ధమునకు అధికా
వాపమును [అ పేక్షితమగు నధికార్దముయొక్క ప్రక్షేపమును] కావించుటకు ప్రవ
ర్తించునదియగు శ్లోకము - పరికరశ్లోకము.
ప్రభా :- &quot;గుణీభూత వ్యంగ్యములగు నలంకారములయందు ధ్వని
యంతర్భవించునే మో&quot; అని యాశంకించి, నిరాకరించుచున్నాఁడు.
(48) మూలము :- అయ్యా! ఎచ్చట - [ఏయలంకార
ములయందు]-వ్యంగ్యమగు నర్థమునకు విశదమగు [సుందరమును,
స్ఫుటమును, నగు] ప్రతీతియుండదో, అవి - ధ్వనికి విషయముకా
కుండుఁగాకః. కాని, సమాసోక్తి, ఆక్షేపము, అనుక్త నిమిత్తమగు
విశేషోక్తి, పర్యాయోక్తము, అపహ్నుతి, దీపకము, సంకరము,
మొదలగునే [యే]యలంకారములయందు, దానికిప్రతీతి - కలుగు
చుండునో, ఆయలంకారములయందు - ధ్వనియంతర్భవించును.”
ఇత్యాద్యభిప్రాయమును నిరాకరించుటకై &quot;స్వార్ధము లుపసర్జనీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjxhpvvzr66c25eibx1ycnuqmcrt3db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221022</id>
    <revision>
      <id>574879</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 209 కృతములుగ” అని [కారికయందు] చెప్పఁబడినది. గుణీకృతమగు [అప్రధానీకృతమగు] ఆత్మ [స్వరూపము] గల, యర్థముగాని, గుణీకృతమగు [అప్రధానీకృతమగు] నర్ధముగల, శబ్ధముగాని, యే కా...'</comment>
      <origin>574879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4200" sha1="bf2sr73df8v529dynsd21y4p172wb45" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
209
కృతములుగ” అని [కారికయందు] చెప్పఁబడినది. గుణీకృతమగు
[అప్రధానీకృతమగు] ఆత్మ [స్వరూపము] గల, యర్థముగాని,
గుణీకృతమగు [అప్రధానీకృతమగు] నర్ధముగల, శబ్ధముగాని, యే
కావ్యమునందు - వేరొకయర్ధము నభివ్యంజితమునొనర్చునో, ఆకా
వ్యము - ధ్వని. .[ధ్వనికావ్యము. ] అని, దానియర్ధము. ఆయలం
కారములయందు - [ఇట్టిలక్షణముగల] ధ్వనికెట్లంతర్భావము కలు
గును ? వ్యంగ్యము ప్రధానమగునపుడుగదా ధ్వనియగును. 'సమా
సోక్తి' మున్నగు నలంకారములయందు కూడ] వ్యంగ్యమునకు
ప్ర్రాధాన్యములేదు.
లోచనము :- “ఎచ్చట””“ఏయలంకారమునందు' 'విశదమగు' [విశ
దశబ్దముభయార్ధకము గనుక] 'సుందరమును, స్ఫుటమునునగు' అనియర్ధము.
“చెప్పఁబడినది” అనునది-భూతప్రయోగము. &quot;ధ్వనింపఁజేయునవియె” అను
నది - ఇంతతుముందే, వ్యాఖ్యానింపఁబడినది. కనుక, 'చెప్పుచున్నాఁడు' అని
చెప్పఁబడక, 'చెప్పఁబడినది' అని చెప్పఁబడినది. “స్వార్ధములు&quot; అనుచోనున్న,
స్వశబ్దార్థము - 'ఆత్మ'గాఁజెప్పఁబడినది.
&quot;వాచ్యార్ధమున విముఖాత్ములయిన వారలగు సహృదయుల తత్త్వార్ధదర్శి
యైవెలయుబుద్ధియందు వ్యంగ్యార్ధమునకు సత్వరంబగు స్ఫురణంబుసంభవించును&quot;
అని, చెప్పఁబడిన న్యాయముననుసరించి [ప్రాధాన్యాప్రాధాన్య జ్ఞానరహితమగు]
అఖండమగు [రసాదివ్యంగ్యము యొక్క] చర్వణయందే-సహృదయహృదయము-
విశ్రమించును. కనుక, వ్యంగ్యమునకుఁగల ప్రాధాన్యముగాని, అప్రాధాన్యము
గాని, జ్ఞప్తియందు [కావ్యార్ధ ప్రతిపత్తి కలుగునపుడు] స్ఫురించునదికాదు.
అయినను, వివేచనము నొనర్చువారుగు, సహృదయులచేత- [ అఖండమగు
చర్వణకలిగినపిమ్మట] జీవితాన్వేషణ మొనర్పఁబడునపుడు, వ్యంగ్యమగు నేయ
ర్ధము - వాచ్యముచేత వ్యంజింపఁజేయఁబడి, తరువాతిదియగు వ్యంగ్యకక్ష్యయం
దుండి, తిరుగ, వాచ్యకక్షయందుఁ బ్రవేశించి] వాచ్యమునే. అనుప్రాణింపజేయు
చుండునో, అప్పుడది - ఆవాచ్యమున కుపకరణమగుచుండును. కనుకనే, దాని
కలంకారమగును. [ఇట్లు వస్తురూపమగు వ్యంగ్యము - వాచ్యము నలంకరించు
31&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bf2sr73df8v529dynsd21y4p172wb45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221023</id>
    <revision>
      <id>574880</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము నపుడు] వ్యంగ్యార్ధముచేత - ఉపస్కృత [అలంకృత]మగు వ్యాచ్యార్ధమువలననే- చమత్కారలాభము కలుగును. [సమాసోక్త్యాదులయందు, గుణీభూతమగు వ్యంగ్యముచేత నలంకరింపఁబడిన వ...'</comment>
      <origin>574880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4738" sha1="p5qpoih185x7fv1066irhuzkl44wh58" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;210
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
నపుడు] వ్యంగ్యార్ధముచేత - ఉపస్కృత [అలంకృత]మగు వ్యాచ్యార్ధమువలననే-
చమత్కారలాభము కలుగును. [సమాసోక్త్యాదులయందు, గుణీభూతమగు
వ్యంగ్యముచేత నలంకరింపఁబడిన వాచ్యమే
రసాదిధ్వని కలంకారమగునని
భావము.]
-
ప్రథా : అవః ప్రశ్న: అయ్యాః వ్యంగ్యమగువస్తువు - వాచ్యము
నలంకరించి వాచ్యముఖముననైనను, చివరికక్ష్యయందున్న రసధ్వని పర్యంతమగు
చుండును. చివరనున్న రసధ్వని కుందు, వాచ్యము - విభావమయి, యారసాధిక
మును స్పురింపఁజేయునుగదా!. సమాసోక్త్యాదులయందు, చమత్కార కారియగు
వాచ్యము నలంకరించుచున్న యీవ్యంగ్యమప్పుడు - రసాదిధ్వనిరూపమున తానే
ప్రధానమయియుండును. వ్యంగ్యముచేత నలంకరింపఁబడిన వాచ్యము - రసాది
ధ్వనిరూపముననున్న యీవ్యంగ్యము నప్పుడలంకరించుచునే చమత్కార కారి
యగును. కనుక, సమాసోక్త్యాదులయందైనను, వ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యహాని
లేదు. కనుక, నది - గుణీభూత [అప్రధానీకృత] మెట్లగును ?
ఉ :---- ఆచట - వ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యములేదు. కనుక, గుణీభూత
మగును, చూడుఁడు!
లోచనము : ఉ :- చిట్టచివరను - రసధ్వనియుండినను, మధ్యమకక్ష్య
యందుండిన యీగ్యంగ్యార్ధము - స్వతంత్రించి, రసమునకుమ్ముఖి [అభిముఖము
గానుండునది] కాదు. ఇంకేమనిన; ఇది- [సమాసోక్త్యాదులయందుండునదియగు]
వాచ్యార్ధమును సంస్కరించుటకే [అలంకరించుటకే] పరుగిడును. కనుక నిది -
గుణీభూతవ్యంగ్యమగునని చెప్పఁబడిదది. [అప్రధానముగాఁ జేయఁబడిన వ్యంగ్యము-
గుణీభూతవ్యంగ్యము. అట్టివ్యంగ్యముగల కావ్యము -గుణిభూతవ్యంగ్యకావ్యమని
చెప్పఁబడినది.]
-
Lo
ప్రభా :- 'సమాసోక్తి' మున్నగునలంకారములయందు, మొదటిది -
వాచ్యకక్ష్య. తరువాతిది వస్తురూపమగు వ్యంగ్యకక్ష్య. చిట్టచివరిది - రసాది
ధ్వనికక్ష్య. అందు మధ్యమకక్ష్యయందుండునదియగు వ్యంగార్ధము తనకంటె
ముందలిదియగు, ప్రథమకక్ష్యయందున్న, వాచ్యమునే,యలంకరించుచు, తద్
వాచ్యార్ధద్వారముననే, చివరికక్ష్యయందున్న రసాదిధ్వనికున్ముఖమగును. కాని,
స్వతంత్రముగా [వాచ్యమును విడిచి సాక్షాత్తుగా] అభిముఖమగునది కానేరదు.
“ఇట్లు, వస్తురూపమగు వ్యంగ్యము - జలప్రవాహమువలె, క్రిందికిదిగి, వ్యాచ్యా
ర్ధము నుపస్కరించుటవలన - తనకుఁగల ప్రాధాన్యమును గోల్పోవును. కనుక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p5qpoih185x7fv1066irhuzkl44wh58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221024</id>
    <revision>
      <id>574881</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ పె ద్ద్యోతము - 211 నది సమాసోక్త్యాదులగు నలంకారములయందు, గుణీభూత [అప్రధానీకృత] మగు చుండును. కనుకనే; ఈసమాసో శక్త్యాదులు - గుణీభూతవ్యంగ్య ప్రకారములగు చున్నవి. కనుకనే, ఆయలంక...'</comment>
      <origin>574881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="exbk4tacq91ub2e72z56iuty0qe4f6e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ పె ద్ద్యోతము
-
211
నది సమాసోక్త్యాదులగు నలంకారములయందు, గుణీభూత [అప్రధానీకృత] మగు
చుండును. కనుకనే; ఈసమాసో శక్త్యాదులు - గుణీభూతవ్యంగ్య ప్రకారములగు
చున్నవి. కనుకనే, ఆయలంకారములయందు అప్రధానమగు వ్యంగ్యము -
గుణీభూతవ్యంగ్యమని, వివేకదృష్టిన పేక్షించి, వృత్తి కర్తచేత - చెప్పఁబడినది.
''ఏది - (అధిక) చమత్కారకాసియగునో, ప్రస్తుతమగు నేయర్ధమున, సహృ
దయహృదయము- విశ్రమించు కో, అదియే-ప్రధానము. సమాసోక్త్యాదులయందు-
వ్యంగ్యమున్నను, అదివాడ్యోపకరణము. కనుక, (అధిక) చమత్కారకారి-కాదు.
దానిచేత నుపస్కరింపఁబడిన వాచ్యమే- (అధిక) చమత్కారకారియగును. అధిక
చమత్కారకారియు, ప్రస్తుతమును, సగువాచ్యమునందే. సహృదయహృదయము-
విశ్రాంతినొందును. కనుక, నచట వాచ్యమే - ప్రధానమగునని వివేచకదృష్తికి.
గోచరించును. అఖండముగు రసచర్వణ యందీప్రాధాన్యము గోచరింపకున్నను,
&quot; ఏదిప్రధానము ? ఏది - అప్రధానము&quot; అని వివేచించునపుడు “సమాసోక్త్యా
దులయందు - వ్యంగ్యము ప్రధానముకాదు&quot; అని గ్రహింపఁబడును&quot; అనునది-
ఫలితార్ధము.
T
(49) మూలము : -- సమాసోక్తి యందు
‘సముదితరాగవాహి’యగు చంద్రుఁడు - చంచల తారకమ్ము'గా
నమరు నిశాముఖమ్మునపుడట్లు గృహీతమొనర్చెఁదాను, పూ
ర్వముననె జారియున్నఁ, దిమిరాంశుక- మత్తరి, దానిచే సమ
స్తము, ఘనరాగయోగమునఁ దానెఱుఁగంబడకుండునట్లుగన్.
అనునది - ఉదాహరణముగానున్నది.
లోచనము
యత్రోక్తాగమ్యతేజన్యోర్ధ, స్తత్సమానైర్విశేషణైః|
సాసమాసోక్తి రుదితా, సంక్షిప్తార్థతయా (యథా)బు ధైః,
(ఎ) ప్రస్తుతము - వర్ణితముగ, నప్రస్తుతమెట
గమ్యమగునో (౨) విశేషణ సామ్యయుక్తి;
(8) నది - సమాసోక్త్యలంకారమనిరి బుధులు,
(ఇ) తనరు సంక్షిప్తమయిన యర్ధమ్ముకలిమి.
ఇచ్చట [మీదిథామహీయ లక్షణమున] సమాసోక్తికి 1 లక్షణస్వరూపము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>exbk4tacq91ub2e72z56iuty0qe4f6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221025</id>
    <revision>
      <id>574882</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '212 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము [స్వరూపలక్షణము] 2 హేతువు 3 పేరు 4 (‘శబ్ద) నిర్వచనము. నాలుగుపాద ములందును క్రమముగాఁ జెప్పబడినది. ప్రభా మిట్లున్నది. సమాసోక్తికి - లక్ష్యముఁగా నొసఁగఁబడిన, దీ...'</comment>
      <origin>574882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3729" sha1="bjlphb3n55fbednuls9o0rjpe9fp11s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;212
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
[స్వరూపలక్షణము] 2 హేతువు 3 పేరు 4 (‘శబ్ద) నిర్వచనము. నాలుగుపాద
ములందును క్రమముగాఁ జెప్పబడినది.
ప్రభా
మిట్లున్నది.
సమాసోక్తికి - లక్ష్యముఁగా నొసఁగఁబడిన, దీని మూలళ్లోక
&quot;ఉపోఢరాగేణ విలోలతారకం
తథాగృహీతం శశినానిశాముఖమ్,
యధాసమస్తం తిమిరాంశుకంతయా.
పురోఒపిరాగాద్ గళితం నలక్షితమ్.”
ఇందు ప్రస్తుతమగుటవలన, నిశాచంద్ర వృత్తాంతము- వాచ్యమగుచున్నది..
అప్రస్తుతమగుటవలన, తత్సమానములగు విశేషణములచేత గమ్యమగు నాయికా
నాయక వృత్తాంతము - వ్యంగ్యమగుచున్నది.
అవ :- విశేషణసామ్యమును బ్రదర్శించుచు, వ్యాఖ్యానించుచున్నాఁడు.
అందు, మొదట, అభిధాతాత్పర్యశక్తులచేత వాచ్యమగు ప్రస్తుతార్ధమున, నిశా
చంద్రపరమగు నరమిట్లు తెలుపఁబడుచున్నది.
=
లోచనము :-
సముదితరాగ వాహియగు = లెస్సగానుదయించిన
సంధ్యారుణిమను వహించినవాఁడగు; చంద్రుఁడు = శశి; చంచలతారకమ్ము
గాన్ = చలించుచున్నట్లున్న జ్యోతులు [నక్షత్రములు] కలుగునట్లు, నిశాముఖ
మ్మును = రాత్రి యొక్క ప్రారంభమును; అపుడు రాత్రి ప్రారంభసమయ
రాత్రియొక్క
మున; అట్లు, గృహీతము + ఒనర్చెన్ = శీఘ్రముగనే ప్రకాశింపఁజేసెను.
['ఎట్లురాత్రి ప్రారంభమునాఖాసింపఁజేసెను?' అనియాశంకించి, తత్స
మాధానమును పద్యమునందలి యుత్త రార్ధమునఁ జెప్పుచున్నాఁడు.]
===
====
పూర్వముననె తూర్పునందె; జారియున్నన్ -ప్రశాంతమైనను,
[అడఁగియున్నను]; తిమిర + అంశు + కము = చీకటియు, సూక్ష్మములగు
+
చంద్రకిరణములును, గలది. అనగా; చంద్రకిరణములతోఁగలిసి, చిత్రముగాఁ
జేయఁబడిన, తమఃపటలము. అత్తరిన్ ఆసమయమునందు; దానిచేస్
కరణభూతయగు రాత్రిచేత, లేక, చీకటియొక్కయు, కిరణములయొక్కయు.
కూడికను దెలుపుటవలన నుపలక్షణమగు రాత్రిచేత; సమస్తము - మిశ్రితము
==&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjlphb3n55fbednuls9o0rjpe9fp11s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221026</id>
    <revision>
      <id>574883</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 213 [చీకటిలోను, చంద్రకిరణములతోను, గూడినదిగా]; ఘనరాగయోగమునన్ ఎక్కువయిన యెరుపురంగుతోడి సంబంధమువలన; తాను + ఎఱుఁగంబడకుండు నట్లుగన్ నిజకిరణమిశ్రితమగు నాతమఃపటల...'</comment>
      <origin>574883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4573" sha1="66wbc7axn5qckq4tysbwzkaifhrf6ad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
213
[చీకటిలోను, చంద్రకిరణములతోను, గూడినదిగా]; ఘనరాగయోగమునన్
ఎక్కువయిన యెరుపురంగుతోడి సంబంధమువలన; తాను + ఎఱుఁగంబడకుండు
నట్లుగన్ నిజకిరణమిశ్రితమగు నాతమఃపటలము - లోకముచేత తెలియఁబడ
కుండునట్లు. చీకటితోఁగూడిన కిరణములు - స్పష్టముగాఁగనిపించినయెడల, ఇది-
రాత్రి ప్రారంభమని లోకముచేత. గుర్తింపఁబడునుగాని, స్పుటనుగు వెలుతురు
కలిగినప్పుడిది-రాత్రి ప్రారంభమని తెలియఁబడునదికాదుగదా !
:-
ఇట్లు వాచ్యమగు ప్రస్తుతార్ధము తెలియఁబడినపిమ్మట,
వ్యంజనావ్యాపారముచేత గమ్యమగు నస్తువార్ధమునందు, నాయికానాయక
వ్యాపారమిట్లు స్ఫురింపఁజేయఁబడుచున్నది. [ఇందలివ్యంగ్యమిది :-]
లోచనము :-
సముదితరాగవాహియగు చక్కగా నొదవిన ప్రేమ
[అనురాగము] కలవాఁడుగు, చంద్రుఁడు = &quot;చంద్రుఁడు” అను పేరుగలనాయ
కుఁడు. &quot;చంచలతారకమ్ముగాన్ = చలించుచున్న నేత్రత్రిభాగములు [కనీ
నికలను పేరుగల కంటినల్లగుడ్లు] కలుగునట్లు, నిశాముఖమ్మును = నిశయను
నాయిక యొక్క ముఖమను కోకనదమును [ముఖపద్మమును] అపుడు
రథసముచేత-గృహీత మొనర్చెన్
ముద్దిడుకొనెను.
=
ప్రేమ
[&quot;ఎట్లు నిశయను నాయిక యొక్క ముఖపద్మమును [నాయకుఁడు గృహీ
తమొనర్చెను?] ముద్దాడెను ? అని యాశంకించి, తత్సమాధానమును పద్యము
నందలి యుత్త రార్ధమునఁ జెప్పుచున్నాఁడు.]
=
=
=
పూర్వముననె ఎదుటనే; జారియున్న = జారిపడియున్నను; తిమిర
+ అంశు + కము - నీలజాలిక. ఆప్రౌఢయగు నవోఢావధువునకు [క్రొత్త
పెండ్లికూతు(రు) నకు] ఉచితమైనది. సున్నితములగు నల్లనిదారములుగల మేలి
ముసుగు, అత్త రిన్ సురతోత్సవ వేళయందు; దానిచేన్
=
నిశయనునాయిక
చేత, సమస్తము = కుప్పగాఁబడిన నీలజాలికయంతయు; ఘనరాఘగయోగమునన్
అధికమగు ప్రేమ సంబంధము కలిగినతరువాత; తాను - ఆతిమిరాంశుకము,
[నీలజాలిక] ఎఱుఁగంబడకుండునట్లుగన్ = [తనయెదుటనే దిగజారిపడినను
గూడ] ఆనీలజాలిక - ఆమెచేత గుర్తింపఁబడకుండునట్లు, (గృహీత మొనర్చెను.)
అప్రస్తుతమగు నాయికా పక్షమున “దానిచేన్&quot; అనునది కర్తృపదము.
ఇచట 'నాయకుఁడు, నాయిక వెనుక నుండి ముద్దిడుకొనుట కుపక్రమింపఁగనే,
'పూర్వముననె' అనగా; నాయికకు ముందలి ప్రదేశమునందే, నీలాంశుకముదిగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66wbc7axn5qckq4tysbwzkaifhrf6ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221027</id>
    <revision>
      <id>574884</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 జారిపడినది.' అనిగాని, ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము '(సురతోత్సవమునకు) ముందుగానే చంద్రుఁడను నాయకుఁడు నిళయను నాయిక మొగమును ముద్దిడుకొనెను' అనిగాని, సమన్వ యించుకొననగును. (50) మూలము :- ఇచ్చ...'</comment>
      <origin>574884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="od2nhxgabfo75ybm4fqixpj1ig72tih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;214
జారిపడినది.' అనిగాని,
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
'(సురతోత్సవమునకు) ముందుగానే చంద్రుఁడను
నాయకుఁడు నిళయను నాయిక మొగమును ముద్దిడుకొనెను' అనిగాని, సమన్వ
యించుకొననగును.
(50) మూలము :- ఇచ్చట వాక్యార్ధము [ప్రధానముగాఁ
దెలియఁదగినయర్ధము] “లెస్సగానారోపింపఁబడిన నాయికానాయక
వ్యవహారముగల, నిశాచంద్రులే” అగుచున్నారు. కనుక, “సము
దిత” ఇత్యాదులయందు [సమాసోక్తిగల స్థలములయందు ] వ్యంగ్యా
నుగతమగు [వ్యంగ్యముచేత నుసస్కృతమగు] కాచ్యమే - ప్రధాన
ముగాఁ బ్రకాశించుచుండును.
లోచనము :- దీనిచేత [‘సముదిత’ . అనుదానిచేత నిట్లు] వ్యంగ్యము
స్ఫురించినను, దానికి ప్రాధాన్యములేదు. అదెట్లనిన :-- ఇచట, నిట్లు వ్యంగ్యమ
గునాయికానాయకవ్యవహారము-శృంగార (రసధ్వని) విభావములను, నిశాచందు
లను సంస్కరించుచు, [ఆరోపముచేత నలంకరించుచు, ప్రధానమగు వాచ్యార్ధము
నకు] అలంకారత్వము నొందుచున్నది. ఇట్లు సంస్కరింపఁబడినదియు, [గుణీ
భూతవ్యంగ్యమగు నాయికానాయక వ్యవహారముచేత] విభావముగాఁజేయబడిన
దియు, నగుచున్న [ప్రధానమగు] వాచ్యమువలననే - రసనిష్యందము - [రస
ప్రతీతి ] కలుగుచున్నది.
-
ప్రభామతి : -- మొదటనిందు వాచ్యమగు నిశాచంద్రవృత్తాంతము
ప్రకరణము [సందర్భము] వలనఁ దెలియును. అది తెలిసినతరువాత - సమానము
లగు విశేషణములచేత - నాయికానాయక వ్యవహారరూపమగు వ్యంగ్యార్ధము -
స్ఫురింపఁజేయఁబడును. అప్రస్తుతమగు నివ్యంగ్యార్ధము, ప్రస్తుతమును, వాచ్య
మును- నగు, వెనుకటి నిశాచంద్రవ్యాపారమునకు - నాయికానాయక వ్యాసౌర
సమారోపమునుగలిగించి, యలంకరించిన పిమ్మట, వెనుకటి నిశాచంద్రవ్యాపా
రము - వ్యంగ్యమగు నాయికానాయక వ్యాపారముగా స్ఫురించును. అప్పుడు
నాయికానాయక వ్యాపారసమారోపముగల (వ్యంగ్యాలంకృతమగు) నిశాచంద్ర
వ్యాపారము (వాచ్యము) వలననే-సహృదయులకు చమత్కారలాభముకలుగును.
కనుక, సమాసోక్తి యందు వ్యంగ్యముచేత నలంకృతమగు వాచ్యమే ప్రధానమగు
చుండును. కనుక, నిచటివ్యంగ్యము - గుణీభూతవ్యంగ్యమని చెప్పఁబడును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>od2nhxgabfo75ybm4fqixpj1ig72tih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221028</id>
    <revision>
      <id>574885</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 215 ఇట్లు - మధ్యమకక్ష్యయందుఁగల వ్యంగ్యము నపేక్షించి, యీ పద్యము-గుణి భూతవ్యంగ్యమున కుడాహరణగుచున్నది. ఇది యొకానొక కావ్యమునందలి పద్యము. కనుక, నందు ప్రధానమగు ర...'</comment>
      <origin>574885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="qjbvxqgr0cgmhwy91tmcs3n5lhww44z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
215
ఇట్లు - మధ్యమకక్ష్యయందుఁగల వ్యంగ్యము నపేక్షించి, యీ పద్యము-గుణి
భూతవ్యంగ్యమున కుడాహరణగుచున్నది. ఇది యొకానొక కావ్యమునందలి
పద్యము. కనుక, నందు ప్రధానమగు రసమున పేక్షించునపుడు, దీనియందు ప్రధా
నవ్యంగ్యమగు శృంగారరసధ్వనికూడ-నున్నదని చెప్పవలసి యున్నది. అప్రధాన
వ్యంగ్యమగు, నాయికానాయక వ్యాపారమిచట, వాచ్యమగు నిశాచంద్ర వ్యాపా
రమునలంకరించి, వాచ్యార్ధద్వారమున పార్యంతికమగునాళ్ళంగారరసస్పురణము
నందుపయోగమునొందుచు, రసధ్వనినేయలంకరించుచున్నది. కనుకనే, యప్ర
ధానమగుచున్నది. మొదట, విభావముకాకున్నను, వ్యంగ్యార్ధకృతమగు సంస్కర
ణమువలన విభావత్వమునొందిన నిశాచంద్ర వ్యాపారమో - అది - సాక్షాత్తుగా నే
పార్యంతికమగు రసధ్వని స్ఫురణమునందుపయోగించుట వలన ప్రధానమగుచున్న
ది,కాఁగా; 'ఇట్లిచట వ్యంగ్యమగు సమాసోక్తి - ధ్వనికాదు&quot; అనునది- ఫలితార్ధ
మని తెలియునది.
&quot;ఎవఁడు [ఈధ్వన్యాలోకమునకే &quot;చంద్రిక&quot; అనువ్యాఖ్యను రచించిన
వాఁడు] ‘‘[తయా] “దానిచేన్” = &quot;నిశచేత” అనునది- చేతనవాచకమగు]
కర్త్మపదము. అచేతనమగునిళకు-కర్తృత్వముకుదురదు. కనుక, నాయికానాయక
వ్యవహారమిచట - శబ్దముచేతనే ఊహింపఁబడి [కల్పింపఁబడి] అభిధేయమే
[అభిధచేత - తెలుపఁబడునదియే] అగుచున్నది. కాని వ్యంగ్యముకానేరదు. కను
కనే, [సంగ్రహసుగు నుక్తి గలదియను, సంజ్ఞాబలముచేత - అభిధేయమేయగుటవ
లన) ‘సమాసోక్తి' అనిచెప్పఁబడుచున్నది”. అనివ్యాఖ్యానముకొనక్చెనో, అతఁ
డొనరించిన, ఆవ్యాఖ్యానము &quot;ప్యంగ్యానుగతమగు [వ్యంగ్యముచేతనలంకరింపఁ
బడిన] వాచ్యమే - ప్రధానముగా, ప్రకాశించుచుండును&quot; అను ప్రకృతగ్రంథార్ధ
మునే [ధ్వన్యాలోకమూలమునే] త్యజించినది.
ప్రభా :-- &quot;చంద్రికాకర్త - ఇచట, ధ్వన్యాలోకమున కొనర్చినవ్యాఖ్య
సంగతముకాదు” అని ఇంకొకదూషణము నొనర్చుచున్నాఁడు.
లోచనము :--- మఱియు నట్లయినయెడల, [చందికాకర్త చెప్పినట్లు మీది
పద్యమునందలి నాయికానాయక వ్యవహారము అభిధేయమేయగునెడల] మీది
పద్యమునందలి యలంకారము రూపకము కావలసివచ్చును.
•
“రాజహంసై రవీజ్యంత శరదైవ సరోనృపాః.”
^ రాజహంసలచేత, శరత్తుచేత వీవఁబడిరి సరోనృపుల్ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjbvxqgr0cgmhwy91tmcs3n5lhww44z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221029</id>
    <revision>
      <id>574886</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము “సరస్సులను నృపతులు - శరత్కాలమును, చామర గ్రాహిణిచేత - రాజ హంసలను, చామరములచేత - వీవఁబడిరి&quot;. ఇచట, శబ్దముచేత-సరస్సులుమాత్రమే-నృపతులుగా రూపింపబడినవి. తదు పరి,...'</comment>
      <origin>574886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="n1fzmqrkfidff0xx6is36o5dltedplc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;216
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
“సరస్సులను నృపతులు - శరత్కాలమును, చామర గ్రాహిణిచేత - రాజ
హంసలను, చామరములచేత - వీవఁబడిరి&quot;.
ఇచట, శబ్దముచేత-సరస్సులుమాత్రమే-నృపతులుగా రూపింపబడినవి. తదు
పరి, వీచుట అనుక్రియకు సమన్వయము కలిగించుటకు, శరత్తు - చామర గ్రాహి
ణిగాను, రాజహంసలు - చామరములుగాను, అర్ధముచేతమాత్రమే - రూపింపఁ
బడినవి. కనుకనిది - వాచ్యమగు &quot;ఏక దేశవివర్తి రూపక&quot; మగుచున్నది. కాని
తుల్యవిశేషణములు లేకుండుటవలననిది 'సమాసోక్తి' కాదు. మీది పద్యమునందు
వలె‘సముదిత' అనుప్రస్తుతపద్యమునందు నాయికానాయక వ్యవహారము-వాచ్యమే
అగునెడల, అదియును రూపక మేకావలసివచ్చును. “సమానములగు విశేషణము
లచేత వేరొకయర్దము గమ్యమగునెడల' నది 'సమాసోక్తి &quot; - అను లక్షణముచేత.
సమాసోక్తి యందు, అఖిధావ్యాపారము నిరసింపఁబడినది. కనుకను, సమాన
వి శేషణములుండుటవలనను, ప్రస్తుతపద్యమున స్ఫురించునదియగు, నాయికానా
యకవ్యవహారము-వ్యాచ్యముకాదు. ఈ్యవాఖ్యానవిషయమున నింతకం టెనెక్కువ
చెప్పవలసినది లేదు.
ఈపద్యమునందు, నాయికానాయక వ్యవహారమిట్లు వ్యంగ్యమగుచు, స్ఫురిం
చిన పిమ్మట, &quot;నాయకునివిషయమున, నాయికకు [నీలజాలిక-జారినను, దెలియ
కుండుట మున్నగు] వ్యవహారమే కలదో, ఆవ్యవహారము - (వాచ్యమగు) నిశ
యందు-సమారోపింపఁబడినది. నాయిక విషయమున, నాయకునకు [ముఖమును
ముద్దిడుకొనుట మున్నగు] వ్యవహారమేదికలదో, అది - చంద్రునియందు - సమా
రోపింపఁబడినది.` అని వ్యాఖ్యానించుటవలన- 'నాయికానాయక వ్యవహారము
గల”” అనుచోటవృత్తికర్తయేక శేషసమాసము నొనర్పకుండుటవలననగుదోషము
నకవకాశము లేకుండఁజేయఁబడినది.
.
ప్రభా : అవ ; – “సమాసోక్తియందు వ్యంగ్యోపస్కృతమగు వాచ్యమే-
ప్రధానము. కనుక, నచట -ధ్వనిలక్షణమున కఠివ్యాప్తికలుగదు&quot; అని ప్రద
ర్శించి, 'ఆక్షేపాలంకారమునందుఁగూడ - ధ్వనిలక్షణమున కతివ్యాప్తిలేదు'. అని
చెప్పుచున్నాఁడు.
(51) మూలము :--
వ్యంగ్యవిశేషము నాక్షేపించునదియగు [ఆకర్షించునదియగు] వాచ్య
మునందే సౌందర్యముండును. (ఇట్లు) &quot;వ్యంగ్యార్ధము నాక్షేపించు
ఆక్షేపాలంకారమునందుఁగూడ -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1fzmqrkfidff0xx6is36o5dltedplc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221030</id>
    <revision>
      <id>574887</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 217 నదియగు నావాచ్యార్ధమే - ప్రధానముగా వాక్యార్థము” అనునది - ఆక్షేపమనును క్తి యొక్క సామర్థ్యమువలననే - తెలియఁజేయఁబడు చున్నది. అదెట్లనిన :- ఆక్షేపాలంకారమున,...'</comment>
      <origin>574887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3587" sha1="oku7i8pfnef0op85zovrcz6wfv6dbho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
217
నదియగు నావాచ్యార్ధమే - ప్రధానముగా వాక్యార్థము” అనునది -
ఆక్షేపమనును క్తి యొక్క సామర్థ్యమువలననే - తెలియఁజేయఁబడు
చున్నది. అదెట్లనిన :- ఆక్షేపాలంకారమున, శబ్దాపారూఢమగు
[శబ్దవాచ్యమగు] రూపముగలదియు, [వ్యంగ్యమగు] విశేషమును
జెప్పవలయునను నిచ్చచేత, నిషేధరూపమగునదియు, నగు, నేయా
క్షేపముగలదో, నిషేధరూపనుగు నావాచ్యమే
10
వ్యంగ్యవిశేషము
నాక్షేపించుచు, [ఆకర్షించుచు] ముఖ్యమగు కావ్యశరీరమగు
చుండును.
లోచనము : “ప్రతిషేధ ఇవేష్టస్యయో విశేషాభిధిత్సయా॥
వక్ష్యమాణోక్త విషయః సఆక్షేపోద్విధామతః.
-
..
‘[వ్యంగ్యమగు] విశేషమును దెలుపవలయునను నిచ్ఛచేత తెలుపుట
కిష్టమగు నంళమును - నిషేధించుచున్నట్లు చెప్పుట - [నిషేధాభాసము] ఆక్షేపా
లంకారమునకు లక్షణము. అది 'వక్ష్యమాణవిషయము' 'ఉక్తవిషయము’
అనిద్వివిధము.” అనిమతము. [థామహాభిమతము.] అందు వక్ష్యమాణమగు
-విషయముగలదియగు [చెప్పఁబోవునదియగు వ్యంగ్య విషయముగలిగినదానికి,
నిషేధమును జెప్పునదియగు] ప్రథమ ప్రభేదమునకిది - యుదాహరణము :-
పయనమున కుద్యమించుచున్న ప్రియతమునితో, సోత్కంఠయగు తత్కామిని
యనుచున్నది.
-
గీ॥ ఉత్సుకతగల నేను నిన్నొక క్షణమ్మ
యినను, జూడనిచో - చాలునిదియె, దీని
కంటె వేరగునట్టి వాక్యమ్ము నీకు
నప్రియమ్మగు దాని, నేనాడనేల ?
(ఇది - భామహీయమగు నుదాహృతి కాంద్రీకృతి]
అనునిది - వక్ష్యమాణవిషయమును, [చెప్పబోవునదియగు, మరణము
(వ్యంగ్యము) - విషయముగాగలదియు,] నిషేధాత్మయు, [&quot;దీనికంఠ.........
నేనాడనేల” అని చెప్పదలఁచిన వ్యంగ్యమగు విశేషమును నిషేధించుచున్నట్లు
న్నదియు] నగు, ఆక్షేపాలంకారమగుచున్నది. 'చాలునిదియె' అను వాచ్యార్ధమే -
32&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oku7i8pfnef0op85zovrcz6wfv6dbho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221031</id>
    <revision>
      <id>574888</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (నిన్నుఁజూడని క్షణములోనే)““మరణింతును” అనువ్యంగ్యమును, ఆక్షేపించుచు [వ్యంజింపఁజేయుచు] ప్రధానముగా, సౌందర్యప్రతీతినిబంధన మగుచుండును. [ఆక్షేప్యమగు మరణ...'</comment>
      <origin>574888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="0oobshk7x4n36ttpqtuj6w6csnkalx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;218
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(నిన్నుఁజూడని క్షణములోనే)““మరణింతును” అనువ్యంగ్యమును, ఆక్షేపించుచు
[వ్యంజింపఁజేయుచు] ప్రధానముగా, సౌందర్యప్రతీతినిబంధన మగుచుండును.
[ఆక్షేప్యమగు మరణము - సౌందర్యప్రతీతినిబంధనము - కాదు. కనుక,] ఆక్షేప్య
మగు [ఆక్షేపింపఁబడునదియగు] &quot;మృతినొందుదును&quot; అనువ్యంగ్యముచేత- ఆక్షే
పకమగు [ఆకర్షించునది, లేక వ్యంజింపఁజేయునది, యగు] వాచ్యార్ధము- అలం
కృతమగుచు, ప్రధానమగుచున్నది. [చెప్పఁబడిన విషయమునకు (వ్యంగ్యము
నకు) నిషేధమును జెప్పునట్లున్నదియగు] ఉక్త విషయమునకు [ద్వితీయభేదము
నకు] ఉదాహరణము - నాయదియే. [అభినవగుప్తకృతమే.] [ఇందు - అప్రకృ
తమగు 'పాంధుడు' ‘మరుమార్గము' అను విషయము - వాచ్యము. ప్రకృతమగు,
'దుష్ప్రభు సేవా వైఫల్యవృత్తాంతము.' వ్యంగ్యము]
శా॥ ఓయోపాంధః అనర్హ దేశమున కయ్యో వచ్చితేలయ్య ! మూ
ఢాః యెంతో కృషఁగొన్న నాకు గతిలేదన్యమ్ము, డాచెన్ జల
మ్మా యీపధ్య, అయోః యకాలసులభమ్మౌ తృష్ణపైనల్గవ
య్యా, యీమార్గము, మారవమ్ము-త్రిజగత్ ఖ్యాత ప్రభావమ్మయాః
ఒకానొక సేవకుఁడు
-
[ సేవింపఁదగిన ప్రభువునొకనిని] సేవించెను.
“పొందఁదగినదానిని [ధనాదికమును] ఈ ప్రభువువలననేకారణమునఁ బొందనయితి
నో''అని ప్రత్యాశచేత వ్యాకుల పెట్టఁబడిన హృదయముగలవాఁడయ్యెను,
ఆప్రభువునే చిరకాలము సేవించి [విసిఁగి]న, యింకొకఁడు - [&quot;నీవసత్పురుషుఁ
డగు ప్రభువును సేవించి, విఫలుఁడవయితివి.&quot;&quot; అను వ్యంగ్యవిశేషమును దెలుపు
నభిప్రాయమున “అనర్హ దేశమున కయ్యో ! వచ్చితేల మ్మ ?&quot; అను ని షేధరూప
మగు] ఆక్షేపముచేత - ఈక్రొత్త సేవకుని, ప్రతిబోధించుచున్నాఁడు.
ప్రభా : ఎదురుపడినవ్యక్తి :– ఓయియోయి బాటసారీ: నీవురాఁదగని
చోటికేలవచ్చితివయ్యా! [అనునది వాచ్యము.] మహాలోఖియగునీప్రభునియొద్ద
కేలవచ్చితివయ్యా ! [అనునది - వ్యంగ్యము]
బాటసారి :- [కోపగించి, యనుచున్నాఁడు.] ఓరీ మూడుఢాః నాకెంత
దాహము కలిగినదో, నీకేమి తెలియును? నాకు వేరొక దారిలేక యిచటికి వచ్చి
తిని. ఈదారియందు నాకు నీరుదొరకినదికాదు. [అనునది-వాచ్యము ] ఓరీ
మూడుఁడాః నాకింకొక ప్రభువుగోచరింపకుండుటవలన నిక్కడికి వచ్చితిని. ఈ
ప్రభువు - ధనమునిచ్చినాఁడుకాఁడు. ఏమిచేయుదును? [అనునది- వ్యంగ్యము.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0oobshk7x4n36ttpqtuj6w6csnkalx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221032</id>
    <revision>
      <id>574889</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 219 ఎదురుపడినవ్యక్తి :- నన్నేల కోపగించెదవు. తగనిచోటికివచ్చి, విష యము లభింపకుండుటవలన, సులభముగా కలిగిన నీకృష్ణనే - కోపింపుము. ఈ మరుమార్గము - నిర్జలమనునంళము-తిల...'</comment>
      <origin>574889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="6kxcrpau27xd4cu4uerinxlj4khlx1h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
219
ఎదురుపడినవ్యక్తి :- నన్నేల కోపగించెదవు. తగనిచోటికివచ్చి, విష
యము లభింపకుండుటవలన, సులభముగా కలిగిన నీకృష్ణనే - కోపింపుము. ఈ
మరుమార్గము - నిర్జలమనునంళము-తిలోక విదితముగదాః [అనునది - వాచ్యము]
&quot;ఈప్రభువు - పరమలోభియని ముల్లోకములకును దెలియును. నీకేలతెలియదో?&quot;
[ఇది - వ్యంగ్యము.] ఇచట, ఆప్రకృతమగు పాండునికిని, మరుమార్గము [మరు
భూమికి సంబంధించినమార్గము మారవము] నకును, సంబంధించిన యర్ధము -
వాచ్యము. ప్రకృతమగు లుబ్ధదుష్ప్రభు సేవా వృత్తాంతము. వ్యంగ్యము.
లోచనము :- ఇచట, ప్రధుని సేవించుటకు వచ్చినవాని రాకను - అనర్హ
దేశమునకయ్యో వచ్చి తేలయ్య ' అనువాచ్యము నిషేధించుచున్నది. [నిషేధిం
చుచున్నట్లున్నది] కనుక, నిషేధరూపమగు, నీయాక్షేపము - వాచ్యమగుచున్నది.
వాచ్యమగు నీయాక్షేపముచేత - ''అసత్పురుష సేవ - విఫలము” అను వ్యంగ్య
మాక్షేపింపఁ [ఆకర్షింపఁ] బడుచున్నది. ఇచట, శాంతరసస్థాయిభావమగు నిర్వేద
మునకు - ఈయసత్పురుష సేవా వైఫల్యము - విభావరూపమగుచున్నది. ఆ సేవ-
విఫలమగుటచేత - పాంధునికొదవిన యుద్వేగ, మనుభావమగుచున్నది. ఆక్షేప్య
మగు, [వ్యంగ్యమగు] అసత్పురుషసేవా వైఫల్యాదికముచేత - అలంకృతమగు,
వాచ్యమే - యిచట చమత్కృతిని గలిగించుచున్నది. కనుక, అప్రకృతమైనను
గూడ - అదియే - ప్రధానము.]
.
-
ప్రభా :--- మీఁది యుదాహృతియందు, &quot;లుబ్దప్రభుసేవ విఫలము &quot;
అనువ్యంగ్యము - &quot;నీఖీయనుచిత ప్రదేశమగు మరుమార్గమునకు రాఁదగదు”
అను నాక్షేపకమగు వాచ్యమునకు శోభనొదవించుచున్నది. తదలంకృతమగు నీ
వాచ్యము - [ఆక్షేపకము] సహృదయహృదయమునకు చమత్కారమును
గలుగఁజేయుచున్నది. కనుక, నదియే - ప్రధానము. కాఁగా, &quot;ఉక్త విషయమగు
నాక్షేపాలంకారముగూడ - గుణిభూతవ్యంగ్యమేయగును&quot; అని తెలియునది.
లోచనము : ''ఇంతిముఖ మొప్ప, శశిచేత - నేమిఫలము ?” అనుచో
టనువలె, ‘ఉపమానమగు చంద్రాదికమును, ఆక్షేపించుటయే'.అనఁగా; 'నిరసిం
చుటయే - ఆక్షేపము. ' అను నభిప్రాయముగల వామనోక్తమగు నాక్షేపమునకు
మాత్రము, ‘ఉపమానాక్షేపమే - ఆక్షేపము' ['ఉపమానమును నిరసించుటయే -
ఆక్షేపము'.] అనునది - లక్షణమగుచున్నది.
దీని కుదాహరణము :&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6kxcrpau27xd4cu4uerinxlj4khlx1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221033</id>
    <revision>
      <id>574890</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము శా॥ శ్రీసౌమ్యప్రియసుందరి ముఖము - ఖాసింపంగఁ, బూర్ణేందుఁడే లా ? సౌందర్యఖనుల్, తదీక్షలుగ; నీలాబ్జమ్ములేలా ? స్వయో షాశుథ్రాధర మొప్ప; కోమలరుచిస్యందుల్, కిస...'</comment>
      <origin>574890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4130" sha1="07sept08wadtay7bjk42yivrx0s58g3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;220
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
శా॥ శ్రీసౌమ్యప్రియసుందరి ముఖము - ఖాసింపంగఁ, బూర్ణేందుఁడే
లా ? సౌందర్యఖనుల్, తదీక్షలుగ; నీలాబ్జమ్ములేలా ? స్వయో
షాశుథ్రాధర మొప్ప; కోమలరుచిస్యందుల్, కిసాలమ్ము లే
లా ? సృష్టిన్ బునరుక్తి ఁగూర్చు గ్రహమేలా నూత్న, మీధారకున్.
ఇచట, [చంక్రాదిసాదృశ్యరూపముగు] ఉపమార్ధము- వ్యంగ్యమైయున్నను,
అది - ఆక్షేపరూపమగు [చంద్రాది నిరసనరూపమగు] వాచ్యమునే - యలంక
రించును. కనుక, “పూర్ణేందుఁడేలా ?&quot; అని చంద్రాది నిరసనరూపమగు నాక్షేప
మగు వాచ్యమే - ఇచట చమత్కార కారణమగుచున్నది. ''ఉపమానాక్షేపమే -
అనఁగా, వ్యంగ్యమగు చంద్రాడ్యుపమానమును [నిరసించుటకాక] అర్థసామర్థ్య
మున ఆకర్షించుటయే - [వ్యంజింపఁజేయుటయే] - ఆక్షేపము&quot; ఆగునెడల; దాని
-
యుదాహరణము :-
ఆ॥ బంద్రమైన ధనువు నిర్ద్రనఖక్షతా
భమును, సీతపయోధరమునఁబూని;
శశిఁ, గళంకయుతుఁ, బ్రసన్నుఁజేయుచు, కరణ్
రవిని గడుఁదపింపఁజేసె.
అను నీచట, ఈర్ష్యచేత - కాలుష్యమునొందిన, [చంద్రుఁడను] నాయకుఁ
డొకఁడు- [నాయిక యొకతెయు] ఉపమానముగా నా క్షేపింపఁ [వ్యంజింపఁజేయఁ]
బడుచున్నను, [ఆక్షేపింపఁబడిన యీవ్యంగ్యము-ఇందలి] వాచ్యార్ధమునే యలంక
రించుచున్నది. కాని, యిది- [వామనమతమున, నిదియాక్షేపాలంకారమగుచున్నను,
భామహమతమున] సమాసోక్తియే యగుచున్నది.
:-
ప్రథా : ఇందలి వాచ్యమిది : శరద్వేశ, [శరత్కాలము] పచ్చిగా
నున్న, గోటినాటువలెనున్న, యింద్రచాపమును తనకు సంబంధించిన తెల్లని
పయోధరమునందు [నీటిని ధరించునదియగు మేఘమునందు ] ధరించి, కళంకము
తోఁగూడిన, చంద్రుని, ప్రసాదాతిశయయుక్తునిగాఁజేయుచు, సూర్యుని, మిక్కిరి
తాపము నొందించెను.”
వ్యంగ్యము :- శరద్వేశయను నాయిక - ఇంద్రచాపమువలెనున్న,
గోటినాటును, తెల్లగానున్న తన పయోధరమునందు [పాలను ధరించిన స్తనము
నందు] వహించి, ఈర్ష్యాకలుషితుఁడగు [అపరాధియగు] శశియను నాయకుని,
ప్రసాదయుక్తునిగాఁజేయుచు, [దానినిఁజూచి, యీర్ష్యనొందిన] రవియను నింకొక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07sept08wadtay7bjk42yivrx0s58g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221034</id>
    <revision>
      <id>574891</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము నాయకుని . పరితాపము నొందునట్లొనర్చేను. 221 అవ :——. “ఇచట, వాచ్యమే - ప్రధానము. వ్యంగ్యము - ప్రధానము కాదు' అనుటకు హేతువును జెప్పుచున్నాఁడు. (52A) మూలము : --- : వాచ్యవ్యంగ్యమ...'</comment>
      <origin>574891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="1hqtjvzlo6cgn171i9mfjdnafzqo7qd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
నాయకుని . పరితాపము నొందునట్లొనర్చేను.
221
అవ :——. “ఇచట, వాచ్యమే - ప్రధానము. వ్యంగ్యము - ప్రధానము
కాదు' అనుటకు హేతువును జెప్పుచున్నాఁడు.
(52A) మూలము : ---
:
వాచ్యవ్యంగ్యముల ప్రాధాన్య
వివక్ష - వానికిఁగల సౌందర్యోత్కర్షనుబట్టియే - నిర్ణయింపఁదగినది
గదా !
లోచనము :- &quot;ప్రాధాన్యవివక్ష చారుత్వోత్కర్షనుబట్టియే - సిద్ధిం
- -
చును&quot; అనుటకు ప్రసిద్ధమగు దృష్టాంతమును బ్రదర్శించుచున్నాఁడు.]
(52B) దీనికుదాహరణము :
కం॥ మివుల ననురాగవతియును,
దివసపురస్సరయు, నగుచు దీపించును సం
ధ్య; విధి విధానమ్మెట్టిదో
యవురః ప్రవర్తి లదుతత్సమాగమ, మయినన్.(కా)
ఇచట వ్యంగ్యప్రతీతి యుండినను, వాచ్యమునందుఁగల
సౌందర్యమే - ఉత్కర్షవంతమగుచున్నది. కనుక, దానికే, ప్రాధా
న్యము - వివక్షింపఁబడును.
.
లోచనము : 'వాచ్యము' 'వ్యంగ్యము' అనువానిలో, దేనియందధిక
సౌందర్యముండునో, 'ఆదియే ప్రధాన'మను నంశమును నిరూపించుటకే, ప్రసి
ర్థమగు మీఁది దృష్టాంతమొసఁగఁబడినది. దీనిచేత - ఆక్షేపప్రమేయ సమర్థనమే.
పరిసమాప్తము కాలేదని తలఁపఁదగియున్నది. కనుక, ఇచట [ఆక్షేపమును సమ
ర్ధించుటకే] సమాసోక్తి గల పద్యము ప్రదర్శితమయినది.
;---
=
1
= ఎఱుపు
ప్రభా ;— &quot;సంధ్య = సంధ్యాసమయము. అనురాగవతి
గలది. [మఱియు] దివసపురస్సర = తనకుముందు పగటిదినముగలది. అయి
నన్ = అట్లయిననుగూడ, సంధ్యా, దివసములకు సమ్మేళనము కలుగదు.”
అనునది-వాచ్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hqtjvzlo6cgn171i9mfjdnafzqo7qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221035</id>
    <revision>
      <id>574892</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '222 &quot;సంధ్య = ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సంధ్యయను పేరుగల నాయిక, అనురాగవతి = (మిక్కిలి) ప్రేమగలది. దివసపురస్సర తనయెదుటనే నివసుఁడను నాయకుఁడు గలిగి యున్నది. అయినను, [అచింత్యమగు గురుపారతంత...'</comment>
      <origin>574892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4477" sha1="jdd0jhazbgldgdg3d5wnheb0urnzyj3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;222
&quot;సంధ్య
=
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సంధ్యయను పేరుగల నాయిక, అనురాగవతి = (మిక్కిలి)
ప్రేమగలది. దివసపురస్సర తనయెదుటనే నివసుఁడను నాయకుఁడు గలిగి
యున్నది. అయినను, [అచింత్యమగు గురుపారతంత్ర్యాది నిమిత్తమువలన] ఈ
సంధ్యానాయికకును, దివసనాయకునకును, సమావేశము కలుగప.&quot; అనునది -
వ్యంగ్యము.
