వర్గం:వేమన పద్యాలు

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>వర్గం:వేమన పద్యాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6235</id>
    <revision>
      <id>578323</id>
      <parentid>27969</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="fipmqxkjrh5lxjelgxshi89q9upqwnb" xml:space="preserve">వేమన పద్యాలు ఇందులో ఉన్నాయి.


[[వర్గం:కవిత్వము]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>fipmqxkjrh5lxjelgxshi89q9upqwnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578324</id>
      <parentid>578323</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:కవిత్వము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="a3pt89xnutpfr821bzf2cmpcuidt2i7" xml:space="preserve">వేమన పద్యాలు ఇందులో ఉన్నాయి.


[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>a3pt89xnutpfr821bzf2cmpcuidt2i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:బసవరాజు అప్పారావు గీతములు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58623</id>
    <revision>
      <id>578321</id>
      <parentid>184037</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="3gx4j6mdcs6u5tdyo502h7xg5v6aroj" xml:space="preserve">[[వర్గం:కవిత్వము]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>3gx4j6mdcs6u5tdyo502h7xg5v6aroj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578322</id>
      <parentid>578321</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:కవిత్వము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="sf09vrrqgpscaray5i6nd456bs5czfk" xml:space="preserve">[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>sf09vrrqgpscaray5i6nd456bs5czfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Hello Doctor Final Book.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>147599</id>
    <revision>
      <id>578354</id>
      <parentid>434344</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>578354</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6136" sha1="gnc403xrqd9nxinqruuqzn2lxojy2is" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Arjunaraoc&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచిక&lt;/p&gt;
}}

{{rule|4em}}

{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పూజ్యనీయుల ఆశీర్వచనములు|పూజ్యనీయుల ఆశీర్వచనములు]]}} 
 |{{DJVU page link|7|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/సౌజన్య వచనములు|సౌజన్య వచనములు]]}} 
 |{{DJVU page link|10|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నెయ్యుని పరిచయ వాక్యాలు|నెయ్యుని పరిచయ వాక్యాలు]]}} 
 |{{DJVU page link|12|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నిపుణుల నెమ్మి పలుకులు|నిపుణుల నెమ్మి పలుకులు]]}} 
 |{{DJVU page link|13|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ప్రచురణకర్త అభినందన వాక్యాలు|ప్రచురణకర్త అభినందన వాక్యాలు]]}} 
 |{{DJVU page link|15|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/అభినందనాంజలి|అభినందనాంజలి]]}} 
 |{{DJVU page link|17|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ధన్యవాదములు|ధన్యవాదములు]]}} 
 |{{DJVU page link|18|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఆరోగ్యము ; వైద్యము|1. ఆరోగ్యము ; వైద్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|23|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/మధుమేహ వ్యాధి (Diabetes mellitus)|2. మధుమేహ వ్యాధి (Diabetes mellitus)]]}} 
 |{{DJVU page link|26|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/అధిక రక్తపీడనము (Hypertension)|3. అధిక రక్తపీడనము (Hypertension)]]}} 
 |{{DJVU page link|40|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/కొవ్వులు ; కొలెష్టరాలు (Fats &amp; Cholesterol)|4. కొవ్వులు ; కొలెష్టరాలు (Fats &amp; Cholesterol)]]}} 
 |{{DJVU page link|50|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/గళగ్రంథి హీనత (Hypothyroidism)|5. గళగ్రంథి హీనత (Hypothyroidism)]]}} 
 |{{DJVU page link|58|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/గళగ్రంథి ఆధిక్యత (Hyperthyroidism)|6. గళగ్రంథి ఆధిక్యత (Hyperthyroidism)]]}} 
 |{{DJVU page link|67|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పొగాకు ; ధూమపానము (Tobacco smoking)|7. పొగాకు ; ధూమపానము (Tobacco smoking)]]}} 
 |{{DJVU page link|75|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/హృదయ రక్తప్రసరణ లోపము (Ischemic heart disease)|8. హృదయ రక్తప్రసరణ లోపము (Ischemic heart disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|81|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు (Acute Coronary Syndrome)|9. సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు (Acute Coronary Syndrome)]]}} 
 |{{DJVU page link|95|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/హృదయ వైఫల్యము (Congestive heart failure)|10. హృదయ వైఫల్యము (Congestive heart failure)]]}} 
 |{{DJVU page link|112|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/దూర ధమని వ్యాధి (Peripheral arterial disease)|11. దూర ధమని వ్యాధి (Peripheral arterial disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|127|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)|12. ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]}} 
 |{{DJVU page link|139|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము _ పుపుస ధమని అవరోధకము
(Deep vein thrombosis _ Pulmonary artery embolism)|13. నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము _ పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis _ Pulmonary artery embolism)]]}} 
 |{{DJVU page link|146|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఉబ్బస (Bronchial Asthma)|14. ఉబ్బస (Bronchial Asthma)]]}} 
 |{{DJVU page link|159|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)|15. దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|169|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/జీర్ణ వ్రణములు (Peptic Ulcers)|16. జీర్ణ వ్రణములు (Peptic Ulcers)]]}} 
 |{{DJVU page link|181|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నారంగ కాలేయ వ్యాధి (Cirrhosis of liver)|17. నారంగ కాలేయ వ్యాధి (Cirrhosis of liver)]]}} 
 |{{DJVU page link|190|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పచ్చకామెరలు (Jaundice)|18. పచ్చకామెరలు (Jaundice)]]}} 
 |{{DJVU page link|206|1}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|:: v ::}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gnc403xrqd9nxinqruuqzn2lxojy2is</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578355</id>
      <parentid>578354</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Arjunaraoc|Arjunaraoc]] ([[User talk:Arjunaraoc|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు.</comment>
      <origin>434344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6136" sha1="rohaqf41jh07wwhtffevfb5f9r7eaud" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచిక&lt;/p&gt;
}}

{{rule|4em}}

{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పూజ్యనీయుల ఆశీర్వచనములు|పూజ్యనీయుల ఆశీర్వచనములు]]}} 
 |{{DJVU page link|7|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/సౌజన్య వచనములు|సౌజన్య వచనములు]]}} 
 |{{DJVU page link|10|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నెయ్యుని పరిచయ వాక్యాలు|నెయ్యుని పరిచయ వాక్యాలు]]}} 
 |{{DJVU page link|12|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నిపుణుల నెమ్మి పలుకులు|నిపుణుల నెమ్మి పలుకులు]]}} 
 |{{DJVU page link|13|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ప్రచురణకర్త అభినందన వాక్యాలు|ప్రచురణకర్త అభినందన వాక్యాలు]]}} 
 |{{DJVU page link|15|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/అభినందనాంజలి|అభినందనాంజలి]]}} 
 |{{DJVU page link|17|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ధన్యవాదములు|ధన్యవాదములు]]}} 
 |{{DJVU page link|18|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఆరోగ్యము ; వైద్యము|1. ఆరోగ్యము ; వైద్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|23|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/మధుమేహ వ్యాధి (Diabetes mellitus)|2. మధుమేహ వ్యాధి (Diabetes mellitus)]]}} 
 |{{DJVU page link|26|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/అధిక రక్తపీడనము (Hypertension)|3. అధిక రక్తపీడనము (Hypertension)]]}} 
 |{{DJVU page link|40|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/కొవ్వులు ; కొలెష్టరాలు (Fats &amp; Cholesterol)|4. కొవ్వులు ; కొలెష్టరాలు (Fats &amp; Cholesterol)]]}} 
 |{{DJVU page link|50|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/గళగ్రంథి హీనత (Hypothyroidism)|5. గళగ్రంథి హీనత (Hypothyroidism)]]}} 
 |{{DJVU page link|58|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/గళగ్రంథి ఆధిక్యత (Hyperthyroidism)|6. గళగ్రంథి ఆధిక్యత (Hyperthyroidism)]]}} 
 |{{DJVU page link|67|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పొగాకు ; ధూమపానము (Tobacco smoking)|7. పొగాకు ; ధూమపానము (Tobacco smoking)]]}} 
 |{{DJVU page link|75|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/హృదయ రక్తప్రసరణ లోపము (Ischemic heart disease)|8. హృదయ రక్తప్రసరణ లోపము (Ischemic heart disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|81|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు (Acute Coronary Syndrome)|9. సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు (Acute Coronary Syndrome)]]}} 
 |{{DJVU page link|95|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/హృదయ వైఫల్యము (Congestive heart failure)|10. హృదయ వైఫల్యము (Congestive heart failure)]]}} 
 |{{DJVU page link|112|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/దూర ధమని వ్యాధి (Peripheral arterial disease)|11. దూర ధమని వ్యాధి (Peripheral arterial disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|127|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)|12. ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]}} 
 |{{DJVU page link|139|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము : పుపుస ధమని అవరోధకము
(Deep vein thrombosis : Pulmonary artery embolism)|13. నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము : పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis : Pulmonary artery embolism)]]}} 
 |{{DJVU page link|146|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఉబ్బస (Bronchial Asthma)|14. ఉబ్బస (Bronchial Asthma)]]}} 
 |{{DJVU page link|159|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)|15. దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|169|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/జీర్ణ వ్రణములు (Peptic Ulcers)|16. జీర్ణ వ్రణములు (Peptic Ulcers)]]}} 
 |{{DJVU page link|181|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నారంగ కాలేయ వ్యాధి (Cirrhosis of liver)|17. నారంగ కాలేయ వ్యాధి (Cirrhosis of liver)]]}} 
 |{{DJVU page link|190|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పచ్చకామెరలు (Jaundice)|18. పచ్చకామెరలు (Jaundice)]]}} 
 |{{DJVU page link|206|1}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|:: v ::}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rohaqf41jh07wwhtffevfb5f9r7eaud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578362</id>
      <parentid>578355</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>విషయసూచిక సమస్య పరిష్కారము అధ్యాయం శీర్షిక క్లుప్తంగా వుండాలి</comment>
      <origin>578362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6085" sha1="4kr1wke66mv69awd6un452p93b5lpym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచిక&lt;/p&gt;
}}

{{rule|4em}}

{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పూజ్యనీయుల ఆశీర్వచనములు|పూజ్యనీయుల ఆశీర్వచనములు]]}} 
 |{{DJVU page link|7|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/సౌజన్య వచనములు|సౌజన్య వచనములు]]}} 
 |{{DJVU page link|10|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నెయ్యుని పరిచయ వాక్యాలు|నెయ్యుని పరిచయ వాక్యాలు]]}} 
 |{{DJVU page link|12|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నిపుణుల నెమ్మి పలుకులు|నిపుణుల నెమ్మి పలుకులు]]}} 
 |{{DJVU page link|13|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ప్రచురణకర్త అభినందన వాక్యాలు|ప్రచురణకర్త అభినందన వాక్యాలు]]}} 
 |{{DJVU page link|15|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/అభినందనాంజలి|అభినందనాంజలి]]}} 
 |{{DJVU page link|17|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ధన్యవాదములు|ధన్యవాదములు]]}} 
 |{{DJVU page link|18|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఆరోగ్యము ; వైద్యము|1. ఆరోగ్యము ; వైద్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|23|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/మధుమేహ వ్యాధి (Diabetes mellitus)|2. మధుమేహ వ్యాధి (Diabetes mellitus)]]}} 
 |{{DJVU page link|26|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/అధిక రక్తపీడనము (Hypertension)|3. అధిక రక్తపీడనము (Hypertension)]]}} 
 |{{DJVU page link|40|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/కొవ్వులు ; కొలెష్టరాలు (Fats &amp; Cholesterol)|4. కొవ్వులు ; కొలెష్టరాలు (Fats &amp; Cholesterol)]]}} 
 |{{DJVU page link|50|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/గళగ్రంథి హీనత (Hypothyroidism)|5. గళగ్రంథి హీనత (Hypothyroidism)]]}} 
 |{{DJVU page link|58|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/గళగ్రంథి ఆధిక్యత (Hyperthyroidism)|6. గళగ్రంథి ఆధిక్యత (Hyperthyroidism)]]}} 
 |{{DJVU page link|67|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పొగాకు ; ధూమపానము (Tobacco smoking)|7. పొగాకు ; ధూమపానము (Tobacco smoking)]]}} 
 |{{DJVU page link|75|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/హృదయ రక్తప్రసరణ లోపము (Ischemic heart disease)|8. హృదయ రక్తప్రసరణ లోపము (Ischemic heart disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|81|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు (Acute Coronary Syndrome)|9. సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు (Acute Coronary Syndrome)]]}} 
 |{{DJVU page link|95|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/హృదయ వైఫల్యము (Congestive heart failure)|10. హృదయ వైఫల్యము (Congestive heart failure)]]}} 
 |{{DJVU page link|112|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/దూర ధమని వ్యాధి (Peripheral arterial disease)|11. దూర ధమని వ్యాధి (Peripheral arterial disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|127|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)|12. ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]}} 
 |{{DJVU page link|139|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము|13. నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము : పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis : Pulmonary artery embolism)]]}} 
 |{{DJVU page link|146|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/ఉబ్బస (Bronchial Asthma)|14. ఉబ్బస (Bronchial Asthma)]]}} 
 |{{DJVU page link|159|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)|15. దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)]]}} 
 |{{DJVU page link|169|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/జీర్ణ వ్రణములు (Peptic Ulcers)|16. జీర్ణ వ్రణములు (Peptic Ulcers)]]}} 
 |{{DJVU page link|181|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/నారంగ కాలేయ వ్యాధి (Cirrhosis of liver)|17. నారంగ కాలేయ వ్యాధి (Cirrhosis of liver)]]}} 
 |{{DJVU page link|190|1}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[హలో...డాక్టర్/పచ్చకామెరలు (Jaundice)|18. పచ్చకామెరలు (Jaundice)]]}} 
 |{{DJVU page link|206|1}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|:: v ::}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kr1wke66mv69awd6un452p93b5lpym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/పూజ (పద్యములు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153674</id>
    <revision>
      <id>578292</id>
      <parentid>565147</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="i4v9n1uifs3d8gd2s50cfxx70p9oys4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  = పూజ (పద్యములు)
 | ముందరి = [[../పూవు (పద్యములు)/]]
 | తదుపరి = [[../విజయదశమి/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=6 fromsection=&quot;పూజ (పద్యములు)&quot; to=6 tosection=&quot;పూజ (పద్యములు)&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>i4v9n1uifs3d8gd2s50cfxx70p9oys4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578293</id>
      <parentid>578292</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="90s2a295rzge0axqqqtu1lix355ahdx" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  = పూజ (పద్యములు)
 | ముందరి = [[../పూవు (పద్యములు)/]]
 | తదుపరి = [[../విజయదశమి/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=6 fromsection=&quot;పూజ (పద్యములు)&quot; to=6 tosection=&quot;పూజ (పద్యములు)&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>90s2a295rzge0axqqqtu1lix355ahdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/పూవు (పద్యములు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153675</id>
    <revision>
      <id>578294</id>
      <parentid>565146</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="968jp424dkdbr2oah1h83a1vz20s675" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  = పూవు (పద్యములు)
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[../పూజ (పద్యములు)/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=5 to=6 tosection=&quot;పూవు (పద్యములు)&quot;/&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>968jp424dkdbr2oah1h83a1vz20s675</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578295</id>
      <parentid>578294</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="651" sha1="lsd35cas2lgv0zvcd1zc6ngr20r4164" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  = పూవు (పద్యములు)
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[../పూజ (పద్యములు)/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=5 to=6 tosection=&quot;పూవు (పద్యములు)&quot;/&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>lsd35cas2lgv0zvcd1zc6ngr20r4164</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/759</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154817</id>
    <revision>
      <id>578176</id>
      <parentid>448636</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8473" sha1="8d7qh161pbw785334tntzclw9h51q7y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కాశ్మీర భాషాసాహిత్యములు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
భాసయుతములును, శృంగార భూయిష్ఠములునై యుండెను. పర్షియన్ వాజ్మయమందు ప్రసిద్ధులయిన
పెక్కురు నాయకులను వీరు కావ్యములలో ప్రవేశ పెట్టిరి. గేయములలో పూర్వమునందు గల భావముల సరళత్వము, భావవేదన, శ్రావ్యగుణము గూడ ఈనాడు లోపించెను. వర్షియన్ వాఙ్మయమున ప్రేమ విహ్వలుల సంఖ్య ఇప్పుడధికమయ్యెను. విషయ లౌల్యమునకు, అలంకార గుంఫనమునకు ప్రాధాన్య మతిశయించెను. మర్మకవిత యందును (mystical poetry) పరివర్తన మేర్పడెను. పర్షియన్
సంప్రదాయము ననుసరించి మర్మకవులు ఈనాడు మధుపాన గోష్ఠీ సంప్రదాయమును సమర్థించిరి. సాంప్రదాయి కాచారములను, జనసమ్మతమైన కర్మకాండమును నిరసించిరి. షేక్ నూరుద్దీన్ పద్యము లందలి చాటు కవితా రీతులయందు గాని, 'లలద్యద్' యొక్క కవితయందలి తీవ్రమయిన నిరాశా వాదము నందు గాని, వారికి ప్రేమాభిమానములు మృగ్యములయ్యెను. పద్యరూప-ఆఖ్యాయికలును, పర్షియన్ - భారతీయ వీర కావ్యముల యొక్కయు పురాణముల యొక్కయు అనువాదములును ఈ యుగ
మందలి ప్రధాన రచనలు. ప్రకాష్ రామ్ అనునతడు వ్రాసిన రామావతారమునందలి శైలి స్వచ్ఛతరమైనది. మహమద్ గామి (1855) అను కవి 'యూసుఫ్ జులై ఖా' 'షిరీన్-ఓ-ఖుస్రో', 'లైలా - వ - మన్నాన్,' 'హరూన్-ఉల్ - రషీద్', 'షేఖ్ సావన్' వంటి పద్యాత్మకములైన వివిధ అఖ్యాయికలను రచించెను. ఇవన్నియు పరిచితము లయిన పర్ష్యను కృతులకు అనుకరణములు. ఇతడు అసంఖ్యాకములయిన కీర్తనలను, 'మజలులను' రచించెను. నిశ్చయముగా ఇతడు ఒక కవితా సంప్రదాయమును స్థాపించినవాడు. మక్ బూల్ షా అనునాతడు 'గుల్ 'రెజ్ ' అను గ్రంథమును 
వ్రాసెను. ఇది యొక పద్యకావ్యము. ఇందు పర్షియన్ నుండి గ్రహింపబడిన 'అజబ్ మాలిక్',
. &quot;నూష్ - లాబ్&quot; అను వారిగాథ పొందుపరచబడినది. ఇందు మానవ ప్రేమ గాఢముగా వర్ణిత మయినది. అందుచే నిది యథార్థముగా ప్రసిద్ధమయ్యెను. ఇతడు 'గ్రీస్ నామా''పీర్ నామా' అను ఘాటైన వ్యంగ్యరచనలు కావించేను. 'హిమాల్' అను గ్రంథమును వల్లీ - ఉల్లా అనునతడును,
'గుల్ - ఎ - బకావలి' అను గ్రంథమును హకీమ్ ఆబ్లి షేక్ అనునతడును, 'వామిక్ -వ- ఆజ్రా' అను కృతిని సై ఫుద్దీన్ అనునతడును, ‘ఇభిసా - ఇ-సౌందర్ పరి' అను గ్రంథమును హక్కానీ అను కవియును, 'అకనందన్' అను గ్రంథమును పెక్కుమంది కవులును రచించిరి. ఇవన్నియు 'మసనవీలు' అనబడుచున్నవి.

పరమానంద్ (1791.1879) అనునతడు 'లీల' అను కవితారీతిని స్థాపించినట్లు చెప్పినగును. 'లీల' అనునది ఒక విధమయిన కవితాప్రక్రియ. ఇందు జీవితగాథలు వర్ణింపబడును. ముఖ్యముగా అభీష్ట
దైవమును, అవతార రూపుడును అయిన శ్రీకృష్ణుని లీలలను ప్రతిపాదించు భక్తి పూర్వకములయిన కీర్తనలు రచింపబడును. సామాన్యముగా ఇతర కాశ్మీర కావ్యములలో లేని అత్యద్భుతమైన ఆనందము, పరవశత్వము ఇందు గోచరించుచుండును. జగత్తు కలదు; అది యథార్థమైనది, శ్రేష్ఠమైనది. సృష్టి
యంతయు పరమేశ్వరుని ఆనందావిర్భావము. అదియే 'లీలా' శివతాండవము. 'లీలా' సంప్రదాయ బద్ధముగా పరమానంద్ అను కవి 'శివలగన్' (శివుని వివాహము), 'రాధా స్వయంవరము', 'సుదామ చరిత' అను సుదీర్ఘమైన మూడు కథాకావ్యములను రచించెను. మొదటి గ్రంథమునందలి రూపకము పాఠకుల యొక్క మనః ఫలకముపై ముద్రితమగును. రెండవ గ్రంథము శ్రవణ సుభగమైనది. మూడవ దానిలో రూపకము మృగ్యము. కథాత్మక పద్యకావ్యముగా ఉదాత్తమైన ఆరంభములతోను, మితప్రయోగము లతోను, ఆధ్యాత్మిక తత్వగర్భితమగు ఉత్కృష్టభావములతోను రచింపబడిన 'సుదామ చరితము' అను కథాకావ్యము అనితరతుల్యమైనది. ఇతర ఖండకావ్యములను గూడ ఇతడు రచించెను. ఇవి ప్రధానముగా భక్తి ప్రతిపాదకములు. వీటిలో కొన్ని గాఢమైన ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసములకును, శ్రవణ మాధుర్యమునకును పేరుగాంచినవి. వీటిలో అధమము రెండయినను మర్మ కవిత్వమందు ఉచ్చస్థాయిని అందుకొనియున్నవి. పరమానందుని శిష్యుడును, మిత్రుడును అయిన లక్ష్మణభట్టు 'నలదమయంతి' అను కృతిని, పెక్కు ఖండకావ్యములను, 'ఘజలులు' (Ghazals) అను గేయ కావ్యములను
రచించెను, రసూల్ మిర్ అనుసతడు 'మజల్&quot; మొదలైన గేయకావ్యరచనలో మీద పేర్కొనబడినవారి నందరిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8d7qh161pbw785334tntzclw9h51q7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/760</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154818</id>
    <revision>
      <id>578187</id>
      <parentid>448637</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="387" sha1="397jx8mgkrw51hpd6suvk9aa4dlun1c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 760
|bSize = 600
|cWidth = 540
|cHeight = 332
|oTop = 438
|oLeft = 30
|Location = center
|Description = 
}}
{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 760
|bSize = 600
|cWidth = 516
|cHeight = 299
|oTop = 52
|oLeft = 50
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>397jx8mgkrw51hpd6suvk9aa4dlun1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/761</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154819</id>
    <revision>
      <id>578198</id>
      <parentid>448638</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="rojjsyqwq6xmj7gdfz6hk9cz5gjltq5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 761
|bSize = 600
|cWidth = 532
|cHeight = 704
|oTop = 39
|oLeft = 31
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rojjsyqwq6xmj7gdfz6hk9cz5gjltq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/762</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154820</id>
    <revision>
      <id>578282</id>
      <parentid>448639</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8240" sha1="gdvjvag5a9pwv7jz956agho351dgs4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాశ్మీర భాషాసాహిత్యములు}}&lt;/noinclude&gt;
మించగలడు. ఈ ఘజలులలోను, ఇతర గేయకావ్యములలోను భాషకు సహజమైన మధురిమ విశేషముగా
తిరిగి కూర్పబడినది.

1821 లో 'న్యూటెస్ట్ మెంట్' అను క్రైస్తవ మత గ్రంథమును ప్రకటించుటతో మొదటిసారిగా గద్య రచనము ప్రారంభమైనట్లు తెలియుచున్నది. ఈ గ్రంథమును సీరంపూరు మిషనరీలు పురాతనపు 'శారదా' లిపిలో అచ్చొత్తించిరి. అట్టి మరికొన్ని బైబిలు భాగముల ముద్రణములు 1827, 1832 సంవత్సరములలో వెలువడెను. 1876 లో యూక్లిడ్ (రేఖాగణితము) కాశ్మీర భాషలోనికి పరివర్తనము చేయబడినది.

పరమానంద్ మరణించుటతో (1879) ఈ యుగమందలి మొదటి అంతర్భాగము (1819-1879) అంతమై, &quot;రెండవ అంతర్భాగము (1880-1925) ప్రారంభమైనది. ఈ అంతర్దశలో పర్షియన్ భాష యొక్క పట్టు సడలినది. కొంత స్వల్పముగానైనను ఉర్దు, ఇంగ్లీషు భాషల యొక్క ప్రభావము ప్రసరింపసాగెను. ఈ కాలమున మర్మకవులలో అజీజ్ దర్వీష్, షమ్స్ఫ్కర్, వాహబ్ ఖాన్, అహమద్ బటవోర్, రహ్మాన్ డార్ అనువారును, లీలాకవులలో కృష్ణరాజదాన్, అబ్దుల్ ఆహద్ నారిమ్, వాహబ్ సరీ అనువారును ప్రసిద్ధి కెక్కిరి. వీరిలో మొదటి కవి, ఇతర కావ్యములతో పాటు 'శివలగన్' అను వీరరసాత్మకమైన కథా
కావ్యమును రచించెను. ఇతర కవులలో పేర్కొనదగిన వాడు సిద్దికుల్లా అనునతడొకడు. ఇతడు 'సికందర్ నామా' అను పర్షియన్ గ్రంథమును అనువదించెను. అబ్దుల్ అహద్ నాదమ్ అను కవి ప్రవక్తయైన మహమ్మద్ ను కీర్తించుచు పద్యమాలికను రచించి పేరెన్నిక కనెను. వీరినందరిని మించిన వాహబ్ పరీ అనునతడు బహుగ్రంథ నిర్మాత. ఇతడు అనేక పర్షియన్ పద్యకావ్యములతో పాటు
'షాహనామ' అను ప్రసిద్ధ గ్రంథమును అనువదించెను. ఇతడు 1902-3 లో సంభవించిన వరదలను వర్ణించుచు 'సహలాబ్ నామ' అను గ్రంథమును వ్రాసెను. ఇతడు పద్యరూపమున అనేక కథలను, 767 'ఘజలులు' గల “దివాన్&quot; అను సంపుటమును వ్రాసెను. బైబిలునకు గద్యానువాదములయిన కొన్ని ఇతర గ్రంథములును కలవు.

'''నాల్గవయుగము (1825) :''' ఇది ఆధునిక యుగము. దీనిని రెండు భాగములుగా విభజించి, 1925 నుండి 1947 వరకు గల కాలమును 'మహజూర్ యుగ' మనియు, 1947 తరువాతి కాలమును 'స్వాతంత్య్రయుగ' మనియు వ్యవహరింప వచ్చును. వర్తమాన శతాబ్దము యొక్క ద్వితీయదశ కాంత్యమున (1925 లో మహారాజా ప్రతాప సింగు మరణించిన పిదప ) ఆధునిక కవితారీతులు సుస్పష్టముగా పొడసూపసాగెను. ఈ కాలముననే కీ. శే. గులాం అహ్మద్ మహజూర్ అనునతడు తన శృంగార పద్యకావ్యముల ఉపయోగముకొరకు నూతనమైన కథావస్తువులను కనిపెట్టెను. సంప్రదాయ సిద్ధమైన పర్షియన్ పద్యకావ్యములలోని ప్రణయినీ జనమునకు గల ప్రాధాన్యమును ఇతడు త్రోసి పుచ్చెను. ఇతడు పర్వతసానువునందలి ఒక జానపద కన్యయందు 'క కాసస్' (Cacausus) అను
సర్వతమోహినిని దర్శించెను. శరీరమును పులకిత మొనర్చు దేశభక్త్యాత్మకములయిన కొన్ని గేయములను గూడ రచించెను. అబ్దుల్ అహద్ అజాద్ అను కవి కొన్ని ఘజలులను, దేశభక్తి ప్రబోధకములైన గేయములను రచించెను. ఇందు గాఢమైన సమతావాది (Socialist) పక్షపాతము
గోచరించును. ఇతని షిక్వా-ఇ-ఇబ్రీస్ అను గ్రంథము సనాతన మత విశ్వాసములకు వ్యతిరేకముగా విప్లవాత్మక దృక్పథముతో రచింపబడినదగుటచే ప్రజలలో ఎక్కువగా సంచలనము కలుగజేసెను. ఈ అదనున ఇరువురు కవులు పేర్కొనదగుదురు. వీరిలో దయారామ్ గంజూ అనునతడు సుదీర్ఘమై, నీత్యుపదేశాత్మకమైన 'గరవ్యాజమాల' అను కావ్యమును వ్రాసెను. ఇందితుడు నూతన కాలగతులను అనుగమించుచుండవలెనని స్త్రీపురుషులకు బోధించేను. 1958 లో మరణించి సమద్ మీర్' అనునతడును, ఇప్పటికిని సజీవుడై యున్న అహద్ జర్గార్ అను నతడును మర్శకవితా సంప్రదాయము లను కొనసాగించినవారు. నందలాల్ కౌల్ అను కవి 'రామన్ రాజ్', 'ప్రహ్లాద్ భగత్', 'సచ్ శాహ్వట్' వంటి విషయములకు సంబంధించిన హిందూస్తానీ నాటకములను సవరించుచు అనువదించేను. మాస్టర్ జిందా కౌల్ అనునతడు కొన్ని 'ఘజలు'లను, 'సుమ్రన్' అను పద్యకావ్యమును రచించెను. వీటి
యందు నూతనములైన అంత్య ప్రాసములు, నూతనము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdvjvag5a9pwv7jz956agho351dgs4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/నాచన సోమనాధుడు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169659</id>
    <revision>
      <id>578327</id>
      <parentid>564866</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>578327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="kmwht3ay7o2p4nx7xkyhcxbjwe7c000" xml:space="preserve">{{తలకట్టు 
| శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/నాచన సోమనాధుడు]] 
| రచయిత =  వంగూరి సుబ్బారావు    
| అనువాదం= 
| విభాగము  = నాచన సోమనాధుడు 
| ముందరి =  
| తదుపరి = 
| వివరములు = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/నాచన సోమనాధుడు|నాచన సోమనాధుడు 1]]; [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/నాచన సోమనాధుడు|నాచన సోమనాధుడు 2]] 
|సంవత్సరం=1916 
}} 
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf&quot; from=76 to=78 tosection=&quot;78A&quot;/&gt; 

{{smallrefs}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>kmwht3ay7o2p4nx7xkyhcxbjwe7c000</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>170750</id>
    <revision>
      <id>578128</id>
      <parentid>578126</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>578128</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="qh1ko3w5p2jlp8g0v2xg7o3bdv6yk7y" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికల్పలత]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1930
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=5
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to4=-
5=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
6=&quot;విసూ&quot;
7to10=&quot;విన్నపం&quot;
13=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>qh1ko3w5p2jlp8g0v2xg7o3bdv6yk7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578129</id>
      <parentid>578128</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>578129</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="8l57pkf50k50nvpdu7l40vnnhf4s6aa" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికల్పలత]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1930
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=5
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to4=-
5=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
6=&quot;విసూ&quot;
7to10=&quot;విన్నపం&quot;
13=1
349to351=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>8l57pkf50k50nvpdu7l40vnnhf4s6aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578130</id>
      <parentid>578129</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>578130</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="59toivm6rxqjfhr57bhg9hvx6ocxys0" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికల్పలత]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1930
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=5
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to4=-
5=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
6=&quot;విసూ&quot;
7to10=&quot;విన్నపం&quot;
13=1
349to351=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>59toivm6rxqjfhr57bhg9hvx6ocxys0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578369</id>
      <parentid>578130</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578369</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="oqxqut7v5l495omdicx3lbiojwcfpuc" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికల్పలత]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు|కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1930
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=5
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to4=-
5=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
6=&quot;విసూ&quot;
7to10=&quot;విన్నపం&quot;
13=1
349to351=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>oqxqut7v5l495omdicx3lbiojwcfpuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578370</id>
      <parentid>578369</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578370</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="p83lti4wr39ccf9aea9c4v1aggjl9a2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికల్పలత]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము
|చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము
|సంవత్సరం=1930
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=5
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1to4=-
5=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
6=&quot;విసూ&quot;
7to10=&quot;విన్నపం&quot;
13=1
349to351=-
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>p83lti4wr39ccf9aea9c4v1aggjl9a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/తిక్కన సోమయాజి (పద్యములు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195632</id>
    <revision>
      <id>578290</id>
      <parentid>565154</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="ln34cflxegc95yl91rsb30jplajdihj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత =  అబ్బూరి రామకృష్ణారావు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../తిక్కన సోమయాజి (పద్యములు)/]]
 | ముందరి = [[../అప్పకవి కవితా సిద్ధాంతములు//]]
 | తదుపరి = [[../ప్రేమతత్వం (పద్యములు)/]]   
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=23 to=23 tosection=&quot;23A&quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>ln34cflxegc95yl91rsb30jplajdihj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578291</id>
      <parentid>578290</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="4w77ly6ij25vz0w0h7tjc40h9z28v0j" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత =  అబ్బూరి రామకృష్ణారావు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../తిక్కన సోమయాజి (పద్యములు)/]]
 | ముందరి = [[../అప్పకవి కవితా సిద్ధాంతములు//]]
 | తదుపరి = [[../ప్రేమతత్వం (పద్యములు)/]]   
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=23 to=23 tosection=&quot;23A&quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>4w77ly6ij25vz0w0h7tjc40h9z28v0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/ప్రేమతత్వం (పద్యములు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195635</id>
    <revision>
      <id>578318</id>
      <parentid>565152</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="ms5gmzwz8umx3kyc98j1gy37tkavk6g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత =  బసవరాజు అప్పారావు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../ప్రేమతత్వం (పద్యములు)/]]
 | ముందరి = [[../తిక్కన సోమయాజి (పద్యములు)/]]
 | తదుపరి = [[../గ్రంథ విమర్శనము/]]   
 | వివరములు =  
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=23 to=23 fromsection=&quot;23B &quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>ms5gmzwz8umx3kyc98j1gy37tkavk6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578319</id>
      <parentid>578318</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="aihl1otcn8abkadnhxrizq87lfplmx7" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత =  బసవరాజు అప్పారావు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../ప్రేమతత్వం (పద్యములు)/]]
 | ముందరి = [[../తిక్కన సోమయాజి (పద్యములు)/]]
 | తదుపరి = [[../గ్రంథ విమర్శనము/]]   
 | వివరములు =  
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=23 to=23 fromsection=&quot;23B &quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>aihl1otcn8abkadnhxrizq87lfplmx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/ఆటలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195880</id>
    <revision>
      <id>578309</id>
      <parentid>577905</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760" sha1="pezyizuxtdpvvzdkodrbardl87klqqq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1]]
 | రచయిత =  నాళం కృష్ణారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../ఆటలు/]]
 | ముందరి = [[../ఆంధ్ర భాష /]]
 | తదుపరి = [[../ఆంగ్లేయ వర్తక సంఘము/]]   
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya_Sarvasvamu_-_Vol.2,_No.1_(1918).pdf&quot; from=62 to=65 fromsection=&quot;62B&quot; tosection=&quot;65A&quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:ఆటలు]]</text>
      <sha1>pezyizuxtdpvvzdkodrbardl87klqqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198755</id>
    <revision>
      <id>578307</id>
      <parentid>570352</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="k4s9tytr2p57jhtjz6mf0w57zn6uwnh" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  ఆచంట సూర్యనారాయణరాజు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము/]] 
 | ముందరి = [[../గ్రంధాలయము (పద్యము)/]]
 | తదుపరి =  [[../బరోడా యాత్ర/]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=30 to=30/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>k4s9tytr2p57jhtjz6mf0w57zn6uwnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578308</id>
      <parentid>578307</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="nfv7pdppniechaer5oxwij4gd2vw6lz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  ఆచంట సూర్యనారాయణరాజు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము/]] 
 | ముందరి = [[../గ్రంధాలయము (పద్యము)/]]
 | తదుపరి =  [[../బరోడా యాత్ర/]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=30 to=30/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]]</text>
      <sha1>nfv7pdppniechaer5oxwij4gd2vw6lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/గ్రంధాలయము (పద్యము)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198758</id>
    <revision>
      <id>578298</id>
      <parentid>565755</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="cibn3r7of3x1vpzp2rhh0y8vj3scw9p" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =    పిశుపాటి చిదంబర శాస్త్రి  
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../గ్రంధాలయము (పద్యము)/]] 
 | ముందరి = [[../ లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము  /]]
 | తదుపరి =  [[../లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము /]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=29 to=29 onlysection=&quot;29B&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>cibn3r7of3x1vpzp2rhh0y8vj3scw9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578299</id>
      <parentid>578298</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="b82iw5p5q431yu6i7a48o4450rc470z" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =    పిశుపాటి చిదంబర శాస్త్రి  
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../గ్రంధాలయము (పద్యము)/]] 
 | ముందరి = [[../ లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము  /]]
 | తదుపరి =  [[../లిఖిత పుస్తక కేంద్రగ్రంథాలయము /]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=29 to=29 onlysection=&quot;29B&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>b82iw5p5q431yu6i7a48o4450rc470z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/గ్రంధ భాండాగారము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198770</id>
    <revision>
      <id>578296</id>
      <parentid>565758</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="5c5u0nvbiiew3jy8g6kuywhsw7ueq4s" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  జంధ్యాల వేంకట శివకవులు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../గ్రంధ భాండాగారము/]] 
 | ముందరి = [[../బరోడా యాత్ర /]]
 | తదుపరి =  [[../యుద్ధభటులకు గ్రంధాలయములు/]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=40 to=40 onlysection=&quot;40B&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>5c5u0nvbiiew3jy8g6kuywhsw7ueq4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578297</id>
      <parentid>578296</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="4ql97gu1jn148jkk2xzs3zgqiyq26oz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  జంధ్యాల వేంకట శివకవులు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../గ్రంధ భాండాగారము/]] 
 | ముందరి = [[../బరోడా యాత్ర /]]
 | తదుపరి =  [[../యుద్ధభటులకు గ్రంధాలయములు/]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=40 to=40 onlysection=&quot;40B&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>4ql97gu1jn148jkk2xzs3zgqiyq26oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2/గ్రంథములు (పద్యములు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206071</id>
    <revision>
      <id>578314</id>
      <parentid>571379</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1335" sha1="2sco88ilyiowkxuhwvvbkjg2vjx0awg" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  ఆచంట వేంకటరాయ సాంఖ్యాయన శర్మ
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2/గ్రంథములు (పద్యములు)|గ్రంథములు]]   
 | ముందరి =  [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/జూలై 1928|సంచిక 1]]
 | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2/చీనా దేశ శిలామయ విజ్ఞాన నిధులు|చీనా దేశ శిలామయ విజ్ఞాన నిధులు]]  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1928
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.7, No.2 (1928).pdf&quot; from=1 to=1 onlysection=&quot;1A&quot;/&gt;
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.7, No.2 (1928).pdf&quot; from=16 to=16 onlysection=&quot;16B&quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>2sco88ilyiowkxuhwvvbkjg2vjx0awg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578315</id>
      <parentid>578314</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1290" sha1="smnb5qnsucct1q7l3old8xezvpc7ayb" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  ఆచంట వేంకటరాయ సాంఖ్యాయన శర్మ
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2/గ్రంథములు (పద్యములు)|గ్రంథములు]]   
 | ముందరి =  [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/జూలై 1928|సంచిక 1]]
 | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 2/చీనా దేశ శిలామయ విజ్ఞాన నిధులు|చీనా దేశ శిలామయ విజ్ఞాన నిధులు]]  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1928
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.7, No.2 (1928).pdf&quot; from=1 to=1 onlysection=&quot;1A&quot;/&gt;
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.7, No.2 (1928).pdf&quot; from=16 to=16 onlysection=&quot;16B&quot;/&gt;
{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>smnb5qnsucct1q7l3old8xezvpc7ayb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 1/కోకిల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209550</id>
    <revision>
      <id>578326</id>
      <parentid>550413</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="4c9l5kgw5lynarum199zoi2xbeui0qy" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 1]]
 | రచయిత = గుడిపూడి ఇందుమతీదేవి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 1/కోకిల|కోకిల]]  
 | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 1/గొడగూచికథ|గొడగూచికథ]]  
 | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 10/సంచిక 1/ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘము, బెజవాడ|ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘము, బెజవాడ ]]
 | వివరములు = 
 | సంవత్సరం= 1936
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.10, No.1 (1936).pdf&quot; from=16 to=16 /&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>4c9l5kgw5lynarum199zoi2xbeui0qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:పద్యములు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>214008</id>
    <revision>
      <id>578320</id>
      <parentid>577850</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:కవిత్వము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="8gervjldao7vvhktnil9v08vjt8pm6l" xml:space="preserve">విడి పద్యాలు ఇందులో చేర్చవచ్చు

[[వర్గం:కవిత్వము]]</text>
      <sha1>8gervjldao7vvhktnil9v08vjt8pm6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/బాలుర భావి బాధ్యతలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215371</id>
    <revision>
      <id>578310</id>
      <parentid>570335</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="gi9dcek4mb2g5cq2e3c8xn38wb5ew3m" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత = సత్తెనపల్లి హనుమంతరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = బాలుర భావి బాధ్యతలు 
 | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/ఆంధ్రభాష|ఆంధ్రభాష)]] 
 | తదుపరి =  [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=14 to=14 /&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>gi9dcek4mb2g5cq2e3c8xn38wb5ew3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578311</id>
      <parentid>578310</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="ol41vbxkkhe1r4fvv6vr5vm8btdfbaq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత = సత్తెనపల్లి హనుమంతరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = బాలుర భావి బాధ్యతలు 
 | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/ఆంధ్రభాష|ఆంధ్రభాష)]] 
 | తదుపరి =  [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=14 to=14 /&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>ol41vbxkkhe1r4fvv6vr5vm8btdfbaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/శాద్వలము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216100</id>
    <revision>
      <id>578300</id>
      <parentid>565750</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="tl5z01li46p5qnzblf2luk9j79n30pe" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  శేషాద్రి రమణ కవులు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../శాద్వలము/]] 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=27 to=28 tosection=&quot;28A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>tl5z01li46p5qnzblf2luk9j79n30pe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578301</id>
      <parentid>578300</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="buql6b948kc5aov3lwkuwnyx174uvln" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత =  శేషాద్రి రమణ కవులు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../శాద్వలము/]] 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=27 to=28 tosection=&quot;28A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>buql6b948kc5aov3lwkuwnyx174uvln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4/కావేరి (పద్యములు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216616</id>
    <revision>
      <id>578302</id>
      <parentid>565563</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="c7yr2x4i1dpsi5wygighovo24bgzryg" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4]]
 | రచయిత =  అబ్బూరి రామకృష్ణారావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4/కావేరి|కావేరి ]]
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.3-4 (1918).pdf&quot; from=16 to=16 onlysection=&quot;16A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>c7yr2x4i1dpsi5wygighovo24bgzryg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578303</id>
      <parentid>578302</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="6wr0v0u59dlwvtizsu0qrepzo1mhw1e" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4]]
 | రచయిత =  అబ్బూరి రామకృష్ణారావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4/కావేరి|కావేరి ]]
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.3-4 (1918).pdf&quot; from=16 to=16 onlysection=&quot;16A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>6wr0v0u59dlwvtizsu0qrepzo1mhw1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4/ఆంధ్రపరిశోధక మహామండలి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216618</id>
    <revision>
      <id>578304</id>
      <parentid>565567</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="751" sha1="4o0okj6ngiatt5v9ka6d06hwd99jsfn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4]]
 | రచయిత =  
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/ఆంధ్రపరిశోధక మహామండలి|ఆంధ్రపరిశోధక మహామండలి ]]
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.3-4 (1918).pdf&quot; from=57 to=62 tosection=&quot;62A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు ]]</text>
      <sha1>4o0okj6ngiatt5v9ka6d06hwd99jsfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 1/ఇంద్రవర్మ కోణ్ణణగూరు శాసనము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216709</id>
    <revision>
      <id>578329</id>
      <parentid>566025</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>578329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="f0tnxja87w6du3y5vlbvwc7on21jy6s" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 1/ఇంద్రవర్మ కోణ్ణణగూరు శాసనము|ఇంద్రవర్మ కోణ్ణణగూరు శాసనము]]
 | రచయిత =   వంగూరి సుబ్బారావు  
 | అనువాదం=  
 | విభాగము  = [[../ఇంద్రవర్మ కోణ్ణణగూరు శాసనము/]]
 | ముందరి =  
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.1 (1918).pdf&quot; from=39 to=41 fromsection=&quot;39B&quot; tosection=&quot;41A&quot;/&gt;

{{smallrefs}}

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:శాసనములు]]</text>
      <sha1>f0tnxja87w6du3y5vlbvwc7on21jy6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 5/జన్మభూమి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216984</id>
    <revision>
      <id>578312</id>
      <parentid>566485</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="oro7ofmf3bs6fsi1krdppeyss2nig0i" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 5/జన్మభూమి|జన్మభూమి]]
 | రచయిత =  రాయప్రోలు సుబ్బారావు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../జన్మభూమి/]]
 | ముందరి =  
 | తదుపరి =   
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.5 (1919).pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>oro7ofmf3bs6fsi1krdppeyss2nig0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578313</id>
      <parentid>578312</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="31rg3fg49vfr24c0uogcktvxrdz2hau" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 5/జన్మభూమి|జన్మభూమి]]
 | రచయిత =  రాయప్రోలు సుబ్బారావు 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../జన్మభూమి/]]
 | ముందరి =  
 | తదుపరి =   
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.5 (1919).pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>31rg3fg49vfr24c0uogcktvxrdz2hau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 6/బంగాళా జాతీయగీతము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216996</id>
    <revision>
      <id>578328</id>
      <parentid>567531</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="762" sha1="fr4hwkcuqv1mh884qwjcueptm515znt" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 6/బంగాళా జాతీయగీతము|బంగాళా జాతీయగీతము]]
 | రచయిత =  రవీంద్రనాధ ఠాగూరు  
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[../బంగాళా జాతీయగీతము/]] 
 | ముందరి =  
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1919
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No. 6 (1919).pdf&quot; from=26 to=26 onlysection=&quot;26B&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>fr4hwkcuqv1mh884qwjcueptm515znt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 2/వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217093</id>
    <revision>
      <id>578305</id>
      <parentid>566851</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="m14ggh1jad4b782brkimlnf1bnfw9w5" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 2/వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!|వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!]]
 | రచయిత =  మండపాక పార్వతీశ్వర శాస్త్రి  
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!/]]
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.2 (1918).pdf&quot; from=18 to=19 tosection=&quot;19A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>m14ggh1jad4b782brkimlnf1bnfw9w5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578306</id>
      <parentid>578305</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="a583sz3pynn14oh788k5jfcqv0pivei" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 2/వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!|వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!]]
 | రచయిత =  మండపాక పార్వతీశ్వర శాస్త్రి  
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[../వగవకుమాతల్లి- వాగవకుమమ్మా!/]]
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.2 (1918).pdf&quot; from=18 to=19 tosection=&quot;19A&quot;/&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]</text>
      <sha1>a583sz3pynn14oh788k5jfcqv0pivei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218884</id>
    <revision>
      <id>578288</id>
      <parentid>571697</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="kxvla6bd54e2620xoxw2as9o7y7pc9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భిస్సంధిభిర్యుక్తం” and appears to hold the same view. It seems to be faintly echoed by Dandin also. But it was overlooked by latter writers of poetics to the entire neglect of plot-junctures in the criticism of a non-dramatic poetry. This truth is born out by the fact that all the writers of poetics who have ever dealt with the technics of drama have invariably exemplified the rules of plot-building by quotations from dramatic literature and none of them has even attempted to give a single illustration from epic poems. But Ananda makes no distinction between these two species of poetry as far as the construction of the plot is concerned. In both of them it is tosubserve the sentiment. A plot device is certainly to be condemned, whether it be in a play like Venisamhara, as he observes or in an epic poem, if it does not contribute to the development of Rasa.&quot;

కాళిదాసాది మహాకవులు కావ్యవస్తువు రసవ్యంజకము గాకున్నను దమ ప్రతిభానిష్పన్న మైన కవితాసంపదచే నుదాత్తముగా రమణీయముగా రసపూర్ణముగా విరచించిరి. దీనికిఁదోడు గావ్యవస్తువుగూడ రమణీయముగా నున్నచో బంగారమునకుఁ దావి యబ్బినట్లుండును గదా!

ఆంగ్లసాహిత్యమునఁ గావ్యమునకును జరిత్రకును గల భేదమేమి? నీతి(తత్త్వ)శాస్త్రమునకును గావ్యమునకును గల భేదమేమి అనియును విచారణ సేసిరి. ఈ విచారము మన సాహిత్యమున లేదు. దాని నిటఁ జూపుట యప్రస్తుతము గాదని చూపుచున్నాము.
{{p|ac|fwb}}కావ్యమునకును జరిత్రకును గల భేదమేమి?&lt;/p&gt;
చరిత్రరచయిత గద్యములో వ్రాయును. కవి పద్యమున వ్రాయును. ఇదియే భేద మనరాదు. ఏలనఁ జరిత్ర జరిగిన కథ నున్నదున్నట్లుగాఁ దెలుపును. కావ్య &quot;మీ కార్యకారణభావమును బట్టి యిట్లు జరుగును” అని తెలుపును. చరిత్రకథకుఁ కార్యకారణభావ మక్కఱలేదు. కావ్యకథ కిది అత్యావశ్యకము. కావుననే చరిత్రనుగూడ దృశ్యశ్రవ్యకావ్యములుగా రచించునపుడు కార్యకారణసామగ్రితో మార్పులు సేయుదురు. మరియుఁ జరిత్ర యొకవ్యక్తిగతమగు నితివృత్తమును దెలుపును. కావ్యముగూడ వ్యక్తిగతమగు నితివృత్తమును దెలుపుతున్నను నావ్యక్తి సర్వసాధారణమగువ్యక్తియే కాని ప్రత్యేకవ్యక్తి గాడు. కావ్యమున నావ్యక్తికిఁ బ్రాధాన్యము గాక యావ్యక్తియొక్క వ్యాపారమునకే ప్రాముఖ్యము. వ్యాపారమనునది వ్యక్తి వినాగా నిర్వహింపఁబడదు. కావునఁ గావ్య మొకకల్పితనామముతో నావ్యక్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxvla6bd54e2620xoxw2as9o7y7pc9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218885</id>
    <revision>
      <id>578325</id>
      <parentid>571698</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="10sq7a2oy7wv2epemlvvhs20jsscfli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నుపయోగించుకొనుచున్నది. ఆవ్యక్తిపే రేదేనిఁ గావచ్చును. చరిత్రమున వ్యక్తివ్యాపారమునకుఁ గాక వ్యక్తికి ప్రాముఖ్యము. ఉదాహరణమును జూపుదును. శివాజీ చరిత్రమునఁ గని శివాజీ పేరును దీసివేసి మరొకపేరును బెట్టరాదు. మేఘసందేశమున యక్షదంపతులు నాయికానాయకులు. యక్షదంపతులుపేరినిఁ దీసి గంధర్వదంపతులన్నను సందేశమునకుఁ గొఱఁతరాదు. ఈ యక్షదంపతులకుఁ గవి నామకరణము సేయలేదు. దాన నేకొఱఁతయు రాలేదు. చరిత్రమునందువలెనే పురాణకథాకావ్యములందును వ్యక్తుల నామములే ప్రధానములు. పురాణములు గూడఁ జరిత్రములే కదా! &quot;పురా౽పి నవం పురాణం” అని దానివ్యుత్పత్తి. అనఁగాఁ బురాణకథయైనను దాని యుత్తమలక్ష్యములను బట్టి లోక మున్నంతదనుక నది నవ్యమే యగును.

ఇఁకఁ గావ్యమునవలెఁ జరిత్రమునఁ బ్రతిభతోఁ (భావనాశక్తి) బని లేదు. గుణాలంకారరీతు లక్కఱలేదు. రస మక్కఱలేదు. అది యున్నదున్నట్లు విషయమును జెప్పును. కావ్యమున దానియందుఁ బనిలేనివన్నియును గావలయును. చరిత్ర మొకానొకకాలమునకు సంబంధించినది. కావ్యము సర్వకాలములకును సంబంధించి యుండును. మొత్తముమీఁదఁ గావ్యము సర్వవ్యక్తిసాధారణము; సర్వకాలసాధారణమును నగును.
{{p|ac|fwb}}నీతిశాస్త్రమునకును గావ్యమునకును గల భేదమేమి?&lt;/p&gt;
కావ్యము నీతిని వాచ్యరూపమునఁ గాక వ్యంగ్యరూపమున బోధించును. నీతిశాస్త్రము వాచ్యరూపముగా నీతిని బోధించును. మనవారు కావ్యము కాంతాసమ్మిత మని చెప్పిరిగదా! ఈ పైయర్థ మీ పదములోనే యిమిడియున్నది.

ఆనందవర్ధనుఁడు చెప్పిన కావ్యవస్తులక్షణము చాల రమణీయమైనది. దానిలో నిందలి యష్టాదశవర్ణనలలోఁ గొన్ని చేరును. కొన్ని చేరవు. చేరినవానినే గ్రహించి చేరనివానిని విడువవలయును. తదనుకూలముగా
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“ఇందు నొకకొన్ని కడమైన నెంచిచూడ
 నదియు నవని మహాకావ్య మనఁగఁ బరఁగు”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అని యీ కవి చెప్పియే యున్నాఁడు.

ఇందలి యష్టాదశవర్ణనములలో నొకటగు విరహమును (విరహవిప్రలంభము) వర్ణించుచో నాంధ్రప్రబంధములందు మలయానిలచంద్రదూషణాదులు, శైత్యోపచారాదులును, మితిమీఱి వర్ణింపబడియున్నవి. మన్మథావస్థలలో నొకటగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>10sq7a2oy7wv2epemlvvhs20jsscfli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218886</id>
    <revision>
      <id>578332</id>
      <parentid>571699</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T21:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="1ipgt2483y6gro87se8yvetllze39q3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రలాపముయొక్క కార్యములు. ద్రవిడకర్ణాటాదిభాషలలోఁ గూడ నిట్టివర్ణనలు గలవు.

ఇవి యీవిధముగా నిబంధింపఁబడవలెనని యేయలంకారగ్రంథమునందును శాసింపఁబడలేదు. ఆంధ్రమున అల్లసాని పెద్దనయే ప్రప్రథమమున మనుచరిత్రమునఁ బ్రవేశపెట్టెను. అది పెద్దనోపజ్ఞమే. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారు కవిత్వతత్త్వవిచారమున నలంకారశాస్త్రమనసేమో తెలియక యితరుల నడిగి తెలిసికొనకయు నిదంతయు నలంకారశాస్త్రమునందే కలదని భ్రమపడి మితిమీఱి దానిని దూయఁబట్టిరి. అలంకారశాస్త్రమన &quot;Literary Criticism&quot; అని వా రర్థము సేసికొన్నచో నీవిధముగా వ్రాసియుండరు. పెద్దన వ్రాసినదానిని తరువాతి కవులు గ్రుడ్డిగా ననుసరించిరి. ఈ విషయమనఁ బూర్వకవు లౌచిత్యమును మీఱి వర్తించిరన్నచో దోషము లేదు. ఇది కవులదోషమే కానీ యాలంకారికుల దోషము గాదు. రామలింగారెడ్డిగారికన్న మనయాలంకారికులు విమర్శకతములు.

ఈ కావ్యము వస్తువును బట్టి ప్రఖ్యాతము, ఉత్పాద్యము, మిశ్రము, అని మువ్విధములు. ప్రఖ్యాతమనఁ బురాణప్రసిద్ధము ― రామాయణాదులు; ఉత్పాద్యమన గేవల కవికల్పితములు ― కళాపూర్ణోదయాదులు; మిశ్రము కొంత ప్రఖ్యాతవస్తువును గొంత యుత్పాద్యవస్తువును మిళితమైనది. మదీయమగు కీరసందేశము ― వీనిలో నేది రమణీయముగా నుండు? నని ప్రశ్నించుకొని రామరాజభూషణుఁడు వసుచరిత్రలో నిట్లు చెప్పెను.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉ. కేవల కల్పనాకథలు కృత్రిమరత్నము; లాద్యసత్కథల్
    వావిరిఁ బుట్టురత్నము; లవారితసత్కవికల్పనావిభూ
    షావహపూర్వవృత్తములు సానలఁ దీఱిన జాతిరత్నముల్
    కావున నిట్టి మిశ్రకథగా నొనరింపుము నేర్పుపెంపునౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
దీనినిఁ బట్టి ఉత్పాద్యవస్తువు కృత్రిమరత్నము; ప్రఖ్యాతవస్తువు గనిలోఁ బుట్టినరత్నము (అనఁగా మెఱుఁగుపెట్టని రత్నము) మిశ్రవస్తువు సానలఁ దీఱినజాతిరత్నము. అని నిష్కృష్టార్థము.

ఇవిగాక గద్య, పద్య, ఉభయభేదములచే గావ్యమెల్లయుఁ ద్రివిధము. గద్య, పద్యకావ్యములు ప్రసిద్ధములే కదా! ఇఁక నుభయకావ్య మనఁగా జంపూకావ్యము.
{{left margin|3em}}&quot;గద్యపద్యోభయమయం చంపూరిత్యభిధీయతే” &lt;/div&gt;
మన యాంధ్రకావ్యములలో నిర్వచనోత్తరరామాయణము దక్క మిగిలిన కావ్యము లన్నియుఁ జంపూకావ్యములే! వీని కిపుడు 'ప్రబంధము' అని వ్యవహారము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ipgt2483y6gro87se8yvetllze39q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218887</id>
    <revision>
      <id>578336</id>
      <parentid>571700</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="m9jppjxocwgvtbfhs1chi44gsekzwmr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వచ్చినది. వర్ణనాభూయిష్ఠమగు నీప్రబంధమును నన్నెచోడుఁడు ‘వస్తుకవిత’ యనియు లక్షణదీపికాకారుఁడు 'విస్తరకవిత' యనియు వ్యవహరించిరి. చంపూకావ్యమునందువలెనే యాంధ్రప్రబంధములందును నొక్కొక్కయాశ్వాసమునందును బెక్కువృత్తములను గవులు వాడుదురు. రఘువంశాది సంస్కృతకావ్యములలో సర్గారంభమునుండి సర్గాంతమువఱకు నొకవృత్త ముండును. అంతమున మాత్ర మొకభిన్నవృత్త ముండును. నానావృత్తమయమగు సర్గలును గలవు (నానావృత్తమయః క్వా౽పి సర్గఃకశ్చన దృశ్యతే) ఇప్పటికవులలోఁ గొందఱు సంస్కృతకావ్యములలోవలె నొక్కటేవృత్తమును దుదిదాఁక వాడుచున్నారు. ఇందేది సమీచీనమని ప్రశ్న వచ్చుచున్నది. గాయకుఁడు తనపాటకచ్చేరీలో మొదటినుండి తుదిదాఁక నొకేరాగముతోఁ బాటలన్నియును బాడఁడు. కృతి, వర్ణము, జావళీ, రాగము, మొదలయిన వన్నియు వివిధరాగములతో వివిధతాళములతోఁ బాడును. అట్లు గానిచో లోకము మెచ్చదు. అట్లే కవియును నిర్వచనముగా భిన్నభిన్నవృత్తములలోనే వ్రాసినచో సమంజసమని నాతలంపు.

పద్యకవిత్వమును మార్గకవిత్వ మనియుఁ బదకవిత్వమును దేశికవిత్వ మనియు వ్యవహరింతురు. అనఁగా సంస్కృతపదభూయిష్ఠమై సంస్కృతచ్ఛందశ్శాస్త్రసంగతము లగు వృత్తములు గలరచన మార్గకవిత. దేశీయములగు మాత్రాచ్ఛందస్సునుండి పుట్టిన జాతివృత్తములరచన దేశీకవిత. ఈ దేశీకవితకు జానుఁదెనుఁగు, పదకవిత, గేయవాఙ్మయము అనియు నామాంతరములు.

మఱియు వర్ణ్యవస్తుభేదమునుబట్టి గద్యపద్యాదిభేదములను బాటింపవలయునని సరస్వతీకంఠాభరణ వ్యాఖ్యాతయగు రత్నేశ్వరుఁ డిట్లు తెలుపుచున్నాఁడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;కశ్చిద్గద్యేన పద్యేన కశ్చిన్మిశ్రేణ శక్యతే
కవితుం కశ్చద ద్వాభ్యాం కావ్యా౽ర్ధః కశ్చన త్రిభిః&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
“యధాహి అటవీవర్ణనాదౌ గద్యం ప్రగల్భతే తథానపద్యం; యథాచకావ్య శాస్త్రతా నిర్వహణోచితే౽ర్థే పద్యముత్సహతే న తథాగద్యం&quot; ఇత్యాది పదోపాత్తబంధౌచితీ ద్రష్టవ్యా” (అరణ్యవర్ణనమున గద్యము శోభిల్లునట్లు పద్యము శోభిల్లదు. కావ్యశాస్త్రరూపములగు కావ్యములందుఁ బద్యము శోభిల్లునట్లు గద్యము శోభిల్లదు. కథా, ఆఖ్యాయికాదులందు గద్యమే శోభిల్లును. చంపువులం దుభయమును నుండవచ్చును.

కానీ కవు లీనియమమును బాటించినట్లు గానము. మహాకావ్యమునఁ గానీ ఖండకావ్యమునఁ గానీ యొక్కఁడే నాయకుఁ డుండవలెను. అతఁడు ధీరోదాత్తుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m9jppjxocwgvtbfhs1chi44gsekzwmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218888</id>
    <revision>
      <id>578337</id>
      <parentid>571701</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3570" sha1="scncpl79w948hbjnsuvhndfivzhubg0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారవీరరసములలో నొకటి ప్రధానముగా నుండవలెను. సాహిత్యదర్పణకారుడు శృంగారవీరశాంతములలో నొకటి యంగిగా ననఁగా బ్రధానముగా నుండవలెనని నుడివెను. సాహిత్యదర్పణమునకు సంపాదకుఁడగు దుర్గాదాస పండితుఁడు భరతుని “శృంగారోవీర ఏవవా” అనువచనము సముచితరససూచకమనియుఁ బ్రబోధచంద్రోదయమున శాంతమును, ఉత్తరరామచరితమునఁ గరుణమును గలవని వ్రాసెను. అట్లే శక్తిభద్రకృతమగు ఆశ్చర్యచూడామణి, కృత్యారావణము, అద్భుతదర్పణము అనునాటకములం దద్భుతరసమంగిగాఁ గలదు. కావున నాటకమునందు వలెనే కావ్యమునందును శృంగార, వీర, శాంత, కరుణ, అద్భుత, హాస్య, రౌద్ర, భయానక, బీభత్సములు ప్రధానముగా ననఁగా నంగిరసములుగా నుండును. మరియును.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఆదౌ నమస్క్రియాశీర్వా వస్తునిర్దేశ ఏవ వా
క్వచిన్నిందా ఖలాదీనాం పతాంచ గుణకీర్తనం
......................................
సర్గాంతే భావిసర్గస్య కథాయా స్సూచనం భవేత్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
'''తా'''. కావ్యారంభమున నిష్టదేవతానమస్కారము గానీ, ఆశీర్వాదము గానీ, వస్తునిర్దేశము గానీ యుండవలెను. కుకవినిందా సుకవిస్తుతు లుండవలెను. ఏ కవుల గ్రంథములను జదివి తాము విజ్ఞాన మార్జించిరో వారియెడలఁ గృతజ్ఞతను జూపుట ధర్మముగదా! అదియే సుకవిస్తుతి. సర్గాంతమున భావిసర్గకథాసూచన ముండవలెను.

ఇఁక ప్రబంధములఁ గూర్చి తెలుపుదును.
{{p|ac|fwb}}క్షుద్రప్రబంధములు&lt;/p&gt;
{{Center|ఉదాహరణకావ్యము}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కళికోత్కళికలుఁ, బద్యము,
లలరారు విభక్తులం; తదాభాసయుతో
త్కళికలు “సజయతి పదమౌ”
నలమాలిని మొదలఁ దగ నుదాహరణమగుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=168}} 
'''తా'''. కళికోత్కళికలును, పద్యములును, విభక్తులతో నలరారుచుండును. ఉత్కళికలు విభక్త్యాభాసముతో నుండును. 'జయతి' అను పదము మొదటఁ గల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>scncpl79w948hbjnsuvhndfivzhubg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578338</id>
      <parentid>578337</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T23:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3570" sha1="llbvgt9bjl4h533nvoec9lrrz5g4jxs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారవీరరసములలో నొకటి ప్రధానముగా నుండవలెను. సాహిత్యదర్పణకారుడు శృంగారవీరశాంతములలో నొకటి యంగిగా ననఁగా బ్రధానముగా నుండవలెనని నుడివెను. సాహిత్యదర్పణమునకు సంపాదకుఁడగు దుర్గాదాస పండితుఁడు భరతుని “శృంగారోవీర ఏవవా” అనువచనము సముచితరససూచకమనియుఁ బ్రబోధచంద్రోదయమున శాంతమును, ఉత్తరరామచరితమునఁ గరుణమును గలవని వ్రాసెను. అట్లే శక్తిభద్రకృతమగు ఆశ్చర్యచూడామణి, కృత్యారావణము, అద్భుతదర్పణము అనునాటకములం దద్భుతరసమంగిగాఁ గలదు. కావున నాటకమునందు వలెనే కావ్యమునందును శృంగార, వీర, శాంత, కరుణ, అద్భుత, హాస్య, రౌద్ర, భయానక, బీభత్సములు ప్రధానముగా ననఁగా నంగిరసములుగా నుండును. మరియును.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఆదౌ నమస్క్రియాశీర్వా వస్తునిర్దేశ ఏవ వా
క్వచిన్నిందా ఖలాదీనాం సతాంచ గుణకీర్తనం
......................................
సర్గాంతే భావిసర్గస్య కథాయా స్సూచనం భవేత్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
'''తా'''. కావ్యారంభమున నిష్టదేవతానమస్కారము గానీ, ఆశీర్వాదము గానీ, వస్తునిర్దేశము గానీ యుండవలెను. కుకవినిందా సుకవిస్తుతు లుండవలెను. ఏ కవుల గ్రంథములను జదివి తాము విజ్ఞాన మార్జించిరో వారియెడలఁ గృతజ్ఞతను జూపుట ధర్మముగదా! అదియే సుకవిస్తుతి. సర్గాంతమున భావిసర్గకథాసూచన ముండవలెను.

ఇఁక ప్రబంధములఁ గూర్చి తెలుపుదును.
{{p|ac|fwb}}క్షుద్రప్రబంధములు&lt;/p&gt;
{{Center|ఉదాహరణకావ్యము}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కళికోత్కళికలుఁ, బద్యము,
లలరారు విభక్తులం; తదాభాసయుతో
త్కళికలు “సజయతి పదమౌ”
నలమాలిని మొదలఁ దగ నుదాహరణమగుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=168}} 
'''తా'''. కళికోత్కళికలును, పద్యములును, విభక్తులతో నలరారుచుండును. ఉత్కళికలు విభక్త్యాభాసముతో నుండును. 'జయతి' అను పదము మొదటఁ గల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>llbvgt9bjl4h533nvoec9lrrz5g4jxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218889</id>
    <revision>
      <id>578339</id>
      <parentid>571702</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T23:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="83w2v072rmctlut104x6xun4ypy04d9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మాలిన్యాదివృత్తము మొదట నుండవలెను. ఇట్టిది యుదాహరణమగును. దీని వివరణము ముందు చేయుదుము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అందు విభక్త్యాభాసము
లందుఁ జతుర్థికిని దెనుఁ గుదాహరణము పెం
పొందం గలితోత్కలికల
సందీప్తవిభక్తితాలసంప్రాసం బై.&lt;/poem&gt;|ref=169}}
ఈ పద్యముయొక్క యర్థ మస్పష్టము. ఇట వీనికి మూలమగు ప్రతాపరుద్రీయ లక్షణమును జూపుదుము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;యేన కేనా౽సితాళేన గద్యపద్యసమన్వితం
 జయత్యుపక్రమం మాలిన్యాదిప్రాసవిచిత్రితం
 తదుదాహరణం నామవిభక్త్యష్టకసంయుతం.
యత్రా౽దౌ జయత్యుపక్రమం మాలిన్యాదివృత్తం రమ్యం పద్యం నిబధ్యతే। అనంతర ‘మపిచ' ఇత్యుపక్రమ్య అష్టవాక్యాని సప్రాసాని సతాళాని ప్రతివిభక్తి నిబధ్యంతే। అనంతరం విభక్త్యాభాసాస్తదుదాహరణం”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ప్రప్రధమమున 'జయతి’ పదముతోఁ బ్రారంభింపఁబడిన 'మాలినీ' ప్రభృతి వృత్తములలో నేదోయొకటి యుండవలయును. పిమ్మట 'అపిచ' అని ప్రారంభించి ప్రాసముతోఁ దాళముతోఁ గూడిన యెనిమిది వాక్యములు రచింపవలెను. ఇట్లు ప్రతివిభక్తియందును నెనిమి దెనిమిది వాక్యము లుండవలెను. పిమ్మటఁ బ్రాసతాళములతోఁ గూడిన విభక్త్యాభాసచిహ్నితములయిన యెనిమిది వాక్యము లుండవలెను. అనఁగా మొదట 'జయతి’ పదసహితమైన మాలిన్యాదివృత్తము; పిమ్మట బ్రథమాదివిభక్త్యంతవాక్యము లెనిమిదుండును. దీనికిఁ గళిక యని పేరు. పిమ్మట నెనిమిది విభక్త్యాభాసాంకితములగు వాక్యములుండును. దీనికి 'ఉత్కళిక' అని పేరు. ఇది యుదాహరణకావ్యము.

ఈ లక్షణము సంస్కృతముననున్న 'ఉదాహరణకావ్యము”నకు సరిపోవును. ఆంధ్రమున 'జయతి’ పదముతో నారంభింపఁబడిన యుదాహరణములు లేవు. మరియు విభక్త్యాభాసాంకితములగు వాక్యములుగల యుత్కళికలును లేవు. ఈ లక్షణమైనను నిస్సందిగ్ధముగా లేదు. అప్పకవీయమున నీ క్రింది లక్షణము గలదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>83w2v072rmctlut104x6xun4ypy04d9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218890</id>
    <revision>
      <id>578340</id>
      <parentid>571703</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="6cto7q0lqhn3kesr1mkjkjauhlr0kjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;సీ. సప్తవిభక్తులు, సంబోధనంబును, గూడ, నెన్మిది విభక్తులు గ్రమమునఁ
    బతిపేరు దొరలంగఁ బద్య మొక్కటి చెప్పి, రగడ భేదములు మార్గములు గాఁగఁ
    గళికలు నెనిమిది దళములు గావించి, దానిలో సగము నుత్కళికఁ జేసి
    యది యొక్క సమసనంబయ్యెడు దళము లె, న్మిదిఁ గూర్చి వానికిఁ దుద విభక్తి
గీ. బయలువఱచి కట్టకడను బద్యమొకటి
   పలుకవలయును సార్వవిభక్తికముగ
   నిర్వదాఱు పద్యములందు నిడిన ధాత్రి
   నిది యుదాహరణమటండు రిద్ధచరిత.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
దీనివలనఁగూడ నుదాహరణలక్షణము సమగ్రముగా నిస్సందిగ్ధముగాఁ దేలకున్నది. అప్పకవీయమున నీయఁబడిన 'కృష్ణోదాహరణము' ననుసరించి యుదాహరణలక్షణము నిట సమగ్రముగా రచించి యాకృష్ణోదాహరణములోని సప్తవిభక్తులందలి ప్రథమపాదముల నుదాహరింతుము. విద్యార్థు లద్దానిని సమగ్రముగాఁ జూచి దీని నవగతము వేసికోవలెను.

ఇది దేవతాస్తోత్రరూపమగు కావ్యము. సంబోధనముతోఁ గలిసి యెనిమిది విభక్తులతో నీ యుదాహరణకావ్య మీ క్రిందివిధమున రచింపఁబడును. కవి యుద్దేశించిన దేవతానామముతోఁ బ్రథమావిభక్తి క్రమమున నొక్కొక్కవిభక్తిలో మొదట నొకపద్యమును, కళిక, ఉత్కళిక, యనుపేరు గల గేయరూపమగు గద్యములును రచింపవలెను. ఇట్లు సంబోధనవిభక్తితోఁ గలిపి యెనిమిది విభక్తులలో రచింపవలెను. తుట్టతుదఁ బ్రథమావిభక్తి క్రమమున నెనిమిది విభక్తులతోఁ గూడిన దేవతాస్తోత్రపరమగు పద్యమును రచింపవలెను. ఇందుఁ గళికకును, ఉత్కళికకును నెనిమి దెనిమిది పాదము లుండును. అయితే కళికోత్కళిక లన నేమో తెలిసికొనవలయును. (నరసభూపాలీయలక్షణమువలన నింత యర్థము రాదు.)

దీర్ఘసమాసములుగల గద్య ముత్కలిక. ఈవిషయము గద్యకావ్యలక్షణములలోఁ
దెలియును. ఈ యుదాహరణకావ్యమున నుత్కలికయొక్క యెనిమిది పాదములం దొకసమాస ముండవలెనను నియమము 'అప్పకవీయ' పద్యమునఁ గలదు. దీనినిఁబట్టి కలిక సమాసరహితముగాని యల్పసమాసము గలది కాని కావచ్చును. కలికయొక్క పాదాంతమున సమాసము ముగియును. (ఉత్కలికకువలెఁ గలికకు లక్షణము గానరాదు) మరియు నిట సంగీతశాస్త్రవిషయ మలఁతిగాఁ దెలిసికొనవలయును. సంగీతశాస్త్రమున 3, 4, 5, 7, 9 మాత్రల గతులు గల పంచతాళము లుండును. వానికిఁ గ్రమముగా త్రిగతి, చతురశ్రగతి, ఖండగతి, మిశ్రగతి, సంకీర్ణగతి అని నామములు. వీని నొక్కొక్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6cto7q0lqhn3kesr1mkjkjauhlr0kjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218891</id>
    <revision>
      <id>578341</id>
      <parentid>571704</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="piji1lgmdx51j4l1x8aqb6pz0ifh41y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దానిని ౨చేఁ గాని 4చేఁ గాని 8చేఁ గాని యావర్తించి (హెచ్చించి) యొక్కొక్కపాదమును రచింపవలెను. మనము త్రిశ్రగతితాళమును దీసికొందము. దీనికి మూఁడు మాత్రలగతి, దీనిని రెంటిచే హెచ్చించిన నాఱుమాత్రలును, నాలుగుచే హెచ్చించినఁ బండెండు మాత్రలును నెనిమిదిచే హెచ్చించిన నిఱువదినాలుగు మాత్రలును వచ్చును. కాఁబట్టి కవి తన యిష్టానుసారముగాఁ బాదమునకు 6, 12, 24 మాత్రలను నియమించుకొని రచింపవలయును. ఇ ట్లెనిమిది పాదములు రచింపవలెను. ప్రతిపాదాంత మునందును దత్తద్విభక్తిప్రత్యయము లుండవలెను. దీనికిఁ గళిక యని పేరు. ఈకళికయొక్క పాదములోనున్న మాత్రలలో సగము మాత్రలతోఁ బ్రతిపాదమును రచింపఁబడినయెడల నావిధముగా నెనిమిది పాదములు గూర్పఁబడినచో నది యుత్కళిక యనఁబడును. అనఁగాఁ గళికయొక్క పాదమునకు 24 మాత్ర లున్నచో నుత్కళికయొక్క పాదమునకు 12 మాత్రలే యుండవలెను. ఇట్లే యితరతాళములందుఁగూడ నూహింపవలెను. ఈకళికోత్కళికలలో రెండేసి పాదముల కొకప్రాస యుండును. ప్రతి పాదమునకును గుళికలలో మాత్రమే యతి కనఁబడుచున్నది. ప్రతాపరుద్రీయ లక్షణానుసారముగాఁ గళికాపాదాంతములందు విభక్తులును, ఉత్కళికాపాదాంతములందు విభక్త్యాభాసములును నుండవలెను. విభక్తులవలెఁ గనఁబడునవి విభక్త్యాభాసములు. ఎట్లన.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;అరద మెక్కుకపూ&lt;u&gt;ని&lt;/u&gt;.
పురికి వచ్చినవా&lt;u&gt;ని&lt;/u&gt;.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట 'కాని’ అనుద్వితీయావిభక్త్యంత పదమువలెనే పూని అనుపదము నిబంధింపఁబడినది. అప్పకవి లక్షణమున విభక్త్యాభాసము లుండవలెనని చెప్పలేదు. ఆతని లక్షణమున నుత్కళికయొక్క యెనిమిది పాదములును నొకటే సమాసముగా నుండవలె నని యున్నది. కాని లక్ష్యమున నిది గానరాదు. సంస్కృతబసవోదాహరణమున నేకసమాసము గలదు. లక్షణముని నుత్కళికలో నంత్యప్రాసనియమమును జెప్పలేదు. కానీ లక్ష్యములలో నంత్యప్రాసనియమము కానవచ్చుచున్నది. ప్రతాపరుద్రీయలక్షణము ననుసరించిన లక్ష్యము గానరాదు.

ఆంధ్రోదాహరణకావ్యములకుఁ గృష్ణోదాహరణమే ప్రమాణము.

