వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 14 110060 577849 354529 2026-09-12T06:26:07Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577849 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:పుస్తకాలు]] [[వర్గం:పద్యములు]] mmm9zicyyy8uo5afqbriv628iythmth 102 138552 577841 416018 2026-09-12T04:12:33Z Rajasekhar1961 50 577841 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = రావి |అసలుపేరు = కొండలరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = 1932 |గిట్టిన_యేడు = 2020 |వివరణ = నటుడు, దర్శకుడు, రచయిత, పాత్రికేయుడు, నిర్మాత, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = రావి కొండలరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[అమ్మనుడి/సంపుటి 5/మే 2019/ఓ తెలుగూ..నీ వెక్కడ]] [[అమ్మనుడి]] (2019) {{authority control}} [[వర్గం:రచయిత-క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]] etuu0q8z4p8w084ucwq1rf69f5w8xpe 102 149901 577848 568800 2026-09-12T06:22:44Z Rajasekhar1961 50 577848 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = మామిడిపూడి |అసలుపేరు = వేంకటరంగయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1889 |గిట్టిన_యేడు = 1981 |వివరణ = రచయిత, విద్యావేత్త, ఆర్థిక, రాజనీతి శాస్త్ర పారంగతుడు, విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాత. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం== * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము]] ** [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము]] (1958) ** [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] (1960) ** [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము]] (1962) ==రచనలు== * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 1/దేశ స్వభావమునకు చరిత్రకును గల పరస్పర సంబంధము]] (1920) * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అంతర్జాతీయ సంస్థలు]] (1958) * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కౌటిల్యుడు (రాజనీతిశాస్త్రము)]] (1962) {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] h1cg1a4yhsxy2wbn0nvia2mrtgkcyra 0 151753 577856 558945 2026-09-12T06:33:47Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577856 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = ముట్నూరి వేంకటసుబ్బారాయుడు | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయములు | ముందరి = | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/ఆంధ్ర గ్రంథాలయోద్యమము|ఆంధ్ర గ్రంథాలయోద్యమము]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=17 to=17/> ==ఇవికూడా చూడండి== # [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథాలయములు (పద్యములు)-1|గ్రంథాలయములు (పద్యములు)-1]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] cauu8ycnl28qztm1sr7kttafeeo0feg 0 152339 577865 563255 2026-09-12T06:37:28Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577865 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు | ముందరి = | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=7 = to=10 tosection="10A"/> {{right|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగము]]}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] jzkpff7z1gwkwve6xqo30xv38fptnj3 577866 577865 2026-09-12T06:37:43Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577866 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు | ముందరి = | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=7 = to=10 tosection="10A"/> {{right|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగము]]}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 90laxcid7fuk93rcmcif79zko0f3ldj 104 154804 577814 577754 2026-09-11T15:44:00Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాల్షియా}}</noinclude> లేకపోలేదు. వీరు చంద్ర సూర్యులను, వాయువును పూజించెడివారు. ఈ దేవతలు తక్కువ శ్రేణిలోని త్రిమూర్తులు. ఉన్నత శ్రేణిలో మరియొక త్రిమూర్తి వర్గముండెను. అందు అనూ, ఇయా, బెల్ అను వారలు చేరియుండిరి. వీరెల్లప్పుడును లోక సంరక్షణము కావించు చుందురని కాల్షియా నివాసులు విశ్వాసము. మెరిడుగ్' అను దేవునికి రూపాంతరుడగు మార్టూకు అను దేవునికూడ ఈ ప్రజలు పూజించెడివారు. చంద్రసూర్యులు, బెల్ మార్టూకు (ప్రభువైన మార్టూకు) అను దేవతల గౌరవార్థమై కార్డియా ప్రజలును, బాబిలోనియా ప్రజలును వివిధ ప్రాంతములందు దేవాలయములను నిర్మించిరి. కాల్షియా మతములోని ఒక విశేషము గమనింపదగినది. మానవ సమాజము, పశుపక్ష్యాదులు - వీటియందుగల స్త్రీ పురుష భేదములను, స్త్రీ పురుషులలో గల గుణవిభేదములను గుర్తించి, ఈ ప్రజలు దేవతలలోకూడ ఇట్టి విభాగమును కావించిరి. మానవుల నెల్లప్పుడును మోయుచు, రక్షించుచుండుభూమి స్త్రీదేవత. ఆకాశాధిపతీ పురుషదైవము. తేజస్వరూపుడగు సూర్యుడు పురుషదైవము. ఆహ్లాదకరమును, శాంతి పుంజమును అగు చంద్రుడు స్త్రీ దేవత. కాల్షియా వాఙ్మయమును శ్రద్ధతో పరిశీలించిన పక్షమున ఈ ప్రాచీన ప్రజలయందు వ్యాప్తిలో నుండిన అనేక భావములు మనకు తెలియనగును. ఈ ప్రజలకు సృష్టి క్రమమును గూర్చియు, స్వర్గమును గూర్చియు, జగత్తు నందలి ఉత్తమ దుష్టశక్తులను గూర్చియు, కొన్ని నిశ్చిత భావము లుండెను. ఇవికాక ఈ ప్రజానీకమందు కొన్ని విశిష్ట పురాణగాథలు ప్రచారములో నుండెను. వీటిని పరిశీలించిన పక్షమున ప్రాచీన కాల్షియా నివాసుల భావములకును, యూదు, క్రైస్తవమతానుయాయుల భావములకును ఎంత సామ్య, సామీప్యములు కలవో స్పష్టముగ తెలియగలదు. మరియు, ఈ ప్రాచీనజాతి వారు ప్రకృతి యందు జరుగు మార్పులు, జీవనమరణరహస్యము, మున్నగు వంశములనుగూర్చి గాఢముగ చింతించి, తమ భావములను చక్కని అలంకారిక భాషలో, కవితారీతిలో వ్యక్తీకరించుటయందు మిక్కిలి నిపుణులు. కాల్షియాజాతివారి ప్రశంస కావించినప్పుడు వారికి నక్షత్రపరిశీలనమునందును, జ్యోతిశ్శాస్త్రము నందును గల ప్రత్యేకాభిమానమును తప్పక స్మరింపవలెను. ఈ ప్రజలు ఖగోళశాస్త్రమునకు పునాదివైచిరి. గ్రహ సంచారమును పరీక్షించుటయందు ప్రాముఖ్యము వహించిరి. వీరు సూర్యుడు, చంద్రుడు, శని, బృహస్పతి, అంగారకుడు, శుక్రుడు, బుధుడు అను సప్తగ్రహముల నెరిగి యుండిరి. ఈ గ్రహముల పేర ఏడు దినముల పేర్లు సృష్టించి, ఆ కాల విభాగమును ఒక వారముగ పరిగణింపసాగిరి. ఈ గ్రహములకు వారు భిన్న భిన్న వర్ణములు నాపాదించి, ఆయా వర్ణముల ప్రదర్శించుచు బార్సిప్పా నగరమున ఏడు అంతరువులుగల ఒక అద్భుతమైన దేవాలయమును నిర్మించిరి. ప్రాచీన కాలపు అద్భుత నిర్మాణము లలో ఇది యొక్కటియని నిస్సంశయముగ తెలుపవచ్చును. ఈ యద్భుత నిర్మాణమునే క్రైస్తవమత గ్రంథములు "టవర్ ఆఫ్ బేబెల్ ' అని వర్ణించెను. ఈ ప్రజలు సూర్యరశ్మిచే నడుపబడు నొక గడియారమును నిర్మించిరి. ఖగోళశాస్త్రము తరచుగ జ్యోతిశ్శాస్త్రమునకును, కొన్ని అపూర్వ విశ్వాసములకును దారితీయుట సర్వత్ర కాననగుచున్నది. ఇట్టి పరిణామమే కాల్షియా దేశమున కూడ సంభవించెను. ఈ ప్రజలు వారములో వొక దినము పుణ్యవాసరమని భావించిరి. పుణ్యవాసరమును పాశ్చాత్యులు (Sabbath) అని పిలుచుచున్నారు. క్రైస్తవులకు ఆదివారమును, యూదులకు శనివారమును, మహమ్మదీయులకు శుక్రవారమును పుణ్యవాసర ములు. బహువిధముల ఈ సంప్రదాయము ప్రాచీన కాల్షియా ప్రజల నుండియే కై కొనబడి యుండుము. కాల్షియా వాసులు ప్రతి నెలయందును 7, 14, 19, 21. 28 తిధులను పుణ్యతిధులుగ భావించెడివారు. ఈ దినములలో వంటచేయకూడదు. దుస్తులను మార్చరాదు. బలు లొసంగరాదు. బహిరంగముగ నెట్టి ఉపన్యాసమును చేయరాదు. రథముపై కూర్చుండరాదు. రాచకార్యములను నిర్వర్తింపరాదు. తుదకు దేహమునందు స్వాస్థ్యము లేకున్నను మందుకూడ తీసికొనరాదు. ఇంచుమించు నిషేధములనే యూదులును, క్రైస్తవులును నెలకు నాల్గు పుణ్యవాసరములలో పాటించుట గమనింపదగిన యంశము. కాల్షియా దేశమును పాలించిన ఒక గొప్ప ప్రభువు యొక్క చరిత్ర మనకు లభ్యమైనది. ఆతడు<noinclude><references/></noinclude> 2ahomjkw2xeudwdbagdaytj4ex93m4j 104 154805 577815 448624 2026-09-11T15:58:04Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కావ్యాత్మ||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="747A" />షరూకిన్ లేక సారగాన్ అను నాతడు. ఈ రాజు క్రీ. పూ. 3800 ప్రాంతము వాడని చారిత్రకులు నిర్ణయించినారు. ఈ ప్రభువు ప్రశంస క్రైస్తవమత గ్రంథ (హోలీ బైబిలు) మందలి “ఓల్డు టెస్టమెంటు"లో కలదు. ఈ సారగాన్ రాజు ముఖ్య పట్టణము 'నిప్పారు' నగరము. ఇది యూఫ్రెటీస్ నదికి సమీపమున నొక కాలువ యొడ్డున నెలకొని యుండెను. ఈ ప్రభువు సిరియా, ఏలామే అను రాజ్యములను జయించి, మధ్యధరాసముద్రము వరకును దండెత్తిపోయెను. ఈతని కాలమున ప్రాచీన ట్యు రానియా ప్రజలును, తరువాత కార్డియాలోని కేతెంచిన కుషైటు, సెమిటిక్ ప్రజలును, ఒండొరులతో కలిసి మెలిసి యుండజొచ్చిరి. ముఖ్యముగ మతవిషయములలో ఈ సమ్మేళనము సంపూర్ణముగ నుండెను. ఈ కాలమునాటికి ప్రాచీన కాలపు ట్యురానియా భాష వాడుకగా నుండిపోయి నందున, సారగాన్ రాజు ఈ ప్రాచీన భాషయందలి మత గ్రంథముల నన్నిటిని జాగ్రతగ ఇటుకలపై వ్రాయించి సంరక్షించేను. ఈ ప్రాచీన భాష పలువుర కర్థముకాకుండుటవలన, గ్రంథముల ప్రతులను వ్రాయు నప్పుడు మూలమున కర్ణమును కూడ రెండు పంక్తుల నడుమనో, లేక ఇటుకల వెనుక భాగముననో వ్రాయించు నేర్పాటును కూడ ఈతడు 'కావించెను. అట్లే ప్రాచీన కాల్జియాభాష యందలి పదముల నిఘంటువులను, ఈ భాషా వ్యాకరణమును గూడ సారగాన్ అను రాజు వ్రాయించెను. గ్రంథముల ప్రతులను వ్రాయించుటయే కాక, వాటిని సంరక్షించు విషయమున కూడ ఈతడు చాల కృషి చేసెను. ఆ కాలమున ఎరిక్ అను పట్టణమున నొక ధార్మిక కళాశాల యుండెడిది. ఆ కళాశాల యందలి గ్రంథ భాండారమున పై గ్రంథములు (ఇటుకలు) అన్నియు పొందుపరచబడెను. ప్రాచీన గ్రంథ సంరక్షణము నందు ఈ రాజునకు మతాధికారులుకూడ చాల సహాయము కావించిరి. ఆ కాలమున ఎరిక్ పట్టణమునకు 'గ్రంథ నిలయనగరమ'ని విఖ్యాతి కలిగెను. అనేక శతాబ్దములు గడచిన వెనుక అస్సీరియా ప్రభువైన అషుర్ బనిపాలుడు ప్రాచీన గ్రంథముల సేకరించుటకై అనేక ప్రాంతములకు తన వ్రాయసకాండ్రను పంపినప్పుడు ఈ ఎరిక్ నగరమునందే అధిక సంఖ్య గ్రంథములు లభించెను. సారగాన్ రాజు సేకరించిన పుస్తకములలో జ్యోతిషము, మంత్రతంత్రములు, శకునములు, వాటి ఫలములు మున్నగు వంశములకు సంబంధించిన గ్రంథములే కాక, వ్యవసాయమును గూర్చిన ఒక పుస్తకముకూడ వెల్వడేను. మరియొక గ్రంథములో పల్లె పదములు పొందుపరచబడెను. క్రీ. పూ. ఇరువదినాల్గవ శతాబ్దితో ప్రాచీన కాల్షియా దేశపు శోభ నశించెను. క్రీ. పూ. 2900 సంవత్సర ప్రాంతమున ఏలాం దేశపు రాజులు కాల్షియాపై దండెత్తిపోయి, దేశమును కొల్ల గొట్టి, దేవాలయముల నాశనముచేసి, అందలి విగ్రహములను కొన్నిటిని తమ దేశమునకు తీసికొనిపోయిరి. కొందరు ఏలాం రాజులు కాల్షియా దేశములో స్థిరనివాస మేర్పరచుకొని రాజ్యపాలనము సాగించిరి. కాని వీరికి ప్రజా రంజకులుగ ప్రసిద్ధిలేదు. ప్రజలయందు అసంతుష్టియు, నిరుత్సాహమును ప్రబలెను. మరికొంతకాలము గడచిన వెనుక, ఈ నిరుత్సాహము మారి విదేశీయ ప్రభువులను తరిమి వేయవలెననెడి గాఢమగు కోర్కె కాల్షియా ప్రజలలో కల్గెను. ఈ స్వాతంత్య్ర సంగ్రామమును నడిపి, కాల్షియా దేశమునకు విముక్తి కల్పించినవారు బాబిలోను ప్రభువులు. ఇరువదప శతాబ్ది ప్రారంభమున పంజాబు రాష్ట్ర మందలి హరప్పా వద్దను, సింధు రాష్ట్రమునందలి మొహెంజోదారో వద్దను భూమిని త్రవ్వించుటవలన, అతి ప్రాచీనమగు నాగరకత యొక్క చిహ్నములు వెలుపడినవి. ఆ నాగరకతను హైందవ సుమేరు నాగరకత యనికూడ కొందరు వర్ణించినారు. కాని సౌలభ్యము కొరకై ఆ నాగరకతకు సింధునదీలోయ నాగరకతయని పేరు పెట్టబడినది. ప్రాచీన కాల్షియా నాగరకతను, సింధు నదీలోయ నాగరకతను పోల్చిచూచినచో, ఈ రెంటి యందును అనేక సామ్యములు కనుగొనుటకును, ప్రపంచ జాతుల చరిత్రయందలి నిగూఢరహస్యము అనేకములు వెలువడుటకును అవకాశము కలదు. {{right|ఖం.బా.}} <section end="747A" /> <section begin="747B" />'''కావ్యాత్మ :''' కవిత్వశరీరము ఆత్మ : యజ్ఞాదికర్మను గురించి చర్చించుటకు కర్మ మీమాంసా గ్రంథములును (పూర్వ మీమాంస), బ్రహ్మను గురించి చర్చించుటకు బ్రహ్మ మీమాంసాగ్రంథ <section end="747B" /><noinclude><references/></noinclude> n6g2d1ohnsoskgx3vu8amykg84bdh46 104 154806 577816 448625 2026-09-11T16:13:31Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కావ్యాత్మ}}</noinclude> ములును (వేదాంతశాస్త్రము- ఉత్తర మీమాంస) బయలుదేరినట్లే కావ్యతత్త్వ పరిశీలనకు కావ్య మీమాంసా గ్రంథములును రచింపబడినవి. ఈ జాతి గ్రంథజాలమునకు సాహిత్యశాస్త్రము, అలంకారశాస్త్రము అని ప్రసిద్ధి. కావ్యమును మానవునితో పోల్చి యాతని కున్నట్లే కావ్యమునకును శరీరము - ఆత్మ (జీవము) - గుణములు - వృత్తులు (వర్తనములు)- అలంకారములు (భూషణములు) పాకములు మొదలైనవి యుండునని, యట్టిదే పుష్టమైన కావ్యమని లాక్షణికులు హృద్యముగా సమర్థించినారు.మానవోదాహరణము తోనే కావ్యములోను ప్రధానమైన దానిని అత్మగాను, అప్రధానమైన దానిని శరీరముగాను, తక్కినవానిని శోభా హేతువులుగాను నిర్వచించినారు. కాని ఆ శరీర మెట్టిది? ఆ యాత్మ యెట్టిది? అను ప్రశ్న వచ్చినపుడు వారు భిన్నాభిప్రాయములను ప్రకటించినారు. ఈ కావ్యతత్త్వ చర్చ క్రీస్తుపూర్వ ముండిన భరత మహర్షి మొదలు క్రీ. శ. పదునేడవ శతాబ్దములో నుండిన జగన్నాథ పండితరాయల వరకును దాదాపు రెండువేల సంవత్సరముల కాలము అవిచ్ఛిన్నముగా పొగుచునే వచ్చినది. ఒకవైపు ప్రతిభలోని కారయితృ మూర్తి కాళిదాసాది మహాకవులచే సుందర కావ్యములను నిర్మింప జేయుచుండగా, మరి యొకవైపు భావయితృ మూర్తి పండితాఖండలులచే కావ్యానుశాసక గ్రంథములను సృష్టింపజేయుచు వచ్చినట్లు తెల్లమగును. ఈ కావ్య సంబంధి శరీరాత్మలను గురించి చర్చించిన విద్వాంసులలో ముఖ్యులగు కొందరి యభిప్రాయ సారాంశము లిట్లుండును. '''భరతమహర్షి :''' (ఇతివృత్తము శరీరము - రసము ఆత్మ) నాట్యశాస్త్రకర్త యగు ఈతని కాలము అనిర్దిష్టముగానే యున్నది. క్రీ. పూ. 300 కు ఈవలివాడుమాత్రము కాదను చున్నారు. ప్రధానముగ రూపకములను గూర్చియే చర్చించేను. ఇతివృత్తమే రూపకములకు శరీరమని చెప్పేను. ఆయన కంఠోక్తిగా చెప్పకపోయినను శ్రవ్యకావ్యములకు కూడ ఆ ఇతివృత్త మే శరీరమనునది యని ఆ మహర్షి యథి ప్రాయమై యుండునని విమర్శకు లూహించుచున్నారు. రూపకాదులుగు కావ్యములకు జీవిత మిచ్చునది రనమే యని యాతడు చెప్పెను. రసమే కావ్యములో ముఖ్యమైనది. రసహీనమైన కాన్యము తక్కిన పద లాలిత్యము, అలంకారశోభ మున్నైనవి యెన్ని యున్నను శోభింపదు. (జీవము లేని) వట్టికట్టెకు పీతాంబరము కట్టిననేమి, నగలు పెట్టిన నేమి? కావున రసమే కావ్యాత్మ. అలంకారశాస్త్ర విస్తృతికి మూలమైన 'విభావాను భావ వ్యభిచారి సంయోగాదస నిష్పత్తిః' అను రస సూత్రమీ భరతమునిదే. కావ్యమున అత్యంత ప్రాముఖ్యము వహించు ఈ రస స్వరూపమిది: సరసకావ్య నిబద్ధములో, నిపుణ నట ప్రదర్శితములో, పఠితలచేతను, సామాజికులచేతను భావింపబడు విభావాదుల సంయోగమున పరిపుష్టమై ఆస్వాదింపబడు స్థాయిభావమే రస మనబడును. దీని నింకను ఇట్లు వివరింపవచ్చును. కావ్యము వలనగాని, నాటక మూలమునగాని నివేదింపబడు రామాదులకు గలిగిన సుఖదుఃఖాదుల భావనమువలన (అనుభవము వలన) పఠితలకు, సామాజికులకు మనస్సులో ఒకానొక వికారము కల్గును. అదియే భావము, సంస్కారమనియు నందురు. సన్నిహితము, వ్యవహితము అని యీ భావము రెండు విధములు. వీనిలో సన్నిహితభావమునకును, రసమునకును నూలునకు వస్త్రమునకువలె ఆకారమున మాత్రమే భేదము. ఈ సన్నిహిత భావమే కావ్యభాషలో స్థాయిభావమని వ్యవహరింపబడును. నూలే యెట్లుమగ్గము, పలక మొదలైనవాని తోడ్పాటుతోనే నేయబడి వస్త్ర వ్యవహారమును పొందునో అట్లే ఈ స్థాయిభావమే విభావాధుల చేరిక వలన పరిపుష్టమై రస వ్యవహారము ను పొందును. ఇక వ్యవహిత భావమో, స్థాయిద్వారమున రస నిష్పత్తిలో నిమి త్తమగుచు విభావాది వ్యవహారము నొందును. కాగా సామాజికుని మనోవికార రూపమైన రస సన్నిహిత పూర్వావస్థయే స్థాయీ భావమనియు, అయ్యది విభాజాదులచే సముల్లాసితమై రసమగుననియు తేలును. భరతముని చెప్పిన రస సూత్రములోని 'సంయోగ నిష్పత్తి* శబ్దములను పలువురు పలువిధములుగా అర్థము చేసికొన్నందున భిన్న వాదములు పుట్టినవి. భట్టలోల్లటుడు రసోత్పత్తి వాది. శ్రీ శంకుకుడు రసానుమితవాది, భట్ట నాయకుడు రసభుక్తి వాది. అభినవగుప్తుడు రసాభివ్యక్తివాది. సంగ్రహముగా వీరి యభిప్రాయములివి:<noinclude><references/></noinclude> j4hg48ja4vcapqtv1orm34fjgg4p281 104 154807 577817 448626 2026-09-11T16:42:12Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కావ్యాత్మ||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> '''రసోత్పత్తివాదము :''' అనుకార్యులగు రామాదులలో గల రత్యాది స్థాయిభావములకు విభావాదులతో సంబంధము కలుగుటవలన ఆ రామాదులయందు రసము పుట్టును. అయ్యదియే రామాది వేషధారులగు నటుల యందున్నట్లు ఆ నటుల నటన సామర్థ్యము వలన వీరే రామాదులనుకొనిన సామాజికుడు భావించును. నిజముగా సర్పము కాకపోయినను త్రాటినో, పూలదండనో చూచి భ్రాంతిలో సర్పమను కొనిన వానికి ఆ త్రాటివలననే, ఆ పూలదండవలననే, భయాదులు కలిగినట్లు భ్రాంతిలో రామాదులు వీరేయని భావింపబడిన నటులవలనను పేరుకు నకు రసానుభవము కలిగి యాతడానందించునని భట్టలోల్లటుని యుద్దేశము. ఈతని మతములో రసము నాయక నిష్ఠము. సంయోగపదమునకు ఉత్పాదకమనియు, నిష్పత్తి పదమునకు ఉత్పత్తియనియు ఈతడర్థములను గ్రహించెను. '''రసానుమితి వాదము :''' రామాది వేషధారులగు నటులను చూచి సామాజికుడు చిత్ర తురగ న్యాయమున వారే రామాదులని గ్రహించును. వారియందున్న రత్యాదులను గాంచి అనుమాన ప్రమాణముచే 'ఎక్కడ ధూమ ముండునో అక్కడ అగ్నియుండును - వంటయింటిలో వలె' అను విధముగా రత్యాదు లెక్కడనుండునో రసమక్కడ నుండునని యూహించి ఈ నటునియందు రత్యాదు లున్నవి కావున వీనియందు రసమున్నదని నిశ్చయము చేసికొనును. అట్లు నటునియందున్నదని తాను అనుమాన ప్రమాణముచే గ్రహించిన రపము ననుభవించిసామాజికుడానందించును. రససూత్రములోని పంయోగమనగ అనుమాపకమనియు, నిష్పత్తియన అనుమితి యనియు, శ్రీశంకుకుని తలంపు. ఈతడు రసము నటుని యందుండుననును. '''రసభుక్తి వాదము :''' కావ్య నాటకాదులలోని శబ్దములకు అభిధాశక్తి తోపాటు, భావుకత్వము, భోజకత్వము అను మరి రెండు శక్తులుండునని ఈతడనును. అట్టివానిలో మొదటిదియగు అభిధాశక్తి కావ్వార్థజ్ఞానముకలిగించును. పిమ్మట భావుకత్వశక్తి 'సీతాది విశేషాకారములలో తోచిన విథావాదు లందును, ఇది రామాదులకు గల సీతాది సంబంధమైన రత్యాది' అను విశేషాకారముతో తోచిన రణ్యాదియందును,. ఆయా విశేషాకారమును తొలగించి కామిన్యాది విషయక మైన రత్యాదియని సామాన్యాకారముగ జ్ఞానమును కలుగ జేయును. తరువాత భోజకత్వమను మూడవశక్తి అట్లు సాధారణీ కృతములైన విభావాదుల సహకారముతో రత్యాదిని ఆస్వాదింపజేయును. ఈ రీతి రసభోగమే రస నిష్పత్తియని భట్ట నాయకుని వాదము. రసము సొమాజకునియం దుండుననువా ఉండు, రస సూత్రస్థమైన సంయోగపదమునకు భావుకత్వము-నిష్పత్తి పదమునకు భుక్తి అర్థములని ఈతని యభిప్రాయము. రసాభివ్యక్తి వాదము : లోకమున రామాదులకు గలిగిన సీతాది విషయవరతికి సీతాదులు ఆలంబనము లుగా, చంద్రాదులు ఉద్దీపనములుగా, అశ్రుపాతాదులు కార్యములుగా, చింతాదులు సహకారులుగా వ్యవహరింప బడును. ఇవియే ఉత్తమ సన్నివేశములతో రమణీయమైన కావ్యమువలనను, నాట్యము వలనను బోధికములును, ప్రదర్శితములునై సహృదయుని హృదయమును జొచ్చును. సహృదయునిలో నున్న భావన యను నొక విశేష శక్తిచే రామవ్వ సీతాశ్వాది విశేషా కారముతో ఉపస్థితములైన యని ఆయా విశేషరూపములను వీడి సాధారణ స్వరూపముతో సహృదయునకు గోచరించును, అపుడవి యలౌకికములు. వానికి విభావారి వ్యవహారము కూడ అపుడే కలుగును. వీని పరస్పర సమ్మేళనమువలన విలక్షణనుగు ఒకానొక వ్యాపారము కలుగును, దాని వలన సహృదయుని హృదయములో ఆనందాంశాను భవమునకు ఆవరణముగా నున్న అజ్ఞానము తొలగిపోవును. అజ్ఞానము తొలగగానే ప్రమాతయగు సహృదయుని పరిమిత ప్రమాతృత్వాదులుకూడ నశించి స్వరూపధర్మము ప్రకాశించును. అంత సహృదయునిలో ఇదివరకే సంసార రూపమున నున్న రత్యాదులు స్వప్రకాశ స్వరూపానందముతో గూడ గోచరించును. ఈరీతిగా రత్యాదుల యభి వ్యక్తియే రసమని అభినవగుప్తాచార్యుని సిద్ధాంతము. ఈతడు రససూత్రములోని సంయోగ శబ్దమునకు వ్యంజకమను నర్థమును, నిష్పత్తి శబ్దమునకు అభివ్యక్తియను నర్థమును గ్రహించెను. ఈతని సిద్ధాంతమున రసము సామాజిక నిష్ఠ మనుట స్పష్టము. '''భామహుడు :''' శబ్దార్థములు రెండును కలిసియే కావ్య శరీరము, కావ్యమునకు శోభాహేతువైనందున అలంకా<noinclude><references/></noinclude> cjq8ud1zjp9s4kqxb0297lgc6bzbjsc 104 154808 577818 448627 2026-09-11T17:02:59Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము .౨||కావ్యాత్మ}}</noinclude> రమే కావ్యాత్మ యని ఈత డనెను. ఈతని గ్రంథమునకు కావ్యాలం కారమని పేరు. ఈతడు క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దికి చెందినవాడు. కావ్యాలంకార సారసంగ్రహకర్త ఉద్భటుడు (క్రీ.శ. 800) కావ్యాలంకారకర్త రుద్రటుడు (క్రీ. శ. 800-850) మొదలైనవారు కావ్యాత్మ అలంకారమని అంగీకరించినారు. '''దండి :''' కావ్యాదర్శ రచయిత యగు ఈ లాక్షణికుడు హృదయాహ్లాదకరములగు అర్థములతో గూడిన పదముల సముదాయమే కావ్యశరీరమనెను. నగలు పెట్టుకొన్నంతనే మేనికి చక్కదనమురాదు. అట్లే అలంకారముల వలననే కావ్యసౌందర్యము కలుగదు. వ్యక్తికి శాశ్యా దార్యాది గుణములే నిజమైన సౌందర్యమును చేకూర్చునవి. ఆ రీతిని కావ్యమునకు ప్రసాద మాధుర్యాది గుణములే ముఖ్యము. వానివలననే కావ్యము శోభిల్లును. కావున గుణములే కావ్యాత్మయని ఈతడు నిర్ణయించెను దండి దాక్షిణాత్యుడనియు క్రీ.శ. అరవ శతాబ్ది వాడనియు నందురు. దశకుమార చరిత్ర ఈతని గద్య కావ్యము. 'దండినః పదలాలిత్య' మని ప్రసిద్ధి. '''వామనుడు ;''' కావ్యాలంకార సూత్రవృత్తిని రచించిన యీ వామనుడు ఎనిమిది తొమ్మిది శతాబ్దుల నడుమ నుండెను. కావ్య శరీరము గుణాలంకారములతో గూడిన శబ్దార్థములని ఈతని మతము. భామహుడు కావ్యాత్మ యనిన అలంకారములను, దండి కావ్యాత్మగా చెప్పిన గుణములను ఈతడు కావ్యశరీరములోనే కలిపివైచినాడు. కావ్యములో రచనకు ప్రాధాన్యమిచ్చినవాడు వామనుడు. రీతియే కావ్యాత్మయని ఈతని మతము. ఓజస్సు, కాంతి, ప్రసాదము, మాధుర్యము, సౌకుమార్యము మొదలైన గుణములు గల పదముల కూర్పే రీతియనబడును. ఇట్టి గుణముల స్వభావమును బట్టి ఈరీతి వైదర్భి, గౌడి, పాంచాలి యని మూడు విధములగుననియు, వీనిలో సర్వ గుణ సంపన్నమైన వైదర్భియే కవులకు గ్రాహ్యమనియు, కావ్యమద్దాననే హృద్యమై ఆస్వాద్యమగుట ఆరీతియే కావ్యాత్మయనియు వామనుడు నిర్ణయించెను. '''ఆనందవర్ధనుడు :'''ఆలంకారికులలో అగ్రేసరు డనదగిన ఆనందవర్ధనుడు కాశ్మీర దేశీయుడు. 'ముక్తామణి శ్శివస్వామి - కవిరానంద వర్ధనః - ప్రభాం రత్నాకర శ్చాగా - త్సామ్రాజ్యే వంతి వర్మణః' అను రాజతరంగిణి శ్లోకమును బట్టి క్రీ. శ. 855 - 883 వరకును కాశ్మీర దేశమును పరిపాలించిన అవంతివర్మ మహారాజు కాలమున ఆనందవర్ధను డుండినట్లు తెలియుచున్నది. సాహిత్య దర్శనమునకు శిరోభూషణ మనదగు ధ్వన్యాలోకమును ఈతడు రచించెను. ధర్మోత్తమవివృతి, విషయబాణలీల -దేవీశతకము లనునవియు ఈతనికృతులే. ఆనందవర్ధనుడు కావ్యశరీరమును గురించి కంఠోక్తిగా ఇది యని చెప్పలేదు. శబ్దార్ణోభయము తన్మతమున కావ్యశరీరముగా అభిమతమై యుండునని కొందరును, చారుత్వాతీశయ విశిష్టమైన శబ్దమే కావ్యశరీర మనుటయే యాతని కభిమతమని కొందరును తలచు చున్నారు. సర్వవిధములను ఆనందవర్ధనుని యనుయాయు అనదగినవారును, ఆతని తరువాత ఆలంకారికులలో ప్రసిద్ధులును అగు విశ్వనాథుడు తన సాహిత్య దర్పణమునను, జగన్నాథ పండితరాయలు తన రసగంగాధరమునను రసాత్మకము, రమణీయార్థ ప్రతిపాదకము అయిన శబ్దమే కావ్యశరీరమని దృఢ పరచినారు. ధ్వనియే కావ్యాత్మయని యానందవర్ధనుడు సిద్ధాంతము చేసెను. ఈ ధ్వనిస్వరూపమును సంగ్రహముగా ఇట్లు వివరింతురు. శబ్దమునకు అఖిధ, లక్షణ, వ్యంజన అను మూడు వ్యాపారములున్నవి. అభిధా వ్యాపారము చేత వాచ్యార్థము బోధింపబడును - వాచ్యార్థానుపపత్తి కలిగినచోట లక్షణా వ్యాపారముచేత తత్సంబంధాదు లందు లక్ష్యార్థము బోధింపబడును. ఇట్టి వాచ్య లక్ష్యార్థముల సాయమున వ్యంజనా వ్యాపారముచే సహృదయులకు తోచు ఒకానొక విశిష్టమైన అర్థమే ధ్వనియనబడును. దీనినే ప్రతీయ మానార్థమందురు. ఇది సహృదయైక వేద్యము. స్పష్టముగా తెలియుటకు ఈ ప్రతీయమా వర్ణము, లేక ధ్వనియనబడు దీనిని స్త్రీలయందలి లావణ్యముతో పోల్చవచ్చును. ఒక స్త్రీకి ఆయా అవయవము లన్నియు నిర్దుష్టములై యున్నవి. నగలున్నవి. కాని ఆమెలో లావణ్యము (చక్కదనము) కనబడదు. కాని మరియొక స్త్రీకి అంగవైకల్య మున్నది. భూషణములు లేవు. అయినప్పటికిని ఆమె ముఖము కళకళలాడుచున్నది. ఆమెను అందరును లావణ్యవతి యందురు.<noinclude><references/></noinclude> opvenw389d15qa6nlvizxkybthox1bx 104 154809 577844 448628 2026-09-12T05:31:57Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కావ్యాత్మ||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> దీనినిబట్టి ఆయా అవయవ సంస్థానమును, భూషణములును అప్రధానములై వానిచేత ప్రతీయ మానమైనదే లావణ్య మనునట్టిదని తేలుచున్నదిగదా! అట్లే కావ్యములోను శబ్దములు, అలంకారాదులు కేవలము శరీరస్థానీయములై అప్రాధాన్యము వహించి యొక విశేషార్థమును తోపజేయును. అదియే కావ్యాత్మ. అది మహాకవుల వాక్యములకున్న విశేషగుణము. ఈ ధ్వని వస్త్వలంకార రసరూపమున మువ్విధమగును. వీనిలో రసధ్వనియే ముఖ్యమైనది. వస్తలంకార ధ్వనులు కూడ రసధ్వనిలోనే పర్యవసించును. ప్రతి వ్యక్తి హృదయములోను రత్యాదిరూపమైన సంస్కార మొకటి విలీనమై యుండును. ఆ సంస్కారము కావ్యాదులలో వర్ణింపబడు విభావాదుల వలన తలయెత్తి పుష్టినొంది చర్వణయోగ్యమగును. అప్పుడే ఆ రత్యాది స్థాయి రనమను వ్యవహారమును పొందును. ఈ చర్వణ వ్యాపారముచే సహృదయుని యందు ఒకానొక ఆనందము కలుగును. అదియే కావ్యానందము. . కావ్యాత్మ ధ్వని యను ఈ ఆనందవర్ధనుని సిద్ధాంతమును తదనంతరాలంకారికులలో ముఖ్యు లందరును అంగీకరించిరి. అట్లని ఈ మతమును విమర్శించి ఖండించిన వారు లేరని కాదు. కుంతకుడు, మహిమభట్టు అనువారలీ ధ్వనివాదమును ఖండించిరి. '''కుంతకుడు (925- 1025 క్రీ.శ.) శబ్దార్థములు రెండును కావ్యశరీరమనియు వక్రోక్తి అనునది కావ్యాత్మ యనియు ఈ విమర్శకు డభిప్రాయపడెను. వక్రోక్తి జీవితమను గ్రంథమున ఈ కుంతకుడు, ధ్వని కావ్యాత్మ యను ఆనందవర్ధనుని వాదమును ఖండించెను. ఉక్తి వైచిత్య్రమే వక్రోక్తి. అనగా లోకమున సాధారణముగా చెప్పు పద్ధతిగాక కావ్యమున కవిశేఖరుడు చూపునట్టి ఉక్తి చమత్కారము. అట్టి ఉక్తి వైచిత్య్రమువలననే కావ్యమునకు సౌందర్యము చేకూరును. కవి ప్రదర్శించు వాగ్వ్యాపారములలో ఇట్టి వక్రతలు ఆరు విధములుగా నుండుననియు వానిలో ఒకటియైన ఉపచారవక్రతలో ఈధ్వనులు చేరి పోవుననియు ఈతనిమతము. '''మహిమభట్టు (కి.. 1020.1060):''' కుంతకునివలెనే ఈతడును ధ్వని సిద్ధాంతమును దూయ బట్టెను. తర్కశాస్త్ర బలమును ప్రదర్శించి ఈ విమర్శకుడు అనుమాన ప్రమాణముచేతనే రసము సిద్ధించును కావున శబ్దమునకు వ్యంజనయను పర్యాయముగల ధ్వనన వ్యాపారమును విశేషముగా అంగీకరింప పనిలేదనెను శబ్దార్ణోభయము కావ్యశరీరమనియు, రసము కావ్యాత్మయనియు ఈత డంగీకరించును. అట్టి కావ్యాత్మయైన రసము అనుమితి ప్రమాణముచేత అనుమితమై సహృదయునికి ఆనందము చేకూర్చునని ఈతని వాదసారాంశము. ఈతని గ్రంథము వ్యక్తి వివేకము. '''క్షేమేంద్రుడు :''' పదునొకండవ శతాబ్దికి చెందిన క్షేమేంద్రుడు కాశ్మీరదేశీయుడు. బహుగ్రంథ నిర్మాత. కవి శిక్షా గ్రంథములలో ఈతని కవికంఠాభరణము పేర్కొన దగినది. సువృత్తతిలకము ఛందో గ్రంధము. ఔచిత్య విచారచర్చ కావ్యాత్మను నిర్ణయించు నిబంధము. కావ్య తత్త్వమును అతి సూక్ష్మముగా పరిశీలించి ఈవిద్వాంసుడు ఔచిత్యమే కావ్యాత్మయని నిరూపించెను. స్పష్టముగా చెప్పక పోయినను శబ్దమునే ఈతడు కావ్యశరీరముగా నంగీకరించినట్లు తోచును. జౌచిత్యమే కావ్యాత్మయని ఈతడు చేసిన సిద్ధాంతము ఒక విధముగా భిన్న భిన్నాభిప్రాయములను సమన్వయము చేయుచు వానికన్నింటికి శిరోధార్యమైనది ఈ యౌచిత్యమే యని నిరూపించుచున్నది. కావుననే ఈత డెవ్వరిమతమును ఖండింపనులేదు,ఔనని యొప్పుకొనను లేదు. రసమే కానిండు, అలంకారమే కానిండు,గుణమేయనుడు, రీతియేయనుడు, ధ్వనియే కానిండు, ఏదియైనను ఉచితముగా లేనిచో సౌందర్యము వొసగదు, ఏ సగ, ఏ అవయవమునకు ఎట్లుగా కూర్చవలెనో అట్లుగా కూర్చినపుడే ఆ వగ మేని కలంకారమగును: వడ్డా ణము మెడలో వేసికొన్నచో పరిహాసము చేయకుందురా? అట్లే గుణాదులును. కావున రససిద్ధమైన కావ్యమునకు ఔచిత్యము కావ్యాత్మయనుట యుక్తమని ఈతని యభిప్రాయము. '''కావ్య ప్రయోజనము :''' ఈరీతిగా కావ్యశరీరము,తదాత్మను గురించి ప్రాచీన భారతీయాలంకారికులు విశేషముగా చర్చలు చేసినారు. కావ్యతత్త్వమును గురించి భారతీయులవలె ఇంతగా మరియేదేశీయులును చర్చలు సాగింపలేదని తద్ జ్ఞలందురు. ఇది భారతీయుల వివేచనా<noinclude><references/></noinclude> llkmdagb24449jm1f7aqtdvwijjznc1 104 154810 577845 448629 2026-09-12T05:35:31Z A.Murali 3019 577845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు}}</noinclude><section begin="752A" />శక్తికిని, కావ్యానంచా సక్తికిని తార్కాణ యనవచ్చును. ఇట్టి కావ్యమువలన ప్రాచీన భారతీయులాసించిన చేమీ? కావ్యకర్తకు శాశ్వత మైనకీర్తి. కొందరకు ధనాదిలాభము, పఠితలకు ధర్మాధర్మ వివేకము, బహువిషయజ్ఞానము అల వడును. సద్గ్రంథపఠనమున పుణ్యము కలుగును. వీని నన్నింటినిమించి ఆనందము లభించును. ఈ కావ్యకళ ఇంతకంటె మహితమయిన మోక్షప్రాప్తికి సాధనమైనదని దీనినొక దివ్యకళగా భావించి సాధన చేసిన మహనీయులు గలరు. {{right|}} <section end="752A" /> <section begin="752B" />'''కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు (క్రీ. శ. 1867-1938):''' ఆంధ్రజాతి విజ్ఞాన జీవితమునందు పాలలో తేనెవలె మిళితమై పోయిన మహావ్యక్తి కీ. శే. కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు, నేటి కృష్ణాజిల్లా గుడివాడ తాలూకాలోని ఎలకుఱ్ఱు అగ్రహారమునందు 1867 మే, 1వ తేదీన (ప్రభవ, చైత్ర బహుళ ద్వాదశి బుధ వారము) వీరి జననము, తల్లి శ్యామలాంబ; తండ్రి బుచ్చయ్య వీరిది సాధారణ పరిస్థితులుగల అసాధారణ నైష్ఠిక శైవ బ్రాహ్మణ కుటుంబము. నాగేశ్వర రావు 1885 నందు బందరు హిందూ హైస్కూలులో మెట్రిక్యు లేషన్ పరీక్షయందు ఉత్తీర్ణులైరి. గుంటూరు ఎ. 9. ఎల్. ఎమ్. 'కాలేజీలో వీరు ఎఫ్. ఏ. మదరాసు క్రిష్టియను కాలేజీలో బి.ఏ. చదివిరి. కాని దానిని పూర్తిచేయలేదు. ఆ దినములలోనే వీరికి, ప్రతిభా సంపన్నులు వ్యాపా రానుభవజ్ఞులునైన కీ. శే. రెంటాల సుబ్బారావుతో మద్రాసునందు పరిచితి యేర్పడినది వారు వీరి ఉత్సాహ సామర్థ్యములను మెచ్చుకొనిరి. ఆ మెచ్చుటయే బంధుత్వ ముగా పరిణమించెను, కీ. శే. రెంటాల సుబ్బారావు మేనకోడలు రామా (బా) యమ్మ పంతులుగారికి సహ ధర్మచారిణి యైనది. ఈ పుణ్యదంపతులకు కూతురొక్క తియే సంతానము. ఆమె శ్రీ శంభుప్రసాదు ధర్మపత్ని శ్రీమతి కామాక్షమ్మ. కీ. శే. రెంటాల వారితో పరిచయమువలన పంతులు గారికి వ్యాపారములో అభిరుచి కలిగినది. విద్యాధికులు స్వయముగా వ్యాపార వృత్తులను నిర్వహించు దినములు 1 701 కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు కావవీ; ఉద్యోగములకై ప్రాకులాడెడి దినములు. కాని వివాహము వెంట విద్య ముగియగానే, వీరు కలకత్తా వెళ్ళి వ్యాపారముచేయ యత్నించిరి. ఏలనో అది కలిసి రాలేదు. అనారోగ్యమును వెంటబడ్డది. దానితో స్వగ్రా మమునకు తిరిగివచ్చిరి. మరల తమ అదృష్టమును పరి ఉంచుకోనెంచి బొంబాయిపోయి ఒక వ్యాపారస్థుని యొద్ద ఉద్యోగములో చేరినారు. అదికూడ సాగలేదు. తుదకు తామరమందుకు ప్రసిద్ధి చెందిన "విలియమ్ అండ్ కో " అను యూరోపియనుల ఔషధ వ్యాపార సంస్థయందు ఉద్యోగస్థుడుగా ప్రవేశించిరి. వీరి వ్యాపార కౌశలము ఆ సంస్థ యజమానుని మెప్పించెను. అభి మానముగల ఆ విదేశీయుడు కొన్నాళ్ళకు స్వదేశము పోవుచు, ఆ వ్యాపారమును వీరి అధీనముచేసి పోయి నాడు. ఇది పంతులు గారి జీవితము నొక దారికి తెచ్చిన ప్రధాన ఘటనము. తమ నిరంతర కృషిచే వీరు ఆ వ్యాపారములో వేరూను కొనిరి. ఇందుచే వీరిది ఆ ఆ స్తిక్య బుద్ధిబలము వలన నిలబడిన లక్ష్యశుద్ధి అనదగును, ముందు ఆ ప్రక్రియ యెవ్వరి యొద్ద అలవడినదోగాని, 1898 నుండియు వీరిచే అమృతాంజనము తయారుచేయబడు చుండెను. ఇది మొదటి నుండియు తమ అన్నియౌషధముల కంటె నెక్కువ ఆదాయమును తెచ్చి పెట్టు చుండెడిది. అందువలన వీరు తమ వ్యాపార సంస్థకు 1898 నా డే 'అమృతాంజనము డిపో" అని నామకరణము చేసిరి. విదేశములకుకూడ వ్యాపించిన యీ అమృతాంజన మే వారికి లక్షలు గడించి పెట్టినది. ఈ ఈ శతాబ్ద్యారంభము నుండియు ఆంధ్రులకు ప్రత్యేక రాష్ట్ర మేర్పడవలెనని, భారతదేశ రాజకీయ రంగమున ఆంధ్ర వ్యక్తిత్వము ప్రస్ఫుటము కావలెనని ఆయన ఆశించుచునే యుండిరి. దేశము రాజకీయ భావ కల్లో లితమైనట్టి దినములవి. భారత భూమికి బొంబాయి ఎంత విశాల విపణి వీధియో, స్వదేశోద్యమ జ్వాలావ్యాప్తికిని ఆనాడు అది అంత విశాల రంగభూమియైనది. అటు వ్యాపార పారీణతకును, ఇటు దేశీయోద్యమాభిని వేళ " మునకును కూడలియైన బొంబాయి నగరమునకు మూ ర్తి భవమైన ప్రథసూంధ్ర మహాపురుషులు పంతులుగారు.వంగ వాసులును, మహారాష్ట్రులును అచ్చట పత్రికల మూల <section end="752B" /><noinclude><references/></noinclude> l079njjprg80ybvzlce6h73gvv7e4z8 577846 577845 2026-09-12T05:52:18Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు}}</noinclude><section begin="752A" />శక్తికిని, కావ్యానంచా సక్తికిని తార్కాణ యనవచ్చును. ఇట్టి కావ్యమువలన ప్రాచీన భారతీయులాసించిన దేమీ? కావ్యకర్తకు శాశ్వతమైనకీర్తి. కొందరకు ధనాదిలాభము, పఠితలకు ధర్మాధర్మ వివేకము, బహువిషయజ్ఞానము అలవడును. సద్గ్రంథపఠనమున పుణ్యము కలుగును. వీని నన్నింటినిమించి ఆనందము లభించును. ఈ కావ్యకళ ఇంతకంటె మహితమయిన మోక్షప్రాప్తికి సాధనమైనదని. దీనినొక దివ్యకళగా భావించి సాధన చేసిన మహనీయులు గలరు. {{right|చె. రం}} <section end="752A" /> <section begin="752B" />'''కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు (క్రీ. శ. 1867-1938):''' ఆంధ్రజాతి విజ్ఞాన జీవితమునందు పాలలో తేనెవలె మిళితమై పోయిన మహావ్యక్తి కీ. శే. కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు, నేటి కృష్ణాజిల్లా గుడివాడ తాలూకాలోని ఎలకుఱ్ఱు అగ్రహారమునందు 1867 మే, 1వ తేదీన (ప్రభవ, చైత్ర బహుళ ద్వాదశి బుధవారము) వీరి జననము, తల్లి శ్యామలాంబ; తండ్రి బుచ్చయ్య వీరిది సాధారణ పరిస్థితులుగల అసాధారణ నైష్ఠిక శైవ బ్రాహ్మణ కుటుంబము. నాగేశ్వర రావు 1885 నందు బందరు హిందూ హైస్కూలులో మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షయందు ఉత్తీర్ణులైరి. గుంటూరు ఎ. ఇ. ఎల్. ఎమ్. 'కాలేజీలో వీరు ఎఫ్. ఏ. మదరాసు క్రిష్టియను కాలేజీలో బి.ఏ. చదివిరి. కాని దానిని పూర్తిచేయలేదు. ఆ దినములలోనే వీరికి, ప్రతిభా సంపన్నులు వ్యాపారానుభవజ్ఞులునైన కీ. శే. రెంటాల సుబ్బారావుతో మద్రాసు నందు పరిచితి యేర్పడినది వారు వీరి ఉత్సాహ సామర్థ్యములను మెచ్చుకొనిరి. ఆ మెచ్చుటయే బంధుత్వముగా పరిణమించెను, కీ. శే. రెంటాల సుబ్బారావు మేనకోడలు రామా (బా) యమ్మ పంతులుగారికి సహధర్మచారిణి యైనది. ఈ పుణ్యదంపతులకు కూతురొక్కతియే సంతానము. ఆమె శ్రీ శంభుప్రసాదు ధర్మపత్ని శ్రీమతి కామాక్షమ్మ. కీ. శే. రెంటాల వారితో పరిచయమువలన పంతులు గారికి వ్యాపారములో అభిరుచి కలిగినది. విద్యాధికులు స్వయముగా వ్యాపార వృత్తులను నిర్వహించు దినములు కావని; ఉద్యోగములకై ప్రాకులాడెడి దినములు. కాని వివాహము వెంట విద్య ముగియగానే, వీరు కలకత్తా వెళ్ళి వ్యాపారము చేయ యత్నించిరి. ఏలనో అది కలిసి రాలేదు. అనారోగ్యమును వెంటబడ్డది. దానితో స్వగ్రామమునకు తిరిగివచ్చిరి. మరల తమ అదృష్టమును పరిక్షించుకోనెంచి బొంబాయిపోయి ఒక వ్యాపారస్థుని యొద్ద ఉద్యోగములో చేరినారు. అదికూడ సాగలేదు. తుదకు తామరమందుకు ప్రసిద్ధి చెందిన "విలియమ్ అండ్ కో " అను యూరోపియనుల ఔషధ వ్యాపార సంస్థయందు ఉద్యోగస్థుడుగా ప్రవేశించిరి. వీరి వ్యాపార కౌశలము ఆ సంస్థ యజమానుని మెప్పించెను. అభిమానముగల ఆ విదేశీయుడు కొన్నాళ్ళకు స్వదేశము పోవుచు, ఆ వ్యాపారమును వీరి అధీనముచేసి పోయినాడు. ఇది పంతులు గారి జీవితము నొక దారికి తెచ్చిన ప్రధాన ఘటనము. తమ నిరంతర కృషిచే వీరు ఆ వ్యాపారములో వేరూను కొనిరి. ఇందుచే వీరిది ఆస్తిక్య బుద్ధిబలము వలన నిలబడిన లక్ష్యశుద్ధి అనదగును, ముందు ఆ ప్రక్రియ యెవ్వరి యొద్ద అలవడినదోగాని, 1893 నుండియు వీరిచే అమృతాంజనము తయారుచేయబడు చుండెను. ఇది మొదటి నుండియు తమ అన్నియౌషధముల కంటె నెక్కువ ఆదాయమును తెచ్చి పెట్టు చుండెడిది. అందువలన వీరు తమ వ్యాపార సంస్థకు 1893 నాడే 'అమృతాంజనము డిపో" అని నామకరణము చేసిరి. విదేశములకుకూడ వ్యాపించిన యీ అమృతాంజనమే వారికి లక్షలు గడించి పెట్టినది. ఈ శతాబ్ద్యారంభము నుండియు ఆంధ్రులకు ప్రత్యేక రాష్ట్ర మేర్పడవలెనని, భారతదేశ రాజకీయ రంగమున ఆంధ్ర వ్యక్తిత్వము ప్రస్ఫుటము కావలెనని ఆయన ఆశించుచునే యుండిరి. దేశము రాజకీయ భావ కల్లోలితమైనట్టి దినములవి. భారత భూమికి బొంబాయి ఎంత విశాల విపణి వీధియో, స్వదేశోద్యమ జ్వాలావ్యాప్తికిని ఆనాడు అది అంత విశాల రంగభూమియైనది. అటు వ్యాపార పారీణతకును, ఇటు దేశీయోద్యమాభిని వేళమునకును కూడలియైన బొంబాయి నగరమునకు మూర్తిభవమైన ప్రథసూంధ్ర మహాపురుషులు పంతులుగారు.వంగవాసులును, మహారాష్ట్రులును అచ్చట పత్రికల మూల <section end="752B" /><noinclude><references/></noinclude> 1gwkw1ybts3cek02efeqeyx6ufqlbvv 104 154811 577875 448630 2026-09-12T06:59:50Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> మున ప్రజలలో కలిగించు రాజకీయ చైతన్యప్రబోధములు వీరిని అధిక ప్రభావాన్వితులనుగ చేసినవి. 1907 లో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెసు మహాసభ సూరతులో జరిగెను. అప్పుడు విజృంభించిన జాతీయో ద్రేకమనెడి జ్వాలాజిహ్వ పంతులుగారి మనస్సుధను పొంగు లెత్తించినది. ఆ జ్వాలాదీప్తి ప్రసారమునకు పత్రికలే సాధనములు. దీనికి తోడు వంగదేశ విభజనము (1904) భారతీయులకు కళాఘాతమువలె తగిలేను. 'వందేమాతర' నినాదమును మార్మోగించిన 'బిపిన్ చంద్రపాల్ ' బంధనకు అసమ్మతి సూచకముగ 'ఆంధ్ర పత్రిక' అను నొక వారపత్రికను 1908 లో సెప్టెంబరు 9 వ తేదీన పంతులుగారు నెలకొల్పిరి. దీని ద్వారమున ప్రజలకు నూతన రాజకీయ భావములను నూరిపోయుచు వ్యయప్రయాసల కోర్చి దీనిని బొంబాయి నుండి నడపజొచ్చిరి. అమృతాంజనము వలన ధనంజయులై, ఆ బలోత్సాహము లచే ఆంధ్రపత్రిక యను దేవదత్తమును పూరించి తన జాతిని మేల్కొలిపిన విజయశీలురగు ప్రథమాంధ్రులు పంతులుగారు. ప్రజల వార్తా తృష్ణను తీర్చుట మాత్రమే కాక పత్రికా నిర్వహణములో క్రొంగ్రోత్త రీతులను సంతరించుకొని ప్రజల నాకర్షించినది నాటి ఆంధ్ర వారపత్రిక. ఇది సర్వతో ముఖమైన మన జాతి ప్రగతికిగాను త్రొక్కని చక్కని దారిలేదనుట నిజము నొప్పుకోనుట. ప్రథమ ప్రపంచ సంగ్రామము 1914 లో ప్రారంభమైనది. కొల్లలుగా వచ్చేడి వార్తలను దూరమున నున్న ఒక వారపత్రిక జాతికెల్ల నెట్లు అందీయగలదు? అందుచేత దానిని మదరాసునకు తరలించి 1914 ఏప్రియల్ మొదటి తేదీ నుండి దినపత్రికగా కూడ ప్రకటింపజొచ్చిరి. ఇది ఆంధ్రుల సంస్కృతి చరిత్రలో ఇంకొక ఘనమైన సంఘటనము. ఇందుమూలమున యావత్ ప్రపంచము ఆంధ్రుల కన్నుల యెదుటకు వచ్చినట్లయినది. ఈ యాంధ్ర పత్రికతో పాటు వంతులుగారి నివాసము సైతము బొంబాయి నుండి మదరాసునకు తరలివచ్చేను. జాతీయోద్యమము, ఆంధ్రోద్యమము మాత్రమే గాక, 'దేశమున ఎల్ల రంగముల యందు జరుగు కృషికి సమస్త విషయములకును ఆంధ్రపత్రిక నిలువుటద్దమై నెరపిన సేవ నిరుపమానము, నిస్సీమమును. ఈ "ఆంధ్ర పత్రిక" తొలుదొల్త వెలువరించిన సారస్వతాను బంధమే కీ. శే. పానుగంటి వంటి వారి 'సాక్షి' కి వెలుగు ప్రసాదించిన కర్మసాక్షి. ఈ సారస్వతాను బంధములే ఆంధ్రమున నవ్యకవితా రీతులను ప్రకటించి అందొక రీతికి "భావకవిత్వ" మని ప్రప్రథమముగా నామకరణము కూడ చేసినవి. ఇంక నిందు ప్రోగువడిన విమర్శనల రాశిని గూర్చిగాని, వైవిధ్యమును గూర్చి గాని, గుణమును గూర్చిగాని చెప్పలేము. దిన పత్రికలకు అనుబంధములుగ 'ఉగాది సంచికలు' వెలువడుట అనునది ఆంధ్రపత్రిక నెలకొల్పిన యింకొక సముదాచారము, నాటి నుండియు ఉగాది సంచికలు ఆంధ్రుల సంస్కృతికిని, వైదేశిక విషయవ్యాప్తికిని, నానా విధోద్యమముల యభ్యుదయమునకును, శాస్త్ర కళా చర్చలకును, ప్రతిబింబములగుచు వచ్చుచున్నవి. దిన పత్రిక లైన యీ రూపాంతరములన్నియు మన దేశమును, జాతీయు పొందుచున్న పరిణామమునకును, ప్రగతికిని రత్న దర్పణములు. వంగ, మహారాష్ట్రములయందువలె గాక, ఆంధ్రావనిలో నవయుగ నిర్మాణము, సాంఘిక వాఙ్మయ రంగముల యందు ప్రచలితమై, మితవాద రాజకీయదశను దాటి, జాతీయ రాజకీయదశలో అడుగిడుచున్న బలీయ మైన శుభముహూర్తమది.కార్యక్షేత్రమును గాంధీ మహాత్ముడు పదునుగ సేద్యయోగ్యముగ చేయుచున్నాడు. ఆ జాతీయ రాజకీయ ప్రాతస్సవనమునకు ఆంధ్రులలో యాజమాన్యమును వహించిన పంతులుగారు 1920 లో సహాయ నిరాకరణోద్యమములోనికి దుమికిరి. విరోదముగ పత్రికల మూలముననే గాక, ప్రత్యక్షముగ సంచారముల మూలమున గూడ, దేశమున నాలుగు చెరగుల యందు ప్రచారము సాగించి మన జాతిని వీరు జాగరిత మొనర్చిరి. నాగేశ్వర రావుగా రనగా, ఆ దినాలలో ఆంధ్ర రాష్ట్రీయ మహా సభాధ్యక్షతను, పండ్రెండు సంవత్సరములు అఖిల భారత కాంగ్రెసు కార్యవర్గ సభ్యత్వమును, దక్షతతో, దీక్షతో నిర్వహించిన ధీశాలియన్నమాట. 1919 లో గుంటూరునందు ప్రత్యేకాంధ్రమహాసభయని యొకటి జరిగినది. దానికి వీరు అధ్యక్షులు. అట్లే రాష్ట్రీయ గ్రంథాలయ సంబంధములై నవియు, ప్రాక్ గాంధేయ హరిజనోద్యమ సంబంధులై నవియు, తదితరములైనవియు నగు పెక్కు మహాసభలను వీరు అధ్యక్షించిరి. ప్రతి<noinclude><references/></noinclude> klualius59ayaynji3xz961b201nyzv 104 154812 577876 448631 2026-09-12T07:07:57Z A.Murali 3019 577876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు}}</noinclude> సదుద్యమమునకును పోషకులే గాక నాయకు లెవ్వరని ప్రశ్న రాగా, వీరే యనుటకు గురైనవారు వంతులుగారు. హిందూస్థాన్ బ్యాంక్ కార్యవర్గములో వీరొక సభ్యులు, రాజకీయ విషయములలోను, విద్యా విషయములలోను పరిశ్రమ చేయువారికి వీరు అనాడు చూపిన వితరణమును, చేసిన సన్మానముతను బట్టి అనుశీలింపగా, ఆయన చేతికి ఎముకయే లేదనవలెను. ఆంధ్రదేశమున జరిగిన ఉప్పు సత్యాగ్రహోద్యమ సందర్భమునందు ఆయన శ్రీకృష్ణజన్మస్థానము నలంకరించెను. ఆంధ్రభాషలో ఉత్తమ సాహిత్య పత్రికలు లేని లోపమును గూడ తీర్చుటకై వీరు 1924 నందు 'భారతి'ని నెలకొల్పిరి. పుబ్బలో పుట్టకమునుపే మఘలో మడియుటసాహిత్యక పత్రికలకు ఆంధ్ర దేశమున అలవాటు. 'శారద' వంటి ఉత్తమ సాహిత్య పత్రికకు ఈ పరిపాటితప్ప లేదు. కాని నాటినుండి నేటివరకు శాస్త్రకళా పరి శోధనాదిక విషయములను ప్రకటించుటకు ఇంతింత యన రాని ఆటప స్టైయుండి 'భారతి' అవిచ్ఛిన్నముగా కొనసాగుచున్న దనగా, దానికి ప్రధాన కారణ ములు, పంతులుగారి సంకల్పబలము, త్యాగశీలమును, అటు 'భారతి' యశోదానము చేయగా, ఇటు వీరు ధన దానము చేయుచు సాహిత్యపరులకు పారితోషికములను ముట్టజెప్పు ఉదార సంప్రదాయమును మునుముందుగ మన భాషలో వీరే నెలకొల్పిరి. వీరి త్యాగౌచార్యము లకు మెచ్చియే 1924 లో మదరాసునందు జరిగిన ఆంధ్ర కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు మహాసభా ముఖమున కీ.శే. కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి చాల మంచి భ క్తి గౌరవములతో వీరికి 'దేశోద్ధారక' బిరుదము నిచ్చిరి. 1929 లో విజయవాడయందు జరిగిన “ఆంధ్రమహా సభల" సమా వేళ మునగాంధీ మహాత్ముడీయనకు 'విశ్వదాత' యను బిరుదమును ప్రదానముచేసి గౌరవించినాడు. విద్యార్థిదశయందే నాటకములలో వేషమును ధరించిన నాటక కళాభిమానులు వీరు. ఒక "నాటకమండలి"ని గూడ నెలకొల్పిరి. మన దేశము నందలి ప్రధాన 703 నాటక సమాజములలోనే యొక్కటి గాని, ప్రముఖ నటులలో నే యొక్కరు గాని, ఆయన ప్రోత్సాహ మును, సమ్మానాదరము లను పొందనివా రుండరు. సచ్ఛీలమునకును, వాణిజ్య మునకును వైరుధ్యము లేదని తమ జీవిత వ్యాఖ్య మూలమున రుజువుచేసిన నై తిక శ్రేష్ఠులు "త్యాగాయ సంభృతార్థా నామ్" అన్న నుడికి వీరు ఈ యుగమున అత్యభూ తులు, మరల ఆ యెంత త్యాగియో అంత భోగియు. విజయవాడ లో వ్యవస్థాపితమైన “శ్రీ దుర్గా కళామందిర "మే వారి కళాభిమానమునకు పక చిన్ననాటినుండియు వీరికి విజ్ఞాన సముపార్జనము నందును, తత్త్వ శాస్త్రవిషయములయందును, ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్రములయందును పిపాన మెండు. సంస్కృ తాంగ్లములయందు వీరు జిజ్ఞాసువులు, బహుగ్రంథ ద్రష్టలు, ఆంధ్రమున కృతిభర్తలు, కర్తలు నేగాక సుప్ర సిద్ధ విమర్శకులుగూడ. వీరిదని రూపు దిద్దుకొన్నది ఒక '<noinclude><references/></noinclude> c2atjbcc41dlo29l30cp1jrelg3zsxi 577974 577876 2026-09-12T10:03:47Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు}}</noinclude> సదుద్యమమునకును పోషకులే గాక నాయకు లెవ్వరని ప్రశ్న రాగా, వీరే యనుటకు గురైనవారు వంతులుగారు. హిందూస్థాన్ బ్యాంక్ కార్యవర్గములో వీరొక సభ్యులు, రాజకీయ విషయములలోను, విద్యా విషయములలోను పరిశ్రమ చేయువారికి వీరు అనాడు చూపిన వితరణమును, చేసిన సన్మానముతను బట్టి అనుశీలింపగా, ఆయన చేతికి ఎముకయే లేదనవలెను. ఆంధ్రదేశమున జరిగిన ఉప్పు సత్యాగ్రహోద్యమ సందర్భమునందు ఆయన శ్రీకృష్ణజన్మస్థానము నలంకరించెను. ఆంధ్రభాషలో ఉత్తమ సాహిత్య పత్రికలు లేని లోపమును గూడ తీర్చుటకై వీరు 1924 నందు 'భారతి'ని నెలకొల్పిరి. పుబ్బలో పుట్టకమునుపే మఘలో మడియుటసాహిత్యక పత్రికలకు ఆంధ్ర దేశమున అలవాటు. 'శారద' వంటి ఉత్తమ సాహిత్య పత్రికకు ఈ పరిపాటితప్పలేదు. కాని నాటినుండి నేటి వరకు శాస్త్రకళా పరిశోధనాదిక విషయములను ప్రకటించుటకు ఇంతింత యన రాని ఆటపట్టైయుండి 'భారతి' అవిచ్ఛిన్నముగా కొనసాగుచున్నదనగా, దానికి ప్రధాన కారణములు, పంతులుగారి సంకల్ప బలము, త్యాగశీలమును, అటు 'భారతి' యశోదానము చేయగా, ఇటు వీరు ధనదానము చేయుచు సాహిత్యపరులకు పారితోషికములను ముట్టజెప్పు ఉదార సంప్రదాయమును మునుముందుగ మన భాషలో వీరే నెలకొల్పిరి. వీరి త్యాగౌచార్యములకు మెచ్చియే 1924 లో మదరాసునందు జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభా ముఖమున కీ.శే. కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి చాల మంచి భక్తి గౌరవములతో వీరికి 'దేశోద్ధారక' బిరుదము నిచ్చిరి. 1929 లో విజయవాడయందు జరిగిన “ఆంధ్రమహా సభల" సమావేశమున గాంధీ మహాత్ముడీయనకు 'విశ్వదాత' యను బిరుదమును ప్రదానముచేసి గౌరవించినాడు. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 754 |bSize = 600 |cWidth = 264 |cHeight = 419 |oTop = 210 |oLeft = 169 |Location = center |Description = }} విద్యార్థిదశయందే నాటకములలో వేషమును ధరించిన నాటక కళాభిమానులు వీరు. ఒక "నాటక మండలి"ని గూడ నెలకొల్పిరి. మనదేశము నందలి ప్రధాన నాటక సమాజములలోనే యొక్కటి గాని, ప్రముఖ నటులలోనే యొక్కరు గాని, ఆయన ప్రోత్సాహమును, సమ్మానాదరములను పొందని వారుండరు. సచ్ఛీలమునకును, వాణిజ్యమునకును వైరుధ్యము లేదని తమ జీవిత వ్యాఖ్య మూలమున రుజువుచేసిన నైతిక శ్రేష్ఠులు "త్యాగాయ సంభృతార్థానామ్" అన్న నుడికి వీరు ఈ యుగమున లక్ష్యభూతులు, మరల ఆయన యెంత త్యాగియో అంత భోగియు. విజయవాడలో వ్యవస్థాపితమైన “శ్రీ దుర్గా కళామందిర "మే వారి కళాభిమానమునకు పతాక చిన్ననాటినుండియు వీరికి విజ్ఞాన సముపార్జనము నందును, తత్త్వ శాస్త్రవిషయములయందును, ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్రములయందును పిపాన మెండు. సంస్కృతాంగ్లములయందు వీరు జిజ్ఞాసువులు, బహుగ్రంథ ద్రష్టలు, ఆంధ్రమున కృతిభర్తలు, కర్తలునేగాక సుప్రసిద్ధ విమర్శకులుగూడ. వీరిదని రూపు దిద్దుకొన్నది ఒక<noinclude><references/></noinclude> 5km93edcebyrg8jz796uin8mvacd0tz 104 154813 577992 448632 2026-09-12T10:25:38Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> శైలియు గలదు. అనేక గ్రంథములకు వ్రాసిన ఉపోద్ఘాతములును, పత్రికలకు వ్రాసిన 'ప్రస్తావన'లును విజశైలి విశిష్టతకు, రచనాపాటవమునకు సజీవోదాహరణములు. 'ఆంధ్ర గ్రంథమాలా' ద్వారమున కవిపండిత పోషణము, ఉత్తమ గ్రంథ ప్రకటనమును వీరికి నిత్యకృత్యములు. అన్ని విషయములలోను వీరు శ్రోత్రియులలో శ్రోత్రియులు, సంస్కర్తలలో సంస్కర్తలు. భారతదేశ కేంద్ర శాసనసభకు వీరు 1934-35 లో ప్రతినిధులుగా నెన్నుకొనబడిరి. వీరి అమేయమైన దీక్షకు, కృషికి ఫలితముగ కుదిరిన "శ్రీ బాగ్ ఒడంబడిక " యే, నేటి “ఆంధ్రప్రదేశ’" సంస్థితికి ప్రాతిపదిక; యావదాంధ్రుల యైక్యమునకును పెట్టినభిక్ష. శ్రీశైలమున మల్లి కార్డునునకు "పూజసమితి"ని నెలకొల్పియు, భద్రాద్రిరాముని సన్నిధిని విద్యుద్దీపముల నేర్పరచియు, లేపాడి శిల్పకళా ఖండములను మనకందించియు, వీరు తమ భక్తి ప్రపత్తులను, అనల్పశిల్పధ్యాయితను నిరూపించుకొన్నారు. 'శిబి, కర్ణాది 'పురాణ పూరుషులయందు మనకు వీరినిబట్టియే నమ్మిక కుదిరినది, వీరి భాషా సేవకు మెచ్చి ఆంధ్ర విశ్వ" కళాపరిషత్తు వారు 'కళాప్రపూర్ణ' అను బిరుదమిచ్చి తమ్ము తాము గౌరవించుకొనిరి. వీరి యాధ్యాత్మిక దృష్టి శివానంద లహరి' ననువదింప జేసి జీవిత సంధ్యావేళలో వీరిచే భగవద్గీతకు తెలుగున ఆధునిక పద్ధతీయం దొక చక్కనివ్యాఖ్యను గూడ ప్రకటింపజేసినది. కీ. శే. కొమఱ్ఱాజు లక్ష్మణ రావుచే 1012 నందు కూర్పబడిన 'ఆంధ్ర విజ్ఞానసర్వస్వమును' వీరు తమ చరమదశలో సంతరించి, దానియందలి రెండవ సంపుటమును సంసిద్ధము చేయించుచు 1938 ఏప్రియలు 11 వ తేదీన లింగైక్యము నొందినారు. మన రాష్ట్ర నిర్మాణమునకు 'ఆంధ్ర కాంగ్రెస్ సంఘము' పేరిట ఏనాడో శంకుస్థాపన జరుగుటయు, భాషా ప్రయుక్తముగ భారతీయ రాష్ట్రముల పునర్ వ్యవస్థీకరణకు కాంగ్రెస్ ఎన్నడో ఆమోదించుటయు, రాను రాను “శ్రీ బాగ్ ఒడంబడిక" కుదురుటయు మున్నగు విషయములలో విశేషముగకృషి చేసిన వీరికి విశా లాంధ్రావతరణము విస్పష్టమని వెనుకయే విశదమైనది. ఆంధ్ర భాషాభివృద్ధికిని, సాహిత్య వికాసమునకును, ప్రాచీనాంధ్ర ప్రాభవ సముద్ధరణమునకును, దోహదము కాగల 'విశ్వకళాపరిషత్తు' ఒకటి యేర్పడవలయునని 1910 లోనే వీరు కాంక్షించిరి. ప్రముఖులు పూనుకొని విరాళములు సేకరించి యొక "విద్యాపరిషత్తు" నేర్పరుచవలెననియు, మును ముందు వ్యవస్థితము కాగల విశ్వకళాపరిషత్తునకు ఇది అనాది యగుసనియు ఆయన సూచించి నాడు. భాషా విషయమై ప్రత్యేక పరిశ్రమయు, సాహిత్య విషయమున పరిశోధనలును జరుగుట ఆవశ్యకమని గురుతించి, ఆపరిశోధనలు ఈ విశ్వకళా పరిషత్తు పరముగా జరుగగలవనికూడ భావించిన వారిలో తొల్లిటి వారు పంతులుగారు. ప్రత్యేకమైన యీఆంధ్రకళాపరిషత్ ప్రతిష్టాపనము (1926 లో) వారు కన్నులార చూచుకొనిరి. అందుచేత ప్రధానాశయములలో నొకటి విశ్వదాతలు జీవించి యుండగనే ఫలించినవన వచ్చును. ఆంధ్రులు తామెచ్చటనున్నను, తమ తమ రాజకీయ విశ్వాసము లెట్టివైనను, వారెల్లరు వంతులు గారి కత్యంత హితులు, సన్నిహితులును. ఈ స్వజనుల విషయములో వారి శ్రద్ధాసక్తులు ప్రత్యేకమైనవి. భారతజాతి తత్త్వమును గాంధీ మహాత్ముడు అవగాహనము చేసికొన్నట్లే, ఆంధ్రుల అభిమతాశయము లలోని తత్త్వమును ఆయన అర్థ శతాబ్దికి మునుపే అవగాహనము చేసికొనెను. తదభిమతాశయములనే ఆయన తమ లేఖని నుండి ప్రవహింపజేసినారు; తమవారిలో ప్రతిధ్వనింపజేసినారు. మన యార్ధిక, సాంఘిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక సార స్వతాభివృద్ధికి చేదోడు వాదోడు అగుటయే వారికి జీవిత లక్ష్యమైపోయినది. నాల్గు దశాబ్దులకు పూర్వమే ఆంధ్ర భూమి యందు పరిశ్రమల స్థాపనకు గల ఆవశ్యకమును, అవకాశమును పరిశీలించిన మేధావులు పంతులుగారు. మన వ్యాపార విస్తరణమునకు రేవుల యభివృద్ధియు, రహదారుల నిర్మాణమును ముఖ్యములని, ఆయా సంగతులను సాకల్యముగ చర్చించిరి. ఏర్పడనున్న ఆంధ్రరాష్ట్ర రాజధానుల సమస్యను గూడ ముప్పదియేండ్లకు మునుపే విచారించిన దూరదర్శి యీయన. సంఘర్షణములను, విద్వేషములను సహింపలేని సౌమ్యస్వభావము వీరిది. వీరు యావజ్జీవితము ఆంధ్రులెల్లరకును కేంద్రస్థితి వహించిన ఒక “సమన్వయ శక్తి' గా విరాజిల్లిరి. వారి దృష్టులకు తాము లక్ష్యమై, ఆ దృక్కులను లీనముచేసికొని తిరిగి<noinclude><references/></noinclude> qvtjvpyax4e6bjyggbxt0qylamg50tm 104 154814 578075 448633 2026-09-12T10:42:13Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 578075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము . ౨||కాశ్మీర భాషాసాహిత్యములు}}</noinclude><section begin="756A" />సమష్టి కాంతిని వారి యెడ ప్రసారముచేయుచు, నెగడిన వారు వీరు. అందుచే ఆంధ్రు లొక్కరికే గాక, వీరు మానవాళి కెల్ల నాదర్శకులైనారు. దేశభక్తు లెల్లరి జీవితముల వలె గాక వీరి జీవితము సర్వతోముఖ సమగ్ర సుందరమై, విజ్ఞాతార్హభూమియంతట విస్తృతమైనది. భారతీయ నవజీవన వికాసమునకు దోహదకర్తలై, కారాక్లేశ జనిత క్షయ చిహ్న కృశీభూతులై, తను ధనములను దేశ సౌభాగ్యమునకే అర్పించిన స్వర్గీయ నాగేశ్వరరావుగారి యశశ్చంద్రికలు అజరామరములు. జాతీయోద్యమ పోషకులై మృతజీవులైన మహా పురుషుల పాలపుంతలో నాగేశ్వరరావొక మహోజ్వలమైన తార; ఆంధ్రుల దివ్యతేజోపుంజము. {{right|బొ. వే. కు.}} <section end="756A" /> <section begin="756B" />'''కాశ్మీర భాషాసాహిత్యములు :''' కాశ్మీరులోయలో మాట్లాడబడు భాషను కాశ్మీరు భాష యందురు. ఈ లోయకు ఉత్తరమందు 'చార్డు' ఉపశాఖకు చెందిన దార్డు భాషావర్గములోని 'షినా' (Shina) భాషయు, తూర్పున లడఖ్ ప్రాంతమునకు చెందిన బౌద్ధులు మాట్లాడు ‘బోధి' భాషయు, దక్షిణమున డోగ్రి, వహారి భాషలును, పశ్చిమమున పహారీ, పంజాబీ భాషలును వ్యవహారమున నున్నవి. 'పాంచాల' (Pantsala) పర్వత శ్రేణులకు అడ్డముగ నున్న లోయకు ఈశాన్యదిశయందు గల 'కష్టవార్' అను ప్రాంతములందు వాడుకలో నున్న 'కష్టవారి' అనబడు మాండలికము (dialect) స్వచ్ఛమగు కాశ్మీరి అనదగును. ఉత్తర భారతమునకు చెందిన సంస్కృత జన్యభాషలకును, ఆవల పశ్చిమమునను వాయవ్యమునను గల ఇరానియా భాష లకును మధ్య నుండుటచే కాశ్మీరి సహజముగా ఆ రెండింటివలనను ప్రభావితమై యుండి యుండ వలెను. సర్ జార్జిగ్రియర్సన్ మహాశయుడు "కాశ్మీర భాష 'షినా' భాషకు సంబంధించిన 'దార్డు' భాషా కుటుంబము యొక్క దార్దు భాషావర్గములోని ఒక భాషా మూలమున కలిగినట్టి ఒక మిశ్రమ భాష" అని వాదించెను. కాని కొందరు భాషాశాస్త్రజ్ఞులు ఈ వాదమును అంగీకరింపక ఆర్యభాషా కుటుంబమునకు చెందిన భారత దేశము నందలి ఆధునికములైన ఇతర దేశభాషలవలెనే కాశ్మీరి గూడ ఒకానొక అపభ్రంశ భాష నుండి ఉద్భవించియుండునని గట్టి పట్టుదలతో వాదించుచున్నారు.ఈ భాషకు చెందిన కొన్ని లక్షణములనుగూర్చి వివాదములేదు. ఐనను దీని ఉత్పత్తి క్రనుమును గూర్చి విస్పష్టమయిన పరిశోధన జరుగలేదు. ఉదా : కాశ్మీర భాషయందు ధ్వనించెడు (ఒత్తిపలుకబడు) మహాప్రాణములు (Sonant-aspirates) లేవు. పదాంతమందు అచ్చులను ఉపయోగించుటలో గూడ ఈ భాష ఇతర భారతీయ భాషలకంటే భిన్నముగా నున్నది. ఆ అచ్చులు పలుకబడక పోవుట గాని, లేక దాదాపు అట్లే యుండుట గాని జరుగును. కాని వాటివలన పూర్వపు అక్షరము మీది అచ్చుయొక్క ఉచ్చారణము మార్పు చెందు చుండును. ఇతర ఆధునిక భారతీయ భాష లందు కనుపించని అచ్చుల ధ్వనులు కనీసము ఆరయినను ఈ భాషయందు కనుపించుచున్నవి. అట్లే ఇతర భారతీయ భాషలలో పక్కింటియందు లేని హాల్లు ధ్వనులు గూడ రెండు ఈ భాషయందును కలవు. కాశ్మీరు భాష యందలి వాక్యరచన కర్త, క్రియ, కర్మ అను క్రమములో నుండును. నామ వాచకముల రూపసాధనము (declension of nouns) విశ్లేషణ విధానము (analytic) ననుసరించి యున్నను, ప్రాచీనపు సంక్లిష్ట విధానములో నున్న (synthetic) విభక్తులు కొన్ని సందర్భములలో నిలచి యుండుట ఈ భాషాశబ్ద శాస్త్రములో గమనించదగిన విషయము. విశ్లేషణ విధానమునుండి సంశ్లేషణ విధానమునకు పరిణామమునొందు దశలో నున్న ఆర్యభాషగా కాశ్మీర భాష యొక్కటి మాత్రమే ఉదాహరింపబడు చున్నది. '''మొదటి యుగము (1555 వరకు):''' ముమ్మందు రచింపబడి ఇప్పటికిని నిలిచియున్న కాశ్మీరు భాషోదాహరణము నందు (కల్హణుని 'రాజ తరంగిణి' క్రీ.శ. 1150) చక్ర వర్మ మహారాజు పరిపాలన కాలము (క్రీ.శ. 936 - 937) పేర్చొనబడినది. ఈ భాషయందు లభించుచున్న గ్రంథములలో అత్యంతము ప్రాథమికమైన రచన క్రీ.శ. 13వ శతాబ్దాంతమునకు గాని, 14వ శతాబ్దిలోని మొదటి దశకములకు గాని చెందియున్నది. 'మహానయ ప్రకాశము' అను గ్రంథము ఈకాలముననే రచింపబడి యుండవచ్చును. ఈ గ్రంథములోని భాష ప్రాచీనమైనదియు, జటిలమైనదియునై యున్నది. ఇది అపభ్రంశ దశలో నున్న ప్రాకృతము; <section end="756B" /><noinclude><references/></noinclude> fk7dtyx3ab20htacg09frxswnrzsy0r 104 154815 578122 448634 2026-09-12T10:59:06Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 578122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాశ్మీర భాషాసాహిత్యములు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> తుదకు నేటి కాశ్మీరిగా రూపొందిన భాషలో అపుడే సమ్మిలితమైనట్టి కాలమునకు చెందినది. 'మహానయ ప్రకాశము' లో సుమారు 94 పద్యములు గలవు. అందు గూఢమయిన మత సంప్రదాయము లకు చెందిన ఆచారములనుగూర్చి వివరింపబడినది. ఒక్కొక్క పద్యమునకు నాలు గేసి పాదము లున్నవి. దానితో సాహిత్యాభిరుచికంటె ఛందో భాషాభిరుచియే గురుతరమై గోచరించును. అందలి కవిత్వమును మిక్కిలి మనోహరముగా నుండును. కాని 14 వ శతాబ్దపు పరార్ధమందు జీవించియుండిన ' లలద్యద్' (Lal Ded) అను కవయిత్రి యొక్క 'వాన్' (సంస్కృతము : వాక్యాని) అనబడు గ్రంథ స్థితి అట్టిదికాదు. అది కాశ్మీరములో తొలిసారిగా ముసల్మానుల ప్రభుత్వము ఏర్పడిన సమయమునకు చెంది నది. అప్పటికి ప్రాచీన సంస్కృత సంప్రదాయము అంతరించుట కారంభించెను. నాడు సంఘముపైన సంస్కృతమునకు గల పలుకుబడి పర్షియన్ భాషకు లభించియుండ లేదు. ఈ పరిస్థితివలన ప్రజల యొక్క స్వంత భాషకు అనుకూలమైన అవకాశము చేకూరెను. తదనుగుణముగా దైవవశమున ఒక మహాకవికూడ లభించెను. ప్రజల స్వకీయమగు నుడికారమునకు చెందిన భాషాతంతువుల నుండి 'లలద్యద్' అను కవయిత్రి నూతన కవితాప్రక్రియలను, కల్పనలను రచించెను. 'వాబ్ ' అను గ్రంథము ఆమె యొక్క గూఢానుభవముల ఋజుత్వముచేతను, కవితాభి వ్యక్తి యొక్క ప్రామాణ్యము చేతను ముద్రితమైనది. ఈ గుణములు భాషీయముల యొక్క పాటవముచేతను, రూపకముల (metaphors) చేతను, సంక్షిప్త లలితము లైన కల్పనలచేతను విశదీకరింపబడినవి. వీటి మూలమున ఆమె కావ్యమునకు చేకూరిన ప్రశంసలు దాని మహత్వమును శాశ్వతము చేయుచున్నవి. 'వాబ్ ' అను గ్రంథము వలన ఆమె కాశ్మీర శైవమునకు చెందిన శైవయోగినియై యుండె నని తెలియుచున్నది. ప్రాణము, అపానము అనబడు ప్రధాన వాయువులను వశపరచుకోనుటకై ఆమె ముఖ్యముగా అభ్యసించిన నియమములను గూర్చి అనేక ఉదాహరణములు అందు కానవచ్చును. కృత్రిమ వృత్తిని(hypocrisy), ఏకాకి జీవనమును (exclusiveness), కర్మకాండమును (ritualism) ఆమె ఎదిరించెను, ఆమెకు సమకాలికుడును, పిన్న వయస్కుడును అగు నందఋషి(కరారి - ఇ - షరీఫ్ కు చెందిన షేక్ నూర్ -ఉద్ -దీన్) యొక్క పద్యరచనలు గూడ ఈ కాశ్మీర సాహిత్యము యొక్క ప్రథమ యుగమునకు చెందినవి. ఈ మహనీయుడు కాశ్మీరములోని మహమ్మదీయ ద్రష్టలకు లేక బాబాలకు జనకుడుగా ఏకగ్రీవముగా అంగీకరింపబడెను. 'ఋషి నామ' లేక 'నూర్నామ' అను గ్రంథములోని విశేషభాగము నీత్యుపడేశాత్మకముగ నున్నది. అందలి భాష సారవంతములును, సుప్రసిద్ధములునైన సామెతలతో సుసంపన్నమైనది. జైనులాబుద్దీన్ (1420 -1470) అను మహారాజు యొక్క పరిపాలన కాలములో కాశ్మీర వాఙ్మయ మందు ఉత్కృష్టమగు సాహిత్యరచనలు చేపట్టబడినవి. సోమపండితునిచే రచింపబడిన 'జైనచరిత్' అనబడు జీవిత చరిత నాటకము ప్రకృతమునకు ఉదాహరణము. భట్టావతార్ అను కవి 'బాణాసుర కథ' అను కావ్యమును రచించెను. ఈ కావ్యమునందు కవి నుడివినట్లు, అనేక వృత్తములు ఉపయోగింపబడినవి. ఇందలివస్తువు వారి పంశ పురాణోక్తమయిన ఉష, అనిరుద్ధుల ప్రేమప్రవృత్తికి సంబంధించినది. ఈ కావ్యమునందు భాషాశాస్త్రమునకు, ఛందశ్శాస్త్రమునకు, సాహిత్యశాస్త్రమునకు సంబంధించిన వైశిష్ట్యము గోచరించును. సుల్తాన్ హసన్ షా (1472-1484) యొక్క కాలమునందు గణక ప్రశస్తునిచే రచించబడిన 'సుఖదుఃఖచరితము' అను గ్రంథ మొకటి కలదు. ఇది ఉపదేశాత్మకమయిన ఒక బృహత్కావ్యము, '''ద్వితీయ యుగము (1555-1819) :''' కాశ్మీర సాహిత్య చరిత్రమందలి ప్రథమయుగము రూప నిర్మాణాత్మకమైనది, అది సుమారు క్రీ.శ. 1555 వ సంవత్సరముతో ముగిసినదనవచ్చును. అది, సుల్తానులలో కడపటివాడు సింహాసనమునుండి తొలగింపబడి 'ఘాజిచక్' అను నతడు రాజైన సమయము, ప్రథమయుగమునకు చెందిన 'వాఖ్' అను కావ్యము అనేకములయిన అనుప్రాసకల్పనలతో కూడిన నాలుగు పంక్తులుకల పద్యములతో అలరారుచున్నది. అందు గూఢ మతబోధయు, నీత్యుప దేశమును కలవు. అట్టి కావ్యరచనపోగుచునే యున్నది. ప్రథమయుగము నందువలె ఇందు రూపకరచన జరుగలేదు. మొదటి యుగ<noinclude><references/></noinclude> 4t21ppxk5hwiwtn8qtjsc7ztubiu8js 104 154816 578123 448635 2026-09-12T11:55:07Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 578123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాశ్మీర భాషాసాహిత్యములు}}</noinclude> మునకు చెందిన ప్రధానరచన యథార్థముగ 'లోల్' అను లౌకిక గేయమే అని చెప్పనగును. అది ఏక భావాత్మకమైన యొక చిన్న కావ్యము. అంత్యానుప్రాసములతోను, మధ్యానుప్రాసములతోను పదేపదే వచ్చు వల్ల విపధముల (refrains) తోను, యమకములతోను, భాషకు సహజ సులభమైన స్వరసామ్యములతోను (assonances), అసంబద్ధములును, నమ్యములునయిన లయలతోను రచింప బడిన 'లోల్' అను ఆత్మాశ్రయకావ్యము (lyric) గానాత్మకము అని చెప్పదగును. ఆవేదన సూచకములును, ఆళాస్ఫోరకములును అగు నీ గేయములలో భావవైవిధ్యముతో ప్రేమానురాగములను గూర్చి ఆలాపన చేయునది ప్రియుడుగాక ప్రియురాలై యున్నది. 'లోల్' వంటి ఈ గేయకావ్య నిర్మాణదములగు ప్రసిద్ధు లిద్దరు నిర్వివాదముగ స్త్రీలే యయి యున్నారు. వారిలో 'హబాట టూన్' అను నామె ప్రథమురాలు. ఈమె 18 వ శతాబ్దిలో జీవించి యుండెను. ఈమె గేయరచనమందును, ఆఖ్యాయికా రచనమందును అందెవేసిన చేయి.ఈమె రచించిన ఆఖ్యాయికలో, ఒక పల్లెటూరులో బాలికగా పెరిగిన ఒక స్త్రీకిని, యూసఫ్ షా చక్ (1579-1586) అను ముసల్మాను రాజునకును జరిగిన వివాహవృత్తాంతము అభివర్ణింపబడినది. ఆర్నిమాల్ అను నామె ద్వితీయ కవయిత్రి. ఈమె 'బహర్ -ఇ-తవీల్' అను పర్షియన్ గ్రంథరచయిత యగు 'మున్షీ భవానీదాసు' అను ప్రతిభాశాలి యొక్క ప్రేమను చూరగొనని భార్య. ఇతడు సుమారు క్రీ. శ. 1300 సం. నాటివాడు. ఖాజాహబిబుల్లా నౌషెహ్రి (1555-1617) అను నతడు అనేకములగు గూఢ మతవిషయక గ్రంథములను పర్షియన్ భాష యందును, అనేకములగు మతవిషయక గేయములను కాశ్మీర భాషయందును రచించి పేరుగాంచెను. రూపా భవాని (1624-1720) అను నామె కాశ్మీరభాషలో స్వరచితములగు గూఢమతాత్మక గేయములలో ప్రబోధ 'మొనర్చెను. అవి యన్నియు భద్రముచేయబడి యున్నవి. సాహిబ్ కౌల్ అను కవి 'కృష్ణావతారము' అను సుదీర్ఘమైన పద్య కావ్యమును, జన్మచరిత్రము అను స్వీయచరిత్రమును రచించెను. ఈ గ్రంథము లన్నియు రచింపబడి నప్పటికిని, ఈ యుగములో కాశ్మీరభాషలో అత్యంత శ్రేష్ఠమగు గ్రంథ మేదియు రచింపబడలేదు. అది పర్షియన్ భాష అంతకంతకు అధిక సంఖ్యాకులైన ప్రజల యొక్క సాంస్కృతిక భాషగా రూపొందిన కాలము. ఈయుగము యొక్క ఉత్తరార్ధమున (క్రీ. శ. 1752 నుండి 1819 వరకు) కాశ్మీరును ఆఫ్ఘనులు పరిపాలించిరి. ఈ కాలములో కాశ్మీరు భద్రతకు తీవ్రమైన విఘాత మేర్పడెను. '''మూడవయుగము (1819-1925):''' 1810 సం. లో సిక్కుల రాకతో కఠినచర్యల ప్రయోగమువలన, కాశ్మీరు నందు శాంతిభద్రతలు ఏర్పడెను. ఇది బహుఫలో త్పాదకమైన యుగము. ప్రముఖులయిన కొందరు రచయితలను గూర్చియే ఇచ్చట సంగ్రహముగా ముచ్చటించెదము. ఈ కాలమందు గణనీయులైన కవులు తమ పద్యరచనమందు పర్షియన్ వృత్తవిధానమును అనుసరించిరి. కాశ్మీర భాష లోని వృత్తవిధానము సహజమయిన నమ్యతను (flexibility) కోల్పోయి రజ్జుబంధనముగావింపబడెను. ఇక భాషయో, సర్వసాధారణముగా సంస్కరింపబడక వాడుకలోనున్న పర్షియన్ పదజాలముతోను, సమాసములతోను వాక్యనిర్మాణములతోను గుప్పి వేయబడినది. అంతియే గాదు. మహమద్ గామీ సంప్రదాయమునకు చెందినకవులు పర్షియన్ వాఙ్మయమునందలి పురాణగాథలకును, చరిత్ర విషయము లకును, ఆఖ్యాయికలకును సంబంధించిన ఇతివృత్తములపై తమ దృష్టిని ప్రసరింప జేయుటయే గాక, క్షీణదశ యందున్న పర్షియన్ కవిత్వమందలి సారహీనమైన కల్పనలను, రాజస భావములను, వర్ణనలను, ఋజుతా విహీనము లయిన అతిశయోక్తులను ధారాళముగా గ్రహించి వాడసాగిరి. పర్షియన్ పద్యములను, భాషణరీతులను ఆదరించి, వీరు సుపరిచితమైన కాశ్మీర భాషా పదములను, భావనా రీతులను అరుదుగా మాత్రమే ప్రయోగించు చుండిరి. ఇట్లు వీరిభావము లెప్పుడును ఉపజ్ఞారహితములై యుండెను. ఈ కవులు 'మసనవీలు' అను పర్షియన్ కవితా రూపము లను అనుకరించుచు తరచుగా 'బాహర్ - ఇ-హజార్'' అను పర్షియన్ ఛందస్సును ఉపయోగించుచు, కథాత్మకమైన ద్విపదలను రచించిరి. కాగా, ఈ యుగమునకు చెందిన గేయములు 'మజలులు' (ghazals) అను ఇతర కవితారూపములు అంతకు పూర్వయుగపు 'లోల్' అను గేయరచనల (lyrics) కంటే ఎక్కువగా హేత్వా<noinclude><references/></noinclude> fyzkftlnxrv7mso5dj5gnut3xtnkht6 0 155433 577851 558947 2026-09-12T06:31:30Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577851 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = పోచిరాజు సీతారామయ్య | అనువాదం= | విభాగము =[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథభాండాగారము|గ్రంథభాండాగారము]] | ముందరి = [[../బెంగళూరు గ్రంధాలయము/]] | తదుపరి = [[../ఆండ్రూ కార్నీజీ/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=48 fromsection="48B" to=48 tosection="48B" /> {{వికీవ్యాఖ్య}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:PD India]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] dtrx7t38azrbq4j2iimkmhrxxmgray0 577854 577851 2026-09-12T06:32:16Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577854 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = పోచిరాజు సీతారామయ్య | అనువాదం= | విభాగము =[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథభాండాగారము|గ్రంథభాండాగారము]] | ముందరి = [[../బెంగళూరు గ్రంధాలయము/]] | తదుపరి = [[../ఆండ్రూ కార్నీజీ/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=48 fromsection="48B" to=48 tosection="48B" /> {{వికీవ్యాఖ్య}} [[వర్గం:PD India]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] oyk5n6xw8avlensejcudx7agve0tgve 0 155434 577859 559408 2026-09-12T06:35:26Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577859 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = అత్తిలి సూర్యనారాయణ | అనువాదం= | విభాగము = జన్మకథ (పద్యములు) | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/ పుస్తక భాండాగారములు|పుస్తక భాండాగారములు]] | తదుపరి = [[../సారస్వత జీవనము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=58 fromsection="58B" to=58 tosection="58B" /> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] 8shmb835qdju6x3ww4yuvfb96w7rpyl 577860 577859 2026-09-12T06:35:32Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577860 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = అత్తిలి సూర్యనారాయణ | అనువాదం= | విభాగము = జన్మకథ (పద్యములు) | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/ పుస్తక భాండాగారములు|పుస్తక భాండాగారములు]] | తదుపరి = [[../సారస్వత జీవనము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=58 fromsection="58B" to=58 tosection="58B" /> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] 2bgere5owokbuata92s7aok3yif8k97 0 155437 577863 558975 2026-09-12T06:36:31Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577863 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = దంటు సుబ్బావధాన్లు | అనువాదం= | విభాగము = శేయాజీ గాయిక్వాడ్ (పద్యములు) | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/ద్వితీయ ఆంధ్రదేశ గ్రంథభాండాగార ప్రతినిధుల మహాసభా ...|ద్వితీయ ఆంధ్రదేశ గ్రంథభాండాగార ప్రతినిధుల మహాసభ ]] | తదుపరి = [[../శ్రీ రామమోహన ధర్మపుస్తక భాండాగారము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=16 to=16/> <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=80 fromsection="80B" to=80 tosection="80B" /> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] h69onjzzwy6hrxm6ztbb9fdku2r23ef 577864 577863 2026-09-12T06:36:39Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577864 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = దంటు సుబ్బావధాన్లు | అనువాదం= | విభాగము = శేయాజీ గాయిక్వాడ్ (పద్యములు) | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/ద్వితీయ ఆంధ్రదేశ గ్రంథభాండాగార ప్రతినిధుల మహాసభా ...