లోచనము :- గురు పారతంత్ర్యాదికము ['అత్తనూమలు' మున్నగు
పెద్దలచాటున నుండుట మొదలగునది] సమాగమము ప్రవర్తిల్లకుండుటకు,
&quot;దానికే&quot; అనఁగా; 'వాచ్యమునకే' అని, అర్ధము
నిమిత్తమని తెలియునది.
నెఱుఁగునది.
66
ప్రభా : అవ :- “సమాసోక్తేయం, వాద్య ప్రాధాన్యమును సమ
ర్ధించుటయే-గ్రంథకర్తయాశయమగునెడల, ‘సముదితరాఁగుఁడై&quot; అనుపద్యమే-
చాలియున్నదిగదా! తిరుగ నింకొక, సమాసోక్త్యుదాహరణమును, వ్యర్ధముగా
నేల ప్రదర్శింపవలయును &quot; అని యాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
[నాయకరూపనుగు
లోచనము :- నాయక రూపనుగు వ్యంగ్యముకమానముగా నా క్షేపింపఁ
బడుటవలన] వామనాభిప్రాయముననిది ('మివులననురాగవతి' అనునది-] ఆడే
పాలంకారమగుచున్నది. ['అనురాగవతి' ఇత్యాది విశేషణ సామ్యమువలన - అ
ప్రస్తుతమగు వ్యంగ్యము- గమ్యమగుటవలన] భామహాభిప్రాయమున మాత్రము-
సమాసోక్తి యగుచున్నది. ఈయలిరియమును హృదయమునంమంచుకొనియే,
యీగ్రంథకర్త - యుక్తిచేత, ఆక్షేపమునకును, సమాసోక్తికిని, గూడ. &quot;మివుల
ననురాగవతి'' అను దీని నొక్కదానినే యుదాహరణముగా నొసఁగేను. “ఇది -
సమాసోక్తియైనను, ఆక్షేపమైనసు, మాకు దానిచేత ప్రయోజనమేదియును లేదు.
'ఈయలంకారములన్నింటియందునుగూడ వ్యంగ్యము వాచ్యమునందు గుణీ
భావము (అప్రాధాన్యము) నొందుచుండును'. అనునదియే - మేముసాధింపవలసి
నది.&quot; అను సభిప్రాయము మాగురువులచేత ఈగ్రంథమునకు [బాచ్య....
ప్ర్రాధాన్యవిక్ష. సౌందర్యోత్కర్షబట్టియే నిర్ణయింపదగినదిగవాః అను బాక్యమున
కర్ధముగా] నిరూపింపఁబడినది.
6
-
అవ :--- 'ఇట్లు [వాచ్యవ్యంగ్యముల] ప్రాధాన్యవివక్షయందు దృష్టాం
తమును దెలిపి, ' వ్యపదేశముకూడ [దీపకాదినామనిర్వచనముకూడ] వాచ్య
ప్రాధాన్యకృతమేయగును.&quot; అనునంళమున, తనకును, పరులకును, ప్రసిద్ధమగు
దృష్టాంతమును దెలుపుచున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdd0jhazbgldgdg3d5wnheb0urnzyj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221036</id>
    <revision>
      <id>574893</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము := 223 : - &quot;దీపకము, అప (53) మూలము : అదెట్లనిన హ్నుతి, మొదలగు నలంకారములయందు, ఉపమ-[ఉపమానోపమే యభావము] వ్యంగ్యమగుచున్నను, ఆది-[వ్యంగ్యమగునుపమానోప మేయథావము] ప్రధానముగా వివక్...'</comment>
      <origin>574893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="7gfh9q2nelj5p9lc8gjerxcz8i1rzn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
:=
223
: - &quot;దీపకము, అప
(53) మూలము : అదెట్లనిన
హ్నుతి, మొదలగు నలంకారములయందు, ఉపమ-[ఉపమానోపమే
యభావము] వ్యంగ్యమగుచున్నను, ఆది-[వ్యంగ్యమగునుపమానోప
మేయథావము] ప్రధానముగా వివక్షింపఁబడకుండును. కనుక,
నచట [దీపకాదివ్యపదేశ మేగాని] ఉపమయను వ్యపదేశము-[నామ
నిర్వచనము] కలుగనట్లు, ప్రస్తుతములగు నాక్షేపాదులయందుఁ
గూడ - వ్యంగ్యమున్నను, ఆవ్యంగ్యమునకు [సౌందర్యోత్కర్ష
కృతమగు] ప్రాధాన్య వివక్ష లేకుండుటవలన, [ఆక్షేపాది వ్యపదేశ
మేకలుగునుగాని] ధ్వనివ్యపదేశముకలుగదు&quot; అని తెలియవలయును.
లోచనము : -- &quot;అదిమధ్యాంత విషయంతి రాదీపకమిష్యతే”
గీః &quot;ఆదిమధ్యాంత వాగ్విషయమ్ముగాన,
దీపకాలంకృతి - వెలుఁగు త్రివిధయగుచు&quot;
అనునది (థామహోక్తమగు) దీపక లక్షణము.
ప్రభా :---
అందు - అంత్య (వాగ్) విషయమగు దీపకము నుదాహ
రించుచున్నాఁదు. ఇది “నవలా&quot; అను పేరుగల జాతీయముగు పద్యము. ప్రధా
మతి కర్త ప్రదర్శితము.
లోచనము :-
దీనికుదాహరణము :- [నవలా]
శాణోల్లీఢమయిన, మణి - శరదాశ్యానపులినయగు తరంగిణి - మద -
క్షీణుఁడయిన, నాగాధిపుఁడు- కళాశేషుఁడయిన, శ్రీకుముదబాంధవుఁడు.
ప్రాణేశప్రియసురత మృదితయగు, బాల-హేతినశితుఁడు, రణవిజయియు-
తానర్ధులయెడ గళితవిధవుఁడగు, దాతయు. &quot;కృశించియును శోభింతురు.”
అను నిచటనున్న చారుత్వము - దీపనకృతమే యగుచున్నది.
ప్రభా : &quot;దీపింపఁజేయునది - దీపకము&quot; అనునది-దీపకవ్యుత్పత్తి.
అనేకస్థలములయందు [వాక్యములందు] ఏక ధర్మాన్వయము - దీపనము. ఈదీప
నధర్మముగలది - దీపకము. ఆది వాక్యగతముగు దీపనధర్మముగలది
ఆది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7gfh9q2nelj5p9lc8gjerxcz8i1rzn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221037</id>
    <revision>
      <id>574894</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము దీపకము. మధ్యవాక్యగతమగు దీపనధర్మముగలది - మధ్యదీపకము. అంతవాక్య గతమగు, దీపనధర్మముగలది - అంత్యదీపకము. మీఁది పద్యమునందు, ''కృశిం చియును శోఖించుట” అనుదీపనధర...'</comment>
      <origin>574894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3946" sha1="2dd7lx6awsh9iyouvklqje67mmaiteu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;224
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
దీపకము. మధ్యవాక్యగతమగు దీపనధర్మముగలది - మధ్యదీపకము. అంతవాక్య
గతమగు, దీపనధర్మముగలది - అంత్యదీపకము. మీఁది పద్యమునందు, ''కృశిం
చియును శోఖించుట” అనుదీపనధర్మము అంతవాక్యగతమగుటవలన నిది -
అంత్యదీపకోదాహరణమగుచున్నది. విస్తృతి భయమువలన, తదితరదీపకములు
దాహరింపఁబడుట లేదు. ఇచట, మణి, తరంగిణీ, ప్రభృతులకుపమానోపమేయ
భావము - వ్యంగ్యమయినను, దీనియందు సౌందర్యాతిశయము వాచ్యమగు,
-
దీపనధర్మముచేత - కృతమేయగుచుండును; గాని, వ్యంగ్యమగు నుపమానోపమే
యభావముచేత - కృతమగునది కాదు. కనుక, సౌందర్యాతిశయకృతమగు
ప్రాధాన్యవివక్ష - (వాచ్యమగు] దీపకమునందే - యుండుటవలన, ఇది - దీసక
మనియే వ్యవహరింపఁబడుచున్నది. ఇచట, వ్యంగ్యమగు నుపమ వాచ్యనుగు
దీపకమున కుపస్కారక్తమగుచు,
ఆస్వాద్యమగునని.
తెలియునది.
-
వీడక ద్వారముననే
-
అవ :- అపహ్నవాలంకృతికి థామహోక్తములగు లక్షణోదాహరణము
లను బ్రదర్శించుచున్నాఁడు.
లోచనము :— &quot;వ్యంగ్యముపమగ, స్వాభిమకార్థమిటన
పహ్నుతినిగాంచు, నదియే - యజహ్న వమ్ము',
దీనికుదా :— కం॥ తుమ్మెద మొత్తము - మృత్తి లి,
యిమ్ముగఁగావించునినదమిదిగా, దాకృ
ష్టమ్మగు, కందర్పని చా
పమ్మున 'థా'మ్మని జనించు ధ్వనియగునరయన్.
ఇచట, అపహ్నుతి (నిషేధము] చేతనే - శోభకలుగుచుండును.
ప్రభా :- ఇచట, భృంగావళినినాద- కందర్పచాపధ్వనుల, కోపమ్యము-
గమ్యమగుచున్నను, వాచ్యనుగు ధృంగనాద నిషేధమునందే - (అపహ్నవము
నందే] సౌందర్యాతిశయముండుటవలన, వాచ్యమగు నపహ్నపమే, ప్రాధాన్య
వివక్షగలదగుచున్నది. కనుక, నిది యపహ్నవమనియే వ్యవహరింపఁబడుచున్నది.
ఈ దీపకాపహ్నుతులయందువలె, ఆక్షేపాలంకారమునందుఁ గూడ - ఆక్షేపింపఁ
బడిన యర్థమునకుఁ బ్రాధాన్యము లేకుండుటవలనను, వ్యంగ్యార్ధాలంకృతమగు
వాచ్యమునందే - సౌందర్యాతిశయముండుటవలనను, ఆక్షేపమనియే - వ్యవహ
రింపఁబడునని భావము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dd7lx6awsh9iyouvklqje67mmaiteu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221038</id>
    <revision>
      <id>574895</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 225 లోచనము :- ఆక్షేపప్రమేయము నిట్లు సమర్ధించి, ఉద్దేశక్రమము నను సరించి, [సమాసోక్తిని, ఆక్షేపమును సమర్ధించి,] ప్రమేయాంతరమును [అనుక్త నిమిత్తవిశేషోక్తి ప్రమ...'</comment>
      <origin>574895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="ph99xm71a05myjvqux4uim0u0gdm1yz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
225
లోచనము :- ఆక్షేపప్రమేయము నిట్లు సమర్ధించి, ఉద్దేశక్రమము నను
సరించి, [సమాసోక్తిని, ఆక్షేపమును సమర్ధించి,] ప్రమేయాంతరమును [అనుక్త
నిమిత్తవిశేషోక్తి ప్రమేయమును] దెలుపుచున్నాఁడు.
ప్రభా : అవ : --- విశేషోక్తి భేదములగు, &quot;అచింత్యనిమిత్తము, ఉక్త
నిమిత్తము,” అనువానియందు వ్యంగ్యములేకున్నను, అనుక్త నిమిత్తమగు [విశే
షోక్తి] భేదమునందు వ్యంగ్యముండును. “అయిన, నచట వ్యంగ్యమునకు
ప్రాధాన్యములేదు” అను సంశమును దెలుపుచున్నాఁడు.
-
(54) మూలము : — అనుక్త నిమిత్తము [నిమిత్తము
చెప్పఁబడని] విశేషోక్తియందుఁగూడ-
పిలువంబడియు సహాయుల
వలన ‘నిదిగొవచ్చితి' (వచ్చెదనని పలికియు, నిద్రన్,
దొలఁగియు, పొంధుఁడు, వెడలఁగఁ
దలఁచియు, సంకోచమును వదలకయెయుండెన్.”
ఇత్యాదులందు ప్రకరణ [సందర్భ] సామర్ధ్యమువలన
వ్యంగ్యమునకు ప్రతీతిమాత్రముండును. కాని, తత్ప్రతీతి నిమిత్త
మగు సౌందర్యనిష్పత్తి-యేదియు, నిచటనుండదు. కనుక, నిందలి
వ్యంగ్యమునకు - ప్రాధాన్యములేదు.
లోచనము
ప్రభా :-
వస్తుగతము, కారణమునై, వరలునంళ
మొకటి లోపించినను, మఱియొక గుణమ్ము
సంస్తుతమ్మగు నెట, విశేషమ్ము- ప్రథన
మొందఁజేయుట, 'కదివిశేషోక్తి ' యగును.
అనునిది - విశేషోక్తి లక్షణము. “ఒక వస్తువునందలి విశేష
మును వెలువరించుటకుగాను, ఆవస్తువునందు కారణరూపమగు, నొకయంశము-
లోపించినను, కార్యరూపమగు వేరొక ధర్మమున్నట్లు వర్ణించుట - 'విశేషో క్తి' అని
భామహునిచేత స్మరింపఁబడినది. ” వెలువరింపఁగోరిన, వస్తుగతమగు విశేషము
33
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ph99xm71a05myjvqux4uim0u0gdm1yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221039</id>
    <revision>
      <id>574896</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము నలంకరించునదియగు నిమిత్తము- అచింత్యమో, ఉత్తమో, అనుక్తమో, యగును. కనుక, అది- అచింత్యనిమిత్తము, ఉక్త నిమిత్తము, అనుక్త నిమిత్తము, అని త్రివి ధమగుచుండును. అం...'</comment>
      <origin>574896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="a6izckmxt3f5lpw8xzitv8qwxia6zn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;226
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
నలంకరించునదియగు నిమిత్తము- అచింత్యమో, ఉత్తమో, అనుక్తమో, యగును.
కనుక, అది- అచింత్యనిమిత్తము, ఉక్త నిమిత్తము, అనుక్త నిమిత్తము, అని త్రివి
ధమగుచుండును. అందు అనుక్త నిమిత్తమగు విశేషోక్తి యందుమాత్రమే వ్యంగ్య
మగు నిమిత్తముండుటవలన, వృత్తికర్త - దానిని మాత్రమే యుదాహరించెను.
దాని ప్రకరణార్ధముల నిట్లెఱుఁగునది. &quot;మిత్రులతోఁగలిసి, పయనించుచున్న
బాటసారి - దారినడుమ, నొకచోటనిద్రించుచుండెను. వేకువజామున, అతని
మిత్రులువచ్చి, ప మనించుటకు రమ్మనిపించిరి.” “సహాయులగు మిత్రులు -
తన్ను (బిలుచుచున్నను, 'ఇదిగో వచ్చుచున్నాను' అని తానుసమాధానమునిచ్చు
చున్నను, మేల్కొనియున్నను, వారితోఁగలిసి పయనించుటకు తలఁపుగొనియు
న్నను, గూడ - ఆ పాంధుఁడు - సంకోచమును [కన్నులుమూసికొనుట, అంగ
ములను బిగించుట, దుప్పటికప్పుకోనుట, మున్నగువృత్తిని] విడువనే విడువఁడు&quot;
ఇందు, వ్యంగ్యమగు నిమిత్తము - చలిబాధయో, ఇంకేదియో, యగును.
నిమిత్త మిచట, చెప్పఁబడుటలేదు, కనుక, నిది- అనుక్త నిమిత్తమగు విశేషోక్తి కుదా
హరణమగుచున్నది.
లోచనము :- అందు, అచింత్యనిమిత్తయగు విశేషోక్తి కుదా :-
కం॥
ప్రభా :--
ఆకుసుమాయుధుఁ డొక్కడు
లోకమ్ములు మూ,డయిన గెలుచువానిని, భ
స్మీకృత శరీరుఁజేసియు, --
శ్రీకంఠుఁడు నతని బలిమిఁ జెరుపఁగలిగెనే ?
ఆ
శరీరముండిననే, బలముండును. అది లేనియెడల, బలముం
డదు. ఇచట, శరీరములేకుండినను, బలమున్నట్లు చెప్పఁబడినది. ఆ బలముండు
టకు - నిమిత్త మేదోయున్నను, అది - యచింత్యము, [ఊహింపరానిది] కనుక.
నిది - యచింత్యనిమిత్త విశేషోక్తి కుదాహరణ మగుచున్నది.
ఇచట - దేహభస్మీకరణరూపమగు కారణమున్నను, బలహరణరూపమగు
కార్యము - కలుగనట్లు చెప్పఁబడినది.
లోచనము :-- ఇచట, వ్యంగ్యమగు నిమిత్తమేదో యుండవలయును *
కాని, అది - యచింత్యమగుచున్నది, కనుకనిచట వ్యంగ్యమున కునికిలేదు.
]ఉండినను, గూఢమయినది కనుక, నున్నట్లు, ఆశంకింపఁదగినదికాదు.] ఉక్త నిమి
త్తయగు విశేషోక్తి యందుఁగూడ - [చెప్పఁబడిన నిమిత్తము] వస్తుస్వభావమాత్ర
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6izckmxt3f5lpw8xzitv8qwxia6zn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221040</id>
    <revision>
      <id>574897</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 227 మునందే పర్యవసించును. కనుక, నచటగూడ - వ్యంగ్యమున్నదని యాశంకింపఁ దగదు. అదెట్లనిన :- కప్పురమ్మువోలె, - కాల్పంబడియు, నెల్ల జనతయందు, నాత్మశక్తి (జూపు, నాయవార్య వీ...'</comment>
      <origin>574897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3904" sha1="nnfk2ea2eoj024jzj1wl3s44efc22tn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
227
మునందే పర్యవసించును. కనుక, నచటగూడ - వ్యంగ్యమున్నదని యాశంకింపఁ
దగదు. అదెట్లనిన :-
కప్పురమ్మువోలె, - కాల్పంబడియు, నెల్ల
జనతయందు, నాత్మశక్తి (జూపు,
నాయవార్య వీర్యుఁడయిన ప్రసూన బా
ణునకు - మన్నమస్కృతిని ఘటింతు.
ప్రభా :--- ఇచట, దహింపఁబడిన యనంగుఁడు - శక్తిహీనుఁడుకావలసి
యుండ (అధికమగు)శక్తిని బ్రదర్శించుటకు నిమిత్తము - 'అవార్యవీర్యత్వమే'.
అనఁగా; 'అకుంఠితశక్తి యేయగును'. 'అవార్యవీర్యుఁడయిన' అనుదానిచేతనా
నిమిత్త మిచటఁజెప్పఁబడినది. కనుకనిది - ఉరనిమిత్తమగు, విశేషోక్తి కుదాహృతి
యగుచున్నది.
లోచనము :-- ఆకారణముచేత - [అచింత్యనిమిత్తము; ఉక్తనిమి త్తము
నగుప్రభేదములు రెండింటనుగూడ- వ్యంగ్యములేకుండుటచేత] ఆప్రకారద్వయ
మునువిడిచి, తృతీయప్రకారమునందు [అనుక్త నిమిత్తమునందు] వ్యంగ్యముండుట
వలన, దానికే ప్రాధాన్యము కలుగఁగూడదా ? అనియాశంకించి &quot;అను కనిమిత్త
యగు విశేషోక్తి యందుఁగూడ,'' అను వాక్యముచేత వ్యంగ్యమునకుఁబ్రాధాన్య
ములేదని నిరూపింపఁబడినది.
లోచనము :- ''సంకోచమును వదలకుండుటకు, గమ్యమగునిమిత్త ము
చలిబాధయేయగును.&quot; అనిభట్టోద్భటుఁడు చెప్పెను తదభిప్రాయము నుద్దేశించి,
ఇచట తత్ప్రతీతికృతమగు సౌందర్యనిష్పత్తి యేదియునుండదు.” అని వృత్తికర్త
చేతఁ జెప్పఁబడినది.
!
- :
ప్రభా : అవ :- &quot;అయ్యా చలివలనఁగలిగినయార్తి- సంకోచము
నువదలకుండుటకు నిమిత్తముకాదు. దీనికంటె నితరమును. రమణీయమును,నగు
నేదో నిమిత్తము - వ్యంగ్యముకావచ్చును. వ్యంగ్యమగు నానిమిత్తము - సౌందర్య
నిష్పత్తి హేతువునుగావచ్చును. కనుకనిచట, వ్యంగ్యమునకే - ప్రాధాన్యము
కలుఁగవచ్చునే&quot; అని యాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము : “‘నడిచి వెళ్లుటకంటె, కలఁగనుటయే, కాంతాసమాగమ
మునకు సులభమగు నుపాయమని తలఁచి, నిద్రనొందవలయునను బుద్ధిచేత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnfk2ea2eoj024jzj1wl3s44efc22tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221041</id>
    <revision>
      <id>574898</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సంకోచమును విడువకుండెను.” అని రసికుల చేత కల్పితమయిన [వ్యంగ్యమగు] నిమిత్తమేదికలదో [కేవలమగు] అనిమిత్తముకూడ [కేవలమగు] సౌందర్య హేతు వని [విశేషోక్తి నలంకారమ...'</comment>
      <origin>574898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4403" sha1="j9qb6m3d37omsd5ysgu0jsdbmvc7npc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;228
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సంకోచమును విడువకుండెను.” అని రసికుల చేత కల్పితమయిన [వ్యంగ్యమగు]
నిమిత్తమేదికలదో [కేవలమగు] అనిమిత్తముకూడ [కేవలమగు] సౌందర్య హేతు
వని [విశేషోక్తి నలంకారముగా నిష్టపడిన ] అలంకార విదులచేత కల్పింపఁబడుట
లేదు. ఇంకేమనిన ప్రియతమాస్వప్న సమాగమోపాయమును వ్యంగ్యమగు నిమి
త్తముచేత నలంకరింపఁబడిన, “సంకోచమును వదలకయెయుండెన్&quot; అను వాచ్య
మగు] విశేషౌ క్తి భాగమే - సౌందర్య హేతువగును. [కాని, తేవలనుగు నిమిత్తమా
క్త్రమే - సౌందర్య హేతువుకాదు.] అట్లుగానియెడలనో, [వ్యంగ్యముగు నిమిత్తము
చేత నుపస్కృతినొందనియెడలనో,] ఇది- విశేషోక్తియే కాకుండును. ఇట్లు [ఉద్భ
టునిచేతఁ దెలుపఁబడినదియు, రసికులచేత దెలుపబడినదియు, నగు] ఈయభిప్రా
యములను రెండింటినిగూడ - మనస్సు నందుంచుకొని, &quot;వ్యంగ్యమునకు ప్రతీతి
మాత్రముండును. పాధాన్యములేదు. ” అనుసాధారణోక్తి చేత- గ్రంథకారుఁడు-
&quot;ఉభయవిధమగు వ్యంగ్యమునకును ప్రాధాన్యములేదని నిరూపించెను. కాని,
ఉద్భటుఁడు తెలిపిన [చలిబాధయను] అభిప్రాయము నొకదానినే, మనస్సునం
దుంచుకొని యీగ్రంథమును రచించుటలేదు” అని తెలియునది.
(55) మూలము : -
: ధ్వని మహావిషయముగలదనియు,
అంగియనియు, ముందు ప్రతిపాదింపఁబడును. కనుక, పర్యాయో
క్తమునందుఁగూడ - వ్యంగ్యమునకుఁ దాధాన్య ముండినయెడల,
ఆపర్యాయోక్త మే- ధ్వనియందంతర్భవించును. కాని, దానియందు
ధ్వని - యంతర్భవించునదికాదు.
లోచనము
గీ॥ వాచ్యవాచక వ్యాపారవర్జితమయి,
యనగమన రూపమయిన, యన్యస్త్రకార
మున - సమభిధీయమానగునది-యెదియొ,
అదియే - వెలయు పర్యాయోక్తమను సమాఖ్య•
ప్రభా :-- ఇది పర్యాయోక్త లక్షణము. పర్యాయముతో అనఁగా; 'ప్రకా
రాంతరముతో అనియర్ధము, వాచ్యవాచక వ్యాపారము[అభిధ] లేనిదియు, ‘వ్యంజ
నావ్యాపారమును వేరొక ప్రకారముతో' అనఁగా; వ్యంజనావ్యాపారవిషయమగు
వ్యంగ్యముతోఁగూడినదియు నగుచు, ఏది -[ఏవాచ్యార్ధము] సమభిధీయమానమగు
నదియె,[చెప్పఁబడునదియగునో;] అదియె, అనఁగా; అభిధీయమానమగుచుండు
నదియగు[చెప్పఁబడునదియగు] ఆవాచ్యమే-పర్యాయోక్త మను నామముచేతఁబ్రకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j9qb6m3d37omsd5ysgu0jsdbmvc7npc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221042</id>
    <revision>
      <id>574899</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 229 శించును''. అనునది-దీనిలక్షణము. &quot;వ్యంజనయను వేరొక వ్యాపారముచేత వ్యం జింపఁజేయఁబడిన వ్యంగ్యముతోఁగూడుకొని, అభిధచేత చెప్పఁబడునదియగు నర్ధము-పర్యాయోక్తము.” అన...'</comment>
      <origin>574899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4277" sha1="9mky3oiwmr36nyu80fgsgmzkaxxy0hd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
229
శించును''. అనునది-దీనిలక్షణము. &quot;వ్యంజనయను వేరొక వ్యాపారముచేత వ్యం
జింపఁజేయఁబడిన వ్యంగ్యముతోఁగూడుకొని, అభిధచేత చెప్పఁబడునదియగు
నర్ధము-పర్యాయోక్తము.” అని తాత్పర్యము.
లోచనము :---- దీనికుదాహరణము :
గీ॥ శత్రువిచ్ఛేదకృతి దృథేచ్ఛాపరీతుఁ
డగుచు, నుత్పథగామియౌనట్టి మునికి,
పరశురామున, కాత్మచాపమున - భీష్ము
డపుడు, ధర్మోపదేశమ్ము నాచరించె.
ఇచట, “భీష్ముని ప్రభావము - భార్గవుని ప్రభావమును తిరస్కరించెను.”
[అనుకారణరూపమగు] నర్ధము - ప్రతీయమానమగుచున్నది. అయినను, తత్స
హాయమగు [ఈవ్యంగ్యార్ధముచేత నలంకృతమగు] “ధర్మోపదేశమ్మునాచరించె&quot;
అను [కార్యరూపమగు] అభిధీయమానము [వాచ్యము] చేతనే వాచ్యార్ధ[కావ్యార్ధ]
మలంకృతమగుచున్నది.
ప్రభా : - మననధర్మము గలమునికి, కరువులుండుటయే - అనుచితము.
శత్రువిచ్ఛేదకృతి - మఱియు ననుచితము. ఏహేతువుననో, అది - కలిగినను,
దానియందు, దృఢమగు నిచ్ఛతో, బాగుగాఁగూడియుండుట - అత్యంతానుచితము.
కనుకనే, అతఁడు, ‘ఉత్పధగామి' అనఁగా; 'మునిమార్గము నతికమించినవాడు'
అనిచెప్పఁబడినది. అట్టివానికి ధర్మోపదేశము - పూటతోడఁగాక, వింటిచేతనే
గావింపఁబడుట యుక్త ముగదా ! ఇట్లిచట, వా బ్యార్ధమే. ప్రధానముగాని, వ్యంగ్య
ముకాదు.] కనుకనే; &quot;ఏది - పర్యాయముతో; అనఁగా; వ్యంజనాత్మకమగు
[వ్యంజనావ్యాపార విషయీభూతమగు] ప్రకారాంతరమగు వ్యంగ్యముతోఉపలక్షి
తమగుచు [కూడినదగుచు] అభిధీయమానసుగునో, అభిధీయమానమగునదియే -
అనఁగాః పచనవ్యాపార విషయీకృతమగునట్లు చెప్పఁబడినదియే - పర్యాయోక్త
మనిచెప్పఁబడును&quot;, అనులక్షణపదము, పర్యాయోక్తమను లక్ష్యపదము, అర్ధాలం
కారమగుటయను సామాన్యలక్షణము, అనుసర్వమును కుదురుపడుచున్నది.
లక్షణపదమనఁగా; లక్షణమును దెలుపునదియగు వాక్యము. దీనిచేతనే -
వ్యంగ్యముతోఁగూడిన వాచ్యమునకు ప్రాధాన్యము తెలుపఁబడినది. లక్ష్యపద
మఁనగా; సార్ధకమగునామము. &quot;పర్యాయమున, ఉత్తము&quot; [చెప్పఁబడి
నది.] అను సార్దకమగు నామముచేతఁగూడ వాచ్యమునకుగల ప్రాధాన్యము
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mky3oiwmr36nyu80fgsgmzkaxxy0hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221043</id>
    <revision>
      <id>574900</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '230 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రకాశింపఁజేయఁబడినది. సామాన్యలక్షణ మనఁగా; [వాచ్యార్ధము నలంకరించుట యను] సామాన్యధర్మము. వాచ్యార్ధము నలంకరించుట - అర్థాలంకారములకన్ని టికిని సమానమగు ధర...'</comment>
      <origin>574900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4720" sha1="srlda5k3s8vmuthtnr2simcfm4tx3lx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;230
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రకాశింపఁజేయఁబడినది. సామాన్యలక్షణ మనఁగా; [వాచ్యార్ధము నలంకరించుట
యను] సామాన్యధర్మము. వాచ్యార్ధము నలంకరించుట - అర్థాలంకారములకన్ని
టికిని సమానమగు ధర్మముగదాః వ్యంగ్యము ప్రధానమగునెడల, నదియలంకా
రముకాక, అలంకార్యమగును. కనుక; అపుడిదియలంకారము కాకపోవలసి
వచ్చును. వ్యంగ్యము ప్రధానముగాక, వాచ్యము ప్రధానమగునపుడే - 'ఈలక్షణ
వాక్యము, లక్ష్యపదము, సామాన్యలక్షణము,' అను సర్వమును - యుక్తమగునని
భావము.
అవ :-- “అయ్యా! &quot;అభి” అనునది యాభిముఖ్యమునందు వర్తిం
చును. ఆఖిముఖ్యము - ప్రాధాన్యనిబంధనము. &quot;ధీయతే” అనఁగా; [&quot;‘ప్రధా
నముగా బుద్ధియందు] ఉంచబడునది&quot;. అనియర్ధము. కనుక, “అవగమనరూప
మయిన, యస్యప్రకారమున, సమభిధీయమానమగునదియె&quot; అనుదానికి &quot;వ్యంజ
నయను వ్యాపార భేదముచేత - సహృదయుల బుద్ధియందు ప్రధానముగా నుంచ
బడునదియగు వ్యంగ్యమొ&quot; అనునర్దమును జెప్పవచ్చును. అప్పుడు-వ్యంగ్యమగు
నదియే - పర్యాయోక్తమని సిద్ధించును. కాని, &quot;శత్రువిచ్ఛేదకృతి&quot; అను పద్య
మునవాచ్యమునకే ప్రాధాన్యముండుటవలన, నపుడదిపర్యాయోక్తమున కుడాహర
ణముకానేరదు. కనుక; &quot;సంచరింపుము ధార్మిక' అనునది - దానికుదాహరణ
ముగానేల చెప్పదగదు ?&quot; అనియాళంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము:- “సమభిధీయమానమగునదియె” అనుదానికి, 'ప్రధా
నముగా ప్రతీయమానమగును&quot; అని [కపోల] బలముచేత [కష్టపడి శబ్దమును
పీడించి] వ్యాఖ్యనొనర్చి, &quot;భమినొనర్పుము” మొనలగుదానిని దానికుదాహర
ణముగాఁదెలుపునెడల; అపుడది - [అలంకార్యమగు] కావ్యాత్మరూపమునందు,
పర్యవసించుటవలన, అలంకారమగుటకే దూరమైనదగును.
:
ప్రభా : ప్రశ్న :- అయ్యా! అదియలంకారముకానియెడల, కాకపోవుఁ
గాక. ఎవఁడయినను, మహోన్నతస్థానమునందధివసించుటకుఁ గోరిక లేనివాఁడు
కాఁడు. కనుక, అదియలంకార్యమే, అనఁగా; ప్రధానమగు నంగియేకానిండుః.
లోచనము : — తనకు ప్రసిద్ధమగు నలంకారత్వస్వభావమును విడిచి,
[ఈ పర్యాయోక్త మలంకార్యమే యగునెడల] అప్పుడిది యలంకారమధ్యమున
పరిగణింపఁదగినదికానేరదు. [అలంకార్యమగునపుడు ప్రధానమగు వ్యంగ్యము
బహువిధము. గనుక,] దీనికి భేదాంతరములు గూడ చెప్పవలసివచ్చును. కనుకనే
పర్యాయోక్త మునందుఁ గూడ - వ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యముండినయెడల, ఆప
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srlda5k3s8vmuthtnr2simcfm4tx3lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221044</id>
    <revision>
      <id>574901</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 231 ర్యాయోక్తమే - ధ్వనియందంతర్భవించునుగాని, దానియందు ధ్వనియంతర్భవిం పదు.&quot; అనివృత్తికర్త చెప్పియున్నాఁడు. . ప్రభా : అవ : --- వృత్తికారుఁడిచట - పర్యాయోక్తమున, వ్యం...'</comment>
      <origin>574901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="a638a7olc4d640ldj1ie6utinjls4ze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
231
ర్యాయోక్తమే - ధ్వనియందంతర్భవించునుగాని, దానియందు ధ్వనియంతర్భవిం
పదు.&quot; అనివృత్తికర్త చెప్పియున్నాఁడు.
.
ప్రభా : అవ : --- వృత్తికారుఁడిచట - పర్యాయోక్తమున, వ్యంగ్యము
ప్రధానమగునప్పుడది ధ్వనియందంతర్భవించుననిమాత్రమే చెప్పెను. కాని, లోచ
నకర్త - ' అప్పుడది యలంకారముకూడ - కాకపోవలసివచ్చును' అని చెప్పు
చున్నాఁడు.
లోచనము :-- వ్యంగ్యము ప్రధానమగునప్పుడు] ఆత్మయగు ధ్వని
యందీపర్యాయోక్త మంతర్భవించును. కనుక, ఇదియే యాత్మకాకున్నను [అప్పు
డీదియు] ఆత్మయేయగును. కనుకనే, అలంకారము కాకపోవలసివచ్చును.
ప్రధా : అవ:-పర్యాయోక్తమునందే, ధ్వని యంతర్భవింపఁగూడ
:
దా'? అని యాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
-
!
లోచనము :
“[అప్రధానీభూతమగు వ్యంగ్యముగల] ఎటువంటి
యలంకారము - అలంకారము [వాచ్యాదుల నలంకరించునది]గా వివక్షింపఁబ
డునో, అటువంటి యలంకారమునందు ధ్వనియంతర్భవింపదు. [వ్యంగ్యము -
ప్రధానమగునపుడు ధ్వనియగునని మేము చెప్పియున్నాము. కనుక] అటువంటిది
ధ్వనియని మేము చెప్పువారలముకముగదా ఏలయనిన:-ధ్వనిమహావిష
యము [ పర్యాయోక్తమునందే గాక ] వెక్కు స్థలములయందుండుటవలన
వ్యాపకమైయున్నది, గుణాలంకారాదు లన్నియు, దీనియందే యుండును.
కనుక] సమస్త ప్రతిష్ఠా స్థానము. కనుకనే; అంగి. కటకకుండలాద్యలంకారము
వలెనే, పర్యాయోక్తము మున్నగునలంకారము, కూడ- వ్యాపకముకాదు. మఱియు
నలంకార్యతంత్య్రమగుటవలన అనఁగా; [అంగియగు] అలంకార్యము ననుసరించు
నదియగుటవలన, అంగికాదు. పర్యాయోక్త మునకు, సంచరింపుము&quot; మున్నగు
దాని నుదాహరణముగాఁగైకొని, అది - వ్యాపకమును, అంగియు, నగుననియంగీ
కరించి, దానికిఁగల అలంకారత్వమును విడిచినయెడల, కేవలమగు, మాత్సర్యము
చేతనగు నఖినివేళముచేత దానిని పర్యాయోక్త మనుటయేకాని, అది - 'మా'
ధ్వనినయము నాశ్రయించుటయేయగును&quot; అనిభావము.
-
ప్రభా :- అలంకారమలంకార్యము నలంకరించును. అలంకార్యము లేని
యెడల; అలంకారమునకు స్వరూపలాభము [అలంకరించుట] కలుగదు. మహా
విషయమును, [వ్యాపకమును] అలంకార్యమును, అంగియు, నగుధ్వని-అవ్యాపక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a638a7olc4d640ldj1ie6utinjls4ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221045</id>
    <revision>
      <id>574902</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '232 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము మును, [అల్పవిషయమును], అలంకార్యపరతంత్య్రమును, అంగమును, - నగు పర్యాయోక్త మునందంతర్భవింపదు. [ధ్వని పర్యాయోక్త ముకాదు.] ఆదియలం- కారముకాక, వ్యాపకమును, అంగియు,...'</comment>
      <origin>574902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="mo8xyiidck0vpbx805iw5pgmlqpcbif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;232
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
మును, [అల్పవిషయమును], అలంకార్యపరతంత్య్రమును, అంగమును, - నగు
పర్యాయోక్త మునందంతర్భవింపదు. [ధ్వని పర్యాయోక్త ముకాదు.] ఆదియలం-
కారముకాక, వ్యాపకమును, అంగియు, నగునెడల; నప్పుడది ధ్వనియందంతర్భ
వించును. [ఆత్మయగు ధ్వనియేయగును.] అలంకారముకాదు. వ్యంగ్యప్రాధాన్య
మువలన ధ్వనియయిన పర్యాయోక్తమలంకారముకాకున్నను, మీరు దానిని (ఆత్మ
యగు) ధ్వనియని, అనక; అది పర్యాయోక్త మేయని వ్యవహరించునెడల, నది-
ధ్వనివాదులయెడల, మీకుఁగల మాత్సర్యముననొదవిన, దురాగ్రహవిలసిత మేయ
గును, అలంకారముకానిదాని, నలంకారనామమున వ్యవహరించుట దురాగ్రహము
కాక యింకేమగుసు ?
లోచనము : అవ ః -- వ్యంగ్యమునకుఁగల, యీప్రాధాన్యమును గూడ-
ప్రాచీనులు - కనుగొనినవారుకారు. దీనిని మేమే యున్మీలించితిమి&quot; అని ప్రద
ర్శించుచున్నాఁడు.
-
(56) మూలము :- భామహునిచేత నుదాహరింపఁబడిన
దానికి సదృశమగునుదాహరణమునందుఁగూడ వాచ్యమునకు
పసర్జనీభావము [అప్రాధాన్యము] వివక్షింపఁబడుటలేదు. కనుక;
నచ్చటనైనను వ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యములేదు.
లోచనము
1-
భామహునకు, పర్యాయోక్తమునకు సంబంధించినరూపము-
ఎటువంటిదిగా నభిమతమో, అటువంటిరూపముగలదియే, యుదాహరించి, ప్రద
ర్శింపఁబడినది. [దానిచేత నాయుదాహరణమున కనురూపముగనే పర్యాయోక్త
స్వరూపముఁడుట - తదభిమతమని తెలియఁబడుచున్నది.] ఆయుదాహరణము
నందుఁగూడ - వ్యంగ్యమగు నర్దమునందు చారుక్వ హేరుత్వము లేకుండుటవలస,
నందలి వ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యములేదు. కనుక; భామహోదాహృతికి సదృశ
మగు నింకొక యుదాహరణమును గల్పించినను, వ్యంగ్యమునకచట ప్రాధాన్య
ప్రసంగమే సంభవించునది కానేరదు. భామహాచార్యుడు సర్వాలంకారిక గురు
శిరోమణి. ఆభామహోక్తమగు నుదాహరణము [సరియయినదికాదని, దాని] నాద
రింపక “సంచరింపుము ధార్మిక” మున్నగుదానిని పర్యాయోక్తమునకుదాహృతి
గాస్వీకరించునెడలను మాత్రము - [పర్యాయోక్తమునందు ధ్వనినంతర్భవింపఁ
జేయఁబూనిన] వారు-మాశిష్యులేయగుదురు. [అది-కావ్యాత్మయగుధ్వనియేయగుట
వలన, అలంకారముకాకుండుటవలన, పర్యాయోక్తాలంకారమునందు ధ్వనినంతర్భ
వింపఁజేయువారి సిద్ధాంతమపసిద్ధాంతమేయగును. ]
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mo8xyiidck0vpbx805iw5pgmlqpcbif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221046</id>
    <revision>
      <id>574903</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 233 కేవలమగు నయము నాశయింపక ' [గురువునాశ్రయించి, యథావిధిగా గురుముఖమున శాస్త్రరహస్యము నెఱుఁగక] శ్రవణాధాసముచేత - [అతీంద్రి యమగు] ఆత్మయొక్క సంస్కారమును సంపాదించ...'</comment>
      <origin>574903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4186" sha1="ifm4yzo59wbab34lx4xze1t306esoc3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
233
కేవలమగు నయము నాశయింపక ' [గురువునాశ్రయించి, యథావిధిగా
గురుముఖమున శాస్త్రరహస్యము నెఱుఁగక] శ్రవణాధాసముచేత - [అతీంద్రి
యమగు] ఆత్మయొక్క సంస్కారమును సంపాదించుట అనార్యచేష్టితమే
యగును. కనుకనే,
&quot;అవజ్ఞయాప్యవచ్ఛాద్య, శృణ్వన్ నరకమృచ్ఛతి&quot;
''విద్యయందును, గురువునందును, గల తిరస్కారబుద్ధిచేత, ఆత్మనవచ్చా
దించుకొని, శాస్త్రమును వినువాఁడు - సరకమునొందును.&quot; అని యైతిహాసికులు
చెప్పుదురు. భామహునిచేత నుదాహరింపఁబడినదిగదా !
''గృహేశ్వర్వసువానాన్నం భుజ్ఞ హే యదధీతినః॥
విప్ర్రానభుజ్ఞులే” [తచ్చ రసదాన నివృత్తయే.]
తే॥ ముందుగనధీతులయిన విప్రులుకుణింప
il
కున్న యన్నమ్మును, భుజంపకుందుమేము.
మందిరములందయిన, త్రోవలందయినను, ..... అని.
ఇది - భగవానుఁడయిన వాసుదేవుని వాక్యముగదా! ఇది పర్యాయమున,
అనఁగా, ఆవగమనరూపముగు ప్రకారభేదమున, రసదానమును [విషదానమును]
ని షేధించుచున్నది. [విషదాననివృత్తిని స్ఫురింపఁజేయుచున్నది.] [ఇచట, “శిశు
పాలుఁడు నావిషయమున సంకల్పించిన విషమిశ్రితాన్న భోజనము నాకుఁగలుగ
కుండుగాక !' అనిగాని, 'నాకువిషములేని భోజనమగుఁగాక' అనిగాని, భగవా
నుని యభిప్రాయము - సహృదయులకు వ్యంగ్యమగునని భావము.] ఆభగవా
నుఁడే - [మీఁది పద్యమునందలి తుదిపాదమున] “అదేలనిన; రసదాననివృత్తి
కొఱకు” అని చెప్పెనుగదాః ఈ రసదాననిషేధరూపమగు వ్యంగ్యమునందు .
కొంచెమైనను, సౌందర్యములేదు. ఇట్లుండ, నీవ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యమును
శంకించుట కెట్లు వీలుపడును? వాచ్యమునందే సౌందర్యమున్నది. కనుక,
దానికే ప్రాధాన్యమును జెప్పఁదగుననిభావము. [నాకు విషమిశ్రితాన్న భోజనము
కలుగకుండుఁగాక ! అను ప్రకారాంతరము గు] వ్యంగ్యముతోఁ గూడుకొనిన
““ముందుగా విపులుభుజింపని యన్నమును మేము భుజింపము&quot; అనువాచ్యమే.
పూర్వోక్త ప్రకారమున, పర్యాయమున, నుక్తమగుచు, ప్రస్తుతమగు [అధ్యయన
మొనర్చిన విప్రులు భుజింపఁగా మిగిలిన యన్నమునే మేము భుజింతుము” అను]
34
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ifm4yzo59wbab34lx4xze1t306esoc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221047</id>
    <revision>
      <id>574904</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '234 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము భోజనార్ధము నలంకరించును. నాకు, నిర్విషమగు భోజనముకలుగుఁ గాక ఆను వ్యంగ్యము - ఇతనికి వివక్షితము - [ఈవాసుదేవుఁడు శిశుపాలునికిఁ దెలుపుట కిచ్చగించునది] కానే...'</comment>
      <origin>574904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="axi1qr1fu2erh23yoedejhkh9vpajrr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;234
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
భోజనార్ధము నలంకరించును. నాకు, నిర్విషమగు భోజనముకలుగుఁ గాక ఆను
వ్యంగ్యము - ఇతనికి వివక్షితము - [ఈవాసుదేవుఁడు శిశుపాలునికిఁ దెలుపుట
కిచ్చగించునది] కానేరదుగదా; కనుక; [ఈయుదాహృతీయందుఁగల] పర్యా
యోక్త మలంకార మేయగునని చిరంతనుల [మిక్కిలి ప్రాచీనులగు నాలంకారికుల]
యఖిమతము” అని [వృత్తికారుని] తాత్పర్యము.
ప్రభా :- &quot;ఇచట, “నాకు విషభోజనము కలుగకుండుగాక&quot; అను
వ్యంగ్యమునకు- కేవలము సౌందర్యము లేకుండుటవలననేకాక, అది వాసుదేవు
నికి] విపక్షితము- [చెప్పఁదలఁచినది] కాకుండుటవలనఁగూడ-ప్రాధాన్యము లేదు”
అనునంశము.నాకు నిర్విషమగు” అను మీఁదివాక్యముచేతఁ దెలుపఁబడినదని
తెలియునది.
(57) మూలము : ఇఁక, నపహ్నుతి దీపకాలంకారము
లయందుఁగూడ వాచ్యము-ప్రధానమగుటయు, [ఉపమారూపమగు]
వ్యంగ్యము - దాని కనుయాయియగుటయు, ప్రసిద్ధమే.
-
6
లోచనము :— [వాచ్యము - ప్రధానముగుటయు, వ్యంగ్యము - వాచ్యా
నుయాయియగుటయు, ఆను] ఇది యింతకుమును పే - [· అదెట్లనిన : ---దీప
కము” అనుచోటనే] నిర్ణయింపఁబడినది. కనుకనే; ''ప్రసిద్ధమే' అని చెప్పఁ
బడినది. ప్రసిద్ధమనఁగా; ప్రతీతమును, ప్రసాదితమును, ప్రామాణికమును, గూడ
నగుననియర్ధము.
. ప్రధా :--- “ప్రసిద్ధము” అనఁగా; ఈయంశము- అందఱికిని దెలిసిన
దీయు, బాగుగా సాధింపఁబడినదియు, ప్రమాణసిద్ధమయినదియుగూడ నగుచు
న్నది.&quot; అని త్రివిధమగు సర్ధము.
-
లోచనము :- దీపకము మున్నగునలంకారము [నందు వ్యంగ్యమగు
నుపమయున్నను] ప్రధానముకాకుండుటవలననది - ఉపమాదివ్యపడేశ భాజనము
కాదనుఛాయచేత [ప్రకారమున] నీయంళమింతకుముందు దృష్టాంతముగాఁజెప్పఁ
బడినది. అయినను, &quot;పర్యాయోక్తము, అపహ్నుతి, దీపకము, అనునుద్దేశక్రమ
మును, పూరించుటకు గ్రంథశయ్యను ఏకరూపమగునన్ని వేళవిశేషమును సంపా
దించుటకు, వ్యంగ్యప్ర్రాధాన్యము లేకుండుటవలన [దీపకమునందు వ్యంగ్యము]
ధ్వనికాదని యింకొక ప్రకారమున - వెనుకటియంశమే. మరల చెప్పఁబడినది. [పున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axi1qr1fu2erh23yoedejhkh9vpajrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221048</id>
    <revision>
      <id>574905</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 235 రుక్తిగా నిచట] 'వ్యంగ్యమగు నుపమ - ధ్వనికాగూడవా' అని యాశంకించుట వలన ఉభయత్ర, వస్తువుమాత్రము - [ఉపమారూపముగు వంగ్యమునకు ప్రాధా న్యము లేదనునది] ఒకటియే యగుచున్నది....'</comment>
      <origin>574905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4474" sha1="kx7z6x4p8p4wl36uo9vnnlaxnqix2go" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
235
రుక్తిగా నిచట] 'వ్యంగ్యమగు నుపమ - ధ్వనికాగూడవా' అని యాశంకించుట
వలన ఉభయత్ర, వస్తువుమాత్రము - [ఉపమారూపముగు వంగ్యమునకు ప్రాధా
న్యము లేదనునది] ఒకటియే యగుచున్నది.
ప్రథా.. : -- దీపకమునందు వ్యంగ్యమగు నుపమ - ప్రధానముకాకుండు
టవలన, నచట, ఉపమయను వ్యపదేశములేదని వెనుకఁజెప్పఁబడినది. వ్యంగ్య
మగునుపమ - ప్రధానము కాకుండుటవలన నది ధ్వనికాదనియిచట జెప్పఁబడినది
కనుక, ఈపునరుక్తి యందు, వ్యంగ్యమునకు ప్రాధాన్యములేకుండుట' అను
విషయస్వరూ పైక్యమున్నను ప్రకారభేదముండుటవలన, దోషము లేదు. అనితెలి
యునది. వివరణ కారుఁడిచట &quot;సర్వత్ర [దీపక భేదము అన్నింటను గూడ] దీపక.
మునకు వ్యంగ్యమగు నుపమతోడియన్వయములేదు. కనుకనది ధ్వనియనిశంకీం
చుటకవసరములేదు.]” అని, అనేకములగునుదాహరణములను ప్రపంచించుచు,
విచారించెను. కాని, ఆనాదము - అనుపయోగియు, నిస్సారమును, సుప్రతిక్షేప
మును, గూడనగుచున్నది.
ప్రభా :-- ఈవివరణకర్త - ఎవ్వరోతెలియకున్నది. [చంద్రికాకర్త యే
యగునేమో!] “‘దీపకమునందు కొన్నిచోట్ల వ్యంగ్యమగునుపమ యున్నను,
బహుస్థలములయందులేదు. కనుక, దీపకమునందు ధ్వనియంతర్భవింపదు.” అని
. ప్రదర్శించుట కితఁడు వ్యంగ్యమగునుపమలేని దీపకోదాహృతులను పెక్కింటి
నొసఁగెను. &quot;ఎచ్చటన్యంగ్య ప్రతీతియుండునో, అచ్చటవ్వనియంతర్భవించును.
[అదియే - ధ్వని]&quot; అనునది - ప్రస్తుతమగు నాళంకమైయున్నది. వ్యంగ్యమగు
నుపమలేని, దీపకమున, ధ్వయంతర్భవింపకున్నను, వ్యంగ్యోపమగల దీపకమున
ధ్వనియంతర్భవించునను నాశంక-యింకను మిగిలియేయున్నది. కనుక, ఈవివరణ
కర్త యొనర్చినవిచారమువలన దీపకమునందు -ధ్వన్యంతర్భావశంక- తొలఁగకుం
డుటవలన, నదియనుపయోగియగును. ఇచట నతఁడొనర్చిన యలంకార స్వరూప
విచారము-అపస్తుతము. కనుక నిస్సారమగును.