కాస నప్పకవీయమునందలి కృష్ణోదాహరణము నుదాహరించి చూపుదును.
{{p|ac|fwb}}ప్రథమావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}ఉ. శ్రీవనితాసనాథుఁడు వశీకృత&lt;u&gt;భక్తమనోం౽బుజుండు&lt;/u&gt;... &lt;/div&gt;
(నాలుగు పాదములు గలవు)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>piji1lgmdx51j4l1x8aqb6pz0ifh41y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218892</id>
    <revision>
      <id>578342</id>
      <parentid>571705</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="meg9oeliq14iipcxhdpyw5l0617bgd0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|ప్రథమావిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియు దేవకి శౌరసేనకుమార నిర్మలరత్నరాజము' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లున్నవి. ఇది మిశ్రగతి తాళము. దీని కేడు మాత్రలగతి. దీనిని నాలుగుచే హెచ్చించి యొక్కొక్కపాదమునకు నిరువదెనిమిది మాత్రలు కవి కూర్చెను. ప్రతిపాదాంతమందును బ్రథమావిభక్త్యంతపదములు గలవు.
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'కమలనేత్రుని రాక రోయుచు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లున్నవి. పాదమునకు 14 మాత్ర లున్నవి. అనఁగాఁ బైనుదాహృతమగు కళికలో సగ మున్నది. ఉత్కళికపాదాంతమందు నాయావిభక్త్యంతపదము లక్కఱలేదు. కాని యంత్యప్రాస ముండును. తుదియెనిమిదవ పాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపద ముండును.)
{{p|ac|fwb}}ద్వితీయావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉ. మానవులార! .........గొల్వుఁడీ! పరా
    ధీనులు గాక మీరు &lt;u&gt;వసుదేవకుమారకు&lt;/u&gt; ముక్తికోసమై&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|ద్వితీయావిభక్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}‘మఱియుఁ వ్రేతల నెల్ల మరులు గొల్పి&lt;u&gt;నవా&lt;/u&gt;ని' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిదిపాదము లుండవలెను. కాని యప్పకవీయమున నాలుగు పాదములు ముద్రణమున జాఱిపోయినవి. ఇది ఖండగతితాళము. దీని కైదుమాత్రల గతి. దీనిని నాలుగుచే హెచ్చించి ప్రతిపాదమును నిరువదిమాత్రలతోఁ గవి నిబంధించెను. ప్రతిపాదాంతమందును ద్వితీయావిభక్త్యంత పదములు గలవు.)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘మండుపావకుఁ గొల్చి' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. పైకళికలో నిది సగముమాత్రమే. అనఁగాఁ బదిమాత్రలు మాత్రమే గల పాదము. పాదాంతమున విభక్త్యంతపదములు లేవు. అంత్యప్రాసము గలదు. తుదియందు ద్వితీయావిభక్త్యంతపదము గలదు.)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>meg9oeliq14iipcxhdpyw5l0617bgd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578343</id>
      <parentid>578342</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="ttzqu7lsv1y2p2gw32ky0dchpv7gsx9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|ప్రథమావిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియు దేవకి శౌరసేనకుమార నిర్మలరత్నరాజము' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లున్నవి. ఇది మిశ్రగతి తాళము. దీని కేడు మాత్రలగతి. దీనిని నాలుగుచే హెచ్చించి యొక్కొక్కపాదమునకు నిరువదెనిమిది మాత్రలు కవి కూర్చెను. ప్రతిపాదాంతమందును బ్రథమావిభక్త్యంతపదములు గలవు.
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'కమలనేత్రుని రాక రోయుచు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లున్నవి. పాదమునకు 14 మాత్ర లున్నవి. అనఁగాఁ బైనుదాహృతమగు కళికలో సగ మున్నది. ఉత్కళికపాదాంతమందు నాయావిభక్త్యంతపదము లక్కఱలేదు. కాని యంత్యప్రాస ముండును. తుదియెనిమిదవ పాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపద ముండును.)
{{p|ac|fwb}}ద్వితీయావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉ. మానవులార! .........గొల్వుఁడీ! పరా
    ధీనులు గాక మీరు &lt;u&gt;వసుదేవకుమారకు&lt;/u&gt; ముక్తికోసమై&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|ద్వితీయావిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}‘మఱియుఁ వ్రేతల నెల్ల మరులు గొల్పి&lt;u&gt;నవా&lt;/u&gt;ని' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిదిపాదము లుండవలెను. కాని యప్పకవీయమున నాలుగు పాదములు ముద్రణమున జాఱిపోయినవి. ఇది ఖండగతితాళము. దీని కైదుమాత్రల గతి. దీనిని నాలుగుచే హెచ్చించి ప్రతిపాదమును నిరువదిమాత్రలతోఁ గవి నిబంధించెను. ప్రతిపాదాంతమందును ద్వితీయావిభక్త్యంత పదములు గలవు.)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘మండుపావకుఁ గొల్చి' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. పైకళికలో నిది సగముమాత్రమే. అనఁగాఁ బదిమాత్రలు మాత్రమే గల పాదము. పాదాంతమున విభక్త్యంతపదములు లేవు. అంత్యప్రాసము గలదు. తుదియందు ద్వితీయావిభక్త్యంతపదము గలదు.)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttzqu7lsv1y2p2gw32ky0dchpv7gsx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218893</id>
    <revision>
      <id>578346</id>
      <parentid>571706</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="q6b7sknw8c00edwi0qyv8bpxa1ptz6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}తృతీయావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చ. పులసిలనేల ... ... ... వాంఛితార్థముల్
    కలుగు నమేయుచేతఁ గమలాధవుచే &lt;sup&gt;వటపత్త్రశాయిచేౝ&lt;/sup&gt;.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|తృతీయావిభక్త్యంత కళిక}}
{{Center|‘మఱియు బ్రహ్మమాయ గెల్చి మసలుమంత్ర&lt;sup&gt;వాదిచేత&lt;/sup&gt;}}
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది త్రిశ్రగతి తాళము. దీనికి మూఁడు మాత్రలు. దీనిని నెనిమిదింటిచే హెచ్చించిన నిరువదినాల్గు మాత్ర లగును. ఇందుఁ బాదమున కావిధముగా నిరువదినాల్గు మాత్రలు నిబంధించెను. ప్రతిపాదాంతమందును దృతీయావిభక్త్యంత పదములు గలవు.)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'గట్టిగ శరపంజరంబు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. పైపాదములో నిది సగము. బండ్రెండుమాత్రలు గలవు. పాదాంతమునఁ దృతీయావిభక్త్యంత పదములు లేవు. అంత్యప్రాస గలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమునమాత్రమే విభక్త్యంతపదము కలదు)
{{p|ac|fwb}}చతుర్థీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. ఓ లంబాసకు ... ... ... 
    కేలంబట్టి నిమిర్చినట్టి &lt;sup&gt;హరికై&lt;/sup&gt; కృష్ణాంబుభృన్మూర్తికై.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|చతుర్థీవిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}‘మఱియును గౌమోదకియును ఖడ్గము మణియును శంఖముఁ బట్టిన &lt;sup&gt;హరికై&lt;/sup&gt;’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు; ఇది చతురశ్రగతి తాళము. దీనికి నాలుగు మాత్ర లుండును. దీనిని నెనిమిదిచే హెచ్చించిన 32 మాత్ర లగును. కాన నిం దావిధముగాఁ బాదము రచింపఁబడినది. ప్రతిపాదాంతమందును జతుర్థీవిభక్త్యంతపదములు గూర్పఁబడినవి)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘తొలిపుట్టువు మోముఫలంబుననే' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇందుఁ బాదమునకుఁ బదునాఱు మాత్రలు మాత్రమే. ఏలనఁ, బైకళికలో నిది సగమే యుండవలెను. పాదాంతమునఁ జతుర్థ్యంత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6b7sknw8c00edwi0qyv8bpxa1ptz6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578347</id>
      <parentid>578346</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3455" sha1="7b2qtsrnh4kd6m4oau3ctbkczpkat6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}తృతీయావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చ. పులసిలనేల ... ... ... వాంఛితార్థముల్
    కలుగు నమేయుచేతఁ గమలాధవుచే &lt;u&gt;వటపత్త్రశాయిచేౝ&lt;/u&gt;.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|తృతీయావిభక్త్యంత కళిక}}
{{Center|‘మఱియు బ్రహ్మమాయ గెల్చి మసలుమంత్ర&lt;u&gt;వాదిచేత&lt;/u&gt;}}
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది త్రిశ్రగతి తాళము. దీనికి మూఁడు మాత్రలు. దీనిని నెనిమిదింటిచే హెచ్చించిన నిరువదినాల్గు మాత్ర లగును. ఇందుఁ బాదమున కావిధముగా నిరువదినాల్గు మాత్రలు నిబంధించెను. ప్రతిపాదాంతమందును దృతీయావిభక్త్యంత పదములు గలవు.)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'గట్టిగ శరపంజరంబు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. పైపాదములో నిది సగము. బండ్రెండుమాత్రలు గలవు. పాదాంతమునఁ దృతీయావిభక్త్యంత పదములు లేవు. అంత్యప్రాస గలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమునమాత్రమే విభక్త్యంతపదము కలదు)
{{p|ac|fwb}}చతుర్థీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. ఓ లంబాసకు ... ... ... 
    కేలంబట్టి నిమిర్చినట్టి &lt;u&gt;హరికై&lt;/u&gt; కృష్ణాంబుభృన్మూర్తికై.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|చతుర్థీవిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}‘మఱియును గౌమోదకియును ఖడ్గము మణియును శంఖముఁ బట్టిన &lt;u&gt;హరికై&lt;/u&gt;’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు; ఇది చతురశ్రగతి తాళము. దీనికి నాలుగు మాత్ర లుండును. దీనిని నెనిమిదిచే హెచ్చించిన 32 మాత్ర లగును. కాన నిం దావిధముగాఁ బాదము రచింపఁబడినది. ప్రతిపాదాంతమందును జతుర్థీవిభక్త్యంతపదములు గూర్పఁబడినవి)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘తొలిపుట్టువు మోముఫలంబుననే' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇందుఁ బాదమునకుఁ బదునాఱు మాత్రలు మాత్రమే. ఏలనఁ, బైకళికలో నిది సగమే యుండవలెను. పాదాంతమునఁ జతుర్థ్యంత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7b2qtsrnh4kd6m4oau3ctbkczpkat6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218894</id>
    <revision>
      <id>578348</id>
      <parentid>571707</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3257" sha1="384opa2udwvqy13ypvy3bycdf7fqdlq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పదములు లేవు. అంత్యప్రాసము గలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమునమాత్రమే విభక్త్యంతపదము గలదు.)
{{p|ac|fwb}}పంచమీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;మ. పురిటింటం బసిబిడ్డచందమున ... ...
    ... ... &lt;u&gt;నందపుత్త్రువలనం&lt;/u&gt; దార్కాణధర్మస్థితుల్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|పంచమీవిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియు గీతామృతసమగ్ర&lt;u&gt;సింధునివలన&lt;/u&gt;' &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది ఖండగతి తాళము. దీని కైదు మాత్రలగతి. దీనిని నాల్లింటిచే హెచ్చించి పాదమున కిరువదిమాత్రలు కవి కూర్చెను. ప్రతిపాదాంతమునందును బంచమీవిభక్త్యంతపద ముండును)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘తనుఁ బిల్వఁ గడుఁగూరఁ’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. పాదమునకు 10 మాత్రలు గలవు. పైదానిలో నిది సగము. పాదాంతమునఁ బంచమీవిభక్త్యంతపదము లేదు. అంత్యప్రాసము గలదు. ఎనిమిదవపాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపదము కలదు)
{{p|ac|fwb}}షష్ఠీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. కారాగారమునుండి ... ... ...
    ... ... &lt;u&gt;హరికిౝ&lt;/u&gt; వాలార నే మ్రొక్కెదౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|షష్ఠీవిభక్త్యంతకళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియుఁ బెఱయ, నెఱయ మఱియు మధునిఁ గూల్చినట్టి &lt;u&gt;హరికి&lt;/u&gt;’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది త్రిశ్రగతి తాళము. దీనికి మూఁడు మాత్రలు. వీని నెనిమిదింటిచే హెచ్చించి 24 మాత్రలతోఁ బాదమును బంధించెను. ప్రతిపాదాంతమందును షష్ఠీవిభక్త్యంతపదము గలదు.)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'గొల్ల లెల్లఁ దల్లడిల్ల’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లుండవలయును. కాని రెండుపాదములు ముద్రణమున జాఱిపోయినవి. ఈ పాదమునకు 12 మాత్రలే. పాదాంతమున విభక్త్యంతపదము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>384opa2udwvqy13ypvy3bycdf7fqdlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218895</id>
    <revision>
      <id>578349</id>
      <parentid>571708</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="c56v87vcnzykhqqs6uenhg79hu47ptm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లేదు. అంతప్రాస గలదు. ఎనిమిదవపాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపదము కలదు.)
{{p|ac|fwb}}సప్తమీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;మ. పృధులావంతి వరస్వయంవరమునౝ ... ...
    ... ... పెం&lt;u&gt;డ్లాడిన కృష్ణు&lt;/u&gt;నందు నిలిచెౝ దీర్ఘప్రతాపోన్నతుల్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|సప్తమీవిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱి &lt;u&gt;నుగ్రసేనామాత్యునందు&lt;/u&gt;’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లుండవలెను. ఒకపాదము పోయినది. ఇది చతురశ్రగతి తాళము. దీనికి నాలుగు మాత్రలు. దీనిని నాల్గింటిచే హెచ్చించి యొక్కొక్కపాదమును 16 మాత్రలతోఁ గవి రచించెను. ప్రతిపాదాంతమునందును సప్తమీవిభక్త్యంతపదము గలదు)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘సజ్జరాగంబు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇందుఁ బాదమున కెనిమిది మాత్రలే కలవు. ప్రతిపాదాంతమందును సప్తమీవిభక్త్యంతపదము లేదు. అంత్యప్రాసము కలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపద మున్నది.)
{{p|ac|fwb}}సంబోధనావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
ఉ. ధర్మజుఁ డంపినౝ ... ... ...
    ... ... తలఁకు నాదు మనంబున &lt;u&gt;నందనందనా&lt;/u&gt;!
{{Center|సంబోధనావిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియుఁ ద్రిజగన్మోహమాయఁ దాల్చిన జాల’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది ఖండగతి తాళము. దీని కైదు మాత్ర లుండును. దీనిని నాల్గింటిచే హెచ్చించి 20 మాత్రలతో నొక్కొక్కపాదమును గవి రచించెను. ప్రతిపాదాంతమునందును సంబోధనావిభక్త్యంతపదము గలదు)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'గురుభీష్మ రాధేయు’ &lt;/div&gt;
CC-0. Jangamwadi Math Collection. Digitized by eGangotri&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c56v87vcnzykhqqs6uenhg79hu47ptm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578350</id>
      <parentid>578349</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578350</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="subtowd352xgsd4qddg09qs5j9om57u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లేదు. అంతప్రాస గలదు. ఎనిమిదవపాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపదము కలదు.)
{{p|ac|fwb}}సప్తమీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;మ. పృధులావంతి వరస్వయంవరమునౝ ... ...
    ... ... పెం&lt;u&gt;డ్లాడిన కృష్ణు&lt;/u&gt;నందు నిలిచెౝ దీర్ఘప్రతాపోన్నతుల్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|సప్తమీవిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱి &lt;u&gt;నుగ్రసేనామాత్యునందు&lt;/u&gt;’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లుండవలెను. ఒకపాదము పోయినది. ఇది చతురశ్రగతి తాళము. దీనికి నాలుగు మాత్రలు. దీనిని నాల్గింటిచే హెచ్చించి యొక్కొక్కపాదమును 16 మాత్రలతోఁ గవి రచించెను. ప్రతిపాదాంతమునందును సప్తమీవిభక్త్యంతపదము గలదు)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘సజ్జరాగంబు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇందుఁ బాదమున కెనిమిది మాత్రలే కలవు. ప్రతిపాదాంతమందును సప్తమీవిభక్త్యంతపదము లేదు. అంత్యప్రాసము కలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపద మున్నది.)
{{p|ac|fwb}}సంబోధనావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉ. ధర్మజుఁ డంపినౝ ... ... ...
    ... ... తలఁకు నాదు మనంబున &lt;u&gt;నందనందనా&lt;/u&gt;!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|సంబోధనావిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియుఁ ద్రిజగన్మోహమాయఁ దాల్చిన జాల’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది ఖండగతి తాళము. దీని కైదు మాత్ర లుండును. దీనిని నాల్గింటిచే హెచ్చించి 20 మాత్రలతో నొక్కొక్కపాదమును గవి రచించెను. ప్రతిపాదాంతమునందును సంబోధనావిభక్త్యంతపదము గలదు)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'గురుభీష్మ రాధేయు’ &lt;/div&gt;
CC-0. Jangamwadi Math Collection. Digitized by eGangotri&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>subtowd352xgsd4qddg09qs5j9om57u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578351</id>
      <parentid>578350</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578351</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="4qaqhj5pwf17aje73qd2fyoezrjplml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లేదు. అంతప్రాస గలదు. ఎనిమిదవపాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపదము కలదు.)
{{p|ac|fwb}}సప్తమీవిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;మ. పృధులావంతి వరస్వయంవరమునౝ ... ...
    ... ... పెం&lt;u&gt;డ్లాడిన కృష్ణు&lt;/u&gt;నందు నిలిచెౝ దీర్ఘప్రతాపోన్నతుల్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|సప్తమీవిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱి &lt;u&gt;నుగ్రసేనామాత్యునందు&lt;/u&gt;’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదము లుండవలెను. ఒకపాదము పోయినది. ఇది చతురశ్రగతి తాళము. దీనికి నాలుగు మాత్రలు. దీనిని నాల్గింటిచే హెచ్చించి యొక్కొక్కపాదమును 16 మాత్రలతోఁ గవి రచించెను. ప్రతిపాదాంతమునందును సప్తమీవిభక్త్యంతపదము గలదు)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}‘సజ్జరాగంబు’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇందుఁ బాదమున కెనిమిది మాత్రలే కలవు. ప్రతిపాదాంతమందును సప్తమీవిభక్త్యంతపదము లేదు. అంత్యప్రాసము కలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యంతపద మున్నది.)
{{p|ac|fwb}}సంబోధనావిభక్త్యంత పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉ. ధర్మజుఁ డంపినౝ ... ... ...
    ... ... తలఁకు నాదు మనంబున &lt;u&gt;నందనందనా&lt;/u&gt;!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{Center|సంబోధనావిభక్త్యంత కళిక}}
{{left margin|3em}}'మఱియుఁ ద్రిజగన్మోహమాయఁ దాల్చిన జాల’ &lt;/div&gt;
(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. ఇది ఖండగతి తాళము. దీని కైదు మాత్ర లుండును. దీనిని నాల్గింటిచే హెచ్చించి 20 మాత్రలతో నొక్కొక్కపాదమును గవి రచించెను. ప్రతిపాదాంతమునందును సంబోధనావిభక్త్యంతపదము గలదు)
{{Center|ఉత్కళిక}}
{{left margin|3em}}'గురుభీష్మ రాధేయు’ &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qaqhj5pwf17aje73qd2fyoezrjplml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218896</id>
    <revision>
      <id>578352</id>
      <parentid>571709</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578352</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="9bhpmg0axyc54fe2deuww0wn7t4mm1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(ఇ ట్లెనిమిది పాదములు గలవు. దీనిపాదమునకుఁ బది మాత్రలే కలవు. పాదాంతమున విభక్త్యంతపదము లేదు. అంత్యప్రాస గలదు. ఎనిమిదవ పాదాంతమున మాత్రమే విభక్త్యాంతపదము కలదు)
{{p|ac|fwb}}సార్వవిభక్తిక పద్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. నీ వొక్కండవు; నిన్ను నమ్మి కొలుతుౝ, నీచే సుఖం బబ్బె; నీ
    కై వేదండ మొనర్తు; నీవలన నిష్ణావాప్తి చేకూఱె; నీ
    కే విశ్వాసముఁ జేర్తు నింక మదిలో; హెచ్చయ్యె నీయందు నా
    కైవారంబులు; శౌరసేనతనయా! కామేపలీవల్లభా!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఈసార్వవిభక్తిక పద్యముపిమ్మటఁ గవియొక్కయు గ్రంథముయొక్కయు నామములు వచ్చుపద్య మొక్కటి యుండవలెను. కృష్ణోదాహరణమున నది గలదు.

ఆంధ్రభాషలో రావిపాటి త్రిపురాంతకకవికృతత్రిపురాంతకోదాహరణము, అప్పకవి వ్రాసిన కృష్ణోదాహరణము, శేషార్యోదాహరణము, వేంకటేశ్వరోదాహరణము, (తాళ్ళపాక పెదతిరుమలయ్య) హనుమోదాహరణము, (చిత్రకవి పెద్దన) విశ్వేశ్వరోదాహరణము, (ఏనుఁగు లక్ష్మణకవి) ముఖలింగోదాహరణము అను నెనిమిది గలవు.

సంస్కృతభాషలోఁ బాల్కుఱికి సోమనాథుని బసవోదాహరణ మున్నది. మరియుఁ గాళిదాసకవి విక్రమోర్వశీయమున “పత్రే నివేశిత ముదాహరణం ప్రియాయాః” ఆనియు, రఘువంశమున “జయోదాహరణం బాహ్వోర్గాపయా మాస కిన్నరాౝ&quot; అనియును బ్రయోగించి యుంటవలనఁ గొన్ని యుదాహరణగ్రంథము లున్నట్లు తెలియుచున్నది. మొత్తముమీఁద నిప్పు డాంధ్రమున నున్నన్ని యుదాహరణగ్రంథములు సంస్కృతమునఁ గానరావు.

ఈ యుదాహరణములు నాలుగుతెగలుగా నప్పకవి చెప్పుచున్నాఁడు. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;సీ. సంబుద్ధి యెడలించి సప్తవిభక్తులు । పలికిన భక్తి 'సద్దలి' యనంగ
    సంబుద్ధితోఁగూడ సప్తవిభక్తులు । బలుక నొప్పారు 'బద్దలి' యనంగ
    సంబుద్ధితోడ విషమవిభక్తులతోడఁ । బలికిన కృతియ 'విద్దలి' యనంగఁ
    గళిక లుత్కళికలు గమకింపఁ బలికిన । కావ్యంబు ‘నుత్ఫుల్లకంబు' ననఁగ&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;గీ. నవనిఁ జాటుప్రబంధంబులందు మిగుల
   నాటుకొని యొప్పుచుండు నీ నాల్గుదెగలుఁ&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bhpmg0axyc54fe2deuww0wn7t4mm1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218897</id>
    <revision>
      <id>578353</id>
      <parentid>571710</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578353</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="t6l0m14ehj9c5ym2q6pftxrvd9ze5m6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;   గానఁబడు నుదాహరణముల్ గానలోల!
   కామెపల్లీశ! పల్లవీకామ! కృష్ణ!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
&lt;ref&gt;అప్పకవీయలక్షణమునఁ గాని కావ్యాలంకారచూడామణి లక్షణమునఁ గాని సద్దలి మొదలగునవి కేవల పద్యములలో రచింపఁబడవలెనో లేక కళికలవంటి తాళలయాన్వితములగు గద్యములతో రచింపఁబడవలెనో లేక యొక్కొక్కవిభక్తి కొక్కొక్కగద్యము చెప్పవలెనో విస్పష్టముగా నవగతము కాకున్నది.&lt;/ref&gt;సంబుద్ధిని వదలి యేడువిభక్తుల కేడు పద్యములు చెప్పినచో నా కావ్యము ‘సద్దలి' అనఁబడును. సంబుద్ధియు మిగిలిన యేడు విభక్తులును గలిసి యెనిమిది విభక్తులును నెనిమిది పద్యములలో నిబంధించిన కావ్యము 'బద్దలి' యనఁబడును. సంబుద్ధిని, మిగిలిన విభక్తులను, గ్రమమక్కఱలేక పద్యములఁ గూర్చి చెప్పిన 'విద్దలి’ కావ్య మగును. పద్యములు లేని కేవలము కళికోత్కళికలం పైవిధమున నెల్లవిభక్తులలోఁ గూర్చినచో 'ఉత్ఫుల్లకము' అను కావ్య మగును.

కావ్యాలంకారచూడామణిలో సద్దళి, పెద్దళి, విద్దళి అను భేదములు మాత్రమే కలవు. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. సంబుద్ధి విడిచి మును గల
   సంబంధం బెడలకుండ సప్తవిభక్త్యా
   డంబర మడరించిన నొడి
   కంబగు 'సద్దళి' యనంగఁ గవులకుఁ జెప్పౝ.
గీ. సరివిభక్తుల సంబుద్ధి సహిత గాఁగ
   జెప్ప నొప్పారు 'బద్దళి’ సిద్ధమగుచు;
   ముక్తసంబుద్ధి, విషమవిభక్తికలిత
   యైన కృతిపేరు 'విద్దళి' యండ్రు బుధులు.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట ‘విద్దళి’ లక్షణము భిన్నముగా నున్నది. పై లక్షణమున &quot;సంబుద్ధితోడ విషమవిభక్తులతోడ&quot; అని యున్నది. ఇట ‘ముక్తసంబుద్ధివిషమవిభక్తికలిత’ అని యున్నది.

ఈ నాలుగుఁ దెగలును నుదాహరణములకుఁ బూర్వరూపములనియుఁ గ్రమక్రమముగా నభివృద్ధి చెంది తుదికి నుదాహరణముగాఁ బరిణమించినదనియు ‘నిడదవోలు వేంకటరావుగారు' త్రిపురాంతకోదాహరణ పీఠికలో వ్రాసిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t6l0m14ehj9c5ym2q6pftxrvd9ze5m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218898</id>
    <revision>
      <id>578371</id>
      <parentid>571711</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="4ofbz4il9zku5bcc8vgi3m8twgprhdc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రకరణానుసారముగా యక్షగాన, వీథీనాటకముల లక్షణములను గూడఁ జెప్పుదుము. అప్పకవీయమున యక్షగానలక్షణ మిట్లున్నది.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;సీ. తుద నేడులఘువులు తొలఁగించి చదివినఁ । ద్రిపుటకు వృషభగతి పదయుగము
   లలిఁ గడపల నొక్కలఘువు మానిన జంపె । మనుద్విరదగతి సమపదయుగము
   గురుతగు రచ్చెరకుఁ దురగవల్గనా । హ్వయ మేకతాళి యా మధురగతికి?
   నంఘ్రి కిర్వదినాలు గట తాళమున మాత్ర । లోలి విశ్రాంతి పద్నాలుగింటఁ
గీ. దెలియ నర్థంబు, నర్థచంద్రికలు వీట
   యక్షగానప్రబంధంబు లదుకవచ్చు
   రగడ భేదంబు లివి యండ్రు రసఁగవీంద్రు
   లవితనిసేవకస్తోమ! యబ్ధిధామ!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అప్పకవి నవవిధరగడలను నొడివియున్నాఁడు. ఆ రగడలలోఁ గొంతకొంతమార్పు జరిపి త్రిపుట, జంపె, ఏక, ఆట తాళముల కనుగుణముగాఁ జేసి గేయములను యక్షగానములలోఁ బాడుదురు. అప్పకవి పేర్కొన్న యీ గేయము (రగడభేదములు) లే కాక యక్షగానములలో నింకను ననేకవిధములయిన దేశిరచనములు చేరినవి. ఏలలు, జోలలు, సువ్వాలలు, ఆరతులు, ధవళములు, చందమామసుద్దులు, వెన్నెలపదములు, విరాళిపదములు, తుమ్మెదపదములు, గొబ్బిపదములు, కోవెలపదములు, చిలుకపదములు, అల్లోనేరేళ్లు, సీసార్థములు, కందార్థములు, త్రిభంగులు, ద్విపదలు, త్రిపదలు, చౌపదులు, షట్పదులు, మంజరులు, జక్కులఱేకులు మొదలయినవి.

శ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు సుగ్రీవవిజయమను యక్షగానమునకు బీఠికను వ్రాయుచు నందీయక్షగానాదులు ప్రాచీనులగు లక్షణకర్తలు తెలిపిన &lt;ref&gt;ఆశుకవిత్వమన ఏకపాద, త్రిపాద, కఠినప్రాస, విషమసమస్యాపూర్తులు, వ్యస్తాక్షర, నిషేధాక్షరచనలు, అష్టావధానశతావధానములు, ఘటికాశతగ్రంథకల్పనలు, ఆకాశపురాణము మొదలగు తత్కాలోచితమగు నతిత్వరితగతిని రచింపఁబడునది.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
మధురకవిత్వ మీయక్షగానాదుల కవిత్వము.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
చిత్రకవిత్వమన నొకవృత్తమున మరొకవృత్తము వచ్చునట్లు చెప్పుట; అనఁగా కందగర్భసీసము మొ.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
విసరకవిత్వమనఁ బ్రబంధకవిత్వమని తెలిపితిమి.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
(ఇవి లక్షణదీపిక యందలి లక్షణములు)&lt;/ref&gt;ఆశు, మధుర, చిత్ర, విస్తరములను నామముల వర్తిల్లు చతుర్విధకవితలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ofbz4il9zku5bcc8vgi3m8twgprhdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218899</id>
    <revision>
      <id>578374</id>
      <parentid>571712</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="di8zghebo7p35ybj4yqmounvdctymr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మధురకవితలోఁ జేరునని తెలిపిరి. మరియును వా రీయక్షగానములయొక్క చరిత్రమును గూడ విరచించిరి. గ్రంథవిస్తరభీతిచే వదలితిని. కావున విద్యార్థు లాపీఠికను జదివి దీనివిషయమును విపులముగాఁ దెలిసికొనవచ్చును. ఈ యక్షగానములకు జక్కులపాట యనియును నామాంతరము. ఇది  సంస్కృతమునందలి యుపరూపకముల తరగతిలోనిది. (ఈయుపరూపకములకు గేయరూపకములనియు నామాంతరము.)