|ద్వితీయ ఆంధ్రదేశ గ్రంథభాండాగార ప్రతినిధుల మహాసభ ]] | తదుపరి = [[../శ్రీ రామమోహన ధర్మపుస్తక భాండాగారము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=16 to=16/> <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=80 fromsection="80B" to=80 tosection="80B" /> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] bj351g8z77dwcl7f416vwjfyxskjmx0 0 156095 577861 559407 2026-09-12T06:35:58Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577861 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = రాయప్రోలు_సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = పుస్తకావాహన | ముందరి = [[../ మనుచరిత్ర నాయకలు/]] | తదుపరి = [[../ ఆంధ్రమునందనుస్వారము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=112 fromsection="112B" to=113 tosection="113A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] ot44wwqqkvd8ckhnl2e0nyss3x3rpne 577862 577861 2026-09-12T06:36:06Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577862 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = రాయప్రోలు_సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = పుస్తకావాహన | ముందరి = [[../ మనుచరిత్ర నాయకలు/]] | తదుపరి = [[../ ఆంధ్రమునందనుస్వారము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=112 fromsection="112B" to=113 tosection="113A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] o0fhy9pjf095tmsihd78w5dvz36jgdd 14 156432 577874 460974 2026-09-12T06:52:15Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:వార్తాపత్రికలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577874 wikitext text/x-wiki తెలుగుభాషలో ముదిరింపబడిన పత్రికలు ఈ వర్గంలో ఉంటాయి [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము]] [[వర్గం:వర్గాలు]] [[వర్గం:వార్తాపత్రికలు]] tln23evltgzjp62og0kmdi7ivlpcfti 0 160799 577882 559403 2026-09-12T07:55:32Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577882 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = అబ్బూరి రామకృష్ణారావు | అనువాదం= | విభాగము = పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు) | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=42 fromsection="42B" to=42 tosection="42B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] [[వర్గం:పుస్తకాలు]] ssdlbld0agb1flv2lhls9kg6e0vyne7 577883 577882 2026-09-12T07:55:41Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577883 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = అబ్బూరి రామకృష్ణారావు | అనువాదం= | విభాగము = పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు) | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=42 fromsection="42B" to=42 tosection="42B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పుస్తకాలు]] iw1lwl21tw1ringqvl08tv8xzm5t3sc 0 160828 577867 559294 2026-09-12T06:38:10Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577867 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = ఉమర్ ఆలీషా | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=97 fromsection="97B" to=98 tosection="98A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 9nn3l4ndavau8x9nvpo1ok2hpb4f6ty 577868 577867 2026-09-12T06:38:17Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577868 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = ఉమర్ ఆలీషా | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=97 fromsection="97B" to=98 tosection="98A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 0txjgrw3injcb4bbbruv4qcc9rtf82o 0 169586 577884 559392 2026-09-12T07:56:09Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577884 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3|సంచిక 3]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఆంధ్రదేవుని పద్యములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=31 fromsection="31B" to=31 tosection="31B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] f0b6s1v7iqhpybum6lbz4uqd7wcye9u 577885 577884 2026-09-12T07:56:21Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577885 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3|సంచిక 3]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఆంధ్రదేవుని పద్యములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=31 fromsection="31B" to=31 tosection="31B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] rqkhbov0rhwl3w9w4ola9fiwo4p13o7 0 169601 577887 560746 2026-09-12T07:57:25Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577887 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భక్తగీతములు (పద్యములు)]] | రచయిత = మీరాబాయి | అనువాదం= | విభాగము = భక్తగీతములు (పద్యములు) | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = రచించిన వారు: కన్యా మీరాబాయి, దాసీ క్షేమ |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=119 to=119/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] 6cycgveyxkpp2eegwjk82ugph0275ae 577888 577887 2026-09-12T07:57:34Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577888 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భక్తగీతములు (పద్యములు)]] | రచయిత = మీరాబాయి | అనువాదం= | విభాగము = భక్తగీతములు (పద్యములు) | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = రచించిన వారు: కన్యా మీరాబాయి, దాసీ క్షేమ |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=119 to=119/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 9ajiqowwyku39hjm8w6cvfwrqknqjqa 0 169625 577886 563257 2026-09-12T07:56:48Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577886 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎవరు? | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు|ఎవరు? ముందు భాగము]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=113 fromsection="113B" to=115 tosection="115A"/> {{left|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు|ఎవరు? ముందు భాగము]]}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] s88a93bfynu4uqe5u28lsxbaik3akkj 0 169627 577889 559437 2026-09-12T07:58:08Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577889 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/మధుమాలి (పద్యములు)]] | రచయిత = రవీంద్రనాధ ఠాగూరు | అనువాదం= | విభాగము = మధుమాలి (పద్యములు) | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=141 fromsection="141B" to=142 tosection="142A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] foom45polb7mxwle7ouu3vuzgc17ao5 577890 577889 2026-09-12T07:58:34Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577890 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/మధుమాలి (పద్యములు)]] | రచయిత = రవీంద్రనాధ ఠాగూరు | అనువాదం= | విభాగము = మధుమాలి (పద్యములు) | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=141 fromsection="141B" to=142 tosection="142A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] huj8gtxufytm4d0id8hwutdlx15orxi 0 169653 577897 564132 2026-09-12T08:01:29Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577897 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/గ్రంథాలయములు]] | రచయిత = మైనంపాటి హనుమంతకవి | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=59 fromsection="59B" to=59 tosection="59B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]] s98l0xl8z5m6r7htq4qbl8k9mlvkwox 577898 577897 2026-09-12T08:01:35Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577898 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/గ్రంథాలయములు]] | రచయిత = మైనంపాటి హనుమంతకవి | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=59 fromsection="59B" to=59 tosection="59B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]] i6md7qttr9t1t96fob3agt3o7i3ytfz 0 169654 577899 564872 2026-09-12T08:01:58Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577899 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/గ్రంథాలయోద్యమము]] | రచయిత = సత్తెనపల్లి హనుమంతరావు | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయోద్యమము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=75 fromsection="75B" to=75 tosection="75B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] myy736m65u6jq87qd3nk83knpfe0txg 577900 577899 2026-09-12T08:02:04Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577900 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/గ్రంథాలయోద్యమము]] | రచయిత = సత్తెనపల్లి హనుమంతరావు | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయోద్యమము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=75 fromsection="75B" to=75 tosection="75B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] ps9u5l8o7lpqv4uzvulfz2tx8yhc19l 0 169668 577903 564877 2026-09-12T08:03:15Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577903 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/శ్రీ సుజనరంజనీసమాజము, పొట్లపూడిగ్రామము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = శ్రీ సుజనరంజనీసమాజము, పొట్లపూడిగ్రామము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=100 to=101/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] f5lg6859rfc42jhj31vzooltin5ll47 577904 577903 2026-09-12T08:03:31Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577904 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/శ్రీ సుజనరంజనీసమాజము, పొట్లపూడిగ్రామము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = శ్రీ సుజనరంజనీసమాజము, పొట్లపూడిగ్రామము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=100 to=101/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 25qsyt1posfoxn46s58bqpu1sqqa95k 106 170750 577878 577579 2026-09-12T07:32:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577878 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కవికల్పలత]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=5 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 13=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 4uwkfcgiqvblgwefubo28mhr42ipqes 577881 577878 2026-09-12T07:54:17Z Rajasekhar1961 50 577881 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కవికల్పలత]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము |సంవత్సరం=1930 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=5 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 13=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} hg27x2eqagmw058y7zh3u1o4i23hqsf 577907 577881 2026-09-12T08:47:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577907 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కవికల్పలత]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము |చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము |సంవత్సరం=1930 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=5 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 13=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} lvb0jssmqbbvuw7fy4qqg53jtux0s6u 578125 577907 2026-09-12T11:56:06Z Rajasekhar1961 50 578125 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కవికల్పలత]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము |చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము |సంవత్సరం=1930 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=5 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 5="ముఖచిత్రం" 6="విసూ" 13=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 3g6g348iz1dn4r7ldp2o5g49oln2ozg 578126 578125 2026-09-12T11:57:06Z Rajasekhar1961 50 578126 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కవికల్పలత]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము |చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము |సంవత్సరం=1930 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=5 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="విసూ" 13=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 1tw7nl8w6z82txurpe63n678h4eobp8 104 170754 577879 481749 2026-09-12T07:33:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 577879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 170756 577880 481751 2026-09-12T07:33:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 577880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>OUP—391—29.4-72—10,000 OSMANIA UNIVERSITY LIBRARY cal No T9908 Accession No G K eG Tll D uthor ణన ఆ me చం త “అలం - This book should be returned on or before the date last marked below<noinclude><references/></noinclude> pnjnzjgm84sdk12gsf9iqwablgw1uwj 104 170758 577906 481753 2026-09-12T08:45:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవికల్పలతానికేతనము 1 సంపుటము {{Center|శ్రీరస్తు}} {{Center|శ్రీరామాయనమః}} {{Center|శ్రీమాళవేశ్వరప్రధానామాత్య '''దేవేశ్వరమహాకవి''' ప్రణీతమగు}} {{p|ac|fs150}}కవిల్పలత</p> {{Center|కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులుచే నాంధ్రవివరణముతోఁ}} {{Center|బ్రకటింపబడి}} {{Css image crop |Image = కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu |Page = 5 |bSize = 600 |cWidth = 120 |cHeight = 72 |oTop = 477 |oLeft = 241 |Location = center |Description = }} {{Center|రాజమహేంద్రవరము}} {{Center|శ్రీసుజనరంజనీముద్రాక్షరశాలయందు ముద్రింపబడినది}} {{Center|మొదటికూర్పు 1000 ప్రతులు}} {{Center|All Rights Reserved.}} {{Center|1930}} {{right|వెల 2.8.0}}<noinclude><references/></noinclude> k4h0ar42d4beiuegsjurrt7e7g204ps 578124 577906 2026-09-12T11:55:09Z Rajasekhar1961 50 578124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude> కవికల్పలతానికేతనము. 1 సంపుటము. {{Center|శ్రీరస్తు}} {{Center|శ్రీరామాయనమః}} {{Center|శ్రీమాళవేశ్వర ప్రధానామాత్య '''దేవేశ్వరమహాకవి''' ప్రణీతమగు}} {{p|ac|fs150}}కవికల్పలత</p> {{Center|కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులుచే నాంధ్రవివరణముతోఁ}} {{Center|బ్రకటింపబడి.}} {{Css image crop |Image = కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu |Page = 5 |bSize = 600 |cWidth = 120 |cHeight = 72 |oTop = 477 |oLeft = 241 |Location = center |Description = }} {{Center|రాజమహేంద్రవరము}} {{Center|శ్రీసుజనరంజనీముద్రాక్షరశాలయందు ముద్రింపబడినది.}} {{Center|మొదటికూర్పు 1000 ప్రతులు}} {{Center|All Rights Reserved.}} {{Center|1930}} {{right|వెల 2.8.0}}<noinclude><references/></noinclude> 238pa3vukx1y9c9fcc6x3nm5prrox5l 104 170763 577914 481800 2026-09-12T09:04:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}కవికల్పలత</p> {{Css image crop |Image = కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu |Page = 11 |bSize = 600 |cWidth = 340 |cHeight = 325 |oTop = 156 |oLeft = 54 |Location = center |Description = అష్టదళబంధము }} {{Css image crop |Image = కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu |Page = 11 |bSize = 600 |cWidth = 342 |cHeight = 316 |oTop = 524 |oLeft = 45 |Location = center |Description = అష్టదళబంధము }} {{Css image crop |Image = కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu |Page = 11 |bSize = 600 |cWidth = 126 |cHeight = 689 |oTop = 144 |oLeft = 420 |Location = center |Description = గోమూత్రబంధము }}<noinclude><references/></noinclude> aca0fjrgjb6io31uv611v8j9kop9dx3 104 170764 577915 481801 2026-09-12T09:06:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu |Page = 12 |bSize = 600 |cWidth = 442 |cHeight = 467 |oTop = 220 |oLeft = 78 |Location = center |Description = చక్రబంధము }}<noinclude><references/></noinclude> a0f4d4c73irvatheigsj6xmqdkq6sg4 0 195880 577905 565203 2026-09-12T08:04:23Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577905 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = నాళం కృష్ణారావు | అనువాదం= | విభాగము = [[../ఆటలు/]] | ముందరి = [[../ఆంధ్ర భాష /]] | తదుపరి = [[../ఆంగ్లేయ వర్తక సంఘము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf" from=62 to=65 fromsection="62B" tosection="65A"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:ఆటలు]] [[వర్గం:పద్యములు]] 94nvsci2zx6eulvandnc3wt3c3yffbq 102 210799 578127 550418 2026-09-12T11:58:57Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 578127 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = కల్లూరి |అసలుపేరు = వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[కవికల్పలత]] (1930) {{small scan link|కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu}} * నారాయణీయం తెలుగు అనువాదం * ఆంధ్రస్కాందము * మూకపంచశతి * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 2/నన్నయ్య]] * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 1/సరస్వతీ స్తుతి]] srpgouy39kr3nyx33skyq95pjw5eew7 104 210999 577795 577784 2026-09-11T14:33:07Z Lpuwikiuser 7515 577795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WikiPBR" /></noinclude>{| style="width:100%; border-collapse:collapse;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-right:1.5em;" | కోరిన పేరుతో సైనికుల అభినందనలందుకున్న సుభాష్ చంద్రబోస్‌ను ‘నేతాజీ’ అని మొదటిసారి పిలిచింది జర్మనీలోనే. నేతాజీ జర్మనీలో ఉన్నప్పుడు భారత స్వాతంత్ర్య ప్రభుత్వ స్థాపన, పతాకం మొదలైన విషయాలపై చర్చలు జరిగాయి. ఆనాడు జరిగిన చర్చల్లో ‘నమస్తే’ స్థానంలో ‘జైహింద్’ ఉండాలని సూచన చేసింది సఫ్రానీయే. దీన్ని ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించారు. ఆనాటి నుంచి ఇది ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. దూర ప్రాచ్య భారతీయుల పిలుపు మేరకు నేతాజీ జలాంతర్గామిలో ప్రయాణమైనప్పుడు తన వెంట అబిద్ హసన్ ఒక్కడినే తీసుకువెళ్లాడు. సుదీర్ఘ ప్రయాణం చేసుకుంటూ 40 రోజుల తర్వాత ఆ జలాంతర్గామి హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రవేశించింది. అక్కడనే జర్మనీ జలాంతర్గామి నుంచి నేతాజీ, అబిద్ హసన్ జపాన్ జలాంతర్గామిలోకి చేరవలసి ఉంది. రెండు జలాంతర్గాముల మధ్య దూరం ఎక్కువగానే ఉంది. రెండింటిని కలపడానికి ఒక తాడు బిగించి ఆ తాడు పట్టుకుని సఫ్రానీ రెండో జలాంతర్గామిలోకి దూకినారు. రెండు జలాంతర్గాములను కలపడం అత్యంత సాహసమైన, ప్రమాదకరమైన కార్యం. ఈ కార్యం సాధించినందుకు జర్మనీ, జపాన్ నావికులు సఫ్రానీని ఎంతో అభినందించారు. ఆజాద్ హింద్ సైన్యంలో సఫ్రానీ కల్నల్ హోదాలో ఉండేవాడు. భారత జాతీయ సైన్యం రంగూన్ సరిహద్దు దాటి భారత భూభాగంలోకి ప్రవేశించినపుడు గాంధీజీ, గౌస్‌కు సఫ్రానీ రెండో కమాండెంట్‌గా ఉండేవాడు. కోహిమా | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-left:1.5em;" | స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఆయన సైన్యాలు నడిపించాడు. కొన్ని గంటలలో ఇంఫాల్‌ను భారత సైన్యం హస్తగతం చేసుకుంటుందని, భారత దేశంలో బ్రిటిష్ పాలన దెబ్బతిందని అనుకున్నారు. కానీ జయాపజయాలు దైవాధీనాలు. వాతావరణం అనుకూలించనందున భారత జాతీయ సైన్యాన్ని తప్పనిసరిగా ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. ప్రధాని నెహ్రూ ఆహ్వానంపై స్వతంత్ర భారతదేశ ప్రభుత్వంలో సఫ్రానీ విదేశాంగ శాఖలో చేరిపోయారు. 18 సంవత్సరాలు ఆ శాఖలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. సర్దార్ ఫణిక్కర్ చైనాలో భారత రాయబారిగా ఉన్నప్పుడు ఆ కార్యాలయంలో మొదటి కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1967 నుంచి 1969 వరకు డెన్మార్క్‌లో భారత రాయబారిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశాడు. అనంతరం జన్మస్థలమైన హైదరాబాద్‌కు వచ్చి సమీపంలో వ్యవసాయ క్షేత్రం పెట్టుకొని విరామ జీవితం గడిపాడు. ఆయన బ్రహ్మచారి. కుటుంబ బాదర బందీలు, బస్తీ వ్యాసంగాలు లేవు. సఫ్రానీ ప్రతి సంవత్సరం జనవరి నెలలో కలకత్తాలోని నేతాజీ నివాసాన్ని సందర్శించేవాడు. భగవద్గీతను ఆయన ఉర్దూ భాషలో తర్జుమా చేశాడు. చివరిరోజుల్లో ఎంతో ప్రశాంతమైన జీవితం గడిపిన సఫ్రానీ 1984 ఏప్రిల్ 11వ తేదీన తన నివాసంలో 73వ ఏట మరణించాడు. ఆయన సృష్టించిన ‘జైహింద్’ నినాదం భారత ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. |} {{Center|{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 23 |bSize = 600 |cWidth = 94 |cHeight = 66 |oTop = 527 |oLeft = 296 |Location = center |Description = }} }}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ| 2| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> atipvhbn9mt0b90dq8tqclj8f2bg8kw 577796 577795 2026-09-11T14:39:37Z Rajasekhar1961 50 [[Special:Contributions/Lpuwikiuser|Lpuwikiuser]] ([[User talk:Lpuwikiuser|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 577784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WikiPBR" /></noinclude> కోరిన పేరుతో సైనికుల అభినందనలందుకున్న సుభాష్ చంద్రబోస్ న్ను 'నేతాజీ' అని మొదటిసారి పిలిచింది. జర్మనీ లోనే. నేతాజీ జర్మనీలో ఉన్నప్పుడు భారత స్వాతంత్య్ర ప్రభుత్వ స్థాపన, పతాకం మొదలైన విషయాలపై చర్చలు జరిగాయి. ఆనాడు జరిగిన చర్చల్లో 'నమస్తే' స్థానంలో 'జైహింద్' ఉండాలని సూచన చేసింది సఫ్రానీయే. దీన్ని ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించారు. ఆనాటి నుంచి ఇది ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. దూర ప్రాచ్య భారతీయుల పిలుపు మేరకు నేతాజీ జలాంతర్గామిలో ప్రయాణమైనప్పుడు తన వెంట ఆబిద్ హసన్ ఒక్కడినే తీసుకువెళ్లాడు. సుదీర్ఘ ప్రయాణం చేసుకుంటూ 40 రోజుల తర్వాత ఆ జలాంతర్గామి హిందూ మహాసముద్రం లో ప్రవేశించింది. అక్కడనే జర్మనీ జలాంతర్గామి నుంచి నేతాజీ, అబిద్ హసన్ జపాన్ జలాంతర్గామిలో చేరవలసి ఉంది. రెండు జలాంతర్గాముల మధ్య దూరం ఎక్కువగానే ఉంది. రెండింటిని కలపడానికి ఒక తాడు బిగించి ఆ తాడు పట్టుకుని సఫ్రానీ రెండో జలాంతర్గామిలోకి దూకినారు. రెండు జలాంతర్గాములను కలవడం అత్యంత సాహసమైన, ప్రమాదకరమైన కార్యం.. ఈ కార్యం సాధించినందుకు జర్మనీ, జపాన్ నావికులు సఫ్రానీని ఎంతో అభినందించారు. ఆజాద్ హింద్ సైన్యంలో సఫ్రానీ కల్నల్ హెూదాలో ఉండేవాడు. భారత జాతీయ సైన్యం రంగూన్ సరిహద్దు దాటి భారత భూభాగంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు గాంధీజీ, గౌసుకు సఫ్రానీ రెండో కమాండెంట్గా ఉండేవాడు. కోహిమా స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఆయన సైన్యాలు నడిపించాడు. కొన్ని గంటలలో ఇంఫాల్ను భారత సైన్యం హస్తగతం చేసుకుంటుందని, భారత దేశంలో బ్రిటిష్ పాలన దెబ్బతిందని అనుకున్నారు. కానీ జయాపజయాలు దైవాధీనాలు. వాతావరణం అనుకూలించనందున భారత జాతీయ సైన్యాన్ని తప్పనిసరిగా ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. ప్రధాని నెహ్రూ ఆహ్వానంపై స్వతంత్ర భారతదేశ ప్రభుత్వంలో సఫ్రానీ విదేశాంగ శాఖలో చేరిపోయారు. 18 సంవత్సరాలు ఆ శాఖలో వివిధ హెూదాలలో పనిచేశారు. సర్దార్ ఫణిల్లాల్ చైనాలో భారత రాయబారిగా ఉన్నప్పుడు ఆ కార్యాలయంలో మొదటి కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1967 నుంచి 1969 వరకు డెన్మార్క్ భారత రాయబారిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశాడు. అనంతరం జన్మస్థలమైన హైదరాబాద్ కు వచ్చి సమీపంలో వ్యవసాయ క్షేత్రం పెట్టుకొని విరామ జీవితం గడిపాడు. ఆయన బ్రహ్మచారి. కుటుంబ బాదర బందీలు, బస్తీ వ్యాసాంగాలు లేవు. సఫ్రానీ ప్రతి సంవత్సరం జనవరి నెలలో కలకత్తాలోని నేతాజీ నివాసాన్ని సందర్శించేవాడు. భగవద్గీతను ఆయన ఉర్దూ భాషలో తర్జుమా చేశాడు. చివరిరోజుల్లో ఎంతో ప్రశాంతమైన జీవితం గడిపిన సఫ్రానీ 1984 ఏప్రిల్ 11వ తేదీన తన నివాసంలో 73వ ఏట మరణించాడు. ఆయన సృష్టించిన 'జైహింద్' నినాదం భారత ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. {{Center|{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 23 |bSize = 600 |cWidth = 94 |cHeight = 66 |oTop = 527 |oLeft = 296 |Location = center |Description = }} }}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ| 2| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> jn9ron2ulq4u158xxhgul46r7dvfeow 104 211529 577800 554094 2026-09-11T14:58:01Z Lpuwikiuser 7515 577800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude>{| style="width:100%; border-collapse:collapse;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-right:1.5em;" | జీవితం’ ఇటూ శాశ్వతంగా సెలవు తీసుకున్నారు. ఈ పుణ్యజీవి, ఋషి తమ చివరిరోజు తుది శ్వాసకు పదిహేడు గంటలముందు ‘పలకరింత’ అనే కావ్యాన్ని అంకితం తీసుకున్నారు. మొదటి ప్రతిని తమ్ముడు కాళోజీ సాక్షిగా అందుకుని గుండెలకు హత్తుకున్నారు.... షాద్ తమ చివరి నిమిషంవరకూ సాహితీ ప్రపంచంలోనే జీవించారు. ‘షాద్’ మరణానంతరం తమ పార్థివ శరీరాన్ని మెడికల్ విద్యార్థుల చదువు, పరిశోధనకోసం మెడికల్ కాలేజికి డొనేట్ చేయాలని విల్లు రాసి రిజిస్టర్ చేయించారు. ఆ ప్రకారమే వారి శరీరాన్ని తమ్ముడు కాళోజీ, మిత్రమండలి ఉర్దూ కవులూ మిత్రులూ కాళోజీ ఫౌండేషన్ వరంగల్లు వారు ఉర్దూ కవులు షాద్ డాక్టర్ మిత్రులూ, ఇంకా అశేష జనానీకం కాకతీయ మెడికల్ కాలేజికి ఇవ్వడం జరిగింది. ఇష్టపూర్తిగా తమ శరీరాన్ని మెడికల్ కాలేజికి డొనేట్ చేయడంలో కాళోజీ రామేశ్వరరావు ‘షాద్’ మొదటివారై అందరికీ ఆదర్శప్రాయులయ్యారు. ఆ తర్వాత ‘షాద్’ తమ్ముడు ప్రజాకవి కాళోజీ, ‘షాద్’ కూతురు ‘సక్కుబాయి’ షాద్ బాటలో నడిచి తమ పార్థివ శరీరాల్ని కాకతీయ మెడికల్ కళాశాలకు డొనేట్ చేశారు. షాద్ జీవితాంతం ఇతరుల కోసం కన్నుల తడిలో జీవించారు. కాళోజీ రామేశ్వరరావు షాద్ రచనల్లో కొన్ని రచనలు: “దారి బత్తెము చెల్లి పోవగ దారి మాత్రము మిగిలియున్నది బాటసారిని కలచివేసెడు బాధమాత్రము మిగిలియున్నది” అంటూ పోగజితో అంటారు జీవితపు చివరిరోజుల్లో. “ఎన్నికలవేళ వాడెంత గొప్పోడు ఓటున్న ప్రతి పౌరుడొక చక్రవర్తి ఆ క్షణము గడిచెనా అన్నాద్రివాడు” అంటూ ఎన్నికల ప్రహసనాన్ని తెలియజేస్తారు ఒక హిందీ కవితలో - “అన్యా యీ జగ్సే లడ్కర్ బార్ బార్ ఘాయల్ హోతాహుం హర్ హార్కర్ తరజాతాహు తబ్ తన్హా మేమె రోతాహు కవితామె | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-left:1.5em;" | అప్నె సీనేకే గహరే దాఖ్ దిఖాతా హు పత్థర్ కో పిగ్లా సక్తాహు”... హైదరాబాద్ 400 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంలో మరో కొత్త వంతెన - ఏక్‌బార్ నయాపూల్ అనే ప్రసిద్ధ కవితా సంకలనానికి రాసిన కవితలో- “హిందూ ముస్లిం సభ్యతలకు మేలు కలయిక భాగ్యనగరము ప్రతి అతిథిని ఆదరించి తనవాడిగా చేసుకొనెను” ఇంకొక కవిత ఉర్దూలో రాసింది. శీర్షిక ‘షబ్నం’. ఇది షాద్ కవితల్లో ప్రసిద్ధమైనది- “జో గున్చే చమన్మెథే సోతేహు మే వున్నే ఆకె షబ్నం జగాకర్యీ, సబేరా హువా ముహ్ ధులాకర్గయా నవ్లకర్ ధులంకర్ సజాకర్గయీ రఖాషుద్ చమన్ సదా అఖ్బార్ తబస్సుం కలికో అతాకర్ గయీ రహీతాజ్గీ సబ్ కో దేతే హుయె గయీతో సబీ కో హసాకర్ గయీ అంధేరి సే ఆయా సుబహ్ దమ్ గయీ నజానా కిసీవె కబ్ ఆకర్ గయీ మిలీథి వుసే ముక్తసర్ సీ హయాత్ వుసీమె కిసీకా భలాకర్ గయీ బసేరా ఘడీభర్ చతున్మె కియా చమన్ కో మగర్ క్యాసెక్యాకర్ గయీ ఘడీ దోఘడీ కా వతన్ థా చమన్ జి.సె. ఆకె షబ్నం హరాకర్ గయీ చమన్ సే వుసే కుఛ్న హాసిల్ హవా మగర్ వుస్పె సబ్ కుచ్ లుటాకర్ గయీ లుటాకర్ చమన్ పర్ నిజి అబరూ గులిస్తాకి రౌనక్ బఢాకర్ గయీ బులావే జబ్ ఆయా ఆయె మునీర్ చమక్తే దమక్ తే ఖజాకర్ గయీ ఘడీభర్మె రోధో కె రుస్సత్ హుయీ వుసేగమ్ నహీఫర్త్ అదాకర్ గయీ జమానే కె దర్సే షహాదత్ దియా హమే మర్కె జీనా సిఖాకర్ గయీ యహీ మేక్ పానీకి ఛోటీసి బూంద్ మేరే దిల్మె హల్చల్ మచాకర్గయీ ‘షాద్’ రచించిన ఈ కవితలో ‘షబ్నం’ (మంచుబిందువు) వస్తువు. ఒక ఉదయంపూట తోటలో పచ్చికమీద మంచుబిందువున చూస్తుంటే కవిలో కల్గిన భావన కవితగా మనోజ్ఞంగా రూపుదిద్దుకున్నది. మంచుబిందువు తోటలోని పచ్చికకూ, పూలగుత్తులకూ |}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |228| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 4m26nxk5wchzm1180a3p8v5ac6l7xux 577806 577800 2026-09-11T15:13:37Z Lpuwikiuser 7515 577806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude>{| style="width:100%; border-collapse:collapse;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-right:1.5em;" | కోరిన పేరుతో సైనికుల అభినందనలందుకున్న సుభాష్ చంద్రబోస్‌ను ‘నేతాజీ’ అని మొదటిసారి పిలిచింది జర్మనీలోనే. నేతాజీ జర్మనీలో ఉన్నప్పుడు భారత స్వాతంత్ర్య ప్రభుత్వ స్థాపన, పతాకం మొదలైన విషయాలపై చర్చలు జరిగాయి. ఆనాడు జరిగిన చర్చల్లో ‘నమస్తే’ స్థానంలో ‘జైహింద్’ ఉండాలని సూచన చేసింది సఫ్రానీయే. దీన్ని ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించారు. ఆనాటి నుంచి ఇది ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. దూర ప్రాచ్య భారతీయుల పిలుపు మేరకు నేతాజీ జలాంతర్గామిలో ప్రయాణమైనప్పుడు తన వెంట అబిద్ హసన్ ఒక్కడినే తీసుకువెళ్లాడు. సుదీర్ఘ ప్రయాణం చేసుకుంటూ 40 రోజుల తర్వాత ఆ జలాంతర్గామి హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రవేశించింది. అక్కడనే జర్మనీ జలాంతర్గామి నుంచి నేతాజీ, అబిద్ హసన్ జపాన్ జలాంతర్గామిలోకి చేరవలసి ఉంది. రెండు జలాంతర్గాముల మధ్య దూరం ఎక్కువగానే ఉంది. రెండింటిని కలపడానికి ఒక తాడు బిగించి ఆ తాడు పట్టుకుని సఫ్రానీ రెండో జలాంతర్గామిలోకి దూకినారు. రెండు జలాంతర్గాములను కలపడం అత్యంత సాహసమైన, ప్రమాదకరమైన కార్యం. ఈ కార్యం సాధించినందుకు జర్మనీ, జపాన్ నావికులు సఫ్రానీని ఎంతో అభినందించారు. ఆజాద్ హింద్ సైన్యంలో సఫ్రానీ కల్నల్ హోదాలో ఉండేవాడు. భారత జాతీయ సైన్యం రంగూన్ సరిహద్దు దాటి భారత భూభాగంలోకి ప్రవేశించినపుడు గాంధీజీ, గౌస్‌కు సఫ్రానీ రెండో కమాండెంట్‌గా ఉండేవాడు. కోహిమా | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-left:1.5em;" | స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఆయన సైన్యాలు నడిపించాడు. కొన్ని గంటలలో ఇంఫాల్‌ను భారత సైన్యం హస్తగతం చేసుకుంటుందని, భారత దేశంలో బ్రిటిష్ పాలన దెబ్బతిందని అనుకున్నారు. కానీ జయాపజయాలు దైవాధీనాలు. వాతావరణం అనుకూలించనందున భారత జాతీయ సైన్యాన్ని తప్పనిసరిగా ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. ప్రధాని నెహ్రూ ఆహ్వానంపై స్వతంత్ర భారతదేశ ప్రభుత్వంలో సఫ్రానీ విదేశాంగ శాఖలో చేరిపోయారు. 18 సంవత్సరాలు ఆ శాఖలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. సర్దార్ ఫణిక్కర్ చైనాలో భారత రాయబారిగా ఉన్నప్పుడు ఆ కార్యాలయంలో మొదటి కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1967 నుంచి 1969 వరకు డెన్మార్క్‌లో భారత రాయబారిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశాడు. అనంతరం జన్మస్థలమైన హైదరాబాద్‌కు వచ్చి సమీపంలో వ్యవసాయ క్షేత్రం పెట్టుకొని విరామ జీవితం గడిపాడు. ఆయన బ్రహ్మచారి. కుటుంబ బాదర బందీలు, బస్తీ వ్యాసంగాలు లేవు. సఫ్రానీ ప్రతి సంవత్సరం జనవరి నెలలో కలకత్తాలోని నేతాజీ నివాసాన్ని సందర్శించేవాడు. భగవద్గీతను ఆయన ఉర్దూ భాషలో తర్జుమా చేశాడు. చివరిరోజుల్లో ఎంతో ప్రశాంతమైన జీవితం గడిపిన సఫ్రానీ 1984 ఏప్రిల్ 11వ తేదీన తన నివాసంలో 73వ ఏట మరణించాడు. ఆయన సృష్టించిన ‘జైహింద్’ నినాదం భారత ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. |}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |228| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> pjjih9pmarwkv6ecxmnwpl82qqn05h7 577807 577806 2026-09-11T15:14:51Z Lpuwikiuser 7515 /* సమస్యాత్మకం */ 577807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Lpuwikiuser" /></noinclude>{| style="width:100%; border-collapse:collapse;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-right:1.5em;" | కోరిన పేరుతో సైనికుల అభినందనలందుకున్న సుభాష్ చంద్రబోస్‌ను ‘నేతాజీ’ అని మొదటిసారి పిలిచింది జర్మనీలోనే. నేతాజీ జర్మనీలో ఉన్నప్పుడు భారత స్వాతంత్ర్య ప్రభుత్వ స్థాపన, పతాకం మొదలైన విషయాలపై చర్చలు జరిగాయి. ఆనాడు జరిగిన చర్చల్లో ‘నమస్తే’ స్థానంలో ‘జైహింద్’ ఉండాలని సూచన చేసింది సఫ్రానీయే. దీన్ని ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించారు. ఆనాటి నుంచి ఇది ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. దూర ప్రాచ్య భారతీయుల పిలుపు మేరకు నేతాజీ జలాంతర్గామిలో ప్రయాణమైనప్పుడు తన వెంట అబిద్ హసన్ ఒక్కడినే తీసుకువెళ్లాడు. సుదీర్ఘ ప్రయాణం చేసుకుంటూ 40 రోజుల తర్వాత ఆ జలాంతర్గామి హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రవేశించింది. అక్కడనే జర్మనీ జలాంతర్గామి నుంచి నేతాజీ, అబిద్ హసన్ జపాన్ జలాంతర్గామిలోకి చేరవలసి ఉంది. రెండు జలాంతర్గాముల మధ్య దూరం ఎక్కువగానే ఉంది. రెండింటిని కలపడానికి ఒక తాడు బిగించి ఆ తాడు పట్టుకుని సఫ్రానీ రెండో జలాంతర్గామిలోకి దూకినారు. రెండు జలాంతర్గాములను కలపడం అత్యంత సాహసమైన, ప్రమాదకరమైన కార్యం. ఈ కార్యం సాధించినందుకు జర్మనీ, జపాన్ నావికులు సఫ్రానీని ఎంతో అభినందించారు. ఆజాద్ హింద్ సైన్యంలో సఫ్రానీ కల్నల్ హోదాలో ఉండేవాడు. భారత జాతీయ సైన్యం రంగూన్ సరిహద్దు దాటి భారత భూభాగంలోకి ప్రవేశించినపుడు గాంధీజీ, గౌస్‌కు సఫ్రానీ రెండో కమాండెంట్‌గా ఉండేవాడు. కోహిమా | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-left:1.5em;" | స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఆయన సైన్యాలు నడిపించాడు. కొన్ని గంటలలో ఇంఫాల్‌ను భారత సైన్యం హస్తగతం చేసుకుంటుందని, భారత దేశంలో బ్రిటిష్ పాలన దెబ్బతిందని అనుకున్నారు. కానీ జయాపజయాలు దైవాధీనాలు. వాతావరణం అనుకూలించనందున భారత జాతీయ సైన్యాన్ని తప్పనిసరిగా ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. ప్రధాని నెహ్రూ ఆహ్వానంపై స్వతంత్ర భారతదేశ ప్రభుత్వంలో సఫ్రానీ విదేశాంగ శాఖలో చేరిపోయారు. 18 సంవత్సరాలు ఆ శాఖలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. సర్దార్ ఫణిక్కర్ చైనాలో భారత రాయబారిగా ఉన్నప్పుడు ఆ కార్యాలయంలో మొదటి కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1967 నుంచి 1969 వరకు డెన్మార్క్‌లో భారత రాయబారిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశాడు. అనంతరం జన్మస్థలమైన హైదరాబాద్‌కు వచ్చి సమీపంలో వ్యవసాయ క్షేత్రం పెట్టుకొని విరామ జీవితం గడిపాడు. ఆయన బ్రహ్మచారి. కుటుంబ బాదర బందీలు, బస్తీ వ్యాసంగాలు లేవు. సఫ్రానీ ప్రతి సంవత్సరం జనవరి నెలలో కలకత్తాలోని నేతాజీ నివాసాన్ని సందర్శించేవాడు. భగవద్గీతను ఆయన ఉర్దూ భాషలో తర్జుమా చేశాడు. చివరిరోజుల్లో ఎంతో ప్రశాంతమైన జీవితం గడిపిన సఫ్రానీ 1984 ఏప్రిల్ 11వ తేదీన తన నివాసంలో 73వ ఏట మరణించాడు. ఆయన సృష్టించిన ‘జైహింద్’ నినాదం భారత ప్రజలకు తారకమంత్రమైంది. |}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |228| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> albp6wwmaxzm7cdhh2v7drxmfdlwsr8 577808 577807 2026-09-11T15:16:36Z Lpuwikiuser 7515 577808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Lpuwikiuser" /></noinclude>'జీవితం' ఇటూ శాశ్వతంగా సెలవు తీసుకున్నారు. ఈ పుణ్యజీవి, ఋషి తమ చివరిరోజు తుది శ్వాసకు పదిహేడు గంటలముందు 'పలకరింత' అనే కావ్యాన్ని అంకితం తీసుకున్నారు. మొదటి ప్రతిని తమ్ముడు కాళోజీ సాక్షిగా అందుకుని గుండేలకు హత్తుకున్నారు.... షాద్ తమ చివరి నిమిషంవరకూ సాహితీ ప్రపంచంలోనే జీవించారు. 'షాద్' మరణానంతరం తమ పార్థివ శరీరాన్ని మెడికల్ విద్యార్థుల చదువు, పరిశోధనకోసం మెడికల్ కాలేజీకి డొనేట్ చేయాలని బిల్లు రాసి రిజిస్టర్ చేయించారు. ఆ ప్రకారమే వారి శరీరాన్ని తమ్ముడు కాళోజీ, మిత్రమండలి ఉర్దూ కవులూ మిత్రులూ కాళోజీ ఫౌండేషన్ వరంగల్లు వారు ఉర్దూ కవులు షాద్ డాక్టర్ మిత్రులూ, ఇంకా అశేష జనానీకం కాకతీయ మెడికల్ కాలేజికి ఇవ్వడం జరిగింది. 'అష్టపూర్తిగా తమ శరీరాన్ని మెడికల్ కాలేజికి డౌనేట్ చేయడంలో కాళోజీ రామేశ్వరరావు 'షాద్' మొదటివారై అందరికీ ఆదర్శప్రాయులయ్యారు. ఆ తర్వాత 'షాద్' తమ్ముడు ప్రజాకవి కాళోజీ, 'షాద్' కూతురు 'సక్కుబాయి' షాద్ బాటలో నడిచి తమ పార్థివ శరీరాన్ని కాకతీయ మెడికల్ కళాశాలకు డొనేట్ చేశారు. షాద్ జీవితాంతం ఇతరుల కోసం కన్నుల తడిలో జీవించారు. కాళోజీ రామేశ్వరరావు షాద్ రచనల్లో కొన్ని రచనలు: “దారి బత్తెము చెల్లి పోవగ దారి మాత్రము మిగిలియున్నది. బాటసారిని కలచివేసెడు బాధమాత్రము మిగిలియున్నది" అంటూ నోగజిలో అంటారు జీవితపు చివరిరోజుల్లో. "ఎన్నికలవేళ వాడెంత గొప్పోడు ఓటున్న ప్రతి పౌరుదొక చక్రవర్తి ఆ క్షణము గడిచెనా అన్నాదివాడు" అంటూ ఎన్నికల ప్రహసనాన్ని తెలియజేస్తారు. ఒక హిందీ కవితలో - "అన్యా యీ జగే సే లడ్కర్ బార్బర్ ఘాయల్ హోతాహుం కవితా హార్ హారర్ తక్తాహు తబ్ తన్హామీమే రోతాహు అప్నే సీనేక గహరీ దామ్ దిఖాతా హు పత్తర రో విగ్లా సతాహు”... హైదరాబాద్ 400 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంలో మరో కొత్త వంతెన - ఎక్టార్ నయాపూల్ అనే ప్రసిద్ధ కవితా సంగలనానికి రాసిన కవితలో- "హిందూ ముస్లిం సభ్యతలకు మేలు కలయిక భాగ్యనగరము ప్రతి అతిధిని ఆదరించి తనవాదిగ చేసుకొనెను” ఇంకొక కవిత ఉర్దూలో రాసింది. శీర్షిక 'షబ్నం. ఇది షాద్ కవితల్లో ప్రసిద్ధమైనది- "జో గున్చే చమన్మధో సోతేహు మే వున్హే ఆకె షబ్నం జగాకర్త్య, సబేరా హువా ముహ్ ధులాకర్ గయీ నహ్లాకర్ ధులంకర్ సజాకర్మీ రహీఘుద్ చమన్ సదా అశ్బీర్ తబస్సుం కలీలో అతాకర్ గయీ రహీతాజీ సబ్ కో దేతె హుయె గయీతో సబీ కో హసాకర్ గయీ అంథేరె సె ఆయా సుబహ్ దమ్ గయీ నజానా కిసీవె కబ్ ఆకర్ గయీ మిలీథీ వుసే ముక్తసర్ సీ హయాత్ వునీమె కిసీకా భలాకర్ గయీ బసేరా ఘడీభర్ చతున్మె కియూ చమన్ కో మగర్ క్యాసెక్యాకర్ గయీ ఘడీ దోఘడీ కా వతన్ థా చమన్ జి.సె. ఆకె షబ్నం హరాకర్ గయీ చమన్ సే వుసే కుఛ్న హాసిల్ హవా మగర్ వున్పై సబ్కుచ్ లుటాకర్ గయీ లుటాకర్ చమన్ పర్ నిజి ఆబరూ గులిస్తాకి శౌనక్ బఢాకర్ గయీ బులావే జబ్ ఆయీ ఆయే మునీర్ చమక్ దమక్ తే ఖజాకర్ గయీ ఘడీభర్మ రోథో రుస్సత్ హుమీ పుసేగమ్ సహీఫర్డ్ అధాకర్ గయీ జమానే కె దర్సే షహాదత్ దియా హమే మర్కె జీనా సిఖాకర్ గయీ యహీ మేక్ పానీకి ఛోటీసి బూంద్ మేరే దిల్మె హల్చల్ మాచాకరయీ 'షాద్' రచించిన ఈ కవితలో 'షబ్నం' (మంచుబిందువు) వస్తువు. ఒక ఉదయంపూట తోటలో పచ్చికమీద మంచుబిందువున చూస్తుంటే కవిలో కల్గిన భావన కవితగా మనోజ్ఞంగా రూపుదిద్దుకున్నది. మంచుబిందువు తోటలోని పచ్చికకూ, పూలగుత్తులకూ ఉ తెలంగాణ (228 తేజోమూర్తులు ఉండడుండడువంద<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |228| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> j64mvm74elwgq10u3eyl4lv6e1dapfy 577809 577808 2026-09-11T15:18:13Z Lpuwikiuser 7515 577809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Lpuwikiuser" /></noinclude>{| style="width:100%; border-collapse:collapse;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-right:1.5em;" | జీవితం’ ఇటూ శాశ్వతంగా సెలవు తీసుకున్నారు. ఈ పుణ్యజీవి, ఋషి తమ చివరిరోజు తుది శ్వాసకు పదిహేడు గంటలముందు ‘పలకరింత’ అనే కావ్యాన్ని అంకితం తీసుకున్నారు. మొదటి ప్రతిని తమ్ముడు కాళోజీ సాక్షిగా అందుకుని గుండెలకు హత్తుకున్నారు.... షాద్ తమ చివరి నిమిషంవరకూ సాహితీ ప్రపంచంలోనే జీవించారు. ‘షాద్’ మరణానంతరం తమ పార్థివ శరీరాన్ని మెడికల్ విద్యార్థుల చదువు, పరిశోధనకోసం మెడికల్ కాలేజికి డొనేట్ చేయాలని విల్లు రాసి రిజిస్టర్ చేయించారు. ఆ ప్రకారమే వారి శరీరాన్ని తమ్ముడు కాళోజీ, మిత్రమండలి ఉర్దూ కవులూ మిత్రులూ కాళోజీ ఫౌండేషన్ వరంగల్లు వారు ఉర్దూ కవులు షాద్ డాక్టర్ మిత్రులూ, ఇంకా అశేష జనానీకం కాకతీయ మెడికల్ కాలేజికి ఇవ్వడం జరిగింది. ఇష్టపూర్తిగా తమ శరీరాన్ని మెడికల్ కాలేజికి డొనేట్ చేయడంలో కాళోజీ రామేశ్వరరావు ‘షాద్’ మొదటివారై అందరికీ ఆదర్శప్రాయులయ్యారు. ఆ తర్వాత ‘షాద్’ తమ్ముడు ప్రజాకవి కాళోజీ, ‘షాద్’ కూతురు ‘సక్కుబాయి’ షాద్ బాటలో నడిచి తమ పార్థివ శరీరాల్ని కాకతీయ మెడికల్ కళాశాలకు డొనేట్ చేశారు. షాద్ జీవితాంతం ఇతరుల కోసం కన్నుల తడిలో జీవించారు. కాళోజీ రామేశ్వరరావు షాద్ రచనల్లో కొన్ని రచనలు: “దారి బత్తెము చెల్లి పోవగ దారి మాత్రము మిగిలియున్నది బాటసారిని కలచివేసెడు బాధమాత్రము మిగిలియున్నది” అంటూ పోగజితో అంటారు జీవితపు చివరిరోజుల్లో. “ఎన్నికలవేళ వాడెంత గొప్పోడు ఓటున్న ప్రతి పౌరుడొక చక్రవర్తి ఆ క్షణము గడిచెనా అన్నాద్రివాడు” అంటూ ఎన్నికల ప్రహసనాన్ని తెలియజేస్తారు ఒక హిందీ కవితలో - “అన్యా యీ జగ్సే లడ్కర్ బార్ బార్ ఘాయల్ హోతాహుం హర్ హార్కర్ తరజాతాహు తబ్ తన్హా మేమె రోతాహు కవితామె | style="width:50%; vertical-align:top; text-align:justify; padding-left:1.5em;" | అప్నె సీనేకే గహరే దాఖ్ దిఖాతా హు పత్థర్ కో పిగ్లా సక్తాహు”... హైదరాబాద్ 400 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంలో మరో కొత్త వంతెన - ఏక్‌బార్ నయాపూల్ అనే ప్రసిద్ధ కవితా సంకలనానికి రాసిన కవితలో- “హిందూ ముస్లిం సభ్యతలకు మేలు కలయిక భాగ్యనగరము ప్రతి అతిథిని ఆదరించి తనవాడిగా చేసుకొనెను” ఇంకొక కవిత ఉర్దూలో రాసింది. శీర్షిక ‘షబ్నం’. ఇది షాద్ కవితల్లో ప్రసిద్ధమైనది- “జో గున్చే చమన్మెథే సోతేహు మే వున్నే ఆకె షబ్నం జగాకర్యీ, సబేరా హువా ముహ్ ధులాకర్గయా నవ్లకర్ ధులంకర్ సజాకర్గయీ రఖాషుద్ చమన్ సదా అఖ్బార్ తబస్సుం కలికో అతాకర్ గయీ రహీతాజ్గీ సబ్ కో దేతే హుయె గయీతో సబీ కో హసాకర్ గయీ అంధేరి సే ఆయా సుబహ్ దమ్ గయీ నజానా కిసీవె కబ్ ఆకర్ గయీ మిలీథి వుసే ముక్తసర్ సీ హయాత్ వుసీమె కిసీకా భలాకర్ గయీ బసేరా ఘడీభర్ చతున్మె కియా చమన్ కో మగర్ క్యాసెక్యాకర్ గయీ ఘడీ దోఘడీ కా వతన్ థా చమన్ జి.సె. ఆకె షబ్నం హరాకర్ గయీ చమన్ సే వుసే కుఛ్న హాసిల్ హవా మగర్ వుస్పె సబ్ కుచ్ లుటాకర్ గయీ లుటాకర్ చమన్ పర్ నిజి అబరూ గులిస్తాకి రౌనక్ బఢాకర్ గయీ బులావే జబ్ ఆయా ఆయె మునీర్ చమక్తే దమక్ తే ఖజాకర్ గయీ ఘడీభర్మె రోధో కె రుస్సత్ హుయీ వుసేగమ్ నహీఫర్త్ అదాకర్ గయీ జమానే కె దర్సే షహాదత్ దియా హమే మర్కె జీనా సిఖాకర్ గయీ యహీ మేక్ పానీకి ఛోటీసి బూంద్ మేరే దిల్మె హల్చల్ మచాకర్గయీ ‘షాద్’ రచించిన ఈ కవితలో ‘షబ్నం’ (మంచుబిందువు) వస్తువు. ఒక ఉదయంపూట తోటలో పచ్చికమీద మంచుబిందువున చూస్తుంటే కవిలో కల్గిన భావన కవితగా మనోజ్ఞంగా రూపుదిద్దుకున్నది. మంచుబిందువు తోటలోని పచ్చికకూ, పూలగుత్తులకూ |}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |228| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> h4cb82812zy2kw6esogv72u9dc5y64p 577810 577809 2026-09-11T15:19:10Z Rajasekhar1961 50 [[Special:Contributions/Lpuwikiuser|Lpuwikiuser]] ([[User talk:Lpuwikiuser|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:A.Murali|A.Murali]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 554094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude> 'జీవితం' ఇటూ శాశ్వతంగా సెలవు తీసుకున్నారు. ఈ పుణ్యజీవి, ఋషి తమ చివరిరోజు తుది శ్వాసకు పదిహేడు గంటలముందు 'పలకరింత' అనే కావ్యాన్ని అంకితం తీసుకున్నారు. మొదటి ప్రతిని తమ్ముడు కాళోజీ సాక్షిగా అందుకుని గుండేలకు హత్తుకున్నారు.... షాద్ తమ చివరి నిమిషంవరకూ సాహితీ ప్రపంచంలోనే జీవించారు. 'షాద్' మరణానంతరం తమ పార్థివ శరీరాన్ని మెడికల్ విద్యార్థుల చదువు, పరిశోధనకోసం మెడికల్ కాలేజీకి డొనేట్ చేయాలని బిల్లు రాసి రిజిస్టర్ చేయించారు. ఆ ప్రకారమే వారి శరీరాన్ని తమ్ముడు కాళోజీ, మిత్రమండలి ఉర్దూ కవులూ మిత్రులూ కాళోజీ ఫౌండేషన్ వరంగల్లు వారు ఉర్దూ కవులు షాద్ డాక్టర్ మిత్రులూ, ఇంకా అశేష జనానీకం కాకతీయ మెడికల్ కాలేజికి ఇవ్వడం జరిగింది. 'ఇష్టపూర్తిగా తమ శరీరాన్ని మెడికల్ కాలేజికి డౌనేట్ చేయడంలో కాళోజీ రామేశ్వరరావు 'షాద్' మొదటివారై అందరికీ ఆదర్శప్రాయులయ్యారు. ఆ తర్వాత 'షాద్' తమ్ముడు ప్రజాకవి కాళోజీ, 'షాద్' కూతురు 'సక్కుబాయి' షాద్ బాటలో నడిచి తమ పార్థివ శరీరాన్ని కాకతీయ మెడికల్ కళాశాలకు డొనేట్ చేశారు. షాద్ జీవితాంతం ఇతరుల కోసం కన్నుల తడిలో జీవించారు. కాళోజీ రామేశ్వరరావు షాద్ రచనల్లో కొన్ని రచనలు: <poem> “దారి బత్తెము చెల్లి పోవగ దారి మాత్రము మిగిలియున్నది. బాటసారిని కలచివేసెడు బాధమాత్రము మిగిలియున్నది" </poem> అంటూ నోగజిలో అంటారు జీవితపు చివరిరోజుల్లో. <poem> "ఎన్నికలవేళ వాడెంత గొప్పోడు ఓటున్న ప్రతి పౌరుడొక చక్రవర్తి ఆ క్షణము గడిచెనా అన్నాదివాడు" </poem> అంటూ ఎన్నికల ప్రహసనాన్ని తెలియజేస్తారు. ఒక హిందీ కవితలో - <poem> "అన్యా యీ జగే సే లడ్ కర్ బార్ బార్ ఘాయల్ హోతాహుం హార్ హార్ కర్ తక్ జాతాహు తబ్ తన్హామీమే రోతాహు కవితామె అప్నే సీనేక గహరీ దామ్ దిఖాతా హు పత్తర కొ విగ్లా సక్ తాహు”...</poem> హైదరాబాద్ 400 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంలో మరో కొత్త వంతెన - ఎక్ జార్ నయాపూల్ అనే ప్రసిద్ధ కవితా సంగలనానికి రాసిన కవితలో- <poem> "హిందూ ముస్లిం సభ్యతలకు మేలు కలయిక భాగ్యనగరము ప్రతి అతిధిని ఆదరించి తనవాదిగ చేసుకొనెను”</poem> ఇంకొక కవిత ఉర్దూలో రాసింది. శీర్షిక 'షబ్నం. ఇది షాద్ కవితల్లో ప్రసిద్ధమైనది- "జో గున్చే చమన్ మెధో సోతేహు మే వున్హే ఆకె షబ్నం జగాకర్ యీ, సబ్గేరా హువా ముహ్ ధులాకర్ గయీ నహ్లాకర్ ధులంకర్ సజాకర్ గమీ రహీఘుద్ చమన్ సదా అశ్బీర్ తబస్సుం కలీలో అతాకర్ గయీ రహీతాజీ సబ్ కో దేతె హుయె గయీతో సబీ కో హసాకర్ గయీ అంథేరె సె ఆయా సుబహ్ దమ్ గయీ నజానా కిసీవె కబ్ ఆకర్ గయీ మిలీథీ వుసే ముక్తసర్ సీ హయాత్ వునీమె కిసీకా భలాకర్ గయీ బసేరా ఘడీభర్ చతున్మె కియూ చమన్ కో మగర్ క్యాసెక్యాకర్ గయీ ఘడీ దోఘడీ కా వతన్ థా చమన్ జి.సె. ఆకె షబ్నం హరాకర్ గయీ చమన్ సే వుసే కుఛ్న హాసిల్ హవా మగర్ వున్పై సబ్కుచ్ లుటాకర్ గయీ లుటాకర్ చమన్ పర్ నిజి ఆబరూ గులిస్తాకి శౌనక్ బఢాకర్ గయీ బులావే జబ్ ఆయీ ఆయే మునీర్ చమక్ దమక్ తే ఖజాకర్ గయీ ఘడీభర్మ రోథో రుస్సత్ హుమీ పుసేగమ్ సహీఫర్డ్ అధాకర్ గయీ జమానే కె దర్సే షహాదత్ దియా హమే మర్కె జీనా సిఖాకర్ గయీ యహీ మేక్ పానీకి ఛోటీసి బూంద్ మేరే దిల్మె హల్చల్ మాచాకరయీ 'షాద్' రచించిన ఈ కవితలో 'షబ్నం' (మంచుబిందువు) వస్తువు. ఒక ఉదయంపూట తోటలో పచ్చికమీద మంచుబిందువున చూస్తుంటే కవిలో కల్గిన భావన కవితగా మనోజ్ఞంగా రూపుదిద్దుకున్నది. మంచుబిందువు తోటలోని పచ్చికకూ, పూలగుత్తులకూ<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |228| తేజోమూర్తులు}}</noinclude> pal1rqcnsbny8jt50hd1dlvd6zwfciw 104 212126 577789 577735 2026-09-11T13:49:27Z Rajasekhar1961 50 577789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nagarani Bethi" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''113. పులిజాల గోపాలరావు'''</p>}} {{rule}} {{right|'''- పున్న అంజయ్య'''}} {{di|జా}}ను తెలుంగు పల్కులు నిజామున మా తెలంగాణ సీమ మాగాణ పొలాలలో విరివిగా ఫలియించిన పంటలోని విన్నాణపు దివ్యమౌ మణుల నైపుణితో జతచేసి మీ పదధ్యానములో మునింగితి -" అంటూ తిరుపతి వేంకటేశ్వరునికి భక్తితో విన్నవించుకున్న కవి పులిజాల గోపాలరావు. వృత్తి వ్యవసాయమైనా కవితా వ్యవసాయం చేసి తెలుగు పంటపొలాలలో అనేక కవితామృద ఫలాలనందించిన గోపాలరావు 1911లో చండూరు మండలం దోనిపాముల గ్రామంలో శ్రీమతి పులిజాల క్రిష్ణవేణమ్మ - నర్సింహారావు దంపతులకు జన్మించారు. చండూరు సాహితీ మేఖల సంస్థ సభ్యులు. ఈ సంస్థ వ్యవస్థాపకులైన అంబటిపూడి వెంకటరత్నంశాస్త్రి ప్రభావం ఈ కవిపై ఎంతో వుంది. 1949-50లో స్థాపించబడిన ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్ లో సభ్యులుగా కొంతకాలం వున్నారు. పులిజాల హనుమంతరావుతో కలిసి సాహిత్యగోష్టులలో, కవి సమ్మేళనాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. దోనిపాముల గ్రామానికి చెందిన మరోకవి అలువాల శేషయ్యతో కలిసి జంటకవులుగా కవితా రచన, నాటక రచనలు చేశారు. వీరిరువురి గురించి గోలకొండ కవుల సంచికలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ప్రస్తావించడం జరిగింది. '''గోపాలరావు రచనలు ''' 1. రామచంద్ర ప్రభూ శతకం, 2. ఖడ్గ తిక్కన (పద్యకావ్యం), 3. శతక మంజరి, 4. తెలుగు పొలము, 5. వియోగ గీతి, 6. ధర్మజీవన్ (నాటకం) "ఇతరుల కష్టాలు చూచి సహించలేని మెత్తదనం, వీలయిన సహాయం ఆర్తులకు అందించే కారుణ్యం, రసాన్ని అనుభవించగలిగే రసహృదయం అందరిలో వుండవేమో కానీ ఇవన్నీ కలిగిన కవి గోపాలరాయడు" అని అంబటి పూడిచే ప్రశంసలకు పాత్రులైన కవి గోపాలరావు, గోపాలరావు ఆర్ద్రకవి. మెత్తటి గుండె. కానీ వీరు రాసిన ఖడ్గ తిక్కన వీరకావ్యం. కత్తిని, కలాన్ని సమానంగా నడిపించిన వంశానికి చెందిన ఖడ్గ తిక్కన శౌర్యం ఎందరో కవులను ఉత్తేజితుల్ని చేసింది. ఆంధ్రప్రతికలో ప్రచురితమైన తిర్చున కథను చదివి గోపాలరావు దాన్ని పద్యకావ్యంగా మలిచారు. ఇందులో ఆయన కవితాధార అనర్హళమై, తిక్కన చేతి ఖడ్గధార వలె అలరారిందనుటలో అతిశయోక్తి లేదు. :"భాగవతము నారు పఠనీయ గ్రంథము :భారతమ్ము నాకు ప్రాణరక్ష" అని కవి తన ప్రస్తావనలో తెలుపుకోవడం అభినందనీయం. గోపాలరావు రచించిన 'శతకమంజరి' ఒక భక్తిరస విభావరి. ఇది వెంకటేశ్వర శతకం, భద్రాద్రి రామశతకం మరియు రామయతండ్రీ శతకాల త్రయం. ఈ శతకంలో<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |400 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> nu6x2sn6mxxt68t17h0ubhnmlxec1i7 577790 577789 2026-09-11T13:49:59Z Rajasekhar1961 50 577790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nagarani Bethi" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''113. పులిజాల గోపాలరావు'''</p>}} {{rule}} {{right|'''- పున్న అంజయ్య'''}} {{di|"జా}}ను తెలుంగు పల్కులు నిజామున మా తెలంగాణ సీమ మాగాణ పొలాలలో విరివిగా ఫలియించిన పంటలోని విన్నాణపు దివ్యమౌ మణుల నైపుణితో జతచేసి మీ పదధ్యానములో మునింగితి -" అంటూ తిరుపతి వేంకటేశ్వరునికి భక్తితో విన్నవించుకున్న కవి పులిజాల గోపాలరావు. వృత్తి వ్యవసాయమైనా కవితా వ్యవసాయం చేసి తెలుగు పంటపొలాలలో అనేక కవితామృద ఫలాలనందించిన గోపాలరావు 1911లో చండూరు మండలం దోనిపాముల గ్రామంలో శ్రీమతి పులిజాల క్రిష్ణవేణమ్మ - నర్సింహారావు దంపతులకు జన్మించారు. చండూరు సాహితీ మేఖల సంస్థ సభ్యులు. ఈ సంస్థ వ్యవస్థాపకులైన అంబటిపూడి వెంకటరత్నంశాస్త్రి ప్రభావం ఈ కవిపై ఎంతో వుంది. 1949-50లో స్థాపించబడిన ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్ లో సభ్యులుగా కొంతకాలం వున్నారు. పులిజాల హనుమంతరావుతో కలిసి సాహిత్యగోష్టులలో, కవి సమ్మేళనాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. దోనిపాముల గ్రామానికి చెందిన మరోకవి అలువాల శేషయ్యతో కలిసి జంటకవులుగా కవితా రచన, నాటక రచనలు చేశారు. వీరిరువురి గురించి గోలకొండ కవుల సంచికలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ప్రస్తావించడం జరిగింది. '''గోపాలరావు రచనలు ''' 1. రామచంద్ర ప్రభూ శతకం, 2. ఖడ్గ తిక్కన (పద్యకావ్యం), 3. శతక మంజరి, 4. తెలుగు పొలము, 5. వియోగ గీతి, 6. ధర్మజీవన్ (నాటకం) "ఇతరుల కష్టాలు చూచి సహించలేని మెత్తదనం, వీలయిన సహాయం ఆర్తులకు అందించే కారుణ్యం, రసాన్ని అనుభవించగలిగే రసహృదయం అందరిలో వుండవేమో కానీ ఇవన్నీ కలిగిన కవి గోపాలరాయడు" అని అంబటి పూడిచే ప్రశంసలకు పాత్రులైన కవి గోపాలరావు, గోపాలరావు ఆర్ద్రకవి. మెత్తటి గుండె. కానీ వీరు రాసిన ఖడ్గ తిక్కన వీరకావ్యం. కత్తిని, కలాన్ని సమానంగా నడిపించిన వంశానికి చెందిన ఖడ్గ తిక్కన శౌర్యం ఎందరో కవులను ఉత్తేజితుల్ని చేసింది. ఆంధ్రప్రతికలో ప్రచురితమైన తిర్చున కథను చదివి గోపాలరావు దాన్ని పద్యకావ్యంగా మలిచారు. ఇందులో ఆయన కవితాధార అనర్హళమై, తిక్కన చేతి ఖడ్గధార వలె అలరారిందనుటలో అతిశయోక్తి లేదు. :"భాగవతము నారు పఠనీయ గ్రంథము :భారతమ్ము నాకు ప్రాణరక్ష" అని కవి తన ప్రస్తావనలో తెలుపుకోవడం అభినందనీయం. గోపాలరావు రచించిన 'శతకమంజరి' ఒక భక్తిరస విభావరి. ఇది వెంకటేశ్వర శతకం, భద్రాద్రి రామశతకం మరియు రామయతండ్రీ శతకాల త్రయం. ఈ శతకంలో<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |400 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> dglvorjksatkkeoieg0r6bbbnblc83w 104 212127 577791 577736 2026-09-11T13:52:23Z Rajasekhar1961 50 577791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nagarani Bethi" /></noinclude>కవి కొండపై వెలసిన వెంకటపతి స్తుతి ఏ యెండకాగొడుగు పట్టినట్టు, లోకున మనఃస్థితిని చాలా చక్కగా వర్ణించారు. ఇద్దరు లేక ముగ్గురంటూ సంతానపు తోక పెంచొద్దని కందంలో అందంగా ఎలా చెప్పారో చూడండి. <poem> రెండే కన్నులు కరములు రెండే కర్ణములు కాళ్ళు రెండే రెండే రెండైన సంతు ఇక చా లండీ యని చాటుమయ్య రామయ్య తండ్రీ </poem> ఈ కవి మూడోరచన "తెలుగు పొలము". ఇది 1981లో అచ్చయ్యింది. ఇందులో 14 శీర్షికా ఖండిక లున్నాయి. ఇందులో ఎక్కువ భాగం ఆనాటి పల్లె బతుకును, పోలీన్ యాక్షన్ కన్నా ముందున్న స్థితిగతులను ప్రతిబింబించారు. "సాగు ముచ్చట్లు" శీర్షికలోని అన్ని పద్యాలు వేమన్న పోకడలను గుర్తుకు తెస్తాయి. ఉదాహరణకు ఈ క్రింది పద్యాన్ని పరిశీలించండి. <poem> కొద్ది మూల్యమిచ్చి కొనరాదు గొడ్డును బట్టకధిక ధరను పెట్టరాదు కర్రు గుచ్చునేల కరువేల యుండురా! తెలిసి నడుచుకొనర తెలుగు రైత ఇలాంటి పద్యాలింకెన్నెన్నో.... </poem> 1986లో "వియోగ గీతి" అనే ఖండ కావ్యాన్ని అచ్చువేయించారు. కవి తన ప్రణయనీ వియోగ వేదనా తరంగాలను లేఖినీ ముఖ పరిశ్రుతముగా 'వియోగ గీతి'లో నింపి అవ్యక్తానుభూతి పొందారు. ఇందులో ప్రణయాంకము, దివ్యస్మృతులు, బాల్యస్మృతులు మొదలగు శీర్షికలున్నాయి. గోపాలరావు చివరి రచన "ధర్మ జీవన్” నాటకం దోనిపాముల గ్రామానికి చెందిన కవి మిత్రుడు అలువాల శేషయ్య కూడా "శివధనుర్భంగమనే నాటకాన్ని రచించారు. పద్యవిద్యలో ప్రావీణ్యత సంపాదించిన గోపాలరావు పద్యనాటక రచనలో కూడా తన ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు. ఈ నాటకం గోపాలరావు ధర్మానురక్తినీ, పరోపకార చింతననూ ఎత్తి చూపుతుంది. <poem> సాహితీమేఖలతో తనకున్న అనుబంధాన్ని చదువుకొనంగ నాకు తమ సన్నిధిలో నవకాశముండియున్ జదువగ నోచనైతినని "భక్త్యంజలి"లో చెప్పుకునే నిజాయితీ వుంది. "మాదు తెలంగాణ పొలాల కలాల దున్ని బంగారము పంటలు పండిస్తామనే” ఆత్మ బిశ్వాసం వుంది. </poem> దేశాన్ని బాగు చేయడం మాని, దేశాన్ని దోచుకునే స్వార్ధపరులు, నాయకుల ఆటలను ఎండగడుతూ రాసిన పద్యం. <poem> తెలుగునేలపైన తెగలు రెండయిపోయి తెగినదాక లాగదీయనెంత్రు తెలుగుతల్లికంటే తేమలద్దునెవారు దేశభక్తి కిదియ దిటవురామ' అంటూ భద్రాద్రి రామునితో తన సంశయాన్ని వెల్లడించారు. </poem> తెలంగాణ రాకముందే ఈ కవి ఇష్టదైవంతో మొరపెట్టుకున్న తీరు అద్భుతం, "మాదు తెలుగు సంస్కృతి సమాధులు వందలు వేయి హైదరాబాదున వింతలై కనులవండుపుగా తిలకింపనైను ఆచ్ఛాదను నిల్పుమా” అంటూ తెలంగాణాలో పోలీసు చర్య జరిగినప్పటి నుండి అప్పుడప్పుడు తటస్థ పడిన పరిస్థితులను భక్తితో విన్నవించుకున్న తీరు అమోఘం. పలుకుతేనెలో మధురభావాలు, భాష సరళమైన కవిత్వం భావోపేతమై ప్రతి పద్యంలో తెలుగుదనం ఉట్టిపడేలా, ప్రతిపాదంలో తెలుగుసీమ ప్రతిబింబించేలా తెలుగు భాష ఔన్నత్యానికి ఎంతో కృషి చేసిన గోపాల్రావు చిరస్మరణీయులు. ఈ కవి 1986లో అస్తమించారు. {{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 422 |bSize = 600 |cWidth = 112 |cHeight = 54 |oTop = 614 |oLeft = 210 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |401 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 8gbg79zm7okolwtaj8jku8jbs7fkb59 0 213002 577819 555964 2026-09-11T18:49:16Z Rajasekhar1961 50 577819 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = వెల్చాల కొండలరావు | అనువాదం= | విభాగము = ఆనందరావు తోట | ముందరి = [[../ఆనందాంబ/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=40 to=43 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] 9vpp4j8953sr19jljnbtu4gmcmpvxnb 0 213792 577857 558924 2026-09-12T06:34:21Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577857 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము =[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథాలయములు (పద్యములు)-1|గ్రంథాలయములు (పద్యములు)-1]] | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/జపానుదేశమందలి ప్రాచీనపుస్తకాగారములు|జపానుదేశమందలి ప్రాచీనపుస్తకాగారములు]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/రయిలుస్టేషనుల యందు గ్రంథాలయములు|రయిలుస్టేషనుల యందు గ్రంథాలయములు]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=40 to=40 onlysection="40A"/> == ఇవికూడా చూడండి== #[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథాలయములు (పద్యములు)|గ్రంథాలయములు (పద్యములు)]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] nqzqgg3m4d8livumlf6p1cc4vcnfoab 577858 577857 2026-09-12T06:34:52Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577858 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము =[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథాలయములు (పద్యములు)-1|గ్రంథాలయములు (పద్యములు)-1]] | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/జపానుదేశమందలి ప్రాచీనపుస్తకాగారములు|జపానుదేశమందలి ప్రాచీనపుస్తకాగారములు]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/రయిలుస్టేషనుల యందు గ్రంథాలయములు|రయిలుస్టేషనుల యందు గ్రంథాలయములు]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf" from=40 to=40 onlysection="40A"/> == ఇవికూడా చూడండి== #[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథాలయములు (పద్యములు)|గ్రంథాలయములు (పద్యములు)]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] j304ghol7cyz1o04l4pneaqzqtg8itr 14 214008 577850 558916 2026-09-12T06:26:31Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్య గ్రంథాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577850 wikitext text/x-wiki విడి పద్యాలు ఇందులో చేర్చవచ్చు da6td4kt4lhh7nosphbqgodqir4d54x 0 214402 577891 560095 2026-09-12T07:59:07Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577891 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = వసంతవికాసము | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భీష్ముడు-ఆయన శపథము|భీష్ముడు-ఆయన శపథము]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వాసంతిక|వాసంతిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=86 fromsection="86B" to=87 tosection="87A"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] rqy7kmri8kiotdk2rn16nx7y23n11do 577892 577891 2026-09-12T07:59:20Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577892 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = వసంతవికాసము | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భీష్ముడు-ఆయన శపథము|భీష్ముడు-ఆయన శపథము]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వాసంతిక|వాసంతిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=86 fromsection="86B" to=87 tosection="87A"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 39nrn6iru6st30dtbee7pa5jwowzd70 0 214403 577893 560096 2026-09-12T07:59:59Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577893 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = వాసంతిక | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము|వసంతవికాసము]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి|ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=87 to=87 onlysection="87B"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] 67ufvmodx6lmfp2zmfck14sc7ux9i0x 577894 577893 2026-09-12T08:00:19Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577894 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = వాసంతిక | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము|వసంతవికాసము]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి|ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=87 to=87 onlysection="87B"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] ils6hniyqycq3qmnj7yu23k5apnym9g 0 214745 577901 560715 2026-09-12T08:02:32Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577901 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/ప్రవాస రాధిక]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రవాస రాధిక | ముందరి = [[../సఖీ సంవరణము (తెనిగింపబడినది)/]] | తదుపరి = [[../కధ-కలాపము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=3 to=3/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] ey4l781phs95s4szhgfg0hryy6ukd3f 577902 577901 2026-09-12T08:02:39Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577902 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/ప్రవాస రాధిక]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రవాస రాధిక | ముందరి = [[../సఖీ సంవరణము (తెనిగింపబడినది)/]] | తదుపరి = [[../కధ-కలాపము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=3 to=3/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] f0tfg1lrc0ekvu3aq2a5i9h3oajlvs7 0 215954 577895 564091 2026-09-12T08:00:54Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577895 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/కాపు పాట]] | రచయిత = అబ్బూరి రామకృష్ణారావు | అనువాదం= | విభాగము = అబ్బూరి రామకృష్ణారావు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=50 to=50 onlysection="50B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] [[వర్గం:పద్యములు]] 3gqcbx7xad0qtb5y4k8aozfk5bu5uel 577896 577895 2026-09-12T08:01:01Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577896 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/కాపు పాట]] | రచయిత = అబ్బూరి రామకృష్ణారావు | అనువాదం= | విభాగము = అబ్బూరి రామకృష్ణారావు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=50 to=50 onlysection="50B"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] 812evtqemegrubsecf5msftosin7jnx 102 217612 577820 568212 2026-09-11T18:50:28Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577820 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెల్చాల |అసలుపేరు = కొండలరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = 1932 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలిచాల కొండలరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆనందరావు తోట]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/సిరికొండ వెంకట్రావు]] (2017) [[వర్గం:రచయిత-క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]] eq7k0596ix8dr45n7c2krxl3mmut2fb 577840 577820 2026-09-12T04:04:14Z Rajasekhar1961 50 577840 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెల్చాల |అసలుపేరు = కొండలరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = 1932 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలిచాల కొండలరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆనందరావు తోట]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/సిరికొండ వెంకట్రావు]] (2017) {{authority control}} [[వర్గం:రచయిత-క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]] lmoo6wv6qj58s97s7p7kdbi2rojq0k1 104 218867 577785 571680 2026-09-11T12:36:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈగుణీభూతవ్యంగ్యము ― అగూఢము, అపరాంగము, వాచ్యాంగము, అస్ఫుటము (అప్రకాశము), సందిగ్ధము, తుల్యప్రాధాన్యము, కార్వాక్షిప్తము, ఆరుచిరము అని యెనిమిది విధములు. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వనితాకుచకుంభము గతి ధ్వని గూఢం బైనఁ గాని వైదగ్ధ్యము లే మినిఁ దగుమధ్యమకావ్యం; బెనిమిదివగలకు నొనర్తు నిల లక్ష్యంబుల్.</poem>|ref=148}} '''తా'''. ధ్వన్యర్థము కామినీకుచకలశమువలె గూఢముగానున్నఁ గాని రమణీయముగా నుండదు. ఆ రామణీయకము దగ్గుటచే మధ్యమకావ్య మగును. ఇట నల్లసాని పెద్దన పద్యము నొకదాని నుదాహరించుచున్నాను. {{left margin|3em}}<poem>చ. ఘనతరఘూర్జరీకుచయుగక్రియ గూఢముగాక, ద్రావిడీ స్తనగతిఁ దేటగాక యఱచాటగు నాంధ్రవధూటి సిబ్బెపుం జనుఁగవవోలె గూఢమును జాటుదనంబును లేకయుండఁ జె ప్పిన నదెవో! కవిత్వ మనిపించు; నగిం చటుగాక యుండినౝ.</poem> </div> కాన ధ్వన్యర్థ మతిగూఢముగా నుండరాదు. అతిస్ఫుటముగా నుండరాదు. గూఢగూఢముగా నుండవలెనని సారాంశము. {{p|ac|fwb}}అగూఢగుణీభూతవ్యంగ్యము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పరిపతితకవాటము లై పరిపాటితకనకకూటపటవాటము లై అరినికరపురప్రకరము లరుదుగ నరసింహుశౌర్య మంతయుఁ దెలుపున్.</poem>|ref=149}} '''తా'''. పడిపోయిన వాఁకిళ్లును, హరింపఁబడిన కనకరాసులును, జింపఁబడిన డేరాలు గల శత్రుపట్టణములు నరసభూపాలుని శౌర్యమును జాటుచున్నవి. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>“పరిపతితకవాటము లై యరిపురములు దెలుపు శౌర్య మంతయు” ననుచో “నరివరులఁ గెలిచె విభుఁ” డని పరఁగెడివ్యంగ్యంబ గూఢభావము చెందుౝ.</poem>|ref=150}}<noinclude><references/></noinclude> rsemwo3e0u1qaw7o4dbanz86lrqdbrt 104 218868 577786 571681 2026-09-11T12:52:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పైపద్యముయొక్క వాచ్యార్థమువలన వ్యక్తమగు “నరసభూపాలుఁడు శత్రుల గెలిచె” అను వ్యంగ్యము గూఢముగా లేక రమణీయముగాక యున్నది. ఈ గూఢత చాలదు. "ఓ సరసభూపాలా! నీ యరిపట్టణములు పరిపతితకవాటములు; పరిపాటితకనకకూటపటవాటములు” అన్నయెడల “నరసభూపాలా! నీవు శత్రువుల గెలిచితివి” అను వ్యంగ్యము రమణీయముగా భాసిల్లినట్లు “అరుదుగ నరసింహుశౌర్య మంతయుఁ దెలుపుౝ” అన్నపుడు భాసిల్లదు. కావునఁ బాఠకు లాభేదమును దెలిసికొనవలెను. "కృశాంగ్యా స్సంతాపం వదతి నళినీపత్త్రశయనం" (ఈనళినీపత్త్రశయన మాకృశాంగి సంతాపమును జెప్పుచున్నది) అనుచోఁ గూడ నగూఢరూపమగు గుణీభూతవ్యంగ్యమే. {{p|ac|fwb}}అపరాంగము</p> రసభావాదులకు రసభావాదు లంగములుగా నున్నచో నపరాంగము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మెడ గ్రుచ్చి కౌఁగిలించును; వొడ లెల్లం బారవశ్య మొందించు నరిౝ; పడి మోహనిద్ర పుచ్చును బుడమి నృసింహేంద్రుఖడ్గపుత్త్రిక యౌరా!</poem>|ref=151}} స్పష్టము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>రంగుగ నీయెడ ధ్వని యగు శృంగారము రౌద్రరసవిశేషమునకుఁ దా సంగం బై విలసిల్లుచు సంగతి నపరాంగ మనఁగ సన్నుతి కెక్కున్.</poem>|ref=152}} పైపద్యమున శృంగారరసము రౌద్రరసమున కంగమైనది. ఏలన, నిట నంగి రౌద్రము. దానికి శృంగారము పోషకము. శృంగార రౌద్రములు విరుద్ధరసములు గదా! వీని కంగాంగిభావ మెట్లు కుదురును? అన్నచోఁ జూడుఁడు. {{left margin|3em}}<poem>శ్లో. కోపాత్కించిదుపాగతో౽సి రభసాదాకృష్య కేశేష్వలం నీత్వా మోహనమందిరం దయితయాహారేణ బద్ధ్వా దృఢం భూయోయాస్యసితద్గృహా? నితి ముహుఃకంఠార్ధరుద్ధాక్షరం జల్పంత్యశ్రుకణోల్లభేవ? సుకృతీ కశ్చిద్రహస్తాద్యతే.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> o2ylipb92yr6ais3vb7gf1gwxi8zh6k 104 218869 577788 571682 2026-09-11T13:24:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. ఒకయువతి కినుకతోఁ దవడకు వచ్చిన ప్రియుని కేశములు పట్టి లాఁగి పడకగదిలోనికిఁ గొనిపోయి హారముతో రెక్కలు గట్టి “దానియింటికి మరలఁ బోవుగదా!యనుచు గొంతులో మాట అడ్డుపడుచుండఁగా వదరుచు నశ్రువులు గీఱుచు రహస్యముగాఁ గొట్టుచుండెను. ఆతఁ డెంత ధన్యుఁడోకదా! ఇటఁ గేశాకర్షణము, బంధనము, తాడనము, మొదలగునవి రౌద్రరసానుభావములు. అయినను శృంగారమున నారోపించఁబడినవి. రౌద్రము శృంగారమునకుఁ బ్రతికూలమయినను రాద్రరసానుభావములగు కేశాకర్షణాదులు రూపకబలమువలన శృంగారాంగములుగా నారోపింపఁబడినవి. ( కల్పింపఁబడినవి) కాన విరుద్ధరసానుభావము లెచ్చట నారోపింపఁబడునో యచ్చట దోషము గాదు. “మెడగ్రుచ్చి” అను పద్యమునఁ బైశ్లోకమునవలెఁగాక శృంగారరసానుభావములే రౌద్రమున నారోపింపఁబడినవి. అయినను బైవలెనే యిట శృంగారరౌద్రములకు విరోధము లేదు. {{p|ac|fwb}}వాచ్యసిద్ధ్యంగము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ధారుణి శ్రీనరసింహుని నీరంధ్రధనుర్వినీలనీరద మమరుౝ దారుణతరశరధారా వారితరిపుశౌర్యసూర్యవైభవ మగుచుౝ.</poem>|ref=153}} '''తా'''. నరసభూపాలుని ధనుర్మేఘము తనశరధారచేఁ శత్రుశౌర్యరూపసూర్యవైభవమును వారించును. వాచ్యసిద్ధ్యంగ మనఁగా నెచ్చటఁ గావ్యమున నర్థము కుదరకపోయినపుడు వ్యంగ్యార్థమువలన నర్థము కుదురునో యది వాచ్యసిద్ధ్యంగము. వాచ్యార్ధసిద్ధి కంగ మని వ్యుత్పత్యర్థము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శరధార యనఁగ ధ్వని యై పరిణత మగుసలిలధార పార్థివునిధను శ్శరద మనువాచ్యమున కు ర్వరలో నంగంబు గాఁగ వాచ్యాంగ మగుౝ.</poem>|ref=154}} ఇట వాచ్యార్థమున 'శరధార' యనఁగా బాణధారయే. ప్రకరణము నరసభూపాలవర్ణనము కాఁబట్టి యా యర్థమే ముఖ్యార్థము. ఈ యర్థమును జెప్పుకొన్నచో 'నీరంధ్రధనుర్వినీలనీరదము' అను రూపకము కుదురదు. రూపక ముత్తర<noinclude><references/></noinclude> ggwxvxga3dffsdjrqfrzflyzneobpft 104 218870 577821 571683 2026-09-11T20:11:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పదార్థప్రధానమగుట మేఘమునుండి బాణధార వెలువడదుగదా! కాన ‘శరధారా’పదము వాచ్యార్థసిద్ధికై ‘జలధార ఆను నర్థాంతరమును స్వీకరించినది. అదియే వ్యంగ్యార్థము. ఈ వ్యంగ్యార్థము రూపకసిద్ధికిఁ దోడ్పడుతున్నది. అనఁగా వాచ్యార్థసిద్ధికీ వ్యంగ్య మంగమయినది. కాన విధి వాచ్యసిద్ధ్యంగము. కావ్యప్రకాశమున నీ క్రిందియుదాహరణ మీయఁబడినది. {{left margin|3em}}<poem>శ్లో. గచ్ఛామ్యచ్యుత! దర్శనేన భవతః కింతృప్తి రుత్పద్యతే? కిం త్వేవం విజనస్థయోర్హతజనః సంభావయత్యన్యథా ఇత్యామంత్రణ భంగి సూచిత వృథావస్థానఖేదాలసాం ఆశ్లిష్యౝ పులకోత్కరాంచితతనుర్గోపీం హరిః పాతు పః.</poem> <poem>మ. తనివింబొందను నీదుదర్శనముచేతం జేతమం దచ్యుతా! మనలం గాంచి రహస్థులౝ జనులెదౝ భావింతు రన్యంబుగా నని యాపిల్పునఁ దెల్పుచుౝ నిజవృధాయాసంబుఁ జింతిల్లు గో పినిఁ గౌఁగింటికిఁ దార్చి మోవి గొను గోవిందుండు మిమ్మోముతౝ.</poem> </div> అచ్యుతుఁ డనఁ ‘గృష్ణుఁ’డని వాచ్యార్థము. 'అక్షరణశీలుఁడు' అనునది వ్యంగ్యార్థము. 'ఆ పిల్పునఁ దెల్పుచున్ నిజవృధాయాసంబు' అను నర్థ మీ వ్యంగ్యార్థమును సమకూర్చుచున్నది. 'అచ్యుత’ శబ్దమునకు వ్యంగ్యార్థమును '(అక్షరణశీలుఁడు)’ జెప్పుకొనక 'కృష్ణుఁడు' అను వాచ్యార్థమునే చెప్పుకొన్నచో “ఆ పిల్పునఁ దెల్పుచుౝ నిజవృధాయాసంబు' అనుచోట నర్థమే కుదరదు. పొసగదు. కాన నిదియు వాచ్యసిద్ధ్యంగమే. ఇట గుణీభూతవ్యంగ్యములుగా నుదాహరింపఁబడిన అపరాంగ, వాచ్యసిద్ధ్యంగములు రెండును నుత్తముకావ్యములనియే జగన్నాథుని మతమైనట్లు వెనుకఁ దెలిపితిమి. {{p|ac|fwb}}అస్ఫుటము</p> అతిగూఢమైన వ్యంగ్యము. (ఘనతరఘూర్జరీకుచయుగమువంటిది.) {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్రీనరసింహునిభుజస న్మానితకౌక్షేయకంబు మహిమండలిలో నానారిపుభూనాథవి తానార్జితకీర్తిదుగ్ధధారలు గ్రోలుౝ.</poem>|ref=155}} '''తా'''. నరసభూపాలుని చేతికత్తి శత్రురాజుల కీర్తిదుగ్దములను ద్రాఁగును.<noinclude><references/></noinclude> e11x2hne71up1lmhittqlewz03epr7r 104 218871 577822 571684 2026-09-11T20:32:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అరికీర్తిదుగ్ధ మానును ధరణీశ్వరుఖడ్గ మనుడు దర్వీకరశే ఖరముగతిఁ బొల్చు ననియెడి సరసోపమకృతులయందుఁ జను నస్ఫుట మై.</poem>|ref=156}} '''తా'''. పైపద్యమునఁ “గత్తి శత్రుకీర్తిక్షీరము లానును" అనుటవలన “గత్తి పామువలె నున్నది” అను నుపమాన మస్ఫుటముగా నున్నది. మరొక యుదాహరణము. {{left margin|3em}}<poem>క. కనఁబడకుండిన నిన్నుం । గనఁగా నువ్విళ్లుగొందుఁ; గనిపించినచోఁ జనుదువని వెఱరు; నిన్నుం । గనకున్నను గన్న నాకుఁ గలుగవు సుఖముల్.</poem> </div> ‘నాకు గనరానివాఁడవు గాకుండునట్లును, నియోగభయము నాకుఁ గలుగకుండునట్లును జేయుము’ అనునర్ధము క్లిష్టముగా వ్యక్తమగుచున్నది. వెనుకటి పద్యమునఁ గ్లిష్టముగా నుపమాలంకారము వ్యక్తమగుచున్నది. ఇటఁ గ్లిష్టముగా వస్తువు వ్యంగ్యమగుచున్నది. {{p|ac|fwb}}సందిగ్ధము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరసింహు నభంగురసం గరమున నెదురించురిపులు కడుముందఱగా నరుగుదు; రాయితపడుదురు; శరములు విడుతురు సమగ్రసంభ్రమపరు లై.