అవ :- మఱియు నచటఁగూడ - ఉపమయన్వయించునని ప్రదర్శించు
టకువీలున్నది. కనుక, నది- సుప్రతిక్షేపము. అనఁగా; బాపగానాక్షే సింపఁదగినది
కూడనగుననుచున్నాఁడు. సుప్రతిక్షేపమనుటకు దాహృతి నిచ్చుచున్నాఁడు
లోచనము :-
మదమది - ప్రీతినిగూరుచు,
నది - మానవిభంజకునిననంగు, నతండున్-
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kx7z6x4p8p4wl36uo9vnnlaxnqix2go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221049</id>
    <revision>
      <id>574906</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '236 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సుదతీ గమనోత్సుక్యము, నదియును -- నెమ్మది కసహ్యమగు వ్యధఁ గూర్చున్. [వివరణకారునిచే నుదాహృతమయిన] మీఁది పద్యమునందుఁగూడ - [మదము, - ప్రీతిని, ఆప్రీతి - మానవిభంజక...'</comment>
      <origin>574906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="3i2blxgc0h7mgmw44v9sxtl8s0cqx1y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;236
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సుదతీ గమనోత్సుక్యము,
నదియును -- నెమ్మది కసహ్యమగు వ్యధఁ గూర్చున్.
[వివరణకారునిచే నుదాహృతమయిన] మీఁది పద్యమునందుఁగూడ -
[మదము, - ప్రీతిని, ఆప్రీతి - మానవిభంజకుఁడగు ననుగుని, ఆయనంగుఁడు -
ప్రియాసంగ మోత్కంఠను, ఆయుత్కంఠ - మనస్సునకు సహింపరానివ్యధను,
కలిగించుటవలన] ఉత్తరోత్తరములు పూర్వపూర్వజన్యములగుచున్నను, [క్త్రమ
జన్యములగుచున్నను] [మనోవికాసమును గూర్చుటయందు - వీనికన్ని౦టికిని
సామ్యముండుటవలన) ఉపమానోపమేయభావమును చక్కగనే కల్పింపవచ్చును .
[కనుకనచట - వ్యంగ్యమగు నుపమలేదనుట - బాగుగా నాక్షేపింపదగినదియే
యగును. ]
[ఉత్తరోత్తర జన్యములగుటవలన] క్రమికములగు వానికుపమానోపమేయ
భావము లేదనుట లేదుగదా :
అదెట్లనిన :---
ననుట కుడా : -]
[క్రమికములకుఁగూడ నుపమానోపమేయభావముండు
ఆ॥॥ రామునట్లు పంక్తిరథుఁడు, పంక్తికరథుని
బోలియజుఁడు, నజునిబోలి, రఘువు
రఘువువలె, దిలీపరాజు, నుండెను చిత్ర
మిది - సుకీర్తి - రామునిది, ధరిత్రి.
ఇచట (క్రమికులగు దశరథాదులకు, గుణవిశేషసామ్యముచేతనగు ఉపమా
నోపమేయభావము] లేకుండుటలేదు. [ఉపమానోప మేయభావముండనే యున్న
దని భావము.] కనుక, కృమికత్వముగాని, [శాజోల్లీఢమయినమణి&quot; ఇత్యాదుల
యందు] ప్రస్తుతవ్యక్తులకగు సామ్యముగాని, ఉపమను - [ఉపమానోపమేయభావ
మును] నిరోధించుననునీభయమేల? కనుక, గర్దభీదోహానువర్తనము- [గాడిదపాలు
పితుకుట ననుసరించుట] ఇఁకచాలును.
(58) మూలము : -
-
సంకరాలంకారమునందుఁగూఁడ
నొకయలంకారము - వేరొక యలంకారముయొక్క ఛాయనను గ
హించునపుడు, వ్యంగ్యము - ప్రధానముగా విపక్షింపఁబడకుండుట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i2blxgc0h7mgmw44v9sxtl8s0cqx1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221050</id>
    <revision>
      <id>574907</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 237 వలసనది-ధ్వనికివిషయమగునదికాదు. ఇచ్చట,] అలంకారములు - రెండున్నవని సంభావించునపుడు, వాచ్యవ్యంగ్యములు రెండింటికిని గూడ, ప్రాధాన్యము - సమానమేయగును. ప్రభా :– నీర...'</comment>
      <origin>574907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="sqrzbu2dhkbpbcbh62lsbnmu82a04qg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
237
వలసనది-ధ్వనికివిషయమగునదికాదు. ఇచ్చట,] అలంకారములు -
రెండున్నవని సంభావించునపుడు, వాచ్యవ్యంగ్యములు రెండింటికిని
గూడ, ప్రాధాన్యము - సమానమేయగును.
ప్రభా :– నీరక్షీరన్యాయమున నలంకారములకగు మీథస్సమావేశము -
సంకరాలంకారమని చెప్పఁబడును. అది 1 సందేహము 2 ఏక వాక్యపర్తనము 3
ఏక వాక్యాంశవర్తనము 4 అనుగ్రాహ్యానుగ్రాహకభావము, అనుభేదములచేత
చతుర్విథము. భట్టోద్భటమతము ననుసరించి, వాని లక్షణములను ప్రదర్శించు
చున్నాఁడు. అందు- మొదటిదగు సందేహసంకరమునందు - ధ్వనియంతర్భవిం
పదనుటకు, దాని లక్షణోదాహృతులను బ్రదర్శించున్నాఁడు.
లోచనము :- గీ॥ బహ్వలంకియోల్లేఖమ్ము వరలునపుడు,
ఒక్కమారుగ తద్వృత్తి యెదవనపుడు;
నొకటిఁగొన, సాధకమ్ము, బాధకము, గలుగ-
నపుడు; సందేహ సంకరమండ్రుదాని.
“అనేకములగు [విరుద్ధములగు] నలంకారము లొకచోనుండునపుడు,
వానికన్నిటికిని, ఒకచోనగునునికి - సంభవింపకుండును. అప్పుడందొకదానిని
విడిచి, వేరొకదానిని స్వీకరించుటకు సాధకమును, బాధకమును, నగు ప్రమాణము
లేకుండునపుడది-సందేహసంకరమని చెప్పబడును.&quot; అనునిది సంకరాలంకారము
నందు - సందేహమను ప్రథమప్రకారమునకు లక్షణము.
దీని కుదాహరణము - నాయదియే. [అభినవగుప్తకృతి కాంధీకృతి]
కం॥ సీతకుండదశనపంక్తి, అ
సీతసరసిజ శుభనయన, శశివదన, గగన
స్థితజలసంభవ హృద్యా
కృతిగా, పరమేష్టియీమె సృజియించెనహో:
ఇచ్చట, ‘శశివదస' అనుచోట, [''శశీ. వదనమ్, అస్యాః”] 'చంద్రుఁడే
ముఖముగాగలది'. అనునది - విగ్రహవాక్యమగునపుడు, రూపకాలంకారమగును.
[''శశీవవదనమస్యాః”] &quot;చంద్రునివంటి ముఖముగలది&quot; అనునది - విగ్రహ
వాక్యమగునపుడుపమ యలంకారమగును. ఇట్లు, రూపకోపమలయుల్లేఖము
వలన - అనేకమగు, ఈయలంకారద్వయమొకసారియే ప్రవర్తించుట సంభవింప
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqrzbu2dhkbpbcbh62lsbnmu82a04qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/310</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221051</id>
    <revision>
      <id>574908</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '238 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము కున్నది. ఇందొక యలంకారమును విడిచి, వేరొకయలంకారమును గ్రహించుటకు సాధకమును, బాధకమును సగు, ప్రమాణము [ఏదియునిచట] లేకుండుటవలన [ఇదిరూపకోపమా సందేహముగల] సంకరమగ...'</comment>
      <origin>574908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3770" sha1="ifj3zyspxysmx8c9g2sbg2wtx5943ls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;238
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
కున్నది. ఇందొక యలంకారమును విడిచి, వేరొకయలంకారమును గ్రహించుటకు
సాధకమును, బాధకమును సగు, ప్రమాణము [ఏదియునిచట] లేకుండుటవలన
[ఇదిరూపకోపమా సందేహముగల] సంకరమగుచున్నది. [ఇచటనున్నది - ఉప
మయో, లేక రూపకమో ? వీనియందేది వ్యంగ్యమో, ఏది వాచ్యమో ? అను
సందేహమువలన] ఇచట, వాచ్యవ్యంగ్యముల నిశ్చయమేకలుగకున్నది. ఇట్లుండ;
నిట్టిచోట - వ్యంగ్యప్ర్రాధాన్యము ననుసరించి నిర్ణయింపఁదగిన] ధ్వనిత్వసంభా
వనకూడనా ?
ప్రభా : --- ``సందేహగ్రస్తమగు సంక్షరప్రకారమునందు - ధ్వనియంత
ర్భవింపదు. అనగా; సందేహసంకకాలంకారము - ధ్వనిరాదు&quot;అని ధావము.
అవ :-- ద్వితీయ ప్రకారమగు శద్ధారవర్త్యలంకార సంకరమును [ఏక
వాక్య వర్త నసంకరమును- ఏకవాక్యమునందు- శబ్దమునందును, అర్ధమునందును,
వర్తించునవియగు నలంకారముల సంసర్గముగల సంకరాలంకారమును] లక్షణ
పురస్సరముగా నుదాహరించి, అదికూడ - ధ్వనికాదనుచున్నాఁడు,
లోచ :--- &quot;శబ్దాలంకారమును, అర్థాలంకారమునుగూడ, నౌకేవాక్యము
నందుండుట' అనులక్షణముగల, సంకరాలంకారద్వితీయప్రకారము నందుఁ గూడ-
ప్రతీయమానశంక లేదు.
&quot;స్మరః స్మరమివప్రియంరమయసే యమాలింగనాక్&quot; &quot;,
ఇచట నొకవాక్యమునందే
-
&quot;స్మరస్మర&quot; అనుచోట యమకమును,
&quot;స్మరమివ&quot; అనుచోట సువమయునున్నవి.
ప్రభా :-- ఇచట యమకమును, ఉపమయుఁగూడ, వాచకమును,
వాచ్యమునునగు, నలంకారములేయగుచున్నవి. కనుక, నిచటఁగూడ - ధ్వనిత్వ
శంక లేదనిభావము.
అవ :- సంకరాలంకారమునందలి, తృతీయప్రకారమగు, ఏకశబ్ధాఖిధాన
సంకరమునందుఁగూడ - అనఁగా; ఒక వాక్యముయొక్క యంశమునందు [ఏక
దేశమునందు] అనేకములగు నలంకారముల సంసర్గము రూపముగాఁగలదియగు,
ఏక వాక్యాంతవర్తన సంకరమునందుఁ గూడ - ధ్వనియంతర్భవింపదనుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- ఏకవాక్యాంశము నందెచ్చట. అనేకములగు నర్థాలంకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ifj3zyspxysmx8c9g2sbg2wtx5943ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/311</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221052</id>
    <revision>
      <id>574909</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 239 రములయను ప్రవేశముండునో, అచ్చటఁగూడ - అందలియలంకారములు రెండిం టికిని, వాచ్యత్వము - సమానమేయగుటవలన, అందొకదానిని వ్యంగ్యమని శంకిం చుటకు వీలుపడునదికాదు. ఆ చె...'</comment>
      <origin>574909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="bbel96wycwe24iedyvq1nt6dr7iwfwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
239
రములయను ప్రవేశముండునో, అచ్చటఁగూడ - అందలియలంకారములు రెండిం
టికిని, వాచ్యత్వము - సమానమేయగుటవలన, అందొకదానిని వ్యంగ్యమని శంకిం
చుటకు వీలుపడునదికాదు.
ఆ చెట్లనిన :-- క॥ రవికిఁదనకు నుదయించుట,
యవసానముఁగనుట, తుల్యమగుట - దివసమా
రవి యస్తమింపఁగనె తా
నవిసి, తమోగుహను జొచ్చినదివలె నుండెన్:
66
ఇచట, “తమోగుహ” “చీకటియనెడి గుహ” అను నేకదేశవివర్తి రూప
కము- దిక్షపమను - స్వామికి విపత్తి కలుగునపుడు, సముచితమగు (గుహనివాస)
వ్రతమును - గ్రహించుట కుద్యుక్తుఁడగు, కులపుత్రునిగా, [రాజపుత్రునిగా ]
రూమ్డఁజేసినది. [లేక, కవి - దివసమునకు కులపురూపణమును జెప్పు
చున్నాఁడు] &quot;చొచ్చినదివలె నుండెన్&quot; అనుచోటనున్న 'పఠే' శబ్దముచేత
నుత్రేక్ష చెప్పఁబడినది.
ప్రభా : మీఁది పద్యమున, ఏక దేశవివర్తియగు [ఏక దేశమునందు
మాత్రమే- విశేషించి వర్తించుచున్నదియగు] 'తమోగుహ ' [చీకటియనెడిగుహ ]
అక్షరూపకము, రవిని - (సూర్యుని) స్వామినిగాను, అస్తమించుటను - విపత్తిని
గాను, సహనుజొచ్చుటను - ప్రతగ్రహణమునుగాను, దివసమును - [ప్రభుభక్తి
గల] రాజపుత్రునిగాను, రూపింపఁజేయునున్నది. కనుక, దీనియందలిభావము
నిజ్జెఱుగవలసియున్నది, 4 డెవసకును ప్రభుభక్తి గల రాజపుత్రుఁడు - స్వామికొద
విధ యుదయమును తనయుదయముగను, స్వామికొదవిస యాపదను తనయాపద
దగను,భావించి, సూర్యుఁడను తనప్రభువునకస్తమయమను నాపదకలుఁగగానే,
తాను దిగులుపడి, చీకటియను గుహయందు, ప్రవేశించుటయను ప్రతగ్రహణ
వ్యాపారము &quot;నొనర్చుచున్నవాడువలె నుండెను.&quot; ఇచ్చటఁ గూడ-ఏక దేశవిపర్తి
యగు-రూపకమును, ఉత్ప్రేక్షయు, వాచ్యములగు సలంకారములే యగుచున్నవి
కనుక; నిచటధ్వనిత్వము నాశంకించుటకు వీలుపడదనిభావము.
లోచనము :- ఆయీబ్రూ [సంకరాలంకార] ప్రభేదద్వయమిట్లునిరూపింపఁబడినది..
గీ|| ఒకవచనమందు, శబ్దమందుండునవియు,
సర్దమందుండునవియును, నగు నలంక్రి
యలకు సంకర - మేక వాక్య ప్రవృత్తి.
అంశమున, వానివృత్తి వాక్యాంశవృత్తి. అని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbel96wycwe24iedyvq1nt6dr7iwfwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/312</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221053</id>
    <revision>
      <id>574910</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 ప్రభా :-- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము “ఒకేవాక్యమునందు, శబ్దాలంకారములయు, అర్థాలంకార ములయు, కలయిక ఏకవాక్యవృత్తి సంకరమని చెప్పఁబడును. ఒకేవాక్యము నందలి యేక దేశమున, ననేకములగు నర్థాలంక...'</comment>
      <origin>574910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4055" sha1="4wbrizj2aofgem8zq7vbprdwcz3vunt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;240
ప్రభా :--
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
“ఒకేవాక్యమునందు, శబ్దాలంకారములయు, అర్థాలంకార
ములయు, కలయిక ఏకవాక్యవృత్తి సంకరమని చెప్పఁబడును. ఒకేవాక్యము
నందలి యేక దేశమున, ననేకములగు నర్థాలంకారములయునికి - ఏక వాక్యాంశ
వృత్తి సంకరమని చెప్పఁబడును.
లోచనము :- అలంకారముల కనుగా హ్యాసుగ్రాహక భావరూపమగు
[సంకర్తాలంకార] చతుర్థప్రకారమునకిది లక్షణము,
దీనికుదా :
“తాము - స్వాత్మలాభము స్వతంత్య్రముగ నొంద
నేర, కొకదాని కొకఁడుపకారమును ఘ
టింపుచు, నలంకృతుకెసంగునెచట, నదియు-
వరజనంగాంగి భావసంకరమనంగ.”” అని.
గీ॥ ఆయతాక్షీయధీర రమ్యావలోక
మది - ప్రవాతనీలోత్పలానన్యవిఢము,
దానిని మృగాంగనలనుండి తరుణికొనెనొ ?
కాండయందండియామృగాంగనకె కొనికొ ?
•
-
[కుమారసంభవము]
ఇచట, మృగాంగనావలోకనమునకును, పార్వతీదేవియవలోకనమునకును,
[ఉపమానోపమేయభావమువలన] ఉపమ - వ్యంగ్యమేయగును. అయినను సందే
హాలంకారమును 'బయటికిఁదీయుటచేత తదనుగ్రాహకమగు నీయుపమ
గ్రాహ్యమగు సందేహమునందు - పర్యవసానము నొందుటవలన, గుణీభూతమగు
చుండును. [వ్యంగ్యమగునుపమ యిచట, నంగమగుటవలన, అప్రధానమే
యగును.] అనుగ్రాహ్యానుగ్రాహక సంకరమునందు ధ్వనిలేదను నంళమే,
వృత్తి కారునిచేత “ఒక యలంకారము - వేరొకయలంకారముయొక్క ఛాయనను
గ్రహించునపుడు, వ్యంగ్యము- ప్రధానముగా వివక్షింపఁబడకుండుటవలన; నది
ధ్వనికి విషయమగునదికాదు” అనిచెప్ప ఁబడినది. ఇట్లు, చతుర్థ ప్రకారమునందుఁ
గూడ - ధ్వని యంతర్భవించునను నంశము నిరాకరింపఁబడినది. &quot;ద్వితీయ
తృతీయ భేదములయందు వ్యంగ్యసంభావనయేలేదు” అని చెప్పఁబడినది, ప్రథమ
ప్రభేదముగా నుదాహరింపఁబడిన సందేహసంకరమున, ''సితకుందదళనపంక్తి ”
అను పద్యమునందలి “శశివదన'' అనుచోటఁగూడ వ్యంగ్యసంభావన - క్లిష్ట
ముగా నున్నదని యాశంకించి, అచట,[సందేహసంకరమున] వాచ్యవ్యంగ్యములు
సందేహింపఁబడుటవలన [వృత్తికారునిచేత] “అలంకారములు రెండుగా
రెండు
-
99&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4wbrizj2aofgem8zq7vbprdwcz3vunt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221054</id>
    <revision>
      <id>574911</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము సంభావింపఁబడునపుడు [సందేహసంకరమునందు] మాత్రము వాచ్యవ్యంగ్య ములు రెండింటికిని [వాచ్యాలంకార, వ్యంగ్యాలంకారములు రెండింటికిని] గూడ - ప్రాధాన్యము సమానమేయగును&quot;...'</comment>
      <origin>574911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4395" sha1="cx92y6xbyj578yyjcaufdm0n6adogvi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
సంభావింపఁబడునపుడు [సందేహసంకరమునందు] మాత్రము వాచ్యవ్యంగ్య
ములు రెండింటికిని [వాచ్యాలంకార, వ్యంగ్యాలంకారములు రెండింటికిని] గూడ -
ప్రాధాన్యము సమానమేయగును&quot; అని చెప్పఁబడినది.
అవ :— అయ్యా ! [ఈసంకరాలంకారమునందు] ఎచ్చటనైన వ్యంగ్య
మే - ప్రధానముగా భాసించునెడల, అచటనేమిచేయవలయును ?
అదెట్లనిన :- గీ„ వారు లోకప్రసిద్ధి కైవల్యగతులు,
ఖలులకు గుణానురాగమ్ము కలుగదెపుడు;
కరఁగు శశిముణి - చంద్రునిన్ గాంచునపుడు,
కరఁగ దస్మత్రియాస్యమ్ముఁ గాంచునపుడు.
&quot;మీఁది పద్యమున, అర్థాంతరన్యాసము-వాచ్యముగనే ఖాసించుచున్నది.
కాని-వ్యతిరేకమును, అపహ్నుతియును, ప్రధానముగా వ్యంగ్యములగుచున్నవి.
[కనుక, నిటువంటి సంకరమే-ధ్వనికావచ్చును. ” అను నభిప్రాయమునాశంకంచి,
యుత్తరము నిచ్చుచున్నాఁడు.
ప్రభా :— ఇచట - &quot;వివేకులగు సహృదయ సజ్జనశిరోమణులు - విశే
షించి వర్ణించుచున్నను, స్వయముగా నెఱిఁగియున్నను, గూడ- లోక ప్రసిద్ధి
-
మాత్రకరణులగుటవలన, వస్తుతత్త్వ విమర్శనములేని ఖలులకు, సద్వస్తుగతము
లగు, గుణములయందనురాగము కలుగదు&quot; అను సామాన్యమును, “శశిమణి
[చంద్రకాంతమణి] తనకుఁగల 'శశిమణి' యను నామప్రసిద్ధిమాత్రము ననుస
రించి,జడత్వముమున్న గుదోషములతోఁగూడి,నిస్సారమగుచున్న చంద్రుఁడను పేరు
గల నీచవస్తువునుజూచి, పులకించికరఁగుచున్నది. దీనికించుకైనను, గుణానురాగ
మున్నయెడల, దోషరహిత, మధురలాలిత్య విలసన, విభాసితమును, సకలసంసార
సారసర్వస్వభాజనమును, నగునా ప్రియురాలి ముఖబింబమును జూచి, కరఁగకుం
డునా ?&quot; అను విశేషముచేత- సమర్దింపఁబడుచున్నది. ఈ యర్ధాంతరన్యాసము -
వాచ్యము. దీనిచేత - 'యాముఖము - చంద్రునికంటె నధిక గుణవంత మను
నంళము-స్పురింపఁజేయఁబడుటవలన, వ్యతిరేకమును, 'ఈచంద్రు డు-చంద్రుఁడు
కాడు. నాప్రియకాంత ముఖమే చంద్రుఁడు” అను నపహ్నపమును, అధిక
చమత్కారకారులగుటవలన ప్రధానముగా వ్యంగ్యములగుచున్నవి, కనుక, 'నిట్టి
సంకరాలంకారమునందే ధ్వని యంతర్భవించును' అని, కృతికర్తయాశంకించి,
ప్రత్యుత్తరము నిచ్చుచున్నాఁడు.
36
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cx92y6xbyj578yyjcaufdm0n6adogvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221055</id>
    <revision>
      <id>574912</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (59) మూలము : - అట్లుగాక, అచటఁగూడ.[సంకరము నందుఁగూడ] వాచ్యము నుపసర్జనముగాఁ గొని. [అప్రధానముగా జేసికొని] వ్యంగ్యము - ప్రధానముగా నుండునెడల, నప్పుడదికూడ ధ్వనికి...'</comment>
      <origin>574912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="58ewu4lxkbt93a4wgrcaonsxomfausz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;242
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(59) మూలము : -
అట్లుగాక, అచటఁగూడ.[సంకరము
నందుఁగూడ] వాచ్యము నుపసర్జనముగాఁ గొని. [అప్రధానముగా
జేసికొని] వ్యంగ్యము - ప్రధానముగా నుండునెడల, నప్పుడదికూడ
ధ్వనికి విషయమగుగాఁక :. కాని, పర్యాయోక్తమున, నిర్దిష్టమగు
న్యాయమువలన, అదియే - [సంకరాలంకారమే] ధ్వనియనిచెప్పుటకు
వీలుపడునదికాదు. మణియు, సంకరమను మాటయే - సంకరాలం
ధ్వని సంభావనను నిరాక
కారమునందెచ్చటనయిననుగూడ
రించును.
―
లోచ :-- - &quot;అట్లుగాక వాచ్యము నుపసర్జనముగాఁగొని, వ్యంగ్యముప్రధా
నముగా నుండునెడల&quot; అనునది-యాంక. ''అదికూడ -ధ్వనివిషయమగుఁగాక!&quot;
అనునది - ఉత్తరము. [వ్యంగ్యము- ప్రధానమగునపుడు] ఆది - సంకరాలంకా
రము కానిదియేయగును, ఇంకేడియగుననిన; అలంకారవ్వనీయను పేరుగలది
యగుచు, ధ్వనికి సంబంధించిన ద్వితీయ ప్రభేదమేయగును. ఎన్యాయము - పర్యా
యోక్త విషయమున నిరూపింపబడినదో, అది వ్యంగ్యము ప్రధానముగాగల
యలంకారములయందు] అంతటను గూడ, ననుసరింపఁదగియున్నది, మఱియు,
సంకరప్రభేదములన్నింటియందునుగూడ - సాధారణమగు వ్యంగ్యసంభావనను
నిరసించునదియగు ప్రకారమును జెప్పుచున్నాఁడు. “మఱియు, సంకరమను,
మాటయే - సంకరాలంకారమునం దెచ్చటనయినను&quot; అని సంకరమను నామమే -
దానికిఁగల భేదములన్ని ఁటిచేతనుభిన్న మగుచున్న సంకకాలంకారమునందంతటను
గూడ ధ్వనియుండునను సంభావనను నిరాకరించునని భావము.
ప్రభా :-- “సంకరము” అనుమాటయే &quot;ఆది - ధ్వనియనునూహను.
నిరాకరించుట” యెట్లు ? అనియాశంశించి చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :— సంకీర్ణతయనఁగా; [తిలతండులములకుఁ గలుగునదియగు
సంబంధమాత్రము వంటిదికాదు.] మిశ్రత్వము - అనఁగా, లోలీభావము. [నీరక్షి
రములకువలె, ఆత్యంతికమగు సంశ్లేషము. ]
ప్రభా :--
మెట్లు కలుగును ?
కలిసియున్న నీరక్షీరములయందొకడానికి ప్రాధాన్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58ewu4lxkbt93a4wgrcaonsxomfausz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221056</id>
    <revision>
      <id>574913</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 243 అవ :— కమప్రాప్తమగు నపస్తుత ప్రశంసాలంకారమునందుఁ గూడ- ధ్వనింర్భవింపదనుటకు శ్రీథామహోక్తమగు నప్రస్తుతప్రశంసాలక్షణమును పుచున్నాఁడు. కం॥ ప్రస్తుతముగాక యు...'</comment>
      <origin>574913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="pykangwqmvhhdxn1e8uw8d3h65pxcsg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
243
అవ :— కమప్రాప్తమగు నపస్తుత ప్రశంసాలంకారమునందుఁ గూడ-
ధ్వనింర్భవింపదనుటకు శ్రీథామహోక్తమగు నప్రస్తుతప్రశంసాలక్షణమును
పుచున్నాఁడు.
కం॥ ప్రస్తుతముగాక యుండిన
వస్తువునన్యమగు దానిఁబ్రస్తావింపన్
బ్రస్తుతము గమ్యమగునెడ;
శస్తమ్మప్రస్తుతప్రశంస త్రివిధగన్.
ప్రస్తుత [విషయ]ము నాక్షేపించునదియగు నప్రస్తుత విషయమును వర్ణిం
చుట - అప్రస్తుతప్రశంస. ఆయాక్షేపము [స్ఫురింపఁజేయుట ] కూడ - సామాన్య
విశేషభావమువలనను, నిమిత్త నిమిత్తి భావమువలనను, సారూప్యమువలనను,
మూడుప్రకారములచేతనగుచున్నది. అందు 'ప్రథమప్రకారములు రెండింటను,
ప్రస్తుతాస్త్రస్తుతములకుఁగల ప్రాధాన్యము - తుల్యమేయగు’నని ప్రతిజ్ఞనొనర్చు
చున్నాఁడు.
(60) మూలము :- అప్రస్తుత ప్రశంసయందుఁగూడ -
సామాన్యవిశేషభావమువలనఁగాని, నిమిత్త నిమిత్తి [నిమిత్త నైమి
త్తిక] భావమువలనఁగాని, వాచ్యమగు నస్రస్తుతమునకు - వ్యంగ్య
మగు ప్రస్తుతముతోడి యఖిసంబంధముండినయెడల; నప్పుడావాచ్య
వ్యంగ్యములకు [రెండింటికి నిగూడ] ప్రాధాన్యము
యగుచుండును.
సమానమే
-
వాచ్యమును, అప్ర్రస్తుతమును నగు సామాన్యమునకు -
వంగ్యమును, ప్రస్తుతమును, నగు విశేషముతోడి సంబంధము -
ఉండినయెడల, నపుడు విశేషప్రతీతికి ప్రాధాన్యముండినను, ఆవిశే
షము- సామాన్యమును విడిచియుండదు. కనుక, సామాన్యమునకుఁ
గూడ - ప్రాధాన్యముండును. [ఇట్లే] విశేషము- సామాన్యనిష్టమై
యున్నను, [వ్యంగ్యమును, ప్రస్తుతమును నగు] సామాన్యమునకు
ప్రాధాన్యముండునపుడు, [వాచ్యమును, అప్రస్తుతమును, నగు] విశేష
మునకుఁగూడ - ప్రాధాన్యముండును. ఏలనిన సామాన్యము
:-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pykangwqmvhhdxn1e8uw8d3h65pxcsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221057</id>
    <revision>
      <id>574914</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '244 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము : నందు సర్వవిశేషములును నంతర్భవింపక తీరదుగదా ! లోచనము : ఇచట [ఆప్రకారములు. రెండింటిలోను సామాన్యవిశేష భావమునందుగూడ ప్రకారములు - రెండున్నవి. ఆప్రస్తుతముగు...'</comment>
      <origin>574914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3817" sha1="7c5gtum7gnbhhfwyx9h6opzwx51l16j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;244
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
:
నందు సర్వవిశేషములును నంతర్భవింపక తీరదుగదా !
లోచనము : ఇచట [ఆప్రకారములు. రెండింటిలోను సామాన్యవిశేష
భావమునందుగూడ
ప్రకారములు - రెండున్నవి. ఆప్రస్తుతముగు సామా
న్యము - శబ్దముచేతఁజెప్పఁబడి, పారికరణికమగు విశేషముమాత్రము . గమ్యమగు
నపుడు - అది - [సామాన్యముచేత విశేషమునకు ప్రతీతిగలదియగు] ఒక ప్రకార
మగుచున్నది. దీనికుడా :—
ఆ॥వే॥ చాలచిత్ప్రముకట: సంసార నైర్ఘృణ్య;
మహహయాపదల దురాత్మతా ప్తి!
కటకటాః స్వభావకుటిలుండువిధి, తత్కృ
తులు, గతులు, దురంతములుగఁదోచు;-
ఇచట సంసార నైర్ఘ ృణ్యాదులయందంతటను [అనుగతమగుటవలన)
సామాన్యరూపమగు దైవప్రాధాన్యము [దైవస్వాతంత్ర్యము] అనునప్రస్తుతము-
వర్ణింపఁబడి, ప్రస్తుతమగు [ప్రేయసి, పుత్రుఁడు, మున్నగు] నేదోవినాశము
నొందిన, విశేషరూపమగు వస్తువునందు - పర్యవసించుచున్నది.
-
ప్రభా :- సర్వమును దైవస్యాతంత్ర్యమున కధీనపుగుచున్నది. కనుక,
నిచట దైవప్రాధాన్యము సామాన్యమగుచున్నది. దీనిచేత ప్రేయసీపుత్రాది
ప్రియవస్తు వినాశరూపముగు నేదోవిశేషము - సమాకర్షింపఁబడుచున్నది. అది-
వ్యంగ్యమైయున్నది.
అవ :- 'అయ్యా ! ఇచట, వ్యంగ్యమగు విశేషమునకే, ప్రాధాన్యమును
జెప్పుటయుక్తము. వాచ్యమగు సామాన్యమునకు దానితోడి. సమప్రాధాన్యమును
జెప్పుటయెట్లు ?' అని యాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :— ఇచ్చటఁగూడ - విశేషాంశము-సామాన్యముచేత వ్యాపిం
పఁబడుటవలన, వ్యంగ్యమగు విశేషమునకువలె, నాచ్యమగు సామాన్యమునకుఁ
గూడ - ప్రాధాన్యముండును. సామాన్య విశేషముల కొక్కమారేకలుగునదియగు
ప్రాధాన్యము - విరోధించునదికాదుగదా [వాచ్యమయిన] అప్రస్తుతమగు విశే
షము - ప్రస్తుతమగు సామాన్యము నాకర్షించునపుడు, [స్ఫురింపఁజేయునపుడు]
అది - ద్వితీయప్రకారమగును. దీనికుదా :-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7c5gtum7gnbhhfwyx9h6opzwx51l16j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/317</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221058</id>
    <revision>
      <id>574915</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ: ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 245 ఆదియేమంతది! పద్మపతగతమై యంథఃకణమ్ముండఁ, దా నది ముక్తామణిగా, జడుండతఁడు - మున్నాత్మన్ విభావించు; టి య్యది యాలింపుమికొండు, వేలనదివాఁడంటన్, లయమ్మొంద,నా యద...'</comment>
      <origin>574915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4842" sha1="d1lz674oo2ukz6e9ib4c1zhb7a3n22r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మ:
ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
245
ఆదియేమంతది! పద్మపతగతమై యంథఃకణమ్ముండఁ, దా
నది ముక్తామణిగా, జడుండతఁడు - మున్నాత్మన్ విభావించు; టి
య్యది యాలింపుమికొండు, వేలనదివాఁడంటన్, లయమ్మొంద,నా
యది యాకాళము మీఁది కేఁగె,నని ఆహాః యేడ్చునిర్ణిద్రుఁడై |
ప్రభా :-- దీనిసందర్భమిది - ఇద్దఱమిత్తులు - లోభియగు నొక
జడుని నుద్దేశించి - సంభాషించునపుడు, తనమిత్రుఁడు తెలిపినయంఠమునను
వదించుచు, వారిలోని రెండవమిత్రుఁడు - &quot;నీవుచెప్పినదంతవిచిత్రముకా” ”దని
యంతకంటెను విచిత్రమగు నందమును దాను జెప్పుచున్నాఁడు, &quot;ఓయీ! ఆజ
డుఁడు - మొదట పద్మపలాశమునొందియున్న జలకణముఁజూచి, దానిని ముక్తా
మణియని భ్రషుపడినట్లు నీవుచెప్పినది - వాని మౌఢ్యమును దెలుపువిషయమున
నత్యల్పమైనది. ఇంతకంటె వేరగునదియగు విశేషమును నేను దెల్పుదానిని,
నీవు వినుము. &quot;తరువాత నకఁడు దానినిగ్రహించుటకు-తనవేలిచివరితో మెల్లగా
దానినం డెను. అంటినతోడనేయది- అతని వ్రేలికేయంటుకొని, కాన్పింపకుండెను·
&quot;అయ్యో! నామణి - ఆకసముమీఁది కెగిరిపోయి యెటకేఁగినదో&quot; అని యా
మూడుఁ డేడ్చుచు,నిప్పటికినినిద్రింపకున్నాఁడు&quot; అని. ఇది- అప్రస్తుతమగువిశేషము .
66
4
అసూపమగుటవలన, లేక నళినీడళగతజలమువలె, మిక్కిలి చంచలమగు
టవలన, విలువలేనిదగు భోగ్యపదార్ధమునకు తత్త్వజ్ఞానములేని మానవుఁడోసఁగు
నదియగు మహత్త్వసంభావన - ప్రస్తుతమగు సామాన్యము, ఇది . భల్లటుఁడను
కవిరచించిన శతకమునందలిది. అద్వైతానుసారులగు, లేక తత్త్వజ్ఞులగు, సహృ
దయులకమృతాయమానమగునది.
సంభావించుట
-
లోచనము :-- ఇచట, [జడుఁడగు వ్యక్తి ] - ఆస్థానమున మహత్త్వమును
[యోగ్యముకానివస్తువునందు గొప్పతనము నూహించుట]
అనువ్యంగ్యమగు సామాన్యము ప్రస్తుతము. అప్రస్తుతమో - జలబిందువునందు
మణిత్వసంభావన, ఇది వాచ్యమగు విశేషము (విశేషముచేతనగు సామాన్యప్రతీతి
గల] ఇచ్చటఁగూడ.సామాన్యవిశేషముల కొక్కపర్యాయముననే యగు, ప్రాధా
న్యమునందు విరోధములేదు.” అనిచెప్పఁబడినది. ఇట్లు, [అప్రస్తుత ప్రశంసాలంకా
రమునందలి] ఒక భేదము - [ప్రథమప్రకారము] ద్విభేదములుగలది - &quot;వాచ్య
మును, అప్రస్తుతమును,నగు........విశేషమునకుఁగూడ - ప్రాధాన్యముండును&quot;.
అనువృత్తి వాక్యముచేత - విచారింపఁబడినది.
అవ :– [ఉపజీవ్యోపజీవకభావరూపమగు] ఈన్యాయమునే నిమిత్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1lz674oo2ukz6e9ib4c1zhb7a3n22r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/318</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221059</id>
    <revision>
      <id>574916</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '246 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము నైమిత్తిక భావ [స్త్రకార] మునందుఁగూడ - అతిదేశించుచు, అదికూడ - ద్విప్రకా రకమగుచుండునని, ప్రదర్శించుచున్నాఁడు. ప్రభా :- అస్థానమునందు, అనఁగా; అయోగ్యస్థానమున...'</comment>
      <origin>574916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="lhxmt6rwg0gk60ngp0mnuqqd06lbfi5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;246
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
నైమిత్తిక భావ [స్త్రకార] మునందుఁగూడ - అతిదేశించుచు, అదికూడ - ద్విప్రకా
రకమగుచుండునని, ప్రదర్శించుచున్నాఁడు.
ప్రభా :- అస్థానమునందు, అనఁగా; అయోగ్యస్థానమునందు జడుల
కగు మమత్వసంభావన&quot; ఇచట సామాన్యమని కావ్యప్రకాశము.
(61) మూలము : --- నిమిత్త నిమిత్తి [నిమిత్త - నైమిత్తిక]
భావమునందుఁగూడ - ఇదియే [అనుసరింపఁదగిన] న్యాయము.
లోచనము :-- ఒకానొకప్పుడు వాచ్యమగుచు, అప్రస్తుతమగు, నిమిత్తము -
[కారణము] ప్రస్తుతమగు నైమిత్తికము [కార్యము] నాక్షేపించును. [ఆకర్షించును.]
అదెట్లనిన ;-- [తనమాటను నమ్మింపఁజేసికొనుట కొకఁడనుచున్నాఁడు.]
၆။
గీ॥ అభ్యుదయమందు నెడప్రీతినందువారు,
వ్యసములుగల్గవిడువనివారు, నెవరొ
వారె - బాంధవులగువారు, వారే-హితులు,
అపరమగు లోకమిదియెల్ల స్వార్ధపరము ।
.
-
ప్రభా : -- - ''చుట్టాలే చుట్టాలుకారు. మిక్త్రులే మిత్తు ఒబుకారు.
మిత్రులుకారు.
వారు. బాంధవాదినామధారులే. పరులకభ్యుదయముకలుగునపుడు ప్రీతినొందుచు,
వారికాపదలు గలుగునపుడు, వారిని విడువకుండువారే నిజమైన చుట్టాలును
మిత్రులును. అపరమగులోకమనఁగా; దీనికి విపరీతమయిన వృత్తిగలది. [పరుల:
యభ్యుదయమునుజూచి, యసూయపడుచు, సంపదలుగల్గునపుడు (మావాఁడు,
మావాఁడని పొగడుచు) వెళ్లి, వానిననుభవించి, ఆపదలయందువారెవరో మే మెఱుఁ
గమని విడుచునదియగు లోకమను పేరుగలజనము. ఈలోకమంతయు - స్వార్ధప
రమే”. అనునదివాచ్యము, &quot;నేనుమీకు నిజమైన బంధువను, హితుఁడను. కనుక,
నామాట - శ్రద్ధేయము&quot;. అనునది - వ్యంగ్యము.
లోచనము : 'తనమాట నమ్మఁదగినది' అనుప్రస్తుతమగు నైమిత్తి
కము నభివ్యంగ్య మొనర్చుట కొకఁడు - సజ్జన [స్తుతియందలి] సంసక్తి చేత, మిత్ప్ర
బంధురూపమగు నపస్తుత నిమిత్తమును వర్ణించుచున్నాఁడు. ఇచట ['నామాట.
విశ్వసింపఁదగినది’అను] నైమిత్తిక ప్రతీతియందుఁ [కార్యస్ఫురణమునందుఁ] గూడ-
['నేనేనీకు నిజమైన బాంధవుఁడను, మిత్తుఁడను' అను] నిమిత్తప్రతీతియే - అను
ప్రాణకమగుచుండుటవలన, ప్రధానమగుచున్నది. [ఉపశీపకము లేనిదే, యుపజీవ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhxmt6rwg0gk60ngp0mnuqqd06lbfi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/319</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221060</id>
    <revision>
      <id>574917</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 247 ముసిద్ధింపదు.] కనుక, నిచట [నైమిత్తికమగు] వ్యంగ్యమునకును. [నిమిత్తమగు ] వ్యంజకమునకును, గూడ, ప్రాధాన్యము - సమానమేయగును. ఇంకొకప్పుడు, అప్రస్తుతమగు నైమిత్తికమే [వ...'</comment>
      <origin>574917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4250" sha1="mq21ujjzcmobsapqgk3xctt5nf2rl16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
247
ముసిద్ధింపదు.] కనుక, నిచట [నైమిత్తికమగు] వ్యంగ్యమునకును. [నిమిత్తమగు ]
వ్యంజకమునకును, గూడ, ప్రాధాన్యము - సమానమేయగును. ఇంకొకప్పుడు,
అప్రస్తుతమగు నైమిత్తికమే [వాచ్యముగా] వర్ణింపఁబడుచు, ప్రస్తుతమగునిమిత్త
మును వ్యంణింపఁజేయుచుండును. దీనికుదాహరణము. సేతువు [సేతుబంధము]
నందలిది,
ఆ॥వే॥ మధనముసకు ముందు- 'మధువైరియురమందు-
కౌస్తుభమును, రమనుగనను, ' శివుని
జటలలేడుముగ్ధ చంద్రుఁడు, స్వర్గమ్ము
నపుడపారిజాతమని స్మరింతు.
ప్రభా : ఇది జాంబవంతుఁడనినమాట. క్షీరసముద్ర మధనమునకు
ముందలివాడనని భావము.
లోచనము :-- తనకు మంత్రిపదవి నొసగుటకుఁదగిన యర్హతయగు,
వృద్ధ సేవ, చిరజీవత్వము, వ్యవహారకోశలము, మున్నగు ప్రస్తుతమగు నిమిత్తము
నఖివ్యంగ్యముచేయుటకు జాంబవంతుఁడిచట, &quot;కౌస్తుభమును, రమయు, లేనిమధు
మధనుని పక్షము మున్నగువానిని స్మరింతును&quot; అనునప్రస్తుతమగునైమిత్తికమును
వర్ణించుచున్నాఁడు. ఇచట, [వృద్ధసేవాది] నిమిత్త ప్రతీతియందు - నైమిత్తికము
వాచ్యభూతమగుచున్నది. అయినను మీఁది నిమిత్తముచేత అనుపాణితమగుట
వలనఁదాసును, దలయెత్తుకొనుచున్నది. కనుక; నిచ్చటఁగూడ- (నైమిత్తికమగు]
వాచ్యమునకును, నిమిత్తమగు] వ్యంగ్యమునకును, గూడ- ప్రాధాన్యము - సమా
నమేయగుచున్నది.
- ఇట్లు, ప్రత్యేకము, రెండేసి భేదములు గలవియగు ప్రకారములు- రెండు-
విచారింపఁబడినవి. సారూప్యలక్షణమగు తృతీయప్రకారమిపుడు పరీక్షింపఁబడును.
దాని యందుఁగూడ - ప్రకారములు - రెండున్నవి. ఓకానొకప్పుడు- అప్రస్తుత
మగు వాచ్యమువలన-చమత్కారము కలుగును. వ్యంగ్యమప్పుడు దానిముఖ
మును జూచుచుండును. [వాచ్యమునకుపసర్జనీభూతమగుచుండును.] దీనికుదాహ
రణము - అస్మదుపాధ్యాయ భట్టేందురాజకృతము.
ప్ర్రాణాయేన సమర్పితాస్తవబలాద్యేన త్వముత్థాపితః,
స్కన్దేయస్యచిరంస్ధతో ఒసి, విదధేయస్తే సపర్యామపి।
తస్యాస్యస్మితమాత్రకేణ జనయన్ ప్రాణాపహారక్రియాం,
భ్రాతఃస్త్రత్యుపకారిణాంధురి పరం బేతాలలీలాయ సే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mq21ujjzcmobsapqgk3xctt5nf2rl16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221061</id>
    <revision>
      <id>574918</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '248 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము దీనియందలి యభిప్రాయమిది : -- ప్రథా :- &quot;ఓయన్నా ఎవఁడు, నీకొఱకుతనప్రాణములనుగూడ సమర్పింఛెనో, ఎవనిబలముచేత నీవు తాపింపఁబడితివో, చిరకాలమునీ వెవనిభుజము నందుంటి...'</comment>
      <origin>574918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4011" sha1="kgzry9khg78fo33ulzad1s079iazduc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;248
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
దీనియందలి యభిప్రాయమిది : --
ప్రథా :- &quot;ఓయన్నా ఎవఁడు, నీకొఱకుతనప్రాణములనుగూడ
సమర్పింఛెనో, ఎవనిబలముచేత నీవు తాపింపఁబడితివో, చిరకాలమునీ వెవనిభుజము
నందుంటివో, ఎవఁడు నీకు సపర్యను గూడ నొనర్చెనో, అయీవ్యక్తి - నవ్వినుత
మాత్రముననే, తత్రాణాపహరణక్రియ నొదవింపఁజేయు నీవు-ప్రత్యుపకారులతో
మిగుల నగ్రేసరుఁడవగుచు, బేతాలశీలనాచరించువాడవుగా నున్నావు.”
ఇచట నప్రస్తుతమగు బేతాలవృత్తాంతము - బాచ్యము,
లోచనము ; ఇచట [ప్రాణసమర్పణాదుల నొనర్చిన యుపకారికి,
అపకారము నొనర్చుటయను] సారూప్యవళముచేత - ప్రస్తుతుఁడగు, కృతఘ్నుఁ
డొకానొకఁడాక్షేపింపఁబడుచున్నాడు. అయిను, అప్రస్తుతమగు, వేతాలవృత్తాంత
మే-ఇచట, చమత్కారకారియగుచున్నది. అచేతనోపాలంధమువలె, నీయర్ధము
సంభవింపనిదికాదు. కనుకను, హృద్యముకానిదికాదు. కనుకను, వాచ్యమునకే
యిచట, ప్రధానతయున్నది.
10
ప్రభా :-- అచేతనాశయమగు నుపాలంభాదికము- సంభావ్యమానము
కాదు. కనుక, అప్రస్తుతమగు నచేతననిందాదికమునకు ప్రాధాన్యమును - జెప్పు
టకు వీలుపడదు. ఇచట, అప్రస్తుతమయినను, బేతాలవృత్తాంతము - అచేతనాశ్ర
యముకాదు. మఱియు, చమత్కారకారియునగుచున్నది. కనుక, నిచటవాచ్యమగు
బేతాలవృత్తాంతమునకే ప్రాధాన్యము చెప్పఁదగుననిభావము.
-
అవ :- “అసంభావ్యమానమగు, నచేతనవృత్తాంతవర్ణనముచేత .
ప్రస్తుతమగు నర్దము వ్యంజితమగునపుడది చమత్కార కారియగునెడల నది.
వస్తుధ్వనియేకాని, అస్ప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారముకాదు” అని వ్యాఖ్యానించి, లోచ
చనకర్త - స్వవిరచితమగు పద్యము నుదాహరించుచున్నాడు.
.
లోచనము ;- ఏమాత్రమునుగూడ సంభవింపని యప్రస్తుతార్ధ విశేషణ
ములుగలదియు, అప్రస్తుతమగునదియు, నగుచు, వర్ణింపఁబడునదియగు నచేతనా
దికముచేత - ఆక్షేపింపఁబడునదియగు ప్రస్తుతము - చమత్కారకారియగునెడల,
అది - వస్తుధ్వనియేయగును. దీనికుదాహృతి - నాయదియే :-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgzry9khg78fo33ulzad1s079iazduc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221062</id>
    <revision>
      <id>574919</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 249 శా॥ భావవాత : నిజాత్మఁగప్పి, జనథానాలన్ వడింజొచ్చి యా హా ! వైవిధ్యముఁ గూర్చు భంగుల జనమ్మాడించి, క్రీడించు, నిన్ దావాక్త్రుచ్చు జడమ్ముగా, సహృదయత్వభాంత, మీ...'</comment>
      <origin>574919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="i9yzlneqj5zzj12nxhb1vah65zzjuro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
249
శా॥ భావవాత : నిజాత్మఁగప్పి, జనథానాలన్ వడింజొచ్చి యా
హా ! వైవిధ్యముఁ గూర్చు భంగుల జనమ్మాడించి, క్రీడించు, నిన్
దావాక్త్రుచ్చు జడమ్ముగా, సహృదయత్వభాంత, మీలోకమున్
నీవున్ మూఢమవంట - స్తోత్రమెయగున్, నీసామ్య సంభావనన్.
.
ప్రభా :— 'చంద్రుఁడు - ఉద్యానము - చందనము,' మున్నగు రమణీయ
పదార్దసమూహమిచట, 'భావవ్రాత ' అని సంబోధింపఁబడినది. ఓభావవ్రాత
[చంద్రోద్యానాది సమూహమా !] నీవు - నీప్రకృతి నాచ్ఛాదించుకొని. లోకుల
హృదయములను హఠాత్తుగా నాక్రమించి, బహుప్రకారములగు, [ఔత్సుక్య
చింతాప్రహర్షాది ప్రకారములగు] వికారములచేత నగు పారవశ్యమున, వారిని
నర్తింపఁజేయుచు, క్రీడించుచున్నావు. అట్టిచాతుర్యముగల నిన్ను, 'మేమే సహృ
దయుల’మనుకొనునదియగు లోకము - [జనము] జడమని చెప్పుచున్నది. నిజ
మగు సహృదయతలేనిదియు, చంద్రోద్యానాదులచేతఁగావింపఁబడు, వికారములకు
వశపడునదియు, నగు, ఈలోకము - నిజముగా జడముకానిదియు, అతివిదగ్ధమగు
నదియు, నగు, చంద్రాదిభావపదార్ధమవగు నిన్ను [[లోక ప్రసిద్ధిననుసరించి] జడ
మని చెప్పుటవలన, తానే జడముగా సంభావింపఁబడఁదగియున్నది. కనుక,
నెవఁడైనవి వేకి, యీలోకమును “నీవును మూఢమవే&quot; [జడమవే] అని, యను
నెడల; అట్లు - ఈలోకమును జడమనుట - దీనిని స్తుతించుటయేయగును. ఏల
యనిన :- సహృదయత్వముఁగలిగి, జడముకాని, భావవాతమవగు నీవే జడమ
వని చెప్పఁబడునపుడు, అసహృదయమయి, జడతఁగలిగియుండిన, యీలోకము
నుజడముగాఁగూడఁజెప్పఁదగదు. అట్టిలోకమును జడమని చెప్పునపుడు, దానికి
నీతోడిసామ్య సంభావన కలుగును. కనుక, నప్పుడు ఈలోకమునకది స్తోత్రమే
యగును.
-
అవ :- - ఇచట, మొదట-ప్రస్తుతమగు వ్యంగ్యమును జూపుచున్నాఁడు,
-లోచనము :- ఒకానొక మహాపురుషుఁడు - గాఢమగు వివేకమను నాలో
క్షముచేత, మోహమను నంధకారసమూహమును దిరస్కరించియున్నను, &quot;వీత
రాగుఁడుకూడ - సరాగునివలె&quot; [ఉండవలయును.] అను న్యాయమున, లోకుల
నడుమను, స్వాత్మ [తత్త్వజ్ఞానము] నాచ్ఛాదించుకొని, [గూఢముగా నుంచు
కొని] లోకులు తన్న వమానించునవియగు మాటలు పెక్కులు - వదరునట్లుచేసి
కొనుచు, తనవిషయమున “జనులచేత నారోపింపఁబడిన, అనవబోధమునే [అజ్ఞా
37&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9yzlneqj5zzj12nxhb1vah65zzjuro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221063</id>
    <revision>
      <id>574920</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సమునే] అంగీకరించుచు, ఆ, లోకముచేతనే- &quot;వీడు మూర్ఖుఁడు&quot; అనియవనూ నింపఁబడుచుండునపుడు, లోకోత్తరమగు వానిచరిత్వమిచట ప్రస్తుతమగుచున్నది. ప్రస్తుతమగు నాతత్త్వ...'</comment>
      <origin>574920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="gav946cj2t5xhlnbqsiyc7m37clw0zi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;250
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సమునే] అంగీకరించుచు, ఆ, లోకముచేతనే- &quot;వీడు మూర్ఖుఁడు&quot; అనియవనూ
నింపఁబడుచుండునపుడు, లోకోత్తరమగు వానిచరిత్వమిచట ప్రస్తుతమగుచున్నది.