యక్షగానములవంటివే యగు పెక్కుమధురకావ్యములు గలవు. వాని నిటఁ బేర్కొందును. 1 జాజరపాట, 2 వెన్నెలపాట, 3 అర్ధచంద్రికలు, 4 త్రిభంగులు, 5 మటిమెరేకులు, 6 విరాళిపదములు, 7 అల్లోనేరేళ్ళు, 8 గొబ్బిపాటలు, 9 పాళిరేకులు, 10 ధవళములు, 11 ఏలలు, 12 సువాలలు, 13 చిలుకపదాలు, 14 తుమ్మెదపదాలు, 15 ఏళతాళి (ఎగతాళి), 16 తందానపదాలు, 17 జోలలు, 18 జక్కులరేకులు, 19 దరువులు, 20 చందమామపదాలు, 21 నట్టొట్లు, 22 సుద్దులు, 23 కూనరాగాలు, 24 చిందులు, 25 జక్కిణి, 26 మంగళహారతులు, 27 జావళీలు, 28 గీతార్థములు, 29 కందార్థములు, 30 సీసార్థములు మొదలయినవి. వీని లక్షణ లక్ష్యములకు సంగీతచూడామణి మొదలగు గ్రంథములను జూచుకొనవలెను. ఈ కావ్యములకుఁ బదకవితలనియు, జానుఁదెనుఁగు కావ్యములనియు, గేయవాఙ్మయమనియు వ్యవహారము.
{{p|ac|fwb}}వీథీలక్షణము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;వీథ్యా మేకో భవే దంకః కశ్చిదేకో౽త్ర కల్ప్యతే
ఆకాశభాషితై రుక్తైశ్చిత్రాం ప్రత్యుక్తిమాశ్రితః।
సూచయే ద్భూరి శృంగారం కించిదన్యాౝ రసానపి
ముఖనిర్వహణే సంధీ అర్థప్రకృతయో౽ఖిలాః॥&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{right|(సాహిత్యదర్పణము)}}
వీథియం దొక్కటే యంక ముండును. ఒక్కఁడే నాయకుఁ డుండును. వాఁ డుత్తమ, మధ్య, మాధములలో నెవ్వఁడైనను గావచ్చును. (కశ్చిత్ ఉత్తమమధ్యమాధమాన్యతమః అని సాహిత్యదర్పణరుచిరవ్యాఖ్య) ఆకాశభాషితములకుఁ బ్రతిభాషణమును నాతఁడు సేయును. అనఁగా నాయకుఁ డొక్కడే కావునఁ దానే మింటివైపు జూచి &quot;నీ వేమనుచున్నావు. ఓహో ఇట్లనుచున్నావు......” అని యెదుటిపాత్ర చెప్పవలసినదంతయుఁ దానే చెప్పి దానికిఁ బ్రత్యుత్తరించుచుండును. (ఒకానొకచో నిరువురుపాత్రలు గూడ నుండవచ్చును.) ముఖ్యముగా శృంగారమును, నలఁతిగా నవ్యరసములను సూచింపవలెను. ముఖనిర్వహణసంధులును, అర్థప్రకృతు లెల్ల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>di8zghebo7p35ybj4yqmounvdctymr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218900</id>
    <revision>
      <id>578376</id>
      <parentid>571713</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="0sgnyg6f03xheldpirke774uj1kv0ww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యును నుండవలెను. (ముఖనిర్వహణ సంధులఁ గూర్చియు, నర్థప్రకృతులఁ గూర్చియు నిట దెలుపుట కవకాశము లేమి దశరూపకము వలనఁ దెలిసికొనవలెనని
సూచింతుము) ‘వీథీవవీథీ' అనఁగా వీధివంటిది. ఈ కావ్యము శృంగారరసమునకు వీథివంటిది. ఉత్తమశృంగారము వాకిలి దాఁటదు. అది యేకాంతమునందే శోభిల్లును.
వీథీశృంగారము పచ్చిశృంగారము. ఇది పరదార సురాపానాది సుఖలలితమగు కామశృంగారము. కాని వీనియందు భాణమునందున్నంత పచ్చిశృంగార ముండదు. మధ్యమశృంగారమే యుండును. దీనియం దుత్తమనాయకుఁడు గూడ నుండవచ్చు నని రుచిరవ్యాఖ్యాత చెప్పియున్నాఁడు. కాని లక్ష్యమున నుత్తమనాయకుఁడు గానరాఁడు. మధ్యమ, అధమనాయకులే కానవత్తురు. ఆంధ్రమునం దున్న శ్రీనాథుని వీథినాటకమున కీలక్షణము పట్టదు. ఈవీథినే వీథినాటకమనియు వ్యవహరింతురు.
{{p|ac|fwb}}చక్రవాళము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ముక్తపదగ్రస్తంబై
సక్తాదిమపద్యమై, నసంబోధనమై
ప్రోక్త మగుఁ జక్రవాళము
ముక్తమహాధీరశబ్దమోహన మగుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=170}}
'''తా'''. మొదట నొకపద్యము గలిగినదియు, ముక్తపదగ్రస్తమును, సంబోధనసహితమును నగు కావ్యము చక్రవాళము. ఇదియస్తోత్రప్రాయమగు కావ్యమే. మొదట నొకపద్య మనుటచే మిగిలిన కావ్యము గద్యమయము. ఆగద్యములు కలికలే. కళికల నుదాహరణకావ్యమునఁ దెలిపి యుంటిమి కదా! అప్పకవీయమున నీ చక్రవాళలక్షణ మిట్లున్నది.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. ఒకపద్యముఁ, బిదప దశా
   ష్టకసందర్భాష్టగద్య చతురంబగు ఫ
   క్కికిఁ బేరు చక్రవాళం
   బకట! చతుర్భద్ర మదియె! యచ్యుత! మరియుౝ.
క. తొలి సమసనాంత్యవర్ణయు
   గళమే పునరుక్తి గాఁగఁ గైకొని సామీ
   ప్యలసత్సమాసము మొదల
   నలరించినఁ జక్రవాళమగు దాశార్హా!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0sgnyg6f03xheldpirke774uj1kv0ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 8/ గోపాలకృష్ణగ్రంథాలయము, పొందూరు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219422</id>
    <revision>
      <id>578316</id>
      <parentid>572355</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]; added [[Category:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="9iqu9bl01arfvsvup2ix4tites2mrhk" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7|సంపుటము 7]] 
 | రచయిత =
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 8/ గోపాలకృష్ణగ్రంథాలయము, పొందూరు|గోపాలకృష్ణగ్రంథాలయము, పొందూరు]]
 | ముందరి =   
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1928
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.7, No.8 (1929).pdf&quot; from=11 to=12 fromsection=&quot;11B&quot;/&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]]
[[వర్గం:పద్యములు]]</text>
      <sha1>9iqu9bl01arfvsvup2ix4tites2mrhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578317</id>
      <parentid>578316</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:పద్యములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>578317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="dc5efawpx72gtl7vwyyfzppjrlbfwjn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7|సంపుటము 7]] 
 | రచయిత =
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 7/సంచిక 8/ గోపాలకృష్ణగ్రంథాలయము, పొందూరు|గోపాలకృష్ణగ్రంథాలయము, పొందూరు]]
 | ముందరి =   
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1928
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.7, No.8 (1929).pdf&quot; from=11 to=12 fromsection=&quot;11B&quot;/&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-పద్యములు]]
[[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]]</text>
      <sha1>dc5efawpx72gtl7vwyyfzppjrlbfwjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక చర్చ:Hello Doctor Final Book.pdf</title>
    <ns>107</ns>
    <id>223449</id>
    <revision>
      <id>578364</id>
      <parentid>577660</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <comment>/* కొన్ని లింకులు సవరించాలి */ సమాధానం</comment>
      <origin>578364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="o9hdcwq6r2eewxode80nykzqee394r9" xml:space="preserve">== కొన్ని లింకులు సవరించాలి ==
{{ping|arjunaraoc}} అర్జునరావు గారు, విషయసూచికలో మూడు అధ్యాయాలను లింకు చేయలేకపోతున్నాను. ఒకసారి చూసి సరిచేయండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:46, 10 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారికి, అధ్యాయపు శీర్షిక క్లుప్తంగాను కాలన్ గుర్తు వాడకుండాను చేయండి. తొలి సమస్య పరిష్కరించాను చూడండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:06, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o9hdcwq6r2eewxode80nykzqee394r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికల్పలత</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223503</id>
    <revision>
      <id>578289</id>
      <parentid>577909</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>578289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="mhir63lj8va1m74j5pa3x9td2zsidrx" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కవికల్పలత]]
 | రచయిత = దేవేశ్వరుడు
 | అనువాదం= కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కవికల్పలత/విన్నపము|విన్నపము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu&quot; from=5 to=5 /&gt;</text>
      <sha1>mhir63lj8va1m74j5pa3x9td2zsidrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578344</id>
      <parentid>578289</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="igu1ln06kzrzzw39148cb015w2z0lh3" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కవికల్పలత]]
 | రచయిత = దేవేశ్వరుడు
 | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కవికల్పలత/విన్నపము|విన్నపము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu&quot; from=5 to=5 /&gt;</text>
      <sha1>igu1ln06kzrzzw39148cb015w2z0lh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికల్పలత/కథాస్తబకము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223706</id>
    <revision>
      <id>578154</id>
      <parentid>578121</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="qyls9eyyhnvscc4m4ynqqmd3pykc395" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = దేవేశ్వరుడు
 | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
 | విభాగము  = కథాస్తబకము
 | ముందరి = [[../శ్లేషస్తబకము/]]
 | తదుపరి = [[../అర్థస్తబకము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu&quot; from=160 to=201 /&gt;</text>
      <sha1>qyls9eyyhnvscc4m4ynqqmd3pykc395</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223707</id>
    <revision>
      <id>578131</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవీ కల్పలత. f98 ట, సుత్తెతో సాగించుట, మొదలగు కష్టముల ననుభవించి స్త్రీల కలం కారనుగుట చేతను, జనులందృప్తి ఁబొందించు భోజన పానీయములకు ఁ బాత్రములగుట చేతని, దేవీయంత్రాది లేఖనమున కా...'</comment>
      <origin>578131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3373" sha1="9o9yyiishhe31qy92c13atjsem5x15v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవీ కల్పలత.
f98
ట, సుత్తెతో సాగించుట, మొదలగు కష్టముల ననుభవించి స్త్రీల కలం
కారనుగుట చేతను, జనులందృప్తి ఁబొందించు భోజన పానీయములకు
ఁ బాత్రములగుట చేతని, దేవీయంత్రాది లేఖనమున కాధారమగుట
చేతను, లోకోప కారముకోఱ కెందు వలన నగుచున్న దో తత్పుణంముచే
లోహమయ వస్తువునకు భవ్యస్థాన ప్రాప్తి యూహింపవలయును,
చర్మమయవస్తువునఁ గల్పింపతగిన భావములు ..
యత్పూర్వ కర్త కరి ఛేది రక్షేపణ విక్రయణ, చర్మకార
పాదసూతన రంపి కాచ్ఛేదన సూ చికా వేధనా ది కష్టమనుభూయ పాగ
త్రాణతయా బ్రాహ్మణా వ్యపయోగికరపత్రిక తయా పుస్త కాద్యావ
రణతయాచపలో పకారాయ భవతి డైస్సుకృ డైశ్చర్మమయఇస్తునళ్ళభ
స్థాన ప్రాప్తి స్సం భావ్యం ॥ 7
W
--
--
చర్మమయవస్తువునఁ జెప్పఁదగిన భావములఁ జెవుచున్నాఁడు.
పూర్వము చిన్నకత్తెతోఁ గోయుట, ఉప్పు చల్లుట, విక్రయిం
చుట, మాదిగ వాఁడు కాలితోఁ ద్రొక్కుట, చిన్న రంపములోఁగోయు
సూదితో, బొడుచుట, మొదలగు కష్టములు ననుభవించి, చెప్పు
లగుటచేతను బ్రాహ్మణులకుపయోగించు కరపత్రికలగుటచేతను,
పుస్త కాదుల కావర ణపత్రమగుటచేతను బరోపకారముకొఱ కెందువలన
గుచున్నదో ఆపుణ్యముచేఁ జర్మమయవస్తువునకు శుభస్థాన ప్రాప్తి
యూహింపవలయును.
__: శిలామయవస్తువునఁ గల్పింపతగిన భావములు .
యత్పూర్వం టంకవిదారణ ఘనపహా రాది కష్ట మనుభూ
య దేవతాదిమూర్తి హేతుతయా పరోపకారాయ భవతి తైస్సుకృ
తైః పాషాణమయవస్తునః శుభస్థాన ప్రాప్తి స్సంభావనీయమ్ || 8
a_
పూర్వము కా సెయులితొభేదించుట, లోహముద్గరములతో
గొట్టుట మొదలగు కష్టములననుభవించి శివ కేశవాదిమూర్తులకుఁ
25&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9o9yyiishhe31qy92c13atjsem5x15v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223708</id>
    <revision>
      <id>578132</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 అరన బకము. గారణమగుటచేఁ బరోపకారము కొఱకగుచునన్నది గావునఁ దర్పు ణ్యముచే భాషాణమయవస్తువునకు శుభస్థాన ప్రాప్తి యూహించునది. శ్లో॥ లజ్జా కోపో యశో నాళో రోషాకం దాస్యకృష్ణతాః! 3 జ ర...'</comment>
      <origin>578132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="5hvnd34tk7fc53p3lrg4hjlpx5idm32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;194
అరన బకము.
గారణమగుటచేఁ బరోపకారము కొఱకగుచునన్నది గావునఁ దర్పు
ణ్యముచే భాషాణమయవస్తువునకు శుభస్థాన ప్రాప్తి యూహించునది.
శ్లో॥ లజ్జా కోపో యశో నాళో రోషాకం దాస్యకృష్ణతాః!
3
జ
రాగః పాండురతా శ స్త్రీ విష ఝంప తపో జపాః|9
రాజా ప్రసాద హంసైక్య దండ భక్తి నిషేవణమ్ |
దుఃఖస్నేహాభిచా రేర్ష్యా సహనో దీవి కాదయః॥ 10
వర్ణ్యేన విజిత స్యైతే పరాభవసముద్భవాః|
భావా వాచ్యాయధౌచిత్యం సర్వేలజ్జాదయో యథా॥ 11
సిగ్గు, కోపము, అపకీర్తి, మరణము, రోషము, ఏడ్చుట, మోకా
మునల్లగుట, అనురాగము, తెల్ల బారుట, శస్త్రాదులఁ దాల్చుట, విష
ముఁదినుట, జలాదులలో నుఱుకుట, వృతములాచరించుట, తపము నే
యుట, రాజానుగ్రహము లేకుండుట, సన్యాసుల సాంగత్యముఁ జేయుట,
సన్న్యసించుట, భక్తి, దాస్యము చేయుట, దుఃఖించుట, స్నేహమ చే
యుట, ఘాతుకకృత్యములు, పగఁ గొనుట, ఓరిమి, ఉన్ముఖత్వము
మొదలగు నవమానసంభవములగు నీభావములుప్రకృత మగునువ మేయ
ముచే జయింపఁబడినట్టి యుపమానవస్తువునకు యథోచితముగానారో
పింపవలయును. ఎట్లనఁగా
గద్య— 1 ముఖేనజితంచ కమలం లజ్జ యేవవసంగతమ్ |
2 కోవలెప ఇవ మద్రశత్రుళ్ళమంథేజే !
మి వాయశో భృంగావలిం ధత్తే |
మూర్త మి
4 నాళార్ధ మివ జలదుర్గే నిపపాత,
5 రోషాదివారుణ తాంధత్తే
6 భమరారవవ్యాణే నాక్రందతీ వలక్ష్యతే |
7 షట్పదవ్యాజేన శ్యామముఖ రాంధత్తే |
8 తన్నేత సంభావితం కోకనదమనురక్త త్వంధత్తే,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5hvnd34tk7fc53p3lrg4hjlpx5idm32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223709</id>
    <revision>
      <id>578133</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 9 నేత్రజతం పుండరీకం చిన యేవ పాండురతాంధే, 10 భృంగ శ్రేణీ మిషాదురసి శస్త్రం. పతి, 11 భృంగమిషాద్వి సంభవతి 12 జలాంతః పఠనందధా| 18 జ లే ఆకంఠ మగ్నంతపన్త నుతే. 195 వీనియందు అక్ష.. పూ...'</comment>
      <origin>578133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="bi6na9mrv4vy6znnd5buxdldqoptnoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
9 నేత్రజతం పుండరీకం చిన యేవ పాండురతాంధే,
10 భృంగ శ్రేణీ మిషాదురసి శస్త్రం. పతి,
11 భృంగమిషాద్వి సంభవతి
12 జలాంతః పఠనందధా|
18 జ లే ఆకంఠ మగ్నంతపన్త నుతే.
195
వీనియందు
అక్ష.. పూర్వోక్త వ
ములగు లజ్జాది భావములెల్లను వరుసగా ముఖోప
మాథమగు పద్మముననుప యోగించి చూపుచున్నాఁడు..
ముఖమునకును కమలమును సామ్యము దేశింపబడుచున్న ది.
1 ముఖముచే నోడింపఁబడినపద్మము సిగ్గుచేతంబో లె వనము
(జలము) నకునేగెను.
2 కోపముచేఁ దపింపచేయఁబడిన యల్పశత్రునివలె శాంతిం
8 ఆకృతిందాల్చినయపకీర్తి నివలెభృంగ శ్రేణిని దాల్చుచున్న ది
చచ్చుటకువలె నగాధజలమునఁబడెను.
5 రోషముచేతనువలె నెఱబాతెను.
6. తుమ్మెదల రొదలనెడి మిషంబున నేడ్చునదివ లెనున్నది.
7 తుమ్మెదల వ్యాజముచే నల్లనిముఖము గలుగుటం దాల్చు
చున్నది.
8 దానినేత్రములచే గౌరవింపఁబడిన రక్తోత్పలములఁ గూర్చి
యనురాగముం దాల్చెను.
9 నేత్రములచే నోడింపఁబడిన తెల్ల తామరపూవు విచార
మునఁ జోలె వెల్లనాయెను.
10 భృంగపం క్తి మిషంబున నురమున ఖడ్గమును దించుకొనెను.
11 భృంగములనెడి కపటముచే విషమును మ్రింగెను.
12 నీటిమధ్యమున నుఱికెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bi6na9mrv4vy6znnd5buxdldqoptnoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223710</id>
    <revision>
      <id>578134</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 అరబ బకము. 13 కుత్తుక బంటి నీటియందుఁ దపముఁ జేయుచున్నది. 14 పరాగపాండురామలిమలాం రుద్రాక్షమాలా మివ దధ త్త దాస్వేష్టమంత్రం జపతి! 15 రాజప్రసాద రాహి త్యేన బహుకంటక తాం ధత్తే. 16 హంపై స్...'</comment>
      <origin>578134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="o1vhebl79cvwxddiby19a433mq2343d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;196
అరబ బకము.
13 కుత్తుక బంటి నీటియందుఁ దపముఁ జేయుచున్నది.
14 పరాగపాండురామలిమలాం రుద్రాక్షమాలా మివ దధ
త్త దాస్వేష్టమంత్రం జపతి!
15 రాజప్రసాద రాహి త్యేన బహుకంటక తాం ధత్తే.
16 హంపై స్సహ ఖంగతం కురు తే
17 అరుణదిశచ్ఛలేన కాషాయం వాసో బిభ దవలంబి తైక
దండ మాస్తే.
18 పల్వలగత మత్స్యకూర్మవరాహాదీన్ భజతే
1J శంభో రంభోమూర్తే సేసేవాం కరోతి,
20 దుఃఖా దీవి మకరందాశ్రూణి ముంచతి,
21 తన్మిత్రేందు కాంతిహారిణి సూర్యే స్నిహ్యతి ।
22 జలమధ్యే చాభిచార మంత్రాక్షరా ణీవ
28 తిన్మితే చంద్రమ సీర్యాం వహతి.
24 భ్రమరపద ప్రహరిణాని సహతే.
భృంగా౯ ధత్తే,
35 సా దివోదీవికయా భృంగనేత్రే ణేష్ తే
26 భయా దివ వీచితో భాత్కంప తే॥
14 విభూతిచేఁ దెల్లనగు రుద్రాక్షమాలికను వలెఁ బుప్పొడి
చేఁ బాండువర్ణముగల తుమ్మెదలను దాల్చి తన యిష్టమం
త్రమును జపించుచుండెను.
15 రా -నుగ్రహము (చంద్ర ప్రసాదము) లేమిచేఁ బలువురకు
శత్రువగుటను, (ముండ్లు గలుగుటను) ధరించెను.
10 సన్యాసుల (అంచల) సాంగత్యమును జేయుచుండెను.
17 ఎఱ్ఱని టేకులనెకిమిషంబు చేఁ గాషాయవస్త్రమును ధరించి
యొక్క దండమును దాల్చియుండెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1vhebl79cvwxddiby19a433mq2343d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223711</id>
    <revision>
      <id>578135</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 197 18 జలాశయములయందుఁ గల మత్స్యకూర్మవరాహాదులఁ (భగవదవతారముల) గొలచుచుండెను. 19 శివసంబంధమైన జలస్వరూపమగు మూర్తి యొక్క సేవఁ జేయుచున్నది. 20 దుఃఖముచేతంబో లె మకరంద బిందువు ల...'</comment>
      <origin>578135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="jzuw3a4k887h9il4v23vvj1dgd5k2qf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
197
18 జలాశయములయందుఁ గల మత్స్యకూర్మవరాహాదులఁ
(భగవదవతారముల) గొలచుచుండెను.
19 శివసంబంధమైన జలస్వరూపమగు మూర్తి యొక్క సేవఁ
జేయుచున్నది.
20 దుఃఖముచేతంబో లె మకరంద బిందువు లనెడి కన్నీళ్ళను
విడచుచున్న ది.
21 ఆముఖమునకు మిత్రమగు చంద్రుని కాంతిని హరించు
సూర్యనియందు స్నేహమునుఁ బొందుచున్నది,
22 జలమధ్యమున హింసార్ధక్రియలయందలి మంత్రాక్షర
మువలెఁ దుమ్మెదలఁ దాల్చుచున్నది.
23 ఆపు ఖమునకు మిత్రమగు చంద్రునియంద సహనముఁ
జూవుచున్నది.
24 తుమ్మెదల కాలితన్నులను సహించుచున్నది.
25 భయమునవలె నత్తి తుమ్మెదలనెడి నేత్రములచేఁ జూ
చుచున్నది.
26 భయముచేతం బోలెఁ దరంగ చలనముచే వణఁకుచున్నది.
27 హృద్వర్తి స్వపరాభ వామరాసల ధూమ లేఖా మి వా
ళిమలాం బిభ ర్తి
al
28 యోద్ధుకామ మివ కోశసహస్రం పత్రాణి చ ధత్తే.
27 హృదయమునందలి తన పరాభవముచేఁ బుట్టిన క్రోధా
గ్ని యొక్క ధూమమువ లెభమరపంక్తిం దాల్చుచున్నది.
28 యుద్ధముచేయఁ గోరినదివలె ననేక జొక్కసములను (&quot;వేయి
గ్గలను) ఆయుధములను (ఆకులను) ధరించుచున్నది.
అవ—_పూర్వో క్త రీతినే ముఖమునకుఁ జంద్రునకును సామ్య ముద్దే
శించి వర్ణించుచున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzuw3a4k887h9il4v23vvj1dgd5k2qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223712</id>
    <revision>
      <id>578136</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అరన ఒకము. 1 ముఖజిత్ శ్చందో లాంఛనచ్చలేని పరాభవాకీర్తం దత్తె ఉదరన్యస్త శస్త్ర ఇవ లక్ష్యతే 2 మహేశ్వర జటాటవీం ప్రవిశ్య కృశో గంగాత టే తపస్యతి, విష్ణుపదం యాచతే, తన్మిత్రం పద్మం ద్...'</comment>
      <origin>578136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="bsgqzo2quluvgmqo47f3b2tk1ys8pej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అరన ఒకము.
1 ముఖజిత్ శ్చందో లాంఛనచ్చలేని పరాభవాకీర్తం దత్తె
ఉదరన్యస్త శస్త్ర ఇవ లక్ష్యతే
2 మహేశ్వర జటాటవీం ప్రవిశ్య కృశో గంగాత టే తపస్యతి,
విష్ణుపదం యాచతే, తన్మిత్రం పద్మం ద్వేష్టి, అస్తాద్రి
శిఖరమారుహ్య సముద్రే ఝంపం కరోతి,
లి దివా న ప్రకటో భవతి, రాత్రే మిత్ర మనుప్రవిశతి।
† కపోలచ్చలేని తదన సరణం కురుతే విదేశంభజ తే।
ఉదర
దివ
మోదర తాం
పాండురః
4 పీయూషబిందువ్యాజే నాశ్రూణి ముంచతి. అస్తాచలే సా
నుచరో విలీయతే। చరణనఖవ్యాజేన శరణం వ్రజతి
అవ—_పూర్వోక్త
ములగు లజ్జాదిభావములు యధోచితముగా చం
దునియందు సైత మారోపింపఁ బడుచున్నది.
1 ముఖముచే నోడింపఁబడిన చంద్రుఁడు లాంఛనమనెడిమిష
చేఁ బరాభవము వలని యపకీర్తిని ధరించెను. ఉదయ
మునఁ గీలించిన యాయుధముగలవానివలెఁ జూడఁబడు
చున్నాఁడు.
2 శివుని జటలనెడి యరణ్యముం జేరి కృశించి గంగాతీరమునఁ
దపము నేయుచుండెను, విష్ణుని పాదమును (ఆకాశమును)
గోరుచుండెను. ముఖమునకు మిత్రమగు పద్మమును ద్వే
షించుచున్నాఁడు. అస్తాద్రి శిఖరమున నెక్కి సముద్ర
మున నుఱుకుచున్నాఁడు.
8 పగటియందుఁ దాగుచున్నాఁడు. రాత్రి స్నేహితుని (సూ
† &quot;కపోల ప్రతిబింబచ్చలేని తదను ప్రవేశంకురుతే అని
ఉశాంతరము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsgqzo2quluvgmqo47f3b2tk1ys8pej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223713</id>
    <revision>
      <id>578137</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 199 ర్యుని) అనుసరించి జేగుచున్నాఁడు. గండప దేశమిషమునఁ దన్ముఖము నాశ్రయించుచున్నాఁడు. దేశాంతరమును బొం దుచున్నాఁడు. ఉదరమునఁ గొట్టుకొనుటవలనం బోలె కూ న్యమయిన యుదరము (...'</comment>
      <origin>578137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="efyc8jlo57w8us2umbhtklakegkjhhg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
199
ర్యుని) అనుసరించి జేగుచున్నాఁడు. గండప దేశమిషమునఁ
దన్ముఖము నాశ్రయించుచున్నాఁడు. దేశాంతరమును బొం
దుచున్నాఁడు. ఉదరమునఁ గొట్టుకొనుటవలనం బోలె కూ
న్యమయిన యుదరము (మధ్యభాగము) గల్గుటం దాల్చు
చున్నాఁడు. పాండించియించుచున్నాఁడు.
4 అమృతబిందు మిషంబునఁ గన్నీళ్ళను విడచుచున్నాఁడు.
అస్త్రాద్రియందు సపరివారముగా నశించుచున్నాఁడు. కాలి
గోళ్ల నెడి విషంబున శరణుఁ జొచ్చుచున్నాఁడు. (ఇట్లనే
యితరములయిన యుపమానములయందును యథోచిత
ముగా నూహించునది.)
ఇది “అర్థా&quot; ఖ్యచతుర్ధ స్త బక మున
“సరోత్పాదన”మను మొదటి
కు సు మ ము,
అరస బకము. 4
91
2. అద్భుతము.
__:లక్షణము:
-
యత్ప్రలింగవిభక్తీనాం సతిభేదే మహత్యపి/
దృశ్యతే శబ్దసాదృశ్యం తదద్భుత మితీర్య తే || 1
అవతారిక :— ఇపుడు “అద్భుత&quot; మనెడి కుసుమమును బ్రారంభి
చుచు ముందుగాఁ దల్లక్షణమును జెప్పుచున్నాఁడు.
టీక- లింగ విభకీ నామ్. లింగ = స్త్రీ పుంనపుంసకములకును, విభక్తి.
నామ్
సుప్తిజ్ విభక్తులకును, మహతి=
అధికమైన, భేదే వ్యత్యా
సము, సత్యపి=ఉన్నను, యత్ర = ఏపద్యమున, శబ్ద సాదృశ్యం = శబ్దమాత్ర
సామ్యము, దృశ్యతే=చూడఁబడుచున్నదో, తల్=అది, అద్భుత
మితి=అద్భుతమని, ఈర తేజు చెప్పఁబడుచున్నది. అనగా విభిన్న లింగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efyc8jlo57w8us2umbhtklakegkjhhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223714</id>
    <revision>
      <id>578138</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధస జకము. విభక్తి త్వముగల పదములచే నా కారసామ్యము గఁ బగ్యముల రచిం σ చుట యద్భుతమనిభావము. లక్షణము ణినంతై స్త్రీకృతే శృబై రౌశీక్లీ బస్త్రియోః క్రమాక్ | తై రేవ రేఫపృష్ఠ పై శ్రీ...'</comment>
      <origin>578138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="cx12t56waus9xoyamjpi9lx0q0gke92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధస జకము.
విభక్తి త్వముగల పదములచే నా కారసామ్యము గఁ బగ్యముల రచిం
σ
చుట యద్భుతమనిభావము.
లక్షణము
ణినంతై స్త్రీకృతే శృబై రౌశీక్లీ బస్త్రియోః క్రమాక్ |
తై రేవ రేఫపృష్ఠ పై శ్రీకర్మబహుతా భవేత్ | 2
m
టీ॥ స్త్రీకృతె= స్త్రీలింగరూపముగాఁ జేయఁ) డినట్టియు, ణినం
తైఃణిత్ప్రత్యయాంతములైన
నవియు (నగ )శ భైః=శబ్దములచేత,
స్త్రీ యోః=నపుంసక లింగ స్త్రీలింగములయందు, శ్రమాత్ =వరుసగా
జౌసీ=ప్రథమాద్వివచనై కవచనములు (అగుచున్నవి) రేఫపృష్ఠ సై-
త్తె రేఫ = వర్ణ ము యొక్క, పృష్ఠ స్థిః= వెనుక భాగముననున్నట్టి, తై రేవు
8
ఆణినంతశబ్దములచేతనే. స్త్రీకర్మబహు తా - స్త్రీలింగద్వితీయబహు
వచనత్వము, భ వేత్=కాఁగలదు. అనగా రా^న్, భాజిన్, ఇత్యా
దులుణిత్ప్రత్యయాంతములు స్త్రీలింగమునందు 'ఈస్' ప్రత్యయాంత
ములగుటచే ' రా నీ’(భా జనీ' ఇత్యాద్యాకృతి గలవియగును. కావుననట్టి
శబ్దము సపుంసకమునఁ బధమాద్వివచనమును, స్త్రీలింగమునఁ
థమైకవచనమునునై యేకరూపమున నేయుండును ఇవియే (రవ' (రాX'
ఇత్యాది రేఫాదిపదములకుఁ బూర్వముననుండెనేని 'శస్' ప్రత్యయాం
త రూపమయిన విసర్జనీయమునకు లో ఎము రాఁగా స్త్రీలింగద్వితీయా
బహువచనరూపమగువి శేషణమయ్యును మొదటిగూపము చెడక నే
యుండును. ఇట్టిభేదత్రయముచేఁ నొప్పుశబ్దము లొక్కరూపమునఁ
బయోగింపఁబడుటయే యద్భుతమని తెలియవలయును.
ప్రభావరాజినీ రాగోల్లాసప్రధ్వంసినీ రయాత్ |
గౌరీశంభోః పదాబే చ కురుతాం సుఖసంపదః 3
అవ—— పై లక్షణమున కుదాహరణము నిచ్చుచున్నా ఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cx12t56waus9xoyamjpi9lx0q0gke92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223715</id>
    <revision>
      <id>578139</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వి కవి కల్పలత. 201 టీ. ప్రభావరాశినీ=ప్రభావముచేఁ (కాశించునది (వి)యు, రాగో... సినీ. రాగోల్లాస = విష రూపక్తిని, ప్రథ్వం సినీ=శింప చేయు నది (వి) యు (నగు) గౌరీ= పార్వతియు, శంభోః=శివు నియొక్క,...'</comment>
      <origin>578139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="kfpzsupv87g2c2b2hra5wfhcto1wxbb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వి
కవి కల్పలత.
201
టీ. ప్రభావరాశినీ=ప్రభావముచేఁ (కాశించునది (వి)యు,
రాగో... సినీ. రాగోల్లాస = విష రూపక్తిని, ప్రథ్వం సినీ=శింప చేయు
నది (వి) యు (నగు) గౌరీ= పార్వతియు, శంభోః=శివు నియొక్క,
దాచ= పాదపద్మములు క, రయాత్ = శీఘ్రముగా, సుఖసంపదః==
సుఖసమృద్ధులను, గురుతాఁ= చేయు రా&quot;, గౌయు, శివుని పాదము
లును, పూర్వోక్త వి శేషణవిశిష్టము సుఖసమృద్దులను జేయు గాక!
యని యన్వయాంతరము. ఇంగురా ' ప్రథ్వంసినీ' శబ్ధములు
గౌరీవి శేషణమున స్త్రీలింగ ప్రథమైక పచనము: రు, పదాబ్జవి శేషణ
మున నపుంసక ప్రథమాద్వివచనములకు మఖసంపద్వి శేషణమున
స్త్రీ లింగద్వితీ యజహువచనములు నగుచున్నవి. ఏకవచనద్వివచ
నాంతములగు కర్తృవాచక పదములకు 'గురుతాం' అను నొక్క
క్రియాపదముప్రయోగింపఁబడెను.
లక్ష్మణము.
విశేషణపరిక్షి పై రగ్న్యం తై రేవపృష్ఠగా,
శబ్దః పుంసి స్ట్రియాం స్వా చ స్త్రీ కర్మబహుతా భవేత్ ॥
అవ—ఇపుడు ప్రకారాంతరమునుఁ జెప్పుచున్నాఁడు.
a
టీ| విశేషణపరిక్షి పై =విశేషణములుగాఁ గూర్పఁబడినవియు,
అగ్న్యం తైః=ఇకార ఉకారాంతములై నవియు, రేఫపృష్ఠ గైః= రేఫా
దిశబ్దములకు వెనుక భాగమును బొందినవియు, (నగు) శబ్జె=శబ్దముల
చేత, పుంసి=పుంలింగమునను, స్త్రీయాం= స్త్రీలింగమునను (మ
ఈగా) స్వౌ=ప్రధ మైక వచన, ప్రథమాగ్వివచనములు,(అగుచున్నవి)
స్త్రీలింగబహు తాచ= స్త్రీలింగద్వితీయబహువచనమును, భవేత్=
అగును.
॥ భవభేదపటూ రాగ ధ్వాంత భానుస్థితీ రమాస్ |
26&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kfpzsupv87g2c2b2hra5wfhcto1wxbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223716</id>
    <revision>
      <id>578140</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 అరస బకము. శ్రీమాన్ విశ్వేశ్వరో గంగాకాశ్యౌ చకురుతాం శ్రియః॥ 5 ఉదాహరణము__ టీ॥ భవ భేద పటు : (టూ) (ట్యూ)= సంసారచ్ఛేదనమునకుం జాలినట్టియు, రాగథ్వాంతభానుస్థితిః (తీ) తీః) =విషయాసక్తి య...'</comment>
      <origin>578140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="dnwba0puzrhowfdvctrgsdv4a8hde4n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;202
అరస బకము.
శ్రీమాన్ విశ్వేశ్వరో గంగాకాశ్యౌ చకురుతాం శ్రియః॥ 5
ఉదాహరణము__
టీ॥ భవ భేద పటు : (టూ) (ట్యూ)= సంసారచ్ఛేదనమునకుం
జాలినట్టియు, రాగథ్వాంతభానుస్థితిః (తీ) తీః) =విషయాసక్తి యనెడు
చీకటులకు సూర్యుని యునికివంటియునికి గలిగినట్టియు శ్రీమాన్=
శోభాబ్వతుఁడగు, విశ్వేశ్వరః = విశ్వనాధుఁడును, గంగాకాశ్యౌ=గం
గా కాశీ పురములును శ్రియః = సంపదలను, కురు తాం=చేయుఁగాక,
ఇందుఁబై శబ్దములు రెండును కర్త్మవాచకములగు, విశ్వేర్వర, గంగా,
కాశీపదములకు విశేషణములయినపుడు ప్రధ మైక వచన ద్వివచనములు
గాను కర్మవాచకమగు సంపత్పదమునకు విశేషణములై నవుడు స్త్రీ
లింగ ద్వితీయా బహువచనము గాను బ్రయోగింపఁబడెను. క్రియాప
దమువచనద్వయానుకూలము,
స్మేర పుష్కరరోచిష్ణూ రాజన్యకృత శేఖరః |
హరేః ఖడ్గ గణాధీశ సూర్యౌ చ కుగుతాం శ్రీయః॥ 6
ఇంకొక యుదాహరణము.
టీ|| స్మేరపుష్క రరోచిష్ణుః (ప్లూ) (మాః) =వికసించిన వున
రమ చే బ్రకాశించుచున్న, రాజన్య కృత శేఖరః= రాజ శ్రేష్ఠులచే
చేయఁబడిన శిరోభూషణమయిన, హరే=విష్ణునియొక్క, ఖడ్గః=నందక
మను పేరుగల ఖడ్గము, గణాధీశనూర్యౌ= విఘ్నేశ్వరుఁడు, సూర్యుఁ
డును, శ్రియః= సంపదలను, కురుతాం= చేయుగాకు. ఇట “స్మేరపు
ష్కరరోచిష్షూ” అనెడియొక్క విశేషణమునం దే యద్భుత కార్యముగా
వున పుష్కరశబ్దము ఖడ్గము గణాధీశుడు నూర్యుడు సంపద వీని
యందువరుసగా నాయుధధార, తుండాగ్రము, ఆకాశము, సమృ
† “కృపాణస్త వహస్తాచనదావితను తాంశ్రియః&quot; ఆని పాఠాంతరము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dnwba0puzrhowfdvctrgsdv4a8hde4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223717</id>
    <revision>
      <id>578141</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 208 ద్ది, అను నర్థములనిచ్చును. &quot;రాజన్య కృత శేఖరః” అను పదము ఖడ్గ మునకు మాత్రము విశేషణము . శ్లో॥ న్యుపవర్గ శబ్ద పృష్ఠగ రాజీ తుల్యై ద్వి శేష ణాక్షి పై ; అంతే క్రియావిశేష...'</comment>
      <origin>578141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="kzxyxf4zube2y0omj370dy0o4r0jh5d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
208
ద్ది, అను నర్థములనిచ్చును. &quot;రాజన్య కృత శేఖరః” అను పదము ఖడ్గ
మునకు మాత్రము విశేషణము .
శ్లో॥ న్యుపవర్గ శబ్ద పృష్ఠగ రాజీ తుల్యై ద్వి శేష ణాక్షి పై ;
అంతే క్రియావిశేషణ సారైరత్యద్భుతం భవతి॥ 7.
టీక| విశేషణాశ్రీ ప్తి=విశేషములు గాఁ గూర్చబడిన న్యుప...
తుల్యైః=(ని' అనువర్ణముపసర్గ గాఁ గల, శబ్ద=శబ్దముల కు, పృష్ఠగ = పూ
ర్వభాగములు బొందిన. రాజతుల్యై: = రాఖీ సదృశ శబ్దముల చేతను
అం తే= వి శేషణాంతమున, క్రియావిశేషణసారై:=కి) రూవి శేషణస
దృశములచేతను, అత్యద్భుతం = మిక్కిలియద్భుతము, భవతి = అగుచు
న్నది, న్యుపనర్గములనగా నిహిత, నిమగ్న, నిరుద్ధ, ఇత్యాదులు, వీని
యందుపసరము లేకున్న వర్గభేదముగలుగ ఉండవలయును) 'రాజీ'
తుల్యము అనగా; రాజి, రాజీ, పాళి:, పాళీ, ధూళి, ధూళీ; ఇత్యా
దులు. అర్ధభేదము లేక దీర్ఘహస్వాంతరూపములు గలవి. 5 భూవి
శేషణసారము లనగా ని కామం, నియతం, ఇత్యాది న్యువసర్గములు .
ఛిన్నామవల్లీ నిహితాత్మసౌఖ్య రాజీ నిరుద్ధాభిరు
D
చీ ని కామం | హరస్య మూర్తి శ్చరణా మహాంసి మా జాతు
గాతాం మమచిత్త వృతైః ॥ 8.
ఉదాహరణము.
టీక—. ఛిన్నాఘవల్లీ (ని)= ఛేదింపఁబడిన పాపలతగలది
(వి) యు, (ని( హితాత్మ సౌఖ్య రాజీ (ని)= కూర్పఁబడిని యాత్మ సౌ
ఖ్యపరంపరగలది (వి) యు, (ని) కామం= మిక్కిలి, (ని) రుద్ధాభిరుచీ
(ని=నివారిఁపఁబడిన విషయాసక్తి గలది (వి) యు (నగు) హరస్య=
శివునియొక్క, మూర్తి;=ఆకృతియు, చరణ్= పాదములును, మహాం
సీ= తేజములును, మమ = నాయొక్క, చిత్తవృతేః = మనో వ్యాపారము
వలన, జాతు=ఎప్పుడును, మాగాతాం – (వెలుపలకు) చలింపకుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzxyxf4zube2y0omj370dy0o4r0jh5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223718</id>
    <revision>
      <id>578142</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 అర్థస్తబకము. గాక. 'ఛిన్నాఘవల్లీ' అనునవి మొదలుగాగల శబ్దములు, మూర్తికి వి శేషణము లగునప్పుడు స్త్రీలింగ ప్రధమైక వచనరూపములుగాను, చరణవి శేషణములగు నపుడు పుంలింగ ప్రథమాద్వి వచ...'</comment>
      <origin>578142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="eax26vfkheho17x85kiakxulch60z7u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;204
అర్థస్తబకము.
గాక. 'ఛిన్నాఘవల్లీ' అనునవి మొదలుగాగల శబ్దములు, మూర్తికి
వి శేషణము లగునప్పుడు స్త్రీలింగ ప్రధమైక వచనరూపములుగాను,
చరణవి శేషణములగు నపుడు పుంలింగ ప్రథమాద్వి వచనరూపములు
గాను, మహస్సులకు విశేషణము లయినపుడు నిహిత. నిరుద్ధ, నికా
మం అకుత్త రపదము లంగలి 'ని' అనువర్ణమును జేర్చుకొని నపుం
సరప్రధమాబహువచనములు గాను యోచింవవలయును. క్రియాపద
ఎన్నిటికిని సమానము.
అదురితిరాజ విదళితకర్మ శ్రేణీ నిరుద్ధరగభరా!
మూర్తి' క్రమా వచాంసి శివస్య లోకే సుఖం గా తామ్!9
టీవీ || అదుఁశ రాజ్ (ని)= పుణ్యసంగములు గలది (వి) యు,
(ని) దళితకర్మ శ్రేణీ(ని)= ఛేదింపఁబడిన కర్మబంధములు గలది (వి)
యు, (నగు) శివస్య=శివుని యొక్క, (ని) రుద్ధ రాగభ రా=నివారింపఁ
బడిన యసురాగాతిశయముగల, మూర్తి ;=ఆకృతియు, క్రమౌ=
పాదములు, నచాంసిచ = వచనములుగు, లో కే=లోకమున, సుఖం=
సుఖమును, గా తాం=చేయుఁ గాక, పై రెండువి శేషణములను వెనుకటి
పద్యమునందువలె నన్వయింపవ లెను.
స్ఫురితీసుభాషిత పాళీ నిహతపత్యూహ సంశయం బ్రాహ్మ్యాః॥
మూర్తి ; క్రమౌ మహాంసి ప్రభవత ముదితం వజ్రం దాతుం॥
À స్ఫురితసు భాషిత రాజీ (ని) = కూర్పఁబడి . శోభన వాక్పరం
పరలుగలది (బి) (యగు) బాహ్మ్యాః = సరస్వతియొక్క మూర్తిః=ఆకృ
తియు, మౌ= పాదములును, మహాంసి — తేజములును, (ని) హత
ప్రర్యూహిసంశ మం=పోఁగొట్టఁబడినవిఘ్న ములవలని సందేహముగల
వరమ్= శ్రేష్ట మైన ముదిశం=సంతోషమును, దాతుచ్చుకొఱకు ప్ర్ర
భవ =సమర్ధములగుగాక . పై విశేషణమును వెనుకటివలె నన్వయించు
కొనునది.
§&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eax26vfkheho17x85kiakxulch60z7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223719</id>
    <revision>
      <id>578143</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 20% ప్రచురవభావన హీతా వంచితపర మోదయా విలా నేన! దాతుం ప్రభవత ముదితంవరమగ్నే రవివిధూవిధి హరీశా |11* ఈపద్యమున అగ్ని, చంద్ర, సూర్య, బ్రహ్మ, విష్ణు, మహే శ్వరపరములుగా విశేషణము...'</comment>
      <origin>578143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="cff0r3inaylk1v05kcew9xguu7w795e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
20%
ప్రచురవభావన హీతా వంచితపర మోదయా విలా నేన!
దాతుం ప్రభవత ముదితంవరమగ్నే రవివిధూవిధి హరీశా |11*
ఈపద్యమున అగ్ని, చంద్ర, సూర్య, బ్రహ్మ, విష్ణు, మహే
శ్వరపరములుగా విశేషణముల నన్వయింపవలయును. ఎట్లన,
టీ॥ ప్రచురప్రభ=అధిక ములయిన కాంతులుకలిగినట్టియు, అవ
నహిత=(వనములకు శత్రుఁడవైనట్టియు) రక్షించుటయందిష్టుఁడ వై
నట్టియు, అవంచితపర మోదయ= వంచింపఁబడనియధి కై శ్వరముగలిగి
నట్టియు (అగ్ని హోత్రునకు నైశ్వర్యముప్రసిద్ధము) “ధనమిచ్చే దు
తాశనాత్ * అనుట. అగ్నే = ఓ అగ్నిహోత్రుడా! అవిలా నేన=స
మగ్రవిలాసముచేత, తం= ప్రసిద్ధమయినదియు, ఉదితం కోరఁబడిన
దియునగు, వరం=వరమును, దాతుం = ఇచ్చుటకై, ప్రభవ=సమర్ధుఁ
డవగుము. ఇదియగ్ని పరమైనయర్ధము. 2 ప్రచురవభౌ= అధిక మయి
న కాంతులుకలిగినట్టియు, అనహిత్=మిత్రులై నట్టియు, అంచితపర
మోదయే=ఒప్పిదమయిన యుయదములుకలిగినట్టియు, రవివిధూ!=ఓ
సూర్యచంద్రులారా! ఇలా నేన= (ఇ + లాసేన) దయయొక్క లీలలచే
త, ఉదితం=కోరఁబడిన, వరం=వరమును; దాతుం=ఇచ్చుటకొరకై (న
మర్దులగుదురుగాక; ఇది సూర్యచంద్ర పరమగునర్ధము. 3 ప్రచుర
... తాః ప్రచుర=ప్రసిద్ధమయిన, ప్రభ= కాంతులచేత, అవన
రక్షించుటయందు, హితాః=ఇష్టులైనట్టియు, వంచితపర మోద
యాః=తిరస్కరింపఁబడిన యుత్పత్తి గలవారును, అగు విధి హరీశాః
సుప్రభావా నిబద్ధోద్య త్పుణ్యభావా నియోగతఃః
మార్తి : క్రమౌ మహాంసి శ్రీహరే ర్యుగచతుష్టయే॥
వదనం పాదౌ వాచ స్తవ శివ సురభీ రణాయ దుగితానామ్|
విమలతనూ రసిక్కో2.పి స్మరతి స్మరనాగపంచాస్య ॥
అను నధిక పాఠములు కన్నట్టుచున్నవి.
*&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cff0r3inaylk1v05kcew9xguu7w795e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223720</id>
    <revision>
      <id>578144</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '806 అర్థన బఠము. ఓబ్రహ్మవిష్ణువు హేశ్వరులారా! విలానేన = విలాసముచేత, వరం ష్టమయిన ముదితీం=ఆనందమును, (ముక్తిని) దాతుం= ఇచ్చుటకు, ప్రభవత=సమర్ధులగుదురు గాక. ఇది బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వర...'</comment>
      <origin>578144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="cz9kma8fpdodjvtybh0avr9cby2cn27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;806
అర్థన బఠము.
ఓబ్రహ్మవిష్ణువు హేశ్వరులారా! విలానేన = విలాసముచేత, వరం
ష్టమయిన ముదితీం=ఆనందమును, (ముక్తిని) దాతుం= ఇచ్చుటకు,
ప్రభవత=సమర్ధులగుదురు గాక. ఇది బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వర పరమగు
నర్థము.
ముఖాంభోజం కుచౌ క్రీడాః సుప్ర్రభావంచిత శ్రియః
రాధాయా, యమునాతీ రేవి స్సుఖసమృద్ధ యే॥ 12
1 చిత్రశ్రియః=వృద్ధినొందింపఁబడిన శోభగల, రాధాయాః=
రాధయొక్క, సుప్రభావం = మంచి తేజస్సు గలముఖాంభోజం=ముఖ
పద్మమును, 2అంచితశ్రియః = ఒప్పిదమయిన శోభగల, రాధాయాః=
రాధయొక్క, సుప్రభౌ=మంచి కాంతిగల, కుచౌ=స్తనములును, 3
యమునాతీ రే—యమునానదియొడ్డునందలి, వంచి తత్త్రియః=వంచింపఁ
బడినలక్ష్మీగల, రాధాయా:= రాధయొక్క యు, విష్ణోః= విష్ణునియొక్క
యు; సుప్రభావాః=మంచి ప్రభావముగల, క్రీడ్యా=ఆటలును, సుఖసమృ
ద్ధయే=సౌఖ్యసంపత్తి కొఱకు (నగుగాక.) ఇందువచనత్రయమునఁగల
ముఖాంభోజాదిక_ర్తృవాచకములకుఁ గ్రమముగా, అస్తు, స్తాం, సన్తు
అనెడిక్రియ్చాదము లథ్యాహార్యములు.
హృద్యావలివిలానేన మధ్యశ్రీ 8వ యోషితః
కపోలా వివ నాగస్యశ్రియో గాతె భవద్భుజాః॥ 18
టీ|| యోషితః= స్త్రీయొక్క, వలివిలాసేవ-త్రివరులయొక్క శో
యోషితః=స్త్రీయొక్క,
భచేత హృద్యా= మనోహరమైన, మధ్య శ్రీరివ=నడుముయొక్క శోభ
వలెను, అలివిలా నేన=తుమ్మెదలయొక్క విలాసము చేత, హృద్యౌ = మ
నోహరములైన, నాగస్య=ఏన ఁగుయొక్క, కపోలావివ=క పోలములు
వలె, (బ)వలివిలా నేన=&quot;వబ యోర భేదః&quot; అనియుండుటచే) బలవంతుఁ
డై నవానితోనై నవిలాసముచేత అనగా యుద క్రీడ చేత హృద్యాము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cz9kma8fpdodjvtybh0avr9cby2cn27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223721</id>
    <revision>
      <id>578145</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 207 నోహరములైన, భవద్భుజాః = నీయొక్క భుజములు శ్రియః=శోభను గా తే=పొందుచున్నవి. (ఇది కానొక రాజును గూర్చి పలికెడుమాట గానన్వయించుకొననది). ఈపద్యమునం దేశ వచనద్వివచన బహువచ...'</comment>
      <origin>578145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="9nrcnbi6oooqkwql3qdqcf43bdtf1r8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
207
నోహరములైన, భవద్భుజాః = నీయొక్క భుజములు శ్రియః=శోభను
గా తే=పొందుచున్నవి. (ఇది కానొక రాజును గూర్చి పలికెడుమాట
గానన్వయించుకొననది). ఈపద్యమునం దేశ వచనద్వివచన బహువచ
నములందున్న కర్తృపదముల కనుగుణముగా విశేషణము లన్వ
యించుచున్న వి.
1 వింధ్యశిఖరా వివ శోభితా విభౌఘేన చంద్రలేఖా.
2 కశ్యపార్కా వివ శోభితా వరుణేన ప్రతీచీ ।
3 వనప్ర దేశా వివ శోభితా వేణీవిలా సేన స్త్రీ ॥ 14
1 ఇభౌ ఘేన=గజయూధముల చేత, శోభితే=ప్ర కాశింపఁ జేయఁ
బడిన, వింధ్యశిఖరావివ=వింద్యపర్వత శిఖ: ములవలె, విభౌ
ఘేన = కాంతిసంఘము చేత, చంద్రరేఖా= చంద్ర రేఖ, శో
భితా = ప్రకాశింపఁ జేయఁబడెను.
2 అరు ణేన=అనూరునిచేతి, సేవితౌ = సేవింపఁబడుచున్న, కశ్య
పార్కావివ=కశ్యపసూర్యులవలె, వరుణేన =వగుణుని చేత,
ప్ర్రతీచీ=పశ్చిమదిక్కు, శోభితా= ప్రకాశింపఁ జేయఁబడు
చున్నది.
3 ఏణీవిలా నేన= లేళ్ళయొక్క విలాసముచేత, శోభితౌ=ప్రకా
శింపఁ జేయఁబడిన, వనప్ర్ర దేశావివ = అరణ్వస్త్ర దేశములవ లె
వేణీవిలా సేగ=జడయొక్క విలాసము చేత, స్త్రీ=యువతి,
శోభితా=ప్ర కాశింపఁ జేయఁబడుచున్నది.
ల క్ష ణ ము .
వ్యసనాంత సొంత బహువచన తృపత్య యాంత లీలాభిః।
ధాతించతుర్ధ్యేకవచ నా గతనమలై ర్మహాద్భుతం భవతి॥ 15
అవ——ఇపుడు వేఱక యద్భుత ప్రకారమును జెప్పుచున్నాఁడు.
వ్యననా....భీ_వ్యవనాంత ఉ, ఇ, అన్, ఆగ్, ఇవియంతమునఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9nrcnbi6oooqkwql3qdqcf43bdtf1r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223722</id>
    <revision>
      <id>578146</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208.1 అద్ధన బకము. గలిగినట్టియు, సొంతబహువచన=నకారాంత బహువచనయు లైనట్టి యు, తృపత్యయాంత= దాతా' పితా' ఇత్యాదితృప్రత్యయాంత ములయినట్టియు (శబ్దములయొక్క) లీలాభి;=విలాసము లచేతను, ధాతు... వై...'</comment>
      <origin>578146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="d2be5sqxox1hwvtb1rzu7hswjyjzvku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;208.1
అద్ధన బకము.
గలిగినట్టియు, సొంతబహువచన=నకారాంత బహువచనయు లైనట్టి
యు, తృపత్యయాంత= దాతా' పితా' ఇత్యాదితృప్రత్యయాంత
ములయినట్టియు (శబ్దములయొక్క) లీలాభి;=విలాసము లచేతను,
ధాతు... వై ః=ధాతు, దాతువు యొక్క, చతుర్ధి = లజ్ నందలి, ఏకవచ
న=ఏకవచనమునకు, (ధాతువుయొక్కలజనకు చతుర్థియని కాలాపిక
సంకేతము) అగ్రగత=అగ్రమును బొందిన, నమలై :=న కార మకార,
లకా రాదిశబ్దములచేతను, మహాద్భుతం= మిక్కిలి యద్భుతము,
భవతి= అగుచున్నది. ఉకారాంత, ఇకారాంత, సొంత, నాంత
శబ్దములు వ్యవనాంతములు. ఇందు ప్రభు;' అనెడి యు కారాంత
శబ్దము బహువచనమున ప్రభవః' అనెడి రూపమును దాల్చియు
జన్మస్థానమని యర్ధాంతరము నిచ్చునపుడు ఏకవచనరూపమునే
బొందుచున్నది. ఇట్లనే ఇకారాంత శబ్దములకును
యోచింపవల
యును. ఇ షేకవచనద్వివచనములు నర్థవి శేషములచే సమానరూపము
ను బొందించుటయే యద్భుతయ. ఈలక్షణములకు వరుసఁగా నుదా
హరణములు చూపఁబడుచున్నవి. —
t
-
1 శోభితరవో వనప్రదేశా ఇవ గాయన
1 తేజోఒనుగతరుచిరవయోవైశ్వానరా ఇవ గార్క్రమ్|
3 అనేక పశుచయో నృపా ఇవదేశ ! |
4 విశదహయః పాతాల ప్రదేశా ఇవ చంద్రః।
16
1 ఉకారాంతమున కుదాహరణము-శోభితర వః = ప్రకాశించు
చున్న వృక్షములుగల, వనప్ర దేశాఇవ = అరణ్యభూముల
నలె, గాయనః=పాట గాఁడు, శోభితరవః = ప్రకాశింపఁ జేయఁ
బడిన గానస్వరముకలవాఁడు.
t 1 ఉల్ల సిత స్త్రీళవయానృవసభా ప్రదేశా ఇవవనమ్!
౧‘*భ్రమదలయః పద్మాశివ కామః&quot; అధిక పోఠములు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2be5sqxox1hwvtb1rzu7hswjyjzvku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223723</id>
    <revision>
      <id>578147</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot;వి కల్పలత, 209 2 ఇకారాంతములకు వాహరణములు _ తేచో...య:= తేజో నుగత= తేజస్సుచే వంచఁబడిపై య= సూర్యులైన టి, న్వెన = కాంతిచే, రవ అవి లె, రాత్ర 5= శరీరము, తేజో&gt;- \7=9కాశం యిచే బనట్టి ఝు, మంట యు=ు '', ప్ర్...'</comment>
      <origin>578147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="6t97kl2yhhd4d4heach7vplr1r19pc7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;వి కల్పలత,
209
2 ఇకారాంతములకు వాహరణములు _ తేచో...య:= తేజో
నుగత= తేజస్సుచే వంచఁబడిపై
య= సూర్యులైన టి, న్వెన
=
కాంతిచే, రవ
అవి లె, రాత్ర
5= శరీరము,
తేజో&gt;- \7=9కాశం యిచే
బనట్టి ఝు,
మంట యు=ు '', ప్ర్రా యము
గలది.
త అనేక య్య
అనేక
1,107) Jeg
P)గు, నృపాశిన = రాజు ల వలె, దేశ, గేశము, అనేక =విస్తా
మె, పశుచయ శుసంఘము
1285 5.27–9 din Bib¬
ము'\ ', పాశాల దేశా
చంద్ర);= చంద్రు9
ములు గలవాఁడు. ---
*'
లహయ,= ర్ప
సారా?. దేశ ' 'వ లె;
చ్చయిలై ఎ, హను = గుఱ్ఱ
1 నిబిడతమాగిరయ ఇవ గుహాప్ దేశ |
2 విలసగినా పన
ఇం వణికి
3 బహుస్వరా రాజా ఇవి కూప || 17
అసంతముల కుదాహరణము బ.
నిబిశతమా;=మిక్కిలి) టనైనను ర = పర్వతములవలె గుహా
ప్ర్ర దేశ;=కొండబి ) ము మొక్క లోపలి కాగ, నిబిడత రూః,
ఢాంధకారము గలది.
2 బిలసదానా;=పుట్టలుని సముగాగ, పన్నగా౩వ= సర్పము
లవలె, నణి5 =వర్త గుఁగు, విలసత్ = ఒప్పుచుస్న,
బండ్లుకలవాఁడు.
అః=
3 బహుస్వరా= మిక్కి_ లిధనముగల, రాజాగ ఇవ=రాజులవ లె,
కూప= రూయి బహు='స్తారమైనట్టియు, సు= యోగ్య
27&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6t97kl2yhhd4d4heach7vplr1r19pc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223724</id>
    <revision>
      <id>578148</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 అరస బకము. 26 మయినట్టియు, అర్ణాః=జలముగలది, ఏకవచనపక్షమున, తమాః, అనాః, అర్థాః| అనుపదత్రయము ననంతములు. 1 అనుల్లంఘితసీమా జలధి 8వ సత్పురుషాః ॥ 18 ఏషా మ గే ఘోష వ దాదయః శబ్దాః ప్ర యోజ్యాః |...'</comment>
      <origin>578148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="qkhjtu3f1o048wdo6i4c40i1hb51i4d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;210
అరస బకము.
26
మయినట్టియు, అర్ణాః=జలముగలది, ఏకవచనపక్షమున,
తమాః, అనాః, అర్థాః| అనుపదత్రయము ననంతములు.
1 అనుల్లంఘితసీమా జలధి 8వ సత్పురుషాః ॥ 18
ఏషా మ గే ఘోష వ దాదయః శబ్దాః ప్ర యోజ్యాః |
నాంతముల కుదాహరణము.
అనుల్లంఘిఠసీమా=అతిశ్రమింపఁబడని హద్దుగల, జలధిరివ=
సముద్రమువలె, సత్పురుషాః = సజ్జనులు, అనుల్లఘితసీమాః=అతిక
మింపఁబడని మర్యాదగలవారు. నాంతపదములకుఁ బరముసఘో
షవర్ణము : దియందుఁ గల పదములే బ్రయోగింపఁ బడవలెను.
1 శ్రీశనగనః సుకవిప్రబంధ ఇవ గ్రీష్మపథా ॥ 19
సాంతములకుదాహరణము.
శ్రిత సం సః=ఆశ్రయింపఁబడిస రసికులుగల, సుకవిప్రబంధ ఇవ=
సత్కవియొక్క కావ్యమువలె, గ్రీష్మప థాః=గ్రీష్మ కాలమార్గములు
శ్రిత సర సః=ఆశ్రయింపఁబడిన సరోవరములు గలవి
1 సుసంపన్న యోద్ధార సైసైన్యనివేశా ఇవ దేశాధిపతిః ।
2 సర్వదాతారః పృధివీపశయ ఇవ భీరవః
తృష్ప్రత్యయాంతముల కుదాహరణములు.
సుసంపన్న యోద్ధార:=లెస్సగాఁ గూడియున్న యోధులుగల
సైన్యని వేశాఇవ=స్కంధావారములవలె, దేశాధిపతిః= రాజు, యో
గ్యమయిన, సంపత్=సంపదలయొక్కయు, నయ=నీతియొక్క
ఉద్ధారః=నిర్మాణము గలవాఁడు.
2 సర్వదాతారః = సర్వమును దానము చేయునట్టి, పృధివీపత
యఇవ= రాజులవలె, భీరవః=భ యోత్పన్న మగుధ్వని, సర్వ
దా=ఎల్లప్పుడును, తార=ఉన్నతస్వరముకలది,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qkhjtu3f1o048wdo6i4c40i1hb51i4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223725</id>
    <revision>
      <id>578149</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 't కవి కల్పలత. 211 మృగయా తారః= జంతువులను వెంబడించు, వ్యాధాశివ= వేటగాండ్రవలె, అశ్వః = గుఱ్ఱము, మృగయా=వేటయందు తార,=ఉన్న తస్వరముగలది. లక్షణము. రస్తన్యా బహువచవైక వచనయో స్సామ్యం భ వతి న...'</comment>
      <origin>578149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2152" sha1="b2y3to9uga9dh9smugqww8iphutomy9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;t
కవి కల్పలత.
211
మృగయా తారః= జంతువులను వెంబడించు, వ్యాధాశివ=
వేటగాండ్రవలె, అశ్వః = గుఱ్ఱము, మృగయా=వేటయందు
తార,=ఉన్న తస్వరముగలది.
లక్షణము.
రస్తన్యా బహువచవైక వచనయో స్సామ్యం భ
వతి నవజాదిశ | 21
నమల
దాతో ర్యస్త న్యాః=ధాతుయొక్క లజకు, సమలా దిశ
వర్ణములాదియందుఁగల శబ్దములచే, బహువచనై కవచన
యోః=బహువచనై కవచనములకు, సామ్యం = సమాసగూపము భన
తి=అగుచున్నది ఉదా. అభవన్ని తాలితం ఇందు, అభవత్; అను
ధాతువునకు నితాంతం, అనెడి నాకారాదిశబ్దసంబంధముచే, అభ
వత్' (అభవన్' అని వచనద్వయ రూపముగా పదచ్ఛేదము. ఇట్లనే
(అస్మరన్మానన' మిత్యాదులూహ్యములు.
ఇది .అర్థాఖ్యచదుర్థ స్త బక మున
“నద్భుతమ’ను రెండవకుసుమము.
89. 89. 89.
అ ర స ఒక ము.
3 చిత్ర ము.
అనులో మవిలో మ శబ్దములు,
-
నయన నర్తన-కనక - మహిమ- కరంక - లంక - కాలికా-కారి కా
సారసా-మధ్యమ-కరక-న వేన- నవ్యేన తావతా తార తా తామ్యతా.
విభవి కేన కేక వక - కంచుక- కాముకా- కాశికా-నన్దన-దమ్భద- దిరద-
1 బహుధాతారా పృధివీపతయ ఇవగిరికూటః = అని అధిక
పాఠము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2y3to9uga9dh9smugqww8iphutomy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223726</id>
    <revision>
      <id>578150</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 అ రస బకము. లగుల-యోగ్యయో-గతత - హావవహా-పతదాతప. వర భైరవ-వర కై రవి-నర్ పౌరవ కల ఎ) లకతమణీ రతిరడసోదర నద భేదన_ దంప తీప 2017-03- 10 క కాల- పందే దేవం లేఖఖ లే_రవీ 1. ఎర్రగా వ్యాట ఫిములు, కర్తృకర్మక్ర...'</comment>
      <origin>578150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="oiijez21k59whs07myqoa6psdaahjxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;214
అ రస బకము.
లగుల-యోగ్యయో-గతత - హావవహా-పతదాతప. వర భైరవ-వర కై
రవి-నర్ పౌరవ కల ఎ) లకతమణీ రతిరడసోదర నద భేదన_ దంప తీప
2017-03-
10
క కాల- పందే దేవం లేఖఖ లే_రవీ
1. ఎర్రగా వ్యాట ఫిములు, కర్తృకర్మక్రియాది X ప్త ములు
అషలో బవిలో మవృత్త ములు, మొదలగు శబ్దాలంకారవి శేషములను
రావు, టి శ్రుతం దుపయుక్తములగు శబ్దము
నీ పంచు
ల నివాసిలను)లో ని)ని - హో బరిలో శబ్దములు గొన్ని ప్రద
రింపఁబడెను. -
అన్యా}'
మశబ్దములు
యామా… నారా…క భు_బ_వ '_ గాధా_సుత్రామా- మాలికా
X-5--5-- వాతాపినా-పి
నాశనా… ) రాకాను కా-వారి దేవం సన్యా- భోవికర్తన నస్ద
నవు__సవాసా-
నిధే వే
113
)
సర్వే ప తిలకినుగా జేయఁబడినయె
డం సన్యాసము నిచ్చు. ఇట్లనే బుద్ధికొలని యూహించుకొనునది.
P
యత్రి రూరినిగూహనమ్ ||
-కాన్యాహు శృతుర్విధ మిదం యథా ॥ 3
し
కా
ఉపాయ లు ''
ఖండ శేము మొదల
ఎు రాగల,
ఉపాయేన =
Ex', ') రని వాహనమ్=క్తి యాపదముల
. రు) ఎకాం నాద్యాశృతి హేతుతా”
&quot;నాసా ర్యాకారనియంత్రణా చ్యుత గూఢా
దివాచీ 1) మ్యం (ప్రవతు్పుడు మాతార్ధ మాత్ర యోర్బిందు
వర్ణయోశ్చ్యా ఎన్మాతి సూకారక సంబంధపదై రూఢం చతుర్వి
తి)
ధం&quot; అనికావ్యప్రకాశక.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oiijez21k59whs07myqoa6psdaahjxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223727</id>
    <revision>
      <id>578151</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 21$ మొదలగు వానిని మాటు వెట్టులు గలదో, తత్- = దానిని, క్రియాగుప్త కాద=కీయాగుప్త ము మొదలగు కానినిగా, ఆహు' = చెప్పుచున్నారు ఇదమ్=ఈక్రియాదిని బావానము. చతుర్విధమ్ = నాల్గువ...'</comment>
      <origin>578151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3085" sha1="kuzgs4wxlp5fo52uhtsyafqqudkboia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
21$
మొదలగు వానిని మాటు వెట్టులు గలదో, తత్- = దానిని, క్రియాగుప్త
కాద=కీయాగుప్త ము మొదలగు కానినిగా, ఆహు' = చెప్పుచున్నారు
ఇదమ్=ఈక్రియాదిని బావానము. చతుర్విధమ్ = నాల్గువిధములు. కర్తృ
కర్మ—క్రియా_సంబంధ గుప్తభేదముంచే నాల్గువిధములగును....
యథా=ఎట్లన_
క్రి చూగుప్త ములు.
రాజ ~్నవఘనశ్యామ ని స్త్రీంశా! దుర్జయు।
al
ఆకల్పం వసుధా మేతాం విద్విషోద్య రణే బహూన్ II 4
ఘన శ్యామ= మేఘమువలె ఎల్లనైనవాఁడా? సిస్త్రింశ... య
నిస్త్రింశ=ఖడ్గముయొక్క, ఆకర్ష= గ్రహించుటచేత, దురయ – జయింప
శక్యముగాని వాఁడా! రాజ= ఓ రా | ఆకల్పం=కల్పాంతమువరకును
ఏతాం=ఈ, ఎసుధామ్ భూమిని, అవ=రక్షింపుము. ర ణె= యు
ద్ధమున, బహూన్=అనేకులయిన, విద్విష =శత్రులను, వ్య=ఖడింపు
ము. ఈపద్యమునందు “సవఘనశ్యామ” “అద్య&quot; అను పద
ములను శీఘ్రముగా స్పురించునటు జేసి 'అవ'ఁద్య' అను క్రియా
ఠములను మాటుపరచుటచే నిది క్రియాగుప్త మనఁబడును.
ప్రాతః ప్రాత స్సము తాయ దౌద్వావృషి కుమారశా
నిర్మలాం
గత్వా పశ్య చ కమండలుమ్
ద్వౌత్వా=ఇద్దరిద్దరు, ఋషి కుమార్ కే = మునికుమారులు
ప్ర్రాతః=ప్ర్ర భాత సమయమున, సముత్థాయ= లేచి, నిర్మలాం ప్రసన్న
మగు, సరసీం= సరస్సునుగూర్చి, గత్వా= వెళ్ళి, కమండలుం=కమం
డలువును, ప్రక్షాళ్య= కడగి, ప్రాతః = పూరించిరి (గుప్త క్రియ.)
పాండవానాం సభామధ్యే దుర్యో
ధన
తస్మై గాంచ హిరణ్యం చ వసనాభరణానిచ॥ 6
పాండవానాం=పాండుపుత్రులయొక్క సభామధ్యే సభామ
5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kuzgs4wxlp5fo52uhtsyafqqudkboia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223728</id>
    <revision>
      <id>578152</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 అర్థన బఠము. ధ్యమున, యః=ఏ, అధవః= నిర్థానికుడు, ఉపాగతః=వచ్చెనో, తస్మై= అబీదవానికొఱకు, గాంచ= గోవును, హిరణ్యంచ బంగారమును, వన నాభరణానిచ= వస్త్రాలంకారములను, అదుః=ఇచ్చిరి. ఇట ఁదుర్యో...'</comment>
      <origin>578152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="auzsxg3323wl7bwhsock3obip5zoidw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;214
అర్థన బఠము.
ధ్యమున, యః=ఏ, అధవః= నిర్థానికుడు, ఉపాగతః=వచ్చెనో, తస్మై=
అబీదవానికొఱకు, గాంచ= గోవును, హిరణ్యంచ బంగారమును, వన
నాభరణానిచ= వస్త్రాలంకారములను, అదుః=ఇచ్చిరి. ఇట ఁదుర్యోధ
న!' అనుపదము శీఘ్రముగ స్ఫురింపఁజేసి (అదుః' అనెడి క్రియా
వదముమాటు పరచుటచే నిదియుఁ గియాగుప్త మే.
——కర్తృగుప్త ములు.—
H
హార కేయూరవస్త్రాణి రత్నాని వివిధానిచ|
బ్రాహ్మణేభ్యో నదీతీ రే దదాతి ప్రజ సత్వరమ్ | 7
బ్రాహ్మణ'=ఓబ్రాహ్మణుఁడా! నదీతీ రే ఏటియొడ్డున, ఇభ్యః=
ధనికుఁడు, హార. .ణిహార=ము త్తెపుసరులను కేయూర బాహు
పురులను, వస్త్రాణి=వస్త్రములను, వివిధాని=అనేక విధములగు, రత్నా
నిచ=రత్నములనున్నూ, దదాతి = ఇచ్చుచున్నాఁడు, సత్వరం = శీమ
ముగా. ప్రజ=వెళ్ళుము. ఇందు బ్రాహ్మణేభ్యః' అనుచో నిర్థాంత
 ఁ
రభ్రమకు తావొసఁగి ఇభ్యః' అను కరృపదమునుమాటు పరచుటచే
నిది కర్తృప్తగుము.
గౌరీ వదననం కాశం శ్రద్ధయా శశినం దధా|
ఇహైవ గోపితః కర్తా వరేణాపి న లభ్యతే 8
గౌరీవదన సం కాశం=గౌరి యొక్క ముఖముతో సమానమైన,
శశినం= చంద్రుని, ఇహైవ= మన్మథునిఁ జంపిన యీశ్వరుఁడే, శ్రద్ధ
యా= ఆస క్తి చేత, దధా=ధరించెను. (ఇహైవ ఇక్కడనే, కర్తా
కర్తృపదము. గోపితః=మాటుపరుపఁబడెను. వరేణాపి—ఒక క్కసంవత్సర
మాలోచించినను, నలభ్యతేజ పొందఁబడదు. ఇందు ఇహైప' అను
పదమన్వయాంతరముతో సంబంధింపఁ జేయుటచే మాటుపరుపఁబడిన
ది కావున ని కర్తృగుప్తము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>auzsxg3323wl7bwhsock3obip5zoidw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223729</id>
    <revision>
      <id>578153</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, —కర్త్య కర్మగుప్త ములు— 215 మానకోపహతే పుంసి శాశ్వతీ) స్థిని మాశ్రయేత్ | శంఖేబ్యో స్క్రాప్ను యాత్కోపి దేశ ప్ర్రాప్నోతి కంగణైః॥ 9 టీ కోపహ తే=క్రోధమూర్ఛతుఁడగు, పుంసి...'</comment>
      <origin>578153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="8mlkoi85s3pp4yvp7s4k46ovoqg4t8m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
—కర్త్య కర్మగుప్త ములు—
215
మానకోపహతే పుంసి శాశ్వతీ) స్థిని మాశ్రయేత్ |
శంఖేబ్యో స్క్రాప్ను యాత్కోపి దేశ ప్ర్రాప్నోతి కంగణైః॥ 9
టీ కోపహ తే=క్రోధమూర్ఛతుఁడగు, పుంసి పురుషునియం
దు, మా=లక్ష్మీ, శాశ్వతీం = స్థిరమయిన, స్థితిం=ఉనికిని, నాశ్రయేత్
=పొందకుండెడిని, ఇందుఁమాన' అను పదమును స్ఫురింపఁ జేసి (మా' అ
నెడికర్తృవదము మాటు ఎరుపఁబడెను గరగనిది కర
కరృగుప్తము.
పి=ఎవ్వఁడును, ఖేభ్యః=ఇంద్రియములవలన, శం=సుఖమును, నాప్ను
యాత్=పొందకపో యెడిని దేశః = దేశము, గణై:= సంఘములచేత,
కం=సుఖమును, ప్ర్రాప్నోతి= పొందుచున్నది
ది. యీ రెండు వాక్యముల
యందును 'శం' ‘కం' అనెడికర్మపదములు గు ప్తములు.
8=
కరక్రియాగునము.
శ్లో. నాగరంగం ఫలం స్వాదు ఛిత్వా ఛిత్వా వనే వనే
వీప్సాత; కధితో హ్యర్థ; పర్యతే | తు బుధ్య తే॥ 10
రో
టీ. వనేవనే=ప్రతివనమునందును, స్వాదు=తియ్యనైన, నాగ
రంగం=నాగరఁగమనెడి, ఫలం = పండును, ఛిత్వాచిత్వా = కొరకికొరకి
వీ=పక్షులు రెండు, పాృతః = భక్షించినవి. (వీప్సాతః) అనేకమారులు,
కధితః= చెప్పఁబడిన అర్ధః= అర్థము, పఠ్యతే పఠింపఁబడుచున్నది. నతుబు
ధ్య తే= తెలిసికొనఁబడుట లేదు. ఇందు (వీ' యనుకర్త పదమునుఁ ప్సాతః'
అనుక్రియయునన్వయాంతర సంబంధముచే మాటుపరుఁపబడినవి గావున
నిది కర్తృక్రియాగు ప్త ము.
L
--
సంబంధగుప్త ము :-
బాలయా పృథివీపాల వ్యలో కత తయాననమ్ |
తదాప్రభృతి తాం నిన్యే స్మరః స్వశరవేధ్యతాం॥ 11
టీ। వృధివీ పాల=ఓరాజేంద్రా! బాలయా=(అ) తరుణిచేత,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mlkoi85s3pp4yvp7s4k46ovoqg4t8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223730</id>
    <revision>
      <id>578155</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '13 16 అర్థన బకము, తే=నీయొక్క,ఆసనం=ముఖము, (యదా=ఎప్పుడు)వ్యలో క త=చూడ బడెనో, తదాప్రభృతి=అది మొదలుకొని, తా- ఆబాలను, స్మరః= మన్మథుఁడు, స్వ ..ధ్యతాం స్వ= తన యొక్క, శర= బాణములచే, వేధ్యతాం=కొట్...'</comment>
      <origin>578155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="h318yw5glo9albfqwul76alkcy1s2v7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;13
16
అర్థన బకము,
తే=నీయొక్క,ఆసనం=ముఖము, (యదా=ఎప్పుడు)వ్యలో క త=చూడ
బడెనో, తదాప్రభృతి=అది మొదలుకొని, తా- ఆబాలను, స్మరః=
మన్మథుఁడు, స్వ ..ధ్యతాం స్వ= తన యొక్క, శర= బాణములచే,
వేధ్యతాం=కొట్టఁడగుటను, నిన్యే=పొందిం చెను, ఇందు“తయా” అను
పదము &amp; బాలయా' అనుప' మునకు విశేషణమున స్ఫురణమును గలి
గించి (తే) అనెడిసంబంధ వాచకములు మాటుపరచెను కనుకనిది సం
బంధగుప్తము, వ్యలో గత + తే + ఆన్సమ్= అని పదచ్ఛేదము.
ఆధాగసంబంధకర్త గుప్తములు.
శ్లో॥ కావేరీ రమ్య రాజీన విలసద్గంధబంధునా।
మధుమాససమా రేణ వర్థ తే త్ర’కస్య: కా' 12
ణ-మధు
టీ కావేరీ . నా_కావేరీ='వేర్సీదియండలి, రమ్య = సుం
దరమయిన, రాజీన=పద్మములయందు, విలసత్=ప్రకాశించుచున్న,
గంధ=పరిమళము డ, బంధునా= సమాసమయి, మధు
వసంత కాలమందలి, సమీరేణ = మందమాతముచేతి. కుత్ర=ఎక్క
డ, కస్య=ఎవనికి, కా=ఏది, సిద్ధతే వృద్ధిబొందుచున్నది. ఇందలి
ప్రశ్నములకు త్తరములయినట్టి యాధార సంబంధకర్తృపదములు మా
టువెట్టఁబడెను. ఎట్లు? (వేరీ' అయినపుడు * కౌ + ఏ; + ఈ&quot; అనిపద
చ్ఛేదము. అనగా కౌ=భూమియందు (ఆధారము) ఏ; = మన్మధునకు,
(సంబంధము) ఈ శోభ (కర్త) వృద్ధిపొందుచుచున్నది అనియర్ధము.
శ్లో॥ శబ్దానాం సార్థతా యేషామ్ హీనానా మర్థమాత్ర యా!
తై రర్ధమాత్ప్రచ్యుతక మేవ బిందుచ్యుతాదికం॥ 13
అవతారిక __చిత్రమునంది నాంతర భేదములగు నర్థమాత్రాది
చ్యుతకములయొక్క లక్షణమును నిరూపించుచున్నాఁడు. అర్ధమాత్ర
యాజవ్యంజన (హల్) వర్ణముతో, హీనానాం = శూన్యములై నట్టి
యేషాం=యే, శబ్దానాం= శబ్దములకు సార్థ తా= (సార్థక్యము) అర్థ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h318yw5glo9albfqwul76alkcy1s2v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223731</id>
    <revision>
      <id>578156</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 1 217 ముతో గూడియుండుటోఁ తై= ఆశబ్దములచేత, అర్ధమా త్రాచ్యుతకం =అర్ధమా త్రాచ్యుతకము భవతి = అగుచున్నది ఎమ= ఈప్రకారము గా, బింద్యుచ్యు తాదిక = బిందుచ్యుతి, మాత్రాడ్యు తా&quot; నల...'</comment>
      <origin>578156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="g1uokl404osiprm9z47o0z3f47lg298" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
1
217
ముతో గూడియుండుటోఁ తై= ఆశబ్దములచేత, అర్ధమా త్రాచ్యుతకం
=అర్ధమా త్రాచ్యుతకము భవతి = అగుచున్నది ఎమ= ఈప్రకారము
గా, బింద్యుచ్యు తాదిక = బిందుచ్యుతి, మాత్రాడ్యు తా&quot; నలు యో
చింపవలెను) అనగా నొకశబ్దముము నుండి యొ* ధ్వ జువర్ణము తో
సివేసినప్పుడును మరల జేర్చినప్పుడుని సత్వేర్థములఁబొం ! చూపర
ము రెండర్థములచేతను మిగిలిన ప సన్యాసముతో నెక్క సమన్వయిం
చునో యచ్చట నిర్థమాత్య్రాచ్యుతకు యి వేడి చిత్ర మరియు, బిందుమా
త్రాదులకు నిట్టి కార్యముకలిగెనేని బి గుచ్యుతక సూత్రాచ్యుతకము
లగుని ఎయు భావము. వర్ణాదులలో పిండు పునరు లోపింపనపుడును
పద్యార్ధము చెడకుండుటయే .. లిచిత్రాంశము.
_అర్ధమాత్రాచ్యుతకము—
సత్యశీల దయో వేత&quot; —తా శుచి రామత్సర'
జిన స్సర్వాత్మనా సేవ్య' ముచ్చై రధ్సీఎతె ॥ 14
సత్య . . . . పేశః __సత్య= సత్యముతోడను, శీల సత్స్విభా
వముతోడను దయా=కరుణతోడను, ఉపేత=గూడియున్న వాఁడును
దా తా=దానశీలుఁడును. శుచి = పవిత్రుఁగును, అమశ్సర'=పరుల శ్రేయ
మునుసహించువాఁడును. (నగు) దీనిః= విరాగి, సర్వాత్మనా= అన్నివి
థములచేతను ఉచ్చైః=ఉన్నతమయిన, పదం= మోక్షమును, (ఐశ్వర్య
మును) అభీప్స తా=కోరుచుండువానిచేత, సేవ్య = సేవింపఁదగినవాఁడు
ఇందు “జిన్న&quot; అను పదమున “హల్” మాత్రమగు “జ్* అనెడి అర్థ
మాత్రములోపించెనేని “ఇన&quot; అనెడి పదము సిద్ధమగురు, అనగా
ప్రభువనియర్థము. ఈ రెండు దముల చేతను బద్యమన్వయించును గనుక
లో పించిన పుడర్థ మా తాచ్యుతకమని చెప్పఁబడును.
మధ్యేసూరిసభంభూరి స్వీకృతా నగసంగమా
నలభంతే నరాళ్ళోఖాం భానీవ రవిభానుషు ॥
28&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1uokl404osiprm9z47o0z3f47lg298</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223732</id>
    <revision>
      <id>578157</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 అర్ధస బకము. టీ|| నగసంగమాః=పర్వతములయొక్క సంబంధముగల (అనగా తపస్సు జేసికొనుటకై పర్వతములనాశ్రయించియుందు హారని భావము - నరాః=మనష్యులు, మధ్యేసూరిసభం = దేవసభయందు, స్వీకృతా = స్వీకర...'</comment>
      <origin>578157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3158" sha1="3fb5akyew3de4ofauhgqhvt641kd31i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;218
అర్ధస బకము.
టీ|| నగసంగమాః=పర్వతములయొక్క సంబంధముగల (అనగా
తపస్సు జేసికొనుటకై పర్వతములనాశ్రయించియుందు హారని భావము -
నరాః=మనష్యులు, మధ్యేసూరిసభం = దేవసభయందు, స్వీకృతా =
స్వీకరింపఁబడినవారై, భూరి–అధికమగు, శోభాం= కాంతిని, రవిభా
నుషు=సూర్యకిరణములయందు, భానీవ=నక్షత్రములవలె, నలభంతే
=పొందరు (అభ్యాసయోగులు బ్రహ్మవేత్తలగు దేవతలనడు మనధిక
ముగా వకాశింపరనిభావము “స్వీకృతానన్గసంగమ్మా' అనుదాని
లో నడుమనున్న “జ్” కారము లోపింపఁగా &quot;స్వీకృతానగసఁగ' '
మా:&quot; అనియగుచున్నది. అందుచే నియమాచ్యుత మనం
బడుచున్నది, లోపింపనిపక్షమునం దరవికింది విధముగానుండును,
స్వీకృతానంగసంగమాః=స్వీకరింపఁబడిన మన్మథ సంబంధముగల, నరా
=మనుజులు, మధ్యేసూరిసభం= పండితులసభలో, భూరి=అధికముగా
శోభాం=శోభను, రవిభానుషు = సూర్యకిరణములయందు, దౌనీవ=న
త్రములవలె, నలభం తే=పొందరు.
_బిందుచ్యుతకము _
-
యథా సత్ప్రసవన్స్నీగ్ధస్సన్మార్గ విహిత స్థితిః
తథాసర్వాశయసృత్యమయ మేవకుల దుమః॥ 15 •
ი
టీ యథా=ఏప్రకారము, సత్ప్రనవః = మంచినంతానము ల
వాఁడును స్నిగ్ధః= స్నేహముకలవాఁడును, సన్మార్గవిహీతస్థితః = మందో'
మార్గమునఁ జేయఁబడినయునికి గలవాఁడును(అగుచున్నాఁడో)తథా
విధముగానే, సర్వాశ్రయః= సర్వజనాశ్రయుఁడయిన అయం=ఈతఁడు'
“సాహనేనాశ్రితాపద్మాలయేన జలదాత్యయే
అర్ణవ స్వాభిసరణే రహోముంచతిత వాహినీః • అధిక పాఠము .
ఇందు “సాహ నేన” అనుచో సాహం నేనఅనియు రహ!&quot; అనుచోట
&quot;రం&quot; అనియునగును.
88
B&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fb5akyew3de4ofauhgqhvt641kd31i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223733</id>
    <revision>
      <id>578158</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 219 వకులుమః కులద్రుమఏవ—వంశమునకు వృక్షమువంటివాఁడే సత్యం = సందేహము లేదు. “ఆయం మేవకులద్రుమ:&quot; అని యుండుటకుబదులుగ నందలి య కారముతరువాతనున్న బిందువులోపించుటచే నిదిబిం...'</comment>
      <origin>578158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="raqihho02t7pa7i99feswpn0ejkx0fv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
219
వకులుమః
కులద్రుమఏవ—వంశమునకు వృక్షమువంటివాఁడే సత్యం = సందేహము
లేదు. “ఆయం మేవకులద్రుమ:&quot; అని యుండుటకుబదులుగ నందలి
య కారముతరువాతనున్న బిందువులోపించుటచే నిదిబించ్యుతకము
రెండవపక్షమునందర్ధము అయం= ఈ, మే=నాయొక
=జగడ చెట్టు యథా= ఏప్రకారము, సత్ప్రనవః=మంచిపువ్వులచే,
స్నిగ్ధః=పట్టమైనట్టియు, సన్మార్గవిహిత స్థితి: నన్మార్గ=నక్షత్రమా
ర్గమున, విహిత=చేయఁబడిన, స్థితిః=ఉనికిగలదియునై నదో లేథా-
ఆప్రకారముగా, సర్వాశయ:=ఎల్లరకుఁ బ్రాపై (ఒప్పుచున్నది) సత్యం
=నిశ్చయము,
మాత్రాచ్యుతకము,
శ్లో ॥ దశాంతరస్థితాన్ భావాన్ కళాతీతా నపి స్ఫుటమ్ ।
కవలజ్ఞానతో యోగీ ప్రత్యక్షా నివ వీక్ష తే॥ 16
=====
టీ|| కలాతీ తానపి= శాస్త్రము సతిక్రమించినవి యైనను. దశాం
తరస్థితాన్ అవస్థావి శేషమునఁ గలుగునట్టి, భావార్=భావములను,
యోగీ=సన్న్యాసి, కవలజ్ఞానతః = (వబలకి భేదము) ఆత్మసంబంధమగు
బలముతోఁగూడియున్న జ్ఞానముచేత, ప్రత్యం నివ=ఎదుటనున్న వాని
' వలె, వీడ తేజచూచుచున్నాఁడు. ఇందుమొదటి పాదత్రయమునను దే
శాంతర, కాలాతీతాన్, కేవలజ్ఞానత, అనెడి పదములయందలి ఏకా
రములను ఆకారమును లోపింపజేయుటచే నిదిమాత్రాచ్యుతకము.
రెండవపక్షముననర్థము.
కాలాతీ తానపి= కాలమునతిక్రమించిన వియైన
ను, దేశాంతరస్థితా౯=ఇతర దేశములయందు గలుగ నట్టి, భావాన్=భావ
ములను, యోగీ= యోగాభ్యాసపరుఁడు, కేవలజ్ఞానత = దివ్యజ్ఞానము
వలననే, ప్రత్యక్షై నివ=ఎదుటనున్న వానివలె, స్ఫుటమ్స్ఫుటము గా,
వీడ తేజచూచుచున్నాడు.—&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>raqihho02t7pa7i99feswpn0ejkx0fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223734</id>
    <revision>
      <id>578159</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 అరస్తబకము. —: అక్షరచ్యుతకము :— :- శ్లో॥ నతనాకి మౌళిమణి మండలీ విభా భర భాసు రాఘి) సరసీరుహాసనా। తవ శర్మణే భవతు భారతీ భృశం దృఢబాడ్య ఖండన దినేశఖాతతిః || 17 b&quot; టీII. నతెనా__సనా. సత= నమస్కరి...'</comment>
      <origin>578159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="pexhnt30oz9snt0uuexw2up19uwr0w0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;220
అరస్తబకము.
—: అక్షరచ్యుతకము :—
:-
శ్లో॥ నతనాకి మౌళిమణి మండలీ విభా
భర భాసు రాఘి) సరసీరుహాసనా।
తవ శర్మణే భవతు భారతీ భృశం
దృఢబాడ్య ఖండన దినేశఖాతతిః || 17
b&quot;
టీII. నతెనా__సనా. సత= నమస్కరించుచున్న, నాకి= దేవతల
మౌళి = శిరసు లందలి, మణిమండలీ= రత్న సమూహము
యొక్క, విభా= oతియొక్క, ధర=అతిశయముచేత, భాసుర = ప్రకా
శించుచున్న, అంఘ్రపరి సీరుహ = పాద పద్మలయొక్క ఆసనా=ఉనికి
గలదియు, దృఢ_తి = దృఢ =అధికమయిన, జాడ్య=మూఢత్వ
మును (శ్రీశలత్వమును) ఖండు=భేదించుటయందు, దినేశ= నూర్యుని
యొక్కవలె, భాతితి = కాంతిపుంజము గలదియు నగు) భారతీ= సరస్వతి,
భృశం=మిక్కలి, తవ=సేయొక్క, శ్మణే=సుఖముకొఱకుఁ భవతు=అ
గుగాక, ఇందుఁ బ్రత్తిపాదము కు నాద్యంతములయందలి రెండేసి
యక్షరములను ద్రోసివేసినను వేటొక వృత్తమై సమస్వయించుచున్న ది
గావున నిదియక్షరచ్యుతకము. ఇది మంజు భాషణీవృత్తము. (ఇందుకు
“సజసాజగౌధని మంజుభాషణ్&quot; అని లక్షణము) ఇందుఁ బ్రతిపాద
ముయొక '' ము మొ , టి డెఁ డెస్విర్డ్ల ములులో పింప జేయఁగా ఁరథోద్ధ తా
వృత్త ఎగు 1.
శ్లో॥ నాకిమౌళిమణ మండలినిభా
M
బాను గాలఘ్
ఎసీహాసనా
శ్మణధనకు భారతీ భృశం
జాడ్య ఖండం ఏనేశభావః ॥ 1
&quot;
అర్థముస్పష్టము, “రాత్ఫగైర్ని ఎలగైర
'అని లక్షణము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pexhnt30oz9snt0uuexw2up19uwr0w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223735</id>
    <revision>
      <id>578160</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 221 ఈపద్యమందలి ప్రతిపాదము చివరనున్న రెండేసివర్ణములఁ ద్రోయగా “నందినీ” వృత్త వగుని . శ్లో॥ నతనాకి చూళిమణి మండలీ 3 భర భాసురాంఘి సరసీరుహా! తవ శర్మణే భవతు భాగతీ దృఢ జాడ...'</comment>
      <origin>578160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="awve3nvt5egn5gly0iq4dbsunv24fib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
221
ఈపద్యమందలి ప్రతిపాదము చివరనున్న రెండేసివర్ణములఁ ద్రోయగా
“నందినీ” వృత్త వగుని .
శ్లో॥ నతనాకి చూళిమణి మండలీ
3
భర భాసురాంఘి సరసీరుహా!
తవ శర్మణే భవతు భాగతీ
దృఢ జాడ్య ఖండన గి నేశ భా॥
అర్థముస్పష్టము “సజ రాల గైర్భవాని నందానీ&quot; అని క్షణము.
ఇందేమొదటను వివరను గల రెండేసియ క్షరముల నొక్క మారు ద్రోసి
వేయగా 'భద్రికా' వృత్తమగుచున్నది.
శ్లో॥ నాకిమౌళిమణి మండలీ
3
భాసురాంఘి నరసీరుహా|
శర్మణే భవతు భారతీ
జాడ్య ఖండనది నేశభా ॥
అర్థముస్పష్టను. “భద్రిరాతురస రైర్భవేత్ ఇందు
వృత్తము వర్ద
సందర్భము చెడ (జక్క సమన్వయించుచున్నది. ఇట్లనే వృత్తాంతర
ములయందును యోచింపవలెను.
—ష్ట్ర హేలిక _
ఆద్యంతస్థాయినీ నిత్యం కమలా త్వయి వర్థతామ్ |
అమధ్యమం చ సుకృతం లభస్వ వసుధాపతే! ॥ 18
టీ॥ ప్రహేళిక యనగా గూఢార్ధముగల పద్యము. —
వసుధాపతే!= ఓ భూమీశ్వరుఁడా, నిత్యం = ఎల్లపుడును, ఆద్యంత
స్థాయినీ= యావజ్జీవమును స్థిరమైనిలుచునదియై, కమలా=లక్ష్మి, త్వ
యి=నీయందు, వర్ధతాం=వృద్ధిఁ బొందుఁ గాక 2 ఆద్యంతస్థాయి
నీ=(మధ్యాక్షరశూన్యమై ఆద్యంతములనున్నట్టి, గమలా=(కలా)=
వీద్యవృద్ధిఁబొందుగాక, అనియర్థాంతరమునఁ జమత్కారము, అమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awve3nvt5egn5gly0iq4dbsunv24fib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223736</id>
    <revision>
      <id>578161</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '222 అర్ధన ఇక శడు, ధ్యమం= శ్రేష్ఠతుయిన, సుకృతంచ = పుణ్యమును, లభస్వ= పొందుము 2 అమధ్యమం=మధ్యమవర్ణ శూన్యమైన, సుకృతం (సుతం)= పుత్రుని (పొందుము) అనిచమత్కారము. అర్ధాంతరమున ఆద్యంత స్థాయిన...'</comment>
      <origin>578161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3262" sha1="2q751qsoe71to2ibxwd9e00xvihx2pg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;222
అర్ధన ఇక శడు,
ధ్యమం= శ్రేష్ఠతుయిన, సుకృతంచ = పుణ్యమును, లభస్వ= పొందుము
2 అమధ్యమం=మధ్యమవర్ణ శూన్యమైన, సుకృతం (సుతం)=
పుత్రుని
(పొందుము) అనిచమత్కారము. అర్ధాంతరమున ఆద్యంత స్థాయినీ’
‘అమధ్యమం' అనువి శేషణములు “శ్రమలా” “సుకృతం” అనెడిపద మా
త్రముల కేగాని తద్వాచ్యములకుఁ గావని తెలియవ లెను.-క్రీడాగోష్ఠీ.వి
నో దేషు తప్లై రాకీర్ణ మంత్రణే। పరవ్యామోహనేచాపిసో ప్రయోగాః
ప్రహేళికాః॥ అని కావ్యాదర్శమునందు ప్రహేళికోపయోగమును
మఱివాని భేదములును వివరముగా నిరూపింపఁబడినవి.
ణ
శ్లో॥ పంకజస్య స్థితో మధ్యే సత్యలో కాంత మాస్థితః।
కల్పానా మాదిభూత శ్చ క ఏవ న పితామహ్మ 1919
టీ|| పంకజస్య=పద్మము యొక్క, (పంక జశబ్దము యొక్క) మ
ధ్యే=మధ్యమున, స్థితిః=ఉన్న వాడును ( ఉన్న దియు) సత్యలో కాం
తం=సత్యలో క ము యొక్క అగ్రముల, (సత్యలో క అనుశ బ్దము యొక్క
చివును) ఆస్థితీ,=పొం దిన వాడును పొందిన దియు) కల్పానాం గన్ని
`ర్మాణములకు, ('కల్ప' అనుశబ్దమునకు) ఆదిభూతశ్చ = మొట్టమొద
టివాఁడై నవాఁడును (మొదటిదైనదియు) కః=ఎవ్వఁడు! (ఏదిః) శ్రీము=
ఈతఁడు (ఇది) పితామహః= బ్రహ్మ, న=కాఁడు.(కాదు). అనిప్రశ్న
ము. ఇందుకు (పంకజ’' 'సత్యలోక' (కల్ప' పదములమధ్యను చివరను
మొదటనున్న ది ‘'శ'వర్ణ మేగాని బ్రహ్మకాఁడని యుత్తరము, ఇదియు
నొక ప్రణాళికాభేదము
వ్యత్యస్తాక్షరము ---
అహంకార మలం కారం బాలిశాః కలయంతి. మే!
హలవిన్యాసమాత్రేఒపి కౌశలం కలయంతి తే॥ 20
టీ॥ బాలిశా;=మూఢులగు, యే ఎవ్వరు, అహంకార గర్వ
మును, అలంకారం=అభరణమునుగా; కలయం = ధరించ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2q751qsoe71to2ibxwd9e00xvihx2pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223737</id>
    <revision>
      <id>578162</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 223 తే=హారుల&quot; హలవిన్యాసమాలే ఒపి=నాగలి మోపుటమాత్రమునను, కౌశలం=నేర్పును, కలయం తి—పొందుచున్నారు. అనఁగా అహంకార అలంకార శబ్దముల నెవ్వరు కూర్చుచుందురో వారు హ,' 'ల' వర్ణ యుల...'</comment>
      <origin>578162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="amvwm4ur4gllcxojmoqikh4nmbviear" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
223
తే=హారుల&quot; హలవిన్యాసమాలే ఒపి=నాగలి మోపుటమాత్రమునను,
కౌశలం=నేర్పును, కలయం తి—పొందుచున్నారు. అనఁగా అహంకార
అలంకార శబ్దముల నెవ్వరు కూర్చుచుందురో వారు హ,' 'ల' వర్ణ
యుల? దొరుమారుగా నుంచుటయందును నేర్పరులనియ ర్థాంతరమున
భావము &quot;హ, ల; వర్ణములఁ దారుమారు చేసినను పద్యమెప్పటియర్ధము
నిచ్చుటయే విన్యాసకౌశలము,
వక్రోక్తి . -
తరణిరీ పశ్య సుశ్రోణి నాథ కుత్రాస్తి నౌ రిహ|
నేవీతారం ప్రియే వచ్మి ప్రియ దూరే ఒధునాపితా॥
ఇదియొ కానొక నాయకునకును కినుక వహించిన నాయిక కును
జరిగిన సంభాషణా సందర్భము.
సుశ్రోణి=ఓమంచికటిప్రదేశముకలదానా! తరణిం= సూర్యుని,
పశ్య=చూడుము (అనినాయక వాక్యము) నాథ=ఓప్రియుఁడా ఇహు
ఇక్కడో, సౌః=నావ, కుత్ర=ఎక్కడ; అస్తి =కలదు (తరణిశబ్దమునకు
నావయనునర్థముగావున నిక్కడ నావలేదని నాయిక యొక్క వక్రొత్త ర
ము) &quot;ప్రియే=ఓప్రియు రాలా! సవితారం నూర్యునిగూర్చి వచి=పలు
కుచున్నాను. (సూర్యునిజూడు మంటిని గాని నావను గాదని నాయకుని
విమర్శనము) ప్రియ=ఓప్రియుడా! పితా= (నా)తండ్రి; అధునా=ఇప్పుడు
దూ రే—దూరముననుండెను. (నవితృశబ్దమునకు దండ్రియునర్ధము గా
వున నిట్లునాయిక యొక్క వక్రొత్త రము)
ప్రశ్నోత్త రము లేక వాక్యమునందిముడుట
'్వధికస్య హృతం వస్త్రం మృద్వీకా సరపీ సతీ।
హోలీ; కాసారవ త్యుర్వీ కామలాస్థ్యకరీ దృశ్లో:॥ 32
=CC 'పథీ=మార్గమున; కన్య= ఎవనియొక్క; వస్త్రం=వస్త్రముఁ
హృత8–హరిం ఎఁబడిన దీ? యని ప్రశ్న పథిక వ్యవజమార్గస్థునియొక్క
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>amvwm4ur4gllcxojmoqikh4nmbviear</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223738</id>
    <revision>
      <id>578163</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 **. అన బకము. 91 g= వస్త్రం=వస్త్రము, హృతం= హరింపఁబడినది యనిసమాధానము; సర సీసతీ=రసవంత మైనదగుచు;, కా=ఏది మృద్వీ= మృదువైనది? అని ప్రశ్న మృద్వీకా=ద్రాక్ష యనిసమాథానము, శాలేః = శాలిధాన్యమ...'</comment>
      <origin>578163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="qxjg12nao7k7ysrk2gm5uoftrdze01e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;224 **.
అన బకము.
91
g=
వస్త్రం=వస్త్రము, హృతం= హరింపఁబడినది యనిసమాధానము; సర
సీసతీ=రసవంత మైనదగుచు;, కా=ఏది మృద్వీ= మృదువైనది? అని ప్రశ్న
మృద్వీకా=ద్రాక్ష యనిసమాథానము, శాలేః = శాలిధాన్యముపండుట
కు; సారవత్యుర్వీ=సారవంతమగుభూమి కా=ఏది? సారవత్యుర్వీ =
సరస్సుగలప్ర దేశము సారవంతమగు భూమియనిసమాధానము. దృశో :=
చూపులకు మలాన్ధ్యక రీ=మాలిన్యముచే గ్రుడ్డితనముకలుగఁ జేయునది;
కా=ఏది? అనిప్రశ్న దృశో = చూపులకు అన్యకరీ=గ్రుడ్డిత నముక లుగ
జేయునది * మలా= కామెల యను రోగవి శేషము అనియుత్తరము.
ప్రశ్నయు నాప్రశ్న కుసరియగు సమాధానము నో కేవాక్యమునందిమిడి
యుండుట యిందలిచిత్రయి.
కాశీతల వాహినీ గంగా కంబలవంతం న బాధ తె శీతమ్ ॥ 23
రా శీతల వాహినీగంగా___శీతలవాహినీ=చల్లనిప్రవాహము
గల గంగా= గంగ కా= ఏది? అన్ని ప్రశ్న (ఇటగంగా పదము కేవలజల
వాచకముగా నెఱుంగునది) కా కాశీతల వాహినీగం గా= కాశీపెట్టణస విూప
మునబ్రవహించునది (చల్లని ప్రవాహము కలది) యనిసమాధానము.
బలవంతం=బలవంతుడగు కిం=ఎననిని, శీతం = చలి నా బాధ తె= బా
ధింపదు; అని ప్రశ్న! కంబలవంతం = &quot;కంబళి * కప్పుకొనిన వానిని(చ
లిచాధింపదు) అని సమాధానము.
మరత్నాని
కంగే త్వన్నా మర ని హారియామి యదాయదా
హారియామి తదా నేగం జన్మ మన్మథ మర్దనమ్ ॥ 24
ఓ దేవా! యదాయ దా= ఎప్పుడెప్పుడు. త్వన్నా మర త్నాని=
నీ పేరులనెడు రత్నములను, కలరే= 0రమందు; హారయామి=హారము
వలె నాచరించుచున్నానో తదా= అప్పుడు. మన్మథ మర్దనమ్ = మన్మ
థునివల్లనగు బాధగల. ఇదం= ఈ, జన్మ= జన్మను. సహారయామి=
స్వీకరింపను. నీనామములను నిరంతరాయముగ నెప్పుడు జపించు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxjg12nao7k7ysrk2gm5uoftrdze01e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223739</id>
    <revision>
      <id>578164</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 225 చుందునో యప్పుడే నాకు జన్మరాహిత్యము గలుగుట నిశ్చయ మని భావము. భవనంభి వనం తాపం హర సంహర సంతతమ్ | మమనామ మనా న్యా నయతో న యతో గతిః 25 హర= పరమేశ్వరా! భవ... పమ్ భవ = సంసారమువల్ల...'</comment>
      <origin>578164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="8zt5k4zvg93z5rp7rgj8abgs4scpkes" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
225
చుందునో యప్పుడే నాకు జన్మరాహిత్యము గలుగుట నిశ్చయ
మని భావము.
భవనంభి వనం తాపం హర సంహర సంతతమ్ |
మమనామ మనా న్యా నయతో న యతో గతిః 25
హర= పరమేశ్వరా! భవ... పమ్ భవ = సంసారమువల్ల నం
భవ=పుట్టెడు; సం తాపం= బాధను. (ఆధిభౌతికాది తాపత్రయమును)
సంతతమ్= ఎల్లప్పుడును. సంహర = నాశనముచేయుము, యతః=ఏకార
ణమువలన. నయతః=న్యాయానుసారముగ. మమనామ=నాకై తే;
మనాక్ =స్వల్పమయినట్టియు, అన్యా=(నీకంటె) యితరమైన గతిః=
గతి, న= లేదో నాకు నీకంటే వేరు దిక్కిసుమంతయు లేదు గావున
నోపర మేశ్వరా!నాయీ సాంసారిక దుఃఖమును నీవే హరింపవలయునని
భావము. ఇందు .నాయొక్క' యనున మిచ్చు “మమ&quot; యనుపదము
పూర్వోత్తర వాక్యార్ధములు రెంటిలోఁ గూడ సమన్వయించు
చున్నది.
5
—పట్టినబంధము,——
మహేశ మమతారామ మవ మా మమరో త్త మ।
మహత్త మ మహోధామ మతిస్తోమ మనోరమ ॥ 26′
మ హేళ|=ఓపర మేశ్వరా! అమరో త్త మ ! = దేవ తా శ్రేష్ఠుఁడా!
మహత్త మ=ఉ త్త మోత్తమా! మహోధామ=
= తేజస్సులకు స్థా
న నమైనవాఁడా; మతిస్తోమ= సర్వజ్ఞా! మనోరమ= మనోహరుఁడా! మ
మరౌ రామమ్=అహం కారపరశుఁడనగు మాం=నన్ను ; అవ
రక్షింపుము.
షోడశదళపద్మబంధము,
॥ భీమ కామదమ శ్రీమత్సోమ మ తమభ్రమ
నమస్తే మహిమస్తోమ ధామసోమ సమగ్రమ॥ 27&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8zt5k4zvg93z5rp7rgj8abgs4scpkes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223740</id>
    <revision>
      <id>578165</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 Q- భీమ__కామదమ_శ్రీమ తోమడా మతమ భమ-నమః- తే-మహిమస్తోమ ధామసోమసమగ్రమ॥ = టీక__భీమ=ఓభయంకరుఁడా! కామదమ= మన్మథునిసంహ రించినవాఁడా శ్రీ....భమ శ్రీమత్ = శోభించుచున్న సోమ=చం ద్రుఁడుగలవాఁడా, మో...'</comment>
      <origin>578165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="fgi7sd6b86swsv7dvg2jgcc82ayhkz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;226
Q-
భీమ__కామదమ_శ్రీమ తోమడా మతమ భమ-నమః-
తే-మహిమస్తోమ ధామసోమసమగ్రమ॥
=
టీక__భీమ=ఓభయంకరుఁడా! కామదమ= మన్మథునిసంహ
రించినవాఁడా శ్రీ....భమ శ్రీమత్ = శోభించుచున్న సోమ=చం
ద్రుఁడుగలవాఁడా, మోమతమ= మిక్కిలినశించిన, భమ= అజ్ఞానవికా
రముకలవాఁడా! మహి .... ధామ___మహిమ=ప్రభావములయొక్క;
స్తోమ=సమూహములకు, ధామ స్థానమైనవాఁడా,సోమ.... గమ ం —
సోమ= చంద్రునివలె, సమగ్ర=సంపూర్ణమైన; మం= శోభగలవాఁడా
తే—నీకు; నమః=నమస్కారము. ఈబంధముయొక్క యుద్ధారమీ
తరువాతవుటలోఁ జూచునది.
ఈబంధలక్షణము. _“గోమూత్రికాక మేణస్యుర్వర్ణాః సర్వే
సమాస్సమాః మధ్యేమవర్ణ విన్యాసాత్సద్మోయంషోడశచ్ఛదః&quot; అని
సరస్వతీకంరాభరణమునందు,
-: అష్టదళపద్మబంధము .
న తయా ర్గో గిరా యా న నయారాధ్య జనావన
సవనాయ త వాదీన నదీవారిత యాతన ॥ 28
0
టీ|| నయారాధ్య= నీతిచేఁ గొలువఁదగినవాఁడా! జనావన = భక్త
జనులఁబ్రోచువాఁడా! ఆదీన = సృష్ట్యాదినుండి యుప్రభువై నవాడా!(లేక
అదీన=దీన ఁడు కానివాఁడా! నదీ.... తన నదీ=(శిరస్సునధరింపఁబడిన)
గంగానదిచే, వారిత=నివారింపఁ జేయఁబడిన; యాతన= (జనుల) నరక
బాధలు కలవాఁడా! యా=ఏ (వాక్కు) తవ=నీయొక్క; నవనాయ=
స్తుతిఱకు; న=కాదో; తయా=ఆట్టి; గిరా= వాక్కు చేత; అర్థః=ప్ర
యోజనము; న=లేదు. ఈ అష్ట దళ పద్మ బంధముయొక్క యు ర
మీ తరువాతివుటలోఁజూచునది,
ఈబంధలక్షణ సూక్రింది విధముగఁ జెప్పబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fgi7sd6b86swsv7dvg2jgcc82ayhkz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223741</id>
    <revision>
      <id>578166</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కల్పలత. 987 ఎథమాద్యాగ్నివర్ణా యేచతుర్ధానే విలో మికాః/ ప్రథమార్తే యోవర్ణాద్వితీయా దౌవిలోమ కాః ద్వితీస్తోతుయేవర్ణాస్తృతీ యాదౌవిలో మకాః| తృతీయాస్తే ల్వేకు రాణిచతుర్ద్యా దౌ...'</comment>
      <origin>578166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3105" sha1="937ekj039xrpbehf8y1mkuy22l6aftl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కల్పలత.
987
ఎథమాద్యాగ్నివర్ణా యేచతుర్ధానే విలో మికాః/ ప్రథమార్తే
యోవర్ణాద్వితీయా దౌవిలోమ కాః ద్వితీస్తోతుయేవర్ణాస్తృతీ
యాదౌవిలో మకాః| తృతీయాస్తే ల్వేకు రాణిచతుర్ద్యా దౌవిలోమ కాః||
అని మరియొక చోఁగూడకర్ణి కాయాంన్యసే దేవీం ద్వే ద్వేదిఝువిది ఝుచ|
ప్రవేశనిర్గమాదియు కుర్యాదష్టగలాంబు జే॥ అనియుఁ జెప్పఁ బడియున్న
వశిన శివ కే లోకే నేశానే కరుణో రక ||
మదనాదమ తిష్టంతి నమా న తవ యే వత॥ 29
హేకరుణోరుక=విస్తారమగుదయగలవాఁడా!
C'
మదనాదమ=
మన్మథునిదర్పమునణచిన నా డా! హెశివ = ఓపర మేశ్వ రా ! నేనే=
అరాజకమగు లో కే=లోకమునందు, వశినః= జితేంద్రియులు (సాధు
వులనియర్ధము) కే=ఎవ్వరు! “అరాజ కేజని దేప్రజాదుష్టా సంశయ; &quot;
యనుటచే నొక్కరును లేరని భావము. యేఎవ్వరు. లేవ = నీకు; న
మాః=నమ్రులు (అగుదురో) తే=వారు, వశిస = సాధువులు, సికిం=
కారా! సర్వలో కేతుండవగు నిన్నారాధించువారు పాధువులనఁదగి
యుందురని భావము. ఇందు ప్రతి పాదమును తలక్రిందు చేసినను ఇదే
యర్థమవచ్చును. “వత” యని “వబయోం భేదః” అనున్యాయము
పాటింపఁబడినది.
గతపత్యాగతశ్లోక
ము
నందినది తాపదమో హామర పావన
2
రక్ష నాథ మతిజ్ఞేయ విభో వశితాం మమ ॥ 30
మమతాం శివ భో విజ్ఞ యజ్ఞే.. తిమథనాక్షర
నవపారమహామోద క్షిప తాత దినం దినమ్ ॥ 31
అనులో మార్థము—నందినంత = నందీశ్వరుని చేసంతో
షింపఁ
జేయఁబడినవాఁడా! `తాపత్ = తాపత్రయమును హరించువాఁడా; అ
మోహ-మోహర హితుఁడా; అమర పావన= దేవతలను పవిత్రము చేయు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>937ekj039xrpbehf8y1mkuy22l6aftl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223742</id>
    <revision>
      <id>578167</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 ఆరన బకము. వాఁడా లేక అమర=అంతము లేనివాఁడా: పావన=పవిత్రంఁడా (ఇంకన నే కార్థములుకల్పింపవచ్చును గాని విస్తరభీతినింతతో విర మించితిని) నాథ=ఓజగత్తులకునాథుఁడై నవాఁడా!మతియ జ్ఞేయ=బు...'</comment>
      <origin>578167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="b65s8p7bameh6svjx47qe7jphnyubgj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;228
ఆరన బకము.
వాఁడా లేక అమర=అంతము లేనివాఁడా: పావన=పవిత్రంఁడా (ఇంకన
నే కార్థములుకల్పింపవచ్చును గాని విస్తరభీతినింతతో విర మించితిని)
నాథ=ఓజగత్తులకునాథుఁడై నవాఁడా!మతియ జ్ఞేయ=బుద్ధివృత్తి శా
యఁదగినవాఁడా; విభో!=నిగ్రహానుగ్రహసమర్థుఁడైనవాఁడా! జ్ఞ=
సర్వజ్ఞుఁడై నవాఁడా మమ=నాయొక్క;వళి తాం=జితేంద్రియత్వమును;
రక్ష=రక్షింపుము.
2 ప్రతిలో మపద్యార్థము-విజ్ఞ=ఓనిపుణుఁడా!యజ్ఞ=దక్షయజ్ఞ
మున; అతిమథన=శత్రువులను) మిక్కిల
- లిశిక్షించిన వాఁడా! అక్షర=
నశింపు లేని వాఁడా; నవ= నూతనమైన (సంసారమునకు) పార= అంతము
యినవాఁడా! మహామోద— అధికానందముగలవాఁడా; మమతాం=అ
జ్ఞానమును క్షిప= చిమ్మివేయుము.
తా = అహంకారము
వందే మందదమం దేవం దంభితామమతాభిదం।
సదాభీమ మభీదాస మంగలంబి బిలంగమమ్ || 32
అమందదమం=అధిక మైన (కరోరమైన దండనముగలవాఁడును
దంభి= . ...దమ్_దంభితా=గర్వమును; 'మమ
ను; భిదం=భేదించువాఁడును; సదాభీమం = ఎల్ల పుడునుభయంకరుఁడును
అభీదాసం=భయము లేని నౌకరులతో ఁ గూడినవాఁడును, అంగలంబిబి
లంగమమ్_అంగ= ర చరణా దిశరీరావయములందు లంబి = వేలాడు
చున్న, బిలంగమష్=సర్పములుగలవాఁడును (నగు) దేవం=ఈశ్వరుని
వం దే=సమస్కరించుచున్నాను. (బిలంగమ్యత ఇతిబిలంగ మమ సర్పః ”)
—గతప త్యాగ తార్హశ్లోకము—
రక్ష మారపరి త్రాస రసాలంబన మాయ హీ
హీయమానబలంసార సత్రారి పరమాతుర ||38
మారపరిత్రాస__మార= మన్మథునకు; పరిత్య్రాన = భయకరుఁ
డా లేక మారయతీతిమారః=యముఁడు వానికిభయకరుండై నవాఁడా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b65s8p7bameh6svjx47qe7jphnyubgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223743</id>
    <revision>
      <id>578168</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 239 (మృత్యుంజయుఁడనియర్థము) రసాలంబనమా.. రస విషయసుఖ ములకు; ఆలంబన=ఆధారభూతమైన; మాయ=మాయగలవాఁడా “మాయామాలంబ్యవిష యాన్ జీవరూ పెణ నేవ తే”య &quot; యనెడివచన ప్రమా ణమువలన మాయాధారము...'</comment>
      <origin>578168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="olokc5ge2q95vfzfmdpdtarsnato6xb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
239
(మృత్యుంజయుఁడనియర్థము) రసాలంబనమా.. రస విషయసుఖ
ములకు; ఆలంబన=ఆధారభూతమైన; మాయ=మాయగలవాఁడా
“మాయామాలంబ్యవిష యాన్ జీవరూ పెణ నేవ తే”య
&quot; యనెడివచన ప్రమా
ణమువలన మాయాధారముచే విషయసుఖములననుభవించువాఁడని
భానము) హీ=ఆశ్చర్యము; సారణఓ శ్రేష్ఠుడా! న బ్రా..... .ర. నత్ర
=యోగములకు; అరి=శత్రువులయిన వారివిషయమై; పరమాక్షర=
శ్రేష్ఠవర్ణములగలవాఁడా (అనగా పేరువినినంతనే భయంకర మైన వాఁ
డా యనియర్థము) హీయమానబలం=కృశించెడుబలముకల (మాం=
నన్ను)రణ్=రక్షింపుము ఇందు సగముశ్లోక మర్ధ సందర్భము చెడకుండ
తారుమారగుటయేచిత్రాంశము.
___గోమూత్రికాబంధము.
నాసురోయంన వానాగోధర సంస్థాన రాక్షనః
నాసుఖోయంనవాభోగోధరణిస్థాహి రాజసః ॥ 85
ఈఈశ్లోకము భారవికృతమగు కిరాతార్జునీయమునుండి గోవణా
త్రికాబంధమునకు దాహరింపఁబడినది. అందుచే టీక వ్రాయఁబడలేదు.
మదనదాహిని వీఠవిపద్ద ణే
ప్ర్రమథితాంధః కాలబలే స్థిరమ్|
నగసు తారతి రక్తహృది స్వకమ్ |
ననమనో రమయామి సమున్మదమ్ 86
మదన దాహిని=మన్మధునిదహింపఁ జేసినట్టియు; వీత... జే
వీత=పోఁగొట్టఁబడిన; విపత్=ఆపదలయొక్క; గణేజనమూహములం
గలట్టియు; ప్రమథి... లే ప్రమథిత = మిక్కిలి యెక్కువగా మథిం
పఁబడిన అంధక=అంధకాసురుని విషయమై; కాలజయమునితో
సమానమైన; బలే=బలముగలట్టియు (అంధకాసుర సంహారకుండని
యుద్ధము) నగ....ది.__నగను తా= పార్వతీ దేవియొక్క; రతి రతి డ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>olokc5ge2q95vfzfmdpdtarsnato6xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223744</id>
    <revision>
      <id>578169</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 యండు; సక్త =ఆస క్తి తోఁ కూడుకొనిని; హృది=హృదయము గల ట్టియు; పరమేశ్వరుని విషయమై; స్వరం=నాసంబంధమైన; మనః= మనస్సును; సమున్మదం=సంతో పాతి రేకము కలుగునట్లుగా; నరమ యామితిని=రమిఁపఁ జేయ...'</comment>
      <origin>578169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2756" sha1="a3p603lftdyqis1gucgedd1kn98e22v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
యండు; సక్త =ఆస క్తి తోఁ కూడుకొనిని; హృది=హృదయము గల
ట్టియు; పరమేశ్వరుని విషయమై; స్వరం=నాసంబంధమైన; మనః=
మనస్సును; సమున్మదం=సంతో పాతి రేకము కలుగునట్లుగా; నరమ
యామితిని=రమిఁపఁ జేయువాడను కాక పోలేదు; తప్పక పర మేశ్వరు
మనస్సును లీనముఁ జేయుచున్నాఁడనని భావము.—
వేద వేదాంత నిర్ణేతరూపం స్తువే
త్వామపేతాధికం లోకజా తేశ్వరమ్|
యోగచింతామణిసక్త చేష్టితకమ్|
ధ్యానలీనో ఒహ మర్థసితం ముక్తి దమ్ 37
ధ్యానలీనః=పరమేశ్వరుని ధ్యానించుటయందు లీనుఁడనై న;
అహం = నేను; వేద... పం వేద= వేదముల యందును వేదాంత=
మీమాంసాశాస్త్రములయందును;నిర్ణేత= నిర్ణయింపఁబడిన; రూపం=
స్వరూపము గలట్టియు అపేతాధికం=పోఁగొట్టఁబడిన మనోవ్యథలు
గలట్టియు; లోకజ లేశ్వరం = లోకత్రయరక్షకుండై నట్టియు; యోగ=
యోగచింతామణియందు; సక=కూడియున్న; చేష్టితకమ్ లీలలు
గలట్టియు; అర్ధసితం=సగము నట్టియు; (అర్ధాంగమునాశ్ర
యించిన పార్వతి నల్లని శరీరముకల దగుటచే నర్ధసితుండనిచెప్ప
ఁబడియె) ముక్తి దం=మోక్షము నిచ్చెడు; త్వామ్ నిన్ను; నువే=
స్తోత్రముఁ జేయుచున్నాను.--
A
32
యమక ము.
నదా సఙానంద విశాసితం సితం
దయోదయోల్లాసిత మాధవం ధవమ్ |
ధరాధరావాస మసంభవం భవమ్|
మో ఒస్తు మోదాయ వృషాసన స్స నః ॥ 33
నదా ఎల్లపుడును; పదా... తం-నత్ =నిత్యమయిన అనంద=&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3p603lftdyqis1gucgedd1kn98e22v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223745</id>
    <revision>
      <id>578170</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 25 పరబ్రహ్మానందముచేత; వికాసితం = ప్రకాశించువాఁడును; దయోద యోల్లాసిత మాధవం—దయోదయ= కరుణావిర్భావముచేత; ఉల్లా సిత= సంతోష పెట్టఁబడిన మాధవమ్ =శ్రీకృష్ణుఁడుగలవాఁడును, ధ...'</comment>
      <origin>578170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="2r68miuqqz9wav55gyj9bf3tra6g4b8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
25
పరబ్రహ్మానందముచేత; వికాసితం = ప్రకాశించువాఁడును; దయోద
యోల్లాసిత మాధవం—దయోదయ= కరుణావిర్భావముచేత; ఉల్లా
సిత= సంతోష పెట్టఁబడిన మాధవమ్ =శ్రీకృష్ణుఁడుగలవాఁడును, ధ
వం=ప్రభువైనవాఁడును, ధరాదరావాసం = కైలాసపర్వతము నివా
సము గాగల వాఁడును, అసంభవం = పుట్టుక లేనివాఁడును (నగు) భవం
పర మేశ్వరుని; స్తుమః=స్తోత్రము చేయుచున్నాము. వృషాసనః = వృష
భవాహనుఁడగు;, సః= అతఁడు, ను=మాయొక్క,
నముకొఱకు; అస్తు=అగుగాక.
స ము ద్ద క ము
ი
మోదాయ=సంతో
ని చ యః ప్రముక్త -
నిర్మాతి పాతి వినిహన్తి
దోషం స్మరామి
త మహో హర మన్త కాంతం ।
భోగీన భూషిత జటాశ్రవణాంఘికం |
దోష స్మరామి త మహోహరమన కాంతం॥ 39
యః=ఏపర మేశ్వరుఁడు. నిర్మాతి= (సమస్త చరాచర రూవమగు
జగత్తును) సృష్టి చేయుచున్నాఁడో: పాతి—రక్షించుచున్నాఁడో; విని
హ న్తి చ=సంహరించుచున్నాఁడో అట్టివాఁడును ప్రముక్త దోషం =
శేషవర్జితుఁడునైనట్టియు; (స్మర + అమిత+మహః +హరం) స్మర=
మన్మథునియొక్క, అమితమహ=అత్యధికమైన తేజస్సును, హరం
హరించినవాఁడును, అంత కాంతం = ప్రళయాంతమున, మనోహరుఁడై
నిలచునట్టియు భోగీన్ద్రభూషిత షం బోగీంద్ర భూపి త= సర్వ
శ్రేష్ఠములచే నలంకరింపఁబడిన జటా= జటలును, శ్రవణ=చెవులును
అంఘి=పాదములును, కంఠ= మెడయును, దోషం = బాహువులుగల
వాఁడును (అగు) తమ్=ఆప్రసిద్ధుడైన, అన్తకాంతం=యముని కూడ
నంత మొందించువాఁడునగు, హరం = పర మేశ్వరుని, స్మరామి=న్మ
ఆశ్చర్యార్థకావ్యయము. ఇందు రెం
రించుచున్నాఁడను. “అహో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2r68miuqqz9wav55gyj9bf3tra6g4b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223746</id>
    <revision>
      <id>578171</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '281 అర్ధ న బకము, 66 డవ పాదమునఁ గలవర్ణములే నాల్గవ పాదమున వచ్చినవి. అందుచే నియ్యది సముద్గక మనంబడును. “యేవర్ణాప్రథమార్థస్యుః పరార్థేపి తం తేయది। తదాసముద్దకోజ్ఞేయః పాదేవూ ర్వే ఒ...'</comment>
      <origin>578171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2920" sha1="mrdyli1nvztpmg8lcn6owfn0ozujakm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;281
అర్ధ న బకము,
66
డవ పాదమునఁ గలవర్ణములే నాల్గవ పాదమున వచ్చినవి. అందుచే
నియ్యది సముద్గక మనంబడును. “యేవర్ణాప్రథమార్థస్యుః పరార్థేపి
తం తేయది। తదాసముద్దకోజ్ఞేయః పాదేవూ ర్వే ఒప రేచ అని కా
వ్యాదర్శము.—--
పుణ్యామృతావదుద రా నఘతోయపాతా
కోటీరగా శయభవా నజ నిర్ధునీ తే|
పుణ్యామృ తావదుదరా సమతో యపాతా।
కోటీ రగాశయః భవా నజ నిర్ధునీ తే॥ 40
అవ___.మరియొక సముద్దకశ్లోక ముదాహరింపఁ బడుచున్నది.
పదవిభాగము.—వుణ్యామృ తా_అవదుద రా_అసఘతో
యపాతా_కోటీరగా_ ఆశయభవాన్ అజ నిర్దునీ తే
తే పుణ్య!
అమృత। అవదుద రాజ్ అఘతః అయ పాతా, రోటీః అగా
శయ| భవాన్_అజనిః ధునీ తే॥
టీ. పుణ్యామృతా=పవిత్రమైన యుద్ధకములు గలదియు:
అవదుద రా=అవత్ (ప్రాణులకు) రక్షకమైన; ఉద=ఉదకమును, రాజ
ఇచ్చునదియు,అనఘతోయపాతా= పాపము లేని నీటియొక్క పడుట
కలదియు (బ్రహ్మక మండలువునుండి యనిభావము) కోటీర గా=(నీయొ
క్క) కిరీటము మీదనున్న గంగానది) శశుభవార్= జీవుల యొక్క
సంసారములను నిర్ధునీ తే=పోగొట్టుచున్నది— హేవుణ్య'=ఓవుణ్యా
త్మకా! హేఅమృత '=మృత్యురహితా! అగాశయ= పర్వత నివాసీ!
అయపాతా విధిరక్షకుఁడవగు! అజనిః= పుట్టుక లేని; భవాన్= నీవు
అనుతః=పాపమునుండి; కోటీ=కోట్లకొలది; అవదుద రాన్=6ఠం
భరులను; (పాపాత్ములనని భావము) ధునీ తే—విడిపించుచున్నావు.
__ఏకాక్షర పాదశ్లోకము—
ససాసిః సానుసు; సాసో యేయాయేయాయయాయయః|&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrdyli1nvztpmg8lcn6owfn0ozujakm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223747</id>
    <revision>
      <id>578172</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3.వి కల్పలత, లలౌలీ లాంలలో లోలః శశీ శశి శుశీః శశ౯॥ 41 ___ఏకాక్షర' శ్లోకము m ననో ననున్ననున్నో నోనానా నానాననా! నను 288' ! నన్నో ఒనున్నో ననున్నోనో నానేనా నున్న నున్న నుత్ 142 ఈ రెండు శ్లోకము...'</comment>
      <origin>578172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="i492gvo4f9f4tb29mg9t6jclqf24j7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3.వి కల్పలత,
లలౌలీ లాంలలో లోలః శశీ శశి శుశీః శశ౯॥ 41
___ఏకాక్షర' శ్లోకము
m
ననో ననున్ననున్నో నోనానా నానాననా! నను
288'
! నన్నో ఒనున్నో ననున్నోనో నానేనా నున్న నున్న నుత్ 142
ఈ రెండు శ్లోకములును భారవికృతమగు “కిరాతార్జునీయ” ము
నుండియుదాహరింపఁ బడినవి.
-:
-
నిరోష్ఠ్య శ్లోకము :-
లీలాకఙ్కాలఖేలా కలిత కలకలు కాలరాత్రీకలత్ర
కాలిద్దీకాలకంఠః శిశిర కర కలా కందలీ కాంత కాయ;
కైలాసాక్రీడ కేలిః సకలకలయితా నేత్రకీలాక రాజ్||
కల్యాణం కాలకాలః సకీలకలయతా న్నిష్కలః కాలకృన్న:48
లీలా_కలః_లీలా=విలాసార్థమైన; కంకాళ =ఆస్థిపంజరముచే
తేనగు; ఖేలా—కీశయందు; కలిత = చేయఁబడిన; కలకలం=కలకల
ధ్వని^ గలవాఁడును; కౌలరాతీకలతః = కాళికాదేవి భార్యగాఁగల
వాఁడును; కాలిం....తః కాలిందీ— యమునానదివలె; కాల= నల్లనై న;
కelః=ుత్తుక గలవాఁడును; శిశిరము కాయః శిశిరకర= చంద్రునియొ
క్క; కందళీ= మొలకలచేత, కాంత = రమ్యమయిన, కాయః= శరీరము
గలవాఁడును; కై లా.... కేళిః- కై లాస= వెండికొండయనెడి లేక అందలి
ఆక్రీడ=ఉద్యానవనమునందు; కేళిః=క్రీడలుగలవాఁడును; సకల
యితా-సకల=సమస్త కోరికలను; కలయితా= ఇచ్చువాఁడును; నేత్ర...
అఃనేత్ర—ఫాల నేత్రమునందలి కీలా= అగ్ని జ్వాలలచేత; కరాలః = భ
యంకరుఁడును; కాలకాలః= అంతకుని పాలిటి కంతకుఁడైనవాఁడును;
కాలకృత్ =కాలమునుక ల్పించు వాఁడును; నిష్కలః=పరమాత్మన్వరూ
వుఁడంను (సగు)` సః=ఆశివుఁడు; నిః= మాకు కల్యాణం = మంగళమును;
కలయ తాత్
=కలుగఁ జేయఁగాత! జ
30
a&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i492gvo4f9f4tb29mg9t6jclqf24j7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223748</id>
    <revision>
      <id>578173</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 అరన బకము. -: గోమూతి కాబంధము :--— పాతం నాకాపగా మాతా సుతా నివ బుధాతలం అతుల్యాకాశగా యాతా హితాయ వసుధాతలమ్ 44 అతుల్యా=నిరుపమాన మైనట్టియు, ఆకాశగా ఆక సమునుపొం దునట్టియు(అటనుండి)హితాయ...'</comment>
      <origin>578173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2743" sha1="c2v9drb5odw506flz55ts8exavpyvii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;284
అరన బకము.
-: గోమూతి కాబంధము :--—
పాతం నాకాపగా మాతా సుతా నివ బుధాతలం
అతుల్యాకాశగా యాతా హితాయ వసుధాతలమ్ 44
అతుల్యా=నిరుపమాన మైనట్టియు, ఆకాశగా ఆక సమునుపొం
దునట్టియు(అటనుండి)హితాయ=లోహితార్ధమై; వనుఛాతలం=భూ
లోకమునుగూర్చి; యాతా= వెళ్లినట్టియు, నా కావగా= గంగానది,
మా రా=తల్లి, సు తానివ=కుమారులనువలె,బుధాతలం=న్వర్లోకమును
పాతు = రక్షించుఁగాక.
__: అనంయుక్త పునరుక్తాక్షర పద్యము :-
అగూడైనః కుఠారాభ జలే! శేష ఫణచ్ఛవే!
బోధౌమం దేహి ఝంటితి పీడ యా థాసుఖం చ మే ॥ 45
అగూ... లే.అగూఢ=ప్రసిద్ధములయినట్టి, ఏనః=పావములకు,
కంఠా రాభ=గండ్రగొడ్డలివలెనున్న, జ జలే!=ఉదకములుగల దానా!
షఫణచ్ఛ వే!=ఆది శేషునియొక్క పడిగెలయొక్క కాంతివంటి ( తెల్లని)
కాంతిగల యోగంగా! మే= నాకు బోధౌఘం = జ్ఞానసంఘమును, (లేక
జ్ఞానరూపమగు ప్రవాహమును) ఝటితి= శీఘ్రముగా, దేహి=ఇము
అథ=తరువాత, అసుఖంచ=(నాయొక్క) దుఃఖమును, పీడయు=నళిం
పఁ జేయుము.
—గతప్ర్రత్యాగతశ్లోక.
ఛాతి రాగవతీ యామా హరే రీశత రాంజసా |
స్కాజరాంతశరీ రేహ మాయా తీవగరాతిభా। 46
ఇహ=ఈలోకమునందు, హ రేఖ = విష్ణుమూర్తి యొక్క
యా
ఏ: మా=మాయ; (కలదో) సా=ఆమాయ; ఈశతరాజు(జీవకోటిని
వశపరచుకొనుటయందు) సర్వసమర్థురాలయి, అజరాంతశరీ రాజరా
మరణములు లేనిశరీరము గలదై (నిత్యయౌవనవతియై యని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2v9drb5odw506flz55ts8exavpyvii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223749</id>
    <revision>
      <id>578174</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 285 ము, అతీవగరా= మిక్కిలి విషస్వరూపమయి; అతిభా=జ్ఞానమునతిక మించియున్నదె, రాగవతీ =మిధ్యాస్త్రపంచమున, సక్తురాలయి; అం జసా= మిక్కిలిగ, భౌతి=ప్రకాశించుచున్నది.— _గోమూత్ర...'</comment>
      <origin>578174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="ip40z979oknsbclmdlwsyez8mrjen7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
285
ము, అతీవగరా= మిక్కిలి విషస్వరూపమయి; అతిభా=జ్ఞానమునతిక
మించియున్నదె, రాగవతీ =మిధ్యాస్త్రపంచమున, సక్తురాలయి; అం
జసా= మిక్కిలిగ, భౌతి=ప్రకాశించుచున్నది.—
_గోమూత్రికాబంధము.—
నారాయణ గదాపా ణె పురుషామరనాథ మామ్ |
స్మ రార్దేణ హృదాక్షీణే కురుష్వ మయి నా క్షమాం|*47
గదాపాణే=గదహన్త మునందుగ లట్టియు; పురుషః = పురుష
శబ్దవాచ్యుఁడై నట్టియు; హేనారాయణ = ఓశ్రీహరీ। ఆర్ద్రణ= ప్రేమ
రసముచేఁ దడిసిన; హృదా= మనస్సుతో; మాం=నన్ను స్మర= జ్ఞప్తికిఁ
వెచ్చుకొనుము. ణే=పాపవృత్తులచే కృశించిన, మయి=నాయందు
అక్షమాం=విసుగుదలను; నకురుష్వ=చేయకుము.—
ద్వ్యక్షర శ్లోకము _
పాపాపాంపతి పతతాం పోతః పా తూప తాపతః|
పాఠా పితా పూతఙ్ఞత త్పతివీతత తాతపః ॥ 48
పూత.....తవః_పూత = పవిత్రమైన = పతత్పతి=గరుడునియెం
క్క;వీత=పచ్చనై నట్టియు; తత=విస్తరించుచున్నట్టియు; ఆతవః = తేజ
ముగలవాడుఁను; పాపాపాంపతి = పాపములనెడు సముద్రమున; పత
తాం=పడిపోయినవారికి; పోతః= ఓడయైనవాఁడును; పాతా= లోకరక్ష
కండుఁను; పితా=లోకమునకుఁ దండ్రియైనవాఁడును. (నగువిష్ణువు)
ఉప తాపతః = క్లేశమువలన; పాతు = (నన్ను) రక్షించుఁగాత!
_సర్వతో భద్రబంధము.—
రసాసార రసా సార సాధితా హి హితాధిసా!
రతాక్షతాతా క్షతార మాహిస్తుతా స్తుతాహిమా! 49
పదవిభాగము. రసా సార!
రసా_సారసా..అధికా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip40z979oknsbclmdlwsyez8mrjen7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223750</id>
    <revision>
      <id>578175</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.286 అర సబకము అహీహితాథిసా రతాక్షతాతా క్షతారం-ఆహి స్తుతా హిమా. టీ. హేరసాసార = ఓపృథ్వీ శ్రేష్ఠుఁడవగు రామా! అహిహితా థి- అహి=శత్రునియందు, హిత=ఉంచఁబడిన, ఆధి = క్లేశముకలుగు నట్లు, గతాక్...'</comment>
      <origin>578175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="ts3djedgdogl1we0dlmkpf4ueymrr1c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.286
అర సబకము
అహీహితాథిసా రతాక్షతాతా క్షతారం-ఆహి
స్తుతా హిమా.
టీ. హేరసాసార = ఓపృథ్వీ శ్రేష్ఠుఁడవగు రామా! అహిహితా
థి- అహి=శత్రునియందు, హిత=ఉంచఁబడిన, ఆధి = క్లేశముకలుగు
నట్లు, గతాక్షతాతా..రత =ఆసక్తుఁడగు, అక్ష=అక్షుఁడను రాక్షసు
నియొక్క; తా తా=తండ్రియగ రావణాసురుఁడు కలిగినటువంటి, సా=
ఆ; రసా=భూమి, సారసా-మంచిరసముతో కూడినదై; ఆధి తా=
చేయఁబడినదై, స్తుతా=వందితయై; హిమా=(శత్రుశూన్యమైనదగు
టచే) చల్లనిదై,క్ష తారం = శత్రుకూన్యమగునట్లుగా,ఆహి తా=చేయఁ
బడినది, అసు= అగుఁగాక.
1113
9
-
- ద్వ్యక్షరశ్లోకము
నితాంతనూతనం తాతత తానంతతనూన్న తిమ్ |
నానాననాన తమతం తన్నూనం నీతితోనుత॥ 50
పదచ్ఛేదము. ని తాంతనూతనం. తాతతతాననతనూన్న తిమ్
నాచాననాన ననుతం—తం నూనం నీతితః నుత ॥
(ఓజనులారా)ని తాఁతనూతనం= మిక్కిలినూతనమైనవాఁడును,
(అనగానపూర్వమగుట మిగుల నాశ్చర్యకరమైనవాఁడని భావము,
తాత = నందునియందు, తత—విస్తరించెడు అనంత = అంతులేని, త
ను= శరీరముయొక్క, ఉన్న తిమ్=ఔన్నత్యముకలవాఁడును; నానానన=
సహస్రవదనుండగు, అనంత=ఆది శేషుని చేత; నుతం=సోత్రము చేయఁబ
దువాఁడును (అగు)తం=ఆప్రసిద్ధుఁడైన, శ్రీమన్నారాయణుని;నీతితః=
నీతిప్రకారము (వినయాదిసద్గుణములచేన నియర్థము) నుత=నమస్క
రింతురుగాక!
నాగవిశేష శేష శేషే శేషే పి సంహృతే జగతి
2
హంస్యసి కాలం కాలం కా లంకాలఁమ నే స్తుతిర్భవతః ॥51&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ts3djedgdogl1we0dlmkpf4ueymrr1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223751</id>
    <revision>
      <id>578177</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సంహృ కవి కల్పలత, లంకా పద చ్ఛేదము._నాగవి శేష- కేనే- కేముల రేసే. అవి- జగతి హంసి అస్తి కాలం __కాలం కా లంఘ నే_స్తుతిః_ భవతః|| ఓ రామా - ఆ శేషే= సమస్త మైనట్టియు; జగతి= జగత్తు; సంహృ తేఒపి—సంహర...'</comment>
      <origin>578177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="6bugv0xsjh660bk0zwuukb2p9u1jb3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సంహృ
కవి కల్పలత,
లంకా
పద చ్ఛేదము._నాగవి శేష- కేనే- కేముల రేసే. అవి-
జగతి హంసి అస్తి కాలం __కాలం కా
లంఘ నే_స్తుతిః_ భవతః|| ఓ రామా
- ఆ శేషే= సమస్త మైనట్టియు; జగతి=
జగత్తు; సంహృ తేఒపి—సంహరింపఁబడిన దైనప్పటికీ; నాగవి శేషే=నర్ప
ములలో నొకానొకటియగు, శేషే=ఆవి శేషువునందు; శేషే నిదురించు
చున్నావు కాలం=భయంకరుండగు (నల్లని) కాలం=యముని; హంసి(అ
సి అవ్యయము.)నశింపఁ జేయుచున్నావు. (అట్టిచోలం కాలంఘనే=లం
కాపట్టణము పై దండెత్తి పోవువిషయమై; కాస్తుతిః = స్తుతింపవలసిన దేమి
కలదు! సర్వసక్తి
సమన్వితుండవగు నీకిదియొక ఘన కార్యము కాదని
భావము.
దేవా దేవాసు దేవాయగృహసకలానాంక లానాంకలానామ్ J
వద్మాపద్మాధపద్మాస్తి నవపరమ హేలామ హేలామ హేలా !
శేనే పేచ శేషే త్వమగగురు మనన్తామనన్తామనన్తా
పాతాపాతాలపా తాత్ ప్రహతకితవ రాహోవ రాహోవ రాహోర
హే దేవా దే=ఓ దేవాదిదేవా! వాసు దేవ! వసు దేవకుమారా॥
సకలానాం=సమస్త మైనట్టియు, కలానాం–సుందరములైనట్టియు; కలా
నాం=చతుష్షష్టి కలలకును, అక్షయగృహ!=తరుగనినివాసమైనవాఁడా|
పద్మాపద్మాభ ! =లక్ష్మీ దేవిహస్తమునఁ బట్టుకొనిన పద్మముల యొక్క
కాంతితోఁ గూడినవాఁడా! నవపరమహేలా నూతనములయిన యు
తృష్టములగువిలాసమును గలదియు; మహేలా=సర్వవిథోత్సవములకు
నా రభూతయు (నైన పద్మా = లక్ష్మీయనెడు, మహేలా= భార్య; నీ
కు;ఆస్తి
=గలదు హే=అనంత = ఓకృష్ణా! త్వం= నీవు = ప్రళయాంత
మున శేషే=ఆది శేషువునందు; శేషే= నికరింతవు. హేస్త్రహతకితవ
రాహో!=కపటమైన రాహువును బరిమార్చిన వాఁజా! త్వం= నీవు; వరా
శ్రేష్ఠుడైన రామనుని సంహరించినవాఁడవు ) హిరణ్యాక్షునియని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6bugv0xsjh660bk0zwuukb2p9u1jb3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223752</id>
    <revision>
      <id>578178</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 అర్ధ స్తబకము. Q- భావము) లేక, హేవర!=ఓ శ్రేష్ఠుఁడా! ఆహో = అశ్చర్యార్థకావ్యయము. న రాహః=వరాహావ తారమునుధరించిన వాఁడపై ;ఆగగురుం=పర్వతము లచేఁబరువై న;ఆనం తాం=హద్దు లేని;అనం తాం=భూమిని;...'</comment>
      <origin>578178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="308ieh3ro5ojknfvw3l9qi98kmxlncm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188
అర్ధ స్తబకము.
Q-
భావము) లేక, హేవర!=ఓ శ్రేష్ఠుఁడా! ఆహో = అశ్చర్యార్థకావ్యయము.
న రాహః=వరాహావ తారమునుధరించిన వాఁడపై ;ఆగగురుం=పర్వతము
లచేఁబరువై న;ఆనం తాం=హద్దు లేని;అనం తాం=భూమిని; పాతాలపా
రాత్ =పా తాళలోకమునుండి, ఆ పాతా= లెస్సగానుద్ధరించినవాఁడవు.
__: స్వజనక క వినామాంకిత చక్రబంధము :
యస్యా దేశ భవాస్థిత స్త్రిదివారాట్ నూనం దివంరక్షతి
ప్రస్తావే ప్రవిభజ్య యశ్చ దితిజా నాదత్త లోకత్రయమ్
తిగ్మాంశ్వ మటద్రసే హృది సతా మేనః మయావిష్కృతమ్
తం మోయ భజ ప్రజాపతి కృరాతిథ్యక్రియంసంతతమ్||
జీ॥ యస్యా.... స్థితః యస్య = ఎవనియొక్క, ఆ దేశ= అజ్ఞవలన
యస్య=ఎవనియొక్క
భవ=వంసారమున, ఆస్థితః=ఉన్న వాఁడై, త్రివివరాట్=ఇంద్రుఁడు,
రూనం=నిశ్చయముగా, దివం = స్వర్గమును, రక్షతి రక్షించుచున్నాఁ
జో!, ప్రస్తా వే=ప్రారంభమున, యః=ఎవ్వఁడు, దితిజాన్=రాక్షసులను,
ప్ర్రవిభజ్య= వేఱుపఱచి; తోకత్రయమ్=మూఁడులోకములను ఆదత్త=
స్వీకరించెనో! తిగ్మా .... సే_తిగ్మాంశు= నూర్యుఁడ నెడు! అక్షి=నే
త్ప్రముచేత; మటల్=నశించుచున్న, రనే=విషయరసముగల, సతాం
ఇసజ్జనులయొక్క ; హృది= హృదయమున ఏనః క్ష యావిష్కృతం= పా
పదయముకొఱ కావిర్భవించునట్టి; ప్రజా....క్రియం. ప్రజాపతి బ
హ్మచేత; కృత=చేయఁబడిన, ఆతిథ్యక్రియమ్= అతిథిన త్కారముగల,
ఠం= విష్ణుమూర్తిని, సంతతం=
ఎల్లప్పుడును, మోటేయ= మోద
ముఱకు, భజ=కొలువుము. ఈ చక్ర బంధమున మూడవవర్ణముల చే
గ్రంధక ర్త నామమును; అఱవవర్ణము చేఁగవిజనక నామమును జూడనగును
దీనియుద్దార బూతఱు వాతపత్రమునఁజూపఁబడుచున్నది.
ఇదిచిత్రమనుకుసుమము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>308ieh3ro5ojknfvw3l9qi98kmxlncm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223753</id>
    <revision>
      <id>578179</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, ୫୪ ర్థ న్తబకము 4 సాదృశ్యము. శ్లో॥ వేణ్యా స్సర్పాసిభృంగాల్య కేశపాశస్య చామరః ॥ నీలకంఠకలాపోపి ధమ్మిల్లస్య విథుంతుదః॥ 1 సీమంత స్యాధ్వదండౌ చ లలాట స్యాష్టమి విధు ఫలశ...'</comment>
      <origin>578179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="qwncido21uwnk6vv9kwrgko3d926g9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
୫୪
ర్థ న్తబకము
4 సాదృశ్యము.
శ్లో॥ వేణ్యా స్సర్పాసిభృంగాల్య కేశపాశస్య చామరః ॥
నీలకంఠకలాపోపి ధమ్మిల్లస్య విథుంతుదః॥ 1
సీమంత స్యాధ్వదండౌ చ లలాట స్యాష్టమి విధు
ఫలశించ కపోలస్య చంద్రమా ముకురవలీ ॥ 2
భృవోః ఖడ్గ ధను ర్యష్టి రేఖా పల్లవ వల్లయః |
దృశో శ్చరహరిణ చక్షు 1 *రంజనఖంజనాః| 3
2 *కుముదంచ సురాంభోజం శ్రుతే లా చ పాశకః|
నాసాశంశస్య వంశాథోముఖతూణీర చంచవః ॥ 4
తిలప్రసూనదండౌ చాధరస్య నవపల్లవ|
బింబీఫలం ప్రవాలం చ దంతానాం మౌక్తి కావళిః ॥
కుంద దాడిమబీజాని హీరకాశ్చ స్మితస్య తు
జ్యోత్స్నా పుష్పాణి పీయూషం శ్వాస స్యాంభోజ సౌరభం
టీ|| జడకు–సర్పము, ఖడ్గము, తుమ్మెద చాలు; ఇవి సాదృశ్య
ములు, కేశసంఘమునకు-సురటి; నెమలిపించెము; కొప్పునకు రాహు
గ్రహము, పాపిడికి_తొవ; దుడ్డుగోల; నుదుటికి-అష్టమినాటిచంద్రుఁ
డు; పలు చెక్కిలికి-చంద్రుఁడు; అద్దము కనుబొమ్మలకు- ఖడ్గము;
వింటిబద్ద, రేక, చిగురుటాకు; లత; నేత్రములకు_చకోరపక్షులు; రేడి
కన్నులు; కాటుక; ఱువ్వవులుగు; తెల్లకలువ; శలు: పద్మము.
చెవికి_ఉయ్యెల; ఉచ్చు రాఁడు; ముక్కు దూలమునకు – వెదురు దుఁవ;
అమ్ములపొది, పక్షిముట్టె; నువ్వుపువ్వు; కోల; 5 అధరోష్ఠమునకు.
చిగురుటాకు; దొండపండు. పవడము; దంతములకు-ము త్తెము అవరున
1′“మదిరాఖంజనోంబుజమ్&quot; హో&quot;కుముదంనీల మంభోజం '
శాంతరములు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwncido21uwnk6vv9kwrgko3d926g9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223754</id>
    <revision>
      <id>578180</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2000 అరన బకము. మొల్లమొగ్గలు; దానిమ్మగింజలు; రవలు; చిరునగవునకు వెన్నెల, పువ్వులు; అమృతము; ఊర్పులకు పద్మపరిమళము, ఇవియుపమాన || 9 శ్లో॥ జిహ్వాయా శ్చంచలో దోలా వాణ్యా భృంగీ పికీరివః భృ...'</comment>
      <origin>578180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="8agqh8zphojntmqlq7tl79dgj756w0x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2000
అరన బకము.
మొల్లమొగ్గలు; దానిమ్మగింజలు; రవలు; చిరునగవునకు వెన్నెల,
పువ్వులు; అమృతము; ఊర్పులకు పద్మపరిమళము, ఇవియుపమాన
|| 9
శ్లో॥ జిహ్వాయా శ్చంచలో దోలా వాణ్యా భృంగీ పికీరివః
భృంగీపికీరవః
సుధా మధు చ స్య శశీ పంకజదర్పణా;॥ 7
కంరస్య కంబు రంసస్య కుంభః బాహ్వోశ్చ వల్ల రీ |
మృణాళ లహరీ శాఖా పాశాః పాణిపదస్య తు ॥ 8
పల్లవో ంబుజ మంగుళ్యాః పల్లవో నఖపద్ధ తే |
రత్న తా రాష్ట్రసూనాని స్తనయోః
తా.
పద్మకుట్మలౌ ||
ఘఔ కుంభో గిరీ చక్రా బిల్వే మధ్యస్య చాంజరం।
సింహమధ్యం చరోమ్యా రేఖా శైవాలవల్ల యః॥ 10
నాభే గ్యభోజ మావర్త హదౌ వివరకూ పక్|
త్రివళ్యా వీచి సోసాన నిశేణ్యో జఘనస్యతు॥ 11
వులినం ఫీర ఫల కే నితంబస్య తు భూస్థలం!
ఊర్వోః కరికరౌ రంభాకాండౌ చ కరథా తథా! 12
7 నాలుకకు,_చంచలవస్తువు, ఉయ్యెల, పలుకునకు తుమ్మె
దలధ్వని, కోవెలస్వరము, అమృతము, తేనె, ముఖమునకు_చంద్రుఁ
డు, పద్మము, అద్దము. 8 కుత్తుకకు శంఖము, మూపునకు_కడవ,
బాహువునకు, లత, తామరతూఁడు, తరంగము, కొమ్మ, తాఁడు,
కోలు నేతులకు_చిగురుటాకు, పద్మము, గోళ్ల వరుసకు రత్నములు,
నక్షత్రములు, పుష్పములు, స్తనములకు తామర మొగ్గలు, 10 కడ
వలు, ఏనుఁగుకుంభములు, పర్వతములు, చక్రవాకములు, మా రేడు
పండ్లు, నడుమునకు__ ఆకాశము, సింగపు నడుము, రోమరాజి -
రేగి, సాచు, లత | నాభికి, పద్మము, నీటిసుడి, అగాధ ప్రదేశము
రంధ్రము, నూయి, వళిత్రయమునకు అలలు, మెట్లు, నిచ్చెన, &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8agqh8zphojntmqlq7tl79dgj756w0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223755</id>
    <revision>
      <id>578181</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '241 ఘనమునకు— 12 ఇసుక తిన్నె, పీట, ఎలక; కటీ వెను &quot;భోగమునకు ' భూభాగము; తొడలకు__ఏనఁ గతుండములు; అరటిబొందలు; చేతి యందలిమళిబంధము మొకలు చిటికెన వేలి వరకునుందు గా గమ; దృశ్యములు, h జంఘాయుగ్మన...'</comment>
      <origin>578181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="gih2ysi5iwo8jh7xi9y8nxrmq96hrb9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;241
ఘనమునకు— 12 ఇసుక తిన్నె, పీట, ఎలక; కటీ వెను &quot;భోగమునకు '
భూభాగము; తొడలకు__ఏనఁ గతుండములు; అరటిబొందలు; చేతి
యందలిమళిబంధము మొకలు చిటికెన వేలి వరకునుందు గా గమ;
దృశ్యములు,
h
జంఘాయుగ్మన్యతు స్తంభా తేర్హం సెభయోర్గ తి'!
ఇమా న్యన్యా పీ స్త్రీణా ము. మాన
పీ
n
యధోచితం॥ 23
సా
పిక్కలకు —స్తంభములు, డ^$ _హింసగమనము, గజగమ
Xxఋతి వస్తువులకు
నము వీనిని మహాకవియోగము 'య సలి
*ల కుపమానములు గాఁ జెప్పవచ్చును.
స్త్రీల
పుంసోఒంగై రుపమాన నాయం విశేష కోసి కథ్యతే|
స్కంధస్య కృషున్ని క్షస్కంధా బాహ్వరహేశ్వరః 14
హస్తి హస్త వివి గ
శిలాక పాటే యాసస్య సుత్తో గ ఈ పుస॥ 15
పురుషుని యంగముంచే నిపమ్యాములకు మఱియు నొక్క
విశేషము చెప్పఁబడుచున్నవి ఎట్ల (, బాహుమూలమునకు-
వృషభముయొక్క యు, ఆబోతు యొక్క మున పరము. బాహువులకు_
శేష సర్పము; గజతుండము, వజ్రాయుధము, స్తంభము, `లుపునకు
వేసెడి గడియ, రో; ఉ
నకు_మదవృషగమనము, ఇవి యువసూనములు,
తొలి ఎలక, తలు ప, గమ నము
a
పద్యమువఱకుఁ
† 1 (యశమునకు_చంద్రుఁగు మొల్ల మొగ్గలు, అడవి మొల్లలు
† ఇది మొదలుకొని “ఏకై కేనాప” అను ౧౯౬వ ఎడి
గల గ్రంధము దీని మాతృర యందు లేకుండ చేతను కల్పలత
యొక్క యనవాదము గల వేఱకంధమున మూర్ఖము లేకఁ
దాత్పర్యమే వ్రాయఁబడియుండుట చేతను కాసిం బట్టి యిందుఁ దా
త్పర్యము మాత్రము వ్రాయఁబడినది.
31&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gih2ysi5iwo8jh7xi9y8nxrmq96hrb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223756</id>
    <revision>
      <id>578182</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 ర్థన బకము. 91 బడబాన మొదలగు శ్వేతవర్ణ వస్తువులు, 2 ప్రతాపమునకు-అగ్ని, లము, సూర్యుఁడు, సూర్యకిరణములు, మొదలగు తీక్ష వస్తువులును, మంకెనపూవులు, పద్మములు, మొదలగురిక్త వర్ణ వస్తువు...'</comment>
      <origin>578182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3408" sha1="h1ruiaovp6k9daap0qbegx9x9iwt7um" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;242
ర్థన బకము.
91
బడబాన
మొదలగు శ్వేతవర్ణ వస్తువులు, 2 ప్రతాపమునకు-అగ్ని,
లము, సూర్యుఁడు, సూర్యకిరణములు, మొదలగు తీక్ష వస్తువులును,
మంకెనపూవులు, పద్మములు, మొదలగురిక్త వర్ణ వస్తువులు నుపమా
నములు, 3 పుణ్యమునకు పూర్వజన్మ సంస్కారము, గోవు, విత్త
నము, మొలక, శ్వేతవర్ణ వస్తువులు 4 సామర్ధ్యమునకు –
గొప్పవస్తువులు; సింహపరాశ్రమము మొదలగునవి 5 నీతికి
र्ड
పతివ్రత_దీపపుజ్వాల; లత; మొదలగునవి 6 ఆజ్ఞకు — వేదవాక్య
ము; గురూప దేశము; అధికునికోరిక - రాజశాసనము, పురాకృతకర్మ
ము; స్ధిరవస్తువులు; 7 పాపమునకు బురద, కలంకము, అపకీర్తి;
శములు; మసి మొదలగు కృష్ణవస్తువులు, అంధకారము, 8 అపకీర్తి
కి_మలినత్వము, నల్ల నివస్తువులు; అంధకారము 9 కస్తూరికి మేఘ
ము, తుమ్మెద, ఇంద్రనీలమణి, కాటుక, పరిమళవస్తువులను కాల్చిన
పొగ, నల్లని పుష్పాదులు, 10 కర్పూరమునకు చంద్రుడు చంద్ర
కిరణము, మొల్ల మొదలగు పుష్పములు, నురుగు, విరహులగండ
స్థలాదులు, 11 కోరికకు, ఫల పుష్పభరితమగువృక్షము, కవీశ్వరుని
బుద్ధి, 12 ఆనందమునకు ; అమృతసముద్రము, బ్రహ్మసాక్షాత్కా
రము, 15 గంటిచూపులకు బాణములు, వాడికల వస్తువులు,
15 అమృతమునకు_స్త్రీలయధరము, సత్కావ్యము, బ్రహ్మ సాం
త్కారము. 16 విషమునకు పతివ్రతయొక్క విరహము, పాపము,
మలినవస్తువులు, దుఃఖము నిచ్చువస్తువులు, గ్రీష్మకాలమంగలియ
82,
శీతకాలమందలి శీతోదకము, వ్యభిచారిణియగు భార్య కలుగుట.
17 విరహమునకు__అగ్ని మనోవ్యధ, దుఃఖము, సముద్రము, తప్త
వస్తువులు. 18 పుష్పములకు చంద్రుఁడు, యువతి, కర్పూరము,
యశము. 18 చంద్రుఁనకు స్త్రీముఖము, నిర్మలవస్తువు, యశము,
O&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1ruiaovp6k9daap0qbegx9x9iwt7um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223757</id>
    <revision>
      <id>578183</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 248 పుణ్యము, 19 సూర్యునకు శివుని నేత్రాగ్ని, మంకెనపువ్వు, వసం తకాలమందలి మోదుగ చెట్టు, బడబానలము20 పద్మమునకు— పాటలపుష్పము, కాంతాముఖము, రక్త వస్తువులు; 21 నల్లఁగలువకు ఇంద...'</comment>
      <origin>578183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3593" sha1="4c0cr8evi6o0ijgtfnzwmqendxqnjvk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
248
పుణ్యము, 19 సూర్యునకు శివుని నేత్రాగ్ని, మంకెనపువ్వు, వసం
తకాలమందలి మోదుగ చెట్టు, బడబానలము20 పద్మమునకు—
పాటలపుష్పము, కాంతాముఖము, రక్త వస్తువులు; 21 నల్లఁగలువకు
ఇంద్రనీలమణి, కస్తూరి, స్త్రీ క్షేత్రము. 22 తెల్లఁగలువకు__చంద్రు
డు,
୪
మొల్ల మొగ్గలు మొదలగు శ్వేతవస్తువులు. 28 రాజునకు-ఇంద్రుఁ
డు, చంద్రుఁడు, గుబేరుఁడు, సూర్యుఁడు, మాంధాత మొదలగు
ప్రసిద్ధచక్రవర్తులు, 24 మేఘమునకు కృష్ణుఁడు, కాళి, నీలపద్మ
సమూహము, భ్రమరపంక్తి; దాతయగు పురుషుఁడు నల్ల నివస్తువులు.
25 శరత్కాల మేఘమునకు చంద్రాది శ్వేతవస్తువులు, 26 మన్మథు
నకు—నలకూబరుఁడు, చంద్రుఁడు, అశ్వినీకుమారులు, జయంతుఁడు,
పురూరవుఁడు, నలుఁడు. 27 దీపమునకు సంపెగ పువ్వు ప్రభావము,
శాస్త్రము, ఋషి. 28 వాయువునకు వేగముగలది. 29 అశ్వమున
కు_వాయువు, జింక, మనస్సు. 30 ఏనుఁగునకు - పర్వతము, మే
ఘము, చీకటి మ్రాను, అంధకారము. 31 మేడకు—కైలాసము.
ఐరావతము, ఉచ్చైశ్రవము, చంద్రుఁడు. 32 శివునకు పూర్వో-
క్తములగు శ్వేతవస్తువులు. 33 శ్రీకృష్ణునకు నీల మేఘము, చీక
టిమ్రాను, నీలమణి భ్రమరపంక్తి, నల్లకలువ, ఆకాశము. 34 శ్రీ
రామునకు__పూర్వమందుఁ జెప్పఁబడిన నల్లనివస్తువులు, దూర్వాద
ళము, వృక్షపల్లవము. 35 లక్ష్మికి పార్వతి, చంద్ర కాంతి, రతీదే
వి, సీత, ద్రౌపది,పద్మకాకతి. 36 సరస్వతికి, చంద్రకళ; కైలాసకాం
తి, శ్వేతవస్తువులు, 37 అంగడికి సముద్రము; పండితునిమనస్సు,
విష్ణునియుదరము బ్రహ్మాండము, 38 సముద్రమునకు. మేఘా దికృష్ణ
వస్తువులు, మహాభారతము, 39 పట్టణమునకు-స్వర్గము; కైలాసము,
రథమునకు_పుష్పకము, వైకుంఠము, పట్టణము; భూమి;
40 స్త్రీ శరీరమునకు మెఱుపు; నక్షత్రము; బంగారు తీఁగ, 41 నాయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4c0cr8evi6o0ijgtfnzwmqendxqnjvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223758</id>
    <revision>
      <id>578184</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '..244 అర్ధస బకము, కునకు చంద్రుఁడ; అశ్వినీకుమారులు, 42 సభక - సూర్యమండలము దేవ భ, మేరుపర్వతను, గంగానది, 43 పండితునకు - బృహస్పతి; శుకుడు, శుక. డ, ఋషి, సరస్వతి, 44 రహవంతునకు శ్రీరాముఁడు; శి వుఁడ...'</comment>
      <origin>578184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="k9k3s439ho8yff0gvm0hz17nendc5kc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;..244
అర్ధస బకము,
కునకు చంద్రుఁడ; అశ్వినీకుమారులు, 42 సభక - సూర్యమండలము
దేవ భ, మేరుపర్వతను, గంగానది, 43 పండితునకు - బృహస్పతి;
శుకుడు,
శుక. డ, ఋషి, సరస్వతి, 44 రహవంతునకు శ్రీరాముఁడు; శి
వుఁడు, దుఃఖవంతుఁడ; వెట్టివాఁడ, చంద వృక్షము; శివుని శిరస్సు
చంద్రుఁడు, బడ త్రాగ్నితోఁ గూడి సముద్రము, పుట్ట, 45
దాతకు కరుఁడు, కల్పవృక్షము, ఉషీ. రుడు, కామధేనువు, రోహణ
పర్వతము, సముద్రము, మేముఁడు, బలి దార వర్తి, జైమిని, యుధి
ష్ఠిరుఁడు, 1) వసంతఋతువుని ఎమ. సవాయువు, మద్యము, ఉ
న్మాదరోగము, పిరహుల పాలిఁటియమిుఁడు, అగ్ని, విషము, సర్పము
47 గ్రీష్మమున9 _క్న, ఒరహము, ఏ హిణుల సేశ్వాసము, సర్పని
శ్వాసము, 48 వర్షస్తువునకు - రాత్రి, సముద్రము, ఆ కాశము, విష్ణువు
49) శృదృతువునకు_చంద్రు ; తెలుపువ్వులు ముve గునవి. 50 హే
మంత్రమునక్ - రాజ్యము లేసి రాజు, అపస్మారరోగి, 51 శిశిరరువునకు
రాజాగమన కాలమ్',
52 ణవంతునకు- సముద్రము, పర్వతము,
భూమి, మన్మథుఁడు, అశ్వినీకుమారులు 53 సచివునకు - బృహస్పతి,
ఇందొక్కొక్క సాగృశ్యవస్తగణమునఁ జెప్పఁబడి చవస్తువు లెల్లను సా
ధారణధర్మములవలనఁ బరస్పరము ను పమానోప మేయములగుచుండు
నని యూహణ ఎ మరియు లు.
3
శ్లో॥ ఏకైక నాపెఛ శ్రీ
ధర్మవర్త
'పమానం బహుధా బ
వేత్ |
బ్లూ క సధా రాధే యాదయో మతాః ॥
పమానమగుచుండును. (21) T'N
తా॥ ఒక వస్తువొక్కొక్క ధర్మముచే ననేప కార ములు గాను
నేక ధర్మములుగల చంద్రుఁడు ఆహ్లా
దకత్వముచే స్త్రీముఖమునకు, ధానళ్యముచే గీర్తి కినుపమానమగు
చున్నాఁడు, ఇటు నీ సాధర్మ్యని శేషములచేనొక్క వస్తువ నేక వస్తువుల
క్షపమా ' నముల సనిభావము) శుక్లా దివర్ణములు,
కయలు వర్తులత్వా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9k3s439ho8yff0gvm0hz17nendc5kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223759</id>
    <revision>
      <id>578185</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 245 ద్యాకారములు, వాసస్థాన్యాధికరణములు, గుణాధ్యా ధేయములు మొదలగునవి సాధారణధర్మములు. అభ్యాసః స్యాద్విభ క్తీనా ముపమా నోపమేయయోః| ఉపప్లవాచకానాంచి ధర్మాణాం చ విపర్యయ...'</comment>
      <origin>578185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="1fck8cqe2opbi0fl0drhfqt42mtuu49" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
245
ద్యాకారములు, వాసస్థాన్యాధికరణములు, గుణాధ్యా ధేయములు
మొదలగునవి సాధారణధర్మములు.
అభ్యాసః స్యాద్విభ క్తీనా ముపమా నోపమేయయోః|
ఉపప్లవాచకానాంచి ధర్మాణాం చ విపర్యయాత్ ॥ 17
తా॥ భక్తు”” మాఁప్చటచేతను ఉపమానోప మేయముల
యొక్కయు ఉపమావాచకములు ఇవా' దిశబ్దములయొక్క యు సా
ధారణ ధర్మముల యొక్క యు మార్పువలనను సాదృశ్యర చనాభ్యాస
విధానము నాల్గువిధములు.
శ్లో. స పిఫన్ పచిక్షేప తమ స్తోమ మి వార్యమా
ద్విషన౧ నాభియుధ్యం తే ద్వాంతో ద్భేదా రవిం యథా।
రవిణే నాంధకారాణి తేనె పి పి రే ద్విష |
D
దుహ్యన్తి దుర్జనా స్తస్మై ఘూకా ఇవ వివస్వతే॥ 19
తత్రసు శత్రం తస్మా దూకా ఇవ దివాక రాత్ |
తమోన ద్రోపణ స్త్రస్తా స్త స్యార్క స్యేవ తేజసా॥20
రవా విదోది తే రిత్ర శత్రవో ధ్వాంతవ ద్ద తాః |
ఏవ మాగిప్రకారేణ జ్ఞేయ మర్ధాంతరే ష్వపి ॥ 21
అవతారిక __ఇపుడు విభక్తి విపర్యయమువలని యభ్యాసవి
ధానముదహరింపఁబడుచున్నది.
18 (1) చీకటి సమూహమును సూర్యుఁడువలె నాతఁడు శత్రు
వులఁ జిమ్మెసు (ప్రథమావిభ క్తి)
2 అంధ కార సమూహము సూర్యునివలె (రాజులు) శత్రుఁడగు
నతనిని నెదుర్కొ సజాలరు. (ద్వితీయా విభక్తి)
19 (1) సూర్యుఁనిచే జికట్లువలె నాతనిచే శత్రువులు చిమ్మఁ
బడిరి. (తృతీయావిభ క్తి)
2 సూర్యునికొఱకు గుడ్లగూబలువ లె దుర్జను లాతనికొఱకు
నిందించుచున్నారు. (చతుర్థీవిభక్తి)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fck8cqe2opbi0fl0drhfqt42mtuu49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223760</id>
    <revision>
      <id>578186</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '246 అ అర్థ స్తబకము, 20 (1) సూర్యునివలన గుడ్లగూబలువలె, నాతనివలనశత్రువులు భయపడిరి. 2 సూర్యునియొక్క తేజస్సుచే చీకటివలె నాతనియొక తేజస్సుచే శత్రువులు భయపెట్టఁబడిరి. Ն 21 (1) సూర్యుఁడుదయ...'</comment>
      <origin>578186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="3x0srdlt359jlfg58b1lf8kzi2dopqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;246
అ
అర్థ స్తబకము,
20 (1) సూర్యునివలన గుడ్లగూబలువలె, నాతనివలనశత్రువులు
భయపడిరి. 2 సూర్యునియొక్క తేజస్సుచే చీకటివలె నాతనియొక
తేజస్సుచే శత్రువులు భయపెట్టఁబడిరి.
Ն
21 (1) సూర్యుఁడుదయింపగా చీకట్లువలె నాతఁడ చ్చోట ను
దయింపఁగా శత్రువులు నశించిరి.
ఈవిధముగ నాయాయుప మేయవస్తువులయం దుపమానకల్ప
నావిధి నెఱుంగ వలయును. ఇట్లుపఢ మాదిన ప్తమ్యంతవిభక్తులను మా
ర్చి సాదృశ్యరచన మొనరించుటయే విభక్తి విపర్యయము,
శ్లో॥ విజయీ విద్విషో 2 జైషీ దాస్వాన్ని తమోధరమ్
అధ్వంసఁచు ద్రవిర్ధ్వాంతం విజయీ విద్విషో యథా॥ 22
లలితాలకవల్లీభి ర్భాసతే భామినీ ముఖమ్ |
3
లల
న్నీ లాలిమాలాభి ర్నలిని నలినంయధా॥ 23
ఆభాతి పద్మినీపద్మం భ్రమరీపదపం శక్తి భిః
కాంతాముఖ మివానీల విలోలాలక వల్లీభిః॥॥ 24
అవతారిక - -ఉపమానోపమేయము కల రె
యొక్క క్క విపర్యయమువల
నియభ్యాసవిధానమునకు లక్ష్యముదాహరింపఁబడుచున్నది.
22 (1) సూర్యుడు చీకటి సమూహమునువలె విజయశీలుఁ
డగువాఁడు శత్రువులఁ జయించెను.
2 విజయశీలుఁడగువాఁడు శత్రువులనువలె సూర్యుఁడంధ కార
మును జయిం చెను.
ఇందుఁబూర్వపాదమున నుపమానోపమేయములగు 'సూర్య'
విజయవాచకము లుత ర పాదమున నుపమేయోపమానములయినవి.
ఇదియే యుపమానోపమేయవిపర్యయము. ఇట్లేముందుశ్లోకముఁజూ
చుకొనునది .
23 పద్మములసరస్సునందలి పద్మము చలించుచుండెడి నల్లని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3x0srdlt359jlfg58b1lf8kzi2dopqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223761</id>
    <revision>
      <id>578188</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 247 తుమ్మెదలపం క్తి చేతనువలె (నా) స్త్రీముఖము సుందరములయిన లతలవంటి ముంగురులచేఁ బ్రకాశించుచున్నది. అంతటను నల్లనగులతలవంటి ముంగురులచే కాంతాముఖము వలె, (నా) పద్మినియం...'</comment>
      <origin>578188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="9wmzxm98c9kde04gn77lyeodz8ts4re" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
247
తుమ్మెదలపం క్తి చేతనువలె (నా) స్త్రీముఖము సుందరములయిన
లతలవంటి ముంగురులచేఁ బ్రకాశించుచున్నది.
అంతటను నల్లనగులతలవంటి ముంగురులచే కాంతాముఖము
వలె, (నా) పద్మినియందలి పద్మము తుమ్మెద పాదముల యొక్క పం
చేఁ బ్రకాశించుచున్నది.
అవ__“ఉపమావాచకములగు “నివాది * శబ్దముల విపర్య
యముచే నభ్యాసవిధాన మొండుకలదని చెప్పఁబడియె. అందులకివార్థ
ములగుశబ్దములిపుకు నిరూపింపబఁడుచున్నవి.
తా॥
p
శ్లో ॥ స్పర్ధతే జయతి ద్వేష్టీత్యాదయ శ్చ క్రియా అపి
తధా లాక్షణికాశ శ్శబ్దా వ్యాసేధాద్యా ఇవార్ధ కాః ॥ 25
స్పర్ధ తే, జయతి, ద్వేష్టి, ఇత్యాదిక్రియలును లక్షణచేత
నివార్ధము సిమ్సన్యాసేధాదిశబ్దములు న సమానవాచకములగును.
వ్యాసేధో ధరణీధ రేశితు రనధ్యాయ స్సుధా మా విధో!
రంతర్ధి ర్ధనదాచస్య నిధనం దుగ్గోదసింధో: పిధా!
ప్రత్యాఖ్యాన మమానపద్వీప మహా దేహద్యుతే ర్నిహ్నవో
జాహ్న వ్యా న్తవ భూభుజంగ యశసాంభారో దిశాం
హారతి॥ 20
తే
అవ తారికి __ఇ వార్ధక ములగు
పదములను మార్చుటవలన
సాదృశ్యాభ్యాస పద్ధతి యుదాహరింపఁబడుచున్న ది.
తా॥ ఓరాజా! హిమవత్పర్వతమునకు నిషేధమయినదియు,
అమృతమునకు వేద పాఠని షేధదినమయినదియు, చంద్రునికి మఱుఁ
గైనదియు, కైలాసమునకు మరణమయినదియు, పాలసముద్రము
నకాచ్ఛాదక మై దియు ఐరావతముయొక్క దేహకాంతికి తిరస్కార
మైనదియు, గంగకు కపటమయినదియు (వగు) నీయశస్సమూహ
ము దిక్కులకు హారమగుచున్నది.
20&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wmzxm98c9kde04gn77lyeodz8ts4re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223762</id>
    <revision>
      <id>578189</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '248 Like అర్థ స్తబకము. P- ఇందు ర్వక్త్ర స్య వీప్సాసదన ముపగతః పాకయో; పంకజాళిః ప్యూయోజలిః కబర్యా స్త నుతను మహసాద్ వర్ణికా కర్ణికారమ్| ఆభాసః కుంభికుంభగ్వయ మురసిజయో కామకోగండదఁడ' పాష...'</comment>
      <origin>578189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="4jjuhqjsin3uplprk9yfgd566sn10n2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;248
Like
అర్థ స్తబకము.
P-
ఇందు ర్వక్త్ర స్య వీప్సాసదన ముపగతః పాకయో; పంకజాళిః
ప్యూయోజలిః కబర్యా స్త నుతను మహసాద్ వర్ణికా కర్ణికారమ్|
ఆభాసః కుంభికుంభగ్వయ మురసిజయో కామకోగండదఁడ'
పాషండో భూలతాయా రతి రభియ్యం త్సు రహపస్యయ స్యా: 11:27
తా॥ యే స్త్రీ యొక్క ముఖమున గా. ఎదుఁడు ఘనరుకి సాన
మును బొందెనో, పాదములకుఁ బంక్క పంక్తి ప నరు కి స్థానమును
బొందెనో, కొప్పునకుఁ దుమ్మె నా తరమాయేనో, సూక్ష్మము
లైన
-అధ
న శరీర కాంతులకుఁ గర్ణి కారపుష్పము పరముగలదో, కుచము
లగు ఏనుఁగు యొక్క కుంభస్థ: యుగ్మము ఎతలింబమో, కనబొమ
లకు మన్మధుని ధనుర్దండము, నితమో, ప్రసిద్ధమయిన సురూ
పమునకు రతీ దేవి భావరూ చనమో ఆ స్త్రీ యొక్క లని వాక్య శేష
ము. (ఈపద్యద్వయమునందలి వ్యా సేథివీ ప్పారా శబ్దములు లక్షణ
చే నివార్థములు.
ధర్మవిపర్యయమువలని యభ్యాసవిధానమునకు లక్ష్యముదా
హరింపఁబడ లేదు.
ఉపమా ఇవ సందే హేకింయోగం కిం ముఖం కిం శశీయథా.
ఈశ్లోకము సంపూర్తిగా నుండుటయే గాక ఛందోని
నిబద్ధము
కాని యట్లున్నది. దీనియొక
ష్టపరచుచున్నాఁడను._
అభిప్రాయమును మాత్ర మిట సృ
ఉపమకు సందేహాలంకారమునందు &quot;కిం&quot; అనెడి పదము
యొక్క సంబంధము గలుగును ఎట్లన కిం ముఖం కిం శశీతి”.
ఇది ముఖమా? లేక చంద్రుఁడా? అని సా' ్యశ్యమువలన సంశయము
కలుగుటచే నియ్యది సందేహాలంకారముగురు. “ససందేహిస్తు సాదృ
శ్యాత్సంశయో హృదయంగమః| స్మరోవాయం హగో వేతిత్వయి
సంశేరతే జనాః&quot; అని కావ్యదర్పణము.
ఇది అర్ధాఖ్య చతుర్థ .స బకమున సాదృశ్యమనసు నాల్గవకుసుమము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jjuhqjsin3uplprk9yfgd566sn10n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223763</id>
    <revision>
      <id>578190</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉపమై కవి కల్పలత. రసము 4 -5 సూప= 'కి గుమము D భేద్యంతోష్య మధాధార మాధేయు మికీర్తి తమ్ 1 అన__హక లక్షణ : పం బసన్న . 249 తా॥ ఇనాద్యుపచూ, వాచకము లీటి (ప్రకృతాప్రకృ తముల క భేదము కల్సి పఁబ ణం) యి కా...'</comment>
      <origin>578190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="lspa121chu1wwwll3s416l5tt6rgud7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఉపమై
కవి కల్పలత.
రసము 4
-5 సూప= 'కి గుమము
D
భేద్యంతోష్య మధాధార మాధేయు మికీర్తి తమ్ 1
అన__హక లక్షణ : పం బసన్న .
249
తా॥ ఇనాద్యుపచూ, వాచకము లీటి (ప్రకృతాప్రకృ
తముల క భేదము కల్సి పఁబ ణం) యి కాలం వారమే రూపకము.
కావ్యాదర్శమునందు “ఉమైంలో భూత నే తాప మిష్యతే&quot; అని
యు, &quot;రూపకింద భేకో-ను నానో పే మేనుయో | 'తడ్గవల్లీ శత
శస్సూ తే సుమ~సోయుని తన కావ్య కృణమన లక్ష్య లక్షణము
లుదాహరింపఁ బశి వి
ఆధేయము అని స
20
P)
``ము, ఆధారము,
సంబంది. శిషాది వివిధ
రూపక భేదములా మాఁడు ఏ హసింపఁబడి నిప్పుడు కవిత్వ
రచనాభ్యాస విధానము. శ్రీ సనిబంధము ము బోధి చుటకీగ్రంథ
కర్త చే భేద్యాదినూతన భేడమి ' కు పట్టఁ బడినవి,
మున
ణ
୧3
రత్నాక రే భవేద్భేగ్యం భాషకు లోష్య మంబు జే|
భు వ్యాధా', మిథాఛేయం సింహే రనభే · · 1 2
వర్ణ వి
నవి శేషములచే సముద్రముల భేర్యరూపకమును, పద్మ
'ష్యపకమును, భూమియందాదారరూపకముని, సింహ
మున నా ధేయరూపకమున, అగచన్నవి- ఎట్లనని ఉ॥ &quot;పాపాబ్ధిబడబా
నలః” ఇందుఁ బ్రకృతివరు వస్తున్నాను అవ ృతిమ ఒడబాగ్నికిని
యభేదము కల్పింప బడిన. ఇట్లనే నవ - శ్రమ లక
కల్పింపఁబడినది. గావు నిగి రూపకము. ఇవా శబ్ద ప్రయోగము లే
కుండ పాపములకుని సముద్రమునకును, విష్ణును
దృశ్యము దేశించుటచేలక్షణస బస్వయ మగు చున్న
32
బడబాగ్ని కినిసా
కీయుబడబా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lspa121chu1wwwll3s416l5tt6rgud7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223764</id>
    <revision>
      <id>578191</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 అర్థన బకము. గ్ని యబ్ధిని వధించుట చేనీ రెంటికిని భేద్య భేదక సంబంధము గనుక నిడిభేద్య రూపకమని చెప్పఁబడును,తోష్యమునకు ఉ॥ సుహృత్పద్మదివాకరః1'ఇం దుదివాకరునకును పద్మమునకును తో...'</comment>
      <origin>578191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3378" sha1="g3uucqk33hjxvga9ro1gw8zqwvsp9qn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;250
అర్థన బకము.
గ్ని యబ్ధిని వధించుట
చేనీ రెంటికిని భేద్య భేదక సంబంధము గనుక నిడిభేద్య
రూపకమని చెప్పఁబడును,తోష్యమునకు ఉ॥ సుహృత్పద్మదివాకరః1'ఇం
దుదివాకరునకును పద్మమునకును తోష్యతోషక సంబంధము గనుక
నిది తోష్యరూపకము. ఆధారమునకు, ఉ॥ గుణ కాననభూర్నృపః!
ఇందు కాననములకు భూమియాథారమగుటచే నిది యాధారరూపక
ము. ఆ ధేయమునకు ఉ. కులకానన కేసరీ। ఇందు కాననమునకు
సింహమా థేయమగుటచే నిది యా చేయరూపకము. పూర్వోదాహర
ణము ననా థేయముగాఁ జెప్పఁబడిన కాననము నిందాధారముగాఁ
జెప్పుట వక్త యొక్క ఇచ్ఛావిషయము గావున నిదియే వర్ణన భేద
మని గ్రహింపవలయును....
ధ్వాంతాహివిషనాగాబ్ధి శై లవృక్షఘనాగ్నయః |
రక్షఃపం కాద యోభేద్యారూప కేష్వరి రూపకై ః ॥ 3
H
తా॥ రూపకములయందు అంధకారము, సర్పము, విషము.
ఏనుఁగు, సముద్రము, పర్వతము, వృక్షము, మేఘము, అగ్ని, రాక్ష
సుఁడు, బురద, ఇత్యాదులు శత్రుసంబంధరూపకములచే వర్ణింపఁబడె
నేని బేధ్యములగును. అట్టి శత్రుసంబంధ వస్తువు లెవ్వియనిన, అంధ
కారమునకు—నూర్యుఁడు, చంద్రుఁడు రత్నము, దీపములు, సర్పమున
కు- గరుడుఁడు. ముంగిస, నెమలి, పాములవాఁడు, విషమునకు శివుడు
అమృతము,గజమునకు. సింహము, అంకుశము; ఆలానము, అబ్ధికి-
అగస్త్యుఁడు, బడభాగ్ని, ప్రళయాగ్ని, హనుమంతుఁడు, సేతువు,
రామబాణము,మంద రాద్రి, పర్వతమునకు వజ్రాయుధము; వృక్షముల
కు- దవానలము, వాయువు, నదీవేగము, కురారము, మేఘమునకు_
వాయువు, శరత్కాలము, అగ్నికి- జలము, మేఘము, రాక్షనునకు
రామకృష్ణులు, పంకమునకు శరత్కాలము, ఎండ, ఆదిశబ్దము చే
జంద్రాదులకు రాహు ప్రభృతుల నూహించునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3uucqk33hjxvga9ro1gw8zqwvsp9qn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223765</id>
    <revision>
      <id>578192</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, వనపద్మాబ్ధి చక్రాంగ చకచాతక షట్పదాః/ పిక కేకి ముఖా స్తోప్యా రూపకే మిత్రరూప కై ః ॥ 251 తా॥ రూపకమున...మిత్రసంబంధవస్తు రూపకములచేత, వస ము, పద్మము, సముద్రము, హంస, చక్రవాకము,...'</comment>
      <origin>578192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="3xuml74pksipyt4t8dixkp68ajb4xwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
వనపద్మాబ్ధి చక్రాంగ చకచాతక షట్పదాః/
పిక కేకి ముఖా స్తోప్యా రూపకే మిత్రరూప కై ః ॥
251
తా॥ రూపకమున...మిత్రసంబంధవస్తు రూపకములచేత, వస
ము, పద్మము, సముద్రము, హంస, చక్రవాకము, చాతకము, తు
మ్మెద, కోకిల, నెమలి, ఇత్యాదులు తోమ్యములగుచున్నవి. అట్టి
మిత్రసంబంధవస్తువు లెవ్వియనిన; వనమునకు__ మేఘవసంత కా
లములు; పద్మములకు… నూర్య- శరద్వసంతములు, సముద్రమునకు—
చంద్రుఁడు, హంసములకు శరత్కాలము, చక్రవాకమునకు, సూర్యుఁ
డు, చాతకమునకు_ మేఘుఁడు, తుమ్మెదలకు.పద్మము_కోకిలకు వసం
తకాలము, నెమలికి - మేఘము, ముఖశబ్దముచేఁ జకో, చంద్రకాం
సౌదులకు చంద్రుఁడు, ఇత్యాదులూహ్యములు,—
శ్లో. స్వగుణైర్భూనభోంభోధిన దీవన నగాదయః ॥
రూపక స్లైస్స్యు రాథేయైరాధారాఖ్యంహి రూపకమ్ 5.
తా॥ రూపకముల యందున్నట్టియు, వర్ణనీయపదార్ధము యొక్క
గుణములతోన భేద ప్రతిపత్తి కలిగినట్టియు ఆయన స్తువులచే;
భూమి, ఆ కాశము, సముద్రము, నది వనము, పర్వతము మొ
దలగునవి యాధారరూపకములగుచున్నవి. ఆ దేయము లెవ్వి
యన్మ భూమికి వనాదులు,, ఆకాశమునకు నక్షత్రాదులు, స
ముద్రమునకు రత్నాదులు, నదికిపద్మాదులు, వనమునకు సింహా
దులు, పర్వతమునకుసింహాదులిట్టివీ యూహింపవలెను. ఉ,
గుణరత్న ముహోదధిః గుణ తారానభో దేశః ” ఇద
గుణరత్నముహోదధి: &quot; అనుచోవర్ణనీయుఁ డగుపురుషుని
యందు మహోదధిత్వరూపణము ముఖ్యమును, గుణముల
యందురత్న నిరూపణము గౌణమునగుచుండును,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xuml74pksipyt4t8dixkp68ajb4xwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223766</id>
    <revision>
      <id>578193</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25. 2 అర్థస్త బకము. 6 శ్లో॥ న్న సింహ నర్కో భోజ చంద్రాదిత్యద్రుమాదయః | స్వాధారై రూపకప్రోక్తి రాదేయాఖ్యం హి రూపకమ్ రాపకములయ దుఁ జెప్పఁబడినట్టి తమ భూధారవస్తువులచే నా ధేములు 'గు గ...'</comment>
      <origin>578193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="8gzlfr327sbg49xicxua9bkizjbxlos" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;25.
2
అర్థస్త బకము.
6
శ్లో॥ న్న సింహ నర్కో భోజ చంద్రాదిత్యద్రుమాదయః |
స్వాధారై రూపకప్రోక్తి రాదేయాఖ్యం హి రూపకమ్
రాపకములయ దుఁ జెప్పఁబడినట్టి తమ భూధారవస్తువులచే
నా ధేములు 'గు గన్నిములు, సింహము, సరస్సు, పద్మము,
చంద్ర , వృక్ష మొదలగు ఎపి ధేయరూపకములగు
బ్నువి. ఆధారం - త్నములకు సముద్రము, సింహము
నకు-చడపు సన్సును వనము, పద్మములకు) సరస్సు, చం
సూర్యాలు-5 శ్రమ, వృక్షము లకు ఓ -భూమి, ఇత్యాదులు.
శ్లో కులాు భోసధి శాణిక్యం వంశకానని కేసరీ |
భవాక శ్యామృతిసరో స గంగా సరోరుహమ్ || 7
అస-ఆధేయ బాప ముదాహరణ బులఁ జూపుచున్నాడు:-
కుల సనిడి సము మన మాణిక్యమైన హెఁడు. వంశమనెడి
యవీణ్యము . సింహమైనవాఁడు. సంసారమనెడీ యడవియంద
మృతసరస్సైయీనాతా ( నీతియను గంగా నదిలో
m
పద్మమైన
ప(స-ఇందును శ్రీమ, సింహము, అమృతసరస్సు, పద్మ
ము ఇపు' ధేయమ ట గా వుననివియా ధేయరూపకములు
t
శ్లో కలా - నే దుశ్రీ శాంశు స సార మరు భూరుహః!
(V)
జింబ సుందరాంగః శౌర్యవింధ్యాద్రి గుంజరః 8
తా॥ కులమునెప నాశము చం సూర్యులయిన వాఁడు. సం
సారమ&quot; శసిరల భూమి మందువృక్ష మైనవాఁడు. జనులయొక్క
మనస్సురానికి రూపస రస్సు హంసమైనవాఁడు. శౌర్యమనెడు
విధ్యప్వుతమునసీ)హమైనవాఁడు. ఇందు చంద్రసూర్యా
దు ధే యులు.
రూపకముసకు, యోగించుపుంలింగ శబ్దములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gzlfr327sbg49xicxua9bkizjbxlos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223767</id>
    <revision>
      <id>578194</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'M కవి కల్పలత. శ్లో నాగాహి వృక్ష నిధి మేఘ మృగాంక సూర్యా 22 కాశా గ్ని సింధు హరి దీపక సౌధ కుంభాః| చక్రాంగ చాతక మయూర చకోర చక్ర వుంస్కోకిలా నవసరో 2-0 బుజ రత్న బాని! 9 25,8 విస్త రభీతిచేఁ బ్ర...'</comment>
      <origin>578194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="8x150nbfzjtxf04ut9jur3ei20hyu0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;M
కవి కల్పలత.
శ్లో నాగాహి వృక్ష నిధి మేఘ మృగాంక సూర్యా
22 కాశా గ్ని సింధు హరి దీపక సౌధ కుంభాః|
చక్రాంగ చాతక మయూర చకోర చక్ర
వుంస్కోకిలా నవసరో 2-0 బుజ రత్న బాని! 9
25,8
విస్త రభీతిచేఁ బ్రతిపదమునకు నర్థము వ్రాయలేదు. “పుంస్కోకి
లా:” అను సంతివఱకుగల ఇఱువదిశబ్దములును పుంలింగశబ్ద
ములు. తరువాతియైదు పదములును నివుంసక లింగ శబ్దములు.
వీనిని రూప కాలం కారమున నుపయోగించి కవిత్వమువాయుప
ద్ధతి మున్ముందుదాహరింపఁబడుచున్నది.
శ్లో జ్యోత్స్నాన
3
-స్త్రీలింగశబ్దములు —
“నదీ శశికలా సరసీ పతాకా,
వల్లీ పనీ కమలినీ దయితా సుధా శ్రీః |
కాదంబినీ సురభి వృష్టి సురా విముక్తా!
తారా క రేణు కలికా లహరీ కదల్యః ॥ 10.
ఈయిఱువదియొకటియు స్త్రీలింగ శబ్దములు.
ఆరోప్యగుణో దాహర ణములు :.
వివేక రజనీ నాథ సంవర్ధిత శమాంబుధిః |
గుణహంస మనోహారి ప్రతిజ్ఞా వాహినీరయః॥ 11.
కీర్తి ధ్వ జాంచల భ్రాజి మాన మత్త మతంగజః|
ధైర్యవిం ధ్యాచలోత్సంగ రంగ త్సత్కీర్తి నర్మదః॥ 12.
గురుశౌ ర్యాంబరక్ట్రోడ క్రీడ త్తేజో దివాకరః!
దానర త్నాకర కోడ ప్రక్రీడ త్కీర్తి చంద్రమాః॥ 18
ప్రతిజ్ఞా వాహినీ పూర పరిపుత రివుదుమః।
శౌర్యదావానల ఫ్లుష్ట ద్వేషి కీర్తి లతావనః ॥ 14.
వైరి కైరవ కాంతార మాసకృధైర్య భాస్కరః ॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8x150nbfzjtxf04ut9jur3ei20hyu0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223768</id>
    <revision>
      <id>578195</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 అ బళము. గుణసాగర విస్తార వివేక రజనీకరః ॥ 15 ధైర్య హర్యక్ష పర్యశ్రీ విలస ద్గుణ కాననః | గుణ ముక్తాగ్రణ శ్రేష్ఠ వివేక తటినీపతిః॥ 16. అవతారిక ఆరోపింపఁదగిన వివేకాది గుణములను రూపకమ...'</comment>
      <origin>578195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="cb8ovtmgtsbuov8sr24g9moc0s4opis" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;264
అ
బళము.
గుణసాగర విస్తార వివేక రజనీకరః ॥ 15
ధైర్య హర్యక్ష పర్యశ్రీ విలస ద్గుణ కాననః |
గుణ ముక్తాగ్రణ శ్రేష్ఠ వివేక తటినీపతిః॥ 16.
అవతారిక ఆరోపింపఁదగిన వివేకాది గుణములను రూపకముల యం
దుఁబ్రయోగించి చూపుచున్నాఁడు.
-
తాత్పర్యము. — 11. వివేకము నెడు చంద్రునిచే వృద్ధిఁబొందిం
పఁబడిన శాంతమనెడి సముద్రముగలవాఁడు. సుగుణములనెడి హంస
ములచేత రమ్యమైన ప్రతిజ్ఞ యనెడి నదీప్రవాహముగలవాఁడు. 12.
కీర్తి యనెడి ద్వజాగ్రముచేఁ బ్రకాశించు గర్వమనెడి మదగజముగల
వాఁడు. ధైర్యమనెడి వింధ్యపర్వతముయొక్క చరియలయందొప్పా
రుచున్న యోగ్యమగు కీర్తి యనెడి నర్మదానది గలవాఁడు.
18. అధికమైన శూరత్వమనెడి యాకాశమధ్యమునఁ బ్రకాశిం
చుచున్న ప్రతాపమనెడి సూర్యుఁడుకలవాఁడు. దానమనెడి సముద్ర
మధ్యమునఁ గ్రీడించుచున్న కీర్తియనెడి చంద్రుఁడుగలవాఁడు,
14. ప్రతిజ్ఞయనెడి నదీప్రవాహముచే ముంపఁబడిన శత్రువులనే
-వృక్షములుగలవాఁడు. శౌర్యమనెడి దావాగ్నిచే దగ్ధముచేయఁబడిన
శత్రువులయొక్క కీర్తి యనెడిల తావనముగలవాఁడు.
15. శత్రువులనెడి కలువవనమును ముకుళిఁపఁ జేయుచున్న ధైర్య
మనెడి సూర్యుఁడుగలవాఁడు. సుగుణములనెడి సముద్రమును విస్తరిం
వఁజేయుచున్న వివేకమనెడి చంద్రుఁడుగలవాఁడు.
16. ధైర్యమనెడి సింహముయొక్క శోభ చేఁ బ్రకాశించునుగు
ణములనెడి యరణ్యముగలవాఁడు. గుణముల నెడి మాక్షికసంఘ
ములుగల శ్రేష్ఠమయిన వివేకమనెడి సముద్రముగలవాఁడు,
: భిన్న రూపకములు :-
శ్లో॥ సంగ్రామ పాథోనిధి సంభవేన భవ దృశ్య కైరవిణీ ధవేన ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cb8ovtmgtsbuov8sr24g9moc0s4opis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223769</id>
    <revision>
      <id>578196</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. లీలాపరి స్మేరిత దిఙ్ముఖేన మానిస్మ వి ద్వేషి ముఖాంబుజాని॥ 17 85% తా॥ యుద్ధమనెడి సముద్రమునఁ బుట్టినట్టియు, విలాసముచేఁ బ్రకాశింపఁ జేయబడిన దిఙ్ముఖములు గలిగినట్టియు...'</comment>
      <origin>578196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="k323dk9ez78jeqi1538ax2rmawe0mkh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
లీలాపరి స్మేరిత దిఙ్ముఖేన మానిస్మ వి
ద్వేషి ముఖాంబుజాని॥ 17
85%
తా॥ యుద్ధమనెడి సముద్రమునఁ బుట్టినట్టియు, విలాసముచేఁ
బ్రకాశింపఁ జేయబడిన దిఙ్ముఖములు గలిగినట్టియు నియొక్క యశమ
నెడి చంద్రునిచే శత్రువులముఖములనెడి పద్మములు ముకుళించెను.
ఇందు యశశ్చంద్రుఁడు భేదకము. శత్రుముఖాఁబుజము భేద్యము.
కావున నిదిభేద్యరూపకము.
3
॥ యమ మహిష విషాణం భూలతా కాలరాత్రేః|
కుపితనియతి ఫా లా లాత శేఖా లలామ।
అధిసమితి విప ర్లక్ష్యతే వీరలక్ష్మీ
స్తనతట నఖలక్షమ్మ త్వద్ధనుః క్షోణిపాల|| 18
ఓ రాజా!నీథనువంతకుఁడె క్కు మహిషముయొక్క కొమ్ముగను,
కాలికా దేవియొక్క కనుబొమలుగను, కోపించిన దైవమునుదుటనున్న
మహత్తరమగుకొఱవిగను, వీరలక్ష్మీ కు చతటాంచితనఖాంకము గను,
యుద్ధమున నీశత్రులచేఁ జూడబడుచున్నది. ఇది మాలారూపకమున
కుదాహరణము; “తచ్చ కేవలమాలాభ్యాం కూపకంపరికీర్తి తం। రాజు
సింహ! కృపాణీ తేకృతాస్త్ర భుకుటీలతా। ఉత్పాత కేతుర్ద్విషతాం
తథా కాళభుజంగి కా” అని కావ్యదర్పణము.
3
8
వ్యాజస్తుతి
యదినింద న్నిన స్తోతి వ్యాజస్తుతి రసా యథా
కిం బూమ హే ధరణిమండల మండనా నామ్
దేవ త్వదీయ యశసాం మహతా మనీతిమ్
యద్విద్విషంతి జగతీశ శరీర శోభాం
యచ్చాస్య హాస ముపహాసపదం నయంతి॥ 19
నిందించుచున్న రీతిని సోత్రము చేయుట వ్యాజస్తుతియనంబడు
నదియెట్లనిన.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k323dk9ez78jeqi1538ax2rmawe0mkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223770</id>
    <revision>
      <id>578197</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థన బకము. ఓ రాజా! ఏ కారణముచే భూమండలమండనాయమానములగు నీకీర్తులు శివుని దేహకాంతిని ద్వేషించుచున్న వో యే కారణముచే నాత నిహాసము నీజగముననందుపరిహాస స్థానమును బొందించుచున్నవో...'</comment>
      <origin>578197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="o1svf9pg26t062gg1nz8582yhf80zzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థన బకము.
ఓ రాజా! ఏ కారణముచే భూమండలమండనాయమానములగు
నీకీర్తులు శివుని దేహకాంతిని ద్వేషించుచున్న వో యే కారణముచే నాత
నిహాసము నీజగముననందుపరిహాస స్థానమును బొందించుచున్నవో
యందుచే వానిదుర్నీతి యేమని చెప్పుదుము. ఇండు శివుని దేహ కాంతి
ని ద్వేషించుట, హాసమును దూషించుటయును, దుర్నీ తి కార్యములగు
నపరాధములుగాఁ జెప్పుచునిందను స్ఫురింపఁ జేసి నీయశములు శివుని
హాసములతో సదృశమయినధావళ్యముచేఁ బ్రకా
-8
శించుచున్నవని స్తుతియించినాఁడు గనుక సిగవ్యాజస్తుతి.
అతదూప స్యాన్యథా ధ్యన సాన మతిశయార్థము తేడా!యథా
అయథార్థమైనదాని కతిశయార్ధమైయన్యధాత్వమును గల్పించుట ఉ
త్ప్రేక్షాలం కారము &quot; అన్య దైవస్థితావు. శ్చేతన స్యేతిరఃస్యవా ! అన్యధో
త్ప్రేక్ష్య తేయత్ర తాము త్ప్రేంవిదుర్భుదాః॥ &quot; అని కావ్యాదర్శము.
శ్లో॥ త్వత్కీర్తి కాంతి ధనకం హ్యవహృత్య రాజన్
దివ్యసృజ న్ని జగత్యపవాద భీత్మ |
ఇందుః సుధావపు రపి ప్రభు రోషధీనా
న
మప్యేష లక్ష్మీ మిష సర్పధృతౌ న శుద్ధః॥ 20
ఓరాజా! నీకీర్తి కాంతిధనమును కొద్దిమాత్రమును దొంగలిం
చి చంద్రుఁడు లో కాపవాదభీతుఁ డగుచు · సుధామయశరీరముకలవాఁ
డయ్యు నోషధులకుఁ బ్రభువయ్యును సర్వథారణారూపముగు దీవ్యశో
థను జేయుచున్న వాఁడువలెనే (లోకమునకునమ్మికను పుట్టించుటకొఱ
కు దైవసాక్షికముగాఁ జేయు ప్రమాణము దివ్యశోధ) యీచంద్రుఁడు
చిహ్న రూపనుగు సర్పమును ధరించియు శుద్ధుఁడు కాలేదు.
చంద్రునియందిప్పటికి నాచిహ్నమ చేయుండుటచే నింతదనుక పాప
పరిశుద్ధుడుగాఁడనుట కవకాశముకలుగుచున్నదని భావము.
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1svf9pg26t062gg1nz8582yhf80zzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223771</id>
    <revision>
      <id>578199</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. శ్లో॥ సమితి త్వత్కరవాలః వీత్వా మాతంగ కుంభకీలాలమ్। అనుతాపీన వ్రతయతి రిపునృపతీనాం యశ్యశ్రీ రమ్|| 257 తా ఓ రాజా! యుద్ధమందు నీచేతిఖడ్గము మత్తేభకుంభస్థల ములనున్న రక్...'</comment>
      <origin>578199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="6mqn1eeyx6x6ph6khehl18j9xm1dfht" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
శ్లో॥ సమితి త్వత్కరవాలః వీత్వా మాతంగ కుంభకీలాలమ్।
అనుతాపీన వ్రతయతి రిపునృపతీనాం యశ్యశ్రీ రమ్||
257
తా ఓ రాజా! యుద్ధమందు నీచేతిఖడ్గము మత్తేభకుంభస్థల
ములనున్న రక్త
మునుత్రాగి “అయ్యో! రక్త పానము నిషిద్ధముగదా?
ఏలచేసితినని* పశ్చాత్తప్తమైన తెఱంగున నీశత్రు రాజులు కీర్తియనె
డి పాలను తరూపముగా గ్రహించుచున్నది. ఇటనరి రాజయశో
హరణకారణంబగు ఖడ్గమునకు రక్త పానదోషాను తాపమునందులకుఁ
బ్రాయశ్చిత్త ముగ క్షీరపానము చేయుటయు నతిశయార్థము త్ప్రేక్షిం
పఁబడినవి గనుక నిదియుత్రే కాలం కారము
m
୪
శ్లో॥ ద్విషన్మృగాక్షీ నయ నాంజనాని య దేవ నిత్యం కబళీకరోతి
శ్రీ తీశ తే నాంజన సన్నిభైవప్రభావిభాతి స్మభవత్కృపాణే|| 22
తా॥ ఓరాజా! ఏ కారణముచే శత్రుస్త్రీల యొక్క కండ్ల కాటు
కను నిత్యమును భక్షించుచున్నదో (భర్తృవియోగముచే నశింపఁజే
యుచున్న దో) ఆ హేతువుచే నీఖడ్గమునఁ గాటుకతో సమానమగు కాం
తి యలరారుచున్నది.
3
2
శ్లో॥ అన్యోన్య భాంతికో భేదో యదాన్యోన్యంద్వయోర్ర్భమః॥
తత్రోపమేయానుక్తోతు సమాసోక్తిర్మతాయథా ॥ 28
తా॥ భ్రమాలంకారల క్షణము — రెండువస్తువులకుఁ బరస్పర
ము (సామ్యదర్శనమువల్ల) సరస్పరభ్రాంతిని కలుగ జేయున భేద మెం
ప్పుడు గలుగునో యప్పుడదిభ్రమాలంకారమగును “భ్రాంతిమానన్య
సంవిత్తిరన్యస్మిన్ సామ్యదర్శనాత్ | రామంవీర్యుమనభ్రాం త్యానన్న
తుళ్ళిఖినోవనే” అని కావ్యదర్పణమున భమాలం కారలక్ష ణముకల
దు” ప్రకృతమున నట్టిభ్రాంతిపరస్పర ముండుటవలన నన్యోన్యభ్రాం
తి రూపమగు భ్రమాలంకారభేదలక్షణ ముదాహరింపఁబడినదని యె
ఱుంగునది. ఆభ్రమాలం కారమునను పమేయము చెప్పఁబడకఁబోవు
33&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mqn1eeyx6x6ph6khehl18j9xm1dfht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223772</id>
    <revision>
      <id>578200</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '258 అరస్తబకము. 91 చో “సమాసో క్తి “యగును ఈలక్ష ణమునకు నితర గ్రంథములందలి లక్షణములకును భేదముగన్పట్టుచున్నది. గ్రంధకర్త చే నిందుకు వ్రాయఁబడిన లక్ష్యము గూడ నావద్ద నున్న మాతృకలో ల...'</comment>
      <origin>578200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="cenmizenr9dgwvdwec7484iax4ic9xv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;258
అరస్తబకము.
91
చో “సమాసో క్తి “యగును ఈలక్ష ణమునకు నితర గ్రంథములందలి
లక్షణములకును భేదముగన్పట్టుచున్నది.
గ్రంధకర్త చే నిందుకు వ్రాయఁబడిన లక్ష్యము గూడ నావద్ద నున్న
మాతృకలో లభింప లేదు.
—అన్యోన్యభాతిమదలం కారమునకు దాహరణము..
కీరాః పచేళిమ ఫల భ్రమతః పఠంతి।
జంబూతరు ప్రసవ లగ్న మధువ తేషు ।
ఏతే చ చంచుపుట కేషు విశంతి తేషాం !
సాంబ్రాః పలాశ కుసుమావళి మాళలయ్య॥ 24
తా॥ నేరేడు పుష్పములయందు వ్రాలిన తుమ్మెదలఁ జూచి నేరే
డుపండ్లనెడి భ్రాంతిచేఁ జిలుకలు చేరుచున్నవి. ఆచిలుకల
వులఁజూచి మోదుగ పుష్ప భమచేఁ దుమ్మెదలువానిలో ప్ర వేశించుచు
న్నవి. నే రేడుపండ్లకును దుమ్మెదలకు సామ్యముండుటఁ బట్టి చిలు
కలు భ్రమజెంది వానిదరిఁ జేరుచున్నవి. చిలుకముక్కులకును మో
దుగపుష్పములకును సామ్యముండుటవలన తుమ్మెదలు వానిం బొం
దుచున్నవి. ఇట్లు పరస్పరసామ్యదర్శనమువలన భ్రాంతిఁ జెందుటవలన
నిది పరస్పర భాంతిమదలంకారము.
అవ_భమఁగొని చేసిన కార్యము సఫలమగుట దుర్లభము.
అట్లు సఫలమగుచో నది భ్రాంతి యనిపించుకొని నేరదు. ఒక వేళ
కాకతాళీయన్యాయమున కేవల భ్రమవలనఁ గార్యప్రవృత్తియందు
సాఫల్యము కలుగునట్లు వర్ణింపఁబడుచో నప్పుడది భ్రమాలంకారమ
గునా కాదా! యనుసంశయమున సమాధానమువ్రాయఁబడుచున్నది
కార్యప్రవృత్తా భయితస్సాఫల్యం జాయతేక్వచిత్ |
భ్రమవలన నౌక కార్యమునందు ప్రవృత్తి గలుగుచోఁ గొన్ని
యెడల నాకార్యము సఫలమగుటయుఁ దటస్థించును. ఎట్లనిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cenmizenr9dgwvdwec7484iax4ic9xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223773</id>
    <revision>
      <id>578201</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. తవ విథుమణి సౌధప్రాంగణే చంద్రబింబ ప్రతికృతి మనుఫుల్ల త్కైరవభ్రాంతి భాజః | అసకృదమృతబిందుష్యంద పానేన భృంగాః ప్రసృమర మకరంద స్వాదు సౌఖ్యం లభంతే ॥ 25 259 తా। ఓరాజా! చంద్...'</comment>
      <origin>578201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="03znw1yuetmv2fhsgfl5yvungwlj33g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
తవ విథుమణి సౌధప్రాంగణే చంద్రబింబ
ప్రతికృతి మనుఫుల్ల త్కైరవభ్రాంతి భాజః |
అసకృదమృతబిందుష్యంద పానేన భృంగాః
ప్రసృమర మకరంద స్వాదు సౌఖ్యం లభంతే ॥ 25
259
తా। ఓరాజా! చంద్రకాంత మణులచే నిర్మింపఁబడిన నీ
సౌధపురోభాగమునందలి చంద్రప్రతి బింబమునుజూచి వికసించిన
కలువ యని భ్రమఁ గొనినవియై తుమ్మెదలా చంద్రకాంతమణి ద
వములయొక్క పానముచేతనే; బ్రసరించుచున్న కలువపూ దే నెరుచి
వలనఁ గలుగు సుఖమనుభవించుచున్నవి. —
ఇది అర్థాఖ్యచతుర్థ స్తబకమున ' రూపక మను
నయిదవ కుసుమము.
బకము. 4.
—: సమస్యాపూరోణో పాయకుసుమము :-
అధ సంక్షేపతో వక్ష్యే సమస్యా పూరణే విధిమ్ |౧
అథ=రూప కాదికుసు మోదాహరణానంతరము, సమస్యాపూ
ఠణే=సమస్యలుపూ రించుటయందు, విధిం=విధానముచు, సంక్షే వతః=
సంకుచితముగా, వక్ష్యే=చెప్పుచున్నాను.
కల్పాదిసింధు లఘుభి ర్గురు తా యుగాంత
దూరావలోక గురుభి ర్లఘుతా విథేయా!
విప్లో రథోముఖతీయా ప్రతిబింబతశ్చ
స్యాద్వైపరీత్య ముద కాదిషు యుగ్మతాచ ॥ 2,
ఇపుడు సమస్యాపూరణ విధానమును నిరూపించుచున్నాఁడు. ఎట్లన
తా! సృష్ట్యాదికాలము, సముద్రము, సూక్ష్మవన్తుసామీప్యము, ఈ
ఈూడు కారణములచేఁ బ్రతివస్తువునకును గౌరవమును, ప్రళయకా
లము, దూరమునుంచిచూచుట, గురువస్తు సామీప్యము, ఈమూఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03znw1yuetmv2fhsgfl5yvungwlj33g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223774</id>
    <revision>
      <id>578202</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 అరన బకము. కారణములచే పెద్దవస్తువునకు సూక్ష్మత్వమును, కు, స్థభువనుండగు విష్ణునియథో ముఖత్వముచేతను, ప్రతిబింబము చేతను, ప్రతివస్తువును దలక్రిందగుటను, జలాదులయందు యుగ్మత్వమ...'</comment>
      <origin>578202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="f3v4ad6e8fvhj2e0e1ei42bfugleqoj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;260
అరన బకము.
కారణములచే పెద్దవస్తువునకు సూక్ష్మత్వమును, కు, స్థభువనుండగు
విష్ణునియథో ముఖత్వముచేతను, ప్రతిబింబము చేతను, ప్రతివస్తువును
దలక్రిందగుటను, జలాదులయందు యుగ్మత్వమును గల్పింపవలెను.
క్రమముగా నుదాహరణములు జూపఁబడుచున్నవి.
కల్పాదికాలే గురు దేహయుక్తా పిపీలికా రాజతి శైలతుల్యా!
తదాలఘీయా నపి గండశైలః శ్రీఖండశైలస్య తులాం తనోతి॥లి.
కల్పాదికాలమున కుదాహర ణము.
సృష్ట్యాదికాలమున గొప్ప దేహముతోఁ గూడియున్న చీమ
పర్వత తుల్యముగాఁ బ్రకాశించుచున్నది. ఆకల్పాదియందు చిన్నది
యగు చట్రాయియును మలయపర్వతముతో సామ్యమును బొందు
చున్నది. కల్పాదియందుఁ బ్రతివస్తువును స్థూలావయవత్వమును,