</poem>|ref=157}} స్పష్టము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అరివరు లాయితపడుదురు; శరజాలము విడుతు రనిన సమరంబునకో? గిరిగుహల కరుగనో? యన సరివ్యంగ్యము లలరుచుండు సందిగ్ధము లై.</poem>|ref=158}} '''తా'''. ‘శత్రువులు సిద్ధపడుచున్నారు. బాణములు విడుచుచున్నారు’ అనఁగా యుద్ధమునకు సిద్ధపడుచున్నారో? గిరిగుహలకుఁ బోవ సిద్ధపడుచున్నారో? అను రెండు వ్యంగ్యార్ధములలో నేది యుద్దేశింపఁబడినదో సందిగ్ధముగా నున్నది. ఏలన రెండును జమత్కారముగానే యున్నవి. కావ్యప్రకాశకారాదులు సందిగ్ధమన వాచ్యార్ధ వ్యంగ్యార్థములలో దేనికిఁ బ్రాధాన్యము? అను సందేహమును గలిగించు కావ్యమని చెప్పి యీ క్రింది శ్లోకము నుదాహరించిరి.<noinclude><references/></noinclude> 3wxc5tu76s3chfphsy5uxm0rvki0tmw 577823 577822 2026-09-11T20:33:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అరికీర్తిదుగ్ధ మానును ధరణీశ్వరుఖడ్గ మనుడు దర్వీకరశే ఖరముగతిఁ బొల్చు ననియెడి సరసోపమకృతులయందుఁ జను నస్ఫుట మై.</poem>|ref=156}} '''తా'''. పైపద్యమునఁ “గత్తి శత్రుకీర్తిక్షీరము లానును" అనుటవలన “గత్తి పామువలె నున్నది” అను నుపమాన మస్ఫుటముగా నున్నది. మరొక యుదాహరణము. {{left margin|3em}}<poem>క. కనఁబడకుండిన నిన్నుం । గనఁగా నువ్విళ్లుగొందుఁ; గనిపించినచోఁ జనుదువని వెఱతు; నిన్నుం । గనకున్నను గన్న నాకుఁ గలుగవు సుఖముల్.</poem> </div> ‘నాకు గనరానివాఁడవు గాకుండునట్లును, నియోగభయము నాకుఁ గలుగకుండునట్లును జేయుము’ అనునర్ధము క్లిష్టముగా వ్యక్తమగుచున్నది. వెనుకటి పద్యమునఁ గ్లిష్టముగా నుపమాలంకారము వ్యక్తమగుచున్నది. ఇటఁ గ్లిష్టముగా వస్తువు వ్యంగ్యమగుచున్నది. {{p|ac|fwb}}సందిగ్ధము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరసింహు నభంగురసం గరమున నెదురించురిపులు కడుముందఱగా నరుగుదు; రాయితపడుదురు; శరములు విడుతురు సమగ్రసంభ్రమపరు లై.</poem>|ref=157}} స్పష్టము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అరివరు లాయితపడుదురు; శరజాలము విడుతు రనిన సమరంబునకో? గిరిగుహల కరుగనో? యన సరివ్యంగ్యము లలరుచుండు సందిగ్ధము లై.</poem>|ref=158}} '''తా'''. ‘శత్రువులు సిద్ధపడుచున్నారు. బాణములు విడుచుచున్నారు’ అనఁగా యుద్ధమునకు సిద్ధపడుచున్నారో? గిరిగుహలకుఁ బోవ సిద్ధపడుచున్నారో? అను రెండు వ్యంగ్యార్ధములలో నేది యుద్దేశింపఁబడినదో సందిగ్ధముగా నున్నది. ఏలన రెండును జమత్కారముగానే యున్నవి. కావ్యప్రకాశకారాదులు సందిగ్ధమన వాచ్యార్ధ వ్యంగ్యార్థములలో దేనికిఁ బ్రాధాన్యము? అను సందేహమును గలిగించు కావ్యమని చెప్పి యీ క్రింది శ్లోకము నుదాహరించిరి.<noinclude><references/></noinclude> ek7ldp1fmf43sl2m20ueegsffqlwsvi 104 218872 577824 571685 2026-09-11T20:47:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>హరస్తుకించిత్పరివృత్త ధైర్యశ్చంద్రోదయారంభ ఇవాంబురాశిః ఉమాముఖే బింబఫలాధరోష్ఠే వ్యాపారయామాస విలోచనాని</poem> </div> '''తా'''. చంద్రోదయకాలమున సముద్రమువలె హరుఁడు కొంచెము ధైర్యము సడలి దొండపండువంటి కెమ్మోవిగల పార్వతీదేవిమొగమునఁ జూపులం పఱచెను. ఇటఁ 'గెమ్మోవి ముద్దాడ నభిలషించెను' అను వ్యంగ్యము ప్రధానమో? ‘చూపులు పఱచెను' అను వాచ్యార్థమే ప్రధానమో? రెండును జమత్కారావహములే యగుటచే సందిగ్ధము. పై పద్యమున రెండు వ్యంగ్యములలో నేది ప్రధానమో సందేహము. ‘ఇట వాచ్యార్థ వ్యంగ్యార్థములలో నేది ప్రధానమో సందేహము. ఇదియే సరియైన దృష్టాంతము. {{p|ac|fwb}}తుల్యప్రాధాన్యము</p> వాచ్యార్థ వ్యంగ్యార్థములు రెండును ప్రధానములుగా గోచరించుచున్నచోఁ దుల్యప్రాధాన్యము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరసింహేంద్రునిచరణం బగుణంబుగ సంఘటింపుఁ డరులార! భవ ద్వరమకుటస్ఫురణంబుల; నరుణం బగు నతనినయన మటు గాకున్నన్.</poem>|ref=159}} '''తా'''. ఓ శత్రురాజులారా! నరసభూపాలుని పాదమును మీ కిరీటములచే నెఱ్ఱగాఁ గావింపుఁడు. లేకున్నా నతని కన్నెఱ్ఱపడును. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరసింహేంద్రునకు నమ స్కరణం బొనరింపకున్నఁ గాంతారంబే శరణం బగు ననువ్యంగ్యము నిర వగువాచ్యంబు సమము లిచ్చటఁ దలఁపన్.</poem>|ref=160}} '''తా'''. ‘నరసభూపాలునికి నమస్కరించుకున్నచో మీ కరణ్యమే గతి' అను వ్యంగ్యార్థమును, ‘నరసభూపాలుని పాదమును మీ కిరీటములచే నరుణముఁగాఁ జేయుఁడు’ అను వాచ్యార్థమును దుల్యములే. అనఁగా వ్యంగ్యార్థము వాచ్యార్ధముకన్న సుందరముగా లేదు. మరొకయుదాహరణము:—<noinclude><references/></noinclude> rx9rcxoc7n1a0hedw6c42tja4gwizal 104 218873 577829 571686 2026-09-11T21:59:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>"బ్రాహ్మణాతక్రమత్యాగో భవతామేవ భూతయే జామదగ్న్య స్తథామిత్ర మన్యథా దుర్మనాయతే”</poem> </div> పరశురాముఁడు రావణుని మంత్రియగు మాల్యవంతుని కీవిధమున సందేశ మంపుచున్నాఁడు:— “బ్రాహ్మణులయెడ నత్యాచారమును విడుచుట మీకే మంచిది. అట్లేనిఁ బరశురాముఁడు మీకు మిత్రుఁడు. కానినాఁడు వాని మనస్సు మాఱును.” ఇటఁ "బరశురాముఁడు క్షత్రియులనువలె రాక్షసులను గూడ నశింపఁజేయును" అను వ్యంగ్యార్థమును “వాని మనసు మాఱును” అను వాచ్యార్థమును సమముగానే యున్నవి. ధ్వన్యాలోకమతమున నీ తుల్యప్రాధాన్యరూపమగు గుణీభూతవ్యంగ్యము లేదని తోఁచుచున్నది. వెనుక నొకవాక్యమునకు వాచ్యార్థ వ్యంగ్యార్థము లను రెండర్థము లున్న వన్నచో వాక్యభేదము తటస్థించునని పూర్వమీమాంసకు లాక్షేపింపఁగా శబ్దశక్తిమూలధ్వనిలో వాచ్యార్థ వ్యంగ్యార్థముల కుపమానోపమేయభావమును గల్పించి యేకవాక్యతను గూర్చుకొనవలయునని చెప్పియుంటిమి. ఇక్కడ ధ్వనికారుఁడు మరొకవిధముగా సమాధానము జెప్పుచున్నాఁడు. “ఒకవాక్యములో రెండర్థములును ప్రధానములే యగుచో వాక్యభేద మేర్పడును. కాని యొకటి ప్రధానమును, మరొకటి యప్రధానమును నగునేని వాక్యభేదము రాదు. ఏకవాక్యత గుదురును. సర్వత్ర వాచ్యవ్యంగ్యములలో నొకటి ప్రధానముగా మరొకటి యప్రధానముగా నుండును. కానీ రెండును బ్రధానములుగా నుండవు. ఇట్టిస్థితిలో వాచ్యావ్యంగ్యములకుఁ దుల్యప్రాధాన్య మెట్లు పొసగును? వాచ్యార్థ వ్యంగ్యార్థములు రెండును బ్రధానములే యగుచో వాక్యభేదదోషము తటస్థించును గదా! కావునఁ దుల్యప్రాధాన్యరూపమగు గుణీభూతవ్యంగ్య ముండదని తేలినది. కానీ మమ్మట, విశ్వనాథాదు లీ "బ్రాహ్మణాతిక్రమ త్యాగో" అను శ్లోకమునే దీని కుదాహరించిరి. {{p|ac|fwb}}కాక్వాక్షిప్తము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒసఁగునెడఁ గసరు గర్జిలు నొసఁగి యొసంగి వెల్లఁబాఱు; నొగి నీకరణిన్ విసువక యొసఁగఁగ నేర్చునె? యసదృశగతి నంబువాహ మౌబళనరసా!</poem>|ref=161}}<noinclude><references/></noinclude> mw83mwz8dfriqgbf9umtpw4rzrgwe60 104 218874 577831 571687 2026-09-11T22:20:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. నరసభూపాలా! మేఘము నీవలె దానము సేయునే? అనఁగాఁ 'సేయదు' అని వ్యంగ్యార్థము. “భిన్నకంఠధ్వని ర్ధీరైః కాకురి త్యభిధీయతే” శోకక్రోధవిస్మయాదులవలనఁ గలుగు స్వరభేదము 'కాకువు' అనఁబడును. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒసఁగునెడఁ గసరు గర్జిలు నెసఁగఁగ నీలాంబువాహ; మిల నీవలెఁ దా నొసఁగఁగ నేర్చునె? యనవుడు ‘నొసఁగఁగ లే’ దనెడివ్యంగ్య మొగిఁ గాకువగున్.</poem>|ref=162}} పైపద్యమున 'ఒసఁగదు' అను వ్యంగ్యార్థము 'ఒసఁగఁగ నేర్చునె?' అను వాచ్యార్థనిషేధముతోడనే యనఁగా సమకాలమందే భాసిల్లును. అనఁగాఁ బ్రథమమున వాచ్యార్ధము; దానివలన వ్యంగ్యార్థము భాసిల్లును గదా! కాని కాకువుచే నాక్షిప్తమగు వ్యంగ్యము వాచ్యార్థానంతరమునఁ గాక వాచ్యార్థముతోడనే భాసిల్లును. కాన నిట వ్యంగ్యచమత్కారము వాచ్యార్థముచే నాక్షిప్తము గావుట లేదు. కాన నిట ధ్వనిత్వము గాక గుణీభూతవ్యంగ్యత్వమే కావునఁ గాకుస్థలమం దెల్లెడలను వాచ్యార్థము వ్యంగ్యసంకలితముగానే భావించును. కేవలము వాచ్యార్థము భాసింపనే భాసింపదు. వ్యంగ్యసంకలితము కాక వాచ్యార్థమునకు విశ్రాంతి లేదు. కాకువువలనఁగూడ నెచ్చట వాచ్యార్థానంతరముననే వ్యంగ్యార్ధము గోచరించునో యట నుత్తమమగుధ్వనియే కానీ గుణీభూతవ్యంగ్యము గాదు. ఎట్లన {{left margin|3em}}తథాభూతాం దృష్ట్వాసృపసదని పాంచాలతనయాం వనే వ్యాధై స్సార్థం సుచిరముషితం వల్కలధరైః విరాటస్యా౽వాసే స్థిత మనుచితారంభవిభృతం గురుఃభేదం ఖిన్నే మయి భజతి నా౽ద్యాపి కురుషు </div> "అన్నగారికి నామీఁదఁ గోపము వచ్చుచున్నది? ఇప్పటికినిఁ గౌరవులమీఁద లేదు?” అని వాచ్యార్థము. 'నామీఁదఁ గోపము దగదు. కౌరవులమీఁదఁ దగును' అనునది వ్యంగ్యార్థము. ఇది ‘భజతి’ అను కేవలకాకువుచేఁ గాక "నా౽ద్యాపి కురుషు” అను వాచ్యార్థసామర్ధ్యముచే నాక్షిప్తమైన కాకుసాహాయ్యమున వ్యక్తమగుచున్నది. కాన వెనుకటి కాకువువంటిది గా దిది. కాన నిది యర్థశక్తిమూలధ్వనియే యగును. పైది గుణీభూతవ్యంగ్యము.<noinclude><references/></noinclude> kpkhuhnejofhpxtfsdnjzv205ygh1f3 577832 577831 2026-09-11T22:20:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. నరసభూపాలా! మేఘము నీవలె దానము సేయునే? అనఁగాఁ 'సేయదు' అని వ్యంగ్యార్థము. “భిన్నకంఠధ్వని ర్ధీరైః కాకురి త్యభిధీయతే” శోకక్రోధవిస్మయాదులవలనఁ గలుగు స్వరభేదము 'కాకువు' అనఁబడును. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒసఁగునెడఁ గసరు గర్జిలు నెసఁగఁగ నీలాంబువాహ; మిల నీవలెఁ దా నొసఁగఁగ నేర్చునె? యనవుడు ‘నొసఁగఁగ లే’ దనెడివ్యంగ్య మొగిఁ గాకువగున్.</poem>|ref=162}} పైపద్యమున 'ఒసఁగదు' అను వ్యంగ్యార్థము 'ఒసఁగఁగ నేర్చునె?' అను వాచ్యార్థనిషేధముతోడనే యనఁగా సమకాలమందే భాసిల్లును. అనఁగాఁ బ్రథమమున వాచ్యార్ధము; దానివలన వ్యంగ్యార్థము భాసిల్లును గదా! కాని కాకువుచే నాక్షిప్తమగు వ్యంగ్యము వాచ్యార్థానంతరమునఁ గాక వాచ్యార్థముతోడనే భాసిల్లును. కాన నిట వ్యంగ్యచమత్కారము వాచ్యార్థముచే నాక్షిప్తము గావుట లేదు. కాన నిట ధ్వనిత్వము గాక గుణీభూతవ్యంగ్యత్వమే కావునఁ గాకుస్థలమం దెల్లెడలను వాచ్యార్థము వ్యంగ్యసంకలితముగానే భావించును. కేవలము వాచ్యార్థము భాసింపనే భాసింపదు. వ్యంగ్యసంకలితము కాక వాచ్యార్థమునకు విశ్రాంతి లేదు. కాకువువలనఁగూడ నెచ్చట వాచ్యార్థానంతరముననే వ్యంగ్యార్ధము గోచరించునో యట నుత్తమమగుధ్వనియే కానీ గుణీభూతవ్యంగ్యము గాదు. ఎట్లన {{left margin|3em}}<poem>తథాభూతాం దృష్ట్వాసృపసదని పాంచాలతనయాం వనే వ్యాధై స్సార్థం సుచిరముషితం వల్కలధరైః విరాటస్యా౽వాసే స్థిత మనుచితారంభవిభృతం గురుఃభేదం ఖిన్నే మయి భజతి నా౽ద్యాపి కురుషు</poem> </div> "అన్నగారికి నామీఁదఁ గోపము వచ్చుచున్నది? ఇప్పటికినిఁ గౌరవులమీఁద లేదు?” అని వాచ్యార్థము. 'నామీఁదఁ గోపము దగదు. కౌరవులమీఁదఁ దగును' అనునది వ్యంగ్యార్థము. ఇది ‘భజతి’ అను కేవలకాకువుచేఁ గాక "నా౽ద్యాపి కురుషు” అను వాచ్యార్థసామర్ధ్యముచే నాక్షిప్తమైన కాకుసాహాయ్యమున వ్యక్తమగుచున్నది. కాన వెనుకటి కాకువువంటిది గా దిది. కాన నిది యర్థశక్తిమూలధ్వనియే యగును. పైది గుణీభూతవ్యంగ్యము.<noinclude><references/></noinclude> pa1zffqde8mynrx8ugnknniqowdulzp 104 218875 577833 571688 2026-09-11T22:42:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}అరుచిరము లేక అసుందరము</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>బలితం బైనమనోజబాణహతిచేఁ బల్మాఱు నిల్పోపలే కలినీలాలక ప్రాణము ల్వెడలి నేత్రాంభోజమార్గంబునన్ గలయం బ్రాఁకుచు వచ్చి యన్నెలవునం గన్నీటియే ఱడ్డ మై నిలుపన్ నిల్చె నృసింహభూరమణ! మన్నింపంగఁ బా డింతటన్.</poem>|ref=163}} '''తా'''. మన్మథబాణహతులచే నెంత యత్నించినను బ్రాణములు వెడలి కన్నులలోనికి వచ్చి యచ్చటఁ గన్నీ రడ్డమై నిలుపఁగా నిలిచెను. ఓ నరసభూపాలా! దానిని మన్నింపుము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>‘ఏణాక్షి రాకయున్నను బ్రాణంబులు విడుచు’ ననెడివ్యంగ్యంబునకుౝ క్షోణిౝ న్వావాచ్యముకన్నఁ బ్ర వీణత్వములేమిఁ దనరు వెస నరుచిర మై.</poem>|ref=164}} '''తా'''. “నీవు రాకున్నచో నాయువతి ప్రాణములు విడుచు”నని వ్యంగ్యార్థము. ఇది వాచ్యార్ధముకన్న సుందరముగా లేదు. అయితే కొన్నియెడల సమాసోక్తి, ఆక్షేప, అప్రస్తుతప్రశంసా, పర్యాయాదులందు వస్తువ్యంగ్యము గలదు. రూపక, ఉపమేయోపమా, తుల్యయోగితా, దీపక, నిదర్శనాదులందు నుపమాలంకారవ్యంగ్యము గలదు. ఆతిశయోక్తి సర్వాలంకారసామాన్య మనియు నది లేని యలంకారమే లేదనియును గొందఱమతము (మమ్మటమతము). ఉపమాలంకారము సర్వసాధారణాలంకారమనియు నది లేని యలంకారమే లేదనియు కొందఱమతము (వామనమతము). "శ్లేషః పుష్ణాతి సౌభాగ్యం ప్రాయోవక్రోక్తిషు స్థితం” (శ్లేషాలంకార మెల్లయలంకారములతోఁ గలిసి వాని సౌందర్యమును హెచ్చించును) అనియు నున్నది. ఇట్టియెడల వస్తువ్యంగ్యమును బట్టియు, నలంకారవ్యంగ్యమును బట్టియుఁ జూచినచో నవి ధ్వనికావ్యములే యగును. కాని చిత్రకావ్యము లెట్లగును? అను ప్రశ్న యుదయించుచున్నది. దీనికి సమాధాన మిది:— సమాసోక్త్యాదులందును రూపకాదులందును వ్యంగ్యముగా భాసిల్లు వస్త్వలంకారములు ప్రధానములు గావు. అనఁగా సమాసోక్త్యాదులందును రూపకాదులందును వాచ్యములయిన వస్త్వలంకారములచేతనే చారుత్యాతిశయము కాని వ్యంగ్యము<noinclude><references/></noinclude> 0k21zr6noez6bebdrh8c5649xuuhjll 104 218876 577835 571689 2026-09-11T23:27:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లయిన వస్త్వలంకారములచేతఁ గాదు. వీనిలో వ్యంగ్య మప్రధానము. కాన నివి గుణీభూతవ్యంగ్యకావ్యము లగును. మరొకవిషయము. వస్తువుచే వస్తువును, నలంకారమును, అలంకారముచే నలంకారమును, వస్తువును వ్యంగ్యమైనపు డచ్చటి వస్త్వలంకారము లగూఢము లగుటచే గుణీభూతవ్యంగ్య మనియు, వ్యంగ్యమైన వస్త్వలంకారములనుబట్టి ధ్వనికావ్య మనియును జెప్పవలసి వచ్చుచున్నది. అట్లే యపరాంగమునను రస, భావ, రసాభాస, భావాభాస, భావోదయ, భావసంధి, భావశబలతాదులు వేరొకరసభావాదుల కంగ మగుచో మొదటిదానినిఁబట్టి ధ్వనికావ్య మనియు, రెండవదానినిఁబట్టి గుణీభూతవ్యంగ్య మనియును జెప్పవలసివచ్చుచున్నది. ఇట్టిచో గతి యేమి? అనుచో నిట్టివి యుత్తమధ్వనికావ్యములే యగును. ఏలన, నే యర్థమువలనఁ జమత్కారాఠితియము గలుగునో యది యుత్తమము. ఇట వ్యంగ్యములగు వస్త్వలంకారరసాదులచేతనే చారుత్వము గలుగుచున్నది. కాన నవియే ప్రధానములు. ఇవన్నియు నపరాంగములోనే చేరును. జగన్నాథుఁడు వీని నుత్తమకావ్యములుగానే పరిగణించెనని చెప్పితిమి. {{p|ac|fwb}}కావ్యభేదములు</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ఇంకఁ గావ్యప్రభేదంబు లేర్పఱింతు వరుస నష్టాదశవిశిష్టవర్ణనములు గలుగవలయు మహాకావ్యతిలకమునకు నెలమిఁ దన్నామధేయంబు లెట్టి వనిన.</poem>|ref=165}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పురసింధునగర్త్వినశశి సరసీవనమధురతిప్రసంగవిరహముల్ పరిణయతనయోదయనయ విరచనయాత్రాజిదౌత్యవిభువర్ణనముల్.</poem>|ref=166}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ఇందు నొకకొన్ని కడమైన నెంచిచూడ నదియు నవని మహాకావ్య మనఁగఁ బరఁగు మఱియు క్షుద్రప్రబంధనిర్మాణమర్మ లక్షణము లేర్పరించెద లలితఫణితి.</poem>|ref=167}} పుర, సముద్ర, శైల, ఋతు, సూర్యోదయ, చంద్రోదయ, సరఃక్రీడా, వనక్రీడా, వసంత, రతిప్రసంగ, విరహ, పరిణయ, పుత్రోదయ, నయవిరచన (సంధి<noinclude><references/></noinclude> tldh3c8gvbwm7un62veydahc6dsate0 104 218877 577836 571690 2026-09-11T23:55:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విగ్రహాదులు) దండయాత్రా, యుద్ధ, దౌత్య, ప్రభువర్ణనములు అను నష్టాదశవర్ణనములు గలది మహాకావ్యము. ప్రతాపరుద్రీయములో ‘దౌత్యము' లేదు; 'ద్యూత' మున్నది. ఇదియే సరియైనది. మరియు 'మధు' అనక 'మధుపానము' అని యున్నది. కేవలము 'మధు’ శబ్దముచే 'వసంతము’ అను నర్థము వచ్చును. వసంతము, మధుపానము ననునవి పరస్పరసంబద్ధములే. కాన నెట్లు చెప్పుకొన్నను దోషములేదు. సాహిత్యదర్పణములో నిట్లున్నది. {{left margin|3em}}<poem>సంధ్యా సూర్యేందురజనీ । ప్రదోషధ్వాంతవాసరాః ప్రాతర్మధ్యాహ్నమృగయా । శైలర్తు వనసాగరాః సంభోగ విప్రలంభౌచ । మునిస్వర్గపురాధ్వరాః రణప్రయాణోపమయ । మంత్రపుత్రోదయాదయః వర్ణనీయా యథాయోగం । సాంగోపాంగా ఆమీదశ.</poem> </div> సంభోగము మొదలుకొని పుత్రోదయమువఱకుఁ గల పదియు సాంగోపాంగముగా వర్ణింపవలెను. సంధ్యాప్రభృతి సాగరపర్యంతము యథాయోగము వర్ణింపవలెను. అప్పకవీయమున నిట్లున్నది :― {{left margin|3em}}<poem>సీ. పురమును, ఋతుషట్కమును బ్రయాణంబును । శైలంబు, వేఁటయు, సాగరంబు మౌనీంద్ర పుణ్యాశ్రమంబును, మంత్రంబు, । ద్యూతంబు, పిదప నద్భుతరణంబు, విజయంబు, మద్యపానజవికారంబును, । వనవిహారంబును, వారికేళి, కన్యాంగసౌందర్యకథనంబు, హిమకరా । భ్యుదయంబు, విప్రలంభోచితంబు,</poem> <poem>గీ. పద్మమిత్రోదయంబును, బరిణయంబు, సురతమును, దౌహృదంబును, సుతజననము, ననఁగ నిరువదిరెండువర్ణనలు గూర్చి చెప్పవలయుఁ బ్రబంధంబు శ్రీనివాస!</poem> </div> ఇం దిరువదిరెండువర్ణనము లుండవలెనని యున్నది. ఇందుఁ గొన్ని తగ్గినను మహాకావ్యమే యగును. ఆలంకారశేఖరకారుఁ దీవిధముగాఁ గావ్యవర్ణనీయములను దెలుపుచున్నాఁడు:― {{left margin|3em}}<poem>వర్ణ్యశ్చరాజా దేవీ చ దేశోగ్రామః పురీ సరిత్। సరో౽బ్ధ్యరణ్యోద్యానాద్రి ప్రయాణ రణవాజినః। హస్త్యర్కచంద్రావృతవో వివాహో౽ద స్వయంవరః।</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> gyazygw2gbmtjk0z4zadfat8t9zwluj 104 218878 577837 571691 2026-09-12T02:24:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem> సురాపుష్పాంబు సంభోగః విశ్లేష మృగయాశ్రమాః। కలా ఋతువయస్సంధీ ధాతువృక్షాభిసారికాః॥</poem> </div> రాజు, రాణి, దేశము, గ్రామము, పురి, నది, సరస్సు, అబ్ధి, అరణ్యము, ఉద్యానము, అద్రి, ప్రయాణము, రణము, గుఱ్ఱములు, ఏనుగులు, సూర్యోదయము, చంద్రోదయము, ఋతువులు, వివాహము, స్వయంవరము, సురాపానము, పుష్పాపచయము, జలకేళి, సంభోగము, విశ్లేషము (విరహము), మృగయ, ఆశ్రమము, కళలు, ఋతువులయొక్కయు వయస్సుయొక్కయు సంధులు, ధాతు, వృక్ష, అభిసారికలు అను విషయములు వర్ణ్యములు. రాజునందు:— కీర్తి, ప్రతాప, ఆజ్ఞ, దుష్టదండన, వివేకిత్వ, సంగ్రామ, శస్త్రాభ్యాస, రాజనీతి, క్షమా, ప్రజాపాలన, శత్రుశైలాధివాస, అరిపురశూన్యత్వ, ఔదార్య, ధైర్య, గాంభీర్య, శౌర్య, ఐశ్వర్య, ఉద్యమాదులు వర్ణ్యములు. రాణియందు:— సౌభాగ్య, లావణ్య, శీల, శృంగార, మన్మథావస్థా, త్రపా, చాతుర్య, దాక్షిణ్య, ప్రేమ, మానవతాదులు వర్ణ్యములు. దేశమున:— పెక్కుగనులు, ద్రవ్యము, పశుధాన్యసమృద్ధి, దుర్గ, నదీమాతృకాదులు వర్ణ్యములు. గ్రామమున:― ధాన్య, లతా, వృక్ష, సరసీ, పశుపుష్టి, క్షేత్ర, హట్ట (అంగడి), గ్రామ్యస్త్రీ విభ్రమములు వర్ణ్యములు. పురమున:— అట్ట, పరిఖా, వప్ర, తోరణ, ధ్వజ, ప్రాసాద, మార్గ, ప్రపా, ఆరామ, వాపీ, వేశ్యా, నదులు వర్ణ్యములు. సదియందు:— జలప్రవాహ, గజ, పద్మ, షట్పద, హంస, నక్ర, తీరోద్యాన, స్త్రీ, పాంథ, కేళులు వర్ణ్యములు. అబ్ధియందు:— ద్వీప, అద్రి, రత్న, ఊర్మి, పోత (నౌకలు), జలచరములును, నదీప్రవేశము, చంద్రునివలనఁ గలుగు వృద్ధి, బడబాగ్ని, మేఘములు వ్రాలుట మొదలగునవి వర్ణ్యములు. అరణ్యమున:— వరాహ, ఇభ, యూధ, సింహాదులు ( క్రూరజంతువులు), ద్రుమములు, కాక, ఉలూక, కపోతాది పక్షులు మొదలగునవి వర్ణ్యములు. ఉద్యానమున:— మార్గము, ఫలపుష్పలతాదులు, శుకపికాదులు, కేళీహంసాదులు, క్రీడలు, పాంథులు మొదలగు విషయములు వర్ణ్యములు.<noinclude><references/></noinclude> giab95oi02ecg5tfhgvzbaf8pv8ope5 104 218879 577838 571692 2026-09-12T02:55:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} శైలమున:― మహౌషధులు, ధాతువులు, వంశములు (వెదుళ్లు), కిన్నరులు, నిర్ణరులు, శృంగ, తట, గుహా, రత్న, వనజంతు, ఉపత్యకలు వర్ణ్యములు. ప్రయాణమున:— భేరీభాంకార, భూకంప, బలధూళి, శరభ, ఉక్ష, గజ, ఛత్ర, వణిక్, శకట, వేసరములు వర్ణ్యములు. యుద్ధమున:— సైన్యధూళి, తూర్యధ్వని, శరమండపము, రక్తనదులు, ఛిన్నాతపత్ర, రథ, చామర, కేతు, కుంభి, యోధులును, సురనారీవృతభటులును, సురపుష్పవృష్టియును వర్ణ్యములు. అశ్వమునందు:— వేగిత్వము, ఔన్నత్యము, తేజము, శుభలక్షణము, ఖురోత్ఖాతరజము, ప్రౌఢి, గతివిచిత్రతయును, దెలివియును వర్ణ్యములు. గజమునందు:— సహస్రములతో యుద్ధము సేయుప్రౌఢి, ఉచ్ఛత్వము, కర్ణచాపలము, శత్రువ్యూహనిభేదకత్వము, కుంభము లుండుట, మదాళు లుండుటయును వర్ణ్యములు. సూర్యునియందు:— అరుణత్వము, సూర్యకాంతశిలలకుఁ, జక్రవాకములకును, అంబుజములకును, పథికలోచనములకును బ్రీతియుఁ, దారా, ఇందు, దీప, ఓషధి, ఘూక, తమ, శ్చౌర, కులటాదులకుఁ బీడయును వర్ణ్యములు. చంద్రునియందు:— కులటా, చక్రవాక, ఆంబుజపీడయును, జకోర, చంద్రకాంత, దంపతిప్రీతియును వర్ణ్యములు. (షడృతువులందు నేది వర్ణింపవలెమో దోషప్రకరణమునఁ గవిసమయములలోఁ గలదు. అటఁ జూచుకొనవలెను) వివాహమందు:— స్నానము, అంగభూషణములు, తూర్య, వేదఘోషములు, వేదీ, సంగీత, హోమ, లాజాదులును వర్ణ్యములు. స్వయంవరమందు:— శచీరక్ష, మంచములు (కుర్చీలు) మండపములు మొదలగువానిని సిద్ధము సేయుట, రాజపుత్త్రి, రాజుల యాకారములు, అన్వయవర్ణనము, చేష్టలును వర్ణ్యములు. సురాపానమునందు:— వికలత్వము, మాటలలో, నడకలో స్ఖలనము, లజ్జయును, మానమును విడుచుట, ప్రేమాధిక్యము, కనులెఱ్ఱపడుట, భ్రమణము మొదలగునవి వర్ణ్యములు. పుష్పాపచయమున:— పూలుగోయుట, ప్రియుఁడు పూల నందిచ్చుచు గోత్రస్ఖలనము సేయుట, మాలను జాఱవిడుచుట, కోపము, వక్రోక్తులు, సంభ్రమాశ్లేషములు వర్ణ్యములు.<noinclude><references/></noinclude> 8s0dygpz8dyq49uynd72qmziutxrhl4 104 218880 577839 571693 2026-09-12T03:25:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} జలకేళియందు:― సరస్సును క్షోభపఱచుట, చక్రవాకములు, హంసలు మొదలగునవి తొలఁగిపోవుట, నీళ్ళు చల్లుకొనుట, భూషణచ్యుతి మొదలగునవి వర్ణ్యములు. సురతమున:— సాత్త్వికభావములు, సీత్కారము, కనులు ముడుఁచుకొనుట, కాంచీ, కంకణ, మంజీరరవములు, నఖాధరక్షతములును వర్ణ్యములు. విరహమున:― తాప, నిశ్వాస, చింతా, మాన, జాగర, కృశాంగత్వములును, క్షణములు సంవత్సరములుగా, రాత్రులు దీర్ఘములుగా, శిశిర ముష్ణముగా వర్ణింపవలెను. మృగయయందు:― సంచారము, వలలు, నీలవేషము, మృగత్రాసము, మృగాధిక్యము, హింస, జంతువులను జంపుట, గతిత్వరయును వర్ణ్యములు. ఆశ్రమమునందు:— అతిథిపూజ, ఏణములకు విశ్వాసము, క్రూరజంతువులు శాంతముగా వసించుట, యజ్ఞధూమము, మునికుమారికలు చేయు వృక్షసేచనము, వల్కలములు, ద్రుమములును వర్ణ్యములు. ప్రాతఃకాలమున:— పద్మములు వికసించుట, కోకదంపతులు ప్రీతి నొందుటయు వర్ణ్యములు. మధ్యాహ్నమున:— తాపబాహుళ్యము వర్ణ్యము. సాయంకాలమున:— సూర్యుని యెఱుపు, చక్రవాక, పద్మములకు విప్లవమును వర్ణ్యములు. (ఈ మూఁడుకాలములకుఁ గళలని నామాంతరము) అంధకారమున:— అతికాఠిన్యము, సమస్తలోకములను లోపింపఁజేయు సామర్థ్యము, అభిపారికాసంచారమును వర్ణ్యములు. వృక్షమున:— బహుశాఖావత్త్వము, ఆకుల దట్టనచే సూర్యుఁ డగపడకుండుట, ఉచ్చత, పుష్పసమృద్ధి, పథికసేవ్యత్వమును వర్ణ్యములు. అభిసారమున:— భయభ్రంశము, మంజీరాదుల తిరస్కారము, సాహసము, అతిమోహము, కాలానుగుణమైన వస్త్రధారణము మొదలగునవి వర్ణ్యములు. శైశవతారుణ్యసంధులును, ఋతుసంధులును వర్ణ్యములు. ఇపుడు మహాకావ్యలక్షణము చెప్పఁబడినది. కాని కావ్యవస్తు వెట్లుండవలయునో చెప్పలేదు. కొంద ఱీవర్ణనములఁబట్టియే కావ్యవస్తువు నిర్ణీతమగుచున్నదనియు ననఁగా నివ్వన్నియుఁ గలకథ గావలయుననియుఁ జెప్పుదురు. ధ్వనికారాదు లెవ్వరును మహాకావ్యమున కీలక్షణమును దెలుపలేదు. ధ్వనికారుఁడు పదవాక్యవ్యంగ్యమలను తెలిపి ప్రబంధవ్యంగ్యమును దెలిపెను. ప్రబంధమెట్లున్న రసవ్యంజకమో దానినిఁ దెలిపియున్నాఁడు. అనఁగాఁ గావ్యవస్తు వెట్లుండవలయునో వచించెను.<noinclude><references/></noinclude> ogqyq103pn9ci1kds5mqgy7hl6v2ufu 104 218881 577842 571694 2026-09-12T04:28:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}కావ్యవస్తువు</p> మన కవులు నాటకవస్తువునందుఁ జూపినంత శ్రద్ధను శ్రవ్యకావ్యవస్తువునందు జూపరైరి. భరతునిమతమునఁ గావ్యమన దశరూపాత్మకమే. (కావ్యంహి దశరూపాత్మకమేవ) కావుననే యతఁడు రూపకవస్తువును రూపకరసమును గుఱించియే చర్చించెను; కాని శ్రవ్యకావ్యవస్తువును, శ్రవ్యకావ్యరసమును గుఱించి చర్చింపఁడయ్యె. కాని ధ్వనికారుఁడే ప్రప్రథమమున రూపకమునకువలెనే శ్రవ్యకావ్యమునకును రసమే ప్రధానమనియు, దాననే రమణీయత్వము గలుగువనియు నిర్వచించెను. (ఏతచ్చ రసాదితాత్పర్యేణ కావ్యనిబంధనం భారతాదావపి సుప్రసిద్ధమేన ― ధ్వన్యాలోకము) ఈవిషయము S. K. De గారి Sanskrit Poetics అను గ్రంథమువలనను స్పష్టమగుచున్నది. 'We get the first definite exposition, as we shall see of the idea of Rasa, and its relation to poetry in the works of Dhwanikara and Ananda Vardhana; and its importance in Poetry, as distinguished from Drama, was probably understood from that time. {{right|Page 22. Footnote 44}} That the Doctrine of Rasa was originally associated with the Dramuturgy and later on applied to poetics is clear from the tradition which survives even in very late writters and makes them not only discuss the theory directly in connection with the Drama but even borrows the illustrations from dramatic poetry. {{right|Page 23. Footnote 45}} ఈ విధముగా De పెక్కుచోట్లఁ దెలిపెను. అభినవగుప్తపాదాచార్యులవారును దమలోచనమున “నాట్యాత్ సముదాయ రూపాత్ రసః కావ్యేచ నాట్యాయమాన ఏవ రసః కావ్యార్థ" అని తెలిపిరి. ఈ యుల్లేఖములను బట్టి ధ్వనికారునికాలమునుండియే యాలంకారికులు కావ్యమునందును, నాటకమునందువలెనే రసప్రాధాన్య మంగీకరించిరి. ధ్వనికారునికిఁ బూర్వులయిన భామహ, దండి, వామనులు గ్రమముగా అలంకార, గుణ, రీతి ప్రాధాన్యముల నంగీకరించి రసము నప్రధానముగా నిరూపించిరి. ధ్వనికారుఁ డట్లుగాక భరతుని రూపకరససిద్ధాంతమును గావ్యమునకుఁ గూడ సమన్వయించెను. ఆరస మె ట్లాస్వాద్యమానమగునో చక్కఁగా నభినవగుప్తుఁడు నిర్వచించెను. ఆవిషయము రసప్రకరణమునఁ జర్చింపఁబడును. ఇటఁ గావ్యవస్తువునుగుఱించి ధ్వనికారుఁ డేమి వచించెనో చూతము. {{left margin|3em}}<poem>“విభావ భావానుభావ సంచార్యౌచిత్యచారుణః విధిః కథాశరీరస్య వృత్తస్యోత్ప్రేక్షితస్య వా</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> h1emi72v20lxheas40cs027n47fg2cp 104 218882 577843 571695 2026-09-12T04:53:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem> ఇతివృత్తవశాయాతాం త్యక్త్వా౽ననుగుణాం స్థితిం। ఉత్ప్రేక్ష్యో౽ప్యంతరాభీష్ట రసోచిత కథోన్నయః। సంధిసంధ్యంగఘటనం రసాభివ్యక్త్యపేక్షయా। నతు కేవలయా శాస్త్రస్థితిసంపాదనేచ్ఛయా। ఉద్దీపనప్రశమనే యథా౽వసరమంతరా। రసస్యా౽రబ్ధవిశ్రాంతే రనుసంధానమంగినః। అలంకృతీనాం శక్తా౽వప్యానురూప్యేణ యోజనం। ప్రబంధస్య రసాదీనాం వ్యంజకత్వే నిబంధనం।</poem> </div> (విభావ, భావ, అనుభావ, సంచారుల యౌచిత్యము గలిగి రమణీయముగా నున్న కథాశరీరమును (ప్రఖ్యాతముగాని, ఉత్పాద్యముగాని, మిశ్రముగాని) గ్రహింపవలయును. ఇతివృత్తగత మగు ననౌచిత్యము లున్నవానినిఁ దొలఁగించి రసోచితముగా దానిని మార్పవలెను. రసాభివ్యక్తి నుద్దేశించి యనఁగాఁ దదుపస్మారకముగా సంధి, తదంగములను గూర్పవలెను. అంతేకాని శాస్త్రమర్యాదను బాలించుటకై రసోపస్కారకములు గాని సంధి తదంగములను గూర్పరాదు. ఆయా ఘట్టములందు రసోద్దీపనమును, రసప్రశమనమును, సముచితముగాఁ గావింపవలెను. ఆరంభింపఁబడి యాఁగిపోయిన యంగిరసమును మరల ననుసంధింపవలయును. సామర్ధ్య మున్నది గదా యని యలంకారములను గూర్పక యనురూపముగా మాత్రమే కూర్పవలెను. ఇది ప్రబంధము రసాదివ్యంజక మగుటలో నిబంధనము.) ప్రబంధమనఁ గావ్యము. “ఇతివృత్తుం తు కావ్యస్య శరీరం పరికీర్తితం” అని భారతమతము. కాన నిటఁ గావ్యశరీరమని యర్థము. కావ్యవస్తువు రసాదివ్యంజకము గావలయునన్నచో నా వస్తువు పైవిధముగానే యుండవలయును. అనఁగా రూపకమునందువలెనే కావ్యమునందును వస్తువు రమణీయముగా, రసోచితముగా, నుండవలయును. రూపకమునందుఁ గవి కథను “అనఁగనఁగా నొకరాజు" అని ప్రారంభింపక యితివృత్తము నందలి రమణీయఘట్టములను బ్రదర్శనీయము లగువానిని మాత్రమే తీసికొని యంకములుగా విభాగించి వ్రాయును. అట్లే శ్రవ్యకావ్యమునను వస్తువుయొక్క రసవద్ఘట్టములను దీసికొనియే రచించవలెను. ఒకవిశేషము గలదు. రూపకము దృశ్యమగుటవలన రంగమునఁ గొన్నివిషయములు నిషిద్ధములై యున్నవి. కాని కావ్యము శ్రవ్యమగుట వలనఁ గనుకలిచేఁ గలిగినంత జుగుప్పాదులు వినుకలిచేఁ గలుగవు; కాన దృశ్యకావ్యమున నిషిద్ధము అయినవన్నియు శ్రవ్యకావ్యమున నిషిద్ధములు గానక్కఱలేదు. కావునఁ గావ్యవస్తువు రసవ్యంజకము గావలయునన్నచోఁ<noinclude><references/></noinclude> d7uphbtqd2gosi1nsuv5fu9l2eb4ecs 104 218883 577847 571696 2026-09-12T05:57:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>31 బైవిధమున రచింపవలయును. ఇదియే కావ్యశిల్పము. ఈ శిల్పదృష్టియే కవికి ముఖ్యముగా నుండవలెను. "విభావానుభావ" ఇత్యాదివిషయమును గేవల రూపకవస్తువును గుఱించి ధ్వనికారుఁడు వచింపలేదు. ఎట్లతఁడు రూపకరసమును గావ్యమునకును బ్రధానముగా రమణీయతాప్రయోజకముగా నుద్దేశించెనో యట్లే రూపకవస్తువువంటి వస్తువు నేశ్రవ్యకావ్యమునందును నుండవలెనని యుద్దేశించి దృశ్యశ్రవ్యోభయకావ్యసాధారణముగా నీ లక్షణమును వచించెను. ఇంతే కాదు. గద్యప్రబంధములగు నాఖ్యాయికాదులందును నీ శిల్పదృష్టి యుండవలెను. ఈ శిల్పదృష్టితో మనము చూచినచో మన కవులలో ముప్పాతిక మువ్వీసము కావ్యవస్తువును గుఱించి శ్రద్ధ వహింపలేదనవలయును. మహాకవి కాళిదాస కా • కావ్యము తెలుగు రఘువంశ కుమారసంభవములు గూడ నేతద్దోషదూషితములగును. అందలి వస్తు వులు పై లక్షణములకు లక్ష్యములుగామి రసవ్యంజకములు గాఁజాలవు. ఆంధ్ర ప్రబంధములలోఁ గళాపూర్ణోదయము, ప్రభావతీప్రద్యుమ్నము, మొదలగు కొన్నింటఁ దక్క మిగిలిన పెక్కు కావ్యములందు వస్తువు రసవ్యంజకముగా రచింపఁబడలేదు. -పింగళి సూరన తన కావ్యవస్తువులను జాలవఱకు రసజ్యంజకములుగానే సృజించెను. కానీ యాతఁడును గతానుగతికమగు సంప్రదాయములను బాటించి యటనట నా వస్తువులను గొంత రసా పకృష్టములనే చేసెను. ఇంకను వసుచరిత్రమునందును, మహాభారతియునఁ గొన్ని భాగములందును బ్రబంధర సవ్యంజకత గానఁబడును. ఇతిహాసములందిది మృగ్యడు. వానిమాట నావలనుంతము. కాని ప్రబంధములో వస్తువును రసవ్యంజకమునుగాఁ జేయవలయును. ఏలోరో కవుల కీ విషయమున శ్రద్ధ సన్నగిల్లినది. ఈ విషయమునే శిరోమణి పి. యజ్. సుబ్బరామభట్టర్ గారు తమ Studies in Dhwanyaloka" అను గ్రంథమున 003-౧0ర పుటలలో " నిటు తెలిపిరి. "Bharata Says ఇతివృత్తంతు కావ్యస్య శరీరం పరికీర్తితం | పంచభిస్సంధిభిస్తన్య విభాగాః పరికీర్తితాః | and thus shows the natural divisions of a poetical action in gene- ral. It may be assumed, therefore, that according to his view there is no essential distinction between drama and non-dramatic poetry, as far as the construction of plot is concerned. In his description of the essential features of a Mahakavya, Bhamaba also ళ పంచ CC-0. Jangamwadi Math Collection. says<noinclude><references/></noinclude> qxhtedziyqx7sbzmwo4dcymvxnw0uz1 577877 577847 2026-09-12T07:15:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>బైవిధమున రచింపవలయును. ఇదియే కావ్యశిల్పము. ఈ శిల్పదృష్టియే కవికి ముఖ్యముగా నుండవలెను. "విభావానుభావ" ఇత్యాదివిషయమును గేవల రూపకవస్తువును గుఱించి ధ్వనికారుఁడు వచింపలేదు. ఎట్లతఁడు రూపకరసమును గావ్యమునకును బ్రధానముగా రమణీయతాప్రయోజకముగా నుద్దేశించెనో యట్లే రూపకవస్తువువంటి వస్తువు నేశ్రవ్యకావ్యమునందును నుండవలెనని యుద్దేశించి దృశ్యశ్రవ్యోభయకావ్యసాధారణముగా నీ లక్షణమును వచించెను. ఇంతే కాదు. గద్యప్రబంధములగు నాఖ్యాయికాదులందును నీ శిల్పదృష్టి యుండవలెను. ఈ శిల్పదృష్టితో మనము చూచినచో మన కవులలో ముప్పాతికమువ్వీసము కావ్యవస్తువును గుఱించి శ్రద్ధ వహింపలేదనవలయును. మహాకవి కాళిదాస కావ్యములగు రఘువంశ కుమారసంభవములు గూడ నేతద్దోషదూషితములగును. అందలి వస్తువులు పైలక్షణములకు లక్ష్యములుగామి రసవ్యంజకములు గాఁజాలవు. ఆంధ్రప్రబంధములలోఁ గళాపూర్ణోదయము, ప్రభావతీప్రద్యుమ్నము, మొదలగు కొన్నింటఁ దక్క మిగిలిన పెక్కుకావ్యములందు వస్తువు రసవ్యంజకముగా రచింపఁబడలేదు. -పింగళి సూరన తన కావ్యవస్తువులను జాలవఱకు రసవ్యంజకములుగానే సృజించెను. కానీ యాతఁడును గతానుగతికమగు సంప్రదాయములను బాటించి యటనట నా వస్తువులను గొంత రసాపకృష్టములనే చేసెను. ఇంకను వసుచరిత్రమునందును, మహాభారతమునఁ గొన్నిభాగములందును బ్రబంధరసవ్యంజకత గానఁబడును. ఇతిహాసములం దిది మృగ్యము. వానిమాట నావల నుంతము. కాని ప్రబంధములో వస్తువును రసవ్యంజకమునుగాఁ జేయవలయును. ఏలొకో? కవుల కీ విషయమున శ్రద్ధ సన్నగిల్లినది. ఈ విషయమునే శిరోమణి పి. యౝ. సుబ్బరామభట్టర్ గారు తమ “Studies in Dhwanyaloka" అను గ్రంథమున 113-114 పుటలలో నిటు తెలిపిరి. "Bharata Says {{left margin|3em}}<poem>ఇతివృత్తంతు కావ్యస్య శరీరం పరికీర్తితం। పంచభిస్సంధిభిస్తన్య విభాగాః పరికీర్తితాః।</poem> </div> and thus shows the natural divisions of a poetical action in general. It may be assumed, therefore, that according to his view there is no essential distinction between drama and non-dramatic poetry, as far as the construction of plot is concerned. In his description of the essential features of a Mahakavya, Bhamaba also says “పంచ<noinclude><references/></noinclude> gm0roum55rs8rbmm4ck1r7evksdm5c8 104 218920 577834 571733 2026-09-11T22:57:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}గద్యము</p> {{Center|<poem>ఇది శ్రీ హనుమత్ప్రసాదలబ్ధకవితాసార, సారస్వతాలంకార, నిరంకుశ ప్రతిభాబంధుర, ప్రబంధపఠనరచనాధురంధర, ప్రబంధాంక వేంకట రాయ భూషణసుపుత్త్ర, తిమ్మరాజపౌత్ర, సకలభాషావిశేష నిరుపమావధానశారదామూర్తి మూర్తిప్రణీతం బైనకావ్యా లంకారసంగ్రహం బను మహాప్రబంధంబునందు సర్వరససాధారణనాయకవర్ణనంబును, శృంగార నాయికాఖ్యానంబును, రీతివృత్తిప్రశంసయుఁ బాకశయ్యాప్రశంసనంబును, గావ్యభేద ప్రకరణంబును, మహాకావ్యప్రకటనంబు క్షుద్రప్రబంధమార్గదర్శనంబు నన్నది ద్వితీయాశ్వాసము</poem>}} {{Center|――――――}} {{p|ac|fs150}}కావ్యాలంకారసంగ్రహము</p> {{p|ac|fs125}}తృతీయాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్రీరమణచరణసేవా పారాయణ! యుభయవంశపావన! లక్కాం భారచితభాగధేయ! య పారకృపారసిక! యోబపార్థివు నరసా!</poem>|ref=1}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>అవధరింపుము లక్ష్మలక్ష్యములనెల్ల ననఘ భవదీయనామధేయాంకితముగ బహువిభక్తుల నొనరింతుఁ బద్యవితతి నిచ్చటఁ బ్రబంధజీవితం బెట్లటన్న.</poem>|ref=2}} లక్ష్మలక్ష్యములు = లక్షణలక్ష్యములు ; బహువిభక్తులు = పెక్కువిభాగములు. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>మహితకవితావిలాసినీమధురతరవి లాసవిన్యాసములలీల వాసికెక్క</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> aomb2alxjkcesbq142h4xhsfzercci2 104 223490 577787 2026-09-11T13:24:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||17 బస పెట్టితిని}}</noinclude>నీల గుమాస్తాలును స్వయంసేవకు లయిరి. అందఱకు ఉపయోగించు కార్యములలో దిగుటకు వీరికి కొంత ఆశ్చర్య మాయెను. ఇందులకు ఆహ్వానింపఁబడుటకును, సభలో పాలు గొనుటకును, తామెల్లరు వచ్చుటకును వారి కిదియ ప్రథమానుభవము. ఈ మహావిపత్తులో పెద్దలు పిన్నలు, ధనికులు పేదలు, సేవ్యులు సేవకులు, హిందువులు, మహమ్మదీయులు, పారసీకులు, క్రైస్తవులు, గుజరాతీలు, మదరాసీలు, సింధీయులు ఈమొదలగు భేదమును, తరతమభావమును పోయెను. అందఱు భారతసంతానము; అందఱు సేవకులు. బిల్లు రెండవతూరి ప్యాసు ఆయెనో, మఱి కాఁబోవునో! ఇట్టి కఠినశాసనమునకు భారతీయులు నిరోధము చూపింపకుండుటే వారికి వోట్ల హక్కు అక్కఱలే దనుటకు ప్రమాణ మని చర్చాసమయములలో నేటాలుఅధికారులు ప్రసంగించుచుండిరి. నేను సభలో ఆవిషయమును ముచ్చటించితిని. బిల్లుచర్చను ఆఁపవలసినదని అస్సెంబ్లీప్రెసిడెంటునకు తంతి నిచ్చితిమి. ప్రధానమంత్రి సర్ జాన్ రాబిన్సన్ గారికిని ఇట్టితంతినే మఱియొకటి యిచ్చితిమి. మఱియొకటి దాదా అబ్దుల్లాగారి మిత్రుఁడు ఎస్కాంబీ గారి కిచ్చితిమి. ఆస్సెంబ్లీ ప్రెసిడెంటు బిల్లుచర్చ రెణ్ణాళ్లవఱకు ఆఁపఁబడినదని వెంటనే జబా బిచ్చెను. ఇది మాకందఱకు ఆనంద మయ్యెను. శాసనసభకు పంపవలసిన పిటిషనును తయారుచేసితిమి. దానికి మూఁడు నకళ్లు కావలసి వచ్చెను. పత్రికలకు పంప మరొక ప్రతి కావలసి వచ్చెను. వీలయినన్ని చేవ్రాలు చేయింపవలయునని సంకల్పింపఁబడెను. ఇదియంతయు ఒక రాత్రిలో జరుగవలెను. ఇంగ్లీషు తెలి<noinclude><references/> {{c|215}}</noinclude> b28ilzdm1hjgxyzb5wqtq5i56q5rsgl 102 223491 577792 2026-09-11T13:58:46Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = పున్న |అసలుపేరు = అంజయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = పున్న అంజయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె=...' 577792 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = పున్న |అసలుపేరు = అంజయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = పున్న అంజయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడ్డం ]] 57k8ibf8t6wr8ld6d14nab07hnvcx5l 577793 577792 2026-09-11T13:59:23Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577793 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = పున్న |అసలుపేరు = అంజయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = పున్న అంజయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పులిజాల గోపాలరావు]] 64tysxtt12hyoci4ksk4qbrybtbfib8 577794 577793 2026-09-11T14:00:16Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577794 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = పున్న |అసలుపేరు = అంజయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = పున్న అంజయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పులిజాల గోపాలరావు]] sbky2imbqgqn6v328zyifvaz3f6qpe0 102 223492 577797 2026-09-11T14:44:08Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = జి. వెంకట రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = జి. వెంకట రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామ...' 577797 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = జి. వెంకట రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = జి. వెంకట రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా ]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పులిజాల ]] e4v7xm7wp78e36j7zu12zsuvzdow3ud 577798 577797 2026-09-11T14:44:52Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577798 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = జి. వెంకట రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = జి. వెంకట రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పులిజాల ]] qqildg00pinocaz9j5wpmjvehipp46c 577799 577798 2026-09-11T14:57:09Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577799 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = జి. వెంకట రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = జి. వెంకట రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/తోటపల్లి సుబ్రహ్మణ్యం]] lz7ml4w4v7a5ke1s54duhot8weqcaux 102 223493 577801 2026-09-11T15:03:44Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_...' 577801 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ ]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/తోటపల్లి ]] jkpy740u2dxelka6k9rr4ystdicjynd 577802 577801 2026-09-11T15:07:44Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577802 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/తోటపల్లి ]] s44w1fs72idfljda6lmdmnco9l2pmfy 577803 577802 2026-09-11T15:08:21Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577803 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు]] r1km4l26qopbvrovf4uw490108mo4no 577804 577803 2026-09-11T15:09:03Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577804 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం లక్ష్మీనారాయణ]] 0xbvetz7pgjfmze9kvbpq86mdmoolvj 577805 577804 2026-09-11T15:10:27Z Rajasekhar1961 50 577805 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = 1962 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం లక్ష్మీనారాయణ]] bgght66sqfm9ce0urddkcx5xgcs0fiw 577811 577805 2026-09-11T15:23:23Z Rajasekhar1961 50 577811 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వెలుదండ |అసలుపేరు = నిత్యానందరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = 1962 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వెలుదండ నిత్యానందరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం లక్ష్మీనారాయణ]] {{authority control}} pga1mik7d9z0ybkvr99cxgotebayunr 102 223494 577812 2026-09-11T15:38:37Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఆర్. కమల |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఆర్. కమల |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [...' 577812 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఆర్. కమల |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఆర్. కమల |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు ]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి ]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం ]] eduuar25neyu7qm3yuoff3mhhjxocqe 577813 577812 2026-09-11T15:39:52Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 577813 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఆర్. కమల |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఆర్. కమల |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆనందాంబ]] 1t51b0360m9lbvkvsyvasytguw73z7c 104 223495 577825 2026-09-11T21:17:54Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>సిన స్వయంసేవకులును, తదితరులును రాత్రి యంతయుఁ గూర్చుండి నకళ్లు వ్రాయుచుండిరి. వ్రాయసమున మంచి నేర్పరియగు ఆర్థర్ అను వృద్ధుఁ డొకఁడు మొదట పిటిషను వ్రాసెను. దీనిని ఒకరు చదువుచుండిరి; ఆయిదుగురు ఏకకాలమున ప్రతులు వ్రాసిరి. ఇటులు అయిదు ప్రతులు తయారాయెను. ఈఅర్జీలమీఁద చేవ్రాలు చేయింప వర్తకపు స్వయంసేవకులు తమ సొంత బండ్లలోను, అద్దెబండ్లలోను ఎక్కి బయలు దేఱిరి. వడిగా ఈపని నెఱవేఱను. అర్జీ వెంటనే బటువాడా చేయఁబడెను. పత్రికలలో స్వాభిప్రాయములతోఁగూడ అది ప్రకటించుకొనఁబడెను. శాసనసభలోఁగూడ కలవరము కలిగెను. సభలో చర్చ జరిగెను. శాసనమునెడ పక్షపాతము తాల్చిన వారు అర్జీలోని ఖండనములకు జబాబులు చెప్పిరి. అవి కుంటిజబాబులు. ఏమి చెప్పిన నేమి? తుదకు బిల్లు ప్యాసు ఆయెను. ఇటు లగునని మేము లోఁగడనే నిశ్చయించితిమి. కాని ఈ ఆందోళనమువలన భారతీయులలో నూతనప్రాణ ముద్భవించెను. అందఱ మొకటియనియు, వర్తకపుహక్కులను సంపాదించుటకు ప్రయత్నించినటులు రాజకీయములగు హక్కులకును ప్రయత్నించుట విధియని అందఱకుఁ దోఁచెను. ఆకాలమున రిప్పన్ గారు కాలనీలకు సెక్రటరీ. ఒక పెద్ద అర్జీ నాతనికి పంపుకొన నిశ్చయింపఁబడెను. ఇది ఇంతలంతల పని కాదు. ఒక దినములోపుగ నగునదియు కాదు. స్వచ్ఛందసేవకులు చేర్చుకొనఁబడిరి. అందఱును తమ చేతనయిన సాహాయ్యమును చేసిరి. అర్జీని తయారుచేయుట నాకు చాల పరిశ్రమ యయ్యెను. తద్విషయమైన కాకితములను, పుస్తకములను, సంపూర్ణముగా చదివితిని.<noinclude><references/> {{c|216}}</noinclude> tr91qgz3p9nramsqv71cat8we67srqt 104 223496 577826 2026-09-11T21:29:53Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||17 బస పెట్టితిని}}</noinclude>హిందూదేశములో మాకొకవిధమైన వోట్లహక్కు కలదు కావున నేటాలులోఁగూడ వోట్లహక్కు ఉండకమానదని నావాదము. ఈ వోట్లహక్కు నుపయోగించుకొనఁగలుగు భారతీయుల జనాభా చాలతక్కువయగుటచే దాని నిచ్చుట మీకును వీ లనువిషయమును నావాదమునకు మధ్యబిందువుగాఁ జేసితిని. పదియేను నాళ్లలో పదివేల సంతకములు సమకూరెను. సంతకములు చేయించుట ఆ స్వయంసేవకులకు క్రొత్తవిషయము. వారు రాష్ట్రమంతయు తిరిగి ఇన్ని సంతకములు చేయించుట సామాన్యకార్యము కాదు. 'అర్జీలోని విషయములు సంపూర్ణముగ తెలియనివారి సంతకములు తీసికొనరాదు' అని మేము తీరుమానించియుండుటచే అర్జీకి అర్ధము విప్పిచెప్పఁగల స్వయంసేవకులను ఏర్పాటు చేయవలసివచ్చెను. గ్రామములు దూరదూరముగా గిరవాటు వేయఁబడినటు లుండెను. ఎక్కువ పూనికతో పనిచేయఁగల సమర్థు లున్నఁగాని ఈకార్యము నెట్టదు. అట్టివారు సమకూరిరి. వారందఱు తమకు నియోగింపఁబడిన కార్యమును ఉత్సాహముతో నిర్వహించిరి. ఈ పంక్తులు వ్రాయుచుండఁగా దావూద్ మహమ్మద్ సేటు, రుస్తుంజీ, ఆదంజీ మియాఖాన్, ఆమోదజీవ మొదలగువారు నాయెదుట మూర్తీభవించుచున్నారు. వీరందఱకన్న ఎక్కువ సంతకములు చేయించుకొనివచ్చిరి. దాపూద్ సేటు రోజంతయు సంతకములకొఱకు బండిలోనే ఉండెడువాఁడు. ఈసేవ యెంతయు ఆదరపూర్వము. వీరిలో ఒక్కరును దారిబత్తెపు ఖర్చు లయినను అడిగి పుచ్చుకొనలేదు. దాదా అబ్దుల్లాగారి గృహము దీనికి కార్యస్థానమే కాక ధర్మ సత్ర మాయెను. నాకు తోడుపడిన మిత్రులయు, తదితరులయు భోజన మచటనే. మొత్తముమీఁద అందఱును వ్యయప్రయాసముల కోర్చిరి.<noinclude><references/> {{c|217}}</noinclude> kj9p2e9rgwuh1ikite7rtj5zspdognh 104 223497 577827 2026-09-11T21:40:17Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>తుదకు అర్జీ దాఖలు చేయఁబడెను. వేయి ప్రతులు ముద్రించి పంచిపెట్టఁబడెను. భారతీయదేశసేవకులకు ఈదరఖాస్తువలన నేటాలుతో ప్రధమపరిచయము కలిగెను. నే నెఱిఁగిన పత్రికలకును, ప్రసిద్ధులగు పత్రికావిలేఖకులకును ప్రతులను బంపితిని. టైమ్సు ఆఫ్ ఇండియా పత్రిక భారతీయుల కోరికలను అనుమతించుచు సంపాదకీయవ్యాసము వ్రాసెను. ఇంగ్లాండులో అన్ని తెగల పత్రికలకును నకళ్లు పంపఁబడెను. లండన్ టైమ్సు పత్రికగూడ మావాదమును సమర్థించుచు వ్రాసెను. బిల్లు ఇఁక మంజూరు కాదని మా కాశ పుట్టెను. నా కపుడు నేటాలునుండి తరలుట అసంభవము. నాభారతీయ మిత్రు లందఱు చుట్టుముట్టి 'మీ రిచట ఖాయముగ ఉండుఁ' డని ప్రార్థించిరి. నాకుఁగల కష్టములు చెప్పుకొంటిని. ఇతరుల వ్యయముతో నిఁక నుండరా దని నిశ్చయించు కొంటిని. ప్రత్యేకముగా ఒకయిల్లు కుదుర్చుకొనుట ఆవశ్యకమని నిశ్చయించు కొంటిని. మంచిచోట ఒక చక్కని యిల్లు తీసికొనఁ గోరితిని. బారిస్టరుల హోదాకు తగిన రీతిగా ఉన్నఁగాని నేను నాసంఘమునకు గౌరవము తేఁ జాలనని అనుకొంటిని. అట్టి ఉనికికి సాలుకు కనీసము మున్నూఱు పౌను లయినను లేక సాగనటులు కానిపించెను. అంత డబ్బు వచ్చు కేసు లిచ్చుటకు హామి పడినయెడల నే అట నుండ నిశ్చయించుకొని నా నిశ్చయమును వారికిఁ దెలిపితిని. 'సార్వజనికకార్యములకు మీరు చెప్పినంత పైకము మీకిచ్చుట మా కియ్యకోలు. అంతసొమ్మును మేము సులభముగ వసూలుచేయఁగలము. మీ ప్రాక్టీసునకును దీనికిని సంబంధము లే దనుకొనుఁడు.'<noinclude><references/> {{c|218}}</noinclude> gl2v87h57n5ymtxhy2w6g7dikbc3txw 104 223498 577828 2026-09-11T21:53:19Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||17 బస పెట్టితిని}}</noinclude>'అటులు కాదు; నాచేయు ప్రజాసేవకు మీకడ రొక్కము పుచ్చుకొనఁజాలను. ఇందు బారిస్టరు తెలివితేట లేమియు లేవు. మీచే పని చేయించుటయే పనియైనపుడు అందులకు నేను రొక్క మెటులు పుచ్చికొందును? సార్వజనికకార్యములకు చాల చందాలు వసూలు చేయవలసియుండును. ధర్మనిధినుండి నేను జీతము పుచ్చుకొన సాగినచో ఎక్కువ చందాల నెటు లడుగఁగలను ? ఈపద్ధతిలో తుదకు బండి యాఁగిపోవును. ధర్మకార్యములకు సంవత్సరమునకు మున్నూఱు పౌనులకన్న ఎక్కువ అడుగవలసియుండును. 'కొంతకాలమునుండి మీసంగతి మాకు తెలియును. వలసినదానికంటె నెక్కువ మీరు పుచ్చికొనరు. మిమ్ము మే మిచట నాఁపుచో మీకు మేము ధనము చూపవలదా?' ‘ప్రేమవలన, ప్రస్తుతోత్సాహమువలన మీ రిటులు మాటలాడుచున్నారు. ఈ ప్రేమయు, ఈయుత్సాహమును స్థిరముగ నుండునని నిశ్చయింపఁగలమా? మిత్రునివలె, సేవకునివలె కొన్ని సమయములలో మీతో నేను కాఠిన్యము వహింపవలసివచ్చును. అప్పుడు నేను మీయాదరమున కెంత పాత్ర మగునది దైవమే చెప్పవలె. ధర్మకార్యములలో నేను మీకడ భృతి గొనఁ గూడ దనుట నిష్కర్ష. కాన మీ కోర్టువ్యవహారములను ఇచ్చినఁ జాలు. ఇవియు మీకు కస్తి యని నాకుఁ దెలియును. నేను తెల్ల బారిస్టరు కాకపోవుటే ఒక కారణము. కోర్టు నన్నెంతవఱకు ఆదరించునో అది తెలియని విషయము. ఇంతియ కాక లాయరుగా నే నెంతవట్టు పనికి రాఁగలనో ముందు చూడవలసియున్నది. నాకు 'రిటెయినరులు'<ref>అనఁగా ఇంకొకరి కేసు పుచ్చుకొనకుండ తమ కేసులోనే పనిచేయించుకొనుటకుఁగాను బారిస్టరులు మొదలగువారికి ముందుగా ఇచ్చు ఫీజు.</ref> ఇచ్చుటలోఁ గూడ మీ రపా<noinclude><references/> {{c|219}}</noinclude> t01v0slxwazlfmzvgcx0kkdkxe061l9 104 223499 577830 2026-09-11T21:59:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>యమున కాస్పదము కావచ్చును. అయినను ఈస్వల్పముకూడ నాప్రజాసేవకు ప్రతిఫల మయినటులు కాదా?' ఇరువదిమంది వర్తకులు ఒక సంవత్సరము నాకు రిటెయినరు లిచ్చుటకు నిర్ధారించుకొనిరి. ఇది యీచర్చకు పరిణామము. నేటాలు విడిచిపోవునపుడు కానుక ఈయఁదలఁచిన సొమ్ముతో దాదా అబ్దుల్లాగారు నాకు కావలసిన కుర్చీలు, బెంచీలు మొదలగువానిని కొనిపెట్టిరి. ఈవిధముగా నేను నేటాలులో పాతుకొనిపోతిని.<noinclude><references/> {{c|220}}</noinclude> gnhakh7anxney0itz00qkf6kuu2fcfe 14 223500 577852 2026-09-12T06:31:51Z Rajasekhar1961 50 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 577852 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 577853 577852 2026-09-12T06:32:03Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577853 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] 0ce4cl6xchuo1a7y47o2a5hv53teexa 577855 577853 2026-09-12T06:33:00Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577855 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:పద్యములు]] pnj21q77xpgi8wmb5f3n56kouv0ijby 577869 577855 2026-09-12T06:41:45Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:పత్రికలలోని పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577869 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:పద్యములు]] [[వర్గం:పత్రికలలోని పద్యములు]] 4apqekdcx9z30cw1324g2bx3pamdrmv 577872 577869 2026-09-12T06:45:46Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577872 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:పత్రికలలోని పద్యములు]] 2wwxy774fjyhu5ux7ja9at2qxziuzp2 14 223501 577870 2026-09-12T06:42:06Z Rajasekhar1961 50 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 577870 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 577871 577870 2026-09-12T06:42:26Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577871 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:పద్యములు]] sf09vrrqgpscaray5i6nd456bs5czfk 577873 577871 2026-09-12T06:49:06Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలుగు పత్రికలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 577873 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:పద్యములు]] [[వర్గం:తెలుగు పత్రికలు]] i40oo4mtpdwmt1qqkwkivonzk3dnd4e 104 223502 577908 2026-09-12T08:51:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయసూచిక. 1 శబ్దస బకము గ్రంధ ప్రారంభపీఠిక " 1 " " " గోల్డ్యెసెకుని మమ్) 1__4 5_15 15 .32 33 _ 50 51_57 కము " 58__68 25% " 69_78 " 329:0 79.. 126 " సంఖ్యా 127 138 138-148 " 3 కధాస్త బకమ " 1 రాజ**) 118. 155 1.5__171 " ,, " 4 అరస బకము త 1 అర్ధో తానము అద్భుతము 2 " 3...' 577908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయసూచిక. 1 శబ్దస బకము గ్రంధ ప్రారంభపీఠిక " 1 " " " గోల్డ్యెసెకుని మమ్) 1__4 5_15 15 .32 33 _ 50 51_57 కము " 58__68 25% " 69_78 " 329:0 79.. 126 " సంఖ్యా 127 138 138-148 " 3 కధాస్త బకమ " 1 రాజ**) 118. 155 1.5__171 " ,, " 4 అరస బకము త 1 అర్ధో తానము అద్భుతము 2 " 3 చిత్రము 171_17) 175__182 183 -- 785 18-19 190-199 199. -211 211_238 239_248 " " 4 సాదృశ్యము 5 రూపకాదికము 249_259 " " 6 సమస్యాపూరణో పాయము 259_286 " 7 సమస్య 286-327<noinclude><references/></noinclude> 1h5nki2nalqy9swwggcyhidjlr1smnd 0 223503 577909 2026-09-12T08:52:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికల్పలత]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[కవికల్పలత/విన్నపము|విన్నపము]] | వివరములు = |స...' 577909 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికల్పలత]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[కవికల్పలత/విన్నపము|విన్నపము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=5 to=5 /> igu1ln06kzrzzw39148cb015w2z0lh3 0 223504 577910 2026-09-12T08:56:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = విన్నపము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../బంధములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index...' 577910 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = విన్నపము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../బంధములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=7 to=11 /> 5h2ie7g52vnmhea17300xstoj5ivgt8 577911 577910 2026-09-12T08:57:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577911 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = విన్నపము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../బంధములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=7 to=10 /> bhkd7pw8hh2otlay3rdvpf1hwt2lbtp 0 223505 577912 2026-09-12T08:58:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = బంధములు | ముందరి = [[../విన్నపము]] | తదుపరి = [[../కవికల్పలత/]] | వివరములు = |సంవత్సర...' 577912 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = బంధములు | ముందరి = [[../విన్నపము]] | తదుపరి = [[../కవికల్పలత/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=10 to=12 /> 9sud7ppccjrdd65iy2uaflnsarc1edq 577913 577912 2026-09-12T08:59:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577913 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = బంధములు | ముందరి = [[../విన్నపము]] | తదుపరి = [[../కవికల్పలత/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=11 to=12 /> ozqc0uasrd7mu1io1dixr5dexcf156c 577979 577913 2026-09-12T10:19:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577979 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = బంధములు | ముందరి = [[../విన్నపము]] | తదుపరి = [[../పీఠిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=11 to=12 /> gynl5mb3nbhkgw7s0gcezv8rnxmi5yp 577981 577979 2026-09-12T10:21:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 577981 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = బంధములు | ముందరి = [[../విన్నపము/]] | తదుపరి = [[../పీఠిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=11 to=12 /> dfxb4alwckc544m5g0unw0lslntpa8t 104 223506 577916 2026-09-12T09:24:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్లో. శ్రీహమనుత్సీతాలక్ష్మణ భరతశత్రుఘ్న పరివారస మేత శ్రీ రామ చంద్ర పరబ్రహ్మణేనమ. కవికల్పల చా గంగావారి భిరక్షితా ఫణిఫణె మత్సల్ల సచ్ఛిభారత్నై' కోరకితా స్సితాంశులయా స్మేర...' 577916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్లో. శ్రీహమనుత్సీతాలక్ష్మణ భరతశత్రుఘ్న పరివారస మేత శ్రీ రామ చంద్ర పరబ్రహ్మణేనమ. కవికల్పల చా గంగావారి భిరక్షితా ఫణిఫణె మత్సల్ల సచ్ఛిభారత్నై' కోరకితా స్సితాంశులయా స్మేరైక పుష్పశినః। ఆనందాశ్రు పరిప్లుతా శ్రీహుతభుద్ధూమై ర్మిలదోహూ, నాల్పం కల్పలతా, ఫలందదతువో౭-భీష్ట జటాధూర్జ పే;|౧| అవ. కవి మండలమండనాయమానుండగు దేవేశ్వరుండఖల లోకోపకారార్ధమై తానురచియింపంబూనిన “కవికల్పలత” యను గ్రంధముయొక్క నిర్విఘ్న పరిసమాప్తి కొరకు శిష్ట సాంప్రదాయాను సారముగ నీశ్వర జటాజూట వర్ణ నావి శేషముచే నాశీ రూపమగు ముగ శము నాధీయందు జేయుచున్నాడు:- -“గంగా వారిభి;” అని ణ " టీ॥ గంగావారిభి;=సురనదీజలములచేత, ఉష త్కా=తడుపబడి నవియును “ఉక్షణం సేచనేమతమ్, " అనిశబ్దార్ణవము. ఫణిఫణైః=పా ముపడగలచేత, ఉత్పల్ల వాః= పుట్టిన చిగుళ్ళుగలవియు, తచ్ఛిభారత్నైః తత్ =ఆ సర్పములయొక్క, శిఖారత్నై'=శిరోమణులచేతి కోరకితా;= మొగ్గలుకలవియు, సీతాంశుకలయా= చంద్రకళచేత స్మేరై. శ్రియః స్మేగ=విక సించిన, ఏక=ముఖ్యమగు పుష్ప= పుష్పములయొక్క శ్రియ; శో భకలవియు ఆనందా దా.. ఆనందాశ్రు=ఆనంద బాష్పముల చేత, పరిప్లుత=తడుపబడిన, అక్షి =(ల కాటమందలి) నేత్రరూపమగు హుత భుక్=అగ్ని సంబంధ మైన, ధూమై' =పొగలచేత, మిళత్=కూడుకొన్న దోహదాః=పుష్పాద్యుత్పాదక సంస్కారముగలవియు (సగు) శ్లో॥ తరు గుల్మల తాదీనా మకా లేకుశలై కృతం। పుష్పాద్యుత్పాదకంద్రవ్యం దోహద ంస్యాత్తుతత్కి యా॥ అని శబ్దార్ణవము ధూర్జ పే = శివుని<noinclude><references/></noinclude> 3oaugi34ntceb1x3ohxn8uhxi4dsxn5 104 223507 577917 2026-09-12T09:24:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 కవి కల్పలత. యొక్క జటా=జట)నెకు, కల్పలతా =ల్పలతలు (వ్యస్త రూపకము) వ=మీూసంబంధమగు, అభీష్టం = ఇచ్చాÖూపమైనట్టియు నాల్బం = అధిక మైనట్టియు, ఫం=ఘములు (క్యాప్ ర్మాణ కౌశల రూప మగు ఫల మునస భా...' 577917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 కవి కల్పలత. యొక్క జటా=జట)నెకు, కల్పలతా =ల్పలతలు (వ్యస్త రూపకము) వ=మీూసంబంధమగు, అభీష్టం = ఇచ్చాÖూపమైనట్టియు నాల్బం = అధిక మైనట్టియు, ఫం=ఘములు (క్యాప్ ర్మాణ కౌశల రూప మగు ఫల మునస భావము): గతు=ఇచ్చుగాత!! ఇటనీశ్వర జటలయందు కల్పలతాత్వారోపణముచే “కల్ప యంతి మనోరిధానితి కల్పా తాశ్చతాలతా" సర్వాభీష్ట ఫలప్రదాయకత్వము సిద్ధిం చెడిని శ్లో॥ మాల వేం మహామాత్య శ్రీమద్వాగ్భట శింగన さ దేవేశ్వర ప్ర్రతను తే వికల్ప లతామిచం॥ ౨॥ అనువ్యుత్పత్తి చే అవ___.ఇపుడు కౌనురచి యించుగంధమునకు శ్రేష్ఠత్వమును సూచించున్నాడు. టీ . మాళ వేంద్రిమహామాత్య - మాలవేంద్ర = మాళవ దేశాధి పతియొక్క, మహామాత్య = ప్రధానమంత్రి యు శ్రీ మ న శ్రీమత్ శోభాన్వితుడగు వాగ్భట= వాగ్భటుని, నందన = పుత్రుడును (నగు) దేవేశ్వం:= దేవేశ్వరుడు కవి, ఇమాం = ఈ కవికల్పం తాం=క వికల్ప లతీయనుగ్రంధమును ప్రతిను తే= రచియించుచున్నాడు. శ్లో॥ ప్రతిభాభావితాత్మాన కవిత్వంకే న కుర్వతే అన్యే తు కవితాధానకుశలా విరళా పున॥ ౩ అవ. మహాకవుల విరళత్వమును జెప్పుకున్నాడు. టీ. ప్రతిభా న ప్రతిభా= కావ్యరచనా కౌశలము చేత, భా విత, కూర్పఁబడిన, ఆత్మాన' =బుద్ధిగలిగినట్టి, కే=ఎవ్వరు, కవిత్వం= కవిత్వమును, నకుర్వతే చేయరు? (అట్టివారందరును చేయుదురని భావము) (కిం)తు=ఇకవి శేష మెమనగా, అన్యేపున ; = ఇతరులై తే, కవి లా' కవితా=కవిత్వముయొక్క ఆధాన రచనయందు, కుశ లా= చతురులు, విరలా = స్వల్పసంఖ్యాకులు.<noinclude><references/></noinclude> lzgk8waptsv3mptwle8zprwc52o7add 104 223508 577918 2026-09-12T09:24:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 కవి కల్పలత. శ్లో॥ యడన్యై ర్వర్త్మ నక్షుణ్ణంతత్ర సంచంతో మమ ప దేప దేప్ర్రజ్ఞలతస్సన స్సన్త్వావలంబనన్. ర అవ న్వవిరచిత గ్రంధపతిపాదిత విషయముల కభూతపూర్వ త్వమును సూచించుచు స్వ...' 577918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 కవి కల్పలత. శ్లో॥ యడన్యై ర్వర్త్మ నక్షుణ్ణంతత్ర సంచంతో మమ ప దేప దేప్ర్రజ్ఞలతస్సన స్సన్త్వావలంబనన్. ర అవ న్వవిరచిత గ్రంధపతిపాదిత విషయముల కభూతపూర్వ త్వమును సూచించుచు స్వాతిశయమును పరిహరిఁచుచున్నారు. 3 టీ|| యత్ =ఏ (కవితా) మార్గము, అగ్యై (నాకంటెX) వే రగువారిచేత నఝుణ్ణం=స్పష్టీకరింపబడ లేదో, శత్ర=ఆ(కవితా) మార్గ మున సంచరతః = పంచరించుచున్నట్టియు (కనకన్నే పద్ఛేదే=ప్రతి (సుప్తి జంత) పదమున (విస్సాయాంగ్ గ్భావం) స్థలత=ఉరియాడు చున్నట్టియు మమ=నాకు, సంతి = నజ్ఞగలు, అవుఁబనన్ =చేయూత సంతు= అగుదురు గాక. శ్లో॥ కవిశిశతంపెయ్యు కవీం ను వ్యచ నిబ ద్ధేయం ను సూధీ గా 'స్వరితశ్లోక సిద్ధ యే॥24 అన. శివుడు ప్రాచీనకవిసాంప్రదాయావికుద్ధతను సూచించు చు తన యీగ్రంధముయొక్క ప్రయోజనమకు జెప్పుచున్నాడు. టిII ( హే) ధీగా =(ఓ) విద్వాంసులారా! కవిశింశతం=అనేక లక్షణగ్రంధములను వీక్ష్య = పరిశోధించి, కవీద్రాన్ = వాల్మీకాది కవిపుంగవులను, ఉపవ్యచ = అనుసరించియు, త్వరితశ్లోకి సిద్ధయే= ఆశుకవిత్వసిద్ధికొరకు మయ = నా చేతన, ఇయం=గ-కవికల్పలతయను గ్రంధము నిబద్ధా=కూర్చబడెను. ( ఈగ్రంధ పాఠకులు రాశుకవిత్వ సిద్ధియేఫలముని భావము. శ్లో॥ సువృత్త గమ్యస్త బకా సదాళి పరిశీలితా| 'కవికల్పతతాఖ్యే' యఁ విశియో నిషేవ్యతా అవ॥ గ్రంథ స్వ హపముకు జెప్పుచున్నాడు || (ఓవిద్వాంసులారా!) సుఖృకా'సు=యో! గ్యములయిన వృ త్త= శార్దూలాదిపద్య విశేషములచేత రమ్య = సుందరమైన, స్తబకా<noinclude><references/></noinclude> j74eqaeuhexykn73k8sy87yr85kocrg 104 223509 577919 2026-09-12T09:24:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. =శబ్దశ్లేషాది స్తబకములు కలదియు, సువృత్త=మఁచి వటువగలది (కనకనే) రమ్య= సుందరమైనట్టియు స్తబకా= పూలగుత్తులుగలది యు (సినియర్ధాంతరము) సదా... లితా. సత్=పండితులయొక్క ఆళి పం...' 577919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. =శబ్దశ్లేషాది స్తబకములు కలదియు, సువృత్త=మఁచి వటువగలది (కనకనే) రమ్య= సుందరమైనట్టియు స్తబకా= పూలగుత్తులుగలది యు (సినియర్ధాంతరము) సదా... లితా. సత్=పండితులయొక్క ఆళి పంక్తులచేత=పరిశీలి తా=పరిశోధింప బడినదియు (నగు), సదా=ఎల్ల ప్పుడును. అళి=తుమ్మెదలచేత, పరిశీలితా= సేవింపబడినదియు నగు (అనియర్థాంతరము) ఇయఁ= ఈ కఃశి - కవి=కవీశ్వరులయొక్క శి = శిక్షా స్వరూపమైన, కవి శిల్పలతాఖ్యా= వికల్ప లతయను పేరు గలగ్రంధమ, ని పేవ్యతాస్=(మీచేతను) పరియింపఁబడుగాక. శ్లో॥ శిబ్ద. శ్లేష కధా-స్దాంఖ్యాశ్చత్వార స్తబఠా-ఇహ తేచత పంచ-ష-టప క సుమైరన్వితా మాత్ | అవ__ఇండలి ప్రకరణ సంజ్ఞాదికమును జెప్పుచున్నాడు,—— 15°- ఇహ = ఈగ్రంధమునందు శబ ఖ్యా - శబ్ద శ్లేష కథా- అ ర్ద= అను వేళ్ళుగల చత్వార్,=నాలుగైన = స్తబకమ లు, కలవు తే=ఆ స్తఒకములు క్రమాత్ = వరసగా చతు.. 'మై =నాలుగు, ఐదు, అర్, ఏడు, (ఐన సుమై = కుసుమములతోడ, అన్వితాః= కూడియున్నవి. 2. శ్లో॥ తత్రాడ్య స్తబకే ఛందో 2 భ్యాసస్సామాన్య శబ్దక వర్ణ్యస్ధితి రన ప్రాస కుసుమాని యధాక్ర్మన్ ॥ 8 అవ—ఆడ్యస్తబకమ న వర్ణనీయములగు నాల్గు కుసుమములను నిరూ పించుచున్నాడు. -- టీ|| తే=ఆఁద, ఆర్యసఒకే = మొదటిదియగు “శబ్ద" బకమునఁదు, య ధాక్రిమన్ =వర సగా, ఛందోభ్యాస =ఛందోభ్యాస మనియు, సామాన్యశ్రీ ఒక = సామాన్యశబ్దక మనియు, వర్ణ్యస్థితి; = వర్ణ్య స్ధితియనియ, అనుప్రాస్ = అను ప్ర్రాసమనియు కసుమాని= కుసుమ మలు (నాల్గు కలవు) ప్రతి ఉపక్రమణి కాధ్యాయ: ( ఇది స్ట్రోం . ప్రారంభ వీరిక శ్రీశ్రీశ్రీ<noinclude><references/></noinclude> pdmngegc3e8ude0kaz8u9ml7fn81gjo 104 223510 577920 2026-09-12T09:25:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 శ్లో బస్తబకము. 1 1వ ఛందోభ్యాసకుసుమము. శ్లో॥ ఛందోభ్యాస ప్రసూ నే నేత్రభూ తేవి పశ్చితాం! కథ్యం తే కేఒపిశబ్దాయై శ్ఛందో మందోఒ పివిన్దతి॥ 1 శ్రీర్లక్ష్మీ' కమలా పద్మాలయా చహరివల్ల భ...' 577920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 శ్లో బస్తబకము. 1 1వ ఛందోభ్యాసకుసుమము. శ్లో॥ ఛందోభ్యాస ప్రసూ నే నేత్రభూ తేవి పశ్చితాం! కథ్యం తే కేఒపిశబ్దాయై శ్ఛందో మందోఒ పివిన్దతి॥ 1 శ్రీర్లక్ష్మీ' కమలా పద్మాలయా చహరివల్ల భా దుగ్గాబితనయా క్షీరసాగరాపత్య మిత్యపి || 2 క్షీరపాధోధి తనయేత్యేవ మేకాక్ష రాదికమ్ ॥ ఆవ—_పూర్వోక విభాగాను సారము క్రమముగ గ్రంథ ప్రారంభము ను జేయుచున్నాడు ୪ యై= ఏశబ్దములచేత మందో పి మందబుద్ధిగలవాడు కూడ ఛందః=పద్యరచనాపద్ధతిని విందతి పొందుచున్నాడో (అట్టి) శ్రీ; 1 లక్ష్మీః= 2 కమలా= 8 పద్మాలయా= 4 (చ) హరివల్ల భా= 5 దుద్ధా స్ధితనయా 6 క్షీర సాగ రాపత్యమ్ 7 క్షీర పాధోధితనయా 8 ఇ త్యేవం = యీప్రకారము, ఏకాక్ష రాదికమ్ ఏకాక్ష రాదిక ముగ విపశ్చితాం= విద్వాంసులకు నేత్రభూతా= నేత్రములగు కే.పి.కొన్ని శబ్దాః= శబ్ద ములు, అత్ర=ఈ, ఛందోభ్యాసప్రసూనే ఛందోభ్యాసమన కుసు మమునఁదు కధ్యం తే= చెబ్పబడుచున్నవి. ఆదౌ సాధ్యంపదం స్ధాప్యం శేషంకు ర్యా ద్వి శ్లేష ణైః||౩ అ……వ పూర్వోక్ష శబ్దములప్రయోగించి కవిత్వము వ్రాయుపద్ధతిని జెప్పుచున్నాడు. తా॥ వృత్త ములో మొదట వీలుగుపట్టి తత్ప్ర ద్వృత్థాను సారము గిణావిరోధమగు విశేష్యవాచక పదమునునిచి మిగిలిన వృత ము నద్దానివి శేషణములచే సివి శేషణములచే పూరింపవలయును.<noinclude><references/></noinclude> 5c6f8hb2vxl1w7cia0j5z0a69fmlfep 104 223511 577921 2026-09-12T09:25:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 కవి కల్పలత. శ్లో విశేష్యార్ధివర్ణాకారాధారా ధేయ క్రియాగు ణైః | సాదృశ్యపరివారాద్యై (క్రి యేతి క్రియ తేసవిశేషణ: 4॥ అవ. విశేషణ వి శేష్య భావమును విస్తరింప జేయుచున్నాడు. టీ॥ వి శే...' 577921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>6 కవి కల్పలత. శ్లో విశేష్యార్ధివర్ణాకారాధారా ధేయ క్రియాగు ణైః | సాదృశ్యపరివారాద్యై (క్రి యేతి క్రియ తేసవిశేషణ: 4॥ అవ. విశేషణ వి శేష్య భావమును విస్తరింప జేయుచున్నాడు. టీ॥ వి శేష్య=వి శేష్యమనబడు (వర్ణింపబడు) అర్ధ = పదార్థము వ రా... ణే వర్ణ = ( తెలుపునలుపు మొదలగు రంగుల చేతఆ కార=)నర్తుల త్వాది) ఆకారము చేత ఆధార =ఆధారముల చేత ఆగేయ ఆధేయ ములచేత క్రియా=(భ్వావ క్రియా) వ్యాపారముల చేత పై =మహ త్వాదిగుణములచేత సాదృశ్య ద్యై = సాృశ్య = ఉపమానములచేత పరివారాద్యైః=పరివారాదుల చేతను (ఆనిశబ్దముచే జాత్యాదులు హించునది) సని శేషణ=వి శేషణముతో కూడినదియై క్రియ తే=చే యబడుచున్నది ( క్రియేతి= చేయబడు గాక ) విశేష్యముని కధికరణమైనది“యాధార” మనంబడు ఉదా హరణములో స్పష్టములగును. వి శేష్యస్థమైనది “ఆ ధేయ” మనబడు శ్లో. యథా సుధాంశు ర్ధవలో తివృత్తః కాంతాంతరితో హరిణం దధాన, మహ త్తమో ఘన్ జనతాపహారీ మృగేంద్రవ ద్రాజతి ఋక్ష మధ్యే॥ 5 అవ_ఉదాహర ణమును జెప్పుచున్నాడు. టీ|| యధా=ఎట్లనగా ధవలః= తెల్లనైనట్టియు రెండర్ధముల యందును సమానము, వర్ణకృతవిశేషణము, అతివృత్త=మిక్కిలి గుం డ్రనై నట్టియు, ఆ కాంకృత విశేషణము, అత్యుత్కట చరిత్రగ లదియని యర్ధాంతరము కాంతాంతరిక్ష =ఆర్ద్రమి పబడిన ఆకసముగలట్టియు ఆధారకృతవి శేషణము. మృగగ్రహణమం దాకసమువర కెగురునది<noinclude><references/></noinclude> ts7nmay28lbkfuaj89e6t5jegwuqi5s 104 223512 577922 2026-09-12T09:25:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 7 యని యతిశయోక్తి గ అర్ధాంతరము. హరిణం కళంకరూపమగు లేడి ని దధానః=ధరించినట్టియు ఆధేయకృతవి శేషణము. లేడిని పట్టు కొనిన యని యర్ధాంతరసు మహి త్తమ = గొప్ప చీకటిని, మిక్కిలి...' 577922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, 7 యని యతిశయోక్తి గ అర్ధాంతరము. హరిణం కళంకరూపమగు లేడి ని దధానః=ధరించినట్టియు ఆధేయకృతవి శేషణము. లేడిని పట్టు కొనిన యని యర్ధాంతరసు మహి త్తమ = గొప్ప చీకటిని, మిక్కిలి గొప్పది యని యర్దాంతరము. ఘ్నన్ = శింపచేయునట్టియు క్రియా కృతి విశేషణము. చదపుసలియని అర్ధాంతరము. జనతాపహారీ జన= జనులయొక్క తాప=తాపమును అపహారీ = పోఁగొట్టునట్టియు గుణకృ తని 5 క్షణము జనన సూహమును నశింపుచేయునది యని అర్ధాంత మ సుధాంశు = చంద్రును (వి శేష్యపదము) మృగేంద్రవత్ =సింహ మువలెఁ సాదృశ్యకృత విశేషణము ఋక్ష మధ్యే = నక్షత్రములనడుమ పరివారకృత వి శేషణము భల్లూకముల మధ్యయం దని యర్ధాంతర మున రాజతి=ప) కాశించు చున్నాఁడు. శ్లో॥ బంధు శ్చౌర సుహ్మ ద్వాదీ కల్ప ప్రఖ్య' ప్రభ స్సమః దేశీయ గేశ్య రి స్వాభ సోదరా, గ్యా ఇవార్థకా ||6|| అవ॥ సాదృశ్యవాచకములగు పదములు జెప్పుచున్నాడు. బంధు, చౌర, సుహృత్, వాదీ, కల్ప, ప్రఖ్య, ప్రభ;,నమః దేశీయ, దేశ్య, రిపు, ఆభ, సోదర, ఇత్యాదులన్నియు సాదృ శ్యవాచకములు, టీ॥ స్పష్టము. ఆదిశబ్దముచేత జేతృ నిన్దక విడంబక ప్రతినిధి నీకాశసహాధ్యాయి ప్రభృతులును వివక్షింపబడినవి. పూర్వోక్తము లగు శబ్ధములన్ని టియొక్కయు పర్యాయ శబ్దములును ఇవ, వత్,వా మొదలగుని పాతలును సాదృశ్యవాచకములేయని గ్రహింపవలయును శ్లో॥ య ధేన్దు బంధు రక్తాశ్రీ చౌరో హారశ్రేయః సుహృత్ ! కుందవాదీ హంసకల్పః క్షీరప్రభ్యో హిమప్రభ : 7 గంగా 'సమోబ్జ దేశీయ; శేష దేశ్య సుధారిపుః| బిసాభ స్తే యశో రాశి కైలాసోదర సోదర ॥ 8.<noinclude><references/></noinclude> 6iwg4wyvsk6t6bq0z1urs5006607n95 104 223513 577923 2026-09-12T09:25:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '00 కవి కల్పలత. అవ__ఉదాహరణము జూపుచున్నాడు. ఇన్దుబంధుః ముక్తాశ్రీ చౌరః, హార్న్డ్రియ; సుహృత్ =కుంది వాదీ= మొల్ల మొగ్గతో సమా నమైనది, శేష దేశ్యః=ఆది శేషునితో సమానమైనది. బిసాభ·=మృణా ళ...' 577923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>00 కవి కల్పలత. అవ__ఉదాహరణము జూపుచున్నాడు. ఇన్దుబంధుః ముక్తాశ్రీ చౌరః, హార్న్డ్రియ; సుహృత్ =కుంది వాదీ= మొల్ల మొగ్గతో సమా నమైనది, శేష దేశ్యః=ఆది శేషునితో సమానమైనది. బిసాభ·=మృణా ళముతో సమానమైనది మిగిలినది స్పష్టము. శ్లో॥ కథానగరసర్వార్ధనిత్యకృత్యాది వర్ణనై | లో కానాం దృష్టచేష్టాభి శ్చందో భ్యాస మోయధా అవ॥ కవిత్వము నభ్యసించుటకు ప్రకారాంతరములు జెప్పు చున్నాడు. టీ॥ కధా . . . నై :–క థా=కధలయొక్క యు, నగర=పట్టణముల యొక్క యు, సర్వార్థ=ఎల్ల పదార్ధములయొక్క యు, నిత్యకృత్యాది వర్ణ నైః=నిత్యకృత్యములు మొదలయిన వాటియొక్క యు వర్ణనము ల చేతను, లో కానాం=లోక ముల యొక్క క్క దృష్టభి-దృష్ట= క నంబ చేట్టాభిః=వ్యాపారములచేతను ఛందో భ్యాసకము = కవిత్వాభ్యాసపద్ధతి (కలుగును) యధా=ఎట్లనగా. శ్లో॥ ఆసీ ద్దశరథో రాజా చత్వార సన్య సూనవ | m రామ, లక్ష్మణ భరతశత్రుఘ్నా విశ్రుతా ॥ అవ. కథావర్ణ న ప్ర కారమును జెప్పుచున్నాడు. నఁబడు 10 '_టీ॥ దశరధః=దశరథుఁడను రాజు = రాజు = ఆసీత్ =ఉండెను తస్య=అతనికి రామ_లక్ష్మణ-భరత శత్రుఘ్నులని విశ్రుతాః = ప్రసిద్ధి కెక్కిన చత్వారః=నలుగురు సూనవః = కుమారులు (కలరు) శ్లో॥ ధ్వస్త ధ్వాంతభతం రత్న వేశ్మవి స్మేరరశ్మిభిః m రాజధానీ దిన స్యేవ తత్పురం ద్యోతతే సదా॥ అవ. నగర వర్ణనమును జేయుచున్నాడు. 11 రత్న వేశ్మవి స్మేరరశ్మిభిః రత్న వేశ్మ = రత్న వికారములగు గృహముల నుండి విస్మేర=స్త్ర కాశించెడు రశ్మిభిః = కాంతుల చేత<noinclude><references/></noinclude> bjskkdhmaid4mpsxcbspar2axcftrxo 104 223514 577924 2026-09-12T09:26:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. ధ్వన.. రం ధ్వస్త=పోఁగొట్టఁబడిన, ధ్వాంత = చీకటియొక్క భరం=భారముకల,త్సుర ం=ఆ రాజు యొక్క పట్టణము, దినస్య = దీనము యొక్క దిస రూపుడగునో కానొక రాజు యొక్క అవిధ్వనితము) రాజధాన...' 577924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. ధ్వన.. రం ధ్వస్త=పోఁగొట్టఁబడిన, ధ్వాంత = చీకటియొక్క భరం=భారముకల,త్సుర ం=ఆ రాజు యొక్క పట్టణము, దినస్య = దీనము యొక్క దిస రూపుడగునో కానొక రాజు యొక్క అవిధ్వనితము) రాజధానీవ = ముఖ్యపట్టమువలె, సదా= ఎల్లపు డును (రాత్రియందుఁ గూడనని భావము) ద్యోత తే= ప్రకాశించు చున్నది. శ్లో॥ స్థాలీ భాశ్యన్న పూ ర్ణేయమర్లోభిశ్శోభ తేఘట | పటస్సంలక్ష్యతేసూక్ష్మన్సా గొల్ల క్ష్మీరియంవధూ-1| అవ. సర్వార్ధ వర్ణము జే యుచున్నారు. a 12 టీ|| ఇయం= ఈ స్థాలీ= పాత్ర, అన్నపూర్ణా= అన్నముచేనిం డినదై భౌతి=ప్రకాశించమన్నది ఘట;='గండ అర్లోభి =నీటిచేత “అంభోర్ల సోయపానీయ అని అమరము, శోభ తే=శోభ 'భించుచున్నది. పటః=వస్త్రము, సూక్ష్మ=సూక్ష్మమైనది(యై) సంలక్ష్యతే—చూడఁ బడుచున్నది. ఇయ = ఈవధూ' =స్త్రీ, స్వాత్= ప్రత్యక్ష రుగు ణ శ్లో॥ ప్రాతఃకృతశ్రమఃస్నాతో ఒర్చిత దేవోహుతానల, | 3 భుశాన్న' శుతపచ్ఛాస్త్ర సాయంశ య్యాగృహంయయౌ॥ 13 అవ. నిశ్యకృత్యమును వర్ణించుటకు భు టీ|| పాత = ప్రాత కాలమునందు, కృతశ్రమ-కృత=చేయబ డిన, శ్రమ’=వ్యాయామముగలవాడును, స్నాతః=స్నానము చేసిన వాడును, అర్చిత దేవః=పూజింపఁబడిన దేవుడుకలవాడును, హుతానల, =హోమముచేయబడిన, అగ్నిహోత్రము గలవాడును, న్న ;=భ క్షీర్తింపబడినయన్న ముగలవాడును,శ్రుతసచ్ఛాస్త్రః=అవధరింప బడిన శాస్త్రములుక ల వాడున(నై ) సాయం=సాయంకాలమందు (రా త్రియంద నిభావము) శయ్యాగృహం= పడి కటిఁటినిగూర్చి యయా= వెళ్ళెను.<noinclude><references/></noinclude> olno7siaa0xib1idg51xzt8d27m8c10 104 223515 577925 2026-09-12T09:26:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 2 కవి కల్పలతి, శ్లో॥ పుష్పాణిపాణి దేశే౬. సౌకృత్వాడ విఠాముక :1 తామ్బూనికో౭ శతాంబూలమస్వపశ్పాయత్యసౌ॥ అన్ని కనఁబకు చేష్టలను రించుకుని. ) 14 శ్రీ॥ అసౌ= కాముకు = విటుకు వాష్పాణి= పుష...' 577925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 2 కవి కల్పలతి, శ్లో॥ పుష్పాణిపాణి దేశే౬. సౌకృత్వాడ విఠాముక :1 తామ్బూనికో౭ శతాంబూలమస్వపశ్పాయత్యసౌ॥ అన్ని కనఁబకు చేష్టలను రించుకుని. ) 14 శ్రీ॥ అసౌ= కాముకు = విటుకు వాష్పాణి= పుష్పములను, పా ణీ దే శే=హం ప్ర దేశమును కృత్వాఉం చుకొని క్రీడతి క్రీడించు చున్నాడు. అసౌ=ఈ, తాంబూలిక = తాఁ బూలముని గ్చుభృత్యుడు అత=ఇక్కడ, లస్య= ఇతనికి తాంబూ యతి=ఇచ్చుచున్నాడు. పశ్య= చూకు. O -తాంబూలమును, అర్ప శ్లో॥ తదర్ధాన్యపదైశ్చాన్యశ్లోకస్య పరివర్త నాత్ | తితైన ఛం`స్వభ్యస్యే కధఛందోని గేయధా! అస చున్నాడు. చనాభ్యాసను కారాంతమును 15 = వేఱు పదముల చేత శ్రీ'1, తదర్ధ=ఆప గ్యార్ధముగల అృపదే = అస్యశ్లోక స్య= వేఱుపర్యముయొక్క వివర్తనాత్ = మార్చుటవలన త తైవఛందః =ఆవృత్త మునే, అధ్యస్యేత్ = అభ్యసింపవలెను, అధ_ అనంతరమును ", ఛందో 209 రే=గురి యొక్క వృత ముందు (అభ్య సింపవలెను) తా॥ అనగా ఒక పద్యము ఎలి యర్ధముగల వేరొక పడములచేత నావృత్త మున దే వేటొరపర్యముగా క నింపవలయును, అ దేయర్ధముక "ల పనములచేత వేఱకనృత మును రచియిం పవలెననియు. యథా=ఎట్లనగా 8 || ప్రత్యర్ధి పృధ్వీపా 3 తమోజాలదివాకరః నీతివ్రతతి పర్జన్యో రాజ తేపృధివీపతి || 16 టీ॥ ఎత్యర్ధి.. కరు ప్రత్యర్ధి = శత్రువులైన పృథ్వీపాల= రాజు లనెడు, తమో =అఁ ధ కార సమూహమునకు దివాకర్ :- సూర్యుని<noinclude><references/></noinclude> onjisrlx9jljuu67uiic91v2li0sluq 104 223516 577926 2026-09-12T09:26:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 11 వంటివాడు ), నీతి న్య, నీతి=నీతియను ప్రతతి=తకు, పెర్దస్య;= మేఘునివంటివారు ) (నగు పృధ్వీపతి = మేదినీనాధుడు, రాజ తే=ప్ర కాశించుచున్నాడు. శ్లో॥ ప్రత్యనీ కావనీ రా శాంతి ధ్...' 577926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 11 వంటివాడు ), నీతి న్య, నీతి=నీతియను ప్రతతి=తకు, పెర్దస్య;= మేఘునివంటివారు ) (నగు పృధ్వీపతి = మేదినీనాధుడు, రాజ తే=ప్ర కాశించుచున్నాడు. శ్లో॥ ప్రత్యనీ కావనీ రా శాంతి ధ్వాంత విధ్వం సనాంశుమా౯| 3 నయనల్లీ పనాంభోదః శోభ లేభూమినల్ల ధ 17 అన. పైన జెప్పబడిన పద్యములు కావృత్త ముచేతనే ప్రధమ పరి వర్తనావిధానము . జూపుచున్నాడు టీ॥ పై పద్యార్ధమునే జూచుకొని నదీ శ్లో॥ ప్రత్యర్థి పృధ్వీరాృక యాధీనాన ధ్వాంతౌఘవిధ్వంస 1 వాస దేశ | సన్నీ తివల్లీ ఐ వారి వాహో విశ్వంభ రాయా 18 అవ. రెండు ఎడివర్త నామమును వేఱదవృత్తమున జెప్పు చున్నాడు. పై ప బ్యార్ధమునే చూచుకొనుంది. శ్లో॥ దుర్ధ రారిధరణీధరోద్ధగా ధ్వాంతమండల విఖండ రాంశుమా 51 నీతివల్లి వన నూతనాంబుదో మేదినీపరివృడో విరాజ తే॥ అన, మరియొక పరివర్తి సమును మూడవవృత్త ముచేఁ చున్నాఁడు. _D う అర్ధము పూర్వోక్త ~ రముగనే యెంగునది. 19 జెప్పు ఈప్ర కారముగ కవితాభ్యాస విధానముఁ దెలిపి యతినియమా దికవితాప్రధానములను సంశములనుగురించి దెలుపుచున్నాడు. సేవ. అనిఫారాంతరము<noinclude><references/></noinclude> 5syp18rtkpi5c98vsi24p7gwrq7go9h 104 223517 577927 2026-09-12T09:26:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 కవి కల్పలత. శ్లో॥ యతిధంగోనామధాతు భాగ భేదేభ వేవ్యధా! పునాతు వంగారి శ్చక్ర భూషితళ రాంబుజః|| 20 అస. యతిభంగిదోష స్వరూపమును తదుదాహర ణములను జూపుచున్నాడు. À|| నామధాతుభాగభేదే, నామ = ప్...' 577927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 కవి కల్పలత. శ్లో॥ యతిధంగోనామధాతు భాగ భేదేభ వేవ్యధా! పునాతు వంగారి శ్చక్ర భూషితళ రాంబుజః|| 20 అస. యతిభంగిదోష స్వరూపమును తదుదాహర ణములను జూపుచున్నాడు. À|| నామధాతుభాగభేదే, నామ = ప్రాతిపదికి మె యొక్కయు, ( గ్రామ, కృష్ణ, ఘట, ఇత్యాదులు) ధాతు = క్రియావాచకమ ల యొక్క యు, భవతి, ఎచి, ఇత్యాదులు) భాగ=(అంతర్భాగములకు విభజనమును న, భేదీ—విచ్ఛేదము కలుగుచుండగా, యతిధంగ ) =యతిభంగము భ వేత్=అగును. యధా=ఎట్లని, ఉదా॥ “పునాతు* అనునది చక్రభూషితః రాంబుజః = చక్రా యుధముచే సెలంకరింపబడిన పద్మముక), కారిః = కృష్ణుడు, సనాతు=పవిత్రముచేయుగాత ఇందు“చక్ర ” అ > నా మమధ్యమమును విశ్రామా॰భావము >సుకయతి భంగము యలియనగా విశ్రామస్ధానము. » m “యర్థి హ్వేష్టవిశ్రాం యోచింపగా “అర్ధపద తి అని గంగాదాసుకు జెప్పియున్నా' డు. ధాతుం త్యయ; ప్ర్రాతిపదికం" అన్న సూత్రముచే సమన ముసకు _ ప్రాతిపదికి సంజ్ఞ యున్నను నిక్కడ నామగ్రి హణముచేతను తదాహ రణముచేతను వ్యస్త మునకు మాత్ర మే యతిధంగదోషమని యూహీం పవలసియున్నది ద్వాత్రింశ ^ &రి సమన్వితమయిన “అనుష్టుప్ శ్లోకమున ప్ర తిపాదములు నష్టాక్షరసమన్వితమయియుండుటచే తత్పాదస్ధమైన యష్టమా&ర మే మితియగుటచే నిటనట్లు విశ్రాంతియొసరనిచో యతిభంగమును దోషము సిద్ధించినది. మిగతా సర్వవృత్త ములకు ని ప్లేయూహించునది, పందే గోవిందిపదాంబుజం |<noinclude><references/></noinclude> n63ilem1b952fap85cz7bpi8m2nab8s 104 223518 577928 2026-09-12T09:27:09Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}18</p> {{p|fs125}}వర్ణ ద్వేషము</p> {{Largeinitial|కో}}ర్టొకత్రాసు. ఆత్రాసును సమానముగా పట్టుకొనున దొక ముదియ. ఆమెకు పక్షపాతము సున్న. ఆమె గ్రుడ్డిది. అయినను ఆమెది కుశాగ్రబుద్ధి. బ్రహ్మ ఆమెను గ్రుడ్డిదానిఁగాఁజేసెను. ఏలనఁగా ఆమె మోముమాత్రము చూచి బొట్టు పెట్టదు; మఱి యోగ్యతను జూచి. నేటాలులోని వకీలుసభ దీనికి విపరీతముగా మోము చూచి బొట్టు పెట్టుమని సుప్రీము కోర్టును పురికొలిపెను. అపుడు కోర్టుగూడ తన చిన్నెలను లజ్జలోఁ బడవయిచికొనెను. సుప్రీముకోర్టులో ఆడ్వకేటుగఁ జేరఁగోరి నే నర్జీ పెట్టుకొంటిని. బొంబాయి హైకోర్టువారి అనుజ్ఞాపత్రము నాకడఁ గలదు. నేను బొంబాయిహైకోర్టులో ప్రవేశించినతఱి నాఇంగ్లీషుసర్టిఫికెట్టును అచ్చట దాఖలుచేయవలసివచ్చెను. నేటాలు సుప్రీముకోర్టుప్రవేశమునకు రెండు యోగ్యతాపత్రములను దాఖలు చేయవలయును. తెల్లవారియోగ్యతా పత్రికలకు ఎక్కువవిలువ కలదని అబ్దుల్లాసేటుగారి వలన విని పరిచితులయిన ప్రఖ్యాతులగు ఇరువురు తెల్ల వారికడయోగ్యతాపత్రికలను పుచ్చుకొంటిని. ఒక వకీలుద్వారా అర్జీని దాఖలుచేయుట కోర్టువిధి. సామాన్యముగా ఈఅర్జీలను అటర్నీ జనరలు ఫీజు పుచ్చుకొనకయే దాఖలుచేసికొనును. అబ్దుల్లా సేటుగారి కంపెనీకి సలహాలిచ్చు ఎస్కాంబిగారే అటర్నీ జనరలు. నేను వారి దర్శనము చేసికొంటిని. ఆయన సంతోషపూర్వకముగా నా దరఖాస్తును మంజూరుచేసెను.<noinclude><references/> {{c|221}}</noinclude> q32jre8c9rf70y7159l16va4sttzxuw 104 223519 577929 2026-09-12T09:27:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 13 || దివిషద్బృంవంద్యన్దేతాసమూహముచే నమస్కరింపం దగిన గో జం=కృష్ణుని పాదపద్మమును, వందే నమస్కరించుచు న్నాను. (ఇచ్చట“వం దే” యను క్రియా మధ్యమున విశ్రామా భావము గావున య...' 577929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 13 || దివిషద్బృంవంద్యన్దేతాసమూహముచే నమస్కరింపం దగిన గో జం=కృష్ణుని పాదపద్మమును, వందే నమస్కరించుచు న్నాను. (ఇచ్చట“వం దే” యను క్రియా మధ్యమున విశ్రామా భావము గావున యఃభంగము, 2. శ్లో ॥ స్వర సంధాతులక్ష్మీశో2స్తుభూత్యైభవశోయధా॥ ౨౧ 3 టీ|| స్వర సంధానం=అచ్ సంధియందై తే యధా=ఎట్ల..,లక్ష్మీ శ.= విష్ణువు, భుతః=మీయొక్క భూత్యై= సంప 'కొరకు, అస్తు= అగుగాక ఇచ్చట “అస్తు" అనుచోట "కార సంధియందువి శ్రమాభావమగుట యతిభంగము. శ్లో॥ నస్యాద్విభక్తి భేదే భాత్యేష రాజేతికు చిత్ | క్వచిత్తుస్యాద్యధా దేవాయనమశ్చంద్రమాళయే ॥ ౨.౨ అవ. విభక్తి భేదముగలుగుచున్న నొక్కొక్కచోటయతిధం గదోషము లేదని జెప్పుచున్నాడు స్పష్టము. ఇచ్చట“భాతి“యను చోట విశ్రామముకలిగియున్నను దోషము లేదు. “క్వచిత్తు" అను దానిచే నొక్కొక్కచోట విభక్తి భేదము కలుగుచో యతిభాగదో షముకలుగును. అని జెప్పియున్నాడు. ఉదా॥" దేవాయ" అని ఇచ్చట దేవాయ యనుశబ్దమునందంతమున విశామా భావముగాన యతిభం గము అర్ధముస్పష్టము n శ్లో ॥ చాద యోనప్రయోక్త వ్యా, విచ్ఛేదాల్సిర తో యథా | నమఃశివాయకృష్ణాయ చదానవవినాశినే॥ ౨౩ టీ|| విచ్ఛేదాత్ = యతిస్థానమునకంటె, పరతః అనంతరమున, చాదయః="చ" మొదలగు నవ్యయములు నిష్ప్రయోక్త వ్యాః=ప్రయో గింపఁదగవు. యధా=ఎట్లన, ఉదా||“నమ ” అనునది మొదలు స్పష్టము ఇందు" చదానవ” అనుచోట విశ్రామానంతరము "చ" కారము దోషము. 66<noinclude><references/></noinclude> b3ucl5lpwm4iar3flih01sc13cydhwy 104 223520 577930 2026-09-12T09:28:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 కవి కల్పలత. శ్లో॥ ఏకస్వరోవస రేణ విచ్ఛేది శ్రుతి సౌఖ్యకృత్ | యధాపీనాక పాణింప్రణమామిస్మర శాసనమ్ ౨ర టీ||.........ఏశ స్వర=ఒక్క అచ్చుకల, ఉపసరేణ=ఉపసర చేత(ప్ర) పర) మొదలయినవి)విచ్చేది =అవస...' 577930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 కవి కల్పలత. శ్లో॥ ఏకస్వరోవస రేణ విచ్ఛేది శ్రుతి సౌఖ్యకృత్ | యధాపీనాక పాణింప్రణమామిస్మర శాసనమ్ ౨ర టీ||.........ఏశ స్వర=ఒక్క అచ్చుకల, ఉపసరేణ=ఉపసర చేత(ప్ర) పర) మొదలయినవి)విచ్చేది =అవసానము(యత్రి)శ్రుతి= చెవు లకు సౌఖ్యకృత్ =సుఖమును కూర్చుంది యధా=ఎట్లన ఉదా॥"పినా క” అనునది మొదలు స్పష్టము. ఇటప్రణమామియన చొనొక్క అచ్చు గల“” అనున. పసర్గ చేవిచ్ఛేదము కలిగినది కావుని నిర్దోషము, శ్లో॥ ఏవంయథాయథో ద్వేగస్సుధియాునోపజాయతే| తథాతథామధుర తానిమిత్త ంయతిరిష్య తే॥ ౨౫ అవ. ఇంతవరకును యతిభంగమును నిరూపించి మత్యావశ్య కతకు సామాన్యకారణమును జెప్పుచున్నాడు. టీ|| ఏవం = పూర్వోక్త్ర ప్రకారము యధాయధా=ఏఏప్ర్ర కార ము సుధియా=బుద్ధిమంతులకు ఉద్వేగః = క్లేశము, నోపజాయతే=క లుగదో, తథాతథా=ఆయా ప్ర కారము, మధుర తానిమిత్తం = మా ధుర్యముకొరకు, యతిః=యతి, ఇష్యతే కోరబడుచున్నది. అబుద్ధార్ధాపిమధు రామనో హరతి భారతీ! 3 తమోనిచయసం కాళామంజు నా దేవకోకిలా॥ ౨౬ టీI అబుద్ధార్ధాపి అబుద్ధ = బోధపడని, అర్థాపి= అర్ధముగల దె నను, మధు రా=నిర్దుష్టమగు (యతిచేమధురమగు) భారతీ — క విత్వర చనారూపమగువాక్కు తమోవిచయసంకాశా అంధకార సమూహ ముతో సమానమైన (నల్ల నిశరీరముగలదయినను) మంజునాదా=మ నోహరమగు కంఠధ్వనిగల కోకిలేవ= కోకిలవలె మనః=మనస్సును హరతి=హరించుచున్నది. " మంజులా దేవ” “పంచమా దేవ" అని పార భేదములు,<noinclude><references/></noinclude> cytfn3pequ0xc1ywv1e1i7yn3qq2hcb 104 223521 577931 2026-09-12T09:28:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత 15 తా॥ దురవగాహనుగు నరసందర్భము కలిగియున్నను, యతి భంగదోషము లేని మధురమగు పద్యం చన మిగులు నానందదాయక మగునని భావము. ఇతిశబ్దస బకే ఛందోభ్యాసో నామప్రధమంకుసుమమ్. ఇది కమండ...' 577931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత 15 తా॥ దురవగాహనుగు నరసందర్భము కలిగియున్నను, యతి భంగదోషము లేని మధురమగు పద్యం చన మిగులు నానందదాయక మగునని భావము. ఇతిశబ్దస బకే ఛందోభ్యాసో నామప్రధమంకుసుమమ్. ఇది కమండలి మొదటినుఛందోభ్యాసకుసుమము. శబస బకము 1. 1 ) D JC 2 సామాన్యశబ్దకము. ॥ సామాన్యశబ్దా, కధ్యం తేకమా దేకాక్ష రాదయః॥ అవ__ రె డవరియగు సామాన్యశబ్దకుసుమమునందు వక్తవ్య విషయము నిర్దేశింపబడు చున్న ది. టీ. (ఈకుసుమమునందు) కమా= వరుసగా, ఏకాక్షరాద య =ఒక్క అక్షరము ఆదిగాగ ” సామాన్యశ బ్దాః = సామాన్యశబ్దము లు (పద్యాదు" నర్ధభంగము కాకుండ పూరింప నుప యోగించు శబ్ద ము.V) థం్య తే—చెప్పబడుచున్నవి. ఆలోచింపగా నమరసింహాది నిఘంటుకా రోక్త విశేష్యనిఘ్నాది శబ్దములే సామాన్యశబ్దము లైసెను నీ గ్రంథము కావ్యరచనానుకూల మగుటవలన వర్ణ్యపదార్ధ ములకు లోకోత్తర చమత్కార జనకమగువర్ణనకుపయోగించు గు ణాలంకారసాభివ్యంజనము లగు శబ్దములును సామాన్యశబ్దముచే ని హపింపబడుచున్నవి. ఈ ఏకాక్ష రాదిశబ్దములఁ గేవల పాద పూరణ మునకు మాత్రమె యుపయోగింపక అభ్యాస పాటవమును బట్టి క్రమ క్రమముగ సార్ధక తాతిశయతను సంపాదింప యత్నింపవలయునని ముఖ్యాభిప్రాయము. 3 శ్లో॥ శ్రీ భో హే హినునిః సం ని ప్ర వి ప్రాక్ ద్రాకు స ద్యధా॥ అవ …ఏకాక్షర శబ్దము”) జూపుచున్నాడు. 1<noinclude><references/></noinclude> 3bkq9fgn23ilvz6zrzb2jox69o45yhn 104 223522 577932 2026-09-12T09:28:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 16 కవి కల్పలత టీ స్పష్టము, శ్రీశబ్దము మాత్రము దేవతావాచకములగు శబ్దములకు పూర్వమేయుఁడవలయును "దేవంగురుంగురుస్థానం క్షేత్ర క్షే త్రాధి దేవ తాన్|సిద్ధంసిద్ధాధికా రాంశ్చ శ్రీ...' 577932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 16 కవి కల్పలత టీ స్పష్టము, శ్రీశబ్దము మాత్రము దేవతావాచకములగు శబ్దములకు పూర్వమేయుఁడవలయును "దేవంగురుంగురుస్థానం క్షేత్ర క్షే త్రాధి దేవ తాన్|సిద్ధంసిద్ధాధికా రాంశ్చ శ్రీపూర్వంసముదీర యేత్ ! " అని చెప్పఁబడినది. ఉదాహరణము శ్రీ కృష్ణః భో: కేశవ! హే హరే ద్రా జ్ని ష్పీడితా థే! సుమతిం ప్రయచ్ఛ! నికామ మాసేవ్య విభాసి ను త్వమ్ సద్యోగినాం చేతిసి సంతో హి| 2 ఇట “భో” “ హే” అనునవి స బోధనా ర్ధములు. టీ స్పష్టము. స్ఫుటమ్ స్ఫూర్జత్ స్ఫురత్ స్ఫారం సారం తారం నరంపరిమ్ పాగ్ర్యం పాజ్యం ప్రియం ప్రేష్ఠం జ్యేష్ఠం శ్రేష్ఠం ముహుర్బహు|| ర్థ్యం కామ్యం కమం కాతం మంజు మంక్షలు మహ న్మిలత్ బాఢం గాఢం దృఢం పౌఢం వల్లు వల్లల్లల్లుల అలులత్ స్వైరం సమ్యక్ సదా శశ్వత్ సత్యం సత్యం ధ్రువం త్ప్ర తమ్ | ధుర్యం వర్యం పునః ప్ర్రాయ సుష్టు సద్యో భృశం లసత్ | నను నామ కిల క్రీడ చంచ చ్చారు జవాత్ ఖలు శ్రీమ త్రోచ్చైశ్శనై ర్మాద్యద్ రిఁఖ ద్రాజ చ్చిరం పరి॥ 6 టీ॥స్ఫుటం = స్పష్టమయిన, వికసించిన, స్ఫూర్జత్=ధ్వనిచేయు చున్న, స్ఫురత్=అదరుచున్న, ప్రకాశించుచున్న స్ఫారం=దట్టనగు ప్ర్రార్ద్ర్యం= శ్రేష్టమగు ప్రాజ్యం = తఱచు కమ్మం= మనోహరమగు మండు=శీఘ్రమగు ప్రౌఢం = నిపుణమయిన వల్గు—సుందరమయిన వల్లత్ =నడచుచున్న ( చలించుచున్న) స్వైరం= స్వతంత్రము దుర్యం శ్రేష్ఠమగు రింఖత్ =జారుచున్న<noinclude><references/></noinclude> csyt90w7zb214bupz279h2lh45zk2i3 104 223523 577933 2026-09-12T09:28:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 కవికల్పలత, త్ర్యక్షరములు 17 శ్లో॥ ఝటితి ప్రకటం సపది ప్రసధం నిబిడం సుభగం సుచిరం ప్రవరమ్| విహస ద్విక స ద్విచర ద్విలస ద్విమలం సకలం బహులం ప్రవలమ్ || 7 సర్వదా సర్వధా సర్వత శీమను సత...' 577933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 కవికల్పలత, త్ర్యక్షరములు 17 శ్లో॥ ఝటితి ప్రకటం సపది ప్రసధం నిబిడం సుభగం సుచిరం ప్రవరమ్| విహస ద్విక స ద్విచర ద్విలస ద్విమలం సకలం బహులం ప్రవలమ్ || 7 సర్వదా సర్వధా సర్వత శీమను సత్వరం నిశ్చితం వేగత | ఉచ్ఛకై రజ్జుసా నిత్యశ: సుందరం పేశలం మం జులం ప్రోల్లస ద్విసురత్ 18 ప్రోద్దామో విభ్రాజ దుత్తు ద్వి సూ ్ఫన్ద దుత్తాల శ్శోభాఢ్యా విస్ఫారో విక్రీడత్ | సచ్ఛాయ:సచ్ఛాభో నిశ్శంలో నిశ్శేషో లక్ష్మీవాన్ రమ్యశ్రీ ర్వేర్య శ్రీః కామ్య శ్రీ 91 టీ॥ ఝటితి= శీఘ్రముగ ప్రసభం = బలాత్కారముగ అంజసా =శీఘ్రముగ వేళలం=శోమలమ యిన ఉత్తాల; = ఉన్నతమైన, ప్రోదా మ'=ప్రచండమైన (సహింపరాని మిగిలిన విస్పష్టము ప్రోగ్రా మాదు లకు=నపుంసక లింగరూపములును గ్రహించునది. 3 చతురక్షరములు. శ్లో॥ మనోరమఁ మనోహరం సమస్తత స్సమీహితమ్ వరద్యుతిం స్ఫురశ్ర్వభం మహోజ్వలం జ్వలచ్చవి॥ 10 రయా దేవ లయా దేవ సర్వకాలం సునిశ్చితమ్| స్ఫారశోభం ప్రభాయుక్తం స్ఫురిచ్ఛాయం శ్రియాన్వితం॥ 11 వరాభోగం పరశ్రీకం లసత్కాన్తి స్ఫురద్యశః ! ఘనచ్చాయం ఝటిత్యేవ శోభాయుక్తం వికస్వరం॥ 12॥ టీ||వ రాభోగం=మంచిపరిపూర్ణతగలది, విక స్వరం వికసించినది మిగిలిన విస్పష్టము. 3 పంచాక్షరములు. శ్లో॥ ప్రవరశ్రీకం రుచిరచ్ఛాయం స్ఫుటలక్ష్మీకం బహులశ్రీమత్ | కలయాయుక్తం విలసద్రోచి' ప్రచురజ్యోతి ప్యతిరోచిష్టు॥ 13 విలసచ్ఛవి ప్రసరత్ప్రభం ప్రసరగ్రసం సుషమామయమ్ బహువైభవం రుచిభాసురం కలయాన్వితం బలవర్జితమ్॥ 14. స్ఫురితోదయం ఖచితంశ్రియా వికటోచయం ప్రమదాలయమ్| ఘనవిభ్రమం భువనాద్భుతం వరదీధితి ద్యుతిసున్దరమ్ ॥ 15 3<noinclude><references/></noinclude> cwhobt8xp0nv2ii0jocpixpp7unt8wx 104 223524 577934 2026-09-12T09:28:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 శబ్ద స్తబకము. ట్రీ||సుష రూమయమ్=ఉత్కృష్ట రుగుశోభతో కూడుకున్నది. మిగిలిన వి స్పష్టము షడక్షరముల. శ్లో॥ అద్భుత నై భవ మండీ మహోత్సవ ముజ్వల భారతి భూ రితరద్యుతి! కాంతిని కేశన మిద్ధ...' 577934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 శబ్ద స్తబకము. ట్రీ||సుష రూమయమ్=ఉత్కృష్ట రుగుశోభతో కూడుకున్నది. మిగిలిన వి స్పష్టము షడక్షరముల. శ్లో॥ అద్భుత నై భవ మండీ మహోత్సవ ముజ్వల భారతి భూ రితరద్యుతి! కాంతిని కేశన మిద్ధశ్రమాకృతి చారు తరచ్ఛవి సుందరదీధితి॥ 16 ॥ మనోహృచ్ఛాయ ముదంచితద్యుతి స్ఫురత్ప్రభాచారు మనశ్రీయయుతం సముల్లసత్కాంతి విభావిభాసితం * నివేశ్యమిత్థంతు షడక్ష`ంపదమ్ ॥ 17 ॥ టీ॥ అక్ష్మి మహోత్సవం. అక్ష్మీ - నేత్రములకు మహోత్సవ గొప్ప ఉత్సము. (నయ్య శ్రీతికరమని కామము) మిగిలినది స్పష్టము. సప్తాక్షరము v. శ్లో. జగనఘహరణం నవఘనవరణమ్ 3 భవభయధయనం త్రిభువనకమన మురహరచరణం త్రినయన శరణమ్ 3 గురుజనభరణం శుభచయకరణము 18 టీ స్పష్టము. S అష్టాక్షరములు, శ్లో॥ సముల్లసిశశోభాడ్యో రోచిర్నిచరోచిత, చారుచఞ్చత్కలాశా కాస్త కాని " కేతనమ్ || 19 ఇవల్గు వల్గద్వపుర్ల క్ష్మీ ర్మహామహిమమం ఆభాసంభారసంశోభీ దీప్తి మండల మండిత ॥ 20 *ప్రభాప్రాగ్భారసారశ్రీ రు వృద్ధుద్యత ర ద్యుతిః రుద్యద్ధుద్యతరద్యుతి; మనోరమతమచ్చాయో విభావై భవశోభితః॥ 21 1 ని నియోజ్యు మేవంతుషడక్షరంపడం. వల్గువర్ణవపుర్ల క్ష్మీః • ప్రభాప్రాప్తావనారశ్రీరుద్యద్విథ సమద్యుతిః.<noinclude><references/></noinclude> 0qlccwvd5ydb5tv72mk8strhekc9i4t 104 223525 577935 2026-09-12T09:29:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'టీ॥ వల్గు కవి కల్పలత. 19 .క్ష్మీ=నల్గు=సుందరముగా వల్గత్ =బయలు వెడ లుచున్న వపుర్ల క్ష్మీః=శరీరశోభగలవాఁడు మిగిలినవిస్పష్టము, షోడశాద్యనేకాక్షరములు, శ్లో॥ చమత్కారకర స్పారప్రభా...' 577935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>టీ॥ వల్గు కవి కల్పలత. 19 .క్ష్మీ=నల్గు=సుందరముగా వల్గత్ =బయలు వెడ లుచున్న వపుర్ల క్ష్మీః=శరీరశోభగలవాఁడు మిగిలినవిస్పష్టము, షోడశాద్యనేకాక్షరములు, శ్లో॥ చమత్కారకర స్పారప్రభా గార భాసుర, మనోరమతమ క్రీడ త్కాంతిమండల మండిత ॥ 24 మనోహరతం స్ఫూర్జదూర్జస్వల కలోజ్వల అత్యద్భుతవపు ర్లక్ష్మీ క్షోభిలె క్షి తిమండల || 23 మనోహారతరోచ్ఛాయ కాయచ్ఛాయం ర న్విత ప్రీతినీతికర పేజ్ఝత్ప్రభా సంహతిసంహిత | 44 విస్ఫుర దశ్మిని స్క్ర్మీ విన్మ యావిష్ట విష్ణుప నయనానన్ద నో దా టీ॥ చమత్కా రామణీ చుక మందిరమ్ || 45 మం .ర; చత్కార`ర=ఆశ్చర్య మొనరించు స్ఫార=దట్టనైన ప్రభా గారి ఛాతి పుంజముచేత భాసురి : వె ల్గొందువాడు మనో తః = అత్యంతమున ప్రకాశించు కాంతి సమూ హముచే ఎలంకృతుడైనవాడు మనో జ్వల -=అత్యంతముసుందర ముగ ప్రకాశించుసంపూర్ణము 5 తేజరిల్లు వాడు అత్య డల;=అత్యంతాశ్చర్యమగు శరీ శోధ చే కలిపి పచేయబడిన (శత్రువుల) భూమండలముకలవాడు స్త్రీతి...హిత ప్రీతినివృద్ధిచేయునట్టియు వెలిX క్కునట్టి యు కాంతుల యొక్క సమూహముచే "ృఢమగువాడు. విస్ఫుర ష్టపః=వ్యాపిం చెను రశ్మిప - శముచేత నాశ్చర్య పూర్ణమగులోకములు గలవాడ సయ .రిష్=నేత్రా.`o` దాయక మగు నందమునకు స్థాన మైనవాడు చమత్కార అను శ్లోకము మొదలు 4శ్లోకములనుషుప్ వృత్త ములు,లక్షణము-పంచమంలఘుసర్వత్ర సప్త మంగ్విచతుర్ధయో,షష్ఠం గురువిజానీయా త్శే పే వ్వనియ మోమత | శ్లో॥ అవనీతలవర్తి దృశా మమృతాంశుస్సను దైకకుల గేహన్ 3 చిత్తాక రమహౌషధి రధివాస. కాంతి కేతశ్యా.॥ 20<noinclude><references/></noinclude> m96pu4s4mkzfvsnxb35u0m8ruluugcy 104 223526 577936 2026-09-12T09:29:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 90 శబ్దస్త బకము, టీ॥ సంప గేహన్ = సర్వసంపదలకును ప్రధానమగుకులగృ హము వఁటివాడు చిత్త ధి'=మనస్సును హరించుగొప్పమూలిక వంటివాడు. ఇదిఆ ర్యానృత్తము. లక్షణము. పా ద్వాదశవిష మేమా వ్రాశ్...' 577936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 90 శబ్దస్త బకము, టీ॥ సంప గేహన్ = సర్వసంపదలకును ప్రధానమగుకులగృ హము వఁటివాడు చిత్త ధి'=మనస్సును హరించుగొప్పమూలిక వంటివాడు. ఇదిఆ ర్యానృత్తము. లక్షణము. పా ద్వాదశవిష మేమా వ్రాశ్చాష్టాదశద్వితీయేహిపంచన శచేత్తురీయేకధి తాగాధాతథైవార్యా శ్లో॥ పరిస్ఫురత్కాని భరప్రచారకు 3 స్వపీడ నేనా౭పి పరోస కారికి సమీపభాజాం హృదయైకి హారికి స్వభావ సౌందర్య విశేష భూషక ॥ 27 టీ॥ పరి b .=ప్రకాశించుచున్న కాంతిసమూహమును వ్యా పింప జేయువాఁడు స్వపీ § 3 స్వ=తనకు పీడ నేనాపి=బాధ చేత నైన ను పరోపకారక ; పగులకుపక రించువాడు సమీ రక :=ఆశ్రయిం చువారిహృదయములను ముఖ్యమగుహరించువాడు స్వభా. సహజ సౌంద ర్యాతిశయమే భూషణముగాగలవాఁడు శ్లో॥ జగత్ప్రమోదోదయదాస సజ్జనః శుభౌఘ లబ్ద ప్రబలప్రశంసను నియంత్రితా నేక మనస్తురంగమ స్థిరీకృ తె'లో కక, హృద్విహంగమ్ || 18 ప్రమోద పాత్రీకృత సర్వ భూతల; ప్రతిక్షణాక్షీక్షణ గణోర్మి శీతల సమల్ల సం దీధితి పుఁ జ మంజుల; సమస్త చిత్తోత్సవ కృ త్స్వభావత 12/ షక= ^మ సిరమ్ గా చేయబడిన చూపరుల యొక్క హృ ည်။ သင် దయమను పక్ష్మీలవాడ. మిగిలినవి స్పష్టము. పూర్వోక్త ము ప ములగు పరి *కృత్వహింగవః సముగా చేయబడిన చూపరుల దృష్టియన్షి. దీ కలవాడు.<noinclude><references/></noinclude> fbimrw4gmhg4lpp77ubhj00q3qkba89 104 223527 577937 2026-09-12T09:29:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 21 స్ఫురత్కాన్తి అనునది మొదలుగాగల మూడు శ్లోకముల యొక్క యు ప్రతిపాదాంతము నఁదలియక్షరముయొక్క లోపమువలనవృత్తాంత రములగును. ఉదా॥ పరిస్ఫుర త్కాన్తి భరప్రచారకః అనుచో ప...' 577937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 21 స్ఫురత్కాన్తి అనునది మొదలుగాగల మూడు శ్లోకముల యొక్క యు ప్రతిపాదాంతము నఁదలియక్షరముయొక్క లోపమువలనవృత్తాంత రములగును. ఉదా॥ పరిస్ఫుర త్కాన్తి భరప్రచారకః అనుచో పాదాం తమందలి “కనర్ణము లోపింపగా “పరిస్ఫురత్కాన్తి భరప్రచారః అనిఅగును టీక స్పష్టము ఇట్లే మూడు శ్లోకములకు నెఱుంగునది “పరి స్ఫురత్ "అనినది మొదలు నీమూడు శ్లోకములును వంశస్థనృత్త ములు లక్షణము శ్లో॥ “జతౌతువంశస్థు దీరితింజ రాఖ శ్లో॥ జగత్రయై కాన్త మనోజ్ఞతా భూ రనన్య సాధారణకాన్తి కాస్త ' అవ్యాజ మాధుర్య సుధా నిధానమ్ మనోవిహత్గా నయ నైక పాశ ॥30 a శ్లో॥ నిరవద్య సముద్య దుజ్వల స్వగుణ శ్రే ణి మనోహ రాకృతిః। త్రిజగజ్జన చిత్త చిత్ర కృ న్నయనానంద సితాభ్ర వర్తి కా॥ 31 అవనీతల వర్తి లోచనామృతవర్తి : 9 ప్ర్రమ దెక మందిరమ్| ఘనవిస్మయచిత్ర శాలి కా హృదయాంభోరుహ భానుమండలు॥ 32 హృద్యతరద్యుతి వారిపయోధి శ్లోకవిలోకన శీత మయూఖః! చారుతమాపఘ నౌఘని వేళో భూవలయ స్థిత నిస్మయ హేతు;|| 33 σ టీ॥ నిరవద్య = అనింద్యమగు, సీతాభ్రవర్తి కా= కర్పూరవి కార మగువత్తి ఇందు “జగత్ప్రయ” అనునది ఉపేంద్రవజావృత్త ము లక్షణము "ఉపేంద్రవజతజాస్త తోగౌ” “నిరవద్య” అనునది మొదలు రెండును సుందరీవృత్తములు లక్షణము. శ్లో ॥ అయుజో<noinclude><references/></noinclude> modxxjfbvl770fdpbnsh94wd3ati956 104 223528 577938 2026-09-12T09:30:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 శబ్ద స్తబకము. యదిసుంద రీతదా" హృడ్యతర అనునది ర్యది సౌజగౌయుజోస్సభ రాలౌం దోధకవృత్తము లక్షణము “దోధకమిచ్ఛతిభత్రితయాదౌ* శ్లో॥ ముఖ్యస్థానీ సమ్పదాం సమ్పదానామ్ m లీలాశాలా భావిత...' 577938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 శబ్ద స్తబకము. యదిసుంద రీతదా" హృడ్యతర అనునది ర్యది సౌజగౌయుజోస్సభ రాలౌం దోధకవృత్తము లక్షణము “దోధకమిచ్ఛతిభత్రితయాదౌ* శ్లో॥ ముఖ్యస్థానీ సమ్పదాం సమ్పదానామ్ m లీలాశాలా భావితా భావితాన్నై పుంసాం నేత్రక్షేత్రపీయూష వృష్టి ర్విశ్వోదామాశ్చర్య హర్యక్ష శైలం॥ 34 ఉద్యదుజ్జ్వలగుణాఘ మేదుగో రామణీయక విలాస మందిరమ్ సున్దరావయవ సన్ని వేశనమ్ కాంతకాంతి భరభాసు రాకృతిః ॥ 35 3 “ముఖ్యస్థానీ” అనునదిశా శాలినీవృత్తము ము లక్షణము శ్లో॥“మాత్ తౌగౌ చేచ్ఛాలినీ వేదలో కై!” “ఉద్యదుజ్జ్వల" అనునదిర ధోద్ధ తావృత్త ము లక్షణము “రాత్పరై ర్న రల గైరథోద్ధతా” శ్లో॥ గుణమణి ప్రకరై కమహోదధి; 3 సకల లోక విలోచన చంద్రమా? విలస దుజ్జ్వల కాంతి ని కేతనమ్ సహృద యౌఘ చమత్కృతి కారణమ్ 1136 లసదఙ్గరుచిప్రచయేన యుతో నయ నౌఘమధువతఫుల్ల వనమ్ హృదయాబ్జ విజృంభణ తీక్షుకరో ఘనవిస్మయ సంపద వాసగృహమ్ || 37 టీ॥ ని కేతనమ్=గృహము సహృదయౌఘ చమత్కృతి కారణమ్= సరసులైన వారియొక్క చమత్కారమునకు కారణమయినవాడు=ఫుల్ల వికసించిన హృదయా_కరః=హృదయమనపద్మమువిక సించుటకు సూ ర్యునివంటివాడు “గుణమణి” అనున దిద్రుతవిలంబితవృత్తములు ణము<noinclude><references/></noinclude> ofdj47gu49tuk0d16jywjrsne1vrpg9 104 223529 577939 2026-09-12T09:30:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత 28 శ్లో॥ “ద్రుతవిలంబితమాహన భౌభరా” “లసదంగ" అనునదితోటక వృత్తము లక్షణము “వదఱో టక మబ్ధిస కారయ శ్లో॥ తడిత్సుంజమంజుప్ర్రసర్పత్ప్రతీక 3 ప్రభాపూరదూ రావధూతాంధకార” మనో...' 577939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత 28 శ్లో॥ “ద్రుతవిలంబితమాహన భౌభరా” “లసదంగ" అనునదితోటక వృత్తము లక్షణము “వదఱో టక మబ్ధిస కారయ శ్లో॥ తడిత్సుంజమంజుప్ర్రసర్పత్ప్రతీక 3 ప్రభాపూరదూ రావధూతాంధకార” మనో మినహర్ష పక రైక వర్షమ్ దృగంభోరుహాన సందోహ హేతు ||188 యుతమ్” టీ॥ తడిత్సుంజ.... ధకార ు = తడిత్పుంజ మెఱుపులగమిచేత మంజు=సుంగర్ మైనట్టి - యు ప్రస్పుత్ = వ్యాపించుచున్నట్టియు ప్రతీక= శరీ రావయనములయొక్క ప్రభాపూర = కాంతిపటలము చేత దూరావ ధూత=దూరముగాతోలఁగగొట్టబడిన అంధ కార’=చీకటికలవాడు ప్రకర్ష =అతిశయము “తడిత్సుంజ" అనునదిభుజంగప్రయాతవృత్త ము లక్షణము శ్లో॥ "భుజంగప్రయాతం చతుర్భిర్య కారై,* శ్లో ॥ అఖిలజగ ద వేష్యమాణ లక్ష్మీః స్వగుణవి రాశిభి రంగత్తె : ప్రశస్య, వసతి రతివలక్షహంస పక్ష ప్రకర విజిత్వర కీర్తి కౌముదీనామ్|| 39 టీ || వలశ్రీ = తెల్లనైన “వలతో ధవలో ఒర్జున;" అమర ము. ఇది పుష్పితాగ్రావృత్తము, లక్షణము శ్లో॥ అయుజినయుగ రేఫ 3 తోయ గారోయుజిచనజౌ జర గాశ్చ పుష్పి తాగా శ్లో॥ నిశ్శేషలోక పరితోషకర స్వరూప శోభాన్వితా వయవ సుస్దర నన్ని వేశః దూరం నిరస్త ఖలదుర్వచ నావకాళో వ్యాజృంభమాణ గుణసంగ్రహణ ప్రవీణః ॥ 40 ప్ర్రవ్యక్త తత్త దఖిలావయవా నవద్యః<noinclude><references/></noinclude> nxscl4gvlntvbaoxc8ceq8bj1lbnunf 104 223530 577940 2026-09-12T09:30:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 శబ్ద స్తబకము. ప్రోద్యన్ని బోజ్జ్వల గుణప్రకరా భిరామః ఆనన్దిభి స్సహృదయై రభినన్యమానః స్వప్రక్రియాభి రభితశ్చవి రాజమాన॥ 41 టీ వ్యాజృంభమాణ=వృద్ధిబొందుచున్న ఆనందిభి' = సంతో షి...' 577940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 శబ్ద స్తబకము. ప్రోద్యన్ని బోజ్జ్వల గుణప్రకరా భిరామః ఆనన్దిభి స్సహృదయై రభినన్యమానః స్వప్రక్రియాభి రభితశ్చవి రాజమాన॥ 41 టీ వ్యాజృంభమాణ=వృద్ధిబొందుచున్న ఆనందిభి' = సంతో షించెడు“ని శ్శేష” యనునిది మొదలు రెండుశ్లోకములును వసంతతిల కవృత్తములు లక్షణము “జ్ఞేయం వసంతతిలకం అభజాజగౌX;" శ్లో॥ కుతుకతరలచి త్తె స్సజ్జనై స్తూయమాన స్త్రీభువనిజన నేత్ర క్షేత్ర పీయూషవృష్టిః * అసదృశ సముదంచ దూప సంపన్ని ధానం సకలమలవిముక్త స్సాధువా దేన యుక ॥ 42 ముఖర ఖరఖలోకి ధ్వాంత విధ్వంస నేందు ర్విలసదమలకాం వ్యాయ తా రా _ D తానంత కాంతి; అననుగుణమణిశ్రీ శ్రేణివిశ్రామధామః క్షపిత సకలదోష స్సర్వసంతోష హేతు;॥ 43 టీ॥ తిభు.. ష్టిః= ముల్లోకములయందలిజనుల నేత్రము లనెడు పంటభూములకు=నమృతవర్ష స్వరూపుడు ముఖ .. దుః=ధ్వనించు చున్నవియు తీవ్రమైనవియునగు దుష్ట వాక్యముల నెడు చీకట్లనునశింపఁ జేయుటకుఁజంద్రుడైనవాడు అన .. .. ధామ అధిక మైనసుగుణముల నె డుమణికాంతులయొక్క సమూహమునకునివాసగృహమైనవాడు క్షపి త=నళింప జేయబడిన సర్వదోషములుకలవాడు ఈ రెండునుమాలినీవృ తములు లక్షణము. “ననమయ యయు తేయంమాలినీభోగిలో కై ః' శ్లో॥ సముద్య త్ప్రత్యంగ ప్రసృమర మనోజ్ఞ ద్యుతిభరో 3 మనోమీనాకృష్టి ప్రబలబడిశం కామమృగయో :44 * ప్రతికల.<noinclude><references/></noinclude> 0nv75lwnywni1u1l3j36cy39csjehkc 104 223531 577941 2026-09-12T09:31:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పల౫. ఘనాశ్చర్యస్థానం జగతికుతు కోత్తానితదృశామ్| నరాణామానం దామృతలహరి దుగ్ధాంబుధిరయమ్ ॥ 45 25 టీ॥ బడిశం=గాలము. కామమృగ యో;=మదనుఁడను వేట కాని యొక్క కుతు... శామ్ = సంతోషముచే ని...' 577941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పల౫. ఘనాశ్చర్యస్థానం జగతికుతు కోత్తానితదృశామ్| నరాణామానం దామృతలహరి దుగ్ధాంబుధిరయమ్ ॥ 45 25 టీ॥ బడిశం=గాలము. కామమృగ యో;=మదనుఁడను వేట కాని యొక్క కుతు... శామ్ = సంతోషముచే నిత్తఁబడిన నేత్రములుకల, ఇది శిఖరిణీవృత్తము. లక్షణము. “ర సైరు దెశ్చిన్నాయ మనశధలాగశ్ళి ఖరిణీ." శ్లో॥ ఉచ్చె శ్చేతో హరిణ హరణాఖర్వ గంధర్వగీతం త తన్నే త్రావళి మధులిహా మ్మాకరంద ప్రవాహ; | సర్వాశ్చర్యపద సముదయ దూపసంప న్నిధానం, చంచద్రోచి; ప్రచయసిచయచ్ఛన్న సంపన్న గాత్ర |॥ 45 సకలజన తాచి తాశ్చర్యపదప్రకటోల్ల స న్మధురిమపరీపాకో ద్రేక స్ఫురద్యుతి సుందరః। నయునన ళి నానం దోల్లాసగ్రహాధిపమండలో, మిలదవయవ శ్రీ రోచిష్ణుర్ని జాన్వయ భూషణమ్|| 46 శ్రీ టీ॥ ఉచ్చైశ్చే. . గీతం=ఉన్నతమగు మనస్సనెడు లేడి యెక్క హరణముఱకైన మహోతృ్కష్టమగు గంధర్వులు పాడెడు పాట వంటివాఁడు(మనోహరుఁడని భావము) మాకరందప్రవాహః = తేనెకాలు వచంచ. ..గాత్రః=ప్రకాశించుచున్న కాంతి సమూహమనెడు వస్త్రము చేతఁగప్పఁబడిన సంపూర్ణ దేహము గలవాఁడు. సకల దరః = సమస్త మైన జనసమూహములయొక్క మనస్సుల కాశ్చర్యకర మయినట్టియు స్పష్టము గా ' ప్ర్ర కాశిం చెడు సౌందర్యాతిశయముయొక్క గొప్పతనము చేత వెలుగొందు తేజము చేనందమైనవాఁడు. నయన కలం నేపద్మము లకానంద మ నెడునుల్లాసమునకుసూర్యమండలమైనవాఁడు. “ఉచ్చైచేసే తో" అననది మందాక్రాంతవృత్తము. 4<noinclude><references/></noinclude> 5kgvzkmeppj2dkfxqkhv3rqo3oydqx7 104 223532 577942 2026-09-12T09:31:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 శబ్దస్త బకము. “సకలజన తా” అననదిహరిణీవృత్తము లక్షణము, “నసమర సలాగఃష డ్వేదై ర్హరిణీమతా. శ్లో॥ లసన రసచ్ఛటా నయన వినయో ర్జన్మినా ముదంచ దతిసుందర సృమర ప్రభాభాసుర • | అమందగుణమందిరమ...' 577942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 శబ్దస్త బకము. “సకలజన తా” అననదిహరిణీవృత్తము లక్షణము, “నసమర సలాగఃష డ్వేదై ర్హరిణీమతా. శ్లో॥ లసన రసచ్ఛటా నయన వినయో ర్జన్మినా ముదంచ దతిసుందర సృమర ప్రభాభాసుర • | అమందగుణమందిరమ్ సుభగతాలు శామందిర సమస్తజనవిస్మయ ప్రద సముల్లసిత్స్వాకృతి | 47 5။ ఘనర సచ్ఛటా=నీటిసమూహము. సుభగ తాల తామందిరః సౌందర్యమనెడు తకుని వాసమైనవాఁడు ఇదిపృధ్వీవృత్తము. లక్షణము "జసౌజసజ రావసుగ్రహ యతిశ్చపృథ్వీగురు శ్లో॥ అవయవసన్ని వేశజత సర్వమనోజ్ఞ చ యో ఘనవసుధాజ నేక్షణ సుధారస సేచనకమ్ | సహృదయ మానసాంబుజ విజృంభణ తీర్థకరో ద్యుతిభర భాసితాఙృతితయాతి చమతృ్కతికృత్ || 48 టీ॥ మనోజ్ఞ చయ= మనోహరమైన వస్తుసమూహము. ఇదినర్ద టకవృత్తము లక్షణము, “యరిభవతోని సౌభజజలాగురునర్ద టకం* శ్లో॥ సర్వాపద్యనివారకః కృతిపరీరంభం సమసైర్లు 3 రానందైక నిదాన మాలవపతి ్మవాసి రాశిస్తుతః ; ఉన్మీలన్ని జకాంతి కేతక సమాకృష్ణా శ్రీ పుష్పంధ యో విద్వన్మానస రాజహంస విసరావాసాయ సౌధంసరః॥ 49 సాందాసన్ద సుధాసముద్రలహరీ సామ్రాజ్య మగ్నాత్మభి స్సర్వై స్సర్వకలా కలాపకుశలై స్సాకాండ ముద్వీ షా, తః ఉద్యద్ధుృద్యత రోరుకాంతి పటలీ విన్యాసరమ్యాకృతిః|| సాధారణ్యపదవ్యతీత సహజోన్మీల త్తను శ్రీభరః ॥ 50. టీ|| సర్వావద్యనివారకః= సమస్తములైన దోషములను నశిం పఁచేయువాఁడు ఆనం త ఆనందమునకు స్ధానమైన మాలవదేశాధీ<noinclude><references/></noinclude> 4dqe7a1mhsafjgtyhpnmlwghrz3hsff 104 223533 577943 2026-09-12T09:31:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 27 శుని రాజ్యమున వసియించెడు జనులచేత స్త్రోత్రముచేయఁబడువాఁడు విద్వన్మా సాయ= విద్వాంసుల మనములనెడు రాయంచల పిండు యొక్క నివాసముకొఱకై నఅమృతవి కారమగుకొలనై నవాఁడు. స...' 577943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 27 శుని రాజ్యమున వసియించెడు జనులచేత స్త్రోత్రముచేయఁబడువాఁడు విద్వన్మా సాయ= విద్వాంసుల మనములనెడు రాయంచల పిండు యొక్క నివాసముకొఱకై నఅమృతవి కారమగుకొలనై నవాఁడు. సాఠాం c=ఆశతో కూడుకొన్నట్టుగా, ఈ రెండును శార్దూలవిక్రీడితప్ప త్త ములు; లక్షణము. “సూర్యాశ్వైర్యతిమస్సజ్ సతతగాళ్ళార్దూలవిక్రీడి తమ్. * శ్లో॥ అంగప్రత్యంగ రంగ త్ప్రచురతర మహా కాంతి భారాభిరామో, నిర్వ్యాజభ్రాజమానా నణిమనిజగుణగ్రామ విశ్రామధామ। లో కైరానోత్యమాస' ప్రమద జల పరిష్వక్త నేత్రా విందై రానంద స్యైక సౌధంసక లవసుమతీ మండలీ సార భూతః ॥ 51. టీ॥ అంగ=హస్తపాదాదులు ప్రత్యంగ = అంగుష్ఠాదు. అనణిమ = అధిక మైన, పరిష్వె క్త =తడుపఁబడి, ఇది సద్ధ రావృత్తము. శ్లో॥ ఏవం సాధారణై శ్శబ్లె రాచిత్యేన నివేశి తె 3 . “గ్రామం ద శ్చండస్సు సర్వేషు కర్తవ్యం పది యోజనమ్ |52|| తా॥ ఈప్రకార మాయా రసానుగుణముగా నుపయోగింపఁ బడినట్టి ఓజః ప్రసాదమాధుర్యాది గుణవిశిష్టములగు శబ్దముల చేత నన్ని వృత్తములయందుకు సమాసములను బుద్ధిమంతు లూహించు కొనవలెను. అనగా శృంగారశాంతం రుణారసంబులయఁదు దానంద నిష్యంద* ఇత్యాది ప్రసాదమాధుర్యయుత శబ్దములను, వీర రౌద్య్రభయానక భీభత్సాదులయందు “స్ఫురత్, స్ఫూర్ణ" దిత్యా ద్యోజోగుణయుత శబ్దములను యోగింపపలెనని భావము. -:సంస్కృత ప్రాకృతములయందు సమానరూపములగు శబ్దములు:- శ్లో॥ అథోచ్యంతే మయా కేఒపి సంస్కృతే ప్రాకృతే సమాః| అన్యత్ర వితతా శ్శబ్దా బాలానాం బుద్ధి హేతవే ॥ 53॥ తా॥ సాధారణశబ్ద నిరూపణానంతరము 3 S బాలురకు తెలివి కొఱకు ఇతరమైననాటకాదులయందు విస్తరింపఁ జేయఁబడినట్టి సం<noinclude><references/></noinclude> 37t6zfanj5jqsdfidiwguvdj98wvyj4 104 223534 577944 2026-09-12T09:31:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 శబ్దస్త బకము. స్కృత ప్రాకృతములయందు సమానరూపముగల శబ్దములు నాచేఁ జెప్పఁబడుచున్నవి. m శ్లో॥ హారా హార విహార సారస రసా: సంభోగ రార్రో)గా సురాః ! సంహా రామర వారవారణగణా ష్టంకార తారాక...' 577944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 శబ్దస్త బకము. స్కృత ప్రాకృతములయందు సమానరూపముగల శబ్దములు నాచేఁ జెప్పఁబడుచున్నవి. m శ్లో॥ హారా హార విహార సారస రసా: సంభోగ రార్రో)గా సురాః ! సంహా రామర వారవారణగణా ష్టంకార తారాక రా: లోలోల్లోల విలోల వాయస హరా హంకార హీరాంకు రాః ॥ నీహారోఁగ రాగ తాల తరళా గోవింద కందోదరా, ||54|| తరుణ తరణి దాసా మోహ సందోహ భాసాః! ఖు : ఖరతరు ఘాసాః కాసరా రంభహాస్మా | కరకరికిరికీ రా; కోలకల్లోలధీ రాః॥ | మల మలయ కరీరా వామదే వాసివీ రా. 11551 నరనరకకరింకా దండచండాల రంకాః దరసరల కలంకా; కంబలాకార పంకా| ఖల బహులకురంగా; దేహసం దేహ సంగా, పరకురరతరంగా శ్ఛారసంచార భంగా 196 | అరి హరి పరిణాహాః కంఠకుం రాహిదాహా; | పరిసర ఝరహాహా మంజుమంజీర వాహ,॥ అచలకులకుమారా, కుంభకుంభీరమా రా:! విరల కబల జారా, సుందరో దార పారాః ॥57 1 జంబీర కేసరి ఏరాహ సురారి కాలా: ల చమూరు విరామ బాలా | ఆలోల బాహు రణ సంగిర చోల తాల్మా సంసార కేరళ సమీరణ టంకపాలా? |58|| ఆసార చామర తురంగ కుళీర శూరాః కంకాళ కందల కరాళ విలాస పూరా॥ హేరంబ కంబు విధు సింధు బుధాం ధ బఁధా; AC దేందు మందర సమీర సమూహ గంధాః ॥591<noinclude><references/></noinclude> i4498vebezat5747rd1f6apejv07eh6 104 223535 577945 2026-09-12T09:31:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. భీమాంక సంకర కిరీట తమాల కుంజా హిండీర పిండ వరసంచర కోణ కాణా;| సంరంభ సోమపరిరంభ వికార బాణా: హింతాల తోన మర మహీరుహ బింబపుంజాః ॥ 60॥ వసంతా వాస వేళంత వాస వాసవ వాసరాః || కాసార స...' 577945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. భీమాంక సంకర కిరీట తమాల కుంజా హిండీర పిండ వరసంచర కోణ కాణా;| సంరంభ సోమపరిరంభ వికార బాణా: హింతాల తోన మర మహీరుహ బింబపుంజాః ॥ 60॥ వసంతా వాస వేళంత వాస వాసవ వాసరాః || కాసార సారస రసాః కిరణా రుణవారణాః 61l 19 టీ॥ 54. ఉల్లోల=తరంగము, వాయసః=కాకి,హీర;=వజ్రము; కందః= దుంప; 55. తరణి=సూర్యుఁడు, కిరి;=పంది. కరీరు= వెదురు మొలక; అసి;=ఖడ్గము; 56. కరంకః=అస్థిపంజరము; రంకః=లోభి; కురరః=పక్షి వి శేషము; 57. పరిణాహః = వైశాల్యము; కుంఠః=మం దము; ఝరః=ప్రవాహము; హాహ్మా= దేవలోక గాయకుఁడు; వాహః= అశ్వము; మారః=యముఁడు, కబలః=అన్నము; జారః=ఉపపతి; ఉదా రః= దాత. 58, కాకోలు=బొంత కాకి; చమూరు;=జింకలోని భేదము; కేరళః= దేశ భేదము; టంక = రాతియులి. 59. కుళీర;=వీత; కంకాళ్ళ= అస్థిపంజరము; కందలః=మొలక; కంబు=శంఖము. భిన్న వస్తుసమ్మేళనము, హిండీర;= రుఱుగు, కాణ;=ఒంటికంటివాఁడు; సంరంభః=తొట్రిలుట, పరిరంభ: =ఆలింగనము, హింతాలు=గిరుక తా డిచెట్టు. 61. వేశంత;=చిన్న సరస్సు, అరుణః =అనూరుఁడు— స్త్రీలింగ శబ్దములు, 60.3088= శ్లో॥ హేలా ఖేలా కలా మాలా రసాలా కాహలా చాలా! కీలా లీలా బలా చాలా లోలా దోలా లసా మసీ ॥62|| ధరణీ ధారణా వేణీ రోహిణీ రమణీ మణీ। వీణా వాణీ రసా గోణీ లీఢా గంగా తరంగిణీ 6 ॥ కదళీ లహరీ నారీ రామా భేరీ వసుంధరా! కాళీ కరాళీ చాముండా రండా రంభా తులా మహీ ||64|<noinclude><references/></noinclude> 823wstw524bzp7zz05ohqtdl2pwd5l4 104 223536 577946 2026-09-12T09:39:39Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>ఇంతలోనే మాటా పలుకూ లేక వకీలుసభవారు నాకు నోటీసు ఇచ్చిరి. నాదరఖాస్తులో ఇంగ్లీషుసర్టిఫికెట్టు జతపఱుపక పోవుట ఒకలోపమని వ్రాసిరి. “అడ్వకేటులను చేర్చుకొనుటకు నియమము లేర్పాటు చేసినపుడు 'నల్లవారిని చేర్చుకొననగునా, కూడదా?' అని వారు విచారింపలేదు” అనువిషయము వారి విరోధమునకు ప్రధానకారణము. నేటాలుదేశముయొక్క అభివృద్ధికి అంతటికి తెల్లవారే ముఖ్యకారణము. కావున వకీళ్లలో తెల్లవారి యాధిక్యము సంరక్షించుట తప్పనిసరి యని వా రెంచిరి. నల్లవారిని అడ్వకేట్లుగా చేర్చుకొనుట మొదలిడినచో నల్లవారిసంఖ్య క్రమముగా తెల్లవారి సంఖ్యను మించిపోవును. దాన తెల్లవారు కట్టుకొనిన గోడ కూలిపోవును. నా అర్జీ మంజూరు కాకుండఁ జేయుటకు వారు ప్రసిద్ధుఁడైన ఒక వకీలును బెట్టిరి. అతనికి అబ్దుల్లాసేటువారి కంపెనీతో సంబంధము కలదు. కావున అతఁడు నన్ను ఒక తూరి తనకు కనిపింపవలసినదని వార్త పంపెను. నే నాయన దర్శనమునకు పోఁగా అతఁడు నిష్కపటముగ సంభాషించెను. నాపూర్వచరిత్రమునుగూర్చి నన్నడిగి తెలిసికొనెను. పిదప అతఁ డిటు లనెను:-'మీకు ప్రతికూలముగ నే నేమియు చెప్పలేను. మీరు కాలనీలో పుట్టిన ధూర్తులేమోయని నాభీతు. అర్జీతో మీ మొదటి సర్టిఫికెట్టు లేకపోవుట నా అనుమితికి మఱికొంచెము బల మాయెను. మఱియొకరి సర్టిఫికెట్టులను చూపువారును ఉందురు. ఇచట తెల్లవర్తకులవద్ద మీరు పుచ్చుకొన్న యోగ్యతాపత్రములు నాలుక గీచికొనను కొఱఁగావు. మీయోగ్యత వా రే మెఱుఁగుదురు? వారు మి మ్మెఱుఁగుట ఎంత కాలమునుండి?' 'అటు లగుచో ఇక్కడివా రందఱు నాకు క్రొత్తవారే. ఇచటికి రాకముందు అబ్దుల్లాసేటుగారును న న్నెఱుఁగరు.<noinclude><references/> {{c|222}}</noinclude> 8qkk4xiofxduolck42uq8hym34oaa3p 104 223537 577947 2026-09-12T09:39:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్ద స్తబకము. 91 టీ. 62, రసాలా= పక్వాన్న వి శేషము; కాహళా= నఫిరి; అచలా=భూమి; కీలా=అగ్నిజ్వాల; మసీ=కాటుక. 68. ధారణా= అష్టాంగయోగములలో నొకటి; గోణీ= ధాన్యపుసంచి; రోహిణి= నక్షత్రము; రసా= భూమి; ర...' 577947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శబ్ద స్తబకము. 91 టీ. 62, రసాలా= పక్వాన్న వి శేషము; కాహళా= నఫిరి; అచలా=భూమి; కీలా=అగ్నిజ్వాల; మసీ=కాటుక. 68. ధారణా= అష్టాంగయోగములలో నొకటి; గోణీ= ధాన్యపుసంచి; రోహిణి= నక్షత్రము; రసా= భూమి; రీఢా=అవమానము. 64. కరాళీ = దేవ తావి శేషము. 3 నంపుసక శబ్దములు. జల ఫల పల మూలమ్ వారి కీలాల తూలమ్ | వన పలల దుకూలం లింగ గంభీరకూలమ్ నలిల కమల చీరం తుచ్ఛ రాజీవ నీరమ్ హల రజత కుటీరం దారు నాలం పటీరమ్ ॥65 ॥ కారణం రోహణమ్ చేలం కుహ రాంబర మందిరమ్ | కుట్మలం మండలం తామరసం కుండల మంగదమ్ ॥ 66॥ వింద లోహాంగ తటాకం కరణంకులమ్ తోరణం మరణం తుంగ మానసా గార భాసురమ్ ॥ 67 || టీ, 65, పలలం=నూంసము, కీలాలన్ = జలము; చీరమ్=నార బట్ట; హలం=నాగలి: నాళమ్= తామరతూడు; పటీరం చందనము 65. రోహణం=మెట్టు; కుహరం=బిలము; అంగదం= బాహుపురి. 67. కరణమ్=సాధనము; తోరణం = పురబహిర్ద్వారము. 3 క్రియావాచకములు. శ్లో॥ భణ గచ్ఛ దేహి సంహర కురు చోదయ మార యావగచ్ఛేహి అవలోక యావచింతయ ఖాదే తి థాతుజం 68 టీ ఏహి =రమ్ము ఖాద= భక్షింపుము. అన్ని యుమధ్యమ పురుషక్రియాపదములు.<noinclude><references/></noinclude> el35hw9yvfqucwy4mdouijfacll3bcm 104 223538 577948 2026-09-12T09:40:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 కవి కల్పలత. నిరోష్ఠ్య పుంలింగ శబ్దములు. 81 శ్లో॥ సీహార హార హరిణాంక హరాట్టహాస కైలాస కాస రద నార ద సింహసంఘాః| శేషాహి హంస ఘనసార హరీం నాగహిండీ ర నిర్జర శరర్ధన చంద్రకాంతాః ॥ 69 శృంగా...' 577948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 కవి కల్పలత. నిరోష్ఠ్య పుంలింగ శబ్దములు. 81 శ్లో॥ సీహార హార హరిణాంక హరాట్టహాస కైలాస కాస రద నార ద సింహసంఘాః| శేషాహి హంస ఘనసార హరీం నాగహిండీ ర నిర్జర శరర్ధన చంద్రకాంతాః ॥ 69 శృంగార సాగర తటాక జడాగయాగ హర్యక్ష తక్షక నఖక్షత దీక్షితా | నారాచ కాచ కచక చక చంచరీక చాణక్య చారణ గణ క్షణ కాణకా ణా॥ 70 సంసార సారస రసారిరసాల సాలకం కాల కాల కలి శైలఖలాల కార్కా కింజల్క కల్క కరశంకరకీర హీర లంకేశ శ గ కేసర దేశ లేశా, ॥ 71 ఆనంద నందనధనం జయ ఖంజరీటా” కీటాగ్ని కంటక కటాహ కటాక్ష యజ్ఞాః/ దĪజ్ఞ యజ్ఞ జనకాంజలి యత్న యంత్రా రత్నాక రాంథక ధరాధర ధీర సీరాః ॥ 72 || టీ॥ 69 కాస; = దగ్గు హిండీరః = నుఱుగు 70 జడః=మందుడు శాణ'=సాన 71 ఖంజరీట;=కాటుకపిట్ట. సీర:=నాగలి నిరోష్ఠ్య స్త్రీలింగ శబ్దములు 3 'II గంగా గీతా సతీ సీతా సిద్ధి స్సంధ్యా గయా గదా ఆశీః కాశీ నిశా నాసా కాంతి శ్శాంతి ర్ధయా రసా ఆర్ద్ర నిద్రా హరిద్య్ర దృద్ధా లా ధృతిః కృతిః ఛాయా జాయా కథా కాంతా ధాత్రి రాత్రి రతి ర్గతిః ॥ 71 కంధరా ధారణా ధారా తారా కారా జరా ధరా ఆజీ రాజీరజన్యర్చిః కీరి న్యా తటీ నటీ॥ 74 నారీ సారీ దరీ దాసీ ఘటికా ఖటికా జటా క ర శిఖా సంఖ్యా కాలిందీ కలికా కలా॥ 75 టీ॥ 73. సతీ=పతివ్రతా, 74 కంధరా=మెడ, కారా= బంధన<noinclude><references/></noinclude> 55sgi6mvhv2e13843ndggjf2qa84yx0 104 223539 577949 2026-09-12T09:40:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 శబ్దస్త బకము. గృహము, ఆజీ= యుద్ధభూమి, అర్చిః = కాంతి, తటీ ఒడ్డు 76 సారీ= పాచిక, దరీ=గుహ, ఖటికా= వ్రాతకణిక కరికా= మొగ్గ నిరోష్ఠ్యనపుంసక శబ్దములు శ్లో॥ చరణ చరణచక్ర క్షేత్రనక్షత్ప్ర...' 577949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 శబ్దస్త బకము. గృహము, ఆజీ= యుద్ధభూమి, అర్చిః = కాంతి, తటీ ఒడ్డు 76 సారీ= పాచిక, దరీ=గుహ, ఖటికా= వ్రాతకణిక కరికా= మొగ్గ నిరోష్ఠ్యనపుంసక శబ్దములు శ్లో॥ చరణ చరణచక్ర క్షేత్రనక్షత్ప్రతర్ద్రం రజతశతశరీరం శ్రీ రనీ రాణి తీరం ధనకనక ని ధానంధ్యానసంస్థాన దానం నలిననగర గాత్రం ఛత్రనేత్రాస్థిదార్ధ్రం: 77 ఆలింగన స్నాన శిరశ్చంధ్రం జలస్థల స్థానక లత్ర చిత్రం శ్చరిశ్రుజలస్థల లత్రచిత్రం కీలాలజాలాలక నాల దెణ్యం లింగాంగణారణ్యహిరణ్య సైన్యం॥ 78 అంజనాజిన యానాసృక్కాంచూసిన కాననమ్ హాటకంనాటకంనాట్యం తైలం చేలంర సాతలకు ॥ 79 అదనంసదనంజ్ఞానంని వానం దధిచందనమ్ అక్షరంలక్షణంలక్ష్యం శాస్త్రం శాస్త్రం దలంహలమ్ || 80 టీ॥77 తక్త్రం=మజ్జిగ; దాత్రం=గుద్దలి 7 78 అలకం = ముంగుఱులు నాలం= తామరతూడు; అంగణం= ముంగిలివాకిం 79 అజినం = జింక; తోలు; అసృక్=రక్త ము; 80 అదనం = తినుట; దలక్షిఆకు 3 నిరోష్ఠ్యక్రియాపదములు శ్లో॥ ఆశా స్తేఒస్తి చక్రాన్తి నందతి సృజత్యా 22శంసతి క్రీడతి ధ్యాయ త్యర్చితి యాచ తేఒత్తి విహర త్యారాధ్యతి త్రస్యతి గచ్ఛతి యచ్ఛ తీచ్ఛతి నయ త్యాయాతి హంతీ హతే౨ శ్నాతి స్నాతి గదాతి యాతి జయ తీ త్యాద్యాః క్రియా శ్చింతయేత్ = 81 ఇది సామాన్యశబ్దకమను ద్వితీయకుసుమము శ్రీ శ్రీ శ్రీ.<noinclude><references/></noinclude> trzo86stw87zd8b06tfuvz8dsghtldh 104 223540 577950 2026-09-12T09:40:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 3 3 కవి కల్పలత, శబ్దస్త బకము ! వర్ణ్యస్థితికుసుమము. శ్లో॥ అథ వర్ణ్యాని వర్ణ్యం తే తాని యాని కవీశ్వరై:1 మహాకావ్య ప్రభృతిషు ప్రబంధేషు బబంధి రే॥1 83 తా॥ సామాన్యశబ్దనిరూపణానంతరము...' 577950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 3 3 కవి కల్పలత, శబ్దస్త బకము ! వర్ణ్యస్థితికుసుమము. శ్లో॥ అథ వర్ణ్యాని వర్ణ్యం తే తాని యాని కవీశ్వరై:1 మహాకావ్య ప్రభృతిషు ప్రబంధేషు బబంధి రే॥1 83 తా॥ సామాన్యశబ్దనిరూపణానంతరము కవివరులచే నివస్తువు. లు మహాకావ్యాదులయందు వర్ణింపఁబడినవో అట్టివర్ణనీయవ స్తువులు ను వానిలక్షణములును వర్ణింపఁబడుచున్నవి. మహాకావ్యములనగా “దిండిప్ర్రభృతులచేవివరింపఁబడిన “అశీ ర్ని మస్క్రియా వస్తుని ర్దేశో వాపి తన్ముఖమ్" ఇత్యాది లక్షణలక్షితంబులగు రామాయణ రఘు వంశనైషధాదులని యెఱుఁగునది. ప్రభృతి శబ్దముచే నితిహాస పురాణ నాటకాదులును వివక్షి తములు. వర్ణనీయవస్తు నామములు. శ్లో॥ రాజా రాజవధూ: పురోహిత కుమా రామాత్య సేనాధిపాః దేశ గ్రామ పురీ సరో బ్ధి సరి దుద్యానా దౄరణ్యా శ్రమాః| మన్తో దూ త రణ ప్ర ణ మృగయా శ్వే భర్తి నేందూద యా:| వివాహో విరహ స్వయంవర సురాపుష్పాంబు ఖేలారతమ్ || 2 యా అవ॥ కావ్యములు రసాత్మకము లగుటవలన నట్టివానినిరచియిం పఁదలచినచో రసాశ్రయములగు నాయికానాయ కాదులును రసోద్దీపక ములగుచంద్రాద్రి ది నదీ నగర సముద్ర మలయమారుతాదులు నా యారస కార్యములును వర్ణింపఁబడుట మిక్కిలియావశ్యకము గావున నిపుడు రసాశ్రయ రసోద్దీపకము లగు వస్తువులను సలక్షణముగా వివరింపఁబోవుచు నాదినిఁ దన్నా మములఁ జెప్పుచున్నాఁడు. తా॥ రాజు; రాజభార్య, పురోహితుఁడు, రాజకుమారుఁడు; మంత్రి; సేనాని; దేశము; గ్రామము; పట్టణము, సరన్సు; సముద్ర ము; నది; ఉద్యానము; పర్వతము; అరణ్యము; మునివాటిక; కార్యా 5<noinclude><references/></noinclude> je0dqvg5u5noihfupzdlb6on7xa0agg 104 223541 577951 2026-09-12T09:40:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 శబస బళము. 18 లోచనము; దూత, యుద్ధము; ప్రయాణము; వేఁట; గుఱ్ఱములు; ఏనుఁ గులు; వసంతాదులు, సూర్యచంద్రోదయములు (అస్త మయముల కు సైతముపలక్షణము) పెండ్లి, విరహము అభిలాషేర్యాప్రణయ శాప హేతుకము...' 577951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>34 శబస బళము. 18 లోచనము; దూత, యుద్ధము; ప్రయాణము; వేఁట; గుఱ్ఱములు; ఏనుఁ గులు; వసంతాదులు, సూర్యచంద్రోదయములు (అస్త మయముల కు సైతముపలక్షణము) పెండ్లి, విరహము అభిలాషేర్యాప్రణయ శాప హేతుకము) స్వయంవరము, సురాపానము, పుష్పాపచయ ము; జలక్రీడ; సురతము; ఇవిఆయారసములకుచితముగా వర్ణింపఁగి నవి. అనఁగా రఘ్వజదిలీపదశరథరామ్మలాదుల శృంగార వీర క రు ణారసాశ్రయులుగను, యుధీష్ఠి రాదుల శాంతకరుణారసాశ్రయు లుగను, రావణ దు వ్యధన కంసాదుల వీరాద్భుత భయానక భీభత్స రౌద్రరసాశ్రయులుగను, సీతా సీతా ద్రౌపదీ ప్రభృతి రాజ పత్నుల శృంగార కరుణార సాశ్రయులుగను, వశిష్ఠ ధౌమ్యాదిపురోహి తులకరుణాద్భుతశాంతరసాశ్రయులుగన, ప్రదేశాదులనాయాప్రక్రాం తరసోద్దీపకములుగను వివాహస్వయంవరములు శృంగార వీ రాద్భుతర సోద్దీపకములుగను, రతివిరహముల శృంగార రసాశ్రయములుగను, వర్ణించుచు రసోద్దీపకములగునట్టి వస్తువుల నింకను యథోచితముగ వర్ణింపవచ్చునని యూహింపవ లెను. - - రాజనర్ణన లక్షణము— నృపేకీ ర్తి ఃపతాపాజ్ఞా దుష్టశాస్తివివేకి తాః| ధర్మప్రయాణ సంగ్రామ శస్త్రాభ్యాసనయక్షరః॥ 8 ప్రజా రాగోఒరిశై లాదివాసో రిపు శూన్యతా, ఔదార్య ధైర్యగాంభీర్య శౌర్యైశ్వర్యోద్యమాడయః॥ 4 , తా|| ధరాధిపునియందు కీర్తి, కోశదండజమగు తేజము శా సనము, దుష్టశిక్షణము, యుక్తాయుక్త పరిజ్ఞాతృత్వము; ధర్మము; ప్ర యాణము, యుద్ధము, ధనుర్విద్యాభ్యాసము; నీతి, ఓరిమి, ప్రజలయ నురాగము; శత్రుదుర్గముల వసించుట; (లేక) శత్రువులు పర్వతములు నరణ్యములు మొదలగువానియందు శాగివసించుట. శత్రుపట్టణములు<noinclude><references/></noinclude> 99i7j0nq48mzrnkzjdpv33f6qg9bbsg 104 223542 577952 2026-09-12T09:40:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 35 ధ్వంసమగుటచేఁ జనశూన్యములగుట, దాతృత్వము; ధైర్యము; దురవ గాహమగు, హృదయము గలుగుట, శూరత్వము; ఐశ్వర్యము; ప్రయత్నము; ఇత్యాదులు వర్ణింపఁగినవి — 11 రాజపత్నీ వర్ణన లక్షణము :—...' 577952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 35 ధ్వంసమగుటచేఁ జనశూన్యములగుట, దాతృత్వము; ధైర్యము; దురవ గాహమగు, హృదయము గలుగుట, శూరత్వము; ఐశ్వర్యము; ప్రయత్నము; ఇత్యాదులు వర్ణింపఁగినవి — 11 రాజపత్నీ వర్ణన లక్షణము :— దేవ్యాం సౌభాగ్య. లావణ్య శీల శృంగారమన్మధా;/ త్రొపాచాతుర్య దాక్షిణ్య ప్రేమ మానవతాదయ || 5 " రాజవత్నియందు సౌందర్యము, నైగనిగ్యము; సత్స్వ భావము, వేషరచన, మన్మథావిర్భావము, లజ్జ, నేర్పరితనము; సర్వ సమత్వముగా నుపకారము చేయుబుద్ధి. ప్రేమ, గర్వవి శేషము(అనగా గుట్టు) నియమాదులు. "వేణీధమ్మిల్ల సీమ స్తపాల శ్రవణనాసికమ్| కపోలాధర నేత్రభూకటాక్షర భాషణన్ ॥ 6 కంర బాహు కరోరోజ నాభిమధ్య వళిత్రయస్| రోమాళి శ్రోణ్యూరు జంఘ పాదయుగ్మనఖ క్ర మా. 7 జడ; కొప్పు, పాపిడి, నుదురు, చెవులు, నాసిక, చెక్కి ళ్ళు, అ ధరోష్ఠము, నేతిములు, కనుబొమలు, క్రీగంటి చూపులు, దంతము లు, పలుకులు, కంఠము; బాహువులు, హస్తములు, కుచములు, నాభి, నడుము; వళిత్రయము, నూగారు, పిరుదు, తొడలు, పిక్కలు; పాదయుగ్మము, గోళ్ళు, నడకలు, ఇవివర్ణింపఁదగినవి. పురోహిత వర్ణనము :- పురోహితో హితో వేదస్మృతిజ్ఞ స్సత్య వాళ్ళు చి-1 బ్రహ్మణ్యో విమలాచారి: ప్రతిక రా 22 పరామృజు: 8 *ము క్డౌ ఫ లేషు ఛాయాయాస్త రళత్వమివాంతరా | ప్రతిభాతి యదం గేషు తల్లావణ్యమితీరితం" *దంపత్యోర్భావ ఏకత్రసశోరఖ్యను రక్త యో | స్వాభీష్టా శ్లేష వీ మోది నిరోధీమా ఉచ్యతే॥ "<noinclude><references/></noinclude> czbnpdsthq3ckyty1t0dv3nwkypl3qu 104 223543 577953 2026-09-12T09:41:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 శబ్దస్త బకము. తా। పురోహితుఁడిష్టుఁడు; శుృతిస్మృతుల నెరింగినవాఁడు; సత్యవాక్యములు గలవాఁడు, పరిశుద్ధుఁడు, బ్రాహ్మణహితుఁడు; సదా చారసంపన్నుఁడు,ఆపదలమఱల్చువాఁడు, సరళస్వభావుఁ...' 577953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>36 శబ్దస్త బకము. తా। పురోహితుఁడిష్టుఁడు; శుృతిస్మృతుల నెరింగినవాఁడు; సత్యవాక్యములు గలవాఁడు, పరిశుద్ధుఁడు, బ్రాహ్మణహితుఁడు; సదా చారసంపన్నుఁడు,ఆపదలమఱల్చువాఁడు, సరళస్వభావుఁడు (నై) వర్ణిం పఁదగినవాడు. కుమార వర్ణనము శ్లో॥ మా రే శస్త్ర శాస్త్ర శ్రీకలా బల గుణోచ్ఛయా ! వా(త్రా) హ్యాల ఖురలీ రాజభక్తిస్సు భగ(తా)తోదయ || 9 తా॥ క మారునియందు శస్త్రములు, రాజనీత్యాది శాస్త్రము లు, దేహ కాంతి, ( లేక సంపడ) విద్యలు, దేహబలము, సుగుణములు వీనియభివృద్ధి, అశ్వాద్యా రోహణ విద్యలు, ధనుర్విద్యాభ్యాసము, రాజభ క్తి, చక్కఁదనము, దిన దినాభివృద్ధి ఇవి వర్ణింప __అమాత్య వర్ణనమ - పదగినవి. మంత్రీభ క్త శ్శుచి శ్శూరో సిద్ధతో బుద్ధిమాన్ తమీ ఆన్వీట్ క్యాదికుశలో పరిచ్ఛేదీ స్వదేశజ || JF తా॥ అమాత్యుడ, రాజభక్తుఁడు, పరిశుద్ధుఁడు, కూరుఁడు, వినయవంతుఁడ, బుద్ధిశాలి, ఓరిమిగలవాఁడు, తర్కము, దండనీతి మొదలగు శా ములయందు కుశలుఁడు, కార్యాకార్యముల సమ శాస్త్ర వ యానుకూలము^ నిర్ణయించువాఁడు, స్వదేశమునఁ బుట్టిన వాఁడు,(నై ) వర్ణింపఁడగు.) __సేనాపతి వర్ణనము — సేనాపతి ర్జితాయాసు స్వామిభక్తస్సు ధీరభీ, | ៨ అభ్యాసీ వాహనేశస్తే శాస్తే చవిజయీగణే|| |1 సేనానాయకుఁడు, ఆ రసమును సహించువాఁడు, ప్రభు భక్తుఁడు; బుద్ధిమంతుఁడు; భయరహితుఁడు అశ్వారోహణ శస్త్ర నీతి వాణశాస్త్ర<noinclude><references/></noinclude> dac6m0v4nnvwh12766rdgu7rj05ct93 104 223544 577954 2026-09-12T09:41:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలన. 87 శాస్త్రాదుల నభ్యసించినవాఁడు; యుద్ధమున నెల్లపుడుఁజయముఁగొను వాఁడు నై వర్ణింపఁదగును. దేశ వర్ణన దే శేరత్న ఖని :వ్యపణ్యధాన్యా కరోద్భవాః| దుర్గ గ్రామ జనాధిక్య నదీ...' 577954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలన. 87 శాస్త్రాదుల నభ్యసించినవాఁడు; యుద్ధమున నెల్లపుడుఁజయముఁగొను వాఁడు నై వర్ణింపఁదగును. దేశ వర్ణన దే శేరత్న ఖని :వ్యపణ్యధాన్యా కరోద్భవాః| దుర్గ గ్రామ జనాధిక్య నదీమాతృక తాదయః॥ 12 దేశమున, రత్నములు, గనులు, ధనము; వి శ్రేయవస్తు వులు, ధాన్యము, నదులు, ఇవియుద్భవించుటయు యు కోటలు, గ్రామ ము; జనవిస్తారము; నదీజలములచే ఫలించు భూములు గలుగుట మొద లగునవియు వర్ణ నీయములు (ఆదిశబ్దము ధనిశోత్రియ వైద్యుల కు పలక్షకము.) శ్లో॥ ధనినః శోత్రియోరాజా నదీవై ద్యస్తుపంచమ: | పంచయత్రనవిద్యం తేతత్ర వాసంన కారయేత్" అనిచాణక్యుడు. గ్రామ వర్ణనము — - గ్రా మేధాన్యల తావృక్ష సరసీ పశుపుష్టయః॥ క్షేత్రా (వహ) రఘట్ట కేదార మేయ సుఖవిభ్రమా:॥ 13 గ్రామమున; ధాన్యములు; లతలు, వృక్షములు; సరోవ రములు, పశువులమందలు, లేక పాడిపంటలయ భివృద్ధి; పంటభూములకు బావినుండి నీరుతోడు మోట మొదలగు యంత్రములు; నస్యములతోఁ గూడియున్న భూములు; గ్రామవాసుల సుఖసంపదలు వర్ణనీయములు. _రాజధానీ వర్ణనము — పు రేఒట్టపరిఖావప్రపతోళీ తోరణధ్వజాః॥ ప్రాసాదాధ్వ ప్రపారామవాపీ వేశ్యా సతీత్వరీ || 14 రాజధానియందు గోట; కొత్త డముమీదయిండ్లు; అగడ్త ; ప్ర్రాకారము, రాజవీథి, పురద్వారము; టెక్కెములు; మేడలు మార్గ ములు; చలువపందిరులు; ఉద్యానములు; చెఱువులు; వెలయాండ్రు పతివ్రతలు; జారిణులు; ఇట్టివివర్ణ నీయములు,<noinclude><references/></noinclude> e4rjdttz8po3f8i858gbl9otop9rdpx 104 223545 577955 2026-09-12T09:41:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 శబ్దస్త బకము. _: సరోవర్ణ నము: సంస్యంభోలహర్యంభోగజాద్యంబుజషట్పదాః హంసచ కాదయస్తీ రోద్యాన స్త్రీ పాంథ కేశయః॥ 15 తా॥ సరోవరమున; ఉదకము; తరంగములు; నీటియేనుఁగులు; మొదలగునవి; పద్మముల...' 577955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>38 శబ్దస్త బకము. _: సరోవర్ణ నము: సంస్యంభోలహర్యంభోగజాద్యంబుజషట్పదాః హంసచ కాదయస్తీ రోద్యాన స్త్రీ పాంథ కేశయః॥ 15 తా॥ సరోవరమున; ఉదకము; తరంగములు; నీటియేనుఁగులు; మొదలగునవి; పద్మములు; తుమ్మెదలు; హంసలు; చక్రవాకములు; తీరమునందలి పూదోటలు; స్త్రీల యొక్కయు పాంధులయొక్క యు విహారాదిక్రీడలు వర్ణనీయములు. సముద్ర వర్ణనము - అజ్ఞాద్వీపాదిరత్నో "288 స్నేర్మి పోతయాదోజలప్ల వ్యా విష్ణుః కుల్యాగమశ్చంద్రా ద్వృద్ధి రౌర్వొభపూరణమ్ ॥ 16 తా॥ సముద్రమున ద్వీపములు; పర్వతములు (మైనా కాదులు) రత్నములు; తరంగములు; ఓడలు; జలజంతువులు, నీటిముంగిసలు; ( శేష శాయియగు)విష్ణువు; నదీసంగమము; చంద్రోదయమువలన వృద్ధి *(అస్త మయమువలసయమును) బడ బానలమును మేఘముల ; నీటిచే పూరించుట; ఇవివర్ణ నీయములు, నదీవర్ణనము.. - సరిత్యంబుధియాయిత్వం వీచ్యోజలగజాదయః పద్మానిషట్పదా హంసచక్రాద్యాఃకూలశాఖనః ॥ 17 తా॥ నదియందు–సముద్రమును గూర్చిపోవుట; తరంగములు; నీటియేనుఁగులు మొదలగునవి; పద్మములు; తుమ్మెదలు; హంసలు; చక్రవాకములు; మొదలగునవి; *తటవృక్షములు ఇవివర్ణ నీయములు. *ఉదయా స్తమయేత్వింద్యోప యోరుభయోరపి! హ్రాసోవృద్ధిశ్చ ఉద ధేః సోమవృద్ధిక్షయాయథా॥ *భల్లాతశశ్చ కాంచీచ బిల్వాశ్వర దం చప్రతిబింబాతటద్రుమాః || 'దంబకా. నింబోనటో దుంబరౌ<noinclude><references/></noinclude> 3qor4nqcnn4apueapoe8ze90i94qjzk 104 223546 577956 2026-09-12T09:41:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. __ఉద్యానవర్ణ నము— ఉద్యానే సారణి స్సర్వఫల పుష్పల తాదు మాః పికాలి కేకిహంసాద్యాః క్రీడావాప్యధ్వగస్థితిః॥॥ 18 89 తా॥ ఉద్యానముస, బోదెకాలువలును; పుష్పఫలో పేతము లగు సర్...' 577956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. __ఉద్యానవర్ణ నము— ఉద్యానే సారణి స్సర్వఫల పుష్పల తాదు మాః పికాలి కేకిహంసాద్యాః క్రీడావాప్యధ్వగస్థితిః॥॥ 18 89 తా॥ ఉద్యానముస, బోదెకాలువలును; పుష్పఫలో పేతము లగు సర్వవిధవృక్ష ల తాదులును, కోకికలు; తుమ్మెదలు; నెమళ్ళు; మొదలగునవి క్రీడించుకొలనులు, మార్గస్థులు విశ్రమించుటయు నిత్యాదులు వర్ణింపఁదగినవి. a_ - - శై లవర్ణ నము శ్లో॥ శైలేమేఘోషధీధాతు వంశకిస్నరని రా శృంగ పొడగుహారత్న వనజీవాద్యు పత్య కాః॥ 19 తా॥ పర్వతమున మేఘములు; ఓషధులు; గెరి కాదిథాతువులు వెదురుపొదలు; కిన్నెరులు; సెలయేళ్ళు, శిఖరములు; పర్వత పాదప దేశములు, గుహలు, రత్నములు; మృగాదులు; (ఆదిశబ్దముచే కిరా తాదులను (గ్రహింపవ లెను) ప్రాంతభూములు ఇవివర్ణ్యములు. అరణ్య వర్ణనము.— అరణ్యే౭౬ హి వరాహెబ్ యూధ సింహా దయో దుమాః| శుక కాక కపోతాద్యా భిల్ల భల్ల దవా దయః || 20 M అగ ణ్యమున… సర్పములు, అడవిపందులు, గజయూధములు, సింహ వ్యాఘాదివన్యమృగములు, చిలుకలు, కాకులు, గుడ్లగూబలు మొదలయిన పక్షులు, బోయవాండ్రు; ఎలుగులు, దావానలము ఇత్యాదులు వర్ణింపఁదగినవి. _ఆశ్రమవర్ణ నము— ఆశ్రమే తిథిపూ జై ణవిశ్వాసో హింస్త్ర శాంతతా। యజ్ఞధూ మో మునిసుతాస్త్రిు నేకో వల్కలు మాః 21 ఆశ్రమమున_అతిథులఁ బూజించుట, లేళ్లు విశ్వాసముతో<noinclude><references/></noinclude> 3c61ofkivux8xiexsvalm9ufv8sjkuf 104 223547 577957 2026-09-12T09:41:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 శబ్దస్త బకము, సంచరించుట; ఘాతుకమృగములు శాంతస్వభావముగలవియగుట ; యజ్ఞ ధూమము; మునికుమారికలు చెట్లకు నీళ్లు పోయుట, భూర్జాదివృ క్షములు మొదలగునవి వర్ణనీయములు - మంత్రవర్ణనము మంత...' 577957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>40 శబ్దస్త బకము, సంచరించుట; ఘాతుకమృగములు శాంతస్వభావముగలవియగుట ; యజ్ఞ ధూమము; మునికుమారికలు చెట్లకు నీళ్లు పోయుట, భూర్జాదివృ క్షములు మొదలగునవి వర్ణనీయములు - మంత్రవర్ణనము మంత్రే పంచాంగతా శక్తి షాడ్గు ణ్యోపాయ సిద్ధయః | ఉకయా శ్చింతనీయా శ్చ స్థైర్యాన్న త్యాది సూక_యః॥ 22 a మంత్రమున_.(ఆలో చనమున) *సహాయాదిపం చాంగములు శక్తు లు (ప్రభుమంత్రోయ్సహజములు) షాడ్గుణ్యము (సంధివిగ్రహ యానాసనస ద్వైధీభావసమాశ్రయణము) సామాద్యు పాయములు ; (సామదానభేదదండములు) సిద్ధి; (ప్రభావాదిశ క్తిత్రయ సాధ్యమగు కార్యము) త్రివిధములగునభివృద్ధులు, విచారణీయవిషయములు; స్థిర త్వము, ఆధిక్యాదులు; యుక్త ములగుసంభాషణములు నివిన్వర్ణనీయ ములు. ___దూత వర్ణ నము~- దూతే స్వస్వామి తేజ' శ్రీ విక్రమా న్నత్య కృద్వచః | శత్రుక్షోభకరీ చేష్టా ధార్యం దాక్ష్య మిభీరుతా ॥ 28 దూతయందు- తనప్రభునియొక్క ప్రతాపమును సంపదలను పరాక్రమమును ఆధిక్యమును వర్ణించు వాక్యములు; శత్రుసంతాపకర మైన చేష్టలు; ప్రౌఢత్వము; ప్రభు కార్య నిర్వహణ కౌశలము; నిర్భ యత్వము నిత్యాదులు వర్ణింపఁదగినవి. యుద్ధే తు వర్మ బల చార రజాంస్ తూర్యనిస్వాన నాద శర మండప రక్త సద్యః| ఛిన్నాతపత్ర రథ చామర కేతు కుంభీ ముక్తా స్సురీవృతభటా స్సురపుష్పవృష్టి ॥ 24 యుద్ధమున కవచములు; రథగజతురఁ గపదాతులు; వేగుల వాండ్రు; సైన్యగమనోద్భవనుగు పరాగము; భేరీ మొదలగువాని ధ్వ<noinclude><references/></noinclude> 4hexpq1fhbz3n96ob9fiwed710f2gah 104 223548 577958 2026-09-12T09:42:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 41 నులు; సింహనాదములు, బాణములు, శిబిరములు; నెత్తురు కాల్వలు; ఛేదింపఁబడిన ఛత్ర చామరి గథ కేశువులు, కరికుంభో ద్భవములగు ము త్తెములు, దేవ తా స్త్రీలచే వరింపఁబడిన భటులు, ద...' 577958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 41 నులు; సింహనాదములు, బాణములు, శిబిరములు; నెత్తురు కాల్వలు; ఛేదింపఁబడిన ఛత్ర చామరి గథ కేశువులు, కరికుంభో ద్భవములగు ము త్తెములు, దేవ తా స్త్రీలచే వరింపఁబడిన భటులు, దేవతలు పించిన పుష్పములు, ఇత్యాదులు వర్ణ్యములు —ప్రయాణవరనము—— గురి ప్రయాణే భేరిని స్వాన భూకంప బల ధూలయ’| కరభో క్ష ధ్వజ చ్ఛత్ర వణిక్ శకట వేశసరా ॥ 25 ప్రయాణమున __భేరీధ్వనులు, భూమియదుగుట, బలగమన ముచే నుద్భవించినప రాగము, ఏనుఁగులు, నృషభములు, టెక్కెములు ఛత్రములు, వర్తకులు, బండ్లు, వేపడములు, వర్షనీయములు. -మృగయావర్ణనము— మృగయాయాం శ్వసంచారో వాగురా నీల వేష తా| భట డక్కా మృగత్రాస స్సింహయుద్ధం త్వరాగతిః ॥ 26 వేఁటయందు——— వేఁటకుక్కలు సంచరించుట; ఉరులు; వేఁట గాండ్రనల్లని వేషములు; భటులడక్కీ వాద్యములు; మృగములు భయ మందుట, సింహములతో బెనఁగులాడుట: శీఘ్రగమనముని త్యాదులు వర్ణ్యములు. అశ్వవర్ణనము . అశ్వే వేగిత్వ మాన్నత్యం తేజ స్సల్లక్షణస్థితి । ఖురో తాతరజో రూపం జాతి ర్గతివిచిత్రతా॥ 27 అశ్వమునందు. వేగముగలుగుట, ఉన్న తత్వముగలుగుట; బల శుభలక్షణములుగలిగియుండుట, భూమిని డెక్కలచేఁ గొట్టుట వలన నుద్భవించెడుపరాగము, చక్కదనము, ఉత్తమజాతిత్వము; గమనవై చిత్ర్యములును వర్ణింపఁబడవ లేరు. ము * * భట అయ పారము. అట్టిచో భటులు చేయు క్కాయను ధ్వనివి శేషమనియర్థము.<noinclude><references/></noinclude> or5veefhn8u1gv46zlfsgc1abvzsmk4 104 223549 577959 2026-09-12T09:42:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 శబస బకము. 45--0 గజవర్ణనము _ గజే సహస్రయోధిత్వ ముచ్చత్వం కర్ణచాపలమ్ | అరివ్యూహ విభేదిత్వం కుంభముక్తా మదాడయ || ఏనుఁగునందు– వేయిమందితో యుద్ధముచేయుట, జౌన్నత్యము, చెవులువిసరుట, శత్...' 577959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>42 శబస బకము. 45--0 గజవర్ణనము _ గజే సహస్రయోధిత్వ ముచ్చత్వం కర్ణచాపలమ్ | అరివ్యూహ విభేదిత్వం కుంభముక్తా మదాడయ || ఏనుఁగునందు– వేయిమందితో యుద్ధముచేయుట, జౌన్నత్యము, చెవులువిసరుట, శత్రు సేనాని ర్మాణముల భేదించుట, శుంభస్థలములు అందలిము త్తెములు; మదజలము; మొదలగునవి వర్ణనీయములు. సురభౌ దోలా కోకిల మారుత సూర్యగతి తరు దలోద్భేదా. జాతీతర పుష్ప చ యామమంజరీ భ్రమర ఝంకారా ॥ 29 వసంత కాలమున… ఉయ్యెలలు, కోకిలలు, మలయనూగుతము లు, సూర్యగమనము, చెట్లు చిగర్చుట, జాజులు క్క నితర పుష్ప వి శేషములు, మామిడిపూగుత్తులు, తుమ్మెదల రొదలు నివి వర్ణనీయ ములు. గ్రీష్మ ర్తువర్ణ నము —— గ్రీష్మే పాటల మల్లీ తాప సరః పథికశోష వాతోల్కా31 సక్తు పపా పపాస్త్రీ మృగతృష్ణా మాది ఫలపాక్కా॥ 20 గ్రీష్మకాలమున- పాటల పుష్పములు, మల్లి పూవులు, ఎండ వేడిమి; సరస్సులు, మార్గస్థులును శుష్కించుట, గాలి దుమారములు, అగ్ని దీర్ఘ గ్రీవాణి కూటస్త్రికహృదయ పృథుస్తామతాల్వోష్ఠజిహ్వః సూక్ష్మత్వక్ కేశవాలః సుశఫగతిసుఖో హస్వకంగోష్ఠపుచ్ఛః జంఘాజానూగువృత్త : సమసితదశన శ్చారు సంస్థానరూపో వాజీ నిర్వాఙ్గశుద్ధో భవతి నరపతే శత్రునాశాయ నిత్యమ్ ॥ అనిబృ హత్సంహిత لو “నస్యాజ్ఞాఠీవసంతే” అని<noinclude><references/></noinclude> 3u7a6yyssyfqcvo4zq4rcpve1d7nj62 104 223550 577960 2026-09-12T09:42:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 43 కణములు, యవాదిధాన్యములు పేలపిండి, పానీయశాలలు, అందు పానీయములనిచ్చువనితలు, ఎండమావులు, చూతాదిఫలములు పం డుట; ఇవివర్ణింపవలెను. al- వర్షాసు ఘనశిఖిస్మయ హంసగమాః పంకకందళ...' 577960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 43 కణములు, యవాదిధాన్యములు పేలపిండి, పానీయశాలలు, అందు పానీయములనిచ్చువనితలు, ఎండమావులు, చూతాదిఫలములు పం డుట; ఇవివర్ణింపవలెను. al- వర్షాసు ఘనశిఖిస్మయ హంసగమాః పంకకందళోద్భే జాతీ కదంబ కేతక జంఝానిల నిమ్నగా హలి ప్రీతి ॥ 31 వర్షా కాలమున- మేఘములు, నెమళ్ళు గర్వించుట, హంసలు మానససరస్సును గూర్చి పోవుట, బురదలు, కొత్త మొలకలు; జాజు లు; కడిమి చెట్లు; మొగలిపువ్వులు, గాలివానలు, నదులు, కర్తకుల సంతోషము; నివివర్ణింపవ లెను. శరదృతువర్ణనము——— శరదిందురవి పటుత్వం జలాచ్ఛతాగస్త్య హంస వృష దర్పా సప్త చ్ఛద పద్మ సీతాభ ధాన్య శిఖ పక్ష మద పా తాః || 32 శరత్కాలమున_చంద్రసూర్యుల తీవ్రత, జలములునిర్మలము లగుట, అగస్త్యమునియొక్క యు, హంసలయొక్క యు; వృషభముల యొక్క యుఁ దర్పములు, ఏడాకులనఁటులు, పద్మములు, వెలిమబ్బులు ధాన్యములు; నెమళ్ళమదముయొక్కయు తేక్కలయొక్క ఇట్టి విషయములు వర్ణ్యములు. — హేమంతరు వర్ణనము యుపడుట హేమం తే దినలఘుతా శీత యవస్తంభ మరునక హిమాని హేమంత కాలమున-పగళ్లుసన్న గిల్లుట, చలి, వరిదుబ్బులు; మరువక పుష్పములు, మంచు, నిత్యాదులునర్ణ నీయములు. -శిశిరర్తు వర్ణన నము శిశి రే కరీషథూమః కుందాంబుజ దాహ శిఖరతోత్కరాః॥ 33<noinclude><references/></noinclude> fbwepy20om5d8but04b7il3co9ey7pk 104 223551 577961 2026-09-12T09:43:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దస్తబకము. శిశ్చి కాలమున . -·(8 (శ్రీతనివారణార్ధమగ్ని నుంపఁబడిన)పిడకలపొగ లు; మొల్ల మొగ్గలు, పద్మములనాశనము; నెమళ్ళు క్రీడించుట, ఇత్యా దులు వర్షనీయములు. __సూర్యోదయ వర్ణనము— సూ...' 577961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శబ్దస్తబకము. శిశ్చి కాలమున . -·(8 (శ్రీతనివారణార్ధమగ్ని నుంపఁబడిన)పిడకలపొగ లు; మొల్ల మొగ్గలు, పద్మములనాశనము; నెమళ్ళు క్రీడించుట, ఇత్యా దులు వర్షనీయములు. __సూర్యోదయ వర్ణనము— సూ ర్యేఒరుణతా రవిమణి చక్రాంబుజ పధిక లోచన ప్రీతి తా రేన్దు దీపకౌషధి ఘూక తమ శౌ వీర కుముద కులటార్తి 1134 సూర్యోదయమున ర క్తిమయ; సూర్యకాంతమణులు, చక్ర వాకములు, పెద్మములు, మార్గస్థులనేత్రములు, వీనికి సంతోషమును; నక్షత్రములు, చంద్రుఁడు, దీపములు, ఓషధులు, గుడ్ల గూబలు, చీఁక ట్లు, చోరులు, కలువలు; జాంస్త్రీలు వీనికి దుఃఖమునువర్ణింపవ లెను. _చంద్రోదయ వర్ణ гд చంద్రే కులటా చక్రాంబుజ మాన విరహితమోహాని హాని రాజ్వల్యం జలధి జననేత్రి కైరవ చకోర చంద్రాశ్మ దంపతి ప్రీతిః॥ 85 చంద్రోదయమున.జారాంగనలు, చక్రవాకములు, పద్మములు స్త్రీలమనోధైర్యము, వియోగులు, చీఁకట్లు, వీనికి హానియును, ప్రస న్నత్వమును… సముద్రము, జనులనేత్రములు, కలువలు, వెన్నెలపులుఁ గులు, చంద్రకాంత మణులు, దంపతులు, వీనికి సంతోషమునువ ర్ణింప వలెను. -వివాహవర్ణనము — రవా వివాహే స్నాన శుద్ధాంగ భూషో లూలు త్రయీర వ వేదీసఁ గీత తా రేక్ష' లాజా మండ్ర) గళి వర్తనమ్॥ 36 వివాహమున_మంగళస్నానము, పరిశుద్ధావయవములు; అలం కారములు, * స్త్రీలమంగళధ్వనివి శేషము, ఈ యులూలు ధ్వని * "హిమపా తే నలిసి వ లిసి భ వేత్" అని ప్రమాణము. * బలికర్మణీయాత్రాయా ంప్రవేశీనవవేశ్మన. | మహోత్స వేచ F<noinclude><references/></noinclude> j6uefuyxyuwdx3jmh5fntom4bg9uumw 104 223552 577962 2026-09-12T09:43:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 45 యోఢ దేశమునఁ బ్రసిద్ధము. వేదమంత్రధ్వనులు; వివాహ వేదిక ; సంగీతము; అరుంధతీ దర్శనము (ధృవదర్శనమును) లాజహోమము, సప్తపదీగమనము; నిత్యాగులు వర్ణ నీయములు, విరహవర్ణనము - విర...' 577962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 45 యోఢ దేశమునఁ బ్రసిద్ధము. వేదమంత్రధ్వనులు; వివాహ వేదిక ; సంగీతము; అరుంధతీ దర్శనము (ధృవదర్శనమును) లాజహోమము, సప్తపదీగమనము; నిత్యాగులు వర్ణ నీయములు, విరహవర్ణనము - విర హె తాప నిశ్వాస చింతా మౌన కృశాంగతా అబ్దసంఖ్యా నిశాదైర్ఘ్యం ర్ఘ్యం జాగర శ్శిశిరోష్ణతా॥ 37 వి యోగమున. పరితాపము, నిట్టూర్పులు, విచారము, మౌన ము; శరీరముకృశించుట; వత్సరముల లెక్కించుట; రాత్రులుదీర్ఘముల గుట, నిదుర లేకుండుట; శీతల వస్తువుల కుష్టత్వము, ఇవివర్ణింపఁదగి నవి. స్వయంవర వర్ణనము స్వయంవరే శచీర మంచ మండపసజ్జనమ్ రాజపుత్రీ నృపాకా రాన్వయ చేష్ట ప్రకాశనమ్ 38 స్వయంవరమున * శచీ దేవిని పూజించుట; పాన్పులచే స్వయం వరమంటపమునుసిద్ధము సేయుట; రాజకుమారిక ; సకలరాజులయొక్క యు కులరూపముల ప్రత్యేకము గావర్ణించి చెప్పుట; రాజకుమారులు తమువరింపుమను భావమును సూచించుచుచేయుచమత్కార చేష్టలు; ఇవి వర్ణింపఁదగినవి. -సురాపాన వర్ణ నము సురాపానే వికలతా సలనం ఐచనే గతౌ స్ఖలనం లజ్జా మానచ్యుతి: ప్రేమాధిక్య రక్తాక్షతా భ్రమః ॥ 39 మాంగళ్యేతత్రస్త్రిణాంశుభాధ్వని:" అని మత్స్యసూ క్త మునందు. “అబ్జసంఖ్యా" అని పాఠాంతరము పద్మములచే నాధుని పారాంతరము_పద్మములచే యాగమనసమయము లెక్కించుట (లేక)అబ్జశయ్యా- పా= పుష్పశయ్య ఇంద్రాణీ స్థాపనం కార్యందంపత్యో శ్శుభ హేతవే" ሽ<noinclude><references/></noinclude> olqepzho98p4x8uatoox4q15i23eez4 104 223553 577963 2026-09-12T09:43:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 శబ్ద స్తబకము. సురాపానమున… వ్యాకులత్వము, మాటలయందు, గతియందు సుఁ ద్రొట్రిలుట, లజ్జయు గగ్వమును నశించుట; అధికాను రాగము, కన్ను లెఱఁ బారుట; ప్రమాదము నివి వర్ణనీయములు, ——పుష్పాపచ...' 577963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>46 శబ్ద స్తబకము. సురాపానమున… వ్యాకులత్వము, మాటలయందు, గతియందు సుఁ ద్రొట్రిలుట, లజ్జయు గగ్వమును నశించుట; అధికాను రాగము, కన్ను లెఱఁ బారుట; ప్రమాదము నివి వర్ణనీయములు, ——పుష్పాపచయవర్ణనము — పుష్పాపచయే పుష్పాపచయః పుష్పార్ప ణే ఒర్థితా దయి తే మాలాద్యం గోత్రస్థల నేర్ష్యా ఐకోక్తి సంభ్ర మాశ్లేషా ॥ పుష్పాపచయనమన_పువ్వులఁ గోయుట, తాఁగోసిన పూవులనుదన ప్రియున కర్పించుటయందాసక్త్ర, పూలదండలు మొదలగునవి; తన ప్రియుఁడు అన్యస్త్రీ నామోచ్ఛారణమును నేయుట, అందుచేఁ గలిగిన యసూయ, వస్త్రోక్తి, తొందరగాఁ గౌగలించుట; ఇత్యాదికము వర్ణ నీయము. _జలకీ వర్ణనము— జల కేశా సరఃక్షోభ శ్చక్రహం సాపసర్పణమ్ | పద్మగ్లాని: పయోబిందు దృగో భూషణచ్యుతిః ॥ 41 జలక్రీడయందు సరస్సుగలఁ గంబారుట, చక్రవాకహంసా దులు దొలఁగుట, పద్మములు వాడుట, జలబిందువులు, నేత్రము లెఱఁ బారుట, తొడవులువికలమగుట, ఇత్యాదులు వర్ణనీయములు. సుర వర్ణనము —— సురతే సాత్విక భావాః సీత్కారా: కుట్మలా తా | కాఇజ్చీ కఙ్కణ మంజీర రావో రదనఖక్ష తే॥ 42 రతియందు. * స్తంభ ప్రశయాదిసాత్విక భావములు, శీత్కార* ధ్వనులు, కన్నులుముకుళించుట, మొలనూలు, కంకణములు, అందెలు థరోమాంచః గాత్రీహర్లో ఒథ వేపథుః * al స్తంభః స్వేదో వర్ణము మిత్యష్టా సాత్వికామ తాః అనిసాహిత్య దర్పణము<noinclude><references/></noinclude> 9ofq05epo91ezq2aej2087zmbs5uc36 104 223554 577964 2026-09-12T09:43:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. వీనియొక్క ధ్వనులు; దంతక్షత నఖక్షతములును వర్ణనీయములు. వర్ణ్యేషు వర్ణ్యభావానాం దిజ్మాత్ర మిహదర్శితమ్ సుఖీభి శ్చింత్యమానానాం భవ త్యేవ మనంతతా॥ 43 లు సగ రారవాది వర...' 577964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. వీనియొక్క ధ్వనులు; దంతక్షత నఖక్షతములును వర్ణనీయములు. వర్ణ్యేషు వర్ణ్యభావానాం దిజ్మాత్ర మిహదర్శితమ్ సుఖీభి శ్చింత్యమానానాం భవ త్యేవ మనంతతా॥ 43 లు సగ రారవాది వర్ణ్యముల యందలి వర్ణనీయ భా యొక్క స్వల్పభాగము మాత్ర మిటఁ జూపఁబడెను. విద్వా యోనించి వర్షించి రేని ప్రగోష ప్రభాతాద్యనేక వర్ణనీయ పదార్థ ము' ) నామావర నములుతి భావములకును పరిమితిగాన రాదు కావ్యనియమత్రయము — అసకోని పి లిబ ధేవా నిబంధేవ సతో ఒపివా(చ) నియమేన చ జాత్యాదే. కవీనాం సమయష్ప్రథా !! 44 లేనివిషయముల యొక్క వినక్ష చేతను, ఉన్న విషయములయొ క్కయనివక్ష శచేత , జాతిగుణక్రియాదులయొక్క నియమముచేతను; కవీంద్రుల సాంప్రదాయము మూఁడువిధములు, - -లేకున్న నువివక్ష, గలవిషయములు_ రత్నాది యత్ర తత్రాదౌ (ఔ)హంసా ద్యల్పజలాశయే జలేభాది నభోనద్యా మంభోజాడ్యం నదీష్వపి ॥ 45 తిమిరస్య తథా ముష్టి గ్రాహ్యత్వం సూచిభేద్యతా| అంజలిగ్రాహ్యతా కుంభోవవాహ్యత్వం విధుత్వమ॥ 