ప్రస్తుతమగు నాతత్త్వవిదుని చరితమే. ఇచట ప్రధానముగా వ్యంగ్యమైప్రకాశించు
చున్నది.
ప్రభా :- ''జ్ఞార తత్త్వస్యలోకో ఒయం ఉన్మత్త. రాచవల్.
జ్ఞాకరత్త్వోఒవి లోకస్యజదోన్మత్త పిశాచవల్. &quot;
గీ॥ “‘జడము, నున్మత్తమును, పిశాచమును, బోలె;
జ్ఞానవిదున కీలోకమ్ము - కానుపించు;
-
జడుఁడు, నున్మత్తు డును, పిశాచమునుబోకె;
జ్ఞానవిదుఁడును, జగతికిఁగానుపించు.&quot;
అను నఖియు క్తోక్తి ననుసరించి, తత్త్వవిదుఁడగు మహాత్ముఁదు - లోకము
నకు జడునివలెఁగాన్పించునుగదాః లోకోత్తరముగు, దాని చలించట వ్యంగ్యము.
లోచనము ;- ఉద్యానము, చందోదయము [చందనము] మున్నగు
భావ [పదార్ధ]ము - లోకులచేత - &quot;ఇది - జడము&quot; అనిగదా యవమానింపఁ
బడుచుండునుః ఆయుద్యానాదిభావముకూడ - మీదుమిక్కిలి [జకముకానిదగుట
యేకాక, విదగ్ధ (నిపుణ) స్వభావముగూడ నగుచు] విరహియగు నొకానొకని.
మనస్సును, కౌత్సుక్యచింతాది భావములచేత కలఁతనొందించును. కాని (ప్రియ
తమతోఁగూడిన) వేరొకని మనస్సునకు ప్రహర్షముచేతనగు పారవశ్యమును గలి
గించును. హఠాత్తుగా [జౌత్సుక్యము, ప్రహర్షము మున్నగుభావభేదములచేత
వివిధములగు] వికారప్రవర్తనలచేత [లోకులహృదయములయందు ప్రవేశించి,
వారిని] నర్తింపఁజేయుచుండును. ''ఇది ఎటువంటిది ?&quot; * ఈ భాషవాతము
యొక్క హృదయము [ప్రకృతి] మేమనుకొనునట్లు జడముకాదు. సరి'
గదా ! ఇది మహాగంభీరము, అతివిదగ్ధము, గర్వహీనము, అధిక క్రీడాచతురము'
అని, యెవ్వనికిని దెలియకున్నది. [లోకాతీతమగు, మహాగాంభీర్యము మున్నగు
గుణములతోఁగూడిన] ఆభావవాతము - లోకముచేత జడమని సంభావింపఁబడిన
యెడల; విదగ్ధమగుభావవ్రాతమును జడముగా సంభావించుటవలన, సహృదయుఁడ
ననుకొనుచున్న, అసహృదయ] లోకముకూడ. &quot;జడము&quot; అనియే, సంభావింపఁ
బడఁదగినదగును. (అయినను] [ఎవఁడైనను, &quot;ఓలోకమా! అతివిదగ్ధమగు భావ
వ్రాతమును జడమనుచున్న] నీవేజడమవు.” అనియీలోకమునకు అతివిదగ్ధమగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gav946cj2t5xhlnbqsiyc7m37clw0zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221064</id>
    <revision>
      <id>574921</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 251 భావవాతముతోడి[జడర్వ] సాన్యమును జెప్పునెడల, నప్పుడిలోకమునకుఁగూడ అజడత్వసంభావనక లుగును. కనుకనది- యీ లోకమునకు [జనమునకు] స్తుతియే యగును. అదెట్లనిన : లోకమసునట్లి...'</comment>
      <origin>574921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="5pmtmrquyvg4o540z6i9thqgbunnymq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
251
భావవాతముతోడి[జడర్వ] సాన్యమును జెప్పునెడల, నప్పుడిలోకమునకుఁగూడ
అజడత్వసంభావనక లుగును. కనుకనది- యీ లోకమునకు [జనమునకు] స్తుతియే
యగును. అదెట్లనిన :
లోకమసునట్లి భావవ్రాతము జడముకాదు. అయినను, దానికి - జడమను
జగత్ ప్రసిద్ధియున్నది. గతానుగతికమగు, నీలోకము - [జనము] ప్రసిద్ధినను,స
రించి, అజతపుగు భావవాతమునే జడమనుచున్నది. అజడమగు భావవ్రాత
మును జగడమనుటవలన, నీలోక మే-జడమగును. కనుక, నెవఁడయినను, &quot;ఈలోక
ము-జగము&quot;అనియనునెడల, నపుడుభావవ్రాతముతోడి సామ్యమునీలోకమునకుఁ
జెప్పినట్లగును. అప్పుడు జడమగు నీలోకమునకుఁగూడ అజడమను సంభావన
కలుగును. కనుకనది- (జడమనిచెప్పఁబడుట) ఈలోకమునకు స్తుతియేయగును.
ప్రభా -- &quot;భావప్రాళము - జకము&quot; అను గతానుగతికమగు లోక
ప్రసిద్ధిననుసరించి, జడమని చెప్పఁబడుచున్నను, అజడముగనే, సంభావింపఁదగి
యుండునట్లు: దానితోడి సామ్యమువలన - లోకముకూడ, అజడమని సంభావింపఁ
బడవలసివచ్చును. కనుక; నీలోకమునకది - స్తుతిగనే పర్యవసించును. “జడిమగు
లోకమునకు [జడులగు లోకులకు] అజడత్వ సంభావన- స్తుతియేయగునుగదా!”
అను నీసరూపముగు [ప్రస్తుతనుగు వ్యంగ్యముతో సమానమగు రూపముగల]
వాచ్యము - అప్రస్తుతము. “లోకాతీతములగు గుణములు గలిగి, వీతరాగుఁడయి,
గుప్త చరిత్రుఁడగు, మహాత్ముని - మూడుఁడని నిందించునదియగు లోకమును
మూఢమనుట - దానిని స్తుతించుటయేయగును&quot; అను సరూపమగు [వాచ్యముతో
సమానరూపముగల] వ్యంగ్యము - ప్రస్తుతము. &quot;అచేతనమగు భావవాతమును
ద్దేశించి, యిట్లనుట&quot; అసంభావ్యము. కనుకను, తదాక్షిప్తమగుమహాపురుషవృత్తాం
తమే - ఇచట చమత్కారకారి. కనుకను. వ్యంగ్యమగు ప్రస్తుతమునకే - ఇచట,
ప్రాధాన్యవివక్షయుండుటవలనను, ఇది - ధ్వనియేయగును&quot; అనితెలియునది.
అవ : ఇచట, నిట్లు, ప్రస్తుతమగు వ్యంగ్యమును, అప్రస్తుతమగు
వాచ్యమును, వ్యాఖ్యానించి. పాఠ్యంతికమగు [చిట్టచివరిదియగు వ్యంగ్యార్ధమును
బ్రదర్శించుచున్నాఁడు.
లోచనము : ఇచట, నిట్లు సారూప్యకృతమగు సంబంధముచేత
[తత్త్వవేత్తయగు మహాపురుషుని లోకాతిశాయియగు ప్రవృత్తిని దెలిసికొనలేక
వానిని'జడుఁ'డని ప్రలపించునదియగు] ''ఈలోకము [జనము] జడముకంటెను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pmtmrquyvg4o540z6i9thqgbunnymq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/324</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221065</id>
    <revision>
      <id>574922</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము గూడ పాపీయము. (అధికమగు పాపముగలది]” అను నర్ధము- ధ్వనింపఁజేయ బడుచున్నది. అవ :- ఈయంశమునే [వృత్తికర్త] చెప్పుచున్నాఁడు. ప్రభా :— “అప్రస్తుతవిషయ సారూప్య సంబంధమ...'</comment>
      <origin>574922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="fkthdkyyck6qmd273guc8nnyehkdqss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;252
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
గూడ పాపీయము. (అధికమగు పాపముగలది]” అను నర్ధము- ధ్వనింపఁజేయ
బడుచున్నది.
అవ :- ఈయంశమునే [వృత్తికర్త] చెప్పుచున్నాఁడు.
ప్రభా :— “అప్రస్తుతవిషయ సారూప్య సంబంధముచేత. వ్యంగ్యమున
కిట్లు ప్రాధాన్యముకలుగునపుడు, అది - ధ్వనియేయగును.&quot; అను సంశమును
దెలుపునదియగు, వృత్తి - అవతరింపఁజేయఁబడుచున్నది.
(62) మూలము :— ఎప్పుడి యప్రస్తుత ప్రశంసయందు-
సారూప్యమాత్ప్రవశమున, ప్రకృతాప్రకృతములకు సంబంధముండు
నో, అప్పుడుకూడ- సరూపమును, ప్రస్తుతమును, నగువాచ్యము
నకు పాధాన్య వివక్షలేనియెడలనో, అపుడాయ ప్రస్తుతప్రశంసా
లంకారము - ధ్వనియందే యంతర్భవించును. [అది - ధ్వనియే
గాని, యప్రస్తుతప్రశంసాలంకారముకాదు.] అట్లుకానప్పుడు మా
త్రమే, [అనఁగా; అప్రస్తుతమును, సరూపమును, నగు వాచ్యము
నకు ప్రాధాన్య వివక్షయుండునపుడుమాత్రమే.] అది - అలంకా
రాంతరమగును. [అలంకార విశేషమగు నప్రస్తుతప్రశంసయగును.]
లోచనము :- ''అట్లుకానపుడు మాత్రమే - అనఁగా; వ్యంగ్యమున
కెట్లును ప్రాధాన్యము లేనప్పుడు మాత్రమే, అలంకారాంతరము [అనగా;
అప్రస్తుతప్రశంసయను నలంకార విశేషము] అగును&quot; అనిభావము.
-
ప్రభామతి : - అప్రస్తుతమగు నర్ధము- వర్ణింపఁబడునపుడు- ఆయప్రస్తుతా
నర్ధము.వర్ణింపఁబడునపుడు-ఆయప్రస్తుతా
ర్ధమగు వాచ్యము - చమత్కారకా), కాఁగా, ప్రస్తుతమగు వ్యంగ్యము - దాని
-
కంగమగుచుండునప్పుడే, అది - అప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారమగును. ఇచట ప్రస్తు
తమగు వ్యంగ్యమునకే ప్రాధాన్యముండునపుడు మాత్రమది వస్తుధ్వనియేయ
గును. కాని, యలంకారముకాదు. కాఁగా; &quot;ఇది - అలంకారము; ఇది - ధ్వని,”
అను నిర్ణయము - &quot;వాచ్యవంగ్యప్రాధాన్య వివక్షాధీనమని, విజ్ఞులు గుర్తించి.
పూర్వోక్త ములును, అనంతరోక్తములును, నగుయుక్తులచేత - తత్పాధాన్యమును
వివక్షించుకొనవలయును&quot; అన్ని తెలియునది.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fkthdkyyck6qmd273guc8nnyehkdqss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/325</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221066</id>
    <revision>
      <id>574923</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లోచనము :- ప్రథ మోద్ద్యోతము 253 ఉద్దేశమునందు- “సమాసోక్తి &quot; ఇత్యాది (48వ) వాక్య మున - '' మొదలగు” అనుపదము [వృత్తి కర్త చేత[ గ్రహింపఁబడినది. దానిచేత “వ్యాజస్తుతి” మున్నగు నలంకారవర్గముక...'</comment>
      <origin>574923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="il64y44q1bo7y7wxkv7k4skr1eidpfx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోచనము :-
ప్రథ మోద్ద్యోతము
253
ఉద్దేశమునందు- “సమాసోక్తి &quot; ఇత్యాది (48వ) వాక్య
మున - '' మొదలగు” అనుపదము [వృత్తి కర్త చేత[ గ్రహింపఁబడినది. దానిచేత
“వ్యాజస్తుతి” మున్నగు నలంకారవర్గముకూడ - సంభావ్యమానమగు వ్యంగ్యాను
ప్రవేశముగలదిగా సంభావింపఁబడినది.
&quot;ఆయలంకారవర్గమునకంతకును[కంఠోక్తిగా]ప్రత్యేకించి[ ప్రత్య్యుత్తరము
లను] ఎంతయనివాయుముము ?&quot; అనునభిప్రాయమున వానికన్ని ఁటికిని సాధా
రణమగు నుత్త రము నుపక్రమించుచున్నాఁడు.
(63) మూలము :- దీనికంతకును, నిది - సంక్షేపము.
ప్రథా : ఆవ :— వృత్తికర్త- చెప్పుట కుద్దేశించిన, యలంకారవర్గమునం
దంతటను [వ్యంగ్యానుప్రవేశముచేత] ధ్వనికంతర్భావమును జెప్పునదియగు నా
శంకనాశంకించి, సమాధానమును జెప్పకున్నను, లోచనకర్త తదఖిమతమునను
సరించి, వ్యాజస్తుత్యాదులయందు - ధ్వనియంతర్భవింపదను నంశమును సోదాహ
రణముగాఁ బ్రదర్శించుచున్నాఁడు. అందు, “వ్యాజముచేత[మిషచేత ]నగుస్తుతి -
లేక, వ్యాజరూపముగుస్తుతి- ''వ్యాజస్తుతి” అనినామముచేతనే లక్షణము సిద్ధించుట
వలన, వ్యాజస్తుతి కుదాహరణమాత్రమును దెలిపి, విమర్శించుచున్నాఁడు.
లోచనము :- అందువ్యాజస్తుతి కుదాహరణము :-
శా॥ నాకేలా పొరుగిండ్ల వార్త లివి : యైనన్ దాక్షిణాత్య స్వభా
వైకాత్మన్, క్షణమూరకుండ, (బ్రకృతిన్ వాచాలుఁడన్, నేను, భూ
పాః కాంతున్(బ్రతిగేహమందు, విఫణిన్, పానీయగోష్ట్యాదులన్
&quot;నీకిర్త్యంగన - పిచ్చిదానివలె హాః నిత్యభ్రమిన్ వర్తి లున్.'
ప్రభా : -- ఒకకవి- ఒకన రేంద్రునికి, ప్రియయగుకీర్తిని-నిందావ్యాజము
న,స్తుతించుచున్నాఁడు. [ఏతత్కర్త - ఉత్తర దేశీయుఁడేమోయని తోచును. ]
ఇచట వాచ్యమగునిం
- &quot;ఓ మహాప్రభూ! నీకీర్తి విశ్వమునందంత
టనుగూడ నడ్డులేక వ్యాపించుచున్నది.” అని, మహారాజగుణకీర్తన రూపమగు
స్తుతిని -స్ఫురింపఁజేయుచున్నది.
-
అవ ; — ““ఇచట, వ్యంగ్యోపస్కృతమగు, వాచ్యమునకే ప్రాధాన్యముం
నిది - ధ్వనికా”దనుచున్నాఁడు.
డుటవలన
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>il64y44q1bo7y7wxkv7k4skr1eidpfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/326</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221067</id>
    <revision>
      <id>574924</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '254 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లోచనము :-- ఇచట స్తుత్యాత్మకమగు వ్యంగ్యముచేత-వాచ్యమేయలం కరింపఁబడుచున్నదిగదా ! ఒకానొకనిచేత - &quot;ఓపతి : నాయనమ్మయగు, నుర్వియె, పిమ్మటనీకునమ్మయై, యాపయి నంబురాశ...'</comment>
      <origin>574924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="6savrxiy3mhgohy5rd4hoayqjhqbuji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;254
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లోచనము :-- ఇచట స్తుత్యాత్మకమగు వ్యంగ్యముచేత-వాచ్యమేయలం
కరింపఁబడుచున్నదిగదా ! ఒకానొకనిచేత -
&quot;ఓపతి : నాయనమ్మయగు, నుర్వియె, పిమ్మటనీకునమ్మయై,
యాపయి నంబురాశి రశనాకలితాకృతియైన, కొమ్మయై,
యీపయి నూరువర్షములునేగ, నదేయనవద్యకోడలొ !
భూపకులమ్ము - పూర్ణనయభూషిత, మందిది - యేమియుక్త మో !
59
అను పద్యముదాహరింపఁబడినది.
ఇది - అత్యంతాసథ్యస్మృతి హేతువైయున్నది. కనుక, నూకుగ్రాక్యుము
గాఁదోచుచున్నది. దీనిచేతఁ గావింపఁబడిన స్తుతిఏమి ?
&quot;నీవు వంశకసుమున రాజవైయున్నావు&quot; అనుసదియా ?
0
ఇది - ఎంతటిస్తుతి ! ఇట్టివ్యాజస్తుతి - సహృదయగోష్ఠులయందు నిందింపఁ
బడును. కనుక, నుపేక్షింపఁదగినదియేయగుసు.
-
ప్రభా :-- 'నాయనమ్మ - అమ్మగానయినది' అనుసంళమును
నంతనే, అసథ్యస్మృతి యంకురించును. ఆయమ్మ - కొమ్మయై, ఆకొమ్మ-కోడల
గును” అనియనునవుడు, ఈయసభ్యస్మృతి - మిగులవ్యక్తపడి, అత్యంతమగును.
కనుకనే “ఇది - అత్యంతాసథ్యస్మృతి హేతువైయున్నది.&quot; అని చెప్పఁబడినది.
“మాకు” అనఁగా; “పరాకాష్టనధిష్ఠించిన సహృదయభావముగల మాకు ” అను
నర్ధము గ్రహించునది. ఇందలివ్యంగ్యమునందుమాత్రము తదికరభూపతులయం
దుకంటె నీరాజునందుఁగల యుక్కర్షాతిశయమేమియు, స్ఫురింపఁజేయఁబడుట
లేదు. కనుక, నిందున్నవ్యంగ్యమునందుఁగూడ, సౌందర్యమేమియులేదు.
99
-
ప్రభా :-— “వ్యాజస్తుతి మున్నగు&quot; అనుచోట 'మున్నగు' అనుదాని
చేతగ్రహింపఁబడిన భావాలంకారము నుదాహరించుటకు, రుద్రటకృతమగుకావ్యా
లంకారమునందుఁగల దాని లక్షణమును దెలుపుచున్నాఁడు.
లోచనము :-
యస్యవికారః ప్రథవన్న ప్రతిబద్ధేన హేతునాయేన!
గమయతి తదభిప్రాయం తత్ప్రతిబన్ధంచడావోఒ సౌ॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6savrxiy3mhgohy5rd4hoayqjhqbuji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/327</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221068</id>
    <revision>
      <id>574925</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 255 ప్రభా : &quot;వికారముగలదియగు [వికారవంతమగు] దేనికి [అనురా గొడి చిత్తవృత్తి విశేషమునకు] అప్రతిబద్ధమగు [అనియతమగు] నేహేతువుచేత [ వాగ్వ్యాపారాది రూపముగు] వికారమగు,...'</comment>
      <origin>574925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="66spj51rl424ezle7cll0qx237uhrs0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
255
ప్రభా : &quot;వికారముగలదియగు [వికారవంతమగు] దేనికి [అనురా
గొడి చిత్తవృత్తి విశేషమునకు] అప్రతిబద్ధమగు [అనియతమగు] నేహేతువుచేత
[ వాగ్వ్యాపారాది రూపముగు] వికారమగు, కార్యముపుట్టింపఁబడి, ఆవికారముగల
దానికి సంబంధించిన, యభిప్రాయమును జ్ఞాతకుస్ఫురింపఁజేయునో, ఆప్లే, ఆవికా
రమే-ఆవికార హేతువునకును, దాని వికారమునకును, కార్యకారణ భావమును
స్ఫురింపఁజేయునో, భావనిశ్చయము, అనగా; అభిప్రాయ,నిశ్చయము - దీనివలన
నగును. కనుక; ఇట్టిరూపముగలయిది - భావమను పేరుగల అలంకారముగాఁ'
జెప్పఁబడును&quot;. [ఇది - పద్య్రటకావ్యాలంకార వివరణము ననుసరించినయర్ధము. ]
లోచనము :--- 'అనురాగము' మున్నగు, నేచిత్తవృత్తి విశేషమునకు
[వికారముగలదానికి] సంబంధించిన [జన్యమగు] వాగ్వ్యాపారాదిరూపమగు
వికారము-నియతముకాసిదయినను, [జనించి,] 'ఆ' చిత్తవృత్తి విశేషరూపమగు
[అనురాగాదికమునకు సంబంధించిన ] అభిప్రాయమును, [వాక్యప్రతిపాద్యమగు]
నేహేతువుచేత - అవగమింపఁజేయునో, 'యథేచ్ఛముగా నుపభోగింపఁదగి
యుండుట&quot; మున్నగులక్షణముగల, హేతురూపమగు నా యర్ధమే- 'భావము'
అను పేరుగల (ౠ) అలంకారము. ఇచ్చటఁ గూడ-వాచ్యము - ప్రధానమగు
నెడల, భావాలంకారమగును.
ప్రభా :--- రుదటకృతమగు కావ్యాలంకారమునందు - మీఁది భావాలం
కార లక్షణమునకు-
&quot;గ్రామతరుణం తరుణ్యానవవజ్ఞుల మజ్జరీసనాధకరమ్,
పశ్యన్త్యాధవతి ముహుర్నితరాం మలినా ముఖచ్చాయా.”
అను శ్లోకముదాహరణముగాఁ జేయఁబడినది. తరువాత, వేరొక లక్షణ
ప్రకారమిట్లు తెలుపఁబడినది.
“‘అభిధేయ మఖిదధానం, తదేవ, తదసదృశసకలగుణదోషమ్|
అర్ధాన్తరమవగమయతి, యద్వాక్యం, సోఒపరోభావః, &quot;
“ఒక వాక్యము పదారూఢమగు వాచ్యమును, ప్రతిపాదించుచు, పదారూఢ
మగు నర్ధమునకు విలక్షణములగు [విధిప్రతిషేధాదిరూపములగు] గుణదోషములు
గలది :గు, వేఱక యర్ధమును, [వక్త యొక్క యభిప్రాయరూపమును] అవగ
మింపఁజేయునపుడది వేరొకవిధమగు భావాలంకారమగును&quot; అని.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66spj51rl424ezle7cll0qx237uhrs0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/328</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221069</id>
    <revision>
      <id>574926</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '256 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము తదుపరి - ఈ రెండవలక్షణమున కుదాహరణముగా [లోచనోక్తమగు] నీ దాహరింపఁబడినది, ఏకాకినీ, యదబలా, తరుణీ, తధాజహ మస్మిన్గృహే గృహపతిర్చగతో విదేశమ్ | కంయాచ సే తదిహవాసమి...'</comment>
      <origin>574926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="mzj2sr1w5qooegvyimrd82ppeqcqime" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;256
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
తదుపరి - ఈ రెండవలక్షణమున కుదాహరణముగా [లోచనోక్తమగు] నీ
దాహరింపఁబడినది,
ఏకాకినీ, యదబలా, తరుణీ, తధాజహ
మస్మిన్గృహే గృహపతిర్చగతో విదేశమ్ |
కంయాచ సే తదిహవాసమియంవరాకీ
శ్వశ్రూర్మమాస్ధబధిరా ననుమూఢ : పాన్ద.
దీని యర్ధమును నాచేత నాంద్రీకృతమగు ''నేనేకాకిని” అనువక్ష్యమాణ
పద్యమునందుఁ జూచునది. ఈపద్యము - మీఁది రెండవలక్షణమునకే లక్ష్య
ముగానుండఁదగునని, విజ్ఞులు గ్రహింపఁగలరు, అయినను, లోచనసరణినను
సరించి, మొదటిలక్షణమునే-దీనియందునమన్వయించుచున్నాను. పరిశీలించునది.
ప్రభా :-
క్రింది పద్యమునందు ఆహేతువునకు సంబంధించినది -
“నీవు - నన్ను నీయిచ్చవచ్చినట్లనుభవించుట కెట్టి యాతంకమును లేదు” అను
నాయికా మనోగతాభిప్రాయము. అది - చిత్తవృత్తి విశేషరూపమని తెలియునది.
ఈయలంకారవిషయమునఁగూడ- వ్వైవిధ్యమున్నది.
(1) వాచ్యము - ప్రధానమైనపుడు, వ్యంగ్యము దానికుపస్కా రకారి
(2) వ్యంగ్యము - ప్రధానమైనపుడు, వాచ్యము దానికంగమగుట.
ఇందు మొదటివిధముగలది - అలంకారమేయగును. రెండవవిధముగలది -
ధ్యనియేయగును. అందు, వాచ్యము- ప్రధానమగునపుడలంకారమగుట కుడా
హృతి నొసఁగుచున్నాఁడు అది - ఒకబంగళా. నిరాతంకమగునట్లు గాలికి ప్రవే
శమునిచ్చుచు, నందముగానున్నది. ఊరుచివరను, ప్రత్యేకముగానున్న యాయింటి
యందేకాకినిగానిలిచి, సాఖిలాషముగాఁదన్ను నిరీక్షించుచున్న, యొక తరుణినిజూచి,
మదనా వేళవివశుఁడయిన, యొక తరుణుఁడగు బాటసారి [లేక పాంధ వేషధారి]
ఈయింట నేనీదినమునబసచేయవచ్చునా ? అనియడుగ, స్వైరిణియగునా ప్రౌఢ -
ఇట్లనుచున్నది.
లోచనము :-
శా॥ నేనేకాకిని, చిన్నదాన, నబలన్, వీక్షింపుమీయింటను
న్నా, నీగేహముభర్త - యిప్పుడచనెన్, దానున్ విదేశాలకున్;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzj2sr1w5qooegvyimrd82ppeqcqime</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/329</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221070</id>
    <revision>
      <id>574927</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము గానన్,నీవిచటన్ వసింప నెవనింబ్రార్ధింతు, వోమూఢ : యీ 257 నా నిర్భాగ్యపుటత్త. నిన్ గనునొః పాంఢా ! మాులాలించునో?. 66 ప్రభా : ఇందలి వాచ్యమిది :--- &quot;ఓయీ, తెరువరీ అబలను, తరు...'</comment>
      <origin>574927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3750" sha1="oaifu7mru0uyrhspbf2kgr45qcetf9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
గానన్,నీవిచటన్ వసింప నెవనింబ్రార్ధింతు, వోమూఢ : యీ
257
నా నిర్భాగ్యపుటత్త. నిన్ గనునొః పాంఢా ! మాులాలించునో?.
66
ప్రభా : ఇందలి వాచ్యమిది :--- &quot;ఓయీ, తెరువరీ అబలను, తరుణిని,
ఒంటిదానను, నగునన్ను - ఈయింటనేను బనచేయుదునా ? అని తరుణఁడవగు
నీవడుగుటయు, నేనంగీకరించుటయుఁగూడ - అనుచితము. నీభర్త నడుగఁగోరితి
నందువా ? అతఁడు, కొలఁది దినములకుముందే, దేశాంతరగతుఁడయినాఁడు. మా
యత్త నడుగుదువా ? ఆమె - గ్రుడ్డిదియు, చెవిటిదియుఁ గూడనైయున్నది. ఇచట
నివసించుటకు బసనడుగఁ గోరిన, నీవు - యుక్తాయుక్త విచారములేని మూఢుఁడవు
వలెనున్నావు&quot; అనునది.
ఇందు, ప్రతిపదమునందునుగల వ్యంగ్యముల నిట్లు గ్రహించునది.
&quot;ఏకాకిని.” అసహాయురాలను
కనుక, నీసహాయమును గోరనిదానను
గాను. '‘(నాకు నీజోడుకావలయును).” ..
“చిన్నదానను.” [కారుణ్యముగల వయసునందున్నాను. కనుక,] విశృం
ఖలముగాఁ బ్రసరించుచున్న మదనవికృతికి, లోఁబడకుండుదాననుగాను. “నన్నీ
వికృతినుండి నీవే రక్షింపవలెను.”
“అబలన్.” నాశీలమును రక్షించుకొనుటకుఁదగిన మనోబలము లేనిదానను.
కనుక, నీకుపభోగ్యను. &quot;నన్నెట్లు సబలనొనర్తువో.'
&quot;
“నేను.” నాయీయవస్థను [ఆకారచేష్టాదేవికారమును] జూచుచు, నీట్టి
యవస్థనే యనుభవించుచున్న నీవు నేను జెప్పకున్నను, నన్ను గ్రహించుకొన
వచ్చును. ''నీగుణరూపములకుఁ జిక్కి, నీయెడల గాఢగూఢమగు ననురాగముతో
నున్న నేను”
“వీక్షింపుము + ఈయింటనున్నాను.” భోగ్యపురుషాంతర శూన్యురాలనై,
చూచినంతమాత్రముననే, ఇది శూన్యగృహమని, నీచేత- ప్రత్యక్షముగాఁదెలియఁదగి
నదియు, పరతంత్రముకానిదియు, నిజసన్ని వేశముచేత మదనోద్దీపనమును గూర్చు
నదియు, నగు నీగృహమున భోగరూన్యురాలనై యెట్లోయున్నాను. “ఈలోపము
నీవలననే పూరింపఁదగినది.”
37&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oaifu7mru0uyrhspbf2kgr45qcetf9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/330</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221071</id>
    <revision>
      <id>574928</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '258 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము “ఈగేహము భర్త,” నాకుభర్త గాఁ జెప్పబడునకుఁడు - నాకు ప్రియుఁడగు -భర్త కాఁడు. అతఁడీయింటికిభర్త . [ఇంటియజమాని మాత్రమే,] “ఆతఁడు. నాకు ప్రియుఁడగు భర్త కాఁడు&quot; &quot;నీ...'</comment>
      <origin>574928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3909" sha1="n31d65x4qnwpwp9oc5t5z3ep1d7f27c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;258
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
“ఈగేహము భర్త,” నాకుభర్త గాఁ జెప్పబడునకుఁడు - నాకు ప్రియుఁడగు
-భర్త కాఁడు. అతఁడీయింటికిభర్త . [ఇంటియజమాని మాత్రమే,]
“ఆతఁడు. నాకు ప్రియుఁడగు భర్త కాఁడు&quot; &quot;నీవే ప్రియభర్తవు.&quot;
“చనెన్ దానున్ విదేశాలకున్&quot; [వాఁడైన నిచ్చటలేఁడు. వాడుకూడ -
అతిదూరవర్తులగు దేశాంతరములకు వెళ్ళెను. కనుక,] ఇంతలో వచ్చుననుశంక
కవకాశములేదు. కనుక, &quot;నాతోడి కూటమికి వీలుకలుగదని శంకింపకుము. '
&quot;బహుకాలము నీవిచట నాతో విహరింపవచ్చును&quot;.
“ఇప్పుడే.” అతని పయనముకూడ
-
ఈనడుమనే జరిగినది, కనుకను,
కార్యాంతరములు- పెక్కులున్నవి కనుకను, “ఇంతలోవచ్చునను చింతకొక్కింత
యు నవకాశములేదు” “మనవిహారమునకు సుముహూర్త మిదియే”
&quot;ఈనానిర్భాగ్యపుటత్త.” ఈమె. నీవు ల క్ష్య పెట్టవలసినది కానేకాదు. 'తెలివి
తక్కువది.'
&quot;నిన్గనునో.” [గ్రుడ్డిదిగనుక] ఇచట మనమెట్లు విహరించినను,
గ్రహింపఁజాలదు. “నిరాతంకముగా నిప్రణయదృక్కులు నాయెడలఁబ్రసరింప
వచ్చును.” ‘'మాటలాలించునో&quot; &quot;నీ యిచ్చవచ్చిన సరసవచనములను నీవు -
నీకుసహజమగు ధ్వనితో నిశ్శంకముగాఁబలుకవచ్చును”[చెవిటిదిగనుక] “మన
మాటలా మెకు వినఁబడవు.”
&quot;నీవిచటన్ వసింప నెవరిన్ బ్రార్ధింతువోమూడ! &quot;
.
''ఇచటి సన్ని వేశమును జూచినతోడనే నీవు తత్త్వము నెఱిఁగియుండ
వలసినది. కర్తవ్యమును గ్రహింపవలసినది. నీయంతట నీవే, నీకుఁ గావలసినవాస
మునుజూచుకొనక, మీనమేషములు లెక్కించుచున్నావు. కనుక నీకెంతయుబ
లాటమున్నదో, దానికితగినంత తెలివిగాని, నైపుణిగాని, యున్నట్లుతోఁచదు.”
“పాంధ :””. “అంతమించిపోయినపనియేమియునులేదు. హాయిగ, నిచట,
చాలకాలముండి వెళ్ళుము” “సుఖభోగ పధికుఁడవుకమ్ము.&quot; కాఁగా; “నన్ను
నీవు యథేష్టముగాభోగింపవచ్చును” అనుభావమిచటవ్యంగ్యము. అది-వాచ్యము
నలంకరించుచున్నది. కనుకనిది భావాలంకారమని చెప్పఁబడును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n31d65x4qnwpwp9oc5t5z3ep1d7f27c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221072</id>
    <revision>
      <id>574929</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 259 లోచనము :- ఇచట - వ్యంగ్యము, ప్రతిస్థలమునందునుగూడ - ప్రతి పదార్థమునకును, సొగసునొసఁగుచు, వాచ్యమునకే-ఉపస్కారకారియగుచున్నది. కనుక, నిచట, వాచ్యమే - ప్రధానము. [కనుకని...'</comment>
      <origin>574929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3867" sha1="fyhbkbj6wy8wr9t50nvullnblt27jzz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
259
లోచనము :- ఇచట - వ్యంగ్యము, ప్రతిస్థలమునందునుగూడ - ప్రతి
పదార్థమునకును, సొగసునొసఁగుచు, వాచ్యమునకే-ఉపస్కారకారియగుచున్నది.
కనుక, నిచట, వాచ్యమే - ప్రధానము. [కనుకనిది - భావాలంకారము.]
ప్రభా :— ఇచటనిట్లు, ప్రతిపదార్ధముచేతను స్ఫురింపఁజేయఁబడుచున్న,
వ్యంగ్యము-స్ఫురించి, అది - తిరుగవాచ్యమునే యలంకరించుచున్నది. కనుక,
నిచట, వాచ్యమే - ప్రధానము. కనుక, నిది- భావమను నలంకారమేయగును.
అవ : ప్రశ్న :-- అయ్యా ! ఇచటివాచ్యము - వ్యంగ్యము నపేక్షింప
కయే - విశ్రాంతిగలదైయున్నది. మఱియు, నది - స్వరూపము నప్రధానముగాఁ
జేసికొని, యీవ్యంగ్యార్ధము సంతను స్ఫురింపఁజేయుచున్నది. కనుక, నిచట,
వ్యంగ్యప్రాధాన్యమున కెట్టిలోపమునులేదు. కనుక, నిది - యేలధ్వనికారాదు ?
లోచనము :- &quot;వ్యంగ్యము ప్రధానమగునపుడేదియుఁ గూడ - అలంకా
రముకాదు” “అది ధ్వనిప్రభేదమేయగును&quot; - అని యింతకుముందే తెలిపియు
న్నాము. కనుక, దీనిని [అలంకారములయందగు వాచ్యవ్యంగ్యప్రాధాన్యవిమర్శ
నమును] ఇక్కడికి చాలింతును.
ప్రభా :- ఇడట, వ్యంగ్యమే-ప్రధానమగునెడల, ఇది - వస్తుధ్వనియే
యగును. అప్పుడు భావాలంకారముకాదు. “ఉపమేయోపమ, అనన్వయము,
మున్నగు వానియందుఁ గూడ- ఇట్లే, వ్యంగ్యప్రాధాన్యముండినయెడల; ‘అదియు-
ధ్వనియే యగును.' అని,స్వయముగనే విమర్శించుకొనవచ్చును.” అని లోచనాభి
ప్రాయము.
అవ :-
ఈయంశమునంతను, సంగ్రహించునవియు, వృత్తి కర్తృకృత
ములును, నగు, క్రింది పరికరపద్యములవలన ధ్వనియుండని స్థలములను గుర్తిం
చుకొనవలయును. వృత్తికారోక్తములగు, ఈపరికరపద్యములిచట, మూడున్నవి.
ఈపద్యములు - కారికలుకావు.
(63) మూలము :---
గీ|| వాచ్యమాత్రానుయాయియా, వ్యంగ్యమునకు
ప్రధానత గలుగు కావ్యమున, నెచట,
స్ఫుటములగునొ సమాసోక్తి ముఖ్యము, లవి-
కృతులవాచ్యమ్మునకు నలంకృతులెయగును. (ఎ)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyhbkbj6wy8wr9t50nvullnblt27jzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221073</id>
    <revision>
      <id>574930</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 2 లోచనము :-— “కావ్యముననెచట&quot; అనగా; ఏకావ్యమునందు - అని యర్ధము. ఈ సమాసోక్త్యాదులు 'అలంకృతులు&quot; అగుటవలననే - అవి,వాచ్యోప స్కారములగుట, సిద్ధించును. ప్రభా :— “సమాసో...'</comment>
      <origin>574930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="5rzx4jyc4asg7wv6ex7ruhjcc8fxn3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;260
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
2
లోచనము :-— “కావ్యముననెచట&quot; అనగా; ఏకావ్యమునందు - అని
యర్ధము. ఈ సమాసోక్త్యాదులు 'అలంకృతులు&quot; అగుటవలననే - అవి,వాచ్యోప
స్కారములగుట, సిద్ధించును.
ప్రభా :— “సమాసోక్తి&quot; మున్నగునలంకారములయందు, వ్యంగ్య
ముండును. అయినను, ఈయలంకృతులు - వాచ్యమునలంకరించునవి. కనుక,
వీని - యందున్న వ్యంగ్యము వాచ్యముననుసరించును. వాచ్యముననుసరించుట
వలన,నిందలి వ్యంగ్యములకు ప్రాధాన్యముండదు. కనుక,నివి - అలంకారములే
యగును.
(64) మూలము :-
గీ॥ వ్యక్తి కిప్రతీతిమాత్రమ్మె యగునపుడును,
వాచ్యతుల్య ప్రధానమై వరలునపుడు,
దాని ప్రాధాన్యమస్ఫుటమ్మైనపుడును,
కావ్యమయ్యది - ధ్వనికాని కావ్యమగును. (-)
లోచనము :-- ఎచట ఉపమాదులయందు(వలె) వ్యంగ్యార్ధప్రతీతి -
స్పష్టముకాకుండునో, అపుడును, అప్రస్తుతప్రశంసాదులయందువలె, వ్యంగ్యము
నకు - వాచ్యముతో సమానమగు ప్రాధాన్యముండునపుడును, [న్యంగ్యప్రతీతి
యున్నను ] ఆవ్యంగ్యమునకుఁగల ప్రాధాన్యము-స్పష్టముగాఁబ్రకాశింపనపుడును.
అది - ధ్వనికావ్యముకాదు. [ఇట్లేల చెప్పవలసివచ్చినదనిన;] వ్యంగ్యమునకు
ప్రాధాన్యము స్పష్టముగా ప్రకాశింపకున్నను, ఒకప్పుడు, బలాత్కారమున,నిచట
వ్యంగ్యమే-ప్రధానమని [అసంగత సూక్తి బలముచేత] కల్పింపఁబడును. అయినను;
“మగువనిను వేడెద” అని, వెనుకనుదాహరింపఁబడిన పద్యమున, మాకంపెనిక
రులొనర్చిన వ్యాఖ్యలయందు - ప్రదర్శితమగు ధ్వనివలె [అది ధ్వనిగా ] సహృ
దయహృదయములయందను ప్రవేశించునదికాదుగదా :
ఇట్లు చెప్పుటచేత [సమాసోక్త్యాదులయందువలె] 1 వ్యంగ్యమున్నను,
దానికి ప్రాధాన్యములేనపుడును, &quot;పిలువంబడియు&quot; అనుచోటనువలె, అది
అస్పష్టముగా ప్రతీతమగునపుడును, [రమణీయముకానపుడును,] ''అదియేమం
తది“ అనుచోటనువలె, 3 [వ్యంగ్యము] వాచ్యముతో సమమగు ప్రాధాన్యము
కలిగియున్నపుడును; 4 [వ్యంగ్యము-స్ఫుటముగా, ప్రకాశించుచున్నను, సందేహ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rzx4jyc4asg7wv6ex7ruhjcc8fxn3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221074</id>
    <revision>
      <id>574931</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 261 సంకరమునందువలె] దానికిఁగల ప్రాధాన్యము- స్పష్టము కానపుడును, నాలుగు ప్రకారములయందునుగూడ - ధ్వనివ్యవహారముండదు. అ : “అట్లయినయెడల; ఈధ్వని - ఎచటనుండును ? [ఏదిధ్వన...'</comment>
      <origin>574931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="1ouo9mezqmzknjeotrq4h95zuyfp6pj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
261
సంకరమునందువలె] దానికిఁగల ప్రాధాన్యము- స్పష్టము కానపుడును, నాలుగు
ప్రకారములయందునుగూడ - ధ్వనివ్యవహారముండదు.
అ : “అట్లయినయెడల; ఈధ్వని - ఎచటనుండును ? [ఏదిధ్వని
కావ్యము?” అని యాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.]
(65) మూలము ; -
గీ॥ తత్పరమ్ము లెయగుచు, శబ్దార్ధములుభ
యమును, వ్యంగ్యముకొఱకు నెందలరుచుండు,
నదియె సంకర [సాంకర్య] వర్జితమ్మటనయెడల;
ధ్వనికివిషయమ్మని తలంపఁదగి నదగును.
లోచనము :-
(3)
సంకరవర్జితమనఁగా; 'వేరొక యలంకారముతోడియను
ప్రవేశముగలదను సంభావనచేత విడువబడినది' అనియర్ధము. కాని, 'సంకరాలం
కారముచేత విడువఁబడినది' అని యర్ధముకాదు. ఈ యర్ధమును చంద్రికాకర్త
చెప్పియుండవచ్చును.] [సమాసోక్త్యాది] ఇతరాలంకారో పలక్షితమగునపుడు
[వ్యంగ్యనిరూపణము] క్లిష్టమగునుగదా !
(66) మూలము : -- కావున [పూర్వోక్త హేతువువలన]
ధ్వని - తదితరములగు నలంకారములయందంతర్భవించునదికాదు.
ప్రభా : - అవ :- ఈయంశమునిట్లు ముగించి, ధ్వని - అలంకారాదుల
యందంతర్భవింపదనుటకు [వృత్తికర్త] వేరొక హేతువును జెప్పుచున్నాఁడు.
(67) మూలము :--- 'ధ్వని- కావ్యవిశేషము. అంగి.'అని
చెప్పఁబడియుండుటవలనఁగూడ, ఇది - తదితరములయందు [గుణా
లంకారాదులయందు అంతర్భవించునదికాదు. మఱియు, &quot;నీధ్వనికి-
అలంకారములు, గుణములు, వృత్తులు, అనునవి - అంగములు”
అని ముందుప్రతిపాదింపఁబడును. పృథగ్భూతమగు[ప్రత్యేకమగు]
నవయవమే - అవయవియని ప్రసిద్ధమగునదికూడ - కాదుగదా !
||
!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ouo9mezqmzknjeotrq4h95zuyfp6pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221075</id>
    <revision>
      <id>574932</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '262 లోచనము :- ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము వాచ్యవాచకభావమును, వ్యంగ్యవ్యంజకభావమును, [అనునవి] ఒకదానికొకటి విరుద్ధములు. కనుక, కేవలము, వానినాశ్రయించుట వలననే - అలంకారములకును, ధ్వనికిని, తాదా...'</comment>
      <origin>574932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="1ysb2pie46d3vckhxgzfb8ji1r0n9l1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;262
లోచనము :-
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
వాచ్యవాచకభావమును, వ్యంగ్యవ్యంజకభావమును,
[అనునవి] ఒకదానికొకటి విరుద్ధములు. కనుక, కేవలము, వానినాశ్రయించుట
వలననే - అలంకారములకును, ధ్వనికిని, తాదాత్మ్యము [అలంకారములే ధ్వని
యగుట.] [లేక, ధ్వనియే యలంకారములగుట] లేకుండుటయేకాక, స్వామి
వలె,ధ్వనియంగియు, భృత్త్యునివలె,. అలంకారమంగమును, నగుచుండుట; అను
విరోధమువలనఁగూడ - వానికి తాదాత్మ్యము [ఏకత్వము] కలుగదనిభావము.
“అవయవము [అంగము] ఏకైకముగా (ప్రత్యేకముగా) అ యవికాదు
గదా ! &quot; అనునంఠము - &quot;పృథగ్భూతమగు నవయవమే” అనువాక్యముచేతఁ
జెప్పఁబడినది.
ప్రభామతి
&quot;అయ్యా! అవయవములకంపె, వేరుగా &quot; నవయవి -
సిద్ధింపదు. కనుక, ఇచట, &quot;అవయవమే - అవయవికామ&quot; అను నిషేధమెట్లు
కుదురును ?”” అను నాళంకను దొలగించుటకు 'పృథగ్భూతముగు” అని చెప్పఁ
బడినది. &quot;పృథగ్భూతమగు&quot; అనఁగా; ఏ కైకముగూ [ఒక్కటియేయగు] అవయ
వమను నర్ధమేర్పడును . &quot;అప్పుడు, ప్రత్యేకమగు నవయవము. అవయవికాదు&quot;
అని సిద్ధించును.
లోచనము :-
&quot;వేరయిన యవయము-అవయవిగాకున్నను, సముదాయ
మధ్యపతితమగు నవయవము మాత్రము = అవయవియేయగుఁగాక !&quot; అని యా
శంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.
(68) మూలము :- ఆయంగము [అవయవము] పృథగ్
భూతము కానపుడుకూడ - తానాయవయవికి [ధ్వనికి] అంగమే -
[అవయవమే] యగును. [అంగము నాయలంకారము - తాను]
అంగియే యగునదికాదు.
లోచనము ;-
సముదాయము నడుమను బ్రవేశించునపుడుకూడ-సము
దాయిరూపమగు] ఆయలంకార మొక్కటియే
సముదాయులగు నితరావయవములుకూడ
ప్రభా :---
2
సముదాయముకాదు. ఏలయనిన-
సముదాయమునందుండునుగదాః-
“సముదాయమునందు సముదాయులగు నంగములు- పెక్కు
లుండును, కనుక, అంగమగు నలంకారము తాను వేరుగానుండక, తదితర
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ysb2pie46d3vckhxgzfb8ji1r0n9l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221076</id>
    <revision>
      <id>574933</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 263 సముదాయులగు నవయవముల నడుమను బ్రవేశించియున్నను, వానితోఁబాటు తానుగూడ . అవయవికి - ఒక యంగ మేయగునుగాని, తానే - యవయవికాదు&quot; అని యభిప్రాయము. లోచనము :- ఆసముదాయుల [అవ...'</comment>
      <origin>574933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="q5lwfwvhqvyrysxec5zug79jbxpysrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
263
సముదాయులగు నవయవముల నడుమను బ్రవేశించియున్నను, వానితోఁబాటు
తానుగూడ . అవయవికి - ఒక యంగ మేయగునుగాని, తానే - యవయవికాదు&quot;
అని యభిప్రాయము.
లోచనము :-
ఆసముదాయుల [అవయవముల] నడుమ నొకప్పుడు
ప్రతీయమానముకూడ నుండినయెడల అది ప్రధానమగునపుడు ధ్వనియే
-
యగును. కాని, అలంకారముకాదు. అది అప్రధానమగుటవలన, అలంకారరూప
మగునపుడు,ధ్వనికాదు. ఈయంశమే &quot;అంగియేయగునదికాదు.” అని, చెప్ప
బడినది.
అవ :— '‘[సమాసోక్తి మున్నగు నలంకారములలోనిదగు] ఏదోయొక
యలంకారమునకే ప్రధానతాభిషేకము నొసఁగి, &quot;ధ్వని&quot; యనియు, &quot;ఆత్మ&quot;
యనియు, ధ్వనివాదివగు నీవుచెప్పుచున్నావేమో!&quot; ఆనీయాశంకించిచెప్పు
-చున్నాఁడు.
(69) మూలము : -- ధ్వని - మహావిషయము. కనుక,
[సమాసోక్తి, పర్యాయోక్తము, సంకరము, మున్నగు నలంకార
ములయందు] ఎచ్చటనయినను, అవయవిత్వము [వ్యంగ్య ప్రాధా
న్యముచేతనగు ధ్వనిత్వము] ఉన్నను, అచ్చటఁగూడ - ధ్వని -
తన్నిష్ఠమేయగునదికాదు. [ధ్వనింపఁజేయఁబడుటవలన, నవయవి
యగునాయలంకారముమాత్రమే - ధ్వనికాదు.]
:-
&quot;అలంకారము - ధ్వనింపఁజేయఁబడి, యంగియయినను,
అదియే . ధ్వనికాదు.” అదియు, నొకధ్వనిభేదమగును. ధ్వని - మహావిషయము
గదా!
లోచ ః -- సమాసోక్త్యాదులు లేకున్నను, 'ఒడలెఱుఁగదు; 'ఎవనికయిన'
మున్నగు పెక్కుస్థలములయందు, (మాచేత) ధ్వని ప్రదర్శింపఁబడినది. కనుకః
సమాసోక్తి, (పర్యాయోక్త ము) మున్నగు నలంకారములలోనిదియగు, నేదోయొక
అలంకారమునే - మేము - ధ్వనిగాఁ జెప్పుచున్న వారలముకాము. 'సమాసోక్తి -'
'మున్నగు నలంకారస్వరూపము, సమస్తమునుగూడ-లేకున్నను, 'ఒడ లెఱుఁగదు'
ఇత్యాదులగు స్థలములయందు ధ్వనియున్నదిగదాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q5lwfwvhqvyrysxec5zug79jbxpysrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221077</id>
    <revision>
      <id>574934</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ప్రభా : — &quot;ధ్వని - మహావిషయము. సముద్రమువంటిది. ధ్వనించిన యలంకారమైనను, తరంగమువంటిదియేయగును. కాఁగా, ఒకేతరంగమే - సము ద్రము కాదుగదా! అలంకారము - ధ్వనింపఁజేయఁబడి...'</comment>
      <origin>574934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3892" sha1="cgdj972yuz3rl60oic81wv1381rlty5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;264
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ప్రభా : — &quot;ధ్వని - మహావిషయము. సముద్రమువంటిది. ధ్వనించిన
యలంకారమైనను, తరంగమువంటిదియేయగును. కాఁగా, ఒకేతరంగమే - సము
ద్రము కాదుగదా! అలంకారము - ధ్వనింపఁజేయఁబడినపుడు గూడ, అది - ధ్వని
యందోక ప్రభేదమేయగును. కాని, అదియే - ధ్వనికాదు. సమాసోక్త్యాదులకంటె
భిన్నమగు, స్థలమునందుగూడ - ధ్వని -వ్యాపకమగుచున్నది. కావున, ధ్వనింపఁ
జేయఁబడిన యలంకారములకే - ధ్వనియందంతర్భావమును జెప్పఁదగును. కాని,
సర్వవ్యాపకమగు ధ్వనికి, వానియందంతర్భావమును - చెప్పఁదగదు.&quot; అని
భావము. ధ్వనించిన యలంకారము - వేరొకదాని నలంకరించునది కాకుండుట
వలన, అలంకారము కాకున్నను, బ్రాహ్మణక్రమణన్యాయమున, 'అలంకార
ధ్వని” అని చెప్పఁబడుట - అయుక్త ముకాదు.