కల్పాంతమునఁబ్రతివ స్తువువకునుసూ శ్మావయవత్వమును,సుప్రసిద్ధము.
అహో పయోరాశి నివాసి యాదః పిపీలికా రాజతిశై లతుల్యా!
సదా జనానాం మహతాం హి సంగో
థత్తే లఘూనా మపి గౌరవాణి॥ 4
అవ_సముద్ర కారణముచే చిన్న వస్తువునకు గురుత్వమునువర్ణించు
దాహరణము -
తా॥ సముద్రమున నివసించు నీటి చీమయును పర్వతతుల్య
ముగాఁ బ్రకాశించుచున్నది. ఏమి యాశ్చర్యము? అల్పజనులకును
మహాత్ముల సాంగత్యము గౌరవమును జేయుచున్నది. ఇందు ద్వితీ
యపాదము సమస్య. సముద్రజంతువు లెల్లను స్థూలావయవములగుట
లోక ప్రసిద్ధము —
మాహాత్మ్యం తస్య పాథోధే ర్వాఖ్యాతుం శక్యతేకథం|
సా పి యంత్ర విభా త్యంభః కీటీకా కుంభినన్ని భా* 5
తా॥ ఏసముద్రనందలి యానీటిపుఱుగును యేనుఁగుతో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3v4ad6e8fvhj2e0e1ei42bfugleqoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223775</id>
    <revision>
      <id>578203</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 261 దుల్యముగాఁ బ్రకాశించుచున్నదో, యాసముద్రముయొక్క మహి మవర్ణింపఁదరమా! యావంతో దృశ్యంతే నరక ర్యుర గాదయః స్థలే జీవాః తావంత స్సలిలే ష్వపి జల పూర్వా స్తే 2-పి నిర్దిష్...'</comment>
      <origin>578203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="50z261azme6dbzw4w859v52bsqwxw4o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
261
దుల్యముగాఁ బ్రకాశించుచున్నదో, యాసముద్రముయొక్క మహి
మవర్ణింపఁదరమా!
యావంతో దృశ్యంతే నరక ర్యుర గాదయః స్థలే జీవాః
తావంత స్సలిలే ష్వపి జల పూర్వా స్తే 2-పి నిర్దిష్టాః A
వ_సమస్యలయందు గౌరవము కల్పింపఁదగిన అన్ని పదార్థము
లకును నీటియందుండుటయొక కారణముగా కల్పింపఁదగునా యనుళం
కకు సమాదానము జెప్పఁబడుచున్నది.
అవ.
తా॥ భూమియందు మనుష్యులు, ఏనుఁగులు, సర్పములు,
మొదలగు జీవరాసు లెన్ని కనబడుచున్నవో, యవియన్నియు నీటి
యందు సైతముకనఁబడుచున్నవి. అట్టిజంతువు లెల్లను జలశబ్దపూ
క్వములుగా నిర్దేశింపఁబడినవి. ఇందువలన జీవరాసులకు మాత్రము
సముద్రస్థితి కారణముకల్పింపఁదగును గాని యచేతనములకుఁ గూడద
నటఁ గమనింపనగును.
కృమిప్ర్రమా ణేస మహత్త మాంగీ “పిపీలికా రాజతి
శైలతుల్యా
యస్మాదథో2థ||పరిదర్శనేన సదాల మూనామపి గౌర వాణి | 7
నా క్ష్మవస్తు కారణమున కుదాహరణము.
అవ. సూ
తా॥ మిక్కిలి చిన్న పుఱుగుల సాన్నిధ్యముచే నత్యధికమగు
దేహగౌరవముగలదై చీము (దానియెగుట) పర్వతతుల్యముగాఁ కా
శించుచున్నది. తక్కువలనెన్నుటచే నెల్లప్పుడును తక్కువవస్తువులకు
సైతము గౌరవములు సంభవమగు చున్న విగదా !—
లిలĪగ్రతఁ (కీటకోటిః కరిఘటాయతే” |
“వింద్యాద్రిముర్రా మాధత్తే మత్తేభః కలభాగ్రతః ॥ 8
తా. ఈళ్ళగుంపునెదుటఁ బుఱుగుల సమూహము గజయూ
ధమువలె నాచరించుచున్నది. ఏనుఁగుపిల్ల యెదుట మదగజము విం
ద్య పర్వత చిహ్నమును దాల్చుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50z261azme6dbzw4w859v52bsqwxw4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223776</id>
    <revision>
      <id>578204</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర నజకము. కల్పాంతకాల కబలీకృత సర్వగాతో గాత్రోబిభర్తి సుతరాం పరమాణురూపం| సంవర్త పూర్వసమయే బిభరాంబభూవ యో జాతరూప ధరణీధర సన్నిభత్వమ్, 9 2 అవ తారిక,__మహద్వస్తువునకు లఘుత్వాపాదన వ...'</comment>
      <origin>578204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="r907r4p26jdrh13n65w214qld8sx8qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర నజకము.
కల్పాంతకాల కబలీకృత సర్వగాతో
గాత్రోబిభర్తి సుతరాం పరమాణురూపం|
సంవర్త పూర్వసమయే బిభరాంబభూవ
యో జాతరూప ధరణీధర సన్నిభత్వమ్, 9
2
అవ తారిక,__మహద్వస్తువునకు లఘుత్వాపాదన విధానమునందలి
కల్పాంత కారణమున కుదాహరణమును జూపుచున్నాఁడు.
తా॥ ఏపర్వతము। స్థితికాలమున మేరుపర్వతముతోఁ దుల్య
మైనరూపము గలదో యాపర్వతము ప్రళయకాలముచేఁ గృశింపఁ
జేయఁబడిన యాకృతి గలదియై మిక్కిలి పరమాణు స్వరూపముఁ
చాల్చు చున్నది.
విశ్వకభం రాస్థిత పదార్ధ
సమీక్ష ణోత్క స్స్వర్లోక మా
చర ఖేచర కామినీనామ్। అభ్యాగతో నయనవర్త్మ
మహా
చలో ఒయం సత్యం బిభర్తి పరమాణు సమస్వరూపమ్. 10
అవ____.దూరావలోకమున కుదాహరణము.
తా॥ భూలోకమందలి వస్తుసముదాయమును జూడ వేడుకఁ
కొనిస్వర్గమార్గమున సంచరించుచున్న దేవకామినులయొక్క నేత్రమా
ర్ధమును బొందిన యీమహాపర్వతము నిజముగాఁ బరమాణు స్వరూ
పమును దాల్చెను.
కల్పాంతకాల ధరణీధరణ ప్రవృద్ధి
కోలాధిరాజ తను మానవిలోకనేన
శైలో బిభర్తి పరమాణు సమత్వ మేవ|
సర్వస్యలాఘవ మహో! గురుసన్నిధౌ స్యాత్. 11
అవ—గురువస్తు సాన్నిధ్యమున కుదాహరణము,
తా॥ ప్రళయకాలమునందు గొప్ప పర్వత మయిన నాదివరాహ
శుూర్తి యొక్క దేహగౌరవమును జూచుటచేఁ బరమాణుస్వరూ ప
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r907r4p26jdrh13n65w214qld8sx8qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223777</id>
    <revision>
      <id>578205</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 268 ముఁ దాల్చుచున్నది. ప్రతివస్తువునకును గొప్పవస్తువుయొక్క సాన్ని ధ్యమున నల్పత్వము గలుగుచున్న దిక దా? మరమాణుతనో రగే కీటికా వారణాయ తే “వారణో ఒపి సువర్ణాద్రి మాన...'</comment>
      <origin>578205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="c7l0j3p8eoqino8rubfafj85yimqzr1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
268
ముఁ దాల్చుచున్నది. ప్రతివస్తువునకును గొప్పవస్తువుయొక్క సాన్ని
ధ్యమున నల్పత్వము గలుగుచున్న దిక దా?
మరమాణుతనో రగే కీటికా వారణాయ తే
“వారణో ఒపి సువర్ణాద్రి మానతః కీటకాయతే” 13
అవ—పూర్వవిషయమునే ధ్రువవరచు చున్నాఁడు.
__&quot;కీటికావారణాయతే&quot; అనునది సమస్య
తా. పరమాణువుయొక్క యాకృతియెదుటఁ గీటకము నేనుఁ
గువలె నాచరించుచున్నది. ఏనుఁగు మేరు పర్వతము యొక్క ప్రమా
ణము నెదుట నల్పకీటక మువలె నాచరించుచున్నది.
మహాద్రి శిఖరస్థానే వారణః కీటికాయ తే
సాధుచి తానుమానేన మహాద్రి: కీటికాయతే, 18
తా. గొప్ప పర్వత శిఖరప్ర దేశమునం దేనుఁగు చిన్న వుఱుఁగు
వలె నాచరించు చున్నది. సజ్జనాంతఃకరణ ప్రమాణము నూహించు
టచేఁ బర్వతము కీటకమువలె నాచరించుచున్నది. సజ్జనాతః కర
ణము గొప్పవస్తువుగా వర్ణింపఁదగినదని తొల్తఁ జెప్పఁబడినది.
కాలీ యాహి గ్రహ వ్యగే యమునాయాంజగన్ని థా!
తతాలే ఒధోముఖం జాతం విపరీతం జగత్ప్రయం. 14
అవ_విపరీతకల్పమునందలి విష్ణునియథోముఖత్వకారణము
న కుదాహరణము.
తా. సకలలో కములను గుణీ యందుఁ దాల్చిన శ్రీకృష్ణుఁడు
యమునానదియందుఁ దలక్రిందగునట్లు గాళీయ సర్పముఁ బట్ట నుంకి
వఁగా నాసమయమున ముల్లోకములును దలక్రిందాయెను. ఇట్లనే
విష్ణుని యధోముఖత్వ గారణములు యధోచితముగాఁ గల్పించు
నునది “విపరీతం జగత్ప్రయం&quot; అనునది సమన్య&quot;
త్వన్ముఖ స్యార్థినం కాంతా “థూమవర్తి రథోముఖీ*&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7l0j3p8eoqino8rubfafj85yimqzr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223778</id>
    <revision>
      <id>578206</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 అర్థన” బకము. భౌతి యానీవ పాతాలం పవిత్రయితు ముజ్జ్వలా॥ 16 ఓయీ! నీయజ్ఞ సంబంధమగు ప్రకాశమానమగు థూమ రేఖ (ప్రతిబింబస్వరూపముచే) సముద్రముం జొచ్చి భూనభోంతరాళములఁ గప్పి వేయుటచే స్వ...'</comment>
      <origin>578206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="pllcc2uhjkhfzrx5de00us9h0cuouzl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;264
అర్థన” బకము.
భౌతి యానీవ పాతాలం పవిత్రయితు ముజ్జ్వలా॥ 16
ఓయీ! నీయజ్ఞ సంబంధమగు ప్రకాశమానమగు థూమ రేఖ
(ప్రతిబింబస్వరూపముచే) సముద్రముం జొచ్చి భూనభోంతరాళములఁ
గప్పి వేయుటచే స్వర్గమర్త్యలోకముల మాత్రమెగాక) పాతాళలోక
ముం గూడ పవిత్రింపఁ జేయుటకై తలక్రిందైన దై పోవుచున్న దివలె
నున్నది
ది యని యుత్ప్రేక్ష, “దూమవర్తి రధోముఖే యనుసగి సమ
స్య&quot; థూమమున కధోముఖత్వమసంభవము. అవిచ్ఛిన్నముగ నీవో
నరించు క్రతువులచే మ ల్లోకములును పవిత్రము లయ్యెనని ప్రధానా
శయము. ఇట ప్రతిబింబస్వరూప కల్పనముచే సమాస్యాపూరణముదా
హరింపఁబడియె.
శ్లో. రాత్రే చంద్రోదయే తోయ ప్రతిబింబిత విగ్రహః
3
20
లోకై &quot;రేకోzపి కోళోజయం సద్వితీయ స్సమీక్ష్యతే,
అవ_నీటియందు యుగ్మత్వకల్పసమున కుదాహరణము -
తా॥ రాత్రియందుఁ జంద్రోదయము కాఁగా నీటఁబ్రతిబింబిం
చిన స్వరూపముగల చక్రవాక మొక్కటి యయ్యునింకొక దానితోఁ
గూడినట్లు కనఁబడుచున్నది.
3
శ్లో॥ పూర్వాజా రత్నభి త్యంత ర్జాతార్క ప్రతిబింబతః ।
శంక్యతే శత్రురాంతాభిః కి ముదేతి రవిద్వయమ్ ॥ 18
తా|| ఉదయాద్రియందలి రతనంపుగోడలయందుఁ బ్రతిఫలిం
చిన సూర్యప్రతిబింబమువలన శత్రు స్త్రీలచే నిద్దరు సూర్యులుదయిం
చినారా యనియూహింపఁబడుచున్నది.
లక్షణము--
శ్లో॥ చంద్రాంధకార రవికీర్తి కుకీర్తి సంధ్యా
రాగాది సంగకృత వర్ణ విపర్య యేణ
దృష్టాంత బద్ధ యది శబ్దతయాపురాణై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pllcc2uhjkhfzrx5de00us9h0cuouzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223779</id>
    <revision>
      <id>578207</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 265 ర్వాత్సల్య శోక మధు ఘాత వియోగ మాదైః॥ 19 అవ._నమస్యాపూరణమున కింకనుఁ, గలవి ధానాంతరములఁ జెప్పుచున్నాఁడు. తా॥ చంద్రుఁడు, కారుచీకటి. సూర్యుఁడు, అవకీర్తి, సంధ్యా కాలము, ఎ...'</comment>
      <origin>578207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="cxaa54ax0y01sau8vg7nerifpp8a4pe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
265
ర్వాత్సల్య శోక మధు ఘాత వియోగ మాదైః॥ 19
అవ._నమస్యాపూరణమున కింకనుఁ, గలవి ధానాంతరములఁ
జెప్పుచున్నాఁడు.
తా॥ చంద్రుఁడు, కారుచీకటి. సూర్యుఁడు, అవకీర్తి, సంధ్యా
కాలము, ఎఱుపు మొదలగురంగులు__వీరి సంబంధమువలన సంభ
వించినవర్ణ వ్యత్యాసము, వీనిచేతను, దృష్టాంతమునఁ గూర్పఁబడిన
యది శబ్దముచేతను, పురాణకధలచేతను. వాత్సల్యము, దుఃఖము,
కల్లుదొగుట, కొట్టుట, వియోగము, మదించుట, వీనిసంబంధము
వలనఁ గలుగుత్థానముల చేతను సమస్యలఁబ
లంబూరింపవలయును.
శ్లో॥ స్వ “స్నేంద్రజాలిక మతిభ్రమచిత్రమా యా
మంత్రేషధీమణి తపు పదభంగభావాత్
శౌర్యోమ్మ వాంఛిత మనోగతి పుణ్య దేవ
రాదని సమాసవిభిన్న సాధ్యాత్ | 20
తా” స్వప్నము, ఇంద్రజాలము, మతిచాంచల్యము, చిత్ర
కర్మ, మాయ, మంత్రము, ఓషధి, మణులు, తపము, పదభంగము,
శౌర్యాతి రేకము, కోరిక, మనస్సంచారము. పుణ్యము, దేవుఁడు,
ప్రశ్నోత్తరము, సమాసమున వేరుచేయఁబడిన సమస్య, వీనితో సం
బంధించిన భావములవలనను సమస్యలంఁ బూరింపవచ్చును.
శ్లో॥ శ్రీహాటకేశ్వర జగత్ప్రలయ గ్రహాస్త పాథోధి మంథ
సమయ ప్రతిబింబబావై ః |సంగ్రామచక్ర పుర చందనశస్త్రపాతై
శ్చండీశ సద్మ గురుతాభి రథోపమానై 1 21
తా! మఱియు–పా తాళవాసియగు హాట కేశ్వరుఁడు, జగత్ప్ర
శయము, గ్రహాస్త మయము, సముద్రమధనకాలము, ప్రతిబింబము
యుద్ధము, పట్టణములు, చందననృషముల నేడు శస్త్రప్రహారములు.
శివుఁడు, గృహములు, గౌరనము, ఉపమానములు వీనిచేతను సమ
స్యలఁ బూరింపవలయును.'
34&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxaa54ax0y01sau8vg7nerifpp8a4pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223780</id>
    <revision>
      <id>578208</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 సాదులకుచితరీతి అర సభ స్తబకము. యదుర్ఘటం భవతి తత్ప్రకటు పటీయా నౌచిత్య చింతిత పదం పరిపూరయే ద్య: పూర్వోక్త పద్యగదితై రుప దేశభారై రేతై రితిస్మ కవికల్పలతాకృ దాహ॥ 22 ఏసమన్యసులభ...'</comment>
      <origin>578208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="p904om8nxbertfupf5hfrgy6r10cd7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;266
సాదులకుచితరీతి
అర సభ
స్తబకము.
యదుర్ఘటం భవతి తత్ప్రకటు పటీయా
నౌచిత్య చింతిత పదం పరిపూరయే ద్య:
పూర్వోక్త పద్యగదితై రుప దేశభారై
రేతై రితిస్మ కవికల్పలతాకృ దాహ॥ 22
ఏసమన్యసులభముగ పూ రింపనను వుపడదట్టి దాని నాయార
నాలో చింపబడినపద సముదాయము గలుగునట్లు
పూర్వశ్లోతో పదిష్టములగు సమాస్యాపూరణోపాయములచే నెవ్వడు
స్ఫుటముగఁ బూరించునో (యాతడు) సర్వసమర్థుఁడయ్యెడునని కవిక
ల్పలతాకాలుని (తన) యొక్క ప్రధానాశయమనుట. సమస్యాపూ
రణోసాయలక్షణము లిల్లునిరూపించి క్రమముగా నిందుఁగొన్ని టికి
లక్ష్యము ”) నుదాహరించుచున్నాఁడు.
3
కృష్ణర కాద యోవర్ణాశ్చంద్రేణ శ్వేతాఃక్రియం తే-యథా
శ్లో॥ ఉల్లస తుహినజ్యోతి ర్ద్యుతి విద్యోతితో భతః|
కైలాస శైలసం కాశః కాశతే వింధ్యభూధరః ॥ 28
అవ__చంద్రసంబంధముచే నల్లని వస్తువు తెల్లగుట కూడా
హరణము.
తా॥ విస్తరించుచున్న చంద్ర కాతిచే నంతటఁ బ్రకాశింపఁ జే
యఁబడిన వింధ్యపర్వతము కైలాసతుల్యముగాఁబ్రకాశించుచున్నది.
'జపాపుష్పం జాతిసమం' సువర్ణం రజతప్రభమ్'
సుధాకర కరస్పర్శా ద్భాతి చందనవ న్మషీ॥ 24
ఎఱుపువస్తువు దెల్ల నగుటకు_చంద్రకీరణస్పర్శమువలన దాసాని
పుష్పము జాజిపూవుతోఁ దుల్యముగను, బంగారు వెండివలెను, మసి
చందనమువలెను బ కాశీంచుచున్నవి.
* కైలాసో వింధ్యసం కాశ్య' (కర్పూర; కజ్జల ప్రభః'
6జపా తాపింఛగుచ్ఛశ్రీః తమసా ఛాతి లింపితా॥ 25&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p904om8nxbertfupf5hfrgy6r10cd7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223781</id>
    <revision>
      <id>578209</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. అంథకార హేతువుచే నల్లన గుంటుకు 267 తా॥ అంధ కారముచే నావృతమైనట్టి శైలాసము వింధ్యపర్వ త సదృశముగను, కర్పూరముకాటుకవలెను, దాసాసి పుష్పము పింఛవుష్పగుచ్ఛమువ లెను బ్రకాశ...'</comment>
      <origin>578209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3405" sha1="srls3tbsrb8ofyafx47f2sgu1xl6xvp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
అంథకార హేతువుచే నల్లన గుంటుకు
267
తా॥ అంధ కారముచే నావృతమైనట్టి శైలాసము వింధ్యపర్వ
త సదృశముగను, కర్పూరముకాటుకవలెను, దాసాసి పుష్పము
పింఛవుష్పగుచ్ఛమువ లెను బ్రకాశించుచున్నవి.
కజ్జలం కుంకుమ చ్ఛాయంజాతీపుష్పం జపాసమం
సువర్ణం పద్మరాగశి ప్రభా తార్క ప్రభా వృతమ్| 26
అవ_బాలసూర్యునిచే కృష్ణ శ్వేతాది వర్ణము లెఱ్ఱన బటకు
తా॥ ఉదయ కాలమునందలి సూర్యకాంతిచే నావరింపఁబడినట్టి
కాటుక కుంకుమమువ లెను, జాజిపుష్పము దాసన పుష్పమున లెను,ఒంగా
రు పద్మరాగమణి కాంతిగలదిగను బ్రకాశించెను. ఇట్లనే యాల్ని వస్తు
వులకును జంద్రాదికాంతులచే వర్ణవై పరీణ్యమును గల్పింపవలయును.
ఆచంద్రాదుల కే వర్ణ వైపరీత్యమును కల్పింపవలయు నేని కీర్తి ప్రతా
పాదులచే కల్పింపవలసియుండును.
:
స్వర్థునీ సలిల సన్నిధి స్ఫుర తానకీన ఘనకీర్తి మండలై :
విస్తృతై స్త్రీజగతి క్షమాపతే శీతరశ్మి రిప వీక్ష్యతే రవి : |
అవ_కీర్తి చే సూర్యునకు విపరీతవర్ణా పాదనోదాహరణము.
తా ఓ రాజా! AC గాజలముల వలె నిర్మలముగాఁ బ్రకాశించు
చున్నట్టియు, ముల్లోకములయందు వ్యాపించినట్టియు, నీయధిక కీర్తి
సమూహములచే సూర్యుఁడు చంద్రునివలెఁ జూడఁబడుచున్నాఁడు.
మేదినీదయిత తావకై ర్యశ న్పించయై కుపచితై స్సమంతతః।
క్షీరనీరనిధి సోమకోమలై ర్జాయతే రజత కాంతి కజ్జలమ్|| 28
అవ_కీర్తి చే నిరవస్తువులు వెల్లనగుటకు.
పాలస
తా ఓ రాజా! అన్ని యెడలను వ్యాపించినట్టి యు,
ముద్రముతోడను, చంద్రునితోడను సమానమైనట్టియు, నీసంబంధ
మగుకీర్తి సమూహముల చేరజత కాంతిగల కాటుక సంభంవించుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srls3tbsrb8ofyafx47f2sgu1xl6xvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223782</id>
    <revision>
      <id>578210</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 అర్ధిస్తబకము, నల్లని కాటుక కూడ నీకీర్తిచే తెల్ల బడుచున్నదని భావము. హిమాద్రిసదృశో మేరు ర్భాతి కర్పూరపూరవత్' భూమిపాల భవత్కీర్త్యా శుభ్రతే భువనత్రయే॥ 29 ఓ రాజా! నీకీర్తి చే...'</comment>
      <origin>578210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3073" sha1="7lo8o0bg8hzt508vy5ckmjbp19mwb18" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;268
అర్ధిస్తబకము,
నల్లని కాటుక కూడ నీకీర్తిచే తెల్ల బడుచున్నదని భావము.
హిమాద్రిసదృశో మేరు ర్భాతి కర్పూరపూరవత్'
భూమిపాల భవత్కీర్త్యా శుభ్రతే భువనత్రయే॥ 29
ఓ రాజా! నీకీర్తి చే లోకత్రయము పరిశుభ్రమైన దై( తెల్లని దై)
చేయఁబడగా హిమవత్పర్వతముతో సమానమై మేరుపర్వతము
కర్పూరమువలె ప్రకాశించుచున్నది.
కుకీర్త్యాయధా…—
భూమిపాల భవదీయ విద్విష న్మేదినీపతి కుకీర్తి పంకిభి,
ప్రావృ షేణ్యజలవాహకాంతిభిః శ్యామలో జయతియామినీపతిః ||
వర్షాకాల
కాల మేఘములవలె నల్లని కాంతిగల నీశత్రు
రాజులయపకీర్తి యనెడు బుదచేఁ జంద్రుఁడు నల్లనివాఁడై ప్రకాశిం
ఓ
చుచున్నాఁడు.
అన్యవస్తు నామపియధా
మేదినీదయిత తావక ద్విష త్రోన్మిష ద్గురుత రాయశ శృతైః।
అంధ కారనికి రై రివోద్ధతై: కుంకుమం మృగమదాయ లేత రామ్||
ఓ రాజా! నీశత్రుల రాజులయొక్క మహత్తరములగు నపకీర్తు
లచేతసుద్ధతములగు చీకట్లుచేతనువలె కుంకుమము కస్తూరివలె (నల్ల
గా) నున్నది.
హిమాద్రి ద్వింధ్యబంధుశ్రీః స్వర్ణం మరకత ప్రభమ్
దిరాధవ భవ ద్వేషి కుకీర్తి ప్రసరై ర్బభౌ॥ 32
ఓధరాధిపా ! నీశత్రురాజుల యపకీర్తి ప్రసారములచే హిమవ
త్పర్వతము వింధ్యపర్వముతో సమమగుశోభనుగలిగియున్న ది, బంగా
రమింద్రనీలమాణిక్యమువలె (నల్లని కాంతిగలదియగుచున్నది.
పూర్వభూధర శిగస్తుటిచర స్సాంధ్వరాగ పటలైః పరావృతఃః
దృశ్యతా మిహ విభావరీ ముఖే “విద్రుము ప్రతినిధిస్సు ధానిధిః॥ *88&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lo8o0bg8hzt508vy5ckmjbp19mwb18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223783</id>
    <revision>
      <id>578211</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 269 సంధ్యాకాలముచే వర్ణవ్యత్యాసమునకు ఉదయపర్వత శిఖర ప్ర దేశ ములసంచరించుచున్నట్టియు సంధ్యాకాలమునందలి ఎఱుపుచేనావ రింపఁబడినట్టియు చంద్రుఁడు రాత్రి ప్రారంభమునపవ...'</comment>
      <origin>578211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="g48mhh7odwh9ifcdgbnzdh63a96yo8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
269
సంధ్యాకాలముచే వర్ణవ్యత్యాసమునకు ఉదయపర్వత శిఖర ప్ర దేశ
ములసంచరించుచున్నట్టియు సంధ్యాకాలమునందలి ఎఱుపుచేనావ
రింపఁబడినట్టియు చంద్రుఁడు రాత్రి ప్రారంభమునపవడముతో సమము
గఁ(ఎఱుపుగాననట) బ్రకాశించుచున్నాఁడు. :--
కాంతకోప పర వామలోచనా లోచనాంత విత తారుణ ధ్యుతౌ!
సాంధ్యరాగ పెటలే సతి క్షణం “కజ్జలం భవతికంకు మోపమమ్”
ఎఱుపు మొదలగురంగుల యొక్క సంబంధవలన గలిగెడు వర్ణవ్యత్యా
సమునకు తనప్రియునెడఁ గోపించిన వనిత యెక్క నేత్రాంతములవలె
నెట్టినయిన సంధ్యారాగములు ప్రసరించుటచే నాసమయమున
టుక కుంకుమమువ లె(నెఱ్ఱగా)ప్రకాశించుచున్నది. :—
విద్రు మారుణ బింబోష్ఠ ప్రభా పాటలిత ద్యుతిః |
వదనే తవ తన్వంగి “కర్పూరః కుంకుమాయతే|| &quot; 35
కా
ఓనుందరీ! పపడమువ లె నెఱ్ఱనయిన దొండపండువంటి నీయధరోష్ఠ
ముయొక్క కాంతిచే నెఱ్ఱని కాంతిగలదై నీవదనమునందు కర్పూరము
కుంఠమమువలె నాచరించుచున్నది.
-
స్వర్ణం సిందూరపూరళి కర్పూరం పద్మరాగరుక్ |
୪
జపాకుసుమ సంకాశై స్సంధ్యా రాగ భరై రభూత్ 36
దా సెనపువ్వువలె నుండుసంధ్యాకాల రక్తిమముల చేత (పచ్చని) బం
గారము సిందూర పూరముయొక్క శోభవంటి శోభగలదియు (తెల్ల
నీ) కర్పూరము పద్మరాగ మాణిక్యముల యొక్క కాంతివంటి కాంతిగ
లదియునయ్యెను..
శ్లో శశిమకుట లలాటే శైలజా గండపాలీ, విగళిత మృగనాభి
3
వ్యక్త మర్మాంబుక్తః ॥॥సమజని నరకారి శ్యామలో యామి
నీశః; &quot; జగతిమలినసంగాత్ కో న మాలిన్య మేతి 187
పార్వతీయొక్క చెక్కులనుండి జారుకస్తూరియందుఁ దో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g48mhh7odwh9ifcdgbnzdh63a96yo8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223784</id>
    <revision>
      <id>578212</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 అర సబకము. చు 'స్వేదబిందువులచేఁదడుపఁబడిన శివునినొసటయందు చందురుఁడు కృష్ణునివలె నల్లనివాడయ్యెను; లోకమున మలినవస్తు సంబంధముచే నేదిమాలిన్యమును బొందదు? “సమజనీనం కారిశ్యామల...'</comment>
      <origin>578212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3404" sha1="784v45icqdie76dxtxv00se6ooz6ats" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;270
అర సబకము.
చు 'స్వేదబిందువులచేఁదడుపఁబడిన శివునినొసటయందు చందురుఁడు
కృష్ణునివలె నల్లనివాడయ్యెను; లోకమున మలినవస్తు సంబంధముచే
నేదిమాలిన్యమును బొందదు? “సమజనీనం కారిశ్యామలో యామినీళః&quot;
(చందుడుకృష్ణునివలె నల్లనివాడయ్యెను) అనునదిసమస్య.
మసృణఘుసృణ పంక ప్రక్రియా భంగి జాగ్ర త్కుచకలశ
విలా సైః కుందచం ద్రోజ్జ్వలో 2పి1 అగమ దరుణభావం కామినీ
కంఠ హారో!&quot; జగతి భవతి రాగో రాగిసంగా న్నకస్య ॥ . 38
సమస్య “అగమదురణ భావకామినీ కంఠ హారః ॥ సౌ
ఒకానొక స్త్రీ కిరమునధరించిన ముత్తెములపేరు ఎఱువుఁడనమునొం
-
.మృదువగుకుంకుమ పంక ముయొక్క రచనా ప్ర కారములచేఁ
బ్రకాశించునున్న కుచకుంభ విలాసములచే, (నొకానొక పనితయె
క్క కంరమందలి ముత్తెముల పేరు చంద్రుఁడు, మొల్ల మొగ్గలువీసిన లె
స్వచ్ఛమయిన యయ్యును నెఱ్ఱగా ప్రకాశించెను లోకము నననుర క్తుల
(రక్తవస్తువు ) సంబంధముచే నెవ్వని కనురాగము (ఎఱుపుఁదనము)
గలుగదు
శ్రీ తిధఃపతి పుత్రీ మౌక్తిక వ్యక్తభంగీ నిలయ వలయమా
లా కాంతిజా లావలీఢః| “హిమరుచి రుచి రాసీ న్నీల కంఠ
స్య కంరో”భవతి విమలయోగా న్నిర్మలత్వం న కన్య | 39
సమస్య:_హిమర చిరుచిరాసీన్నీ లకంరః&quot; (శివునియొక్క
కంరము చంద్రునివలెఁ దెల్లని కాంతిని కాంతిగలదియయ్యెను;
ముత్తెముల కూర్పుచే నేర్పడిన పేటలతో కూడియున్న పార్వతీ దేవి
క్క హస్తముల కంకణరూపకముగ ధరింప బడిన మౌక్తి ళహార
ములయొక్క - కాంతి పుంజములచే (ఆలింగనసమయమందు)నావరింపఁబ
కంఠము చందురునివం దెల్లని కాంతిగలద
య్యెను; లోకమున నిర్మలవస్తు సంయోగముచేఁ దేనికి నిర్మలత్వము
డిన
కలుగదు! 1.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>784v45icqdie76dxtxv00se6ooz6ats</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223785</id>
    <revision>
      <id>578213</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 271 అతోచ్చైః స్ఫూర్జ దభ్రంలిహ గృహవలభీ వర్యవైడూర్య నిర్యత్ జ్యోతి ర్యాత ప్రపాత వ్యతికర విధురీభూత శోభాభిభూతః। “కాలిద్దీ కాల కాంతి సృమజని రజనీజీవిత స్యాధినాథః* ధత...'</comment>
      <origin>578213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="sj7g6notzav1qmw06326hzjh7t0hcpu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
271
అతోచ్చైః స్ఫూర్జ దభ్రంలిహ గృహవలభీ వర్యవైడూర్య నిర్యత్
జ్యోతి ర్యాత ప్రపాత వ్యతికర విధురీభూత శోభాభిభూతః।
“కాలిద్దీ కాల కాంతి సృమజని రజనీజీవిత స్యాధినాథః*
ధత్తే కోవా కలావా నపి హి న మలి నా సంగతః కశ్మలత్వమ్॥ 40
సమస్య:-( కాలినీ కాల కాంతిస్స ముజవిర జనీజీవితస్యాధినాథః'
(చంద్రుడు యిమునానదివలె నల్లని కాంతిగలవాఁడయ్యెను.)
ఈపట్టణమునందున్న తములై చూర్ణము కొఱయునిండ్ల యొక్క
నలభీభాగములఁ (గృహమునకుకప్పైన వంకగదూలము అనినిఘట్వ
ర్ధము) చెక్క (బడిన వైడూర్యమణులనుండి బయలువెడలి ప్రసరించు
పరస్పరవర్ణ స మ్మేళనముచేవికల నుగునల్ల పిశోభచే తిరస్కరింపబడినచం
డ్రుఁడుయమునానదివలె నల్లనివాడయ్యేవి, షోడశక శాపరిపూర్ణుండె
యగునెవ్వఁడు( సర్వశాస్త్ర పారంగతుఁడై ఐయెవ్వడు అనిపంతరము)
చంద్రుఁడుఅని ప్రకృతార్థము మాలిన్యసంగముచే మలినుఁడు కాఁడు?.
అహో రాహుగ్రహ గ్రస్త సమ స్తోజ్జ్వల మండలః ॥
ఐయెవ్వడుఅనిపంతరము)
“ఇందుః కజ్జలబిందుశ్రీ&quot; రాని: కన్య న విప్లవే. 41
రాహుగ్రహముచే భక్షింపఁబడిన సంపూర్ణబింబముగల చం
ద్రుఁడు కాటుక బొట్టువలె బ్రకాశించెను; ఆపదలయందెవ్వనికి వైవ
ర్థ్యముగలుగదు. సమస్య.“ఇందుఃకజ్జలబిందుశ్రీ&quot; (చంద్రుడు
కాటుక బొట్టువలె నున్నాఁడు)
దృష్టాంతబద్ధయదిశబ్దత యాయథా :—
ప్రతీచ్యా) యది మార్తాండః సము దేతి స్ఫురత్కర!
తదా సంజాయతే నూన మగ్ని స్తుహినశీతలః ॥ 42
దృష్టాంతమునఁ గూర్పఁబడిన “యది” ( తెలుగున “నినచో యను
నర్థమిచ్చు) శబ్దముచే సమస్యాపూరణమున కుదాహరణమెట్లనిన;—
ప్ర్ర కాశమానములయిన కిరణములతోఁ గూడిన సూర్యుఁడుపశ్చిమదిశ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj7g6notzav1qmw06326hzjh7t0hcpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223786</id>
    <revision>
      <id>578214</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 అర్థస్త బకము, యం దుదయించునేని, యప్పుడు ఆగ్ని హోత్రుఁడు మంచువలెఁ జల్లని వాడయ్యెడిని, అనగానుభయమున సంభవమకుట. సమస్య : ___&quot;అగ్నిస్తు హివశీతలః&quot; (అగ్ని హోత్రుఁడు మంచు వలెచల్లనివాఁ...'</comment>
      <origin>578214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="mjawq5rvbyw0e71mdoykca10529k7wi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;272
అర్థస్త బకము,
యం దుదయించునేని, యప్పుడు ఆగ్ని హోత్రుఁడు మంచువలెఁ జల్లని
వాడయ్యెడిని, అనగానుభయమున సంభవమకుట.
సమస్య : ___&quot;అగ్నిస్తు హివశీతలః&quot; (అగ్ని హోత్రుఁడు మంచు
వలెచల్లనివాఁడు)
పురాణచరి త్తెర్యథా
అగస్త్యముని నిప్పీత నిశ్శేష జలమండలాత్ |
అహస్పతి మహ శ్శుష్కాత్ సముద్రా ద్ధూళి రుర్థితా || 48
పురాణగాథలఁ జెప్పుట చేసమస్యాపూరణమునకు దాహరణము
అగస్త్యమహర్షిచే జలమంతయు నిశ్శేషముగ పానము చేయఁబడఁ గా
ననంతరమున సూర్యకాంతులచే వెండిపోయిన సముద్రమునుండి దు
మ్ములేచెను, ఇందగస్త్య చరిత్రము రాపుణప్రసిద్ధము.
సమస్య “సముద్రాద్ధూళిరుర్థితా” (సముద్రమునుండి దుమారము
బయలు దేరెను.)
వాత్సల్యాద్యథా :—
అతుచ్ఛ వత్స వాత్సల్య పిచ్చిలీకృత చేతసా |
జననాం మన్యతే ఒత్యర్థం వ్యాఘ్ర స్సౌమ్యవపుః ఎమీ 144
వాత్సల్యముచేఁబూరించుట శుదాహరణము :-
సమస్య: “వ్యాఘ్రస్సౌమ్యవపుః తు మీ&quot; (పెద్దపులి భయంకర
ముగానియాకృతిగలదియు, నోరిమిగలదియునగుచున్నది)
అత్యధికమగు పుత్రప్రేమచే వ్యాప్తమగు చిత్తముగల పులి
భయంకరముగాని యాకృతిగలదిగను, ఓరిమిగలది గనుదల౦పబడు
చున్నది.
శోకేన మధునా భూ తేన వియోగేన మాదేన చ సమస్యాపూర్యతే
యత ఏభి ర్వ్యాప్త ః పుమా న్విపరీత మాచరతి స్వప్నే ఘటమాన
మది ఘటతే భో! జ్యోతిషకళా అంశల! స్వప్న దృష్టమిదం త్వం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjawq5rvbyw0e71mdoykca10529k7wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223787</id>
    <revision>
      <id>578215</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '౭.వి కల్పలత, 278 విచార యేత్యాది కల్పనీయమ్| ఇంద్రజాలేన మతిభ్రమేణ చిత్రేణ చ భోః చిత్రకర! ఈదృ క్చిత్రం లిఖేతి వాక్యం రచనీయమ్ మాయ యాపి విసదృశం సంభావ్యమ్, మణిమంతౌషధీనాం ప్రభావేశ చ...'</comment>
      <origin>578215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="1pd8hb4vp9bhe6pdy4ceg2de5vzks6u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;౭.వి కల్పలత,
278
విచార యేత్యాది కల్పనీయమ్| ఇంద్రజాలేన మతిభ్రమేణ చిత్రేణ
చ భోః చిత్రకర! ఈదృ క్చిత్రం లిఖేతి వాక్యం రచనీయమ్ మాయ
యాపి విసదృశం సంభావ్యమ్, మణిమంతౌషధీనాం ప్రభావేశ చ
తపసా ౭.పి సర్వం సాధ్యతే“యకః” యదుర్ఘటం యద్దు రాపం
యచ్చ దూరే వ్యవస్థితమ్ త త్సర్వం తపసా సాధ్యం తపోహి
దురతిక్రమమ్!
ఇటులనే శోకము, కల్లుతాగుట, ఘాత, వియోగము, పిచ్చి
వీనిచేనా వేళితుఁడగువాని వాక్యసందర్భముచే సమస్యలఁ బూరింపన
గును. వీనితోఁగూడినవాఁడు లోక విపరీతములగు కార్యములనాచరిం
చును,కలలో బూడ రానివస్తువుకూడగలదు. జ్యోతిష్కునిఁ జూచిఓయీ
నేనుకలలో నినిచూచితి ఫలమేమైయుండునో విచారింపుము&quot; అని
కల్పించి స్వప్ననృత్తాంతముననువదించి సమస్యాపూరణము కావింప
ఁదగును. మఱియు, నింద్రవాలము, మతి చాంచల్యము, చిత్రలేఖనము,
వీనిచేఁ గూడ సమస్యలఁ బూరింప ననువుపడును.
و
యేది
ఓయీ! చిత్రకారుఁడా! ఈమాదిరి బొమ్మను వాయుము” అనిలో కవి
పరీతవిషయమును వర్ణించి సమస్యాపూరణముచేయఁదగు. మాయచే
ని విలక్షణభావము కల్పింపదగును. మణిమంతౌషథుల ప్రధాన
వర్ణ నముచేతను తపోమహిమాను వర్ణనముచేతను యెట్టిదుర్ఘ టసమస్య
లనైనను సంఘటింపవచ్చును. ఏలనన : ఏదిదుర్ఘటమో,
పొందశక్యముగానిదో; యేదిదూరస్థమగుచున్న దో; అట్టిది సర్వమును
తపోమహిమచే సాధింపఁదగుచున్నది. “తపస్సతికమింపఁ దరము
నిదిగదా. అని చెప్పఁబడినదనుట... వీనిమూలమునఁ బూరింపబడిన
లక్ష్యములిందు గ్రంధవిస్తరభీతి నుదాహరింపఁబడ లేదని తోచెడిని.
ముందుజెప్పఁబోవు సమస్యా కుసుమమునందు వీనికుదాహరణములఁ
గమనించునది.
35
గా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1pd8hb4vp9bhe6pdy4ceg2de5vzks6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223788</id>
    <revision>
      <id>578216</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '274 పద్భం గేనయథా- Busto కము. g అయం మృగ స్సమాయతి “మృగాత్ సింహః పలాయ తే | ఇతో వేగాత్ పలాయస్వ త్వరితై స్వరితైః సదైః॥ 46 పదముయొక్క ప్రకృతిపత్యయవిభాగము చేయఁగా వచ్చిన యర్థాంతరముచే సమస్యల...'</comment>
      <origin>578216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="p9tysqai7cc539pzg8ylc6b6rnf9684" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;274
పద్భం గేనయథా-
Busto
కము.
g
అయం మృగ స్సమాయతి “మృగాత్ సింహః పలాయ తే |
ఇతో వేగాత్ పలాయస్వ త్వరితై స్వరితైః సదైః॥ 46
పదముయొక్క ప్రకృతిపత్యయవిభాగము చేయఁగా వచ్చిన
యర్థాంతరముచే సమస్యలఁ బూరించుట కుదాహరణములు.
సమస్య—మృగాత్ సింహఃపలాయ తే లేడివలన (జంతుసా
మాన్యమువలన యని కూడ చెప్పవచ్చును) సింగము పారిపోవు
చున్నది.—
ఇందు (మృగాసత్త్తి) మృగాత్=మృగములను భక్షించునట్టి
సింహః=సింగము, తే=నీయొక్క, పలాయ=మాంసముఱకు, పలా
య తే=పెరు గెత్తుచున్న ది. ఇట్లు పంచమీ
విభక్త్యంతమైన “మృగా
త్&quot; అను పదమును విశేషా విభాగము చేయగా వచ్చిన యుద్ధముచే
సమస్య పూలింపఁబడినది. మృగములఁ దినునట్టి సింహమనెడి యీ
మృగము నీమాంసముకొఱకు (ఇదిగో అని పురోవస్తు నిర్దేశ్యము)
వచ్చుచున్నది; గనుక నింతకంటే మిక్కిలి వేగముగా పరుగెత్తుము
అని పద్యభావము.—
శౌర్యోమ్మణా వాంఛి తేన, మనోగత్యా పుణ్యేన, దుర్ఘటమపిఘట తే
దేవప్రసాద్ నాసాధ్య మపి సాధ్యతే యథా.—
నిశ్రీఖో2పివిభో! విభాతసమయే పశ్య త్యవశ్యం వుమా౯|
య స్తే పద్మసమాన మానన మసౌ స్యా దిందిరా మందిరం
దేహోల్లాసికి ముస్తు మస్త్వద వరంయస్యప్రసాదోద్భవై ః|
మూకోజల్పతిసంశృణోతి బధిరః పంగుర్నరీ నృత్యతి ॥ 47
మఱియు శౌర్య విశేషముఁ కోరిక, మనోగతి, పూర్వపుణ్య
ము వీనిచే కూడ సమస్యలను బూరింపవచ్చును. దేవుని యనుగ్రహ
ముచేకూడ దుర్ఘటములగు సమస్యలఘటింపవచ్చును. అదియెట్లనిన:-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9tysqai7cc539pzg8ylc6b6rnf9684</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223789</id>
    <revision>
      <id>578217</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 275 సమస్య-“మూకోజల్పతిసం శృణో తిబధిర, పంగుర్న రీనృత్యతి * మూగవాఁడు వాచాలుఁడగుచున్నాఁడు, చెవిటివాఁడు వినుచునాఁ్న డు కుంటివాఁడు నాట్యము చేయుచున్నాఁడు.. ఓ స్వామీ! దర...'</comment>
      <origin>578217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="koynm06hguu2aclimxsp36qs9pbrl6w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
275
సమస్య-“మూకోజల్పతిసం శృణో తిబధిర, పంగుర్న రీనృత్యతి *
మూగవాఁడు వాచాలుఁడగుచున్నాఁడు, చెవిటివాఁడు వినుచునాఁ్న డు
కుంటివాఁడు నాట్యము చేయుచున్నాఁడు..
ఓ స్వామీ! దరిద్రుడయిన నెవ్వడు ప్రాతః కాలమున నీపద్మ
మువంటి ఋఖమును తప్పక చూచుచున్నాఁడో యాతఁడు లక్ష్మీ
కిచాన స్థానమగుచున్నాఁడు. సమస్త జీవకోటియొక్కయు దేహముల
యందు నిండియుండెడు మహాత్మా! యెవ్వని యనుగ్రహా విర్భావ
ములచేత మూగవాఁడు (కూడ) వాచాలుఁ డగుచున్నాఁ చెవిటివాఁ
డు వినుచున్నాఁడో, కుంటివాఁడు (కూడ) నాట్యము చేయు చున్నాఁ
జో (అట్టి) నీకంటె నన్యమగు నెవ్వనిని స్తుతింతుము.
ప్రశ్నోత్య రేణయధా:--
కస్తూరీ జాయ తే కస్తాత్: కో హంతి రిణాం కులమ్|
కిం కుర్యాత్ కాతరో యుద్దే మృగాత్ సింహః పలాయ తే.
పన్నో త రములచే సమస్యా పూరణమున కుదాహరణము:
20
కస్తూరి దేనివలనఁ బుట్టుచున్నది? ఏది ఏనుగుల గుంపును
సంహరించును? యుద్ధమున భయముఁ గొన్నవాఁడేమి చేయును? అను
నీమూడు ప్రశ్నలకును “మృగాత్ సింహ. వలాయ తే లేడివలన లేక
మృగసామాన్యమువలన సింహము పారిపోవుచున్నది; అను నర్ధమి
చు సమస్యయందు గల మూడు పదములును వరుసగ (మృగాత్,
మృగమువల్ల) (కస్తూరి పుట్టుచున్నది) సింహః= సింగము (ఏనుగుల
గుంపును చంపును) పలాయ తే=పరు గెత్తును, (యుద్ధమునుండి భయ
పడినవాఁడు.) అని సమాధాన వాచకములగుచున్నవి.
సమస్యాయాం య త్సాధ్యం తత్ క్వచి త్సమానేన భిన్నం
క్రియ తే;.__యథా..
-
కర్పూర పూరచ్ఛవివాదవిద్యాసం వావదూక ద్యుతిశుభితా భే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>koynm06hguu2aclimxsp36qs9pbrl6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223790</id>
    <revision>
      <id>578218</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 ఆర్థ స్తబకము. ఇందోర్నృవ! దేృషిత మోవి తాన “సూర్యోదయే రోదితి చక్రవాకీ ॥ 49 సమస్యయందెయ్యది (అర్థవై పరీత్యము) కలుగకుండ పోసుగు బడి చేయ దిగియున్న పదమో దానిని సమాసముచే విడదీసిస మ...'</comment>
      <origin>578218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="5sz6syu2z7bjctgpsafafwzqi01mbvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;276
ఆర్థ స్తబకము.
ఇందోర్నృవ! దేృషిత మోవి తాన
“సూర్యోదయే రోదితి చక్రవాకీ ॥ 49
సమస్యయందెయ్యది (అర్థవై పరీత్యము) కలుగకుండ పోసుగు
బడి చేయ దిగియున్న పదమో దానిని సమాసముచే విడదీసిస మస్యను
రించుట కుదాహరణము.
సమస్య.—“నూర్యోద యేరోదితి చక్రవాకీ” సూర్యోగయ
కాగా చక్రవాక పక్షి ఏడ్చుచున్నది.
ఓ రాజా! శత్రువుల నెడు చీకట్లకు సూర్యునివంటివాఁడా!
కర్పూర సమూహము యొక్క కా తితో వాదము చేయఁజాలిన
(తెల్లని) కాంతిచే స్వచ్ఛముగాఁ జేయబడిన ఆకాశముకల—
( చందు)(నియొక్క-) ఉదయము కాఁగా చక్రవాక పక్షి యేడ్చుచు
న్నది. (చంద్రచక్రవాళములకు వరస్పర విరోధము ప్రసిద్ధము)
ఇందు సూర్యోదయే అను సమాసమున సూర్య అనుపదమును విడ
సమాసముతోఁ గలిపి సంబోధ నారూపముగ నొనర్చి
దీసి
నాఁడు గనుక సది విభిన్న నాధ్యము.
హాట కేశ్వర నమస్కా రేణ స్వర్గలో కావ తారః | జగత్ప్రలయే
నమ్మ్యలో కావతారః, గ్రహస్తేన సభోలో కావ తారశ్చ | యథా
హాటకేశ్వర యాత్రాయాం శివరాత్రి మహోత్సవే॥
సురేంద్రాదిభి రాయాతై: “స్వర్గః పాతాల మాయయా”50
పాతాళలోకవాసియగు హాటకేశ్వర స్వామిని సేవించుట కై
స్వర్గలోకము పాతాళలోకమునకుఁ దిగుట, ప్రలయ సమయమున
మనుష్యలోకము (పాతాళలోకమునకు; దిగుట) గ్రహాస్త మయముచే
ఆకాశలోకము పాతాళలోకమునకుఁ దిగుట! (వర్ణించి సమస్యలను
బూరింప వచ్చును. అందు మొదటి యుపాయమున కుదాహరణము.
పాతాళ దేవుండగు హాట కేశ్వరస్వామియొక్క యా త్రారూప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sz6syu2z7bjctgpsafafwzqi01mbvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223791</id>
    <revision>
      <id>578219</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. మైన శివరాత్రి మహోత్సవ సమయమందు వచ్చిన దేవేంద్రాది దేవ తాబృందములచే స్వర్గలోకముపాతాళముం గూర్చివచ్చెనోయన్నట్లుం డెను అనగాస్వర్గ వాసు లెల్లరు నటకుఁ జనిరనిభావమ...'</comment>
      <origin>578219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="04naa00zfj7tmp4mmmjb6i55kvydw8k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
మైన శివరాత్రి మహోత్సవ సమయమందు వచ్చిన దేవేంద్రాది దేవ
తాబృందములచే స్వర్గలోకముపాతాళముం గూర్చివచ్చెనోయన్నట్లుం
డెను అనగాస్వర్గ వాసు లెల్లరు నటకుఁ జనిరనిభావము. (ఇవియుతే
భావములని యూహింపవలయును) ఇట సమస్య - “స్వర్గః పాతాళమా
యయా” (స్వర్గలోకము పాతాళలోకమునకువచ్చెను.) అనివిరుద్ధము.
సంహార ఘోర చండీశ కోపాటోపా దుదిత్వరాత్ ।
జగ త్ప్రళయ కాలే౬ సౌ &quot;పృథ్వీ పాతాళ మాయయౌ॥ 15
ప్రళయ కారణముచే భూలోకము పాతాళమునకుఁ బోవుట
కుదాహరణము: —
సమస్య: _“పృధ్వీపాతాళ మాయయా” భూమి పాతాళముం
జొచ్చెను, సృష్టి సంహారమునందలి భయకరుడైన పరమేశ్వరుని ప్రవృద్ధ
మగు కోపావేశమువలన జగత్ప్రళయసమయమున నీభూలోకము
పాతాళమున కేగెను.
కదా చిచ్చార భేదేన శ్రమా దస్త ముపాగతైః|
గ్రహై స్సంభావ్యతే సమ్యక్ “యయౌ వ్యోమ రసాతలం
గ్రహాస్త మయముచే నాకాశము రసాతలమునకుఁ బోవుట
కుదాహరణములు,
సమస్య.—“యయౌ వ్యోమరసాతలమ్ ' అకాశము రసాతల
మునకుఁ బోయెను.
సంచార భేదముచే నొక సమయమునఁ గ్రమముగా నస్త
మయమును బొందిన గృహములచేఁ నాకాశము రసాతలమునకుఁ జో
యెనని యూహింపఁబడుచున్నది.
పాథోధి మంథ నారమే సంభేదా దేవనాగయోః|
పృథి (వ్యా)వీం స్వర్గ పాతాళే దృశ్యతేస్మ సమాX తే॥ 58
అవ__సముద్రమథ ప్రస్తావనమున సమస్యలఁబూరించుట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04naa00zfj7tmp4mmmjb6i55kvydw8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223792</id>
    <revision>
      <id>578220</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమస్య- పృథివ్యాం స్వర్గ పాతాళేదృశ్యతే స్మసమాగ తే (వ్వర్గ పొ తాళలోకములు భూలోకమునకు వచ్చినట్లు కనఁబడుచున్నవి ) సముద్రమథన ప్రారంభమున దేవతలును సర్పములును కల సికొనుటవలన భూలో...'</comment>
      <origin>578220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="45rb1qelzaaep4zh1e6lv43ti3b84lk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సమస్య- పృథివ్యాం స్వర్గ పాతాళేదృశ్యతే స్మసమాగ తే
(వ్వర్గ పొ తాళలోకములు భూలోకమునకు వచ్చినట్లు కనఁబడుచున్నవి )
సముద్రమథన ప్రారంభమున దేవతలును సర్పములును కల
సికొనుటవలన భూలోకమునకు
ట్లుగా చూడఁ బడుచున్నవి.
3
స్వర్గ పాతాళలోకములు వచ్చిన
దర్పణప్రతిమోల్లాసీ పయఃపూరే సరోవరే|
ప్రతిబింబ చ్ఛలా దేతత్“భువి వ్యోమ సమాగతం&quot; ॥ 54
అవ . . ప్రతిబింబస్వరూపవర్ణనముచే సమస్యలఁ బూరించుట
కుదాహరణము.
సమస్య... “భువివ్యోమసమాగతం భూలోకమున కా కాశము
వచ్చెను. అద్దముపలె బ్రకాశించుచున్న నిర్మలమగు సరోవరమునఁ
జగితిబింబరూపముచే వచ్చిన యాకాశము భూమియందుఁ జూడబడు
చున్నది.
సంగ్రామధీర వీరాణాం విలోకన కుతూహలాత్ |
సమాయాతై స్సు రేం ద్రాద్యైః స్వర్గో నభసి దృశ్యతే॥ 55
అన యుద్ధ వర్ణనముచే సమస్యలఁ బూరించుట.
సమస్య..స్వర్గోనభ సిదృశ్యతే (స్వర్గలోక మాకసమున కన
నున్నది
యుద్ధమున ధీగులగు భటులను చూచుటయందలి వేడుకతో
వచ్చిన దేవేదాది దేవతాబృందములచే నాకాశమున స్వర్గలోకము
చూడబడుచున్నది,
శ్రీ రామరావణ
రణే కపిమండ లేన
శద్రీకృతై ర్మలయజద్రుమ చక్రవాలై :
రింగ ద్భుజంగమ కులైః పరితః స్ఫురద్భి
సృంభావ్యతే “నభసి” సర్వపురం ప్రనర్సత్1 57&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45rb1qelzaaep4zh1e6lv43ti3b84lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223793</id>
    <revision>
      <id>578221</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. చందనవృక్ష పాతమును వర్ణించి సమస్యలఁబూరించుటకు సమస్య: _“నభసిసర్పపురం ప్రసకృత్ ఆకసమున పాతా లోకముండెను. “ 66 రామరావణయుద్ధమందు కపిసైన్యములచే నాయుధములుగా నొనర్పఁబడ...'</comment>
      <origin>578221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="all6qgc09zuq0fudmafrtdierj7y4ab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
చందనవృక్ష పాతమును వర్ణించి సమస్యలఁబూరించుటకు
సమస్య: _“నభసిసర్పపురం ప్రసకృత్ ఆకసమున పాతా
లోకముండెను. “
66
రామరావణయుద్ధమందు కపిసైన్యములచే నాయుధములుగా
నొనర్పఁబడినట్టియు, పక్కలనుండి జారుచున్న పాముచుట్టలుగల
వియు, నగుమంచిగంధపుతరువుల చే (నావరింపబడిన) రూకాశమున
నాగలోకము చరించుచున్న దాయనునట్లున్నది,
శ్రీకంఠకంఠ దోర్దండ జటాజూ టాహి మండలైః
అహో పాతాళలోకోయం స్వర్లోకకలి తాశ్రయః ॥ 58
పర మేశ్వర స్వరూపవర్ణనావి శేషముచే సమస్యాపూరణమునకు
దాహరణము——
శివునికంఠము, బాహుదండములు, జటాజూటము వీనియం
దుగలసర్ప సమూహములచేఁ బాతాళలోకము స్వర్గలోకముననున్నది
గానూహింపఁబడుచున్నది.
అభ్రంలిహ గృహవ్యూహ చంద్రశాలా విలాసిభిః
సరనారీగణే గ్మన్యే మర్త్యలోకో ద్యులోకః॥ 57
గృహవర్ణ నావి శేషముచే సమస్యాపూరణమున కుదాహారము
సమస్య—,మర్త్యలో కోద్యులోకః' భూలోకమాక సమును
బొందినది. ఆకరమునంటుచున్న మేడలయొక్క శిరోగృహముల
యండు క్రీడించువిలాసవంతులయిన స్త్రీ పురుషులచే భూలోకమంత
రిక్షమునకు బోయెనా (యని యూహింపఁబడుచున్నది.)
సుమేరుశిఖర ప్రాంత స్ఫుర దివ్యవధూ ముఖైః
స్ఫురద్భిః పరితః శంకే శతచంద్రం నభస్థలమ్ | 60
బహువస్తుస మ్మేళనముచే సమస్యాపూరణము -
సమస్య _&quot;శతచంద్రంనభఃస్థలమ్ * అకసము నూఱు చంద్రు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>all6qgc09zuq0fudmafrtdierj7y4ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223794</id>
    <revision>
      <id>578222</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280% P అర్థ న్తబకము. రులుకలది.. మేరుపర్వతము యొక్క శిఖరస మీప భాగములయందు నం చరించుచున్న దేవకన్యకలు చక్కగాఁబ్రకాశించుచున్న ముఖము లచే నాకసమును నూర్లకొలది చంద్రులుకల దానినిగా చు...'</comment>
      <origin>578222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="2p1hvcm9onqm3fi2pzoy8pr2it4jdr9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;280%
P
అర్థ న్తబకము.
రులుకలది.. మేరుపర్వతము యొక్క శిఖరస మీప భాగములయందు నం
చరించుచున్న దేవకన్యకలు చక్కగాఁబ్రకాశించుచున్న ముఖము
లచే నాకసమును నూర్లకొలది చంద్రులుకల దానినిగా
చుచున్నాను. ఇటమేరువు ప్రకృతవర్ణనీయాంశము.
యుద్ధక్రుద్ధ భట చ్ఛిన్న కుంభికుంభ స్ధలోద్ధతై
ముక్తాఫలXణై శ్శంకే “దివా తారకితం సభః”
ఉపమానకల్పనముచే సమస్యాపూరణము.
నూహిం
సమస్య “దివా తారకితంనభః (పట్టపగిలాకసమునక్షత్రము
లతో ఁ గూడియున్నది.
యుద్ధమునగ్రోధోద్రిక్తు లగుభటులచే ఛేదింపఁబడుచుచున్నను త్తేభ
కుంభస్థలములనుండి పై కెగయుచున్న ముత్తెములసమూహములచేనా
కసమునుపగటియందును త్రములుకలదానినిగా నూహించుచున్నాను.
య చేత న్మయకాకారి కారికా రత్న పంచకమ్|
కురు తానవగీతేన తేన శ్రవణ పూరణమ్ | 62
తా॥ సమస్యాపూరణో పాయములఁ దెల్పుచు నిదివరలో నేనువ్రాసి
న కారికలనై దింటిని నిత్యమును పఠింపుచు చెవులపండువుగా సమస్య
లనుకవులు పూరించుచుందురుగాత!
అథ చిత్ర సమస్యాయాః పూరణోపాయ ఉచ్యతే।
పదై స్సాధారణై రేవ ఛంద స్సంపూరయే వ్యథా ॥ 68
శా॥ అనంతరము “చిత్ర” మను పేరుగల సమస్యలఁబూరించును
పాయముచెప్పఁబడుచున్నది —ఈచిత్రనమస్యలలో సాధారణ శబ్దము
లచేతనే ఛందస్సును పూర్తి కావింపవలసియుండును. ఎట్లనిన
అశేషజనతా చిత్త చమత్కార నికేతనమ్||
హరిసింధు స్ఫుర ద్రోఛిః &quot;శేషాం న కురుతే సుఖమ్ 64
అర్థము,,ఆ కేచ.....నమ్_ -ఆశేష= సమస్తమయిన జనతా
జనన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p1hvcm9onqm3fi2pzoy8pr2it4jdr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223795</id>
    <revision>
      <id>578223</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'p కవి కల్పలత, 281 మూహముయొక్క, చిత్త=మనస్సులయొక్క, చమత్కార = ఆశ్చర్య లకుఁ విశేతనమ్ స్థానమైనట్టి, హరి.....ది:—=విష్ణుపాదోద్భూ తమైన నదియొక్క కాంతి, కేషాం= ఎవరికి, సుఖమ్ సుఖమును, నకురు !=...'</comment>
      <origin>578223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="g9qtzcrjbdf89asttwow39ajhyw3i0t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;p
కవి కల్పలత,
281
మూహముయొక్క, చిత్త=మనస్సులయొక్క, చమత్కార = ఆశ్చర్య
లకుఁ విశేతనమ్ స్థానమైనట్టి, హరి.....ది:—=విష్ణుపాదోద్భూ
తమైన నదియొక్క కాంతి, కేషాం= ఎవరికి, సుఖమ్ సుఖమును,
నకురు !=చేయదు? గంగానదియందరికిని సుఖమునుకలుగ జేయు
పని భావము.——ఇందుసమస్య “ కేషాంనకుగు తేసుఖమ్” అనునది. ఇ
దానిని పూరింపుమనియొక డడి గెననుకొనుడు. ఇయ్యది. &quot;ఎవరికిసుఖ
మొకలుగ జేయదు. అనెడుపశ్నార్థము మీదనందకిని సుఖమునుకలుగ
శ్రేయుననని యనుకూలార్ధ మొకటియు; 66ఎవ్వరికి నిసుఖముకలుగ జేయ
దు&quot; అనివ్యతి రేఖముగ నింకోకం కయుద్ధమును కలిగి సందిగ్ధస్థితియందున్న
ది, ఇట్టిసమస్యను బూరింపవలసినచో మొదటియర్గము ననుసరింప
వలయునా' లేక రెండవనియకువ్యతి రేకార్ధమునా? ఇం దేదియో యొక
టియనునరింపఁబడు చో పృచ్ఛకునియభిప్రాయమది కాదేమో; యని
నంశయింపవలసివచ్చును. అందుచేఁబూరణమునకు భంగముకలుగును
అందుఱకు సమస్యయనుకూల వ్యతిరేకార్థములతో నెట్లుసందిగ్ధ
ముగానున్న దో య ప్లే పూరణాంశము కూడ సామాన్యశ బ్దములతోఁ
గూడినదియై యనుకూలవ్యతి రేకార్థ న్పూర్తితో నింపుఁ గూర్పవలెను,
ఇదియే చిత్రసమస్య* యొక్క లక్షణము. పైల్యమునందట్లుస్ఫు
రించెడు నర్థాంతర మీ క్రిందఁ దెలుపఁబడుచున్నది. —
ఆ శేష,, నమ్= జనులందరికిని చమత్కారమునుకలుగఁ జేయు, హరి...
చిః-హరి=సింహముయొక్క, సింధు= సముద్రముయొక్క, స్ఫుర త్ =స్త్ర
కాశించు,రోచి;= తేజనం, శేషాం=ఎన్యరికిని, సుఖం=సుఖమును, నకు
భు తే=కలుగ జేయదు. భయంకరస్వరూపములగు వానింగాంచి యేల్ల
రునడలి పౌరుదురనిభావము.—రాఁబోవుల్లోకములకు నిట్లనే రెండర్థము
లును వివరింపఁబడుచున్నవి.
స్ఫుర త్సాదామినీ కాంత బహుల శ్లాఘనీయ భాః॥
36&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9qtzcrjbdf89asttwow39ajhyw3i0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223796</id>
    <revision>
      <id>578224</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 అరస బకము. 91 కలధౌతరు గత్యంతం కురుతే సుఖ సంపదమ్ ॥ 65 స్ఫురత్ .... భా:._స్ఫురత్ = ప్రకాశించుచున్న, సౌదామినీ=మెఱపు వలె, కాంత—మనోహరమైనట్టియు, బహుల=అధికమయినట్టియు శ్లా ఘనీయ=కొనియాడఁదగ...'</comment>
      <origin>578224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3182" sha1="3x1e7k3q9xzkpjyzne2t4nx6g3m2jt3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;282
అరస బకము.
91
కలధౌతరు గత్యంతం కురుతే సుఖ సంపదమ్ ॥ 65
స్ఫురత్ .... భా:._స్ఫురత్ = ప్రకాశించుచున్న, సౌదామినీ=మెఱపు
వలె, కాంత—మనోహరమైనట్టియు, బహుల=అధికమయినట్టియు శ్లా
ఘనీయ=కొనియాడఁదగిన, భాః= కాంతిగల, కలధౌతరుణ్ = బంగార
ముయొక్క కాంతి,అత్యంతం= ఎక్కువగా, సుఖసంపదమ్ = సుఖవృద్ధిని,
కురు తే—చేయుచున్నది.——
-
2. స్ఫురత్=ప్రకాశించుచున్న. సౌదామినీకాంత=మేఘమువ
లె (మెఱపు మగడు మేఘుండని కవిసాంప్రదాయము)“మాభూ దేవం
క్ష ణమపిచ తేవిద్యు తావిపయోగ * యని కాళిదాసు. బహుల=నట్ట
మైన, శ్లాఘనీయ=ఎన్నదగిన, భాః = కాంతిగల (నల్లనిదియని భావము
అనుఖసంపదన్=కష్టపరంపరలను, గురు తేజచేయు చున్నది.—
3
ఇందును మస్య
“రుగు తేసుఖసంపదమ్” అని. ఇందు “సుఖసమృద్ధినిచే
యునని” యొక యర్థమును, గురు తే X అసుఖసంపద” మఅనివిడుటవలన
“కష్టపరంపరలను కలుగఁజేయు నని యర్థాంతరమును స్ఫురించుచు
జనతా విస్మయాధానం వసుధా సుఖ కారణమ్ |
మహసాం చక్రవాలేన వ్యతిభాతే సమస్తతః ॥ 66
1 జన... నమ్_జనతా= జనసమూహములకు, విస్మయాధాన
మ్= ఆశ్పర్యమునుకలుగఁజేయునట్టియు, వసుధా=భూమియొక్క,ను
ఖ=సుఖమునకు, కారణమ్ = కారణమైనవాఁడును (అయి) మహసాం=
కాంతులయొక్క, చక్రవాథేన =మండలముతోడ, సమస్తతః = అంతట
ను. వ్యతిభా తే= ప్రకాశించుచున్నాఁడు (సూర్యుఁడనియర్థము) లేక
సుఖ కారణమ్= సర్వవిధ సౌఖ్యములకును హేతువై,మహ సాం=నానావి
ధోత్సవములయొక్క, చర వాలేన =మండలముతోడ, సమనతః =
అంతటను, వ్యతిభా తే=ప్రకాశించుచున్నది. సర్వసస్యసమృద్ధికీ రెండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3x1e7k3q9xzkpjyzne2t4nx6g3m2jt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223797</id>
    <revision>
      <id>578225</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 288 ను ప్రధాన హేతువు లేగాననివి, రెండును సుఖకారణములనియే చెప్పవ చ్చును. జన తావిస్మయాధానం= జన సమూహమున కాశ్చర్యముకలుగఁ జేయు వాడై, మహసాం= తేజస్సులయొక్క, చక్రవాలేని=మండ...'</comment>
      <origin>578225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3405" sha1="ouy2ag0238cd0l6x6cl2jukgsqer9hc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
288
ను ప్రధాన హేతువు లేగాననివి, రెండును సుఖకారణములనియే చెప్పవ
చ్చును.
జన తావిస్మయాధానం= జన సమూహమున కాశ్చర్యముకలుగఁ జేయు
వాడై, మహసాం= తేజస్సులయొక్క, చక్రవాలేని=మండలముతో
డ, వసుధా=భూమికియొక్క, అసుఖ=సుఖము లేక పోవుటకు, కారణమ్
= హేతువై , నమన్త తః=ఆంతటను, వ్యతిభా తే=ప్రకాశీంచుచున్నాఁడు
(సూర్యుఁడనియర్థము) ప్రతాపాధిక్య చేతలోకమును ద్వేఎంపఁ జేయు
వాఁడనిభావము——
విశదచ్ఛాయ యతీవ విలస త్య్రాణి సౌఖ్యకృత్ |
|
ఆశ్చర్యశీలా తనురుక్ తను తే 2 పచితిం సతామ్॥ 67
1 విశదచ్ఛాయయా= తెల్లని కాంతిచేత, అతీవ = మిక్కిలి హె
చ్చుగా, విలసత్ .. కృత్ విలసత్ = ప్రకాశించెడు, ప్రాణి=జీవులకు,
సౌఖ్యకృత్ = సౌఖ్యమును కలుగఁ జేయునట్టియు, ఆశ్చరృశీలా = ఆశ్చ
ర్యముకలుగ జేయుస్వభావముకల, తనురుక్= శరీర కాం&quot;, సతాం= స
త్పురుషులయొక్క, అపచితిం=పూజను, తను తే= చేయుచున్నది.
2 విశద=స్ఫుటమైన, “విశదః పాండు రేవ్య క్తే&quot; అని విశ్వకోశ
ము. ఛాయయా— కాంతిచేత, అతీవ = అత్యంతమును, విలసత్ ప్రాణి
సౌఖ్యకృత్ =ప్రకాశించు జీవరాసులయొక్క సౌఖ్యమును ఛేఁంచు
నదియా, “కృతీఛే దే” అని థాతువు, ప్రస్ఫుటనుగు సూర్య తేజము ప్రాణి
నం తాప కారణంబగుననిభావము, ఆశ్చర్యశీలా = ఆశ్చర్యకరమ/ుస్వభా
వముకలదియు (నగు) తనురుక్ = శరీర కాంతి ( సూర్యుని యొక్క శరీర
కాంతియని సందర్భానుసారముగ్రహింపవచ్చును) సతాం=నక్షత్ర
ములయొక్క (సత్పురుషులయొక్క యయు నర్థాంతరము) ఆపచితిం
నాశనమును లేక హానిని &quot;భ వేద పచితిః పూజాక్షయ నిష్కృతిహానిషు
“ఆనిమేడిని.తను తే=చేయుచున్నది. సూర్య తేజంబునన క్షత్రములc&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ouy2ag0238cd0l6x6cl2jukgsqer9hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223798</id>
    <revision>
      <id>578226</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గియుంటప్రత్యక్షము. అర సబకము. 96 సదా విలాససదనం నిదానం పరమశ్రియమ్ మహాసుఖ లతాబీజం నేత్రయోః కురుతే రతిమ్ 68 సదా=ఎల్లపుడును, విలాస సదనం = శృంగార చేష్టావి శేషములకు స్థానమైనదియు, పరమ...'</comment>
      <origin>578226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="99pal4doggc6mstd6ir3gikooh3gi99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గియుంటప్రత్యక్షము.
అర సబకము.
96
సదా విలాససదనం నిదానం పరమశ్రియమ్
మహాసుఖ లతాబీజం నేత్రయోః కురుతే రతిమ్ 68
సదా=ఎల్లపుడును, విలాస సదనం = శృంగార చేష్టావి శేషములకు
స్థానమైనదియు, పరమణీయం = సర్వోత్కృష్టమైన మైశ్వర్యమును
గూర్చి, నిదానం=అదికారణమైనదియు, మహాసుఖల తాబీజ ఁ= గొప్ప
సుఖమనెడి తికుబీజమైనదియు (నయి)నేత్రయోః=నేత్రములకు, రతీం
= సంతో 'షమున; కురు తే= చేయుచున్నది(కర్త సంద ర్భానుసారమధ్యా
Pa
హార్యము)
అ
2 సదా=ఎల్లపుడు,అవిలాససదనం=అలాసములకు స్థానము కాని
దియు, పరం= అత్యంతము, అశ్రియం=దరి రిద్రమును గూర్చి, నిదానం=
ఆదికారణమైనదియువ హా + ఆసుఖల తాబీజం-మహా=గొప్ప, అనుఖ=
అసుఖముల నొడీ,º) తా=లతలకుబీజం=బీజమైనదియు (నయి) నేత్ర యోః=
నేత్రములకు, అర టిను= ఇష్టము లేక పోవుటను ( బాధను) కరు తే—చే
యుచున్నది. (కర్త సంద ర్భాను సారముగ్రహింపనగు)
విభాతి విభు తాస్థానం ఘనోవల సితోరుభా:!
మనోరమ ప్రభావాసః కలయా లోక సౌఖ్య కృత్ ॥ 69
1. విభుతాస్థానం = ప్రభుత్వమునకు
స్థానభూతుఁడును, మనోపల
= ఎడగండ్లవలె, సిత= తెల్లనైన, ఉరు= అధికమైన, భాః= కాంతీగల
వాఁడును, మనోరమ= మనోహరమయిన, ప్రభా= కాంతికి, వాసః=నీ
వాసమైనవాఁడును, “ఆవాసః” యనియువిడదీయవచ్చును కలయా—
శిల్పాదికళలచేత. “కళలచేత యని చంద్రపరముగా కూడ చెప్పవ
చ్చును) లో 8 సౌఖ్యకృత్ =లోకమునక మీత సౌఖ్య ప్రదుండును (అయియి)
విభాతి=ప్రకాశించుచున్నాఁడ
ఁడు. ఇట చంద్రునిగానీ మఱియేయితర
వ్యక్తి నిగాని కర్త గాను దేశింపవచ్చును.
σ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99pal4doggc6mstd6ir3gikooh3gi99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223799</id>
    <revision>
      <id>578227</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలతో. 2 విభు తా+ అస్థానం = ప్రభుత్వమునకు తగనివాఁడను, మన + ఉపలసితో + ఉరు+భాః ఘన = మేఘమువలె, ఉపలసి -స్ట్రోకార చు, ఉరు= అధికమైన, భాః= కాంతిగలవాడును, మనోరమప అవాసః=మనోహర్ మైన కాంతిక...'</comment>
      <origin>578227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="cdorub2pyvuwnqd6npx0ce880f4qqus" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలతో.
2 విభు తా+ అస్థానం = ప్రభుత్వమునకు తగనివాఁడను, మన +
ఉపలసితో + ఉరు+భాః ఘన = మేఘమువలె, ఉపలసి -స్ట్రోకార
చు, ఉరు= అధికమైన, భాః= కాంతిగలవాడును, మనోరమప
అవాసః=మనోహర్ మైన కాంతికి, స్థానము కానివాఁడును, కలయజ
లచేత,లోక సౌఖ్యకృత్ =లోకముయొక్క ముఖమును ఛేదించెడువాఁడు
(న) (కశ్చిత్=ఒకానొకడుఁకర్త అధ్యాహార్యము) విభాతి=ప కాశీé
చుచున్నా ఁడు--
హరిమాతంగ సచ్ఛాయరుచిః పరమ భూషణమ్|
శ స్యామో దైక హేతు ర్న గోమండల విభూషణమ్ ॥ 703
1 హరిమాతంగ= దేవేద్రుని ఏనుఁగుతో (ఐరావతముతో) స
చ్ఛాయః=సమానమగు కాంతిగల, రుచిః= ంతిగలవాఁడును, పరమ
భూషణīగొప్ప అలంకారమైనవాఁడున, గోమండల విభూషణభూ
మండమునక లం కార మైనవాఁడును (చంద్రునికర్త గాను దేశించున వలన
భోమండలమున కలంకారమైనవాఁడును) (అగు) కశ్చిత్ =ఒక ఁడు) కస్య
=ఎవనికి, ఆమో ధైక హేత = సంతోషమునకు కారణుఁడు, న=కాడు!
న్నార్ధకము, అందరికిని సంతోష హేతు వేయనినిశ్చయార్థము.
అని పశ్నా
3 హరిమాతంగ వచ్చాయః=విష్ణునితోడను ఏనుఁగు తోడను
సమానమైన కాంతిగలవాఁడును. (అనగా
నల్ల నివాఁడని భావము) పరమ్
అత్యంతము, అభూషణమ్ = భూవణము కానివాడును, గోపుండల భూ
షణమ్ ఎడ్లగుం పులక లంకారమైన వాఁడు (నగువాడు) అనగా
ప్ర్రాయుఁడనిభావము కవ్య ఎవనికిని, ఆమోబైకహేతు సంతోష
మునకు ముఖ్యకారణుఁడు నజు కానేరడు. “స్యామో హేతుర్న&quot;
ఉద్దాము విస్ఫుర శ్కాంతి. ముచిరమ్ గవి. భాన తే
సదామోద. పడం చిత్ప్రనిదానం హరిచారుభమ్ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdorub2pyvuwnqd6npx0ce880f4qqus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223800</id>
    <revision>
      <id>578228</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర సబకము. 91 1 ఉద్దామ=అత్యధికముగ, విస్ఫురత్ = ప్రకాశించు, కాంతి = కాంతిగలదియు సదా=ఎల్లపుడును, ఆమోదపదం=సతోప &quot;షమునకుస్థా నమైనదియు లేక సత్+ఆమోదపదం= సత్పురుషులయొక్క సంతోష మునకుస్థా...'</comment>
      <origin>578228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="5xm5lt5rxxstc2qvq6seh4vmcym5trj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర సబకము.
91
1 ఉద్దామ=అత్యధికముగ, విస్ఫురత్ = ప్రకాశించు, కాంతి
=
కాంతిగలదియు సదా=ఎల్లపుడును, ఆమోదపదం=సతోప
&quot;షమునకుస్థా
నమైనదియు లేక సత్+ఆమోదపదం= సత్పురుషులయొక్క సంతోష
మునకుస్థాన మైన దియు నియుం జెప్పవచ్చును. చిత్రని దాన ం=ఆశ్చర్యము
లకాదికారణమైనదియు, హరిచారుభమ్ = చంద్రుఁడు లేక సింహమువీని
యొక్క కాంతివంటి కాంతిగలదియు (నై ) గవి ఆక సమందుఁ లేక స్వర్గ
మందు, రుచిరమ్=చక్కగా, భాసతే
ప్రకాశించుచున్నది.
2 ఉత్ =అధికమైన, ఆమ
రోగములచే, విస్ఫురత్ = ప్రకాశిం
చు, శాంత్యా= కాంతిచేత, సదా= ఎల్లపుడును. అమోద పదం=దుఃఖ
ములకుస్థాన మైనదియు చిత్రనిదానం = ఆశ్చర్యకారణమైనదియు, హరి
చారుభమ్=కృష్ణునియొక్క సుందరమైన (నల్లని కాంతివంటి కాంతిగల
డియు(నయి) అరుచిరమ్= సౌందర్యహీనముగా, గవి=భూమియందు,
భాన తే—ప్రకాశించుచున్నది.
ఇది కవికల్పలతయం“దర్థాఖ్య&quot; చతుర్థన ఒక మున
“సమస్యాపూరణో పాయ&quot; మను
నాఱవకుసుమము.
అర్థ స్తబకము 4 ;-
-7. సమస్యా కుసుమము.—
శ్లో అథషీ తిఖ్యాత కియత్సమస్యా|
వదాంకురం పల్లవిశంకరోమి ।
యచ్చాయ మాశ్రిత్య కవి ర్న వింధ్యా!
త్పరిశ్రమం వాఙ్మయమార్గజాతం 1
తా. అనంతరమునఁ దేనినీడ నాశ్రయించి కవిసార్వభౌముఁడు
సారస్వతమనెడి మార్గమునఁ జరియించుటవలనఁ బుట్టిన శ్రమను
పొందఁడో యట్టిదియు లోకమునఁ బ్రసిద్ధిఁ జెందిన దియు నగు కొన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xm5lt5rxxstc2qvq6seh4vmcym5trj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223801</id>
    <revision>
      <id>578229</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 287 సమస్యాపదములనెడి వృక్షాంకురములను విస్తరింపఁ జేయుచున్నాఁ డను.&quot; ఈగుర్తుల నడుమనున్నది సమస్యగా గ్రహించునది.— ఇదివరలోఁ జెప్పఁబడిన నమస్యాపూరణోపాయ లక్షణముల క్రిం...'</comment>
      <origin>578229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="4gwvgv2vfxf2k76e468c676fyzaab05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
287
సమస్యాపదములనెడి వృక్షాంకురములను విస్తరింపఁ జేయుచున్నాఁ
డను.&quot; ఈగుర్తుల నడుమనున్నది సమస్యగా గ్రహించునది.—
ఇదివరలోఁ జెప్పఁబడిన నమస్యాపూరణోపాయ లక్షణముల
క్రింది శ్లోకములు లక్ష్యములుగా గ్రహించుకొనునది,
&quot;త్రియామా శతయామాస్యా చ్ఛత చంద్రం భర్తలం।&quot;
శ తేషు రేష పంచేషుః భ వేద్యూనాం వియోగినాం ॥ 2
వియోగులగు యౌవనవంతులకు రాత్రి నూఱుజాములు
గలదిగను ఆకాశము నూఱుగురు చంద్రులు గలదిగను&quot; మన్మధుఁడు
నూరు బాణములు గలవాఁడుగను గను
గన్పట్టుచున్నాఁడ
ఁడు. ఇందలి శతశబ్ద
ములు అనంతవాచకములని యోచింపవలెను.
త్వద్గాంభీర్యగుణస్యాగ్రే “సముద్రో గోప్పదాయ తే॥॥
త్వన్మానస సరోజాతః గగనంభమరాయతే” 8
ఓరాజా! నీయొక్క గాంభీర్య గుణమువద్ద సముద్రము భూ
మియందుఁ జిహ్నితమయిన గోవు పాదమువలె నాచరించుచున్నది.
నీయొక్క చిత్త మనెడి “పద్మమున నాకనము తుమ్మెదవలె” నాచ
రించు చున్నది.
అధఃకృతంక్షణా దేవ తేజోనర్థాయజాయ తే
దహత్యే వహీధా తారం “దీపవర్తి రథోముఖి” ॥ 4
క్రిందుగాఁ జేయబడిన(నిందింపఁబడిన) పరాక్రమము క్షణ
మాత్రమున హానికొఱక గుచున్నది. తలక్రిందుగాఁ జేయఁబడిన దీపపు
వత్తి ధరించువానిని గాల్చుచుచున్న దిగదా! ఇందు సామాన్యము
వి శేషముచే సమర్ధింపఁ బడెను. “స____దీపపువత్తి యథోముఖముగ
నున్నది.”
ఫాలనేత్రానలో ద్వాంత కజ్జలౌఘమలీమసః |
మహేశ్వర శిరస్థా యీ (సోమః శ్యామతమో ఒభవత్ ” 1 5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gwvgv2vfxf2k76e468c676fyzaab05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223802</id>
    <revision>
      <id>578230</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థన బకము. లలాటనేత్రము నందలి యగ్ని వలన సూర్యముగా జయలు వెడలిన కాటుక సమూహములచే మలినమయినట్టి యీశ్వరుని శిర మున మండెడి చంద్రుఁడు మిక్కిలి నల్లనివాఁడాయెను. 'సమస్య - చంద్రుఁడు...'</comment>
      <origin>578230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="pzf630k3qbyci4rz9s8gpq19a5nhoiv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థన బకము.
లలాటనేత్రము నందలి యగ్ని వలన సూర్యముగా జయలు
వెడలిన కాటుక సమూహములచే మలినమయినట్టి యీశ్వరుని శిర
మున మండెడి చంద్రుఁడు మిక్కిలి నల్లనివాఁడాయెను. 'సమస్య -
చంద్రుఁడు మిగుల నల్లనివాఁడాయెను.”
నిఖీధే సైంహికేయేన గ్రస్త సంపూర్ణమండలః|
గగనేందీవరోత్సంగే ఇందురిందీవరాయ తే 6
&quot;స_చంద్రుఁడు నల్లఁగలువవలె నున్నాఁడు,”
నడిరేయి రాహుగ్రహముచే గ్రసింపఁబడిన మండలము కల
చంద్రుఁడు ఆకాశను నెడు నల్లఁగలువ యొక్క అంశభాగమున నల్లఁ
గలువవలె నాచరించుచున్నాఁడు.
హీనహత్యా భవత్యేవలాఘవం మహతామపి।
ఇతి మత్వా ద్విపద్వేషీ మృగాల్సింహః పలాయతే॥ 7
స__జింకనుండి సింహము పలాయనమగుచున్నది.'
నీచునిఁ జంపుటవలన నధికులకు కూడ చుల్కఁదనము తటస్థిం
ది యని తలచి యేనుఁగులను సంహరించు సింహము జిం
చుచున్నది
కనుండి పారిపోవుచున్నది.
భువంబిభర్తి యస్యైకం శిరోహీనస్సులోచనః।
సత్వాంప్ర్రాణమితుం స్తోతుం ద్రష్టుం శోతుం తమః ప్రభోకి
సతల లేని వాఁడు మంచి నేత్రములు కలవాఁడు'
ఎవనియొక్క యొక్క శిరము భూమినిఁ దాల్చుచున్నదో
ట్టివాఁడును మంచినేత్రములుగలవాఁడును నగు శేషుఁడు ఓప్రభువైన
కృష్ణా! నిన్ను నమస్కరించుటకును, నుతియించుటకును చూచుటకు
కును, వినుటకును సమర్ధుఁడు. ఇతరులు గారనుట..ఇట__శిరః + అ
హీనః+నులోచనః అని సంధి విడదీసి పూరించుటయే చమత్కృతి.
సుతను తే తన్వారే తన్వా తేజితాః!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzf630k3qbyci4rz9s8gpq19a5nhoiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223803</id>
    <revision>
      <id>578231</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 289 కజ్జలాలి కలంకానాం వ్యాజాద్దీ పాంబు జేందవః| 9 స___ఇట తను-విస్తారే యను ధాతువు యొక్క ఏకవచనద్వి వచన బహువచనరూపములు సమస్యగా నివ్వబడినవి. అయశః . స్వం. సుతను! తే తన్వా తే. త...'</comment>
      <origin>578231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="0ly0urvnmc8w5b032sh3nemd0xm2p85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
289
కజ్జలాలి కలంకానాం వ్యాజాద్దీ పాంబు జేందవః| 9
స___ఇట తను-విస్తారే యను ధాతువు యొక్క ఏకవచనద్వి
వచన బహువచనరూపములు సమస్యగా నివ్వబడినవి.
అయశః . స్వం. సుతను! తే తన్వా తే. తన్వతే. జితా!'
అని పదవిభాగములు చేయుటవలన సమస్య పూరింపఁబడుచున్నది.
అర్థము.__సుతను సుంద రాంగీ! తేనీయొక్క-తన్వా= దేహముచేత..జి
తాః=జయింపఁబడిన_ తే=ఆ-దీపా ... వః_దీప= దీపమును, అంబుజ=పద్మ
ను,ఇందవః=చంద్రుడుఁను, కజ్జల.... కానాం, కజ్జల=కాటుక యొక్కయు,
అలి=తుమ్మెదల యొక్కయు, కలం కానాం= చిహ్నముల యొక్కయు,
వ్యాజాత్=మిషవలన, స్వ= తమయొక్క, అయశః=అపకీర్తిని, తన్వ
తే=విసరింపఁ జేయుచున్నవి.
భౌమర్యంఘి హతిభ్రాంతే జగతీత్యర యో బ్రువన్ |
మణి కాపాదఘా తేన కంపితం భువనత్రయం॥ 10
న_ఈగ యొక్క పాదఘాతముచే లోకత్రయము వడఁకెను.
తా. t భ్రమరాకృతిం ధరించిన పార్వతియొక్క పాదప్రహా
రముచే లోకము చలింపఁగా శత్రువులగు రాక్షసులు “ఈగయొక్క
పాదఘాతముచే లోకత్రయము వడఁకే” నని పలికిరి.
ఉషాప్రీత్యైపటే సూక్ష్మ చిత్రం చిత్ర రేఖయా!
మఱి కాపాదఘా తేన కంపితం భువనత్రయం॥ 11
సమస్య వెనుకటిదే:
-
బాణాసురుని పుత్రికయగు నుషాకన్యకు ప్రీతిఁ గూర్చుటకయి
“యదాఒరుణాక్ష సైలో క్యేమహాబాధాం కరిష్యతి తదాహం
భ్రామరం రూపం కృత్వాసంఖ్యేయషట్పదం! త్రైలోక్యస్యహితా
రాయవధిష్యామి మహాసుర | భ్రామరీతిచమాంలో కాస్త దాతోవ్యంతి
సర్వతః&quot; అని మార్కండేయ పురాణము.
37&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ly0urvnmc8w5b032sh3nemd0xm2p85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223804</id>
    <revision>
      <id>578232</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 ఆర్ధన బకము. చెలిక త్తెయగు చిత్ర రేఖచే సన్న నివస్త్రమున మణీ కాపాదప్రహారము చే లోకత్రయము కంపింపఁబనట్లు వ్రాయఁబడెను. సభాభితి మణి శ్రేణి ప్రతిబింబితవిగ్ర హే| ధా ర్త రాష్ట్రశ...'</comment>
      <origin>578232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2870" sha1="oy1s79n9006lxsu8f9lddu6k18t8j5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;290
ఆర్ధన బకము.
చెలిక త్తెయగు చిత్ర రేఖచే సన్న నివస్త్రమున మణీ కాపాదప్రహారము
చే లోకత్రయము కంపింపఁబనట్లు వ్రాయఁబడెను.
సభాభితి మణి శ్రేణి ప్రతిబింబితవిగ్ర హే|
ధా ర్త రాష్ట్రశ తేఒతర్కి కందర్భాణాం శతద్వయం॥ 12
సధృత రాష్ట్రుని నూఱుగురు కుమారులయందు నిన్నూరు
మన్మథు లూహింపఁ బడిరి.
σ
రాజసభామందిరములందలి గోడలయందుఁ జెక్కఁబడిన మ
ణులయందు ప్రతిబింబ విని శరీరములు గల ధృత రాష్ట్రు కుమారులు
నూఱుగురియందును రెండువందలమంది గున్మథులూహింపఁబడిరి.
దార్త రాష్ట్రులు మన్మథా కారులని భావము.
బలిసగ్మోచ్చ సాలాగ్ర ప్రతిష్ఠిత గభీరిమా |
ఉపపన్న తనూజా తాప్రా కాగోపరి కూపి కా॥ 13
పాకారముయొక్క పై భాగమున నూయిగలదు:'
పాతాళలోకమునందున్న యున్నత ప్రాకారాగ్రమువఱకు
ను కల్పింపఁబడిన లోతుగల సూబ బ్రాకారమునందు త్రవ్వబడి
నట్లుండెను.
లంకాదా హేసురై రుక్తం హనూమత్పుచ్ఛవహ్నిత,!
సౌవర్ణో గ్రస తాంగచ్ఛం స్తంభ ఏషమృతాయ తే॥ 14
స_ఈస్తంభము నేతివలె నాచరించుచున్నది.'
లంకాదహసముని హనుమంతునితోకను మండెడు నగ్నివలన
(కఱగిపాటెడు) బంగరుకంబము నేతినిలె నాచరించుచున్నది.
ఉన్మీలత్తిలకం 'క్వాపిక్వచిత్ప్రస్ఫురి తాంజనం!
క్వచిత్ప శ్రావళీకీర్ణం (శ్రీముఖం పర్వతోపమం॥ 15
స_శోభాయుక్తమగు (లేక లక్ష్మీ దేవియొక్క)
పర్వతమువలె నున్నది,'
ముఖము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oy1s79n9006lxsu8f9lddu6k18t8j5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223805</id>
    <revision>
      <id>578233</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. T 291 శ్లేషచే నీసమస్య పూరింపఁబడుచున్నది. అర్థము — క్వాపి= ఒకచో, ఉన్మీలత్తి లకం=ప్రకాశించుబొట్టుకలది, ప్రకాశించు తిలక వృక్షములు కలదియని పర్వతపరమగు నర్థము. క్వచిత్=...'</comment>
      <origin>578233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3282" sha1="kzz0r8auljuqlk08zmw0em19rzx7xn5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
T
291
శ్లేషచే నీసమస్య పూరింపఁబడుచున్నది. అర్థము — క్వాపి=
ఒకచో, ఉన్మీలత్తి లకం=ప్రకాశించుబొట్టుకలది, ప్రకాశించు తిలక
వృక్షములు కలదియని పర్వతపరమగు నర్థము. క్వచిత్=ఒక చో, ప్ర
స్ఫురిత=చక్కగా తీర్చఁబడిన, అంజనం = కాటుక గలది, చక్క గా ప్ర
కాశించెడు సౌవీరవృక్షములు cలది, క్వచిత్ = ఒక చో, ప్రతావళీ
కీర్ణం=మక రికాదిపత్ర రేఖలతో కూడినది, ఆకుల చే చిమ్మబడినది.
(అయి) శ్రీముఖం=శోభాయుక్తమగు ముఖము, పర్వతో పమమ్
పర్వతమువలె నన్నది.
రత్నాభరణవిద్యోత పరయావే నశ్వం. 1
2B
అంధ కారభయాద్దీపస్త స్వం గ్యానీయు తేశమమే' 16
రత్నాభరణవిద్యోతపరియా=రత్న వికారములగు కింక ణా ద్యా
భరణములను బ్రకాశింపఁ జేయు నిచ్చెనం, తస్వంగ్యా = స్త్రీ చేత,
తనశ్వరః=గాలి వేసిన యెడల
నారిపోయెడు, దీప = దీపము. అంద
కారభయాత్ =చీకటివచ్చునేమోయను భయము వలన,
శమం=శాం
తిని; నీయ తే—పొందింపఁబడుచున్నది. అని గా వాయవుచే చలించు
దీపమును జూచి యారిపోవునని తలంచి చీకటి గ్రమ్మునేమో యని
భయమంది యొక్క ముగుద తాను ధరించిన సశింపులేని మాణిక్యా
లంకార కాంతులనే ప్రకాశింపఁ జేయవలెనను సభిప్రాయముతో దీపము
నార్పెనని భావము.
గోలబ్ధజన్మా మధురః శిఖప్రీతివివర్ధనః |
ఉన్మీలదర్జునచ్ఛా యోనవనీతాయతే గిరి ;!' 17
సపర్వతము వెన్నవలె నాచరించు చున్నది.'
వెనుకటివ లె నేఁ శ్లేష చ్చే పూరింపఁబడుచున్నది. అర్ధము గో
లబ్ధజన్మా= భూమినుండిపొందఁబడిన యుత్పత్తి గలదియు 2గోవువలనబుట్టి
నదియని నవనీతపరమగునర్థము. మధురః =రమ్యమైనదియు 2 తీపిగలది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzz0r8auljuqlk08zmw0em19rzx7xn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223806</id>
    <revision>
      <id>578234</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '892 అర్ధ స్తబకము. శిఖిప్రీతివివర్ధనః శిఖ=నెమళ్ళయొక్క, ప్రీతి=సంతోషమును-వివర్ధనః= వృద్ధిఁ బొందించునదియు,2శిఖ=అగ్ని హోత్రునియొక్క ప్రీతి....నః= సంతోషమును వృద్ధి నొందించునది, ఉన...'</comment>
      <origin>578234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="bzzvidshu3jsumlyc5j2bk626qwlee8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;892
అర్ధ స్తబకము.
శిఖిప్రీతివివర్ధనః శిఖ=నెమళ్ళయొక్క, ప్రీతి=సంతోషమును-వివర్ధనః=
వృద్ధిఁ బొందించునదియు,2శిఖ=అగ్ని హోత్రునియొక్క ప్రీతి....నః=
సంతోషమును వృద్ధి నొందించునది, ఉన్మీలత్ = ప్రకాశించెడు; అర్జున=
మద్ది చెట్లయొక్క; ఛాయః=నీడగలది, 2 తెల్లనిది.(అగు) గిరిః=పర్వతము
నవనీతాయ తే=వెన్నవలె నాచరించుచున్నది.
'సద్మపద్మవదాభాతి' లసద్వారవిరాజితమ్|
పత్రి కేసర సంపూర్ణం యదానందాయ తేమనః॥ 18
స__గృహము పద్మమువలె ప్రకాశించుచున్నది' అర్ధ లన
ద్వార్ విరాతc= ఒప్పుచున్న గుమ్మములతో ప్రకాశించునదియు,
రవిరాజతెవ్ = సూర్యునిచే రంజింపబడినదై, లసత్=ప్రకాశించు
రవిరాజతివ్=సూర్యునిచే
నదియనీపద్మపర మగునర్థము_పత్ర. . ర్ణం- పత్ర=వాసముల చేత లేక గవా
క్షాదులయందు చెక్కఁబడవ పక్షులచేతను; కేసర = కుంకుమముచేత
న,సంపూర్ణఏ =నిండినదియు 2 రేకులతో డను కింజల్కములతో నునిండి
నది.(అయి)మసః=మసస్సున, యత్ నద్మ=ఏయిల్లు; ఆనందాయ తేజ
సంతో షమును గూర్చుచున్నదో(అది) పద్మవదాభాతి= పద్మమువలెఁ
బ్రకాశించు చున్నది, 4లసద్వా' అనునపుడు రెండవయర్థమున “ ఇ
అనున దీసము చ్చయార్థము కలది.
ఘనవాలమనోహారి సుమనోభిర్ని షేవితమ్ |
నంద
బహుధాతుల సత్కాంతి పుస్తకం మస్తకాయ తే॥' 19
స_పుస్తకము శిరస్సువలె నాచరించుచున్నది. అఘన
వాల=గట్టికుట్లచే,మనోహారి= సుందరమైనది, దట్టనై న జుట్టుచే
మైనది. సుమనోభిః=పండితులచే, 2 పువ్వులచే, నిషేవితం = సేవించఁబడి
నదియు, బహుధాతు =అనేకక్రియలచేత, లసత్=ఒప్పుచున్న; కాంతి
శోభగలదియు 2బహుధా= అనేక విధములుగా; అతుల సామ్యము లేని;
సత్కాంతి=మంచికాంతిగలది (అగు) పుస్తకము; మస్త కాయలేదు
శిరస్సువలె నాచరించుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzzvidshu3jsumlyc5j2bk626qwlee8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223807</id>
    <revision>
      <id>578235</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8.వి కల్పలత, ఏషానజాత బాలేందుర్హనోత్తుంగ పయోధరా! అభిరామపయోధామ సంద్యా సంధ్యావధూరివ' ॥ 20 స_'సంధ్యాసమయము గొడ్డురాలివలె నున్న'ది.' సజాతీ=పుట్టని; (ఉదయించని) బాలేందు =బాలచంద్రుఁడు క...'</comment>
      <origin>578235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="hq148clyrpz8m2s9c70rjbzma6yy2ji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8.వి కల్పలత,
ఏషానజాత బాలేందుర్హనోత్తుంగ పయోధరా!
అభిరామపయోధామ సంద్యా సంధ్యావధూరివ' ॥ 20
స_'సంధ్యాసమయము గొడ్డురాలివలె నున్న'ది.'
సజాతీ=పుట్టని; (ఉదయించని) బాలేందు =బాలచంద్రుఁడు
కలదియు (2చంద్రునివంటి కుమారుఁడు కలదియని వంధ్యాపరమగు
నర్థము) ఘన=దట్టమైనట్టియు (2గొప్పవై నట్టియు) ఉత్తుంగ=ఉన్నత
ములయినట్టియు ( రెండర్థములు సమానము) పయోధరా= మమము
లు కలదియు (2 కుచములు కలదియు) అభిరామ= మనోహర మయిన
వయః=పక్షులకు (2వయస్సునకు ) ధామ=ఆశ్రయమైనది యౌవన
వంతురాలని యర్థము.) (అగు) సంధ్యా=సంధ్యాసమయము, వం
ద్యానధూళివ=గొడ్డు రాలివలె నున్నది.
స్నిద్ధాలిబద్ధసౌహార్దాసరసామోదమందిరం |
ఇయంగుణవతీ భాతి (పుష్పమా లేవ కామినీ'॥ 21
స స్త్రీ పూలమాలికవలె నున్నది.'
స్నిగ్ధాలి=న్డ్రియు రాండ్రగు చెలికత్తెలచే, బద్ధ కూర్పఁబడిన.
పౌహార్దా= స్నే హముకలదియు (2మిసమిసలాడు తుమ్మెదలచేఁ గూ
ర్పబఁడిన స్నేహము కలదియని పుష్పమాలికా పరమగునర్థము) :నర
సౌ=శృంగారాదిర సములతోఁ గూడినది. శేక (సరసా మోద మందిరం
సరసుడై నవానియొక్క సంతోషమునకు స్థాన ముభూత మైనదియు)
(2 మంచిపరిమళమునకు (నాస్థానమైనది) గుణవతీ సుగుణములుకల
దియు (నగు) 2(దారముకలది) ఇయం= ఈ; కామినే సుందరి; పుష్ప
మా లేద=పూలమాలికవలె; భౌతి= ప్రకాశించుచున్నది.
కళానిధి కరస్పర్శ ప్రసన్నోల్లాసితారకా
బిభ్రాణాంబర మానీలం యామినీ కామినీయ | 22
న రాత్రి వనితవలె నాచరించుచున్నది. '&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hq148clyrpz8m2s9c70rjbzma6yy2ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223808</id>
    <revision>
      <id>578236</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 అర థ స్తబకము. ..... కా అర్థము.—కళానిధి... -కళానిధి= చంద్రునియొక్క 22 ద్యావంతుడైన (లేక) కళాశాస్త్ర పారంగతుఁడైన వానియొక్క; కర=కిరణముల యొక్క 2 హస్తముల యొక్క; స్పర్శ = స్పర్శముచే, ప్ర సన...'</comment>
      <origin>578236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="nde8x9kkwk7udx6y6sk6i7ejn3mxcir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;294
అర
థ స్తబకము.
.....
కా
అర్థము.—కళానిధి...
-కళానిధి= చంద్రునియొక్క
22
ద్యావంతుడైన (లేక) కళాశాస్త్ర పారంగతుఁడైన వానియొక్క;
కర=కిరణముల యొక్క 2 హస్తముల యొక్క; స్పర్శ = స్పర్శముచే, ప్ర
సన్నా=నిర్మలమైనదియు; 2 సుముఖు రాలయినట్టియు, ఉల్లాసి తార కా=
ప్రకాశించు నక్షత్రములు కలదియు; 2 సాత్విక భావపారవశ్యంబున
నుల్ల సించుకనీనికలు గలదియు; ఆనీలం=అంతేటను నల్లనగు; అంబ
రం=మేఘమును 2 వస్త్రమును (నల్ల నివస్త్రముకలదనుటచే నిట విరహి
ణినేగ్రహింపవలెను) బింభాణా=ధరించునదియు (నగు) యామినీ=
రాత్రి; కామినీయ తే=
స్త్రీవలె నాచరించుచున్నది.
=
ఉల్ల స త్పార్థివదవ్యోపాసితా జీవనార్ధిభిః|
ఉపకంఠాభిరామేయం “గర్గరీనగరీయ తే ॥ 23
స__జలకుంభము పట్టణమువలె నాచరించుచున్నది
8*
ఉల్లనత్ =ప్రకాశించెడు, పార్థివద్రవ్యా= మట్టిపదార్ధముకలదియు 2
రాజుయొక్క ద్రవ్యముక లదియు, జీవనార్థిభిః=జలమునుగోరు వారిచే
(2జీవన వ్యాపారమునుగోరు వారిచే) ఉపాసితా=ఆశ్రయింపఁబడినదియు
ఉపకంఠ=అంచుసవిూపభాగముచే 2 ప్రాంతములచే, అభిరామా=ర
మ్యమైనదియు (నగు) ఇయం= ఈగద్గరీ=జలకుంభము, నగరీయ తే=ప
ట్టణమువ లెనాచరించుచున్నది.
కృతరామానిశప్రీతి రక్షవిక్షేప కారణమ్ |
-
&quot;
సముద్రతరుణోల్లాసీ “దీపో2యంహనుమానివ ॥ 24
న_66ఈదీపముహనుమంతునివలె నున్నది)”.
అర్థ—కృత....తిః_కృత=చేయఁబడిన, రామా=స్త్రీలయొక్క, అనిశ
ప్ర్రతిః=నిత్యనంలోవముకలది 2 కృత=చేయఁబడిన, రామ= రాముని
యందలి అనిశతిః=ఎడ తెగనిభక్తికలవాఁడు॥ అనిహనుమత్పరమగు
నరము, అక్షవిశేష ప కారణం = పాచిక లాడుటకు కారణభూతము 2 రావణకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nde8x9kkwk7udx6y6sk6i7ejn3mxcir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223809</id>
    <revision>
      <id>578237</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 196 మారుఁడగు నవీుఁడనువాని నంత మొందించుటకు కారణమైనవాఁడు,న ము ....సి…. సముత్=సంతోషముతో గూడిన, రతరణ=మన్మథ సంగ్రా మమునందు, ఉల్లాసి=ప్రకాశించునదియు 3 సముద్రము దాటుటయం దు...'</comment>
      <origin>578237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="n0ukp00adas9817crb82j0ftjdrkppi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
196
మారుఁడగు నవీుఁడనువాని నంత మొందించుటకు కారణమైనవాఁడు,న
ము ....సి…. సముత్=సంతోషముతో గూడిన, రతరణ=మన్మథ సంగ్రా
మమునందు, ఉల్లాసి=ప్రకాశించునదియు 3 సముద్రము దాటుటయం
దు బ్రకాశించువాఁడు, (అగు) అయందీపః= ఈదీపము, హను మానివ=
హనుమంతునివలె నున్నది)
వితవ్వానోద్యుతింస్నిగ్ధ శ్యామాంజన మనోహరః |
దీపోనీపోపమోభాతి&quot; ఘనాలో కవికస్వరః ॥ 25
స__దీపము డిమి చెట్టువ లెనున్న ది” —
a
అర్థ స్నిగ్ధ.....ఈ:స్నిగ్ధ = మృదువైన, శ్యామ=నల్లని, అంజన =
కాటుక చే,మనోహగ;=అందమైనదియు 2 మృదువగునల్లని కాటుకవలె
నందమైనది యని నీపపరముగ నర్థము, ద్యుతిc= కాంతిని, వితన్వానః=
వి స్తరింపజేయునది యు. రెండర్థములు సమానములు, ఘనాలో కవిక స్వ
రః=గొప్ప ప్రకాశము చేశోభిల్లునది. చూచుటయందు ప్రకాశించునది
యనియుఁ జెప్పవచ్చును 2 మేఘము యొక్క దర్శనముచేపూయునది.
(అగు) దీపః=దీవము, నీపోపమః కడిమి చెట్టుతో సమాన మైనదియై,
భౌతి=స్త్రకాశించునన్నది. మేఘదర్శనము చేకడిమి చెట్టుపూ యుననిప
సిద్ధము.——
విస్ఫురనీ నమకరా హంససంచారమంజులా |
&quot;
రాజతే సరసీవద్యౌః' రటత్కర్కటసంకటా ॥ 26
న__“ అక సముసరస్సువలెఁ బ్రకాశించుచున్నది”
విస్ఫు.... రా___విస్ఫురత్
=ప్రకాశించు, మీనమక రాజ మీన మక రా
దిరాసులుకలదియు 2 చేపలు మొసళ్ళు కలదియని రెండవయర్థము.
హంససంచారమంజులా సూర్యుని సంచారముచే నందమైనదియు
హంసలయొక్క సంచారము చేఁజక్కనిది,రటత్కర్కటసంకటా=ధ్వని
చేయుచున్న కర్కటక రాశి చేదుర్గమమైనదియు 2 ధ్వనిచేయు నెండ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0ukp00adas9817crb82j0ftjdrkppi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223810</id>
    <revision>
      <id>578238</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్ధన ఒక్కము. యలచే దుర్గమమైనది. (అగు) ద్యౌ =ఆకసము, నరసీవ=నరస్సువలె, రాజతేజప్రకాశించుచున్నది. ఆపః కాదంబినీ స్తన్వ న్న లినీలతయాశ్రితః ఉల్లాసితజగత్ప్రణ &quot;సడాగోనాయతే” 27 నఁ చెఱు వ...'</comment>
      <origin>578238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="jg9idzpa5csd74eqlgfhsmd7b0bymys" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్ధన ఒక్కము.
యలచే దుర్గమమైనది. (అగు) ద్యౌ =ఆకసము, నరసీవ=నరస్సువలె,
రాజతేజప్రకాశించుచున్నది.
ఆపః కాదంబినీ స్తన్వ న్న లినీలతయాశ్రితః
ఉల్లాసితజగత్ప్రణ &quot;సడాగోనాయతే” 27
నఁ చెఱు వాకాశమువలె నాచరించుచున్నది”
3
నళినీలతీయా— తామరలత చేత, ఆశ్రితః = ఆశ్రయింపబడినదియు 2 అ
లి= తుమ్మెదలయొక నీలతయా= నలువుఁదనము చేఁ ఆశ్రయింపఁబడి
నదని (నల్లగానున్నది) గగనపరమగునర్థము. ఆప=నీటిని, కాదంబి
నీ=మేఘములనుగా, తన్వన్ = చేయుచు (సూర్యతేజసప్త జలమా
విరియై మేఘరూపమును దాల్చుట ప్రసిద్ధము) 2 వద్దోదకమును వర్తింప
జేయునదిఉల్లాసిత=ఉల్ల సింప జేయబడిన, జగత్ప్రణః=లోకములయొ
క్క ప్ర్రాణములుకలదియు 2 వాయువుగలది. అగు, తడాగః= చెఱువు,
గగనాయ తేజఆక సమువ లెనా
చరించుచున్నది.
ఆశీతతారకః పాదైరాక్రాంతగిరి కాననః |
బిభ్రదుగ్రలలా మత్వం “బిడాల శివచంద్రమా: *28
నచండ్రుఁడు (పిల్లివలెనున్నాడు.”
ఆవీత తారకః=అంతటనుగ్రహింపఁబడిన నక్షత్రములుకలవాఁడును (న
క్షత్రకాంతి చంద్రోదయమునందు తగ్గియుంట ప్రత్యక్షము) 2 అం
తటనుపచ్చని రంగుగలకనుపాపలు కలదియని బిడాల పరమర మగు
నర్థము. పాదైః=కిరణములచేత 2 పాదములచేత, ఆక్రాంతగిరికా
ననః= ఆక్రమింవఁబడిన పర్వతారణ్యభాగములు కలవాఁడును.
2 ఆక్రమింపఁబడిన మూషకములు కలది. ఉగ్రలలా మత్వం=
ఈశ్వరునకు చిహ్నమగుటను, బిట్రైత్ =ధరించిన వాఁడును (లేక
భయంకరణుగు కళంకము కలు గుటనొందినవాఁడనియు చెప్పననువగు)
2 భయంకరములగు చిహ్నములను (మచ్చలను ధరించినది (అగు)
చంద్ర మచంద్రుఁడు, బిడాలు ఇవ పిల్లి వలెనున్నాఁడు.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jg9idzpa5csd74eqlgfhsmd7b0bymys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223811</id>
    <revision>
      <id>578239</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 297 రుచాత్రినేత్రదాయాదః ప్రమదాలయ తాం• దధత్ ! హరిణాంకః సుధాధారః “సౌధో2యం చంద్రమాయ తే॥29 న__“ఈమేడ చంద్రునివలె నాచరించుచున్నది” రుచా= కాంతిచేత, త్రినేత్రదాయాదః= ఈశ్వర...'</comment>
      <origin>578239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="bpfqp2wwv94rtvelnk4lb2ahuu7zn74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
297
రుచాత్రినేత్రదాయాదః ప్రమదాలయ తాం• దధత్ !
హరిణాంకః సుధాధారః “సౌధో2యం చంద్రమాయ తే॥29
న__“ఈమేడ చంద్రునివలె నాచరించుచున్నది”
రుచా= కాంతిచేత, త్రినేత్రదాయాదః= ఈశ్వరునితోఁ దుల్య
మైనట్టియు 2 అత్రిమహర్షి యొక్క నేత్రమున వలనఁ బుట్టినవాఁడని
చంద్రపరమగు నర్థము. ప్ర్రమదాలయ తాం=స్త్రీలకు నివాసమగుటను
దధత్ =ధ3ంచినట్టియు 2 సంతోషవున కాలయమౌటను ధరించినవాఁ
డును, హరిణాంకః=ధావళ్యము చిహ్నముగా గలిగినట్టియు 2 జింక
చిహ్నముగాగలవాఁడును,, సుధాధారః=సున్నమునకు ఆధారమయిన
ట్టియు 2 అమృతమున కాధార మైనవాఁడును (అగు) అయం=ఈ,
సౌధః=మేడ, చంద్రమాయ తే చంద్రునివలె నాచరించుచున్నది.
“చూత శ్చంద్ర ఇవాభాతి&quot; కుహూభిర్జనితషయః |
ధత్తే చరకా మోదకరః ఖగమనో రుచిమ్ || 80.
న__“మామిడిచెట్టు చందురునివలెఁ బ్రకాశించుచున్నది”
కుహూభిః=కోయిలలచేత (2అమావాస్యల చేతన ని చంద్రపర మగునర్థము
జనితక్షయః=క్రమక్రమముగాఁ బుట్టింపఁబడిన కార్శ్యముకలవాడు రెం
శవయర్ధము సమానము (అయి) చూతః= మామిడి చెట్టు, చంద్రఇవ=
చంద్రునివలె; ఆభాతి=ప్రకాశించుచున్నది. ఖగమనః = ఆకసము వఱ
కుఁబోయినదియు (మిగులనెత్తెనది యనిభావము) (-ఆకసమందు సం
చరించువాఁడు) కోరకామోదకరః= పువ్వులయొక్క పరిమళమును కలు
Xఁజేయునదియు. 2 చకోర కామోదకరః= చకోరపక్షుల కానందము
నుకలుగ జేయువాఁడు (అగు) చూతః= మామిడిచెట్టు, చంద్రఇవ=
చంద్రునివలె, రుచిం=రుచిని 2 కాంతిని, ధత్తే చ=ధరించుచున్నది
కూడను.—
వయన శ్శేషే నేవా పరరూపం కరోతి తవ దేవ!
38&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bpfqp2wwv94rtvelnk4lb2ahuu7zn74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/310</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223812</id>
    <revision>
      <id>578240</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 అర థ స్తబకము. అథునా, సురతటినీ తటనిక “వాసో వినాశోవా ॥ 31 “నివసించియుండుటయో చచ్చుటయో* (కాపలెను.) ఓపర మేశ్వరా! వయ శ్శేషమునందు (వార్ధక్యమునంద ని భా వము) నీయారాధనము పరబ్రహ్మస్వరూప...'</comment>
      <origin>578240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="mygw1uskt3mxak4565y0hor6619mzuy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;298
అర
థ స్తబకము.
అథునా, సురతటినీ తటనిక “వాసో వినాశోవా ॥ 31
“నివసించియుండుటయో చచ్చుటయో* (కాపలెను.)
ఓపర మేశ్వరా! వయ శ్శేషమునందు (వార్ధక్యమునంద ని భా
వము) నీయారాధనము పరబ్రహ్మస్వరూపమును కలుగఁ జేయుచు
న్నది. కనుక నిప్పుడు (అనగానీ వార్ధక దశయందనియర్థము) గంగాన
దీతీర ప్రాంతమున నివసించుటయో చచ్చుటయోకావలెను. ఇదియొ
కవిరాగియొక్క యభిప్రాయముగా సమన్వయించుకొనునది.
చమూభర న్యంచ దుదంచ దుర్వీ
తలే ప్రయాణే తన భూమిపాల|
అబూన్న) పాణాం విగలత్త పాఠా
పాణాం
“కింరే కురార్య కమరే ఠకారః” ॥ 82
స…శంరమున గండ్రగొడ్డలియు తాబేటియందు రకారము(నయ్యెను')
తా॥ రాజా! సేనల యొక్క భారముచేఁ గిందుమీఁదులకు
నూగులాడుచున్న భూమండలము గల నీప్రయాణమున '(జైత్రయా
త్రయందనియర్థము) సిగ్గుమాలిన శత్రు రాజులయొక్క కంఠములయం
దు గండ్రగొడ్డలియు భూమిని మోయునట్టి కూర్మమున రకారము
అనగా రాం' అనుద్వనియునయ్యెను.
పితామహా దేశ వశాగ్రసాయా
తే
స్తలం యథాతే ప్రవివేశ బాణః
తదా బభూవార్జున వీర వైరి
కంఠే కుఠారః కమరే రకారః' 88
సమస్య పూర్వోక్త మే_
తా॥ వీరుఁడవగు నోయర్జునా! నీ తాతయగు భీష్ముని యాజ్ఞాను
సారమెప్పుడు నీ బాణము భూమిలోవలఁ బ్రవేశించెనో యప్పుడే నీళ
త్రులకంఠమున గండ్రగొడ్డలియును భూమిని మోయుచున్న తాబేటి
యందు శకారద్వనియునాయెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mygw1uskt3mxak4565y0hor6619mzuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/311</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223813</id>
    <revision>
      <id>578241</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. ఆద్యం నిశాయాః క్షణమంత్య మంత ర్బుధ్వావిధం తాపిన ముష్ణ భానుమ్ | బింబం స్వకం భ్రాంతతయాచకాంతం చంద్రోదయే నృత్యతి చక్రవాకీ॥ 84 299 స—చంద్రోదయ సమయమునఁ జక్రవారము నృత్యము...'</comment>
      <origin>578241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="acqgs7oensflfc02l78xjmcsun6j2n8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
ఆద్యం నిశాయాః క్షణమంత్య మంత
ర్బుధ్వావిధం తాపిన ముష్ణ భానుమ్ |
బింబం స్వకం భ్రాంతతయాచకాంతం
చంద్రోదయే నృత్యతి చక్రవాకీ॥ 84
299
స—చంద్రోదయ సమయమునఁ జక్రవారము నృత్యముఁ జేయుచు
న్నది.
రాతిరియొక్క తొలిసమయమునంత్యరు. ణముగాలోనఁ దలచి
తపింపఁ జేయుచున్న చందురుని చండకిరణుండని తలపోసి తనప్రతి
బింబమునుజూచి భ్రమపడి నాథుండనుకొని చంద్రోదయమునఁ జక్ర
వాకముగంతులిడుచున్నది. “విభావ ర్యాంభిన్న తటాశ్రయణంచక్రవా
కయోః&quot; అని రాత్రులయందు చక్రవాకములకు వియోగమువర్ణింప
వలెననినియమము.
సర్వస్య జంతోర్భవతి ప్రమోదో
విరోధి వరే పరిభూయమానే
తిరోహి తే త్వద్యశసాన రేంద్ర'
“చంద్రో దయే నృత్యతి చక్రవాకీ&quot; 35
సమస్య పూర్వోక్త మే_
తా॥ సమస్త ప్రాణులకుండమ శత్రువర్గము పరాభవింపఁబడు
నెడల సంతోషము కలుగుచుండును. ఓరాజా! నీయశముచేఁ దమ
శత్రువగు చంద్రునియుదయము గప్పఁబడఁగాఁ జక్రవారము నాట్య
మాడుచున్నది.
విలోక్య బాలాముఖ చంద్రబింబం
కంరే చ ముక్తా వళి హార తార్మా
పునర్ని శాభూదితి భీత భీతా|
“సూర్యోదయే రోదితి చక్రవాకీ&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>acqgs7oensflfc02l78xjmcsun6j2n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/312</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223814</id>
    <revision>
      <id>578242</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '300 అర్థ. థ స్తబకము. స__“సూర్యోదయమునందు చక్రవాక మేడ్చుచున్నది” ఒక వెలదియొక్క చంద్రబింబమువంటి ముఖమును కంఠమునందలి రిక్కలవంటి ముత్తెపుసరులను జూచి తిరిగి రాత్రియయ్యెగదా యని మ...'</comment>
      <origin>578242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="ok8ec4upxvb8i8dc335kce54pz6kyge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;300
అర్థ.
థ స్తబకము.
స__“సూర్యోదయమునందు చక్రవాక మేడ్చుచున్నది”
ఒక వెలదియొక్క చంద్రబింబమువంటి ముఖమును కంఠమునందలి
రిక్కలవంటి ముత్తెపుసరులను జూచి తిరిగి రాత్రియయ్యెగదా యని
మిగుల భయమునొంది సూర్యోదయముని సైతము చక్రవాక మేడ్చు
చున్నది.
_
“రాధాయిఖం చుంబతికారి కేయ:”*
కర్ణావతంసీకృత పుల్ల పద్మమ్ |
శృణోతితస్మా దుదితం చ గీతం
కృష్ణస్సము దేపణయీకథంతే॥ 37
స_&quot;కు ూరస్వామి రాధాముఖమును ముద్దిడ కొనుచున్నాఁడు”
కార్తికమాసమునఁ జక్కగా వికసించిన పద్మములను కర్ణభూణములు
గా ధరించిన రాధయొక్క ముఖము నెవ్వఁడుముద్దిడుకొనుచున్నాఁడో
యెవఁడా రాధికాముఖంబునుండి బయలు వెడలిన గానమును వినుచు
న్నాఁడో, అట్టిమాధవుండో ముగుదా! నీకు ఁబ్రియుఁడాయేమి; ఒ
యుఁడెట్లు కాగలఁడు' కాఁడని భావము . ఇదికృష్ణాగమతత్పరయైయున్న
యొకానొక నాయికనుగూర్చి చెలికత్తెయనినమాట. ఇందు “కార్తి
కేయ.&quot; అనియుండఁగా కార్తికే+యః&quot; అనివిడదీసి సమస్యాపూర
ణముగా పింపఁబడినది.
-రేపుత్ర! సత్సంగ మవాప్ను హి త్వ
మసత్ప్రసంగం త్వర విహాయ ||
ధన్యో–ప నిందాం లభ తే కుసంగా
&quot;ల్సిందూరి బిందుర్విధ వాలలాటే&quot; 88
స___“విధ వాముఖమున కుంకుమబిందువున్నది&quot;
తా॥ కుమారా! దుర్జనులతోడి ప్రసంగమును శీఘ్రముగా
మానివేసే సజ్జనులతో సాంగత్యమును జేయుము. విథవయొక్క ము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ok8ec4upxvb8i8dc335kce54pz6kyge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223815</id>
    <revision>
      <id>578243</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, 301 ఖమున సిందూరతిలకమువలె నెంత పొగడ్త ఁగన్న వాఁడైనను ముస్సాం గత్యమువలన నిందనుబొందును. చేసెను ” కృష్ణన సృష్టాకిల కౌతు కేన స్యానా హిమై ర్గోపికయా కయాపి హసన్తి కాయాం...'</comment>
      <origin>578243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="45q5oauoxsqvnoonj5y415mp73ith2o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
301
ఖమున సిందూరతిలకమువలె నెంత పొగడ్త ఁగన్న వాఁడైనను ముస్సాం
గత్యమువలన నిందనుబొందును.
చేసెను ”
కృష్ణన సృష్టాకిల కౌతు కేన
స్యానా హిమై ర్గోపికయా కయాపి
హసన్తి కాయాం నిహితాస్య
&quot;ననర్త
నవనీతనారీ॥ 39
స_“నవనీ తాకృతిగలయొక స్త్రీ యగ్నియందు నాట్యము
విలాసగా కృష్ణునిచేత వెన్నతోఁ జేయఁబడిన స్త్రీ నొక గోపిక
కుంపటియందుంచగా విష్ణుమాయచే చల్లదనమువలన ఘనీభవించి
పోయి నాట్యకత్తెవలె నృత్యముచేసెను. శ్రీహరిమహిమ కసాధ్య
మెద్దియు లేద ని భావము.
సమస్త నీహారధరా దధానా
ఘనాప్ర్రసూ నేషు శిలీముఖాలీ:|
ఉపాస్యతాం నీలతమాల కాం తా
&quot; మోదరీయం, తిభృద్దరీవ * 40
స&quot; ఈసుందరి పర్వత చరియవలె నున్నది)*
అర్థము. సమస్త నీ=సమ న్త నియు, హారథరాజముత్తెముల పేరు
లను ధరించినదియు, ఘనా= గొప్పదియు; ప్రసూ నేషు=మన్మథుని
యొక్క; శిలీముఖాలీ= బాణపరంపరలను; దధానా=ధరించినదియు
(1గంటి చూపులే మన్మథ బాణపరంపరలని యుద్దేశ్యము) లేక పుష్ప
ములనుధరించినదియని చెప్పవచ్చును. నీలతమాలకాం తానింక్కి
లినల్లని ముంగురులుకలదియు (నగు) ఇయం=ఈ మోదరీ= స్త్రీ.
సనుప్త నీహారధ రాజమంచుచేనిండినదియు; ఘనా= గొప్పదియు; ప
సూ నేషు=పువ్వులయందు; శిలీముఖాలీ= తుమ్మెదలను; దధానా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45q5oauoxsqvnoonj5y415mp73ith2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223816</id>
    <revision>
      <id>578244</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థస్త జగము. రించినదియు; నీల=నల్లని; తమాల = తాపిఛ వృక్షములతో కాం =మనోహర మయిన ది యు (నగు) వీతిభృద్దరీవ=వర్వత చరియన లె ఉపాస్యతాం=పొందఁబడుఁగాత. “జహాసవంధ్యా స్వనుతాస్య దర్శనాత్*...'</comment>
      <origin>578244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="r3e371kshh204m6akmrti0zurr3l38k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థస్త జగము.
రించినదియు; నీల=నల్లని; తమాల = తాపిఛ వృక్షములతో కాం
=మనోహర మయిన ది యు
(నగు) వీతిభృద్దరీవ=వర్వత చరియన లె
ఉపాస్యతాం=పొందఁబడుఁగాత.
“జహాసవంధ్యా స్వనుతాస్య దర్శనాత్*
“చచాల పంగుస్స్వప దేశ లీలయా
“నితాంత మూకస్తువదావదోఒజని*
ప్రసాదత స్తే తరుణేందు శేఖర ॥ 41
ఇందు మొదటి మూడుపాదములును సమస్యారూపములు.
బాలచంద్రుఁడు శిరోభూషణముగాగల యోపరమేశ్వరా! నీయను
గ్రహవి శేషముచే “గొడ్డురాలు గూడ పుత్రముఖసందర్శనవలన నుల్లా
సమునొందుచున్నది ది &quot;కుంటివాడుగూడ కాలితో విలాసగా నడచు
చున్నాఁడు” ఏమియుమాటలు రానివాడు కూడ మంచివక్త యగుచు
న్నాఁడు&quot; అసంభవములగునిట్టి కార్యములు పుట్టుటకు పర మేశ్వరాను
గ్రహమే ముఖ్యకారణమని తెల్పుచు పై సమస్యలు పూరింపఁబడినవి
జహితమో గరుడధ్వజధూర్జ పే!
కరు కరే గరలం పిబ చామృతమ్
సువిదితైన జగద్దురితా రీతా
నిగదితా వతు విశ్వమజద్వయీ ॥ 42
అర్థము —— హేగరుడధ్వజ! ఓమాధవా! తమః= అజ్ఞానమును;
= పొగొట్టుము; హెధూర్జటే! ఓ వరమేశ్వరా! కరే=హస్త మం
దం గర®రి=విషమును; కురు
ఉంచుకొనుము. అమృతం = అమృతము
న్యు ఉండ= త్రాగును; అజద్వయీ=జన్మరహితులగు హరిహరులిద్ద
రుము, విశ్వం ప్రపంచమును; అవతు = రక్షింతురుగాత; నిగదితా= చె
ప్పబడిన . (ప్రసిద్ది చెక్కినదని భావము) జగద్గురి తారి తా= (వారియొక్క
జడత్తు అందలి పాపములకు శత్రువులగుట; సువిది తై వ= బాగుగా తెలి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3e371kshh204m6akmrti0zurr3l38k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223817</id>
    <revision>
      <id>578245</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. యఁబడియేయున్నది. (పాసాన్హరతీతిహరిః హరశ్చ = సర్వపాములను హరించువాఁడుగనుక “హరిహరుఁడు అని చెప్పఁబడుచున్నారని భావము. హృ హర ణే అనునది ధాతువు. సంజావియోగపరితాపిని గాహ...'</comment>
      <origin>578245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="02cadunltvseunndsv1x1eylvpslkkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
యఁబడియేయున్నది. (పాసాన్హరతీతిహరిః హరశ్చ = సర్వపాములను
హరించువాఁడుగనుక “హరిహరుఁడు అని చెప్పఁబడుచున్నారని భావము.
హృ హర ణే అనునది ధాతువు.
సంజావియోగపరితాపిని గాహమానే
భానౌ సరో నికసితాంబురుహం రజన్యామ్
తద్వీక్షయేవ మకరంద గతాత్మబింబః
“చంద్రోఒ రవిందకుహరే విహరత్యరీణ: * 48
స_“చంద్రుఁడు పద్మమున విహరించుచున్నాఁడు”
తా॥ &quot; సంజ్ఞా దేవి” యను తన భార్యయొక్క వియోగముచేత
పరితపించు తపనుఁడు రాత్రియందుండుటకు వికసించిన పద్మములు
కల ఐరస్సును ప్రవేశింపఁబోవునెడ శ్రీరహతాపనివారణార్ధము శీతల
జలాసగాహన మొనర్చ (బూనెనని భావము) &quot;వికసితాంబురుహం&quot; ఆకు
విశేషణము శైత్యోపచార సామగ్రీసూచకము) అతనిఁబరామర్శింప
వచ్చి చూచుటచేతవలె శత్రుకూన్యుఁడగు చంద్రుఁడు పద్మమకరం
దమున ప్రతిబింబించిన స్వరూపముకలవాఁ డై యరవిందోదరమున
విహరించుచున్నాఁడు. అనగా ప్రతిబింబస్వరూపముతో నందుఁగన్పట్టి
ననియర్థము. సంధ్యాసమయమే యగుటనంతలోనే పద్మములు
మూసికొనిపోయియుండవు గావున నందలి తేనెసోనలంగుముదజం
ధుండు ప్రతిఫలించెననుట సమంజసము. దీనిని సం సం ధ్యానమయవర్ణ న
ముగా గ్రహించునది.
ప్రత్యక్పయోనిధితటీ చర విష్తం య
ద్బంధూకపుష్ప సదృశం తమసోఒతిరేకాత్|
జానామికుండలిత తక్షక శంకయాత
న్మార్తాండమండల మఖండిశిఖండితుండై?' 44
స__, సూర్యమండలము నెమలిముక్కులచే కొఱక (జడినది,)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02cadunltvseunndsv1x1eylvpslkkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223818</id>
    <revision>
      <id>578246</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 అర్థన బకము. మంకెనపూవువలె (నెఱ్ఱగ) నున్నట్టియు పశ్చిమ సముద్రతీర మందు చరించుచున్నట్టియు సూర్యునిఁ జూచి (ఆనగా నస్తమించు చున్న భానుబింబముఁ గాంచి) యంథ కారమంత కంత కతిశయించు చు...'</comment>
      <origin>578246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3311" sha1="no3t33lf9wqotxpe2063c02ytbbbp65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;304
అర్థన బకము.
మంకెనపూవువలె (నెఱ్ఱగ) నున్నట్టియు పశ్చిమ సముద్రతీర
మందు చరించుచున్నట్టియు సూర్యునిఁ జూచి (ఆనగా నస్తమించు
చున్న భానుబింబముఁ గాంచి) యంథ కారమంత కంత కతిశయించు
చుండగా చుట్ట చుట్టుకొని యున్న తక్షకుఁడేమోయను భ్రాంతి పొడ
మ నెమళ్ళ ముక్కులచేత సూర్యమండలము ఖండింపబడిపోయెనే
'మొకా! యని యనుకొనుచున్నాఁడను. ఆనన్నాస మయంబగు భాను
మండలము మంకెనపువ్వువలె మిగులు నెట్టిగా నుండుటచే నియ్యది
తక్షక ఫణియను భ్రాంతిచే మయూరములు ముక్కులుతో ఖండించి
నట్లున్నదని యుత్రేణీ ంపఁబడినది. తమస్కో.తిరేకాత్’ అనుట
వలన పై 'పై (గమ్ము తమంబున కిట మయూరసామ్య ముద్దేశింపఁ
బడెను. “తక్షకోర క్త వర్ణాంగః స్వస్తికాంకిత మస్తకః” అనుటచే
తక్షక ఫణి యెఱుపురంగు కలది యని గ్రహించునది.
0
పీతాంబరోఒద్యజలద పడి దద్య లోలా
భీమోఒద్యవారినివహ స్సరి దద్య దుర్గా!
దోపాకరోఒద్యసమయఃషీ తిరద్య చార్ధా।
2
నోమాభవిష్ణు శివ మావిధు నోతి తన్వి॥॥ 45
స_నః + మా + భవిష్ణు + శివమ్ + ఆవిధునోతి తన్వి! తన్వి =
ఓసుందరీ! నః=మాకొరకైన, భవిష్ణుశివం = కాబోవు మంగళమును,
మాఆవిథునోతి=తొలగింపఁ జేయదు.
అర్ధము—జలదః= మేఘము అద్య=ఇప్పుడు, వీతాంబర=
మ్రింగఁబడిన యాశనముకలది (అనగా నాకాశమునంతను ఆక్రమిం
చినదనిభావము) 2. శ్రీకృష్ణుఁడు
అని రెండవ అర్థము. అద్య= ఇవుడు, తటిత్
=మెఱువు,లోలా=చంచలమైనది. (మెఱువులు హెచ్చుగానున్న వని భావ
ము)కి శ్రీమహాలక్ష్మి, వారినివహః= నీటిసమూహము; అద్య=ఇప్పుడు;
భీమఃనాధయంకరమైనది 2 వరమేశ్వరస్వరూపమే;1, అద్య=ఇపుడు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>no3t33lf9wqotxpe2063c02ytbbbp65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/317</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223819</id>
    <revision>
      <id>578247</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3ఏ కల్పలత. 305 సరిత్ =నది, దుర్గా=దాటుటకు శక్యముగానున్నది, పార్వతీ దేవి; సమ యః=సమయము, అద్య=ఇపుడు, దోషాకరః= చెడుగునకుస్థాన మైనది 2 చంద్రుడు, క్షితిః=భూమి, అగ్య=ఇప్పుడు, ఆర్ద్ర చ= తడిస...'</comment>
      <origin>578247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="8r0a1k6uzztw22yqgxhuzk1h7ddds45" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3ఏ కల్పలత.
305
సరిత్ =నది, దుర్గా=దాటుటకు శక్యముగానున్నది, పార్వతీ దేవి; సమ
యః=సమయము, అద్య=ఇపుడు, దోషాకరః= చెడుగునకుస్థాన మైనది 2
చంద్రుడు, క్షితిః=భూమి, అగ్య=ఇప్పుడు, ఆర్ద్ర చ= తడిసిసిదియును,
అయినను, నః=మారొఱకైన, భవిష్ణు శివం = రాబోవు శుభమును,
మావిథునోతి=పోగొట్టదు. — ప్రత్యేకముగా నొక్కొక్క గానినిక్రియ
తో సమస్వయింపవలయును ఇందు జలదాదులమంగళ హేతువు
లయియబండగామాకొఱకు కాబోవు శుభముల నియ్యవి పోఁగొట్టుట
లేదని యనుటచే దోచు విరోధము ‘పీతాంబరాది' విశేషణములు
శుభకరులగు కృష్ణాది దేవతలను జెప్పుచుండుటచే నాభాసమయ్యెఁ
గావున సిది విరోధాభాసము.
-
హయనికర ఖురోఫె; కర్ణవాతావధూతై|
ర్నవజలదనిభ స్తే హస్తి సం ఘో రజోభిః॥
ఁధవళయతి ధరిత్రీ మంధకార ప్రచార:'
స్ఫుటమితినిగధన్తి క్ష్మాపః సాశ్చర్యమార్యాః 40
స_అంధ కారముయొక్క సంచారము భూమిని తెల్లగాఁ
జేయుచున్నది,’
తా. ఓ రాజా! నీయుద్ధమునందు గుఱ్ఱపుడెక్కలచేత రేగ ఁ
గొట్టఁబడి యేనుఁగు చెవులచే నలుదెసలం జిమ్మఁబడిన తెల్లని మట్టిగల
యుద్ధరంగమునందలి ధూళులచే తొలుకారు మేఘముతో సమాన
మగు నీయేనుఁగులగుంప నెడు గాఢాంధకారనం చారము భూమండ
లమును తెలుపు చేయుచున్నది; ఇది నిజమని యాశ్చర్యముతోఁ
బెద్దలు చెప్పుచున్నారు.
అజనిరజనిమధ్యే మండలంచండర శ్మేః'
ధనురుదయ, యినభ్రా బిభ్రతీద్యాశ్చకాస్త్రి !
39&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8r0a1k6uzztw22yqgxhuzk1h7ddds45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/318</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223820</id>
    <revision>
      <id>578248</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '306 అరస బకము. 16 ఇహహివిధిరిదానీం దృశ్య తే దేవ! వామ | ప్ర్రహిణుజనకపుత్రీం మిత్రతామేతు రామః ॥ 47 స_రాత్రిమధ్యమునందు సూర్యమండలము జూపట్టెను' ఓనాథా ! నడి రేయి యందాక సమున సూర్యబింబము జూ...'</comment>
      <origin>578248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="tt7mxwb3bch07qtrouq92locpiuvwp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;306
అరస బకము.
16
ఇహహివిధిరిదానీం దృశ్య తే దేవ! వామ |
ప్ర్రహిణుజనకపుత్రీం మిత్రతామేతు రామః ॥ 47
స_రాత్రిమధ్యమునందు సూర్యమండలము జూపట్టెను'
ఓనాథా ! నడి రేయి యందాక సమున సూర్యబింబము జూప
ట్టుచున్నది. మేఘములు లేని యాకస మింద్రధనుస్సుగలదియై
ప్పుచున్న ది. (ఇన్ని దుర్నిమిత్తములచే) దైవమిప్పుడు మనకుఁ బ్రతి
కూలుఁడుగాఁ కనఁబుచున్నాఁడు కాక, సీతను రామునికడకం
పుము, అతఁడు మనకు మిత్రుండు కాగలఁడు. (ఇదిమందోదరి
సణుని యసన్మార్గమునుండి నివారించుట సందర్భము.)
స.
ప్రవిశతివారి నాభీ పంకజాంతర్ని షణ్ణ।
ద్రుహిణచరణ స్నేరం రుమింద్రేస సైన్యే!
అగణితపరిమాణే భృంగ భంగీందధానో!
భీమతికమలకో శే మత్త మాతంగి సంఘః ॥ 48
రా
-&quot; పద్మమునడుమమదించిన ఏనఁగుల గుంపు తిరుగులాడుచున్నది'
తా. విష్ణుని నాభీసరోజమున నివసించుచున్న చతుర్ముఖుని
సేవించుటకై ఇంద్రుడు చతురంగు సైన్యయుతుండై ప్రవేశింపఁగా
నధికప్రమాణము కల నాభికమలముకుళమున మదగజయూథము
భ్రమరలీలం దాల్చినదియై తిరుగులాడుచుండెను.
కృశశరజర రాంతి ర్దేవకస్యాత్మ జాయా:
సకల భువనలీలా వాసయ స్తే నివాసః ।
O
మనుజ దనుజ దేవాశ్చర్యభూతం త దేతత్
మశ గలశరం ధే హ స్తి యూథం ప్రవిష్టమ్ ॥' 49
స___ఁ దో మకుత్తుక యందు హస్తి సంఘము ప్రవేశిం చెను'
సకలలో క ములకును నివాసమయిన యోకృష్ణా! కృశతనుమగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tt7mxwb3bch07qtrouq92locpiuvwp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/319</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223821</id>
    <revision>
      <id>578249</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 807 దేవకీ గర్భమున దేవాసుర మనవులనచ్చెరువొందించు నీనివసించు సేది గలదో యదిదోమ కుత్తుక యం దేనుగులమండి ప్ర వేశించుటవ లెనున్నదీ ఉదాలాలంకారా సులలితపదా విష్కృతరసా సమ...'</comment>
      <origin>578249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="mp21dha0hqzbye0nu573uqbjrgnyddi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
807
దేవకీ గర్భమున దేవాసుర మనవులనచ్చెరువొందించు నీనివసించు సేది
గలదో యదిదోమ కుత్తుక యం దేనుగులమండి ప్ర వేశించుటవ లెనున్నదీ
ఉదాలాలంకారా సులలితపదా విష్కృతరసా
సమాపన్నాశయ్యామతుల గుణమాణిక్యసుభ గా
స్ఫురద్వర్ణాభ్య స్థి స్థితజనఘ నానం క వసతి;
ఁసమస్యావేశ్యేవ ప్రతిపురుష మేషా విలసతి॥ 50
న సమస్య వెలయాలివలె ప్రతిమనుజునిఁ జొక్కింపఁ జేయును'
అర్థము). -ఉదారాలంకారా - గొప్పగొప్పయు ఏ మా
పొందినదియు 2
రములు గలదియు, 2 గొప్ప ఖరీదుగల లే. ఎక్కువై వాగులు గలది.
యని వేశ్యాపరమగు నర్థము, సులలితవిగా== మిక్కి అండ బగు పద
ములుకలది 2 మిక్కిలి అంగము ఎ~) పాదము ఒకలగి, ఆవిష్కృతి
రసా=ప్రకటింపఁబడిన శృంగా రాగి రసభరితమ అనేది. 2 ప్రకటింప
బడిన యను రాగముకలది, శయ్యాం= పడి గుంఫనమును, సమాపన్నా =
పొందినరియు అతులగుణ = నిరుపమాన
ములును శ్రేష్ఠములునగు మాధుర్యాది గుణములు కలదియు, 2 అసా
మాన్య గుణములచేతను మాణిక్యములచే 'ను సుందర మయిన
దియు, స్ఫురద్వర్ణా=ప్రకాశించు నక్షరములచే ప్ర్ర కాశించు శరీరము
యొక్క కాంతిచేత లేక ప్రకాశించు పలుకులచే, అభ్యర్థృస్థిత= సమీ
వమందున్న,జన=మనుష్యులయొక్క, ఘనాసం నస =గొప్ప ఆనందము
నకు స్థానభూతమయినదియు (: ^)ఏషా=యీసస్యా=సమస్య పద్య
మునఁ దలియొక భాగము వేశ్యేవి = వేశ్యవలె, ప్రతి పుషం=ప్రతిమను
జుని,విలసతి=అలరఁ జేయును “సమస్యాతుసమా సార్థా&quot; అనియమ
రము. దీనికాంధ్రమున కైపదము&quot; అని వాడుక. దీనింగ విపరిజ్ఞాన పరీ
ఔర్థముపూరింపనిచ్చెడు పద్యాంశముగా నెఱుంగున ది
ప్రసర్పత్తాపార్తి ప్రశమనవిధానాయమలయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mp21dha0hqzbye0nu573uqbjrgnyddi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223822</id>
    <revision>
      <id>578250</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '308 బకము. దుమణో దాభ్యంగాధిక శరభవ త్పాండురతనోః అభిజ్ఞో ఒప్యజ్ఞాసీత్ కథ మపిసఖీనాంపరికరో “నసేటో మంతస్యా చమికమివమాం ప్రత్యయలు కామ్|| స—“నసేటో మంతస్యాచమికమివమాం&quot; అను సూత్ర ఋ కట...'</comment>
      <origin>578250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="qizb66sixx69y2snni0cpbws5xhb810" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;308
బకము.
దుమణో దాభ్యంగాధిక శరభవ త్పాండురతనోః
అభిజ్ఞో ఒప్యజ్ఞాసీత్ కథ మపిసఖీనాంపరికరో
“నసేటో మంతస్యా చమికమివమాం ప్రత్యయలు కామ్||
స—“నసేటో మంతస్యాచమికమివమాం&quot; అను సూత్ర ఋ
కటియు, “ప్రత్యయలు కామ్&quot; అనునొకసూ త్రాంశమును కలాపవ్యా
కరణము నుండి గ్రహించి సమస్యగా నివ్వఁబడినవి—
an
తా॥ విస్తరించెడు విరహతాపవ్యథా భారముపశమింపఁ జేయు
టకై పూయబడిన మంచిగంధముచేత మిగుల నెక్కువగా పాండిమ
మయిన శరీరముకల (తెలివిగల) నొకానొక నాయిక యొక్క, A
ట కాంతివమనము అను వీని సాక్షాత్కారముయొక్క లో పమును
పిలచునట్టి రోగము నామెయొక్క సఖురాండ్ర సమూహమును నిపు
ణమయినదయ్యు నేవిధము చేతఁ గూడ నెఱుంగఁజాలక పోయెను. ఇందు
సమస్యారూపములయియున్న వ్యాకరణ సూత్రముల కర్ణాంతరకల్ప
నముఁగావించి పద్యమును పూర్తిఁ జేసియున్నాఁడు. సూత్రములకు
కల్పించిన యర్థమీ క్రిందివిధముగానున్నది. సేట;-ఇట్ కిట్ కటిX
తా వితియేగత్యర్థాస్తే జ్ఞానార్ధా:-ఇతి జ్ఞానవత్యాః-ఇతి చముఆదనమ్,
కమి; కాంతి; వమిర్వర్త నమ్, తేషాంప్ర త్యయః సాక్షాత్కా
రతస్యలుంపనము; తంకాయతీతిక్కా సోమపావత్ తమితి
అనగా సేట =జ్ఞానవంతు రాలగు, తస్యాః =ఆమెయొక్క చమిళమివ
మాం=తిన టకాంతివమనము అను వీనియొక్క ప్రత్యయలు కాం=
సాక్షాత్కారముయొక్కలో పమున పిలచు,ఆమం=రోగమును,
న—(అజ్ఞాసీత్ ) తెలసికొన లేకపోయెను.
గేహేగేహే కతీకతి సదై కాన్త దేశేషుశయ్యాః
త్వత్సంగార్థంసుభగ సతయా కారయితో తాస్త్రాః
సానేస్తా నేకతికతిచ నగ్రంధయ.ఎక్ముల్యా
Sap&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qizb66sixx69y2snni0cpbws5xhb810</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223823</id>
    <revision>
      <id>578251</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 300 కర్పూర స్యోజ్వల ఫణిల తాపత్రయుక్తానముకాః॥ 52 స—ఈపద్యమునందలి చివర పాదము సమస్యగానివ్వఁబడినది ఓసరసుఁడా! ఇంటింట నేకాంత దేశములందు నిన్ను కలుసు కొనుటకై యెన్నెన్ని...'</comment>
      <origin>578251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="qkm4r61k4j2kvdrif5zxn991bm77ru7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
300
కర్పూర స్యోజ్వల ఫణిల తాపత్రయుక్తానముకాః॥ 52
స—ఈపద్యమునందలి చివర పాదము సమస్యగానివ్వఁబడినది
ఓసరసుఁడా! ఇంటింట నేకాంత దేశములందు నిన్ను కలుసు
కొనుటకై యెన్నెన్నిశయ్య రేర్పాటుచేయఁబడి యామెచే విడచిపెట్ట
బడ లేదు! అనగానం కేతస్థానములందు నీ కొఱక నేకమారులు మాచెలి
నిరీక్షించినదనిభావము. మఱియు నాయాతావులఁ బ్రకాశించెడి తాం
బూలికావర్ణములతోఁ గూడిన పచ్చకర్పూరపు పొట్లము లెన్నెన్ని విడ
చిపెట్టబఁడ లేదు. పలు తావుల నీతో గలసి పచ్చ కప్పురపు విడె
మ ను సేవించవలయునని జాగ్రత్త పరచిన కర్పూరమును తమలపా
కులు నటన నేకములు గన్పట్టుఁచున్నవని భావము. ఇదియొకయభి
సారికానాయిక యొక్క దూతిక యామె కాంతునితోఁ దెల్పుమాట.
సమస్యయనగా కేవలవిరుద్ధార్థస్ఫూర్తియే గలిగియుండవ
లెనని లేదు.
ఒక పద్యమున పూర్వోత్త రాకాంక్షను గోరు నేదేనొక పాదమయినను
సమస్యగావచ్చునుగాన నీపద్యమందలి సమన్యయట్టిది గాగన్పట్టెడిని,
ఇట్టివాయా తావులనింక నీగ్రంధమున లభించుననిగ్రహించునది.
కూజ త్యేషరసాలశాఖశిఖరే ప్రోల్లాసయన్ కామినీ
కాంతః కామినిమానసం పరభృతఃలో
వాముఖంచుంబతి
నాస్మిన్ మాసిమృగీదృశఃకృశతనో సన్మానమంగీకృతం
దూరీకృత్యకురుప్రసాద మధునా ప్రాణేశ్వరే జనాగసి॥ 58
న...&quot; పూర్వమువలెనే చివర పాదము సమస్యగాగన్న పైడిని&quot;
తా॥ ఓకామిని! తీయమామిడిచెట్టు తందనధివసించి యీమ
Xకోయిల యొకటి మనస్సుసుల్ల సింప జేయుచుఁ బియు రాలిం గూర్చి
హాయిగా కూయుచున్నది. ప్రియు రాలిముఖమును ముద్దిడుకొనుచు
న్న దియును, ఇట్టిమాసమునననగా వనంత
సమయమున కృశాంగింగ
కోపముండదగదు కావున నీ కోపమును దూరముచేసి
నంగనకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qkm4r61k4j2kvdrif5zxn991bm77ru7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223824</id>
    <revision>
      <id>578252</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'న బకము . యోముగుదా! నిరపరాధియగు నీప్రాణనాయకునెడల ననుగ్రహము జూపుము. ఇదికలహాంతరితానాయికకు చెలికత్తెగావించు హితోప దేశము. X తేదేశా దేశం ప్రణయినికృశాంగ్యాఃస్ఫురదురు వ్యథా యాస...'</comment>
      <origin>578252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="swdqic9binl2egf5hijwanne5r5jfj1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న బకము .
యోముగుదా! నిరపరాధియగు నీప్రాణనాయకునెడల ననుగ్రహము
జూపుము. ఇదికలహాంతరితానాయికకు చెలికత్తెగావించు హితోప
దేశము.
X తేదేశా దేశం ప్రణయినికృశాంగ్యాఃస్ఫురదురు
వ్యథా యాస్సంతాపప్రశమన విధౌ నీరజయుగమ్
సఖీభిర్ని శ్రీప్తం ముకులిత ముఖం తత్ప్రశ్రుశుభే
“కుచద్వంద్వస్యోవర్యపరమివజాతం కుచయుగం॥ 54
న___కుచయుగమున నింకొక కుచయుగమున్నట్లున్నది*
తా॥ ప్రియుఁడు స్వదేశమునుండి యస్య దేశమునకుఁబోయి
యుండఁగా నుద్భవించిన విరహవ్యథా భరంబునఁగడుంగడం గృశించిన
యంగములతోఁ గూడిన యొక నాయిక యొక్క - తాప ముపశమింపఁ
జేయు రైతో పచార విధులయందు సఖురాండ్రిచే గుచయుగమున
నిలుపఁబడిన పద్మద్వంద్వము తాపముచే ముకుళించిన ముఖముగల
దై కుచములపై ఁబుట్టిన యన్యకు చయుగమువలెఁ బ్రకాశించెను.
అళివ్రాతామాతప్రసవమయ చాపే విజయిని
ప్ర్రవి పాతాలం జలనిధిపద వ్యారతిపతౌ!
అథో మైనాకస్య స్థితపతి సమస్తంసమభవ
&quot;ద్దను స్కోడా భృంగస్తదుపరిగిగిన త్రజలధిః ॥ 55
న_వింటికొనయండు తుమ్మెద యును దానిపై (బర్వతము నందు పై
సముద్రముంగలవు&quot; -
-
† ప్రయాత్యబ్ధి ద్వారా ఫణిపతిభువం హంతుమసురాన్
పృథాపుత్రే చాపగ్రథితసుమనో లీనమథు పే|
అథోమైనాకన్య స్థితవతినమస్తం తదభవత్
ఁడనుష్కో ఔభృంగస్త దుపరిగిరిస్తే త్రజలధిః |.
అన్ని పాఠాంతరము భావము మాత్ర మొక్క విధమే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swdqic9binl2egf5hijwanne5r5jfj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223825</id>
    <revision>
      <id>578253</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 811 తా॥ తుమ్మెద సంఘములచే నాఘ్రాణింపఁబడుచున్న పుష్మ వికారముగు డనుస్సుగలిగినట్టియు జయశీలుఁడై నట్టియు మన్మథుడు సముద్రమార్గనముఁ బాతాళముం బ్రవేశించి మైనాకుని క్...'</comment>
      <origin>578253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="n0eoxre03xtz196y1c3vzeb0vtw0a35" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
811
తా॥ తుమ్మెద సంఘములచే నాఘ్రాణింపఁబడుచున్న పుష్మ
వికారముగు డనుస్సుగలిగినట్టియు జయశీలుఁడై నట్టియు మన్మథుడు
సముద్రమార్గనముఁ బాతాళముం బ్రవేశించి మైనాకుని క్రిందిభాగము
ననుండగా వింటికొనయందుఁ దమ్మెదయును దానిపై ఁబర్వతమును
దానిపై సముద్రమును సమకూరెను.
సాలగా మోపరి వినిహితం శ్యామల్యాః కరాబ్దం
వీళ్యై కస్యా స్సయిచితవరం పూజయాలబ్ధు మిచ్ఛో:
ఏనంజా నేమృదు భుజశిరశ్చుంబి తాటంకలక్ష్మ్యా:
“భృం గేపద్మం కమలముకులే నాళమస్మిన్మృణాళమ్* ॥ 56
న తుమ్మెద పై (బద్మమున పద్మముకుళమున నాళమునీనాళము
మీద మృణాళము (కాడ)(నున్నవి).
తా॥ ఈశ్వరారాధన చేసి తనకుఁ దగిన భర్తను బడయఁగోరు
నొక సరసిజాసన పూజ చేయునపుడు సాలగ్రామముపై నావె యొక
పద్మమువంటిహస్త మునుంపగా మృదువులయిన భుజశిరస్సులవంటిన
చెవ్వాకులయొక్క
యొక శోభతోకూడిన యా మియొక్క హన్త మును
జూచి తుమ్మెద బూద పద్మమును పద్మముకుళమున నాళమును నాళ
ముమీద కాడయునున్నట్లున్నదని యనుకొనుచున్నాఁడను. ఇట
సాలగ్రామమునకును దుమ్మెదకును, ముంజేతిమణికట్టునకును కమల
ముకుళము పై నుండు నాళమునకును బాహులతికలకును తామర కాడ
కును సాదృశ్యము దేశింపఁబడినది.
రోహిణ్యాస్సరుషః పదం సమసితుం నాప్నో మియత్సంకäl
భాం త్యాతత్రచిరం స్థితిం విదధతో భృంగా
భాగ్యంతవ1
తత్సారం పెరికోఒపి మేస్తు వినయః ప్రోచ్యేతిరోమాంచిత!
శ్చంద్రశ్చుంబతి చంచరీక చరణం చంచచ్చపేటాహతః' 57
స__6చ పేటముల ననుభవించుచున్న వాఁడయ్యుఁ జంద్రుఁడు
ముద్దిడుకొనుచున్నాఁడు,’
తుమ్మెద యొక్క
పాదమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0eoxre03xtz196y1c3vzeb0vtw0a35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/324</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223826</id>
    <revision>
      <id>578254</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '812 అర్థ స్తబకము. తా॥ కోపముతోఁగూడిన రోహిణియొక్క, పాదమునోభృంగమా! పంక జభ్రాంతితో స్పృశించుచు నటనిలచుచున్నావు.? ఏమినీభాగ్యము- (వేడుకొంటకైన నాకట్టి భాగ్యములభింపకున్నదని యాశయమ...'</comment>
      <origin>578254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="rk5bisznsb4fl92xg41lsjj19gfsjb9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;812
అర్థ స్తబకము.
తా॥ కోపముతోఁగూడిన రోహిణియొక్క, పాదమునోభృంగమా!
పంక జభ్రాంతితో స్పృశించుచు నటనిలచుచున్నావు.? ఏమినీభాగ్యము-
(వేడుకొంటకైన నాకట్టి భాగ్యములభింపకున్నదని యాశయము)
పారంపర్యముచే నీపాదమును స్పృశించినను చాలును; అని దెల్పుచుఁ
దానిచేచ పేటమునుదినుచు రోమాంచిత గాత్రుండై చంద్రుఁడాతుమ్మె
దపాదమును ముద్దిడుచున్నాడు.
&quot;
“ ఇంద్రోమానక్షభావ మేత్యపత గోభూత్వాభవత్యవ్యజో”
“ రాజారంకుదశాము పేత్య కృమితాంగత్వాదు మోజాయ తే”
ఖర్జూరః ఖదిరత్వ మేత్యకదలీ కాండే పునర్లీయతే”
66
సంసా రేబహు జీవయోనిగహనేధిక్కర్మిణాంచేష్టితమ్ ॥ 58
న__తొలిమూడు పాదములునిందు సమస్యారూపములుగా గ
హింపవచ్చును.
పై
తా ॥ (స్వర్గలో కాధిపతియైన ఇంద్రుఁడు మనుష్యుఁడై పుట్టి మరల
పయై తుదకుచండాలుఁడుకూడనగుచున్నాఁడు. సామ్రాజ్యాధిపతి
యు లేడియై మరల కృమియైయా పై చెట్టెబుట్టుచున్నాఁడు. ఖర్జూ
వృక్షముచండ్ర చెపై మఱల నరటీ మొదలులో లీనమగుచున్న ది, వివిధజీ
వరాసుల యుత్పత్తికి కారణభూతమగుటచే దురవగాహంబగు నీతుచ్చ
సంసారమునందు కర్మజడులు చేయు వ్యారమును గూర్చి నిందయగుఁగా
క! సుకృతదుష్కృతకర్మ ప్రాబల్యమే పూర్వోక్త పరిణామములకు
కారణమనుట.-
ఉన్మీలద్రద కాముద్దీక మబలా వక్త్రంనిదానంముదా
మాలోలాలకపల్లి భాస్వదలికం ప్రాప్తంముహుః పశ్యతామ్ |
శేషాంచేత సీజాయ తేనతదిదం కాకోలకాంతిచ్ఛవిం
“రాహుంచుంబతిచంద్రమాః ప్రతిదినం మధ్యందినే థస్థితః ॥ 59&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk5bisznsb4fl92xg41lsjj19gfsjb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/325</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223827</id>
    <revision>
      <id>578255</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 818 న_ప్రతిరోజునను మధ్యాహ్న కాలమునందథో భాగముననున్న చంద్రుఁడు రాహువునుముద్దిడుచున్నాఁడు.— తా॥ వెలికిఁదోచుదశన కాంతులనెడి వెన్నెలలుకలదియు సంతోష మున కాది కారణంబ...'</comment>
      <origin>578255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="88ku693ciimjvtp4bqlrxaqsdum1d74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
818
న_ప్రతిరోజునను మధ్యాహ్న కాలమునందథో భాగముననున్న
చంద్రుఁడు రాహువునుముద్దిడుచున్నాఁడు.—
తా॥ వెలికిఁదోచుదశన కాంతులనెడి వెన్నెలలుకలదియు సంతోష
మున కాది కారణంబై నదియు నంతటజలించు ముంగురులగములచే
ప్రకాశించున్న దియునగు నెన్నుదుటితోఁ గూడినయా సుందరిముఖము
నెడ నెడ ఁజూచువారికి మధ్యాహ్న సమయమునఁగిందుగానున్న వాఁడై
చంద్రుఁడు ప్రతిరోజునను బొంత కాకిన లెనల్లని కాంతిగల రాహువు
ముద్దిడుకొనుచున్నాఁడను తలం పెప్వరిమనస్సులందో
చదు? అన గానం
దఱికి నట్లతోచునని భావము. ఇటచంద్రునకును ముఖమునకును నల్ల
నిముంగురులతోఁగూడినన్న దుటికిని రాహుగ్రహమునకున సామ్యము•
విష్ణోర్భ క్తినశాద్వహంతి తరలస్థానేషుకంర ప్రజామ్,
మత్స్యాదీం స్వగ రాత యోహృదిసదా హేమ్నా విని ర్మాయి తాన్)
గాఢాలింగనతో
బభుః ప్రతిమయా సువ్యక్తరూపా స్తతో
“ దేవ!త్వద్రిపు కామినీకుచతటే కృష్ణావతారాదశ॥ 60
స__&quot;ఓ రాజా! నీశత్రు రాజుల భార్యల రుచతటములయందుపది
కృష్ణావ తారములుగలవు.
తా॥ కంఠముల ధరించిన పూలమాలిక లందముగానంటించు వ
ఎవఃస్థలములందు విష్ణుభక్తి వి శేషముచే నీశత్రు రాజులు బంగారపు ప్ర
తిమలయందుఁ జెక్కఁబడిన ముత్స్యావతార స్వరూపములధరింప
గా వారిని గాఢాలింగనము చేసుకొనుటవలన (గంధపంకిలములయి
నె) నీశత్రు భార్యలకుచతటములయందు కృష్ణుని పదియవతారస్వ
రూపములును సుస్పష్టము లై బ్రకాశించినవి.
గండ ప్ర్రాంతగలన్మదాంబు తటినీ ప్రౌఢ ప్రవాహావి లై
రిగం తావళదంత కాళిమగుణై శ్యామీకృతావాయవః |
మూ ర్తీ భూయగజాధిరోహ పదవీమభ్యేత్య దేవద్విష
40&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88ku693ciimjvtp4bqlrxaqsdum1d74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/326</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223828</id>
    <revision>
      <id>578256</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '314 అర p_స్తబకము. త్సేనాయాఁ బలిదానవారి సమరేకాలాగ్ని లీలాందరుః॥ 61 స॥__“ దిగ్గ జములయొక్క దంతములయందలి నలుపుచే వాయువు లునల్లగాఁ జేయుబడినవి. బలిచక్రవర్తికిని దేవతలకును జరిగిన యు...'</comment>
      <origin>578256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="r2sh8cx1lmzjt8ak7i5qqeqaz802446" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;314
అర
p_స్తబకము.
త్సేనాయాఁ బలిదానవారి సమరేకాలాగ్ని లీలాందరుః॥ 61
స॥__“ దిగ్గ జములయొక్క దంతములయందలి నలుపుచే వాయువు
లునల్లగాఁ జేయుబడినవి.
బలిచక్రవర్తికిని దేవతలకును జరిగిన యుద్ధమునందు గండభాగముల
నుండి స్రవించుననర్గళములుగు మదమనెడి నదుల యొక్క ప్రవాహ
ములచేమలినీకృతములగు దిగ్గజదంతములయందలి నలుపుచేనల్లగా
జేయఁబడిస వాయువులు(అమూ ర్తములైనను) మూ ర్తీ భవించిమావటి
వానియొక్క ్క స్థానము నాక్రమించి ప్రళయ కాలాగ్ని
ధరించిన
వి. అనఁగా కాలాగ్ని లోకమునుదహించినట్లేయ్యవికూడ దహించినవ
నిభావము. వాయు దేవతలకు కామరూపత్వధర్మముండుటచే మూ ర్తీ
భావముసిద్ధము. మదము నైల్యవస్తు వుగాఁ బ్రసిద్ధము.—
సేవాన్యగ్రసేవ గ్రహాగతతమో భీత్యాశిరసాపగా
లోకప్రోల్లస దీర్ఘ్య గిగుసుతా పంచానన త్రాసుతః|
శీర్షార్థాంగక రాష్త్ర యాత్పురరిపోరా నందభాజోఒనిశమ్
“చంద్రశ్చంద్రముఖీమృగశ్చ యుగప లేదప మోజాదథు : 16 2
స__చంద్రుఁడును, వనితయు, లేడి, ఈముగ్గుఱు నొక్క
దమును హర్ష మునుగూడఁబొందిరి.—
ఎ
తా॥ పర మేశ్వరారాధనమునకై వచ్చిన సూర్యదిన వ గ్రహములతోఁ
బాటురా హువుకూడ వచ్చునేమోయని చంద్రుఁడును, పర మేశ్వరుఁ
డునిత్యమును నెత్తిపై నెక్కించుకొనెడు సురతిటినింజూడవలపివచ్చుట
చే గలిగిన యీరసముని పార్వతీ దేవియు, పార్వతీ వాహనమైన సింహ
మువలనఁగలిగినభయముచేలేడియునొక్క మారుదుఃఖమునొందిరి, ఇక
త్రిలోచనుని నెత్తి నెక్కుటవలన చందుఁడు, నర్ధాంగమునాశ్రయించు
టవలనఁ బార్వతియు, నీశ్వరునిహస్తమునందు (యజ్ఞరూపమున నుండు
టవల్ల రేడియు నానందమునుగూడ నొక్కమారుగాఁబొందిరి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2sh8cx1lmzjt8ak7i5qqeqaz802446</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/327</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223829</id>
    <revision>
      <id>578257</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 815 శంభోస్తాండవడంబ రేతట భువిపభ్రవ్యతో మస్తకాత్, &quot;అంభోధిఃపరమాణు మధ్యమ విశద్భీతోనిశానాయకాత్* సంగా! స్యహివృద్ధితో మమ సమస్తాభూర్భవేదాళ్లుతా తది ఘ్నో స్యభ విష్వతీత...'</comment>
      <origin>578257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3287" sha1="m6tb95upfcxr36ymyo2g10bmqmd4n11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
815
శంభోస్తాండవడంబ రేతట భువిపభ్రవ్యతో మస్తకాత్,
&quot;అంభోధిఃపరమాణు మధ్యమ విశద్భీతోనిశానాయకాత్*
సంగా! స్యహివృద్ధితో మమ సమస్తాభూర్భవేదాళ్లుతా
తది ఘ్నో స్యభ విష్వతీత్యవహితస్సిద్ధిర్ధధానో ఒష్టథా ॥ 63
స_“చంద్రునివలన భయపడినముద్రముపరమాణువు మధ్యమునఁ
బ్రవేశించెను.*
తా॥ ఈశ్వరుని తాండవసమయమున నాశని శిరంబునుండి జాగుచు
న్న చంద్రునివలన భయమునొంది (చంద్రుఁడు సముద్రపు బొడ్డునంబడిన
వానిసంగమున నేనుప్పొంగితినేవి సమస్తభూమండలయిను
మునుంగుననియు నందువలన నీపర మేశ్వర విలాసమున శుభ గము వాటి
లుననియుఁదలచి కేవలతనయభివృద్ధినాశించి యగ్యులు నష్టము కలి
గించుటనుంచిది కారనౌకు కారణమున) సముద్రమణి మాగ్యష్ట సిద్ధులుం
గలిగి పరమాణువుమధ్యమునందిమిడిపోయెన
3
ఇందోర్బింబ మిదం కుంభజమునే స్తత్కాశపుప్పోపనుమ్,
వరైతన్న కలంక ఏవత దిదంత స్యైవకృష్ణా 'నమ్,
“అంభోధి:పరమాణుమధ్య మవిసద్భీతో నిశానాయ కా
దిత్యాశంక్యపున సభై వవవృ దేవిజ్ఞాయ తత్వంబుదా” 64
స—పూర్వోక్తము.—
తా|| ఈకనఁబడునది చంద్రబింబము కాదు తెల్లుపుప్వువలె తెల్ల
గనుండు నత్రిమహాముని యొక్క శరీరమనియు; నీకన బడునది చం
ద్రునికళంకము కాదు, ఆయత్రి మహర్షి యొక్క కృష్ణాజనము (జంక
తోలు) అనియుఁ జంద్రుని జూచిభ్రమచే భీతినొందిన సముద్రము పర
మాణువులనడుమ నిమిడిపోయె &amp;. యాథార్ధ్యమునువినిమరల సంతో
షముతో నెప్పటివలె వృద్ధిపొందెకు. కారణపరమాణువుల యందు కా
ర్యమి ముడునని తార్కిక పరిభాష కావున సముద్రము పరమాణువున ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m6tb95upfcxr36ymyo2g10bmqmd4n11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/328</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223830</id>
    <revision>
      <id>578258</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '316 అర్థస్త బకము. Q- మిడెననుట సమంజసము. సముద్ర జలమునంతనొక్క గుక్క గాత్రా గుటచే నత్రిమహర్షి సముద్రమునకుభయ కారణమనియెఱుంగునది. నిత్యంసత్కర పుష్క రాశ్రయపరోనిర్నాశయన కంట కాన్ సం...'</comment>
      <origin>578258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3424" sha1="sst5nremewoxgvtn88785ed4ptu75up" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;316
అర్థస్త బకము.
Q-
మిడెననుట సమంజసము. సముద్ర జలమునంతనొక్క గుక్క గాత్రా
గుటచే నత్రిమహర్షి సముద్రమునకుభయ కారణమనియెఱుంగునది.
నిత్యంసత్కర పుష్క రాశ్రయపరోనిర్నాశయన కంట కాన్
సంగ్రా మేరిపు రాజకుంజర ఘటాదంతావలీం పాటయ
శ్రీహమ్మిరమహీమ హేంద్ర భవత స్త్రీతో 2 సిదండస్స్ఫుటమ్
&quot; హేరంబస్త రుణక్ర మేలక గలస్ఫర్థీమృగాంకాయ తే॥ * 65
స_ఒ , టెపిల్లయొక్క కంఠముతో స్పర్థఁబూనువిఘ్న నాయకుఁ
66
డు చంద్రునివలె నాచరించుచున్నాఁడు.
ణ
అర్థము __శ్రీహమ్మిరమహీమహేంద్ర' =ఓహమ్మిరుడను 'పేరు
గల చక్రవర్తీ! భవతః=నీయొక్క తీక్షు;= మిక్కిలివాడిగల, అసిదం
డః=ఖడ్గడండమనకు, హేరంబః = విఘ్నేశ్వరుఁడు సంగ్రామే = యుద్ధ
మున సత్యం= ఎల్లపుడును, సత్కరవుష్కర = యోగ్యమగు హస్తమ
నెడు పద్మముయొక్క లేక పద్మమువంటి యోగ్యమగుహ స్తము
యొక్క, ఆశ్రయః=ఆశ్రయము, పరః=ప్రధానముగకలదియై నీయెు
క్కహ స్తముందున్న దియై యనియర్థము, (2యోగ్యమగుహ న్తమం
దంలిపర్మమున కాశ్రయమైనవాఁడు లేక యోగ్యమగుహ న్త మువ లె
నుండు ఏనుగుతొండమున కాశ్రయుఁడు అని విఘ్నేశ్వర పరమగునర్థ
ము) కంట కొన=భ'ధాకరులగుశత్రులను 2 విఘ్నములను (ముళ్ళన
నియు) నిర్నాశయం=నాశనము చేయుచు, తరుణమేలక తప్ప
చిన్న యొం టెయ్కొక ంఠ మును బోలినదై (ఒంటె ముండ్లనాహారము
గానమలునని ప సిద్ధము) రిపు రాజ= శత్రు రాజులయెక్క, కుంజరమం
టా=ఏనుగులమూహముయొక్క,
దంతావళీం=దంతములవరుసల
ను, పాటయన్= పెల్లగించునదియై (2 శత్రురాజుల యేనుఁగుమందల
తెలుపురంగు చే బోలివాఁడని చంద్రపర
మగువర్ధము, మృగాంకా తేజచంద్రునివలె నాచరించు చున్నది,
యొక్క దంతిములను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sst5nremewoxgvtn88785ed4ptu75up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/329</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223831</id>
    <revision>
      <id>578259</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వి కల్పలత, చంద్రునిబోలుచున్న దనిభావము ఈ సమస్యయందు స్వర్థీ త్యా చిపదములు విరోధభావమును స్ఫురింపఁ జేయుచున్నను పమానము గానన్వయించి పూరింపఁబడినవి; ఖడ్గమునకొకొక్క విశేషేణము...'</comment>
      <origin>578259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="h3jmtwxz7doo1lumoeaqok1ob2d6da2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వి కల్పలత,
చంద్రునిబోలుచున్న దనిభావము ఈ సమస్యయందు స్వర్థీ త్యా
చిపదములు విరోధభావమును స్ఫురింపఁ జేయుచున్నను పమానము
గానన్వయించి పూరింపఁబడినవి; ఖడ్గమునకొకొక్క విశేషేణముచే స
మస్యయందలి యొక్కొక వస్తువునకు శ్లేషమూలకమగు సామ్యముని
రూపింపఁబడినదని గ్రహించునది.
విఘ్న వ్రాత సుతీక్ష కంటక ఘటా మాస్వాదయ దేహినాం
&quot; హేరంబ స్తరుణమేలక గలస్ఫర్ధి మృగాల కాయ తే।”
దీవ్యద్దంశ మరీచివీచి నిచయ జ్యోత్స్నాభి రుల్లాసయన్
కళ్యాణాంబునిధిం విపక్షక మలోల్లాసం చ వి
స.పూర్వోక్తము.—
విశ్రాసయర్ ॥ 66
తా॥ విఘ్నేఁశ్వరుఁడు జనులయొక్క విఘ్న సమూహములనెడి విం
క్కిలివాడిగలముండ్లను నమలివేయుచు, (ముండ్ల నాహారముగాబక్షిం
చునట్టి) ఒంటెపిల్ల యొక్క కంఠమునుబోలి; వ్యాపించెడుదంత కాంతి స
మూహములనెడు వెన్నెలలచే శుభములనెడు సముద్రమునలరింపజే
యుచు శత్రులనెడుకమలములయొక్క యుల్లాసమును భయ పెట్టుచుచం
ద్రునిబోలుచున్నాఁ ఁడు. (దంతముయొక్క కాంతిపుంజమువంటి వెన్నెల
లతో శుభమగు సముద్రము నుప్పొంగఁ జేయుచున్న వాఁడనియుశం
లైనకమలములయొక్క యుల్లాసమునుభయపెట్టు వాఁడనియు చంద్ర
పరమగునర్ధమును గూడ సమన్వయించుకొనునది.).—
కస్తూరీతిలకం విసారివిలసత్సీమన్తముక్తామణి,
వక్త్రం నిందిత చంద్రబింబవిభవం నీలంచకా శేయకమ్
చోలం జాలకవాససాం యదభవత్త దోపయూనామభూత్
“జంబూవజ్జలబిందువజ్జల జవజ్జం బాలవజ్జాలవత్ ॥ * 67
స_జంబూవత్ =నే రేడుపండువలె, జలబిందువత్ = నీటిబిందు
వువలె, జలజవత్ =పద్మమువలె, జంబాలవత్ = బురదన లె, జాలవల్ =&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h3jmtwxz7doo1lumoeaqok1ob2d6da2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/330</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223832</id>
    <revision>
      <id>578260</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$18 అర నజకము. వలవలె.. ఇది యే సమస్యయొక్క యర్థము. తా॥ వలలవంటివస్త్రములను ధరించు యౌవనవతులగు గోప కామినులనుదుటం బ్రకాశించు కస్తూరిరీతిలకము నేరెడుపండువ లెను. ప్రకాశించెడు పాపిడి...'</comment>
      <origin>578260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="6mcqd61yr0gnmdb3znf1l0o3xrotczk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;$18
అర నజకము.
వలవలె.. ఇది యే సమస్యయొక్క యర్థము.
తా॥ వలలవంటివస్త్రములను ధరించు యౌవనవతులగు గోప
కామినులనుదుటం బ్రకాశించు కస్తూరిరీతిలకము నేరెడుపండువ లెను.
ప్రకాశించెడు పాపిడియందుఁ బెట్టుకొనిన ముక్తామణి నీటిబొట్టువలెను
చంద్రబింబ వై భవమును గూడ నిందించు ముఖముపద్మమువలెను,
పద్మము తనసహజశత్రువగుటచేతను, సౌరభ్యాతిశయముచేతను చం
దుని నిందించెననుట యటుండఁ దత్సాదృశ్యమగు ముఖముగూడ
నిందితచంద్రబింబవిభవంబనుట సయుక్తికమును హృదయంగమంబు
నగు. నల్లనికా శేయకము బురదవలెను. (చొక్కా) వలనుబోలి గోపకా
ముకులకుఁగన్పఁటైను. ఇందలి యొక్కొక్క వస్తువునకు సమస్యయంద
లి యొక్కొ వస్తువు సామ్యముగ గ్రహింపఁబడినది.
ఖ్యాతస్త్వం ఫలవృష్టి పుష్టి సుమనః స్వాధీనజాంబూనదః
క్షీణాస్తే రిపుసంపదః ప్రతిదినం మిద యేమోద సే
పాంథానాంకురు షే విలంబన మహోదత్తాంతరస్తే జ సామ్
&quot;జంబూవజ్జలబిందు వజ్జల జీవఱ్ఱం బాలవజ్జాలవత్ 168
న_పూర్వోక్తము.
తా॥ ఓరాజా! సర్వవిధ ప్రయోజనములను సమకూర్చుట చేయ
(యజ్ఞములచే) బోషీంపఁబడిన దేవతలచే స్వాధీనము చేయఁబడిన బం
గారము కలవాఁడవై నీవు పండ్లను వర్షించుటచేత సభివృద్ధినొందెడు
యోగ్యమగుమనస్సుకలవారికధీనమగు బంగారముకల (జంబువృక్ష
మువలె) బసిద్ధుఁడవై యున్నావు. నీ శత్రు సంపదలు నీటిబిందువుల
వలె నశించిపోయినవి. నీవు ప్రతిదినమునను (మితోదయమునకు)
స్నేహితులయభివృద్ధికి (సూర్యోదయమునందు; బద్మమువలె)సంతో
షించుచుందువు. పథికులకు (బురదవలె నాటంకమును గల్పింతువు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mcqd61yr0gnmdb3znf1l0o3xrotczk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223833</id>
    <revision>
      <id>578261</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 818 అనగా మార్గస్థులు నీతోఁగలసుకొనిన తరువాత మఱల గమ్యస్థానము లకుఁబోవనిచ్చగింపరని భావము మఱియు నీవు తేజస్సులకు (సూర్య చంద్రాదికాంతులకు వలవలె) నవకాశమిత్తువు. అనగా ప...'</comment>
      <origin>578261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="mlkrew3kwq2bmewdt436jgt8vmgfcd1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
818
అనగా మార్గస్థులు నీతోఁగలసుకొనిన తరువాత మఱల గమ్యస్థానము
లకుఁబోవనిచ్చగింపరని భావము మఱియు నీవు తేజస్సులకు (సూర్య
చంద్రాదికాంతులకు వలవలె) నవకాశమిత్తువు. అనగా ప్రతాపనిక
మాదులచేఁ గలిగిన తేజముతోఁ బ్రకాశించుచుందువని భావము.
ఈళ్లో మందలితుది పాదముసమస్య. అందలి ప్రతిపదమును వెనుక శ్లోకము
నందువలెనే యొక్కొక విషయమున శ్లేషచే నుపమానముగా గ్రహిం
పఁబడినది.
నిత్యం భాత్యల కానుబంధ మథురా ఫాలస్థలీసుభువామ్
కారుణ్యం విలసన్మదా విలములో నక్షత్రమాలాన్వితమ్
అంగంచంపక గౌర మక్షి సకలగా మోల్ల సన్మూర్ఛనమ్
^౦గావద్ద జ గండవద్దగ నవద్దాం గేయవ చేయవత్ ॥ 69
సగంగావత్ =గంగానదివలె, గజదండవత్ = ఏనుఁగు చెక్కి
ళ్ళవలె XX^వత్ =ఆ కాశమువలె, గాంగేయవత్ = భీష్మునివలె, గే
యవత్= పాటవ లె ఇదియే సమస్యయొక్క యర్థము.
అర్థము-సుభ్రువామ్=వామలోచనల యొక్క, ఫాలస్థలీ=నుదు
రు, గంగావత్ =గంగానదివలె. అల కానుబంధ మథురా=ముంగురుల
యొక్క సంబంధముచే నందమైనదై 2&quot; అలక “యనుకు బేరునిపట్టణ
ముయొక్క యసుబంధముచే రమ్యమైనదియని గంగా పర మగునర్థము
నిత్యం=ఎల్లప్పుడు భౌతి=ప్రకాశించుచున్నది. తారుణ్యం=యావన
ము, గజగండవత్ = ఏనుఁగు చెక్కిళ్ళవలె, విలసన్మదావిలమ్ వి శేవ
ముగానొప్పుమదము అనగా మత్తు లేక గర్వము దీనిచే కూడుకొనియు
న్న దై 2ప్ర్ర కాశించుమదముచే కలుషితమైనది యని గజగండపరమగు
నర్థము, ఉరః=పక్షఃస్థలము, గగనవత్ = అకసమువలె నక్షత్రకులా
శ్రితం=&quot; సైవనక్షత్రమాలాస్యాత్ సప్తవింశతిమా క్తి కై ?” యనుటచే
నిరువదిఏడుము త్తెములతో కూర్చఁబడిన హారముతో గూడినది 2 నవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlkrew3kwq2bmewdt436jgt8vmgfcd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223834</id>
    <revision>
      <id>578262</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అరన బకము. త్ప్రములవరుసతోఁగూడిన దియని గగనపరమగునర్థము, అంగం శరీర ము గాంగేయవత్ =బంగారమువలె, చంపక గౌరం సం పెఁగపూవువలె పచ్చనివర్ణముకలది పచ్చని వర్ణముగలది (రెండర్గములు సమానము)...'</comment>
      <origin>578262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="g7mvr9wfx9qcslmrtwutsd18cighgy8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అరన బకము.
త్ప్రములవరుసతోఁగూడిన దియని గగనపరమగునర్థము, అంగం శరీర
ము గాంగేయవత్ =బంగారమువలె, చంపక గౌరం సం పెఁగపూవువలె
పచ్చనివర్ణముకలది
పచ్చని వర్ణముగలది (రెండర్గములు సమానము) అష్=నేత్రము, గేయ
వత్ =సంగీతమువలె, సకల కళలు కల వారియొక్క అనగా చతుష్షష్టి కళ
లనెఱింగిన వారి యొక్క లేకకళాశాస్త్ర పారంగతు లైనవారియొక్క గ్రా
మ=సమూహమందు, ఉల్లత్ = ఒప్పెడు, మూర్ఛనమ్ = కార్చగలది
( నేత్రవిలాసములు సరసులంజొక్కించి మూర్ఛనొందించుననిభావము)
2 సకలగ్రామ=స-రి-X_మ-ప-ధ-ని యనెడు సప్త స్వరముల చేత, ఉల్ల
సత్=మిక్కీ లిప్ర్రకాశించు, మూర్చనమ్= మూర్చనముకలదియని గే
యపరమగునర్థము. భాతియను క్రియయన్నిటితో సమన్వయించును.
కీర్తి స్తే విమలాస దై వకమలాభృంగై రియం సేవ్యతే
శూన్యం శత్రుకులంతవడీ తిభృతో భేత్తాభవాంచ్ఛక్తి తః
చారిత్ర్యం భరతానుయాయిభవతో హమ్మిర పృథ్వీప తే
“గంగావద్ద జగండ వద్ద గనవద్దాంగేయవ చేయవత్ i* 70
స—పూర్వోక్త మే——
²
హేహమ్మిరపృథ్వీప తే!= ఓహమ్మిరమహారాజా! తే=నీయొ
క్క, కీర్తి
!=యశస్సు; సదైవ= ఎల్లప్పుడుము; విమలా=నిర్మల మైనది
ఇట్లు __గంగావత్ =గంగానదివలె“సదైవ” అనుచుచో నదృష్టముతోఁ
గూడినవాఁడా అని యర్థము జెప్పవచ్చును. ఇయం=ఈ (నియొక్క)
కమలా=లష్మీ; భృంగై ః=(తుమ్మెదలచేననిదిజగండపరమగు నర్థము)
గజగండవత్ = ఏనుఁగుగండస్థలమువలె సేవ్యతే నేవింపఁబడుచున్నది.
o&amp; తిభృతస్త వ=ధరాధిపుఁడవగునీయొక్క ; శత్రుకులం=అరాతి సమూహ
ము; గగనవత్=ఆ కాశమువలెశూన్యం = మాన్యమైనది అనగా నశించి
పోయినదనియర్థము.భవాన్ = నీవు; శక్తి తః=శక్తి చేత (గాంగేయవల్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7mvr9wfx9qcslmrtwutsd18cighgy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223835</id>
    <revision>
      <id>578263</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 381 భీష్మునివలె] థేత్తా=(శత్రులను) చెండాడువాఁడవు. భవతః = నీయొక్క; చారిద్య్రం=చరిత్ర; (గేయవత్ = పాటవలె) భరతునియనగా దుష్యం తకుమారునియనుసరించుంది. భరతునివలె నీవునున్యా...'</comment>
      <origin>578263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="qsdjrs4n7mynq2dopeurwrm0wnxy10o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
381
భీష్మునివలె] థేత్తా=(శత్రులను) చెండాడువాఁడవు. భవతః = నీయొక్క;
చారిద్య్రం=చరిత్ర; (గేయవత్ = పాటవలె) భరతునియనగా దుష్యం
తకుమారునియనుసరించుంది. భరతునివలె నీవునున్యాయాది సద్గుణసం
పన్నుఁడవని భావము. గేయపరమగునపుడు నాట్యశాస్త్రాచార్యుఁడగు
భరతుని లేక భరతమను పేరుగల నాట్యశాస్త్రముననుసరించునది. ఈళ్లో
కములో వెనుకటివ లెనే యొక్కొక వర్ణ నాంశమునకు సమస్యయందలి
యొక్కొక పదము పమానముగా గ్రహించిపూరింపఁబడినది.
బంధంక్వాపిక దాపిచాను భవతో మోక్షం చతన్మాన నే|
శోషం నిర్ధయ తస్సదాసుమనసాం నీచైః స్థితి కుర్వత.|
శ్రీమత్పుష్టక వాసలఙ్ఞయశసన స్మాది సంతరితి |
( పానీయస్య దశాననస్య కబరీభారస్య తుల్యః క్రమః॥ 71
స___ఁజలమునకును రావణాసురునకును, కొప్పునకును ఒక్క
టే క్రమము. ఈశ్లోకముపై మూడువస్తువుల ననుసరించిమూడర్థము
ల నిచ్చుచుచున్నది. క్రమముగా నయ్యవివిరింపఁ బడుచున్న వి.
1 జలపరమగు నర్థము—క్వాపి = ఎక్కడనో యొక చోట,
కదాపి—ఎప్పుడో యొకప్పుడు; బంధం=కట్టు బాటును (సేతుగూపమగు
నిరోధమనిభావము) చ=మఱియు; మోక్షంచ = విడువఁబడుటయును,
అనుభవతః=పొందినట్టియు, తన్మాన సే=ఆప్రసిద్దమగు మానససకోవ
రముస; సుమన సాం= దేవతలకు, తోషం= సంతోషమును, వర్ధయతః=
వృద్ధినొందించునట్టియు, నీచైఃస్థితిం కుర్వతః = పల్లమునందునికినిచేయు
నట్టియు; శ్రీమత్ .... సః_శ్రీమత్ =శోభాయు క్త ములయిన, పుష్ప
క=పద్మాదికుసుమముల యొక్క వాస= నివాసముచేత, లబ్ధయశసః=
పొందఁబడిన కీర్తి గల; పానీయశ్య = జలమునకును.
2 రావణాసురపరమగునర్థము క్వాపి = ఎక్కడనో ఒకచోట,
కదాపి—ఎప్పుడుడో యొకప్పుడు, బంధం=కట్టఁబడుటను, చ పరమున;
41&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qsdjrs4n7mynq2dopeurwrm0wnxy10o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223836</id>
    <revision>
      <id>578264</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '822 అర్థ న్తబకము మోక్షం=విమోచనమును; అనుభవతః అనుభ వించినట్టియు (వాలి రా వణుని సంధ్యాకాలమున కిష్కింధయందు పార్శ్వభాగముల నొక్కి పట్టి సముద్రముల ముంచెత్తెనని రామాయణ కథా సందర్భ...'</comment>
      <origin>578264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="bxvawnbwfvd6pl7vd7dg69z182w7tam" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;822
అర్థ న్తబకము
మోక్షం=విమోచనమును; అనుభవతః అనుభ వించినట్టియు (వాలి రా
వణుని సంధ్యాకాలమున కిష్కింధయందు పార్శ్వభాగముల నొక్కి
పట్టి సముద్రముల ముంచెత్తెనని రామాయణ కథా సందర్భము)తన్మా
న నే—(ఆబంధనప్రాప్తి కారకుఁడైన వాలియొక్క) మనస్సునందు,
తోషం= సంతోషమును, వర్ధయతః=వృద్ధికొందించినట్టియు, (అనంత
గము వాలితో&quot; ననుపమమైత్రిఁ గాంచెనని భావము.) పదా=ఎప్పుడును
సుమనసాం= దేవతలకు; నీచైఃస్థితిం కుర్వతః = హైన్యస్థితినికలుగఁ జేయు
నట్టియు;(కారాగృహాది బాధల పాలు జేసియణఁగద్రొక్కెననిభావము
శ్రీమత్ ....సః=శోభాయుక్త మయిన కుబేరుని గొట్టి తెచ్చిన పుష్ప
క్రము నెక్కి తిరుగుటచే పొందబడిన కీర్తి గలట్టియు, దశాననస్య =రా
వణాసురునకును. -
σ
3 కబరీ భాగ పర మగు నర్థము ఎప్పుడో ఒకప్పుడొకచో బంధ
మును పొందునిగియు, అనగా దువ్విజడంగా నల్ల ఁబడినదియని భావము
మఱియు విమోచనము నొందునదియు, క్రీడాసమయముల విశీ
ర్ణమగుట సహజము) సుమన సాం=ర సికుల యొక్క తన్మాన నేవారి
మనస్సులయందు, తోషంవర్ధయతిః = సంతోషము నినుమడింపఁ జేయు
నట్టియు; నీచై స్థితిం కుర్వత = మిక్కిలి క్రిందుగానునికిని జేయు
నదియు, మిక్కిలి పొడవు గానున్నదని భావము; శ్రీమత్....సః,
శోభాయుక్తములగు పుష్పముల యొక్క వాసముచే పొందఁబడిన
కీర్తి గల; కబరీభారస్యచ= కొప్పునకును. అనంతరి తః=కప్పఁబడని
నగా సుస్పష్టమయిన, తుల్య= సమానమగు క్రమః=నరుస, అస్తి =
కలదు; మూడింటికిని నిస్సందేహముగా పోలికగలదని
సమస్యలోని మూడు వస్తువులకును మూడర్థములు వచ్చునట్లు శ్లోకము
ను పూరించుటయే యిందలి చమత్కారము.
నిష్పీతో మునినార్ణ వశ్చిరమభూత్వం కావ శేషో2భితః
శుష్కోరఃస్థల తామవాప పవన ప్రోద్భూతదూలీమలః|
అ
భావము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxvawnbwfvd6pl7vd7dg69z182w7tam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223837</id>
    <revision>
      <id>578265</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. 323 గంగే! దేవి! భవత్ప్రవాహకృపయా భూయః ప్రగీతోజు నై: (అంభోధిర్జలధిః పయోధిరుదధి ద్వారాలనిథి క్వారిధిః॥ 72 స సముద్రప ర్యాయ నామములే యిల సమస్యగా నివ్వఁబడినవి ' తా. దేవీ! భా...'</comment>
      <origin>578265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="jctqo3lgc8vmu05m6a0qpdjnja6284b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
323
గంగే! దేవి! భవత్ప్రవాహకృపయా భూయః ప్రగీతోజు నై:
(అంభోధిర్జలధిః పయోధిరుదధి ద్వారాలనిథి క్వారిధిః॥ 72
స సముద్రప ర్యాయ నామములే యిల సమస్యగా నివ్వఁబడినవి '
తా. దేవీ! భాగీరథీ! అగస్త్యమహర్షి
త్రాగివే
యగా నెండిపోయిన మధ్యభాగము కలిగి మన్ను మాత్ర మే మిగుల
విసరుటవలన పైకి లేచు పరాగముతో మలినమయి
యుండు సముద్రము నీప్రవాహము యొక ది రవి శేషముచే నీటి
గా వాయువు
స్థానభూతము సముద్రము) అనుసరమిచ్చు “లంబోధి, జలధిః-
వయోధిః- ఉదధిః-వారాంనిధి' వారిధి -అను వాకములచే నిత్యమును
తిరిగి జనులచే పిలువఁ బడుచున్నది. యెం పోయిన సముద్ర మును నీప్ర
వాహము మఱల నింపుటచే నిదివరలో గడించిన
కములయి శాశ్వతముగా నిలచియున్న విసిభావము, ఇది గంగాస్తుతి
గా గ్రహించునది.
పేరులు సారి
ఇందుర్వారణరత్న మశ్వ తిలకశ్రీ' పారిజాతస్సుధా !
వర్గః స్వర్గ పరిచ్ఛదోఒయమజనిత్వతస్సు గై : ప్రార్ధి తాత్ |
ధిజ్ లో క ంతవయ సథాపితను తేత 'యాంక నామావలీ మ
ఁఅంభోధిర్జలధిః పయోథిరుధధి ద్వారాంనిధి ద్వారిధిః' 7వ
న...పూర్వోకము.
2
థ
ఓసముద్రమా! నీయందుఁ జంద్రుఁడును, ఐరావతమును, అశ్వ
శ్రేష్ఠము చ్చైశ్రవమును; సాన్మహాలక్ష్మియు; పారిజాతివృక్ష
మును; అగుృతమును; స్వర్గలోకమందుండు సప్సరస్త్రీవర్గమును, దేవత
లచేఁ బ్రార్ధింపఁబడిన నీవల్ల పుట్టియుండగా “నీటికి స్థానమయినది”
యనునంతమాత్రపు నర్థమును జెప్పు “అంబోధి&quot; మొదలగు పర్యా
యపదములచే నీకు పేరు పెట్టు నీ మూఢలోకమును గూర్చి నిందయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jctqo3lgc8vmu05m6a0qpdjnja6284b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223838</id>
    <revision>
      <id>578266</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '324 అర సబళము. గుగాక. నిరుపమానవస్తు సామగ్రిం గని పేరెన్నిక గాంచఁదగియున్న నీకిట్టి నీచతమములగు పేర్లు పెట్టుట మిగులు యవివేకమని భావము. శయ్యాసద్మహ రే; శ్రియోజనయితా రత్నాకరో నాయ...'</comment>
      <origin>578266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="opgy4ix2tmgniiembh5w4dvk51gnysm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;324
అర సబళము.
గుగాక. నిరుపమానవస్తు సామగ్రిం గని పేరెన్నిక గాంచఁదగియున్న
నీకిట్టి నీచతమములగు పేర్లు పెట్టుట మిగులు యవివేకమని భావము.
శయ్యాసద్మహ రే; శ్రియోజనయితా రత్నాకరో నాయకః
తీరానామితి స్వారస్య కథయానా సౌతథాతుష్యతి |
“అంబోధిర్జలధిః పయోధిరుదధిర్వారాం నిధిర్వారిధి:”
శృత్వైతానిపదానితుష్యతియథా తృష్ణార్తకంలో జ్వరీ ॥ 74
స__పూర్వక్తము.
తా. దప్పిక చేఁ బీడింపఁబడిన జ్వర గ ముండగువాఁడు, శ్రీహరికి
పడికిటిల్ల నియు, శ్రీమహాలక్ష్మిని గన్న తండ్రి యనియు; రత్నములకు
లావలమనియు, సమస్తమయిన నదులకు మగడనియు సముద్రుని
వర్ణించుటవలన సంతలో పిమును బొందఁడు; ఇక నెట్లు సంతోషించునన
నీటిక స్ధానమయిన వారి
నవాడు (సమ ద్రుఁడు) అనుసర్థమును జెప్పు అంబో
ఢీ' మొదలగు పర్యాయపదముల వినుటవలన. ఏవస్తు వెవ్వఁడెక్కువ
గా నభిలషించునో వాని కద్దాని పేరు వినుమాత్రముననే సంతోష
ము గలుగుట స్వభావము కదా? కనుక దాహాతురునకు నీటిమాట
విసుటతోడనే తృప్తి గలుగుట స్వభావము.
వస్త్రాభావో 2ను బిం బేనయనకమల యో రాజయః కి ంట కానామ్
“అసి స సన్తి కాంతాకుచకలశతటే నాస్తి వస్తోనసన్తి &quot;
D
చిత్ర) శ్రీకంఠహారౌ ప్రియతమక రజోజ్జాగరూకణాని।
త్వద్వైంత్ పతీనామఖిలపసుమతీ కాంత కాంతారమా రే॥ 75
స్వఅప్ ధాతువుయొక్క వర్త మానక్రియారూపము లే సమ
స్యగా నివ్వఁబడినవి. అస్తి =ఉన్నది సః=(రెండు) ఉన్నవి. సన్తి =చా
లాయున్నవి...వ్యతి రేకముగ నాస్తి, లేదు; సస్తః (రెండు లేవు; నసని
(చాలా) లేవు అని సమస్యార్థము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>opgy4ix2tmgniiembh5w4dvk51gnysm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223839</id>
    <revision>
      <id>578267</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యొక్క కవి కల్పలత. 320 న డలి హేఅఖిలవసుమతీ కాంత= ఓసార్వభౌమా! కాంతారమార్గే అరణ్యమార్గములయందు; త్వద్వైర్మిపతీనాం = నీశత్రుధ రాధిపుల కాంతాకుచకలశత టే= (అడవులకుఁ బారిపోయిన అంతఃపు ర...'</comment>
      <origin>578267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="a0xvxy8odhhr7k19yanw8xxb6k3mtzx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యొక్క
కవి కల్పలత.
320
న డలి
హేఅఖిలవసుమతీ కాంత= ఓసార్వభౌమా! కాంతారమార్గే
అరణ్యమార్గములయందు; త్వద్వైర్మిపతీనాం = నీశత్రుధ రాధిపుల
కాంతాకుచకలశత టే= (అడవులకుఁ బారిపోయిన అంతఃపు
రాంగనల యొక్క కుచకలశాంతరములందు=వస్త్రాథావో=వస్త్రాధా
వము ఆ అస్తి
=కలదు. నయనకమలయోః= కమలముములవంటి నేత్రముల
యొక్క; అనుబిం బే=ప్రతిబింబములు: స్త= ఉన్నవి, నిరంతరస్రవద
శ్రుధారాపరి మోళితములైన స్తనద్యుతుల నేత్రములు ప్రతిఫలించె
నని భావము, కంటకానాం=ముండ్ల యొక్క, రాజయ,= సమూహ
ములు, సన్తి=ఉన్నవి, అన్ను మిన్ను గానక నడవుల
పరువులెతి రిని భావము చిత్రం= మకరికాది ప్రత రేఖా రచనా
దికము, నా స్త్రీ = లేదు శ్రీఖండహార్ - మంచిగంధమును; ముత్యాల
హారమును, నస్త,=లేవు-ప్రియతమకరజోజ్జాగరూక ప్రణాని—ప్రియుల
నఖములచే నుద్భూతరూపములు గల వణములు, నసన్తి = లేవు, పి
యవియోగవ్యథార్తు లగువారు గావుని నియ్యవి లేకుం డెనని భావము.
ఆఖలశత్రురాజ సంహారకుండవు నీవని ప్రకృతరాజవర్ణనము... సమ
న్యయందలి యెక్కొకక్రియ యేకవచన ద్వివచన బహువచన క్రమ
మున నొక్కొక వాక్యముతో నన్వయింపఁబడుటయే యిందలి పూర
ణావిధియందలి చమత్కారము.
పూర్వో హ్రస్వఃపరో దీర్ఘ స్స్నే హస్సంజాయ తేనతాం!
అసతాం విపరీతన్తు సఏవపరి దృశ్యతే॥' 76
న పద్యమునందలి యేది యోయొక్క భాగము సమస్యగా గ్రహిం
వలయును.
తా॥ సత్పురుషులకు ప్ర్రారంభమున స్నేహము స్వల్పముగను
తరువాత తరువాత నధికముగను కలుగుచుండును. దుర్మార్గులకుమా
శ్రమది వ్యతి రేకముగాఁ గన్నట్టును. &quot;మొదలు జూచినఁ గడుగొప్ప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0xvxy8odhhr7k19yanw8xxb6k3mtzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/338</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223840</id>
    <revision>
      <id>578268</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '396 అరన బకము. పిదపఁ గురుచ। ఆదికొంచెము తర్వాత అధికమగుచు। దనరు దినపూ ర్వపర భాగజనితమైన | ఛాయపోలిక ఁ గుజనసజ్జనుల మైత్రి&quot; అనిభావము. ఇహా థసూత్రంయస్యాదౌ తేన శాస్త్రాణనిర్భరమ్ | జిజ్...'</comment>
      <origin>578268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="t6rv8i7xezz6y2yrwmgca45fz34mt3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;396
అరన బకము.
పిదపఁ గురుచ। ఆదికొంచెము తర్వాత అధికమగుచు। దనరు దినపూ
ర్వపర భాగజనితమైన | ఛాయపోలిక ఁ గుజనసజ్జనుల మైత్రి&quot; అనిభావము.
ఇహా థసూత్రంయస్యాదౌ తేన శాస్త్రాణనిర్భరమ్ |
జిజ్ఞాసాబ్రహ్మణో యస్య క్రియతే తదుపాస్మహే|| 77
నపూర్వమువలెనే.—
ఈలోకమున “అథ” అనుపదము పూర్వమునగల యేశాస్త్రము
కలదో ఆశాస్త్రముచే యేపరమాత్మయొక్క జిజ్ఞాస (ముముక్షువు
లచే) చేయబడుచున్నదో అట్టి పరబ్రహ్మను పాసన జేయుచున్నాము.
&quot;అధాతో బ్రహ్మజిజ్ఞాసా” అనునుత్తరమీమాంసాప్రథమసూత్రము
బ్రహ్మవేత్త లకు ప్రథయపరనీయమగుట ప్రసిద్ధము.
ధన్యో౬.సౌ పోత్రిణీపుతో యస్యా సౌష్త్రలయాయ పది।
సగోత్రో౭. పిస్థితో “దంష్ట్రాకంట కాగే మహోదధిః&quot; 78
-ములుతుదను సముద్రము (కలదు)
3
తా॥ ప్రశంతమందుఁ లోకములన్నియు సంతరించు
వేళ)పర్వతాదుల గూడియుండియు సీసముద్రమెవ్వనిదంష్ట్రాగ్రమున
నిలచియుండునో ఆ కారణమున నీయాదివరాహమూర్తి ధన్యుఁడు.
లీలాలోలాకలనకుశలః స్వీత పీతాంబర శ్రీః
లోకపాణా మృతవితరితా భాసురాంభోజ ఘోషః/
ఉష్ణంముమన్న శుభమవనే స్తూర్ణపూర్ణాభిలాశః
స్వప్నేదృష్ట “స్త రుణ తులసీ భూషణో నీలమేఘ:&quot;i 79
న“నల్లని మేఘము తులసి చిగుళ్ళు అలంకారముగాగలది”
అర్థలోలా... ల లోలా= మెఱుపుయొక్క, లీలాకలన
=విలాససంబంధములచే, కుశలః=సమృద్ధమైనదియు 2 లో లా=లక్ష్మీ
దేవియొక్క, లీలాకలన విలాన వ్యాపారములయందు, కుశలనేర్పరి
యైనవాఁడు అని కృష్ణపరముతునర్థము. స్పీత... శ్రీః-స్ఫీత=దట్టనయి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t6rv8i7xezz6y2yrwmgca45fz34mt3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/339</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223841</id>
    <revision>
      <id>578269</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. నట్టియు, పీత=మ్రింగి వేయఁబడినట్టియు, అంబర శ్రీః=ఆకాశముయొ క్కశోభకలదియు, 2 మిక్కిలి హె చ్చెన పచ్చనిపట్టుబట్టలయొక్క శోభ గలవాఁడు, లోక. తా లోక ప్రాణ = ప్రపంచకమునకు ప్ర...'</comment>
      <origin>578269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="cwueh373ws775u761kh8ll1rybdttnb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
నట్టియు, పీత=మ్రింగి వేయఁబడినట్టియు, అంబర శ్రీః=ఆకాశముయొ
క్కశోభకలదియు, 2 మిక్కిలి హె చ్చెన పచ్చనిపట్టుబట్టలయొక్క శోభ
గలవాఁడు, లోక. తా లోక ప్రాణ = ప్రపంచకమునకు ప్ర్రాణమైన,
అమృత=జలమును, నితరితా= ఇచ్చునదియు, 2 లోక ప్ర్రాణములయం
దమృతమును విస్తర
రింపఁ జేయువాడును. భాసురాంభోజ ఘోషః=ప్ర
కాశించునీటిఎల్ల పుట్టి ధ్వనిగలదియు 2 ప్రకాశించు శంఖధ్వనిగలవాఁ
డును. అవనీః=భూమియొక్క, అశుభం= అక్షేమమైన, 2 అశుభ
ములనెడు, ఉష్ణం=వేడిమిని ముద్ద=హరించునదియు 2 హరించు
వాఁడును, తూర్మ ..శః. తూర్ణ = వేగముగా, పూర్ణ=నీటిచేనిండింపఁబ
డిన, అఖిలాశ=స స్త కోరికలుగలవాఁడు, (నగు) నీల మేఘః= నల్లని
మేఘము 2 నల్లని మేఘమువంటి శ్రీకృష్ణుఁడు (విషయనిగరణము)
తరుణతులసీభూషణ'= లేత నై నతులసి చివుళ్లు అలంకారముగా గల
వాఁడై,స్వప్నే=కలలో కృష్టః = కనఁబడెను. “నీల మేమః” అనునప్పుడు
విషయ నిగరణముచే సమస్యయంజలి విరోధమాభాసీకరింపఁబడినది,
అందుచేపూర్వోక్త పి శేషణములు మేఘ పరము గను, కృష్ణపరముగను
రెండర్థము లిచ్చుచున్నవి.
.0
ఇది “అర్ధాఖ్య చతుర్థస బక మున
'సమస్య' యను సప్తమకుసుమము
అథగ్రంధశృద్విజ్ఞాపనము.
అప తారి _ క విపూర్వోక్త విధానమునఁ గ్రంధపరిసమాప్తి ఁగావించి
గంధనిర్మాణ రూపంబైన స్వప్రయత్నముయొక్క ప్రధానో దేశ
మును గూర్చివిజ్ఞాపనముఁ జేయుచున్నాఁడు
H
శ్లోః సకవిత్వాభిమానేన నకీర్తి ప్రస రేచ్ఛయా!
3
విహితా సౌమయా కీంతు కౌతుకా త్కవితార్థినామ్॥ 1
తా! నాయొక్క కవిత్వమునందుండు నభీమానముచేతను (అన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwueh373ws775u761kh8ll1rybdttnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578380</id>
      <parentid>578269</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="tdwhzsfpdgftkv3g45rxz5yleozjpob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నట్టియు, పీత = మ్రింగివేయఁబడినట్టియు, అంబరశ్రీః = ఆకాశముయొక్కశోభ కలదియు, 2 మిక్కిలి హెచ్చైన పచ్చనిపట్టుబట్టలయొక్క శోభ గలవాఁడు, లోక...తా ― లోకప్రాణ = ప్రపంచకమునకు ప్రాణమైన, అమృత = జలమును, నితరితా = ఇచ్చునదియు, 2 లోకప్రాణములయం దమృతమును విస్తరింపఁజేయువాడును. భాసురాంభోజఘోషః = ప్రకాశించునీటివల్ల పుట్టినధ్వని గలదియు 2 ప్రకాశించు శంఖధ్వని గలవాఁడును. అవనేః = భూమియొక్క, అశుభం = అక్షేమమైన, 2 అశుభములనెడు, ఉష్ణం = వేడిమిని, ముష్ణౝ = హరించునదియు 2 హరించువాఁడును, తూర్ణ...శః ― తూర్ణ = వేగముగా, పూర్ణ = నీటిచే నిండింపఁబడిన, అఖిలాశః = సమస్తకోరికలు గలవాఁడు, (నగు) నీలమేఘః = నల్లనిమేఘము 2 నల్లనిమేఘమువంటి శ్రీకృష్ణుఁడు (విషయనిగరణము) తరుణతులసీభూషణ = లేత నైనతులసిచివుళ్లు అలంకారముగా గలవాఁడై, స్వప్నే = కలలో, దృష్టః = కనఁబడెను. “నీలమేఘః” అనునప్పుడు విషయనిగరణముచే సమస్యయందలి విరోధ మాభాసీకరింపఁబడినది. అందుచే పూర్వోక్తవిశేషణములు మేఘపరముగను, కృష్ణపరముగను రెండర్థము లిచ్చుచున్నవి.
{{Center|&lt;poem&gt;ఇది “అర్ధాఖ్య చతుర్థసబకమున
'సమస్య' యను సప్తమకుసుమము&lt;/poem&gt;}}
{{p|ac|fs125}}అథగ్రంధకృద్విజ్ఞాపనము&lt;/p&gt;
'''అవతారిక''' ― కవిపూర్వోక్తవిధానమునఁ గ్రంధపరిసమాప్తిఁ గావించి గ్రంథనిర్మాణరూపంబైన స్వప్రయత్నముయొక్క ప్రధానోద్దేశమును గూర్చి విజ్ఞాపనముఁ జేయుచున్నాఁడు ―
{{Telugu poem|type=శ్లో॥|lines=&lt;poem&gt;సకవిత్వాభిమానేన నకీర్తిప్రసరేచ్ఛయా।
విహితా సౌమయా కీంతు కౌతుకా త్కవితార్థినామ్॥&lt;/poem&gt;|ref=1}} 
'''తా'''. నాయొక్క కవిత్వమునందుండు నభిమానముచేతను (అన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdwhzsfpdgftkv3g45rxz5yleozjpob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578381</id>
      <parentid>578380</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="awwt5n3zfgpd9yxfpv1do4megn2ik92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నట్టియు, పీత = మ్రింగివేయఁబడినట్టియు, అంబరశ్రీః = ఆకాశముయొక్కశోభ కలదియు, 2 మిక్కిలి హెచ్చైన పచ్చనిపట్టుబట్టలయొక్క శోభ గలవాఁడు, లోక...తా ― లోకప్రాణ = ప్రపంచకమునకు ప్రాణమైన, అమృత = జలమును, నితరితా = ఇచ్చునదియు, 2 లోకప్రాణములయం దమృతమును విస్తరింపఁజేయువాడును. భాసురాంభోజఘోషః = ప్రకాశించునీటివల్ల పుట్టినధ్వని గలదియు 2 ప్రకాశించు శంఖధ్వని గలవాఁడును. అవనేః = భూమియొక్క, అశుభం = అక్షేమమైన, 2 అశుభములనెడు, ఉష్ణం = వేడిమిని, ముష్ణౝ = హరించునదియు 2 హరించువాఁడును, తూర్ణ...శః ― తూర్ణ = వేగముగా, పూర్ణ = నీటిచే నిండింపఁబడిన, అఖిలాశః = సమస్తకోరికలు గలవాఁడు, (నగు) నీలమేఘః = నల్లనిమేఘము 2 నల్లనిమేఘమువంటి శ్రీకృష్ణుఁడు (విషయనిగరణము) తరుణతులసీభూషణ = లేత నైనతులసిచివుళ్లు అలంకారముగా గలవాఁడై, స్వప్నే = కలలో, దృష్టః = కనఁబడెను. “నీలమేఘః” అనునప్పుడు విషయనిగరణముచే సమస్యయందలి విరోధ మాభాసీకరింపఁబడినది. అందుచే పూర్వోక్తవిశేషణములు మేఘపరముగను, కృష్ణపరముగను రెండర్థము లిచ్చుచున్నవి.
{{Center|&lt;poem&gt;ఇది “అర్ధాఖ్య చతుర్థసబకమున
'సమస్య' యను సప్తమకుసుమము&lt;/poem&gt;}}
{{p|ac|fs125}}అధగ్రంథకృద్విజ్ఞాపనము&lt;/p&gt;
'''అవతారిక''' ― కవిపూర్వోక్తవిధానమునఁ గ్రంధపరిసమాప్తిఁ గావించి గ్రంథనిర్మాణరూపంబైన స్వప్రయత్నముయొక్క ప్రధానోద్దేశమును గూర్చి విజ్ఞాపనముఁ జేయుచున్నాఁడు ―
{{Telugu poem|type=శ్లో॥|lines=&lt;poem&gt;సకవిత్వాభిమానేన నకీర్తిప్రసరేచ్ఛయా।
విహితా సౌమయా కీంతు కౌతుకా త్కవితార్థినామ్॥&lt;/poem&gt;|ref=1}} 
'''తా'''. నాయొక్క కవిత్వమునందుండు నభిమానముచేతను (అన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awwt5n3zfgpd9yxfpv1do4megn2ik92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223842</id>
    <revision>
      <id>578270</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '888 అర్ధ స్తజకము. గాక విత్వము వ్రాయుటలో నాయంతవాఁడు లేడను గర్వముచేతనని భావము) గొప్ప పేరు రావలయుననెడు కోరికచేతనుగాక కవిత్వ రచనాపద్ధతి నలవరచుకొనఁగోరువారి యభిలాషననుచరించి యీ...'</comment>
      <origin>578270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="6wx68e6mykbm2tig7ft2y5dorv7rsgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;888
అర్ధ
స్తజకము.
గాక విత్వము వ్రాయుటలో నాయంతవాఁడు లేడను గర్వముచేతనని
భావము) గొప్ప పేరు రావలయుననెడు కోరికచేతనుగాక కవిత్వ
రచనాపద్ధతి నలవరచుకొనఁగోరువారి యభిలాషననుచరించి యీయీగ్రం
థమునాచే వ్రాయఁబడినది.
అవ__తనయీ గ్రంధములోకము నందనుపమప్రచారము
నొందవ లెన నెడుతన భావమునీ క్రిందిశ్లోకముల చేస్పష్టీకరించుచున్నాఁడు
నిష్పలా సతాం త్యక్త్వా కవికల్పలతామమ|
ఏషా ఫలాయ మహాతే పోషణీయామనీషిభిః ॥ 2
తా! వ్యర్థమైన మందత్వమును విడచి యీనా యొక్క కవి
కల్పలత విద్వాంసులచే మహత్తరమగు ఫలముఱకుఁ బోషింపఁబ
డుగాక కావ్యర చనారూపమగుశక్తి నలవఱచుకొనవలె ననెడుమహత్త
రాదర్శముతో నియ్యదిపఠింపఁబడు గాక యనియర్థము (గొప్పపండ్ల
ఆకు లేక నభీష్ట సిద్ధిరూపంబగు ఫలముఱకని కల్పల తాపరమగున
ర్థము)
అన్యకన్యాపి పుణ్యార్థమప విద్ధాపిశర్మదా
|| 3
పోషణా దేవ మేషాపి శ్రేయనే చభవిష్యతి ॥ కి
తా॥ తల్లిదండ్రులచే విడువఁబడిన పిల్లను పోషించినచో నది
కూడనమితమగు శ్రేయస్సు నొడ గూర్పఁ గలుగును. అట్లే (నాచేవిడు
బడి మహత్త రోపయోగముఱకు లోకమునకర్పింపఁబడిన) యీనా
కవికల్పలతతయు పోషించినవారికి (అనగా జాగ్రతగగా పఠించువా
రికనిభావము) కావ్యనిర్మాణముచే నొప్పు పరబ్రహ్మానంద రసానుభ
వము గలుగుటయుగాక శాశ్వతకీర్తియుం గలుగును.
అప— గంథోపయోగ మీపై స్తుతిరూపముగా నిరూపింపఁణ
డుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wx68e6mykbm2tig7ft2y5dorv7rsgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578382</id>
      <parentid>578270</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="l5vyzbolgnc7x567vi4ekcr9cxbgd87" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గా కవిత్వము వ్రాయుటలో నాయంతవాఁడు లేడను గర్వముచేతనని భావము) గొప్పపేరు రావలయుననెడు కోరికచేతనుగాక కవిత్వరచనాపద్ధతి నలవరచుకొనఁగోరువారి యభిలాష ననుచరించి యీగ్రంథము నాచే వ్రాయఁబడినది.