46 6 శుక్లత్వం కీర్తి పుణ్యాదౌ కార్ఘ్యం చాకీర్తి పాపయోః ప్రతాపే రక్త తోష్ణ త్వే రక్త త్వం క్రోధరాగయోఃll 47 విభావర్యాం భిన్న తటాశ్రయణం చక్రవాక యో| జ్యోత్స్నా పానం చకోరాణాం వర్ణ యే దస దప్యదిః॥ 48 అవ. ఇపుడుకవిసాంప్రదాయముచే లేకున్నను వివక్ష చేయఁ దగిన విషయముల నీనాల్గు శ్లోకములచేఁ జెప్పుచున్నాఁడు.<noinclude><references/></noinclude> e4i328c8xz7rlf8oe5yntrm319lbnhd 104 223555 577965 2026-09-12T09:43:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 శబ్ద స్తబకము. టి (గోహణాదిపర్వతమలయం దేఁగాక) ప్రతిపర్వతమందుకు రత్న ములును;అల్పసరస్సులయందుఁ గూడ చక్రవాక హంసాదులు, మిన్నేటి యందు నీటియేనుఁగులు, నదులయందుపద్మాదులు, అంధ కార మ...' 577965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>48 శబ్ద స్తబకము. టి (గోహణాదిపర్వతమలయం దేఁగాక) ప్రతిపర్వతమందుకు రత్న ములును;అల్పసరస్సులయందుఁ గూడ చక్రవాక హంసాదులు, మిన్నేటి యందు నీటియేనుఁగులు, నదులయందుపద్మాదులు, అంధ కార ముపిడి కిలితో గ్రహింపఁదగియుండుట, సూర్యలతో భేదింపఁదగియుండుట; చంద్ర కాంతులుదోసిటంబట్టఁదగియుండుట; కడవలతో మోయఁదిగి యుండుట, కీర్తి పుణ్యాదులయందు దెలుపు(ఆదిశబ్దముచేహాససజ్జనాం తఃకరణాదులును గ్రహింపవలెను) అపకీర్తి పాపములయందు నల్లఁదన ము ( ఇందుశోఖలాంతః కరణ దుర్గుణాదులకును నైల్యముగ్రహింపవ లేను) ప్రతాపమున నెఱుపును తీవ్రత యును, కోపాను రాగముల యందు రక్తి మయు, రాత్రియందు చక్రవాకమిధునములు (సరస్సు యొక్క) వే ర్వేరుతటముల నుండుట, చకోరపక్షిులు వెన్నెలఁ ద్రావుట ఇవి లేకున్నను వర్ణింపవ లెను. ఇవియన్నియు లోకమున నసంభవము లనుట. ఉన్న నువివక్ష లేనివిషయములు _ వసంతే మాలతీపుష్పం ఫలం పుష్పం చ చంది నే అశోకే చ ఫలం జ్యోత్స్నా ధ్వాంతే కృష్ణాన్య పక్షయో;॥ 49 కామిరం తేషు కుందానాం కుట్మలేషు చ రక్త ప్రియంగుపు ష్పే పీతత్వం సరోజముకుళాదిషు ॥ 50 హరితత్వం దివా నీలోత్పలానాం చ వికాసితా శేఫాలీకుసుమే భ్రంశం వర్ణయే న్న సద ప్య దః॥ 51 వసంత కాలమున_జాజిపువ్వులు; చందనవృక్షమున ఫలపుష్ప ములు; విటునిపండ్లయందును మొల్ల మొగ్గలయందును రక్తి మయు; ప్రేంకణపు పువ్వునందు పచ్చఁదనమును; తామర మొగ్గలు మొదలగు వానియందు పాలాశవర్ణమును; పగటియందునల్ల గలువలువిక సించుట; నల్ల వావిలి పువ్వులు వికలమగుటయు నివియున్న ను వర్ణింపఁజనదు<noinclude><references/></noinclude> 6ssagk0bfb7ls06wk4p2oasfgv43t91 104 223556 577966 2026-09-12T09:44:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత -సామాన్యనియమములు—— ణ ణ 4) భూర్జదూన్ హిమవత్యేవ మలయే హ్యేన చందనము తామ్రపర్ణ్యా మేనముక్తా మకరా నర్ల వేషు చ ॥ 52 సామాన్యవర్ణనే శౌక్ష్యం ఛత్రాంభః పుష్పవాస సాహ్ కృష్ణత్...' 577966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత -సామాన్యనియమములు—— ణ ణ 4) భూర్జదూన్ హిమవత్యేవ మలయే హ్యేన చందనము తామ్రపర్ణ్యా మేనముక్తా మకరా నర్ల వేషు చ ॥ 52 సామాన్యవర్ణనే శౌక్ష్యం ఛత్రాంభః పుష్పవాస సాహ్ కృష్ణత్వం కేశకాకాహి పయోనిధి పయోముచామ్ ॥ 53 రక్త త్వం రత్న బ)ధూక బింబాం భోజ వివస్వతామ్ తథా వసంతి ఏ వాన్యపుష్టానాం కలకూజితమ్॥ 54 వర్షా స్వేవ మయూరాశాం మతం నృత్యం చ వర్ణ యేత్ మనోభవస్య మూర్త త్వ మమూర్త త్వం చ వర్ణ యేత్ ॥ 55 హిమవత్పర్వతముననే భుజపతి వృక్షములును, మలయాద్రి యందే చంద్ర సవృక్షములును, తామ్రపర్ణి నదియందే ము త్తెములును, సముద్రమునం దే మొసళ్ళును, గొడుగు, ఉదకము, పువ్వులు, వస్త్ర ములు; వీనియందుఁదెలుపును, కేశములు, కాకులు, సర్పములు, సముద్రము, మేఘములు, వీనియందునలుపును, రత్నములు, మంకెన పూవులు, దొండపండు, పద్మములు, సూర్యుఁడు వీనియందెఱుపును, వసంత కాలమున నే శోకిలరుతములును, వర్ష కాలముననే నెమళ్ళ కేకా నృత్యంబులును, వర్ణ నీయములు. విశేష వివక్ష లేక సామాన్యముగా వర్ణించునపుడు మాత్ర మిట్లు వర్ణింపఁదగును. (విశేష వివక్ష యందు యథోచితముగా వర్ణి ? పవచ్చు నని భావము) మన్మథునకు రూపమును రూపము లేకుండుటయు వర్ణింపవచ్చును. (ఇందు “భూర్జ దూ” నిత్యా దులయందు జాతినియమమును, శౌక్యంఛ త్య్రాంభః పుష్పవాస సా మి త్యాదులయందుఁ గుణనియమమున, కలకూజితమి" త్యాదులయందు క్రియానియమమునుఁ గ్రహింపవలయును * తరము. 2 వర్ణ యేన్న సద ప్యేతన్ని యమో థప్రకాశ్యతే అని పారాం<noinclude><references/></noinclude> o0x92551t4t0klmz2of4r4plglf3dn7 104 223557 577967 2026-09-12T09:44:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 శబ్ద 3 ము వి శేషనియమములు -- నియమస్య విశేష్కోధ పునః కశ్చి త్ప్రకాశ్య తే కమలాసంపదో; కృష్ణహరి . పీత లోహితయో స్వర్ణపరాగాగ్ని శిఖాదిషు 156 చంద్రే శశైణయో, కామధ్వజే మకర మత్స్య యో॥ 57 దా...' 577967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>50 శబ్ద 3 ము వి శేషనియమములు -- నియమస్య విశేష్కోధ పునః కశ్చి త్ప్రకాశ్య తే కమలాసంపదో; కృష్ణహరి . పీత లోహితయో స్వర్ణపరాగాగ్ని శిఖాదిషు 156 చంద్రే శశైణయో, కామధ్వజే మకర మత్స్య యో॥ 57 దాన వాసుర దై త్యానా మైక్య భిసమ్మతిన్ బహుకాు జన్మనో ఒపి శివచంద్రస్య బాల తా॥ 58 మానవా మౌళితో అగ్ని జ్వాల వర్ణ్యా దేవా శ్చరణత్వపు -! వి శేషనియమము జెప్పఁబడుచున్న ది. లక్ష్మీ సంపగలకున; గజ సర్పములయందుఁగల నీల పాలాశ వర్ణములగును, బంగారుప రాగము; ఇత్యాదులయందుఁగల, ఎఱుపు పసుపు వర్ణములకును; చంద్రునియందుఁగల లేడి చవులపిల్లులకును, మన్మథుని టెక్కెమునఁగల మకర మత్స్యములకును : దానవులు అసురులు దైత్యులు వీరలకును; భేద ములేదు. అనగా నేదైనను గ్రహింపవచ్చునని భావము. అతిచిరకాల ము నుండి యున్నను శివుని శిరమునం వలి చంద్రునకు బాల త్వమే గ్రహింపవలెను. మరియు మానవులను శిరము మొదలు పాగ ములవరకును; దేవతలను పాదాది శిరః పర్య తమును వర్ణింపవలెను. ఇదివర్ణ్యస్థితియ నెడి మూడవకు సుమము శ్రీ.శ్రీ.శ్రీ.<noinclude><references/></noinclude> ih3i21bvjdb1inj4yf48co0apl4au1p 104 223558 577968 2026-09-12T09:49:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '4 కవి కల్పలత. శబ్దస్త బకము 1 అనుప్రాసకుసుమము అథో కథాదికే రాజవర్ణ నాద్యుప యోగిన, 51 అనుప్రాసస్య సిధ్యర్థం శబ్దాన్ కతిపయాన్ బ్రువే ॥ | అన. వరణ్యస్ధితికుసుమనిగూ ఎణానింతం మను ససిద...' 577968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>4 కవి కల్పలత. శబ్దస్త బకము 1 అనుప్రాసకుసుమము అథో కథాదికే రాజవర్ణ నాద్యుప యోగిన, 51 అనుప్రాసస్య సిధ్యర్థం శబ్దాన్ కతిపయాన్ బ్రువే ॥ | అన. వరణ్యస్ధితికుసుమనిగూ ఎణానింతం మను ససిద్ధికొఱకు క థాదులయందలి రాజాదివర్ణనములు ఉపయోగించునట్టి కొన్ని శబ్ద ములఁ జెప్పుచున్నాను. వర్ణానా మనువృత్తి నాతి దూరాంతర స్థితి: అనుప్రాస సృతే నైవ సనాధా కావ్యపద్ధతి ॥ 2 * ఏదిసాన్నిధ్యముగల సమా - వర్ణము యొక్క పునగుచ్చారణ మో యది యనుప్రాసము చెప్పి (బ ను, ప్రబుధశైలియట్టి ప్ర్రాసముతో కూడియుండవలయును, గతాలంకార శంక్కోపి కావ్యబంధో పరాజతే వర్ణా స్సద్యోర్ణ వోద్దీర్ఘ సుధా సంస్పర్ధినో యది॥ య అప్పుడు పాలకడలి నుండి బుట్టిన యమృతబిందు సందోహ మును గేలిసేయు నట్టి వర్ణములు గలిగియుండెనేని కాప్యం చన మర్గా లంకారాది గుణవి శేషవిహీన మయ్యును మిగులఁబ్ర కాశించును. మృగనాభి సనాభి శ్రీ శ్రీకంరాజు కుర కంరక్ సతో య తోయదచ్ఛాయో ఘనా ఘన ఘన ద్యుతి ॥ 4 స్వర్ధునీ తె ధునీ తేజ ఘం నిర్య న్నిర్డ్లు నిర్ఘ * మేదురాపా దురాపా త్వా మక్ష తార తాత్ & తాత్ || 5 అనుప్రాసశ్శబ్ద నామ్యం వైషమ్య. పిస్వరస్యయత్* * మేదురాపాదుకాపాయాత్ రక్షకక ర్త అయినది. అని పాఠాంతరము, పాదు రా=<noinclude><references/></noinclude> 3xgvojnlj33tiisyif9xpd865i22ky1 104 223559 577969 2026-09-12T09:49:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 శబ్దస్త బకము. ఆర్యమావ్య మాహాత్మ్య కోకశోక విమోగకృత్ కీనాశ భీ నాశకం ప్రవాళ ప్రబల చ్ఛవిః ॥ ఘనాభోగే సభోగే త్వాం సేవతే దేవ తేశ్వర నం దేహం గతన దేహం విమలం కమలం తన॥ 7 స్ఫూర్ణ దూర్జ...' 577969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>52 శబ్దస్త బకము. ఆర్యమావ్య మాహాత్మ్య కోకశోక విమోగకృత్ కీనాశ భీ నాశకం ప్రవాళ ప్రబల చ్ఛవిః ॥ ఘనాభోగే సభోగే త్వాం సేవతే దేవ తేశ్వర నం దేహం గతన దేహం విమలం కమలం తన॥ 7 స్ఫూర్ణ దూర్జటి సంకాశ కోపల్లోపతి కేతన వైరిబర్టీ వర్గీ3 నిసం శ్చం చూడవత్ 8 ణే గణేశ సంకాశో గతారి · కారి కేయవత్ 9 శ్రీమనా మాభిరామ శ్రీ సత్రివిక్రమ విక్రమ ॥ 9 అను ప్ర్రాసశబ్దములు దాహరించుచున్నాఁడు- మృగ .. శ్రీ కస్తూరిత' 'సమానమగుశోభగలది కంఠము యొక్క కాంతివంటి కాంతికంది యొక్క శ్రీ.. షాక్ = శివునియనర్గళమైన సతో య;=జలముత గూడియున్న మేఘము యొక్క కాంతిగలది. ఘనా తి=మేఘుని అధిక కాంతిగలది (5) నిర్య ... రాజప్రవహించుచున్న గంగానది, మేదురాపా=స్నిద్ధోదకములుగలది, దురాపా=పొందశ క్యమ్.గానిడ్, క్షతాత్=నాశమువలన (6) వర్యమాహాత్మ్య = శ్రేష్ట్ర మైనప్రభావముగల, కీనా ర = యముని మునిభయముఁదొలగిం చువాఁడు, (7) ఘనాభోగే=అధికమగు పరిపూర్ణతగలదానా కమలం= జలమును,(ర)స్ఫూర్ణ శి = ప్రకాశించుచున్నట్టిశివునితోదుల్యుఁడు, * =కో"పముచే శివునివంటివాఁడు, కపర్దీవ = శివుసినలె, (') త్రివిక్రమ = విష్ణు(యొక్క ప మముగలవాఁడు. -పరాక్ర పిశ్వ హవ సరూ శ్రీ, కత్రుపూరష పౌరుషః శ్రీవత్స లాంఛన చ్చాయో ధరణీధరి దుర్ధరః॥ 10 పిష్టరశ్రవసా ఓష్టో విశ్వ విశ్వ 4 రా ప్రభుః 802 a రాజం శ్రీ పితామహమహా మహాన్ ॥ 11 కశ్చి ద్రుశ్చ్యన, ప్ర్రాయ, పాఠశాసన శాసనః<noinclude><references/></noinclude> p9ii81pkhzui2zfalzrv8d3w9qvmci5 104 223560 577970 2026-09-12T09:50:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. శ్రీమా నింద్ర ఇవో న్నిద్ర; సమన్యు శ్శతమన్యువత్ ॥ 12 నిబిడోజా బిడౌజావ దన ఘోమఘ వానివ జంభ దంభజి దారంభః ప్రత్యూహ వ్యూహ వర్జితః॥ 13 మహీనుహీయాన్ సంసారసార శ్శక పరాక్రమః స...' 577970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. శ్రీమా నింద్ర ఇవో న్నిద్ర; సమన్యు శ్శతమన్యువత్ ॥ 12 నిబిడోజా బిడౌజావ దన ఘోమఘ వానివ జంభ దంభజి దారంభః ప్రత్యూహ వ్యూహ వర్జితః॥ 13 మహీనుహీయాన్ సంసారసార శ్శక పరాక్రమః సంకల్ప కల్పవృక్ష శ్రీ; ప్రజ్ఞావజ్ఞాత వాక్పతిః॥ 14 శ్రీరంగ రంగ దంగశ్రీ; బలవా స్మఘవానివ యజ్ఞో యజ్ఞ పురుష: శిపివిష్ట నివిష్టధీ:: 15 స్మర ఘస్మర సంకాశో భాగ్య సౌభాగ్య భాగసౌ ధుర్య మాధుర్య వర్యశ్రీ; కుశలీ ముసలీ యధా॥ 16 53 విశ్వ శ్రీః=విష్ణునితోఁగుల్యమగు శోభగలవాఁడు, తు పూరుషు=విష్ణువు 10. విష్టరశ్రవాః= విష్ణువు; పితామహమహామహాః= బ్రహ్మయొక్కగొప్ప తేజస్సువంటి తేస్సుగలవాఁడు; 11జంభ భః=జంభా సురునిదంభమునుజయించుటయందైన ఆరంభముకలవాఁడు. ప్రత్యూ హవ్యూహివర్జితః=విఘ్నముల చేవిడువబడినవాఁడు 13.సంక కోరికలకుకల్పవృక్షముయొక్క శోభి వంటిశోభగలవాఁడు 14. శ్రీరం 2: = విష్ణునియొక్క కాంతిగలవాఁడు, శిపి 15. స్మర §93= ప్రకాశించుచున్న దేహముయొక్క కాంతివంటి థీః=శివునియందర్పించఁబడినబుద్ధిగలవాఁడు; శః=శివునితో సమానుఁడు భాగ్య భాక్ = భాగ్యమును చక్కదఁనమునుబొందినవాఁడు. రుచిరో రుచి రోచిష్ణుః క్షమయా క్షమయా సమః కాశ సంకాశ సత్కీర్తి : సర్వదా సర్వదాన కృత్॥| 17 ప్ర్రణాతి ప్రాణినా మేష మనోహర మనోహరః మహా దేవ మహా దేవః కరుణా వరుణాలయ; 18 తనయో వినయో వేతః కేతక శ్వేతకీ ర్తిమాన్ రాజతే రాజ తేజోభి: కవిరాజు విరాజితః॥ 19 16<noinclude><references/></noinclude> 1ssx25gjbjov7jvzckag5n0di9liqmb 104 223561 577971 2026-09-12T09:50:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్ద స్తబకము. 11 మణి ద్యుమణి దుస్ప్రేష్య శ్చల దుజ్జ్వల భూషణః ఉద్దామ థామకామశ్రీ ర్ధర్మ కర్మను శర్మభాక్ ॥ 20 భూఖం డాఖండలు కాండ చండ కోదండ పండిత ప్రచండ కుండలో దండ గండమండల మండితే;॥...' 577971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శబ్ద స్తబకము. 11 మణి ద్యుమణి దుస్ప్రేష్య శ్చల దుజ్జ్వల భూషణః ఉద్దామ థామకామశ్రీ ర్ధర్మ కర్మను శర్మభాక్ ॥ 20 భూఖం డాఖండలు కాండ చండ కోదండ పండిత ప్రచండ కుండలో దండ గండమండల మండితే;॥ 21 సన్నిధానం నిధానం తేఒకరను నవీనందిత నితరాం విత రాంబూని రాజనే రాజసేనక॥ 22 హారమణీ రమణీయ నాక నాయక నాయికా భావితా భావితానేన కలితా లలితాల కై ॥ 28 సర్వతః పర్వత శ్రీమా ఎధునా మధునా గతమ్ ॥ 26 బుథాముధా సుధా బుద్ధి ర్మధౌముద్ధాధ రేఒధ గే సౌరదం శారదం తో 'యం రుచిరం సుచిరం సకిమ్ ॥ 27 అమునా యమునాతీ రే శైశవం కైశవం పుగా స్ఫురదక్షేణ దక్షిణ స్ఫుటం గృష్టమదృష్టత॥ 28 ఉగోగో గిరిగిరిశః శంభుశోభో2 చ్యుతచ్యుత, కృష్ణకృష్ణా హృద్యవిద్య; సూర్యశౌర్యో రవిచ్ఛవి:॥ 29 భీమభీమో రుద్రరౌదో ధామధామ మహామహాః| మేధావేథా జష్ణుజిష్ణుః సూరశూరో ధ్రువధ్రువః ॥ 30 టీ॥ కాంతాల కాంత = సుందర మైనముంగురులుగలది. కందః;= దుంప, పాటలా......... రాజా పాటల పుష్పమువలె ఎఱ్ఱని అధరోష్ఠము గలది; 24. నిర్వాసిత = తొలగింపబడిన; సుమనస్సుమనః స్మితా= జాజి పూవువంటినవ్వుగలది; 25. శబరీ=కి రాతస్త్రీ, కబరీరమ్యా=ప్పుచే సుందరమైనది; మధునా= వసంతునిచేత; అధునా=ఇప్పుడు; ఆగతం= ఓ విద్వాంసులారా! ముద్ధాః= మూడు లై ముద్ధాః=మూఢు అధ రేనీచమైన; ముద్ధాధ రేసుందరి పెదవియందు,సుధాబుద్ధి;=అమృ తమనెడు భావము; ముధా=వ్యర్ధము; 27. కై శవం=కృష్ణునిసంబంధ వచ్చుట. 26<noinclude><references/></noinclude> bfqzuqnies1mqrimam2re74n4g5tioa 104 223562 577972 2026-09-12T09:50:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 55 మగు. 28. గిరి=వాక్కు విషయములో; గిరిశః; యీశ్వరుఁడైనవాఁడు; అచ్యుతాచ్యుతః = విష్ణుసిన లేభంగము లేని వాఁడు, 2). భీమభీమ= ఈశ్వ మునిని లె( లేక భీమునిన లె) థయంకరుఁడు, కృష్ణకృష్ణ...' 577972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 55 మగు. 28. గిరి=వాక్కు విషయములో; గిరిశః; యీశ్వరుఁడైనవాఁడు; అచ్యుతాచ్యుతః = విష్ణుసిన లేభంగము లేని వాఁడు, 2). భీమభీమ= ఈశ్వ మునిని లె( లేక భీమునిన లె) థయంకరుఁడు, కృష్ణకృష్ణః = కృష్ణునివలెనల్లని వాస, ధాధాను=తేజస్సునకు మై వాఁడు, మేధా వేధాః= బుద్ధి (యందు హ్మఅయిన వాడు, మృ ష్ణు = అర్జునినివ లె లేక ఇంద్రునివలె జయశీలుడైనవాడు మారి కూర' = సూర్యుఎ లెకూకుండైనవాఁడు, 10 దేవ దేవ " 1) కాల కామ కాదు రామరామ సా సారి ఛామధామ మా॥ సమాం రక్ష రక్ష 31 టీ॥ కాల రాల=యమునివి లేవల్ల నైనవాడా! కామ కామ=మ స్మథునివ లెకోరిఁ - గినవాఁడా! రామ రామ= రామునిన లెమనోహరుడై న వాఁడా! సమాంస=సమా మైనభుజములుగలవాఁడా;మాం=నన్నును; రక్షరక్ష =0&క్షింపుముర శ్రీ ౦పుము అరుణారుణ; కపిక పిళ, సదా వదాతో బిస విశద ఉన్మీలంతీ లక్ష్మీ: పరిశో హరితో సకామతః శ్యామ॥ 82 టీ|| అగుణాకుణ=సూర్యునివలె నెఱని వాఁడు; సదావదాతః ==ఎల్లప్పుడు తెల్లనైనవాఁడు, హరిత = విష్ణునికంటె నికామత;=అధిక ముగా, శ్యామ = నల్లనై నవాఁడు. అను ప్రాసయుక్త పద్యోదాహరణము – సరాన రాజంతి సఖే సభేదాః ప్రభా ప్రభాతేన కృశా కృ శానోః| వామోరు వామో రుషితో విధాతా ముక్తాసి ముక్తా సీత కీర్తి నా త్వమ్॥ ౩వ స్వఃసింధుతీ రే ౬ఘ విఘాతవీరే లస తృమీరే కర లభ్య నీ రేవసన్ కుటీ రే పరిధాయచీరే కరో మ్యధీ రే న రుచిం శరీరే॥ 34 ఆనంద తుందిల పురందర మందముక్త మందార దా _<noinclude><references/></noinclude> 0zszpwjn3lrv2h2yqzlypteivao4467 104 223563 577973 2026-09-12T09:52:24Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||18 వర్ణ ద్వేషము}}</noinclude>దేశే య ఆచారః' అను దాని యర్థమును వారికి తెలుపఁ జూచితిని. 'హిందూదేశమున తెల్లయధికారి పాగను దీసివేయుమని ఆజ్ఞాపించినచో అపుడు నేను దానికి లోఁబడుట ఎగ్గు. కాని నేటాలుకోర్టులో ఆ కోర్టు ఆచారములను, నియమములను నిరాకరింపరాదు' అని అంటిని. నా చెప్పిన కారణములు వారికి నచ్చకున్నను వారు కొంతవట్టు శాంతించిరి. ఒక్కవిషయమును వివిధసందర్భములఁబట్టి వివిధవిధములుగ చూడవలసివచ్చు నను తత్త్వమును వారిచేఒప్పింపలేక పోతిని. నా జీవితమునం దంతటను సత్యమనెడి పట్టుదలయే సంధిసౌందర్యము నానందింపఁ జేయఁగలిగెను. ఈ పద్ధతి సత్యాగ్రహమునం దనివార్యమగు భాగమనియు నా యుత్తరజీవితమున పరికింపఁగలిగితిని. ఇది తఱుచు నా ప్రాణములమీఁదికి తెచ్చిపెట్టుకొను నటులయ్యెడిది. మఱియు నా మిత్రుల అసంతోషమును గూడ తలఁదాల్పవలసి వచ్చెడిది. సత్యము వజ్రమువలె నెంత కఠినమో కుసుమమువలె అంత కోమలము. నేటాలువకీలుసభవారి ప్రతిఘటనముచే దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో మఱియొకమాఱు నా పేరు మారుమోఁగెను. పెక్కు వార్తాపత్రికలు ఆ సంఘమువారి యెదురుకోలును తెగడెను. వారి యెదురుమతము ఈసుచేఁ బుట్టినదనియు వ్రాసెను. ఈ ప్రసిద్ధివలన నా పనిలో కొన్ని అంశములు సరళము లాయెను.<noinclude><references/> {{c|225}}</noinclude> lddpfw8fxsl6qzavtz3mjxhuyuf0r39 104 223564 577975 2026-09-12T10:05:16Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}19</p> {{p|fs125}}నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెసు</p> {{Largeinitial|న్యా}}యవాదిత్వము నా కపుడు అప్రధాన మాయెను. తుదివఱకు అప్రధానముగనే అయిపోయెను. నేటాలురాష్ట్రమున నా యునికిని సార్థకమును చేయుటకు ప్రజాసేవలో నేను తన్మయుఁడ నయి తీఱవలెను. విన్నపము లంపుకొనినంత ఫ్రాంచైజు పని పూర్తికాదు. ఇల్లలుకగనే పండుగా? ఎపుడును అలజడి జరుగుచుండిననే వలసరాజ్యముల కార్యదర్శికి ఈ విషయము తెలియుచుండును. దీనికై ఒక శాశ్వతసభ వలయునని తోఁచెను. దాన నేను దాదా అబ్దుల్లాగారితోడను, ఇతరమిత్రులతోడను సంప్రతించి స్థిరమగు ఒక ప్రజాసంస్థను స్థాపింపఁ దలపెట్టితిని. ఈ సభకు పేరు పెట్టుటలో నాకు చాల ధర్మసందేహము కలిగెను. అది ఏపక్షము దెసకును మొగ్గరాదు. కాంగ్రెస్ అనుపేరు ఇంగ్లండులోని కన్‌సర్వెటివ్ పక్షమునకు రుచింపదని నాకు దెలియును. కాని భారతదేశమునకు కాంగ్రెస్ జీవగఱ్ఱ. నేటాలునందు దాని శక్తిని వృద్ధి చేయఁదలఁచితిని. ఆపేరునకు భయపడుట పిఱికితనమని తోఁచెను. ఈ కారణములు తెలిపి ఈ సంస్థకు 'నేటాల్ ఇండియన్ కాంగ్రెస్' అని పేరిడితిని. 1894 సంవత్సరము మే 22 తేదీని 'నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెస్' జన్మించెను. ఆనాఁడు విశాలమగు అబ్దుల్లాగారి గది క్రిక్కిఱిసిపోయెను. సభ్యులందఱును కాంగ్రెసుకు స్వాగతమిచ్చిరి. కాంగ్రెసునియమ<noinclude><references/> {{c|226}}</noinclude> 7vtytv2shcafj10sicemkkrpv1mmfkl 104 223565 577976 2026-09-12T10:15:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 శబ్ద స్తబకము. మ మకరంద కరంబితాంగీం గంగా మనంగరిపు తుంగ త మోత్త మాంగ కేశగ్రహగ్రహిల వీచిభుజాం భజామి ! 35 టీ|| కృశానోః=అగ్నిహోత్రునియొక్క వామోగు! ఓసుం దరి వామః=ప్రతికూలుఁగు, రుషిత...' 577976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>56 శబ్ద స్తబకము. మ మకరంద కరంబితాంగీం గంగా మనంగరిపు తుంగ త మోత్త మాంగ కేశగ్రహగ్రహిల వీచిభుజాం భజామి ! 35 టీ|| కృశానోః=అగ్నిహోత్రునియొక్క వామోగు! ఓసుం దరి వామః=ప్రతికూలుఁగు, రుషిత = కోపావిష్టుఁడు, అఘవిఘాతవీ గే =పాపములను ఛే లించుటయందు సమర్థమైన చీరే=వల్కలద్వయము; అధీ రే=అస్థిర మైన, శరీ రే—శరీరమందు గుచిం= ఆసక్తిని నకరోమి= చేయను, 64. తుందిల= బలిసిన, కరంబిత = కూర్పబడిన, కేశ...... జాం= కేశ గ్రహణమందాసక్తి గలతరంగములనెడు భుజములుగల, గం గాం=గంగను; భజామి=భజించుచున్నాను. ఇ త్యచుర్త్య నృపామాత్య యువ త్యాద్యు పనర నే శబ్దాన్ పశ్యే ద్యధౌచిత్యం క్షిప్రాని ప్రాస సిద్ధయే॥ 30 ఈప్ర్ర కారము శీఘ్రము గానను ప్రాససిద్ధికొఱకు దేవనృపామా త్యస్త్రీవర్ణ నాదులయందుచితరీతిని శబ్దములఁ గ్రహింపవలయును, సుఖాను ప్ర్రాన సిద్ధ్యర్థ ముపాయాంతర ముచ్యతే ఆదిక్షాంతలిపౌ కాది కొంత శబ్ద గవేషణమ్ చిత్రానుప్రాస యమక శబ్ద నిశ్చయ కృద్భవేత్ ॥ 36 సుఖముగాననుప్రాసముసిద్ధించుకొఱకై యింపకయు పాయ ము చెప్పఁబడుచున్నది. అకారాదిక్షకారాంతమగు వర్ణమాలయందు క కారము మొదలు క్ష కారము వరకునుగుల వర్ణములచే శబ్దముల వెనకి కొనుట చి త్రాను ప్ర్రాసయమక శబ్దములు నిర్ణయించునదియగును. (అనగానంతమున నేవర్ణముగల శబ్దములఁ దా నిచ్చుగించుచుండునో యట్టివర్ణమును అకారము మొదలు క్షకారమువరకునుగల ప్రతివర్ణము నకును బరముగనుంచుటవలన నుత్పన్న మగుశబ్దములలో జితాను ప్రా స యమకాదిశబ్దరచనలయందు ప్రకృతోపయోగములగు శబ్దము<noinclude><references/></noinclude> ijwwsraiugt9h5ryqabikm10vhrqizs 104 223566 577977 2026-09-12T10:15:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 57 లను గ్రహింపవలయునని భావము, ఇట్లనేమూడునాల్గువర్ణ ములుగల శబ్దములఁ గల్పించుకొనునది ఎట్లనఁగా యథా కలం ఖలం గలం చలం ఛలం జలం తలం స్థలం దలం నలం పలం ఫలం బలు మలం హలం॥ 37 రం చ...' 577977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 57 లను గ్రహింపవలయునని భావము, ఇట్లనేమూడునాల్గువర్ణ ములుగల శబ్దములఁ గల్పించుకొనునది ఎట్లనఁగా యథా కలం ఖలం గలం చలం ఛలం జలం తలం స్థలం దలం నలం పలం ఫలం బలు మలం హలం॥ 37 రం చీరం జీరం తీరం ధీరం నీలం వీరం సీరం॥ 38 ఇందుపై రెండుపాదములయందును లకారాంతపదములును మూడవపాదమున రేఫాంత పదములును; గల్పింపఁబడినవి. మరియు మూడవపాడమందలి ధీర; తీర చీర; నీర, వీర; అనెడిపదములను “స్వః సింధుతీ రే” అను 34వ పద్యమున ప్రశృతముననుసరించి యువ యోగించుట గమనింపఁ డగును. యత్కించి డత్ర న మయా గదితం గ ధస్య గౌరవ మత్కృత చంద్రకలా పే మలమతిభి సద్బు ధైర్జేయమ్ 3) సాత్ ఇంకను జెప్పవలసిన విషయము లనేకములుగనున్నను గ్రంధ విస్త రభీతిచే నిం దేయేవిషయములు నా చేఁ జెప్పఁబడి లేదో వాని నెల్లను నాచేరచింపఁబడిన “చంద్రకలాప” మను గ్రంథమునందు బుద్ధిశాలు గూహించుకొనవలెను. ఇది అనుప్రాసమను నాల్గవకుసుమము ఇది దేవేశ్వరమహాకవి విరచితమగు "కవి కల్పలత” యందు శబ్దస్త బకము - ⭑ మత్కృత “కవికల్పల తాపరిమళత. * అనిపారాంతరము. 8.<noinclude><references/></noinclude> ehxz8r1pgo4wfazbltu1vdh235ihfe3 104 223567 577978 2026-09-12T10:17:43Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 577978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||19 నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెసు}}</noinclude>ములు తక్కువ ; చందామాత్ర మెక్కువ. నెల కయిదు షిల్లింగులు చెల్లించిననే సభ్యులు కాఁగలరు. శక్తివంచన లేక చందాల నిండని ధనికులు ప్రోత్సహింపఁబడిరి. అబ్దుల్లాగారు తొలుదొల్త రెండుపౌనులు పద్దు వేసిరి. పిదప ఇరువురు మిత్రులు అటులే పద్దు వేసిరి. 'నేను సంకోచింపవలయునా?' అని కొంచె మా లోచించితిని. ఆలోచించి నేనును ఒకపౌను పద్దు వేసితిని. ఇది నాశక్తికి మించినయీవి. కాని నాకు సంపాదనమే పొసఁగినచో ఇది నా తల మీఱినది కాదని తలఁచితిని. దైవ మిందులకు తోడాయెను. ఈ తీరున నెలకు పౌను ఇచ్చు సభ్యులు పలువురు కూడిరి. నెలకు పది షిల్లింగు లిచ్చువారి సంఖ్య ఇంత కెక్కుడు. ఇవిగాక కృతజ్ఞతతో నందికొనిన దొడ్డయీవులు చాలఁ గలవు. అడిగినంత నెవరును చందాలీయ రని అనుభవమున దెలిసెను. దర్బానునకు ఆవలనున్న సభ్యులను మాటిమాటికి అడుగు టసంభవము. ఆరంభశూరతాదోష మనుభవమాయెను. దర్బానువారుగూడ ఎన్నిసారులు తిరిగినను చందా లిచ్చువారుకారు. నేను కార్యదర్శిని. కావున చందాలు పోగుచేయు పని నాది. వసూళ్లకై నా గుమాస్తాను రోజెల్ల తిప్పవలసిన గతి పట్టెను. అతనికీపనిపై విరక్తి దోఁచెను. నెల చందాలు కాక ఏఁడాదిచందాలు-అదియు ముందుగనే యీవలెనని — పెట్టినచో ఈ స్థితి బాగుపడునని తోఁచెను. అందులకు సభ నేర్పాటుచేసితిని. నెలకు బదు లేఁడాదికి మార్చుటయు, మూఁడుపౌనులు కనీసపు పద్దుగాఁ జేయుటయు అందఱకును నచ్చెను. ఈ విధముగా చందాలవసూలుపని సులభమాయెను.<noinclude><references/> {{c|227}}</noinclude> 2aemd07wxg395s57mn8g7solc843z99 0 223568 577980 2026-09-12T10:21:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = [[../బంధములు/]] | తదుపరి = [[../శబ్దస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సర...' 577980 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = [[../బంధములు/]] | తదుపరి = [[../శబ్దస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=13 to=16 /> rx7wg3snud79v7mgqeppnwtjmrj8r8x 0 223569 577982 2026-09-12T10:23:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = శబ్దస్తబకము | ముందరి = [[../పీఠిక/]] | తదుపరి = [[../శ్లేషస్తబకము/]] | వివరములు = |సం...' 577982 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = శబ్దస్తబకము | ముందరి = [[../పీఠిక/]] | తదుపరి = [[../శ్లేషస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=17 to=69 /> auc3syzicyjy8zsfqs8oob04nhx0glk 104 223570 577983 2026-09-12T10:24:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శేష సబకము 2. 3 1 ఉద్దిష్ట వర్ణన కుసుమము ఉద్దిష్ట వర్ణనన్ వర్ణ ప్రకీర్ణం సంఖ్యయా సహ| రూఢాది శ్చేతి పంచా2త్రి కుసుమాూని యథాశ్రమమ్. ఇపుడు —(అనగా శబ్ద స్తబకము పూర్తియైనతరువాత) చెప...' 577983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శేష సబకము 2. 3 1 ఉద్దిష్ట వర్ణన కుసుమము ఉద్దిష్ట వర్ణనన్ వర్ణ ప్రకీర్ణం సంఖ్యయా సహ| రూఢాది శ్చేతి పంచా2త్రి కుసుమాూని యథాశ్రమమ్. ఇపుడు —(అనగా శబ్ద స్తబకము పూర్తియైనతరువాత) చెప్పఁ బోవు రెండవదియగు శ్లేష స్తబకమునందు 1 ఉదిష్టనర్ల నము, వ ము; 8 ప్రకీర్ణము, 4 సం ఖ్య, 5 హరి, అను 3 వరుసగాఁ గలవు. ణ 5 కుసుమములు శ్వైత్యాదిభి ర్విభిన్న స్యోదిష్ట వస్తువ్వయస్యయత్ ! అభేదః క్రియతే శ్లేషా త్తత్స్యా దుదిష్ట వర్ణ నామ్ |. _ O 2 అవ— ఇపుడు తాను వాయఁబోవునది శ్లేష స్తబకము కనక నందు శ్లేషకవిత్వము వ్రాయనేర్చుకొనటను కొన్ని యుపాయములఁ జెప్పన దేశించి ప్రథమమున తదంతర్భూతమగు నుదిష్టనర్ణ సస్వరూప నిరూపణముఁ గావించుచున్నాఁడు. 11 -శ్వైత్యాదిభిః = తెలుపు నలుపు మొదలయిన గుణము లచేత, విభిన్న స్య= వేఱయిన, ఉదిష్టవ స్తుద్వయస్య =(వర్ణింప) ను దేశిం పఁబడిన రెండుపదార్థములకు, శ్లేషాత్ = శ్లేషవలన, అభేదః=అభేద ము, శ్రీయత ఇతియత్=చేయఁబడుట యేదిగలదో, తత్ =అది, ఉద్ది ష్టవర్ణ నమ్=“ఉద్దిష్ట వర్ణనము", స్యాత్=అగును. ఉదా_సలుపు తెలుపు మొదలగు గుణములచే విష్ణువును జంద్రుఁదును భిన్నులు కదా! అట్టి విష్ణుచంద్రుల నిద్దర నొక్క “విధు" అను పదమునందు శేషచే నైన యభేదాధ్యవసాయముచేఁ బేర్కొనవచ్చును. రెండుపదార్థములను శ్లేషింపఁ జేసి వర్ణించుట “ఉద్దిష్ట వర్ణన" మని చెప్పఁబడుచున్నది. హరి మొదలగుపదముల నీరీతిగ నూహించి శేష చమత్కృతి నేర్పరచుకొనఁదగు నని భావము, m<noinclude><references/></noinclude> 4jffdoj5b723s4zw2qhd1ksb14s07m9 104 223571 577984 2026-09-12T10:24:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 23 σ 59 అవ—_ఇక పూగ్విశ్లోరోక్తలక్షణము ననుసరించి సుబోధమ గునట్లు, “ తెలుపు. నలుపు " అను రెండురంగులును గల్గి శ్లేషించు నర్ధముగల పదముల నుదాహరించుచున్నాఁడు.— సితకృష్ణా-...' 577984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 23 σ 59 అవ—_ఇక పూగ్విశ్లోరోక్తలక్షణము ననుసరించి సుబోధమ గునట్లు, “ తెలుపు. నలుపు " అను రెండురంగులును గల్గి శ్లేషించు నర్ధముగల పదముల నుదాహరించుచున్నాఁడు.— సితకృష్ణా-విధుహరీ_శితి తారా-భక-నాగ రాజ-ఘన సా రా;| రామ. పయోరా శ్యర్జున సింహీజాన న్త చంద్రహాసాదా విధు.హరి_శితి. తారా - అభ్రక-నాగరాజ ఘనసార రామ- శి అర్జున-సింహీజ-అనంత_చంద్రహాస॥ పయోరాశి. ఈ శబ్దము లెల్లను శ్లేషంచెడి వె వర్ణద్వయో వేత ఎస్తు వాచ కము లగుచున్నవి. కనుక నర్థ ద్వయముచేతను క్రమముగ తెలుపు', నలుపు అను వర్ణద్వయమును గ్రహించునది.ఉదా - విధు = చంద్రుఁడు (తెలుపు) 2 కృష్ణుఁడు (నలుపు) (సి) “విధు గ్విష్ణా చంద్రమసి" అని అమరము. హరిః=సింహము (లేక చంద్రుఁడు) 2విష్ణువు (ని)యమా నిలేంద్ర చరిదార విష్ణు సింహంకు వాజిషు-శుకా హి కపి భేకే ఝు హరి'; అని అమరము. శితి= తెలుపు సలుపు. ని. “శితీ ధవళ మేచకా" అని అమరము. తారా= నక్షత్రము 2 కనుపాప. (ని) “ఋ శ్రీమధ్యయోస్తారా" అని విశ్వనిఘంట . అభ్రక కమ్=గిరిజము 2 మేఘము నాగరాజః= శేషుఁడు 2 గజ శ్రేష్టము. ఘనసార, = కర్పూరము, 2 మే ఘ శ్రేష్ఠము. రామః=బల రాముఁడు 2 శ్రీ రాముఁడు, పయోరాశి,= క్షీర సముద్రము 2సముద్రము. అర్జున = తెలుపు 2 పాండవమధ్య ముఁడు. సింహీజ= సింగపు గోదమ, క రాహు గ్రహము. అనంత;= శేషుఁడు, విష్ణువు. (నీ) “అనంత శ్శేష విణ్ణ్వ స్స్యాత్ " అని విశ్వ నిఘంటు, చంద్రహాసః= చంద్ర కాంతి, శిఖడ్గము. శంఖ కర… తార కే శ-సదా కాశవ్యోమ కేశ-తాలాం కా; | నీలాంళుకా-ధి కే శా శా-రిష్ట-సదా సిచయ కలకంరా. 114<noinclude><references/></noinclude> 5kzfjf8jmprhc05ucdy5kcnxbvub9jz 104 223572 577985 2026-09-12T10:24:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 60 శేష సబకము, 3 శంఖకరః=శంఖకాంతి, 2 విష్ణువు. తార కేశః=చంద్రుఁడు 2 దట్టని శిఖగలది, సదా కాశ;= జెల్లు పువ్వు, 2 నిర్మలమగునాక సము. వ్యోమ కేశః=శివుఁడు, 2 ఆకసము, శిఖయును (రెండవయర్థమున ద్విప...' 577985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>60 60 శేష సబకము, 3 శంఖకరః=శంఖకాంతి, 2 విష్ణువు. తార కేశః=చంద్రుఁడు 2 దట్టని శిఖగలది, సదా కాశ;= జెల్లు పువ్వు, 2 నిర్మలమగునాక సము. వ్యోమ కేశః=శివుఁడు, 2 ఆకసము, శిఖయును (రెండవయర్థమున ద్విపచనయోగమును గ్రహించునది. సందర్భాన సారి మాయా తావుల నిట్లనే యూహించుకొనవలసియుండును. తాలాంక;=బలభ ద్రుఁడు, 2 తాడిచెట్టు, చిహ్నము. (లక్షణచే చంద్రునిలోని కళం నీలాంశుక’=బలభద్రుఁడు, 2 నల్ల నివస్త్రము. అధి కేశః=అధికుఁ డగు శివుఁడు. 2 అధిక మగుశిఖగలవాఁడు. అరిష్ట= మజ్జిగ, 2 కాకి, (ని) “అరిష్ట పేని లేనిం బేలునే కాక కంక యోః అరిష్టంసూతికాగా రే తక్రే" అని విశ్వకోశము. (సదా) సిచయ (ఎల్లప్పుడు వస్త్రము. 2 ఖడ్గసమూహము. కలకంరః=హంస 2 కోకిల (ని) “కలకంఠ పికే పారావతే హంసే కలధ్వనా” అని విశ్వకోశము. కము) హరి జిష్ణు ఘనాబ్ధిభ్యో గజా స్సింధు మ్మరారితః ॥ అంబువాహా౬బ్దాని కృష్ణాత్ యమునా కుభితో ద్విష ॥ 5. హరి-జిష్ణు ఘన_అబ్ధి-శబ్దముల తరువాతనుండు గజప గజప ర్యాయ శబ్దములకున; కృష్ణశబ్దము తరువాతనుండు అంబువాహ_అబ్జ పర్యా యశబ్దములకున; యమునా-కుంభి- శబ్దములతరువాతనుండు “ద్విట” ర్యాయములకును, శుక్ల శ్యామా భిధాయకత్వము కలుగును. ఉదా..హరిగజ =ఐ రావతము. తెలుపు) 2 విష్ణువు ఏనఁగున (నలుపు) జిష్ణుగ జః=ఐ రావతము. 2 అర్జునుఁడు, ఏనుఁగును. ఘన గజ;=గొప్ప ఏనుఁగు (లక్షణచే నై రావతమని చెప్పవలెను) మేఘము; ఏనుఁగును. అబ్ధి^జ;=ఐరావతము 2 సముద్రము, ఏరఁగును; మురారిసింధుః= గంగానది. 2 కృష్ణ సముద్రములు. కృష్ణామ్బవాహః=ఒకానొక నది యొక్క ప్రవాహము 2 కృష్ణ మేఘములు (లేక) నల్లని మేఘము, కృష్ణాబ్జ = కృష్ణుని చేతిలోనండు శంఖము పాంచజన్యము) 2 నల్లగ<noinclude><references/></noinclude> f1mpyvbd32nc6mep0a9d881qiuw9qyr 104 223573 577986 2026-09-12T10:24:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 61 లువ, యమునాద్విట్=బలభద్రుఁడు. 2 యమునను ద్వేషించునది. (నల్లనిది) కుంభిద్విట్- సింహము 2 ఏనుఁగును (లేక) పర్వతమును ద్వేషించునది. (రెండవయర్థమున నీ రెండు తావులను ద్విట్ శ...' 577986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 61 లువ, యమునాద్విట్=బలభద్రుఁడు. 2 యమునను ద్వేషించునది. (నల్లనిది) కుంభిద్విట్- సింహము 2 ఏనుఁగును (లేక) పర్వతమును ద్వేషించునది. (రెండవయర్థమున నీ రెండు తావులను ద్విట్ శబ్దము సాదృశ్యవాచకము) కృష్ణార్థా త్త టినీ వాచకశబ్దా త్పరం వరొ యోజ్య: కృష్ణనదీ వరకాంతి; శ్యామలతటినీ వరరమ్యా॥ 6. కృష్ణవాచకమునకుఁ బరమగు నదీవాచక శబ్దముకంటె తరువాత 'వర’ అను పదముఁ గూర్ప నగు. (అట్లగు నెడ నాశ బ్దమునకు శుక్ల శ్యామాభి ధాయకత్వము సిద్ధించు ననుట) ఉదా.__కృష్ణనదీవర కాంతి; = గంగానదియొక్క శ్రేష్ఠమైన కాంతివంటి (తెల్లని కాంతిగలది. 2 సముద్రుని యొక్క కాంతివంటి (నల్లని) కాంతి గలది (లేక) కృష్ణునియొక్క యు; సముద్రునియొక్క కాంతి వంటి (నల్లని) కాంతి గలది. శ్యామలత టినీవరరమ్యా —శ్యా మల=కృష్ణునియొక్క, తటినీ నదివలె (లక్షణ చేగంగానది) రమ్యా= రమ్యమైనది. 2 కృష్ణునివ లెను; సముద్రునివలెను రమ్యమైనది (లేక) నల్లనిసముద్రమువలె రమ్యమైనది. నీరద ఘనోపల సిత సదా హిమకర సింధు వేణి పృధులాజాభా: నీరద_ఘనోపలసిత. సదాహిమకర- సింధు వేణి వృధులాజాభ నీర దః=నిశ్చిత మగుదంతముకలది. 2 మేఘము, ఘనోపలసితః=వడ గండ్లవలె తెల్లనిది. 2 మేఘునివలెఁబ్రకాశించునది (సదా) హిమకర (ఎల్లప్పుడును) చంద్రునివంటివాఁడు. 2సర్పమకరములు, సింధు వేణీ= నదీప్రవాహము. 4 సముద్ర కేశబంధములు, పృధులాజాభః =విస్తార ముపేలాలవలె ( తెల్లగ) నుండునది. 2 పృథుల అధికమైన. అజాభః =విష్ణునితోదుల్యమైనది. (ని) అజావిష్ణు హర చ్చాగాః అని. సదాధి కేశవ 7 యో ఒనేకవీయ సమ చ్ఛవి: ||<noinclude><references/></noinclude> 5wlsbaqx9pz552kih01zruwfgig0j4x 104 223574 577987 2026-09-12T10:24:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 3 వపు ర్మహోదధిచ్ఛాయం బిభ త్సిందూర కాంతిమాన్ II స్ఫటికాచల నల్లక్ష్మీః స్పష్టాంతుకరుచిఁ వహన్ ॥ 8 దౌతాంబరళియం ధత్తే స్ఫటికాంతశ్రియా న్విత, అర్జునద్యుతివిద్యోతీ త్యేవ మాది స...' 577987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>68 3 వపు ర్మహోదధిచ్ఛాయం బిభ త్సిందూర కాంతిమాన్ II స్ఫటికాచల నల్లక్ష్మీః స్పష్టాంతుకరుచిఁ వహన్ ॥ 8 దౌతాంబరళియం ధత్తే స్ఫటికాంతశ్రియా న్విత, అర్జునద్యుతివిద్యోతీ త్యేవ మాది సమున్న యేత్ ॥ 9 7 సదా=ఎల్లప్పుడును, అధి కేశవచ్చాయః. అధిక= అధిక మైన, ఈశవత్ = శివునివలె నుండెడు, ఛాయ:- (తెల్లని) కాంతిగలది 2 స దా=ఎల్లప్పుడును, కేశవచ్ఛాయ = విష్ణుమూర్తి యొక్క , కాంతివంటి కాంతి గలది. (1) పీయ=సూర్యుఁడు…అనేక సూర్యులతో సమమగు ( తెల్లని) కాంతి గలవాఁడు. గలది. 2 అనేక పీయసమచ్ఛవి:=ఏనుఁగులతో సమమగు (నల్లని) కాంతి 8. వపుర్మహః=శరీర కాంతి, దధిచ్చాయం=పెరుగువంటి ( తెల్ల ని) కాంతిని, బిభ్రత్=ధరించినది. 2 వపుః = శరీరము మహోదధి ఛా యం=సవ ద్రముయొక్క కాంతివంటి (నల్లని) కాంతిని, బిభత్= ధరింపుచున్నది. (లేక ) మహోదధి ఛాయం సముద్రముయొక్క కాంతివంటి (నల్లని) కాంతిగల, వపుః = శరీరమును, బిభ్రత్=భరిం సిందూర కాంతిమా౯- వావిలి పుష్పమువలె తెల్లని కాంతి గల ది. 2 గోరోచనమువంటి కాంతిగలది. 1 స్ఫటికాచలస.ల్ల క్ష్మీః- స్ఫటికాచల = స్ఫటిక వికారమగు ప ర్వతమువంటి; సల్లక్ష్మీః=సత్=యోగ్యమగు (తెల్లనైన) లక్ష్మీ= శోభగలది. గలది. 2 స్ఫటి=సర్పము . నల్లత్రాచునకువలె స్థిరమగు మంచి కాంతి<noinclude><references/></noinclude> eeb3wdsd0e55c5fwyrr7fe1o58e4hv8 104 223575 577988 2026-09-12T10:24:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గలవాఁడు కవి కల్పలత. 68 1 స్పష్టా-హన్ స్పష్టమగు సూర్యునివంటి (తెల్లని కాంతి 2 స్పష్టమగు చిలుకయొక్క కాంతి వంటి కాంతిగలది. 9. 1 దౌతాంబర= తెల్లనివ స్త్రముము యొక్క (లేక)(ఉతుకఁ బడినవస్త...' 577988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గలవాఁడు కవి కల్పలత. 68 1 స్పష్టా-హన్ స్పష్టమగు సూర్యునివంటి (తెల్లని కాంతి 2 స్పష్టమగు చిలుకయొక్క కాంతి వంటి కాంతిగలది. 9. 1 దౌతాంబర= తెల్లనివ స్త్రముము యొక్క (లేక)(ఉతుకఁ బడినవస్త్రము యొక్క) శ్రియం= కాంతివంటి (తెల్లని కాంతిని, ధ తే=ధరించుచున్నది. ! ధౌత= నిర్మలమగు, అంబర = ఆక సముయొక్క, శ్రియం= కాంతివంటి (ఎల్లని) కాంతిని, ధత్తే ధరించుచున్నది. 1 స్ఫటికా త=స్ఫటికములో నుండు, శ్రియా=శోభవంటి ( తె అన్వితే,=కూడుకున్నది. 2 స్ఫటి. చుయొక్కవలె మనోహరమైన నల్లని కాంతిగలది. 1 అరు ప్రకాశించునది. తః నల్ల త్రా తీ=అర్జున= తెల్లనై న, ద్యుతి కాంతిచేత విద్యోతీ 2 అర్జున= పార్ధునియొక్క. ద్యుతి= కాంతివంటి (నల్లని) కాం తిచేత విద్యోతీ= ప్రకాశించునది. — ఇట్లే శ్లేషవి శేషంబు నాలోచించి కూర్చునది.— రక్త శ్వేతౌ హరి శుచి పుష్కర శతపత్ర సూర్యకాం తాబాః/ నవహింస మహాపద్మార్కి సోదరా: కమల కీలా లే॥ 10 అవ: - ఎఱుపు తెలుపు రంగులఁ జెప్పు శబ్దముల నుదాహరిం చుచున్నాఁడు.——— హరిః=సూర్యుఁడు (ఎఱుపు) 2 చంద్రుఁడు (తెలుపు) శుచిః= అగ్ని 2 తెలుపు. (ని) శుచి శ్శుద్ధే ఒనుపహతే శృంగా రాషాఢ యో స్సి తేగ్రీ ష్మే హుతవ హే పిస్వా దుపధాశుద్ధ మంత్రిణి॥" అని విశ్వ ప్రకాశము.<noinclude><references/></noinclude> 26tut0pd9xod9cgyrwe34zp248ta3if 104 223576 577989 2026-09-12T10:25:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 శ్లేష స్తబకము. 3 పుష్కరమ్ = పద్మము, 2 జలము. (ని) పుష్కరం కరిహస్తా వాద్య భాండ ముఖే జలే వ్యోమ్ని ఖడ్గ వలె పద్మే" అని అమర ము. శతపత్రమ్=పద్మము. 2 నెమలి సూర్యకాంత = సూర్యునివలె రమ్యమైనద...' 577989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 శ్లేష స్తబకము. 3 పుష్కరమ్ = పద్మము, 2 జలము. (ని) పుష్కరం కరిహస్తా వాద్య భాండ ముఖే జలే వ్యోమ్ని ఖడ్గ వలె పద్మే" అని అమర ము. శతపత్రమ్=పద్మము. 2 నెమలి సూర్యకాంత = సూర్యునివలె రమ్యమైనది. 2 స్ఫటికము. అబ్జః= పద్మము 2 శంఖము- నవహంసః_ లేఁతసూర్యుఁడు, 2 చిన్న హంస. మహాపద్మమ్= గొప్ప పద్మము. 2(దే వసర్పవి శేషము) (ని) మహాపద్మః స్మృతో నాగ సిధి సంఖ్యాంతరే పిచ" అని విశ్వకోశము. అర్కః = సూర్యుఁడు. 2 స్ఫటికము (ని) అ ర్కో ఒక్క ప ర్ణేస్ఫటి కేర వా” అని విశ్వకోశము, సోదరశబ్ద మిందు సాదృశ్య వాచకముగా గ్రహింపనగు) కమలం=పద్మము; 2 జలము కీలాలవ్= రక్తము. 2 నీరు (ని)“కీలాలంరుధి రేజలే" అనివ్వికోశము సుహృ దత్నాదిభి ర్భానో రత్నే నాగ్నే రదాంశు కై : జ లేభ్యో జన్మశోభాభి స్సరోజ కుముదారిభిః ॥ ్క 11 భానుశబ్దము తరువాత నుండు సుహృదత్నాదుల చేతను, అ గ్నిశబ్దము తరువాతనుండు రత్నశబ్దముచేతను, రదశబ్దము తరువాత నుండు. “అంశుక వాచక శబ్దముచేతను, జలవాచక శబ్దముల తరువాత నుండు “జన్మశోభ” శబ్దముల చేతను “సరోజరి” ”కుముదారి" శ బ్దములచేతను తత్పర్యాయములచేతను రక్త శ్వేత వస్తువులు శ్లేషింపఁ బడుచున్నవి. __ఉదా.భానుసుహృత్ = సూర్య సదృశము. 2 చం ద్రుఁడు. ( లేక ) ( తెల్ల గలువు భాను రత్నం = సూర్యుఁడు, పద్మరాగ మణి, 2 స్ఫటికమణి, 3 అగ్ని రత్నమ్ అగ్ని, పద్మ రాగమాణిక్యము 2 సూర్య కాంతమణి, రదాంశుక= అధరము 2 దంతవస్త్రములు, జల జజన్మశోభా= పద్మమువంటి ఎఱ్ఱని) కాంతిగలది. 2 జలోద్భవమగు శోభ (లేక) చంద్రునిశోభవంటి శోభగలది, సరోజ·రిః= పద్మముతో సమానమగునది 2 చంద్రుఁడు, కుముదారిః = సూర్యుఁడ.2 తెల్లకలువ తో సమానమైనది. ——<noinclude><references/></noinclude> fya6e7msok50zdgk0yc72ktc70uqbbc 104 223577 577990 2026-09-12T10:25:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, పీత శ్వేతా గౌర ద్విజరాజ కవర్గ శంభు హరి తార్యాః/ హేమస్తో మాష్టాపద మహారజత చంద్రకలధౌతా.॥ 31 99 65 12 పచ్చనై నట్టియు, తెల్ల నైనట్టియు రంగులఁ దెల్పుళ్లిష్ట పదముల నువ యోగించ...' 577990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, పీత శ్వేతా గౌర ద్విజరాజ కవర్గ శంభు హరి తార్యాః/ హేమస్తో మాష్టాపద మహారజత చంద్రకలధౌతా.॥ 31 99 65 12 పచ్చనై నట్టియు, తెల్ల నైనట్టియు రంగులఁ దెల్పుళ్లిష్ట పదముల నువ యోగించుచున్నా ఁడు. గౌర- ద్విజ రాజక పర్ధ- శంభు-హరితా రాక్ష్య హైమస్తోమ_అష్టపద. మహారజత చంద్ర కలధౌత గౌరః= పసుపు వర్ణము 2 తెలుపు (ని)“గౌరఃశ్రీ తేరుణే శ్వేతే” అని విశ్వకోశము. ద్విజ రాజః=గరుడుఁడు, 2 చంద్రుఁడు, కపర్ద:= శివునిజటాక లాపము, 2 గవ్వ (ని) “కపరః ఖండపరశోర్హటా జూ సేవ రాట కే" అని విశ్వకోశము, శంభుః=బ్రహ్మ, 2 శివుఁడు. హరిత్యాః = గరుడుఁడు, 2 ఉచ్ఛైశ వము, హేమస్తోమః=స్వర్ణ వికారమగు వస్తు సమూహము 2 హిమజాత వస్తుసమూహము. అష్టాపదమ్ = బంగారు 2 శరభమృగము, (ని) పాపదం శ్యాత్కన కే శారీణాం ఫల కేపిచ। అష్టాపద శ్చశరభే” అని విశ్వకోశము మహారజతమ్= బంగారు 2 వెండి. చంద్ర;=బంగారు 2 చంద్రుఁడు. (ని) “చంద్రశ్రుధాంశు కర్పూర కంపిల్ల స్వర్ణ వారిషు* అని విశ్వము. కలధౌత=బంగారు; 2 వెండి. సుశోభితార కూటశ్రీ; స్వర్ణస్తోమ సమద్యుతి, దహనోపల సత్కాంతి రాంగేయద్యుతి పేళల; ॥ 12 సుశోభితాల కూటశ్రీ= లెస్సగా ప్రకాశింపఁ జేయఁబడిన ఇత్త డి యొక్క శోభవంటి శోభగలది. 2 సక్షత్ర సంఘముయొక్క శోభ గలది స్వర్ణ స్తోమసమద్యుతిః=సువర్ణ సమూహముతోఁ దుల్యమగు కాంతి గల ది.2 యోగ్యమయిన జలసమూహముతో సమానమగు, కాంతిగలది. దహనోపల సత్కాంతిః = అగ్నివలె ప్రకాశించుకాంతిగలది. 2 సూ ర్యకాంతమణివలె ప్రకాశించు నట్టి మంచికాంతిగలది. గాంగేయ ద్యుతి పేశలః=సువర్ణ కాంతిచే రమ్యమైనది. గంగాజలముయొక్క కాంతి వంటి కాంతి చేరమ్యమైనది. శ్లో॥ గోపతితార్య కాంతిశ్చ వామదేవ గిరిః స్వయమ్ గోపతి తిః= గరుఁడునియొక్క కాంతివంటి ......<noinclude><references/></noinclude> jc36xuna0tiwigbcxrnpxnbw3gm8ae6 104 223578 577991 2026-09-12T10:25:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '99 66 శ్లేష స్త బకము. (పచ్చని) కాంతిగలది 2 ఉచ్చైశ్రవముయొక్క కాంతివంటి (తెల్లని) కా తిగల . వామి దేవి గిరి = సుందర మైన మేరుపర్వతము. 2 ఈశ్వరుని పర్వతము . ( కె లాసము) లోహిత నీలౌ పుష్కర హరి వ...' 577991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>99 66 శ్లేష స్త బకము. (పచ్చని) కాంతిగలది 2 ఉచ్చైశ్రవముయొక్క కాంతివంటి (తెల్లని) కా తిగల . వామి దేవి గిరి = సుందర మైన మేరుపర్వతము. 2 ఈశ్వరుని పర్వతము . ( కె లాసము) లోహిత నీలౌ పుష్కర హరి విద్రుడు కమల కృష్ణరత్నాని॥ సిందూర భూషణో త్పల ధనంజ మాంభోజినీపలాశాని। 14 ఎఱుపు.నలుపు.వర్ణములు గల్గుశిష పదముల సుదాహరించు చున్నాఁడు. იო) పుష్కరన్ = పద్మము 2 ఆకసము. (1) "పుష్కరమ్ పంక జే వ్యోమ్ని" హరి,= సూర్యుడు 2 కృష్ణుఁయి. ద్రుమ,=ువడము 2 ప్పపృక్షము, కమలం= పద్మము 2 నీటిమలము, షరత్నం = కౌస్తుభ ము 2 ఇంద్రనీలము, సిందూర భూషణ = kంకుమాలంకారము 2 ఏచఁ గు,ఉత్పలమ్=అధిక మగు మాంసము, నల్ల గలువ, ధనంజయ= అగ్ని 2 అర్జునుఁడు, (ని)“ ఫసంజయోర్డునేనహశ్నా " అంభోజనీ = తామర, 2 కల్వ పలాశం= మోదుగ పువ్వు 2 నీలవర్ణ ము. కమలాధిప పద్మేశా. నాగజి త్సూర్యభూ స్తథా| రత్నాకర వర శ్రీకః సదాధికి మలద్యుతిః॥ 15 కమలాధిపః=సూర్యుఁడు, 2 కృష్ణుఁ,పద్మేశః = సూర్యుఁడు 2 కృష్ణుఁడు, నాగజిత్ =గరుడుఁడు - 2 సర్పిస్పృశము, సూర్యభూః= సూ గ్యుఁడు, యజ్ఞాగ్ని యును2 యముఁడు;ర త్నా శ్రీ→ ;=>త్న ఖనియొ క్క శ్రేష్ఠమైన కాంతిగలది, 2 సముద్రునియొక్క శేష్ఠమైన కాంతివంటి (నల్లని) కాంతిగలది. సదాధికమలద్యుతిః= ఎల్లపుడు నధికమగు కమ లశోభగలది, 2 విష్ణుని యొక్క శోభగలది. (కమల = విష్ణువు) సదా సిందూర ముద్దైతా_కలయన్న లిన శ్రియమ్|| స్ఫుటశోభన తామ శ్రీర్వ రాహస్వామిదీధితి G సదా=ఎల్లపుడును, సిందూరం = సిందూరమును, ఉజ్జేతా=జ<noinclude><references/></noinclude> bag055theg86dm0yubuhbt96ezczf5x 104 223579 577993 2026-09-12T10:25:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 67 యించునది, 2ఎల్ల పుడును ఖడ్గమును దూరముగాఁ జేయునది (నల్లనిది) నలినశ్రియంక లయన్ = పద్మశోభనువహించినది. 2 అలిన శ్రియంకల యన్=తుమ్మెదయొక్క శోభను వహించినది స్ఫుట శోభన త...' 577993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, 67 యించునది, 2ఎల్ల పుడును ఖడ్గమును దూరముగాఁ జేయునది (నల్లనిది) నలినశ్రియంక లయన్ = పద్మశోభనువహించినది. 2 అలిన శ్రియంకల యన్=తుమ్మెదయొక్క శోభను వహించినది స్ఫుట శోభన తామ శ్రీ=స్పష్టమైనదియు, రమ్యమైనదియునగు రాగియొక్క శోభ గలది. 2 స్పష్టమైనశోభగలదియు వంగినదియునగు మామిడి చెట్టుయొక్కలో వ వంటి (నల్లని) శోభగలది, వరాహస్వామి వేశల: =(ని) కుంకుమమువ లెను సూర్యునివలెను సుందరమైనది. 2 వరాహావతార రూపుఁ డగు శ్రీ విష్ణునిన లెసుందర మైనది “వరం శ్మీర జేమతం “అని విశ్వనిఘంటు, ఏవం సుసంపన్న ఖర; విదూరమణి దీధితి ॥ ప్రవాలపవలచ్ఛాయ, కలభానుమిత చ్ఛవి. 17 సు= యోగ్యమయిన, సంపత్ =శోధగల, నఖర్ =(ఎఱ్ఱని) గోళ్ళుకలవాఁడు. 2 సుసంపన్న = లెస్సయగు, ఖర, = దేవ తాళవృక్షు ముకలది, (నలుపు) విదూర = మిక్కిలదూరమయ్యెడీ, మణి=పద్మరా గమాణిక్యముయొక్క ధీధితిః= కాంతిగలది. అనగాపద్మరాగ మాణిక్య ము కంటెను మిగుల నెఱని కాంతిగలదియని సాదృశ్యార్ధము.) 2 వి దూర మణిధీధితి= వైడూర్యమణి యొక్క కాంతి వంటి (ఎల్లని) కాంతి గలది, ప్ర్రవాలష్త్రబలచ్ఛాయ = పవడమువలె అధిక మైన (ఎఱ్ఱని) కాం తిగిలది. 2 ప్రవాల య;=అధికమగు కేశపాశము యొక్క విస్తారమ గు కాంతినంటినల్లని కాంతిగలది. కల= సుందరుఁడైన సూర్యునివలె, మిత=తగియుండెను, ఛవి:= కాంతిగలది. 2 కలభాను మిత—ఏనుఁగుగున్నవలె నూహింపఁదగిన, చెవి = (నల్లని) కాంతిగలది. పీతశ్యామా కృష్ణాంబర మధు, ధ్వాంతి జేతార్.! విద్యు త్కాం ధ్వాంత ద్వేషీ భాను = 050, 18 ధ్వాంత ద్వేషీ హరి- స్వర్ణవచ్చాయి M పచ్చనై నట్టియు నల్ల నైనట్టియు క్లిష్టపడములు న దాహరించు చున్నాఁడు, కృష్ణాంబర= కృష్ణుని వస్త్రము (పిచ్చినిది) 2 నల్లని వస్త్ర<noinclude><references/></noinclude> acqm0ojwczrhln18n4n9qhie0mvuf25 104 223580 577994 2026-09-12T10:26:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 శ్లేష స్తబకము. ము (నల్లనిది,) మధుజిత్ = తేనెను జయించునది. 2 కృష్ణుఁడు. ధ్వాంత జేతా= సూర్యుఁడు. 3 చీకటినితిరస్కరించునది. విద్యుత్కాంత = మెఱపువ లెరమ్యమైనది, 2 మేఘము, ధ్వాంత ద్వేషీ=...' 577994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>68 శ్లేష స్తబకము. ము (నల్లనిది,) మధుజిత్ = తేనెను జయించునది. 2 కృష్ణుఁడు. ధ్వాంత జేతా= సూర్యుఁడు. 3 చీకటినితిరస్కరించునది. విద్యుత్కాంత = మెఱపువ లెరమ్యమైనది, 2 మేఘము, ధ్వాంత ద్వేషీ=సూర్యుఁడు 2 చీ 2 కటిని ద్వేషించునది, హరిః = సూర్యుఁడు, 2 కృష్ణుఁడు. స్వర్ణవచ్చాయ. =బంగారువంటి కాంతిగలది. 2 యోగ్యమైన సము ద్రముయొక్క కాంతివంటి కాంతిగలది. 3 ఇది శ్లేషాఖ్యా ద్వితీయ స్తబకమున నుద్దిష్ట వర్ణనమును ప్రధమ కుసుమము. శ్రీ రామాయనమ,. శ్లేష స్తబకము 2. 2. నర్ణకుసుమము - - శ్వేతవస్తు వులు — لدو శ్లో॥ సుధాంకూ చ్చై శ్ర్శవ శ్శంభు కీర్తి జ్యోత్స్నా శర ద్దనాః॥ ప్రాసాద్ సౌధ తగర మందారుదు హిమాద్రయ;॥ 1 సూర్యేందు కాంత కర్పూర కరంభా రజతం హలీ! నిర్మోక భీష్మ హిండీర చందనం కరకా హిమస్ 2 హరో ర్ణనాధతం త్వస్థి భారతీ ధరదా భకమ్ । శేషాహిః శర్కరా దుగ్ధం దధి గంగా సుధాజలమ్|| ౩ మృణాల సికతా హంస ఒక కైరవ చామరమ్| రంభాగర్భ; పుండరీకం శంఖ కైతక నిర్ఘరా॥ 4 లోధ సింహ ధ్వజ ఛత్ర చూర్ణ శుక్తి కపర్ద కా॥ ॥ ముక్తా కుసుమ సక్షత్ర జంత పుణ్యో శనో గుణాః ॥ 5<noinclude><references/></noinclude> dz2nrxsi6c0zoh3r37g6dbc3p1azcna 104 223581 577995 2026-09-12T10:26:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, కైలాస కాశ కార్పాస హాస వాసవ కుంజరా?! నారదః పారదః కుందః ఖటికా స్ఫటికాదయః || 6 69 అప : __ప్రబంధములయందు వర్ణనా సౌకర్యము గొఱకు తెలు పు మొదలగు గుణములుగల వస్తువులకుమాన భూతముల...' 577995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, కైలాస కాశ కార్పాస హాస వాసవ కుంజరా?! నారదః పారదః కుందః ఖటికా స్ఫటికాదయః || 6 69 అప : __ప్రబంధములయందు వర్ణనా సౌకర్యము గొఱకు తెలు పు మొదలగు గుణములుగల వస్తువులకుమాన భూతములగు పదా ర్థములనుక్రమముగా నుదాహరించుచున్నాఁడు, సుధాంశు}=చంద్రుఁ డు;,ఉచ్చైశ్రవాః=ఇంద్రుని గుఱ్ఱము, శంభుః= శివుఁడు; కీర్తిః=యశము జ్యోత్స్నా=వెన్నెల, శరత్ప్రనాః = శరత్కాల మేఘము, ప్రాసాదః=మే డ; సౌధః=పాలరాయి; తగర తగరలోహము; (లేక పుష్పని శేషము) మందారదు;=కల్పవృక్షము, హిమాద్రి: =మంచుకొండ 11 సూ ర్యేందు కాంతౌ = సూర్యకాంత చంద్రకాంతమణులు, కర్పూర= కర్పూరము; కరంభః= పెరుగుతో కలిపిన పేలపిండి; రజతం=వెండి; హలీ=బల రాముఁడు; నిర్మోకః = పాముకుబుసము; భీష్మ=భీష్ముఁడు. హిండీరః=సముద్రవునురుగు; చందనం=మంచిగందముకర కా=వడగలి; హిమమ్=మంచు, 2. హారిః= ముత్యాల పేరు; ఊర్ణనాభగంతుః= సాలె వురుఁగుదారము; అస్థి=ఎముక; భారతీ= సరస్వతి; ఇభరద=ఏనుఁగుదం తము; అభ్రకం=గిరిజము; శేషాహిః=ఆది శేషుఁడు శర్క రా= పంచ దార; దుగ్ధం=పాలు; దధి= పెరుఁగు; గంగా= స్వర్గనది; సుధా=అమృ తము: జలం=నీరు 3 మృణాలం = తామరతూడు; సికతా= ఇసుక; హంసః=అంచ; ఒక=కొంగ; కై రవః=కలువ; చామరం – సురటి; రం భాగర్భ:=అరటిదూట, పుండరీకం = తెల్లఁదామర; శంఖః=శంఖము; కైతకం= మొగలిపువ్వు, నిర్ఘర = ప్రవాహము; లోధం=లొద్దుగవు వ్వు; సింహః=సింగము; ధ్వజః= టెక్కెము; ఛత్రం=గొడుగు; చూర్ణం=సున్నము; శుక్తిః = ముత్యపుచిప్ప; కపర్దః = గవ్వ, ముక్తా= ము త్తెము; కుసుమం=పూవు; నక్షత్రం=రిక్క; దంతః= కోర; పుణ్యం= సుకృతము; ఉశనాః = శుకుఁడు; గుణi=సత్వగుణము; 5. కైలాసః=<noinclude><references/></noinclude> k06xu414hmpkf6ry4emerhzd8fvj4ht 104 223582 577996 2026-09-12T10:26:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 శ్లేష స్తబకము. 3 వెండికొండ; కాశ;=టెల్లుపువ్వు; కార్పాసః = ప్రత్తి; హాసః= నవ్వు, వాసవకుంజర,=ఐరావతము; నారద = నారదుఁడు; పారద; = పాదరస ము; కుందః= మొల్ల మొగ్గ; ఖటిగా = తెల్లనిపర్వత ధాతువి...' 577996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 శ్లేష స్తబకము. 3 వెండికొండ; కాశ;=టెల్లుపువ్వు; కార్పాసః = ప్రత్తి; హాసః= నవ్వు, వాసవకుంజర,=ఐరావతము; నారద = నారదుఁడు; పారద; = పాదరస ము; కుందః= మొల్ల మొగ్గ; ఖటిగా = తెల్లనిపర్వత ధాతువి శేషము; (దీనిం జిత్రవుపనుల యందుపయోగిం తుగు) స్పటిక = స్పటికము మొ దలగునవి; ఆదిశబ్దమువలనఁ గవిప్రయోగముల ననుసరించి యింకను కలవనిభావము) కృష్ణ వస్తువులు ___ శ్లో॥ కృష్ణాని కేశవ సీరి చీన చండ్రాంక రాహవ | విం ధ్యాంజనాద్రివృ హి వన భైరవి రాక్ష సా;॥ 7 శివకంర ఘన ద్వైపాయన రామ ధనంజయా:! శని ద్రుపదజా కాళీ కలి కోల యమా సురాః॥ 8 కజ్జల సూరీ రాజపట్ట విదూరజమ్। కేశ _ విషా కాశ కుహూ శస్త్రా గురు పాప తమో నిశాఖ ॥ 9 మషీ పంక మదాం భోధి యమునా ధూమ కోకిలా?| గోలాంగూ లాస్య గుంజాస్య కాళ ఖంజన కేకినః॥ 10 *గవలం తాల తాపింఛ శిలేందీవర వల్లయః ॥ రసా వద్బుత శృంగారౌ కటాలో ఒలి; కనీనికా॥ 11 నీలీ జంబూఫలం ముస్తా కాచకృత్యాకు కీర్తయః| భిల్లచ్చాయా గజాం గార ఖలాంతః కరణాదయః ॥ 12 కేశవః=విష్ణువు; నీరిచీరం= బలభద్రునివస్త్రము; చంద్రాంకః=చంద్రుని కళంకము; రాహుః=రాహుగ్రహము; వింధ్యపర్వతము; అంజనాద్రి, =కాటుక కొండ్; వృక్షః= చెట్టు, అహిః=సర్పము; వనం=అడవి. బై కాల అనిపారాంతరము. (నరలం అనిపాఠాంతరం )<noinclude><references/></noinclude> ppijprqphm6i43iyr8md7cfjx201qi2 104 223583 577997 2026-09-12T10:26:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 71 వః= కాల భైరవుఁడు;7. శివకంర = శివునికుత్తుక; ఘనః= మేఘము; ద్వైపా యనః=వ్యాసుఁడు; రామ'=శ్రీ రాముఁడు, ధనంజయః=అర్జునుఁడు;శనిః= శనిగ్రహము; ద్రుపదజా= ద్రౌపది; కాళీ= కాళీకా దేవి...' 577997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 71 వః= కాల భైరవుఁడు;7. శివకంర = శివునికుత్తుక; ఘనః= మేఘము; ద్వైపా యనః=వ్యాసుఁడు; రామ'=శ్రీ రాముఁడు, ధనంజయః=అర్జునుఁడు;శనిః= శనిగ్రహము; ద్రుపదజా= ద్రౌపది; కాళీ= కాళీకా దేవి,కలి;=కలియుగ ము, కోల;=పంది యము=యముఁడు, అసురు = రాక్షసవి శేషము; కేశ శ,=జుట్టు, గిజ్జులన్ = కాలువ, కస్తూరీ=మృగ మదము, రాజపట్టం కులాట దేశ పరవ్వ, విదూరజన్ =వై దూర్యమణి, విషమ్= విషము, ఆ కార = దారమ, కుహూ = అమావాస్య, శస్త్రం=లో హాయుధము; అశ..'=పరిమళద్రవ్యవి శేషము, పాపః = దుష్కర్మము; తమః= చీ కటి లేక తమోగుణము నిశా= రాత్రి ', మషీ=మసి, పంక ^=బురద; ఎది = గజమదము, అంభో ధి =స ము ద్ర ము; య ము నా= నదీవి శేషము ధూమి = పొగ, కోకిలః= కోయిల; గోలాంగూలాస్యః= వానగవి శేషము(కొండమచ్చు) యొక్క ముఖము, గుంజాస్యః = గురి వింద పూ సయొక్క అగ్రభాగము, కాకః= కాకి, ఖంజనః = కాటుకపిట్ట; కేకి=నెమలి, 10. గవలం= గేదెకొమ్ము తాలు = తాడిచెట్టు, తాపింఛః =చీకటిద్రూరు, శిలాః= నువ్వులు; ఇందీవర స= నల్లగలువ; వల్లీ =లత; అ ద్భుతశృంగారర సౌ=అద్భుతరసము; శృంగారరసము, కటాక్షుః= క్రేగం టిచూపు అలిః=తుమ్మెద, కనీనికా; ంటినల్లగుడ్డు; నీలీ= నీలి చెట్టు జంబూఫలం=నే రేడుపండు, ముస్తా—తుంగముస్త; కాచః= గాజు, కృత్యా = శక్తి విశేషము; కుకీర్తిః=అపకీర్తి, భిల్లః=చెంచువాఁడు; ఛాయా=నీడ గజ'=ఏ,ఁగు అంకారః = బొగ్గు; .ఖలాంతఃకరణం=డు ర్మార్గునిచిత్త ము మొదలయినవి నల్లనివస్తువులు. పాలాసవర్ణ వస్తువులు వలాశా శుక శైవాల దూర్వా బాలతృణం బుధ: వంశాంకురో మరక తేంద్రనీలా రహయాదయః॥ 13 శుకః=చిలుక; శైనాలః=నాచు; దూర్వా=గఱికగడ్డి; బాల<noinclude><references/></noinclude> lfzwzediztec98q133fc1hwbso8z7kz 104 223584 577998 2026-09-12T10:26:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 3 శ్లేష స్తబకము. తృణం= లేతక సపు; బుధః=బుధగ్రహము; వంశాంకుర్మ= వెదురు మొ లక; మరకతమ్=మరకతమణి, ఇంద్రనీలమ్= ఇంద్రనీలమణి; అర్క హయా:=సూర్యునిగుఱ్ఱములు, మొదలగునవి చూకుపచ్చని రంగుగల వస...' 577998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>72 3 శ్లేష స్తబకము. తృణం= లేతక సపు; బుధః=బుధగ్రహము; వంశాంకుర్మ= వెదురు మొ లక; మరకతమ్=మరకతమణి, ఇంద్రనీలమ్= ఇంద్రనీలమణి; అర్క హయా:=సూర్యునిగుఱ్ఱములు, మొదలగునవి చూకుపచ్చని రంగుగల వస్తువులు ఎఱుపువస్తువులు. శ్రోణాని భౌమ తీక్షాంశు తామ్ర కుంకుమ తక్షకా, గుంజేంద్ర గోప ఖద్యోత విద్యు త్కుంజం బిందవ.॥ 14 దృగం తాధర -హ్వా సృజ్మాంస సిందూర ధాతన హింగుళం కుక్కుటశిఖా తేజ స్సారిస మస్తకమ్॥ 15 మాణిక్యం హంసచం చం శుకమర్కటయో రుఖం చకోర కోకిల పారావత నేత్రనభాగ్నయః ॥ 16 కౌసుంభ కింశు కాశోక జపా బంధూక పాటలం కమలం దాడిమీ పుష్పం బింబం కింపాక పల్ల వౌ॥ 17 తాంబూలరాగో మంజిష్ఠా లక్తకం రక్త చందనమ్ త్రేతా నఖక్షతం క్షత్రధర్మ శాస్త్రి ర సాదయః॥ 18 ల భౌమః=అంగారకుఁడు; తీష్ణాంశు;=సూర్యుఁడు; తామం= రాగి, కుంకుమమ్=కుంకుమము, తక్షకః = సర్పవి శేషము, గుంజా= గురి వెందగింజ, ఇం.గోపః = ఆరుద్ర పురుగు; ఖద్యోతః=మెఱుఁగుడుఁ బురువు; విద్యుత్ =మెఱుపు; కుంజరబిందుః=ఏన.ఁగుయొడలియందలి యెఱ్ఱనిమచ్చ; 14. దృగంతః=నేత్రాంతము; అధరః=మోవి;జిహ్వా= నాలుక; అసృక్=నెత్తుఱు; మాంసము, సిందూర; = చెందిరము, ధాతు;=గై రికాదిధాతువు; హింగుళం= ఇంగిలీకము; కుక్కుటశిఖా= కోడిజుట్టు; తేజః=ప్రతాపము; సారసమస్తకం= బెగ్గురు పిట్ట శిరము. 15 మాణిక్యం=కెంపు; హంస చంచ్వం హంసయొక్క ముటైయు; పాద మును; శుక మర్కట యోగ్ముఖం=చిలుక యొక క్క యు; కోతియొక్క యు<noinclude><references/></noinclude> nvdyq8oupv9d1uexp131l95i0pogbno 104 223585 577999 2026-09-12T10:26:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత 73 ముఖము; చకోరకోకిల పారావత నేత్రాణి = చకోరపక్షి; కోయిల. పావు రము; వీనినేత్రములు; నఖం=గోరు; అగ్ని.=అగ్గి 16. కౌసుంభం=కు సుంబాపువ్వు; కింశుకం= మోదుగ పువ్వు, అశోకం=అశోక పుష్...' 577999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత 73 ముఖము; చకోరకోకిల పారావత నేత్రాణి = చకోరపక్షి; కోయిల. పావు రము; వీనినేత్రములు; నఖం=గోరు; అగ్ని.=అగ్గి 16. కౌసుంభం=కు సుంబాపువ్వు; కింశుకం= మోదుగ పువ్వు, అశోకం=అశోక పుష్పము జపా=దాసానిపువ్వు, బంధూకం = మంకెనపువ్వు; పాటలం=కలిగొట్టు పువ్వు; కమలం=పద్మము; దాడిమీ పుష్పం=దానిమ్మపువ్వు; బింబం =దొండదండు; కింపాకం = ముషిణిపండు; పల్లవం= చిగుగ; 17. తాంబూల రాగః= తాంబూలపుచాయ; మంజిష్ఠా= ఓషధివి శేషము; అలక్ష కు=లత్తుక; రక్త చందనం = ఎఱ్ఱ చందనము, శ్రేతా= త్రేతా యుగము; నఖక్షత;=కోటికొక్కు, క్షత్రధర్మ= శౌర్యప రాకమా దులు, రౌద్రరస్రః=క్రోధర సము మొదలయినవి ఎఱుపురంగు గలవస్తు వులు. రా పీతవర్ణ వస్తువులు — పీతాని బ్రహ్మ జీవేంద్ర గురుడేశ్వర దృగ్జటాః గౌరీ ద్వాపర గోమూత్ర మధు వీరరసా రజః॥ 19. హరిద్య్ర రోచనా రీతి గన్ధకే దీపచమ్ప కే కింజల్క వల్కలే శాలి హరితాల మనశ్శిలాః॥ 20 కర్ణి కారం చక్రవాక వాన రౌ శారికాముఖమ్ (పదమ్) ణ వాక మండూక పరాగ కనకాదయః ॥ 21 బ్రహ్మా=చతుర్ముఖుఁడు; జీవః =బృహస్పతి; ఇంద్ర = ఇంద్రు< డు గరుడః=పకీషీంద్రుఁడు; ఈశ్వరదృగ్జటా = శివుని నేత్రములు; జట లును; గౌరీ= పార్వతి; ద్వాపరః = మూఁడవయుగము; గోమూత్రం= ఆవుపంచితము; మధు= తేనె, వీరర నః = వీరరసము, రజ = రజోగుణము; హరిదా=పసుపు; రోచనా= గోరోచనము; రీతిః=ఇత్తడి; గంధకమ్= గంధకము; దీపః=దీపము; చంపకమ= సంపెంగ పువ్వు; కింజల్కమ్= పుష్పములయందలి పుప్పొడి; వల్కలమ్ = నారచీర, శాలిః=వరి, 10<noinclude><references/></noinclude> ngmai07p6fupkvb36i6jk3u70pehs01 104 223586 578000 2026-09-12T10:27:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 శ్లేషము. తాళః=హరిదళము; మనశ్శిలా= మణిశిల; 20. కర్ణికారం=కొండగో గుపువ్వు; చక్రవాకః= చక్రవాక పక్షి, వానరః = కోతి; శారికాపదమ్ గోరింక పాదము, మండూక =కప్పు; పరాగ = పుప్పొడి; కనకమ్= బంగారమ...' 578000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>74 శ్లేషము. తాళః=హరిదళము; మనశ్శిలా= మణిశిల; 20. కర్ణికారం=కొండగో గుపువ్వు; చక్రవాకః= చక్రవాక పక్షి, వానరః = కోతి; శారికాపదమ్ గోరింక పాదము, మండూక =కప్పు; పరాగ = పుప్పొడి; కనకమ్= బంగారము, మొదలగునవిపసిమివర్ణముగలవి. -ధూసరవర్ణ వస్తువులు ధూసరాళిరజోలూతా కరభో గృహగోధికా కపోతమూషి కౌరంగ కాకకంర ఖరావయ ॥ 22 రజః= పరాగము, లూతా = సాలెపుఱుఁగు, కరభ;=ఒంటె, గృహగోధికా=బల్లి, కపోత = పావురము, మూషక;=ఎలుక, రంగః= సీసము; కాకః=కాకి, కంఠ = కుత్తుక ఖర = గాడిద, ధూసరవర్ణ ముగలవస్తువులు. -అలంకృతో పమానములు. సురనికర కరాగ్ర వ్య మంథాన శైల క్షుభితతరళదుద్ధాంభోధి కల్లోల కాంతిః! తుహినగిరితనూజానమభూ తేశచూడా గళితXగనగంగా ధౌత శీతాంశు గౌరః ॥ 23 మొదలగునవి అవ:-ఉప మేయశోభాతిశయము కొఱకు విశేషణములచే నలం కరింపఁబడిన శ్వేతాదివర్ణ పిశిష్టములగు నుపమానము లుదాహరింపఁ బడుచున్నవి. అందు తెలుపునకు ఉదా॥ దేవతాసమూహముయొక్క హస్తాగంబు లందిరుగుచున్న మేరుపర్వతము చేఁదరువఁబడినదియు (కను కనే) కలిగిపోవుచున్న దియునగు పాలకడలియొక్క మహాత రంగముల శాంతివంటి కాంతిగలవాఁడు తుహీన... గౌరః= పార్వతిఁ గూర్చివంగినళి వునిశిరమునుండిజారుచున్న మిన్నేటిచేఁగడుగఁబడిన చంద్రునివలెఁ దెల్ల నికాంతిగలవాఁడు. ప్రణయకుపితయగుపర మేశ్వరి సనునయించుటకై యీశ్వరుఁడు పాదానతుండగుడు జటాజూటమునందు గంగకంటె<noinclude><references/></noinclude> kq9kr29hywbzexyuxteimmb5rmk1kxy 104 223587 578001 2026-09-12T10:27:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 75 మీదు భాగమున ధరింపఁబడిన చంద్రుఁడు క్రిందై గంగాజలముచేఁ గడుగఁబడుచున్నాఁడని భావము. ఇట పార్వతిని “తుహినగిరితనూజా” అను పదముచేఁ బేర్కొని యామియందుఁ గూడ శ్వేతత్వము...' 578001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 75 మీదు భాగమున ధరింపఁబడిన చంద్రుఁడు క్రిందై గంగాజలముచేఁ గడుగఁబడుచున్నాఁడని భావము. ఇట పార్వతిని “తుహినగిరితనూజా” అను పదముచేఁ బేర్కొని యామియందుఁ గూడ శ్వేతత్వమును సం భావింపఁ జేసియున్నాఁడు. శ్వేతాదివస్తు సముదాయము నొకచో గూర్చి వర్ణ్యపదార్ధమున కత్యంత శోభాచమత్కృతుల సం- పవ లెననుటయే కవియొక్క ముఖ్యోద్దేశము. ఇట్లంతను గ్రహించునది. హిమకరణ మరీచి వ్యూహ విభాజమాన శ్రీ తిధరపతి చూడాజాన్హ వీ!కల్ప కాంతి | గిరిశ్రమకుట చంద్రజ్యోతి రుద్యోతమాన స్ఫటిక శిఖరి శృంగస్పర్ధమానాంగ కాంతిః ॥ 24 హిమకిరణ...... కాంతి; = చంద్రకిరణసమూహము చేఁబ్ర కాశిం చుచున్న హిమవత్పర్వతము యొక్క శిఖరమందలి గంగతో సమాన మగు కాంతిగలవాఁడు గిరి కాంతి; శివుని శిరమునందలి చంద్రుని యొక్క కాంతిచేఁబ్రకాశించుచున్న కైలాసపర్వతశిఖరమును ద్వేషిం చుచున్న దేహ కాంతిగలవాఁడు. —కృష్ణవ స్తూపమానములు_ మకుటగళిత గంగా నీర కల్లోల మాలా స్నపితి గిరిశ కంఠ స్పష్టరు గేహయష్టి ధ అభినవ జలవాహ వ్యూహ ధారావిశు ద్దాం జనశిఖరి గరీయ శృంగతుంగాంగలక్ష్మీః ॥ 25 ו י మకుట......యష్టి;=శిరమునుండి జారుచున్న గంగోదకముల యొక్క తరంగపంక్తులచేఁ దడుపఁబడిన శివునికంరముయొక్క స్పష్ట మయిన కాంతిగల దేహముగలవాఁడు, 2 అభిన. .... క్ష్మీః=నూతన మేఘసంఘముల వర్ష ధారలచే నిర్మలమగు కాటుక కొండయొక్క శ్రేష్ఠ<noinclude><references/></noinclude> oeo300mw2dgl2sc3a9ozkilx3dkr1hj 104 223588 578002 2026-09-12T10:27:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 శ్లేష స్తబకము. 3 మయిన శృంగమువఁటి విస్తారమగు దేహకాంతిగలవాఁడు (ఇదినలు పునకు ఉదాహరణము) దినపరివృఢపుత్రీ గర్భ నీలారవింద ప్రసృమర మధు పాలీపతి ప్రఖ్య లక్ష్మీ! జలశయన శరీర సా స్ఫాగ...' 578002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 శ్లేష స్తబకము. 3 మయిన శృంగమువఁటి విస్తారమగు దేహకాంతిగలవాఁడు (ఇదినలు పునకు ఉదాహరణము) దినపరివృఢపుత్రీ గర్భ నీలారవింద ప్రసృమర మధు పాలీపతి ప్రఖ్య లక్ష్మీ! జలశయన శరీర సా స్ఫాగరోచి ప్రపంచ స్ఫురిత సరి దధీశభాజమా నాంగయష్టిః ॥ 26. దిన......క్ష్మీ,=యమునానదీ మధ్యమునందలి నల్లని పద్మము లయందు విలసీల్లు తుమ్మెదలయొక్క పక్షమూలములతో సదృశ మగు శోభగలవాఁడు, జలష్టి=విష్ణునిశరీరము యొక్క విస్తార మగు కాంతినమూహముచేఁ బ్రకాశింపఁ జేయఁబడిన సముద్రునివ లెఁ దేజరిల్లు దేహముగలవాఁడు. రక్త వర్ణోపమానములు— మసృణ ఘుసృణ పంకా భ్యంగ చంచ స్మృగాక్షీ కుచకలశ పిధానో దామ కౌసుంభ కాంతిః| తరుణ తరణి కాంతి వాత సంసర్గ రంగ త్కమలదళ నికాయ ప్రాయ కాయ ప్ర భోర్మి || 27 మృదువైన కుంకుమపంకముయొక్క పూతచే నొప్పుచుండె డు స్త్రీలకు చకలశముల మీది వస్త్రముపై విలసిల్లునత్యధికమగు కును మపువ్వు యొక్క కాంతిగలవాఁడు, తరుణర్మిః = బాలసూర్యుని కాంతిపుంజన సంర్గముచే వికీ సించిన పద్మపత్రముల సమూహముతోఁ దుల్యమయిన దేహ కాంతుల యొక్క తరంగములు గలవాఁడు. అభినవ రవిరశ్మి ద్యోతిత ప్రాచ్యభూభృ చ్ఛిఖర లసదశోక స్మేరపుష్పోవమాన;| పరిక పిత మృగాక్షీ లో చన ప్రాంత చి కాంతో చ్ఛురితకమల త్తంస సంకాశకాంతిః||<noinclude><references/></noinclude> bn0fomduwmwfhs00vnkkip7w1af10zl 104 223589 578003 2026-09-12T10:27:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 77 అబినవ......మానః=లేతసూర్యునికిరణములచేఁబ్రకాశింపఁ జే యఁబడిన యుదయాద్రియొక్క శిఖరముననొప్పుచుండెడునశోకవృక్ష ముయొక్క వికసించిన పుష్పములు పమానము గాఁగలవాఁడు. పరి........' 578003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 77 అబినవ......మానః=లేతసూర్యునికిరణములచేఁబ్రకాశింపఁ జే యఁబడిన యుదయాద్రియొక్క శిఖరముననొప్పుచుండెడునశోకవృక్ష ముయొక్క వికసించిన పుష్పములు పమానము గాఁగలవాఁడు. పరి..... కాంతిః=ప్రణయకుపితయగు నాయిక యొక్క నేత్రాంతములయం దలి(ఎఱ్ఱని) కాంతులచే పూయఁబడినపద్మముల నెడు కర్ణభూషణము లతోఁ దుల్యమగు కాంతిగలవాఁడు. _వీతవర్లో పమానములు మధురిపు పదనిర్య జ్ఞాహ్నవీ వారిపూర స్నపిత గరుడపక్ష ప్రఖ్య సంలక్ష్య కాంతిః। తరుణ కిరణమాలిస్పూర్ట దంశుప్రవాహ స్మితకనక సరోజవ్యూహతుల్యాంగ కాంతిః ॥ 29 మధు. ఖజ .. తిః=విష్ణుని పాదమునుండి బయలు వెడలిన గంగా ప్రవాహము చేఁ గడుగఁబడిన గరుడుని జెక్కలతో సమానమైన దర్శ నీయమగు కాంతిగలవాఁడు;తరుణ..... కాంతిః= బాలసూర్యునియొక్క ప్రకాశించుచున్న కిరణపరంపరలచే వికసించినబంగారు పద్మముల యొక్క సమూహముతోఁ దుల్యమగు దేహకాంతిగలవాఁడు. జలధర నికురం బోద్దామ ధారా నిపాత ణ స్నపిత కనక శైలస్పర్ధి వర్ధిష్ణు కాంతిః॥ తరుణతర మృగా క్షీ గండ రోచిఃప్రపంచ చ్చురిత కనక కర్ణా త్తంస సంకాశకాంతీ ॥ జలధర... ......తిః= మేఘములయొక్క అధికమైన వర్షథారాసం పాతముచే నిర్మలముగాచేయఁబడిన మేరుపర్వతమును ద్వేషించుచున్న దియు వృద్ధినొంగుచున్నదియు నగు కాంతిగలవాఁడు తరుణ...... తిః =నూత్న యౌవనవతియగు స్త్రీయొక్క చెక్కిళ్ళసంబంధమగు కాంతి పుంజములచే వ్యాప్త మయిన కర్ణాలంకారములగు బంగారు పుష్పము లతో (లేక) సంపెఁగపూవులతో సమానమగు కాంతిగలవాఁడు.<noinclude><references/></noinclude> d34y1gyketlgwor9by300hbasgcxecc 104 223590 578004 2026-09-12T10:27:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 శ్లేష స్తబకము ___సాదృశ్యములు..... అమరనికర యాచ్నా విస్ఫుర త్కామ ధేను స్తన గళిత పయోవద్భారతీ భాతి యస్య హిమకిరణ మయూఖ వ్రాతబిన్నేందుకాంత ప్రసరదమృతతుల్య యస్యవాచోవిభాంతి॥ దేవసం...' 578004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>78 శ్లేష స్తబకము ___సాదృశ్యములు..... అమరనికర యాచ్నా విస్ఫుర త్కామ ధేను స్తన గళిత పయోవద్భారతీ భాతి యస్య హిమకిరణ మయూఖ వ్రాతబిన్నేందుకాంత ప్రసరదమృతతుల్య యస్యవాచోవిభాంతి॥ దేవసం ఘములయొక్క ప్ర్రార్ధనల చేనలరిన కామ ధేనువుయొక్క స్తనములనుండి స్రవించుచున్న శ్రీ రములవలెనెవని వాణిప్రకాశించు చున్నదో హిమ....తి=చంద్రునియొక్కకిరణజాలములచేఁ గరగింపఁ బడిన చంద్ర కాంతమణులవలన స్రవించుచున్న యమృతమువ లెనెవని వాక్కులు ప్రకాశించుచున్నవో. దనుతనుజ విపక్ష. శబ్ధ దుగ్ధాబ్ధి గర్భో ల్లసదమృత సమానా రేజి రే యస్యవాచః | మదనదహన చూడా చంద్రరోచిష్ణు గంగా లహరిభర సనాభిశ్శోభ తేయస్య వాణీ॥ 32 దనుః......చః= దేవతలచే మధింపఁబడిన పాలకడలియొక్క మధ్యమునంబ్రకాసించుచున్న యమృతమువలె నెవని వాక్కులు బ్రకా శించుచున్నవో మదన..... శ్రీశివుని శీరమునందలి చంద్రునిచేఁ బ్ర కాశించుచున్న గంగాతరంగ సంఘములతో సమానముగ నెవ్వనివాణి బ్రకాశించుచున్న దో (సః=అతఁడు సర్వోకృష్ట స్స జయతి=సర్వోత్కృ ష్టుఁడై జయించుచున్నా (డు) ఇట్లు శ్వేతాదివర్ణ విశిష్టములగు నుపమాన వస్తువులచే "ననంతములగు భావములను గూర్చి వర్ణింపవచ్చును. ఎయే వస్తువు లేవర్ణములుకలవియో తొలుతనే చెప్పఁబడుటచే నిటవివరిం లేదు. ఇది శ్లేషాఖ్యద్వితీయస్త బక మున వర్ణమను ద్వితీయ కుసుమము,<noinclude><references/></noinclude> jfhboj14i583zg38kq55lpfr13d8584 104 223591 578005 2026-09-12T10:28:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. m శ్లేషస్త బకము. 2 3 ప్రకీర్ణ కుసుమము యే 79 అవ -: - పూర్వప్రకరణమున నేయేసమయములయం వార్ధములను వర్ణింపవలయునో యావిషయమునుఁ జెప్పియున్నా ఁడు. పదార్థమునువర్ణింపవనసిన న దాని...' 578005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. m శ్లేషస్త బకము. 2 3 ప్రకీర్ణ కుసుమము యే 79 అవ -: - పూర్వప్రకరణమున నేయేసమయములయం వార్ధములను వర్ణింపవలయునో యావిషయమునుఁ జెప్పియున్నా ఁడు. పదార్థమునువర్ణింపవనసిన న దానియొక్క అవయవములును శాంత్యా గిగుణములు, సమష్టి సౌందర్యము, కీర్తి ప్రతిష్ఠాదులు మొదలగునవి వర్ణింనఁబడవలయు A ముఖ్యాద్యవయవములను వర్ణించుచో వాని యాకారము లెట్టిని, అంద -లివర్ణ్య గుణము లెవ్వి, అందులకై యుపమాన ములుగు నే వస్తువులను స్వీకరింపపచ్చును? సర్వాలంకారమూలమగు సాదృశ్యమునే యేపదార్ధములు కేయేగుణములఁ బట్టి పరిగ్రహింపవల యు, నిత్యాదికమును గమనించినగాని కవిత్వనిర్మాణమలవడ నేరదు. అందులకై యావిషయములను యధా యోగ్యముగ నీకీర్ణ కుసుమ మున వివరింపఁబోవుచున్నాఁడు. అందుకే వలతర్తులములు, సామా వ్యవర్తులములు, తీవ్రములు, వక్త్రములు ఇత్యాదిగా వస్తుసముదాయ మును పలుదెరంగుల విభజించి తొలుతసంపూర్ణ గర్భవృత్తములగు పదార్ధములఁ జెప్పుచున్నాఁడు, సంపూర్ణ గర్భవృత్త ములు( కేవలము గుండ్రముగానుండు ప దార్థములు) సంపూర్ణ గర్భవృత్తాని ముఖపద్మేందు దర్పణాః చక్రారఘట్ట తిలక మృగంగపుట శాణకాః ॥ 1 ఆవర్త ; కనురో లూతాగృహం ఛత్ర మపూపకం ఆలవాల మహీ జల చర్మకం స్థాలకాదయః || 2 ముఖము, పద్మము, చంద్రుఁడు, అద్దము, చక్రాయుధము, బావినుండి నీరుతోడుగిలక; నుదుటి బొట్టు, మద్దెలమూత, సాన, నీటి సుడి, తాఁబేలు. సాలెగూడు, గొడుగు, అప్పము, చెట్ల పాదు, భూమి వల, డాలు, కంచము, ఇత్యాదులు సంపూర్ణగర్భవృత్త ములు.<noinclude><references/></noinclude> kd33w0rghv92qe9n047txrwdi3p5eyv 104 223592 578006 2026-09-12T10:28:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 శ్లేష స్తబకము. వృత్త వస్తువులు. వృత్తాని (రా) బాహు నారంగ స్కంధ ధమ్మిల్ల మోదకాః రథాంగ లావక కకు త్కుంభి కుంభాండజాదయః॥ 8 కర్ణపాశ భుజపాశా కృష్ణచాప ఘటాననం ముద్రికా పరిఖా యోగ పట్...' 578006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>80 శ్లేష స్తబకము. వృత్త వస్తువులు. వృత్తాని (రా) బాహు నారంగ స్కంధ ధమ్మిల్ల మోదకాః రథాంగ లావక కకు త్కుంభి కుంభాండజాదయః॥ 8 కర్ణపాశ భుజపాశా కృష్ణచాప ఘటాననం ముద్రికా పరిఖా యోగ పట్టహార గాదయః ॥ 4 భుజము, నారింజిపండు, భుజశిరస్సు, కొప్పు, ఉండ్రము, చక్ర వాకము, లావుకపిట్ట, ఎద్దుయొక్క మూపురము, గజకుంభము, పక్షి గుడ్డు, చెవిరంధ్రము; ఆలింగనమునందలి భుజసంయోగము, ఎక్కు బెట్టఁబడిన ధనస్సు,కడవయొక్క అంచు, ఉంగరము అగడ్త * భ్యాసమునందుజన పృష్ఠములకు చుట్టుకొనుపటకా) నూకి,క హారము; పుష్పమాల మొదలిగునవి సామాన్యవృత్తములు. _త్రికోణవస్తువులు—— త్రికోణాని హ లేశాణీ కామాఖ్యా వహ్నిమండలాః సంధ్యక్షు రాది దంభోళి శృంగాట శకటాదయః II 5 * యోగా నాగలి; శివుని మూడవకన్ను; మూడు కోణములుగల యోని యంత్రము; త్రేతాగ్ని స్థానము, సంధ్యక్షు రాదివర్ణము (అనగా ఏచ్ లు సంధివర్ణములు, అందు మొదటి వర్ణమగు ఏ” కారము) వజ్రాయు ధము; పరిణెగడ్డ (అనగా నొక జాతి దుంప) బండి మొదలగునవి త్రి ళోణరూపములు. —: వక్త్రవస్తువులు :—— వక్రా ణ్యలక ఫాల భ్రూ నఖాంకోంకుశ కుంచికాః భగ్నకంకణ బాలేందు దాత కుద్దాల చంద్రకాః || * పృష్ఠజాన్వోస్సమాయోగే వస్త్రంవలయవద్దృఢం పరి వేష్ట్యయదూర్ధ్వజ్ఞ స్తి షేత్త ద్యోగపట్టకం || "ధ్వజ్ఞస్తి 6<noinclude><references/></noinclude> 57xdzm9yv8v9ye79qmtog4ieviza6es 104 223593 578007 2026-09-12T10:28:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. శుశాస్యం కింశుకం విద్యు త్కటాషేంద్రధనుఃఫణా; | పురోధఃకర కో లేభదంత సింహ నఖాదయ || 81 7 ముంగురులు, నదురు, కనుబొమలు, నఖచిహ్నములు, అంకుశ ము, కుంచెకోల, కంకణము యొక్క ముక్క, (గాజ...' 578007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. శుశాస్యం కింశుకం విద్యు త్కటాషేంద్రధనుఃఫణా; | పురోధఃకర కో లేభదంత సింహ నఖాదయ || 81 7 ముంగురులు, నదురు, కనుబొమలు, నఖచిహ్నములు, అంకుశ ము, కుంచెకోల, కంకణము యొక్క ముక్క, (గాజులు మొదలగునవికం కణములు) నూతన చంద్రుఁడు, కొడవలి, దుంపల వ్వు ఆయుధవి శేష ము, నెమలికన్ను, చిలుక ముట్టి, మోదుగ పువ్వు, మెఱపు, క్రీగంటిచూ పు, ఇంద్రధనుస్సు, పాముపడగ, పురోహితుని హ స్తము, (ఆశీర్వాద ముకొఱకు వక్రవ ముగా నెత్తఁబడినదని గ్రహింపవలసియున్న ది) ఏనుఁగు దంతము, సింహముయొక్క గోరు, మొదలగువానికి వక్త్రత్వమువర్ణిం . తీక్ష వస్తువులు :- చవలెను. - తీని ప్రతిభా హీర కటా దుర్వచో నఖాః లవణం సూర్యకిరణో యవక్షారః కుశాంకురః * 8 నూతనవికాసముగలబుద్ధి, వజ్రము, గంటి మాపు, దుష్ట వాక్యము, గోళ్ళు, ఉప్పు, సూర్యకిరణము, యవక్షారము, దర్భయొ క్క మొలక, వీనికి తీవ్రత్వమును వర్ణించవలెను. : గొప్ప వస్తువులు :-- గురూణి సన్మనః శ్రోణి కవాట స్తన బుద్ధయః సజ్జనులమనస్సు, స్త్రీలనితంబము, తలుపు, కుచము, బుద్ధి, వీనికి గొప్పతనము వర్ణించవ లెను. __: సుఖకరములు :- సుఖదాని శశీ గీత పుష్ప లక్ష్మీ సుతోద్భవాః ॥ నష్టాప్తి స్వస్పృహాలబ్ధి వియుక్త ప్రియ సంగమాః॥ దాతృస్వాతంత్ర్య సన్మిత విద్యా సంతోష సూక్తయః| 9 10 చంద్రుఁడు, గానము, పుష్పము, సంపద, పుత్రజననము, పోయిన వస్తువు దొరకుట, తనకోరిక సఫలమగుట, వియోగమునుఁబొందిన 11<noinclude><references/></noinclude> bk3zxup43dy9kopcw3bekzr5c93fq4e 104 223594 578008 2026-09-12T10:28:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 యుని కలయుట, దాత, స్వతంత్య్రత, మంచిస్నేహితుఁడు, విద్య, సం తోషము, సుభాషితము నిత్యాదులు సుఖకరములుఁగా వర్ణింపవలెను. - దుఃఖకరములు దుఃఖాని పారతంత్ర్యాధి వ్యాధి మానచ్యుతి ద్విష...' 578008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 యుని కలయుట, దాత, స్వతంత్య్రత, మంచిస్నేహితుఁడు, విద్య, సం తోషము, సుభాషితము నిత్యాదులు సుఖకరములుఁగా వర్ణింపవలెను. - దుఃఖకరములు దుఃఖాని పారతంత్ర్యాధి వ్యాధి మానచ్యుతి ద్విష కుభార్యా నై స్వ కుగ్రామవాస కుస్వామి సేవనమ్| కన్యాబహుత్వం వృద్ధత్వం నివాసః పర వేశ్మని వర్షావాసో ద్వేభార్యే శుభృత్యో 2.ర్ధహలం కృష్ణా|| 11 12 పరాధీనత్వము, మనోవ్యధ, రోగము, మనోగర్వభంగము శత్రువు, దుష్ట భార్య, దారిద్య్ర్యము, కుగ్రామమున నివసించుట, అల్పుని సేవించు ట, పుత్రికా బాహుళ్యము, ముసలితనము, పరగృహనివాసము, వర్షా కాలమున దేశాంతర సంచారము, "ఇద్దరు భార్యలుగల్గుట, దుష్ట సేవ కుఁడు, వ్యవసాయమున నాగళ్లు చాలకు కుట, 2 త్యాగులు దు: ఖక రములుగా వర్ణింపవలయును. L : సిరములు రా ణ్యాజౌ భట స్సాధ్వీ ధర్మాధర్మా సతాంమన యుద్ధమునందలి భటుడు; పతిపిత, ధర్మము, అధర్మము, నజ్జనులమనస్సు, ఇవి స్థిరవస్తువులు. అస్థిరములు .—— అస్థిరా ణ్యబలా దోలాపాంగ యౌవన చంచలా; ॥ 