1
అవ :- “ఆ-కృతివిశేషమును ధ్వని - యనికి బుధులు&quot; అనుకారి
కావయవము నుపయోగింపఁజేయుటకై చెప్పుచున్నాఁడు.
(70) మూలము : - &quot;ధ్వనియనికి బుధులు&quot; అనుట
చేత - &quot;ధ్వనియను నీయుక్తి (సంజ్ఞ) విద్వదుపజ్ఞ (విద్వాంసుల
నుండి మొట్టమొదట సుపక్రమముగలది) అగుచున్నది. కాని, అధిక
ప్రయత్నముచేత నెట్లో ప్రవర్తింపఁజేయఁబడినదికాదు.” అని ప్రతి
పాదింపఁబడినది.
లోచనము :— “విద్వదుపజ్ఞ&quot; అనుచోట “ధ్వనియనుసుక్తి - విద్వాం
సులవలననగు, ఉపజ్ఞగలది.&quot; అనగా - &quot;ప్రథమోపక్రమముగలది.&quot; అని బహు
హిని జెప్పఁదగును. కనుక, &quot;విద్వాంసుల యువక్త్రమము” అని తత్పురుషా
శ్రయమగు నపుంసకత్వము - నిరవకాశమని తెలియునది.
ప్రభా :- చంద్రికాకర్త - ఇట్లువ్యాఖ్యానించెనేమో.
-
-
&quot;ప్రథమేహి విద్వాంసో వైయాకరణాః”
-
(71) మూలము : -
:-
సర్యవిద్యలును వ్యాకరణ మూల
ములు. కనుక, వైయాకరణులు - ప్రథములగు విద్వాంసులుగదా!
[వైయాకరణులే,విద్వాంసులలో అగ్రగణ్యులు గదా :] ఆశాబ్దికులు-
వర్ణములు - శ్రవణేంద్రియగోచరీ క్రియమాణములగునపుడు,[వానిని]
&quot;ధ్వని” అని, వ్యవహరించుచున్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgdj972yuz3rl60oic81wv1381rlty5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221078</id>
    <revision>
      <id>574935</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ':-- ప్రథమోద్ద్యోతము - 265 ప్రధా :——— సర్వవిద్యలకును మూలభూతమగు, శబ్దబ్రహ్మమును దెలి సినవారు - కనుక, వైయాకరణులు విద్వాంసులలో, ముఖ్యులగుచున్నారు. కనుకనే అగ్రగణ్యులగుచున్నారు. ఆశబ...'</comment>
      <origin>574935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4327" sha1="js51fsy7b8luzws7vh92r8eb67w7l4v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:--
ప్రథమోద్ద్యోతము
-
265
ప్రధా :——— సర్వవిద్యలకును మూలభూతమగు, శబ్దబ్రహ్మమును దెలి
సినవారు - కనుక, వైయాకరణులు విద్వాంసులలో, ముఖ్యులగుచున్నారు.
కనుకనే అగ్రగణ్యులగుచున్నారు. ఆశబ్దబ్రహ్మముచేత-సమస్తభువనములును
వ్వాప్తములు కాఁగా- చతుర్దశయో, అష్టాదశయో, అగు, విద్యలను గూర్చి చెప్పవలె
నా ?. ఇచట, లోచనకర్త - (1) వ్యంగ్యమగునర్ధము; (2) తద్వ్యంజకమగు,
శబ్దము, (3) వ్యంజకమగునర్ధము, (4) తద్వ్యాపారమగువ్యంజన, (5) తత్స
ముదాయరూపమగు కావ్యము, అనునైదునుగూడ- విద్వద్ వైయాకరణప్రసిద్ధి
ననుసరించి, “ధ్వని” అను శబ్దముచేతఁ జెప్పఁబడుట కనుగుణములగునట్లు,
వ్యాఖ్యానించుటకుద్దేశించి, అందు మొదటిదగు వ్యంగ్యార్ధము - 'ధ్వని' అను
శబ్దమున, నెట్లుచెప్పఁబడినదియుఁ జెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ :-
శ్రోత్రశష్కులిని చక్కిలమువంటి చెవితోఁగూడినయాకాశ
మును]వీచీ[తరంగ] సంతానన్యాయమునఁబ్రవేశించిన, అంత్యములగు, శబ్దములు-
[శ్రూయక్తేఇతి] 'వినఁబడుచుండునవి'. కనుక; [వైశేషికాదుల] ప్రక్రియ
యందు - శబ్దమునుండి పుట్టినవగు, నాచివరి శబ్దములు &quot;శ్రూయమాణములు&quot;
అనిచెప్పబడినవి. వినఁబడుచున్నవియు, [మొదటి] శబ్దమువలనఁబుట్టినవియు,
చివరివియు, అగు నాశబ్దములకు ఘంటాన, రజనరూపత్వముండును. కనుక;
అవికూడ - “ధ్వని” అను శబ్దముచేతఁ జెప్పఁబడినవి.
-
భగవానుఁడగు 'భర్తృహరి' - [వాక్యపదీయమను గ్రంథమునందు] ఇట్లే -
చెప్పెను.
&quot;యఃసంయోగ వియోగాభ్యాంకరణై రుపజన్యతే।
సస్ఫోటః, శబ్దజాశ్శబ్దాధ్వనయో౬ న్యైరుదాహృతాః&quot; అని.
ప్రభా :- “జిహ్వాగ్రము మున్నగు కరణములకు ఆయా(తాల్వాది)
స్థానములతో, సంయోగవియోగములు కలుగునపుడు, ఆ జిహ్వాగ్రాదికరణముల
చేత - మొదట నుపజనితమగుళబ్దము-స్ఫోటమని చెప్పఁబడును&quot; అనునది -
దీనియర్ధము. కనుక, కరణ - స్థాన సంయోగ, వియోగముల వలన - మొదట,
నుత్పద్యమానమగుశబ్దము 'స్ఫోటము' అని, ఉత్పత్తివాదులమతము. కాఁగా
&quot;గంటవాయించునపుడుదయించునదియగు, ప్రథమశబ్దముననుసరించి, కలుగునవి
యగు, శబ్దములవలె, స్ఫోటరూపమగు ప్రథమశబ్దమునుండి, శ్రూయమాణముల
38&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>js51fsy7b8luzws7vh92r8eb67w7l4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/338</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221079</id>
    <revision>
      <id>574936</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము గుచు, పుట్టినశబ్దములు - [జ్ఞాతృశ్రుతి పథమునఁబడినవి] అన్యులచేత- [వైయాక రణులకంటె అన్యులగు, ఉత్పత్తి వాదులచేత] 'ధ్వనులు' అని చెప్పఁబడినవి. &quot; అనునది - దీనియర్...'</comment>
      <origin>574936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="humtso8wekd2hijh561js0c4ir21tyj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;266
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
గుచు, పుట్టినశబ్దములు - [జ్ఞాతృశ్రుతి పథమునఁబడినవి] అన్యులచేత- [వైయాక
రణులకంటె అన్యులగు, ఉత్పత్తి వాదులచేత] 'ధ్వనులు' అని చెప్పఁబడినవి. &quot;
అనునది - దీనియర్ధము.
లోచ :- ఇట్లు, ఘంట్యానురణన స్థానీయమును, [కనుకనే;] అను
రణనాత్మోపలక్షితమును, అగు వ్యంగ్యమగునర్ధముగూడ- 'ధ్వని'' అని వ్యవహ
రింపఁబడినది.
ప్రభా :— ఇట్లే, గంటమ్రోగించునపుడు, కలుగు మొదటిధ్వనిననుస
రించి, కలుగునదియగు, ధ్వనివంటిదగుటవలన సంలక్ష్యక్త మవ్యంగ్యమగు
నర్ధముకూడ-‘‘ధ్వని” అని పేర్కొనబడినది. కనుకనే, 'దీనికి ' అనురణన(వ్యంగ్య,
ధ్వని' [మొదటిధ్వనిననుసరించి ధ్వనించునది] అనునామాంతరముకూడ నొసఁగఁ
బడినది. “అసంలక్ష్యకమమగు, వ్యంగ్యమగు రసాదికము తెలియఁబడనిక
మముగలదగుటవలన అనురణనాత్మక ముకాకున్నను. అదికూడ - దీనిచేత
ఉపలక్షితమగును.” అనిచెప్పుట, లోచనకర్త - “అనురణనాత్మోపలక్షితమును&quot;
అని వ్యాఖ్యాన మొనర్చెను. కాని, రసాదికమనురణించునదివలె, కనుపింపకుండు
టవలన, దానికి -అనురణనవ్యంగ్యమను నామాంతరమీయఁబడకున్నను, అది
కూడ - అనురణింపనిదికాదు. దానియందును, అసంలక్ష్యక్రమమగు [చక్కగాఁ
గనుపింపని క్రమముగల] అనురణనమున్నది. కనుక, అనురణనసామ్యమువలన
నదియు, ధ్వనియని పేర్కొనఁబడునని తెలియునది. అనురణనమనఁగా; మొదటి
దానిననుసరించి, [కొంతకాలమువఱకును] ధ్వనిచేయుట. మొదట మ్రోగునదివలేఁ
బ్రకాశించు, వాచ్యముననుసరించి- మ్రోగునదివలె స్ఫురించునదియగు, వ్యంగ్యము-
అనురణనరూపమగుటయుక్తమేగదా . అనురణనరూపమగు వ్యంగ్యము-[ప్రధా
నముగాఁ] గలది - “అనురణనవ్యంగ్యధ్వని” అనిముందు వ్యవహరింపఁబడును.
వెనుక నుదాహరింపఁబడిన, గాధలు - అనురణనవ్యంగ్యధ్వని ప్రభేదమునకుదాహ
రణములేయని తెలియునది. వానియందు, వాచ్యమునను సరించియే వ్యంగ్యములు
స్ఫురించుచున్న విగదా :
అవ :— ` ఇప్పుడు “వ్యంజకమగు శబ్దమును, వ్యంజకమగు నర్ధమును
గూడ - ధ్వనియని వ్యవహరింపఁబడును.&quot; అని సాధించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-
అట్లే, పూర్వపూర్వవర్ణముల యనుభవముచేత, జనితమగు
సంస్కారముచేత, సహకరింపఁబడిన, అంత్యవర్ణ బుద్ధిచేత నిర్గ్రాహ్యమగు,
[మిగుల వ్యక్తమగు రూపమున గ్రహింపఁబడునదియగు,] స్పోటమునకు
-
అభి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>humtso8wekd2hijh561js0c4ir21tyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/339</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221080</id>
    <revision>
      <id>574937</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్ద్యోతము 267 వ్యంజకములగుచు, క్రూయమాణములగు నేవర్ణములు - ''నాద” శబ్దవాచ్యములో, [వైయాకరణులు - నాదశబ్దముచేత. వేనిని జెప్పుదురో] అవియు - “ధ్వని”” అను శబ్దముచేతఁ (శాబ్దికులచ...'</comment>
      <origin>574937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="ffbmlmv9u4s28ehb7bxodhyhr32vnge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్ద్యోతము
267
వ్యంజకములగుచు, క్రూయమాణములగు నేవర్ణములు - ''నాద” శబ్దవాచ్యములో,
[వైయాకరణులు - నాదశబ్దముచేత. వేనిని జెప్పుదురో] అవియు - “ధ్వని”” అను
శబ్దముచేతఁ (శాబ్దికులచేతఁ] జెప్పఁబడినవి. భగవానుఁడగునతఁడే, యిట్లుచెప్పెను.
“ప్రత్యయై రనుపాఖ్యేయైర్గ్రహణానుగు క్రైస్తథా|
ధ్వనిప్రకాశితేశబ్దే స్వరూపమభిధీయతే”అని,
ప్రభామతి :- &quot;ఇది, యిట్లు&quot; అని వ్యాఖ్యానించుటకు, శక్యముకాని
వియు, వ్యక్తరూపమగు స్ఫోటమును గ్రహించుటకనుకూలించునవియు, ధ్వనిచేత
ప్రకాశితమగు శబ్దమునుండి పుట్టినవియు, అంతరాళమునందుండునవియు, స్ఫోట
విషయకములగునవియు, వ్యక్తములు కానివియు, నగుప్రత్యయములచేత - స్ఫోట
స్వరూపము - వ్యక్తముగాఁదెలియఁబడును. &quot; అనిదీనియర్ధము. “పూర్వపూర్వ
-పర్ణానుభవజనితసంస్కార సహకృతమగు నంత్యవర్ణముయొక్క జ్ఞానమువలన
స్ఫోటము - వ్యక్తపడును. ” అనునది వైయాకరణులమతము,
లోచనము :-- దీనిచేత - [వ్యంజకములగు వానిని, వారిట్లు ధ్వనియని
వ్యవహరించుటచేత] వ్యంజకములగు శబ్దార్ధములుకూడ
మాచేత -] ధ్వనిశబ్దముచేత, వ్యవహరింపఁబడినవి.
&quot;
[వారిననుసరించిన,
ప్రథామతి :- తదుపరి, 'వ్యాపారమగు వ్యంజనకూడ-ధ్వనియనిచెప్పఁ
బడు'నని సాధించుచున్నాఁడు..
లోచనము :— ముఱియు, వర్ణములు-తావన్మాత్ర ప రి మా ణ ము లుగా
క్రూయమాణములగునపుడు-
“అల్పీయసాపియత్నేన శబ్దముచ్చారితం మతిః |
యదివానై వగృష్ణతివర్ణం వాసకలంస్పుటమ్ !!” అని
ప్రభా :— వర్ణములు - ఎంత పరిమాణముగల, వర్ణము, శ్రోత్రేంద్రియ
ముచేత గ్రహింపఁబడునో, అంతపరిమాణములోఁ గూడినవిగా, వినఁబడినవైనను.
బుద్ధి - మిక్కిలియల్పమగు, యత్నముచేత, నుచ్చారితమైన శబ్దమునుగ్రహింప
కుండవచ్చును. లేక, వర్ణములన్ని౦టిని స్పష్టముగా గ్రహింపకుండవచ్చును,
అప్పుడు —&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ffbmlmv9u4s28ehb7bxodhyhr32vnge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221081</id>
    <revision>
      <id>574938</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లోచ : - ఆ వర్ణములంతమాత్రముగనే వినఁబడునపుడు, వక్త యగువాఁడు ప్రసిద్ధమగు [తనకుసహజమగు] నుచ్చారణవ్యాపారముకంటె మిగులనధికమును, దృతవిలంబితాదివృత్తి భేదాత్మ...'</comment>
      <origin>574938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4890" sha1="kuu2hij2x2ortpgpfeadbnud9zjr5fj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;268
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లోచ : - ఆ వర్ణములంతమాత్రముగనే వినఁబడునపుడు, వక్త యగువాఁడు
ప్రసిద్ధమగు [తనకుసహజమగు] నుచ్చారణవ్యాపారముకంటె మిగులనధికమును,
దృతవిలంబితాదివృత్తి భేదాత్మయు, నగు [శీఘ్రతగలదియో, ఆలస్యముగలదియో,
యగు] వేళొక వ్యాపారమునొనర్చునపు డట్టివ్యాపారముకూడ ధ్వనియని
[వైయాకర్త యగు, భర్తృహరిచేతనే] చెప్పఁబడినది. అతఁడే - యిట్లుచెప్పెను,
&quot;శబ్దస్యోర్ధ్వమభివ్యక్తేర్వృత్తి భేదేతువైకృతాః॥
ధ్వనయః సముపోహర్తే స్ఫోటాత్మాతైర్నభిద్యతే' అని.
-
ప్రభా :– ''(స్ఫోటరూపముగు) శబ్దమునకు అభివ్యక్తి కల్గినపిమ్మట,[ఆల
స్యాదులచేత] వైకృతములగుధ్వనులుపుట్టును. కాని, యివి, [ఆలస్యాదికృతములు
కనుక] దృతాదివృత్తి భేదమునందు కారణములగుచుండును. [వృత్తి భేదమును
పుట్టించును.] స్ఫోటముమాత్రమువానిచేత భేదింపఁబడునదికాదు.” అని,యాతఁడే
చెప్పెను.
లోచ : - కనుక, ఆశబ్దబ్రహ్మవిదులననుసరించిన మాచేతఁగూడ -
“ప్రసిద్ధములగు, శబ్దవ్యాపారములగు, అభిధాతాత్పర్య లక్ష ణారూపములకంటె,
అతిరిక్త వ్యాపారమగు, వ్యంజన- 'ధ్వని' - అనిచెప్పఁబడినది.&quot; ఇట్లు [వ్యంగ్యము,
వ్యంజకశబ్దము, అర్ధము, వ్యంజన, అను] నాలుగును గూడ - &quot;ధ్వని&quot; అని వ్యవ
హరింపఁబడఁదగినవగుచున్నవి. వీనితోడి సంబంధమువలన- సమస్తమగు [వ్యంగ్య,
నాచ్య, వాచక, వ్యాపార, సముదాయ రూపమగు] కావ్యముగూడ - ధ్వనియని-
చెప్పబడినది. కనుక, [ఇట్లు, కావ్యముకూడ -ధ్వనియనుటచేత -'‘ధ్వనికావ్యమ్మున
కాత్మగా” అనుచోట, కావ్యమునకును, దానియాత్మ మగుధ్వనికిని, జెప్పఁబడిన]
భేగవ్యపదేశమును, [ఆకృతివిశేషమును 'ధ్వని' యని3 ఇత్యాదిస్థలమున విశిష్ట
మగుకావ్యమునకును, ధ్వనికిని, జెప్పఁబడిన) అభేదవ్యపదేశమునుగూడ-యుక్త ము
కానిదికాదు. (యుక్త మేయగును. ].
· ప్రభా :- &quot;స్ఫోటోత్పత్తి వాదిమతమున, స్పోటమనునది. ధ్వనికంటె,
భిన్న మైనది. ‘జిహ్వాగ్రము' మున్నగు కరణములకును, 'తాల్వాది' స్థానముల
కును, సంయోగవియోగములు కలుగునపు, డుత్పత్తి నొందునదియగు, మొదటి
శబ్దము - స్ఫోటమనునది - ఉత్పత్తి వాదులమతము. దీనినుండి పుట్టినశబ్దములే-
మనకు వినఁబడును. శ్రూయమాణములగు నీళబ్దములు వారిచేత ‘ధ్వని'యని
చెప్పఁబడినవి. వైయాకరణమతమునందుమాత్రము, క్రూయమాణములగు వర్ణము
లకే - నాదమను నామమున్నది. ఈనాదమే స్పోటకమున కభివ్యంజకమగు
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kuu2hij2x2ortpgpfeadbnud9zjr5fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221082</id>
    <revision>
      <id>574939</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము - 269 చుండు”ననివైయాకరణులు చెప్పుచుందురు. కనుక వీరిమతమున ప్రథమశబ్దము- స్ఫోటముకాదు, అంత్యవర్ణ బుద్ధి నిర్గాహ్యమగునదియే స్ఫోటము. ఈస్ఫోటము నకు వ్యంజకమగు నాదమ...'</comment>
      <origin>574939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4435" sha1="8w31su809xrjvojwi27ajj0snu47pb1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
-
269
చుండు”ననివైయాకరణులు చెప్పుచుందురు. కనుక వీరిమతమున ప్రథమశబ్దము-
స్ఫోటముకాదు, అంత్యవర్ణ బుద్ధి నిర్గాహ్యమగునదియే స్ఫోటము. ఈస్ఫోటము
నకు వ్యంజకమగు నాదము - వైయాకరణులచేత, ధ్వనియనివ్యవహరింపఁబడినది.
కనుక, వ్యంజకత్వ సాదృశ్యము ననుసరించి వ్యంగ్యమునకు వ్యంజకములగు,
శబ్దార్ధములు రెండును - మాచేత ధ్వనియనిచెప్పఁబడినవి. ప్రసిద్ధిచ్చారణ వ్యాపా
రముకం టే నధికమగు వ్యాపారమును గూడ - వారుధ్వనియనిరి. కనుక, ప్రసిద్ధ
శబ్దవ్యాపారములకం టే, భిన్నమగు, వ్యంజనను, మేమును - 'ధ్వని'యంటిమి”.
అనిభావము.
అవ :— ''శబ్దబ్రహ్మవిదులగు వైయాకరణులు - అభిప్రాయవ్యంజక
ములగు, వర్ణాదులు - వినఁబడునవుడు, వానిని ధ్వనియనియనుచున్నారు. అట్లే.
ధ్వన్యాత్మవిదులగు నాలంకారికులు కూడ వ్యంగ్యవ్యంజకములగు శబ్దాదులను
ధ్వనియ) వ్యవహరించిరి&quot; అని. [వృత్తి కర్త] చెప్పుచున్నాఁడు.
-
(72) మూలము : -- అట్లే, తన్మతముననుసరించిన,
కావ్యతత్త్వార్ధదర్శులగు విద్వాంసులు-వాచ్య, వాచక, సమ్మిశ్రము,
శబ్దాత్మ, కావ్యపదవ్యపదేశ్యము, అనువానిని [ఐదింటిని] వ్యంజ
కత్వసామ్యమువలన ధ్వనియని వ్యవహరించిరి.
ప్రధా : అవ :- &quot;ఈవ్యంగ్యాదుల నైదింటిని గూడ- ధ్వనిగా ఁబ్రదర్శిం
చుట-వృత్తికారాభిమతమేయగును&quot; అనిచెప్పుచున్నాఁడు.
లోచనము :-— “వాచ్య, వాచక, సమ్మిశ్రము&quot; అనుచోట, 'వాచ్య
వాచకసహితము, సమ్మిశ్రము'. అని, మధ్యమపదలోపియగు సమాసమును జెప్ప
వలయును. ఇచ్చట సముచ్చయమును దెలుపుపదమగు 'చ'కారములేకున్నను,
[గామశ్వంపురుషంపశుమ్] ''గోవును, అశ్వమును, పురుషుని, పశువును, అను
చోటనువలె, సముచ్చయార్ధమును దెలుపవలయును. [అపుడు- &quot;వాచ్యమును,
వాచకమును, సమ్మిశ్రమును, శబ్దాత్మయు, కావ్యపదవ్యపదేశ్యమును&quot; అను
సముచ్చయవిశిష్టమగు సర్ధమేర్పడును.] దానిచేత వాచ్యమగు నర్థమును. వాచక,
మగు శబ్దమునుగూడ - ధ్వనియగును. రెంటికిని వ్యంజకత్వమున్నది. కనుక.
[ధ్వనతీతి] 'ధ్వనించును అనువ్యుత్పత్తిచేత అవి రెండును గూడ ధ్వనులని
చెప్ప బడును. [''సంమిశ్ర్యతే, విభావానుభావసంవలనయా”] విభావానుభావముల
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8w31su809xrjvojwi27ajj0snu47pb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221083</id>
    <revision>
      <id>574940</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము తోడి సంబంధమువలన వ్యంజింపఁజేయఁబడును. కనుక, వ్యంగ్యముగూడ-ధ్వని యగును. శబ్దాత్మయు, అనుచోట [శబ్దనం శబ్దః] 'శబ్దించుట-శబ్దము. అనఁగాః శబ్దవ్యాపారముగూడ - శబ్ద...'</comment>
      <origin>574940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="gch9gwye330s7muc1nitqgb290uvjj5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;270
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
తోడి సంబంధమువలన వ్యంజింపఁజేయఁబడును. కనుక, వ్యంగ్యముగూడ-ధ్వని
యగును. శబ్దాత్మయు, అనుచోట [శబ్దనం శబ్దః] 'శబ్దించుట-శబ్దము. అనఁగాః
శబ్దవ్యాపారముగూడ - శబ్దమని చెప్పఁబడుననియర్ధము. ఇదికూడ - అభిధాది
రూపముకాదు. ఇంకేమనిన - ఆత్మరూపమే (వ్యంజనయే) యగును.
కనుక, ఆశబ్దవ్యాపారముగూడ - (ధ్వననమ్-ధ్వనిః) “ధ్వననమే-ధ్వని”
అనువ్యుత్పత్తి చేత - ధ్వనియగును. ఇట్లు, ఉక్త ప్రకారధ్వని చతుష్టయమగుటవలన
కావ్యమనివ్యవహరింపదగినయర్ధము, అనగా; సముదాయరూపము-కూడ-ధ్వనియని
చెప్పఁబడినది, కనుకనే, &quot;వ్యంజకత్వ సామ్యమువలన” అనుసాధారణ హేతువు
చెప్పఁబడినది, పక్షములన్నిఁటియందును 'వ్యంగ్యవ్యంజక భావము - సామాన్య
రూపము” అనఁగా; 'సాధారణము' అని దీనియర్దము.
అవ :
&quot;వాగ్వికల్పములు - [వాగ్వైచిత్రములు] అనంతములు.
కావున” ఇత్యాదిగా వేరొకకొందఱు [9వ పేరాల్లో] చెప్పినదానిని పరిహరించు
చున్నాఁడు.
-
(73) మూలము : -- వక్ష్యమాణములగు [ముందు చెప్పఁ
బడినవియగు] ప్రభేదములయు, వానికిగల భేదములయు, సంకలన
చేత - మహావిషయమగు, నిట్టిధ్వనిని బ్రకాశింపఁజేయుటయనునది-
అప్రసిద్ధములగు నలంకార విశేషములను మాత్రమే ప్రతిపాదిం
చుటవంటిదికాదు. కనుక, ధ్వనిస్వరూపభావితమగు, చేతము [చమ
త్కారరూపమగు ధ్వని స్వరూపముచేత అధివాసితము, కనుక,
ముకుళితలోచనత్వాది వికారకారణమగు. హృదయము] గలవారికిఁ
[ధ్వనివాదులకు] గలుగునదియగు సంరంభము-యుక్త మేయగును.
(కనుక) వారియెడల, ఈర్ష్యాకలుషితమగు శేముషి - ఆవిష్కరిం
పఁదగినదికాదు. కాఁగా; &quot;ధ్వన్యభావవాదులు” [‘ధ్వనిలేదు' అను
వారందఱునుగూడ] ఇట్లు, తిరస్కృతులగుచున్నారు.
.
లోచనము :-- [ద్వితీయోద్ద్యోతమున, కారికాకర్త చేత] వక్ష్యమాణము
లగు ప్రభేదములెట్లనిన :- ముఖ్య (ప్రభేద)ములు - రెండు రూపములు. [అవి -
అవివక్షితవాచ్యము, వివక్షితాన్యపరవాచ్యము అనునవి.] ఆప్రభేదములకు సంబం
దించిన భేదములు లేవనిన :- అందు, అవివక్షిత వాచ్యమునకు సంబంధించిన భేద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gch9gwye330s7muc1nitqgb290uvjj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221084</id>
    <revision>
      <id>574941</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 271 ములు - 1 అర్ధాంతర సంక్రమితవాచ్యము 2 అత్యంత తిరస్కృతవాచ్యము. అనునవి. అందు, వివక్షితాన్యపరవాచ్యమునకు సంబంధించిన భేదములు - 1 అసంలక్ష్యక్రవ్యంగ్యము, 2 సంలక్...'</comment>
      <origin>574941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4019" sha1="1619mffc1elz9jhy2u66ykblbajh1b0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
271
ములు - 1 అర్ధాంతర సంక్రమితవాచ్యము 2 అత్యంత తిరస్కృతవాచ్యము.
అనునవి. అందు, వివక్షితాన్యపరవాచ్యమునకు సంబంధించిన భేదములు -
1 అసంలక్ష్యక్రవ్యంగ్యము, 2 సంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్యము, అనునవి.
మరల వీనియందు అవాంతర భేదములు పెక్కులున్నవి. ( ధ్వని )
“మహావిషయము” అనగా, 'అశేషములగు లక్ష్యములయందు వ్యాపించునది'
యనియర్ధము.
“అలంకార విశేషములను” అనుచోట “విశేష గ్రహణముచేత, అవి -
వ్యాపకములుకావనిచెప్పఁబడినది. 'మాత్రమే' అనుశబ్దముచేత [లేశములుగనుక]
“అవీ - అంగికావు.&quot; అని చెప్పఁబడినది. ధ్వనిస్వరూప భావితమగు చేతముగల
వారికి - అనగా; ‘'ద్వనిస్వరూపమునందు ప్రణిహితమగు హృదయముగలవారికి-
అనిగాని, “చమత్కారరూపమగు ధ్వనిస్వరూపముచేత భావితమగు అనఁగా -
అధివాసితమును, కనుకనే, “కన్నులుమూసికొనుట మున్నగు వికారములకు
కారణమును, నగుహృదయముగలవారికి&quot; అనిగాని, యర్ధము. &quot;ధ్వన్యభావవా.
దులు'' అనఁగా, 'అవాంతర ప్రకార త్రయఖిన్నులుగూడ' - అనియర్ధము.
-
ప్రభా ధ్వనివాది ప్రతిపక్షులగు, “1 అభావవాదులు 2 భాక్తతావా
-దులు 3 అనిర్వచనీయతావాదులు ''అను, వాదులలో మొదటివారగు నభావవా
దులు - మరల ముగ్గురుగాఁ దెలుపఁబడిరిగదా. వారికంటే భిన్నులగు సభావ
వాదులుకూడ నుండవచ్చును. వారందఱును - మీఁది సిద్ధాంతముచేత తిరస్కృతు
సిద్ధాంతముచేత-తిరస్కృతు
లగుచున్నారని భావము.
లోచనము :- ఇట్లు - అభావవాదులను దిరస్కరించుటవలననగు ఫల
మును జెప్పుచున్నాఁడు.
(74) మూలము :—
ధ్వని -ఉన్నది. అదికూడ[వస్తు.
అలంకార-రసాదివి శేషరూపమునత్రివిధమైనను, అవివఠీతవాచ్యము,
వివక్షితాన్యపరవాచ్యము - అని, సామాన్యరూపమున, ద్వివిధము.
ప్రభా :-- అవ : - &quot;అయ్యాః అభావవాదఖండనము నొనర్చిన
పిమ్మట, భాక్తతాదిపక్షములను ఖండింపవలసియున్నను. వానిని విడిచి, వృత్తికర్త.
(“అస్తిధ్వనిః') ధ్వని - ఉన్నది!&quot; అనిచెప్పి. ధ్వనిభేదములను ప్రదర్శించుట -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1619mffc1elz9jhy2u66ykblbajh1b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221085</id>
    <revision>
      <id>574942</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సముచితమా?&quot; అనియాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు. లోచ : 'భాక్తతావాదమును, అలక్షణీయతావాదమును, మొదట పరిహరింపవలసియున్నను, ముందుగా నుదాహరణమును బ్రదర్శించినయెడల, ఖ...'</comment>
      <origin>574942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4622" sha1="cq226l2dlcws3d45a5ubwjta65qnedr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;272
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సముచితమా?&quot; అనియాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ :
'భాక్తతావాదమును, అలక్షణీయతావాదమును, మొదట
పరిహరింపవలసియున్నను, ముందుగా నుదాహరణమును బ్రదర్శించినయెడల,
ఖాక్తతావాదము. సుళంకమును, సుపరిహరమునుగూడనగును&quot; అను నభిప్రాయ
ముచేత వానిని బరిహరింపక, ఉదాహరణములనొసఁగు నవకాశముకొఱకు
[ వాచ్యమవివక్షితమ్మగుధ్వనికి అను] భవిష్యదుద్ద్యేతానువాదము ననుసరించి,
[కారికాకారస్థానమునందుండి ] వృత్తి కర్త యే[“అదికూడ&quot; అనువానిచేత] ప్రభేద
నిరూపణము నొనర్చుచున్నాఁడని తెలియునది. [వెనుకఁదెలిపిన] పంచవిధనుగు
ధ్వనిశద్దారమునందునుగూడ - ''దేనిచేత, దేనియందు, దేనివలన, దేనికి సంబంధిం
చిన, దేనికొఱకు&quot; అను బహువ్రీహసమాసము నాశయించుటచేత, యథోచిత
మగు సామానాధికరణ్యము - సుయోజ్యము-
ప్రభా
'వాచకమగుశబ్దము - ధ్వనిపదార్ధము' అనునపుడు, ఏశబ్ద
ముచేత - వాచ్యము - అవివక్షితమో [వ్యంజకనుగు] అది -అవినక్షికవాచ్యకుగు
ధ్వని. (అవివక్షితమగు వాచ్యముగలధ్వని] అని, సకున్వయింపవలయును. ఇట్లే,
క్రమముగా సప్తమీ, పంచమీ, చతుర్థీ, షష్ఠి, విభక్తులచేత
చతుర్థీ, షష్ఠి, విభక్తులచేత - బహువ్రీహినాళ
యించి - వ్యంగ్యము, వ్యంజన, కావ్యము, అనునవి ధ్వనులగునట్లు, సమన్వ
యింపవలయును.
లోచ :-
&quot;వాచ్యమగునర్ధము - ధ్వని&quot; అనునప్పుడుమాత్రము మీఁ
దిపదములయందలి] వాచ్యపదమునకు, స్వాత్మ- అనఁగా, 'వాచ్యార్ధముయొక్క
స్వరూపము' - అర్ధమగును. అప్పుడు, 'దేనిచేత [ఏవాచ్యముచేత] తనస్వరూ
పము - వివక్షితముకానిది - ఆనఁగా; అప్రధానముగాఁజేయఁబడినది, యగునో;
వ్యంజకమగునాయర్ధమే అవివక్షితవాచ్యమగు ధ్వని&quot; అని, సమన్వయింపవల
యును. వివక్షితము, అన్యపరము, అగు-వాచ్యముగలదియగు] వివక్షితాన్య
పరవాచ్యమునందుఁగూడ - [ఇట్లే, యీపంచకము వ్యంజకమగుటవలన]ఇట్లే'
[అవి] ధ్వనియనిచెప్పఁబడుట కుచితమగునట్లు సమన్వయింపవలయును.
ప్రభా : ---
-
“అవివక్షితవాచ్యము&quot; అనుపదమునకు పక్షాంతరమున య
థాశ్రుతమగు నర్ధముఁ గూడఁ జెప్పవచ్చునను నభిప్రాయమునఁ జెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ : — అట్లుగాక, కర్మధారయపక్షము నాశ్రయించునెడల; [అవివ
క్షితశ్చాసౌ వాచ్యళ్ళ ఇతి] ‘అవివత మగువాచ్యము' అనియు, వివ క్షితాన్యపర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cq226l2dlcws3d45a5ubwjta65qnedr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221086</id>
    <revision>
      <id>574943</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్యోతము 273 శ్చాసౌవాచ్య శ్చేతి] వివక్షితమును, అన్య [వ్యంగ్య] పరమును, అగువాచ్యము, అనియు, [కర్మధారయ విగ్రహమును గూడ] చెప్పవచ్చును. అచట, [అవివక్షితవాచ్యమునందు] వాచ్యమగునర్ధ...'</comment>
      <origin>574943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="hjtzgz11d2r94mse42cfubdml4saz8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్యోతము
273
శ్చాసౌవాచ్య శ్చేతి] వివక్షితమును, అన్య [వ్యంగ్య] పరమును, అగువాచ్యము,
అనియు, [కర్మధారయ విగ్రహమును గూడ] చెప్పవచ్చును.
అచట, [అవివక్షితవాచ్యమునందు] వాచ్యమగునర్ధము- ఒకప్పుడు కుదుర
కుండుట, [ఉపయోగింపకుండుట] మొదలగు నిమిత్తముచేత
-
అవివక్షితము
[వివక్షింపఁబడనిది, అనఁగా; అన్వయబోధమునకు విషయముగా నపేక్షింపఁబడ
నిది] అగుచుండును. వాచ్యార్ధమొకప్పుడు. ఉపపద్యమానమగుటవలన-వివక్షితమే-
[.వివక్షింపఁబడునదియే అనఁగా; అన్వయబోధమునకు విషయముగా నపేక్షింపఁ
బడునదియే] యగుచున్నను, స్వసౌభాగ్యమహిమచేత-వ్యంగ్యపర్యంతమగుప్రతీతిని
గలిగించుచుండును. [వ్యంజక మగుచుండును.] కనుకనే; వివక్షితాన్యపరవాచ్య
మునందు - అర్ధ మేప్రధానముగా వ్యంజకమగును, అవివక్షిత వాచ్యమునందు -
శబ్దమే - ప్రధానముగా వ్యంజకమగును.
ప్రశ్న : అయ్యా! వివక్షయు, అన్య [వ్యంగ్య] పరతయు, ననునది -
విరుద్ధముగనున్నదే : [అర్థము వివక్షితమగునపుడది - అన్యపరమెట్లగును ?]
ఇ
ఉ :– అన్యపరమగునట్లే, వివక్షింపఁబడును. కనుక, విరోధమేమున్నది?
[అన్యమగు వ్యంగ్యమునకు, వ్యంజకముగునట్లు వివక్షింపఁబడుటవలన విరోధము
లేదు. ] “సామాన్యముగా&quot; అనఁగా; ధ్వని - వస్తువు, అలంకారము, రసము-
అనురూపములచేత, త్రివిధమగుచున్నను, సామాన్యరూపమున నది - మీఁది భేద
ద్వయముచేతనే, సంగృహితమనిభావము.
ప్రభా ;
1
వస్తురూపమును, అలంకారరూపమును, రసాదిరూపమును,
నగు ధ్వనివిశేషత్ప్రయమిచట-“అవివక్షితవాచ్యము, వివక్షితతాన్యపరవాచ్యము”
అనుసామాన్యరూపమున గ్రహింపఁబడియెను అనిభావము.
ప్రశ్న :-- ధ్వనినామమునకు వెనుక, అవివక్షితవాచ్యము, వివక్షితాన్య
పరవాచ్యము, అనునీనామములనుంచుటవలననగు ఫలమేమి ?
ఉ:- &quot;ధ్వననమను పేరుగల వ్యాపారమునందు 'పూర్వము, ప్రసిద్ధ
ములగు, అఖిఢ, లక్షణ, తాత్పర్యము' అను వ్యాపారతయమువలన, సహృద
యజ్ఞాతకుఁగలుగునదియగు, నర్థప్రతీతియు, ప్రయోక్త[వక్త]కు సంబంధించిన
యభిపాయ రూపమగు వివక్షయుఁగూడ, సహకారులగును.&quot; అనునంశమును
39&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjtzgz11d2r94mse42cfubdml4saz8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221087</id>
    <revision>
      <id>574944</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '274 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము దెలుపుటకే, యీనామద్వయముంచఁబడినది. కనుక; 'అవివక్షి తవాచ్యము, వివ తాన్యపరవాచ్యము,' అనునీనామములచేతనే - ధ్వనిస్వరూపమే - ప్రకృష్టముగా- నుజ్జీవితమగునని తెలియ...'</comment>
      <origin>574944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="d0j0hmntlqzgsrn6cftz32swsqe5yj7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;274
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
దెలుపుటకే, యీనామద్వయముంచఁబడినది. కనుక; 'అవివక్షి తవాచ్యము, వివ
తాన్యపరవాచ్యము,' అనునీనామములచేతనే - ధ్వనిస్వరూపమే - ప్రకృష్టముగా-
నుజ్జీవితమగునని తెలియునది. --
ప్రభా :--- ''ధ్వనికి - ప్రభేదములను ప్రతిపాదించుటకే. ఈనామద్వయ
ము - ప్రసాదితమని తలపఁదగదు&quot; అనిభావము.
అప :-
చున్నాఁడు.
వానియందు-అవివక్షితమగు వాచ్యముగల ధ్వని నుదాహరించు
-
(75) మూలము : - అందు మొదటిదగు, నవివక్షితవాచ్య
ధ్వని కుదాహరణము :
కం॥ పరిచరణ కృతియు, విద్యా
లోచ :-
పరిచయయుక్తుఁడును, శౌర్యవంతుఁడు, ననఁగన్
బరగునరులు, చయనింతురు
పురుషులు_ముగ్గురు-సువర్ణపుష్పఁగఁబ్యథిఎస్. (ఎఎ)
[సువర్ణానిపుష్ప్యతి, ఇది, సువర్ణ పుష్పా] సువర్ణములను
పుష్టించునది కనుక, 'సువర్ణపుష్ప' అని ['బంగారుపూవులను బూయునది అని]
యర్ధము. ఈవాక్యమే-స్వార్థమునకన్వయము లేకుండుటవలన, అవివక్షితవాచ్య
మగుచున్నది. కనుకనే; యిది - [మొదట] అభిధచేక పదములయర్ధమును
దెలిపి, తాత్పర్యశక్తి చేత వానికిఁగల పరస్పరాన్వయమును దెలిపియే, బాధక
వశమున నాయన్వయమును విడిచి, సాదృశ్యమను నిమిత్తమువలన, [‘సువర్ణపుష్ప'
అనుపదముచేత] ‘సమృద్ధి సంభారమును సులభముగాఁబొందఁగలుగుటను' లక్షిం
పఁజేయుచున్నది. ఆలక్షణా [వ్యాపార ప్రయోజనము పరిచరణకృతియగు,
సేవకునికిని - విద్యాపరిచయయుక్తుఁడగు, విద్వాంసునికిని, శౌర్యవంతుఁడగు,
శూరునికిని - సంబంధించిన ప్రాశస్త్యమైయున్నది. ఇచ్చట. 'ఆ' ప్రాశస్త్యము .
గోప్యమానమగుచు, [ఆంధ్ర] నాయికా కుచకలళయుగళమువలె, మహార్హతను
[సౌందర్యాతిశయమును] బొందుచు, ధ్వనింపఁజేయఁబడుచున్నది. కనుక, వ్యంగ్య
మగు ప్రాశస్త్యమునకు ఇచట, శబ్దము ప్రధానముగా వ్యంజకమగుచున్నది
అర్ధముమాత్రము - దానికి సహకరించుటచేత - [అప్రధానముగా వ్యంజకమగు
•&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d0j0hmntlqzgsrn6cftz32swsqe5yj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221088</id>
    <revision>
      <id>574945</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 275 చున్నది. కనుక, నిచట, [అభిధ తాత్పర్యము, లక్షణ, వ్యంజన, అను) వ్యాపా రములు - నాలుగైయున్నవని తెలియవలయును. ప్రభా : — ‘'సువర్ణపుష్పాం పృథివీం చిన్వన్తి పురుషాస్త్రయః...'</comment>
      <origin>574945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4695" sha1="kn4ocx6mjm4sgzz8t69n575ca0rpuxh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
275
చున్నది. కనుక, నిచట, [అభిధ తాత్పర్యము, లక్షణ, వ్యంజన, అను) వ్యాపా
రములు - నాలుగైయున్నవని తెలియవలయును.
ప్రభా : — ‘'సువర్ణపుష్పాం పృథివీం చిన్వన్తి పురుషాస్త్రయః ।
ళూరశ్చ; కృతవిద్యశ్చయర జానాతి సేవితుమ్.”
అనునది-మీఁది యాంధ్రీకృతికి మూలము.
.
-
-
పురు
“పరిచరణకృతి&quot; అనఁగా అధిపతులకుపరిచర్య [సేవ] నొనర్చుటయందు,
జ్ఞానము [నేర్పు] గల సేవకుఁడు, &quot;విద్యాపరిచయయుక్తుఁడు'' అనఁగా; విద్యా
పరిశ్రమనొనర్చిన విద్వాంసుఁడు. శౌర్యవంతుఁడనఁగా; విక్రమముగల కూరుఁడు,
పురుషుఁజొనర్చునదియగు పనికి పౌరుషమని పేరు. ఆపౌరుషముగలవాడు
షులు. కనక; మీఁదఁ దెలుపఁబడిన సరులే - పురుషులు. ఆపురుషులు- ముగ్గుకుగాఁ
జెప్పఁబడిరి. వాసముగ్గుకును, పృథిఖిని సువర్ణములను బుష్పించుదానినిగా
చయనింతురు - అనఁగా; 'సంఘటింతుకు'. అనునదివాచ్యార్ధము. ఇందు, &quot;సువ
జ్ఞాని, పుష్ప్యతి,&quot; అని లోచనమునఁ జెప్పఁబడినది - విగ్రహవాక్యముకాక, అర్థ
ప్రదర్శక ముమాత్ర మేఅగును. కనుక, నిచట-[సువర్ణమేవపుష్పమ్, యస్యాస్సా ]
&quot;సువర్ణమే, పుష్పముగాఁగల&quot; - &quot;సువర్ణపుష్ప&quot; అనుబహువ్రీహి-యుక్తము.
కాఁగా; &quot;భూమి - బంగారుపూవులను పూచునది,&quot; అనునర్ధముగాని, &quot;భూమి-
బంగారుపూవులుగంది&quot; అనువర్థము, గాని, ఏదయినను సంభవించునదియగు
వర్థముగలదికాదు. కనుక, లక్షణచేత, &quot;సేవానిపుణుడును, విద్వాంసుఁడును,
శూరుఁడును. అని తెలుపఁబడిన ప్రత్యేకములగు సముచ్చయములచేత, వీరిలో నెవఁ
డయిననుగూడ, అనాయాసముగనే విపులమగు ధనమును పార్జించును.&quot; అను
లక్ష్యార్థము . లక్షితమగును. తదుపరి, ఈలోకమునందు ఈముగ్గురే - అధికోత్క
ర్షముగలవారు'' అనునర్ధము వ్యంగ్యమగును, ఈవ్యంగ్యము మిక్కిలినిగూఢ
ముగాక, యించుక గూఢమై యుండుటవలన, &quot;ఘునతకఘార్జరీ కుచయుగక్రియ
గూఢముగాక, ద్రావిడీ స్తనగతిఁ దేటగాక, యరచాటగు నాంధ్రవఘాటి చొక్కపుం
జనుఁగవఁబోలె నుండును........ .&quot; అని, తెలియునది.
“ ఇట్లు → “సువర్ణపుష్ప&quot; అనుదాని వాచ్యము - [అత్యంతతిరస్కృతరూప
మగు ప్రభేదముచేత] అవివక్షితమగుచున్నది. కనుక, &quot;ఇది - మొదటిదగు, అవి
వక్షిత వాచ్యధ్వని ప్రభేదమున కుదాహరణమగుచున్నది.” అని తెలియునది.
ఆవ :— వివక్షితాన్యపర వాచ్యధ్వనినుదాహరించుచున్నాఁడు. “రసికుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kn4ocx6mjm4sgzz8t69n575ca0rpuxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221089</id>
    <revision>
      <id>574946</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము డగు నొకతరుణుఁడు - తనకు ప్రణయినియగు, నొకతరుణికి, దొండపండునాస్వా దించుచున్న, యొక, శుకతరుణుని జూపుచు, ననుచున్నాఁడు&quot; అనునది ఇచటి సందర్భము. (76) మూలము :- ద్వితీయ...'</comment>
      <origin>574946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3691" sha1="2zhsrcr2jpyhjyzw6bdvdplne374scb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;276
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
డగు నొకతరుణుఁడు - తనకు ప్రణయినియగు, నొకతరుణికి, దొండపండునాస్వా
దించుచున్న, యొక, శుకతరుణుని జూపుచు, ననుచున్నాఁడు&quot; అనునది ఇచటి
సందర్భము.
(76) మూలము :- ద్వితీయమునకు [వివక్షితాన్యపర
వాచ్యమునకు] ఉదాహరణము : -
గీ|| ఏశిఖరి, నెంతచిరము, తానే సమాఖ్య (
గలతపమొనర్చె శుకళాబకమిది, తరుణి :
అట్లుగా, కెట్లు, నీదియౌనధరమట్లు,
పాటలప్రభనూను, బింబఫలమాను ?.
(-)
ప్రభా “ఏపర్వతమునందు, ఎంతకాలము, ఏనామముగల, తపము
నీశుకతరుణుఁడొనర్చెనో&quot; అను దీనియర్దమును - వ్యంగ్యవిశేషసిరూపణపురస్సర
ముగా విశదీకరించుచున్నాఁడు.
లోచ :— “నిర్విఘ్నములగు, మహోత్తమసిద్ధులను సంఘటించునవి
యగు శ్రీ శైలాదులుగూడ - ఇట్టిసిద్ధిని [తరుణీమణివగు నీకు సంబంధించిన కెమ్మో
విని బోలుటచేత నొదవిన సౌభాగ్యముగల యీడొండపండు నాస్వాదించుటయను,
మహాలాభమును] కలిగించునవికానేకావు. సహస్రదివ్యకల్పములు - మున్నగు
పరిమిత మేయగును.
ఇట్టి సిద్ధినిగూర్చుటయందు
'పంచాగ్ని' [పంచాగ్నులనడుమనుదపించుట] మున్నగునామముగల తపము
గూడ - ఏవంవిధఫలజనకమని [అమూల్యమగు బింబఫలాస్వాదలాభమును గలిగిం
చునని] వినియుండ లేదు.”
నదియగు కాలముకూడ
-
'నీది' అనుపదము - వేరుగాఁజేయఁబడి ప్రయోగింపఁబడి]నది. 'అట్లుగా
కున్న నెట్లు నీయధరమట్లు?' అని, సమాసముచేయఁబడినయెడల; 'నీ'యనుయుష్మ
దర్ధము - [అప్రధానముగాఁజేయఁబడుట చేత] వేరుగా, ప్రతీతముకాకుండవలసి
వచ్చును. కనుక; [&quot;తవ” అనుపదము] ‘‘నీది &quot; అనుపగము - వేరుగాఁజేయఁ
బడినది, దీనిచేత 'నీదియగుదాని[అధరతుల్యబింబఫలము నాస్వాదించుచున్నది”
ఆను నభిప్రాయము సిద్ధింపఁజేయఁబడినది. కనుక; &quot;వృత్తానురోధమువలన
[పద్యమునందు గణభంగ మేర్పడునను హేతువుచేత “త్వదధరపాటలమ్”” అని)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zhsrcr2jpyhjyzw6bdvdplne374scb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/349</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221090</id>
    <revision>
      <id>574947</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 277 &quot;నీయధరమట్లు&quot; అని, సమాసముచేయఁబడవలసియున్నను, సమాసముచేయఁ బడుట లేదు.'అని, యొకానొకఁడు-వ్యాఖ్యానించినది - యుక్తముకాదు. “ఆనును” ఆనఁగా; 'ఆస్వాదించుచున్నది.' అని...'</comment>
      <origin>574947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4345" sha1="3vgedl3n04c7d1zfbsvc1nbve3ummfo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
277
&quot;నీయధరమట్లు&quot; అని, సమాసముచేయఁబడవలసియున్నను, సమాసముచేయఁ
బడుట లేదు.'అని, యొకానొకఁడు-వ్యాఖ్యానించినది - యుక్తముకాదు.
“ఆనును” ఆనఁగా; 'ఆస్వాదించుచున్నది.' అనియర్ధము. &quot;కుక్షింభకుని
వలె బింబఫలమునకు బంధవిచ్ఛేదము కలుగునట్లు కడుపునిండభుజింపక, [ఈశుక
శాబకమీదొండపండునకు] ప్రబంధవిచ్చేదముకలుగకుండునట్లు [మెల్లగా] సమా
స్వాదించుచున్నది.” అని దీనిభావము. [రసాస్వాదమాధుర్యము నెఱుఁగనికుక్షింభ
రుఁడు - భోజ్యద్రవ్యములను మిగులనీయఁడుగడా!]
మఱియు, &quot;ఈశుకశాజకము- ఈయంశమున [రసాస్వాదనక్రియయందు]
రసజ్ఞముగానున్నది. కనుక, దీనికి తానొనర్చినతపః ప్రభావముచేతనే, సికెయ్యోవి
పంధీ దొండపండులభించినట్లే, రసజ్ఞతకూడ - లభించియుండవచ్చును.&quot; అని
యర్ధము, &quot;శుకశాబకము&quot; అనుదానిచేత - చెప్పఁబడిన, తారుణ్యముచేత -
[ఆశుకము - తకుణవయస్సుగల శాజకముగాఁ చెప్పబడుటచేత] - 'ఉచితమగు
[తారుణ్యముగల] కాలమునందే - దానికిఁగలిగిన, యిట్టి, బెంబఫలాస్వాదనలాభ
ముకూడ - తపఃప్రభావము చేతనయినదియే అనిభావము.