'''అవ'''. తనయీగ్రంథము లోకమునం దనుపమప్రచారము నొందవలెననెడు తనభావము నీక్రిందిశ్లోకములచే స్పష్టీకరించుచున్నాఁడు.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నిష్పలాసతాం త్యక్త్వా కవికల్పలతామమ।
ఏషా ఫలాయ మహాతే పోషణీయామనీషిభిః॥&lt;/poem&gt;|ref=2}} 
'''తా'''. వ్యర్థమైన మందత్వమును విడచి యీనాయొక్క కవికల్పలత విద్వాంసులచే మహత్తరమగు ఫలముకొఱకుఁ బోషింపఁబడుగాక కావ్యరచనారూపమగుశక్తి నలవఱచుకొనవలె ననెడుమహత్తరాదర్శముతో నియ్యది పఠింపఁబడుగాక యని యర్థము (గొప్పపండ్లకొఱకు లేక నభీష్టసిద్ధిరూపంబగు ఫలముకొఱకని కల్పలతాపరమగునర్థము)
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అన్యకన్యాపి పుణ్యార్థమప విద్ధాపిశర్మదా।
పోషణాదేవమేషాపి శ్రేయనే చభవిష్యతి॥&lt;/poem&gt;|ref=3}}
'''తా'''. తల్లిదండ్రులచే విడువఁబడిన పిల్లను పోషించినచో నదికూడ నమితమగు శ్రేయస్సు నొడగూర్పఁగలుగును. అట్లే (నాచే విడుబడి మహత్తరోపయోగముఱకు లోకమున కర్పింపఁబడిన) యీనాకవికల్పలతయు పోషించినవారికి (అనగా జాగ్రతగా పఠించువారి కని భావము) కావ్యనిర్మాణముచే నొప్పు పరబ్రహ్మానందరసానుభవము గలుగుటయుగాక శాశ్వతకీర్తియుం గలుగును.
'''అవ'''. గ్రంథోపయోగ మీపై స్తుతిరూపముగా నిరూపింపఁబడుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l5vyzbolgnc7x567vi4ekcr9cxbgd87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223843</id>
    <revision>
      <id>578271</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 కవి కల్పలత, 829 శ్లో॥ హంత్! సంతత మిమాముపాన్యతః కస్య నశ్యతిన వాచి వాచ్యతా। ఉల్లసన్తి కలకంఠ కామినీ కూజితాదపిచ పూజితాగిరః ॥ ఓ ఈ&quot;కవి కల్పలత”ను పాసించునట్టి (అనగా నిదానినిపఠించి...'</comment>
      <origin>578271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="fs5y6yqmd6j2fvza7rpcilvrukwjmrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
కవి కల్పలత,
829
శ్లో॥ హంత్! సంతత మిమాముపాన్యతః కస్య నశ్యతిన వాచి వాచ్యతా।
ఉల్లసన్తి కలకంఠ కామినీ కూజితాదపిచ పూజితాగిరః ॥ ఓ
ఈ&quot;కవి కల్పలత”ను పాసించునట్టి (అనగా నిదానినిపఠించి విమర్శిం
చువానియొక్క యనియర్థము) ఎవ్వని యొక్క
త నశింపదు. సరసములయిన వాక్కులు తప్పక
మఱియు నెవ్వనివాక్కున నాడుకోయిలయొక్క
వాక్కునందలి నింద్య
పుట్టితీరునని భావము.
కూతకంటెను మిగుల
పూజింపఁబడు వాక్కులుల్ల సింపవు? మిగుల మథురసభరితమగు వా
గ్విలాసములుల్ల సింపకుండుట యసంభవంబనుట —ఈశ్లోకము నందలి
యనునవ్యయమునకు
సంతోషము కాని వాక్యారంభము కాని
యర్థము చెప్పవచ్చును.
కలకంఠ కలత్రకోమల స్వనలక్ష్మీ సహయాసు కేలయః |
కవికల్పల తాను కంపయా కవినః కస్య భవంతి నోక్త యః || 5
తా. “శ వికల్పలత” యొక్క దయావి శేషముచే నేకవీశ్వరుని
పల్కులాడుకోయిలల మృదుమధుర ధ్వనులతోఁ జెలిమి నేయునవియు,
మృదుమథురధ్వనులతోఁ
నత్త్యుత్త మ మైనవిలాసములు కలవియునై యొప్పవు! అనగా తప్పక
నట్టివియ యగునని భావము.
“యదన్యైర్వర్త్మనక్షుణ్ణం&quot; అని తోలఁదాను దెల్పుటంబట్టి
కవిత్వరచ నాభ్యా విధానమున శపూర్వమార్గ ప్రదర్శకమగు ధన
గ్రంథమునెడల నథునాతనులు ద్వేషముబొంది విమర్శ నేయక యు పే
క్షు వహింతు రేమోయని తలఁచి యట్లు చేయుట సమంజసము గా
దని విజ్ఞాపనము చేయుచున్నాఁడు.
నిసర్గ సారస్వత సంభృతాని సూక్తాని ముక్తామణి కోమలాని।
-భవంతినిత్యం భజతాంత దేషా ద్వేషాదు వేడ్యాన విచక్షణేన ॥ 6
ఈకవికల్పలత ననవరతమును సేవించువారికి స్వభావసిద్ధమగు
భాషాసాంప్రదాయములనుండి యేర్చి కూర్పఁబడిన మథుర భాష
48&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fs5y6yqmd6j2fvza7rpcilvrukwjmrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578383</id>
      <parentid>578271</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3548" sha1="tjw7sj73nekfa8numq4vcyn6q57ad9i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=శ్లో॥|lines=&lt;poem&gt;హంత! సంతత మిమాముపాన్యతః కస్య నశ్యతిన వాచి వాచ్యతా।
ఉల్లసన్తి కలకంఠకామినీ కూజితాదపిచ పూజితాగిరః॥&lt;/poem&gt;|ref=4}}  ఓ
ఈ&quot;కవి కల్పలత” నుపాసించునట్టి (అనగా నిద్దానిని పఠించి విమర్శించువానియొక్క యని యర్థము) ఎవ్వనియొక్క వాక్కునందలి నింద్యత నశింపదు. సరసములయిన వాక్కులు తప్పక పుట్టితీరునని భావము. మఱియు నెవ్వనివాక్కున నాడుకోయిలయొక్క కూతకంటెను మిగుల
పూజింపఁబడు వాక్కు లుల్లసింపవు? మిగుల మధురసభరితమగు వాగ్విలాసము లుల్లసింపకుండుట యసంభవం బనుట — ఈశ్లోకము నందలి హంత! యనునవ్యయమునకు
సంతోషము కాని వాక్యారంభము కాని యర్థము చెప్పవచ్చును.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;కలకంఠ కలత్రకోమల స్వనలక్ష్మీసహయాసు కేలయః।
కవికల్పలతానుకంపయా కవినః కస్య భవంతి నోక్తయః॥&lt;/poem&gt;|ref=5}}
'''తా'''. “కవికల్పలత” యొక్క దయావిశేషముచే నేకవీశ్వరునిపల్కు లాడుకోయిలల మృదుమధురధ్వనులతోఁ జెలిమి సేయునవియు, మృదుమధురధ్వనులతోఁ నత్త్యుత్తమ మైనవిలాసములు కలవియునై యొప్పవు! అనగా తప్పక నట్టివియ యగునని భావము.