13 స్వామిప్రసా దేభకర్ణ స్వప్న మత్స్య కపిశ్రేయః ఉవిద, ఉయ్యెల, క్రేఁగన్ను, యౌవనము, మెఱుపు, ప్రభువు యొక్క అనుగ్రహము, ఏనుగు చెవులు, స్వప్నము, చేప, కోతి, లక్ష్మి, ఇవి యస్థిరములుగా వర్ణింపవ లెను. -: మంద గ్రాములు :- మందగాని శని జ్ఞాని వృష హంస గజస్త్రీయః ॥ 14<noinclude><references/></noinclude> qzrdeq43nzr68p92nsspumvqsu4b9ne 104 223595 578009 2026-09-12T10:28:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 కవి కల్పలత. 83 శనిగ్రహము, జ్ఞానవంతుఁడు ఎద్దు, అంచ, ఏనుఁగు, యువతి, ఇవి మందముగా నడచువానిఁగా వర్ణించవలెను. క్రూర స్వరములు. 1 క్రూరస్వరాః కాక వృక వరా హోష్ట్రాశ్వ గర్దభాః| కాకి; తోడే...' 578009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 కవి కల్పలత. 83 శనిగ్రహము, జ్ఞానవంతుఁడు ఎద్దు, అంచ, ఏనుఁగు, యువతి, ఇవి మందముగా నడచువానిఁగా వర్ణించవలెను. క్రూర స్వరములు. 1 క్రూరస్వరాః కాక వృక వరా హోష్ట్రాశ్వ గర్దభాః| కాకి; తోడేలు, పంది, ఒంటె, గుఱ్ఱము, గాడిదె, ఇవి క్రూర స్వరముగలవి. బలిష్ఠములు_ బలిష్ఠా న్యనిలో విష్ణు ర్గరుడో హనుమాన్ యమః|| మహావరాహ శ్శరభ స్సత్ప్రతిజ్ఞా గజః పృథు;| హలీ వాలీ బలి ర్భీము సృతీ శేష పురాకృతమ్ ॥ 24 15 16 వాయువు, విష్ణువు, గరుడుఁడు, హనుమంతుఁడు, యముఁడు, ఆదివరాహము; శరభమృగము, ఎజ్జమునిప్రతిన, ఏనుఁగు, పృధు చక్ర వర్తి; బలభద్రుఁడు, వాలి, బలి చక్రవర్తి, భీముఁడు, పతివ్రత, ఆది శేషుఁడు, పురారిృతకర్మము, నివి బలిష్టములుగా వర్ణింపవలెను. -రూపవంతులు — సురూపా నకు లైలాశ్వి నలకూబర మన్మధా;| సకులుఁడు, పురూరవుఁడు, అశ్వినీ దేవతలు, పలకూబరుఁ.కు, మన్మథుఁడు వీరు రూపవంతులు. __ఉష్ణ వస్తువులు ____ ఉష్ణాని స్మర తాపాధి ప్తాపా గర్వచ స్తవ, ॥ 17 విరహవేగన; మనోవ్యథ, ప్రతాపము, దుష్ట వాక్యము, తప ము, ఇవి యుష్ణవస్తువులు. మధుగవస్తువులు— మధు రాణి విదద్ధోక్తి ప్రియాధర శశిత్విషు |<noinclude><references/></noinclude> pmo4ogazwh88qox5dpvmk3jsj7vnbsw 104 223596 578010 2026-09-12T10:29:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 3 శ్లేష స్తబకము. ప్రౌఢ భాషణము, స్త్రీలయథకోష్ఠము, చంద్రకాంతులు, ఇవి మధురవస్తువులు. _ఆరోప్యగుణములు— 00:1 18 29 20 21 గుణములఁ జెప్పు ఔదార్య ధైర్య గాంభీర్య శౌర్య సౌందర్య శర్తయః || మాధు ర్...' 578010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 3 శ్లేష స్తబకము. ప్రౌఢ భాషణము, స్త్రీలయథకోష్ఠము, చంద్రకాంతులు, ఇవి మధురవస్తువులు. _ఆరోప్యగుణములు— 00:1 18 29 20 21 గుణములఁ జెప్పు ఔదార్య ధైర్య గాంభీర్య శౌర్య సౌందర్య శర్తయః || మాధు ర్యైశ్వర్య చాతుర్య మర్యాదా శౌర్య కేర్తయః | తేజ స్తారుణ్య షాద్గుణ్య సౌలక్షణ్య రణజ్ఞతా | బ్రహ్మణ్య దాన దాక్షిణ్య శీల శౌచ సువేషతా:| సత్యౌచిత్య కలావత్వ మాన్యభక్తి కృతజ్ఞతాః॥ దృఢప్రతిజ్ఞతా ప్రజ్ఞా శ్రద్ధా మేధోద్యమక్షమాః | దయా నయార్ణవాచార సంతోష మితభాషితాః || విద్యా వివేక వినయా రోగ్య సౌభాగ్య వక్తృత నాయక సామాన్యముగా నాగోపింపఁదగిన చున్నాఁడు ఆధిక్యము, ధైర్యము, గంభీరత్వము, శూరత్వము, దమ”, సాచుర్థ్యము, మధురత్వము, ఐశ్వర్యము, నైపుణ్యము, మ శ్యాద, శాంతత్వము; కీ ర్తి, అభిమానము, యౌవనము, సంధి విగ్ర పోదులు: మంచిలక్షణములు గలుగుట, యుద్ధ నైపుణ్యము 19. బా హ్మణులయందిష్టము; దానము, పర కార్యనిర్వహణాసక్తి; సత్స్వభా వము; శుచిత్వము, మంచి వేషము; సత్యము; ఉచితత్వము, శాస్త్రజ్ఞత పెద్దల యెడల భక్తి, చేసిన మేలు మరవకుండుట, 20. ఆడిన మాటతప్ప కుండుట, వికాసముగలబుద్ధి, శ్రద్ధ, ధారణగలబుద్ధి, ప్రయత్నము, ఓరిమి; దయ, నీతి, తిన్న వినడవడి, ఆచారము, సంతోషము, మిత సంభాషణము. 21. జ్ఞానము, యుక్తాయు క్తపరిజ్ఞానము: ఆరోగ్యము; మనోహరత్వము-వక్తృత్వము. ఉత్సాహిత్వ కులీనత్వ నిర్దోషత్వ మహేచ్ఛ * ఆదిశే పాద్యసహనం తేజః ప్ర్రాణాత్య యేష్వపి. * తాః ॥ నమ్రత 32<noinclude><references/></noinclude> 63kunxbbicw668rq523zn6xclt6lk38 104 223597 578011 2026-09-12T10:29:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. D స్వారాధ్య తోషకారి త్వా భయాస్తి క్యేంగితజ్ఞతాః ప్రసాద ప్రతిభా ఒధృష్యా 2 భిగమ్య సుసహాయ తాః | శ్రీర్మాహాత్మ్య మహారంభ నిర్దంభ త్వామభీత తా! బహుశ్రుతత్వ సౌజన్య పరిచ...' 578011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. D స్వారాధ్య తోషకారి త్వా భయాస్తి క్యేంగితజ్ఞతాః ప్రసాద ప్రతిభా ఒధృష్యా 2 భిగమ్య సుసహాయ తాః | శ్రీర్మాహాత్మ్య మహారంభ నిర్దంభ త్వామభీత తా! బహుశ్రుతత్వ సౌజన్య పరిచ్చేదా ప్రమాదితాః॥ జితేంద్రియ త్వాగర్వత్వ ధర్మాకథన తాదయః| 85 23 24 ఉత్సాహముగలుగుట, సత్కులమునఁబుట్టుట: దోషములు లే కుండుట; ఉదారములగు కోరికలు గలుగుట, 22సుఖముగా సేవింపఁదగి యుండుట; సంతోషప్రదుఁడౌట, భయరాహిత్యము, వేదశాస్త్రము లయందు నమ్మిక : హృద్గత భావపరిజ్ఞాతృత్వము; ఆగ్రహము; బుద్ధి విశేషము, తిరస్కరింపశక్యము గాకుండుట, పొందగియుండుట; (చన వరితనము) మంచిసహాయుఁడగుట, 23. సంపద, ప్రభావము, అధిక మైనయుపక్రమము; (మహత్కార్యారంభము) దంభ రాహిత్యము; పాపమునలనిభయము, అధిక పాండిత్యము, సౌజన్యము, దేశకాల విభాగములఁజేయుట, ప్రమాదమును బొందకుండుట. 24 ఇంద్రియ నిగ్రహత్వము; గర్వరాహిత్యము; ఎట్టియెడల నైనను స్వధర్మమును స్తుతిచేసుకొనకుండుట, ఇత్యాదిగుణముల నారోపింపవలయును. వర్ణనీయస ర్వాంగకథనము ప్ర్రపదాంఘీ గుల్ఫ పార్ణి జంఘాజానూరు పంక్షణమ్ కటి త్రిక నితంబ స్ఫిక్ వ స్త్యుపస్థ కకుందరమ్ ॥ 25 జఘనం జరరం నాభివళి వక్షోజ చూచుకం కోడో రో జతృ పృష్టాంస కక్ష దోః పార్శ్వ మధ్యమం॥ ప్రగండః కూర్పరో హస్తః ప్రకోప్టో మణిబంధనం అంగు శృంగువ శరభ నఖ పర్వ చ పేటకమ్ || 26 27 పాదాXము; పాదము; చీలమండ, మడమ; పిక్కలు; మోకా ళ్ళు; తొడలు; ఊరుసంధి; కటిప్రదేశము; వెన్నెముక యొక్క కిందిభా గము; కటిపశ్చాద్భాగము; పిఱుదుల ఔన్నత్యము; నాభి క్రిందిభాగ<noinclude><references/></noinclude> b54ad7os4ktpavaws32lvwfy3j40fba 104 223598 578012 2026-09-12T10:29:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 శ్లేష స్తబకము. ము; గుహ్యేంద్రియము (ప్రహసనాదులయందు) పిఱుదులమీది చి ఱిగుంటలు 25. కటిపురోభాగము; గర్భము;నాభి,వళులు,కుచములు; చను మొనలు, బాహువుల మధ్యప్రదేశము; వక్షము; మెడకొంకులు వీ...' 578012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>86 శ్లేష స్తబకము. ము; గుహ్యేంద్రియము (ప్రహసనాదులయందు) పిఱుదులమీది చి ఱిగుంటలు 25. కటిపురోభాగము; గర్భము;నాభి,వళులు,కుచములు; చను మొనలు, బాహువుల మధ్యప్రదేశము; వక్షము; మెడకొంకులు వీఁపు; భుజశిరము; బాహుమూలములు, బాహువులు, ప్రక్కలు; నడుము; 20. దండ చేయి; మో చెయ్యి, హస్తము;ముం జేయి; మణికట్టు; వేళ్ళు; బొటన వేలు; మణిబంధము; మొదలు కనిష్టి కాXమువఱకును వెలుపల గల ప్ర్ర దేశము; గోళ్ళు; వేలికణుపులు, అరచేయి, కంఠః శిరోధరా శ్మశ్రు ముఖాష్ఠ చిబుకం హ ను, సృక్క తాలు రదా జిహ్వా నాసా భూ గండ లోచనం ॥ అపాంగ స్తారకా కర్ణ పాల మస్తక మూర్ధజాః యథాసంభవ మేతేషు వర్ణ్యం స్త్రీపుంసయో ర్బుధైః| 27 28 29 కుత్తుక; మెడ, ముఖరోమములు, ముఖము, అధరోషము, గడ్డ ము; చెక్కిలిమీదిభాగము, ఓష్ఠ ప్రాంతము లో దవడ;దంతములు;నా లుక; ముక్కు; కనుబొమలు, చెక్కిళ్ళు, నేత్రములు; క్రేఁగన్నులు; కను పాపలు; చెవులు;నుదురు; శిరము; కేశములు, వీనిని స్త్రీ పురుషులయం దు యథోచితముగా వర్ణింపవలయును, ዋ పాదాదిప్ర్రత్యంగవర్ణ నము 1. విప్ర్రపదమనోహరో విష్ణువు స్థలవత్ 1 2. ద్విపాద రచిత స్థితి ర్భూమివత్ | 3. సదాచరణస్థితిం బిభిన్నృపవత్ । 4. గూఢ పా దగ్రంథి ర్మంథ రాష్ట్రావత్ | 5. శుద్ధ పార్షి ర్విజగీషువత్ 1 6 జంఘాల నత్కాంతి శ్చంద్రవత్ 17. సజ్జానుగత వైభవో ధనికపత్ 18 రమ్యో రుకాంతిః కందర్పవత్ | 9 సువంక్ష ణేన హర్షయన్ గణేశవత్ | 10 కటికాంతస్థితిం బిభో న్నృపవత్ 11 సతికామోదితో యజ్ఞపు రుషవత్ | 12 సదామనితం బాలంకృతో నందకుమారవత్ | 18 నవ మి స్తితకాంతి రాషాథాంతరమ్య భూభాగవత్ |<noinclude><references/></noinclude> 26fm3ucpl2wy2crz5zhrdhg8v4f9z18 104 223599 578013 2026-09-12T10:29:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 87 అవ.ఇపుడు పూరోక్తమగు ప్రత్యంగమును క్లిప్టోపమానము లచే నరించి చూపుచున్నాఁడు. ఇందు ప్రతివాక్యమునను 'మొదటియ ర్థము ప్రకృతవర్ణ నీ యాంగపరముగను రెండవయర్థ గను యోచించ...' 578013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 87 అవ.ఇపుడు పూరోక్తమగు ప్రత్యంగమును క్లిప్టోపమానము లచే నరించి చూపుచున్నాఁడు. ఇందు ప్రతివాక్యమునను 'మొదటియ ర్థము ప్రకృతవర్ణ నీ యాంగపరముగను రెండవయర్థ గను యోచించుకొనునది.. - ముపకూనపరము 1. విష్ణు.. త్= విష్ణుని మువలె కూడియున్న విప్ర్రపద= పాదాXముచేశ, మనోహరః='మ్యమైనవాఁ ప్రతాంత రము) విప్ర= బ్రాహ్మణుని యొక్క పది= పాదముచే, మనోహరః= రమ్యమైనది (ధృగునుహర్షి యొకానొక సమయమున విష్ణువు ఃస్థల మునఁ దన్నె నచి పురాణకధ గలదు) 2. భూమినత్ =భూమివ లె; ద్వి తిః_ద్వి= రెండయిన, పాద = సాగములచేత, Ф P రచిత=చేయఁబడిన స్థితిః=ఉనికికలవాఁడు ప. ద్విప= ఏనుఁగుల యొక్క, ఆదర= ఆసక్తిచేత చిత=సంపాదింపఁబడిన స్థితిః=ఉనికికలవాఁడు, (దిగ్గజములచే వహింపఁ బడుచున్నదని భావము) 3 నృపవత్=రాజువలె; సదా= ఎల్లప్పుడును చరణస్థితిం=పాగములయొక్క స్థితిని, బిభ్రత్=భరించుచున్నది. ప. సదాచ=ఎల్లప్పుడును, రణ= యుద్ధమందలి, స్థితిమ్=ఉనికిని, బిభ్రత= భరించుచున్నవాఁడు, 4. మంథ రాద్రివత్ = మంథ రాద్రివలె; గూఢ= గుప్తమయిన, పాద గ్రంధిః=చీలమండగలవాఁడు; గూఢ పాద = సర్ప ముయొక్క, గ్రంధిః=ముడికలది. (సముద్ర మథన సమయమున మంద రపర్వతమునకు వాసుకిని చుట్టిరని పురాణము) 5. విజిగీషువత్ = యేచ్ఛగల వాని వలె, శుద్ధపార్షి : = నిర్దుష్టమగు మడమగలవాఁడు, ప, శుద్ధ=శత్రురహితమయిన, పార్షిః= వెనుక భాగముగల వాఁడు. 38 6 చంద్రవళ్ =చంద్రునివలె, జంఘా= పిక్కలయందు, లసత్ = ప్రకా శించుచున్న. కాంతిః= కాంతిగలవాఁడు, ప. జంఘాల = వ్యాపించుచు న్న స్వభావముకల, సత్కాంతిః= మంచి కాంతిగలవాఁడు 7 ధనికవ<noinclude><references/></noinclude> 7f77erphiyghzb26exhp8u2zsfn4hr4 104 223600 578014 2026-09-12T10:29:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '+88 శ్లేష స్తబకము. 3 త్=ధనవంతునివలె, సజ్జా-వః = యోగ్యమయిన మోకాళ్ళయందు, గత=పొం దఁబడిన, వై భవః = శోభగలవాఁడు, సజ్జ=సత్పురుషులచేత, అనుగత=అనుసరింపఁబడిన, వైభవః = సంపదగలవాఁడు, 8 కందర్పవ త్ =...' 578014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>+88 శ్లేష స్తబకము. 3 త్=ధనవంతునివలె, సజ్జా-వః = యోగ్యమయిన మోకాళ్ళయందు, గత=పొం దఁబడిన, వై భవః = శోభగలవాఁడు, సజ్జ=సత్పురుషులచేత, అనుగత=అనుసరింపఁబడిన, వైభవః = సంపదగలవాఁడు, 8 కందర్పవ త్ =సుమశరునివలె, రమ్యతిః = సుందరముగు, ఊరు=తొడలయొక్క కాంతిః= కాంతిగలవాఁడు, ప. రమ్య = సుందరమైనట్టియు, ఉరు=విస్తా రమయినట్టియు, కాంతిః= కాంతిగలవాఁడు, 9 గణేశవత్ =వి ఘ్నేశ్వ గుని వలె, సు— యోగ్యమున, వంక్ష ణేని= ఊరు సంధులచేత, హర్ష యన్=సంతోషింప జేయువాఁడు (ప) సువం–తల్లిని క్షణేన= క్షణమా త్ప్రముచేత, హర్షయన్=సంతోపి షింపఁజేయువాఁడు, 10. నృపవత్ = రా కటి—తిం...కటి=శోణిభాగముయొక్క, కాంత = రమ్యమ యిన, స్థితిం=ఉనికిని, బిభ్రత్ =ధరించువాఁడు, కటి—ఏనుఁగులచేత, కాంత = రమ్యమయిన, స్థితిం= ఉనికిని; బిభ్రత్ = భరించువాఁడు; 11. యజ్ఞత్=విష్ణునివలె, సత్= యోగ్యమయిన, త్రిక= పృష్టాధరప్ర దేశముచే, ఆమోదితః=నంతసించువాఁడు, యజమానుని యొక్క; కామ కోర్కెల కొఱకు; జువలె; 12. నంద. ... త్=కృష్ణుని వలె న్న మైనవాఁడు; మొలనూలితోఁ గూడియున్న, ఉదితః = ఉత్స సదామః= నితంబ=కటిపశ్చాద్భాగముచే అలంకృతః=అలంక రింపఁబడినది, ప. సదామనితంబ = స్త్రీలచేత (లేక తాటితోఁగూడినకటివ్ర దేశముచే) అలంకృతిః=అలంక రింపఁబడినవాఁ డు (బాల్యమునందు తల్లిచే కృష్ణుఁడు తొటి చేకట్టబడెను) 18. ఆషా ..వత్ -ఆషాఢాంత=ఆషాఢమాసాంతమున, రమ్య = నుండరమయి న,భూభాగవత్ =భూతలమువలె; నవస్తి మిత కాంతిః = పొత్తికడుపునంద మితమైన కాంతిగలది; ప. నవ నూతనమైనట్టియు, స్తిమిత=నిశ్చల మయినట్టియు; కాంతిః= కాతిగలది, 14. సుధీరోపస్థామోగితోఒ ర్జుస్వత్ 15. స్వదారోహవేశల స్సుభ గవత్ ;16, నవకకుందరచిత శోభశ్శిశిరవత్ ; 17. సదాపిచండసంరంభో<noinclude><references/></noinclude> jw7u1y98r5lrwwxblgfld9ouzg698tw 104 223601 578015 2026-09-12T10:29:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 89 నృపవత్ ; 18. నాభిభూతస్థితిఁవహన్ మనస్వివత్ ; 19. ధృతవలిశోభితః శైవర్త వత్, 20 ద్విపయోధరసాటోపో నృపవత్, 21. మంజులకు బా గ్రం బిభ్రద్వనవత్ 22. ఉచ్చైరంక సమన్వితో దుష్కాలత్ 23. రమ్...' 578015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 89 నృపవత్ ; 18. నాభిభూతస్థితిఁవహన్ మనస్వివత్ ; 19. ధృతవలిశోభితః శైవర్త వత్, 20 ద్విపయోధరసాటోపో నృపవత్, 21. మంజులకు బా గ్రం బిభ్రద్వనవత్ 22. ఉచ్చైరంక సమన్వితో దుష్కాలత్ 23. రమ్యోరోమాన్వితో. రల్లకవత్, 24, సదాదీర్ఘ పృష్ఠ విరాజితః పాతా లవత్ ॥ 14. అర్జునవత్ = పార్ధునివలె; సుధీర= కామోద్రేకరహితమగు; ఉప స్థ=గు హ్యేంద్రియము చేత;ఆ మోదిత = సంతోషించువాఁడు, ప.సుధీ— మంచిబుద్ధిచేతన, రోప= బాణముల చేతను స్థామ = సైన్యముచేతను; ఉదితః=వృద్ధిఁబొందిన వాఁడు, 15. శిశిువత్ =శిశిరకాలమువలె, నవ= నూతనమైన, కకుందర=పిఱుఁదుల మీదిచిఱుగుంటల చేత, చిత= సం పాదింపఁబడిన, శోభః=శోభగలది. ప. నవక= నూతనమైన. కుండ= మొల్ల మొగ్గలచేత, రచిత = చేయఁబడిన, శోభః=శోభగలది; 16. శుభ గవత్ =అందగానివలె సర్వదా= ఎల్లప్పుడును; ఆరోహ= జఘనప్ర దేశ ముచేత, పేశలః=రమ్యమయినది, ప. సర్వ = సమస్తమయిన; దార= భార్యలయొక్క, ఊహ=వితర్కములయందు, పేశలు = సమర్థుఁడు. 17.నృపవత్ = రాజువలె, సదా= ఎల్లప్పుడును, పిచండ=బొజ్జయొక్క; సంరంభః=తొందరగలవాఁడు;ప. సదాపి—ఎల్లప్పుడును, చండ= తీవ్రమైన సంరంభః=ప్ర్రారంభముగలవాఁడు, 18. మనస్వివత్ = విద్వాంసునివలె; నాభిభూత=నాభియందుఁబుట్టిన; స్థితిం= మర్యాదను; వహన్=వహిం చునది; ప. నాభిభూత=తిరస్కరింపఁబడని; స్థితిం=మర్యాదను; వహ న్=వహించువాఁడు; 19. కై వరవత్ = జాలరివలె, ధృత. .. త=ధరింప బడిన; వలి—వళుల చేత, శోభితః = ప్రకాశింపచేయఁబడినవాఁడు ప. అ భీతః=అంతటన, ధృత =ధరింపఁబడిన; వలిశః= గాలముగలవాఁడు. 20 నృపవత్ = రాజువలె; ద్వి. టోప-ద్వి= రెండైన, పయోధర = కుచములచేత, ఫొటోప=గర్వముతోఁగూడియున్నది. ప ద్విప= 12<noinclude><references/></noinclude> n0g79250czabladnor0c2ilrrg8fnhq 104 223602 578016 2026-09-12T10:30:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 ఏనుఁగులయొక్కయు; శ్లేషస్త బకము. యోధ=భటులయొక్క యు; రసా=భూమి క్క యు, ఆటోపః = ఆడంబరము కలవాఁడు, 21, వనవత్ = వనమువ లె, మంజుల=రమ్యమయిన, కుచాగ్రం= చూచుకమును, బిభ్రత్= భరించునది. (ప) మంజు= రమ్...' 578016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 ఏనుఁగులయొక్కయు; శ్లేషస్త బకము. యోధ=భటులయొక్క యు; రసా=భూమి క్క యు, ఆటోపః = ఆడంబరము కలవాఁడు, 21, వనవత్ = వనమువ లె, మంజుల=రమ్యమయిన, కుచాగ్రం= చూచుకమును, బిభ్రత్= భరించునది. (ప) మంజు= రమ్యమగు, లకుచాగ్రన్=కమ్మ రేగుచెట్లు గల అగ్రభాగమును, బిభ్రత్ =వహించునది. 22. దుష్కాలవత్ = మకాలమువలె, ఉచ్చై;=ఉన్నతమయిన, అంక = బాహు మధ్యముతో; సమన్వితః = కూడియున్నది. ప. ఉచ్చై;=అధికమైన, రంక =దీనులతో సమన్వితః=కూడియున్నది. 23. రల్లకవత్=కంబ రమ్యో......: రమ్య = సుందరమైన; ఉరః = వక్షము ళివలె; యొక్క; మా=శోభతోడ, అన్వితః = కూడియున్నది. (పరమ్య = నుం దరమైనదియు, రోమాన్విత = రోమములతోఁ గూడియున్నదియు, 24. لو = పాతాళవత్ = పాతాళలోకమనలె సదా= ఎల్లపుడును, దీర్ఘ పొడవైన, పృష్ఠ = వెనుక భాగము చేత, విరాజితః = ప్రకాశించునది,' 'ప, సదా= ఎల్లపుడును; దీర్ఘ, పృష్ఠ సర్పములచేత, విరాజితః=ప్రకాశిం చునది. * 1. సజ్జఘనోవర్షా కాలవత్ = వర్షా కాలవత్ = వర్ష కాలమువ లె;సత్ =యోగ్యమయిన; జఘనః = జఘన దేశముకలది. ప. సజ్జ= కూడి యున్న; ఘనః= మేఘములుగలది 2 ధమవత్ = అధమ వత్ = * 2. కు చేష్టాభోగ భాసురో నీచునివలె; కుచ =కుచములకు, ఇష్ట=అనువుగు; ఆభోగ = పరిపూర్ణ త్వముచే, భాసుర్;=ప్రకాశించునది. ప. కుచేష్టా=దు శ్చేష్టలయొక్క ఆభోగ=పరిపూర్ణత్వముచే, భాసురః = ప్రకాశించువాఁడు. 3. స్పష్టముత్సంగ వేశలో ప్రాతశ్చక్రవత్ - ప్రాతః= ప్రాతః కాల మందలి;చక్రవత్ =చక్రవాక పక్షి వోలె : స్పష్టం= స్పష్టమగునట్లు ఉత్సం X=తొడమధ్యభాగముచే, పేశల = రమ్యమైనది. ప. స్పష్ట= నిష్కళం కమగు; ముతు=సంతోషముయొక్క; సంగ=కూడుకొరులచే; వేళలః= రమ్య మయినది. ఇవి వి శేష పారములు,<noinclude><references/></noinclude> 8gnhjfokummmjs0r4f2pv095hyya9ns 104 223603 578017 2026-09-12T10:30:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 91 25. సమాంసరుచి స్సింహవత్; 26. నవక ంతః శ్యేనవత్ 27 వి భుజాతిమనోర మో నృపవత్, 28 సుపార్శ్వభూషితో రావణవత్ 29 విలసన్మధ్యమః స్వరసమూహవత్; 30. అధికం ప్రగండభూషితో 2 రణ్యవత్ ; 31. ఉల్లస...' 578017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 91 25. సమాంసరుచి స్సింహవత్; 26. నవక ంతః శ్యేనవత్ 27 వి భుజాతిమనోర మో నృపవత్, 28 సుపార్శ్వభూషితో రావణవత్ 29 విలసన్మధ్యమః స్వరసమూహవత్; 30. అధికం ప్రగండభూషితో 2 రణ్యవత్ ; 31. ఉల్లసత్క ఫోణిమాధారో రాజరోగివత్; 32. ప్ర హస్తస్థితి వేళలో రావణసైన్యవత్ : మనో 25. సింహవత్=మృగేంద్రమువలె; సమ= సమానమైన, అంస=మూ పులయొక్క; రుచిః= కాంతిగలవాఁడు, ప. సమాంసరుచి:= మాంస మందలీరుచితోకూడియున్నది. 26. శ్యేనవత్ డేగవలె, నవ= శ్రేష్ఠ మయిన; క= బాహుమూలముల చేత, అంతః = రమ్యమయినది. ప. నవక ంతః(న + ఒక + మోంతః = కొంగలవిషయ మైఓరిమి లేనిది. 27 నృపవత్ = రాజువలె; విభు.....మః=విభుఙ=విశిష్టమైనభుజములచేత, అతిమనోరమః=కడురమ్యమయినది. విభుజాతి = ప్రభుజాతిచే, రమః=Jమ్యమైనవాఁడు 28. రావణాసురవత్ =రావణాసురునివలె, సు ......తః సు=యోగ్యమైన; పార్శ్వ = ప్రక్కలచేత, భూషితః = అలంక రింపఁబడినది. ప. సుపార్శ్వ=యీ పేరుగలరక్క సునిచే; భూషితః=అ లంక రింపఁబడిన వాఁడు.29స్వర సమూహవత్ = నిషా దాదిస్వర సంఘము వలె, విలసత్=ఒప్పుచున్న, మధ్యమ, నడుముగలది, ప. విలసత్= ఒప్పుచున్న, మధ్యమః=మధ్యమస్వరముగలది. 30. అరణ్యవత్= అడవివలె, అధికø=అధిమగునట్లు, ప్రగండ=దండచేతిచేత, భూషి ఈ=అలంకరింపఁబడినది. ప. అధికముగా, కంప= చలించుచున్న గండ=ఖడ్గమృగములచే, భూషితః = అలంకరింపఁబడినది. 31. రాజ రోగివత్ =యక్మరోగముగలవానివలె, ఉల్లసత్=ప్రకాశించుచున్న కఫోణి=మోచేతియొక్క మా= శోభను, ధర్మ=ధరించునది. ప. ఉల్లసత్=వృద్ధినిబొందుచున్నక ఫ= శ్లేష్మముచే, అణిమా=కృశత్వము ను, ధారః=ధరించువాఁడు,82, రావణసైన్యవత్ = రావణాసురుని స్యైన<noinclude><references/></noinclude> 7a833pmmm2lydpdeaccnfnizgtwaot9 104 223604 578018 2026-09-12T10:30:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 m శ్లేషస్త !బకము . మువలె. ప్రహస్త = శ్రేష్ట మయిన వాస్త ముయొక్క = శ్రేష్ఠమయిన స్థితి ఉనికి చేత, క్క, స్థితి= ఉనికిచేత, పేశలు=గమ్యమైనది, ప. ప్రహస్త=ప్రహస్తుఁడనరక్కసునియొక్క స్థిత...' 578018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>92 m శ్లేషస్త !బకము . మువలె. ప్రహస్త = శ్రేష్ట మయిన వాస్త ముయొక్క = శ్రేష్ఠమయిన స్థితి ఉనికి చేత, క్క, స్థితి= ఉనికిచేత, పేశలు=గమ్యమైనది, ప. ప్రహస్త=ప్రహస్తుఁడనరక్కసునియొక్క స్థితి=ఉనికి ఛాత, పేశల;=రమ్యమయినది. ది. 33, కరభాన్వితో వింధ్యపరిసగవత్ 34 విప్రకోవస్థితి; ప్ర్రణవవత్ 85లసన్మణిబంధగ్ధాసురోముకుటవత్ 33 * స్ఫురత్ కరభోగజానననత్ 37. నఖరస్థితిభాసుర శ్శిశిరార్కపత్ లెరి సుపర్వ భూషితో మేరువత్ 3). అధికంఠమనోహరో మంత్రివత్ 40, గళచ్చాయాసుందరః కృ మ్లపక్షేందుఎత్ 41. ఉల్లసితశిరోధ రాస్వితో వనవత్ 42. సుగ్రీవో దిత వైభవో రామవత్ 43. అధికంధరాన్వితో నృపవత్. 88. వింధ్యపరిసరవత్=వింధ్యపర్వత ప్రాంతమువలె, కర = మణిబం ధము మొదలు కనిష్ఠి కాగ్రము వరకు నుండు ప దేశముతో, అన్వితః= కూడియున్నది (ప) కరభ=ఒంటెలతో, అన్వితః =కూడియున్నది లీ4, ప్ర్రణరవత్ = ఓంకారమువలె, విప్రకోష్ఠ =కూడియున్న ముం జేతి యొక్క, స్థితి'=ఉనికిగలది ప. విప్రక= బ్రాహ్మణులయొక్క, ఓష్ఠ= పెదవులయందు, స్థితి = ఉనికిగలది. 35. ముకుటవత్ =కిరీటమువ లె, లసన్మ...... రలసత్ = ప్రకాశించు చున్న, మణిబంధన = చేతిగుత్తి చేత భాసుర్మ=ప్రకాశించునది. ప. లసత్ = ప్రకాశించుచున్న మణి=మణు లయొక్క, బంధ=కూర్పు చేత భాసుర = ప్రకాశించునది. 36. గజాన న్వత్ =& ఘ్నాధిప్రునివ లె, స్ఫురత్ =ప్రకాశించు, కరభ=మణిబంధము మొదలుకని ష్ఠీ కాగ్రమువరకు నుండుప దేశముగలది, ప. స్పురత్ = ప్రకాశించెడ, కర = తొండము యొక్క కాంతిగలవాఁడు, 37. శిశి రారవత్ = శిశిర కాలసూర్యునివలె, నఖగ= గోళ్ళయొక్క స్థితి=ఉనికి చేత, భాసుర'=ప్ర కాశించువాఁడు (ప) నఖరస్థితి=శ్రీవముగానియునికి చేత, భాసుర=ప్రకాశించువాఁడు. 38. మేరువత్ = మేరుపర్వతమున లె సుపర్వ=యోగ్యములగు వేలికణుపుల చేత, భాసుర = ప్రకాశించునది<noinclude><references/></noinclude> 4f7wp5vuczt9gywici2bzcpnrool9uh 104 223605 578019 2026-09-12T10:30:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవీ కల్పలత. 93 సుపర్వ = దేవతలచే, భాసురః = ప్రకాశించునది. 3. అధికం.ఈ మంత్రవత్ =మంత్రమువలె, అధికంఠ = అధిక మగుకుత్తుక చేత, మనో హరమయినది. ప, అధికం=అధికమగునట్లు, ర =ర కారములచేత, మనో హరః=మనో...' 578019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవీ కల్పలత. 93 సుపర్వ = దేవతలచే, భాసురః = ప్రకాశించునది. 3. అధికం.ఈ మంత్రవత్ =మంత్రమువలె, అధికంఠ = అధిక మగుకుత్తుక చేత, మనో హరమయినది. ప, అధికం=అధికమగునట్లు, ర =ర కారములచేత, మనో హరః=మనో హ ర మ యిన ది. 40. కృష్ణ పక్షందువత్ కృష్ణపక్ష మందలిచంద్రునివలె. గళ కరమందైన, ఛాయా= కాంతి చేత సుందరః=సుందరమయినది. ప. గళత్=క్షీణించుచున్న ఛాయా— కాంతిచే సుందరః = సుందరమైనవాఁడు. 41. వనవత్ =అడవివలె, ఉల్లసిత= విలసిల్లుచున్న, శిరోధర= కంఠముతో అన్వితః=కూడియు న్నది. ప. ఉల్ల సీత=ప్రకాశించునట్టి శిరః = శిరస్సుగల;ధరాన్వితః= పర్వతముగలది. 4. రామవత్ = రామునివలె, సు=యోగ్యమగు గ్రీవ= కంఠముచే, ఉదిత= పుట్టిన, వైభవః = సౌందర్యముగలది, ప సుగ్రీవ—సుగ్రీవునిచేత, ఉదిత=పుట్టిన వైభవము గలవాఁడు 48, నృప వత్=రాజువలె. అదికంధరాన్వితః = కంఠముతోకూడియున్నది, అధికం=అధిక మగునట్లుగా,ఢ రాన్విశః=భూమితోఁ గూడియున్న వాఁడు 44. సదా శ్మశ్రుతః కాంతః పర్వతవత్ 45, అధికాననరోచిష్ణు ర్గిరి వత్ 46. మధురాధరః కృష్ణ బాహువత్ 47. స్ఫురన్మహాదంష్ట్రి కాం అధిక పారములు, ప * 36. నిజాంగుళి కాంతః కాలసర్పవత్ కాలసర్పవత్ =నల్ల త్రాచువలె, నిజ= తనయొక్క అంగుళి = చేతి వేళ్ల చే కాంతః=రమ్యమైనది. (ప) ని= అత్యంతమును; జాంగుళిక=విషవైద్యు నిచేతనగు, అంతః=నాశనముగలది. a 39. ఉచ్చ పేటకస్ధితిస్తాంబూలికపర్ణవత్ || తాంబూలిక పర్ణ వత్ త్ తమలపాకువలె; ఉత్ =ఉన్న తమయిన, చపేటక=అరచేతియొక్క తిః=ఉనికిగలది (ప) ఉచ్చ= ఉన్నతమగు పేటక= తాంబూల పెట్టెయం స్థితిః=ఉనికిగలది, ዋ<noinclude><references/></noinclude> 4unyls7www8xi4xrpiy35jlun06leie 104 223606 578020 2026-09-12T10:30:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 శ్లేషస్త బకము. ఈ పల్వలవత్ 48 ముఖరోచితవై భవః కథకవత్ 49. పృథులాస్య మనోహరో నర్తకవత్ 50. బహుధావదనస్థితి స్సైన్యవత్ 51. మ హాసృక్కాయశోభితో నృసింహవత్ 53. సుసంపన్న సుతాలూనో రేణు కాశిరోవత...' 578020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>94 శ్లేషస్త బకము. ఈ పల్వలవత్ 48 ముఖరోచితవై భవః కథకవత్ 49. పృథులాస్య మనోహరో నర్తకవత్ 50. బహుధావదనస్థితి స్సైన్యవత్ 51. మ హాసృక్కాయశోభితో నృసింహవత్ 53. సుసంపన్న సుతాలూనో రేణు కాశిరోవత్ 53, రసజ్ఞానవర్ధిసముత్సాహోధాతువాదివత్ 54. కలయన్నా సిశాస్థితిం సాంథవత్ 55. నవభూచితః శిశుపాలవత్ 56, సదాలో చ భాసులో మంత్రివత్ ॥ రోమములచేత; 44. పర్వతవత్ =పర్వతమువలె, సదా= ఎల్లప్పుడును; శ్మశ్రుతః= ముఖ కాంత;=రునోహరుఁడు ప. సదా= ఎల్లప్పుడును, అశ్మ = రాళ్ళచేత; శ్రుతః = ప్రసిద్ధమైనదియు, కాంతః=రమ్యమైనది యు, 45. గిరివత్ =పర్వతమురీతిగా; అధిక =అధికమయిన, ఆనన= ముఖముచే, రోచిష్ణుః=ప్రకాశించునది, ప. అధికాననరోచిష్ణుః=అర ణ్యములచేప్ర్ర కాశించునది, 46. కృష్ణ బాహువత్ = కృష్ణుని బాహువు వలె, మధుర—తియ్యని, అధరః= పెదవిగలది, ప. మధు రాధరః = మ థురాపట్టణమును ధరించునది, 47. పల్వలవత్ =నీటిగుంటలవలె, స్సు రత్ =ప్ర కాశించుచున్న మహత్ =అధికమైన, దంష్ట్రిక=చిన్నదంత ములచేత; అంతః=రమ్యమైనది, ప. స్ఫురత్ = ప్రకాశించుచున్న, మ హాదంష్ట్రి = అడవిపందులచేత; అంతః = రమ్యమైనది; 48 కథకవత్= కథలఁజెప్పువానివలె; ముఖ= ముఖము చేత, చిత=పోషింపఁబడిన, వై భవః= వై భవముగలవాఁడు, ముఖర=మాటకారులకు, ఉచిత=తగియు అధిక పారము. * 51. హనుమద్విభ వాన్వితో రామపత్ = a 1, రామ వత్ = రామునివలె హనుమత్ = యోగ్య మైన హనువు లుగలవానియొక్క వై భవముగలవాఁడు (చక్కనిహనువులుగలవాఁడు) (ప) 2 హనుమత్ =ఆంజనేయునిచేతనైన, విభవః = వై భవముతో, ఆ న్వితః=కూడుకున్న వాఁడు<noinclude><references/></noinclude> rbp6yhtn9imqs7nkghgmaxavak7bsqd 104 223607 578021 2026-09-12T10:30:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 95 న్న, వై భవః=వై భవముగలవాఁడు. 4), నరకవత్ =నాట్య గానివలె; పృధుల=విశాలమైన; ఆస్య= ముఖముచేత, మనోహరః= సుందరమయి నది,ప,పృథు=విస్తారమైన,లాస్య= నృత్యములచేత, మనోహరః=మనోహ రుఁడు, 50. స...' 578021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 95 న్న, వై భవః=వై భవముగలవాఁడు. 4), నరకవత్ =నాట్య గానివలె; పృధుల=విశాలమైన; ఆస్య= ముఖముచేత, మనోహరః= సుందరమయి నది,ప,పృథు=విస్తారమైన,లాస్య= నృత్యములచేత, మనోహరః=మనోహ రుఁడు, 50. సైన్యవత్= సైన్యమువలె; బహుధా= అన్ని విధములచేత, వదన =ముఖమునందలి, స్థితి: = మర్యాద గలది, ప. బహు...తిః=అనే కములగుపరు వె త్తెడు బండ్లయొక్క ఉనికిగలది, “అనఃశకట తాతయోః* అనిరుద్రుఁడు, 51. సృసింహవత్ = నారసింహునివలె, మహా = గొప్పదై న; అసృక్=ర క్తముగల, కాయ శరీరముచే, శోభితః = ప్రకాశించు వాఁడు, ప. మహాసృక్= గొప్పరక్తముగల, కాయ=(హిరణ్యకశిపు ని) శరీరముచే, శోభితః=ప్రకాశించువాఁడు, 52. రేణు కాశిరోవత్ = రేణుకా దేవియొక్క శిరమువలె, సుసం..నః (సుసంపత్ +న+ సుతాలు + ఊనః) సుసంపత్ = యోగ్యమగుసంపత్తుగల, నను తాలూనః =మంచిచెక్కిళ్ళచేఁదక్కువగానిది ప. సుసంపన్న= కూడియున్న, సుత =కుమారునిచే,ఆలూన;=ఛేదింపఁబడినది, 53 ధాతువాదివత్ =స్వర్ణా దిధాతువులనిర్మించువానివలె, రసజ్ఞా= నాలుకయొక్క, నవ= నూతన మగు, ఋద్ధి=సమృద్ధిచేత, సముత్సాహః= సంతోషముగలది, ప, రవ జ్ఞా=పాదర సముయొక్క మారణాదిజ్ఞానముచేత, వర్ధి=వృద్ధినొందుచు న్న, సము త్సాహః=ఆనందముగలవాఁడు. 54. పాంథవత్'=మార్గను నివలె, నాసికా=ముక్కు యొక్క, స్థితిం=ఉనికిని, కలయన్=చేయునది ప. (న+ఆసికా+స్థితిం) ఒక చోనుండక పోవుటను కలయ=చేయు వాఁడు; 55. శిశుపాలవత్ = శిశుపాలునివలె, నవ=నూతనమైన,భూ= కనుబొమలతోడ, చిత=కూడియున్నది. ప (న+బభు + ఉచిత, బభుడన యాదవుని విషయమైయోగ్యముగాని వాఁడు (ప్రబయోరభేదః) 56. మంత్రివత్ =మంత్రి వలె, సదా= ఎల్లప్పుడును, లోచన=నేత్రము లతో, భాసురః= ప్రకాశించువాడు. 2<noinclude><references/></noinclude> 0lbkfqm4nyojmkzad0a3nkceiqgkimt 104 223608 578022 2026-09-12T10:31:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 విశ్లేష కు ప. సత్= యోగ్యమయిన, ఆలో చన = కార్యాకార్య చింతనముచే, బాసురః=ప్రకాశించువాఁడు 57. సుదర్శనమనోహరో విష్ణువత్ 58 స్ప ప్రాంబకస్థితిం బిభ్రత్ సరోవరవత్ 59. సదీక్షణాలంకృతశ్రుతి...' 578022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 విశ్లేష కు ప. సత్= యోగ్యమయిన, ఆలో చన = కార్యాకార్య చింతనముచే, బాసురః=ప్రకాశించువాఁడు 57. సుదర్శనమనోహరో విష్ణువత్ 58 స్ప ప్రాంబకస్థితిం బిభ్రత్ సరోవరవత్ 59. సదీక్షణాలంకృతశ్రుతిమార్గో యజమానవత్ 60. కలాపాంగమనోహరో మయూరవత్ 61. అ ణ ధికర్ణ స్థితింబిభద్ధరిద్రపత్ 12. వహన్ వైశ్రవణస్థితిం కై లాసవత్ 68. ఉ చ్చైశ్రవఃస్థితిం బిభ్రద్ద రి ద్ర వ ణ్ 64. ప్రతిభాలాసితస్థితిం బిభ్రత్ క వివత్ 65. అలి కాంతద్యుతిం బిభ్ర త్వద్మవత్ 66. ఉత్తమాం గస్థితింబిభ్రత్కందర్పవత్ 67. నదావాలమనోహరోవృతువత్. 57. విష్ణువత్ =విష్ణునివలె, సుదర్శన మంచిచూపుల చేత, మనోహరః =రమ్యమయినది. ప. సుదర్శన= చక్రాయుధముచే, మనోహరః =రమ్య మైనవాఁడు. 58. సరోవరవత్=కొలనువలె, స్పష్టాంబక=స్పష్టము లైన కంట్రీగుడ్లయొక్క, స్దితిం= ఉనికిని, బిభ్రత్ = భరించునది.ప. స్పష్టాం= స్పష్టమయిన, బక్=నీటికొంగలయొక్క స్థితిం=ఉనికిని, బిల్డ్రత్=ధరిం చునది. 59. యజమానవత్= =యజ్ఞాధి కారివలె, సత్= యోగ్యములగు ఈక్షణ=చూపులచే, అలంకృత = అలంకరింపఁబడిన, శ్రుతిమార్గ=కర్ణ మార్గములుగిలది. ప. సత్= సత్పురుషులయొక్క, ఈక్షణ = చూచుట చేత, అలంకృత=అలంకరింపబడిన, శ్రుతిమార్గః= వేదమార్గముగల వాఁడు. 60. మయూరవత్ = నెమలివలె, కల= సుందరములయిన, అ పాంగ=నేత్రాంతములచే, మనోహరః= సుందరమైనది. ప.కలాప= జుట్టు గల, అంగ=శరీరముచే, మనోహరః = రమ్యమైన ది(లేక కలాపముచేత శరీ రముచేతను రమ్యమైనది) 61. దరిద్రవత్ = బీద వానివలె, అధికర్ణస్ధితిం అధికమైన చెవులయొక్క స్థితిని. బిభ్రత్ =ధరించునది. ప. అధికమగు, ఋణస్థితిం=అప్పులయొక్క యునికిని, బిభత్ =వహించువాడు. 62. శై లాసవత్ =రై లాసమువలె, శ్రవణస్థితిం= చెవుల యొక్క ఉనికిని, వహన్=వహించునది. (“వై”అవ్యయము) ప. వై శ్రవణస్థితిం=కు టే<noinclude><references/></noinclude> rdwnl2h2enitai8vkeklv1c55nuu1h6 104 223609 578023 2026-09-12T10:31:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '*;* " కవి కల్పలత. 97 త్=కవిత్వమువ్రాయువాని 32 'రుని యునికిని, వహన్= వహించునది. 63. ఇంద్రవత్ =ఇంద్రునివ లె ఉచ్చైశ్రవస్థితిం= ఉన్నతమగుకర్ణములయొక్క, స్థితిం=ఉనికిని, బిభ్ర '=వహించునది. ఉ...' 578023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>*;* " కవి కల్పలత. 97 త్=కవిత్వమువ్రాయువాని 32 'రుని యునికిని, వహన్= వహించునది. 63. ఇంద్రవత్ =ఇంద్రునివ లె ఉచ్చైశ్రవస్థితిం= ఉన్నతమగుకర్ణములయొక్క, స్థితిం=ఉనికిని, బిభ్ర '=వహించునది. ఉచ్చైశ్రవస్థితిం= ఉచ్చైశ్రవమన గుఱ్ఱముయొక్క ఉనికి, బిల్డ్రత్ =భరించువాఁడు. 64. కవివత్=కవిత్వము వ్రాయువాని వలె, ప్రతిఫాల=పాలబాగమందు, ఆసిత = అంతటను తెల్ల నెన, స్థితిం= ఉనికిని, భిభత్ =ధరించునది. ప. ప్రతిభా= బుద్ధివి శేషముచే, లాసిత= ప్రకాశింప జేయబడిన, స్థితిం= మర్యాదన, బిల్డ్రత్ = వహించువాఁడు 65. పద్మవత్ = పద్మమువలె, అలిక= లలాటముచే, అంటే = రమ్యమైన ద్యుతిఁ=కాంతిని, బిభ్రత్ =ధరించునది. ప. అలి= తుమ్మెదలచే, కాంత్=మనోహరమగు, ద్యుతిం= కాంతిని, బిభ్రత్ భరించునది. 66. 'కందర్పవత్ =మన్మథుసివలె, ప. ఉత్తమ = శ్రేష్ఠమగు, అంగస్ధితిం=శ రీ రావయవములయొక్క ఉనికిని, బిభ్రత్=ధరించునది ఉత్త మాంగ= శిరముయొక్క, స్థితిq=ఉనికిని, బిభత్=భరించునది. 67. వృక్షవత్ 'చెట్టువలె, సదా=ఎల్లపుడును. వాల= జుట్టుచే, మనోహర; మనోహర మైనది. ప,సత్ యోగ్యమగు. ఆవాల= పాదుచే, మనోహరః=రమ్యమై వది 68, బహుకుంతల సద్ద్యుతి స్సుభటవత్ 69. 6చరోచితన్సముద్రవత్ 70 అధి కేశన్డ్రియం బిల్డ్ర న్నందిత్ 71. కాలేవరస్థితిం బిభ్రత్కుమారీ వత్ | 72 సుసంపన్న వపూరమ్యోనృపవత్ 73. సాక్షాత్ దధిక విగ్రహో దైత్యవత్ 74. ఉచ్ఛైరంగమనోహరో నందనవత్ 75. అధికాయ స్థితిం బిభ్రాత్కృ ప్రాణవత్ , 15 68." సుభటవత్ = యుద్ధభటునివలె, 'బహు=విస్తారమైన, కుంతల జు 'చే సత్ = యోగ్యమగుద్యుతిః = కాంతిగలది. ప. బహు= ఆ నేకము లైన కుంత= ఆధ్రవిశేషములచే, లసత్=ప్రకాశించు ద్యుతి కాం తిగలవాడు. 69. సముద్రవత్ = సముద్రమువలె, కచ—కొప్పుచే, 12 88<noinclude><references/></noinclude> ti1kvvomjeon876l7gj7q3ahfloizv5 104 223610 578024 2026-09-12T10:31:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 శ్లేషస్త బకము. చితః=ప్రకాశించునది, ప. కచర =మత్స్యాదులకు, ఉచితః=యోగ్య మయినది. 70. నందిపత్= =నందీశ్వరునివలె, ఆధి కేశశ్రియం=అధిక మయినజుట్టుయొక్క శోభను బిల్డ్రత్ =భరించునది. ప. అధి...' 578024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 శ్లేషస్త బకము. చితః=ప్రకాశించునది, ప. కచర =మత్స్యాదులకు, ఉచితః=యోగ్య మయినది. 70. నందిపత్= =నందీశ్వరునివలె, ఆధి కేశశ్రియం=అధిక మయినజుట్టుయొక్క శోభను బిల్డ్రత్ =భరించునది. ప. అధిక=అధిక మైన, యీశ=యీశ్వరునిచేనయిన, శ్రీయన్ =శోభను బిభ్రత్=ధ రించునది. 71. కుమారీవత్ =కన్యక వ లె, కా లేవర = శరీరము యొక్క స్థితిం=ఉనికిని, బిభ్రత్ = భరించునది. ప. కాలేజ్ పాయమున వర=భర్త తోనై న, స్థితిం=ఉనికిని బిల్డ్రత్ =భరించునది.72. నృపవత్ = రాజువ లె, సుసంపన్న వపూరమ్యః = సుసమృద్ధమగుశరీర ము చేసుందర్ మయినవాఁడు. ప. సుసంపత్ = సమృద్ధమగుసంపదలుగల నవ= నూత న మగు, పూః=పట్టణముచే, రమ్య:=సుందరమయినవాఁడు, 73, దై త్యవత్ = రాక్షసునివలె సాత్ = ప్రత్యక్షమగు, అధిక=అధికమైన, విగ్రహః=శరీరముగలవాఁడు. ప. సాక్షాత్=ప్రత్యక్షముగా, అధిక విగ్రహ =పొందబడిన శుకుఁడు, లేక (అధిక=అధికమైన, విగ్రహః= యుద్ధముగలవాఁడు) 74. నందనవత్ =ఇంద్రునివనమువలె, ఉచ్చై రంగమనోహరః=ఉన్న తమయిన శరీరము చేమనోహరుఁడు. ఉచ్చైః= ఉన్నతమైన, రంగ= దేవతా స్త్రీల నాట్యప దేశములచే, మనోహరః= రమ్యమైనది. 75. కృపాణవత్=కత్తివలె, అధికాయస్థితిం=శరీరము యొక్క ఉనికిని, బిత్ = భరించునది. ప. అధికాయః= అధికమగు లోహవి శేషముయొక్క, స్థితిం=ఉనికిని, బిభత్=భరించునది. రాజవర్ణ నము_ ణ 76. విష్ణురి వాహీన భోగసంగత శరీరో విపత్రాసన స్సుదర్శనాన్వి తః 77. శివ ఇవ పరమహసిత శ్రీః సుశోభనగరస్థితిః మహా సేనాను యాతో విష్వక్సేనోల్ల సితవిగ్రహః 78. సత్యలోక ఇవ హిరణ్యగర్భ రుచిః సముద్ర ఇవసమాన మసరస భాసితో బహులవారణో నదీ న దేశ : సుధామాశ్రయశ్చ 80. సో మేశ్వరశివస్త్రభాసంగతః ।<noinclude><references/></noinclude> p64t6u6egli10i4jo0v5l7oi6wrs4ct 104 223611 578025 2026-09-12T10:32:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రవి కవి కల్పకత. 8వ మహోదయాన్వితః॥ 82 అనిరుద్ధఇవనదోషారుచి:| 83 ఉద్ధృతసార సాగర ఇవా పారిజాతః| · 84 * 99 99 రోహణణన సురుచిరమణీరమణీయః। 85 చంద్ర ఇవ వలక్ష మోదిత శ్రీః| ప్రావృ షేణ్యహంససంఘ ఇవ సన్మ...' 578025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రవి కవి కల్పకత. 8వ మహోదయాన్వితః॥ 82 అనిరుద్ధఇవనదోషారుచి:| 83 ఉద్ధృతసార సాగర ఇవా పారిజాతః| · 84 * 99 99 రోహణణన సురుచిరమణీరమణీయః। 85 చంద్ర ఇవ వలక్ష మోదిత శ్రీః| ప్రావృ షేణ్యహంససంఘ ఇవ సన్మానసంగత. 1 86 శ్రోత్రియ ఇవ సదాచారప్రియః1 87. దేవ ఇవాతిసంపన్న వసుధాభోగీ। 88 ప్రావృ ట్కాల ఇవ సుఖద్యోతః| 89 తూణీర ఇవ సదారో పచిత; 90 వైద్య ఇవ స్వస్ధామోదిత శ్రీ | 91 వణిగిన ఉపాయనవసల్ల క్ష్మీః॥ 92 సురా ప్ర్ర ఇవ అధికంగౌరచితస్ధితి: 93 భృంగ ఇవ ప్రియం గౌరచితాటో పం బిభత్ * 94 కామినీ కేశపాశ ఇవ సదామర సమధుర, 1 95 దీక్షిత ఇవ సురాజ్యఘటనాగః 96 దశరథ ఇవాభిరామోల్లసిత శ్రీః1. 76. విష్ణురివ = విష్ణునివలె, అహీన=అధికమైన, భోగ=సుఖాను భవముతో, సంగత=కూడియున్న; శరీగ}=శరీరముగలవాఁడు. ప. అహీన= శేషునియొక్క, భోగ= శరీరమున, సంగతః=కూడియున్న, శరీరః=శరీరముగలవాఁడు, విపత్=ఆపదలకు, త్రాసనః=భయపెట్టువా డు, ప, వి=గరుడునియొక్క, పత్ర= లెక్కలు, ఆసన, = పీఠ ము గాగల వాఁడు, సుదర్శన=యోగ్యములగు చూపులతో లేక యోగ్యమగు రాజనీ త్యాది శాస్త్రములతో లేక యోగ్యమగు జ్ఞానముతో) అన్వి తః=కూడియున్న వాఁడు; ప. సుదర్శన చక్రాయుధముతో,అన్వితః= కూడియున్నవాఁడు. 77. శివఇవ= శివునివలె, పరిమ= శ్రేష్ఠమయిన, హసిత—విక సించిన, శ్రీ;=లక్ష్మీగలవాఁడు, ప. పరమ=అధికమైన, 84. రోహణాద్రిరివ—రోహణపర్వతముతలె, సురుచి= యోగ్య మగుకాంతిగల; రమణీ= స్త్రీలచేత, రమణీయః రమ్యమైనవాఁడు, ప. సు=యోగ్యమియినట్టియు, రుచిర= కందరమయినట్టియు, మణిమ ణులచేత, రమణీయ;=రమ్యమయినది, వలక్ష = శుక్ల పక్షమందు, మో దితా=కూర్పబడిన, శ్రీ=శోభగలవాఁడు,<noinclude><references/></noinclude> q0jks2b4gydjgfyajj1y99i1beoslnw 104 223612 578026 2026-09-12T10:32:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 1 శ్లేషకము ་་་ హసిత శ్రీః=అట్టహాసముయొక్క శోభగలవాఁడు; సుశోభ= యోగ్యమ Xశోభగల, నగర=పట్టణమండలి, స్థితిః=ఉనికిగలవాఁడు, ష, సుశో భవ=మిగుల మంగళనమయిన, గర= గగళముయొక్క స్థితి-7 ఉనికిగలవాఁ...' 578026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 1 శ్లేషకము ་་་ హసిత శ్రీః=అట్టహాసముయొక్క శోభగలవాఁడు; సుశోభ= యోగ్యమ Xశోభగల, నగర=పట్టణమండలి, స్థితిః=ఉనికిగలవాఁడు, ష, సుశో భవ=మిగుల మంగళనమయిన, గర= గగళముయొక్క స్థితి-7 ఉనికిగలవాఁడు, మహాసేన గొప్ప సేనలచేత, అనుయాతః = అనుసరిం అనుయాతః=అనుసరిం పఁబడుచున్నవాఁడు, ప. మహాసేన = గుమారస్వామి చేత, అనుయా =అన సరింపఁబడుచున్న వాఁడు, విష్వక్సేన = గ్రహః; విష్వక్ = నల్ది క్కులయందున, సేన= సేనలచేత, ఉల్ల సిత=ప కాశింపఁచేయఁబడిన, వి Xహః=యుద్ధముగలవాఁడు, ప. విష్వక్సేన = విష్ణుమూర్తిచేత, ఉల్లసి త=స్త్ర కాళిఁపఁ జేయఁ24 గిన, విగ్రహ = శరీరముగలవాఁడు, (హరిహర స్వరూపుడని భావము) హరిహర క్షేత్రమున హరిహరులు హరిహర రాయలను పేరున....అర్ధనారీశ్వర విగ్రహమందు పార్వతీ పరమేశ్వ రులువ లె నొ కేవిగ్రహమున నుండుట ప్రసిద్ధము. 78. సత్యలోక ఇవ=బ్రహ్మలోకమువలె, హిరణ్య=బంగార ముయొక్క, గర్భ=లోపలిభాగమువంటి, రుచి: = కాంతిగలవాఁడ్లు, ప. హిరణ్యగర్భ బ్రహ్మయొక్క, రుచిః = శోభగలది, 71. సముద్ర ఇవ= సముద్రునివలె, సమానఘ = పూజ్యులయిన, నరసభా= జనులయొక్క సభయందు ఆసీత,=కూరొ. ర్బొనువాఁడు ప సమాన= సమానమగు, ఘనరస = జలముచే, బాసిత=ప్రకాశింపఁ జేయఁబడినది, బహులవా రణi=అనేక _ యేనుఁగులుగలవాఁడు, లేక అనేక దుష్టులను నివారించు వాఁడు, ప. బహువారణ = అనేకములగు నీటియేఁగులు గలది. లేక అధికమగు జలము యొక్క ధ్వనికలది. నదీనదీశః =దీనులు లేని దేశ ముగలవాఁడు, ప. నదీన దేశ: = నదులకును సరస్సులకును నాయకుఁడు, సుధామాశ్రయ,=సు_ యోగ్యమగు, 'ధామ= కాంతికి, ఆశ్రయః = నా నమయినవాఁడు, ప. (సుధా + మా + ఆశ్రయ) సుధా=ఆమృతమున కున, మా=లక్ష్మీకిని, శ్రయ= స్ధానమైనది. 80. సోమేశ్వరణవ= E-<noinclude><references/></noinclude> e1n00y7pl8ver4mohsm6pxxvf0b7g7w 104 223613 578027 2026-09-12T10:32:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల 101 s చంద్రమూర్తియగు నీశ్వరునివ లె; పరిభా= కాంతితోడ, సంగతకూ డియున్న వాఁడు. ప. ప్రజ్ఞాసం ప్రభాసతీర్ధమును, గతః = పొందినవారు డు,. 81. రవిరివ=సూర్యునివలె; మహః = 3 తాపముతోడను, ద =నయతో...' 578027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల 101 s చంద్రమూర్తియగు నీశ్వరునివ లె; పరిభా= కాంతితోడ, సంగతకూ డియున్న వాఁడు. ప. ప్రజ్ఞాసం ప్రభాసతీర్ధమును, గతః = పొందినవారు డు,. 81. రవిరివ=సూర్యునివలె; మహః = 3 తాపముతోడను, ద =నయతోడన, అన్వితః కూడియున్నవాఁడు, లేక' (మహోదయా న్వితః=గొప్ప యభివృద్ధులతో గూడియున్నవాఁడు, ప. గొప్పదగ్గు. ఉదయాద్రితో కూడుకున్నవాఁడు. 82. అనిరుద్ధ ఇన కృష్ణుని మ అనిరుద్ధఇవ=క మనిపలే, సదోష =దోషవిశిష్టములగు వానియందు, అరుచి;=అసహ్య ముగలవాడు, ప, సదా= ఎల్లప్పుడును, ఉషా= బాణకన్యయగు ఉషా దేదియందు, రుచిః=ఆసక్తిగలవాఁడు, 83, ఉద్ద సారసాగరతీ వ=తీసివేయఁబడిన సారముగల సముద్రమువలె; అపారిజాత - అప= పోయిన, అరిజాతః= శత్రుసమూహముకలవాఁడు, ప, పారిజాతములే నిది. 85. చంద్రశివ=చంద్రునివలె, బల= సైన్యముచేతను, క్షమా- భూమిచేతను, ఉదిత=పుట్టిన, శీ= లక్ష్మీ గలవాఁడు, ఏ. వల క్ష = తె ల్లనయిన, మా= సభచేతి ఉదిత=పుట్టిన, శ్రీ సౌందర్యముగలవారు రు = గు', 86, ప్రావృ షేణ్యహంససంఘఇవ= వర్షాకాలమునందలి యంచ గమీవలె; సన్మాన=గౌరవముతోడ, సంగతః = కూడియున్న వాఁడు, సన్మానసం=సత్పురుషులమనస్సును, గతః = పొందినవాఁడు, సృ '=యోగ్యమయిన, మానసం= మానస సరస్సును, గతః పొందినది. 87. శ్రోతియతీవ= సత్కర్మానుష్ఠానపరునివల్కెనదా = ఎల్లప్పుడును, ఛా ర=చారులయందు; రతః=ఆస-క్తిగలవాఁడు, ప, సదాచార= రమందు, రతః=ఆసక్తిగలవాఁడు, 88. దేవశివ = దేవతవలె; అతిసంప న్న =మిక్కిలి సమృద్ధమయిన, వసుధాభోగీ రాజ్యముకలవాఁడు. ప్ల,, అతిసంపత్ = మిక్కిలి సమృద్ధమయినట్టియు, సవ=నూతనమయినట్టి యు, సుద్ధాల=మృతమును, భోగి అనుభవించువాఁడు. కాన 88. పార్టీ లఇవ= వర్షాకాలమువలె, సుఖ=సుఖముచే, దో (లేక)<noinclude><references/></noinclude> rih1btghjzryqusbvgqi034ro8qcew8 104 223614 578028 2026-09-12T10:32:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 శేషన బకము. ప్రకాశించువాఁడు. ప. సుజ యోగ్యమయిన, ఖద్యోతః = మెఱుగుడు బురువులుగలది. 89. తూణీరఇవ= అమ్ములపొదివలె, సదార= భార్య లతోగూడియున్న వాఁడును, ఉపచితః=వృద్ధిఁబొందు వాఁడును, ప.సదా =...' 578028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>102 శేషన బకము. ప్రకాశించువాఁడు. ప. సుజ యోగ్యమయిన, ఖద్యోతః = మెఱుగుడు బురువులుగలది. 89. తూణీరఇవ= అమ్ములపొదివలె, సదార= భార్య లతోగూడియున్న వాఁడును, ఉపచితః=వృద్ధిఁబొందు వాఁడును, ప.సదా =ఎల్లపుడును, రోప= బాణముల చేత, చితః = నిండియున్నది. 90. వైద్యునివలె, స్వ=స్వకీయమైన, స్థామ=ధైర్యముచే, ఉదితః=వృద్ధిఁ బొందిన, శ్రీః=లక్ష్మీగలవాఁడు. ప. స్వస్థ=ఆరోగ్యవంతులచే,ఆ మో దిత=ఆనందింపఁ జేయఁబడిన, శ్రీః=లక్ష్మి గలవాఁడు. ప. స్వస్థ=ఆరో గ్యవంతులచే,ఆ మోదిత=ఆనందింపఁ జేయఁబడిన, శ్రీ=శోభగలవాఁడు 91 వణిగివ=వర్తకునివలె, ఉపాయన= సామంతరాజాదులు కొనివచ్చు కట్నములయందు, వనల్లక్ష్మీః= కలుగుచుండు సంపదగల వాడు. ప. పాయ=ఉపాయములచేత, నవ=నూతనమైన, సల్లక్ష్మీ;=యోగ్యమగు సంపదలు గలవాఁడు 92 సు రాష్ట్ర ఇవ = ను రాష్ట్ర దేశమువలె, అధికం = అధికమగునట్లు గౌర=పచ్చని, చిత=పోషింపఁబడిన, స్థితిః=అవయవసం స్థానము గలవాఁడు. అధికంగా కంగు లను సస్యవిశేషములయందు, చిత=కూడియున్న స్థితిః=ఉనికి కలది. 93 భృంగణవ = తుమ్మెదవలె, ప్రియం=ప్రియమగు, గౌర = గౌరవర్ణము చేత, చిత=పోషింపబడిన, ఆ టోపం=గర్వమును, బిల్డ్రత్ = భరించువాఁడు, ప. ప్రియఁ గౌ= ఫలవి శే షమందు రచిత = కూర్పఁబడిన, ఆటోపం= సంరంభమును, బిభత్ =భ రించునది. 94 కామినీ కేళ పాశఇవ = స్త్రీలయొక్క కొప్పువలె, సదా= ఎల్లవుడును, అమరసమధురః= దేవతలతో సమమగు భారముకలవాఁడు ప. సదామరస=పుష్పమాలతో గూడిన సౌందర్యముచే మధురః = సుందరమయినది. 95 దీష్ త ఇవ= యజ్ఞ మాచరించినవానివలె, సు= యోగ్యము, రాజ్య = రాజ్యముయొక్క. ఘటనా=కూర్చుటయందు దుః=సమర్ధమైనవాఁడు-ప. సుర= దేవతల కొఱకు, ఆజ్య=నేతియాహు తులయొక్క, ఘటనా కూర్చుటయందు దయః = సమర్థుఁడైనవాఁడు.<noinclude><references/></noinclude> 4j2d8ho3uls4oqbvyb01mlbmoxc1nr7 104 223615 578029 2026-09-12T10:32:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 103 96 దశరథఇవ=దశరథునివలె, అభిరామ=రమ్యవస్తువులచే, ఉల్లసిత వృద్ధిఁబొందింపఁబడిన, శ్రీః= సంపదలగలవాఁడు. ప. అభిరామ=అభి ముఖుఁడగు రామునిచే, ఉల్లసిత = వద్దిఁబొందింపఁబడిన శ్ర...' 578029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 103 96 దశరథఇవ=దశరథునివలె, అభిరామ=రమ్యవస్తువులచే, ఉల్లసిత వృద్ధిఁబొందింపఁబడిన, శ్రీః= సంపదలగలవాఁడు. ప. అభిరామ=అభి ముఖుఁడగు రామునిచే, ఉల్లసిత = వద్దిఁబొందింపఁబడిన శ్రీ=శోభగ లవాఁడు. —: వనవర్ణనము :— 97 సైన్యమివ సదాఫలక సల్ల క్ష్మీకం సజ్జంవీరగణం బిభ్రాణమ్ 98 98 విష్ణువక్షఃస్థల మివ పున్నాగకృత మా లాలకృతమ్ 99 రుద్రపాలస్థల మివ స్ఫురితామలకీలా మోనలమ్| 100. కామశరీర మి వసర్వదారూప శోభితమ్ 101. చంద్రబింబమివ విశాఖానుగతమ్ 102. సముద్ర ఇవ విద్రుమభూషితం 103. రామ సైన్యమివసజ్జ పావన వై భవమ్ 104. నేపాళమివవి గాజి తామ్రశ్రియమ్ 105. క్షేత్రమివబహు ధాన్యపుష్టిశియాన్వితమ్ | 97. సైన్యమివ=సేనవలె, సదా ఫల—మా రేడు చెట్లయొక్క, కసత్= ఒప్పిదమైన, లక్ష్మీకం=శోభగలది ప. సదా= ఎల్లపుడును, ఫలక= బల్లెములయొక్క, సల్లక్ష్మీకం=మంచిశోభగలది. సత్, యోగ్యమ , జం (వీ)బీరగణం=నిమ్మచెట్లసమూహమును, బిభాణం=భరిం చునది, ఎ. సజ్జం=సిద్ధముగానున్న, వీరగణమ్=భటసంఘమును, బిభ్రా ణం=భరించునది. 98. విష్ణువు ః స్థలమివ= విష్ణునియురమువ లె, వున్నా గ=పొన్న చెట్లచేతను కృతమాల= రేల చెట్లచేతను, అలంకృతమ్ అలం కరింపబడినది. ప. పున్నాగ=జూకామల్లి పూవులచేత, కృత=రచిం + తరుణీ గణఇవపురో గౌరసాటోప శ్రీ; తరుణీగణ ఇవ= స్త్రీ సమూహమువలె, పురోపర్తులగు, ఔరన=పుత్రులయొక్క, ఆటో ప=సంరంభముచేనైన, శ్రీః, శోభగలవాఁడు. ప. పురో గౌర వ= స్తన ములయొక్క, ఆటోప=ఆటోలమునైన శ్రీ = శోభగలది. అని విశే తపారము.<noinclude><references/></noinclude> s9x91ry35cycf32vzkcp3ivtkoafccn 104 223616 578030 2026-09-12T10:33:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 విశ్లేష కు శోభతం=పకాశించునది, పబడిన, మాతదండలచే, "అలంకృతమ్= అలంకరింపబడినది. 99. ఓజ్రభాలెన్గలదువ శివునిలలాటమువలె, స్ఫురితీ= చలించుచున్న. మాలక=ఉసిరిగచెట్లును, లాక్షా= శామవృక్ష...' 578030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>104 విశ్లేష కు శోభతం=పకాశించునది, పబడిన, మాతదండలచే, "అలంకృతమ్= అలంకరింపబడినది. 99. ఓజ్రభాలెన్గలదువ శివునిలలాటమువలె, స్ఫురితీ= చలించుచున్న. మాలక=ఉసిరిగచెట్లును, లాక్షా= శామవృక్ష ములును, నలం=కి క్కిసగడ్డియునుగలది. ప. స్ఫురిత= ప్రజ్వలించుచున్న, అమల= నిర్మ మైన, కీల=లుగలఅక్షజ్వాల నేత్రమందలి, అనలం=అగ్నికలది, 100, కా మశరీరమివ = మన్మథునియొడలివలె, సర్వ= సమస్తమయిన, దారు=చెట్ల మానుములచే, ఉపశోభితం = ప్రకాశించునది.ఏ. సర్వదా= ఎల్లప్పుడు ను, రూప— సౌందర్యముచే, శోభతం=ప కాశించునది. 101. చంద్రబింబ మివే = చందబింబమురీతి, విశాఖా=కూడియున్న కొమ్మలచే, అనుగతం అనుగతమైనది. 'ప.' 'విశాఖానుగతం = విశాఖానకు త్రముతోకూడి యున్నది. 102. సముద్ర మివ సముద్రమువలే, విద్రుము = విశేషము లగువృక్షములచేత, భూషితం=అలంకరింపబడినది. ప. విద్రుమ=పవ డములచేతే, భూషితం=అలంకరింపఁబడినది. '103. రామ సైన్యమివ= శ్రీ రామునీ సేనవ'లె, ' సత్=యోగ్యమగు జపావని = దాసనవనముల చేత, 'శౌభితం=ప్రకాశించునది. ప. సజ్జ=సిన్నీద్ధమైన, పావన=హను మంతుని యొక్క వైభవం = వైభవముగలది. 104. నేపాలమి పానేవ భగముపలే, 'విరాజిత= ప్రకాశించునట్టి, అమశ్రియం =తియ్యమామి "భగలది, ప. విరాజ = ప్రకాశించునట్టి తామశ్రియం = డి) గి యొక్క శోభ గలది. 106. క్షేత్రమిన పరిటభూమివలె, బహు అ - అనేక ప్రకారములుగా, అన్యపుష్షు = కో అదే పమ = కోయిలల యొక్క, శ్రియా= అభారోడ; : ' అస్వత కూడియున్నది. శవం బహు అనేకములగు, తండ్రి జోడియున్నది. ' 106. హిమవంతమివస దాగ జాతిమనోహరమ్ శృంగాటో పచితం బహు<noinclude><references/></noinclude> 8w8zs8t1wzcx40h87dlpk0bzz4qaxmv 104 223617 578031 2026-09-12T10:33:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '"భవనాన్వితం నగరమ్| కవి కల్పలత, 105 106. నగరమ్=పట్టణము, హిమవంతమివ = మంచుకొండవలె, సదాః = ఎల్లపుకుకు, గజ=ఏయఁగుల చేత, అతిమనోహరం = మిగుల రమ్యమై నది. ప. సదా=ఎల్లపు కురు, అగజాతి = వృక్షజాతులచే,...' 578031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>"భవనాన్వితం నగరమ్| కవి కల్పలత, 105 106. నగరమ్=పట్టణము, హిమవంతమివ = మంచుకొండవలె, సదాః = ఎల్లపుకుకు, గజ=ఏయఁగుల చేత, అతిమనోహరం = మిగుల రమ్యమై నది. ప. సదా=ఎల్లపు కురు, అగజాతి = వృక్షజాతులచే, మనోహరం =గన్యుమైనది. శృంగాట = చతుష్పథములచే, ఉపరితం = వృద్ధి జ దింపఁబడినది. ప. శృంగ= శిఖరము యొక్క, ఆటోప=ఆడంబరము చే, చిత్రం=కూడియున్నది. బహుశః = అనేక విధములయిన; భవన= మేకలతో, అశ్వితం=కూక్తి యున్నది వ. బహు=కొస్తారమయిన, =కాంతిగ, వన=వనము)తో, అవ్వితం=కూడియున్నది. -వృషభ వర్ణనము - 107. నారీవ శృంగారోవచిత స్థితి: 108. లోహశివ సదాపుచ్ఛవి రాజీ నారీవ= యువతివలె, శృంగ=మ్ములయొక్క అర= అగ్రములచేత, ఉప దిత=వ్యాప్త మయిన; స్థితిః=ఉనికిగలది. ప. శృంగార=శృంగారము చేత, ఉపచిత=వ్యాప్త మయిన; స్థితిః=ఉనికిగలది. 108. లోహఇవ= లోహమువలె, సదా=ఎల్లపుకురు, అగ్ర=ఈభూమియందు, పుచ్ఛ= తోకతోడ, వి రాజీ=ప్రకాశించునది ప సవా=ఎల్లప్పుడుకు; త్రపు =నీసముయొక్క, ఛవి= కాంతిచేత, విరాజీ= ప్రకాశించునది. ___ప వర్ణనము 103, నృప ఇవ విఫలో పచితవైభవ 110. రణ ఇవ స్ఫురద్వివత స్థితి 111. తడాగ ఇవ శతపత్రవిరాజితః। 108. - సర్పఇనసద్విషాణంశ్రియంబిభ్రత్_సర్పఇవ=పామున లె; సత్ =యోగ్యమగు; విషాణ= రొమ్ముల యొక్క; శ్రియం= శోభను బిభ్ర త్ భరించునది. సద్విష =విషముయొక్క ఉనికి చేత, ఆణ= వ్యాప్త మ యిస, శ్రియం=శోభగలది. 14<noinclude><references/></noinclude> lt1kpxfeyyvz09dwe8mpy4ffo9esyv0 104 223618 578032 2026-09-12T10:33:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 శ్లేషస్త బకము. 109. నృపఇన= రాజువలె, విప... వః వి=కూడియున్న ; పక్ష= టెక్కల చేత,ఉవచిత=పోషింపఁబడిన, వై భవః= సౌందర్యముగలది. ప, విపక్ష= శత్రువులవలన, ఉపచిత వృద్ధిపొందింపబడిన, వైభవః = సంపదగ...' 578032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>106 శ్లేషస్త బకము. 109. నృపఇన= రాజువలె, విప... వః వి=కూడియున్న ; పక్ష= టెక్కల చేత,ఉవచిత=పోషింపఁబడిన, వై భవః= సౌందర్యముగలది. ప, విపక్ష= శత్రువులవలన, ఉపచిత వృద్ధిపొందింపబడిన, వైభవః = సంపదగల వాఁడు. 110. రణణవ=యుద్ధమువలె, స్ఫురత్=ప్ర కాశించుచున్న, విపక్ష=కూడియున్న, అక్క లయొక్క, స్థితిః=ఉనికిగలది. వ.స్ఫురత్ =ప్రకాశించుచున్న విపక్ష = శత్రువుల యొక్క, స్థితిః=ఉనికిగలది. 111. తడాగఇవ=చెఱువువలె, శత వందలకొలది, పత్ర= యీయీకల చేత; విరాజితః=ప్ర కాశించునది. ప. శతపత్ర= పద్మములచేత; విరా జితః=ప్ర్ర కాశించునది. - __ మేఘవర్ణ నము___ 112. పద్మమివసదామోదరసోదర: 113. శరత్కాల ఇవ ఉచ్ఛకై ర భూషితః 114. గిరిరిన కందరోచిత శోభః రవ పద్మమివ= పద్మమువలె, సః=ఆమేఘుఁడు; దామోదర సోదరిః = విష్ణు నితోడ సమానమైన (వర్ణముగల) వాఁడు. ప. సదా=ఎల్లవుడును; ఆమోద=పరిమళమున, రస= పూదేనెయుకు, ఉదరః = గర్భమునఁగ లది. 118. శరత్కాలఇవ = శరదృతువువలె; ఉచ్చకై :=ఉన్న తములగు రవభూషితః=ఉరుములచే నలంకరింపఁబడినది. అధిక పాఠం ప. ఉచ్చ= శ్రేష్టమయిన, కైరవ= తెల్లఁ గలువల చేత, భూషితః—అ లంక రింపఁబడినది, 114. గిరిరిన = పర్వతమువలె, కంద = కందమూలా దులయందు, రోచిత=ప్రకాశింపఁ జేయఁబడిన, శోభః=శోభగలది.ప. కందర=గుహలచేత, ఉచిత= యోగ్యమయిన, శోభః= కాంతిగలది. చంద్రవర్ణ నము— 115. పావృట్కాలఇవ సదారస ముపాశ్రితః 116. రావణణవ స్వక లంకాభొగః 117. రవిరివసుధా మోది శ్రీః ||<noinclude><references/></noinclude> trpekd75emh7tpfous8uh6zxb8c9lsx 104 223619 578033 2026-09-12T10:33:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 107 115. ప్రావృట్కాలఇవ= వర్షాకాలమువలె, సదార = భార్యాసహితులచే త, సముపాశ్రితః=ఆశ్రయింపఁబడినవాఁడు, ప. సదా= ఎల్లప్పుడును; రసం=జలమును, ఉపాశ్రితః = ఆశ్రయించునది, 116. రావణవ= రా వణ...' 578033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 107 115. ప్రావృట్కాలఇవ= వర్షాకాలమువలె, సదార = భార్యాసహితులచే త, సముపాశ్రితః=ఆశ్రయింపఁబడినవాఁడు, ప. సదా= ఎల్లప్పుడును; రసం=జలమును, ఉపాశ్రితః = ఆశ్రయించునది, 116. రావణవ= రా వణాసురునివలె, స్వ=తనయొక్క, కళంక=కళంక ముయొక్క, ఆభౌగః= పరిపూర్ణతగలవాఁడు, ప. స్వక=తిన యొక్క, లంకా=లం కాపురము యొక్క, ఆభోగః= పరిపూర్ణ తగలవాఁడు, 117. రివిరవ = సూర్యునివ లె, సుధా=అమృతముచేత, మోదిత వృద్ధిబొందింపఁబడిన, శ్రీ = శో భగలవాఁడు, ప, సు=యోగ్యమగు, ధామ= తేజస్సుచే, ఉదిత=పుట్టి స, శ్రీః=శోభగలవాఁడు.— - - కాముక వర్ణనము — 118. స్థాణురివాపత్రపః 119 'గజఠిన పరమహేలా విలాసీ 120. స్వ వసురశ్రియం బిభ్రాణః 118. స్థాణురివ= మొరడువ లె; అపత్రప; = సిగ్గుమాలిన వాఁడు, ప. (న + పత్ర + పః) పత్రములను సంరక్షించుకొననిది, 119 గజ ఇవ= యేను గువలె వర= ఇతరులయొక్క మ హేలా=స్త్రీలయందు, విలాసీ—బిలాస ముగలవాఁడు. ప. పరమ = శ్రేష్టములయిన, హేలా -లీలలచేతినయిన, విలాసీ=విలాసములుగలది, 120. స్వర్గ ఇవ = స్వర్గమువ లె, సురత యం =రతివలనిశోభను, బిభ్రాణ=భరించువాఁడు, ప. సురతం = దేవతల వలన, శ్రియం= శోభను, బిభ్రాణః=భరించునది. —దుర్జనవర్ణ నము___ 121. కుహూచంద్ర౩వ సూర్యసంగత, 123. భృంగఇవాధి కమలో క్లాసీ 121. కుహూచంద్రఇవ = అమావాశ్య చంద్రునివలె, సూ రి—విద్వాంసులతోడ, అసంగతః = కూడియుండనివాఁడు, ప. సూర్య =సూర్యునితోడ, సంగతః=కూడియుండువాఁడు, 122. భృంగవ= “మహిలాయా2 న హేలాపి" అని ద్విరూపకోశము .<noinclude><references/></noinclude> fdkhq9dabpy45n531u5irxyulkns1yn 104 223620 578034 2026-09-12T10:33:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 శ్లేషస్త బకము. తుమ్మెదవలె; అధికమలోల్లాసీ=అధికములయిన పాపములయందు వేడుకగలవాఁడు, ప. అధికమల= పద్మములయందు, ఉల్లాసీ= వేడుక గలది. సముద్రవర్ణ నము-- 123. తారాగణ ఇ వ తి మిరోచిత 124. వియోగీవ...' 578034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>108 శ్లేషస్త బకము. తుమ్మెదవలె; అధికమలోల్లాసీ=అధికములయిన పాపములయందు వేడుకగలవాఁడు, ప. అధికమల= పద్మములయందు, ఉల్లాసీ= వేడుక గలది. సముద్రవర్ణ నము-- 123. తారాగణ ఇ వ తి మిరోచిత 124. వియోగీవ విస్తారితాప; తారాగణఇవ=నక్షత్రసంఘమువలె, తిమి=మత్స్య వి శేషములచేత, రోచితః= ప్రకాశించునది, ప. తిమిర చీకటియందు, ఉచితః=యోగ్య మయినది, 124. వియోగీవ=విరహము జెందిన వానివలె, విస్తారిత వృ ద్ధినొందింపఁబడిన, ఆపః = జలముగలది, ఏ. విస్తారి=విస్తరించుచున్న, తాపః = విరహ వేదనగలవాఁడు. P ―3 గజవర్ణ నము 125 హరిరిన పద్మాకర సుఖి | 126 స్వర్గ శివసదా నవారి;| హరిరివ= విష్ణునివలె, సన్మాకర= సరస్సునందు, సుఖతః=సుఖం చునది, ప. పద్మా=లక్ష్మీ యొక్క, కర=హస్తములచేత సుఖతః = సుఖించువాఁడు. స్వర్గఇవ = స్వర్గమువలె సదానవారి=మదజలముల తోకూడియుండునది. ప. సదానవారి;=విష్ణుమూర్తితో కూడినది. గోవర్ణనము. 127 సవతీవ సమాంసమీనా!* రసఐతీవి=వంటఇలువలె, సమాంసమీనా=ప్రతిసంవత్సరము నీనునది, ప. సమాంసమీనా=మాంసములతోడను, మత్స్యములతో డరు కూడినది. - వరాహవర్ణనము. 128 గణేశఇవ ప మోదక రుచి | సమాంసమీనా సాచైవ ప్రతివర్షం వసూయతే *రసవత్యాంతు పాకస్థానమహానసే |॥ అని రెండుప ట్లనమమరము<noinclude><references/></noinclude> 4arczzg9krg7yzpn5ecr3hc5fngzg1i 104 223621 578035 2026-09-12T10:33:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 109 గణేశఇవ=విఘ్నేశ్వరునివలె, పరమ = ఉత్కృష్టమైన, ఉదక నీటియందు, రుచిః=ఇష్టముగలది. ప. పర= అధికమైన, మోదకరు చిః=ఉండ్రములయందిష్టము గలవాఁడు. - వణిగ్వర్ణ ము - 129 జై ననయ ఇవ బహులక్...' 578035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 109 గణేశఇవ=విఘ్నేశ్వరునివలె, పరమ = ఉత్కృష్టమైన, ఉదక నీటియందు, రుచిః=ఇష్టముగలది. ప. పర= అధికమైన, మోదకరు చిః=ఉండ్రములయందిష్టము గలవాఁడు. - వణిగ్వర్ణ ము - 129 జై ననయ ఇవ బహులక్షపణ' న జై న నయఇవ=జై న నీతిశాస్త్రమువలె, బహులక్షపణః= అనేక లక్షల మూలధశము గలవాఁడు. ఎ. బహుల =విస్తారమైన, క్షపణః బుద్ధాచార్యుని మతముగలది, క్షణ - స్త్రీ వర్ణనము '180 నారద ఇవకలహాపస్థితి: | నారద ఇవ= నారదమహర్షి ఎలె, కల= అవ్యక్త మధుర ధ్వనుల యొక్కయు, శృంగార చేష్టల, స్థితిః=ఉనికి గలది. ప. కలహ=వాదు లాడుటయందు, అవస్థితిః, ఉనికి గలవాఁడు- - తార్కిక వర్ణనము 131 శుక్ర ఇవ సదనుమానః। - శుక్రవ= శుకునివలె, సత్= యోగ్యమగు, అనుమానః, ఆ నుమానప్రమాణముగలవాఁడు. ప. సదనుమానః =దైత్య మాతచేనై నగౌరవముకలవాఁడు - అశ్వవర్ణనము. 132 నిర్వ్యాపార ఇపపృథులక్షణ నిర్వ్యాపారణవ=వ్యాపారము లేనివానివలె, పృథు=విస్తారమై స, లక్ష్మణః=శుభలక్షణములు గలది. ప. పృథుల = విస్తారమయిన, ర ణః=క్షణకాలము గలవాడు (లేక) వ్యాపారము లేని ఉనికిగలవాఁడు. కవాటవర్ణ నము - 183 బహులో హమ్ |<noinclude><references/></noinclude> ktfoxlx6px1vtk1x04pcxkvgz6v807z 104 223622 578036 2026-09-12T10:34:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 3 కవిరివ=కవీశ్వరునివలె, బహు= అధికమగు, లోహమ్= ను ముమొదలగు లోహము గలది. ప. బహుల=అధికమైన, ఊహమ్=ఊ హలుగలవాఁడు (కవిపక్షమున పుంలింగాంతముగాప్ర యోగించునది.) 180 నాగరఇవ కలహావలోకితస్ధితి, న...' 578036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>110 3 కవిరివ=కవీశ్వరునివలె, బహు= అధికమగు, లోహమ్= ను ముమొదలగు లోహము గలది. ప. బహుల=అధికమైన, ఊహమ్=ఊ హలుగలవాఁడు (కవిపక్షమున పుంలింగాంతముగాప్ర యోగించునది.) 180 నాగరఇవ కలహావలోకితస్ధితి, నాగరఇవ=పట్టణ వాసియ గు వానివలె—11) కలహ = సరస్పర వైరములచే; అవలోకిత = చూడఁ బడిన స్థితిః=ఉనికిగలవాఁడు 2) కల=సుందరములయ్ని, హాప=హావ ములచేత (శృంగాచేష్టావిశేషములు) లోకిత2 చూడఁబడిన, స్థితిః= ఉనికి గలది. - రావణవర్ణనము 184 భూమండల మీద గిరిశతశ్రియం బిభ్రాణః। భూమండలమివ=భూచక్రమువలె, గిరిశతః = శివునివలన, శ్రియం సంపదను, బిభ్రాణః భవించువాఁడు ప గిరిశతశ్రియం. అనేక పర్వత ములదేనైన శోభను, బిభ్రాణః భరించునది. —— - వర్షా కాలవర్ణ నము - 185 విష్ణు 8వ సదారమాసవ ప్రీతికృత్ | విష్ణురివ = విష్ణుమూర్తివలె, సదార = భార్యా సహితులయిన, మానవ=మనుష్యులకు, ప్రీతికృత్ = సంతోషమును కలుగజేయునవి. వ. సదా= ఎల్లప్పుడును, రమా=లక్ష్మిఱకు, నవ= నూతనమైన, వీ తికృత్=సంతోషమును కలుగ జేయువాఁడు. - పర్వతవర్ణనము - 186 మహాకవిశ్లోక ఇవసర సోపచిత పాదః | మహాకవిశ్లోకఇవ=మహాకవిచే రచియింపఁబడిన శ్లోకమువలె, న రసోపచితపాదః=భూమియందు వృద్ధిఁ జెందియున్న ప్రత్యంత పర్వత తములుగలది. ప. సరత పాసోపచిదః = శృంగారాదిరస, భూయిష్ఠము<noinclude><references/></noinclude> 21iv5n317vry19rfbsmdjoo90c19xxy 104 223623 578037 2026-09-12T10:34:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 111 11 లగు చరణములుగలది. - పరివ్రాడ్వర్ణ నము - 187. వరో పలణవ సత్వర యాన్వితః al al వరోవలఇవ=వడగలివలె, సత్వ = సత్వగుణములయొక్క, లేక (సమ స్తజంతువులయొక్క) రక్షయాజరక్షించుటతో, అన్విత...' 578037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 111 11 లగు చరణములుగలది. - పరివ్రాడ్వర్ణ నము - 187. వరో పలణవ సత్వర యాన్వితః al al వరోవలఇవ=వడగలివలె, సత్వ = సత్వగుణములయొక్క, లేక (సమ స్తజంతువులయొక్క) రక్షయాజరక్షించుటతో, అన్వితః=కూడు నినవాఁడు. ఖండ శ్లేషోదాహరణములు శ్లో॥ అధ శబ్ద రపూర్వా ద్యైః పూర్వభాగ ప్రయోజితైః। శ్లేషాయ శబ్దమధ్యేషు నిషా పే దక్షరమ్ యథా 3 80 టీ॥ అథ=అసంతరమందు, శ్లేషాయ= శ్లేషకొఱకు, పూర్వభాగప యోజితై =సమాసము యొక్క పూర్వభాగమునందు చేర్పఁబడిన; అపూర్వాద్యైః="అపూర్వ" శబ్దము మొదలుగా గల శబ్దముల చేత ను; శబ్దమ ధ్యేషు=సమాసములయొక్క మధ్యయందు;అక్షరమ్ –సమా సముయొక్క బూర్వభాగమునందలి తొలియక్షరమును, నిటి పేల్= ఉంచవలయును, యథా=ఎట్లనగా, ' తా॥ "అపూర్వశూర చేష్ట" అనుచోట "అపూర్వ- శూరచేష్ట" అను రెండు భాగములుకలవు. ఇందు పూర్వభాగమగు అపూర్వపదమునకు అపూర్వమయినదనియు, అనఁగా నిరుపమానమయినదనియు, ఆకార మః పూర్వమందు గలదియనియు రెండర్థములు. గాన అపూర్వమ గు శూరులయొక్క చేష్టలుగలవాఁడనియు, అకారము పూర్వమం దుఁగల శూరచేష్టుఁడు. (అశూర చేష్టుఁడు అనగా శూరులయొక్కచే ష్టవంటి చేష్టలు లేనివాఁడనియు, సమాసపదమునకు రెండర్థములు వ చ్చుచున్నవి. ఇట్లు సమాసపూర్వభాగమందుఁ బ్రయోగింపఁబడిన పదమునందు సహజమయిన యర్ధమున్ను, తొలియక్షరముగాక మి గతాభాగమున “కూడియున్న, ఒప్పిన" మొదలగు నర్థములుకల “చి<noinclude><references/></noinclude> ph42sf6ba81oakxtrph31wd99zrokpc 104 223624 578038 2026-09-12T10:34:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 విశ్లేష కు త" ద్యోతిత మొదలగు శబ్దములును గలుగునట్లు (“అ+పూర్వ) (అ+చిత) (“ఉ+ద్యోతిత") ఋకలుగు శబ్దములను సమాసపూర్వం భాగమునఁ జేర్చి పూర్వభాగమునందలి తొలియక్షరములతో కూర్ప బడిన యుత...' 578038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>112 విశ్లేష కు త" ద్యోతిత మొదలగు శబ్దములును గలుగునట్లు (“అ+పూర్వ) (అ+చిత) (“ఉ+ద్యోతిత") ఋకలుగు శబ్దములను సమాసపూర్వం భాగమునఁ జేర్చి పూర్వభాగమునందలి తొలియక్షరములతో కూర్ప బడిన యుత్తర భాగమువలన నిష్పన్నమైన శబ్దమున కభీష్టార్థము వ చ్చునట్లు గమనించి శ్లేషకవిత్వమును వ్రాయుట నభ్యసింపవలెనని యాశయము. 1. అపూర్వశూర చేష్టః 2. ఆచితభేటక శోభి 8. ఉద్యోతిత పరాగశో భః 4. అంచిత గజయుతః 5. ఖచితద్యోతయుక్తః 6 ఛవిరాజితగల 7. ధరోచితబలు 8. పరోచితవనశ్రీ: 9. విభూషితవడాన్వితః ॥ 1. అపూర్వ=నిరుపమానము, శూర = కూరలయొక్క, చేష్టః= చె య్వులుగలవాఁడు, ప. అ+ (పూర్వ) + శూర చేష్టః =అశూర చేష్ట= ళూరులయొక్క చేష్టలు లేనివాఁడు, “అపూర్వకూు " అరునపుడు పంతరమున అకార పూర్వక శూర శబ్దవాచ్యమని గ్రహించవలె ను. ఇట్లనే ముందును యోచింపవలయును. 2. ఆచితఖేటక యుత}.ఆ చిత–అంతటను వ్యా ప్తమయిన, ఖేటక=డాలు చేత, శోభి = ప్ర కాశిం చునది, ప. ఆ+(చిత) + భేటక శోభీ - ఆఖేటక శోభీ ఆ ఖేటక = వేఁట చేత శోభీ=ప్రకాశించువాఁడు, 8. ఉద్యోతిత=ప్రకాశింపఁ జేయఁబడిన, ప రాగ=దూళి చేతనయిన, శోభః=శోధగలవాఁడు, ప. ఉ+(జ్యోతిత) + ఫరాగశోభః-ఉపరాగశోభ: ఉప రాగ=చంద్ర సూర్యగ్రహణము లయొక్క, శోభః= కాంతిగలది, 4. అంచిత – ఒప్పుచుండెడు, గజ = ఏనుఁగులతో, యుతః= కూడినవాఁడు, ప. అం + (చిత్ర) + గజయుతః_ అంగ జయుతః=పుత్రంనితోఁ గూడినవాఁడు, 5. ఖచిత = కూర్పఁబడిన, జ్యోత= కాంతితోడ, యుక్తః=కూడియున్న వాఁడు, ప. ఖ+(చిత)+ జ్యోతయు క్తః-ఖద్యోత యుక్తః= సూర్యునితో ఉకూడియున్నది. 6. 6. ఛవి= కాంతిచేత, రాజిత = ప్రకాశింపఁ జేయఁబడి, గః= కంఠ ముగలవాఁడు వ. ఛ+ (విరాజిత) + గలః_ఛగలః= మేక. 7. ధర= _<noinclude><references/></noinclude> 0cgln8uz6r85leeez96mj71cr4fpg1p 104 223625 578039 2026-09-12T10:34:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 113 భూమియందు, ఉచిత= యోగ్యమయిన, బలః=బలముగలవాఁడు, ప. ధ +(రోచిత) + బలః-ధబలః(“వబయోరభేదః” అను న్యాయముచే ధవలు అగును.) తెల్లనిది అని యర్ధము. 8. పర=శత్రువులకు, ఉచిత =తగియున్న, వన=అడవ...' 578039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 113 భూమియందు, ఉచిత= యోగ్యమయిన, బలః=బలముగలవాఁడు, ప. ధ +(రోచిత) + బలః-ధబలః(“వబయోరభేదః” అను న్యాయముచే ధవలు అగును.) తెల్లనిది అని యర్ధము. 8. పర=శత్రువులకు, ఉచిత =తగియున్న, వన=అడవులచే, శోఖీ = ప్రకాశించువాఁడు, ప. ప+ రో చిత్ర)+ వనశ్రీ:-పవన శ్రీః= వాయువు యొక్క శోభగలది, 9. విభూషిత =అలంకరింపఁబడిన, పదాన్వితః=పాదములతోఁగూడినవాఁడు, ప. వి + (భూషిత) + పదాన్వితః-విపదాన్వితః విపదా=విపత్తుతో, అన్వితః =కూడుకొనినవాఁడు. 10. వియు క్త జనప్రియః 11. వ్యా ప్తపహారీ 12. గచిత మణి భాసురః 18. సంసక్తగర శ్రీ; 14. సంపా ప్రసారభూషణ; 15. సంభావితమ దోదయః|| 16. దామోదిత నవశ్రీ | 17. నవ్యాప్త క్షత్రనాధః1 18. ప్ర్రమోదిత కటస్థితిః। 19. వామోదిత మనఃస్థితి: 20, విశ్రాంత భ వోపేతః| 21. సతత రసస్థితః 22. స్థావ్ మోదిత వరశ్రీ:1 23 న మో దిత పణస్థితిః| 24, సంభూషి తాళయయుతః|| 10. వియుక్తజన=వియోగులయినవారికి, ప్రియః= ఇష్టుఁడు. ప్రియః=ఇష్టుఁడు. ప. వి + (యుక్త) + జనప్రియః విజనప్రియః=విజనముగా నుండుప్రదే శమనినచో నిష్టపడువాఁడు. 11 వ్యా ప్త= వ్యాపింపఁ జేయఁబడిన, పక్ష=తెక్కలచేత, హారీ= మనోహర మైననది. ప. వి+ (ఆప్త)+పక్ష హారీ___విపక్ష హారీ—శత్రువులు నశింపఁ జేయువాఁడు. 12. రచిత= కూర్పఁబడిన, మణీ—మణులచేత. భానురః=ప్రకాశించునది. పర+ (దిత) + మణీభాసురః_రమణీభాసురః = స్త్రీలచేత ప్రకాశించువాఁడు. 18, సంసక్త =కూడియున్న, గరశ్రీః=విషముయొక్క శోభగలవాఁడు ప. సం +(సక్త)+గరశ్రీః సంగర శ్రీః=యుద్ధమునందైన శోభగ లవాఁడు. 14. సంప్రాప్త=పొందఁబడిన, సార= శ్రేష్టమయిన, భూమ ni=అలం కారములుగలవాఁడు. ప. సం+(ప్రాప్త) + సారభూషణః 15<noinclude><references/></noinclude> h62yfm8l0xgpv3mwhdx7pzfuizckbxd 104 223626 578040 2026-09-12T10:34:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 శేషస బకము. - సంసారభూషణః=సంసారమునకు అలంకారమైనవాఁడు. 15. సంభా విత=సంభావింపఁబడిన, మదోదయః= మదముయొక్క యభివృద్ధిగల వాఁడు, ప. సం+(భావిత) + మదోఒదయః _సమ్మదోదయః=సమ్మ డ=సంతోషముయొక్క, ఉదయః=అ...' 578040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>114 శేషస బకము. - సంసారభూషణః=సంసారమునకు అలంకారమైనవాఁడు. 15. సంభా విత=సంభావింపఁబడిన, మదోదయః= మదముయొక్క యభివృద్ధిగల వాఁడు, ప. సం+(భావిత) + మదోఒదయః _సమ్మదోదయః=సమ్మ డ=సంతోషముయొక్క, ఉదయః=అభివృద్ధిగలవాఁడు. 16. దామో దిత=వూలమాలికలవల్ల బుట్టిన, నవ= నూతనమైప, శ్రీః=శోభగల వాఁడు, ప, దా+మోదిత) + నవ శ్రీ దానన శ్రీ - రాక్షసులయొక్క, శ్రీ = సంపడగలది. 17. నవ్యా ప్తవ్యాప్తులుకాని అనగా వి స్తరింపని, క్షత్రనాధ; = క్షత్రియాధిపులుగలవాఁడు (శత్రుం జయుఁడని భావము) న+(వ్యాస్త)+ క్షత్రనాధః నక్షత్రనాధః= చంద్రుఁడు, 18. ప్రమోదిత=సంతోషకరమగు,కటస్థితి;=గండభాగము యొక్క ఉనికిగలవాఁడు. ప. ప్ర్ర + (మోదిత) + కటస్థితిః=ప్రకట స్థితిః=ప్రసిద్ధ మైన ఉనికిగలవాఁడు. 20 వికాంత = విశేషముగా నాశ్ర మింపఁబడిన, ధన=సంసారముతోడ, ఉపేత;=కూడియున్న వాఁడు,వి +(రాంశ)+భవోపేతః _విభవోపేత = వైభవముతో కూడినవాఁడు 21 సతతరస=యెడ తెగనిగసముతోకూడియున్న,స్థితి:=ఉనికిగలది.ప. స + (తత)+రనస్థితి _సగసస్థితిః= సరసమై ఉనికిగలది. 22. సామో దిత= ధైర్యముచేత ఁబుట్టిన, వర శ్రీః= శ్రేష్ఠమైన శోభగలవాఁడు స్థా+ (మోదిత) + నర(శ్రీః—స్థావర శ్రీః= వృదిస్థావరముల యొక్క శోభ గలది. 28. క్షమోదిత=ఓర్పుచేఁబుట్టిన, పరిస్థితిః = ధనసంపద గల వాఁడు. ప క్ష+(మోదిత) + పణస్థితి; —ఓపణస్థితిః=నీచునియొక్క స్ధితివంటి స్థితిగలవాఁడు. 24 స భూషిత = అలంకరింపఁబడిన, ఆశ యయుతః=భావములతోఁ గూడియున్నవాఁడు సం+(భూషితా)+ శ యయుతిః — సంశయయుతః = సం దేహములతోఁ గూడి యున్న వాఁడు. పూ ర్వాక్షరలో పములు - P అవ: ఇదివరలో జూపబడిన యుదాహరణములలో నాయక్షరము<noinclude><references/></noinclude> 16wrepe81h1t6sm4h3tryozub4iltk7 104 223627 578041 2026-09-12T10:34:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 115 లనుత్తరభాగము నందు కలుపుట చేగల్గు శ్లేష చమత్కృతి యుదాహ రింపఁబడినది. ఇపుడట్టి యక్షరములను తీసివేయుటవలనఁ గలుగు చ మత్కారవి శేషమును నిరూపించుచున్నాఁడు. 25. కలోపయు...' 578041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 115 లనుత్తరభాగము నందు కలుపుట చేగల్గు శ్లేష చమత్కృతి యుదాహ రింపఁబడినది. ఇపుడట్టి యక్షరములను తీసివేయుటవలనఁ గలుగు చ మత్కారవి శేషమును నిరూపించుచున్నాఁడు. 25. కలోపయు క్త కపోతవాన్ 26. ప్రస్థలిత ప్రవాలో పేత, 27. వి లు ప్త విరహస్థితి; 28. మాలోపయుక్త మానవఘనః 2'. మారహి త మాధవోల్లాసిక, 30. నరహిత నగరాలంకారః 31. అసీము సీతా రామ ప్రియ; 32.ప్రష్ట స్రమచోడయ 33. సురహితసుధ ర్మాశ్రయఁ టీ॥ కల=అవ్యక్త మధురధ్వనులతోడ, ఉపయు క=కూడియున్న, క పోతవాన్=పావురములుకలవాఁడు, ప. క + (లోపయుక్త)+ కపోత వాన్-క=క* అనెడి యక్షరముయొక్క, లో ప=లో పముతో, యు క్త =కూడిన, కపోతవాన్="కపోతవాన్" అను శబ్దమును వంతరము అనగా "పోతవా* అగును. శిశు నఁ దదర్ధముంగూడ గలవాఁడు. ― వులుకలవాఁడు అని అర్ధము. వి స్తంభీతిచే ప్రతివాక్యము నిట్లు చూ వలేదుగాని, ముక్ష్మందు నిట్లే యూహించుకొనుంది. 26. ప్రస్థలిత= తొట్రిలుచున్న, ప్ర్రవాల= పండముల తోడ, ఉపేత = కూడి యున్నది. ప. ప్ర+(స్థలిత) + ప్రవాలో వేత.. వాలో పేత;= తోకతో గూడియణ న్నది. విలుప్త=లోపింపఁ జేయఁబడిన, విరహ = వియోగముయొక్క స్థితిః=ఉనికిగలవాఁడు, ప. వి+(లుప్త)+ విరహస్థితి రహస్థితిః=ర హస్యమయిన ఉనికిగలవాఁడు, 28. మాలోవయు క్త=పూలదండల తోకూడియున్న, మానవఘనః =మానవ శ్రేష్టుఁడు. ప, మా+(లోప యుక్త)+ మాసవఘనః_శవఘనిః= క్రొత్త మబ్బు, 2). నరహిత= మండనునికి బ్రియఁడగు, మాధవ=వనంతుని చేత, ఉల్లాసితః = సంతోష వరుపఁబడినవాఁడు, ప. మా + (రహిత) + మాధవోల్లాసితః - ధవోల్లా సీఠః=భర్తచే సంతోషింపఁజేయఁబడింది. 30. నరహిత=నరుకిష్టమ యిున, నగరాలం కారః = పట్టణమున కలంకారమువంటివాఁడు, ప. న+<noinclude><references/></noinclude> 8j1mxnyufh2bnx6mxy89nf81jcui63g 104 223628 578042 2026-09-12T10:35:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 శ్లేషస్త బఠము. (రహిత) + నగ రాలం కార; గ రాలం కారః= విష మలం కారముగాఁగల వాఁడు, (శివుఁడు) 31. అసీమ=పరిమితిలేని, సీతా రామ ప్రియః=నీ శా రాములయం దిష్టముకలవాఁడు, ప. అ+సీ+మ+(సీతారామ)+ ప్రియః."తా...' 578042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>116 శ్లేషస్త బఠము. (రహిత) + నగ రాలం కార; గ రాలం కారః= విష మలం కారముగాఁగల వాఁడు, (శివుఁడు) 31. అసీమ=పరిమితిలేని, సీతా రామ ప్రియః=నీ శా రాములయం దిష్టముకలవాఁడు, ప. అ+సీ+మ+(సీతారామ)+ ప్రియః."తా రాష్ట్రీయ; "చంద్రుఁడు, ఇట “సీ” “మ" అను నా ద్యంతవర్ణములు రెండును లోపించుట గమనించునది. 32. ప్రభష్ట= నశించిన, ప్రమోద=సంతోషముయొక్క, ఉదయ;=పుట్టుక గలవాఁడు ప.ప్ర+భ్రష్ట + ప్ర మోదోదయః_ మోదోదయ;=సంతోషము యొక వృద్ధిగలవాఁడు, 33. సురహిత = దేవతలకిష్టమయిన, సుధర్మ= దేవస భ, ఆశ్రయ=నివాసముగాఁగలవాఁడు, ప. సు+(రహిత)+ సుథ రాశ్రయః - ధ ర్మాశ్రయః= ధర్మ మాశ్రయముగాగలవాఁడు, (లేక) ధర్మమున కాశ్రయుఁడు. రచిత శ్లేష సంశ్లే షెర్వర్ణ్య వర్ణాది నామభిః | ఉపమానకృతోల్లాసై స్సాధయే త్సర్వవర్ణనమ్|| 31 రచిత... షై _రచిత=కూర్పఁబడిన, శ్లేష= శ్లేషాలంకారము యొక్క, సంశ్లే షైః=సంబంధము గలిగినవియు, ఉపమానకృతోల్లా సై;=ఉప మానములచే, జేయబడిన, ప్రకాశము గలవియు నగు వర్ణ్యవర్ణాది నామభిః వర్ణ్యపదార్ధముయొక్క శుక్లాదివర్ణము టియొక్క నామము లచే సర్వవర్ణనమ్ = సర్వపదార్థములయొక్క యు, వర్ణమున, సాధయేత్=సాధింపవలయును. ్క మొదలగువా ర తా॥శ్లేషరచనో పాయము. వర్ణింపదగినవస్తువుయొక్క గాని, ఆవస్తువునందలి శుక్లాదివర్ణ ముయొక్క గాని తదితర గుణముయొక్క గాని నామము (ప్రతిపాదకశబ్దము) గ్రహించి దానితో మరియొక్క శబ్దమును గూర్చుటచే సమాసపరమునకు వర్ణ్యపరముగను, ఉపమాన పరముగన, రెండర్థములు వచ్చునట్లు ఆలోచించి శ్లేషాలంకారము లచే సకలపదార్ధములను వర్ణింపవచ్చును.<noinclude><references/></noinclude> 42rrg1zkhmcn0cpkojyiu2pzds1rxqd 104 223629 578043 2026-09-12T10:35:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 117 ఎట్లనఁగా:—చంద్రుని వర్ణించుటకు; స్వర్గము నుపమాన ముగాఁ గ్రహించియున్నాఁడు. స్వర్గము మేరుపర్వతమునఁ గలదు. వర్ణ్యమగు చంద్రునియందు గౌర వర్ణము గలదు. ఉపమానము అగు మే...' 578043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 117 ఎట్లనఁగా:—చంద్రుని వర్ణించుటకు; స్వర్గము నుపమాన ముగాఁ గ్రహించియున్నాఁడు. స్వర్గము మేరుపర్వతమునఁ గలదు. వర్ణ్యమగు చంద్రునియందు గౌర వర్ణము గలదు. ఉపమానము అగు మేరుపర్వతమున గౌరవము (గురుత్వము) గలదుగానచంద్రునియందు “గౌర + వసల్లక్ష్మీ” అనియు, మేరువునందు “గౌరవ × సల్లక్ష్మీః" అనియు ప్రయోగించియున్నాడు. ఇట 'వసత్' అనుపదమున వ కార మును వెనుక పదమున చేర్చినను 'సత్' అనుపదమునకు అర్ధముగలదు ఇట్లు ఒకపదమునందలి ఒకటి లేక కొన్ని యక్షరములను వెనుక పద మున గలిపినచో నాయక్షరసముదాయ రూపమగు పదమును; వెనుకకు చేర్పగా శ్లేషించిన అక్షర సముదాయరూపమగుపదము నీ రెండును సంబంధించినయర్ధము గలవి గావలయును. ఆట్లు గమనించుట యలవ డిన శ్లేషాలంకారనిర్మాణము సుకరము. శ్లో॥ అహో గౌరవసల్ల క్ష్మిర్యామినీ కామినీపతిః || సుపర్వపర్వతౌ పమ్యభంగీమంగీకరోత్య సౌ || 32, గౌరీభూతకలాశాలీ పరశుభ్రామితోదయః। సుపీవర సితోల్లాసఃస్పష్టాం శ్వేతశ్రియంవహన్ || 88, సదాబలా కాసిత శ్రీర్గిరిశా చలనచ్ఛవి: | స్ఫురచ్చందక సల్లక్ష్మీ ర్ఘనసారద్యుతింవహ || 84. సదానవసుధాశో భీబి భాణో రాజతశ్రియమ్ | జాతరూపచయచ్చాయో మధువత ప్రభాన్వితః॥ 35 కర్ణికారసితచ్చాయః పరాగ శ్రీవిరాజితః | అధికారణ్య సంశోభి న వేనమహసాయుతః ॥36. బహులో హితసంపత్తి : ప్రవాలద్యుతి పేశల అధికదుశ్రియంబిభ్రత్ కలారచితవైభవః॥ 87. నవధూసరసాటోపః సవాసవల సదుచిః । ॥<noinclude><references/></noinclude> jbd809tbz3mz8tqcjdohk50qucqihcj 104 223630 578044 2026-09-12T10:35:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 శ్లేషస్త బకము. విభాత్యధికపోత శ్రీరాసభాసితవై భవః ॥ 38. అసిత త్వమనోహారీ బహు శ్యామల తాన్వితః | స్వభావనీలసల్ల క్ష్మీ స్సదారా మోదితద్యుతిః ॥ 39. కేశవామోదిత ఛాయో నదీన శ్రీమనోహరః |...' 578044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>118 శ్లేషస్త బకము. విభాత్యధికపోత శ్రీరాసభాసితవై భవః ॥ 