ప్రథా : &quot;శుక శాబకము తపించిన, పర్వతమే - వేరుగనుండవల
యును. అరిసరాలమును, వానినామమునుగూడ - ఊహింపరానివిగా నుండవం
యును, ఆట్టికపమొగర్చినను, నియధరమువంటి కొండకండి, దానికి లభించినది.
కాని, అనిర్వచనీయ సౌభాగ్యట్రిపూర్ణమగు నియధకములభించినదికాదు.” అని
భావము.
అవ :- ఇందలి ప్రధానవ్యంగ్యమును జెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ :
“అనురాగియగు నొకనిచేత, ప్రచ్ఛన్నమగు స్వాభిప్రాయ
మును వెలార్చుటకైన, వైదగ్ధ్యముచేత, నొనర్పఁబడిన [పూర్వోక్త] చాటుఓరచ
సము ద్వారముగాఁగల, విభావోన్మీలనము&quot; ఇచట• [ప్రధాన] వ్యంగ్యము,
ప్రభా :
“అనురాగియగు నొకయువకుఁడు - ఆలంబన విభావమగు
తనప్రియురాలిని గూర్చి, ఔచిత్యమునకు భంగము కలుగనితీరున, మిక్కిలి నిపుణ
ఠతోఁగూర్చిన, యీచాటుకవితావిరచనము - ప్రణయినియగు నాతరుణికిఁగూడ-
ఇట్టియభిలాషము నుదయింపఁజేయుట కుద్దీపకమగును.&quot; అని సహృదయులు
గ్రహింతురుగదాః. &quot;కామినా మధరాస్వాదః, సురతాదతిరిచ్యతే&quot; అనునభియుక్తో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vgedl3n04c7d1zfbsvc1nbve3ummfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/350</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221091</id>
    <revision>
      <id>574948</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '278 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము క్తిననుసరించి, &quot;రసజ్ఞులగు కాముకులకు- సురతముకంటె, అధరాస్వాదమే-ఎక్కు వయినది” కనుక, అదియే - లిప్పావిషయమగుట - సముచితముగదా !. “ఇచట, వాచ్యము - వివక్షితమైనను, వ్...'</comment>
      <origin>574948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4842" sha1="2nz5iaxckwtka7gsh4f0a4y9z4hlyzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;278
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
క్తిననుసరించి, &quot;రసజ్ఞులగు కాముకులకు- సురతముకంటె, అధరాస్వాదమే-ఎక్కు
వయినది” కనుక, అదియే - లిప్పావిషయమగుట - సముచితముగదా !. “ఇచట,
వాచ్యము - వివక్షితమైనను, వ్యంగ్యపరమగుచున్నది. ఇట్లు, వివక్షితమును,
వ్యంగ్యపరమును, నగు వాచ్యముగల, వస్తురూపమగు [అభిప్రాయరూప
మగు] ఈధ్వని - వివక్షి తాన్యపరవాచ్యధ్వ నియగును.” అని తెలియునది. ఈ
చాటు కవితారచనము :--
*'ఓప్రణయినివగు తరుణి అపూర్వమును, అమూల్యమును, అగు నీయ
ధరసుధారసాస్వాదమున, నాకుగాఢమును, గూఢమును, నగు నఖిలాషమున్నది
సుమా!” అని గూఢమగు, తనయభిప్రాయమును వెలార్చునదియగుచున్నది.
ఇట్లే - దీనిచేత - తనకాలంబల భావముగు నాతరుణినాతరుణుఁ డుద్దీపింపఁజేయుట-
ఇందు ప్రధానమగు, వ్యంగ్యము.
లోచనము :-
I
. ఇచట, ముఖ్యార్ధమునకు బాధకలుగుట, మున్నగునవి.
లేవు. కనుక. మధ్యమకక్ష్యయందు [ప్రసరింపవలసిన] తృతీయవ్యాపారమగు
లక్షణలేకుండుటవలన, [‘ఏశిఖరి” అను] ఇచ్చట, వ్యాపారములు - అభికః-
తాత్పర్యము, ధ్వననము, అనునవి మూఁడేయగును, అట్లుగాక, [ఇచట, ఏశిఖ
రిని, ఎంతచిరము, అనురూపముచేత] విశిష్టమగు ప్రశ్నరూపణుగు నర్ధము - ఆక
స్మికము, [అసంభావితము] కనుక; ఆప్రశ్నార్ధమున కన్వయముకు మరకుండుట
వలన, ముఖ్యార్థమునకు బాధయుండునెడల; అప్పుడు, మీదివ్యాపారములనడు
మను, సాదృశ్య [నిమిత్త]ముచేతనగు, లక్షణకూడ నుండుఁగాక ఆలక్షణకు
ప్రయోజనముమాత్రము - ధ్వన్యమానమే (ధ్వనింపఁజేయఁబడునదియే)యగును.
అది-[వ్యంగ్యరూపమగు ప్రయోజనము] నాలుగవ కక్ష్యయందుండునది. [కదాః]
పూర్వోదాహరణమున [&quot;సువర్ణపుష్పఁగఁబృధివిన్&quot; అనుచోట,] కేవలమును
లక్షణయే , ధ్వననవ్యాపారమునందుఁ ప్రధానమగు, సహకారి. ఇచ్చటనో, [ధ్వన
నమునకు సహకరించుటయుదు అఖికా తాత్పర్యశక్తులే ప్రధానములు- ఏల
యనిన కేవలమును [అభిధాతాత్పర్యశక్తి కృతమగు] వాక్యార్ధ సౌందర్యము
వలననే, [**ఏశిఖరిన్’'అనుచోట] వ్యంగ్యార్ధ ప్రతిపత్తి కలుగుచున్నది.
లేశమాత్రముగా, నిచట లక్షణావ్యాపారోపయోగముకూడ నుండవచ్చునని, యది
యుఁజెప్పఁబడినది. కాని, దానివలన వ్యంగ్యము - స్ఫురింపజేయఁబడునదికాదు.]
అసంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్యమునందన్ననో; అచట, లక్షణకు, సమున్మేష మేమాత్రమును
గూడనుండునదికాదు. ఏలయనిన :
&quot;అసంలక్ష్యకమ [వ్యంగ్య]మునందు, [వాచ్య వ్యంగ్యములకుఁగల]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2nz5iaxckwtka7gsh4f0a4y9z4hlyzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/351</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221092</id>
    <revision>
      <id>574949</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 279 క్రమమే - సంలక్ష్యముకాకుండుటవలన, [కమమునకు సంబంధించిన జ్ఞానము లేనిచోట, ముఖ్యార్థబాధాదులు లేకుండుటవలన, లక్షణాప్రసారముండదు. కనుక] లక్షణకు సమున్మేషమేమాత్రము...'</comment>
      <origin>574949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="7apc4deddajeo1wj7fsl5cbpzkw46yl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
279
క్రమమే - సంలక్ష్యముకాకుండుటవలన, [కమమునకు సంబంధించిన జ్ఞానము
లేనిచోట, ముఖ్యార్థబాధాదులు లేకుండుటవలన, లక్షణాప్రసారముండదు.
కనుక] లక్షణకు సమున్మేషమేమాత్రమునుగూడ నుండునదికాదు” అనునంశ
మును ముందుచెప్పుదుము. కనుక, ద్వితీయభేదమునందుఁగూడ - ''ఏశిఖరి”
అనుచోటమాత్రము వ్యాపారములు - నాలుగేయగుచున్నవి. [ఇట్లు - వివక్షితా
న్యపరవాచ్యమునందుఁగూడ - ఒక్కొక్కచోట - నాలుగువ్యాపారములున్నవి.]
కనుకనే; ఈయుభయోదాహరణముల వెంటనే, ' అది - భార్తంబండ్రు వేరొక్కరు”
అనుమతము ననుభాషించి, కారికాకర్త] దూషించుచున్నాఁడు.
ప్రభా :-— “ధ్వనికి స్ఫుటమగు రూపభేదమ్మువలన&quot; ఇత్యాది కారికల
భావమును బ్రదర్శించుచు, ఆకారిక లనవతరింపఁజేయుచున్నాఁడు.
లోచ :--
[దూషించుటయందలి] భావమిది : ఇంద్రుడు,శక్రుఁడు,
మున్నగు పర్యాయపదవాచ్యములకువలె, భక్తి, ధ్వనులకుతామా ప్యమా ?
[ఏకత్వమా ?] పృథివీత్వము - జలాదివ్యావర్తక ధర్మరూపతచేత, పృథివికి లక్షణ
-మగునట్లు, భక్తి - ధ్వనికి లక్షణమా ? లేక, దేవదత్తగృహము- కాకవంతము [కాకి
యున్నది - దేవదత్తునియిల్లు] అనుచోట, ఒకానొకప్పుడు, సంభవమాత్రముచేత-
కాకము, దేవదత్తగృహమున కుపలక్షణమగునట్లు, భక్తి-ధ్వనికుపలక్షణమా ?
అనునది. అందు- ప్రథమపక్షమును నిరాకరించుకున్నాఁడు.
ప్రభా :— “(1) ధ్వనియు, భక్తి యు, ఒకటియా? లేక, (2) భక్తి ·
ధ్వనికి లక్షణమా ? లేక . (3) భక్తి - ధ్వనికుపలక్షణమా ?&quot; అనియాశంకించి,
వీనియందు ప్రథమపక్షమును [తాద్రూప్యమును” అనఁగా; ఏకత్వమును] నిరా
-కరించుచున్నాఁడు.
0
(77) మూలము :- [&quot;భాక్తంబండ్రు వేరొక్కరు&quot; అని
కారికయందు జెప్పఁబడినమతముననుసరించి] &quot;భక్తియే - ధ్వని&quot;
అనుమత మేది – వెనుక ఁదెలుపఁబడినదో, దానికిఁ బ్రత్యుత్తరమీయఁ
బడుచున్నది.
[కా] &quot;భక్త్యావిభర్తి, నైకత్వం రూపభేదాదయం ధ్వనిః&quot;
గీ॥ ధ్వనికి స్ఫుటమగు రూపభేదమ్మువలన
భక్తి తోనిది - యైక్యమ్ముఁ బడయదేవుడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7apc4deddajeo1wj7fsl5cbpzkw46yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/352</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221093</id>
    <revision>
      <id>574950</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము T మీఁదదెలుపఁబడిన ప్రకారములుగలదియగు నీధ్వని - భిన్న రూపముగలది. కనుక, భక్తితోడియేకత్వము నొందునదికాదు. వాచ్య వ్యతిరిక్తమగు నర్థము వాచ్యవాచకములవలన - తాత...'</comment>
      <origin>574950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="4mvtxh83noa43ofro74f1yq23o6s3z8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;280
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
T
మీఁదదెలుపఁబడిన ప్రకారములుగలదియగు నీధ్వని - భిన్న
రూపముగలది. కనుక, భక్తితోడియేకత్వము నొందునదికాదు.
వాచ్య వ్యతిరిక్తమగు నర్థము వాచ్యవాచకములవలన -
తాత్పర్యముచేతఁ బ్రకాశింపఁజేయఁబడు స్థలమున, [ప్రకాశింపఁ
జేయఁబడిన] వ్యంగ్యము - ప్రధానమగునపుడది - ధ్వనియగును.
భక్తి యో, ఉపచారమాత్రము.
లోచనము ;- “తెలుపఁబడిన ప్రకారములుగలది.&quot; అనగా; &quot;శబ్దము,
అర్ధము. వ్యాపారము, వ్యంగ్యము, సముదాయము, అనునైదువిధములునుగఅది
యగు, ధ్వని&quot; అనియర్ధము. &quot;తాత్పర్యముచేత” అనఁగా; &quot;విశ్రాంతిస్థానమగు
టచేతనగు ప్రయోజనముగా&quot; అనియర్ధము. &quot;స్ట్రకాశింపఁజేయఁబడుస్థలమున”
అనఁగా; ‘'ద్యోతింపఁజేయఁబడుచోటను&quot; అనియర్ధము.
ప్రభా : అప : ---- “గుణవృత్తి రూపమును, లక్షణారూపమును, నగు
భక్తి యందు - 'ఉపచారమాత్వము' అని, ఉపచారశబ్దమునకు ప్రవృత్తి యెట్లుకంగ
తమగును ?” అని యాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.
లోచ
-:
ఉపచారమనఁగా; గుణవృత్తియు. లక్షణయుఁగూడ, నగును.
ఉపచరణమనఁగా; “అతిశయితమగు వ్యవహారము.” అని యర్ధము.
ప్రధా:- ఏశబ్దమునకేయర్ధమునందు -వ్యవహారము ప్రసిద్ధమై
యుండునో, దానినతికమించి, దానికి సంబంధించిన, వేరొకయర్ధమున, నాశబ్దము
నకగువ్యవహారము - అతిశయితమగు వ్యవహారము. అదియే - ఉపచారమని
చెప్పఁబడును.
లోచ :— ‘‘ఉపచారమాత్రము&quot; అనుచోనున్న మాత్రశబ్దముచేత,నిది-
చెప్పఁబడుచున్నది.
అనుపదము
-
ప్రభా :--- “ఇరుదెసలన్.... వచించుకృశాంగితాపమున్&quot; ఇత్యాదివక్ష్య
మాణోదాహరణస్థలములయందు 'వచించున్'
తృతీయమగు
లక్షణావ్యాపారమువలన, 'తోపింపఁజేయుచున్నది' అను లక్ష్యార్థమును దెలిపిన
పిమ్మట, (ఆమెసంతాపమును) ''మిగుల స్ఫుటీకరించుచున్నది. &quot; అనువ్యంగ్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mvtxh83noa43ofro74f1yq23o6s3z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221094</id>
    <revision>
      <id>574951</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర్ధమును స్ఫురింపఁజేయును. ప్రథమోద్ద్యోతము - 281 లోచనము :--- ఇట్టి స్థలములందు తృతీయమగు లక్షణావ్యాపారము కంటె వేరగు ప్రయోజనద్యోతనాత్మకముగు చతుర్థవ్యాపారము. [వ్యంజన] వస్తు స్థితి...'</comment>
      <origin>574951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3846" sha1="dg9s4gdd8mfmmazlaklnvqvhh5f4lq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర్ధమును స్ఫురింపఁజేయును.
ప్రథమోద్ద్యోతము
-
281
లోచనము :--- ఇట్టి స్థలములందు తృతీయమగు లక్షణావ్యాపారము
కంటె వేరగు ప్రయోజనద్యోతనాత్మకముగు చతుర్థవ్యాపారము. [వ్యంజన] వస్తు
స్థితిచేత సంభవమైయున్నను, [ఆవ్యాపారముచేత స్ఫురింపఁజేయఁబడిన, ప్రయో
జనరూపమగు నర్ధము - సౌందర్యవిశేషమును సంఘటించునది కాకుండుటవలన]
ఉపయోగింపఁబడకుండుటచేత ఆదరింపఁబడకుండుటవలన, అసత్కల్పమే
(లేనట్లే) అగుచుండును, &quot;యమర్ధమధికృత్యప్రవర్తతే, తత్- ప్రయోజనమ్&quot;
&quot;దేనినుద్దేశించి, లోకము ప్రవర్తించునో, అది-ప్రయోజనము&quot; అనునదిగదా :
న్యాయసూత్రకారునిచేతఁ దెలుపఁబడిన ముఖ్యప్రయోజన లక్షణము 1. అట్టిముఖ్య
ప్రయోజన మిచట కానిసింపదు. ఇట్లు, ఎచ్చట ముఖ్య ప్రయోజనముండదో
అచ్చటఁగూడ - [ముఖ్యప్రయోజనరహితములగు నిట్టియుదాహరణ స్థలముల
యందుఁగూడ]. లక్షణయున్నది. కనుక, ధ్వననమును, లక్షణయు, ఏకతత్త్వ
మెట్లగును?
ప్రభా :--- ముఖ్యప్రయోజన రహితమగునది - లక్షణ. ముఖ్యప్రయో
జన సహితము - ధ్వసనము. కనుక, భక్తికిని, ధ్వనికిని, తాదాత్మ్యము, అనఁగా
ఏకత్వము, లేదు, భక్తియు, ధ్వనియు, నొక్కటియేయగునెడల; ముందు ప్రద
ర్శింపఁబడు &quot;ఇరుదెసలన్ మున్నగు నుదాహరణములయందు ధ్వనియుండుట;
యు, లక్షణలేకుండుటయు సంభవింపవలయును, కాని, రెండును గూడనుండుట
సంభవింపదుగదా ! కావున లక్షణారూపమగు భక్తి కంటె, ధ్వనిస్వరూపము - వేరని
తెలియవలయను.
- లోచనము : అవ :-- “ఈభక్తి - ధ్వనికి లక్షణము&quot; అను ద్వితీయపక్ష
మునుగూడ - నిరాకరించుచున్నాఁడు.
(78) మూలము : -.. “భక్తియు, ధ్వనియు, ఏకతత్త్వము
కాకపోనిమ్ము. భక్తి - ధ్వనికి లక్షణమగుఁగాక&quot; అనియాశంకించి
చెప్పుచున్నాఁడు.
40
“అతివ్యాప్తే రథావ్యా ప్తేర్నచాఒసౌలక్ష్యతే ధ్వనిః.&quot; (14)
అటనతి వ్యాప్తి వలన, నవ్యాప్తివలన,
దానిచేత - నీధ్వని - లక్షితమునుగాదు.
-
(14)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dg9s4gdd8mfmmazlaklnvqvhh5f4lq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221095</id>
    <revision>
      <id>574952</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 1 . అతివ్యాప్తివలనను, అవ్యాప్తివలనను, గూడ - (లక్షణారూప మగు) భ క్తిచేత, ధ్వనిలక్షింపఁజేయఁబడునదికూడ కాదు. (లక్ష్య మగు) ధ్వనికి వ్యతిరిక్తమగు, విషయమునందుఁ గూ...'</comment>
      <origin>574952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="o2ow9p1svezgvhvnxcblnzhb7l208ou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;282
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
1
.
అతివ్యాప్తివలనను, అవ్యాప్తివలనను, గూడ - (లక్షణారూప
మగు) భ క్తిచేత, ధ్వనిలక్షింపఁజేయఁబడునదికూడ కాదు. (లక్ష్య
మగు) ధ్వనికి వ్యతిరిక్తమగు, విషయమునందుఁ గూడ [ధ్వనికిలక్ష్య
ముకాని పదార్థమునందుగూడ] భక్తి - సంభవించుటవలన, భక్తి కచట-
అతివ్యాప్తి - కలుగును.
లోచనము :- “దానిచేత” ఆనఁగా; భక్తి చేతనని యర్ధము. అయ్యా :
[లక్షణయందు] ధ్వననవ్యాపారముండి తీరవలయును. కనుక; అది ధ్వని వ్యతి
రిక్తమగు విషయమెట్లగును? అనియాశంకించి చెప్పుచున్నాఁడు.
-
ఉపచరితమగు
(79) మూలము : - వ్యంజకత్వముచేత [వ్యంగ్యముచేత]
కావింపఁబడిన మహాసౌష్టవము లేనిచోటఁ గూడ
శబ్దవృత్తి [ఆరోపితమగు శబ్దవ్యాపారము] చేత- [పారంపర్యమగు]
ప్రసిద్ధిననుసరించి, వ్యవహరించినకవులు - కానుపించుచున్నారు
గదా :
లోచనము :— కనుకనే; [మహాసౌష్టవము లేకుండుటవలననే] [అచటి]
ప్రయోజనమనాదరణీయమగుచున్నది. కనుక, [అచట] వ్యంజనావ్యాపారము -
చేతనగు కృత్యముకొంచెమైనను లేదు. అనిభావము.
ప్రథా : -- &quot;వ్యంజన యుండినంతమాత్రమున, నది ధ్వనివ్యవహార
ప్రయోజకముకాదు. 'సౌందర్యాతిశయశాలిగానున్న, వ్యంగ్యమే - ధ్వని' యని
చెప్పఁబడుటకుఁ దగినదగును. కిలింది యుదాహరణములయందాసౌందర్యాతి
శయముకాన్పింపదు. కనుక, నవి. ధ్వనివ్యవహారవిషయములు కానేరవు&quot;
అనిభావము.
లోచనము :- సౌష్ఠవమునకుముందు మహచ్చబ్దమును గ్రహించుటచేత
[మహాసౌష్ఠవము లేకున్నను, కొంచెపుసౌష్ఠవమైన నచటనుండుటవలన ] అది -
[వ్యంజకత్వము] గుణముమాత్రమగును. ''అన్యధర్మమును ప్రస్తుతమగు వేరొక
వస్తువునందొరోపించుట - సమాధి” అనులక్షణము పెద్దలచేత చెప్పఁబడినది.
దీనిచేత - ఉపచారము - అనఁగా; క్రిందఁబదర్శింపఁబడిన యుదాహరణముల
యందుఁగలది - ''సమాధి అనుగుణము మాత్రమే&quot; అని ప్రదర్శింపఁబడినది.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2ow9p1svezgvhvnxcblnzhb7l208ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221096</id>
    <revision>
      <id>574953</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 283 అవ : - 'అయ్యా i ప్రయోజనములేనియెడల నట్లేలవ్యవహరించెదరు?' అని యాశంకించి - [అవిచ్ఛిన్నమగు] 'పరంపరచేతనట్లే ప్రయోగించుటవలన, ప్ర్రసిద్ధిననుసరించి, కవులట్లు వ్...'</comment>
      <origin>574953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="2hbciu97ih4fjs9387an65t9gjn8z38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
283
అవ : - 'అయ్యా i ప్రయోజనములేనియెడల నట్లేలవ్యవహరించెదరు?'
అని యాశంకించి - [అవిచ్ఛిన్నమగు] 'పరంపరచేతనట్లే ప్రయోగించుటవలన,
ప్ర్రసిద్ధిననుసరించి, కవులట్లు వ్యవహరించెదరని చెప్పఁబడినది. కానమేమిట్లు
చెప్పుదుము. ప్రసిద్ధియనగా; ప్రయోజనము నిగూఢముగా నుండకుండుట,
[ప్రకటముగానుండుట.]
ప్రభా
:-
ప్రయోజనమునకు సంబంధించిన ప్రకర్షముచేత [ప్రకటత
చేత] నగుసిద్ధి అనఁగా; ప్రకతి - 'ప్రసిద్ధి' అనిచెప్పఁబడును.
అవ :-
&quot;అయ్యా : ధ్వనించినచోటఁగూడ - ప్రయోజనము స్ఫుట
ముగా ననభాసించును. కనుక, నిగూఢముగా లేకుండుట - [ఉభయత్ప్ర] సమా
నమేగడా !” అని యాశంకించి, విశేషమున్నదనుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- ధ్వనించినచోట] ఆర్ద్రయోజనము. ఉత్తానమగు స్ఫుట
ముగా నవభాసించునదియగు] రూపముతోఁ బ్రకాశించుచున్నను, నిగూఢతను
[గోప్యమానతను] నిధానమువలె నపేక్షించుచుండును. ''వచించుఁ గృశాంగితాప
మున్&quot; అనునుపచారమునందు - &quot;స్పుటీకరించుట&quot; అనునదిగదా ! ప్రయోజ
నము. [ఈప్రయోజనము- నిగూఢముకాదు.] గూఢముకాని యీ ప్రయోజనము
స్వశబ్దముచేత - [తోపింపఁజేయును. అని] చెప్పఁబడి, సౌందర్యముకానిదగునా?
(వచించున్ అని,) గూఢముగాఁజెప్పఁబడి, అధిక సౌందర్యవంతమగునా? ఈ
యాళయముచేతనే-ఏది - ఉక్త్యంతరమున వచింపఁబడకొ” అనిచెప్పనున్నాఁడు.
:-
-
ప్రఖా “ఆప్రయోజనమును గూఢముగాఁజెప్పినంత మాత్రమున
నది - ధ్వనికాదు. అసలుష్ప్రయోజన రూపమగు నభిప్రాయమే - స్వశబ్దవాచ్యావ
స్ధయందుద్భిన్నముగాని సౌందర్యమును స్ఫురింపఁజేయుచు, గూఢముగా నుండ
వలయును. అప్పుడేయది - ధ్వనియగును. అసుందరముగు, ప్రయోజన రూపార్థ
ప్రయోజనరూపార్ధ
మును &quot;గూఢముగాఁజెప్పినను, ప్రకటముగాఁ జెప్పినను, గూడ- విశేషములేదు. ”
&quot;ఈయాశయమును, కారికాకర్త- &quot;ఏది&quot; అను శ్లోకముచేత ముందు చెప్పును”
అనిభావము.
అవ : -- ప్రసిద్ధిననుసరించిన కవివ్యవహృతుల నుదాహరించుచున్నాఁడు.
హర్షమహారాజకృతమగు 'రత్నావళి' యందు, నాయకుఁడు విరహిణియగు ప్రియు
రాలి, శయనస్దలమునుజూచి, యామె విరహతాపమునూహించుచున్నాఁడు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2hbciu97ih4fjs9387an65t9gjn8z38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/356</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221097</id>
    <revision>
      <id>574954</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (80) మూలము 8-~ ఇరుదెసలన్ వలత్కుచసమృద్ధలసజ్జఘన ప్రసంగ సం భరమునవాడి, సూక్ష్మమగు మధ్యముతాకమినంతరమ్మునన్ హరితతఁగల్గి, ప్రశధభుజాచ్యుతి, సుస్థితిఁచాసి, యీయస...'</comment>
      <origin>574954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="7pxxuawpdnsq75mrgwe2qo3k27pmtv4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;284
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(80) మూలము 8-~
ఇరుదెసలన్ వలత్కుచసమృద్ధలసజ్జఘన ప్రసంగ సం
భరమునవాడి, సూక్ష్మమగు మధ్యముతాకమినంతరమ్మునన్
హరితతఁగల్గి, ప్రశధభుజాచ్యుతి, సుస్థితిఁచాసి, యీయసుం
దరబిసినీపలాశశయనమ్ము- వచించుఁగృశాంగితాపమున్ (౧s)
ప్ర్రథా :— ''హరితతఁగల్గి&quot; అనఁగా; ‘నడుము సన్ననిది గనుక, నది
పద్మదళముల నంటకుండుటవలన, మధ్యభాగమునందున్న పద్మదళములాకు
పచ్చరంగుఁగలిగియే యున్న 'వనిభావము. ఇచట - తామరాకులపాన్పు - ఆచేత
నము కనుక, నది - కృశాంగికిఁ గలిగిన విరహసంతాపమును వచించుట - సంభ
వించునదికాదు, ''వచించున్&quot; అనుదానిముఖ్యార్థమునకిచట, బాధయుండుట
వలన, సాదృశ్యమువలన, 'తోపింపఁజేయుచున్నది' అనునర్ధము లక్ష్యమగు
చున్నది. తదుపరి, ““స్ఫుటీకరించుచున్నది” అనుజ్ఞానము - దీనికిఁష్ప్రయోజన
మగుచున్నది. కాని, ప్రయోజన రూపమగు నీయర్ధము సౌందర్యప్రతీతిగలదికాడు.
కనుక నాదరాస్పదముకాదు. కావున, నిచట లక్షణయేకాని, ధ్వనిలేదు, భక్తి యే-
ధ్వనికి లక్షణమయినయెడల, నిచటభక్తి యున్నది. కనుక, ధ్వనియున్నదని చెప్ప
వలసివచ్చును. కాని, ఇచట, ధ్వనిలేదు, ధ్వనికి లక్ష్యము కానియిచటఁగూడ -
లక్షణసమన్వయము కలుగుచుండుటవలన, ''భక్తియే - ధ్వనికిలక్షణము&quot; అను
లక్షణమునకిచట నతివ్యాప్తి - కలుగుచున్నది. కాఁగా; &quot;వచించున్&quot; అనునది-
ప్ర్రసిద్ధిమాత్రకృతమగు వ్యవహారమే, అనఁగా; 'రూఢిమూలకమే&quot; అని తెలి
యునది.
&quot;
(81A ) మూలము :- ఇంకొక యుదాహరణము :-
నూర్లకొలఁదియు, ముద్దులన్గురియుచున్న,
వేలకొలఁదియు, పరిరంభ విధులొనర్చు
చున్న, విరమించియు, రమించుచుంద్రు తిరుగఁ,
బ్రియజనమునందు, పునరుక్తి లేదుగాదె ?
(08)
లోచనము :— 'పునరుక్తి' అనుచోట, 'తిరుగఁ జెప్పుట’- సంభవింపదు.
కనుక చుంబనాదులకగు అనుపాదేయత - లక్షితమగుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7pxxuawpdnsq75mrgwe2qo3k27pmtv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/357</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221098</id>
    <revision>
      <id>574955</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రభా : ప్రథమోద్ద్యోతము 285 ఇచట, “పునరుక్తి” అను పదమునకు 'తిరుగఁ జెప్పుట అని యర్ధము. ''తిరుగఁ జెప్పుట &quot; అనునర్హముగల పునరుక్తి శబ్దమున కెగాని, ముద్దులు, - కౌగిలింతలు, మున్నగుక్రి...'</comment>
      <origin>574955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="9h1c3jzm8fzcj8m0dtnnq1knqhlu2t5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రభా :
ప్రథమోద్ద్యోతము
285
ఇచట, “పునరుక్తి” అను పదమునకు 'తిరుగఁ జెప్పుట అని
యర్ధము. ''తిరుగఁ జెప్పుట &quot; అనునర్హముగల పునరుక్తి శబ్దమున కెగాని,
ముద్దులు, - కౌగిలింతలు, మున్నగుక్రియలకు సంభవించునదికాదు. కావున, పున
రుక్తి పదమునకు, పునఃకృతమునందు, అనఁగాః తిరుగనొనర్చుటయందు లక్షణ
సంభవించును. 'అధికమగు ఫలమునొందుట' అనునది - ఫలము. అది - యిచట
నాదరాస్పదముకాదు.
6
(81B.) మూలము : --
కం॥ అలిగినవారుగ, నగవులు
గలవారుగ, నేడ్చువారుగఁ, బ్రసన్నలుగా,
లలనలు స్వైరిణులు, గృహీ
తలగుదు, రెట్లటుహరించెదరు హృదయమ్మున్. (౧౫)
లోచనము : -— ఇచట, గ్రహణముచేత- ఉపాదేయకయు, హరణముచేత -
తత్పరతంత్రత నొందుటయు, లక్షింపఁజేయఁబడినది. ఇచట, &quot;స్వైరిణులగులల
నలు - ఎట్లు గృహీతలో, అట్లుతత్ప్రయిలను హరించెదరు.&quot; అనుచోనున్న
-‘గృహీతలు”” అనుపదమునకు ముఖ్యార్థమగు, “పట్టుకొనఁబడుదురు” అనునర్ధ
మును, “హరించెదరు&quot; అనుపదమునకు ముఖ్యార్థమగు, &quot;దొంగిలించెదరు”
అనునర్ధమును, సంభవింపవు. కనుక, వీనికి, తెలిసికొనఁబడుదురు.' (చూడఁబడు
దుకు.) ‘‘వశీకరించేదరు&quot; అనునవి - లక్ష్యములు. వీనికి ప్రయోజనములు :- ఎట్లు
ప్రేమింతుకో, అట్లు వివరులగుదురు.&quot; అను వ్యంగ్యములగు) నర్థములు. ఇవి-
ఆదరాస్పదములుకావు.
(82) మూలము :- వేరొక యుదాహరణము :-
ప్రియుఁడు - చిన్న పెండ్లముస్తన పృష్ఠమందు
నవలతాప్రహారమును దానమ్మొనర్చె,
అది - మృదులమయ్యు, దుస్సహమ్మయినరీతి
నయ్యె, తత్సపత్నుల హృదయమ్మునందు.
(౧౬)
లోచనము :---- కనిష్ఠ భార్య యొక్క స్తనాగ్రమునందు, తమకాంతుఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9h1c3jzm8fzcj8m0dtnnq1knqhlu2t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/358</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221099</id>
    <revision>
      <id>574956</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము సముచిత క్రీడాప్ర్రసంగమున నవలతనుగొని, దానితోడి ప్రహారమును [దెబ్బను] దామొనర్చెను ఆప్రహారదానము - మిక్కిలి మృదువైనది. సౌభాగ్యసూచక మగు తత్రీడా సంవిభాగము...'</comment>
      <origin>574956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="ngs8yy7fd9q91b30n9x4525skkyjsxk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;286
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
సముచిత క్రీడాప్ర్రసంగమున నవలతనుగొని, దానితోడి ప్రహారమును [దెబ్బను]
దామొనర్చెను ఆప్రహారదానము - మిక్కిలి మృదువైనది. సౌభాగ్యసూచక
మగు తత్రీడా సంవిభాగమును బొందని, యామె సవతుల హృదయమునకది
మృదువైనదగుటవలననే, దుస్సహమువ లెనయ్యెను. ఒకరికీయఁబడిన మృదువగు
ప్ర్రహారమువలన, నింకొకరికి బాధకలుగుటయు. అదిమృదువైనదైనను, దుస్సహ
మగుటయు, అనునది - [విరోధము] చిత్రమైనది. ఇచట, దానముచేత- సఫలత -
లక్ష్యమగుచున్నది.
.
ప్ర్రథా :- ఇచ్చట- నవలతాపహారమును [నవలతచేతనయిన, దెబ్బను]
దానమ్మొనర్చుట - అసంభవత్ స్వార్ధము. ప్రహారమును దాన మొనమైనసఁగా;
‘ప్ర్రాహారము నొనర్చెను.&quot; (దెబ్బకొట్టెను) అనిగదా యర్ధము : ఇచట, దానము
చేత - దానసాధ్యమగు కనిష్ఠభార్యయొక్క చరితార్ధత
=&gt;
ప్ర్రహారము - “సుఖముగా [ఉల్లాసముగా] అనుభవింపఁదగినది. &quot; అనునది -
ఇచటి ప్రయోజనము, కానియిదియు, ఆదరాస్పదముకాదు.
(83) మూలము : మఱియు, నింకొక యుదాహరణము.
ఎయ్యది పీడనమ్మనుభవించు పరార్ధము భంగమొందియున్,
దియ్యనిదై, యదీయవికృతిస్థితియున్, జనసమ్మతంలో, తా
నయ్యది-దుష్ప్రదేశగతమై, యభివృద్ధి గడింపకున్నఁ, ద
ప్పయ్యగుణోషరావనిదెయౌ, నదియిక్షువుదోషమెట్లగున్? (౧8)
అనునిచట, ఇక్షుపక్షమునందు
a
అనుభవించు ననుశబ్దము
లాక్షణికము. ఇటువంటిదెప్పుడునుగూడ - ధ్వనికి విషయముకాదు.
ప్రథా : -
:-
అనుచితమగు స్థానమునందుండుటవలన, నభ్యుదయమునం
దని మహాపురుషునివర్ణనమిచట, ప్రస్తుతము, అది
ఇక్షువు [చెఱకు] యొక్క వర్ణనము - అప్రస్తుతము. అది
-&gt;
-
వ్యంగ్యమైయున్నది.
వాచ్యమైయున్నది.
ఇందువాచ్య - వ్యంగ్యములగు, అపస్తుత-ప్రస్తుతముల, యర్ధమును, గ్రమముగా
ఱుఁగునది.
ఏది = ఏయిక్షువు, ఏమహాపురుషుఁడు. పరార్ధము = ఇతరుల కొఱకు.
పీడనమ్ము
పీడింపఁబడుటను, అనుభవించున్
=3
'కలిగియుండునో, అనుభ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngs8yy7fd9q91b30n9x4525skkyjsxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/359</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221100</id>
    <revision>
      <id>574957</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము = 287 వించునో, భంగమొందియున్ = విరుపఁబడినను, పరాభవము పొందినను, తియ్య నగున్ = తీపిగలదియేయగునో, అనుకూలస్వభావుఁడేయగునో, యదీయవికృతి స్థితియున్ = ఏచెఱకునకు సంబంధిం...'</comment>
      <origin>574957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="0r8zdycuk3wmt4kkc5niw528b0yhyd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
=
287
వించునో, భంగమొందియున్ = విరుపఁబడినను, పరాభవము పొందినను, తియ్య
నగున్ = తీపిగలదియేయగునో, అనుకూలస్వభావుఁడేయగునో, యదీయవికృతి
స్థితియున్ = ఏచెఱకునకు సంబంధించిన బెల్లముమున్నగునదికూడ, ఏమహాపుకు
షుని కోపాదికముకూడ, జనసమ్మత మ్మొ
ఎల్లరకును నభిమతముగనేయుం
డునో, అయ్యది = ఆయిక్షువు, ఆమహాపురుషవ్యక్తి, దుష్ప్రదేశగతమై - ఊషర
=
క్షేత్రమునొందినదై, అనుచితస్థానము:కొందినదై, అభివృద్ధి, గడింపకున్నన్ = అధిక
మగువృద్ధి నొందనియెడల, తప్పు - దోషము. ఆ + అగుణ + ఊషర + అవనిదె +
ఔన్ ' s నిస్సారమగు సూషరభూమియొక్క దోషమేయగును, గుణరహితమగు
స్థానముయొక్క దోషమేయగును. అది- అభివృద్ధినొందకుండుట - ఇట్లువుదోష
మెట్లగున్ చెఱకుయొక్క దోషముకాదు, ఆమహాపురుషుని దోషము కాదు.
=
అవ :- ఇక్షుపక్షమునందు “అనుభవించును” అనుదానియర్ధము -
సంభవింపకుండుటవలన నగు, లాక్షణికత్వము, సుపపాదించుచున్నాఁడు.
లోచనము :-- ఇచట, ప్రస్తుతమగు మహాపురుషు నపేక్షించునపుడు,
“అనుభవించును” ఆనుశబ్దము - ముఖ్యమేయగును. అయినను, నీచట, ప్రశం
సింపఁబడుచున్న, యప్రస్తుతమగు నిక్షువునందు - అసంభవమగు పీడయొక్క-
అనుభవనముచేత -[జ్ఞానరూపమగు ననుభవనముచేత] పీడనముగలదియగుట -
లక్షితమగుచున్నది. ఆయర్థముగూడ - పీడింపఁబడుటయందు [మర్ధింపఁబడుట
యందు] పర్యవసించును. [ఇచటి, ప్రయోజనము-సహృదయులకాదరాస్పదము
కాదు.]
అవ :-- ఇచ్చట, ప్రయోజనముండవచ్చును. కనుక, నిది - యేలధ్వని'
కాదు ? అనియాశంకించి, [వృత్తికారుఁడు] సమాధానము నిచ్చుచున్నాఁడు.
-
ప్ర్రథా :--- “ఇటువంటిప్రయోజనము అనఁగా; సహృదయుల యాదర
మునందఁజాలని, ప్రయోజనము - ధ్వనివ్యవహారమునకు పాత్రమగునదికాదు.'
అనునది-సమాధానము. ఇచటి-ప్రయోజనము.‘కష్టావస్థత్వము&quot; అని బాలప్రియ
యందుఁజెప్పఁబడినది. ఆదియు, నచేతనమునసంభవింపదు. కనుక;&quot;&quot;స్వరూపథం
శమునొందుట”' అనునది- యిచటి ప్రయోజనముగాఁ జెప్పఁబడుట - యుక్తమగు
నని నాయభిప్రాయము-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0r8zdycuk3wmt4kkc5niw528b0yhyd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/360</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221101</id>
    <revision>
      <id>574958</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '288 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (84) మూలము : --- ఉ క్త్యన్త రేణాశక్యం యత్తచ్చారుత్వం ప్రకాశయన్ | శబ్దివ్యజ్ఞకతాం బిభద్ర ధ్వన్యు క్తీర్విషయీభవేత్. (15) ఏలయనిన :- గీ ఏది - ఉక్త్యంతరమున వచింపబడదొ...'</comment>
      <origin>574958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="gbs8c8lusp0hwn4cbhsr24ulzmhb7j8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;288
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(84) మూలము : ---
ఉ క్త్యన్త రేణాశక్యం యత్తచ్చారుత్వం ప్రకాశయన్ |
శబ్దివ్యజ్ఞకతాం బిభద్ర ధ్వన్యు క్తీర్విషయీభవేత్. (15)
ఏలయనిన :-
గీ
ఏది - ఉక్త్యంతరమున వచింపబడదొ,
ఆమనోజ్ఞత - భాసిల్లునట్లుగాఁగఁ
జేయుచును, వ్యంజకతథరించి, విలసిల్లు
నట్టిశబ్దము - ‘ధ్వనిసమాఖ్యాతమగును,'
(15)
ఇచట [వెనుక] ఉదాహరింపఁబడిన [“వచించున్ &quot;ఇత్యాది]
విషయమునందు ఉక్త్యంతరముచేత [ధ్వనన వ్యాపారముకంటె
వేరగు వ్యాపారముచేత] ఏసౌందర్యము ప్రకాశింపఁజేయఁబడుటకు
శక్యముకానిదో, ఆసౌందర్యమును బ్రకాశింపఁజేయుటకు హేతు
వగు శబ్దములేదు.
:--
లోచనము :—→ ''ఉర్ఘ్యంతరమునన్ అనఁగా; ధ్వనికంటె వేరయి,
స్ఫుటమయిన, [వ్యవహారములయందుఁ బ్రసిద్ధమయిన] శబ్దార్థవ్యాపారవి శేషము
చేత - [అనఁగా, ‘అభిధా, తాత్పర్య, లక్షణలచేత'] అనియర్ధము. వ్యంజకతతోఁ
గూడినశబ్దము - ‘‘ధ్వని” అనుశబ్దముచేతఁ జెప్పఁబడును. “అట్టిశబ్దము&quot; అనుచో
నున్న “శబ్దము” అనుపదమునందు - [ధ్వనిపదార్థములగు] అర్ధములు నైదింటిని
గూడ - యోజింపవలయును.
ప్రథా :— &quot;ఉక్త్యంతరమునన్ అనఁగా, “వేరొక వ్యాపారముచేత”
అనియర్ధము, అర్ధము ఖైదునుగూడ &quot;శబ్దము&quot; అనుదానిచేత నిట్లు చెప్పఁబడును ·
[శబ్ద్యతే = అభిధీయతే] “శబ్దింపఁ జేయఁబడును.” అనఁగా; అభిధచేతఁ దెలియఁ
జేయఁబడును. కనుక, 'శబ్దము' అనఁగా; వాచ్యమని యర్ధమగును. [శబ్ద్యతే
అనేన] దీనిచేత అర్ధము శబ్దింపఁజేయఁబడును. చెప్పఁబడును. కనుక, &quot;శబ్దము”
అవఁగా; వాచకమని యర్ధమగును. [శబ్ద్యతే = వ్యజ్యతే] శబ్దింపఁజేయఁబడును.
=&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gbs8c8lusp0hwn4cbhsr24ulzmhb7j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/361</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221102</id>
    <revision>
      <id>574959</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము 289 అనఁగా; వ్యంజింపఁజేయబడును. కనుక, &quot;&quot;శబ్దము&quot; అనఁగా; వ్యంగ్యమని యర్ధమగును. [శబ్దనమ్] &quot;శబ్దించుట&quot; వ్యాపారము. కనుక, ''శబ్దము&quot; అనఁగా; అభిధయని యర్ధమగును. మీఁదఁ జెప్పఁబడిన...'</comment>
      <origin>574959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="907sl5rdlrvctkvdkv8kh8vnmpcxb24" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
289
అనఁగా; వ్యంజింపఁజేయబడును. కనుక, &quot;&quot;శబ్దము&quot; అనఁగా; వ్యంగ్యమని
యర్ధమగును. [శబ్దనమ్] &quot;శబ్దించుట&quot; వ్యాపారము. కనుక, ''శబ్దము&quot; అనఁగా;
అభిధయని యర్ధమగును. మీఁదఁ జెప్పఁబడిన చతుష్టయ సముచ్చయముగలదగుట
వలన, సముదాయరూపమగు కావ్యముకూడ 'శబ్దము' అని చెప్పఁబడును. ఇట్లు
వ్యంజకమగు నర్ధమును, శబ్దమును, వ్యంగ్యమును, వ్యాపారమును, కావ్యమును,
గూడ - శబ్దపదార్ధ ములగును.
లోచనము : అవ :-
-
“ప్రయోజనమున్న చోటఁ గూడ - అదియాదరా
స్పదము కానపుడచట, ధ్వననవ్యాపారముండదు.” అనిచెప్పి, ఎచ్చట, మూల
మగుప్తయోజనముకూడ-లేకుండునో, ఉపచారముమాత్రమే యుండునో, అచ్చట
ధ్వననవ్యాపార మెట్లుండును? అని చెప్పుచున్నాఁడు.
ప్రభా :— “రూఢి హేతుకముగు లక్షణాస్థలమునందుండునవియగు, నర్థ
ములుకూడ - 'ధ్వని' అని వ్యవహరింపఁబడునవికావు.” అని చెప్పుచున్నాఁడు.
(85) మూలము : -
రూఢాయే విషయేఒన్యత్ర శబ్దాఃస్వవిషయాదపి।
లావణ్యాద్యాః ప్రయుక్తాస్తే, నభవన్తి పదం ధ్వనేః. (16)
గీ॥ స్వార్ధమునకంటె నన్యమౌనర్ధమందు
రూఢములును, లావణ్యాదిరూపములును,
నయినశబ్దముల్ - స్వార్ధేతరార్ధమునఁ బ్ర
యుక్త ములెయయ్యు ధ్వనినామయుక్తి ఁగనవు.
వానియందుఁగూడ [నిరూఢ లక్షణాస్థలములందుఁగూడ] -
ఉపచరితమగు [ఆరోపితమగు ] శబ్దవృత్తియున్నది. [కనుక, సామ్నా
న్యముగా నచటఁబ్రయోజనము లేకుండుటవలన, ధ్వనివ్యవహార
ముండదు.] అట్టిస్థలమునందుఁగూడ - ఎచ్చటనయినను, ధ్వనివ్యవ
హారము - సంభవించుచున్నను, అది - వేరొకవిధమున [వ్యంజక
41&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>907sl5rdlrvctkvdkv8kh8vnmpcxb24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/362</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221103</id>
    <revision>
      <id>574960</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము త్వముచేతనే] ప్రవర్తించునదియే యగుచుండును. కాని, అట్టి శబ్ద ముల ద్వారమునఁ బ్రవర్తించునదికాదు. లోచనము :- - N లావణ్యశబ్దమునకు 'లవణరసయుక్తత' అనునది ముఖ్య మగు...'</comment>
      <origin>574960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4909" sha1="lc7m9zkc5f3dsh8tkjhd5cjl0frf14o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;290
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
త్వముచేతనే] ప్రవర్తించునదియే యగుచుండును. కాని, అట్టి శబ్ద
ముల ద్వారమునఁ బ్రవర్తించునదికాదు.
లోచనము :-
-
N
లావణ్యశబ్దమునకు 'లవణరసయుక్తత' అనునది ముఖ్య
మగునర్ధము. &quot;లావణ్యము&quot; మున్నగురబ్దములు తమకు ముఖ్యముగా, వివశీత
ములగు “లవణరసయుక్త త&quot; మున్నగు స్వార్ధములకంటె వేరయిన, &quot;హృద్యత”
మున్నగు నర్ధములయందు రూఢములగుచున్నవి. ఈశబ్దములు- రూఢములగుట
వలననే, ముఖ్యార్ధబాధ, దానిసంబంధము. ప్రయోజనము అను, త్రితయసాన్ని
ధ్యమున పేక్షించుటవలననగు, వ్యవధానము లేనివగుచున్నవి. [భట్టకుమారిల
పాదులు] ఇట్లు చెప్పిరిగదా : &quot;నిరూఢా లక్షణాః కాశ్చిత్సామర్థ్యాదభిధానవత్ &quot;
&quot;&quot;కొన్ని లక్షణలు - అభిధానమువలె, నియతమగు ప్రయోగసామర్ధ్యమువలన
నిరూఢములగుచుండును&quot; అని. ఆశబ్దములు - తమకు విషయములగు ముఖ్యార్ధ
ములకంటె వేరయిన ['హృద్యత' మున్నగులక్ష్యమయిన] యర్ధమునందు [రూఢ
ములయి] స్ప్రయో గింపఁబడినవైననుగూడ- ధ్వనిపదము [చమత్కారాతిశయశాలి
ప్రధానవ్యంగ్యస్థానములు]కావు. ఆచట[తస్మూలకముగు]న నివవ్యహారముండద్దు.
ఉపచరితమగు శబ్దముయొక్క వృత్తియనఁగా; గౌణియు, లాక్షణికయుఁ, గూడ
నగును. &quot;లావణ్యాది&quot; అనుచోట, &quot;ఆది'' అనుదానిని గ్రహించుటచేత, అను
లోమము, ప్రతికూలము, సబ్రహ్మచారి, మున్నగు లాక్షణికశబ్దములను [లావ
ణ్యమువంటివానిని] గ్రహింపవలయును. అనులోమశబ్దమునకు - [లోమ్నామను
గతమ్] కేశములననుసరించియుండుట [మర్దనము] అనునర్ధమును, ప్రతికూల
శబ్దమునకు - కూలమునకు- [తీరమునకు] ప్రతిపక్షముగానుండునదియగు ప్రవా
హము' అనునర్ధమును, 'సబ్రహ్మచారి, శబ్దమునకు తుల్యుఁడగు గురువుగల
[ఏకగురువుగల] 'శిష్యుఁడు' అనునర్ధమును, ముఖ్యములగు నర్థములు. ఈయర్ధ
ములకంటె వేరయిన యర్ధములు మాత్రము [అనుకూలశబ్దమున కనురోధి
[అనుసరించువాఁడు] అనియు, ప్రతికూల శబ్దమునకు విరోధియనియు, సబ్రహ్మ
చారి శబ్దమునకు సదృశుఁడనియు, ]రూఢములగుచున్న లాక్షణికార్ధములు] ఉప
చరితములే [ఆరోపితములే] యగును. ఇచ్చటి లక్షణ - ప్రయోజనమును దేని
నైన నుద్దేశించి - ప్రవర్తించునదికాదు. కనుక ; ప్రయోజనము విషయముగాఁగల
దియగు ధ్వనన వ్యవహారము [నిరూఢలక్షణాస్ధలములయందు] లేదు.
-
-
ప్రభా :- &quot;ధ్వనియగు నర్ధము - ప్రయోజనరూపమును, చమత్కారా
తిశయయు క్తమగుటచేతసహృదయాదరపాత్రమును గూడనయియుండవలయును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lc7m9zkc5f3dsh8tkjhd5cjl0frf14o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221104</id>
    <revision>
      <id>574961</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 291 “వచించున్”” ఇత్యాది పూక్వోవాహృతులయందు - ప్రయోజనమున్నది. అయిన నది - సహృదయాదరపాత్రముకారు. కనుక, 'అవి - ధ్వనివిషయములుకావు' అని నిరసింపఁబడినవి. నిరూఢలక్షణాస్...'</comment>
      <origin>574961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4701" sha1="6ju63wciurhjg696di5ax2ex3s30ksp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
291
“వచించున్”” ఇత్యాది పూక్వోవాహృతులయందు - ప్రయోజనమున్నది. అయిన
నది - సహృదయాదరపాత్రముకారు. కనుక, 'అవి - ధ్వనివిషయములుకావు'
అని నిరసింపఁబడినవి. నిరూఢలక్షణాస్థలములయందు. అసలాప్రయోజనముకూడ
నుండదు. కొన్ని శబ్దములు - స్వార్ధమునుడిగి, లక్షణాబీజములగు ముక్త్యార్ధబాధా
దుల సపేక్షించునదియగు వ్యవధానమునుగూడ సహింపక, వేరొక యర్ధమును
సమర్పించును. కనుకనే, అన్యార్థమును బోధించుటయందు ప్రసిద్ధములగు]
లావణ్యము, అనుకూలము, ప్రతికూలము, సబ్రహ్మచారి. సోదరము, మున్నగు
నాపదములు - ''రూఢములు” అని చెప్పఁబడుచున్నవి. ఇవి- యిట్లు రూఢ్యర్ధమును
దెలుపుటయందు, ప్రయోజన మేదియు లేకుండుటవలన, ఇచట -ధ్వని అను వ్యవ
హారముకలుగదు&quot; అని తాత్పర్యము.