“యదన్యైర్వర్త్మనక్షుణ్ణం&quot; అని తొల్తఁ దాను దెల్పుటంబట్టి కవిత్వరచనాభ్యాసవిధానమున కపూర్వమార్గప్రదర్శకమగు దనగ్రంథమునెడల నధునాతనులు ద్వేషము బొంది విమర్శ సేయక యుపేక్ష వహింతురేమో యని తలఁచి యట్లు చేయుట సమంజసము గా దని విజ్ఞాపనము చేయుచున్నాఁడు.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నిసర్గ సారస్వత సంభృతాని సూక్తాని ముక్తామణి కోమలాని।
భవంతి నిత్యం భజతాంతదేషాద్వేషాదుపేక్ష్యాన విచక్షణేన॥&lt;/poem&gt;|ref=6}} 
ఈకవికల్పలత ననవరతమును సేవించువారికి స్వభావసిద్ధమగు భాషాసాంప్రదాయములనుండి యేర్చి కూర్పఁబడిన మధురభాష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjw7sj73nekfa8numq4vcyn6q57ad9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578384</id>
      <parentid>578383</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="aju2wy7o06dhyonwffjwf6c2vbn2lmo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=శ్లో॥|lines=&lt;poem&gt;హంత! సంతత మిమాముపాన్యతః కస్య నశ్యతిన వాచి వాచ్యతా।
ఉల్లసన్తి కలకంఠకామినీ కూజితాదపిచ పూజితాగిరః॥&lt;/poem&gt;|ref=4}}
ఈ&quot;కవికల్పలత” నుపాసించునట్టి (అనగా నిద్దానిని పఠించి విమర్శించువానియొక్క యని యర్థము) ఎవ్వనియొక్క వాక్కునందలి నింద్యత నశింపదు. సరసములయిన వాక్కులు తప్పక పుట్టితీరునని భావము. మఱియు నెవ్వనివాక్కున నాడుకోయిలయొక్క కూతకంటెను మిగుల
పూజింపఁబడు వాక్కు లుల్లసింపవు? మిగుల మధురసభరితమగు వాగ్విలాసము లుల్లసింపకుండుట యసంభవం బనుట — ఈశ్లోకము నందలి హంత! యనునవ్యయమునకు
సంతోషము కాని వాక్యారంభము కాని యర్థము చెప్పవచ్చును.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;కలకంఠ కలత్రకోమల స్వనలక్ష్మీసహయాసు కేలయః।
కవికల్పలతానుకంపయా కవినః కస్య భవంతి నోక్తయః॥&lt;/poem&gt;|ref=5}}
'''తా'''. “కవికల్పలత”యొక్క దయావిశేషముచే నేకవీశ్వరునిపల్కు లాడుకోయిలల మృదుమధురధ్వనులతోఁ జెలిమి సేయునవియు, మృదుమధురధ్వనులతోఁ నత్త్యుత్తమ మైనవిలాసములు కలవియునై యొప్పవు! అనగా తప్పక నట్టివియ యగునని భావము.