38. అసిత త్వమనోహారీ బహు శ్యామల తాన్వితః | స్వభావనీలసల్ల క్ష్మీ స్సదారా మోదితద్యుతిః ॥ 39. కేశవామోదిత ఛాయో నదీన శ్రీమనోహరః | అంధ కారాతిరోచిష్ణు రిభత్కునలయ స్థితి (శియ)మ్|| 40, స్వర్జున స్థితిరోచిష్ణుః స్వర్గలాభకర స్థితిః | సదాదివిహీతోల్లాస; సురానాసనయాన్వితః॥ 41. అవ_పూర్వలక్షణశ్లోకమునకు లక్ష్యముదాహరింపఁబడ చున్నది. టీ. 81. అహో=ఆశ్చర్యము. (అవ్యయము) అసౌ=ఈ యామినీ కామినీ పతిః= రాత్రియనెడి కాంతకు భర్త యగు చంద్రుఁడు గౌర= తెలుపుచేత, వసత్=ఉండెడు, లక్ష్మీః = శోభగలవాడై. ప. గౌరవ= గురుత్వముచేత, సత్= యోగ్యమయిన, లక్ష్మీః= శోభగలది యని మేరుపర్వతపరమగువర్ధము; సు పర్వపర్వతౌపమ్యమ్=మేరుపర్వ తముయొక్క యుపమానమగుటను, అంగీకరోతి అంగీకరించుచున్నాఁ డు. ఇట“గౌర” అనువర్ణవాచకముచే చంద్రునకును మేరు పర్వతము నకును శ్లేషగూర్పఁబడినది. 32 వ శ్లోకమునుండి 41వ శ్లోకమువరకు నుదాహరించినశ్లోకి ములలో చంద్రుఁడు ప్రకృతవర్ణనీయపదార్థముగా గ్రహింపఁబడెను. అట్లువర్ణించుటకు వివిధపదార్థములుగా స్వీకరింపఁ బడినవి కనుక నొకయర్థము ప్రకృతచంద్ర పరముగను, రెంటవయర్థ మును సాదృశ్యవస్తుపరముగను గ్రహింపవలయును. 3 శబ్దమాత్ర సాధర్మ్యము స్వరూపము గాఁగల శ్లేషాలం కారము యొక్క రచనోపాయమును ప్రదర్శించుటకు దాహరణముగ చంద్రు ని వర్ణ్యపదార్ధముగాగ్రహించి తత్సాదృశ్యమునకై అనే కోపమాన ములనుగ్రహించి పలువిధముల శబ్దమాత్ర సాధర్మ్యమును స్పష్టీకరిం<noinclude><references/></noinclude> a4p3ksvo9k0ur6426lcu61dq8cp6mqd 104 223631 578045 2026-09-12T10:35:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పకత. 119 చియున్నాఁడు. ఆయాతావులు నాయాయుపమానములు మొదలగునవి ప్ర్రమము గావివరింపఁబడుచున్నవి. 32 33. ఇట చంద్రున కీశ్వరుఁడుపమానముగా గ్రహింపఁబడుచున్నాఁడు, గౌరీభూతకలాశాలీ_గౌర...' 578045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పకత. 119 చియున్నాఁడు. ఆయాతావులు నాయాయుపమానములు మొదలగునవి ప్ర్రమము గావివరింపఁబడుచున్నవి. 32 33. ఇట చంద్రున కీశ్వరుఁడుపమానముగా గ్రహింపఁబడుచున్నాఁడు, గౌరీభూతకలాశాలీ_గౌరీభూత= తెల నెన, కళా= కళలతోడ, శారీ =ఒప్పువాఁడు (ఇదిప్రకృత చంద్ర వరమగువర్గము) ప. గౌరీ= గౌరీ దేవి తోడను, భూత=భూతములచేతను, కలా=చంద్రకళతోడను, శాలీ= ఒప్పువాఁడు. (ఇదిఈశ్వరపరమగు వర్దము ) చం) పర= శ్రేష్టమైన, శుభ్ర= తెలుపుచేత, అమిత=అధిక మైన, ఉదయ;=ఉదయముగల వాఁడు. (ఈశ) పరశు=గండ్రగొడ్డలిచేత, కామిత = చలింపఁ జేయఁ బడిన, ఉదయః=(శతృవుల యొక్క) అభివృద్ధికలవాఁడు (చం) సుపీవర = అత్యంతమును బలిసిన, సిత= తెలుపుయొక్క, ఉల్లాసః=వికాసము గలవాఁడు. (ఈశ)సుపీవ=అత్యధిక మైన, రసిత= (అట్టహాసముయొక్క) ధ్వనియందైన, ఉల్లాసః=సంతోషముగలవాఁడు. (చం) స్పష్ట= స్పష్ట మైన అంశు=కిరణములచేత, ఇత=పొందఁబడిన, శ్రియం=శోభను వహన్=వహించువాఁడు, (ఈశ) స్పష్టాం= స్పష్టమయిన, శ్వేతత్త్రియం = తెలుపురంగు చేనయిన శోభను, వహన్=వహించువాఁడు. సదా=ఎల్లపుడును, బలాకా= బెగ్గురు పక్షి వలె, సీత= తెల్లనైన, శ్రీః= శోభగలవాఁడు (ఈశ) సదా= ఎల్లపుడును, అబలా= స్త్రీ చేత (అనగా పరమేశ్వరిచేత కాసిత=ప్రకాశింపఁ జేయఁబడిన, శ్రీః = శోభగల వాఁడు. (చం) గిరిశాచలనచ్ఛవిః గిరిశ = పర మేశ్వరునియొక్క =చలనము లేని, సత్ = యోగ్యమగు, ఛవిః= కాంతివంటి కాంతిగల వాఁడు. (ఉపమానమగు నీశ్వరుఁడు ఈపదము చేత సూచింపబడెను) జై లాసపర్వతము యొక్క కాంతిగలవాఁడు. అనియునగును, 32 (చం) అచల ఘనసార ద్యుతింవహన్ =(చం) కర్పూరముయొక్క కాంతినివ హించువాడు (పక్ష) మేఘము యొక్క కాంతిని వహించువాడు. (కాన)<noinclude><references/></noinclude> 9kph2a5ni1n4ewfiioqolmahb0mnw8t 104 223632 578046 2026-09-12T10:35:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 3 5 స్ఫురచ్చందక నల్ల క్ష్మీః= కాశించు నెమలికన్ను యొక్క మంచి కాంతి కలవాడు (నెమలికన్ను ఉపమానము) నదానవసుధాశోభీ=(చం) ఎల్లపుడును నూతనామృతముచే ప్రకాశించువాఁడు పక్ష) దానముతోఁ గూడ...' 578046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>120 3 5 స్ఫురచ్చందక నల్ల క్ష్మీః= కాశించు నెమలికన్ను యొక్క మంచి కాంతి కలవాడు (నెమలికన్ను ఉపమానము) నదానవసుధాశోభీ=(చం) ఎల్లపుడును నూతనామృతముచే ప్రకాశించువాఁడు పక్ష) దానముతోఁ గూడిన భూమిచేప్ర్ర కాశించు = వాఁడు. (గాన) రాజతత్త్రియం= గాజుసంధ బధ మగులక్ష్మీని బిభ్రాణః =భరించువాఁడు, (ఇచ్చటఒకానొక రాజు ఉపమానము) మధుపీతప్రభా న్వితః=(చం) తేనెవలె పానము చేయఁబడు కాంతితోడకూడుకొనిన వాఁడ ప. మధునీత=తుమ్మెదలయొక్క, ప్రభా= కాంతితో, అన్వితః =కూడుకున్నది. కనుకనే జాతరూప చయచ్ఛాయః=ఉమ్మెత్త చెట గుంపుయొక్క కాంతివంటి కాంతిగలవాఁడు (లేక) బంగారము యొక్క కాంతివంటి కాంతిగలవాఁడు. ఉమ్మెత్త చెట్టు ఉపమానము. : వ్యోమ :- సవ్యో మాసంగవిద్యోతి నన్న భోగమనస్థితి అభ్రాంతి స్థితిరో చిష్టు సదాకాశ కరస్థితి. సవ్యోమాసంగవిద్యోతి… సవ్యోమాసంగ = ఆకసముయొక్క సంబంధ ముతోఁ గూడియున్నది. విద్యోతి=ప్రకాశించునదియు, ప. సవ్య= ఎడమభాగమందైన ఉమా= పార్వతీ దేవియొక్క, ఆసంగ=కలయిక చేత, విద్యోతి=ప్ర కాశించునది. (శివశరీరమగుర్థము) సస్న భోగమన స్థితి…సత్=యోగ్యమగు, నభోగమన= ఆకాశమార్గమున సంచరించు, స్థితి మర్యాదగలది. ప. సన్న = కృశించిన, భోగ=విషయసుఖముల యందైన, మనస్థితి=మనస్సు యొక్క ఉనికిగలది. అభ్రాంతస్థితిలో చిమ్ల ఆభాంశ= ఆకాశమధ్యభాగమందైన, స్థితి=ఉనికి చేతరోచిష్ణు= ప్రకాశించునది (ప్ర) అభాంత = తొట్రుపాటులేని, స్థితి—స్థితి చేత రోచిళ్లు=ప్రకాశించునది. సతాకాశకరస్థితి-సదా= ఎల్లపుడును, ఆకాశ =ఆక సమందు, కర=చేయునట్టి స్థితి ఉనికిగలది. ప. నదాకాశ = ఎల్ల<noinclude><references/></noinclude> jtbyq43foln2chy9zlc12gmgiig5moo 104 223633 578047 2026-09-12T10:36:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 121 పుడుకు కాశించు, కర=కిరణములయొక్క, స్థితి=ఉనికిగలది. ఇట నా కాశప ర్యాయములగువ్యోమ-శభః-ఆభ-ఆకాశ అను పదములను కూర్చి శ్లేష చమత్కృతిఁగనఁబరచుటఁ గమనించునది. ఇట్లనే ముందు...' 578047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 121 పుడుకు కాశించు, కర=కిరణములయొక్క, స్థితి=ఉనికిగలది. ఇట నా కాశప ర్యాయములగువ్యోమ-శభః-ఆభ-ఆకాశ అను పదములను కూర్చి శ్లేష చమత్కృతిఁగనఁబరచుటఁ గమనించునది. ఇట్లనే ముందును యోచించుకొనునది, (లక్ష్మణశ్లోకములో నిరూపింపఁబడి వర్ణ వర్ణ్యనామ భీః"అనుట కీశ్లోకములు లక్ష్యములని యెఱుంగవలయును. భూమి :- స్వయంభూస్థితివిభాజీ సంపన్న వసుధాస్థితి; స్ఫురద్ధ రాంగ సంశోభీ సుక్షమా సమలంకృతా. స్వయంభూ స్థితివిభాజీ- స్వయం = స్వయముగా, భూస్ధితి-భూవ సతిచే, విభాజీ=ప్రకాశించువాఁడు. ప స్వయంభూస్ధితి = బ్రహ్మ దేవు నియొక్క ఉనికి చేత, విభాజీ=ప్రకాశించునది. సంపన్న వసుధాస్థితిః- సంపన్న = సర్వసంపదలునుకల, వసుధా=భూమియొక్క, స్థితిః=ఉనికి గలవాఁడు. ప. సంపత్ =సంపదల యొక్క యు, నవసుధా= క్రొత్త అమృతముయొక్కయు, స్థితిః=ఉనికిగలది. స్ఫురద్ధ రాంగ సంశోభీ_స్ఫురత్ = ప్రకాశించెడు. ధరా= భూమి కలవాడును. అంగసంశోభీజము ఖాద్యవయవములచే బ్రకాశించు వాఁడును, ప. స్పురత్ = ప్రకాశించు, హరాంగ=పర మేశ్వరునిశరీ రా వయవములందు (లేక ) పరమేశ్వరుని శరీరమువలె, సంశోభీ= ప్రకా శించునది. సుక్షమాసమలంకృతా_సు=యోగ్యమగు క్షమా=భూ మిచే, సమలంకృతా= అలంకరింపఁబడినది. ప. సు=యోగ్యమగు, క్షమా=ఓర్పుచేత, సమలంకృతా=అలంకరింపఁబడినది. =: పాతాలమ్ :- నదాబలిసముల్లాసి సజ్జపాతాలపై భవమ్ అహీనభోగవి బ్రౌజి భూదారస్థితిసుందరమ్, 16 సదా=ఎల్లపుడును_బలి=బలిచక్రవర్తి చే, సముల్లాసి= ప్రకాశించు<noinclude><references/></noinclude> o1ipe2zy08sa7z7fonf8y0cybjaveat 104 223634 578048 2026-09-12T10:36:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '123 మలయొక శేషస బకము. నది ప. సదావళి—సత్పురుష సమూహముల చేత, సముల్లాసీ=ప్రకాశిం చునది (లేక) నక్షత్రసమూహములచే బ్రకాశించునది. సజ్జపాతాల వై భవన్-సజ్జ=అలంకరింపఁబడిన పాతాల పాతాలలో కము...' 578048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>123 మలయొక శేషస బకము. నది ప. సదావళి—సత్పురుష సమూహముల చేత, సముల్లాసీ=ప్రకాశిం చునది (లేక) నక్షత్రసమూహములచే బ్రకాశించునది. సజ్జపాతాల వై భవన్-సజ్జ=అలంకరింపఁబడిన పాతాల పాతాలలో కముయొక్క, పై భవమ్ వై భవముకలది. ప. సత్= యోగ్యమగు, జపా=జపావృక్ష క్కయు, తాల= తాడి చెట్లయొక్క యు, వైభవమ్=వైభవము కలది, అహీనభోగవిభా౬-అహీన=ఆది శేషునియొక్క, భోగ=పడగ లచేత విభా±=ప్రకాశించునది. అహీర= అధిక మైన భోగ = ఐశ్వర్య ములచేత విబ్రాః=ప్ర కాశించునది. భూవారస్థి సుందరమ్ భూదార =వరాహముయొక్క (ఆదిన రాహరూపుడగుపర మేశ్వరుఁడు పాతాల లోకముననుండి భూమిని మోచుచున్నట్లు (ప్రసిద్ధము)స్థితి=ఉనికి చేత సుందరమ్=అండమైంది. భూదార= రాజుల యొక్క, స్థితి=ఉనికిచేత, సుందరమ్ = అండమైనది. -వనాది: - సశ్రీ కాననరోచిష్ణు; కాం తారచిత వై భవః అధికాసారసారశ్రీ; విధునీతశ్రేయంవహన్ సశ్రీ కాననరోచిష్ణుః-సశ్రీ = శోభతో గూడిన కానన =అరణ్య . ములచేత, (లేక) అరణ్యములయందు, రోచిష్ణుః = ప్రకాశించునది ప. సశ్రీక=శోభాన్వితమైన, ఆశన= ముఖముచే, రోచిష్ణు' = ప శాశించునది శాంతారచితవై భవః_ కాంతార = అరణ్యములచేత, చిత=పోషింప బడిన వైభవః=వైభవము కలది. అధికాసారసారశ్రీ: అధి=ఆధికమైన, సార=సరస్సులయొక్క, సార= శ్రేష్ఠమైన శ్రీ = శోభగలది. (లేక)అ ధికాసార=సరస్సులయందైన సార= జలను యొక్క శ్రీః=శోభగలది, ప. అధిక=అధికమయిన ఆ సార= ధారావర్షముయొక్క యొక్క శ్రీ= శోభ గలది. విధునీత శ్రీ సాగ=జలము యంవహన్- విధునీత = విశేషముగానదులవలని శ్రియం<noinclude><references/></noinclude> 9bhhoh9m0zzizy0279kgitwu17peur3 104 223635 578049 2026-09-12T10:36:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 3 128 శోభన. వహన్=వహించునది., విధు=చంద్రునిచేత నీత=పొందింపఁ బడినత్త్రియం=శోభన, వహన్ = సహించునది. ఈశోకమునమూడు నాల్గు పాదములయందు సరస్సు యొక్క యు నది యొక్క యు వర్ల మముగ్ర...' 578049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 3 128 శోభన. వహన్=వహించునది., విధు=చంద్రునిచేత నీత=పొందింపఁ బడినత్త్రియం=శోభన, వహన్ = సహించునది. ఈశోకమునమూడు నాల్గు పాదములయందు సరస్సు యొక్క యు నది యొక్క యు వర్ల మముగ్రహించుట గమనించుంది. జల ్క Р ణ వర్ణ్యనా స్వర్ణ స్థితిచునోహారీ సదాసీరోచిత స్థితి; సజ్జలక్షణవిద్యోతీ సరంభస్థితి పేశలవ్, స్వర్ణస్థి తిమనోహారీ. సు=యోగ్యమగు అర్ణ =జలముయొక్క స్థితి=ఉనికిచేత. మనోహారీ=సుందరమైనది ప. స్వర్ణ = బంగారము యొక్క స్థితి=ఉనికిచేత మనోహారీ = ముంగురమయినది. సదానీరో చిత స్థితిః సదా=ఎల్లపుడును, నీర=ఉడకముచేత, ఉచిత = గియున్న, స్థితి= ఉనికిగలవాఁడు. ప. సదా= ఎల్లప్పుడును, నీరోచిత= అత్యంతమున పరి పూర్తి నొందింపఁబడిన, స్థితిః=మర్యాదగలవాఁడు. సజ్జల క్ష ణవిద్యోతీ_ సత్=యోగ్యమగు, జల=నీటిచేత, క్షణ= క్షణమాత్రము, విద్యోతీ= ప్రకాశించునది. ప. సజ్జ= సుందరములయిన లక్షణ= శుభలక్షణముల చేత, విద్యోతీ=ప్రకాశించువాఁడు. జ Ф సదంభ స్థితి పేశలః-సత్ =యోగ్యమగు, అంభస్థితి=నీటియునికి చేత పేశలః=సుందరమయినది. ప. సదంభ = గర్వముతోఁ గూడిన, స్థితి =ఉనికిచేత, పేశలః=సుందరమైనవాఁడు. - . ఆకారః అహోవామన తాటోపః సదాఖర్వతమస్థితి: అధికంప్ర్రాంశుసంశోభీ సర్వదా బాల సద్ద్యుతి:. అహో=ఆశ్చర్యము వామన తాటోపు. వామన తా నతా=వామనత్వ ముచేతనైన, ఆటోపః=ఆడంబరముగలది. (ప) వామ=ఎడమభాగము<noinclude><references/></noinclude> 17oq7q80srw48cw53pm317nlxxlxk5r 104 223636 578050 2026-09-12T10:36:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 శ్లేష స్త బకము. 3 న, నత = వంగిన, ఆటోప= అటో పముకలవాఁడు. సదాఖర్వతమస్థితిః_సదా=ఎల్లపుడును, ఖర్వతమస్థితిః = మిక్కిలి కుఱుచయైన స్థితికలవాఁడు, పదా= ఎల్లపుడును, అఖర్వ = అల్పము కాని తమస...' 578050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>124 శ్లేష స్త బకము. 3 న, నత = వంగిన, ఆటోప= అటో పముకలవాఁడు. సదాఖర్వతమస్థితిః_సదా=ఎల్లపుడును, ఖర్వతమస్థితిః = మిక్కిలి కుఱుచయైన స్థితికలవాఁడు, పదా= ఎల్లపుడును, అఖర్వ = అల్పము కాని తమస్థితి;=తమోగుణముయొక్క (లేక) చీకటియొక్క ఉనికిగలది. అధికం=అధికమగునట్లుగా, ప్రాంతుసంశోభీ, ప్రాంశు—ఉన్న తముగా సంశోభీ= ప్రకాశించువాఁడు..ప. అధికం అత్యంతసుందరములయిన అంతు=కిరణములచేత, సంశోభీ= ప్రకాశించువాఁడు. సర్వదాబాలన ద్యుతిః సర్వదా=ఎల్ల పుడును, వాల=తోక యొక్క సత్=యోగ్యమగు ,ద్యుతిః=కాంతిగలది. ప. సర్వదా. ఎల్లపుడును, బాల=పిల్లలయొక్క, సత్ = యోగ్యమగు, ద్యుతిః= కాంతిగలది. 3 : గృహదారః :— శ్లో. సంపన్న వేళ్ళనిస్థాయీ సదనస్థితిభాసుర్ : సద్మనస్థితిముద్బిభత్ సుశోభనిలయస్థితిః. సంపన్న వేశ్మనిస్థాయీ… సంపన్న=సమృద్ధమయిన, వేళ్మని; గృ హమందు; స్థాయీ=ఉండునది. (ప) సంపన్న = శ్రీమంతులయొక్క; . వేశ్మని=గృహమందు, స్థాయీ= ఉండువాఁడు. సదనస్థితి భాసురః – సదన =గృహమం దైన, స్ధితి=ఉనికిచేత భాసురః=ప్రకాశించునది ప. సత్= యోగ్యమగు. అనస్థితి=బండ్లయొక్క (లేక) బండ్లయందైన ఉనికి చేత; బాసురః=ప కాశించునది. సద్మనః స్థితిముద్బిభత్-సద్మనః=గృ హముయొక్క, స్థితిం=ఉనికిని, ఉద్భిభత్=ఉన్నతముగాభరించునది ప. సత్=యోగ్యమగు, మనస్థితి=మన స్థైర్యమును, ముత్=సంతో షమును;బిభ్రత =భరించునది. సుశోభనిలయస్థితి, సు=యోగ్యమగు, శోభ=శోభగల; నిలయ=గృహమందైన; స్థితిః=ఉనికిగలది.<noinclude><references/></noinclude> 4otkeoir245b9bqiip8ohg4xpkf6svs 104 223637 578051 2026-09-12T10:36:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవీ కల్పలత. __ : స్థిరాణి : :స్థిరాణి :—— అచలడ్యుతివిద్యోతీ సదాస్థికచిత స్థితిః సత్వరోచిత లక్ష్మీకః మనోజ్ఞతరలక్షణ.. 125 అచలద్యుతివిద్యోతీ-అచల=చలనము లేని; ద్యుతి= కాంతిచేత; విద్య...' 578051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవీ కల్పలత. __ : స్థిరాణి : :స్థిరాణి :—— అచలడ్యుతివిద్యోతీ సదాస్థికచిత స్థితిః సత్వరోచిత లక్ష్మీకః మనోజ్ఞతరలక్షణ.. 125 అచలద్యుతివిద్యోతీ-అచల=చలనము లేని; ద్యుతి= కాంతిచేత; విద్యోతీ=ప్రకాశించునది. ప పర్వతముయొక్క కాంతి వంటి కాంతిచేత; విద్యోతీ=ప్రకాశించునది. సదాస్ధిరచితస్థితిః_ సదా= ఎల్లపుడును, స్థిర=స్థిరముగా, చిత=పోషింపఁబడిన, స్థితిః=ఉనికిగలది. ప. సదా=ఎల్లపుడును, అస్థి=ఎముకలచేత; రచిత=కూర్పఁబడిన; స్థితిః =ఉనికిగలది. 2- సత్వరోచిత లక్ష్మీక – సత్వ= స్థిరాంశముచే; రోచిత = పరిపోష నొందింపఁబడిన; లక్ష్మీకః శోభిగలది ప. సత్వ=సత్వగుణముచేత; రో చిత=పోషింపఁబడిన;లక్ష్మీ క= ఐశ్వర్యముకలవాఁడు. మనో జ్ఞతరళక్షణ మనోజ్ఞ = మనోహర మైనదియు. తరల= చంచలమైన; “క్షణః= క్షణకాల ము కలది (అనగా క్షణమాత్ర చంచలమనిభావము) మనోజ్ఞతర=మి కిలిమనోహరములగు లక్షణః=లక్షణములుకలది. (అంత్యపాదమున “తరళ” పదముపయోగించుట ఉదాహరణాంతర నిరూపణముగా నె ఱుంగవలెను.) : సమీపం : ఉపకంఠ స్థితిం బిభ్రాత్సనీడ స్థితి పేశలమ్ అభ్యర్థ స్థితివిభాజి గంగాంబునిక టస్థితి. ఉపకంర=స టూవమం దైన;స్థితిం= ఉనికి ని;బిభత్ =భరించునది ఉపకంర=కంఠమునం దైన; స్థితిం=ఉనికిని; బిభ్రత్=భరించునది. సనీ డస్థితి పేశలమ్_సనీడ=సమీపమందైన; స్థితి=ఉనికిచే; వేళలమ్ నుం దరమైనది. వ. సనీడ=పం గూండ్లతో కూడిన; స్థితి=ఉనికిచే; వేళలమ్<noinclude><references/></noinclude> 1jzmd2e4kcdaetm13z4553xscy7ayaa 104 223638 578052 2026-09-12T10:37:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 శేషన ఒకము. 3 _ =సుందరమైనది. అభ్యర్థ స్థితివిభాజీ అధ్యర్థ స్థితి అ స్థితి=సమీపమందైన 3న ఉ నికిచే; విభాజీ=ప్ర కాశించునది. ప. నీటియందై నఉవికీచే ప్రకాశించు నది, గంగాంబునికటస్థితి_గ...' 578052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 శేషన ఒకము. 3 _ =సుందరమైనది. అభ్యర్థ స్థితివిభాజీ అధ్యర్థ స్థితి అ స్థితి=సమీపమందైన 3న ఉ నికిచే; విభాజీ=ప్ర కాశించునది. ప. నీటియందై నఉవికీచే ప్రకాశించు నది, గంగాంబునికటస్థితి_గంగాంబు=గంగానదీజలముయొక్క; నికట =సమీపమందైన; స్థితి=ఉనికిగలది, ప. గంగాంబుని=గంగానదీజల మందు; కటస్థితి=గండభాగములయొక్క ఉనికిగలది. ఇది శ్లేషాఖ్య ద్వితీయస్త బకమున ప్ర్రకీర్ణ మన మూడవ కు సు మ ము,<noinclude><references/></noinclude> 721i544bd5dffxj1g6fhrpnxmspb6w8 104 223639 578053 2026-09-12T10:37:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. శ్లేషస్త బఠము. 2 4 సంఖ్యాకుసుమము, 127 శ్లో. ఏకమాత్మేందువసుధా గజాస్యరదకు దృక్ అవ._.ఏకాదిక మముచే సంఖ్యావాచకములు నుదాహరించు చున్నాడు. 2, ఆత్మ, చంద్రుఁడు, భూమి, విఘ్నేశ్వర...' 578053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. శ్లేషస్త బఠము. 2 4 సంఖ్యాకుసుమము, 127 శ్లో. ఏకమాత్మేందువసుధా గజాస్యరదకు దృక్ అవ._.ఏకాదిక మముచే సంఖ్యావాచకములు నుదాహరించు చున్నాడు. 2, ఆత్మ, చంద్రుఁడు, భూమి, విఘ్నేశ్వరుని దంతము, శుక్రా చార్యుని నేత్రము, ఇవిఏక సంఖ్యావాచకములు. —: ద్వయవాచకములు : ద్వయం పిక్ష నదీ కూ లా సిధారా రామనందనాః॥ 1 ఏవం క రాషీయమల స్తనయు గా గ్మాదివాచక్కా పక్షి రెక్కలు, ఏటియొడ్లు, ఖడ్గధారలు, రాముని పుత్రులు (కుశలవులు)హర్త ములు, నేత్రములు, కవలపిల్లలు, కుచములు, ద్వం ద్వముమొదలగువాని పర్యాయములును ద్విసంఖ్యావాచకములు. త్రిసంఖ్యావాచకములు :- త్రయం కాలాగ్ని భువన గంగా మారేశ దృగ్గుణాః || గ్రీవా లేఖా కాళిదాస కావ్యం శూలశిఖావళిః సంధ్యాః పురః పుష్క రాణి రామవిష్ణుజ్వ రాంమయః ॥ భూతభవిష్యద్వర్తమానకాలములును, గార్హస్పత్యాది త్రేతా 1 "ఏక మే నాద్వితీయంబ్రహ్మ' అనిశ్రుతి. జోతిశా 2 "వార్మాకూరాః తిధి్భుద్రా నక్షత్రం భగ్న పాదకం”అని ‘ న్ద్రప్రసిద్ధము. 8 “త్రిపాద్భస్మప్రహరణస్త్రి శిరారక లోచనః' అని జ్వర స్వరూపలక్షణము”. 4 “త్రిపాదూర్ధ్వముదైత్ పురుషః పాదోన్యేహాభవత్సువః” పురుష సూక్త యి.<noinclude><references/></noinclude> 86i34mglkesaawp31xap7f50izhqh5q 104 223640 578054 2026-09-12T10:37:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 శ్లేషస్త బకము. కా గ్నులును, స్వర్గక్షర్త్యపాతాళలోకములు, మిన్నేటితోవలు, శివుని నేత్రములు, సత్వరజస్తమోగుణములు, గళ రేఖలు, రఘువంశ, కూ మారసంభవ, మేఘసం దేశ కావ్యములు, శూలాయుధాగ్...' 578054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>128 శ్లేషస్త బకము. కా గ్నులును, స్వర్గక్షర్త్యపాతాళలోకములు, మిన్నేటితోవలు, శివుని నేత్రములు, సత్వరజస్తమోగుణములు, గళ రేఖలు, రఘువంశ, కూ మారసంభవ, మేఘసం దేశ కావ్యములు, శూలాయుధాగ్రములు, వళులు, సంధ్యలు, త్రిపురములు, త్రిపుష్కర యోగములు, పరశు రామ శ్రీ రామబఅ రాములు, విష్ణుపాదములు జ్వర పాదములు ఇవి త్రిసంఖ్యావాచకములు. చతుస్సంఖ్యావాచకములు శ్లో ! చత్వారి వేద బ్రహ్మాస్య వర్ణాభిహరి బాహవ 3 స్వర్దంతి దంత సేనాం గోపాయ యామయుగాశమాః ॥ వేదములు, బ్రహ్మముఖములు, బ్రాహ్మణాదిపర్ణములు, నము ద్రములు, విష్ణునిభుజములు, ఐరావతముయొక్క దంతములు, రథ గజాది సేనాంగములు, సామాద్యు పాయములు, జాములు, కృతాది యుగములు బ్రహ్మచర్యాద్యాశ్రమములు, ఇవి చతుస్సంఖ్యావాచక ములు. పంచసంఖ్యావాచకములు పంచపాండవ రు దాస్యేంద్రియ స్వర్ధ వృతాగ్నయః మహాపాప మహాభూత మహాకావ్య మహామఖా:|| పురాణలక్షణా న్యంగా నిల వర్ణేంద్రియార్థ కాః 4 1 పంచై తేదేవతరవోమందారః పారిజాతకః| సంతానఃకల్పవృ షశ్చపుంసివాహరిచందనమ్ ॥ అనిఆ మరము. 2 బ్రహ్మహ త్యాను రాపా నంస్తేయం గుర్వంగనాగమః। మహాంతిపాత కావ్యాహుస్సంసర్గ శ్చాపి తైస్సహ 3 దేవయజ్ఞో భూతయజ్ఞః పితృయజ్ఞస్త ధైవచ। బ్రహ్మయజ్ఞో నృయజ్ఞశ్చ పంచయజ్ఞాఃపకీ ర్తి తాః 4 సర్గశ్చ ప్రతి సర్గశ్చ వంశో మన్వంతరాణిచ! వంశాను చరితం చేతి పురాణంపంచలక్షణం॥ అని అమరము<noinclude><references/></noinclude> tuaft4dji2pnitqj4fb56rm0bcd8f8h 104 223641 578055 2026-09-12T10:37:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 129 పాండవులు, శివునిముఖములు,, త్వక్చతు; శ్రోతజిహ్వాఘా ణములు, 1 దేవతరువులు సభ్యావసభ్యలతోఁ గూడిన త్రేతాగ్నులు 2 బ్రహ్మహత్యాదిమహాపాపములు భూమ్యాదిపంచభూతములురికి రా...' 578055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 129 పాండవులు, శివునిముఖములు,, త్వక్చతు; శ్రోతజిహ్వాఘా ణములు, 1 దేవతరువులు సభ్యావసభ్యలతోఁ గూడిన త్రేతాగ్నులు 2 బ్రహ్మహత్యాదిమహాపాపములు భూమ్యాదిపంచభూతములురికి రా తార్జునీయ, శిశుపాలవధలతోఁ గూడిన కాళిదాస కావ్యములు, ఔపా సని వైశ్వదేవాదిరూపములయిన పంచమహాయజ్ఞములు, 4 పురాణ లక్షణములు, తిధివారనక్షత్రయోగకరణములు, ప్రాణాపానవ్యానో దానసమానములను వాయువులు, కకా కారాద్యక్షర వర్గములు శబ్దస్పర్శ రూపర స గ ంధ ములు, ఇవిపంచ సంఖ్యావాచకములు. ఇట్ల నేపంచగవ్య ములు, పంచబాణము లిత్యాదులూహ్యములు, అమృతములు పల్లవ వములు, రత్నములు, తీర్థములు, కషాయములు, శివయజ్ఞములు, ఇవి యు పంచసంఖ్యావాచకములే, షట్సంఖ్యావాచకములు షడ్వజ్ర కోణ త్రిశిరో నేత కర్కాంగ దర్శనం చక్రవర్తి మహాసేన వదనర్తు గుణా రసాః॥ వజ్రాయుధకోణములు; త్రిశిరస్కుఁడను రక్కసుని నేత్రములు ద్రవ్యగుణక్రియాసామాన్య సమవాయభావరూప తర్కశాస్త్రాంగ మలు, న్యాయవై శేషిక మీమాంసా వేదాంతసాంఖ్య పాతంజలరూప షట్ఛాస్త్రములు; హరిశ్చంద్రాది షట్చకవర్తులు; కుమారస్వామి ముఖములు; వసం తాదిషడృతువులు; సంధివిగ్రహయానాసన ద్వైధీ భావసమాశ్రయములు; కటుతికాదిక్షడ్రసములు ఇవిషట్సంఖ్యావాచ కములు, మరియు యానాసన ద్వైధీభావసమాశ్రయములు, కటుతిర్తాది షడ్రసములు ఇవి షట్నంఖ్యావాచకములు. ః నప్త సంఖ్యవాచకములు సప్త పాతాలభువనమునిద్వీ పార్క వాజినః వారాబ్దిస్వర రాజ్యాంగ ధాతువహ్ని శిఖాద్రయః || 17<noinclude><references/></noinclude> 11184nru99hb383fmaby5poq3bags6o 104 223642 578056 2026-09-12T10:37:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '130 శ్లేషస్త బకము. అతలవితలాదిసప్త పాతాళలోకములు 1 భూర్భువస్వాదిభువన ములు కశ్యపాదిసప్త మహర్షులు 2 జంబూప్లు దినప్త ద్వీములు, సూ ర్యాశ్వములు; ఆదిత్యాదిసప్త వారములు; లీ లవణాదిసప...' 578056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>130 శ్లేషస్త బకము. అతలవితలాదిసప్త పాతాళలోకములు 1 భూర్భువస్వాదిభువన ములు కశ్యపాదిసప్త మహర్షులు 2 జంబూప్లు దినప్త ద్వీములు, సూ ర్యాశ్వములు; ఆదిత్యాదిసప్త వారములు; లీ లవణాదిసప్త సముద్రము లు 4 నిషాఢాదిసప్త స్వరములు; 5 స్వామ్యాదివస్త రాజ్యాంగములు 6 సప్త శారీరక ధాతువులు. 7 అగ్నిహోత్రజ్వాలలు; 8 సప్త కులపర్వత ములు; ఇవిసప్త సంఖ్యావాచకములు. _O —: అష్ట సంఖా చక్యవాములు :- అష్టాయోగాంగవస్వీశమూర్తి దిగ్గజ సిద్ధయః ! బ్రహ్మశ్రుతివ్యాకరణ దిక్పాలాహికులాయః|| యమనియ మాసనప్ర్రాణాయామ ప్రత్యాహార ధ్యాన ధార ణాసమాధిరూపములయ్ని యోగాంగములు; 1 అష్టవసువులు 2 శివుని మూర్తులు; 3 దిగ్గజములు 4 అణిమాది సిద్ధులు, బ్రహ్మచెవులు 6 అష్టదిక్పాలురు; 6 కులసర్పములు; కులపర్వతములు 7 ఇచటసప్త కుల పర్వతములని ప్రసిద్ధియున్నను హిమవంతముతోఁ గూడి యష్టకుల పర్వతములుగా నూహించుకొనునది. 1కశ్యపో౬త్రిర్భర ద్వాజోవిశ్వామి త్రోధగౌతమః | జమదగ్ని ర్వశిష్ఠశ్చసపై తేఋషయఃస్మృతాః ॥ "2 జంబు- శాక - కుశ-కాంచ- శా ల్మలి-ఫ్లు.. పుష్క రాః” 3 లవణక్షీర- దధ్యా-జ్య సురేఖ, స్వాము సాగరా:" అనిహలాయుధము. 4 నిషాదర్ష భగాంధారషడ్జమధ్యమ దైవతాః॥ అనిఅమరము 5 "స్వామ్యమాత్య సుహృత్కో శ రాష్ట్రదు ర్గబలానిచ|సప్తాంగాని" అని 6 రసాస్రమాంస మీదోస్థిమజ్ఞానళ్ళుక్రసం యుతాః॥ కాళీక రాళీచమనోజ వాచసులో హి తౌచాపి సుధూమ్రవర్ణా! స్ఫులింగినీ త్యేవచవిశ్వదాహాజ్వాలా:కృశా నోరిహసప్త సంఖ్యాః ॥ 3 మహేంద్రోమలయస్సహ్యశ్శ క్తి మాన్ పారిభాదశః । దరోదరశ్చవిం ధ్యశ్చన పై తేకులపర్వతాః॥<noinclude><references/></noinclude> 00qqi8wrx2cohd67ypgahvrc2zc1wod 104 223643 578057 2026-09-12T10:38:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 131 జలమగ్నిర్ధ రావాయుర్న భశ్చంద్రరవీతథా | యజమానఇతి పాజైరుకాళ్ళ ర్వాష్టమూర్త యః" "ఐరావతః పుండరీకో వామన,కుము దోంజనః| పుష్పదన స్సార్వభౌమస్సు ప్రతీకశ్చ దిగ్గ జాః|| అణ...' 578057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, 131 జలమగ్నిర్ధ రావాయుర్న భశ్చంద్రరవీతథా | యజమానఇతి పాజైరుకాళ్ళ ర్వాష్టమూర్త యః" "ఐరావతః పుండరీకో వామన,కుము దోంజనః| పుష్పదన స్సార్వభౌమస్సు ప్రతీకశ్చ దిగ్గ జాః|| అణిమామహి మాచైవ గరిమాలఘిమాతధా ! ప్రాప్తిః ప్రాకామ్యమీశ్వంవశిత్వం చాష్టసిద్ధయ;" 6 అనంతో వాసుకిశ్శంఖ; కర్కటస్త క్షకన్తధా| పద్మ శ్చైవ మహాపద్మ: కులిశ శ్చేతివిశ్రతాః ॥ 7 అష్టకులాచలసప్త సము దాబ్రహ్మపురఁదరదిన క రరుద్రాః నత్వంనాహంనాఃయఁలో కస్త ద వికీమర్థంక్రియ తేశోకః| _0 వైయాకరణులు; (ఇటనవ వ్యాకరణసంజ్ఞ గలదు గాని అష్టవ్యాకరణ సంజ్ఞ ప్రసిద్ధముగాదు కావున లక్షణచేత త్పారకులఁ గ్రహింపవలసి యున్నది) ఇందుకుప్రమాణమేమనగా “ఇంద్రశ్చంద్ర, కాశకృత్స్న పీ శలీశాకటాయనః | పాణిన్యమగజైనేంద్రా జయంత్యష్టా ది శాబ్ది కా; " 1 ధరోధువశ్చసోమశ్చ విష్ణుశ్చైవానిలో 2 నలః| ప్రత్యూవ శ్చ ప్రభాసశ్చ అష్టా తేవసవఃస్మృతాః|| ——: నవసంఖ్యావాచకములు -- నవాంగద్వార భూఖండకృత్త రావణమస్తకాః॥ వ్యాఘీస్త నసుధాకుఁడ సేవధ్యంకరసగ్రహాః॥ 9 దేహమందలి నవరంధ్రములు; భూమియొక్క నవఖండములు? ఛేదింపఁబడిన రావణుని శిరములు; పులిచన్నులు, అమృతకుండములు వీనికి నవత్వ ప్రసిద్ధివిచారణీయము) కుబేరునినిధులు, సంఖ్యలు 1 "మహాపద్మశ్చపద్మశ్చ శంభో మకరకచ్చపౌ |ముకుందఃకుంద నీతౌ చఖర్వశ్చనిథ యోనవ"॥ అని అమరము. 2 "శృంగారవీరకరుణాద్భుత హాస్యభయాన కాః | బీభత్సరౌద్రే చరసాః" అని అమరము.<noinclude><references/></noinclude> p013r30je5c6qzwf7uwyxu82xdr9rc3 104 223644 578058 2026-09-12T10:38:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '132 శ్లేష బకము. 2 శృంగారాదిరసములు; సూర్యాదిగ్రహములు; ఇవినవసంఖ్యావాచ కములు. దశసంఖ్యావాచకములు దశహస్తాంగుళిశంభు బాహు రావణమస్త కాః| కృష్ణావ తార రిగ్వి శ్వే దేవావ న్దేందువాడనః ॥...' 578058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>132 శ్లేష బకము. 2 శృంగారాదిరసములు; సూర్యాదిగ్రహములు; ఇవినవసంఖ్యావాచ కములు. దశసంఖ్యావాచకములు దశహస్తాంగుళిశంభు బాహు రావణమస్త కాః| కృష్ణావ తార రిగ్వి శ్వే దేవావ న్దేందువాడనః ॥ 10 చేతుల వేళ్ళు, శివునిభుజములు, రావణుని శిరములు, కృష్ణుని యవతారములు, ఓక్కులు 1 విశ్వేదేవులు 2 మన్మథావస్థలు; చంద్రు ని ధముయొక్క గుఱ్ఱములు, ఇవిదశ సంఖ్యావాచకములు. —: ఏకాదశ సంఖ్యావాచకములు :— “ఏకాదశమహా దేవాస్సే నాశ్చకురుభూపతే:* 11 ఏకాదశరుద్రులు (అజైకపాదిత్యాదులు) ధుర్యోధనునియ హిణులు, ఇవియేకాదశ సంఖ్యావాచకములు. ద్వాదశ సంఖ్యావాచకములు — ద్వాదశార్కామాస రాశి సంక్రాంతిగుహభాహవః | శాలికోష్ఠక సేనానీనేత్ర ్మ పతిమండలాః ॥ 12 మిత్రాది ద్వాదశాదిత్యులు, చైత్రాదిమాసములు; మేషాది రాసులు, మహావిషువాదిసంక్రమణములు కుమారస్వామి బాహువులు సొగటాలగళ్ళు, కుమార స్వామి నేత్రములు ద్వాదశరాజమండలము ఇవిద్వాదశ సంఖ్యావాచకములు, 1 “శ్రితుర్దఱో వసుస్సత్య; కామ, కాలస్త ధాధురిః। లోచనోః థవ శ్చేతి తధా చాన్య’ప్రమారణ}||" 2 "దృఙ్మనస్సంగి సంకల్పజాగరాః కృశతారతి | త్యాగో న్మాదమూర్ఛాంతా ఇత్యసంగదశా. దశ అరిర్మిత్రమ రేర్మిత్రం మిత్రమిత్రమతిఃపరం| లెధారిమిత్రమిత్రం చ విజిగీపోపురస్స రా;| పార్లి గ్రాహిస్తతి : ఎశ్చాదాక్రందిస్త దనంతరం<noinclude><references/></noinclude> 5vvl21uogpy2eqomr4xl4a5kkvm7sc7 104 223645 578059 2026-09-12T10:38:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పకత, 138 ఆసా రావన యోశ్చైవవిజిగీ పోస్తుపృవతః అరేశ్చ విజగీ పోశ్చ మథ్యమో భూమ్యనంతరః| అనుగ్ర హేసంహత యోస్సమర్ధోవ్యస్త యోర్వధే|మం డలాద్బహి రే తేషామందాసీనో బలాధికః । అనుగ్...' 578059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పకత, 138 ఆసా రావన యోశ్చైవవిజిగీ పోస్తుపృవతః అరేశ్చ విజగీ పోశ్చ మథ్యమో భూమ్యనంతరః| అనుగ్ర హేసంహత యోస్సమర్ధోవ్యస్త యోర్వధే|మం డలాద్బహి రే తేషామందాసీనో బలాధికః । అనుగ్ర హేసంహతానాంవ్య స్తానాంచవ ధేప్రభుః | - త్రయోదశసంఖ్యావాచకములు త్రయో దశ స్యు స్థాంబూలగుణా అధ చతుర్దశ || తాంబూలగుణములు త్రయోదశ సంఖ్యావాచకములు. చతుర్దశ సంఖ్యావాచకములు - “విద్యాయ మోమను స్స్వారాడ్బువనధు వ తార క్యా" 3 1 1 చతుర్దశవిద్యలు; 2 చతుర్దశయము; లి వైవస్వతాదిమను వులు 4 ఇంద్రులు; ఉర్వాధోలోకములు; ధృవనక్షత్రములు; ఇవిచ తుర్దశవాచకములు, - పంచదశవాచకములు తిథయస్స్యు; పంచదశ తిధులు పదునైదు షోడశవాచకములు షోడ శేందుకలాంబికాః ॥ 13 కములు, చంద్రకళలు; గౌర్యాదిమాతృకలు; ఇవిపోడశ సంఖ్యావాచ తాంబూలంకటుతిక మామ్లమధుర చౌరంకషాయాన్వితం | వా తఘ్న ంక ఫనాశనంకృమిహరందుర్గంధి దోషాపహం! వక్త స్యాభరణంవిశు ద్దికరణం కామాగ్ని సందీపనం | తాబూల స్యఖలుత్రయోదశగుణాః 1 అంగాని వేదాశ్చత్వారో మీమాంసాన్యాయవిస్త రః। పురా ణంధర్మశాస్త్రంచవిద్యా హ్యేతాశ్చతుర్దశ॥ 2 యమాయధర్మరాజాయ మృత్యవేచాంతకాయచ||వై వస్వ<noinclude><references/></noinclude> mxclucy4glzbyayddnoh0qq93s7s054 104 223646 578060 2026-09-12T10:38:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 3 శ్లేషస్త బకము. తాయ కాలాయనీలాయవర మేష్ఠినే వృకోదరాయ చిత్రాయ; చిత్ర గుప్తాయ వై నమః || 3 స్వాయంభువ; స్వారోచిష; ఉత్తమ; తాపస; రైవత; చాటు ష: వైవస్వత, సావర్ణి; దక్ష సావర్ణి; బ్రహ్మసావర్...' 578060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>184 3 శ్లేషస్త బకము. తాయ కాలాయనీలాయవర మేష్ఠినే వృకోదరాయ చిత్రాయ; చిత్ర గుప్తాయ వై నమః || 3 స్వాయంభువ; స్వారోచిష; ఉత్తమ; తాపస; రైవత; చాటు ష: వైవస్వత, సావర్ణి; దక్ష సావర్ణి; బ్రహ్మసావర్ణి ధర్మసాక్షి; రుద్ర సావర్ణి దేవ;సావర్ణి; ఇంద్రసావర్ణయః || 4 ఇతిభూ తాభవిష్యాశ్చఇంద్రా జ్ఞేయాచతుర్దశ యజ్ఞ రోచ న; సత్యజిత్; త్రిశిఖ; విభు; మనద్రుము; పురందర, బలి, శ్రుత; శంబు వైధృత; ఋతుధామాదివస్పతిశుచయః ॥ అష్టాదశసంఖ్యావాచకములు అష్టాదశద్వీపవిద్యాపు రాణస్మృతి ధాన్యకం ద్వీపములు (పూర్వోక్తములగు నవద్వీపములుగాక రమణ కాద్యుపద్వీపము లింకనుతొమ్మిది గలవనియెఱుంగునది) విద్యలు (పూర్వోక్త ములగుచతుర్దశవిద్యలునుగాక ఆయుర్వేద; ధను ర్వేద సంగీత; అర్ధశాస్త్రములని తెలియవలయును) బ్రాహ్మ్యాద్యష్టాదశ పురాణములు మన్వాదిస్మృతులు 2 ధాన్యజాతులు ఇవి అష్టాదశ సంఖ్యావాచకములు, 1 బ్రాహ్మ్యం పాద్మ్యం . వైష్ణవంచ- శైవం. భాగవతంతధాతధాన్య న్నారదీయంచ.మార్కండేయంచసప్తమం। ఆగ్నేయమష్టమం చైవ భవిష్యంనవమంస్మృతం | దశమంబ్రహ్మవైవర్తం లైంగ మే కాదళం స్మృతం! వరాహంద్వాదశంచై వ|స్కాందంచై వక్త్రయోదశం! చతు ర్దశం వామనకం కౌర్మ్యంపంచదశంస్మృతం మాత్స్యంచగారుడం దైవ బ్రహ్మాండంచతతఃపరమ్॥ అనిపురాణనామములు పదునెనిది. యవగోధూమధాన్యానితిలా కంగుకుళువకాః/ మాషాముద్దా శుసూ రాశ్చనిష్పా తాః శ్యామనర్ష పాః॥ గవేధుకాశ్చనీవా రాఆఢజ్యో ధసతీనకాః॥ చణకాశ్చన కాశ్చైవధాన్యా అష్టాదశస్మృతాః |<noinclude><references/></noinclude> otyd7n8zkmxu88adn47ddzynsxjyglk 104 223647 578061 2026-09-12T10:38:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. వింశతివాచకములు 185 వింశతీ రావణభుజాం గలయోధశతంయథా॥ 14 రావణునిభుజములు; మనుజునిహస్త పాదాంగుళులు; ఇవివింశ తిసంఖ్యావాచకములు. -శతసంఖ్యావాచకములు___ ధార్త రాష్ట్రా శృతిభి...' 578061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. వింశతివాచకములు 185 వింశతీ రావణభుజాం గలయోధశతంయథా॥ 14 రావణునిభుజములు; మనుజునిహస్త పాదాంగుళులు; ఇవివింశ తిసంఖ్యావాచకములు. -శతసంఖ్యావాచకములు___ ధార్త రాష్ట్రా శృతిభిష కారకాః పురుషాయుషం। రావణాంగు శృబ్జదశ శక్రయ జ్ఞాబ్ధియోజనం॥ 15 దృతరాష్ట్రునిపుత్రులు; శతభిషఙ్న క్షత్రములు; మనుజునియా యుర్దాయవత్సరములు, రావణుని చేతుల వేళ్లు, పద్మములయొక్క దళ ములు; ఇంద్రునియాగములు, సముద్ర వైశాల్యముయొక్క పరిరూణ ము ఇవి శతసంఖ్యావాచకములు. - సహస్రసంఖ్యావాచకములు సహస్రం జాన్హ వీవక్త్రం శేషశీ రాంబుజచ్ఛదాః । రవేక రార్జునశరసామశా భేంద్ర దృష్టయః 15 | గంగాముఖములు; శేషునిశిరములు; కమలపత్రములు; సూర్య కిరణములు; అర్జునుని బాణములు, సామవేదశాఖలు, ఇంద్రుని నేత్ర ములు: ఇవిసహస్త్రసంఖ్యావాచకములు. పూరోక శబ్దప్రయోగోదాహరణము. శ్లో, ఏ కేన భూమిరివ మేరు మహీథ రేణ వక్షస్థలీమధు రిపోరివ కౌస్తు భేన | ద్యౌరిందు నేవదశ నేనగ ణాధినాధః శు శ్రేణ దేవ భవతాలమ కారిలో కం॥ 17 ఇపుడే కాదిద శాంతవాచకశబ్దములు క్రమముగా బ్రయోగిం పఁబడుచున్నవి. తా॥ ఓరాజా! ఒక్కటియగు మేరుపర్వతముచేత భూమివ లెను,ఒక్క కౌస్తుభమణిచేత విష్ణునివర్షమువ లె,ఒక్క చంద్రుని చేత ఆకాశమువలెను, ఒక్క స్వచ్ఛమైన దంతము చే విఘ్నేశ్వరుఁడు<noinclude><references/></noinclude> so40danadvrmfl93amgpipgaa06d0qf 104 223648 578062 2026-09-12T10:38:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '136 శేషము. 3 వలెను, నీచేతనీలోక మలంకరింపఁబడెను. వీడ్యమానా దృఢం ద్వాభ్యాం త్వదోర్బ్యా మివ ప్రియా! సిన్వేద చ చకంపే చ సంముమోహ చ సా చమ్మూ॥ 18 ఓ రాజా! నీయొక్క రెండు బాహువుల చేతను గాఢముగ...' 578062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>136 శేషము. 3 వలెను, నీచేతనీలోక మలంకరింపఁబడెను. వీడ్యమానా దృఢం ద్వాభ్యాం త్వదోర్బ్యా మివ ప్రియా! సిన్వేద చ చకంపే చ సంముమోహ చ సా చమ్మూ॥ 18 ఓ రాజా! నీయొక్క రెండు బాహువుల చేతను గాఢముగా వీడిం పబడినదె ప్రియు రాలివలె నా సేని స్వేదోదకముతోఁ గూడియుం డెను, కంపించేను, మోహమునుబొందెను. కంరోయ మస్యా మృదుమధ్య తార స్వరత యాధారి ఇతి త్రి రేఖః| ముదం దదాతి త్రిజగజ్జయాయ ప్రయాణశం ఖొ మకరధ్వజస్య ॥ 19 మంద్రమధ్యమ తారములనెడు మూడు స్థాయిలకు నా ధార మై నది (యని గుఱుతుకొరకువలె) మూఁడు రేఖలఁదాల్చినదియు, మూఁ డులోకములను జయించుకొరకు మన్మధునకు విజయశంఖమైనదియు నగు దానికంఠము (జనులకు) ముదమును గొల్పుచున్నది. కింరోమరాజీయమునాత టేఒస్మిన్ వరిత్రిదండంక లయన్న నంగః| కస్యాపిరూ పేణజితస్త పస్వీత మేవ జేతుంతప తేత పాంఘి॥ 20 అవ=ఇది త్రిసంఖ్యా నాచప్రయోగమున కుదాహరణాంతరము. వృకోద రాద్యామహసామహాశ్రియః సహోద రాస్త ంప రివవ్రి రేనృపం || ద్యుహస్తి నోహ స్త మివస్వదం తారిపు చ్ఛిదస్తే రణదా పపారగాః ॥ 20 పరాక్రమముచే నధీకి మైనశోభగలవారును శత్రువులను ఖండిం చువారును, యుద్ధమను దావాగ్ని నతిక్రమించినవారును అగు భీమా దులు నల్వురును రాజైన యాధర్మజుని ఐరావతముయొక్క తుండ మును దంతములవలెఁ బరివేష్టించిరి,<noinclude><references/></noinclude> skc6ut3z1umqqg8kj2nkonin0qn5jxl 104 223649 578063 2026-09-12T10:39:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 137 పంచత్వంవంచేపోర్జగదారంభాయపంచభూతాని పంచశ ర్యాకును మేషోర్గిరిభువిగిరి శస్యజయ తిపం చముఖీ ॥ 2 ] మన్మధునీ (పంచభూతాత్మకత్వము) మరణమును, సృష్ట్యా రంభముకొరకు భూమ్యాద...' 578063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 137 పంచత్వంవంచేపోర్జగదారంభాయపంచభూతాని పంచశ ర్యాకును మేషోర్గిరిభువిగిరి శస్యజయ తిపం చముఖీ ॥ 2 ] మన్మధునీ (పంచభూతాత్మకత్వము) మరణమును, సృష్ట్యా రంభముకొరకు భూమ్యాదిపంచభూతములును, మన్మధునిపంచబాణ ములు, కై లాసస్థానమున శివునిముఖపంచకమును స సర్వాతిశయముచేఁ బ్రకాశించుచున్నవి. (ఇందుఁగ్రియాపదమును విశేష్యవచనానుసార ముగఁ బ్రత్యేకముగ నన్వయించుకొనునది) తవోమూర్తి శ్శరభూరివాజౌ వధే దేషడంగస్యషజాననత్వం| యత్కుండలానీవవి రేజుకు చ్చైశ్చండద్యు తేద్ద్వాదశమండలాని 22 ఓ రాజా! సంధివిగ్రహాది షడంగములు గల నీయాకృతియుద్ధ మునఁ గుమారస్వామివలె షడాననత్వమును దాల్చెను. ఏషడాననత్వ ముసకు ద్వాదశాదిత్యమండలములు కుండలములై మిగులఁబ్ర కాశిం చిన నో (అట్టిష డానసత్వమునని పూర్వవాక్యసంబంధము) లో కేషు సప్త సుదధంత్యతి గౌరవం యే యేషాంసమా ఉపరిస ప్తతురంగమస్య। సప్తరయోఘనపిశంగ జటాజ యంతి తేసప్త హేతయ ఇవజ్వలనన్యమూర్తా ॥ 23 ఎవరు సప్త లోకములయందును మిగుల గౌరవమును బొందు చుండిరో, ఎవరియొక్క మీదుభాగమున (అనగా శిరమున) విస్తారమై నట్టియు, పింగళవర్ణముగలట్టియు జటలు తేజరిలుచుండెనో అట్టివారు ను, సూర్యునితో సమానమైనవారును. ఆకారముల దాల్చిన అగ్ని హోత్రునిసప్త జ్వాలలువలెనున్న వారును నగు సప్త మహాముసులు స ర్వాతిశయముచేఁ బ్రకాశించుచున్నారు. గీతంది గంతేషు యశోష్టమూర్తె ర్మూర్తి ప్రభం తేష్టదిగీశమూర్తేః! అష్టాంగ యోగాత్కలితాష్టసిద్ధి; శ్రోతుంద ధేష్టశ్రుతి తాంవిధాతా ॥ 24 18<noinclude><references/></noinclude> jtienb89xopy8t5gss7czp4um4qglrf 104 223650 578064 2026-09-12T10:39:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '138 శేషము. M శివుని దేహ కాంతివంటి కాంతిగల, దిగంతములయందు గానము చేయ బడుచున్న యశమును వినుటకై యమనియమాద్యష్టాంగయోగ ములవలనఁ బొందఁబడిన యష్టసిద్ధులుగల బ్రహ్మదేవుఁడు ఎనిమిది చెవుల...' 578064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>138 శేషము. M శివుని దేహ కాంతివంటి కాంతిగల, దిగంతములయందు గానము చేయ బడుచున్న యశమును వినుటకై యమనియమాద్యష్టాంగయోగ ములవలనఁ బొందఁబడిన యష్టసిద్ధులుగల బ్రహ్మదేవుఁడు ఎనిమిది చెవులు గలుగుటను (అష్టశ్రుతిత్వమును) ధరించెను. అంతర్హి తిధ్వాంతమణిద్యుతీనికృత్తానిలంకాధిప తేళ్ళి రాంసి। నచాపిలక్ష్మీర్మణిభాసురాణాం దధుర్న వానామపి సేవధీనాం 25 హరింపఁబడిన చీఁకట్లుగల మాణిక్యకాంతులు గలవియు, (బ) హ్మసాక్షాత్కారముకొరకు) ఛేదించుకొనబడినవి యునగు రావణుని త్' 'మ్మిదిశిరములును మాణిక్యములచేఁ బ్రకాశించుచున్న నవనిధుల యొక్క శోభనుధరింప లేదా? నిజాశ్రుపూ రైః స్స్నపితాద్విషద్భిః ప్రదీపితామాళిమణిప్రభాభిః దశాపి తేపాదనఖాఃప్రయాంతిదిశాందశానామపి దర్పణత్వమ్ || 26 ఓరాజా! నీశత్రువుల యొక్క కన్నీళ్ళచే దడుపఁబడినవియు, వారికిరీటమాణిక్యములచే ప్రకాశింపఁ జేయబడిన వియు నగునీ కాలి గోళ్ళుపదియును దశదిశలకు నద్దములగుటను బొందుచున్నవి. ఇది శ్లేషాఖ్యద్వితీయ స్తబక మునందు నాల్గవదియగు సంఖ్యాకుసుమము, శ్లేషస్త బకము 2. 5 రూడాదికుసుమము. రూఢయౌగిక మిశ్రాఖ్యాధాశబ్దాఃప్రకీర్తి తాః॥ వ్యుత్పత్తి వర్జితారూఢాశ్శబ్దా “ఆఖండలాదయః || 1 అవ తారిక _క విత్వరచనా ప్రకారమునందలి చమత్కృతిని గూర్చి సాదృశ్యాంశపదార్ధములు వర్ణనా ప్రకారములు సామాన్యవిశే<noinclude><references/></noinclude> 6qzrulrx34xjsd2w0mhb8iw3q3v3vjp 104 223651 578065 2026-09-12T10:39:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 139 షనియమములు, శ్లేషకవిత్వరచనాభ్యాసపద్ధతి మొదలగు నుత్కృష్ట విషయముల పూర్వకుసుమములందు బాగుగ నిరూపించి శబ్దస్వరూప లక్షణము _ లెఱింగినఁగాని నిర్దుష్టమగు కవిత్వమల...' 578065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 139 షనియమములు, శ్లేషకవిత్వరచనాభ్యాసపద్ధతి మొదలగు నుత్కృష్ట విషయముల పూర్వకుసుమములందు బాగుగ నిరూపించి శబ్దస్వరూప లక్షణము _ లెఱింగినఁగాని నిర్దుష్టమగు కవిత్వమలవడక రదనుతలంపున నిప్పుడు పూర్వాలంకారికవుతానుసారము రూఢా దిశబ్దభేదములం గూర్చి యీ కుసుమమున లక్ష్యలక్షణము లుదహరింపబడుచున్నవి. " 1 రూఢ . . . ఖ్యాః—రూఢ =రూఢములనియుయౌగిక=యాగి కములనియు, మిశ్రాఖ్యాః మిశ్రమములనియు, శబ్దాః= సర్వశబ్దములు నత్రిథా=మూడువిధములుగ; ప్రకీర్తి తాః చెప్పబడినవి (అందు వ్యు త్పత్తి వర్జితాః= ప్రకృతిప్రత్యయవిభాగముచే నర్దబోధకముగాని,ఆఖండ లాదయః_ఆఖండల అనునది మొదలుగాగలశబ్దములు, రూఢా:- రూఢములు ఆనగా “ఆఖండల, మండపాది* శబ్దములు కేవలసము దాయముచేత నీశ్వరసం కేతితార్ధము బోధించుచున్నవి గానిప్రకృత ప్రత్యయాదివి శేషవిభాగముచే నట్లు చేయ లేవుగానని విగూఢములని భావము. యోగోగుణేన క్రియయ. సంబంధేనకృతో స్వయ| గుణస్స్యాన్నీ లవీ తాదిర్నీ లకంరాదయస్త త ॥ 2 2 గుణేన= తెలుపునలుపు, మొదలగుగ ణములచేతను, క్రియ యా=భ్వాది క్రియావ్యాపారముచేతను, సంబంధేన = జస్యజనకత్వాది సంబంధముచేతను; కృతః=చేయఁబడిన, అన్వయ = శబ్దార్ధ సంబంధము యోగః=యోగమనఁబడును గుణము; క్రియ సంబంధమఅనువా నిచే గూర్పఁబడిన సమన్వయముచే నేర్పడుచు యోగజాతార్ధ విశిష్ఠ మై యొప్పుశబ్దము యౌగికమని భావము. అందుకు దాహరణము రెండ వపాదమున స్పష్టపరుచుచున్నాడు నీలపీతాదిః నలుపు పచ్చన మొద లగువర్ణ సముదాయము గుణః= గుణము_ స్యాత్ =అగును తతః అందు నీలకంఠాదయః (శబ్దాః)=నీలకంఠ :-(నల్లనికంర ముక ల వాడుపర<noinclude><references/></noinclude> t7bgwxqh676cmuz6uhhysrfupjruwz6 104 223652 578066 2026-09-12T10:39:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 శ్లేషస్త బకము, మేశ్వరుడు) ఆదిశబ్దముచే “కాలకంఠః” మొదలగు శబ్దములు స్యుః= ఏర్పడుచున్నవి. ఇవియేగుణనిబంధనయౌగికములనంబడును, సంఖ్యా అపి గుణా ఏవ వై శేషికమైతే తతః | పంచేషు షణ్ముఖ...' 578066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>140 శ్లేషస్త బకము, మేశ్వరుడు) ఆదిశబ్దముచే “కాలకంఠః” మొదలగు శబ్దములు స్యుః= ఏర్పడుచున్నవి. ఇవియేగుణనిబంధనయౌగికములనంబడును, సంఖ్యా అపి గుణా ఏవ వై శేషికమైతే తతః | పంచేషు షణ్ముఖ దశగ్రీవైక దశనాదయః॥ కవిరూఢిచ్యుతా శ్శుభ్రవపు షట్కంధ రాదయ వైశేషిక మతమున సంఖ్యలును గుణములని చెప్పఁడెను. కనుక పంచేషు: షణ్ముఖ, దశగ్రీవ, ఏకదంత, ఇత్యాదులును గుణ నిబంధనయాగికములు, శుభ్రవపు షట్కంధరు ఇత్యాదులు గుణనిబం ధన యోగికములయినను కవిరూఢిచే ప్రసిద్ధములుగావు కావుననట్టి పదములను కావ్యాదులయందు కవులు గ్రహింపఁజనదు. క్రియా:కరోతిముఖాస్తతః సష్టృముఖామతాః॥ 4 కరోతి, దధతి, ఇత్యాదులుక్రియలు; ఈక్రియాయోగమున బుట్టినయర్ధమును బోధించునవి "స్రష్టా” “దాతా” ఇత్యాదిశ బ్దరూప ములు గనుక నివి క్రియాని బంధన యౌగికములు. సంబంధఃస్వస్వామి తేదిస్త త్రాహుర్నా మతద్వతామ్' స్వాన్నీ తృపతిభుక్ పాల ధనమత్వర్ధ కాదయ ॥ 5 భూనేతాభూపతిగ్భూభుక్ భూపాలో భూధనోంశుమాన్ I భూమాం శ్చేతిక వేహథ్యాజ్ఞేయోదాహరణ వ ళీ ॥ 6 సంబంధమనఁగా నాత్మీయవస్తుస్వామిత్వము మొదలగునవి. ఆదిశబ్దముచే జస్యజనక సంబంధము ధార్యధాగకసంబంధము; మొద లగునవి గ్రహింపగు ఆస్వామిత్వమున నాత్మీయవస్తువాచకశబ్దముల కంటెఁ బుమునఁ బ్రయోగింపఁబడిన నేతా; పతి, ఇత్యాదిశబ్దములా స్వామిత్వముగల వానియొక్క నామములను జెప్పుచున్నవి. ఎట్లన భూనేతా, భూపతి భూభుక్ భూపాలః భూధనః అంశుమాక్ మాన్ ఇత్యాద్యుదాహరణములు గలవి సాంప్రయానుసార మూ హింపవలసియున్నది.<noinclude><references/></noinclude> 5wlsi07tteppli52v1p6iw6gq8577do 104 223653 578067 2026-09-12T10:39:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 141 ఇట్లనుటచే కపాలమునకును శివునకు నాత్మీయవస్తు స్వామి భావ సంబంధమున్నను గవిసాంప్రదాయముచే నొక్క మత్యర్ధమునమా త్ప్రము కపాలీ యనిప్రయోగింపవచ్చునుగాని కపాలనేతా క...' 578067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 141 ఇట్లనుటచే కపాలమునకును శివునకు నాత్మీయవస్తు స్వామి భావ సంబంధమున్నను గవిసాంప్రదాయముచే నొక్క మత్యర్ధమునమా త్ప్రము కపాలీ యనిప్రయోగింపవచ్చునుగాని కపాలనేతా కపాల పతిః ఇత్యాదులు కవిసాంప్రదాయ విరహితములు గావున గ్రహిం పఁదగినవి కావని భావము. జన్యాద్విధాతృకర సూకృత్ కర్తృపష్టృజనక ముఖా: | జనకాద్యోనిజ జనిభూసంభవరుహసూత్యశాద్యాసు 7 జన్యజనక సంబంధమనగా కార్యకారణసంబంధము అట్టికార్య వాచకముకం టెఁబరమునఁ బ్ర) యోగింపబడిన కారణవాచకములగు “విధాతా కరః ఇత్యాదిశబ్దములు కారణనామములఁ జెన్పుచున్నవి. ఉ॥ విశ్వఛాతా_విశ్వకర్: విశ్వ సూః. విశ్వకృత్ . విశ్వకర్తా. విశ్వ స్త్రష్టా, విశ్వజనకః ముఖశబ్దముచే విశ్వ కారకం ఇత్యాదులు నూహ్యం బులు. ఇందువిశ్వము కార్యము తత్కారణము బ్రహ్మయనియే రూఢి గావున నీజనకాది శబ్దములు బ్రహ్మనేఁ జెప్పుచున్నవి. అన్ని యు గవిసాంప్రదాయసిద్ధము లే గ్రహింపవలెననుట జ్ఞ ప్తియందుంచవల యును. చిత్రమునకును వ్రాయు వానికిని జన్యజనక సంబంధమున్నను కవిరూఢివేఁ జిత్రికృత్ చిత్రకారు ఇత్యాదులు గ్రాహ్యములుగాని కవిరూఢి లేకుంటచే చిత్రసూ; ఇత్యాదులు గ్రహింపఁదగవు. మఱియు జనకవాచకముకంటెఁ బరమునఁ బ్రయోగింపఁబడిన యోన్యాదిశబ్దములు జన్యనామములఁ జెప్పుచున్నవి. ఉ॥ ఆత్మ యోనిః ఆత్మజః ఆత్మజని; ఆత్మభూః ఆత్మసంభవః ఆత్మరుహః ఆత్మసూతిః అణ్ ప్రత్యయఘటితములు దైత్య, భార్గవః ఇత్యాదులు ఆదిశబ్దముచే వాత్స్యాయనః కాత్యాయన, ఇత్యాదియజ్ ంతములని<noinclude><references/></noinclude> 7xbv94c590gk1r66mzhwrcr3yiv2ggg 104 223654 578068 2026-09-12T10:40:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 శ్లేష న్త జరము. గ్రహింపవలెను. ఇందుజన్యమగు బ్రహ్మకు అత్మయే కారణమని రూఢి గావున “ఆత్మయోని" అనుశబ్దము కార్యవాచకమగుచున్నది. ఇందు నివి గిరూఢివిరహితములగుటచే ఆత్మకారక ఇత్యాదు...' 578068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>148 శ్లేష న్త జరము. గ్రహింపవలెను. ఇందుజన్యమగు బ్రహ్మకు అత్మయే కారణమని రూఢి గావున “ఆత్మయోని" అనుశబ్దము కార్యవాచకమగుచున్నది. ఇందు నివి గిరూఢివిరహితములగుటచే ఆత్మకారక ఇత్యాదుల గ్రాహ్య ములు. ధార్యాధ్వజాస్త్ర పాణ్యంక మౌళిభృన్మండన సమానాః | ధరభర్త ృమాలిమత్వర్ధ శాలి శేఖర సదృశ ॥ 8 యథాశూలీ తధాసర్పీన శశీహరిణీ తథా| య ధేందుమౌళిర్న తథా గంగామాళిస్తువాచకః || 9 ఇవుడు థార్యధారకసంబంధము వివరింపఁబడుచున్నది. ధార్యమనగా ధరించువస్తువు. తద్వాచక ముకంటెఁ బరమున బ్రయోగింపఁబడిన ధ్వజాది శేఖరాంతశబ్దములును సమాన సదృశగ హణముచే వానిప ర్యాయములును ధారకనామమును జెప్పుచున్నవి. ఉ. వృషధ్వజః శూలాస్త్రః పినాకపాణిః వృషాంక చంద్రమౌళిః శూలభృత్ శశిమండనః గంగాధరః పినాకభర్తా పినాక మాలీ మత్వర్ధ మునకు శూలీ పినాకశాలీ శశి శేఖరు ఇత్యాదులూహింపవలెను. ధ్వజాదిపర్యాయములకుదాహరణము. వృషకేతనః శూలాయుధః వృషల ్మ చంద్ర? రాః చంద్రభూషణః పినాక పతిః ఇత్యాదులూ హించుకొనునది. “యధాశూలీ" యను పద్యము చేఁ గవిరూఢిచ్యుతముల గ్రా హ్యములని జెప్పఁబడుచున్నది. ధార్యదారక సంబంధమన్ని టియందును సమాన మేయైనను శూలీ యనుశబ్దమువలె కవిరూఢి లేకుండుటం జేసి “సర్పీ” ( శశీ' హరిణీ శబ్దములును; ఇందుమౌళిశబ్దమువలె గంగా మాళి శబ్దమును ప్రయోగార్హ ములుగావు. భోజ్యాద్భుక్ లిట్ పాయ్యంధోవత పాశాశనాదయః| భోజ్యభోజక సంబంధాద్యథాస్యురమృతాంధసః 10<noinclude><references/></noinclude> j2o4cgmoc8s7cbdetsaodri16wj5dkb 104 223655 578069 2026-09-12T10:40:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. ఇపుడు భోజ్యభోజక సంబంధమును జెప్పుచున్నాఁడు. 148 భోజ్యమనగా భుజింపఁదగువస్తువు. అట్టిభోజ్యవాచకముకంటె బరమునఁ బ్రయోగింపఁబడు 'భుక్' లిట్ ఇత్యాదిశ బ్దములు బోక్తృ ప ర్య...' 578069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. ఇపుడు భోజ్యభోజక సంబంధమును జెప్పుచున్నాఁడు. 148 భోజ్యమనగా భుజింపఁదగువస్తువు. అట్టిభోజ్యవాచకముకంటె బరమునఁ బ్రయోగింపఁబడు 'భుక్' లిట్ ఇత్యాదిశ బ్దములు బోక్తృ ప ర్యాయవాచకములగుచుండును. ఉ॥ అమృతభుజః అమృతలిహ అమృతపాయిన; అమృతాంధసః అమృతవత్యా అమృతపాః అమృ తాశాః అమృతాశనాః ఇవి మొదలగునవి ఆదిశబ్దమువలన వీనిపర్యా యములు గ్రాహ్యంబులు. ఇందు అమృతము దేవతల కే భోజ్యము గావున నీశబ్దములు వారినేఁ జెప్పచున్నవి. పత్యు; కాం తాదయి తావధూ ప్రణయినీప్రియాంగనాతుల్యాః పత్న్యాఃప్రణయిథవప్రియవరరమణ ప్రాణేశ్వ రేశసమాః ॥ అవ॥ పతిపత్నీ త్వసంబంధమును జెప్పుచున్నాడు. పతివాచకము కంటెఁ గాం తొదిశ బ్దములును, తుల్యగ్రహణము చేఁ దత్పర్యాయములు నాయాపతిమతులనామములఁ జెప్పుచున్నవి. ఉ. శివకాంతా-శివదయితా.శివవధూః_శివప్రణయినీ-శివప్రియా. శి వాంగనా. శివరమణీ-ఇవి మొదలగునవి. ఇట్ల నేపత్నీ వాచకముకం టెఁ బరమున ప్రయోగింపఁబడిన ప్రణయీ త్యాదిశబ్దములును వానిపర్యా యములును ఆయాకళత్రవంతులు నాములఁ జెప్పుచున్నవి. ప్రణయీ- గౌరీధవః ఇత్యాదులు. సఖ్యుస్సభిప్రభృత యోవాహాద్యానాసన ప్రాయాః |11 స్నేహితుని జెప్పుబదముకంటె బరమున గూర్పఁబడిన సఖపర్యా యములా యాసఖవంతుల నాములఁ జెప్పుచుండును. ఉ. శ్రీకంఠ సఖః (కుబేరుఁడు) మధుసఖః (నధుఁడు) సుహృదాదులు పర్యాయ ములు ఇందు శ్రీకంరసఖః అననదీ కుబేరునకురూఢిఅగునట్లు (కుబే రనఖః) అనుశబ్దము శివునకు కవిరూఢిగా నేందని యెఱుంగవలయును.<noinclude><references/></noinclude> qtoej4avsps0jort33t3k49ixxxpylh 104 223656 578070 2026-09-12T10:40:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 3 శ్లేషస్త బకము. వాహవాచకముకంటెఁ బరమునఁ బ్రయోగింపఁబడిన యా నానా సదులును తత్పర్యాయములును వాహ్యనామములఁ జెప్పుచు న్నవి. ఉ. వృషయానః వృషాసనః ఇత్యాదులు, శివునకు వాహనము వృషభమని య...' 578070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>144 3 శ్లేషస్త బకము. వాహవాచకముకంటెఁ బరమునఁ బ్రయోగింపఁబడిన యా నానా సదులును తత్పర్యాయములును వాహ్యనామములఁ జెప్పుచు న్నవి. ఉ. వృషయానః వృషాసనః ఇత్యాదులు, శివునకు వాహనము వృషభమని యేరూఢి గావున శివుఁడని యర్ధము. నర కాస్త కః=నరకము పాలిటికియమునివంటి వాడు దైత్యారిః= రాక్షసులకు శత్రువైనవాఁడు మధుసూదనః = మధుఁడను రాక్షసుని సంహరించినవాఁడు. బాణదర్పచ్ఛిత్ = బాణాసురుని గర్వమును తెగ గొట్టినవాఁడు. మదనదమన’= మన్మధుని సంహరించినవాడు. పర్వత దారీ= పర్వతములను బద్దలుగొట్టిన వాడు అసురమధన' = రాక్షసులనే పుమాపినవాఁడు ఇవి మొదలయినవి. జ్ఞాతే; స్వసృతనయాత్మజాగ్రజావరజసం కాశాః ॥ 12 20 జ్ఞాతిసంబంధము జ్ఞాతియనగా- పుత్రాదిస్వజనము తద్వాచక శబ్దముకంటెఁ బరమునఁ గూర్పఁబడిన స్వసృతనయాదిశబ్దములు ను. తత్పర్యాయములును జ్ఞాతిత్వముగలవాని నామములఁ జెప్పును, ఉ హిమవత్త నయా(గౌరి)చంద్రాత్మజః (బుధుఁడు) గదాగ్రజ (కృష్ణుఁ డు) ఇంద్రావరజః (కృష్ణుఁడు) యమస్వసా (యమున) ఇత్యాదులఁ గవిసాప్రదాయానుసార మూహించుకొనునది. అశ్రయతస్సదనాఖ్యా; స ద్వాసి శయ ప్రకా రాశ్చ వధ్యాద్భిత్ జిత్ ఘాతీ ద్వేషి దుర్ద్వంసి శాసనవిప॥ 13 ఆశ్రయసంబంధము._ ఆశ్రయమనగా నివాసము, ఆశ్రయ వాచకముకంటె బరమునఁ గూర్పఁబడిన సదన సత్-వాసీ_శయశ్య ములును తత్పర్యాయములును ఆశ్రయనామమును జెప్పును ఉ. దుబ్జ సదనః, ద్యుసద్మానః, దివౌకసః, దుసడః, ద్యువాసినః ద్యుశయాః- ఇత్యాదులు. కవిరూఢిచే నీపదములకు స్వర్గస్థులనియర్థము. ఇట్లురూఢి లేదుగాన "భూసద్మానః" అనుశబ్దము మనుష్యులను అర్ధమీయ జాలదు.<noinclude><references/></noinclude> ogk34q20nj3sdoseb7n4dqq9i2or6iz 104 223657 578071 2026-09-12T10:40:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 145 వధ్యవధక సంబంధము__వధ్యవాచకముకంటెఁ బరమునఁగూ గ్పఁబడిన “భిదా” దిశబ్దములాయావధక నామములఁ జెప్పున. ఉ.పుర జిత్, పురభిత్, పురఘాతీ, పుర ధ్వేషీ, పురదృక్, పురధ్వంసీ, పురశాస...' 578071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 145 వధ్యవధక సంబంధము__వధ్యవాచకముకంటెఁ బరమునఁగూ గ్పఁబడిన “భిదా” దిశబ్దములాయావధక నామములఁ జెప్పున. ఉ.పుర జిత్, పురభిత్, పురఘాతీ, పుర ధ్వేషీ, పురదృక్, పురధ్వంసీ, పురశాస నః, పుర విపక్షుః, ఇత్యాదులూహ్యములు. అప్యన కారి సూదన దర్పచ్చి దమన దారి మథనాద్యా'! -వ=పూర్వోక్త పధ్యపథక సంబంధమున నింశనుగొన్ని యుదాహ రించుచున్నాడు. ఉ. నరకాన్త క: దైత్యారిః మధుసూదనః బాణద ర్పచ్ఛిత్ మదనదమన, పర్వతి ధారీ అసుర మధనః ఇత్యాదులు, సంబంథో హి వివత ఇతి పదా దేశతో ఒపి సంయోగ్యా ఔచిత్యా డ్విబుధై: పాక్ ప్రదర్శితా స్సంబంధిశబ్దా స్తే || 14 సంబంధము వివక్షవలన గలుగును అసియోచించి వృషాధిప దములకంటెఁ బరమున స్వస్వామి తాది పూర్వోక్త వివిధ సంబంధ వా చక్రములగు పదముల నుచితరీతిని వివకొను సారముగ విద్వాంసులొ క్కటఁ బ్రయోగింపఁడగును. సర్పమునకు వధ్యత్వవిపక్ష యందు నెమలి “అహిరివుః” అనియుభోజ్యత్వవివషయందు అహిభుక్ అనియు జెప్పఁబడును. ధర్తుం యోగ్యం ధార్యం=ధరింప (దగినవస్తువు అంశువన గా=కిరణము అట్టికిరణము (వీనిచే ధరింపఁదగినది యను నర్థము వచ్చునప్పు “డంశు” పదమునకుగాని తద్వాచక మగు మరియే యితర శబ్దములకైనను పరముగా ”మాలీ" అనుపదముఁ జేర్పగా సూర్యుఁడం అను నర్థము వచ్చునుఅట్లనే "కిరణమాలీ”య్యిదు తాలు, వృషస్యసతివాహ్యత్వే శంకరోవృషవాహనః ధార్య శ్వేతువృషాంకోయం స్వత్వేవృషపతిస్తునః॥ 15 వృషవాహనః అనునప్పుడు వృక్షమునకును శివునకును వాహ్య 19<noinclude><references/></noinclude> bjyx2mce20eqkayupa683rerp3jdypr 104 223658 578072 2026-09-12T10:40:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 3 వాహక సంబంధము వివక్షింపఁబడినది. వృషాంకః అనునపుడుధార్య ధారకసంబంధము వివక్షింపఁబడినది. స్వస్వామిభావసంబంధ వివక్ష యందు వృషపతిః అని చెప్పఁబడుచున్నాఁడు. థార్యత్వేంశోరంశుమ...' 578072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>146 3 వాహక సంబంధము వివక్షింపఁబడినది. వృషాంకః అనునపుడుధార్య ధారకసంబంధము వివక్షింపఁబడినది. స్వస్వామిభావసంబంధ వివక్ష యందు వృషపతిః అని చెప్పఁబడుచున్నాఁడు. థార్యత్వేంశోరంశుమాలీ స్వత్వేతర విరంశుమాన్ అ హ్వేథ్య త్వే౬హిరిపు ర్భోజ్య త్వేబర్షి ణో ఒహిభుక్ II 16 అంతువాచకమునకు ధార్యత్వ వివక్ష యందు సూర్యుఁడంతు యందు అంశుమాన్ మాలీ యనియు స్వస్వామిభావసంబంధ వివక్ష అనియు జెప్పఁబడుచున్నాఁడు. 2 వ్య క్తి చిహ్నాంకితో హేతిశబో2 పివ్యక్తి వాచకః యథాగ స్త్యనివాసాదిగ&ణాశాప్రకీర్త్యతే॥ 17 జాతివాచకశబ్దమైనను ప్రత్యేక చిహ్నముతో గూర్పఁబడెనేని . వ్యక్తి వాచకమగుచున్నది. ఎట్లన దిక్ అనునది జాతివాచకము. ఇది అగస్త్యనివాసా అని విశేషణచిహ్నముతో గూర్పఁబడుటచే దక్షిణ అనువి దిక్కనెడు వ్యక్తి వాచక మగుచున్నది. శబ్దాతిపంచసప్తాదివాచ విషమాయుడౌ యోజయేత్రి నీ పంచశర సప్తచ్ఛదాదిషు ॥ 18 మూడు, అయిదు, ఏడు, ఇవి మొదలగున సమసంఖ్యావాచక ములగు విషమ, అయుక్ శబ్దములు త్రినేత్ర పంచశర నప్త చ్ఛ ద ఇత్యాదిపదములయొక క్క సంఖ్యాస్థానమున గూర్పవలెను. అట్లుగూర్చు చో ఉ, విషమనేత్ర; అయుజ్నేత్రః విషయశర్మ అం అయుక్కరు ఇత్యా దులు త్రినే త్రాదిశబ్దములవలె నీశ్వర వాచకములగును. ఇత రాంతోన ఇ పూర్వోగుణశబోర్ధవిరోధినం వ్యన క్తి అర్ధస్సి తేతరోద సీతఏవం ప్రతిపాప్య తేకృష్ణః॥ 19 “ఇతర* అనుపదమంతమందుగల యు (న' పూర్వమున గలదియునగు గుణవాచకశబ్దము తద్విగుద్ధార్థమును గోచరింపఁజేయు<noinclude><references/></noinclude> etokuyxjx5gxw301c08ed27yy68zv18 104 223659 578073 2026-09-12T10:40:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 147 ను. సీత అనునది గుణవాచకము దీనికి పరమున ఇతర అనుపదమును పూర్వమున నష్టార్ధమైన అకారమును గూర్ప గాఁ బుట్టిన సితేతర అసిత అనుశబ్దములు విరుద్ధమగు కృష్ణార్థమునిచ్చును...' 578073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 147 ను. సీత అనునది గుణవాచకము దీనికి పరమున ఇతర అనుపదమును పూర్వమున నష్టార్ధమైన అకారమును గూర్ప గాఁ బుట్టిన సితేతర అసిత అనుశబ్దములు విరుద్ధమగు కృష్ణార్థమునిచ్చును ఇట్లనే కృశీతర, ఆకృ శః అనుశబ్దములకు బలిష్టుడనియర్థము. జలదాదిషు పూర్వపదే సరోజముఖ్యేషు చోత్తరప దేషు సురపతిస మేషు చోభయప దేషువ ర్యాయ పరి వృత్తి ॥ || 20 జలదాదిశబ్దములయందు పూర్వపదమునను, సరోజాదులయం దుత్త రపదమునను, సురపతి మొదలగు శబ్దములయం దుభయమునను పర్యాయపదములకు మార్పు గలుగుచుండును. జలదాదులకు తోయ ద నీరద వారిదఇ త్యాదులును ఆదిశబ్దముచే జలధి తోయధి. యిత్యాదు లూహ్యంబులు, జలపద, జలస్థానం అనికూడదు. సరోజాదులకు. సరో జంసరోరుహం ఇత్యాదులు. తగును ఆదిశ బ్దము చేతబడ బాగ్ని బడబా నలఃఇ త్యాదులునుతగియుండును ఇంతేగాని తటాక జలంతటా కరుహ్య అని కూడదు. ఉభయపరివ ర్త నములకు ఁసురపతి,' దేవరాజ యితాం దులు ఆదిశబ్దముచే (భూపతి:' మహీభర్తా ఇత్యాదులూహ్యములు ఇతిపరివృత్తి సహాయేయోగా తేయా? కాళ్ళ బాః॥ పరివృత్త్యసహాయే తేమి శాగీర్వాణతుల్యాస్తు ॥ 22 ప్వూరోక ములగు మార్పులను బొందునట్టి శబ్దములు దేశాగ మువలన యౌగికములనియు, అట్టిమార్పును సహింపని గీర్వాణాది యౌగిక శబ్దము లాపదమున కాయద్ధ మేరూఢి గావున మిశ్రమములు (అనగా యోగరూఢములు) అనియు తెలిసికొనునది. గీర్వాణఅనున వుడు పూర్వోత్త రపదములను (జల దాదిశ బ్దములన్ లె) మార్పు చేయ వీలు లేకుండుటచే నిట్టిశబ్దములు మిశ్రములని భావము. అనగా రూఢ యాగికములనిభావము ఇట్ల వేదశ +రథః కృతాంతః మొదలగునవిగూడ<noinclude><references/></noinclude> dsmuvtxrnws4j31zcxw3x1rpq70s5is 104 223660 578074 2026-09-12T10:41:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 విశ్లేష కు మిశ్రమములు. ఇట్టికుసుమమున రూఢయౌగికమిశ్రభేదముచే మూడు `తెఱంగులగు పదములను తెలిపి కవిగూఢిమాత్రముప్రధానమని ప్రక టించుచుకవితాభ్యాసకుల హెచ్చరించియున్నాడు. ఇది...' 578074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>148 విశ్లేష కు మిశ్రమములు. ఇట్టికుసుమమున రూఢయౌగికమిశ్రభేదముచే మూడు `తెఱంగులగు పదములను తెలిపి కవిగూఢిమాత్రముప్రధానమని ప్రక టించుచుకవితాభ్యాసకుల హెచ్చరించియున్నాడు. ఇది శ్లేషాఖ్యద్వితీయ స్త బకమునందు అయిదవదియగురూ ఢాదికుసుమము ఇది శ్లేషయను ద్వితీయస్త బకము కథాస బకము 3. _ A 1 రాజదర్శనము. శ్లో. అథరాజేక్షణంగంగా స్తుతిర్భగవదీరణమ్ ఏప్ర్రాలాపస్తటా కాదివర్ణనం వాదివర్జనం॥ 1 ఇక్రియ నిగద్యనేకమేణ కుసుమానిషట్ తునదామి కధాకల్ప సుధాకల్పం సమాసతః ॥ 2 3 శేష సబకానంతరము రాజదర్శనము గంగాస్తుతి భగవద్వర్ణ నము విప్రసంభాషణము తటాకాదివర్ణనము వాదితర్జనము ననెడియా రుకుసుమములు దేనియందుఁ జెప్పఁబడినవో అట్టిదియ సమృతతుల్య మగు కధావిధానము గలదియునగు కధాస్త బకము సంక్షేపముగాఁ జెప్పుచున్నా (ఉను. అర్ధిపశ్యర్ధినోర్య త్రవివాదస్సాక థాద్విధా వీతరాగక ధాన్యాచ విజిగీషుక థాయధా॥ ౩ వాదిప్రతివాదులకు నెచటవివాదము కలుగునో అట్టికథ నిరను రాగమనియు సానురాగమనియు రెండు విధములు. వాదీచప్రతివాదీచ ప్ర్రాశ్ని శోథ సభాపతి, చత్వార్థ్యంగాని తుంగా సిసభాయాస్సంప్రచండ తే॥ 4<noinclude><references/></noinclude> quhsmvhd4qqwz5tszrdwl7cdv76gzgl 0 223661 578076 2026-09-12T10:43:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = శ్లేషస్తబకము | ముందరి = [[../శబ్దస్తబకము/]] | తదుపరి = [[../కథాస్తబకము/]] | వివరముల...' 578076 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = శ్లేషస్తబకము | ముందరి = [[../శబ్దస్తబకము/]] | తదుపరి = [[../కథాస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=70 to=160 /> h3u549qmj5juofajhgbtqmzk00j5lsu 104 223662 578077 2026-09-12T10:43:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పకత. 149 అందుసాను రాగక థాప్రకారము నుదహరింపఁబోవుచు నట్టి వివాదస్థానము సభ గనక ప్రసంగవశమున నట్టి సభాలక్షణమును జెప్పుచున్నాఁడు. వాది(ఒక వివాద విషయమునన్యాయము గోరు వాడు)...' 578077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పకత. 149 అందుసాను రాగక థాప్రకారము నుదహరింపఁబోవుచు నట్టి వివాదస్థానము సభ గనక ప్రసంగవశమున నట్టి సభాలక్షణమును జెప్పుచున్నాఁడు. వాది(ఒక వివాద విషయమునన్యాయము గోరు వాడు) ప్రతివాది (వానికిఁ బ్రతికూలముగ వాదముఁ జేయువాఁడు) పాశ్ని కుఁడు (వాదిప్రతివాదులప్రశ్నించువాఁడు) సభాపతి (న్యాయమును తీర్మానించువాఁడు) నలువురున్ని సభకు ప్రధానమైన యంగములు గాఁ జెప్పబడుచున్నారు. *అనిన్ద్యస్సర్వ విద్యాను సర్వాలంకార పారగ అనిద్ర; అనిపారాంతరము. సవితాకవి తాపద్మకాననే తర్క కర్కశః ॥ 5 భ వేచ్చభర తేభిజ్ఞ ప్రాజ్ఞోమం త్రాదినాధవా! 3° ను వేష : పురుషోగచ్ఛేత్స భ్యాన్సిం భావయన్సభాం ॥ 6 సకలవిద్యలయందును వివేకముగలవాఁడును. శబ్దార్థాలం కార ములందు బరిపూర్ణ పరిజ్ఞానముగలవాఁడును కవితయనెడు పద్మవనము నకు సూర్యునివంటివాడును (తర్కశాస్త్రమున నోటువడనివాఁడును నాట్యశాస్త్రము నెఱింగినవాఁడును. మంత్రశాస్త్రాదులయందు మిగు లఁబ్రవేశము గలవాడును మంచి వేషముగలవాఁడును అగుపురుషుఁడం సభాసదులఁ గౌరవించుచు సభాస్థలిని ప్రవేశింపవలయును, అథప్రధమత స్త్ర త్ర ధరణీరమణం ప్రతి విద్వద్భృందప్రమోదార్ధ మాశీ రాశీరు దీర్ఘ యేత్ 7 అట్లు ప్రవేశించిన తరువాత వాసభాస్థలియందలి విద్వాంసులెల్ల రును సంతో షించుకొఱకై యారాజును గూర్చి యాశీర్వాద పరంపరల నొనర్పవలెను. ఎట్లన.<noinclude><references/></noinclude> 763dpki6h2b6l2henr3975j1c5ywrl6 104 223663 578078 2026-09-12T10:44:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 శ్లేషస్త బకము. స్వస్త్యస్తువిస్తారియశః ప్రశస్తి భ్రాజిష్ణుదో భవ తేవ తేడ్మాం! విపక్షులుయదక్షతీళ్లు కాయ కాయాక్షతరక్ష కాయ॥ 8 విస్తరించుచున్న యశః ప్రాశస్త్యముచేఁ బ్రకాశి...' 578078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>150 శ్లేషస్త బకము. స్వస్త్యస్తువిస్తారియశః ప్రశస్తి భ్రాజిష్ణుదో భవ తేవ తేడ్మాం! విపక్షులుయదక్షతీళ్లు కాయ కాయాక్షతరక్ష కాయ॥ 8 విస్తరించుచున్న యశః ప్రాశస్త్యముచేఁ బ్రకాశించు బాహు వులు గలిగినట్టియు భూమిని పాలించునట్టియు శత్రుసంఘములయొక్క నాశనమునందు సామర్ధ్యముగల వాడియయిన ఖడ్గముగలిగినట్టియు కొట్టఁబడని రక్షకుడవై నట్టియు నీ కొరకు మంగళమగుగాక. “యాశ్రితరక్షకాయ" అని పాఠాంతరము. 1 గద్య అతుల్యకల్యాణభవసంభవః 2 ప్రాజ్యం సామ్రాజ్యమా సాదయ3 సామాదిభిశ్చతుస్సముద్రము ద్రావచ్చేదినీం మేదీనీ పొంహి ప్రతాపతాపి తారిభర్గోప మోభూయాః। 5 వినాయకో వనాయకోవి దన్యభవతుభవతః ॥ 6 శారదా శారదాభ్రశుభావి భాజతామకుం రే భవతః కంఠే। 7 సూర్యస్సూర్యర్చితః ప్రతితో పచయమ చీర మారచ యతుత్వామ్ | 8 అమన్దానన్దాయ మందాకినీసంపద్యం తాం। 9 భృం గీశభృంగార శృంగార కారి వారి భాను రాను రాపగాత్రగాత్రమతి మా త్ప్రమత్రభవతో భవతః పవిత్ర యతు। 10 గంగాశృంగా రితశిర్యా శివళ్ళివందిశతు దేవాయ 11 సర్వమంగళాసర్వమంగళాస్పదంవిదధా తుభవంతం। 13 ప్రభ విష్ణుర్విష్ణుః వుష్ణాతుజిష్ణు తాంతవు 14 సదా మోదరన్నదా మోదర ا “ఓజస్సమాసభూయ స్వమేతద్గద్యస్య జీవితం | ప ద్యేప్యదాక్షి ణా త్యానామిద మేక ంప రాయణమ్ » (అనికావ్యాదర్శ) తన్త్వియిభవతు । 16. త్వయికరోతుకరుణామరుణానుజధ్వజః। 16. యీగద్యలయందు గ్రంథ విస్తరభీతి నకడక్కడికఠినపదముల కుమాత్రమే సంక్షిప్తముగా టీక వ్రాయ ఁబడుచున్నది.<noinclude><references/></noinclude> 3cz1a7twte30cjhm0rn829fyivsfbp0 104 223664 578079 2026-09-12T10:44:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 151 xx 3. ప్రాజ్యం= అధికమైన. 3 చతుస్సముద్ర... దినీం=నాల్గున ముద్రముల నెడుగురుతుచే కొలువదగియున్న. 4. భర్గోపమః, శ్వరతుల్యుఁడవు. 5. అవనాయ = రక్షించుకొరకు. 6. శారదా= సర స్వతి అకుం...' 578079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 151 xx 3. ప్రాజ్యం= అధికమైన. 3 చతుస్సముద్ర... దినీం=నాల్గున ముద్రముల నెడుగురుతుచే కొలువదగియున్న. 4. భర్గోపమః, శ్వరతుల్యుఁడవు. 5. అవనాయ = రక్షించుకొరకు. 6. శారదా= సర స్వతి అకుంరే= మొక్కవోని, 7. ప్రచితో పచయం=వృద్ధినొందెడుసం పదలుక అ వానినిగా. 9. భృంగీశ.... భాసురా=ఈశ్వరుఁడనెడు జల ప్ర్రాతమునకు నందమునుగూరు జలములచే ప్రకాశించెడు. సురావ గా=గంగానది. అశ్ర భవతః = పూ ద్యాఁడవైన. 11. సర్వమంగళా=పా ర్వతి. 12. మ్లతాం=జయశీలత్వమును. 14. సంతోషముచేనైన ఆ సక్తి గలవాడు. భవతు అగుగాక. 15. అరుణామజధ్వజ = సూర్యుఁడు 1. అతుల్యకల్యాణభర లబ్ధవాక్ 2. ప్ర్రాజ్యసామ్రాజ్య 8. భవత్కంరే అనిన్నీ . } ఆ అని సంబోధనరూపములు గా పారాంతరములు. సర్వ పర్వతను తాపతిః పాఠం పాలయితారంభవతం అని అధికపారము _D ముకుందః కుందసుందరయశస్త బకి తాంబరంవిర చయతు (త్వాం)! 17. జాయతాం నిజాయ తాంఘి భవభువ నైర్భువనం భూషయన్ భ గ వాన్ భవదభ్యుదయాయ 18 జీవరాజీవభూరి వభూరివత్సరశ తాని! 19 చిరంవిరించిరివవంచిత కాలః కలయపుష్కలమాయుః ॥ 20 అరవిందనందనోముదం సముదంచయతు। 21 ని రావిలమిలావ లయమాహిమాలయమాపాలయ| 22 జయప్రబలరివుకుల వళ యకాలాగ్ని రుద్ర। 23 అనంతగుణమణిగణసముదయ సముద్ర | 24 ద్రవిణగణాX ణీయవితరణతృణీకృతగీర్వాణవృక్ష ॥ 25 భరత భగీ రథదశరథరఘునహుషదృక్ష। 26 వినయవినమదవనిధవనివహ 16. కుంద...బరం. మెల్ల మొగ్గలువలెనందమయినయ శస్సుచే గుత్తి గాచేయఁబడిన ఆకాశముగలవానినిగా 17 నిజాయతా..... నైః= తన<noinclude><references/></noinclude> lrmbi522s9ll7cku7htz4dbs5948jur 104 223665 578080 2026-09-12T10:44:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. 152 శ్లేషస్త బకము. నవిశాలముమగు సాదమున బుట్టిన యుదళముల చేత 18 రాజీవభూః =బ్రహ్మ. 19. వంచిత కాలః= జయింపబడిన మృత్యువుకలవాఁడవై. 20 అరవిందనందనః =బ్రహ్మ. 21 ని రావిలం = కలుషరహితముగా, ఆ హిమాల...' 578080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. 152 శ్లేషస్త బకము. నవిశాలముమగు సాదమున బుట్టిన యుదళముల చేత 18 రాజీవభూః =బ్రహ్మ. 19. వంచిత కాలః= జయింపబడిన మృత్యువుకలవాఁడవై. 20 అరవిందనందనః =బ్రహ్మ. 21 ని రావిలం = కలుషరహితముగా, ఆ హిమాలయం=హిమాలయ పర్యంతమును అపాలయ= లెప్సగా పాలిం వుము, 23, అనంత...... సముద్ర = అంతు లేనిగుణముల నెడుమాణిక్య సమూహముయొక్క పుట్టుకకు సముద్రునివంటివాడా. 24. ద్రావిణ... వృక్ష=థ న సమూహముయొక్క నిరుపమానముగుదానముచే నీపడింపఁ ఆడిన దేవతరువులుకలవాడా, 25 భ త.. నహుమయీ పేర్లుగల రాజులతో . యశస్తారకితాంబరం అనిపాఠాంతరము. యశో సువహచరణచారుచామిక రారవింద 27 సహృదయహృదయ 28 గుద్రాణీరమణచ రణపరిచరణ చారణ 2) సమస్త సామంత సీమ ని నీసీమం సిందూరపూరదూరో త్సారణ కారణ 30 నిష్కృపకృ పాణధా రావలుప్త దృప్త మేదినీపతిముండ మండలీ మండిత చండీశ మూర్తి మహీమండల| 31 బలవదరి బలదలనలీలాఖండలల। 82 అ తులతులాపురుష ప్రముఖమహాదాససం తా న సంతోషిత స ర్వోర్వీ సుపర్వప్రణీ తాశీ ర్వాద నాదప్రమోదమాన మానస। రాజ హంసోల్లాసలీ లానివాసమానస్య 84 ససంరంభోత్తంభితాసి. దంభోలి లీలా దళితారి దంతావలావళీ ముక్త ముక్తాఫలో జ్జ్వలితో. రాజ్యలక్ష్మీరమణ! 35 రణదక్షిణ 36. దోర్దండజహిండీరపిండ 26 వినయ.....వింద వినయముచేత =, వినమత్ =వంగుచున్న అవనిధ వనివహ= రాజసమూహములను, సువహ=యోగ్యముగా వహించుచు న్న చరణ=పాదములనెడు, చారు సుందరములయిన, చామీక రా రవింద=బం గారుపద్మములుగలవాడా! 27 సహృదయ=సజ్జనులయొక్క హృదయ=హృదయమువంటి హృదయముగలవాడా | 29 సీమంత=పా ణ<noinclude><references/></noinclude> 8oaj4bnaqhwz3kv1gqnqexn43ro9xjy 104 223666 578081 2026-09-12T10:44:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 153 పిడియందైన 30 నిష్కృప.... మండల=కఠినమైన ఖడ్గముయొక్క అక చుచేత ఛేదింపబడిన గర్వించెడురాజులు శిరస్సమూహములచే అలంక రింపఁబడిన యీశ్వరుని మూర్తి భేధమయిన భూమండలముగలవాడా...' 578081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 153 పిడియందైన 30 నిష్కృప.... మండల=కఠినమైన ఖడ్గముయొక్క అక చుచేత ఛేదింపబడిన గర్వించెడురాజులు శిరస్సమూహములచే అలంక రింపఁబడిన యీశ్వరుని మూర్తి భేధమయిన భూమండలముగలవాడా ఇందుచండీశమూర్తి అనునదిసాభిప్రాయవిశేషణము. 31 అరిబల= శత్రుబలములయొక్క, ఆఖండల=ఇంద్రునివంటి వాడా। 32 ఉర్వీసు పర్వ= బ్రాహ్మణులచే, ప్రమోదమాన=సంతోషించాడు. మానస= మనస్సుగలవాడా! 20 సిందూరభూషణాపసరణ కారణ కిరణదక్షిణ 1 చరణచామీకరసుంద రార వింద 2 సర్వభూపర్వపణీత అనిపారాంతరములు, పాండు రాఖండయశస్క్రీఖండమండిత జగదండ 37 విలసదవనీవ నీపక దారిద్య్ర్యము దావివిద్రవిణధారధర | 38 తృణతర్జితోర్జి తధనుర్థం| 39 అంగవంగకళింగతి లింగ పుళిందమగధ మలయ మాలఎమరుకురు సౌవీర కాశ్మీరహరి కీల కేరలకోశలాంత ర్వేదిచేది మహారాష్ట్రసౌరాష్ట్ర లాటభోట వరాట వరహాటక ర హాటక ర్ణాట గోట గౌడదవిడానర్త నృత్యత్కీర్తి నర్తకీని రూపణనిపుణగీర్వాణ గణస్తూయమానI 40 దోస్తంభసఫలనకల సమారంభ | 33 కీర్తియనెడు రాయంచలయొక్క ప్రకాశించెడు వినోదార్థమైననివా నమగు మానససరస్సువంటివాడా 34. ససంరంభ... రమణ=ననంరం భ= వేగముతోకూడినట్లు ఉత్తంభిత = పై కెత్తఁబడిన, అసి= ఖడ్గమనేడు దంభోళి=వజ్రాయుధముయొక్క లీలా విలాసచేత, దళిత = ఛేదింప బడిన, అరిదం తావళావళీ = శత్రులఏనుఁగుల సమూహములనుండి,ముక్త =విడువఁబడిన, ముక్తాఫల= ముత్యములచేత, ఉజ్వలిత = ప్రకాశింపచే యఁబడిన, రాజ్యలక్ష్మీ= రాజ్యలక్షి యొక్క, రమణ—ప్రియుడై నవా<noinclude><references/></noinclude> a4aew4n3ewwj5u9beuikax08dhdjrar 104 223667 578082 2026-09-12T10:45:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 శ్లేష స్తబకము. 3 డా| 35. ర ణ ద క్షిణ= యుద్ధ మందు నేర్ను గలవాడా! 36. దోర్దండ...... దండ=దోర్దండజ=దండములవంటి బాహులవలనఁబుట్టిన, హిండీర పిండ పాండుర—మంచుగడ్డవలె తెల్లనైన, అఖండయశశ్రీఖండమం...' 578082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>154 శ్లేష స్తబకము. 3 డా| 35. ర ణ ద క్షిణ= యుద్ధ మందు నేర్ను గలవాడా! 36. దోర్దండ...... దండ=దోర్దండజ=దండములవంటి బాహులవలనఁబుట్టిన, హిండీర పిండ పాండుర—మంచుగడ్డవలె తెల్లనైన, అఖండయశశ్రీఖండమండిత= దరిలేనికీరి యనెడు మంచిగుండముచే నలంకరింపబడిన, జగదండ=బ్ర హ్మాండముగలవాడా! 38 తృణ... దర=గడ్డిపరకలవలె భయ పెట్టబడిన ఉర్జిత=బలవంతులై న, ధనుర్ధర = యుద్ధ వీరులు గలవాడా| σ6 89. అంగ...అంగప్రభృతి ఆనర్తంతనామములుగల రాజ్యములయం దునృత్యత్ = =నాట్యముచేయు, కీర్తి వర్తకీ=యశస్సనెడు నాట్యక తై యొక్క, నిరూపణ=చూపుటయందు నిపుణ= నేర్పరులైన, గీర్వాణ గణ= దేవ తాసంఘములచే స్తూయమాన= స్తుతింపఁబడువాడా। 40 దో స్తంభ....నఫల=ఫలముగలిగిన వినమనఖిలజన దారిద్య్ర్య అని పాఠాంతరము. 41. చాతుర్య, మాధుర్య, ధైర్య, స్థైర్య శౌర్య సౌందర్య. సౌకుమార్య మర్యాదా,దయానయాచార దాక్షిణ్యతితి మోది తివతిగుణగ్రామాభి రామ42 అనవరతకృతసుకృత శతానుకృతరామ। 45 అతిమాద్యదరి కులాందోళనడోలాయమానోద్యమ। 44 కమలా విలాన వానభవన | 45 మధుమథన చరణస్మరణపరిణమత్పుణ్యజన్యానన్య సామాన్య వైభవా దివాస। 46 సవిరాశ కాశహర హాసహ్యసోపన్యాస సంకాశ వాగ్వి లాననివాస కాళిదాస। 47 ధవలధామాధిరూఢ సమూఢ శృంగార ప్రౌఢప్ర్రమోదప్రమదా మదాలసవిలసన్నయన రాజీ రాజీవన 148 త్రి భువనజనమనోమనోహరమధుకర సంకేత కేతకీవన49 జయసభయ జనశరణ। 50 జయకమలచమ చరణం 51 జయమదనమదహరణ| 41. చాతుర్యాది తితి విద్యంతముగల రాజునకు దగిన గుణసమూహ ముచే నొప్పుచున్న వాడా! 42 అనుకృత= అనుసరింపఁబడిన 43 అతి.. ద్యమ=అతి=అత్యంతమును, మాద్యత్ = మదించియున్న, అరికుల—ళ<noinclude><references/></noinclude> bllor60j1lnqy2onwcz07mdlctowvd6 104 223668 578083 2026-09-12T10:45:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలతో. 155 త్ప్రుసంఘముయొక, ఆందోళన = భయపెట్టుటయందు, డోలాయమాన =ఉగ్రూతలూగు, ఉద్యమ=ప్రయత్నముకలవాడా! 44 వాసభవన = నివాసగృహమైనవాడా. 45. మధు.... ధివాస పరిణమత్ = పరిపక్వ ముఁజెందిన 46. సవిక...' 578083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలతో. 155 త్ప్రుసంఘముయొక, ఆందోళన = భయపెట్టుటయందు, డోలాయమాన =ఉగ్రూతలూగు, ఉద్యమ=ప్రయత్నముకలవాడా! 44 వాసభవన = నివాసగృహమైనవాడా. 45. మధు.... ధివాస పరిణమత్ = పరిపక్వ ముఁజెందిన 46. సవికాశ.... దాస, కాశ = జెల్లుచువ్వు. 47 ధవల.... రాజీవన=ధవళధామ=సౌధములను, అధిరూఢ=ఎక్కినట్టియు, సమూ ఢ= వహింపబడిన, శృంగార విలాసచేత, ప్రౌఢ==అధికమైన ప్ర మోడ=సంతసముగల, ప్రమదా= యువతులు, యొక్క, మదాలస మదముచేనిండిన,విలసత్ =ప్ర కాశిం చెడు నయన రాజ్=కనుల సమూహ మునకు, రాజీవన 48. త్రిభువన....వన=త్రిభువన్=మూడులోకములందలి, జన=జనుల యొక్క, మనః=మనస్సులనెడు మనోహర = అందమైన, మధుకగ=తు మ్మెదలయొక్క, సంకేత=నివాసమైన, కేతకివన్ = మొగిలివనమైనవా డా| 49....51 స్పష్టము. 42. అనవరతసుకృతకృతానుకృతవర్మన్ సా 52 దేవంసయనమనోభిరామం రామమివ లోచనగోచిరీకృత్యకృతకృ త్యాః ప్రశాంత ఖరదూషణో పప్ల వాదణ్ణ కారణ్యము నయ ఇవ సిమజ నిమ్మహి ! 53 అయంహిసంప్రతిప్రవృత్తి దేవస్యసాక్షాత్కార, సం సారమరుసంచార సముద్భూత ప్రభూత భేదానాంతా ఎత) చూతిపితిప్తా నామస్మాకమక స్మాదజనిసుధా కాదంబినీకదంబసంబంధ 154. అనే వను రాశి శీకరపరష్యందినా కాలజలదేన శీతలిక్రియ తే దారిద్య్ర్యత తప్తాంతఃకరణం। 55. కింకిమస్మభ్యంలో పకృతం 56 కాని కానిచ సౌ ఖ్యానినోపనీ తాని 157 కాకా: స్సంపదోనసంభావితా: ॥ 58 కిమసల్ప జల్పనయా | 59. నిశ్శేషమహోదయానామతిభూ మిమధ్యాస్మ హే | 60 దేవః ప్ర్రార్థక సార్ధక ప్రతినిధి ప్రతినిధిః 1 61 దేఎం దేవేంద్రచంద్ర<noinclude><references/></noinclude> lvsrwfrafala7t61l0aj60yqf11cr2u 104 223669 578084 2026-09-12T10:45:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 0 విశ్లేష కు రుద్రో పేఁద్రద్రుహిణము దాధరం సత్యాశ్రయం నాసత్యాశ్రయాః శ్రయం తే| 62 దేవేన పవిత్ర చరిత్రాణిమి త్రాణిపురస్కృతాని। నతిర స్కృతాని। 66 దేవాయసేవాయత యత్నం ద్వాః దుస్...' 578084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>156 0 విశ్లేష కు రుద్రో పేఁద్రద్రుహిణము దాధరం సత్యాశ్రయం నాసత్యాశ్రయాః శ్రయం తే| 62 దేవేన పవిత్ర చరిత్రాణిమి త్రాణిపురస్కృతాని। నతిర స్కృతాని। 66 దేవాయసేవాయత యత్నం ద్వాః దుస్థీకృతంసామం తనహస్రమజస్త్రంస్పృహయతి | 32 52. ప్రశాంత..... వాః. ప్రశాంత = శాంతినొందిన, ఖర= తీవ్రమగు = దూషణదోషములవలనని, ఉపప్లవా = ఉపద్రవముగలవారు. అని నృ వపరమగునర్ధము. 