లోచనము : ప్రశ్న
:
అయ్యా! &quot;లావణ్య భ - దిజ్య ఖంబులను
బర్వంజేసి” ఇత్యాదులగు ముదాహృతులయందు లావణ్యాదిశబ్దసన్నిధానమునందు
[రూపకాది] ప్రతీయమాసము స్ఫురింపఁజేయఁబడుచుండుటలేదా ? [&quot;రూఢి
మూలకములగు లావణ్యాది శబ్దములున్నచోట ధ్వనియుండదు&quot; అనిచెప్పుట .
యెట్లు ?]
ఉత్తరము : లావణ్యశబ్దమువలన నచట ప్రతీయమానార్ధమున, కథ
వ్యక్తి కలుగుట లేదు. ఇంకెట్లనినః సమగ్రమగు వాక్యార్థప్రతీతి కలిగిన పిష్ముట
ధ్వననవ్యాపారమువలననే [రూపక] ధ్వని ప్రతీతి కలుగుచుండును. ఈయంళ మే
[వృత్తి కాకునిచేత] “వేరొక విధమున&quot; అని చెప్పఁబడినది. &quot;వేణెక విధమున &quot;
అనఁగా; ‘‘వ్యంజకత్వముచేతనే&quot; అని కుర్ధము “వ్యంజకత్వముచేతనే [నిరూఢ
లక్షణాస్ధలమునందు ధ్వనివ్యవహారము సంభవించును. ] కాని, ఉపచరిత శబ్దప్రయో
గమువలన సంభవింపదు.” అనియర్ధము.
&quot;
ప్రభా :-- “దేవడితిలుణాహిపలు తొమ్మిగమిజ్వాలపణుజ్వలంగుమరి
పోల్లపరణ్య ?”” అని, యిచట లోచనమునందున్న యుదాహృతి - లేఖక ప్ర్రమాద
మున దోషయుక్తముగా నుండుటచేత - తత్సదృశమగు &quot;లావణ్యప్రథ” అను
నుదాహరణమును దర్శించి, “దేవడితి” అనుదానిక్రిందనున్న, లోచనమునే,
[సముచితమగుటవలన] దీనికి సమన్వయించితిని. &quot;లావణ్యాది ప్రయోగముల
యందు భక్తి యున్నను ధ్వనిలేదు. &quot; అచట, ధ్వనియున్నను, అది - లావణ్యాది
శబ్దద్వారమున నేర్పడినదికాదు.' అనునది ఫలితార్ధము.
లోచనము : --- ఇట్లు &quot;ఎచ్చటనేచ్చట, భక్తియుండునో, అచ్చటనచ్చట-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ju63wciurhjg696di5ax2ex3s30ksp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/364</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221105</id>
    <revision>
      <id>574962</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '292 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము 2 ధ్వనియుండుట లేదు. ఆకారణమున, 'భక్తి - ధ్వనికి లక్షణ' మనినయెడల, అప్పుడు- భక్తియుండిన స్థలములయందంతటనుగూడ-ధ్వనియుండునని చెప్పవలసివచ్చును. [భక్తి యుండినచో...'</comment>
      <origin>574962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3828" sha1="63m2maywuonaw0ewozhgdq3a9kp0jy1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;292
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
2
ధ్వనియుండుట లేదు. ఆకారణమున, 'భక్తి - ధ్వనికి లక్షణ' మనినయెడల, అప్పుడు-
భక్తియుండిన స్థలములయందంతటనుగూడ-ధ్వనియుండునని చెప్పవలసివచ్చును.
[భక్తి యుండినచోటులందెల్ల ధ్వనిలేదు. కనుక, “భక్తి- ధ్వనికిలక్షణము” అను
లక్షణమునకు] అతివ్యాప్తి చెప్పఁబడినది. పోనిండు. ''ఎచ్చటనెచ్చట - భక్తియుం
డునో, అచ్చటనచ్చట- ధ్వనియుండును&quot; అని. అభ్యుపగమించి [అంగీకరించి]
కూడ-[సమాధానమును చెప్పుదుము. “భక్తి యున్న చోట నెల్లను ధ్వనియుండును”
అని, యంగీకరించినను, లక్షణావ్యాపారమునకు విషయమగు నర్ధము - ధ్వనన
వ్యాపారమునకు విషయమగు నర్ధముకానేరదు. [ఇట్లు] భిన్న విషయములగువానికి
ధర్యధర్మిభావముకూడ నుండునదికాదు. [డేనియందేయ సాధారణధర్మముం
డునో, ఆ]ధర్మమే - [దానికి] లక్షణమని చెప్పఁబడును. అచట, లక్షణ - అము
ఖ్యార్ధిఃవిషయమగు వ్యాపారము. [&quot;గంగయందు గొల్లపల్లె” అనుచోట లక్షణడు-
‘తీరము' అను నముఖ్యార్ధమే - విషయముగదా :] ధ్వననమో. ప్రయోజన'విష
యము - [ఇచట, శైత్యపావనత్వాది ప్రయోజనము - ధ్వననవ్యాపారమునకు
విషయముగదా :]
ఇట్లు - భక్తి యు, ధ్వనియు, భిన్న విషయములు. కనుక, వీనికి ధర్యధర్మి
భావములేదు. కావున, భక్తి - ధ్వనికి లక్షణముకాదు.
ధ్వని - లక్షణ లక్షణయుఁగాదు.
లోచనము : ప్రశ్న :
ప్రయోజన విషయమునందుఁగూడ [లక్షణ
లక్షణయను నింకొక] ద్వితీయలక్షణావ్యాపారము - యుక్తము కాఁగూడదా ?
ఉ ; – అచట, [ముఖ్యార్ధ బాధాది] లక్షణాసామగ్రి లేదు. కనుక; ద్వితీయ
లక్షణ - యుక్తముకాదు. ఈయభిప్రాయముచేతనే [కారికాకారుఁడు] చెప్పు
చున్నాఁడు. [చూడుఁడు.]
(86) మూలము : --
ముఖ్యాంవృత్తిం పరిత్యజ్య, గుణవృత్యార్ధ దర్శనమ్ |
యదుద్దిశ్య ఫలంత, శబ్దానైప స్థలద్గతిః.
గీ॥ ముఖ్యమగుచున్న వ్యాపారమును త్యజించి,
గౌణమగు వృత్తినర్ధమ్ముఁగనుట - ఫలము
(17)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63m2maywuonaw0ewozhgdq3a9kp0jy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221106</id>
    <revision>
      <id>574963</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోద్యోతము దేనికై యేర్పడెనో, దానిఁ దెలుపునపుడు, శబ్దగతికెట్లు స్ఖలనమ్ము సంభవించు ?. 293 లోచనము :-- ^ 'ముఖ్యమగుచున్న వ్యాపారమును అనఁగా; అభిధావ్యాపా రమును “త్యజించి” అనఁగా; పర...'</comment>
      <origin>574963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4591" sha1="gd60895teo5f36qz5iefz6ya60bhnwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోద్యోతము
దేనికై యేర్పడెనో, దానిఁ దెలుపునపుడు,
శబ్దగతికెట్లు స్ఖలనమ్ము సంభవించు ?.
293
లోచనము :-- ^ 'ముఖ్యమగుచున్న వ్యాపారమును అనఁగా; అభిధావ్యాపా
రమును “త్యజించి” అనఁగా; పరిసమాప్తి నొందించి, [అఖిధాద్వారకమగు
నిర్ధాంతరమును బోధించుటకు పరుగు పెట్టి,] గౌణమగు వృత్తి చేతననఁగా; లక్షణా
రూపమగు . వ్యాపారముచేత - అర్ధమ్ముఁగనుట = అముఖ్యమగు నర్ధమునుగొనుట
[లక్ష్యార్థమును బ్రకాశింపఁజేయుట ] ఫలము దేని కైయేర్పడెనో = కర్మభూత
మరునే ప్రయోజనము నుద్దేశించిచేయఁబడునో, ఆప్రయోజనమును దెలుపునపుడు
అముఖ్యార్ధవిషయ వ్యాపారముకంటె వేరుగు ద్వితీయ వ్యాపారమంగీకరింపఁదగి
నది.[అనియర్ధము.] “ఈప్రయోజన విషయమునందుఁ బ్రవర్తించునదియగు
వ్యాపారముకూడ- లక్షణయేకాఁగూడదా?&quot; అనియాశంకింపఁదగదు. ఈద్వితీయ
వ్యాపారము - లక్షణకాదు. ఏలయనిన : -- ఒకశబ్దమునకు సంబంధించిన 'గతి'
అనఁగా; అవబోధనశ క్తి బాధకప్రమాణ వ్యాపారముచేత - విధురీక్రియమాణ
మగునపుడు, [నిరోధింపఁబడునపుడు) ఆశబ్దమునకు సంబంధించిన వ్యాపారము-
లక్షణయగును. కాని, ప్రయోజనము నవగమింపఁజేయునపుడా శబ్దమునకు (గంగా
దిశబ్దమునకు] బాధకయోగములేదు. ప్రయోజనము బోధింపఁదగియుండునపు
డుకూడ - ముఖ్యార్ధ బాధాదియోగముండునెడల, తిరుగనింకొక నిమిత్తమును
వేరొక ప్రయోజనమును, వెదుకవలసివచ్చును. మరల మరల, దానినిట్లు వెదుకు
చుండవలసియేయుండును. కనుక, నప్పుడనవస్థానదోషముసంభవించును. కనుక,
[ప్రయోజనవిషయమున, తనకు ముఖ్యార్థబాధాదికములేదు. కనుక, శబ్దముచ్చట-
స్థలద్దతిగలది. కాదు” అనఁగాః కుంఠీ క్రియమాణమగు బోధన సామర్ధ్యముగలది
కాదు. కనుక, ] ప్రయోజనము-లక్షణలక్షణకు విషయమగునదికాదు.
-
.
(87) మూలము :-- అచట, చారుత్వాతిశయ విశిష్ట
వ్యంగ్యార్ధ లక్షణమగు ప్రయోజనము - కర్తవ్యమైయుండునపుడు,
[స్ఫురింపఁజేయఁదగియుండునపుడు] శబ్దము- అముఖ్యమగునెడల,
[బాధితమగు నర్ధముగలదియగునెడల ] ఆశబ్దమును బ్రయోగించుట-
దుష్టమేయగును. [వ్యంగ్యార్ధము- వ్యంజనచేత స్ఫురింపఁజేయఁబడి
నవుడు, ముఖ్యార్ధబాధాదులచేతనగు విఘ్నములేకుండఁగనే ప్రయో
జనప్రతీతికలుగును. కనుక, ప్రయోజనవిషయమున నిట్లు దోషము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gd60895teo5f36qz5iefz6ya60bhnwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/366</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221107</id>
    <revision>
      <id>574964</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము కలుగునదికాదు. [కావున, లక్షణ - ధ్వనికి లక్షణము - కాదు.] లోచనము : -- కర్తవ్యమైయుండునపుడు- వ్యంజింపఁజేయఁదగియుండు నపుడు, అముఖ్యమగునెడల వాధకమగు ప్రమాణముచేత బాధ...'</comment>
      <origin>574964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3741" sha1="rg8qztnrtsosefwds1f2098w72hazd3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;294
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
కలుగునదికాదు. [కావున, లక్షణ - ధ్వనికి లక్షణము - కాదు.]
లోచనము : -- కర్తవ్యమైయుండునపుడు- వ్యంజింపఁజేయఁదగియుండు
నపుడు, అముఖ్యమగునెడల వాధకమగు ప్రమాణముచేత బాధితమగునర్ధము
గలదియగునెడల, “‘ఆశబ్దమును యోగించుట దుష్టమేయగును.&quot; [అనుచోట
గిందియర్దము నెఱుఁగునది.]
[శౌర్యాతిశయాది రూపమగు] ప్రయోజన జ్ఞానమును సుఖముగానుదయిం
వఁజేయుటకు [సింహముమున్నగు] ఆశబ్దము - లక్షకశబ్దము] అముఖ్యమన
[వట్వాదిరూపమగు] అర్ధమునందు ప్రయోగింపఁబడుచుండును గదా !
“పటుఁడు - సింహము” అను ప్రయోగముచేత [పటునివలె] శౌర్యాతిశ
యము గూడ-ప్రకాశింపఁజేయఁదగియుండునపుడు, శబ్దము- స్థలద్గతిగలదియగుచు.
ఆశౌర్యాతిశయాదిప్రతీతినిగూడ గలిగింపనియెడల, దానిని బయోగించు టెందులకు?
ప్రభా
:-
&quot;దుష్టమేయగును&quot; అనఁగా; “ఆపయోగము-వ్యాక ర
ణాది సంస్కారములేనిదియేయగును.” అని భావింపఁదగదు. 'శౌర్యాతిశయాది
రూపమగు నర్ధమును దెలుపుటకై ప్రయోగింపఁబడిన, సింహాదిశబ్దము - శౌర్యాతి .
శయాదిరూపమగు తత్ ప్రయోజన పరిస్థితిని జనింపజేయజాలకుండుటవలన,
వ్యర్ధమగుటయే - యిచట, దుష్టమగుట' అని తెలియునది.
లోచనము :- “ [సింహాదిశబ్దమచట] ఉపచారముచేత [శౌర్యాతిశయాది
ప్రతీతిని] కలిగించును.&quot; అనునెడల, నచటఁగూడ [అనఁగా; ఆశౌర్యాతిశయాది
కము - లక్ష్యమగునపుడుగూడ] వేరొక ప్రయోజన మన్వేషింపఁదగియుండును ·
ఆప్రయోజనమునందుఁగూడ - తిరుగ నుపచారము నంగీకరింపవలసివచ్చును.
కనుక, (ఇట్లు, దీనికి తెంపులేకుండుటవలన, మూలక్షయకారిణియగు] అనవస్ధా
దోషము కలుగును.
ప్రథా : — కనుక, ప్రయోజనమును బోధించునపుడు, శబ్దము - స్థలద్గతి
గలది . కాదు.
అవ :-
&quot;అయ్యా ! స్థలద్దతిగలదికాకున్నను శబ్దమున లక్షణయుండఁ
గూడదా ?'' అని యాశంకించి, చెప్పుచున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rg8qztnrtsosefwds1f2098w72hazd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/367</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221108</id>
    <revision>
      <id>574965</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము 295 లోచనము : --- అచట శబ్దగతికి స్ఖలనములేనియెడల, స్ఫురింపఁజేయఁ దగిన ప్రయోజనవిషయమున లక్షణాసామాగ్రిలేకుండుటవలన, లక్షణయను - వ్యాపారముకలుగదు.[ఈప్రయోజనవిషయమున]...'</comment>
      <origin>574965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="htriky0cqrofb6qm0069n8mrya3szln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథ మోద్ద్యోతము
295
లోచనము : --- అచట శబ్దగతికి స్ఖలనములేనియెడల, స్ఫురింపఁజేయఁ
దగిన ప్రయోజనవిషయమున లక్షణాసామాగ్రిలేకుండుటవలన, లక్షణయను
- వ్యాపారముకలుగదు.[ఈప్రయోజనవిషయమున] వ్యాపారము లేదనుట యుక్త ము
కాదుగదా ! ప్రయోజన విషయమునందు శబ్దమునకు సంకేతములేదు. కనుక;
ఇది కనుక, “అభికా, లక్షణలకంటె వేరగువ్యాపారమేదియున్నదో.
ఆధ్వననమే - యిచటవ్యాపారము'' అని సిద్ధించుచున్నది. “ఇట్లు, దోషముకలు
గునదికాదు.&quot; అనఁగా; ప్రయోజన రూపమగు వ్యంగ్యము విఘ్నములేకుండనే
ప్రతీతమగుచున్నది. కనుక, శబ్దమును వ్యంజకముగాఁ బ్రయోగించునపుడు -
దోషమేదియు లేదు.” అనిభావము. కనుక, అభిధయే- [అభిధతోఁగూడినగంగాది
పదమే] ముఖ్యార్ధమునఁ బ్రవేశింపఁజనునదియగుచు, బాధకముచేతనిరోధింపబడిన
దియై, [ముఖ్యార్ధమును బోధింపఁజాలకుండుటవలన] చరితార్ధముగాక, ముఖ్యార్ధ
మగు, పరివాహాదికముకంపె అన్యమగు శ్రీకాద్యర్ధమునందు ప్రసరించును. కను
కనే; [గంగాది] శబ్దమునకీయర్ధము [స్త్రవాహాదికమువలె] ముఖ్యముగానిదని
వ్యవహారమున్నది. [గంగాది] శబ్దమునకు, ముఖ్యార్ధమునందెట్లు సంకేతగ్రహణ
మున్నదో, అముఖ్యార్ధమునందుఁ గూడ - అట్లే సంకేతగ్రహణమున్నది. కనుక-
లక్షణ - అఖిధాపుచ్ఛభూతమే [అభిధకు తోకవంటిదే] యగును.
అవ : - ''కావున'' అని దీనినుపసంహరించుచున్నాఁడు.
(88) మూలము : --- తస్మాత్.
[కారికా] వాచకత్వా√యేణైవ గుణవృత్తిర్వ్యవస్థితా!
వ్యక్తీక త్వైకమూలస్యధ్వనేః స్యాలక్షణంకథమ్. (18)
కావున,
గీ|| వాచక త్వాశ్రయమేయైన వర్తనమున
స్థితము - గుణవృత్తిగా వ్యవస్థితముగాగ,
వ్యంజక త్వైకమూలమై వరలుచుండు
నట్టి ధ్వనికది - లక్షణమ్మెట్టులగును ?.
కనుక; ధ్వనివేఱు; గుణవృత్తియు, వేణే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htriky0cqrofb6qm0069n8mrya3szln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/368</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221109</id>
    <revision>
      <id>574966</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '296 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (ఇంతవఱకు సతివ్యాప్తి నిరూపింపఁబడినది.) లోచనము :- “కావునన్” అనఁగాః ఏహేతువువలన, లక్షణ- అభిధా పుచ్ఛభూతమో, ఆ హేతువువలన, నది - వాచకత్వమును. అనగా, అభిధావ్యా పార...'</comment>
      <origin>574966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3336" sha1="s8sh64oo9164g9c0hxmxnc7p2hl9unw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;296
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
(ఇంతవఱకు సతివ్యాప్తి నిరూపింపఁబడినది.)
లోచనము :- “కావునన్” అనఁగాః ఏహేతువువలన, లక్షణ- అభిధా
పుచ్ఛభూతమో, ఆ హేతువువలన, నది - వాచకత్వమును. అనగా, అభిధావ్యా
పారము నాశ్రయించి, దానినిబాధించి, లేచుటవలనను, అభిధాపుచ్ఛభూతమగుట
వలనను, ‘గుణవృత్తి’అనగా; 'గౌణలాక్షణిక ప్రకారము.' అగుచున్నది. &quot;ఆగుణ
వృత్తి &quot; అనఁగా; &quot;గౌణియగులక్షణ. భిన్న విషయము. కనుక, వ్యంజనాత్మయగు
ధ్వనికెట్లు లక్షణమగును ?&quot; అని చెప్పఁబడినది. ( 'భక్తి - ధ్వనికి లక్షణము”
అను లక్షణమునకిట్లు] అతివ్యాప్తిని జెప్పుపసంగమున భక్తికిని, వ్యంజనకును,
భిన్నములగు విషయముల కలిమియుఁ, జెప్పఁబడినది. కనుక, 'ధ్వనివేయి, భక్తి
వేఱు. అని ముగింపఁబడినది.
అవ :-- ''అటసతివ్యాప్తివలన, నవ్యాప్తి వలన,
-
దానిచేతనీధ్వని - లక్షితమునుగాడు”
అను కారికయందుఁ దెలుపఁబడిన యతివ్యాప్తిని వ్యాఖ్యానించి, అవ్యా ప్తిలి
వ్యాఖ్యానించుచున్నాఁడు.
(89) మూలము :--- [&quot;ధ్వని-భక్తిరూపము” అను]
లక్షణమునకవ్యాప్తి గూడఁ గలుగుచున్నది.
వివక్షితాన్య పరవాచ్యలక్షణమగు ధ్వని భేదమును, [దానికి
సంబంధించిన] తదితరములగు ననేకధ్వని ప్రకారములుసుగూడ -
భ క్తిచేత వ్యాపింపఁబడునవికావుగదా !
కనుక, భక్తి - [ధ్వనికి] లక్షణముకాదు.
లోచనము
-
&quot;ఈలక్షణమున కవ్యాప్తి కూడ&quot; అనఁగా; &quot;గుణవృత్తి
రూపమగు నీలక్షణమున కవ్యాప్తి కూడ కలుగుచున్నది.&quot; అనియర్ధము.
ఎచ్చటనెచ్చట, ధ్వనియుండునో, అచ్చటనచ్చట, భక్తియుండు నెడల,
అవ్యాప్తికలుగదు. కాని, యిట్లుండుటలేదు. అవివక్షిత వాచ్యముగు “పురుషులు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8sh64oo9164g9c0hxmxnc7p2hl9unw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/369</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221110</id>
    <revision>
      <id>574967</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర్రథమోద్ద్యోతము 297 ముగ్గురు సువర్ణపుష్పగఁబృథివిన్'' ఇత్యాదికమునందు భక్తి యున్నది. కాస్, &quot;ఏశిఖరిన్”” అనుచోట వివక్షతాన్య పరవాచ్యమునందు] ఆభక్తిలేదు. కనుక, నవ్యాప్తి కలుగున...'</comment>
      <origin>574967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4614" sha1="gzu97p8d43ehpzr4t0jgptcrlo7nml7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్ర్రథమోద్ద్యోతము
297
ముగ్గురు సువర్ణపుష్పగఁబృథివిన్'' ఇత్యాదికమునందు భక్తి యున్నది. కాస్,
&quot;ఏశిఖరిన్”” అనుచోట వివక్షతాన్య పరవాచ్యమునందు] ఆభక్తిలేదు. కనుక,
నవ్యాప్తి కలుగును.]
ప్ర్రథా : — “గౌణస్థలమునందుఁగూడ - లక్షణప్రసరించును. కనుక,
“‘ఏశిఖరి”” అనుస్ధలమునందుఁగూడ; నది - ప్రవర్తించునదియేయగును. కనుక,
నచట, భక్తి - లేదనుటయు క్తముకాదు. ” అనుపూర్వపక్షము, నుపక్షేపించు
చున్నాఁడు.
&quot;
పూర్వపక్షి :- అయ్యాః ['ఈవటుఁడుసింహము' అను] గౌణస్థలమునందుఁ
గూడ - లక్షణాసామగిరియుండుటవలన, లక్షణ - వ్యాపించును. [ఈగౌణమున
కును, లాక్షణికమునకును, భేడమెట్లనిన ;- ] గౌణస్థలమున [సింది] శబ్దము
[వస్వాదిరూపమగు] ఆయర్ధమును, లక్షింపఁజేసి, దానితోనే [వట్వాద్యర్ధమును
దెలుపునదియగు వట్వాదిశబ్దముతోడనే] సామానాధికరణ్యమునొందును. శబ్దము
లకు సామానాధికరణ్యమనఁగా; వేరువేరగురూపములచేత - ఏకార్ధమును బతి
పొదించుట. అర్థమే 'సింహాదిపదార్ధమే ] అర్ధాంతరమును [వటురూము వేరొక
యర్ధమును] లక్షింపఁజేసి, స్వవాచకముతో [సింహాదిపదముతో] తద్వాచకమును
[వట్వాదిశబ్దమును] సమానాధికరణముగా నొనర్చును. లేక, శబ్దారములు
[సిరహాదిశబ్దమును, దానియర్ధమును] దానిని [వట్వాద్యర్ధమును] ఒక్కసారిగా నే
లక్షిష్టకపఁజేసి, అన్యములగు శబ్దార్ధములతో [వట్వాదిశబ్ద - తదర్ధములతో] కలి
మను. [శబ్దములేక ధర్మినిబోధించును. అర్ధములభేదమున, నన్వయించును.”
తనునది- గౌణమునకుఁగల విశేషము.] కేవలమునిట్లు గౌణమునకు, లాక్షణికము
కంటె భేదమున్నది. కనుకనే “గౌణమునందు శబ్దప్రయోగముండును. [&quot;వటుఁడు
సింహము&quot;. ఇత్యాదులయందు పట్వాదిశబ్దపయోగముండునట్లు, లక్ష్యవాచక పద
ప్రయోగముండును.] లక్షణయందుండదు. [''గంగయందు గొల్లపల్లె” అనుచోట
తీరాదివాచక పదప్రయోగముండనట్లు, లక్షణాస్థలమునందు లక్ష్యవాచక పద
ప్రయోగముండదు.] అని, [పెద్దలచేత] చెప్పఁబడినది. [స్వల్పమగు భేదమిట్లు
న్నను.] ఈగౌణస్థలమునందుఁ గూడ- లక్షణయుండనేయున్నది. కనుక, సంతటను
గూడ - లక్షణయే - వ్యాపించియున్నది.
42
ప్రథా :- ''శ్లో॥ అభిధేయేన సంయోగాత్, సామీప్యాత్, సమనాయతః॥
వైపరీత్యాత్, క్రియాయోగా, ల్లక్షణా- పఞ్చధాస్మృతా.”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzu97p8d43ehpzr4t0jgptcrlo7nml7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/370</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221111</id>
    <revision>
      <id>574968</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము అనులాక్షణిక వచనమును విభజించి, వ్యాఖ్యానించుచున్నాఁడు. ఆలక్షణ కూడ - పంచవిధమగుచున్నది. ఆదియెట్లనిన :— '[అందుమొదటిది] అభిధేయముతోడి సంయోగము [వాచ్యవాచకరూప...'</comment>
      <origin>574968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="1mpu7i7eidtpm8wyyrii54rr1kc794j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;298
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
అనులాక్షణిక వచనమును విభజించి, వ్యాఖ్యానించుచున్నాఁడు. ఆలక్షణ
కూడ - పంచవిధమగుచున్నది.
ఆదియెట్లనిన :— '[అందుమొదటిది] అభిధేయముతోడి సంయోగము
[వాచ్యవాచకరూపమగు సంబంధము] వలననగులక్షణ :- [ద్వి రేఫశబ్దము-తుమ్మె
దను బోధించునపుడీలక్షణ ప్రసక్తించును. ]
-
[ద్వా + రేఫౌ + యస్యసః] రెండు రేఫములుగలది. భ్రమరశబ్దము. కనుక
నది - ద్వి రేఫశబ్దమున కఖిధేయమగుచున్నది. ద్వి రేఫశబ్దముచేతఁ జెప్పఁబడునది
యగు, నాక్త్రమరశబ్దముతోడి 'సంయోగము' అనఁగా; [వాచ్యవాచకధావరూప
మగు] సంబంధము - షట్పదలక్షణమగు నర్థమునకుఁ[తుమ్మెదకుఁ] గలదు. కనుక;
నిట్లు ద్వి రేఫశబ్దము- భ్రమరశబ్దముతోఁదనకుఁగల వాచ్యవాచకభావమను, సంబం
ధమును - నిమిత్తముగాఁజేసికొని, తుమ్మెదను లక్షింపఁజేయును. రెండవది -
ముఖ్యార్ధముతోడి సామీప్యమువలననుగు లక్షణ. &quot;గంగయందు గొల్లపల్లె&quot; అను
చోట - గంగాశబ్దము - తనయర్థమగు గంగకు సమీపమునందున్న తీరమును
బోధించును. మూడవది సమవాయమువలన . అనఁగా; ఆధారాధేయభావరూప
మగు సంబంధమువలన నగులక్షణ. ఇది - &quot;చేతికఱ్ఱలను ప్ర్రవేశింపజేయుము'
ఇత్యాదులయందు “చేతికఱ్ఱలుగలవారిని బ్రవేశింపఁజేయుము” అను నర్ధమును
లక్షింపఁజేయును. నాల్గవది - [ముఖ్యార్ధమునకు] వైపరీత్యమువలనను లక్షణ
ఒకానొకఁడు - శత్రువునుద్దేశించి పలుకుచున్నాఁడు. &quot;వాఁడు నాకొనర్పని
యుపకారమేమున్నది ?&quot; అని. ఇచట, లక్షణచేత దీనికి విపరీతమగు నపకారము
లక్షింపఁజేయఁబడును. అయిదవది. క్రియాయోగమువలన, అనఁగా; కార్యకారణ
భావమువలననగు లక్షణ. దీనికుదా :--- అన్నమునపహరించు వానిని గుఱించి &quot;
&quot;ఏఁడు ప్రాణములను హరించుచున్నాఁడు.” అని వ్యవహరించుట. ఇచట
“ప్రాణములను&quot; అనుదానిచేత అన్నము - లక్షింపఁజేయఁబడును. ఇట్లు పంచ
విధమగు నీలక్షణచేత [అముఖ్యార్ధ వ్యవహారభూమిపతితమగు] విశ్వమే - వ్యాప్త
మగుచున్నది.
అదెట్లనిన ;— ''ఏశిఖరి నెంతచిరము', అని, “యాకస్మికముగు ప్రశ్న
విశేషము&quot; మున్నగు బాధకములయను ప్రవేశమున్నపుడు కూడ, సాదృశ్యమువల &quot;
ననగులక్షణ యుండనేయుండును.
[ ఇంతవఱకును పూర్వపక్షముపన్యసింపఁబడినది. ]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1mpu7i7eidtpm8wyyrii54rr1kc794j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221112</id>
    <revision>
      <id>574969</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '-- ప్రథ మోద్ద్యోతము 299 సిద్ధాంతి :- మీకొనర్చిన పూర్వపక్షము ననుసరించి] ఇచ్చటఁ గూడ - నడుమను లక్షణయున్నదని [ వెనుకమాచేతఁగూడ] అంగీకరింపఁబడియేయున్నది. పూర్వపక్షి :- అట్లయినయెడల, [వృ...'</comment>
      <origin>574969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3988" sha1="s1ofw9c3zdlqus1lybdjd5gntf3kezp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;--
ప్రథ మోద్ద్యోతము
299
సిద్ధాంతి :- మీకొనర్చిన పూర్వపక్షము ననుసరించి] ఇచ్చటఁ గూడ -
నడుమను లక్షణయున్నదని [ వెనుకమాచేతఁగూడ] అంగీకరింపఁబడియేయున్నది.
పూర్వపక్షి :- అట్లయినయెడల, [వృత్తియందు] “వివక్షితాన్యపర
వాచ్యము” అనియేల చెప్పఁబడినది.
[ఇచట లక్షణయుండినయెడల, వాచ్యము - వివక్షితమెట్లగును ?]
సిద్ధాంతి:-- వివక్షితాన్యపరవాచ్య శబ్దముచేత [వృత్తియందు] విపక్షితా
న్యపరవాచ్యధ్వనికవాంతర భేదమును, ముఖ్యమునునగు, అసంలక్ష్యక్రమ ధ్వని
స్వరూపము-[ముఖ్యముగా] వివక్షితము. [మఱియు, వృత్తియందు] దానికి సంబం
ధించిన తదితరములగు ననేకధ్వనిప్రకారములుసు” అనుదానిచేత [శృంగారహా
స్యాది]రసములును, భావములును, రసాభాస, భావాథాస, తత్ప్రళమాది భేదము
లును, తదవాంతర భేదములును, వివక్షింపఁబడినవి. వాయుడు లక్షణప్రసరించు
టకుఁగూడ - వీలు లేదుగదా :
:-
అదెట్లనిస :– విభావానుభావ ప్రతిపాదకమగు కావ్యమున ముఖ్యమగు
నర్ధమునందు, బాధకములయను ప్రవేశముకూడ [లక్షణాప్రయోజనముకూడ]
అసంభావ్యము. కనుక, నచట, లక్షణశవకాశమేదీ ?
-
పూర్వ :– [ముఖ్యార్ధభాధలేనిచోట, లక్షణ కవకాశములేదని ధ్వనివా
దుల యభిప్రాయము. కాని] బాధచేతనగు ఫలమేదియు, నిచట, నావశ్యకము
కాదు. [భట్టవార్తికమునఁ జెప్పఁబడినట్లు]
“అభిధేయావినాభూతప్ర్రతీతిర్లక్షణోచ్యతే”
“ఏసంబంధముచేతనయినను వాచ్యార్ధముతో సంబద్ధమైయుండి, అభిధేయ
మును విడిచియుండని, యర్ధమునకు ప్రతీతియే, [లేక తత్ప్రతీతి హేతువే]
లక్షణ.” అనిచెప్పఁబడును.&quot; అనునింతమాత్రమే - లక్షణాస్వరూపమైయున్నది.
&quot;రసమునకు, విభావములు - కారణరూపములును, అనుభావములు - కార్యరూప
ములును, వ్యభిచారిభావములు - తత్సహకారులును, నగుచుండును. కనుక, అసం
లక్ష్యకమువ్యంగ్యధ్వని ప్రభేదమునందుఁ గూడ - అభిధేయములగు విభావానువా
వాదుల యసంలక్ష్యక్త మవ్యంగ్యధ్వనిభేదములగు రసాదులు - అవినాభూతము
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1ofw9c3zdlqus1lybdjd5gntf3kezp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221113</id>
    <revision>
      <id>574970</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '300 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము లగుటవలన, [ఈనూతన లక్షణమునను సరించి) అవియు - లక్ష్యములేయగును. సిద్ధాంతి :- [ముఖ్యార్ధబాధయే-లక్షణాబీజము. కనుక, మీరుచెప్పిన నూతన లక్షణముననుసరించి) రసాదులు - ల...'</comment>
      <origin>574970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4664" sha1="bdzxcryo5123w2btmw06d52dg4vx95k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;300
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
లగుటవలన, [ఈనూతన లక్షణమునను సరించి) అవియు - లక్ష్యములేయగును.
సిద్ధాంతి :- [ముఖ్యార్ధబాధయే-లక్షణాబీజము. కనుక, మీరుచెప్పిన నూతన
లక్షణముననుసరించి) రసాదులు - లక్ష్యములగునవికావు. అట్లయినయెడల, ధూ
మశబ్దమువలన - పొగయొక్క జ్ఞానముకలుగునపుడు [మామమున కవినాభూత
మగు] అగ్నియొక్క స్మృతికూడ లక్షణాకృతమేకావలసివచ్చును. తదుపరి
ఈయగ్నిస్మృతినుండి- అగ్నిని విడిచియుండని 'శీతాపనోదము [చలినిబోగొట్టుట]
యొక్క స్మృతి' మున్నగునదియగు నర్థము-తెంపులేకుండ, ప్రతీతమగుటవలన,
ధూమశబ్దార్ధమునకు ముగింపు కలుగకుండవలసివచ్చును.
పూర్వ :- ధూమశబ్దమునకు స్వార్ధమునందు [ధూమార్ధమునందు] విశ్రాంతి
యున్నది. కనుక, స్వార్ధముకంటె నితరమగు] అగ్ని మున్నగునర్ధమునందు
వ్యాపారముండదు. [కావుననచట, లక్షణకు ప్రసక్తి లేదు.]
సిద్ధాంతి
:-
[స్వార్ధమునందు విశ్రాంతిలేనప్పుడు, లక్షణనాశ్రయింప
వలయునని మీరు నంగీకరించుచున్నారుగదా ! ] అట్లయినయెడల, ముఖ్యార్ధఖాధ
యుండునపుడు, దేనికినిగూడ, స్వార్ధమునందు విశ్రాంతికలుగదు. కనుక; ముఖ్యార్ధ
బాధయే - లక్షణకు జీవితమని సిద్ధించుచున్నది. విభావాదులు ప్రతిపాదింపఁ
బడునపుడిట్లు బాధక మేదియుఁగూడలేదు.
ప్రభా ః - కాఁగా; &quot;ధూమశబ్దము ధూమరూపమగు స్వార్ధమునందే,
విశ్రాంతినిబొందునట్లు, విభావాదులను బోధించునవియగు శబ్దములు - విభావాది
రూపమగు నర్ధమునందే, విశాంతములగును. కనుక, నిచట; లక్షణాస్త్రసార
మున కవకాశములేదు” అని సిద్ధాంతము. ఇచట. రసప్రతీతివిషయమున
నేర్పడునవియగు పూర్వపక్షములు - లోచనకర్తచేత ఖండింపఁబడి, రసము-అలౌకి
కమనియు, శబ్దవ్యాపారజన్యమనియు, నిరూపింపఁబడి, ఆవ్యాపారముకూడ-వ్యంజన
యేకాని,అఖిధా, లక్షణారూపముకాదని సిద్ధాంతీకరింపఁబడినది. ద్వితీయోద్ద్యోతము
చివరను “రసాలోకము” అను ననుబంధమున, నిచట లోచనోక్తమగు విషయ
మంతయు, ప్రభామతి వివరణముతోఁగూడ, సమగ్రముగ విశదీకరింపఁబడును.
కనుక; పాఠకులీ యంశమునచట [ప్రథమభాగము చివరనున్న యనుబంధము
నందు] సమీక్షింపఁగోరెదను.
లోచనము :- [రసాస్వాదమునకు అనితరసాధారణమగు సౌభాగ్య
మున్నది.] కనుకనే, ''ఓరిన్ ఇత్యా వి తాన్యపరవాచ్య స్థలములయందుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdzxcryo5123w2btmw06d52dg4vx95k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/373</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221114</id>
    <revision>
      <id>574971</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 301 గూడ - ముఖ్యార్ధబాధాదికము నపేక్షింపకయే, సహృదయులు- చాటుప్రీత్యాత్మక మగు వక్తయభిప్రాయమును జక్కగనే, తెలిసికొనుచున్నారు. కనుకనే; గ్రంథ కారుఁడు-సామాన్యముగా...'</comment>
      <origin>574971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="chzjgvxww68xxjk5309toxvwul0bkqi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
301
గూడ - ముఖ్యార్ధబాధాదికము నపేక్షింపకయే, సహృదయులు- చాటుప్రీత్యాత్మక
మగు వక్తయభిప్రాయమును జక్కగనే, తెలిసికొనుచున్నారు. కనుకనే; గ్రంథ
కారుఁడు-సామాన్యముగా వివక్షతాన్యపరవాచ్యమగు ధ్వనియందు, భక్తి లేదనెను.
మేముమాత్రము [అచట భక్తియున్నదను నభినివేశముగలవారికిఁగల] దుర్దురూ
టమును [ధ్వనిలేదను దురభిమతమును] మరలించుటకు, భక్తి నంగీకరించికూడ,
వ్వాధ్యానించితిమి. పోనిండు: ఇచ్చట [&quot;ఏశిఖరిన్'' ఇత్యాది వివక్షితాన్యపర
వ్యాచ్య ప్ర్రథమభేదమగు సంలక్ష్యకమమునందు] లక్షణయుండిన నుండుఁగాక !
అసంలక్ష్యక్రమమగు ధ్వనియందుమాత్రము, నీవు కుపితుఁడవైనను గూడ - ఏమి
చేయుదువు ? (అచట - లక్షణ ప్రసరించుననఁజాలవుగదా !] నీవు కోపగింపని
యెడల, [సత్యమును దెలుపుదుము. ] ''ఏశిఖరిన్ - ఆనుచోటనేకాక, “పురుషులు
మువ్వురు సువర్ణపుష్పగఁబృథివిన్&quot; మున్నగు అవివక్షిత వాచ్యస్థలములయందుఁ
గూడ - ముఖ్యార్ధ బాధాది సామగ్రి నపేక్షింపకయే వ్యంగ్యార్ధమునకు విశ్రాంతి
యున్నది” అని తెలిపి - మఱి పెంచక, యీయంశము నిక్కడికి ముగింతుము,
ఈయభిప్రాయముచేతనే వృత్తికర్త, ''భక్తి - ధ్వనికి లక్షణముకాదు.”
అనిముగించెను.
అవ ; పూర్వపక్షి :— ధ్వనియు, భక్తియు, నేకరూపముకాకపోనిండు
· మఱియు, భక్తి - ధ్వనికి లక్షణముగాకపోనిండుః ఉపలక్షణము మాత్రముకాఁ
-‘గలదు. ఎచ్చట. ధ్వనియుండునో. అచ్చట భక్తికూడనుండును. కనుక, ధ్వని -
భక్త్యుపలక్షితమగును.
సిద్ధాంతి :— “ఉపలక్షణమగు, భక్తి కూడ - అంతటనులేదు. [ధ్వనిస్థల
మునందొకానొకచోట] భక్తి - ఉపలక్షణముగా నున్నంతమాత్రమున, పరునికిఁ
గలిగినలాభమేమి ? మాకుఁగలిగిన నష్టమేమి ? అనిచెప్పుచున్నాఁడు.
(90) మూలము :- (కారికా)
&quot;కస్యచిద్ ధ్వనిభేదస్య సాతుస్యాతుపలక్షణమ్&quot;
గీ„ తాను, నుపలక్షణముగ మాత్రమగు, నది యొ
కానొకండయిన ధ్వనిప్ర్రాకారమునకు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chzjgvxww68xxjk5309toxvwul0bkqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/374</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221115</id>
    <revision>
      <id>574972</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము ఇంకేమనిన :- ముందు తెలుపఁబడునవియగు ధ్వనిప్రభేద ములనడుమ [అవివక్షిత వాచ్యమను] ఒకానొక ధ్వనిభేదమున, కీభక్తి - ఉపలక్షణమాత్రముగా సంభావింపఁదగి యుండుటవలన, గుణ...'</comment>
      <origin>574972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="jesg78wtszbhh18n2z8scvbo7cr338g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;302
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
ఇంకేమనిన :- ముందు తెలుపఁబడునవియగు ధ్వనిప్రభేద
ములనడుమ [అవివక్షిత వాచ్యమను] ఒకానొక ధ్వనిభేదమున,
కీభక్తి - ఉపలక్షణమాత్రముగా సంభావింపఁదగి యుండుటవలన,
గుణవృత్తి చేతనే - ధ్వని - లక్ష్యమగునను నెడల; నప్పుడు - [ప్రసి
ద్ధమగు] అభిధావ్యాపారముచేతనే, తదితరమగు నలంకారవర్గము-
సమగ్రముగనే, బోధింపఁబడుచున్నది. కనుక, ప్రత్యేకములగు
నలంకారములకు లక్షణకరణము వ్యర్ధముకావలసివచ్చును.
:--
చికంతనులే
లోచనము : పూర్వ : ''అయ్యా ! భక్తి లక్షణమును
తెలిపియున్నారు. కనుక, ఉపలక్షణమగు భక్తి ముఖమున [సహృదయులు]సమగ్ర
భేదమగు ధ్వనినిగూడ లక్షింపఁజేయఁగలరు. తెలియకుగలకు. కనుక, ధ్వని
లక్షణముచేత ప్రయోజనమేమున్నది?&quot; అనియాళంకించి, &quot;గుణవృత్తిచేతనే
ధ్వనిలక్ష్యమగును. అనునెడల&quot; అనివృత్తికర్తచేత సమాధానము చెప్పఁబడినది.
[దానిభావమిది :-] అభిధానాభిధేయభావము [అభిధ] సర్వాలంకారము
లయుదును వ్యాపించియున్నది. కనుక; ఆయభిధావృత్తిని, వైయాకరణులును,
మీమాంసకులును, నిరూపించియేయున్నారు. కనుక, అలంకార గ్రంథకర్తలు - అలం
కారనిరూపణమునొనర్చుట వ్యర్ధముకావలసివచ్చును. [ఇంకొక యనిష్టముకూడను
న్నది]అ ప్లే&quot; హేతుబలమువలనకార్యముజనించును. ”అనితార్కికులుచెప్పుటవలన,
ఈశ్వరప్రభృతులగు కర్తలకు, లేక జ్ఞాతలకు, సంబంధించినకృత్యమపూర్వము
కాకుండుటవలన, ఈశ్వరుఁడుమున్నగుకర్తృవర్గము- లేక జ్ఞాతృవర్గము- ప్రయత్న
ములేనిదికావలసివచ్చును. ఈయంగమే - ''లక్షణకరణము - వ్యర్ధము - కావలసి
వచ్చును.” అనుదానిచేతఁ జెప్పఁబడినది. [లక్షణకరణమనఁగా; ధ్వనిలక్షణమును,
దానినిరూపణమును, ననియర్ధము.] ‘ఇది - అపూర్వోస్మాలనముకాకపోవిండు.
[అప్పుడు] పూర్మోన్మీలితమునే, మేమును - చక్కగా నిరూపించితిమి. కనుక,
అట్లయినను దోషమేమి ?” అనిచెప్పుచున్నాఁడు.
(91) మూలము :- మఱియు,
లక్షణేఒ న్య్మైకృతే చాస్యపక్ష సంసిద్ధిరేవనః.
ఈధ్వనికి లక్షణమునన్యులెవరొమున్నె
చేసినను, మాకెపక్షసంసిద్ధియగును.
(19)
(19)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jesg78wtszbhh18n2z8scvbo7cr338g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/375</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221116</id>
    <revision>
      <id>574973</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్ద్యోతము 303 ఇంతకుముందే-యితరులెవ్వరయినను, ధ్వనిలక్షణమునోనర్చి యేయుండినయెడలను, గూడ- మాపక్షమే - సిద్ధించినదగును. “ధ్వనియున్నది” అనునది - మాపక్షము. కనుక; అదికూడ - ఇంతకుమ...'</comment>
      <origin>574973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="3ssp9r99i68lm2n1z6nede7pdknhrfh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్ద్యోతము
303
ఇంతకుముందే-యితరులెవ్వరయినను, ధ్వనిలక్షణమునోనర్చి
యేయుండినయెడలను, గూడ- మాపక్షమే - సిద్ధించినదగును.
“ధ్వనియున్నది” అనునది - మాపక్షము. కనుక; అదికూడ -
ఇంతకుముందే సంసిద్ధమగుటవలన, ప్రయత్నములేకయే, మేము
స్వాభిష్టార్ధము నొందినవారలమగుదుము.
లోచనము : — ''ఇంతకుముందే” అనఁగా; ''మాప్రయత్నముకంపె
-
పూర్వమునందే&quot; అని యర్ధము.
ఇట్లు ప్రకారత్ప్రయముగలదియగు, ధ్వన్యభావవాదమును, &quot;ధ్వని - భక్తి
యందంతర్భవించును.&quot; అనువాదమును, గూడ-నిరాకరించిన, కారికాకర్త చేత-
&quot;ధ్వని - అలక్షణీయము&quot; అనువాదముకూడ - వీనినడుమను నిరాకరింపబడినది
యేయగుచున్నది. కనుకనే, మూలకారిక [ధ్వనిసూత్రము] సాక్షాత్తుగా దానిని,
నిరాకరించు నభిప్రాయము గలదిగా వినఁబడుటలేదు. “ఇట్లు [అలక్షణీయతా వా
దముగూడ] నిరాకరింపఁబడినను, ప్రమేయశయ్యాపూరణమునకై [ధ్వని - అనా
ఖ్యేయమనువాదముగూడ నిరాకరింపఁబడనియెడల, ప్రమేయసన్ని వేశవిశేషము
పూరింపఁబడదు.&quot; అను నభిప్రాయమున, వృత్తికర్త దానిని బూరించుటకు] స్వకం
ఠముతో - ఆపక్షమునుగూడ ననువదించి, నిరాకరించుచున్నాఁడు.
(92) మూలము :- “ధ్వనిస్వరూపము- సహృదయహృద
యైక వేద్యము. కావున,అనాఖ్యేయమే[అనిర్వచనీయమే]యగును.”
అని యెవ్వరుచెప్పిరో వారుకూడ - పరీక్షించి, వచించినవారుకారు.
ఏలయనిన; వెనుకఁదెలుపఁబడిన, నీతిచేతను, ['అర్ధమయిన
శబ్దమయిన' అనుసామాన్యలక్షణముచేతను] ముందుతెలుపఁబడునది
యగు,నీతిచేతను,[‘స్వార్ధభిన్నమ్మయిన' అనివక్ష్యమాణ విశేషలక్ష
ణముచేతను]ధ్వనికి సామాన్య, విశేష, లక్షణములు-ప్రతిపాదింపఁబడి
ననుగూడ, ధ్వని - అనాఖ్యేయమేయగునెడల, సర్వవస్తువులును
గూడ- అనాఖ్యేయములే- [లక్షణమును దెలుపుటకు శక్యముకానివే]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ssp9r99i68lm2n1z6nede7pdknhrfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/376</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221117</id>
    <revision>
      <id>574974</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము కావలసివచ్చును. అట్లుగాక, ధ్వన్యతిశయోక్తి యగు నీవాక్యముచేత, వారుకూడ ధ్వనికి, కావ్యాంతరాతిశాయియగు [ధ్వనికావ్యముకంటె నితరములగు చిత్ర, గుణీభూతవ్యంగ్యమ...'</comment>
      <origin>574974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="2isghbmu68xt1vjyn943csqiqw4umsd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;304
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
కావలసివచ్చును. అట్లుగాక, ధ్వన్యతిశయోక్తి యగు నీవాక్యముచేత,
వారుకూడ ధ్వనికి, కావ్యాంతరాతిశాయియగు [ధ్వనికావ్యముకంటె
నితరములగు చిత్ర, గుణీభూతవ్యంగ్యముల నతిశయించు సారతా
రూపమగు] స్వరూపమును జెప్పినవారగునెడల, నప్పుడు వారుకూడ
యుక్తముగాఁజెప్పినవారలే యగుచున్నారు.
:--
లోచనము :— “అర్ధమయిన శబ్దమయిన&quot; అని వెనుక సామాన్యలక్షణము
తెలుపఁబడినది. ‘స్వార్ధభిన్నమ్మయిన&quot; ఇత్యాదులచేత ముందు విశేషలక్షణము-
తెలుపఁబడును. ఇచటనీప్ర్రథమోద్ద్యోతమున, కారికాకారునిచేత ధ్వనికి సామాన్య
లక్షణమే తెలుపఁబడినది. ద్వితీయోద్ద్యోతమునందే కారికాకారుఁడు - అవాంతర
విభాగమును, విశేషలక్షణమును గూడ నొనర్చుచు, అనువాదముఖమున మూల
విభాగమును, ద్వివిధముగా సూచించును. వృత్తికారుఁడో [ఆనందవర్ధనాచా
ర్యుఁడో) తదాశయము ననుసరించి, యీస్ట్రఢ మోద్ద్యోతమునందే &quot;అదికూడ
1 అవివక్షితవాచ్యము. 2 వివతతాన్యపరవాచ్యము' అని సామాన్యరూపమున,
ద్వివిధము”అని మూలవిభాగమును [గూడఁ] డెలి పెను.
ప్రథా :- సత్యమేమయినను; 'ధ్వని [కారికా] కారుఁడును, ఆలోక
[వృత్తి] కారుఁడును, ఖిన్నులు” అని లోచనము వాకొనినట్లు దీనివలనఁదోచును,
లోచనము :- [ఇట్లు నిరూపింపఁబడినధ్వని - అనాఖ్యేయమగునెడల.]