“యదన్యైర్వర్త్మనక్షుణ్ణం&quot; అని తొల్తఁ దాను దెల్పుటంబట్టి కవిత్వరచనాభ్యాసవిధానమున కపూర్వమార్గప్రదర్శకమగు దనగ్రంథమునెడల నధునాతనులు ద్వేషము బొంది విమర్శ సేయక యుపేక్ష వహింతురేమో యని తలఁచి యట్లు చేయుట సమంజసము గా దని విజ్ఞాపనము చేయుచున్నాఁడు.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నిసర్గ సారస్వత సంభృతాని సూక్తాని ముక్తామణి కోమలాని।
భవంతి నిత్యం భజతాంతదేషాద్వేషాదుపేక్ష్యాన విచక్షణేన॥&lt;/poem&gt;|ref=6}} 
ఈకవికల్పలత ననవరతమును సేవించువారికి స్వభావసిద్ధమగు భాషాసాంప్రదాయములనుండి యేర్చి కూర్పఁబడిన మధురభాష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aju2wy7o06dhyonwffjwf6c2vbn2lmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223844</id>
    <revision>
      <id>578272</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '380 గ్రంథకృద్విజ్ఞాపనము. ణములు మంచిముత్తి యములవలె కోమలములై బ్రకాశించును. అం కవిచార చతురు లీ గ్రంధము నెడ ద్వేష భావమువలని దుచే యుక్తాయుక్త యనాదిరముఁ జూపకుందురు గాక! స్వర్ధను...'</comment>
      <origin>578272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="lvoqa4bj6br4adrrtdgk4g6mc8pjct1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;380
గ్రంథకృద్విజ్ఞాపనము.
ణములు మంచిముత్తి యములవలె కోమలములై బ్రకాశించును. అం
కవిచార చతురు లీ గ్రంధము నెడ ద్వేష భావమువలని
దుచే యుక్తాయుక్త
యనాదిరముఁ జూపకుందురు గాక!
స్వర్ధను దుగ్ధసవయాంసి వచాంసి వాణీ|
మంజీరమంజుల నినాద సహోద రాణి।
ఏతాన్ని షేవ్య కవయః కవితామృతాని
విద్వత్స భాసుసవిలాసముదీరయధ్వమ్ || 7
ఈకవికల్పలతను సేవించి మహాకవులు కామధేనువుయొక్క
క్షీరములకు సవయస్కములగు నట్టియు, సరస్వతీ దేవియొక్క కాలి
యందెల మనోహరమయిన ద్వనికి సహోదరములయినట్టియు కవిత్వ
మనెడు నమృత మే స్వరూపము గాగల పలుకులను విద్వత్సభలయం
దు సవిలాసముగా (సునాయానము గాననిభావము) ఉపన్యసింతురు
గాక! ఇందలిసవయస్క సహోద రాదిశ బ్దములు సాదృశ్యవాచకములు.
మదకల కలకంఠీ కేలినా దానువాదాః |
పరిణత సహకారా స్వాదసంవాద భాజః |
అభినవ మధుధారా బంధవః కావ్యబంథాః
విధుతవిథురుచోఒస్యాస్సేవయావిర్భవన్తి | 8
తా. మదముచే నవ్యక్తమగు రతికూజితముననువదించునట్టి
యు, ముగ్గిన తీయమామిడి పండ్లరసముతో సంవాదమును పొందు
నట్టియు, విమలములగు చంద్రకాంతులవలెఁ బ్రకాశించునట్టియు,
నూతనమరందరసధారలకుం బందుగులయినట్టియు, కావ్యం చనలిద్దాని
ని సేవించుటవలన నావిర్భవించును. అనుదిష్టముగాన నర్గళ వాక్త్రవాహ
ము త్పన్న మగుననియర్థము. కవికీఁ గావలసిన యద్భుతప్రతిభా విశే
షమును సమకూర్చుటయే యీ గ్రంధముయొక్క ప్రధానాదర్శమను
ట. ఇందలి యనువాదాదిపదములు పాదృశ్యవాచకములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvoqa4bj6br4adrrtdgk4g6mc8pjct1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578385</id>
      <parentid>578272</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="qpgj4na9niahahd4dt7p67cj0l9r83r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ణములు మంచిముత్తియములవలె కోమలములై బ్రకాశించును. అందుచే యుక్తాయుక్తకవిచారచతురు లీగ్రంథమునెడ ద్వేషభావమువలని యనాదిరముఁ జూపకుందురు గాక!
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;స్వర్ధేను దుగ్ధసవయాంసి వచాంసి వాణీ
మంజీరమంజులనినాద సహోదరాణి।
ఏతాన్నిషేవ్య కవయః కవితామృతాని
విద్వత్సభాసుసవిలాసముదీరయధ్వమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=7}}
ఈకవికల్పలతను సేవించి మహాకవులు కామధేనువుయొక్క క్షీరములకు సవయస్కము లగునట్టియు, సరస్వతీదేవియొక్క కాలియందెల మనోహరమయిన ధ్వనికి సహోదరము లయినట్టియు కవిత్వ మనెడు నమృతమే స్వరూపముగా గల పలుకులను విద్వత్సభలయందు సవిలాసముగా (సునాయాసముగా నని భావము) ఉపన్యసింతురు గాక! ఇందలి సవయస్క సహోదరాదిశబ్దములు సాదృశ్యవాచకములు.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మదకల కలకంఠీ కేలినాదానువాదాః
పరిణతసహకారాస్వాదసంవాదభాజః।
అభినవమధుధారాబంధవః కావ్యబంధాః
విధుతవిథురుచో౽స్యాస్సేవయావిర్భవన్తి॥&lt;/poem&gt;|ref=8}}
'''తా'''. మదముచే నవ్యక్తమగు రతికూజితము ననువదించునట్టియు, ముగ్గిన తీయమామిడిపండ్లరసముతో సంవాదమును పొందునట్టియు, విమలములగు చంద్రకాంతులవలెఁ బ్రకాశించునట్టియు, నూతనమరందరసధారలకుం బందుగు లయినట్టియు, కావ్యరచన లిద్దానిని సేవించుటవలన నావిర్భవించును. అనుద్దిష్టము గాన నర్గళవాక్ప్రవాహ ముత్పన్న మగునని యర్థము. కవికిఁ గావలసిన యద్భుతప్రతిభావిశేషమును సమకూర్చుటయే యీ గ్రంథముయొక్క ప్రధానాదర్శమనుట. ఇందలి యనువాదాదిపదములు సాదృశ్యవాచకములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qpgj4na9niahahd4dt7p67cj0l9r83r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578386</id>
      <parentid>578385</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3151" sha1="hvvlw4vmxu829meig3j3d0zdu543a13" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ణములు మంచిముత్తియములవలె కోమలములై బ్రకాశించును. అందుచే యుక్తాయుక్తకవిచారచతురు లీగ్రంథమునెడ ద్వేషభావమువలని యనాదిరముఁ జూపకుందురు గాక!
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;స్వర్ధేను దుగ్ధసవయాంసి వచాంసి వాణీ
మంజీరమంజులనినాద సహోదరాణి।
ఏతాన్నిషేవ్య కవయః కవితామృతాని
విద్వత్సభాసుసవిలాసముదీరయధ్వమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=7}}
ఈకవికల్పలతను సేవించి మహాకవులు కామధేనువుయొక్క క్షీరములకు సవయస్కము లగునట్టియు, సరస్వతీదేవియొక్క కాలియందెల మనోహరమయిన ధ్వనికి సహోదరము లయినట్టియు కవిత్వ మనెడు నమృతమే స్వరూపముగా గల పలుకులను విద్వత్సభలయందు సవిలాసముగా (సునాయాసముగా నని భావము) ఉపన్యసింతురు గాక! ఇందలి సవయస్క సహోదరాదిశబ్దములు సాదృశ్యవాచకములు.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మదకల కలకంఠీ కేలినాదానువాదాః
పరిణతసహకారాస్వాదసంవాదభాజః।
అభినవమధుధారాబంధవః కావ్యబంధాః
విధుతవిథురుచో౽స్యాస్సేవయావిర్భవన్తి॥&lt;/poem&gt;|ref=8}}
'''తా'''. మదముచే నవ్యక్తమగు రతికూజితము ననువదించునట్టియు, ముగ్గిన తీయమామిడిపండ్లరసముతో సంవాదమును పొందునట్టియు, విమలములగు చంద్రకాంతులవలెఁ బ్రకాశించునట్టియు, నూతనమరందరసధారలకుం బందుగు లయినట్టియు, కావ్యరచన లిద్దానిని సేవించుటవలన నావిర్భవించును. అనుద్దిష్టముగా ననర్గళవాక్ప్రవాహ ముత్పన్న మగునని యర్థము. కవికిఁ గావలసిన యద్భుతప్రతిభావిశేషమును సమకూర్చుటయే యీ గ్రంథముయొక్క ప్రధానాదర్శమనుట. ఇందలి యనువాదాదిపదములు సాదృశ్యవాచకములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hvvlw4vmxu829meig3j3d0zdu543a13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578387</id>
      <parentid>578386</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="ebdqasn3nifogqgg4cjgo0n0ff6rzvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ణములు మంచిముత్తియములవలె కోమలములై బ్రకాశించును. అందుచే యుక్తాయుక్తకవిచారచతురు లీగ్రంథమునెడ ద్వేషభావమువలని యనాదరముఁ జూపకుందురు గాక!
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;స్వర్ధేను దుగ్ధసవయాంసి వచాంసి వాణీ
మంజీరమంజులనినాద సహోదరాణి।
ఏతాన్నిషేవ్య కవయః కవితామృతాని
విద్వత్సభాసుసవిలాసముదీరయధ్వమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=7}}
ఈకవికల్పలతను సేవించి మహాకవులు కామధేనువుయొక్క క్షీరములకు సవయస్కము లగునట్టియు, సరస్వతీదేవియొక్క కాలియందెల మనోహరమయిన ధ్వనికి సహోదరము లయినట్టియు కవిత్వ మనెడు నమృతమే స్వరూపముగా గల పలుకులను విద్వత్సభలయందు సవిలాసముగా (సునాయాసముగా నని భావము) ఉపన్యసింతురు గాక! ఇందలి సవయస్క సహోదరాదిశబ్దములు సాదృశ్యవాచకములు.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మదకల కలకంఠీ కేలినాదానువాదాః
పరిణతసహకారాస్వాదసంవాదభాజః।
అభినవమధుధారాబంధవః కావ్యబంధాః
విధుతవిథురుచో౽స్యాస్సేవయావిర్భవన్తి॥&lt;/poem&gt;|ref=8}}
'''తా'''. మదముచే నవ్యక్తమగు రతికూజితము ననువదించునట్టియు, ముగ్గిన తీయమామిడిపండ్లరసముతో సంవాదమును పొందునట్టియు, విమలములగు చంద్రకాంతులవలెఁ బ్రకాశించునట్టియు, నూతనమరందరసధారలకుం బందుగు లయినట్టియు, కావ్యరచన లిద్దానిని సేవించుటవలన నావిర్భవించును. అనుద్దిష్టముగా ననర్గళవాక్ప్రవాహ ముత్పన్న మగునని యర్థము. కవికిఁ గావలసిన యద్భుతప్రతిభావిశేషమును సమకూర్చుటయే యీ గ్రంథముయొక్క ప్రధానాదర్శమనుట. ఇందలి యనువాదాదిపదములు సాదృశ్యవాచకములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ebdqasn3nifogqgg4cjgo0n0ff6rzvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికల్పలత/అర్థస్తబకము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223845</id>
    <revision>
      <id>578273</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = దేవేశ్వరుడు  | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు  | విభాగము  = అర్థస్తబకము  | ముందరి = [[../కథాస్తబకము/]]  | తదుపరి = [[../విజ్ఞాపనము/]]  | వివరములు =...'</comment>
      <origin>578273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="1ebdbw7q5o3s4wcluor0gi9w90i6mz0" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = దేవేశ్వరుడు
 | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
 | విభాగము  = అర్థస్తబకము
 | ముందరి = [[../కథాస్తబకము/]]
 | తదుపరి = [[../విజ్ఞాపనము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu&quot; from=202 to=339 /&gt;</text>
      <sha1>1ebdbw7q5o3s4wcluor0gi9w90i6mz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223846</id>
    <revision>
      <id>578274</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత, సర్వం వినశ్యతివిహాయ కవిత్వ మేకం! కాయేనసాకమితిక స్యన హీ సిద్ధమ్ | ఏతద్విమృష్య కవికల్పలతా సుకావ్య! సంప త్త యేసుక విభి స్సతతం నిషే వ్యా॥ 9 381 తా. కవిత్వము తప్ప శరీరముత...'</comment>
      <origin>578274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="cb82hl2lpubn9ts1pcuytj2lugxcome" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత,
సర్వం వినశ్యతివిహాయ కవిత్వ మేకం!
కాయేనసాకమితిక స్యన హీ
సిద్ధమ్ |
ఏతద్విమృష్య కవికల్పలతా సుకావ్య!
సంప త్త యేసుక విభి స్సతతం నిషే వ్యా॥
9
381
తా. కవిత్వము తప్ప శరీరముతో
పాటుగ నైహిక విషయ సం
బంధములన్నియు నశించిపోయెడి వేయను వృత్తాంత మెవరికిఁ దెలి
యదు! అనగా నీసంగతి ప్రత్యనుభవముచే నండఱు
దియే యనుట. కావున నీవిషయమును జక్కగా విమర్శించి సుకవుల
చేసి గావ్యరచనా సంపత్తికై నిత్య వికవికల్పలత సేవింపఁ దగి
యున్నది: _
అవ_గ్రంధపరిసమాప్తియందు మంగళమవశ్యక ర్త వ్యంబగు
టచే స్వరచిత గ్రంథమున కాశీర్వాద రూపమగు మంగళమును జేయు
చున్నాఁడు:——
ఆవిష్క
తా వసుమతీ వలయామ రేణ|
దేవేశ్వ రేణ కవినా కవినాయ కేస/
కావ్యజ్ఞ మానసము దే సకలార్థ సూతి ।
స్సత్సూనగుచ్ఛ “కవికల్పలతా&quot; విభూయాత్ | 10
తా. క విజనాగ్రణియుఁ బ్రాహ్మణ కులజుండునగు &quot; దేవేశ్వరుఁ”
డను మహాకవిచే నావిర్భావము నొదింపఁ బడినట్టియు కావ్యసారస్య
పరిజ్ఞాతలగు వారి మానసికానందముకొఱకు సర్వవిధార్థములను అన
గా కవిత్వరచనా విధానమున కుపకరించు నుపాయములను సాకల్య
ముగ ప్రసాదించునట్టియు, యోగ్యములగు “కుసుమములు” “సబ
కములు&quot; అను పేరుగల గ్రంథమునందలి యవాంతర విభాగములుకలఁ
(పుష్పములగుత్తులు కలదియని కల్పలతా పరమగునర్థము.)ఇందు దే
వేశ్వరాదిపదము లింద్రాది దేవతా వాచకములయి స్వర్గమునందలి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cb82hl2lpubn9ts1pcuytj2lugxcome</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223847</id>
    <revision>
      <id>578275</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '332 అర్థ స్తబకము. కల్పవృక్షమునకు నిద్దానికి నభేద రూపముగ సామ్యమును నింప 83 జేయుచున్నవని గ్రహించునది) కవికల్పలత శాశ్వతముగ వర్థిల్లు గాతః_ ఇతిమంగళమ్ శ్రీ సీతారామ చంద్ర పరబ్రహ్...'</comment>
      <origin>578275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="tbghkcu4qvouasbszmdc857dz4usfy5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;332
అర్థ స్తబకము.
కల్పవృక్షమునకు నిద్దానికి నభేద రూపముగ
సామ్యమును నింప
83
జేయుచున్నవని గ్రహించునది) కవికల్పలత శాశ్వతముగ వర్థిల్లు
గాతః_ ఇతిమంగళమ్
శ్రీ సీతారామ చంద్ర పరబ్రహ్మార్పణమస్తు,
ఇతి శ్రీ దేవేశ్వర మహాకవి విరచితాకవి కల్పలతా సమాప్తా.
శ్రీ శ్రీ శ్రీ
*&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tbghkcu4qvouasbszmdc857dz4usfy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికల్పలత/విజ్ఞాపనము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223848</id>
    <revision>
      <id>578276</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = దేవేశ్వరుడు  | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు  | విభాగము  = విజ్ఞాపనము  | ముందరి = [[../అర్థస్తబకము/]]  | తదుపరి = [[../అనుబంధము/]]  | వివరములు =   |స...'</comment>
      <origin>578276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="cwp1674y0vu5ta8cr48nkjlij7yg3c2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = దేవేశ్వరుడు
 | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
 | విభాగము  = విజ్ఞాపనము
 | ముందరి = [[../అర్థస్తబకము/]]
 | తదుపరి = [[../అనుబంధము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu&quot; from=339 to=344 /&gt;</text>
      <sha1>cwp1674y0vu5ta8cr48nkjlij7yg3c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223849</id>
    <revision>
      <id>578277</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 - - అనుబంధము : అర్థన బకమునఁజత్రమను కుసుమములో శ్లోకములు, శ్లో ॥ విషమంవిషమంభుజగమ్భుజగముపావపుషాలలితాంలలితామ్ వహతా వహతా భవతాభవతాజ!గతాజగ తామమ తామమతా॥ 86 నానానుమాన మననానమనాన్మ...'</comment>
      <origin>578277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="80vh5gcez3msk5r0imzh3fq6pxtwnro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
-
- అనుబంధము :
అర్థన బకమునఁజత్రమను కుసుమములో శ్లోకములు,
శ్లో ॥ విషమంవిషమంభుజగమ్భుజగముపావపుషాలలితాంలలితామ్
వహతా వహతా భవతాభవతాజ!గతాజగ తామమ తామమతా॥ 86
నానానుమాన మననానమనాన్మునీనా
మేనోనినున్న మము నానమనామనేన|
మేనేనమానినము మేన మనూనమాన
మేనంనమామిసనమామమనామినామ్నా॥ 24
గౌరం గౌరీగురోరంగంగ రాగారమ్ గురూరగమ్ |
గోగం గంగేగరం రంగా రోగ రాగారిరంగగోః ॥ 49
ససురా సుర సంసార సారా సారససారసా
ససార సారసాసారా సాసురం సరసా సరిత్ ॥ 50
భాసానిశ్యామగల్లంగలవిష విగలల్లంగ మక్యానిసాభా
ద్యంవై దఱోరు సత్రాజనమనమనజ త్రావరుణోదవైద్యం|
సంతం బహ్వాజిదంథే నహమహమహనం భేదజిహ్వావతంనం!
వందే వం దేయమ త్యాసమనయనమన త్యామయం దేవ దేవమ్ || 46
సమస్యా పూరణోపాయకుసుమమున తుదిశ్లోకము,
మనోహ రాకారతయాతిరమ్యతాసముల్లసచ్చారుకలాని కేతనమ్
అ శేషభూమితలవ_ర్తి సౌక్యకృద్విలో చనానాంకురు తేసుఖావలిమ్ 72
సమస్యాకుసుమమునందు.—
అమతీభవ త స్తత్ర వీయూషపరివేషణే
అభూన్నారద వీణాయా ఆలో బోరంత రేసు ధా॥ 4
అహల్యా తేలికా లే౬భూత్కందర్పాణాం శతద్వయమ్|
తత్పంచ బాణీభిన్నా తుస్సహస్రాలో 2ధతాంగతః ॥ 18
సోమః శ్రీతికరః కుర్వన్ వనంసుభహువిద్రుమమ్ |
సముద్రోఒగ్నిరివాభాతిదీ ప్రశ్రీ సూ|నదానవః ॥ 86
స్ఫురద్ధినుక రాక్రాంతః ప్రకాశయన్న కణధృతి జనకః|
రా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80vh5gcez3msk5r0imzh3fq6pxtwnro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578363</id>
      <parentid>578277</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="17s8ptz4km3nc1i5wdh3i2dlyteqrvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}అనుబంధము&lt;/p&gt;
అర్థస్తబకమునఁ జత్రమను కుసుమములో శ్లోకములు.
{{Telugu poem|type=శ్లో॥|lines=&lt;poem&gt;విషమం విషమం భుజగమ్ భుజగమ్
వపుషా వపుషా లలితాం లలితామ్।
వహతా వహతా భవతా భవతా
జగతా జగతా మమతా మమతా॥&lt;/poem&gt;|ref=36}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నానానుమాన మననానమనాన్మునీనా
మేనోనినున్నమము నానమనామనేన|
మేనేనమానినము మేన మనూనమాన
మేనంనమామిననమామమనామినామ్నా॥&lt;/poem&gt;|ref=44}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;గౌరంగౌరీగురోరంగంగరాగారమ్ గురూరగమ్।
గోగం గంగేగరం రంగారోగరాగారిరంగగోః॥&lt;/poem&gt;|ref=49}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ససురా సుర సంసారసారాసారససారసా
ససార సారసాసారా సాసురం సరసా సరిత్॥ &lt;/poem&gt;|ref=50}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;భాసానిశ్యామగల్లంగలవిషవిగలల్లంగమశ్యానిసాభా
ద్యంవైదక్షోరు సత్రాజనమనమనజ త్రాసరుక్షోదవైద్యం।
సంతం బహ్వాజిదంభే నహమహమహనం భేదజిహ్వావతంనం।
వందే వందేయమత్యాసమనయనమసత్యామయం దేవదేవమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=46}} 
సమస్యాపూరణోపాయకుసుమమున ― తుదిశ్లోకము
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మనోహరాకారతయాతిరమ్యతాసముల్లసచ్చారుకలానికేతనమ్
అశేషభూమితలవర్తిసౌక్యకృద్విలోచనానాంకురుతేసుఖావలిమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=72}}
సమస్యాకుసుమమునందు —
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అమత్రీభవ తస్తత్ర పీయూషపరివేషణే
అభూన్నారద వీణాయా ఆలోబోరంతరేసుధా॥&lt;/poem&gt;|ref=4}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అహల్యాకేలికాలే౽భూత్కందర్పాణాం శతద్వయమ్।
తత్పంచబాణీభిన్నాక్షస్సహస్రాక్షో౽ధతాంగతః॥&lt;/poem&gt;|ref=18}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;సోమః ప్రీతికరః కుర్వన్ వనంసుభహువిద్రుమమ్।
సముద్రో౽గ్నిరివాభాతి దీప్తశ్రీసూఃసదానవః॥&lt;/poem&gt;|ref=36}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;స్ఫురద్ధిమకరాక్రాంతః ప్రకాశయన్నక్రమేణధృతిజనకః।&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>17s8ptz4km3nc1i5wdh3i2dlyteqrvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223850</id>
    <revision>
      <id>578278</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '884 ఆసీత్ అనుబంధము. అ స్తర్వర్తిశిఖా వాన్ సముద్ర ఇవ భాతిదీపోఒయం॥ 87 నిశాకరోత్సంగ నిషణ్ణతుంగ కురంగశృంగే జలథే ర్ని వాసః! పురానీమపయఃపయోధేర్నిర్మింథనాదిత్యవదన్మునీంద్రః॥ 48 సర...'</comment>
      <origin>578278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="e8ga5pz37t7pmtgka2qvkwqdbmt7nra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;884
ఆసీత్
అనుబంధము.
అ స్తర్వర్తిశిఖా వాన్ సముద్ర ఇవ భాతిదీపోఒయం॥ 87
నిశాకరోత్సంగ నిషణ్ణతుంగ కురంగశృంగే జలథే ర్ని వాసః!
పురానీమపయఃపయోధేర్నిర్మింథనాదిత్యవదన్మునీంద్రః॥ 48
సరోనిభేవ్యోమ్ని సి తాంశుకాభం శశాంకమంకఃకలయత్యముంయత్
అవై మ్యతః స్వచ్ఛకలాచ్ఛతారమాఖు; ఖనత్యంబర మంబుమ ధ్యే ॥ 49
మయూరమాలోక్యమహాంత మబ్ధిమండూక నుల్లస్యముఖేమహాహిః |
వివేళ వల్మీక విలంబిశంక్యం వధం హివామో విదధాతివేధాః ॥ 50
పూర్వా చలగ్భ్రావణి శృంగసంగి స్ఫురస్మహా నీలవిభావిలా సైః|
ప్రలిప్త మూర్తి ః ప్రతిభాతి కింను శ్యామాముఖే కజ్జలబిందురిందుః॥ 51
శుద్దోః శృంగం సప్త తాలప్రమాణం కల్యాణాద్రి స్పర్షపస్యైక దేశః|
బిందుస్సింధుః సింధుర ప్యేకబిందు; అబ్ధిముగ్గే సాధునీ చోపకారే 155
భూచక్ర శక్ర విలసన్మణీబంధ తాస్తి
_
తద్వచ్ఛ పంచశర శాసన శాలితా తే|
సల్లాం ఛనత్వమపి గాంగజలో షితత్వం|
హారే హరే హిమక రే మక రే క రేచ ॥ 59
జలముచి జలపూరం ముంచతిస్పష్ట శబ్దం
ప్రతిXజ ఇవ కోపాదూర్ధ్వ విన్యస్తహస్తాః
సపది సమువజా తోదన్వయావ్యాప్త వస్త్రాః
సరలిత కరదండాః కుంభి నో ్కంభః పిబన్తి ॥ 65
పసృమరమధు పాలీపాత సంపాత పుష్యత్
కమల బహుగంధం వింధ్యమధ్యాస్యవా ప్యాం!
జలగత నిజమూర్తిం వీక్ష్య మాణాన్నశంకం
నరలిత కందండాః కుంభి నో2ంభఃపిబంతి ॥ 66
తిలకమలిక
సంస్థం వీడ్య తే పక్మలా క్యాః
వృగమద గజరాజీ రాజితం యావదారు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8ga5pz37t7pmtgka2qvkwqdbmt7nra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578365</id>
      <parentid>578278</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="s7qqd7qb6200g8d0g3vhda5f2tq4h6y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అన్తర్వర్తిశిఖావాన్ సముద్ర ఇవభాతిదీపో౽యం॥&lt;/poem&gt;|ref=37}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నిశాకరోత్సంగ నిషణ్ణతుంగ కురంగశృంగే జలధే ర్నివాసః!
ఆసీత్ పురానీమపయఃపయోధేర్నిర్మింథనాదిత్యవదన్మునీంద్రః॥&lt;/poem&gt;|ref=48}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;సరోనిభేవ్యోమ్ని సితాంశుకాభం శశాంకమంకఃకలయత్యముంయత్।
అవైమ్యతః స్వచ్ఛకలాచ్ఛతారమాఖుఃఖనత్యంబరమంబుమధ్యే॥&lt;/poem&gt;|ref=49}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మయూరమాలోక్యమహాంత మబ్ధిమండూక మల్లస్యముఖేమహాహిః।
వివేశ వల్మీక విలంబిశంక్యం వధం హివామో విదధాతివేధాః॥&lt;/poem&gt;|ref=50}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పూర్వాచలగ్రావణి శృంగసంగి స్ఫురన్మహా నీలవిభావిలాసైః|
ప్రలిప్తమూర్తిః ప్రతిభాతి కింను శ్యామాముఖే కజ్జలబిందురిందుః॥&lt;/poem&gt;|ref=51}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మద్గోః శృంగం సప్తతాలప్రమాణం కల్యాణాద్రి స్పర్షపస్యైకదేశః।
బిందుస్సింధుః సింధురప్యేకబిందుః అబ్ధౌముగ్ధేసాధునీచోపకారే॥&lt;/poem&gt;|ref=55}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;భూచక్రశక్రవిలసన్మణిబంధ తాస్తి
తద్వచ్ఛ పంచశర శాసన శాలితాతే।
సల్లాం ఛనత్వమపి గాంగజలోషితత్వం
హారే హరే హిమకరే మకరే కరేచ॥&lt;/poem&gt;|ref=59}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;జలముచి జలపూరం ముంచతిస్పష్ట శబ్దం
ప్రతిXజ ఇవ కోపాదూర్ధ్వ విన్యస్తహస్తాః।
సపది సముపజా తోదన్వయావ్యాప్తవక్త్రాః
నరలిత కరదండాః కుంభి నో౽౦భః పిబన్తి॥&lt;/poem&gt;|ref=65}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పసృమరమధు పాలీపాత సంపాత పుష్యత్
కమల బహులగంధం వింధ్యమధ్యాస్యవాప్యాం।
జలగత నిజమూర్తిం వీక్ష్య మాణాన్సశంకం
నరలిత కందండాః కుంభి నో౽౦భఃపిబంతి॥&lt;/poem&gt;|ref=66}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;తిలకమలికసంస్థం వీక్ష్యతే పక్ష్మలాక్ష్యాః
మృగమద గజరాజీ రాజితం యావదాశు।&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7qqd7qb6200g8d0g3vhda5f2tq4h6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578366</id>
      <parentid>578365</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>578366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="ecpt6j8trs5i5kcab1lb0pa7rj2dtna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అన్తర్వర్తిశిఖావాన్ సముద్ర ఇవభాతిదీపో౽యం॥&lt;/poem&gt;|ref=37}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నిశాకరోత్సంగ నిషణ్ణతుంగ కురంగశృంగే జలధే ర్నివాసః!
ఆసీత్ పురానీమపయఃపయోధేర్నిర్మింథనాదిత్యవదన్మునీంద్రః॥&lt;/poem&gt;|ref=48}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;సరోనిభేవ్యోమ్ని సితాంశుకాభం శశాంకమంకఃకలయత్యముంయత్।
అవైమ్యతః స్వచ్ఛకలాచ్ఛతారమాఖుఃఖనత్యంబరమంబుమధ్యే॥&lt;/poem&gt;|ref=49}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మయూరమాలోక్యమహాంత మబ్ధిమండూక మల్లస్యముఖేమహాహిః।
వివేశ వల్మీక విలంబిశంక్యం వధం హివామో విదధాతివేధాః॥&lt;/poem&gt;|ref=50}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పూర్వాచలగ్రావణి శృంగసంగి స్ఫురన్మహా నీలవిభావిలాసైః|
ప్రలిప్తమూర్తిః ప్రతిభాతి కింను శ్యామాముఖే కజ్జలబిందురిందుః॥&lt;/poem&gt;|ref=51}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మద్గోః శృంగం సప్తతాలప్రమాణం కల్యాణాద్రి స్పర్షపస్యైకదేశః।
బిందుస్సింధుః సింధురప్యేకబిందుః అబ్ధౌముగ్ధేసాధునీచోపకారే॥&lt;/poem&gt;|ref=55}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;భూచక్రశక్రవిలసన్మణిబంధ తాస్తి
తద్వచ్ఛ పంచశర శాసన శాలితాతే।
సల్లాం ఛనత్వమపి గాంగజలోషితత్వం
హారే హరే హిమకరే మకరే కరేచ॥&lt;/poem&gt;|ref=59}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;జలముచి జలపూరం ముంచతిస్పష్ట శబ్దం
ప్రతిXజ ఇవ కోపాదూర్ధ్వ విన్యస్తహస్తాః।
సపది సముపజా తోదన్వయావ్యాప్తవక్త్రాః
సరలిత కరదండాః కుంభి నో౽౦భః పిబన్తి॥&lt;/poem&gt;|ref=65}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పసృమరమధు పాలీపాత సంపాత పుష్యత్
కమల బహులగంధం వింధ్యమధ్యాస్యవాప్యాం।
జలగత నిజమూర్తిం వీక్ష్య మాణాన్సశంకం
సరలిత కరదండాః కుంభి నో౽౦భఃపిబంతి॥&lt;/poem&gt;|ref=66}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;తిలకమలికసంస్థం వీక్ష్యతే పక్ష్మలాక్ష్యాః
మృగమద గజరాజీ రాజితం యావదాశు।&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecpt6j8trs5i5kcab1lb0pa7rj2dtna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223851</id>
    <revision>
      <id>578279</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కల్పలత. అమల జలలవాంతస్తావ దేవాస్య పానాత్ మశక గలకరం ధేహ స్తి యూధం ప్రవిష్టమ్ ॥ 67 భ్రమతికమలకో శేమత్త మాతంగ సంఘః సరలిత కరదండా; కుంభినో 20భఃపిబని । మశకగలకరం ధే హస్తి యూథం పవిష...'</comment>
      <origin>578279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="sm4qp1gbfwihwybh30wq7qzi8q34ags" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కల్పలత.
అమల జలలవాంతస్తావ దేవాస్య పానాత్
మశక గలకరం ధేహ స్తి యూధం ప్రవిష్టమ్ ॥ 67
భ్రమతికమలకో శేమత్త మాతంగ సంఘః
సరలిత కరదండా; కుంభినో 20భఃపిబని ।
మశకగలకరం ధే హస్తి యూథం పవిష్టమ్|
సముదిత మితిమంతౌ యఃప్రగేస ప్రయాతః ॥ 69
తర్తుం పర్వతసన్ని భేనక పినా లాబుంకృతాంవక్షసి।
ఈ ప్రం వీడ్య నిమజ్జతీమధనలు స్పృష్టాస్తరంతశ్శిలాః
లోకోనృత్య పరంవిభీషణ జనం ప్రే విద్యా హనేతూద్యమే
తుంబీ మజ్జతి సంతరంతి దృషదః ప్రేతో దివానృత్యతి॥ 80
ఆరాధుంకిల తార కేశ్వర మితా విద్యోతి యాకీర్తి తా।
ఆకాశే వనితాశ్చతుర్ద శదశగ్రీవాస్త్ర యోవింశతిః
తత్రాసన్ గిరి శే ఫ్రై సేదుషి నఖస్వస్సింధు చంద్రామల
కోడేషు ప్రతిబింబితాస్సహజయామూర్త్యా చలం కావ తే॥ ॥88
పృధ్వీచంద్ర శుచి ప్రభామల జలాకాసాః సుఖస్పర్శనా
భీష్ట ప్రాపక రత్న భాస్వదు భయప్రాంతాచ్ఛ గుచ్ఛావలిః |
ఏషాయైరవలో కి తాసుకృతిభిర్జానామి పుణ్యేన తై:
_
_
అష్టా ధూ రటిమూర్తయ ననతటేతన్వంగి దృష్తాస్త్ర వ॥85
దుద్ధ స్పర్ధి భిరై ంద వైః సముదిత తేభ పంచాననైః
కృత్స్నే ఒప్యం శుభిరింత రేధవలి తేద్యావాపృథివ్యోనికి
ధూమ్రాభంనయనాంజనాలికలసత్సిందూర పూరోద్భవమ్
కాలీ కజ్జలశోణిమాధవలయత్యర్థంనబో మండలమ్॥ 87
మగ్నాన్యర్క ఓపాసు నప్త తురంగా సా
స్యాంతర్గతా నిధ్రువమ్ |
గంగాయాంగగనానిసప్త గXనే గంగాస్త్రయోవింశతిః
కించైకాద శరుద్రమనక ధృతానన్మాలి చంద్రాంతరే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sm4qp1gbfwihwybh30wq7qzi8q34ags</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578367</id>
      <parentid>578279</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="6co5wi7hluuopl5u5yl1uex6wy986kt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అమల జలలవాంతస్తావ దేవాస్య పానాత్
మశకగలకరంధ్రేహస్తియూథం ప్రవిష్టమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=67}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;భ్రమతికమలకో శేమత్తమాతంగ సంఘః
సరలిత కరదండాః కుంభినో౽౦భఃపిబన్తి।
మశకగలకరంధ్రే హస్తియూథం ప్రవిష్టమ్
సముదిత మితిమంతా యఃప్రగేస ప్రయాతః॥&lt;/poem&gt;|ref=69}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;తర్తుం పర్వతసన్నిభేనక పినా౽లాబుంకృతాంవక్షసి
క్షిప్రంవీక్ష్య నిమజ్జతీమధనల స్పృష్టాన్తరంతశ్శిలాః।
లోకోనృత్య పరంవిభీషణ జనం ప్రేక్ష్యా౽హసేతూద్యమే
తుంబీమజ్జతి సంతరంతి దృషదః ప్రేతోదివానృత్యతి॥&lt;/poem&gt;|ref=80}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ఆరాద్ధుంకిల తారకేశ్వర మితా విద్యోతి యాకీర్తితా
ఆకాశే వనితాశ్చతుర్దశదశగ్రీవాస్త్రయోవింశతిః।
తత్రాసన్ గిరిశే ప్రసేదుషి నఖస్వస్సింధు చంద్రామల
క్రోడేషు ప్రతిబింబితాస్సహజయామూర్త్యాచలంకాపతేః॥&lt;/poem&gt;|ref=83}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పృథ్వీచంద్ర శుచి ప్రభామల జలాకాసాః సుఖస్పర్శనా
భీష్టప్రాపక రత్నభాస్వదు భయప్రాంతాచ్ఛ గుచ్ఛావలిః।
ఏషాయైరవలోకితాసుకృతిభిర్జానామి పుణ్యేనతైః
అష్టౌ ధూ ర్తటిమూర్తయ న్తనతటేతన్వంగి దృష్తాస్త్రవ॥&lt;/poem&gt;|ref=85}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;దుగ్ధ స్పర్ధి భిరైందవైః సముదిత ధ్వాంతేభ పంచాననైః
కృత్స్నే౽ప్యం శుభిరంతరేధవలితేద్యావాపృథివ్యోనిశి।
ధూమ్రాభంనయనాంజనాలికలసత్సిందూర పూరోద్భవమ్
కాలీ కజ్జలశోణిమాధవలయత్యర్థంనభోమండలమ్॥&lt;/poem&gt;|ref=87}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మగ్నాన్యర్క పిపాసు సప్తతురంగా స్యాంతర్గతాని ధ్రువమ్
గంగాయాంగగనాని సప్తగగనే గంగాస్త్రయోవింశతిః।
కించైకాద శరుద్రమస్తక ధృతాన్తన్మౌలిచంద్రాంతరే&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6co5wi7hluuopl5u5yl1uex6wy986kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223852</id>
    <revision>
      <id>578280</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '886 యత్సప్తగి అనుబంధము. తావత్యః ప్రతిమా గతాః సువిశదానై సరికీచాప రా॥ 98 రి కమండలూదర గతాన్యానాన్ని మగ్నాంత ర్తె ! గంగాయాంగగనాని సప్తగదనే గంగాస్త్రయోవింశతిః||94 రుదైర్భక్తి వశంవ...'</comment>
      <origin>578280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="2krzx4h2yqwk2ar3rkan4wwx9jaw1kq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;886
యత్సప్తగి
అనుబంధము.
తావత్యః ప్రతిమా గతాః సువిశదానై సరికీచాప రా॥ 98
రి కమండలూదర గతాన్యానాన్ని మగ్నాంత ర్తె !
గంగాయాంగగనాని సప్తగదనే గంగాస్త్రయోవింశతిః||94
రుదైర్భక్తి వశంవదై రుపద శైః సూరైరుపై కాద శైః
పూజ్యస్తే చపృథక్ పృథక్ బలిక తైరావాహనే పిసితాః |100
పంకవ్యోమవిహార దక్షమసమ శ్రీ నీలకంఠాశ్రయుమ్
రుచ్యా మిత్రసనుం దయాఖలు మహాకాలం ఘనంకుర్వతః
సోత్కం పానిమి షేక్ష్య మాణవిలసత్సతుక్కుక శ్రీజుషః
పానీయస్య దశాననస్య కబరీభారస్యతుల్యః క్రమః ॥ 104
పాథో దేర్మంధ కాలేసురధృతమమృతంలబ్ధమర్కా బ్ధిజాభ్యాం
స్వర్భానుప్రాయమానంకపటపటుపిబచ్ఛిన్న మూర్ధాచ్యు తేన!;
చక్రే సోమస్యవాక్యాదితిభు విలురితం భర్తృశో కార్తి చిత్తాః
శిష్యంతిస్తందపత్నః విధుభయవిధురం రాహువలో ధునాపి ॥ 105
ప్రత్యేకందిక్పతీశానిల తపన వసూన్ సన్నతన్వంయథాభూ
రశ్రాషీ.స్త్వంయథా చస్వర సహితల సన్మూర్చనా గ్రామ తాలాన్
కృష్ణాన్యస్తాస్య మౌళీక్షణ వదవస రేసా చచప్రమాదాత్
శీర్షాణాం సైవవంధ్యాతవనవతిర బూల్లో చనానామసీతిః ॥107
అస్మిన్ పాథోధిమం థే౬మృతహరణరుషా శౌరిణాభిన్న మాలి
స్కందః విధుభయవిధురం రాహువలో నాపి
P
0
శ్యామం శోకార్త నాద స్తడి దమలరుచో మేఘమా శంక్యతళ్తే
ధత్తేశృత్యంమయూరఃప్రముదిత హృదయః పాతు వాగిత్యుమాయాః 80&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2krzx4h2yqwk2ar3rkan4wwx9jaw1kq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578368</id>
      <parentid>578280</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="sq1kgaz9sehjo6ilfeajobhvccgcn00" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;తావత్యః ప్రతిమా గతాః సువిశదానై సర్గీకీచాపరా॥&lt;/poem&gt;|ref=93}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;యత్సప్తర్షి కమండలూదర గతాన్యానాన్నిమగ్నాంతర్తె।
గంగాయాంగగనాని సప్తగదనే గంగాస్త్రయోవింశతిః॥&lt;/poem&gt;|ref=94}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;రుద్రైర్భక్తి వశంవదైరుపదశైః సూరైరుపైకాదశైః।
పూజ్యన్తే చపృథక్ పృథక్ బలిశతైరావాహనే పిస్థితాః॥&lt;/poem&gt;|ref=100}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పంకవ్యోమవిహార దక్షమసమశ్రీ నీలకంఠాశ్రయమ్
రుచ్యా మిత్రసమం దయాఖలు మహాకాలం ఘనంకుర్వతః।
సోత్కం పానిమిషేక్ష్య మాణవిలసత్సతపుక్ష్కకశ్రీజుషః
పానీయస్య దశాననస్య కబరీభారస్యతుల్యః క్రమః॥&lt;/poem&gt;|ref=104}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పాథోదేర్మంథ కాలేసురధృతమమృతంలబ్ధమర్కాబ్ధిజాభ్యాం
స్వర్భానుప్రాయమానంకపటపటుపిబచ్ఛిన్నమూర్ధాచ్యుతేనః।
చక్రే సోమస్యవాక్యాదితిభు విలురితం భర్తృశోకార్తిచిత్తాః
శ్లిష్యంతిస్కందపత్న్యః విథుభయవిధురం రాహువక్షోధునాపి॥&lt;/poem&gt;|ref=105}} 
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ప్రత్యేకందిక్పతీశానిల తపన వసూన్ సన్నతన్త్వం యథాభూ
రశ్రౌషీస్త్వంయథా చస్వరసహితలసన్మూర్చనాగ్రామతాలాన్।
కృష్ణాన్యస్తాస్య మౌళీక్షణ వదవసరేసా చసాచప్రమాదాత్
శీర్షాణాం సైవవంధ్యాతవనవతిరబూల్లోచనానామసీతిః॥&lt;/poem&gt;|ref=107}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అస్మిన్ పాథోధిమంథే౽మృతహరణరుషా శౌరిణాభిన్నమౌలి
శ్లిష్యంతిస్కందపత్న్యః విథుభయవిథురం రాహువక్షోనాపి।
శ్యామం శోకార్త నాద స్తడి దమలరుచో మేఘమాశంక్యతత్తే
ధత్తేనృత్యంమయూరఃప్రముదితహృదయః పాతువాగిత్యుమాయాః॥&lt;/poem&gt;|ref=80}}
{{Center|———————}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sq1kgaz9sehjo6ilfeajobhvccgcn00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికల్పలత/అనుబంధము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223853</id>
    <revision>
      <id>578281</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = దేవేశ్వరుడు  | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు  | విభాగము  = అనుబంధము  | ముందరి = [[../విజ్ఞాపనము/]]  | తదుపరి =   | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1930 }}  &lt;pages ind...'</comment>
      <origin>578281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="hfs8zerzttij1z868cngncyu3b8k8ht" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = దేవేశ్వరుడు
 | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
 | విభాగము  = అనుబంధము
 | ముందరి = [[../విజ్ఞాపనము/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu&quot; from=345 to=348 /&gt;</text>
      <sha1>hfs8zerzttij1z868cngncyu3b8k8ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223854</id>
    <revision>
      <id>578283</id>
      <timestamp>2026-09-12T13:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="tcfrdqtu26solx8zew2pghe6h0om508" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;అప్పు తెచ్చి సార్వజనికకార్యములు చేయరాదని నాకు మొదటినుండియు తెలియును. ధనముతక్క మిగిలిన, ఏవిషయమునందయినను వాగ్దానములఁ బాటింపనగును. వాగ్దానము చేసినవారు మరల దాని నట్లే చెల్లించుకొనుట నే నెన్నఁడును ఎఱుఁగను. నేటాలుభారతీయులుగూడ దీనికి భిన్నులు కారు. ముందు డబ్బు చూచికొనక ఏ పనియు మొదలు పెట్టకపోవుటచే కాంగ్రె సెన్నఁడును ఋణగ్రస్తము కాలేదు.