58 మర = నిర్జలభూమి, సుధా కాదంబినీ= అమృత మునువర్షించు మేఘపంక్తి. 54 వసు=ధనము శీతలీక్రియతే చల్ల చేయబడుచున్నది. అనేన వసురాశిశీకర పరిష్యందినో కాలజల దేనని ర్వాపి తానిసర్వత; తాపతప్త శరీరాంతరాణిచకరణాని,అని పారాంతరం 55 వ వాక్యమునకు మేఘపరముగ గూడ నర్థము వ్రాయవలయును "వసులో యేధన మణి" అని అమరము 55 .....58 స్పష్టము. 59. అతిభూమిం=అగ్రస్థానమును, 60. పా ర్ధక సార్ధకం ప్రతి=యాచక సమూహములయభీష్టమును గూర్చి, నిధిప్రతి నిధిః=ధన శిక్షే పమువంటివాడు. 61 ముద్రాధరం=చిహ్నములనుదా ల్చిన, అసత్యాః=అనృతములాడువారు. 62. పురస్కృతాని= అనుస రింపబ‘సేవాకు 63 ద్యాస్థ దుస్థీకృతం = ద్వాత పాలుర నివారింపబడి న, స్పృహయతి=కోరుచున్నది. 64. దేవా దేవాధి పాదివత్ప్రస్తాస్సమస్తావనిభృతః నిభృతో ఎక్రమమపా క్రమ౯ 1 65 దేవస్యనిర్దోష ః కోశ;పోషయ తుమనీషి మనీషి తం। 66 అపిచ మహీమహేండ్ర స్యాపిసురసార్ధవ తేర భ్రాంతస్ధి తేర్బహున యనలాభస్య సహజన్యాయాలోచనమనోహారిణ. కరసంభృతశతకో టే రమృతభుజ సన్తనమాలా భారిణ; కనకాచలరు చేరుచ్చామర రాజీ రాజితస్య స్వయంభూమహితస్ధితే కాంచనశోభాందధానాః సుధర్మ<noinclude><references/></noinclude> 5i560lp90ur4rscblqclymi4akyochw 104 223670 578085 2026-09-12T10:45:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 157 సభాసభాసదః సుమనసః కావ్యమనోజ్ఞం సుచరితం సఖాప్రవరః|ప్రణ యిస్ స్సుఖలీనాగంధర్వాః గురుగ్గురు మరున్నరి తరంభాసంభావి సదానందనముద్యానం ! 64. సమస్తావనిభృతః=ఎల్ల రాజులు...' 578085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 157 సభాసభాసదః సుమనసః కావ్యమనోజ్ఞం సుచరితం సఖాప్రవరః|ప్రణ యిస్ స్సుఖలీనాగంధర్వాః గురుగ్గురు మరున్నరి తరంభాసంభావి సదానందనముద్యానం ! 64. సమస్తావనిభృతః=ఎల్ల రాజులు ఎల్లపర్వతములునని రెండవయర్ధ ము, నిభృతో పక్రమమ్= వికళమైన ప్రచారము గలుగునట్లుగా అపాక్ర మన్=పలాయితులై రి. 65 మనీషి మనిషి తం= పండితుల వాంఛను 65, మహీమ హేంద్ర స్వాపి=భూలో కేంద్రుడైనప్పటికిని (ఇట అపి' శబ్దము విరోధసూచకమని యెరుంగునది) సురసార్ధప తే=సుంసార్ధ= దేవ తా సంఘముయొక్క, పతే.- ప్రభువైన ప. సు=యోగ్యమగు, రసా=భూమికిని, అర్ధ=ధనమునకు, పతే = అధిపతియైన అభాంతస్ధి తేః, అభ మేఘములయొక్క, అంత చివర యందు, స్థితే=ఉనికిగల ప. అభ్రాంత=చలనము లేని, స్థితే;=ఉనికిగల బహు....స్య-బహు=అ నేకములయిన, నయన= నేత్రములయొక్క, లాభస్వలాభముగల ప. బహు=అనేకములయిన నయ నీతులచే, సళాభన్య= నలచక్రవర్తి తుల్యయైన సహజన్యాయాః= అప్సం, స్త్రీవి శేషము యొక్క, లోచనమ నోహారిణః=నేత్రములను, మనస్సును హరించునట్టి ప. సహజ = సహజమ గు న్యాయాలో చన=నీతియుక్త మగురూహలచే మనోహారిణః=మన న్సునుహరించు. కర=హస్తముచేత, సంభృత = పూనబడిన, శతకోటేః =వజ్రముకల కర=సామంత రాజులవలన గోనుకప్పములచే, సంభృత= కూర్చబడి శతకోటేః=శతకోటి (సంపదలు)గల “కర ” శబ్దమున కు చేయి అనియునర్దముపొసంగును అమృతభుజఁ= అమృతమును దినువాడు, ప, (అమృతం స్యాద యాచి) తో 67. అహోవై చిత్ర్యమత జనపదాః సదాన యజ్ఞాఆనీతయః | 68. ఉ పచిత బహువ్రీహయ్కో విగ్రహాః॥ 69. సమహాధన్వనో బహుధా<noinclude><references/></noinclude> q17vcthrw3azy44roc0i3m4dklxjpw1 104 223671 578086 2026-09-12T10:45:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 శ్లేషస్త బకము. న్యోద యోల్లాసినః1 70. బహుఖలా సృజ్జనాలంకృతాః| 71. నితాంత ప్రణతా ఉచ్ఛతాభృతః॥72, కులీనాస్స దానభోగాః ॥ 73. మంత్రి ణః సదాచారా! 74. మాతంగా స్పృహణీయదానాః। 75. భుజగవ లయా దక్షమఖ...' 578086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>158 శ్లేషస్త బకము. న్యోద యోల్లాసినః1 70. బహుఖలా సృజ్జనాలంకృతాః| 71. నితాంత ప్రణతా ఉచ్ఛతాభృతః॥72, కులీనాస్స దానభోగాః ॥ 73. మంత్రి ణః సదాచారా! 74. మాతంగా స్పృహణీయదానాః। 75. భుజగవ లయా దక్షమఖభుజ | 76. భూతి భృతో రజో రహితాః 77 సుకే శాని ప్కే శాఃI 78. పరిజనః కలానిధిర్న దోషాకరః। 79 దానం న మాన మసమానమ్ ! - సి తం' అనుటవలస (చింత్యం) అమృతభుజః=యాచకులచే యాచింప బడగా మిగిలినధవమునే అనుభవించువాడు. సన్తానమాలాభారిణ=క ల్పవృక్ష విశేషముయొక్క పుష్పమాలను ధరించువాడు. ప. సన్తా నసమూహము కలవాడు కనకాచలరుచేః= సుమేరువునం దాసక్తి గల వాడు. ప. మేరుపర్వతముయొక్క కాంతివంటి కాంతిగలవాడు. ఉ చ్చామరూ రాజితస్య=అధిక మైనసుర సంఘములచే ప్రకాశించువాడు. ప. ఎత్తబడిన చామరసమూహములచే ప్రకాశించువాడు. స్వయం భూమహితస్ధి తేః=బ్రహ్మవలె గొప్పదియగు మర్యాదగలవాడు. ప. స్వయం= స్వయముగ, భూ భూమిచేతనైన మహిత=గొప్పదగు తేః=ఉనికిగలవాడు, కాంచనశోభా= బంగారు శోభవంటి శోభను, ప, కాంచన=అనిర్వాచ్యమగు, శోభాం=శోభను, ద ధానాః=ధరించినట్టి, సుధర్మ సభాసదః= దేవేంద్ర సభాసభ్యులు, ప. సుజయోగ్యమగు, సభాసదః=సభికులు సుమనసః – దేవతలు. ప. యోగ్యమగు మనస్సు లు కలవారు. సుచరితం= యోగ్యమగుచరిత్ర. కాన్య మనోజ్ఞం = శు కాచార్యుని మనస్సు నెరింగినది. ప. కాప్యమనోజ్ఞం = కావ్యముచే మ నోహరమైనది. సఖా= స్నేహితుడు. ప్రవరః =ప్రవరాఖ్యుడు. ప, ష్టుడు. గంధర్వా= దేవయోని విశేషములు, సుఖలీనాః= సుఖమందు = లీనులయిన, ప్రణయినః= ప్రేమ గలవారు. ప. గంధర్వాః గుఱ్ఱములు సుఖలీనాః = మంచిక ళ్ళెములు గలవియు. ప్రణయినః= విశ్వాసముకలని<noinclude><references/></noinclude> 9t5xn2uihtqy4lt8ihev2yiul50ftqv 104 223672 578087 2026-09-12T10:46:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 159 సదా= ఎ యు గురుః= గురువు. గురుః= బృహస్పతి. ప. గొప్పవాఁడు ల్లప్పుడును, మరుత్ = దేవతలచే, నర్తిత= నాట్యము చేయబడిన, రంభా= రంభయను అప్సర, సంభావితం=అలంక రింపఁ బడినది. ప. మరుత్ =...' 578087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 159 సదా= ఎ యు గురుః= గురువు. గురుః= బృహస్పతి. ప. గొప్పవాఁడు ల్లప్పుడును, మరుత్ = దేవతలచే, నర్తిత= నాట్యము చేయబడిన, రంభా= రంభయను అప్సర, సంభావితం=అలంక రింపఁ బడినది. ప. మరుత్ = వాయువుచే నర్తి త= కంపింప బడిన, కంభా=అరటి చెట్లచే సం భావిత మైనదియు నందనం=నందనమను పేరుకలది. ప. ఆనందసం= సంతన మొసగూర్చు నది యగు. ఉద్యానం=ఉద్యానవనము. 183 పూర్వోక శ్లేషాదికుసుమములు జెప్పబడిన విశేషములు నీ గద్యరచనల యందు లక్ష్యములుగా గనబరచుట గమనించి వ్యాఖ్యానమున బొందుపరుపవ లెను. ఆయాలక్షణముల యీణాక్యములో శ్లేషచమత్కృతి జూపబడియె ఇట్లనే మిగతాచోట్లా స్పష్టముగా ఆయాచమత్కృతుల వివరింపవలెను. యీవాక్యములో మూలమునకు దీనికిని పాఠాంతరముకలదు. మరల విమర్శింపవలయును. 67 జనపదాః=గ్రామములు, సదా= ఎల్లప్పుడును, నయజ్ఞాః = నీతి నెరిం గినవి. ప. సదానయజ్ఞా= దానియాగములతో గూడినవి. అనీతయః=నీ తిలేనివి. ప. + ఈతిబాధ లేనివి. 68 ఉపచిత = పోషింపఁబడిన, బహు వ్రీహయః=బహువ్రీహి సమాసములుకలవి. అనేక ములయిన ధాన్యము లుకలవి. అవిగ్రహా = సమాసవిగ్రహము లేనివి. ప. కలహములు లేనివి 69. సమహా....నః=అధిక మైనయెడారులుకలవి. ప. గొప్పధనుర్ధరులు కలవి. బహుధాన్యోద యోల్లాసినః=అనేకములయిన ధాన్యములయొ క్క పుట్టుక గలవి. ప. అనేక విథములచే నితరుల యొక్క అభివృద్ధికి సంతోషించునవి. 70. బహు ఖలాః = అనేక మూఢులుకలవి. ప. అనే కములయిన గింజలనూరుకళ్ళములుకలవి. సజ్జనాలంకృతాః=యో గ్యులయినజనులచే నలంకరింపఁబడినవి.<noinclude><references/></noinclude> 8uiuiphayfebr5ylef1o2nufc9be5hz 104 223673 578088 2026-09-12T10:46:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 3 శ్లేషస్త బకము. 71 నితాంతప్రణతాః= అత్యంతమును వంగిన వారు ప. అధికమగునమ్ర తగలవారు ఉన్న తాభృతః = ఔన్నత్యముకలవారు. ప. ఆధిక్యతనుధ రించినవారు. 72 కులీనాఃభూమియందు లీనమగువారు. ప. సత్కు...' 578088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>160 3 శ్లేషస్త బకము. 71 నితాంతప్రణతాః= అత్యంతమును వంగిన వారు ప. అధికమగునమ్ర తగలవారు ఉన్న తాభృతః = ఔన్నత్యముకలవారు. ప. ఆధిక్యతనుధ రించినవారు. 72 కులీనాఃభూమియందు లీనమగువారు. ప. సత్కులప్రసూతులు, నదానభోగా:=ఎల్లప్పుడునాక సమున సంచరించువారు. ప. దానభోగ ములుకలవారు. 73 మంత్రిణః=మంత్రులు, సదా= ఎల్లప్పుడును, చారా= చారులు, ప. సదాచారా =మంచి యాచారవంతులు. 74 మాతంగా= చండాలురు = ప, ఏనుఁగులు, స్పృహణీయదా నాః= కోరదగిన దాతృత్వగుణముకలవా రు. ప. కోరఁదగినమదముకలవి. 75. భుజగవలయా = పాములుక ంక ణములు గాకలవారు. (శివులు) ప. భుజములయందు కంకణములుకల వారు. దక్షమఖభుజ;:=దతునియజ్ఞమునుకూడిన వారు. ప. సమర్థు లైనయజ్ఞమునని రె యోగింపఁబడిన వారు. 76 భూతిభృత =బూదిని ధరిం చినవారు ప. సంపదలుకలవారు. రజోరహితాః= ధూళిలేనివారు ప. గజోగ ణశూన్యులు, 77. సుకేళాః= యోగ్యములగుతల వెంట్రుకలు కలవారు. నిష్కేశా= = కేశరహితులు. ప. ధనవంతులు. 78. పరి జనః=పది వారవర్గము, కలానిధి;= చంద్రుఁడు, ప. శిల్పాదికళలకు స్థాన కలానిధి;=చంద్రుఁడు, భూతము. నదోషాక్ 08= చంద్రుడు కానిది. ప. దోషములు లేనిది. 79. దానం=దాతృత్వము. సమానం= సమానమైనది. ప. మానము తోగూడినది. అసమానం=నిరుపమాన మైనది. ప. పరిమాణము లేనిది “అతివృష్టిననావృష్టి శ్శలభామూష క్యాఖగాః/ ప్రత్యాసన్నాశ్చరాజానః షడే తే ఈతయః స్మృతాః ॥ 2వ అ ఇటనుండిగలవి శేషణములు ప్రజలక స్వయించుకొనఁదగును. 80 కించకించనవచనము చ్యమాసమథునామధునాసమానంమథునాశ నావతారఃక్షణనువథారయతు మన సిధారయతుచ ||<noinclude><references/></noinclude> t0z99jj4hi7vl9dqdbtdbicux776gnu 104 223674 578089 2026-09-12T10:46:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 161 81 తధాచామీ చామీకరాచలవడచలాః కలాకలాపమండితాః పం డితాః ఖండితాఖిలవిపక్షపయోః మ్యంతు నామ మామ కంచాప లం విచారయంతుచమయానిరుచ్యమానముచితమనుచితంవా 82 యజేశేసదసద్వి చారచాత...' 578089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 161 81 తధాచామీ చామీకరాచలవడచలాః కలాకలాపమండితాః పం డితాః ఖండితాఖిలవిపక్షపయోః మ్యంతు నామ మామ కంచాప లం విచారయంతుచమయానిరుచ్యమానముచితమనుచితంవా 82 యజేశేసదసద్వి చారచాతురీచతురా. చతురాననా ఇవ శివప్రసా దా సాదితమహీతమహిమానో మానోన్న తాఃన తాస్తే వాసివాసనో చితవ్యాఖ్యా; 83 సంఖ్యావద్ద ణనాయాం పాణినీయాఇవ గణనీయా:| 84 సకలదిక్కలశ స్త నీస్త నకపోల స్థలమలయజ మండలాయమాన యశ ప్రసారా | 85 దుర్వ్యపోహమోహమహాంధకార ప్రాగ్భారసం హార భాస్క రా31 86 కలికలుష కాలకూటక బళనకలాకలిత నీలకంఠా వతారా 87 అమందమందరగిరి పరిక్షుభిత శ్రీ రాబ్ధిమధ్యోల్లసత్కల్లో లవిమల సూక్తి ముక్తాఫలకలాపాలం కృతకంఠనాళా 188 అనేక కలా విలాసోపహసితమిత కలకలానిధయః| σ 80 మధునా= తేనెతో సమానం = తుల్యమైనది. మధునాశనావ తారః= కృష్ణునియొక్క అవ తారమువంటి అవ తారముకలవాడు (లేక) కృష్ణుని యవ తారవి శేషమయిన ఈ రాజులని అధ్యాహార్యము) 81 చామీ క రాచలవత్ = మేరుపర్వతమువలె, కలాకలాప =శాస్త్రములనుభూష ణములచే ఖండిత....;=ఖండిత = త్రోసివేయఁబడిన అఖిల=ఎల్ల విప క్ష=శత్రుపండితులయొక్క, పః=బలముగలవారు. 82 సదస.... చతు రాః=మంచి చెడ్డలనాలోచించుటయందైన నేర్పునందుప్రోడ లై న వారు, మానోన్న తాః=ఉచితౌన్నత్యముననధికులు. నతాస్తే ....ఖ్యాః =నములై నశిష్యులయొక్క సంస్కారవి శేషమునకు తగినబోధన చేయు వారు. 88 సంఖ్యావద్దణనాయాం= లెక్కింపదగినపండితుల లెక్కలో పాణినీయాఇవ= పాణినీయమహర్షి వలె, 84 దిక్కలశస్త నీ—దిక్కులనె డు స్త్రీలయొక్క, మలయజమండలాయమాన= మంచిగంధములయొ క్కమండలములై యాచరించుచున్న, యశఃప్రసా ర్యా= కీర్తి ప్రసార 21<noinclude><references/></noinclude> hcitzpbgau00rjnmaseoubw4o3n2wgl 104 223675 578090 2026-09-12T10:46:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 కధాస్త జరము. ముగలవారు 85 ప్రాగ్భారః = సమూహము 86 కబలన కలా= తినట యను విలాసయందు, కలితనీలక ంరావతారా:=ఒప్పుచున్న ఈశ్వరావ తారముకలవారు. 87 సూక్తి ముక్తాఫల= మంచిమాటలనెడు మంచి ముత్యములయ...' 578090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>162 కధాస్త జరము. ముగలవారు 85 ప్రాగ్భారః = సమూహము 86 కబలన కలా= తినట యను విలాసయందు, కలితనీలక ంరావతారా:=ఒప్పుచున్న ఈశ్వరావ తారముకలవారు. 87 సూక్తి ముక్తాఫల= మంచిమాటలనెడు మంచి ముత్యములయొక్క కలాప= సమూహముచే (లేక) అలంకారముచే 88 కలావిలాస విద్యావిలాసములచేత ప. కళలయొక్క విలాసముల చేత అని చంద్రపదమగునర్థము ఉపహసిత =ఆక్షేపింపఁబడిన మితికల 16 అనెడుమితిక లక ళలుగల ' కలానిధయః=చంద్రుడుకలవారు. 1 “ప్ర్రసాదాదాసాదిత" 2 “ముడనాయమాన' అని పాఠాంతరము ౧. 89 నిరవద్యవిద్యా నద్యాశ్రయ ప్రయోరాశయః॥ 90 సారస్వత స్వత ప్రకాశ భాసమానాసమాన వాగ్బహ్మణో బ్రాహ్మణాశ్చతు రుద ధిమేఖలాఖేల దుచ్ఛృంఖలకీర్తి నర్తకీకాః॥ 91 సకల కలావిలాస భా జనభాజు సభాజనా భాజ శ్రే॥ _ D అ 92 దేవస్యోపాసనా వాసనాశాస నసమాకృష్టాః సత్వరాగత్వరా విషయం ప్రలంబవిలంబ భాజో యదభూమ భూమహేంద్ర స్త్రత్ర హే తుమాకలయతు। 93 అగ్రామ ద్రావి మంటప మండితస్య పచేళి మాఫలాస్వాద మోదమాన జానపదస్యవిక సదమల కుసుమసమూ హ సౌరభ్య లుభ్యదలికుల కలితలలితా క్రీడస్య మధ్యే చలదళ సొలతమా లతాలతల శిలాతలకలిత నిశ్చద్మపద్మాసనం1 94 అనిశ్వా సనాసాగ్ర జాగన్నేత్ర త్రిభాగమ్ | 89 నిరవగ్య= శ్రేష్ఠమయిన, విద్యానద్యాశ్రయ= విద్యలను నదులకా శ్రయభూతములగు, పయోరాశయః= సముద్రములైనవారు. 90 సా రస్వత= వాఞ్మయముచే స్వతః ప్రకాశ భాసమాన=స్వయంప్రకాశ ముచే వెలుగొండు, అసమానములైన, వాక్=వాక్కులనెడి, బ్రహ్మ<noinclude><references/></noinclude> akn2whbg663yzv8347aiblei3o28gmr 104 223676 578091 2026-09-12T10:47:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= 3 ఏ కల్పలత, 163 = వేదములుకలవారు, చతురుదధి మేఖలాఖేలత్ = నాల్గుసముద్ర ములకును మొలనూలైన సమస్తమేదినీ మండలమునందును నటిం పుచున్న. ఉచ్ఛృంఖల=అడ్డులేని, కీర్తినర్తకీకాః = యశస్సనెడు నా...' 578091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= 3 ఏ కల్పలత, 163 = వేదములుకలవారు, చతురుదధి మేఖలాఖేలత్ = నాల్గుసముద్ర ములకును మొలనూలైన సమస్తమేదినీ మండలమునందును నటిం పుచున్న. ఉచ్ఛృంఖల=అడ్డులేని, కీర్తినర్తకీకాః = యశస్సనెడు నా ట్యస్త్రీ కలవారు._ 92 వాసనా= పరిపాటి, గత్వరా:=పోవువారు. ప్రలంబ=అధికమయి న, విలఁబ=ఆలస్యమును, భాజః = పొందినవారు, 93 పచేళి మ= పండి న, జానపద=గ్రామస్థులుకి లది. లుభ్యత్ =ఆసక్తిగల, ఆక్రీడస్వ=ఉ ద్యానవనముయొక్క, చలదళ=రావిచెట్టు. పద్మాసనం= పద్మాఖ్య యోగాసనము కలవాడు 94 అనిశ్వాస = ని శ్వాసములు లేని, నాసాగ్ర= నాసాగ్రమందు జాగ్రత్= వికసించిన, 'నే త్రత్రిభాగం=నేత్రముల యొక్క మూడు భాగములు కలవాడు t “వామోరూపరి దక్షిణం హిచరణం సంసాప్యవామంశధా| దఱో రూపరితస్య బంధన విధిం కృత్వా కరాభ్యాండృఢం తత్పృషే హృదయే నిధాయ చిబుకం నాసాగ్రమా లోకయే దేతద్వ్యాధి వికారనాశన4రం పద్మాసనం ప్రోచ్యతే" (అనిపద్మాసన లక్షణము) 95 నిష్యందమాన లక్షణసమ్మోద బిందు పాన పీన చకోర చయరచిత పరిచయ కాషాయసిచయమ్ 96 రాగాది (వి) దారజ్ఞానాసి చయమ్| 97 నిఖిలో పనిష న్నిషణ్ణమానసమ్| 98 పరమహంస సంపదన తం సమ్| 99 దురతిక్రమ దురితాశ్రమ వ్యాధి బాధ్యమాన జగదగదం కారమ్| 100 నిర్వికారమ్॥ సంక్లిష్ట మష్టసిద్ధిభిః॥ మిత్రంమైత్రా/ శరణంకరుణాయాః| మందిరమానందస్య | సపక్ష ము పేటెఔయాః| క్షేత్రం మాయాః | శైలం శీలస్య, సత్పాతం పవిత్రతాయాః సౌ ధంశుద్ధ బుద్ధే | ఆధారంధీర తాయాః ॥ గురుంగురు తాయాః । ప్ర్రాసా దం ప్రసాదస్య। నిదానం చిదానంద సంపదః। ఆశ్రయం శ్రేయసః॥ తపసోఒవ్యుపాసనీయం | పరమస్య రామస్యా పిసమ్య గనుగమ్యం |<noinclude><references/></noinclude> crrx784n98kz83ca49b7xr2vpm4jzip 104 223677 578092 2026-09-12T10:47:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 క థాస్త బక ము. యోగ స్యాప్య నుపయోగ యోగ్యం! శ్రద్ధాయా అపిశ్ర జ్ఞేయం। అన వగూఢంమూఢతయా॥ నిర్వస్తం నా స్తికతయా! అవంచితంకుచింతయా దూరీకృతందురి తైః। అవజ్ఞా తిమజ్ఞానేన। అనంగీకృత మ...' 578092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>164 క థాస్త బక ము. యోగ స్యాప్య నుపయోగ యోగ్యం! శ్రద్ధాయా అపిశ్ర జ్ఞేయం। అన వగూఢంమూఢతయా॥ నిర్వస్తం నా స్తికతయా! అవంచితంకుచింతయా దూరీకృతందురి తైః। అవజ్ఞా తిమజ్ఞానేన। అనంగీకృత మనం గేని॥ ప్తం దృప్తతియా! ఉత్సారితం మాత్స ర్యేణ! 95 చకోర చయరచిత = చకోర పక్షుల సమూహముచే చేయబడిన పరి వయ= పరిచయముకల, కాషాయసిచయమ్=కాషాయ వస్త్రములు కలవాడు. 91 జ్ఞానాసిచయమ్ = జ్ఞానమనెడు కత్తులయొక్క సమూహ ముగలవాడు. 97 98 సంసద్ = గోష్ఠి. 99 దురతిక్రమ=అక్రమింప శక్యము కాని,అక్రమ=క్రమము లేని, వ్యాధి =రోగముచే, బాధ్యమా న బాధింపఁబడిన, జగత్ = లోకమునకు, అగదంకారం = వైద్యుడు 100 అష్టసిద్ధిభిః=ణిమాద్యష్ట సిద్ధులచేత, ఉపేయా:=ఉదాసీన తకు, సపక్షఁ=సాదృశ్య పదార్ధము. శుద్ధబుద్ధేః = నిర్మల బుద్ధికి, పర ర్శలబుద్ధికి, మస్య = శ్రేష్ఠమయిన, శమస్యాః = శాంతిగుణమునకును, సమ్యక్ = లెస్సగా, అనుగమ్యం = అనుసరించ 1 అనుగమ్యం=అనుసరించ తగినవాఁడు. అను యోగ= అడిగి తెలిసికొనుటకు యోగ్యం= తగినవాడు. అవజ్ఞాతం=తృణీక రింపబడినవాడు. అనఁ గేన = మన్మధునిచేత. అనంగీకృతం=అంగీకరిం పఁబడనివాడు, దృప్తతయా= గర్వముచేత, &పం=చిమ్మఁబడినవాడు మాతృ ర్యేణ= వృధాహం కారముచే, ఉత్సా! తం లేవగొట్టబడిన వాడు అనిశే పితం విషయై.। అలబ్దంలు బతయా। వర్జితమ నార్జవేన | నిర్వా సీతం దుర్వాసనాభిః| అకలితంకలినా। మహిళామహి లాలామివపరి హర న్త | పావనాజ్వాస సుఘటిత సంధి విగ్రహమ్ | 101 కామన యావర్షిత మప్య కామనయావర్జితం | నిస్కోప చయమప్య నిష్కో పచ యమ్| సంతాప కారణము వ్యసతాపకారణం పరుషమ పురుషమ ద్రాక్ష్మం లక్ష్మభిరభి మతైరసమానంభా సమానం॥ ల విషయై =ఇంద్రోయసుఖముల చేత లుబ్ధతియాలు బ్ధత్వముచేత,అనార్జ వేన<noinclude><references/></noinclude> ou4yf1wunfludm06rtv4dszdu09j5lq 104 223678 578093 2026-09-12T10:48:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- కవి కల్పలత. 165 =వ్యతి రేక మార్గముచే, దుర్వాసనాభిః = దుష్టములగు పరిపాటులచే, ని ర్వాసితం=తొలగింపఁబడిన వాడు. మహిలాం= స్త్రీని;అహిలా లామిన= పామువిషమురీతి, పావనాభ్యాస యోగాభ్యాసము...' 578093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- కవి కల్పలత. 165 =వ్యతి రేక మార్గముచే, దుర్వాసనాభిః = దుష్టములగు పరిపాటులచే, ని ర్వాసితం=తొలగింపఁబడిన వాడు. మహిలాం= స్త్రీని;అహిలా లామిన= పామువిషమురీతి, పావనాభ్యాస యోగాభ్యాసముచేత, సు=యోగ్య ముగా,ఘటిత—కూర్చఁబడిన, సంధి=అంగసంధులుకల, విగ్రహం=శరీ రముకలవాడు. (ప. మంచియభ్యాసములచే, యోగ్యముగ కూర్పఁ బడిన సంధివిగ్రహాది .జ్యాంగములుకలవాడు) (ఇట నప్రకృతార్ధ ము చమతా రార్ధమనియే యెరుంగునది) (101) కామనయ వర్జిత మహి=కామశాస్త్రమందాసక్తి కలవాడైనను 2. ప. కోరిక చేశూన్యు డు. అకామనయావర్జితం= కామశాస్త్రమందాసక్తి లేని వాడు.(ఇట్టిచో టను ‘అపి’ శబ్దమువిరోధసూచకము.) నిస్కోపచయమపి= ధనముయొ క్కఉపచయము కలవాడైనను 2. ప. కోపసమూహ లేనివాడు. అని ష్కోపచయం = ధనముయొక్క ఉపచయము లేనివాడు. నతాపకారి ణమపి=నముల కపకారము చేయువాడైనను, 2ప. తాపము కలుగఁ జేయనివాడు. అసతాపకారిణం = గర్వితులగువారి కపకారము సల్పు వాడు. (ఇట్టి పూర్వో క్తగుణవిశిష్ఠుం డగునట్టియు) అపరుష=పోయిన కోపము కలట్టియు, అభిమ తైః ఇష్టములైన, లక్ష్మభిః= చిహ్నముల చేత, అసమానం=నిరుపమానముగ, భాసమానం= ప్రకాశించెడు, పురుషం = పురుషుని, అద్రాక్ష్మం = చూచితిని. — - ఇది కధాఖ్య తృతీయ స్తబకమునందు రాజదర్శనమను మొదటి కు సు మ ము కధాస బకము 3. 2 గంగాస్తుతి. అథాభ్యుత్థాన వేళాలీలాయితానంతరం బద్ధాంజలి:నిరవద్యగ జలిద్యపద్యమయీ మయము దాజహార భారతీం 1<noinclude><references/></noinclude> l8bv2htwtfzwj59jnrmlrbaj5rhclhj 104 223679 578094 2026-09-12T10:48:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 166 శ్లేషస్త బకము. శ్లో. జన్దుజే| మమ, శశిప్ర్రభాసి తే భాసి తేశముకు టే! సదా | దాన వేంద్రరిపు పాగ నిర్గ తే నిర్గ తేర్భవభవాబ్ధి పారి దే! * ? : SÉX :-- _ తి పారదావదాత వీచిని చయమౌళి తాస్త్రోకల...' 578094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>1 166 శ్లేషస్త బకము. శ్లో. జన్దుజే| మమ, శశిప్ర్రభాసి తే భాసి తేశముకు టే! సదా | దాన వేంద్రరిపు పాగ నిర్గ తే నిర్గ తేర్భవభవాబ్ధి పారి దే! * ? : SÉX :-- _ తి పారదావదాత వీచిని చయమౌళి తాస్త్రోకలోకమలే। 4 కమలేశయ కమండలు మండనాయమాన పానీయధా రావధూతనవసుధే। 5 వసు ధేశ్వరభగీరథ పధప్రవర్త మాన జలకల్లోలమిలడ్డిండీర పిండవిడంబితహ రమనోరమతమహా సే॥ 6 మహా నేనజనని 1 7 జననికరనక హారివారి పూ రితత్రిభువనభవనే। 8 భవనేత్రానలకీలక బలిత బాలేందు పాలనోచిత పయ,ప్రదానకుశలే! 9 కుశ లేఖాంకిత సవిూపవనే 10 పావ నేందిరా మంది రారవిండసుందర మేదురా పే। 11 ధురాపేశ్వరశిరస్సంచారసం జాత పరమ గౌర వే| అభ్యు....తరం= =ప్రభాతకృత్యములఁదీర్చినపిమ్మట, ఉదాజహార=పలి కెను. !. సదా= ఎల్లప్పుడును నవే = నూతన మైనదానా దానవేంద్రరి పు=శ్రీకృష్ణుని, పాద= పాదములనుండి, నిర్గ తే=బయలు వెడలిన దానా భవాబ్ధి=సంసార సముద్రమునకు, 8 పారదావదాత = పాదర సమువ లేస్వ చ్ఛమైన. 4. కమలేశయ= బ్రహ్మ నవసుధా= నూతనమగునమృతము గలది. డిండీర=నుగుగు చేత. 6 మహాసేన =కుమార స్వామి 7నర కహారి=నరకమునుహరించు. 8 భవనేత్రానలకీల= ఈశ్వరునితృతీయ నేత్రసంబంధమగునగ్ని జ్వాలలచేత, 9 కుశలేఖాంకిత = దర్భలయొక్క పంక్తి చే చిహ్నితములయిన 10 మేదుర = అధికమైన, 11 దురాపేశ్వ రశిరస్సంచార సంజాతపరమ గౌరవే పొందశశ్యము కానిమ హేశ్వరుని శిరస్సున మెలంగుటచే పుట్టిన గొప్ప గౌరవముకలదానా. "జన నిరయహారిణి" అని పాఠాంతరము.<noinclude><references/></noinclude> rfw1kextnthfbrsougp2x72gmanezzn 104 223680 578095 2026-09-12T10:48:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలతే. 167 12 గౌర వేషవి శేషప్రభావినింది. శారద జలదే 13 జల దేవతావగా హనము భీత సితచ్చదని ఎహభాసమానే। 14 సమానైక దేశసంచారి హరిణగణప్ర్రారబ్ద కేళీ సంగ రే 15 సం గీచింతటనిషణమునిజనాకర్ణ...' 578095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలతే. 167 12 గౌర వేషవి శేషప్రభావినింది. శారద జలదే 13 జల దేవతావగా హనము భీత సితచ్చదని ఎహభాసమానే। 14 సమానైక దేశసంచారి హరిణగణప్ర్రారబ్ద కేళీ సంగ రే 15 సం గీచింతటనిషణమునిజనాకర్ణ్య మానమనోరమర వే। 16 మార వేదనానభిజ్ఞ వైఖానసాపచితసారసవ నే। 17 సవనేజ్యమానాదిపురుష వక్షఃస్థలశాయి కౌస్తుభ ప్రభాసమూ హసితే|18 హసి తేశ్వర శిరోవర్తి శీతద్యుతి కేతకీకలికే। 19 కలికేలిభ వనభ వనగర దాహోద్దుర ధ ర్మానల ప్రభ వార శే॥ 20 వారణేంద్రావగా హ్యమానఘనర సే| 21 నర సేముషీ సముద యాగోచరహరమౌళిమాల తీమాలాభమక రే| 22 మక రేశ్వరాది శోభితసుర సే॥ 23 సుర సేవ్య మాన సైకతసన్ని ధానే। 24 నిథా నేశ్వర శైలశిరోవిహితరం గే। 25 త రం గేరితనీరజోదరకుంజగుంజడమ రే మ రేణుహరణప్రవీణాంభ స్సంభారసమ్భావి తే ॥ 27 భావి తేశ్వర ప్రలంబజటా కలా పే! 28 కలా పే శల స్వర్వాసి విలానీ జన ఘన జఘనావరుద్ధముగ్ధాప వాహకృష్ణ త్రివిష్టప విటపిప్ర్రసూనథవళి తే। 29 బలి తేజో రిహరివామపాదోద్భవప్రవా హావలోకనముదిత జగదీషి తే 12 వినిందిత—నిదింపబడిన, శారదజల దే= శరత్కాలమునందలి మేమ ములుకలదానా 13, జల దేవ తా=వరుణలో క ముయొక్క సితచ్చద= పద్మములచేత. 14. సమానై కప్రదేశసంచారి—చదునై నయొక్కస్థల మునసంచరించు. హరిణగణ= లేడి సమూహముచే పారబ్ధ = ప్రారంభిం పబడిన కేళిసంగ రే=కీడార్ధ మగుయుద్ధముకలదానా ! 15 మనోరమ ర వే=మనోహరమగుధ్వనికలదానా। 16పై ఖాసానపచిత = వానప్రస్థాశ్ర మస్థులచే కోయబడిన సారసవనే = పద్మవనముకలదానా! 17. నవ నే జ్యమాన=య జములయందు పూజింపఁబడు 18 హసిత =అవహసిం పఁబడిన యీశ్వర శిరోవర్తి = యీశ్వర శిరస్సుననుండెడు = ద్యుతి<noinclude><references/></noinclude> a9mqk06zc8r2maa0hy53sukrdqmxkxj 104 223681 578096 2026-09-12T10:48:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 m శ్లేషస్త బకము. - ధ చంద్రుడనెడు కేశశీకలి కే=మొగలిమొగ్గకలదానా! 19. కలి=కలిపు రుషునకు లేక పాపములకు కేలిభవన= డాగృహమైన భవనగర= నంసార మనుపట్టణముయొక్క క్క, దాహ= దహించుటయందు, ఉద్గుర= ప...' 578096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>168 m శ్లేషస్త బకము. - ధ చంద్రుడనెడు కేశశీకలి కే=మొగలిమొగ్గకలదానా! 19. కలి=కలిపు రుషునకు లేక పాపములకు కేలిభవన= డాగృహమైన భవనగర= నంసార మనుపట్టణముయొక్క క్క, దాహ= దహించుటయందు, ఉద్గుర= ప్ర బలమైన ధర్మ=ధర్మమనెకు. అనల=అగ్ని యొక్క, ప్రభవ= పుట్టు టకు, అరణే—అగ్నిమంనాధారమైనదానా 20 వారణేంద్ర = ఐరావ తముచే,21మాలతీమాలాభ్రమక రేజాజిపూదండయను భ్రాంతినికలు Xఁ జేయుదానా। 22 మః రేశ్వరాది=మంచిమంచి మొసళ్ళు మొద లై న వానిచే 23 సైకత = ఇసుక తిన్నె లయొక్క 24 నిధానేశ్వర శైలశిరః =హి మవ పర్వతముయొక్క శిరస్సున. విహిత=చేయఁబడిన రంగే =నాట్యస్థానముకల దానముకలదానా. 25 ఈత=పే రేపింపఁబబ డిన. నీరజోదర కుంజ—పొద వంటి పద్మ మధ్యమున, గూజత్ =థ్వని చేయు, 26 భ్రమ రేణు=భ్రాంతియనుప్రాగముయొక్క 27 ప్రలంబ =వ్రేలాడుజటాక లా పే=జడలసమూహముకలదానా। 28 కలా పేశల= నాట్యాది కళలయుదునిపుణులగు, స్వర్వాసినీజన= దేవతా స్త్రీలయొక్క ఘనజఘన=గొప్పవగ పిఱుఁదులచేత, అవరుద్ధ =అరికట్టబడిన, ముగ్ధ= సుందరమయిన, ప్రవాహ ప్రవాహముచే, ఆకృష్ట = అకర్షింపఁబడిన, త్రివిష్ట విటపి=కల్పవృక్షములయొక్క, ప్రసూన = పుష్పముల చేత, ధవ ళి తే= తెల నౌ చేయబడిన దానా ! 32 30 దీ తేప్సితలోక ప్రదానపటుతట నివిష్ట సంతుష్టనైష్ఠీ కగోష్ఠిస్తవాని ర్భావిత వాసవే | 31 వాసవేతసనికుంజ నిషణ్ణకిన్నరమిధునోపగీయ మానే। 32 యమానేక మద వినాశనోద్ధురతర వారి ధా రాధా రే। 38 రా ధా రేవతీపతిసమా రాథితకలిన కన్యాపతిరంభణావాప్త హరి హర కాయ శోభే। 34 యశోభేశప్రకాశనాళి దురితాంధ కార విస రే॥ 35 బిన రే ఖాయమానహరశిరశ్చంద్ర చుంబన చటుల చక్రవాక జలవ్యతి, క రోద్ధృ తసగరపార్దివకు లే| 36 వకులేంద్రాది ద్రు మచ్చాయని శనిషణ్ణ కురంగ కులక బలీయమాణతీరకల మే<noinclude><references/></noinclude> q6itg3hzfslg3eko6ktow06b75352gw 104 223682 578097 2026-09-12T10:48:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 169 80 దీక్షిత=అగ్ని స్టోమాదియాగకర్తలచేత, నైష్ఠీక గోష్ఠీ =ముని సంఘ ముయొక్క, ఆవిర్భావిత = ప్రత్యక్షము చేయఁబడిన, వాసవే ఇంద్రు డుకలదానా! 31 వాస వేతసనికుంజ = నివాసస్థానభూత...' 578097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, 169 80 దీక్షిత=అగ్ని స్టోమాదియాగకర్తలచేత, నైష్ఠీక గోష్ఠీ =ముని సంఘ ముయొక్క, ఆవిర్భావిత = ప్రత్యక్షము చేయఁబడిన, వాసవే ఇంద్రు డుకలదానా! 31 వాస వేతసనికుంజ = నివాసస్థానభూతములగుబ్బలి పొదలయందు. 32 వారిధారాధా రే—నీటిధారల కాలవాలమైన దానా 3లి రాధా రేవతీపతీ=కృష్ణబలరాములచేత, సమారాధిత=పూజింపఁబ డిన, కలిందకన్యా=యమునానది యొక్క పరిరంభణావాప్త =ఆలింగ నముచేపొందఁబడిన, హరిహర = కృష్ణ గౌరీశులయొక్క, కాయ శోభే= శరీరశోభవంటిశోభగలదానా! (యమునానది నలుపు గంగ తెలుపుఅని ప్రసిద్ధము) 34 యశోభేశ= కీర్తియను చంద్రునిచేత, 35 బిన రేఖాయ మాన తామరతూండ్లయొక్క పక్తి యైయాచరించుచున్న హరశిరశ్చంద్ర =యీశ్వరునిశిరంబునందలి చంద్రునియొక్క, చుంబన=అంటుటయం దు, చటుల—చపలమయిన, చక్రవాక = చక్రవాక పక్షులు గల జల=నీ టియొక్క వ్యతికరః=సంబంధముచే ఉద్ధృత = ఉద్ధరింపబడిన, నగర పార్ధివ కు లేసగర రాజవంశముకలదావా 136 కలమే=థాన్యవి శేషముకలదానా 37 కల మేఖలానినాదానువాది రాజహంసరసితోల్లాసిత విపుల వులిన జ ఘన కే| 38 ఘన కేతకీపవనాందోళి త నీలోత్పలకుండలే 39 కుంత లేలి హానభీషణ సమరార్ణవనంతరణప్ర్రవీణ దేవవ్రతనిపీతకు చలకల శే॥ 40 కల శేవాలమంజరీ గ్రాసలాలసతిమినికరవి రాజమాన ప్రవాహభూషిత మదనదహనమస్తే! నమస్తే! 3 నమస్తే మహోర్మీజి తాహీనభోగే! శోగి నభోగే యకీర్తే నమద్విప్రసిద్దే ప్రసిద్ధేఒస్తుగంగే ముదే తేఒమ్బుధారా బుధా రాధి తే దత్త సంతానభో గే॥ 41 నభో గే! ఖలాళీ విషాతంక వీళ్ళ కవీశస వేమన వం వ్యాత తాన 22<noinclude><references/></noinclude> h1ynlg0ll87o6i9tcnuaqk4aj2877rl 104 223683 578098 2026-09-12T10:49:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 కథాస్త బకము. తతానన కీర్తిః కలాభాజనానామ్ జనానాం శిరోదామ దేవేశ్వరోఒపి| 42 37 కల=అవ్యక్త మధురమగు, నినాద=ధ్వనిని, అనువాది=అనుసరిం చు, రాజహంస=రాయంచలయొక్క, రసిత = కూతలచేత, ఉల్లాసిత= ప...' 578098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>170 కథాస్త బకము. తతానన కీర్తిః కలాభాజనానామ్ జనానాం శిరోదామ దేవేశ్వరోఒపి| 42 37 కల=అవ్యక్త మధురమగు, నినాద=ధ్వనిని, అనువాది=అనుసరిం చు, రాజహంస=రాయంచలయొక్క, రసిత = కూతలచేత, ఉల్లాసిత= ప్రకాశింపఁ జేయఁబడిన, విపుల=విశాలములగు, పులిన=ఇసుక తిన్నెల నెడి జఘన కే=పిఱుఁదులుకలదానా! 38 కేతకీవవన= మొగలివృక్షముల నుండివచ్చువాయువుల చేత, నీలోత్పలకుంత లే=నల్లగలువలనెడి శిరోజ ములుకలది. 39 కుఁత లేలిహాన=బల్లెములనెడిసర్పములచేత, భీషణ= భయంకరమగుసమరార్ణవ=యుద్ధమను సముద్రముయొక్క, సంతరణ =దాటుటయందు, బ్రవీణ = నేర్పరియగు, దేవవత=భీమునిచే, నిర్ణీత =పానముచేయబడిన, కుచకల శే—కలశలవంటిస నములు కలదానా ! 40 మదనదహన=ఈశ్వరునియొక్క, మస్తే =శిరస్సుకలదానా ! 41 అహీనభోగే=ఆది శేషుయొక్క పడగలుకలదాన నమ.... మస్కరించెడ బ్రాహ్మణులు, సిద్దులు నూకలదానా దత్త .... భోగే ఇవ్వబడినసఁ తాన సౌఖ్యముకలవానా (లేక) యివ్వబడిన వంశమును, సౌఖ్యమునుకలదానా 42 ఖలా..... శ= దుష్టులనెడి సర్పములకు గరు డునివంటివాడు, కలీశః=తుకునకుప్రభువైనవాడు? ప. కవీశ్వరుడు తతానన్త కీర్తి ః=దట్టనై సమితి లేనికీర్తి గలవాడు. కలాభాజనానాం=చం దకళలననుభవించువార్కి ప. శాస్త్ర వేత్తలకు, శిరోదామ=శిరో భూషణమయిన దేవేశ్వరః= ఇంద్రుడు. ప. దేవేశ్వరుడనుకవి. ఇమం =ఈస్త్ర వం= స్తోత్రమును వ్యాతతాన చేసెను. ఇదిక ధాఖ్యతృతీయన బకమున “గంగాస్తుతి” అను రెండవ కు సు మ ము.<noinclude><references/></noinclude> dknn1nylvznd0oitnpmkm0vmdiaq6z9 104 223684 578099 2026-09-12T10:49:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. కధాస్త బకము 3. 3 భగవత్పాదానుభాషణము. 171 1 అధవిహితస్త వస్యాస్యపురుహూ తాజ్ఞయేవాహూతాః సవినయ ముచితో పచితామే తాంవాచమవోచామ। 2 నమః కమలాకాము కా నుకారావతరణేభ్యః శ్రీ చరణేభ్...' 578099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. కధాస్త బకము 3. 3 భగవత్పాదానుభాషణము. 171 1 అధవిహితస్త వస్యాస్యపురుహూ తాజ్ఞయేవాహూతాః సవినయ ముచితో పచితామే తాంవాచమవోచామ। 2 నమః కమలాకాము కా నుకారావతరణేభ్యః శ్రీ చరణేభ్యః 3 సంపతి ప్రసాద ప్రసాదతః సం సారగురు మరీచి కావీచి కామృపాతృపాపగమభాజః సుధాసాగరమధ్య మధ్యగమామ। 4 ఏతర్హిబర్హి వాహనః కృతాత్మనం వాహనఃజ్ఞానదర్ప ణః కృతనిజార్పణ;సద్యోయాజ్ఞవల్క్య మాళీయేని శ్రేయస శ్రేయ సే15 అధునాధునానాపాపానిసురధున్వధ్వనీన తామయాసీత్ | 6లతో స్మాక ఠినభవితాభవితా ॥ 7 భగవన్ | ధవన్ముఖసుఖావలో క నాదు త్సా రితతుచ్ఛకృచోచాయని కాయస్య కాయస్యఫలమవి కలమవాపా మ। 8 భవానే కోభవానే కోప పాతక వ్రాత కలభకులు నిరాకులక బల నకరోరకంరీరవః 9 భవదాగమనఃసంభోగం గాప్రవాహఠివాత్ర పా యేణప్రావర్త తî 10 యుష్మద్వ్యా జేన రాజీవ జన్మాసన్మార్గోప దేశా యాస్మై సమాజి హే తేస్మ। 1 ఉపచితాం=వృద్ధినొందింపఁబడిన, 2 కమలాకాముక = విష్ణువు 3 ప సాదప్రసాదతః=అనుగ్రహాదానమువలన సంసారం.....జః= సంహర= సంసారమనెడి, గురు=గొప్పదైన, మరీచి కాపీ చికా=ఎండమావులయం దైన, మృపా=వ్యర్ధమైన, తుషా= దప్పిక యొక్క, అపగమ=పోఁగొట్టు టను, భాజః= పొందిన 4 (సత్సంగమువలన సౌఖ్యముకలదనిదృష్టాంత మునీ వాక్యముతో జెప్పుచున్నాడు.)బర్హి వాహనః=కుమార స్వామి. కృ తాత్మసం వాహనః=చేయబడిన ఆత్మప స్తువుయొక్క శుశ్రూషకలవాడు. జ్ఞాన.... ణః=జ్ఞానమునకద్దమువంటివాడు. కృత....ణః= చేయబడిన ఆత్మ యొక్క అర్పణముకలవాఁడు. 5. అధ్వనీన తాం=మార్గస్థు రాలగుటను వా<noinclude><references/></noinclude> jdfmqi37lkhwuduew9y5xxsk7dibzqg 104 223685 578100 2026-09-12T10:49:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 కథాస్త బఠము. 6. భవితా=సంసారులగుట, భవితా= అగుట. న=లేదు. 7 తుచ్ఛ.... స్య=తుచ్ఛమగుదు;ఖో దేశములయొక్క సమూహము. 8 భవాన్ నీవు, ఏక=ఒక్కడవే. ఉప పాతక వ్రాతకలభకుల= ఉపపాతకములనుఏ నుఁగుపిల్లలయొక్...' 578100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>172 కథాస్త బఠము. 6. భవితా=సంసారులగుట, భవితా= అగుట. న=లేదు. 7 తుచ్ఛ.... స్య=తుచ్ఛమగుదు;ఖో దేశములయొక్క సమూహము. 8 భవాన్ నీవు, ఏక=ఒక్కడవే. ఉప పాతక వ్రాతకలభకుల= ఉపపాతకములనుఏ నుఁగుపిల్లలయొక్క, నిరాకుల=తొందర లేకున్నట్లుగా, కబలన = తినుట యందు, కచోర్=కఠినమైన, కంఠీరవః = సింహమువంటివాడవు 9. స్పష్ట ము. 10 యుష్మద్వ్యా జేన = నీవ నెడిమివ చేత, రాజీవజన్మా =బ్రహ్మస మాజి హే తేస్మ=వచ్చినవాఁడు. "జ్ఞానదర్పణకృతనిజార్పణః" అనియు పాంరాంతరముకనబడు 11 ఉన్ని దశ్చంద్రోవా గత్య ధరణీసరణీరమృతసార ణీభిరభిషి, షే,చ 12 కింబహునాభ వాదృశానాందర్శన మేవదారు ణదురితదారణమ్ 18 సంభాషణ మేవనిఖిలో పనిషన్ని షేవణం 14 స్పర్శఏవస్పర్శాశ్మలాభః 15. శుళూ పై వబ్రహ్మళ రూపా। 16 సన్నిధాన మేవసన్ని థానం, 17 సమారాధన మేవధనం 18 తదద్యనిరవద్యందినమ్| 19 తిధిర తిథి: 20శ్రేయాన్ముహూర్త స్సమపద్యత 21మా తాపిత్రో:పవిత్రో స్వయంప్ర తిష్ఠానిష్ఠామవాప| 22 నిత్యకృత్యానికృతకృత్యాని 23ని త్యాభ్యుదయ చయభాజోవయమ్ 24 యద్యపికృపామృతస్పృశాదృశాభృశంకృతా కృతార్ధాస్త ధాపి వాచాల తావాచాలతా కాండమ కాండం తాండవ యతి 25 భగవత్ భవత్పరి త్యాగా దకృశ క్లేశకత మో దేశఃకృతః 26 స్వచ్ఛం కమగచ్ఛద్భిరచ్చధీభిః కేకేవాశ్రమాగతశ్రమా విశ్రమాద యంత। 27 అత్రపవిత్రచరి త్రైకయంకియన్తి దినానియావదావ సధఃస నాధఃక్రియ తే|28కియన్త ్యహానిపుణ్యహానిర హితైరిహాతివాహనీయాని మాననీయైః| క్వవాయియాసా 29 యా సాతిశయదాయినీ | 80 జ్ఞానా మృతిస్నాతకాః కియంతస్సంతః శ్రీమతామంతికేం తేవాసినః ప్ర తినివసంతి ||<noinclude><references/></noinclude> r8iz92dmpdn0qw2xuj339k03tg05dv0 104 223686 578101 2026-09-12T10:49:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవీ కల్పకత, 173 11 ఉన్ని దః=వృద్ధిఁబొందిన. ధరణీసరణీః = భూమార్గములను, అమృత సారణీభిః=అమృతమయములగుపిల్ల కాల్వల చేత | 12,13ఉపనిసన్ని పేవ ణం=ఉపనిషత్తులయొక్క పొందిక. 14 స్పర్శాశ్మ = తాకుటచే...' 578101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవీ కల్పకత, 173 11 ఉన్ని దః=వృద్ధిఁబొందిన. ధరణీసరణీః = భూమార్గములను, అమృత సారణీభిః=అమృతమయములగుపిల్ల కాల్వల చేత | 12,13ఉపనిసన్ని పేవ ణం=ఉపనిషత్తులయొక్క పొందిక. 14 స్పర్శాశ్మ = తాకుటచే బంగార మునొనర్చురాయి, 15 బ్రహ్మళుతూ షా = బ్రహ్మను సేవించుట వేద శ్రవణేచ్చయనియు చెప్పనగు. 16. సన్నిధానం = మంచినిధి. 17. 18 19. అతిధిః=పూజ్యమైనది. 20. సమపద్యత = వచ్చినది 21 ప్రతిష్ఠా నిష్ఠాం=ప్రతిష్ఠవలని కార్యసిద్ధిని. 22 కృతకృత్యాని=సుసంపన్నము లై నవి. 23. 24. వాచాల తొ తరచుమాట్లాడుస్వభావము వాచాలతా కాండం=వాక్కులనెడిల తా సమూహమును అకాండం=వృధగా, తాం డవయతి= తాండవింపచేయుచున్నది(టాపంచాపిహలం తానాంక్షుధా చాదిశాగిరా " అనుటచే వాచాల తా కాండం అనుచోటాబంతము సమం జసము.) అకృశ క్లేశః=అధిక మైనమనఃపరి తాపముకలది. 26విశ్రమాత్ =విశ్రమించుటవలన, 27 అవసధః=గృహము 28 వుణ్యహానిర హితై = పుణ్యముయొక్క హనితో శూన్యులయిన 28 యియాసా= లెళ్ళవలె ననుకోరిక, ఆయాసాతిశయదాయినీ=ఆయాసాధిక్యతనుగలుగ జేయు నది. 30 జ్ఞానా... కాః=జ్ఞానమనునమృతముచేస్నాతులయిన. అంతే వాసినః=శిష్యులు 1 "ఆద్యావద్యంనిరవద్యం” అనియు 2 “ప్రతిష్ఠానిష్ఠమవాప * అనిబ్ర త్యేకముగను అధిక పారములు, 31 నిషిద్ధ విరుద్ధ జనాధికరణంకి మధికరణం వ్యాఖ్యాయ తేవిఖ్యాత ఖ్యాతిపాదైః| 82 కియత్సంఖ్యాసంఖ్యావంతః శ్రోత్రియాఃస్ట్రో తా రi 83 ప్ర్రశస్త సమస్త పుస్తకసంగ్రహో ఒస్త్రి నాస్తివా 34 సన్న్యా సాత్ప్ర గేవ గేయచరి తైరధిజ గేఖ గేంద్ర వాహనా వాహనామలమతిభిః ఉతసన్న్యన్యö5 గుణరాశిభిః ప్రధమాశ్రమా దేవ దేవతాతా రై : సన్న్య తా<noinclude><references/></noinclude> ldf2jotwc9yvr4tv8ydc8vl5w7xg68i 104 223687 578102 2026-09-12T10:49:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 కథాస్త బకము. | స్క్రః| అథపృథులశ్రమాద్ద్వితీయాశ్రమాత్! 36 విశ్వాభయదానదక్ష దక్షిణహస్తానాంసన్న్యస్తానాం కాకోదరనాయకోదరసుప్త దా మోదర దృథా శ్లేషోల్లాసితరమాస్యాని కతిచాతుర్...' 578102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>174 కథాస్త బకము. | స్క్రః| అథపృథులశ్రమాద్ద్వితీయాశ్రమాత్! 36 విశ్వాభయదానదక్ష దక్షిణహస్తానాంసన్న్యస్తానాం కాకోదరనాయకోదరసుప్త దా మోదర దృథా శ్లేషోల్లాసితరమాస్యాని కతిచాతుర్మాస్యాని 1 37 సత్ప్రతిని త్ప్రతిమప్రజ్ఞావజ్ఞాత సురగురవః శ్రీ గురవఃక స్మిన్ను పవర్త నేవర్త 38 కియతీయతీశ్వరాణామజనిజనీతః ప్రభృతివిమలావర్షమాలా। 39 అద్యవంద్యపాదానాంసాధుమాధుకరీ బి పీయూషక మనూచా నచయగృ హేషుగృహీష్యతికిముక స్యా విభాగ్యభాజోభవ నేభ విష్య త్యేకభిమో 32 33 34 గేయచరి తైః=గానము చేయదగిన చరిత్ర గల, అధిజగే= విద్యావ్యాసంగముచేయబడినది. ఖంగేంద్ర వాహనావాహన=విష్ణు మూర్తి యొక్క ఆవాహనముచేత 35. పృధులశ్రమాత్ =అధిక మైన బాధలుకల ద్వితీయాశ్రమాత్ = గృహస్థాశ్రమమునుండి. 36 కాకో దరనాయక=ఆది శేషుడు రమాస్యాని= లక్ష్మీముఖములుకల, 37 అ వజ్ఞాత=తిరస్కరింపఁబడిన ఉపవర్తనే దేశమున 38 వర్షమాలా=సం వత్సరపంక్తి. 39. మాధుకరీబి= తుమ్మెదలు వివిధములగు తావుల గలకుసుమములందలి తేనె గూర్చునట్లనే కులగృహములనుండి యా చించి తెచ్చిన అన్నము మధుకర భిక్షయనంబడును పీయూషకం= అమృతసాదృశ్యమును, అనూచాన చయగృహేషు= వేద వేత్త లగృహ ములందుగృహీష్యతికిం=గ్రహింపగలదాఏమి కిము= లేక భాగ్య భాజః=అదృష్టవంతునియొక్క 40 ఆన్యచ శ్రీమతాంవేద వేదాస్త వేదాం తేవాస్క్రిప్రసిద్ధిభి రేవ జనోభగవన్మహిమానమ్ 41 మీమాంసాంనిస్సీమాం సంప్రతిప్రతి పద్యామ హేమ హేచ్ఛానామ్. 42భవదుపన్న్యాసాద్విహితక ణా దాను వాదాక్ష పాదానువర్తి న్యో విద్యాః ప్రసిద్ధబౌద్ధప్రయుక్త కుతర్క కర్క<noinclude><references/></noinclude> rkcxqzc5uqo980rpqh91ay68lnm52u7 104 223688 578103 2026-09-12T10:50:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 175 శశ రేఖ్యోసబిభ్యంతీ త్యభ్యంతీత్యభ్యర్థి తాఃపకామ మామనన్తి । 48 సాంఖ్యేత్వసంఖ్యేయ సంఖ్యావత్సంఖ్యాయాంముఖ్యత యాలిఖ్యం తే లేభైరపి యుష్మదృశాః 44 ఆపాత ప్రాంజల పాతం...' 578103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 175 శశ రేఖ్యోసబిభ్యంతీ త్యభ్యంతీత్యభ్యర్థి తాఃపకామ మామనన్తి । 48 సాంఖ్యేత్వసంఖ్యేయ సంఖ్యావత్సంఖ్యాయాంముఖ్యత యాలిఖ్యం తే లేభైరపి యుష్మదృశాః 44 ఆపాత ప్రాంజల పాతంజలజలధిరంజలి | నాకలితః కలిత మోహారిభిః । 45 గుణానాం సాహిత్యం సాహిత్యమా దధాతిధాతృతుల్యానాం ॥ 46 తత్ప్రదసప్రసవిత్వంక విత్వం బిభర్తి కీర్తి మతామిత్యనుశ్రుశ్రుమ 47 అతఏవయుష్మాభిరనూష్మాభిషంగై స మంసవిస్మయా:సమగం దహీత్యభిహి తేవి దేహి దేయథోచి తాను వా దే ప్రదక్షి ణా చరణప్రణామా దినాసప్రసా దేవ సా దేతదను తదనుజ్ఞ యా తితస్త్రీ వ్రనువ్రాజిమ్మ| 40. వేద వేదాంత వేద= వేదములునుఁ వేదాంతశాస్త్రములను యెరిగిన ప్ర్ర సిద్ధిభిః=వ్యాపక ముల చేత, వేద=ఎరుంగును (క్రియ) 41 విమాం, సాం=జైమినిమునిస్త్రోక్త మగుశాస్త్రమును, నిస్సీమాం=అంతులేని ప్ర తిపచ్యామ హే= తెలిసికొందుము మహేచ్ఛా నాం= మహాశయులుయొ క్క యిదిక ధాస్త బకమందు భగనత్సాదానుభాషమను 3వ కుసుమం కథాస్త బకము 3. 4 విప్ర్రసంభాషణమ్. 1. అధదక్షి ణే నక్షోణీపతిమార్గం భార్గవమివపరశుభోల్లాసితమ్ 2 ఆ మృతసంభార మివకుండల సల్లక్ష్మీకమ్ | 3 వశిష్ఠమివవళి శేషమ్ | 4 పరాశరమివ పరాశయజ్ఞమ్ | 5 వేదవ్యాసమివ వేదవ్యాసక్తమ్ | 6 శు కమివాళుకలితపరమార్ధమ్ | 7 దుర్వాససమివ దుర్వాసనా శూన్యమ్! 8 జమదగ్నిమివ జ్వలదగ్ని తేజనమ్ 19 గర్గమివభర్గ భాజమ్ 10 కశ్య పమివవశ్యపర మేంద్రియవర్గమ్ | 11 గౌతమమివ శౌతమతప్రవర్త కమ్ 12 విశ్వామిత్రమివవిశ్వమిత్రమ్ || 18 అతిమివుత్త్రిప్రవరమ్ | 14 ప్ర్రతుమివక్త్రతుక్రియా కోవిదమ్ | 15 కుత్సమివాకుత్స చరితమ్ | 16 ప<noinclude><references/></noinclude> br6oe04igtcjd0r6imqv0939see6jl4 104 223689 578104 2026-09-12T10:50:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 కథాస్త బకము. త్సమివవత్సలం! జూబాలిమిన జీవాళీదయాళుం। 17 యీ పధప్రథమ పాంథమ్| 18 తరుణాయమానకరుణారసవీయూషవర్షి భిన్ద ృగంచలై రు దంచయంతమివ చంద్రచక్రవాలమ్ 19 ఈష దునివద్ద శన దీథితిచ్ఛ...' 578104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>176 కథాస్త బకము. త్సమివవత్సలం! జూబాలిమిన జీవాళీదయాళుం। 17 యీ పధప్రథమ పాంథమ్| 18 తరుణాయమానకరుణారసవీయూషవర్షి భిన్ద ృగంచలై రు దంచయంతమివ చంద్రచక్రవాలమ్ 19 ఈష దునివద్ద శన దీథితిచ్ఛ స్వచ్ఛమాశయంప్రకాశయనమ్ | 20 ఉపమర పరద కుంర కంఠ వై కుంర భక్త ప్రవ్యక్తోక సూక్త సంసక్త చేతసమూర్ధ్వ రేతసమజిహ్మం బ్రహనిష్ఠం బ్రాహ్మణం సమ్యగు పొగ మ్యపతద వాదిష్మ, 3 σ 1. భార్గమివ = పరశురాముడు వలె పరశుభోల్లాసితం=అధికములయిన మంగళములచే ప్రకాశించువాడు. ప, 2 పరశు= గండ్రగొడ్డలిచే ప్ర కాశించువాఁడు, 2 అమృత సంభారమివ= అమృతమువలె, కుండలస ల్లక్ష్మీకం=కుండలముచేనైన యోగ్యమగుశోభకలవాఁడు ప. కుం డ = పాత్రయందు సత్= ఒప్పుచున్న లక్ష్మీకం= శోభగలది 4 ప రాశయజ్ఞ=ఇతరులయభిప్రాయము నెరింగినవాడు. 8 వశి శ్రేష్ఠ = ఇం ద్రియములవశము చేసికొనినవారిలో గొప్పవాడు 5 వేద వ్యాసం = వేదములయం దాసక్తి గలవాఁడు. 6 ఆశు= శీఘ్రముగా, కలిత= పొందఁబడిన,పరమార్గం = తత్వజ్ఞానముకలవాఁడు దుర్వాసనా శూన్యం =దుర భ్యాసములు లేనివాఁడు. 8 జ్వలత్ = ప్రకాశించుచున్న 9 భర్గ 8 భాజమ్=శివభక్తుడు. 10 వశ్యపర మేంద్రియవర్గన్ = వశములై న శ్రేష్ఠ ములగు నింద్రియవర్గముకలవాడు. 11 శాతమతప్రవర్త కమ్ వేద విహితమగు మతమునుప్రవర్తింపఁ జేయువాఁడు. 12 విశ్వామిత్రమ్= లోకములకుమిత్రుడు. 18 సతిప్రవరన్ = యాగకర్తలలో శ్రేష్ఠుడు, 14 15 అకుత్సచరితం=అనింద్యమగుచరిత్రక లవాడు. 16 వత్సలం= దయకలవాడు. 16 17 త్రయీపథ = ఋగ్యజస్సామవేదములయొక్క మార్గమున. 18 తరుణాయమాన=నూతనమైయాచరించెడు కరుణా రస=కృపారసమనెడి పీయూష= అమృతమును వర్షిభిః= కురిపించెడి, దృగంచలై !=స్త్రీగంటిప్ర్ర నారముల చేత, ఉదయంతం =ఉదయించు<noinclude><references/></noinclude> qd7n76r5qfm421ktyzepnywmbe0cvnq 104 223690 578105 2026-09-12T10:50:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. _D 177 చున్న, చంద్ర చక్రవాళమిపస్థితం = చంద్ర మండలము వలె (నున్న వాడు) 20 ఉపమర=మరములో ఎల, పరత్ = నదువుచు, సూక్త = విష్ణు సూక్తము మొదలైనవి. ఉర్ధ్వ దేశసం బ్రహ్మచా". అజహ్మం= ఋజుమా...' 578105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. _D 177 చున్న, చంద్ర చక్రవాళమిపస్థితం = చంద్ర మండలము వలె (నున్న వాడు) 20 ఉపమర=మరములో ఎల, పరత్ = నదువుచు, సూక్త = విష్ణు సూక్తము మొదలైనవి. ఉర్ధ్వ దేశసం బ్రహ్మచా". అజహ్మం= ఋజుమార్గవర్తి . ›› 21 శ్రీమన్ | నమస్కుర్మహే మహేశ మహ సాగృతిభివితాం భవ తాం విహితతీర్ధసం చూశా "చుణ్ " | భవాంశ్చదరు రాజనోప్య నష్టశ్రుతి! 23 పురుషోత్తమో, రూప భ 21. స్వజ్ఞోపి నాస్థిచిత శోధ 1 25 తతో కస్యసమస్య ॥ 2॥ మా కలానిధేరను పాధిరియంచాడు ! య యచ్చతు చంద్ర తా నాంకులో చిత్రం నచనపీ యూషంపట్ల తీతిని నర్యాలాసపర్యామి 1 న రామ | 21 ఏకస్పతి రేక వివేకః కేషాంవిదుషాంపరిషదిన గణ్యతే పుణ్య శేష షేకర్ 38 ఆసీ ద్యాస్మదీయాదిదృత్,ప్రేశావంతం భవింతం ప్రతిసంపతి సాసంపూ రా! నికిమప్య పేక్ష్యము పేక్ష తే॥ 31 మర్యిప్యనవద్య విద్యావిద్యుదు ద్యోజోజ్యోతితి మేదినీ మండలానా మనిషి లాం కళా కలయామ:కుశ దుశల తాంగధతాం శ్రీమతాన్। తథాపిముగాసగా చార ణ 2 స్వచ్ఛాపృచ్ఛా సౌవిధీయతే| 2! మ హేశమహసాం=శివుని తేజమువంటి తేజముకలవాడు. అతధవ తాం=పూజ్యులయిన విహితతీర్థ సంచరం: '=చేయబడిన పుణ్యక్షే త్ర ములం దైనసంచారముకలవి. 22 చతురాననః=(ప్రౌఢవాక్కులుకల వాడవై నను) (బ్రహ్మ వెలను,) అనష్టశ్రుతిః = (నష్టము కాని వే: ములు కలవాడవు) ఎనిమిదికర్ణవ ములు లేనివాడవు. 23 పురుషోత్త మోపి= (పురుష శేషుడవైనను) విష్ణుడవైనన్ని సమాయావల్లభః= (మాయం యందిష్టుడవు కావు)ర మానాథుడవు కావు 24 సర్వజ్ఞోపి=(సకలము నెరిం గినవాడవయ్యును) శివుడవయ్యును, నా స్థిరచితశోభ: =(స్థిరము గావృద్ధి 23<noinclude><references/></noinclude> cm19u1g6njdpymtsbydt23k51bz2hm2 104 223691 578106 2026-09-12T10:50:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 కథాస బకము. బొందింపఁబడినశోభగలవాడవు) ఎముకలచే గూర్పబడిన శోభల వాడ వుకావు 25 కలానిధిః= విద్యలకు స్థానమైనవాడు. చంద్రుఁదు. 26 7 సాతి రేక=అతిశయముతోఁ గూడిన, పుణ్యశేముషీ కః=పుణ్యబుద్ధ...' 578106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>178 కథాస బకము. బొందింపఁబడినశోభగలవాడవు) ఎముకలచే గూర్పబడిన శోభల వాడ వుకావు 25 కలానిధిః= విద్యలకు స్థానమైనవాడు. చంద్రుఁదు. 26 7 సాతి రేక=అతిశయముతోఁ గూడిన, పుణ్యశేముషీ కః=పుణ్యబుద్ధిగల 18 _ దిదృషౌ=చూదవలెనను కోరిక, ప్రేవంతం=పండితుఁడపైన 29 ఉద్యోత=ప్రకాశముచేత, అవికలాం కొట్టబడని, కలాం = విద్యను, కుశల తాం=దర్భ మొలకనుగా (అనగా బహుతీష్ణ మైనదానినిగా అని భావము) కలయామ;=ఎంచుచున్నాము. సదాచారస్వచ్ఛా=నర్సు రుషుల ఆచారముచేవిమలమైన, పృచ్ఛా=ప్రశ్న 30 భవ్యమవ్యాహతచిత్తానాం 31 కచ్చిదాచార చాతురీతులిత విరల పురుషర త్నా నామియ మైన నగరీగరీయసీ సదాభవద వస్థానాత్ |ఉ వా "ప్యాగమవతం నభూతైర్భూతలస్య। 32 కియవ : శ్రీమతా మిహాగ్రహారా: థ రాXహారాః శాలిశాలినః | కశ్చిద్విపశ్చిద్యజమానో భవన్మనోచితోవర్త, తే|34గృహఏవనిగృహీతేంద్రియగ్రామైరవన్డీయ తే కింవాక్వాపిక దాపిగమ్య లేనవగమ్య తేజోభిః 135 స్మిన్న వన రేస రేశ్వరా వాసంతి సంప్రతియాత్య్రాక్రియ తేన్యతియతే వాతత్సంబంధః! 86 కతివ్రతిదినంస్నా నానిసంభవంతి శుభవంతి | మాధ్యందినంకర్మని ర్మమేహితై: 37 భోజనమజనీరజని (జాని) శరని కరశుభయశసాం ఉతక్షణా దుపరిపరి స్థితిర్భవతి భోజనస్య। 38కస్మిన కస్మిన్ వాదిగిరివిదా రణకులిశాస్త్రే శాస్త్రేమేదరః స్ఫురత్యావరోదరోన్నిద్రతా మరపోద ర సోదరనేత్రాశాంత్య్రయమ్ 39 "కాపివ్యాయ తేవ్యాఖ్యా। ఉతన వ్యాక్రియ తేకిమపి* 40 ప్రత్యహంవయంయధాభవదా లోకనాదా మోదమాసాదయా మోదయా మోదితమనోభిస్సమనోభిస్తే ధావిథే 80 భవ్యం—కుశలము, 31 పురుషరత్నా నాం= పురుష శ్రేష్ఠలు, ఆవతం సభూ తైః=శిరోమాణిక్యములయి, 82 అగ్రహారాః = బ్రాహ్మణులు తై వసించు రావులు, శాలిశాలినః = ధాన్యముల జేనొప్పునవి. 3384 నిగృహీ<noinclude><references/></noinclude> iefk5j0jfkexxg3l3izbtf2imwd38a4 104 223692 578107 2026-09-12T10:50:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 179 పరిస్థితిః=ఉవికి ంద్రియ గ్రామ: = వశము చేసికొనఁబడిన ఇంద్రియసమూహముకల, 35 న్యక్రియ తే=తిరస్కరింపబడుచున్నదా, 8637 నిర్మమే చేయబడిన దా, నిర్మమేహి తైః=మమ కారబుద్ధి లేనివా...' 578107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 179 పరిస్థితిః=ఉవికి ంద్రియ గ్రామ: = వశము చేసికొనఁబడిన ఇంద్రియసమూహముకల, 35 న్యక్రియ తే=తిరస్కరింపబడుచున్నదా, 8637 నిర్మమే చేయబడిన దా, నిర్మమేహి తైః=మమ కారబుద్ధి లేనివారిచేత, 37 పరిస్థితిః= ఉవికి 88. వాదిగిరి=ప్రతివాదము చేయు వారి నెడి పర్వతముల యొక్క, విదా రణ=బ్రద్దలుగొట్టుటయందు; కులిశాస్త్రి = వజ్రరూపమగు బాణమ యిన, దరో.. ణాం దరోన్ని ద = యించుకంతవిక సించిన; తామర సోదర=పద్మమమధ్య మమువంటి; నేత్రాణాం=నేత్రములుకలవారు 89 40 దయా= దయచేత; ఆమోదిత = కూర్చబడిన, మనోభిః=మన స్సుకలవారుఁ “వతిగ్రహం పతిగ్రహ జహతి మహతియ త్నే మహితమహిమా సః అని అధిక పాఠము, 2 "తామరసోదరపత” అని పాఠాంతరం. 8 "శూ డ్రై రధిష్ఠితంఖేటం గ్రామః శూ డ్రైర్ద్విజైస్తథా విపై వాగ్రహారః స్యాత్ "అని భావ్యం -0 41 ఇత్యస్మాక మాకర్ణ్యకర్ణరసాయనంవచనంతై రపికపిలమునికల్పైర నల్పజలు జలధరథ్వని మధురగంభీర భారతీప్రతి శ బ్దము ఖరిత మందిరో దరమిదముదీరయామాస। 42 సుచిరి మపరిచయవశాద సాంప్రతింయ దక స్మాద స్మాభిర భిదీయ తేతత్ర పవిత్ర గుణగ రూక్ష ణగణగ్రహణైర్న భావవ్యంజితమహితమహితమహిమభిర్మహాశయైః 43 నయన యోరమితమమృతద్రవంస్త్రపన : శేభవన్త 44 అభివాద యేద యేని రా మందిరాయమాన హృదయారవిందాన్యుష్మాననూష్మాయి తాన్ | 45 నమ్యగాగమ్యతాం నితాంత పవిత్ర చరి త్రైః 1 46 ఇహో పవిశతాం దృశ్యతాందధానై ర్గుణనిధానైః॥ 47 సర్వతః శర్మస్వధర్మక ర నిర్మల | మన సాంసుమన సామ్ 48 కుతః కుతర్క సంపర్క రహితైరిపోయాతం 9 గృహాదిహాగమ్య తేరమ్యతేజోభిః శ్రీమద్భి: ఉతకుతశ్చిద్విపశ్చి<noinclude><references/></noinclude> furav19lszkchjqaxktctk0gf8cg7yo 104 223693 578108 2026-09-12T10:51:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 కధా సబకము. ద్వరేణ్యంన్యతః॥ 50 అ త్రాగ మేనేనాయంగా మోగుణ మోచి త కదాపించిన, పరిచితకలాకలా పెర్మధు రాలాపై కింనామనామ ని కామనిర్మలతీనా 54 51 విహిత జనన జననిర్వాస;శ్వవాసుకృతః కృతజ్ఞ |...' 578108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>180 కధా సబకము. ద్వరేణ్యంన్యతః॥ 50 అ త్రాగ మేనేనాయంగా మోగుణ మోచి త కదాపించిన, పరిచితకలాకలా పెర్మధు రాలాపై కింనామనామ ని కామనిర్మలతీనా 54 51 విహిత జనన జననిర్వాస;శ్వవాసుకృతః కృతజ్ఞ | 52 అయంసంవసథః సనాధ కీయని వాసరాణికరణీయ; 53 కిం 1- కిబుధీతలసుధీధి 5.' కింకించపుస్త క మస్తి స్వస్తిమతాం 54 నిర్మితా మిత భేదిచ్చే వేడుకోఎదే పర్యతే | =* 6 a సమానులయిన మందిగోదరం =గృహముధ్యభాగము. ఉన్నాయామాస-ఎలుక ఁబడెను. 42 పవిత్ర .. : -యోగ్యమగుగుణం మూహముకల. దూషణ లై =దోష సమయి మొ` ్క గ్రహించుటయందు, 43 అమృత వం=అమృ తధారలన, 11 ఆ. -ష్మాయి తాన్ =-గర్వపిహీనులు 45 దృశ్యతాం - ' 4) ఋణవిధాయై = గుణముల మనిధులై సవారు. 47 స్వధర్మ స్వ b- నారాయి. 49 కుతర్క సంపర్క = చెడ్డ ము యొక్క సంక్కముచేశ, 4) గుణగా మోచితః స్త్రము - \ణ బూవ చారి, 50 . స} 33546 J × J TV 533° 57 లాజ లా పై ;=పరిచితములయి సంవసధి =నివాసగృహము. 52 భరమైఁదు, ఖము యొక్క నాశ మనస్సనాయన' దేశ విశలప్రకృతీనామ్ 3 ఎన్నాం. బుభుతా న శుభవ తాను 58 బహవ' పు అన్నా. ఎక్సనాం 51 కయత్యి కన్యాః విశ్వాధి కన్నాయి. ఔ' \ 0 ఉంయితీజం కౌకని కౌతుక వాయిచరితే కిమా సాతే| సనాతేవాడ శేష ఎటం నిష్కపటు 61 ఇయన్తి దినానియా విదానయో కమితవర్శనజని గ్నా జని1 62 భృశం' బలంకించా సైనా<noinclude><references/></noinclude> 0djtu7u50uclknji1efqhj36lz0y7hr 104 223694 578109 2026-09-12T10:51:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 181 స్త్రీవా॥ 68 కధ నిర్వాహోహన్యవాహోపమ తేజసాలవో భవతిభవభీ తిజుషాం విదుషం! 64 నిత్యం కర్మ హర్మ్యపన నిర్మీయ తేనిర్మలమ హ్మ్యుపననిర్మీయ నోభి సుమనోభిరధ వాపుష్కల పుష్కర...' 578109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 181 స్త్రీవా॥ 68 కధ నిర్వాహోహన్యవాహోపమ తేజసాలవో భవతిభవభీ తిజుషాం విదుషం! 64 నిత్యం కర్మ హర్మ్యపన నిర్మీయ తేనిర్మలమ హ్మ్యుపననిర్మీయ నోభి సుమనోభిరధ వాపుష్కల పుష్కర పుష్కరిణీతటే 1 65 ఏకవార మాహారః సారధృత, ప్రభూతాజ్య ప్ర్రాజ్యవ్యంజనో భవతిద్విర్వా! 66 ప్రథ మంసంతర్హితభోజనం భోజన కయ త్యాం వేలాయాంసంప ద్యతే। 67 అశ్రమైతీధాత్రిదివిషదాం కేన కేససమస॥ 68 సమస్త తో విశద పరకదంబబంధో పసంస్కృతం సంస్కృతం శ్రీమతాంశ్రు త మేవస్వచ్ఛంది మమన్దఛందస్సంధానిని తాంతకాంతకి వితా కాం తాః రేగౌశ్చరతి। O Ex 55. శాఖా=కాణ్వాదిశాఖలు, విశాఖాను క ల్పానాళ్ =కుమార స్వామి తో తుల్యమైన, 5) పెశలప్రకృతీనాం = మృదుస్వభావముకలు, 57 58 59. 60, 61. కర్తి శేషపటం=యశస్స నెడి మిగిలినవస్త్రము, విసా తేవా =ఉన్నదా. (ఆనగామీ త ల్లితండ్రులు చనిపోయినా రా? అని భావము) 61 దర్శనజః=దర్శనసంభవము. 62 63. నిర్వాహః = జీవనము. భవ భీతిజుషాం=సం సారమునందుభయముగల. 64 పుష్కల పుష్క రేఅ ధిక మైనపద్మములుగల, (లేక) అధికమైన జలముగల. 65. ప్రాజ్య వ్యంజన= అధిక మైన తేమనముగల (తిమ్మనమనివాడుకకలదు) 66. సంతర్పితిభో జనం=తృప్తి పరుపఁబడిన దేవతలుగల. 67 ధాత్రీదివి షదాం=బ్రాహ్మణులయిన. 68 విశ... థ=స్పష్టములయ్ని పదస స మూహముయొక్క కూర్పు చేసంస్కరింపబడిన. అనందచ్ఛంద సం ధానిత ని తాంత శాంతకవితా కాంతా రే= తక్కువగాని పద్యలక్షణము లచే కూర్పఁబడినఅత్యంతి మనోహర మైన క విత్వమనువనములో గౌః= గోవుఅయి స్వచ్చందం = స్వతంత్రముగా, చరతి—తిరుగాడుచున్నది. 69. ఆత్మకృతిఃకృతి __స్సాపిపర్యతామ్| 70 అవ్యగ్రసమగ్రగుణ<noinclude><references/></noinclude> f4ymcw0f7ka3uu6z88ovkogdgs4xluz 104 223695 578110 2026-09-12T10:51:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 కధాస్త బకము. గ్రామైరామాంతరం గతమానీత్ మాసీమంతమణిభిరధవా వాస్థాయి స్థాయికీర్తి భి:l 71 కియంత్రి తీర్థానిప జ్ఞా2 వజ్ఞాతగీర్వాణ గురుభిరభివీ తాని కియంతివాతిమాత్ర పవిత్రయాయాత...' 578110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>182 కధాస్త బకము. గ్రామైరామాంతరం గతమానీత్ మాసీమంతమణిభిరధవా వాస్థాయి స్థాయికీర్తి భి:l 71 కియంత్రి తీర్థానిప జ్ఞా2 వజ్ఞాతగీర్వాణ గురుభిరభివీ తాని కియంతివాతిమాత్ర పవిత్రయాయాత్రేయా నిర్దం ధైస్సభావనీయాని। 72 భవతాంభక్తి శీృతకిరణాభరణేభృంగిణమనగణ యతి కిముత కౌస్తుభవిభూష ణే విభీషణమవి శేషయతి। 73 సంప్రతిప తిభాజుషాంజిగమి షేపలయ్య తేవలు యశసామ్ | 74 అస్మన్మనీషి తమ ఖలమసి పూర్ణమాసీత్పౌర్ణమాసీహిమాంశు మాంసలకీ ర్తి మతాంభ వతామవలోకనేన 75 ఇతినిష్క్రతిమమతిభిర భిహి తేయధాప్రశ్నం లో కొత్తర ముత్త రెరను మోద్యాభివాద్యచ వాద్యవేక్షగా కాంక్ష యా నిరగామి సమాగామి చస్వామి సమీక్ష ణప్రతిక్షణ విజృంభ మాణకల్యాణ భ గైరస్మాభి:| 69. ఆత్మకృతిః=స్వయముగా వ్రాయబడిన పాట 70 తుమానీమన మణిభిః=భూమిక లం కారమైన. 71 గీర్వాణగురు = దేవగురుఁడు (బృహ స్పతి) నిర్దం భైః=డాబు లేని, 72 శీతకిరణాభరణే శివునియందలి. భృం గిణం=భృంగీశ్వరుడనుశివునియనుచరుని, అవగణయతి=తలక్రిందుగాచే యుచున్నది. అవి శేషయతి=సామాన్యునిగా జేయుచున్నది. 78 వల దయశసాన్ = తెల్లనికీర్తి గల 74 మాంనల=అధిక మైన 75 విజృంభ మాణ=వృద్ధినొందెడు కల్యాణభ రై = మంగళ సమూహములుగల. ఇది కథాఖ్యతృతీయస్త బకమునందు విప్రసంభాషణమను నాల్గవ కుసుమము.<noinclude><references/></noinclude> m1hib7odnr0xpx04hfod31buy64x942 104 223696 578111 2026-09-12T10:51:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. కథాస బకము 3 _ 5 తటా కాదివర్ణనమ్, 188 1 అధక్వచిత్కువలయావళీ మిళిత వుండరీక వ్యాజవిజృంభమాణ యాగపరభాగంతటాకం సాకాంక్షమీక్షమాణా॥ 2 కుత్రాఒకరక మలకలితజలధౌతకలధాతకలశకల విలాస...' 578111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. కథాస బకము 3 _ 5 తటా కాదివర్ణనమ్, 188 1 అధక్వచిత్కువలయావళీ మిళిత వుండరీక వ్యాజవిజృంభమాణ యాగపరభాగంతటాకం సాకాంక్షమీక్షమాణా॥ 2 కుత్రాఒకరక మలకలితజలధౌతకలధాతకలశకల విలాసధరపయోధర భరావనమ కమ నాగరీగరీయ; స్వేద చ్ఛేదమే దస్వినీ నీర సమీర సమీహితీ సమీ పాం వాపీం నేత్రపాత్రీకుర్వన్త 1 8 క్వాపికూపాన్ భూపానివ గుణిభ్యః పా త్రేభ్య: పావనజీవన దాయినోని రంతరం నిరూపయంత। 4 కుతశ్చి త్పార్వతీపతి పదపయోజపూజన విశుద్ధాభిజన నివాస నిర్వాసితా షకల్మపోపసర్గం దుర్గం నయనమార్గంనయంత : 5 అపరత్ప్రచభగవ ద్వక్షు స్తటప్రతిభటహాటకక వాటరచనాసనాధం గోపురంచపరిచిన్వన 1. కువలయావలీ మిళిత= నల్ల గలువల సమూహముతోఁ గూడియున్న, పుండరీక= తెల్ల దామర లయొక్క, వ్యా జేన =మిషచేత, విజృంభమాణ= వృద్ధినొందుచున్న, ప్రయాగ=గంగాయమునా సంగు స్థానముయొక్క పరభాగం=శోభాళీశయముగల, 2 కరకమల= పద్మములవంటిహన్తము లందు, కలిత=ఒప్పుచున్న, జల—నీటిచేత, ధాత కడుగబడిన, కల ధాతకలశ=బంగారుకి డవలఁబోలిన, కలవిలాస=రమ్యమైనవిలాసము గల, పయోధర=స్త్ర నములయొక: క్క, భ రా=భారముచే, అవనమ= పం గివ, కమ—కమనీయులగు, నాగరీ=పట్టణస్త్రీలయొక్క, గరీయః=అధిక మైన, మేద స్వినీ=సామర్థ్యముకల, నేత్ర పాతీ కుర్వంతః = చూచుచున్న వాగై, 8 గుణిభ్యః=గుణవంతులయిన, ప. (తాళ్ళుగల) పాత్రేభ్యః =యోగ్యుల (పాత్రముల) కొరకు, పావనజీవనదాయినః= యోగ్య ములగు జీవనాధారద్రవ్యములను (ఉదకములను) 4 విశుద్ధాభిజన=స త్కులము, ఉపసర్గం=ఉపద్రవము, 5 ప్రతిభట=సమానమగు, హాట కళ వాట=బంగారుతెలు పుయొక్క “పాదపయోజ" అని పాఠాంతరము.<noinclude><references/></noinclude> eqtdnxeeipmbxfzouc8x0j8js6ditvv 104 223697 578112 2026-09-12T10:51:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 కధాస్త బకము. 6 అన్యత్ర సుపర్వ పర్వత గర్వసర్వంకపాని బాన్ని భాలయంతః। 7 ఇతర త్ప్రజపవివతకుగంగాన్ తురంగాన్ రంగగ తాన్న టానివనృత్యతో వీర్యవీ క్షణయుగలంసఫలయంతః॥ 8 క్వవిధ్వజవల్ల...' 578112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>184 కధాస్త బకము. 6 అన్యత్ర సుపర్వ పర్వత గర్వసర్వంకపాని బాన్ని భాలయంతః। 7 ఇతర త్ప్రజపవివతకుగంగాన్ తురంగాన్ రంగగ తాన్న టానివనృత్యతో వీర్యవీ క్షణయుగలంసఫలయంతః॥ 8 క్వవిధ్వజవల్లీ వేల్లనోల్లాసిత భాస్వత్తుం సాం గతురంగమగమనాని నయనమీన యో రానాయతాంనయంత 9 క్వచిత్కాంచన కాంచనవరాం కరాంతవిశ్రాంత చారులో చనాం చలాం చలచ్చేలాంచలాంచగణ సింజానమంజుమంగనా దేన నేదీయ హృదయమదయ గుసహరంతీం కామినీమణి లక్ష్మీ కు ర్వాణా 10 పసుమతీ సారం దే వ్వారు సమాసాద్యమాద్యనంత, కరణాఃసమ వర్తి మ్మహి| 11 అనంతరమపక్షమన్ని ష్కా మసి నేక సేవకని కాయ సంబంధంసని బంధం గీతః ఏ హరింశః సంతమస రాశివా స్క్రిప్ట్ చండ మార్తాండమండల సంప్ర కాశసం కాశం దేవస కాశమనా యాసమయా శిమ్మ|| 6 సుపర్వపర్వత = మేరు పర్వతము, ఇభావ = ఏనుఁగులకు, నిభాలయం. =చూచుచున్న వారమై, 7 రంగగ తాన్ = నాట్యరంగమున బొందిన, 8 వేల్లన= చలించుటచేత, ఉల్లాసిన= ప్రకాశింపచేయబడిన, భాస్వత్ =సూర్యునియొక్క, ఆనాయ తాం= గేలమగుటను, 9 మంజీర=అందె అదియం=దయ లేకున్నట్లుగా, లు, నేదీయ సాం=సమీపస్ధుల యొక్క, 10 వసుమతీసారం=భూమికంతకు శ్రేష్ఠమయిన, దేవద్వార ఁ= రాజ ద్వారమును, మాన్యవంతఃకరణా. సంతోషించెడి హృదయములుకల వారమై అవక్త్రమన్=వగుస లేక, సనిర్బంధం = నిర్బంధముతో కూడుకు న్నట్లుగా, సంతమ రాశి=గాడాంధకారసమూహమును, దేవనకాశం =రాజసన్నిధిని గూర్చి 12 సంప్రతిచనకంప్రతిప్రతిభావి దాసితవదనో నాదీ। ఆవర్జితా జర్షిరక ర్ణకల శీకా- శ్రీ కా వంతః ప్రతీయ్యనై చాన్మనహ్రహ్వ జిహ్వాశుక్తి ముక్తాం వాచోయుక్తి ముక్తావళీం 14 తరచిరస్యనిరస్యగర్వమేతస్యభగవతీం<noinclude><references/></noinclude> idxi9rw14l5cryx6bjkxcevsllt5ycy 104 223698 578113 2026-09-12T10:52:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 185 భారతీం కంరవీరాధిష్ఠాత్రీం నిర్మాయ నిర్మాయముపాస్యచద్విపా న్యమధ్యవస్యామి పురావురాణపురుషోత్తమస్య దేవస్యవిచిత్రాంస్తో వళీం. 12 ప్రతిభా=నవనవోన్మేషముగలబుద్ధి...' 578113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 185 భారతీం కంరవీరాధిష్ఠాత్రీం నిర్మాయ నిర్మాయముపాస్యచద్విపా న్యమధ్యవస్యామి పురావురాణపురుషోత్తమస్య దేవస్యవిచిత్రాంస్తో వళీం. 12 ప్రతిభా=నవనవోన్మేషముగలబుద్ధిచే, విభాసిత = ప్రకాశింపచేయబ డిస, నగనః=ముఖముగలవాడు, సంప్రశి=ఇప్పుడు, వా దీ=వాది న= కాడు, 13 ఆవర్షిత=వినుటకొని కుమ్ముఖము లై చేయబడిన, అహ్వ = మదించియున్న, జిహ్వాశుక్తి = నోర నెడి ముత్యపుచిప్పనుండి, ముక్తాం= విడువఁబడిన, వాచోయుక్తి o= మాటలసంబంధ మగు యుక్తులన్ కు ము త్యాల పేరున గూర్చి, 14 నిర్మాయం=నిష్కపటముగా, ద్విపాన్యం=వి ఘ్నేశ్వరుని, అధ్యవస్యామి=చింపగలను. ఇది క థాఖ్యతృతీయ స క ము~ నై వరియగుతటా కాదివర్ణన కుసుమము. - 24<noinclude><references/></noinclude> 1ui7e8ow1m6hsh35n379qyxupezfh2h 104 223699 578114 2026-09-12T10:52:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 m కధాస్త బకము. శథాస్త బకము 8 6 వాదితర్జనము, శ్లో॥ ఇత్యాదివాదిమాంద్యాయవచాంస్యుచ్ఛార్య ధైర్యవాన్ ! ప్రతీక్షే తవిపక్ష స్యభారతీం ప్రాతికూలికిం॥ 1 తా॥ ప్రతిపక్షునిముఖముగప్పుట...' 578114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 m కధాస్త బకము. శథాస్త బకము 8 6 వాదితర్జనము, శ్లో॥ ఇత్యాదివాదిమాంద్యాయవచాంస్యుచ్ఛార్య ధైర్యవాన్ ! ప్రతీక్షే తవిపక్ష స్యభారతీం ప్రాతికూలికిం॥ 1 తా॥ ప్రతిపక్షునిముఖముగప్పుటపికొరకు నీపూర్వోక్త రీతినిప లికి ధైర్యవంతుఁడై ప్రతివాదికి ప్రతికూలములగు వాక్యముల నాలో చింపవలయును. తతస్సరంభసంభార గంభీరారంభ నిర్భరాం విపక్షం ప్రమాజీ ప్య, వాచముచ్చార యేదిమామ్ || 2 తా॥ తరువాత శీఘ్రముగా నా విపక్షలు నా క్షేపించి కోపోద్రే కముచే గంభీరమయిన దూరం భాతిశయముగల యీ (వక్ష్యమాణ) వాక్యమును బలుకవలెను. 3 యన్మయా సహదుర్బు | వాగ్యుద్ధంక రమిచ్చసి తత్పంగు శృంగముత్తుంగిం మేరో రారో నుమిచ్చ || ౩ ఓగిదురాత్ముఁడా ! నాతో వాగ్వాదముచేయుటను కుంటివాడు మేరు పర్వత శిఖరము నధిష్ఠించుటనువలెఁ గోరుచుంటివి. వ్యాఘ్రంశ్రీమం సమాఘాతుంశశక స్సన్ సమీహ సే || 4 శుకశాబశ్శశాదస్య చంచుంచుంబితుమిచ్చసి సర్పం సదర్సమంఘిభ్యాం నిష్పేష్టుంగుష్ట వాంఛ ॥ 5 చిలుక పిల్ల డేగముక్కును ముద్దుగొనుటవలె (నాతో వాదము ను) గోరితివి. ఓదురాత్ముఁడా ! సర్పమును దర్పముచేఁ గాళ్ళచేనలిపి మండూకశ్చండ తాంధ త్సే కుపితో (తే) నాగసంసది శ్రీఖండఖండ సౌరభ్య మేరండః ప్రాప్తు మిచ్చడి ॥ 6 వ్యాఘాన్యం అని పారాంతరము.<noinclude><references/></noinclude> ilzgrc4l9q7sg7lbzvjrty2jz3zxi5z 104 223700 578115 2026-09-12T10:52:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఇవి కల్పలత, 187 కప్పకోపించి సర్వసమూహము నెడవలె (నాయెడను) తీవ్రతను బూనుచున్నావు. ఆముదపు చెట్టు మంచి గంధపు చెట్ల యొక్క పరిమిళ మును పొందనువలె (నాతో వాదింప గోరుచున్నావు. సంప్రహర్...' 578115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఇవి కల్పలత, 187 కప్పకోపించి సర్వసమూహము నెడవలె (నాయెడను) తీవ్రతను బూనుచున్నావు. ఆముదపు చెట్టు మంచి గంధపు చెట్ల యొక్క పరిమిళ మును పొందనువలె (నాతో వాదింప గోరుచున్నావు. సంప్రహర్తుం విషాణాభ్యాం శక్తేభంవృషభేచ్ఛసి గిరింపాతయితుందంతీ దంతాభ్యామభివాంఛ ॥ 7 ఓ ఎద్దువంటివాడా! ఎద్దు తనకొమ్ములచే నై రావితమును కొట్ట నిచ్చగించినట్లు (నాతో వాదింప కోరుచున్నావు. ఏనుగు తనదించి ములచే పర్వతమును బడఁద్రోయ నెంచునట్లు నాతో వాదమును) రుచున్నావు. దుర్బుద్ధే! స్పర్ధ తేకీటః ప్రకటం కై టభాగిణా! అఖుర్బిడాలదశనాను త్పాటయి తుమిచ్చ ॥ 8 స్పర్ధ ఓదురాత్మా! చిన్న పురుగు విష్ణునితో నువ లెను (నాతో) నందుచున్నావు ఎలుక పిల్లికోఱలఁబెరుగుటను(వ లె) నాతో వాగమును గోరుచుంటివి. ఇదం పాషాణదళనమంధస్యా లేఖ్యదర్శనమ్ | మృగతృష్ణాంభసిస్నానం కృష్ణాహిముఖచుంబన గౌ|| తులయాతోలనం మేరోః క రేణస్థగనంర వేః ఖడ్గధారాXసంచారః శిరసాగిరి భేదనమ్॥ 10 అంగారశయనస్వాపో మజ్జయోయంత్వయేష్యతే॥ 11 నభ సోంగుళిభిర్మాన మయశ్చణక చర్వణమ్| తా॥ పాషాణములఁ బద్దలుగొట్టుటయు, గుడ్డివానికి చిత్త ర్వులఁజూపుటయు, ఎండమావులయందు జలకమాడుటయు, నల్ల స్ట్రెచుముఖమును ముద్దుగొనుటయు, మేరువును కొలచుటయు, (లేక) లకర్రచేత మేరుపర్వతమును తానుచేఁ దూచుటయు, హస్త<noinclude><references/></noinclude> nc9etciaoiy3ajeykry8hqnojf7jhiz 104 223701 578116 2026-09-12T10:53:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 కథాస్త బకము. ముచే సూర్యునినిలుపుటయు, కత్తి వాయిపై సంచరించుటయు, తల చే పర్వతమును భేదించుటయు, చేతి వేళ్ళచే ఆకాశమును కొలచుట యు ఇనుపశనగలనమలుట, నిప్పులపై బవ్వళించుటయు (వలె) నావ...' 578116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>188 కథాస్త బకము. ముచే సూర్యునినిలుపుటయు, కత్తి వాయిపై సంచరించుటయు, తల చే పర్వతమును భేదించుటయు, చేతి వేళ్ళచే ఆకాశమును కొలచుట యు ఇనుపశనగలనమలుట, నిప్పులపై బవ్వళించుటయు (వలె) నావల నిజయము నీచేఁ గోరబడుచున్నది. రాజిలో గగుడం ద్వేష్టి ఖద్యోత ర్కంజిగీష సి। కూపస్సం స్పర్ధ సేః ౦భోధింమృగ స్సింహంజిమా నసీ॥ 12 వి శేషము లేనిస్పముగరుడునితో ద్వేషించుటను (వలె) మిణు గురుబుర్వు సూర్యునిజయించుటకు, (వలె) నుయ్యి సముద్రమును గెల్చుటను (వలె) లేడి సింహమును జంపకోరుటను (వలె) (నాతో వాదమును) కోరుచుంటివి. ఖః శాఖ మంజరీంధూస్థ క రేణాకష్టు మిసి। త్వం శేష శేఖరమణింహ నా దాతుమిచ్చసి | 18 క్రింద నిలచి యాక సమ సంజలి వృక్షముంగల పూగుత్తుల హస్తముల నందుకొనటను (వలెను) ఆది శేషుని శిరోమాణిక్యము నపహ: ంచుటను (నలె) నాతో వాదమును గోరుచుంటివి. స్వర్దంతి ం తెస్తాటంకం వతంసంగరుడ దై కృతాంతమహి పే ణాంభోహరణం చ్ఛచికీర్ష సి॥ 14 al ఐ రావతీములయొక్క దంతములచే తాటంకమును చేయించుట న (శివులభూషణములు) వలె) గరుడుని లెక్కలచే శిరోభూషణమును చేయించుటన (నలె) యమవాహనమైన మహిషముచే నీరు మోయిం చుటను (నలె) (నాతో వాదమును) గోరుచున్నావు. త్వయాదుఁ్వచనై రద్యటు ర్వానాః పరికోపితః| కాళికాదంష్ట్రయాకండూరిపనేతుమి హీష్యతే॥ 15 సుఖసుప్త స్వయా సింహః పాదామా తేనబోధితః || యదహంవాదివచ నాటో జనవరిలో పతః॥ 16 5<noinclude><references/></noinclude> 1enrr3qfb424iqybplxe5wjsnmvu0pq 104 223702 578117 2026-09-12T10:53:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 189 దుర్వాక్యములచే దుర్వాసుఁడు కోపింపబడినరీతి, కాళికా దంతముచే దురదనుబోఁగొట్టుకొనగోరిఁబడురీతి, సుఖముగా నిద్రిం చిన సింహము పాదములచేఁ దన్నఁబడి మేల్కొల్పఁబడినర...' 578117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత, 189 దుర్వాక్యములచే దుర్వాసుఁడు కోపింపబడినరీతి, కాళికా దంతముచే దురదనుబోఁగొట్టుకొనగోరిఁబడురీతి, సుఖముగా నిద్రిం చిన సింహము పాదములచేఁ దన్నఁబడి మేల్కొల్పఁబడినరీతి నీవా గ్వాదాటోపముచే నేనుకోపింపఁ జేయబడినాడను. లక్షణే మమదక్షత్వం సాహిత్యే సంహతామతి | O త ర్కేకర్కశ వాదిత్వం క్వ శాస్త్రి నాస్తి మేశ్ర మం॥ 17 నాకులక్షణమున పాండిత్యముగలదు. నా బుద్ధి సాహిత్యమునఁ గూర్పఁబడినది. తర్కమున కఠినముగా వాదించుటయును ఏశాస్త్రమున నాకుఁ బరిశ్రమ లేదు.. ఇత్థం సువ్యధ కై ర్వాక్యై రస్యద ర్పార్ధ ముద్ద రేత్ | అర్ధంచశమయే ద్వాదీయు క్తి యు కైర్వచోకమై | 18 ఇట్లు మనోవ్యాకులకరములగు వాక్యములచేఁ యొక్క సగముదర్బమును హరింపవలెను. మిగిలిన సగముయ క్తి యుక్త ములగు వాక్యములచే హరింపవలయును. ఇదిక ధాఖ్య తృతీయస్త బకమున నాఱవదియగు వాదితర్జన కు సు మ ము, కథాస్త బకము సంపూర్ణం. గలదు.<noinclude><references/></noinclude> 35zflv2vzt6uak1y53cyase5bci2nk8 104 223703 578118 2026-09-12T10:55:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 90 2 అర్థస్త బకము, అద్ధ స్తబకము. 4 1. అర్ధోత్పాదము. శ్లో। అర్థోత్పాదో.ఒద్భుతం చిత్రం సా.దుృశ్యం రూపకాదికమ్| సమస్యాపూరణోపాయ స్సమస్యాచయధాక్రమమ్॥ 1 అర్థమను పేరుగుల నాల్గవగుచ్ఛము...' 578118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 90 2 అర్థస్త బకము, అద్ధ స్తబకము. 4 1. అర్ధోత్పాదము. శ్లో। అర్థోత్పాదో.ఒద్భుతం చిత్రం సా.దుృశ్యం రూపకాదికమ్| సమస్యాపూరణోపాయ స్సమస్యాచయధాక్రమమ్॥ 1 అర్థమను పేరుగుల నాల్గవగుచ్ఛమున అర్థోత్పాడము. అద్భుత ము చిత్రము సాదృశ్యము రూన కాదికము సమస్యాపూరణో పాయ ము సమస్య అనెడి యేడు కుసుమములు వరుసగా గలవు. m శ్లో॥ మృణ్మయ కార్పాసమయ ద్రుమసంభవ ధాతుచర్మదృషదాం చ వాచ్యా క్లేశసహత్వా ద్భదస్థానాది సంప్రాప్తి ॥ 2 అర్ధోత్పాదనమసగా నొక వస్తువును వర్ణించునపుడు దానియం ద నేక భావవి శేషములఁ గల్పించుట. అట్టిభావకల్పనమునకు లోకము నందలి సామాన్యమయిన కృత్రిమవస్తుప్రపంచమును, మృణ్మయము, కార్పాసమయము, దారుమయము, లోహమయము, చర్మమయము శిలామయముననెడి యారు భాగములుగా విభజించి యందలి యొక్కొ క్కభాగమున జేరిన ప్రతివస్తువు నీదిగువ వివరింపఁబడినరీతిని ముందు మిక్కిలి కష్టములననుభవించుటవల నున్నుతస్థానమును బొందిన దాని గా వర్ణింపవలయును. : మృణ్మయవస్తువును కల్పింపతగిన బావములు, :— యత్కుద్దాలఘాత పాదప్రహారి కరవీడన బంధన చక్రభ్రమ ణభేద పాషాణ పిండికా కాష్ఠహస్త ఘాత రవితాప శోష వహ్ని ప్ర వేళ కిరఃష్త్రహా రాదిభి రనేక క్లేశా ననుభూయ లోకోపయోగాయ భనతి. తేన సుకృ తెని మృణ్మయవస్తునోభవ్యస్థాన గామి త్వాదిక మిత్యా రోవ్యం<noinclude><references/></noinclude> rb48n7bi94nqzp3iph9wh5fibhgmpgj 104 223704 578119 2026-09-12T10:56:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 191 అవతారిక:__ఇపుడు మృణ్మయవస్తువునం దారోపణీయము లగు భావములు జెప్పఁబడుచున్నవి. యదితి మృద్వికారమగువస్తువు గుద్దలిచేఁ బెల్లగించుట, కాలితోఁ ద్రొక్కుట, చేతులతో మర్ది...' 578119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కవి కల్పలత. 191 అవతారిక:__ఇపుడు మృణ్మయవస్తువునం దారోపణీయము లగు భావములు జెప్పఁబడుచున్నవి. యదితి మృద్వికారమగువస్తువు గుద్దలిచేఁ బెల్లగించుట, కాలితోఁ ద్రొక్కుట, చేతులతో మర్దించుట, ముద్దగాఁ జేయుట, సారెపై దిరుగుట, సూత్రముచేఁ గోయుట, రాత్రి గుండుమోపి హస్తాకారముగల కట్టితోఁగొట్టుట, ఎండలో నెండుట, అగ్నియందుఁబ్ర వేశించుటఁ (పరీక్షార్థమై శిరమున మెట్టుట, మొద లగు ననేక కష్టముల ననుభవించి యెందువలన లోకోపయోగరము కగుచున్న దో; అట్టిసుకృతముచే మంగళస్థానమును బొందెనని వర్ణింప వలెను. మంగళస్థానమనగా ఘటములు స్త్రీల కుచములకు సామ్య మగుట" ఇత్యాదులని తెలియును. -కా కాక్పాసమయవస్తువునకల్పింపతగిన భావములు - యత్పూర్వం శతవాతాది కర్మకర సఖచ్ఛేద విక యాపవర కాంతరణేప పాలారోహ ణాంతస్సారాకర్షణ పింజనఘాతవిదారణ య న్తారోహణ తరుభమ్యాకర్షణ తంతువాయర్ రాకర్షణ కావ ప్రహార విపణవిక్రయాది కష్టమనుభూయ తూలః వస్తాదిరూపేణ దే వతాదిపరిధాన లో క ళీ తాతపత్రాణాది పరోపకారాయ భవతి తెన్సు కృతైః కార్పాసమయస్తునోభ వ్యస్థాన ప్రాప్తి సంభావ్యం కార్పాసమ యవస్తువునఁ జెప్పదగిన భావముని నుదహరించుచున్నాడు. చలి, గాలి (యేంద) వీనివలనకష్టమనుభవించుట పనివాండ్రు గోళ్లతోఁద్రుంచు ట అమ్ములు, కొట్టులో ఁబెట్టుట, తూచుట, అంతస్సారముతీయుట, (గింజదీయు ) అనిభావము) ఏకుట, యంత్రములపై నుంచుట, రాట్ట పుకదురునఁ బెట్టిలాగుట, సాలివాండ్రు హస్తములతో లాగుట, కర్ర తోఁగొట్టుట, బజారులలో నమ్ముట మొదలగు కట్టముల ననుభవించి యెందువలన వస్త్రాదిరూపముచేఁ దూది దేవాద్యర్చనముల నుపచార మగుట, జనులను శీతవా తాదులనుండి రక్షించుట, పరులరహస్యముల<noinclude><references/></noinclude> no3tuy8xn5dk3j1kcm670rt8ttkbhhj 104 223705 578120 2026-09-12T10:56:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 అద్ధస్త బక ము, గప్పిపుచ్చుట మొదలగు పరోపకారముల కొరకగుచున్నదో ఆసుకృ తముచే కార్పాసమయవస్తువును కున్నతస్థాన ప్రాప్తి గల్పింవలెను. —: దారుమయవస్తువున కల్పింపతగిన భావములు :- య...' 578120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>198 అద్ధస్త బక ము, గప్పిపుచ్చుట మొదలగు పరోపకారముల కొరకగుచున్నదో ఆసుకృ తముచే కార్పాసమయవస్తువును కున్నతస్థాన ప్రాప్తి గల్పింవలెను. —: దారుమయవస్తువున కల్పింపతగిన భావములు :- యత్పూర్వం రవితా పశీతవాతాదికష్ట మనుభూ యాయాచిత వతాదిభి సపశ్చ తప్త్వా మూలత్వక్ పత్రపుష్ప ఫల ఛాయాదిభిః సూర్యాతపతప్తానాం రోగార్తానాం భోగార్థినాం మంగళార్థినాం మర్త్యానాం భృంగాణాం పక్షిణాం చతుష్పదా ముపకా రాయభవతి తెస్సుకృ తెద్దారుమయవస్తున శ్శుభ స్థానాది ప్రాప్తి | ధారుమయవస్తువున జెప్పఁదగిన భాపములఁ జెప్పుచున్నాడు. a. 211 5 ఎండ, చలి, గాలి మొదలగు కష్టములననుభవించి, అయాచిత ముగ వతాదులచేఁ దపము సేసి, మొదలు, పట్ట, ఆకు, పువ్వు, ఫల ము, నీడ మొదలగువాటి నిచ్చుట చేనెండ చేఁ దపింపఁ జేయబడిన వార శుభార్ధులును నగుమను జులు, తుమ్మెదలు, పక్షులు, మృగములు, మొదలగు వాని యుప యోగము కొరకులగుచున్నది గావునఁ దత్పుణ్యనముచే దారుమయవ స్తువును కున్నత ఎద పాప్తి ఁ జెప్పన లెను- లును, రోగులును, భోగములఁగోరువారును, al ధాతుమయవస్తువున కల్పింపతగిన భావములు యత్పూర్వం వహ్ని ప్రవేశ సందశ గ్రహణ యంత్య్రాంత రాక ణ తాడన ఛేదన టంకి కాఘాతాది కష్ట మనుభూయ కాంతాభూష ణతయా లో కాప్యాయక భోజనోద కాద్యాధారతయా దేవ దేవ్యాది యం తాృధారతయీ చలోపకారాయ భవతీతి తైస్సుకృతైర్ధాతుమయ వస్త్సుః శ్శుభస్ధానాది సంప్రాప్తి 8 16. ధామతుయవస్తువునఁ జెప్పదగిన భావములఁ జెప్పుచున్నాడు. ముందుగా నగ్నియందుబ్ర వేశించుట, కారుతో బట్టుట, కమ్మె చ్చునదీయుట, సమ్మెటలతోఁకొట్టుట, ముక్కలుముక్కలుగాఁ గొట్టు<noinclude><references/></noinclude> nx0jlbscleplci0oty5x0tudbbr9gsm 0 223706 578121 2026-09-12T10:56:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = కథాస్తబకము | ముందరి = [[../శ్లేషస్తబకము/]] | తదుపరి = [[../అద్ధస్తబకము/]] | వివరముల...' 578121 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = కథాస్తబకము | ముందరి = [[../శ్లేషస్తబకము/]] | తదుపరి = [[../అద్ధస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=160 to=201 /> og66m9grmdkuzu0hjd6lf9upnfvs4fu