లౌకికములును, శాస్త్రీయములును, నగు సర్వవస్తువులునుగూడ-అనిర్వచనీయము
లేయగును. “తాన్యజ్ రాణి హృదయేకి మపిస్ఫురన్తి&quot; అనుచోటనువలె - ధ్వనికి-
సారరూపతను - ప్రతిపాదించుటకుఁ దెలుపఁబడిన, యీయతిశయోక్తి చేత -
[చెప్పుటకు వీలున్నను చెప్పుటకు శక్యముకాదని చెప్పునడియగు సతిశయోక్తి
చేత] ధ్వని - అనాఖ్యేయమని చెప్పఁబడినయెడల; వారిచేతఁగూడ నుచితముగనే
దర్శితము. కనుక, (సర్వమును) శివముగుగాక :
;-
ప్రభా ; — &quot;తాన్యక్షరాణి హృదయేకి మపిస్ఫురన్తి” “ఆయక్షరములు,
హృదయమున నిప్పుడును, ఏదోస్ఫురింపఁజేయుచున్నవి.&quot; అనుచోట - ‘“ఏదో”!
అనుదానిచేత-చెప్పబడిన అనాఖ్యేయతచేత, ఆయక్షరముల యతిశయము. స్పురిం
పఁజేయఁబడుచున్నది. క్రిందిది - &quot;తాన్యక్షరాణి&quot; అను మూలల్లోకమునకు
ముత్యాలసరముతోఁగూర్పఁబడిన యాంధీకృతి. [ఒకానొక ప్రియుఁడు - తన
ప్రేయసిపలికిన రహఃప్ర్రాణయభాషితములను స్మరించుచున్నాఁడు.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2isghbmu68xt1vjyn943csqiqw4umsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/377</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221118</id>
    <revision>
      <id>574975</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోద్యోతము మూడు ముత్యాల, సరము 305 &quot;బెదరుగదిరిన లేడిచూపులఁ గొదవఁజాపిన, కనులుగలిగిన సుదతి, నాప్రియురాలు నాదరి, సోలి పవళించెన్. నిదుర కై, యర మోడ్పులుగ, నిజ నేత్రములు ముకుళింప,...'</comment>
      <origin>574975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="j31e09qoqr4tpmhvwgqlm6hx7sk7s4k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోద్యోతము
మూడు ముత్యాల, సరము
305
&quot;బెదరుగదిరిన లేడిచూపులఁ
గొదవఁజాపిన, కనులుగలిగిన
సుదతి, నాప్రియురాలు నాదరి,
సోలి పవళించెన్.
నిదుర కై, యర మోడ్పులుగ, నిజ
నేత్రములు ముకుళింప, మెల్లగ,
మృదుల మధురములయిన నుడువుల
నెదియొ వచియించెన్.
3
అక్షరములవి-సార్ధకములో, నిరర్ధకములో, గాని,
అక్షరములయి, ‘యేదొ' హృదయము
నందు [స్ఫురియించున్] మెరయించున్.
ఈ చివరి ముత్యమున, 'ఏదో’అనుచోటఁ జెప్పఁబడిన
[తెలుపరాకుండుట] చేత - ఆయక్షరముల యతిశయము
-
-
.
అనాఖ్యేయత
తదితర ములకంటె
విశిష్టమని స్ఫురింపఁజేయఁబడినదిగదా. ఇట్లే తదితర కాక్యములకంటె, ధ్వని
కావ్యమునకు విశిష్టతను ప్రతిపాదించుటకు, అనాఖ్యేయతావాదులిట్లు చెప్పిన
యెడల వారును యుక్త ముకాఁ జెప్పినవారే యగుచున్నారు.
లోచనము ;- గీ లోచనములేక సహృదయాలోక మెట్లు
కాసితమ్మగు చంద్రిక వలనఁ,
గానఁ,
గూర్చెదీనికి నభినవగుప్త నామ
ధేయుఁడగు, వీఁడు-లోచనోన్మీలనమును.
[ధీరవర్యుండు లోచనోన్మీలనమును.]
గీ॥ ఎమ్మహాశక్తి - యున్మీలనము శక్తి,
జగతి - యున్మీలితమ్మగు క్షణమునందె,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j31e09qoqr4tpmhvwgqlm6hx7sk7s4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/378</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221119</id>
    <revision>
      <id>574976</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '306 ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము స్వాత్మయను నాశ్రయమున విశాంతయెవతె, ప్రతిభ, కాశివాఖ్యకు, నమస్కృతిఘటింతు. ఇది - శ్రీమహామా హేశ్వరాచార్యవర్యాభినవగుప్తోన్మీలితమును, ధ్వనిసంకే తమును, నగు...'</comment>
      <origin>574976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2026" sha1="a1fd6t9ohpg1f0rghdmfwyj9xz8jq3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;306
ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము
స్వాత్మయను నాశ్రయమున విశాంతయెవతె,
ప్రతిభ, కాశివాఖ్యకు, నమస్కృతిఘటింతు.
ఇది - శ్రీమహామా హేశ్వరాచార్యవర్యాభినవగుప్తోన్మీలితమును, ధ్వనిసంకే
తమును, నగు సహృదయాలోక లోచనమున, ఉద్ద్యోతము. ప్రథమము.
ప్రభా :-
ఆనందధ్వనిరూప తత్త్వమది, మున్నాలోక యుక్తముగాఁ,
దానాచార్య కులాశ్రయాభినవగుప్తాఖ్యుండు, శ్రిలోచన
జ్ఞాన శ్రీనొసఁగన్, 'ప్ర్రభామతి' పరిష్కారము సంధించె ల
క్ష్మీనారాయణశాస్త్రి - భక్తుఁడయి, బ్రాహ్మిసత్కృపాయుక్తుఁడై.
అంబః రసావలంబః మహితార్ధగుణ గ్రథితః లంబః కా
దంబ చరన్మనోహర పదాంబుజః సంభృతరీతి సంస్క్ర యా
లంబః ముఖేందుబింబ| విగళద్ విచలద్, విలసత్, స్మితప్రభా
చుంబితదిక్కదంబః పరిశుద్దక థానికురుంబ: భారతీ!
కం॥చతురాననముఖవాసిని:
చతురాగమరూపః సుప్రసన్నాలాపాః
చతురక్షరపదదాయినిః
చతురాత్మగుణప్రచార : చతురాధారా!
ఓమ్. తత్, సత్,
ఇది = ప్రథ మోద్ద్యోతము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1fd6t9ohpg1f0rghdmfwyj9xz8jq3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/379</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221120</id>
    <revision>
      <id>574977</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పేజీ కృతిసమర్పణమున పంక్తి ఒప్పు 10 మూలమున 1 12 1 15 3 2 3 20 7 3 ૪ 11 7 18 విథ్రాజత్ . (1) మూలము :-- త్రాణమొసఁగునవి. లోచ :— ఈపద్యము. త్రొసాపనయనోద్యమము తత్ స్వరూపమ్. (1) ఆహుః = చెప్పుచున్నారు. (2) మూలము : - 8 2 (...'</comment>
      <origin>574977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1405" sha1="7y9v36tjfvn2i17r7h7vrnjfgwd04bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేజీ
కృతిసమర్పణమున
పంక్తి
ఒప్పు
10
మూలమున 1
12
1
15
3
2
3
20
7
3
૪
11
7
18
విథ్రాజత్ .
(1) మూలము :--
త్రాణమొసఁగునవి.
లోచ :— ఈపద్యము.
త్రొసాపనయనోద్యమము
తత్ స్వరూపమ్. (1)
ఆహుః = చెప్పుచున్నారు.
(2) మూలము : -
8
2
(3) మూలము :
-
14
8
[ఊహింపఁబడిన]
15
19,20,21
19
20
21
17
22
5
23
27
24
7
అగుచు
34
9
34
29
42
19
78
18
101
2
104
13
109
19
వివ
158
28
159
6
లోచనము :
భూతార్ధకమగు‘జగదు!'అనుయ
సంభావనా వరమే, అనఁగాః
ఊహించిచెప్పినదేకాని, [ఆసంభావన]
విని చెప్పినదికాదు.
(4) మూలము :---
వాదులు కావ్యసౌందర్య హేతువని
చెప్పునది.
(5) మూలము
కవయస్త తా
హృదయాహ్లాది
ప్రస్థానము.
ధ్వనేః (౧)
ఆత్మతోఁగూడిన
చిదాత్మను
మొదటిదియు
ద్వారముననే
దీనికుదా :---
శా॥ నాళీకాక్షుఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7y9v36tjfvn2i17r7h7vrnjfgwd04bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/380</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221121</id>
    <revision>
      <id>574978</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(ii) 160 9 166 13 168 9 184 2408 ఒప్పు [వ్యంజనచేత] రస్యమానత ఆదికవి (37) మూలము :- అనుచోట క్రింది కారికనుజేర్చి చదువవలెను. &quot;శబ్దార్ధ శాసనజ్ఞాన మాత్రేణైవనవేద్యతే. వేద్యతే సహికావ్యార్ధ త త్వక్షైరేవక...'</comment>
      <origin>574978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="b9ff8suymkp4dx6zmxxlvj5h0ekd1kc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(ii)
160
9
166
13
168
9
184
2408
ఒప్పు
[వ్యంజనచేత]
రస్యమానత
ఆదికవి
(37) మూలము :- అనుచోట
క్రింది కారికనుజేర్చి చదువవలెను.
&quot;శబ్దార్ధ శాసనజ్ఞాన మాత్రేణైవనవేద్యతే.
వేద్యతే సహికావ్యార్ధ త త్వక్షైరేవకేవలమ్.” (7)
తెలిసికొననియెడల
192
20
241
14
253
20
విపణిన్ పానీయగోష్ఠ్యాదులన్
నిచ్చుచున్నాఁడు]
శ్రీ వేదవ్యాస ప్రెస్ - విజయనగరం 1958.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9ff8suymkp4dx6zmxxlvj5h0ekd1kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/381</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221122</id>
    <revision>
      <id>574979</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము.pdf/382</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221123</id>
    <revision>
      <id>574980</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>574980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>221124</id>
    <revision>
      <id>574981</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==

{{PD-India}}</text>
      <sha1>8h69o2qso1yljsbqiqj23enkg218scp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>221125</id>
    <revision>
      <id>574982</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>574982</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="0e2zmj5fmdgj58yg43vtc5vz7ta6qcv" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ధ్వన్యాలోకము
|భాష=te
|సంపుటి=తృతీయోద్ద్యోతము
|రచయిత=ఆనందవర్ధనుఁడు
|అనువాదకులు=పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=విజయనగరం
|సంవత్సరం=1953
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>0e2zmj5fmdgj58yg43vtc5vz7ta6qcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221126</id>
    <revision>
      <id>574983</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కృత్యధీశ్వరి. త్రాణ ప్ర్రాణ కళామణి ప్రసరవివ్రాజత్ కిరీటా: 'కథా వీణానాద! కృపావలోక మధుమూర్తి: కాళహారో అసత్ పాణిః జ్ఞాన సుధాకరాస్యః నటన ప్రావణ్య మంజీర వి క్వాణాంచత్పదపద్మ మన...'</comment>
      <origin>574983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="544" sha1="ts4hwdkm3ne2nctwb399jry9a6zmeck" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కృత్యధీశ్వరి.
త్రాణ ప్ర్రాణ కళామణి ప్రసరవివ్రాజత్ కిరీటా: 'కథా
వీణానాద! కృపావలోక మధుమూర్తి: కాళహారో అసత్
పాణిః జ్ఞాన సుధాకరాస్యః నటన ప్రావణ్య మంజీర వి
క్వాణాంచత్పదపద్మ మన్నయన పర్వాకారం వాగ్దేవతాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ts4hwdkm3ne2nctwb399jry9a6zmeck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221127</id>
    <revision>
      <id>574984</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ, శ్రీ భారతీ దేవ్యైనమః. కృతి సమర్పణము 0 శ్రీవాక్ణ నిగూఢమూర్తి హితశక్తి స్పంద సౌందర్య వి ద్యా విద్యోత రస స్వరూపిణికి, రమ్యానందగమ్య స్వరూ పావిష్కారసుఖా...'</comment>
      <origin>574984</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="9hfn0ydulf7pnnmqkx5g9eccc7yluqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ, శ్రీ భారతీ దేవ్యైనమః.
కృతి సమర్పణము
0
శ్రీవాక్ణ నిగూఢమూర్తి హితశక్తి స్పంద సౌందర్య వి
ద్యా విద్యోత రస స్వరూపిణికి, రమ్యానందగమ్య స్వరూ
పావిష్కారసుఖానుభూతికి, తదీయాద్వైత సంభావనా
భావాలోక విశోక, మీతెలుఁగు ధ్వన్యాలోక, మర్పించెదన్ II
6
ఏనాడోజగదంబ: నాష్త్రతుకు నీకే యర్పణంబిచ్చి యు
న్నా, నీనే ననుబుద్ధియున్ భవదధీనంబంచు నిర్భీతి ను
న్నా, నైనన్ నిరవద్యనిస్తుల కృపానాట్యాత్మవా నీవు నా
లో నర్తింపవు పక్షపాతమిది నీలో నీకె వాగీశ్వరీ
3
ఓంకార ధ్వనిరూపః సామమయగానోద్దీపః ఋగౌ జాపః సత్
సంకల్పోక్త పురాణసూత్ర గురుశాస్త్ర జ్ఞాపకాలాపః సా
లంకారప్రియ వాక్సమీపః పరిపూర్ణ శ్రీవిరాడ్రూపః ఆ
తంకాశంకలనిస్తరింప, గృప విద్యాశక్తి సంధింపుమీ:
కృతిమూర్తిన్నిని, కావ్యదర్శనము నిర్మింపంగ సూత్రధ్వని
శతీమూర్తిన్ గని, తత్పరిష్కృతికి నాలో కాకృతింబూని, సం
స్కృతి మూర్తిన్ గొని, లోచన ప్రసృతినున్మేషించి, రమ్య ప్రభా
మరి మూర్తినను కావ్యవాణి నెద సంభావించి నేవించెదన్
15తిమధురార్థ శబ్దమయి, సుందరి, సంఘటనా గుణాచితీ
చతురకథా విభావిత రసధ్వనిమూర్తి, అలంక్రియా విభూ
షిత రభిరాంగ ధీధితి, విచిత్ర వివిళై హితోపదేశ కా
శ్వత-నియమ ప్రవృత్తి. కవిభారతి - మమ్ము నను గ్రహించెడిన్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9hfn0ydulf7pnnmqkx5g9eccc7yluqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221128</id>
    <revision>
      <id>574985</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గు రు పూ జ ౧ శ్రీ తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి గురుదేవక్త్రశంస. నీయమృతోక్తి-బీజముగ, నీ పరిశీలన - రక్షగా, జల ప్ర్రాయము, లోచన ప్రకృతి-ప్ర్రాణముగా, సుదయించి-థామతి ధ్యేయము, సేయమౌచు-విక...'</comment>
      <origin>574985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="3jan3illwx4w1yzvpfym9l1nxwr6870" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గు రు పూ జ
౧ శ్రీ తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి గురుదేవక్త్రశంస.
నీయమృతోక్తి-బీజముగ, నీ పరిశీలన - రక్షగా, జల
ప్ర్రాయము, లోచన ప్రకృతి-ప్ర్రాణముగా, సుదయించి-థామతి
ధ్యేయము, సేయమౌచు-వికసించిన యీసుకృతిప్ర్రాసూనమున్,
రాయడుశాస్త్రి, దేవః అభిరామముగా సమనుగ్రహింపవేఁ
— శ్రీ నౌడూరి వేంకటశాస్త్రి గురుమూర్తి ప్రశంస,
మాయా దుర్జయపూర్ణమైన కలిలో మాత్సర్య నిష్కా సీతా
లై యాథార్ధ్య, సునీతి, శాంతి, గుణ, విద్యా, శీలముల్, తన్ను ని
ర్మాయున్ జేరఁగ నాశ్రయంబిడిన నిర్మాత్సర్య, శాస్త్రోదిత
న్యాయున్, వేంకటశాస్త్రి, మద్గురువిభున్ నౌడూరుజున్ గొల్చెదన్.
[చతురస్త్రగతి]
B
3 శావ్విరి... (అపూర్వమగు జాతీయపద్యము .]
ఆత్యాశ్చర్యసుకీర్తివి: విధాతకంతేవాసివి: విద్యామూర్తివి:
నిత్యానంద రసోపదేశ రమణీయ నాట్యవేదకృతి స్ఫూర్తివి:
సత్యనిగూఢ చతుళుతి నిర్గత చతుర్విధాభినయానృతవర్షీ :
స్తుత్య కళామయ జగదాశయ కృతిశోధనహర్షివిః భరతమహర్షీ !
[అండగరి]
ఆ జయభద్ర.
ఆనందప్రశంస.
ఆనందమే విభావాదిసంవలితచిత్తై రసంబగుచుండునని విశేషించితివి
ఆనందరసమె-ధ్వన్యాత్మగ నిరూపించి, అరసధ్వనియె - కావ్యాత్మగ
విధించితివి
ఆనందుబయ్యు కావ్యాత్మమూఢులగు కావ్యార్ధవేత్తలకు ధ్వన్యాత్మ
రూపించి
ఆనందవర్ధనః కళాసందవర్ధనః ప్రజానందవర్ధనః నమస్తే, నమస్తే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jan3illwx4w1yzvpfym9l1nxwr6870</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221129</id>
    <revision>
      <id>574986</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 ఆ భినవ స్త్ర కంస సీ|| వరనరసింహగుప్తను, వ్యాకృతియయి, భట్టేందురాజార్యు, సాహిత్యమగుచు, ప్ర్రథితోత్సలతనూజ-లక్ష్మణగుప్తనాధ. బుధేశ్వరుల, త్రికదర్శనమయి, వామనాధుని, ద్వయాద్వయతంత...'</comment>
      <origin>574986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="qtptnr74levis422wdrnsnlfwr98l4u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
ఆ భినవ స్త్ర కంస
సీ|| వరనరసింహగుప్తను, వ్యాకృతియయి,
భట్టేందురాజార్యు, సాహిత్యమగుచు,
ప్ర్రథితోత్సలతనూజ-లక్ష్మణగుప్తనాధ.
బుధేశ్వరుల, త్రికదర్శనమయి,
వామనాధుని, ద్వయాద్వయతంత్య్రమై,
భట్టతౌతార్యు, నాట్య వేదార్థమగుచు,
భూతిరాజాచార్యు. భూమవిద్యా స్వరూపమయి.
తత్తనయు, శైవ మతమగుచు.
గీ॥ ఆశ్రయించి పృథక్ పృథక్కగు నుపాధు
లందు భిన్నాత్మయగు-శారదాంబ-వారి
శిష్యు వినుఁజేరి- ఏకాత్మసిద్ధి ఁఐడనె,
గురుకళామోదః అభినవగుప్తపాదః
అమృతతరంగ మా భవదపాంగము చందనలేప, మానిమే
షముననె జ్యోతిఁజూపఁగల సాధనమాయరుణాద్రి నీమహా
సముఖమునన్ గనుంగొనిన సౌఖ్యమే-సౌఖ్యము, దానినే ప్రభూ!
రమణమహర్షి! నిల్పు. మభిరామ మకామము నక్షరంబుగన్ &amp;
ఓమ్, తత్, సత్,
ఇట్లు-సద్గురు విధేయుఁడు,
ఆంధ్రీకృతికర్త.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtptnr74levis422wdrnsnlfwr98l4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221130</id>
    <revision>
      <id>574987</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆశీస్సు. ఓ శ్రీమద్గురు సార్వభౌముంగు 'మహామహోపాధ్యాయ' 'కళా ప్రపూర్ణ' కీ.శే. బ్రహ్మశ్రీ తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రులవారి ఆశీః పూర్వకమగు - ఆభిప్రాయము. పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగ...'</comment>
      <origin>574987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="q4qg6zpsm2xzrriwqd4c3dbuvmnmmy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆశీస్సు.
ఓ
శ్రీమద్గురు సార్వభౌముంగు
'మహామహోపాధ్యాయ' 'కళా ప్రపూర్ణ'
కీ.శే. బ్రహ్మశ్రీ తాతా సుబ్బారాయ శాస్త్రులవారి
ఆశీః పూర్వకమగు
-
ఆభిప్రాయము.
పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారిచే &quot;ఆంధ్ర ధ్వన్యా
లోకము&quot; అను పేరిట రచింపఁబడిన ధ్వన్యాలోకాంధ్రీకరణమును
నేను సమగ్రముగ వింటిని. ఇతఁడు నాయొద్దఁ జదివి యుండు
టచే విశేషించి ప్రశంసోక్తులను వ్రాయుటకు నా మనస్సు అంగీక
రించి యుండలేదు. పుత్రాదులు ఉత్క క్షోక్తి ఆత్మప్రశంసారూపమై
వికతనమగునని నే ననుకొనుచున్నాను.
వీరి యీ గ్రంథరచనను గూర్చి కవిసార్వభౌములును,
మహామహోపాధ్యాయులును, కళా ప్రపూర్ణులును, శ్రీకృష్ణభారత
గ్రంథ నిర్మాతలను, అగు బ్రహ్మశ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రులు
గారును విద్వత్కవీంద్రులును, శతాధిక సంస్కృతాంధ్ర గ్రంథ
నిర్మాతలును, కళా ప్రపూర్ణులును అగు బ్రహ్మశ్రీ చెళ్లపిళ్ల వేంకట
శాస్త్రిగారును, ఇతర విద్వాంసులును, సంతోషపూర్వకముగా నఖి..
ప్రాయముల నిచ్చియున్నారు. కానీ యవియుఁగూడ ఈ గ్రంథము
యొక్క ఘనతను సాకల్యముగా చెప్పలేకపోయినవేమోయని
తలంచుచున్నాను. ఘనమైన వస్తువును సాకల్యముగ నిరూపించుట
కష్టసాధ్యము గదాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4qg6zpsm2xzrriwqd4c3dbuvmnmmy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221131</id>
    <revision>
      <id>574988</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '5 నేను చెప్పవలసిన దొక్క విషయము :-- సంస్కృతభాషలో ఆరితేరని ఆంధ్రవిద్వాంసులకు సంస్కృత ధ్వన్యాలోకాపేక్ష అక్కరలేకయే ఈ గ్రంథము కవితాతత్త్వమును బోధింపఁగలదని తలంచుచున్నాను. ఈ గ్...'</comment>
      <origin>574988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2163" sha1="r7uwbnu9ueltiiqsmm50jhflz9xmv6k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5
నేను చెప్పవలసిన దొక్క విషయము :--
సంస్కృతభాషలో ఆరితేరని ఆంధ్రవిద్వాంసులకు సంస్కృత
ధ్వన్యాలోకాపేక్ష అక్కరలేకయే ఈ గ్రంథము కవితాతత్త్వమును
బోధింపఁగలదని తలంచుచున్నాను.
ఈ గ్రంథకర్త -చిరాయువుఁగలిగి, యిట్టిపనేక గ్రంథము
లను రచించి- ఆంధ్రలోకమున కుపకరించునటులు భగవంతుఁడను
గ్రహించుఁగాకః అని ఆశీర్వదించుచున్నాను.
విజయనగరము,
2_2_42.
సాహిత్య శిరోమణి
శ్రీ కట్టి, శ్రీరామమూర్తి శాస్త్రి
ప్రధాన సాహిత్యాచార్య.
'మహామహోపాధ్యాయ' 'కళా ప్రపూర్ణ'
తాతా సుబ్బారాయశాస్త్రి.
మహారాజ సంస్కృత కళాశాల
విజయనగరము,
310-8-1954 a.
అభినందనము.
బ్రహ్మశ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు నాతోడి
యుపాధ్యాయులు. వీరు సాహిత్య విద్యాస్త్రవీణులు, ఉభయభాషా
ప్ర్రవీణులును. మృదు మధుర కవితాధారము, వైరాగ్యసంపత్తియు,
వీరికి భగవద్దత్తములగు అలంకారములు.
చిరకాలమునుండియు శ్రీ శాస్త్రిగారు చేయుచున్న సాహిత్య.
సేవ సహృదయుల మన్ననలను అందుకొనుచునే యున్నది. వీరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7uwbnu9ueltiiqsmm50jhflz9xmv6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221132</id>
    <revision>
      <id>574989</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 యుపనిషదాంధీకృతులును, ఆంధధ్వన్యాలోక ప్రథమభాగమును, విఖ్యాత చరములు, సాహిత్యతత్త్వమును వేదాంతసారమును మధిం చుటయందు వీరికి ప్రీతిమెండు. ప్రకృతము వీరి రచన- ఆంధ్రధ్వన్యాలోక ద...'</comment>
      <origin>574989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="4e8ki4zn5oes9z6gjthqx12b2adbbf6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;6
యుపనిషదాంధీకృతులును, ఆంధధ్వన్యాలోక ప్రథమభాగమును,
విఖ్యాత చరములు, సాహిత్యతత్త్వమును వేదాంతసారమును మధిం
చుటయందు వీరికి ప్రీతిమెండు.
ప్రకృతము వీరి రచన- ఆంధ్రధ్వన్యాలోక ద్వితీయభాగము
రసికపరుల కరసల్లవములను అలంకరింప సిద్ధముగనున్నది.
పండితలోకమున గ్రంథ-తత్కర్తలకున్న గౌరవమునుబట్టి నాయట్టి
వాని అభిప్రాయ నివేదనమునకిట ఆవశ్యకత లేదని నానిశ్చయము.
అయినను కొన్ని మాటలను వ్రాయకతప్పదని నేటి సంప్రదాయ
ముల సనుసరించి శ్రీ శాస్త్రిగారు కోరినారు. కాదనలేక పోయినాను.
ఆనందవర్ధనుఁడు సాహిత్యవేత్త లందరకు సాక్షాదానంద
వర్ధనుఁడు. &quot;ధ్వనినాతిగభీరేణ ఆనందవర్ధనః కస్య
నాసీదానంద వర్ధనః&quot;. అతని ధ్వని సాహిత్యసారఖని. అద్దానిని
వెలలేని రత్నములను బయటపెట్టిన యాతఁడు మహామాహే
శ్వరాచార్యుఁడు అభినవగుప్తుఁడు &quot;ఆలోక లోచనముల&quot; సంబం
ధము అనిర్వర్ణ్యము.
ధ్వన్యాలోకమును శ్రీ శాస్త్రి గారాంధ్రీకరించుట ఎంతయు
యుక్తము. వీరి ఆంధ్ర గీర్వాణ పాండిత్య సువర్ణమునకు సుకవిత
ఆమోదమయినది. మఱికొన్ని యాంధ్రీకరణములు జరిగినను,
జరుగనున్నను. ఈ రచనకుఁగల పై శిష్ట్యము వేరుగ ఖాసించుచునే
ముండఁగలదు. మూలమందలి పద్యమునకు పద్యము, పచనము
నకు పచనమును ఆంధ్రమున తయారగుటయేగాక, లోచనచంద్రికా
ధీధిత్యాదిప్ర్రాచీనాధునిక వ్యాఖ్యలందలి మర్మములుగూడ తెలుఁ
గున పొందుపడుట, సూక్ష్మతత్త్వములు - &quot;ప్రభామతి&quot; యను పేరఁ
బరగు నూత్న వివరణమున వెలుగొందుటయు ఇందలి విశేషములు.
సంధి సంధ్యంగవివేకము, ఔచిత్యచర్చ, శాంతరస సమర్ధ
నము, రసవిరోధవిచారము మున్నగు ఘట్టములలో శ్రీ శాస్త్రిగారి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4e8ki4zn5oes9z6gjthqx12b2adbbf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221133</id>
    <revision>
      <id>574990</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '7 యాంధ్రీకరణమందలి మెరుగులు సహృదయులను ఆకర్షింపఁగల వని నావిశ్వాసము, శాస్త్రీయద్గ్రంథముల ఆంధ్రీకరణ మెప్పుడును విపుల వ్యాఖ్యారూపముననే యుండుట బహుళ ప్రయోజనకారియని అనుభ వజ్...'</comment>
      <origin>574990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="2iiefba963p402xj26ss78ptyjqapcj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;7
యాంధ్రీకరణమందలి మెరుగులు సహృదయులను ఆకర్షింపఁగల
వని నావిశ్వాసము,
శాస్త్రీయద్గ్రంథముల ఆంధ్రీకరణ మెప్పుడును విపుల
వ్యాఖ్యారూపముననే యుండుట బహుళ ప్రయోజనకారియని అనుభ
వజ్ఞుల యభిసంధి. అద్దానికి చాలవరకు ఈ గ్రంథము లక్ష్యము
కాఁదగియున్నది.
ఎంతటి యవధానముతో భాషాంతరీకరించినను సంస్కృత
పద్యములందలి సారళ్యము, మాధుర్యము, సౌకుమార్యము మొద
లగు ఆస్వాద సహకారులగు గుణములు భాషాంతరీకరణములలోనికి
సంక్రమించుట అరిది. అందును శాస్త్రస్త్ర౦థములందలి పద్య
ముల విషయమున ఇది అతి ప్రయాససాధ్యము. ఈ విషయమున
సంస్కృతమునందలి సారళ్యాది గుణములను భాషాంతరములోనికి
సంక్రమింపఁజేయుటయందుఁగూడ శ్రీ శాస్త్రిగారు కృతకృత్యు
లయినట్లు గ్రంథ పరిశీలకులకు తోచకమానదు. సౌలభ్యాధిక్యమున
కయి మూలమునుగూడ చేర్చి యచ్చొత్తించుట యుక్త తరమేమో
అని నా వఱకు నా కనిపించినది.
భవతు-శ్రీ శాస్త్రిగారు ఇతోధిక కృషిసల్పి పెక్కు
గ్రంథరత్నములను వెలయింతురుగాక. అందులకు వలయు సర్వ
సాధనములను శాస్త్రిగారికి భగవానుఁడను గ్రహించుఁగాతః
ఇట్లు బుధజన విధేయుఁడు,
కట్టి శ్రీరామమూర్తి శాస్త్రి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2iiefba963p402xj26ss78ptyjqapcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221134</id>
    <revision>
      <id>574991</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 దర్శనాచార్య, మహోపాధ్యాయ, సాహిత్యాచార్య, శాస్త్ర విశారద, లాక్షణిక శిరోమణి, విద్యా, భాషాస్త్రవీణ జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ. ఏకా గుంటూరు. 14-8-1864 8. నవకాలసమున్మేష మొక సమీక్షాసముల్లాస...'</comment>
      <origin>574991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="0pg5zzy66cbwtj911aprhi5cpll1omq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
దర్శనాచార్య, మహోపాధ్యాయ,
సాహిత్యాచార్య, శాస్త్ర విశారద,
లాక్షణిక శిరోమణి, విద్యా, భాషాస్త్రవీణ
జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ.
ఏకా
గుంటూరు.
14-8-1864 8.
నవకాలసమున్మేష మొక సమీక్షాసముల్లాసమున కపూర్వ
విద్యుదుద్యోత మయినది. సాహితీ సమాస్వాదము పునర్నవ
మగును. కాదేని స్వస్పందశ్లోకులు లోకులకు హృదయసం చద
మిచ్చుటెట్లు? నేటి సాహితీసంధ్య యనపాయిని కాదు. ప్రమాతృ
ప్రతిభ సాధారణ్యమున సర్వము సమీకరించును. అరసమును
స్వరసథరమున సారీకరించు సరస్వతీతత్వము కవిభావక భావ్యమాన
భవ్యమగుట హితపథ్య.
శ్రీ రాయడుశాస్త్రి గురుకులము మేము మాధవలక్ష్మీ
నారాయణులము, -సహితపఖ్యాసంచారులము. కొంత చేసితిమి. మరి
కొంత చేయదలచితిమి. ఇంత కింతంతకెంతేని వలయును. కాని
మేము కార్మణఙ్ఞులమని సలోచన సహృదయాలోకము గుర్తించెను.
తదభిజ్ఞత-షత్ప్రజ్ఞతాస్త్రతీకము. ఈ సంవేదనము చతురస్త్రమగుట
కవిభారతీ విజయము. భారత భారతి, సంస్కృత భాష - సమీక్షా సంభా
వన మెపుడో యందుకొనినది. సహస్రపదము సంస్కృతసమీక్ష
లోకభాషలలో శతరూపయేని శతాంకురయేని యగుటయే యందరి
*
ఆనందవర్ధనుడు తనపూర్వతనముల క్రోడీకరించి ధ్వని
బిందు పీఠమున ప్రతిష్ఠించినాడు. నే డబిందుకములయిన సాహితీ
రేఖలు తమయాత్ర గుర్తింపనీకున్నవి. అందున నాంధ్రమున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0pg5zzy66cbwtj911aprhi5cpll1omq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221135</id>
    <revision>
      <id>574992</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9 కేంద్రబిందు దర్శన మావశ్యకమైనది. సమసామయిక వివేకము నకు “ఆంధ్రధ్వని&quot; &quot;అభినవాంధ్ర ధ్వన్యాలోకము&quot; &quot;ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము” “ధ్వనిసారము&quot; - ఈ 'ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము&quot; అపేక్షితములు. ఇంకను...'</comment>
      <origin>574992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="4h3adq2cohceyxynhraewvn4usiguo2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;9
కేంద్రబిందు దర్శన మావశ్యకమైనది. సమసామయిక వివేకము
నకు “ఆంధ్రధ్వని&quot; &quot;అభినవాంధ్ర ధ్వన్యాలోకము&quot; &quot;ఆంధ్ర
ధ్వన్యాలోకము” “ధ్వనిసారము&quot; - ఈ 'ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము&quot;
అపేక్షితములు. ఇంకను ధ్వనిసూత్రము కవిలోకమున కావ్యలోచన
మిచ్చి యభినవభాష్యపుష్టి కూర్చనగును. అపుడు సమకాలప్రచలిత
ములు ధ్వన్యధ్వ ప్రతిష్ఠములు కాగలవు. అప్పుడు మా రాయడు
దేవుడు సహస్రశీర్షుడు విశ్వరూపుడగును. లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి
దీని నపుడు సంతరించెను. అద్వితీయమయిన యీ ద్వితీయభాగ
మిపుడు ముద్రించెను. నా సహపాఠి - స్త్రీణిత బుధుడు సారస్వతేయ
మూర్తులలో నన్నియునగును. నే నీ వ్యక్తిని భావించి నిభాలించి
నే
ప్రభా-మతియని ప్ర్రా-భామతి యని ప్రథామతిచూచి చూపించి
యందును.
కవిగా - కావ్యధర్మ విశేషజ్ఞుడై, భావకుడుగా - రమణీయతా
మర్మజ్ఞుడై, సమీక్షకుఁడుగా - సమయజ్ఞుడై లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి,
ప్రభా-మతి యయినాడు. గాధాను వదనము శ్లోకానుకరణ మిందొక
చిత్రీకృతి. గాధాలాలిత్యము పంతుల కనవగతముకాదు. శ్లోకముల
ప్రతిపద వ్యంజకతయు నిత్యప్రతిభాతము కానిదికాదు. తెలుగు
లోచనములతో గాధాశ్లోకములు వెలుగులు చూచుటకై వంతుల ప్రభ
యుపకరించును. అమూల మమాతృకమయిన క్రియాశక్తి సుక్లిష్ట
యగునటుల పంతుల యాయోజనముచూపెను. ఆత్మ ప్రత్యయము
కల కవి-సమ్యక్ దృష్టికల సమీక్షకుడగుట శ్రుతచరమె కా
యంతట దృష్టచరముకాదు. ప్రభామతిచూడు అది యశ్రుత మదృష్ట
మనిపించదు.
ధ్వని కారికలు-పద్యీకృతములయినవి. అట్టివి పాఠకధార
ణోపయోగి యని కతిపయోక్తి. మేము మా యధ్యయనమున గద్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4h3adq2cohceyxynhraewvn4usiguo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221136</id>
    <revision>
      <id>574993</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 - ములగూడ ధారణము చేసితిమి. అది యీనాటికి కంఠనాళముల నదించును, నినదించును. కరికలభావమునే కాక వృత్తిభావము కూడ పద్య పథ్యలో మా పంతుల కుదింపవచ్చును. సంగ్రహ కారికల నెట్లో పద్యముల ర...'</comment>
      <origin>574993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="8u6af8t2op03b3amihq5o5epzut8ghk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
-
ములగూడ ధారణము చేసితిమి. అది యీనాటికి కంఠనాళముల
నదించును, నినదించును. కరికలభావమునే కాక వృత్తిభావము
కూడ పద్య పథ్యలో మా పంతుల కుదింపవచ్చును. సంగ్రహ
కారికల నెట్లో పద్యముల రూపింపనే రూపించెను. మూలమంతయు
పద్య శాయితమగుటయు పంతులు రచనా బంధురతాభినందన పర్య
వసితమెకాదు. కృతి సంభావనమును, ధ్వన్యాలోకముపై వెలువడిన
వ్యాఖ్యలచూచి-సరిచూచి, తూచి, తలయూచి, పంతులు వివృతి, ప్రధా
మతి&quot; యయ్యెను, గ్రంథ మేవంవిథ మగుటలో నిట్టి శతేషిక
విధానమయినను పాఠకుల కొక ప్రదానమయినది. వ్యాఖ్యాత
లెన్నియో చెప్పుదురు. చెప్పినవన్నియు నాంథమున రాదగినవె
యయినను అపునరుక్తముగ వచ్చుటనే మన మభిలషింతుము. ప్రభా
మతి యభిలషితమిచ్చినది. అసలభినపుడు అన్నిటిని సూత్రించెను.
గుప్తసూత్రము సాధారించుకొనినవె ధ్వనిసీమలో నుండగలవు.
భావావిష్కరణమున, రమణీయతా నిదర్శనమున, కావ్యభాషా భాష
ణమున, ప్రభామతి- అభినవపాద పాద, పదసంచర యయినది.
అభినవోవ్మీలనమునకు యత్నించిన కౌముది - బాలప్రియా కృతి
వహించుట ప్రభామతి గుర్తించినది. పటుకనాధుని దీధితి పటుభావ
మును ప్రభామతి పట్టి చూచినది. రాయడు ప్రవచనము నాటికి
యన్నీయు సుస్త్రకాశములు కావు. నేటికట్టివి మహాదీపము అయి
నవి. ప్రభావతి ప్రభావతి యయినది. &quot;నా మూలం లిఖ్యతేకించిత్,
నాన
పేక్షితముచ్యతే&quot; అని ప్రభామతియు నసఁగలదు. సూత్ర)
పట్టి, విపక్షితము తిగిచి, ప్రభామతి - తివిరి తివిరి వివరించినది.
-
ఇట్టి యీ శాస్త్రిశ్రమ-విశ్రమ మెరుగనిదే యయినను
నేర్పరులయిన చదువరుల కశ్రమమున విష్ణారమిచ్చినది, అందు
ననే ప్రభామతి ప్రభా-మతి యందును, కర్తృకృతి సంభా
వసము-భావముపట్టుభావకులది,
100&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8u6af8t2op03b3amihq5o5epzut8ghk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221137</id>
    <revision>
      <id>574994</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>574994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="4bsu7gycf74s1bb8shxurzk4htk18gl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bsu7gycf74s1bb8shxurzk4htk18gl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>574995</id>
      <parentid>574994</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T11:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>574995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="gqwfyoiezxvlpydpbjmdf5csw1z2i37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;11
శ్రీమదానందవర్ధన ధ్వన్యాలోకము-నానాలోక భాషలలో
ననూదితమయినది. ఆంధ్రమున నది విభిన్నాకృతులు ధరించుట
మన యాంధ్రుల విశిష్టతా స్ఫోరకము కావచ్చును. మా “పంతుల”
&quot;కవి సహృదయుడై&quot; యిట్లొనర్చెను. తన నాటికి నిస్సృత ప్రసృత
ముల నేరికొని యానందుడివియిట్టి&quot;వనెను. ఈ &quot;కావ్యానందుని”
చేత యా రూపము -రూపించినది. దీనిని బుద్ధ్యారోపము చేసికొనిన
వారు పాండిత్యమునకు వైదగ్ధ్యమిచ్చికొనగలరు. నానాటికి వెలు
వడి బృహత్కాయమయిన మన సారస్వతము పరిష్కరించుకొనుట
ఆదియు సహకరించుగావుతః
*
అద్యతనులలో కలిపయ సమీక్షకులు పాశ్చాత్యాభావనా
వాసితులయినారు. ఆ రీతి మన సాహితి సమీక్షింతురు. వారికివి
యెడ్లైట్లో గోచరించినవి. వారు మనలను మనము వారిని సమీ
క్షించుట యసంగతముకాదు. కాని; నీని నాకన్నుతో, వాని నీ
కన్నుతో చూచుట దృష్టితగులును. పాశ్చాత్యుల జీవనదృష్టి.
సంస్కృతి, వేరు.
వారి సాహిత్య కలాదర్శన విజ్ఞానాదులు తదనుసారులు
తద్భావసారములును. అయినను చేతనమానవజీవనా జీవనము
అంతటనేక రసములగుట ప్రత్యక్షాప్రత్యక్షముగ సామ్య సంవాదము
సుసాధము. సచేతసుల కలాసాహిత్యముల మూలము లెచటివయిన
నెప్పటినయిన వివరించునవికావు. సంవదించునవియే యగునని
యానందాభినవవాలోకాలోకమున నవలోకము వాకొనుట కిది
యుపకా
ప్లేటో, అరిష్టాతిల, దాంత, సిడనీ, డ్రైడన, క్రోచే, బ్రాడ్లీ,
రీడ, రిచర్డన, ఏబరకాంచీ ప్రముఖుల సాహిత్యగతులు రూపాం
తరమున ధ్వనిగతి ప్రగతులు. ఇది గుర్తించి సమాలోచకులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqwfyoiezxvlpydpbjmdf5csw1z2i37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221138</id>
    <revision>
      <id>574996</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 సమాలోచన మొనర్పవలసియున్నది. ఇట్టి యింతటి సమాలోచ నము అభినవలోచనమున గలుగవలయునని నా సహాధీతి వాచ స్పతులకు ప్రభామతి ప్రదర్శించెను. మతిగల సతులు సహితభావు లగుదురు. సాహిత్యసౌహిత...'</comment>
      <origin>574996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="63rwd6lz3euo60zodadsgkbtru47bw9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
సమాలోచన మొనర్పవలసియున్నది. ఇట్టి యింతటి సమాలోచ
నము అభినవలోచనమున గలుగవలయునని నా సహాధీతి వాచ
స్పతులకు ప్రభామతి ప్రదర్శించెను. మతిగల సతులు సహితభావు
లగుదురు. సాహిత్యసౌహిత్యములు సామరస్యమునకై సచేతః కవి
పండితుడు పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి యింతగా దీనిసంతరించుట
సహృదయ ధన్యత. &quot;అస్తు”.
&quot;లక్ష్మీనారాయణ శ్రీ ధీ గీరాధ్య శ్రీ విరాజితాన్ ।
సంవాద్భటినో భావాన్ సంవిదై క్యేన ధానయే॥&quot;.
మాధవ రామశర్మ,
-జయ శ్రావణ పూర్ణిమ,
ధ్వన్యాలోక ప్రశంస
శతావధాని
శ్రీ వేలూరి శివరామ శాస్త్రిగారు.
1910 లోనో....&quot;౯ లోనో తిరువతి సంస్కృతపాఠశాలలో
శ్రీనరకంఠీరవ శాస్త్రులుగారు రసగంగాధరమును ధ్వన్యాలోకమును
బోధించుచుండగా వింటిని. &quot;11లోనో &quot;10లోనో వ్యక్తి వివేకము
యమ్మేకు పఠనీయమాయెను. ఈ రెండు పేరులు నేనా కాలమున
సరికొత్త గా వింటిని.
&quot;22వ సంవత్సరములో గాబోలు నేనును శ్రీ ప్రభాకర
శాస్త్రిగారును పరస్పరము తెలియకుండ కడియము వెళ్లుచు
రైలులో కలిసితిమి. ప్ర్రసక్తాను ప్ర్రసక్తముగా ధ్వన్యాలోకమును,
నేను తెలిగించుచుంటిననఁగా నేను తెలిగించుచుంటినని&quot; ఒకరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63rwd6lz3euo60zodadsgkbtru47bw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221139</id>
    <revision>
      <id>574997</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '13 కొకరము చెప్పుకొంటిమి. క్రమక్రమముగా అందలి పాఠభేద ములు, పాఠదోషములు, గ్రంథపాకములు మొదలగు వానిమీద మాచర్చ పెరిగేను. ఆ స్త్రసక్తిలో శ్రీ ప్రభాకరశాస్త్రిగారు- “శ్రీ కుప్పుస్వ...'</comment>
      <origin>574997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="clci8bd4tza28okxucylcs9djhwgkx6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;13
కొకరము చెప్పుకొంటిమి. క్రమక్రమముగా అందలి పాఠభేద
ములు, పాఠదోషములు, గ్రంథపాకములు మొదలగు వానిమీద
మాచర్చ పెరిగేను. ఆ స్త్రసక్తిలో శ్రీ ప్రభాకరశాస్త్రిగారు- “శ్రీ
కుప్పుస్వామి శాస్త్రిగారు సులోచనమను వ్యాఖ్య వ్రాయుచున్నారు.
ఆది అచ్చగు వఱకు నేను వేచియుందును&quot; అనిచెప్పిరి. మ. మ.
శ్రీ కుప్పుస్వామిశాస్త్రిగారి సులోచన ముపలోచనముగా మాఱి
ఉత్తుంగోదయుని కౌముదితోఁగూడ ఒక ఉద్యోతము మాత్రము
అచ్చయి వచ్చుట కిడవది రెండేండ్ల కాలముపట్టెను. ఈ లోపుగా
శ్రీ పిష్తోటీగారి ఆంగ్లానువాదము ఒక యుద్ద్యోతము మాత్ర
మనుకొందును—వెలువడెను. ఆదియు పాఠభేదములయెడ తుకా
రాం ప్రతికి ప్రతియేః
ఈ లోపుగానే కొన్ని విశ్వవిద్యాలయములు ధ్వన్యాలోక
మును ఏదో ఒక శాఖకు పాఠ్యమొనరించుటజేపి చౌఖాంబా ముద్ర
ణాలయము నుండి ధీధితి, బాలస్త్రీయ, మొదలగు వ్యాఖ్యలు వెలు
వడెను.
ఆంధ్రదేశములో సంస్కృత పాఠశాలలుగా కళాశాలలుగా
మాఱుట మొదలగుటతో విజయనగరము, చిట్టిగూడూరు మొదలగు
చోటుల ధ్వన్యాలోకపు ధ్వనియు, ఆలోకమును, విస్తృతము
మహామహోపాధ్యాయ శ్రీ౬. తాతా రాయడుశాస్త్రులవారు
అలంకార శాస్త్రమునకు అంధప్రాయమైన ఆంధ్ర దేశమునకు కన్ను
లొసగిరి వారికడ చదివినవారిలో మూపుర నుండి సాహిత్యశా స్త్రము
ముత్రోవల బాణీ తెలుగు నాడంతయు ముంచి యెత్తుచున్నది.
శ్రీ భాగవతుల కుటుంబరాయశాస్త్రిగారి ధ్వన్యాలోకము
ఒక ఉద్ద్యోతము మాత్రము తెలుగులో చూచితిని. రెండవది శ్రీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>clci8bd4tza28okxucylcs9djhwgkx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221140</id>
    <revision>
      <id>574998</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 వేదాల తిరువేంగళాచార్యులవారిది. ఇది సమగ్రము. [ఇందు లక్ష్యముఅనూదితములు కావు. 1950లో ప్రకటితము. ] మూడవది స్త్రీ సంతుల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారిది. ఇది మూడవ ఉద్యోతము మూడు పాళ్...'</comment>
      <origin>574998</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="i9x55ec4eot69pxly15awwfqkzjto4a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
వేదాల తిరువేంగళాచార్యులవారిది. ఇది సమగ్రము. [ఇందు
లక్ష్యముఅనూదితములు కావు. 1950లో ప్రకటితము. ]
మూడవది స్త్రీ సంతుల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారిది. ఇది
మూడవ ఉద్యోతము మూడు పాళ్లు ముద్రితము. [1, 2, ఉద్యోత
ములు 1844లో ముద్రితము .]
శ్రీ పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రిగారు ధ్వన్యాలోకవ్యాఖ్యల
నన్నిటిని చూచి వానిలోని విశేషముల నచట వచట సుట్టంకించి
యున్నారు.
ఇంతియకాక వ్యాఖ్యాతలు ప్రకటించిన భిన్నాభిప్రాయముల
మీద తమ వివేకమును ముద్దరవైచుచు బోయిరి. ఈ ప్రయత్నము
మనీషులగు పాఠకులలో విమర్శశక్తి కిని, స్వాతంత్ర్యమునకును
ఉద్దీపకము, 3వ ఉద్ద్యో-7వ పుట; 12వ పుట; 147వ పుట మొద
లగునవి చూడనగును'
ఈ గ్రంథము చదువుచు బోదు మేని- &quot;తేజస్వినా నధీత
మస్తు మా విద్విషావహై&quot; అను మంత్రము ఒంటబట్టిన గురు
శిష్యు లిరువురు కనబట్టుదురు. విద్యార్ధులకును, ఉపాధ్యాయులకును,
ఇది రసాయనము. ఆంగ్లవిమర్శనమార్గమే వరవడిగా గల నేటి
తెలుగు విమర్శకులకు ఈ తెలుగు ధ్వన్యాలోకము-ప్రభామతిత్వ
మాపాదించుటయే గాక సరియగు ఆలోకమును చూపించునని
విశ్వసింతును.
ఎటులో తీరిక చేసికొని ఈ నాలుగు పంక్తులు వ్రాయ
గలిగితిని. ఇంతమాత్ర-మీ పరిశ్రమకు తగిన ప్రశంనకాదు।
చిరి.
15-9-54.
}
వేలూరి శివరామశాస్త్రి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9x55ec4eot69pxly15awwfqkzjto4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధ్వన్యాలోకము (3).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>221141</id>
    <revision>
      <id>574999</id>
      <timestamp>2026-09-06T11:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '15 శ్రీ లేఖ విద్వాన్ గంటి జోగి సోమయాజి, ఎమ్, ఎ., ఎల్. టి,, ప్రొఫెసరు ఆంధ్రభాషాశాఖాధ్యక్షుఁడు, ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు, విశాఖపట్టణము. చదివితిని-చాల సంతోషించితిని. మీపరిశ్రమ ప్రశం...'</comment>
      <origin>574999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="67htoqys5f584ionqptuc0mv6a7cdce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;15
శ్రీ లేఖ
విద్వాన్ గంటి జోగి సోమయాజి, ఎమ్, ఎ., ఎల్. టి,,
ప్రొఫెసరు ఆంధ్రభాషాశాఖాధ్యక్షుఁడు,
ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు,
విశాఖపట్టణము.
చదివితిని-చాల సంతోషించితిని. మీపరిశ్రమ ప్రశంసార్హము
మీ శ్రమకు తగిన ప్రతిఫలము లభించుఁగాకయని యాశించు.
చున్నాను.
సంస్కృత ధ్వన్యాలోకము మీవంటి పండితులకే విదిత
మగును గాని సామాన్యులకు సాధ్యముకానిది. దానికిఁగల వ్యాఖ్యా
నములలోని సారమును గ్రహించి తెలుఁగువారి కనుకూలమగునట్లు
పొందు పఱచుట_ తెనుఁగు భాషకు మహోపకారకము. &quot;
ఇట్టియుపకృతికి మూలమగు ప్రతిని వ్రాసి దాని ముద్రణము
నకును మీరే శ్రమ పడవలసివచ్చుట చాలా విచారకరము.
ఇంక నీ శాస్త్రమునకు ప్రచారముకల్పించుటయు మిక్కిలి
యావశ్యకమయినదే.......మీ రచన - ఆసంధిగ్ధ
మయి, మూలములోని యభిప్రాయములను ఉదాహరణములతో
సమన్వయించి, సవిశేషముగా పాఠకుల కందిచ్చుచున్నది. నేను
చదివినందువలన కనుఁగొనిన విషయమిది.
28-8-54.
ఇట్లు,
భవదీయుఁడు, సోమయాజి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>67htoqys5f584ionqptuc0mv6a7cdce</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>