నా సహచరులు నూతనసభ్యులను చేర్ప నమితోత్సాహమును జూపిరి. ఆ పని వారి కెంతో వేడుకయాయెను. దానితోఁగూడ వారికి అనుభవమును కలిగెను. అనేకులు సంతోషముతో ధనసాహాయ్యకము చేయఁ దొడఁగిరి. దూరప్రదేశములలో గ్రామములందు ఉద్యమమును వ్యాపింపఁజేయుట కష్టతర మాయెను. ప్రజాసేవ యన
నేమియో ప్రజకు తెలియదు. అయినను చాల దవ్వులనుండు గొప్ప గొప్ప వర్తకులుగూడ ఉదారతతో మమ్ము బిలిచి ధన మిచ్చుచుండిరి.

ఈ యాత్రలో నొకసారి ఒక సంకటము పొందనాయెను. ఒకదాత ఆఱుపౌను లిచ్చునని మే మనుకొంటిమి. కాని అతఁడు మూఁడు పౌనులకు పైని చిల్లిగవ్వయేని యెక్కుడీయనని పట్టుపట్టెను. మే మా స్వల్పధనమునే అతనికడ కొనినచో మిగిలినవారును అంతియ యిత్తురు. కాఁగా ఎక్కువ వసూలు కాదు. నాఁడు రేయి చాల
గడచిపోయెను. మాకందఱకు చాల నాఁకలిగా నుండెను. కాని మే మనుకొనిన మొత్తము రానిదే అన్న మెట్లు తిందుము? ఎంత బతిమాలినను ఫలము కలుగలేదు. దాత పట్టినపట్టు విడువలేదు. పట్టనమునందలి వర్తకులందఱు చెప్పి చూచిరి. మే మందఱమును రాత్రి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|228}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcfrdqtu26solx8zew2pghe6h0om508</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223855</id>
    <revision>
      <id>578284</id>
      <timestamp>2026-09-12T13:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="1031qssdh0tomf9m43ml9ujb68ww3ab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||19 నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెసు}}&lt;/noinclude&gt;యంతయు వానితో వేఁగితిమి. అతఁడును, మేమును ఒకరికొకర మొక్కెంతయైన లొంగకుండుటకు నిశ్చయించుకొంటిమి. నాసహచరులలో చాలమంది మిక్కిలి కినిసిరిగాని సౌజన్యమును కొంచెమేనియు విడువలేదు. తుదకు తూర్పురేక లుదయించునపుడు అతఁడు మాకు ఆఱుపౌను లిచ్చెను ; విందు చేసెను. ఇది టోంగాటా పత్తనమున జరిగెను. అయినను ఉత్తరపుటెల్లన స్టేంగర్ పత్తనము మొదలు దేశమధ్యమున
నున్న చార్లెస్నుటౌ వఱకును ఇది ప్రతిధ్వనించెను. దీనివలన మాకు చందావసూళ్లపని తేలికయాయెను.

కాని మా కర్తవ్య మొక ధనసంగ్రహణమే కాదు. కావలసిన దానికంటె ఎక్కువ డబ్బును దగ్గఱఁ బెట్టుకొనరా దనుతత్త్వమును నేను మున్నే నేర్చియుంటిని.

సభలు అక్కఱబట్టి ప్రతివారమును, ప్రతినెలయు జరిగెడివి. ప్రతిసభయందును వెనుక జరిగిన సభాకార్యక్రమ మెల్ల వినిపింపఁబడు చుండెడిది ; చర్చలు జరిగెడివి. ఇట్టి చర్చలలో క్లుప్తముగ శాఖాచంక్రమణము చేయక మాటలాడురీతి ప్రజకు తెలియదు. ప్రసంగించుటకు అందఱును వెనుకాడుచుండిరి. సభలలో జరుగవలసిన రీతిని వారికిఁ దెలిపితిని. వారు దానిని బాటించుచుండిరి. వారు ఉపన్యసించు టొకవిద్య యని గ్రహించిరి. ఉపన్యాసమన =నేమియో యెఱుఁగని వారుగూడ ఆలోచించి ఉపన్యసింపఁ గడఁగిరి.

సార్వజనికకార్యములందు సాదరుఖర్చులు గూడ మితిమీఱి పోవుట నే నెఱిఁగి మొదట రసీదుపుస్తకములఁగూడ అచ్చొత్తింప వల దనుకొంటిని. నాకడ సైక్లోస్టయిలు కలదు. దానిమీఁదరసీదులకు,
రిపోర్టులకు ప్రతులు తీయించుచుంటిని:- కాంగ్రెసు-కోశము సంపూర్ణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|229}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1031qssdh0tomf9m43ml9ujb68ww3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223856</id>
    <revision>
      <id>578285</id>
      <timestamp>2026-09-12T13:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3282" sha1="kn23a8cfvyadgja2og27jrlyd4abf96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;ముగ నుండి సభ్యుల సంఖ్య యెక్కుడై పని మిక్కుటముగా నున్నపుడు మాత్రమే యిట్టివాని నచ్చొత్తించుచుంటిని. ఇట్టిసంఘము లన్నిటికిని పొదుపు అత్యావశ్యకము. అయినను చాల చోటుల ఇటులు
జరుగుట లేదని నాకు తెలియును. కావున చిన్నదయినను ముందు అభివృద్ధికి రావలసిన యీ సంస్థను గుఱించిన విశేషము లన్నియు వ్రాయఁదగు నని తలఁచితిని.

ప్రజలు తాము చెల్లించిన మొత్తములకు రసీదులు పుచ్చుకొనఁ గోరువారు కారు. అయినను మేము తప్పక రసీదు లిచ్చుచుండువారము. ఈ రీతిగా పైసకును లెక్కవ్రాయఁబడుచుండెను. అటులగుట ఈనాఁడు పరీక్షించినను 1894 సంవత్సరమున నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెసు లెక్కలు బరాబరుగ నుండునని ధైర్యముతో చెప్పఁగలను. ఏ సంఘమున కైనను తప్పులేని లెక్కలే జీవము. లెక్కలు సరిగా లేనిచో సంఘమున కపకీర్తి. లెక్కలను శుద్ధముగా నుంచనిచో సత్యమును శుద్ధముగా నుంచుట అసంభవము.

ఆదేశముననే పుట్టి పెరిఁగి విద్యావంతులయన భారతీయులకు సేవ చేయుట ఈ కాంగ్రెసుయొక్క రెండవ పని. ఇందులకు 'కలోనియల్ బారన్ ఇండియన్ ఎడ్యుకేషనల్ అసోసియేషన్' అను ఒక సంఘము స్థాపింపఁబడెను. ఇందలి సభ్యు లందఱును విద్యావంతులయిన పిన్నవారు. వారు కొలఁదిగా చందాలు చెల్లించుచుండిరి. వీరి కష్టముల ప్రజకు తెలుపుట, వీరి తెలివిని పైకిఁ దీయుట, వీరికిని హిందూదేశపు వర్తకులకును నెయ్య మలవఱుచుట, వీరిని వీరి శాఖకు సేవచేయఁ దెలుపుట - ఇవి ఈసంఘము పని. ఇది యొకవిధమగు వాద వివాదసమితి. అందలి సభ్యులు నియతకాలముల తప్పక పలువిష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|230}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kn23a8cfvyadgja2og27jrlyd4abf96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223857</id>
    <revision>
      <id>578286</id>
      <timestamp>2026-09-12T13:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="eujosn147pjloeuuauzrto3b5zj4efc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||19 నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెసు}}&lt;/noinclude&gt;యములపై చర్చలు చేయుచుండిరి. ఈ సంఘమునకు ఒకచిన్న గ్రంథాలయము కూడ ఏర్పాటు చేయఁబడెను.

ప్రచారమొనరించుట కాంగ్రెసుయొక్క మూఁడవ పని. దక్షిణ-ఆఫ్రికాయందును, ఇంగ్లాండునందును ఉన్న ఆంగ్లేయులకును, భారతీయులకును నేటాలులోని వాస్తవము తెలుపవలయును. ఈ యుద్దేశము లోపలఁ బెట్టుకొని రెండు కరపత్రములు వ్రాసితిని. 'దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోని ప్రతిబ్రిటిషువానికిని ఒక విన్నపము&lt;ref&gt;An appeal to every Briton in South-Africa.&lt;/ref&gt;' అనున దొకటి. ఇందు నేటాలు భారతీయుల స్థితిగతులు సోదాహరణముగ వివరింపఁబడినవి. 'భారతీయుల వోటుహక్కును గుఱించి ఒక విన్నపము&lt;ref&gt;The Indian franchise-An Appeal.&lt;/ref&gt;' అనునది రెండవది. ఇందు భారతీయుల వోట్లహక్కును గుఱించి అణాపైసలతో సమస్తము వ్రాయఁబడెను. నే నీరెంటిని వ్రాయుటకు కడు
శ్రమపడితిని. శ్రమపడినందులకు ఫలమబ్బెను. అవి విరివిగా ప్రచురమై పోయెను.

ఈ యలజడివలన దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోని భారతీయులు చాల మంది మిత్రులయిరి. ఇంగ్లాండునందు, హిందూదేశము నందును గల అన్ని పక్షములయొక్కయు ఆదరము చేకూఱెను. ముందు చేయవలసిన పనికి నీతియు రీతియు కానవచ్చెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|231}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eujosn147pjloeuuauzrto3b5zj4efc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223858</id>
    <revision>
      <id>578287</id>
      <timestamp>2026-09-12T13:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="ctd61pqp2encl822awktajy8k3y62ol" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}20&lt;/p&gt;

{{p|fs125}}బాలసుందరము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|'యా}}దృశ్రీ భావనా యత్ర సిద్ధిర్భవతి తాదృశీ&lt;ref&gt;ఎవనికి ఎటువంటి తలఁపు కలుగునో, వానికి అటువంటి ఫలము కలుగును.&lt;/ref&gt;' అనునది అనేకవిషయములలో నా కనుభవ మాయెను. పేదలకు సాయపడుట నాకు ప్రబలాభిలాష. ఆ యభిలాష న న్నా పేదలలోఁ గలిపివైచి నాకు వారితోడి సంబంధము ననాయాసముగా బంధించి వైచెను.

నేటాలు కాంగ్రెసునందు అచటఁ బుట్టిన భారతీయులును, ఉద్యోగులును సభ్యులుగా జేరినను గిరిమిటియా లందు చేరకుండిరి. కాంగ్రెసు ఇంకను వారి పరము కాలేదు. వారు చందాలిచ్చి సభ్యులుగాఁ జేరఁజాలరు. ఎపుడు కాంగ్రెసు వారికి సాయముచేయునో అపుడు వీరును సన్నిహితులు కాఁగలరు. ఇట్టి దొకటి తలఁపని తలఁపుగా సంఘటించెను. అది ఈసమయముననే పొసఁగునని కాంగ్రెసువారు గాని, నేనుగాని సిద్ధపడి యుండలేదు. నేను ప్లీడరీ మొదలుపెట్టి నాఁటికి మూఁడో నాలుగో నెలలు. ఇంకను కాంగ్రెసునకు శైశవము
పోలేదు. ఈరోజులలో ఒకరోజున ఒక అఱవయతఁడు తలగుడ్డదీసి చేతఁబట్టుకొని, ఏడ్చుచు నాముందు నిలువఁబడెను. ఇతఁడు కట్టుకొన్నవి చినుఁగు పాఁతలు. ఒడలున వడఁకు. ముందటి రెండుపండ్లు ఊడిపోయెను. ఆ కుదుళ్లనుండి నెత్తురు కాఱుచుండెను. యజమాని ఇతనిని చావ బాఁదెను. నా గుమాస్తా అఱవ. అతనివలన ఇతనికథ తెలిసెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|232}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctd61pqp2encl822awktajy8k3y62ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223859</id>
    <revision>
      <id>578330</id>
      <timestamp>2026-09-12T21:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="gm4u8lp2gq5void1970cbrv5sj9ftty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||20 బాలసుందరము}}&lt;/noinclude&gt;వానిపేరు బాలసుందరము. దర్బానులో ప్రసిద్ధుఁడైన ఒక తెల్లవాని కడ ఇతఁడు ఇండెంచెర్డు కూలి. యజమానికి ఏదోమాటమీఁద కోపము పెరిఁగెను. ఒడలుతెలియక పట్టుకొని బాఁదెను. బాలసుందరము
ముందరిపండ్లు రెం డెగిరిపోయెను.

బాలసుందరమును డాక్టరుకడకుఁ బంపితిని. అపుడచట తెల్లడాక్టరులే కలరు. బాలసుందరము దెబ్బలను గుఱించి డాక్టరుసర్టిఫికెట్టు తీసికొని మేస్ట్రీటువద్ద అతనిచే ఆఫిడవిట్టు దాఖలు చేయించితిని. మేస్ట్రీటు అఫిడవిట్టు చదువుకొని కోపముగొని వెంటనే అతని యజమానికి సమనులు పంపెను.

యజమానికి శిక్షవేయించుట సుతరాము నాఉద్దేశము కాదు. ఎటులయినను ఆ యజమాని కడనుండి బాలసుందరమును విడుదలచేయించుట నా ఉద్దేశము. ఇండెంచెర్డు కూలితనమును గుఱించిన చట్టమును
చదివితిని. ఎవఁడేని కూలివాఁడు ఏమియు తెలుపకుండ లేచిపోవుచో యజమాని సివిల్ కోర్టులో దావా వేసికొనవలెను. ఇండెంచర్డు కూలివాఁ డటులు లేచిపోవుచో యజమాని చేయవలసినది పూర్తిగవేఱు. వానిపై క్రిమినల్‌కేసు పెట్టవలెను. నేరముగనుక నిక్కమైనచో శిక్షయు వేయింపవచ్చును. కావుననే 'ఈ యిండెంచర్డు కూలితనమును, బానిసతనమును ఒక్కటే' అని సర్ విలియమ్ హంటరుగా రనియున్నారు. యజమానికి బానిసీఁ డెట్టి యాస్తియో ఇండెంచెర్డు కూలియు అట్టి యాస్తియే.

బాలసుందరమువిడుదలకు రెండేదారులు. ఇండెంచెర్డుకూలి వారికి ప్రొటెక్టరు అని ఒకఁడుండును. అనఁగా వారి రక్షకుఁడు. అతనితోచెప్పి కట్టడి తప్పింపవలయును, లేదా మఱొక యజమాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|233}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gm4u8lp2gq5void1970cbrv5sj9ftty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223860</id>
    <revision>
      <id>578331</id>
      <timestamp>2026-09-12T21:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="46hk1yb14pgq7dfqj41zlz46h7p765v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;కడకు బదిలీ చేయింపవలయును. ఒప్పుదలమీఁద బాలసుందరము యొక్క యజమానిచేతనే విడుదల పెట్టించుట రెండవదారి. ఇటు లాలోచించి ముందు ఆ యజమానితో నిటు లంటిని :

'మీమీఁద నేరమును బలపఱిచి యెటులేని మిమ్ము శిక్షింపఁజేయుట నా యుద్దేశము కాదు. అతని నతిక్రూరముగ బాఁదుట మీకును ఇప్పటికి తెలిసివచ్చియుండును. మీరు మీ కరారునామా నెవరికేని మార్చినచో నాకుఁజాలును.' దీనికతఁడు తత్క్షణ మంగీకరించెను. అటుపిమ్మట నేను రక్షకుని జూచితిని. ఆయనయు ఒప్పుకొనెను. కాని ఒక క్రొత్తయజమాని కావలయును.

ఒక తెల్లయజమానికి వెదకులాడితిని. నాఁడు భారతీయు లెవరును ఇండెంచెర్డుకూలీల భరింపఁజాలకుండిరి. నా కప్పటికి కొలఁదిమంది తెల్లవారితోడనే పరిచయము. ఒకరికి ఈ సంగతి తెలిపితిని. అతఁడు దయతో ఒప్పుకొనెను. నే నాతనికి కృతజ్ఞుఁడనైతిని. మేస్ట్రీటు బాలసుందరముయజమానిపై నేరము మోపి తన కరారు
నామాను మఱొకనికి బదిలీచేయుట కనుమతించెనని రికార్డు చేసెను.

బాలసుందరముకేసు కూలీలలో ప్రాఁకిపోయెను. నాకు 'గిరిమిటియాబంధు'వని పేరు వచ్చెను. నా కీసంబంధమువలన పరమసంతోషము కలిగెను. ఇఁక ప్రతిదినము మా ఆఫీసుకు గిరిమిటియాలు ప్రవాహముగా రాఁదొడఁగుటచే వారి కష్టసుఖము లెఱుఁగుటకు నా కవకాశము కలిగెను.

ఈ కేసువిషయము దూరముననున్న మదరాసునఁగూడ ప్రతిధ్వనించెను. ఆరాష్ట్రమునందలి వివిధ ప్రదేశములనుండి నేటాలునకువచ్చిన గిరిమిటియాలు తమగిరిమిటియా సోదరులవలన నీ వార్తను తెలిసికొనిరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|234}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46hk1yb14pgq7dfqj41zlz46h7p765v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223861</id>
    <revision>
      <id>578333</id>
      <timestamp>2026-09-12T21:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="1jyiumu9lp5v7o5zglsm7alhinwl9c7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||20 బాలసుందరము}}&lt;/noinclude&gt;ఈ కేసు మహాగొప్పది కాదు. కాని నేటాలులో తమకు న్యాయము సాధింపఁగలవాఁ డొకఁడు బయలుదేరె ననువార్తయే గిరిమిటియాల కెల్ల తృప్తిని, ఉత్సాహమును కలిగించెను.

బాలసుందరము నాకడకు వచ్చినపుడు తలపాగ తీసి చేతఁ బట్టుకొని యుండెనని చెప్పియుంటిని. ఈ దృశ్యమున ఒక విచిత్రమగు కరుణరసముతో మన నైచ్య మంటుకొనియున్నది. నా పాగను తీసివేయు మనినప్పటి సంఘటనమును వ్రాసియుంటిని. తెల్లవాని జూడఁబోవుచో గిరిమిటియాగాని, క్రొత్త భారతీయుఁడుగాని తన తలపైని టోపీనిగాని, పగిడీనిగాని, పాగనుగాని తీసి చేతఁ బట్టుకొనవలయును.
రెండుచేతులు జోడించి నమస్కరించినను అది అత్యల్పము. బాలసుందరము నాకడఁ గూడ నిటులు చేయవలయు ననుకొనెను. ఇట్టిచేతను చూచుట కిదే నాకు తొలిసారి. ఇది నాకు చిన్నతనముగా నుండెను.
నేను బాలసుందరముతో పాగను జుట్టుకొమ్మంటిని. అతఁడు చాల సంకోచముతో పాగను చుట్టుకొనియెను. కాని అపు డతనిమోమున సంతోషకళ కనిపించెను.

తమ తోడిమానవులను నీచపఱచుటచే తమకు గౌరవము వచ్చు ననుకొనువారి యుద్దేశము నా కెన్నటికిని అగోచరము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|235}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jyiumu9lp5v7o5zglsm7alhinwl9c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223862</id>
    <revision>
      <id>578334</id>
      <timestamp>2026-09-12T21:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="46a8nt0uvzl2kgo3kgpva73z89h3hxo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}21&lt;/p&gt;

{{p|fs125}}మూఁడు పౌనుల పన్ను&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|బా}}లసుందరము కేసుతో నాకు గిరిమిటియాల సంబంధ మెక్కువ ఆయెను. అది యటుండె. ఎక్కువ పన్నులు వేసి సర్కారువారు వీరి నలజడి పెట్టుటవలననే వీరి స్థితిని గుఱించి లోఁతుగా చదువుట ఆవశ్యక మాయెను.

1894 సంవత్సరమున నేటాలు సర్కారువారు గిరిమిటియాలకు సాలుకు తలకు 25 పౌనులు అనఁగా 375 రూకలు పన్ను కట్టుటకు బిల్లు తయారు చేసిరి. దీనిని చూచి నేను దిగ్ భ్రాంతుఁడనైతిని. ఈ విషయమును కాంగ్రెసులో చర్చకు తెచ్చితిని. అందు ఈ బిల్లును ప్రతిఘటించుటకు ప్రబలప్రయత్నములు చేయుట కేకగ్రీవముగా నిశ్చయింపఁబడెను.

ఈపన్నునకు మూలకారణము లఘువుగా ముందు తెలియఁజెప్పుదును. 1860 సంవత్సరప్రాంతములలో నేటాలునందలి తెల్లవారు అచటి భూములు చెఱకుఁదోఁటల కనుకూలము లని గ్రహించిరి. అపుడు వా రా దేశమున కూలీలకు చిక్కుపడిరి. ఆదేశమునందలి జూలూ జాతివా రీకూలికిఁ దగరు. ఇతరదేశములనుండి పని బాగులవారు రానిచో బెల్లము, పంచదారయు తయారుచేయుట అశక్యము. దానిచే నేటాలుసర్కారువారు ఇండియాసర్కారువారితో సంప్రతించి భారతదేశమునుండి కూలివారిని వలసగొనిపోవుటకు (రిక్రూట్) అనుమతి పొందిరి. ఈ కూలిజనము నేటాలులో అయిదేండ్లు పనిచేయు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|236}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46a8nt0uvzl2kgo3kgpva73z89h3hxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223863</id>
    <revision>
      <id>578335</id>
      <timestamp>2026-09-12T21:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="78gmre7t71y1dy9e7bxj5jpf89y73d4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||21 మూఁడు పౌనుల పన్ను.}}&lt;/noinclude&gt;నటులు గిరిమిటుమీఁద (కరారునామా) సంతకము చేయవలెను. గడువుదాఁటుపిదప వారి యిష్టము.  అనఁగా అచటనే నివసింపఁదలఁచినచో నివసింపవచ్చును. శక్తి యున్నచో భూమి బుట్ర కొనవచ్చును. ఇవి
తెల్లవారు అపుడు గిరిమిటియాలకు పెట్టిన ఆశలు. వారి ఉద్దేశ మేమనఁగా : ఈ అయిదేండ్లు దాఁటినపిదపఁగూడ భారతీయుల ఒడలి కష్టమువలన తమ పంటలను వృద్ధి చేసికొనవచ్చును - అని.

అయితే భారతీయులు తెల్లవా రనుకొన్నంతకంటె ఎక్కువ లాభకారులైరి. వారు రకరకముల కూరగాయల నధికముగ పండింపఁదొడఁగిరి. ఇండియానుండి చాలరకముల విత్తనములు తీసికొనిపోయి అచట పెంచి పండించి అచటి కూరగాయలను చౌకగా గిట్టునటులు చేసిరి; మావితోఁటలఁ బెంచిరి. వీ రింతటితో ఆఁగలేదు. దీనితోపాటు వర్తకముగూడ చేయసాగిరి. ఇండ్లు కట్టుకొనుటకు స్థలములు కొనఁదొడఁగిరి. కొందఱు కూలివాండ్రు భూస్వాము లైరి. భారతదేశమునుండి వర్తకులు కొందఱు వీరితోపాటు వెళ్లి అచట పాతుకొని
పోయిరి. ఇట్టివారిలో కీ. శే. సేట్ అబు బకర్ అమద్ గారు. ప్రప్రధములు. వారు కొలఁదికాలములో తమ వ్యాపారమును బాగుగా సాగించిరి.

ఇదియంతయు చూచి తెల్లవర్తకులు కలబెల పడిరి. నల్లవారిని పిలుచుకొని వెళ్లునపుడు వీరికిఁ గల వర్తకపుతెలివిని తెల్లవా రెఱుఁగరు. భారతీయులు స్వతంత్రవ్యావసాయికు లయినచో, ఎటులో ఓర్వవచ్చునుగాని వర్తకములో పోటీపడినచో ఓర్వవచ్చునా?

భారతీయులయెడ అసూయకలుగుట కిది మూలకారణము. దీనికి మరికొన్ని కారణములును చేరెను. నల్లవారి జీవితమునందలి నానా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|237}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78gmre7t71y1dy9e7bxj5jpf89y73d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:కవికల్పలత</title>
    <ns>1</ns>
    <id>223864</id>
    <revision>
      <id>578345</id>
      <timestamp>2026-09-13T03:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అనువాదకుడు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>578345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="fkbyt3taeulojk67pgryjtglw0fa2s7" xml:space="preserve">== అనువాదకుడు ==
ఆయన తనపేరు అలాగే వ్రాసుకున్నారు. మనం మార్చడం బాగుండదు. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 03:38, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fkbyt3taeulojk67pgryjtglw0fa2s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223865</id>
    <revision>
      <id>578356</id>
      <timestamp>2026-09-13T05:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '&lt;! -- !&gt;'</comment>
      <origin>578356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8" sha1="hg5oaz4e97scnyoy9j2pnu3qfa6tt5b" xml:space="preserve">&lt;! -- !&gt;</text>
      <sha1>hg5oaz4e97scnyoy9j2pnu3qfa6tt5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578357</id>
      <parentid>578356</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <origin>578357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="66ojglj7ob0io1w813mg9hre92udd1e" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి
| అనువాదం=
 | విభాగము  = నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)
 | ముందరి = [[../12. ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]
 | తదుపరి =[[../14]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2021
}}
&lt;pages index=&quot;Hello Doctor Final Book.pdf&quot; from=147 to=148 /&gt;

[[వర్గం:హలో...డాక్టర్ వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>66ojglj7ob0io1w813mg9hre92udd1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578358</id>
      <parentid>578357</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>578358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="qmlv8068ewotv9js6dskfznjn94it11" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి
| అనువాదం=
 | విభాగము  = 13. నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)
 | ముందరి = [[../ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]
 | తదుపరి =[[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2021
}}
&lt;pages index=&quot;Hello Doctor Final Book.pdf&quot; from=147 to=148 /&gt;

[[వర్గం:హలో...డాక్టర్ వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>qmlv8068ewotv9js6dskfznjn94it11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578359</id>
      <parentid>578358</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>578359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="g0pafoin8yd7orlqsd4tg9z8gbe6tcj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి
| అనువాదం=
 | విభాగము  = 13. నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)
 | ముందరి = [[../ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]
 | తదుపరి =[[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2021
}}
&lt;pages index=&quot;Hello Doctor Final Book.pdf&quot; from=147 to=158 /&gt;

[[వర్గం:హలో...డాక్టర్ వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>g0pafoin8yd7orlqsd4tg9z8gbe6tcj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>578360</id>
      <parentid>578359</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Arjunaraoc, [[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)]] పేజీని [[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము]] కు తరలించారు: విషయసూచిక సమస్య పరిష్కారానికి</comment>
      <origin>578359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="g0pafoin8yd7orlqsd4tg9z8gbe6tcj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి
| అనువాదం=
 | విభాగము  = 13. నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)
 | ముందరి = [[../ఉబ్బు సిరలు (Varicose veins)]]
 | తదుపరి =[[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2021
}}
&lt;pages index=&quot;Hello Doctor Final Book.pdf&quot; from=147 to=158 /&gt;

[[వర్గం:హలో...డాక్టర్ వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>g0pafoin8yd7orlqsd4tg9z8gbe6tcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223866</id>
    <redirect title="హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము" />
    <revision>
      <id>578361</id>
      <timestamp>2026-09-13T05:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>364</id>
      </contributor>
      <comment>Arjunaraoc, [[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము (Deep vein thrombosis - Pulmonary artery embolism)]] పేజీని [[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము]] కు తరలించారు: విషయసూచిక సమస్య పరిష్కారానికి</comment>
      <origin>578361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="6gb5pw7jhbuugx95u6r9mcih4leccmd" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[హలో...డాక్టర్/నిమ్మసిర రక్తఘనీభవనము - పుపుస ధమని అవరోధకము]]</text>
      <sha1>6gb5pw7jhbuugx95u6r9mcih4leccmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223867</id>
    <revision>
      <id>578372</id>
      <timestamp>2026-09-13T09:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="6xkr1hvdmsfgziw58qs4s779ifj8y2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;పద్ధతులు, కొంచెము వ్యయముతో మప్పితముగా మనఁగలుగుట, అల్పలాభసంతోషము, ఆరోగ్యనియమ విషయములందలి ఉదాసీనత, చుట్టుపట్టులను శుచిగ నుంచుకొనుటలో అశ్రద్ధ, ఇండ్లను మరమ్మతు
చేయించి బాగుచేసుకొనుటకు పిసినిగొట్టుతనము ఈమొదలగున వన్నియు మతభేదముతో కలిసి జాతివైషమ్యమను అగ్నిహోత్రమును ప్రజ్వలింపఁజేసెను. ఇది మునిముందు వోటుహక్కు తొలఁగించు బిల్లు - రూపముగను, పిదప గిరిమిటియాలకు తలపన్ను కట్టు శాసనరూపముగను ప్రత్యక్షమాయెను. ఈ శాసనములే కాక పెక్కు చిక్కు లిదివరకే మొలకెత్తి యున్నవి. గిరిమిటియాలను, గిరిమిటికాలము అయిదేండ్లు ముగియక మునుపే - అనఁగా ఇండియాచేరిన తర్వాతనే ముగియునట్టు బలాత్కారముగ పంపివేయుట. ఈశాసనముల మొదటి సూచిన యిది : ఇండియాసర్కారువారు దీని కంగీకరించునట్లు లేదు. పిదప ఈక్రింది రీతిగా కొన్ని షరతులు ఉద్దేశింపఁబడెను.

1. గిరిమిటియాలు తమ నియమితకాలము చెల్లిపోయినంత ఇండియాకు లేచిపోవలయును. కానిచో

2. రెండేండ్ల కొకతూరి క్రొత్తఒడంబడిక వ్రాయుచుండవలయును. ఒడంబడిక వ్రాసినపుడెల్ల జీతము కొంచెము కొంచెము వృద్ధి చేయఁబడుచుండును.

3. మఱి క్రొత్త ఒడంబడిక వ్రాయక ఇండియాకును తిరిగిపోక నేటాలులోనే ఉండినచో సాలుకు 25 పౌనులు, అనఁగా 375 రూకల పన్ను చెల్లించు చుండవలయును.

ఈ ఫైసలాను ఇండియాసర్కారువారిచే మంజూరు చేయించుటకు సర్ హెన్రీ బిన్‌సు, మేసన్ అనువారు ఇండియాకు వచ్చిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|238}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xkr1hvdmsfgziw58qs4s779ifj8y2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223868</id>
    <revision>
      <id>578373</id>
      <timestamp>2026-09-13T09:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="ra2n3jm57a63iwaezyls922vut104jk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||21 మూఁడు పౌనుల పన్ను.}}&lt;/noinclude&gt;అపుడు ఎల్గిన్ ప్రభువు ఇండియా వైస్రాయి. అతఁడు 25 పౌనులు తలపన్నును మంజూరుచేయక మూఁడుపౌనులు పన్ను మంజూరు చేసెను. ఇది వైస్రాయిగారి పెద్ద లోటు. నేను నాఁడును నేఁడును అటులే
తలఁతును. ఇటులు అతఁడు మంజూరు చేసి ఇండియా మే లేమాత్రము చూడలేదు. నేటాలు తెల్లవారి కట్టి లాభము కూర్చుట యతనికి ధర్మముకాదు. మూఁడు నాలుగేండ్లలో ప్రతిగిరిమిటియాయును, వాని యాలును, పదునాఱేండ్ల కొడుకును పదమూఁడేండ్ల కూఁతురును ఈ తలపన్నును చెల్లింపవలసినవారగుదురు. నెలకు 14 షిలింగుల కంటె ఎన్నఁడును ఎక్కువ సంపాదించి యెఱుఁగని భార్యాభర్తలు ఇద్దఱు పిల్లలుగల కుటుంబమునకు సాలుకు 12 పౌనులు (180 రూకలు) పన్నువేయుట ఏదేశమునను, ఎవ్వరును కనని వినని అత్యాచారము.

ఈ పన్నును ప్రతిఘటించుటకై మేము ఘోరయుద్ధ మారంభించితిమి. ఈ విషయమున నేటాలు ఇండియన్ కాంగ్రెసువారు ఊరకుండినచో ఇండియా వైస్రాయి 25 పౌనుల పన్నును మంజూరు చేసియుండును. ఇది 25 పౌనులనుండి 3 పౌనులకు తగ్గుటకు బహుశా నేటాలు కాంగ్రెసువారి ఆందోళనమే కారణము కావచ్చును. లేక నా తలఁపే పొరపాటు కావచ్చును. కాంగ్రెసువారు ఆందోళనము జరిపినను జరుపకున్నను ఇండియా సర్కారువారు తమంతటతామే మూఁడు పౌనుల పన్నును మంజూరు చేసియుందు రనినను అనవచ్చును. ఎటులేని యగుఁగాక, ఈపని భారతీయుల హితమునకు భంగకరము. భారతదేశయోగక్షేమముల రక్షింపవలసిన వైస్రాయి అమానుషమగు నిట్టి పన్నును మంజూరుచేసియుండఁగూడదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|239}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra2n3jm57a63iwaezyls922vut104jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223869</id>
    <revision>
      <id>578375</id>
      <timestamp>2026-09-13T09:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="n7mc8krkoeznps61044m1svrxyqbhum" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;ఈ పన్ను 25 పౌనులనుండి అనఁగా 375 రూకలనుండి, 3 పౌనులకు అనఁగా 45 రూకలకు తగ్గుట మాత్రము కాంగ్రెసువారి కేమంత శ్రేయస్సు? గిరిమిటియాలకు సంపూర్ణముగా మేలు కలుగలేదను వంత అచట నుండనే యుండెను. ఈ పన్ను రద్దుపఱపించి ముదరా యిప్పింపవలయు నను నిశ్చయమును కాంగ్రెసువా రెన్నఁడును విడనాడ లేదు. కాని యీ నిశ్చయము ఇరువది సంవత్సరములకు నెఱవేఱెను. అదియు  నేటాలుభారతీయులే కాక దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోని భారతీయు లెల్లరును ఏకీభవించి ప్రయత్నించినఁగాని కాలేదు.
గోఖలేగారికి మాటయిచ్చి కడకు చెల్లింపకపోవుట తుదిపోరునకు నిమిత్త మాయెను. ఆపోరునకు గిరిమిటియాలు పూర్తిగా పూనుకొనిరి. సర్కారువారు తుపాకులు కాల్చుటచే కొందఱు చచ్చిరి. పదివేలమందికి పైఁగా బందీలయిరి.

కాని తుదకు సత్యమే జయించెను. భారతీయుల బాధల రూపమున సత్యము ప్రత్యక్షముగా ప్రకటమాయెను. కాని అచలమగు నమ్మిక, గొప్ప ఓర్పు, విసువు విరామము లేని పూనిక, యివిలేకున్నచో ఆ యుద్యమము జయము పొందియుండదు. వారు ఆ పోరాటమునే మానివైచి, కాంగ్రెసువారును ఆ లడాయిని మఱిచి
పోయినచో తలపన్ను తప్పక తలపైఁ బడుట అనివార్య మయ్యెడిది. అది యీనాఁటివఱకును గిరిమిటియాల తలపై అట్లే యుండెడిది. మఱియు దీని అపయశస్సు దక్షిణ-ఆఫ్రికా భారతీయులకును. అఖిల
భారతీయులకును చుట్టుకొని సనాతనమయ్యెడిది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|240}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7mc8krkoeznps61044m1svrxyqbhum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223870</id>
    <revision>
      <id>578377</id>
      <timestamp>2026-09-13T10:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="fibl4mt4z535ey4c7fjyy4fi71ghvm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}22&lt;/p&gt;

{{p|fs125}}ధర్మనిరీక్షణము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|ఈ}}రీతిగా నేను ప్రజాసేవలో తన్మయుఁడ నయిపోవుటకు కారణము ఆత్మసాక్షాత్కారాభిలాషయే. ప్రజాసేవ వలననే ఈశ్వర సాక్షాత్కారము కలుగునని నేను సేవాధర్మమును స్వీకరించితిని. భారతసేవ నాకు సహజముగా లభించెను. నాకిది ప్రియము. కోరుకొనకయే యిది నాకు సంప్రాప్తమాయెను. నేను పర్యటనకును, కాఠియావాడు కుట్రలను తప్పించుకొనుటకును, జీవికకొఱకును దక్షిణ-ఆఫ్రికా పట్టితిని. కాని నే నీశ్వరాన్వేషణమున, ఆత్మదర్శనమున మునిఁగిపోయితిని.

ఏసుమిత్రులు నా ధర్మజిజ్ఞాసను తీవ్రముచేసిరి. అది యేప్రకారమునను శాంతము కాలేదు. నేను దానిని శాంతము చేయఁజూచినను ఏసుమిత్రులు పడనీయలేదు. ఎటులనఁగా: దర్బానులో దక్షిణ-ఆఫ్రికా జనరల్ మిషనునకు అధ్యక్షులు స్పెన్‌సర్ వాల్ టనుగారు నన్ను పసిపట్టిరి. దాదాపు నేను వారి కుటుంబములో నొకఁడ నైపోతిని. ఈ సంబంధమునకు కారణము ప్రిటోరియా పరిచయము, వాల్‌టనుగారి స్వభావము విచిత్రమైనది. ఆయన నన్నెన్నఁడును ఏసుమతమున కలియుమని చెప్పినటులు గుర్తులేదు. కాని అతఁడు తన జీవితమును సమస్తము విప్పి నాముం దిడియెను. తన మంచిచెడుగు లెల్ల నిరీక్షింప నా కవకాశ మిచ్చెను. ఇతని ధర్మపత్ని కడు వినయవతి; వివేకవతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|241}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fibl4mt4z535ey4c7fjyy4fi71ghvm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223871</id>
    <revision>
      <id>578378</id>
      <timestamp>2026-09-13T10:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="1550x2y8ercrcv79yfsi3c9n955czmo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|&lt;big&gt;ఆత్మకథ&lt;/big&gt;||}}&lt;/noinclude&gt;ఆ దంపతుల ప్రవర్తనము నాకు సంతోషము కలిగించెను. మా యిరువుర అభిప్రాయభేదములను మే మెఱుఁగుదుము. ఎటువంటి తీవ్రచర్చయు వాని నేకము చేయుట అసంభవము. అయినను ఎచట ఉదారత, సహిష్ణుత, సత్యమును ఉండునో అచట భేదములును లాభదాయకములు. ఆదంపతుల నమ్రత, ఉద్యమశీలము, కార్యపరాయణతయు నాకు మోదము కలిగించెను. ఇందుల మేము తఱుచు ఒకచో
కూడుచుంటిమి.

ఈసంబంధము మతము నెడల నన్ను జాగరూకునిగా నుంచెను. మతచింతనమునకు ప్రిటోరియాలో నా కెట్టి యవకాశ ముండెనో అది యిచట లేకపోయెను. అయినను సమకూరిన స్వల్పకాలమును చదువునకు వినియోగించుచుంటిని. ఈవిషయమున మరల ఉత్తరప్రత్యుత్తరములు మొదలాయెను. రామచందుభాయి నాకు త్రోవ చూపుచుండెను. నర్మదాశంకరుని&lt;ref&gt;గుజరాతులో ఒక ప్రసిద్ధ కవి.&lt;/ref&gt; 'ధర్మవిచార' మను గ్రంథ మొకమిత్రుఁ డంపెను. దాని పీఠిక నాకు చాల నుపకరించెను. నర్మదాశంకరుని విశృంఖల జీవితమును నేను వినియుంటిని. ఈ పీఠికలో అతఁడు తన శీలమును దిద్దుకొనిన తెఱఁగు కలదు. అది నాకాశ్చర్యము కలిగించెను. దానితో నా కాగ్రంథముపై ఆదరము పెరిఁగెను. నతిశ్రద్ధతో చదివితిని. మాక్సుముల్లరుగారి ‘India, What can it teach us?' అను గ్రంధమును, దివ్యజ్ఞానసమాజము ప్రకటించిన. ఉపనిషత్తుల యనువాదమును శ్రద్ధతో చదివితిని. వీని యన్నిటివలన నాకు హిందూమతముపై ఆదర మధికమై నానాఁటికి దాని గొప్పతన మెక్కుడుగా కనిపింపఁ జొచ్చెను. కాని దీనిచే నితరమతములయెడ వై ముఖ్యము కలుగలేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|242}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1550x2y8ercrcv79yfsi3c9n955czmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>223872</id>
    <revision>
      <id>578379</id>
      <timestamp>2026-09-13T10:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>578379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="pc88n2jo51u1g3ngw6x1wy68mov5p4y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||22 ధర్మనిరీక్షణము}}&lt;/noinclude&gt;వాషింగ్‌టన్ ఇర్వింగ్ గారి 'Life of Mahomet and His Successors' అను గ్రంథమును, కార్లయిలుగారి మహమ్మదు స్తుతిని చదివితిని. దీనిచే నా కామతప్రవక్తపై ఆదర మెక్కెను. “The Sayings of Zarthustra' అను గ్రంధమునుగూడ చదివితిని.

ఇటులు వివిధమతములను కొలఁదిగాను, గొప్పగాను తెలిసికొంటిని. దీన ఆత్మనిరీక్షణము పెరిఁగెను. చదివినదానిలో ఏది మంచిదని తోఁచునో దాని ననుభవమున పెట్టఁగడఁగితిని. ఈ రీతిగా యోగగ్రంధములఁ జదివి నాకుఁ దెలిసినంత సాధన నారంభించితిని. కాని అం దెంతో ద వ్వేఁగఁజాలకపోతిని. భారతదేశమునకు.. పోవుపిదప ఏ గురువునొద్ద నేని అభ్యసింపఁ దలఁచితిని గాని ఆ కోరిక నేఁటికిని
తీఱలేదు.

టాల్‌స్టాయి పుస్తకములు లెస్స చదివితిని. ఇతని 'The Gospels in Brief, What to do ?' మొదలగు గ్రంథములు హృదయమున అంటుకొనిపోయెను. విశ్వప్రేమ మనుష్యుని ఎంతవఱకుఁ దీసికొనిపోవఁగలదో నే నంతకంత కెక్కువగా తెలిసికొనఁగలిగితిని.

ఇత్తఱినే నాకు మఱొక ఏసుకుటుంబముతో పరిచితి కలిగెను. వారి మాటచే ప్రతి ఆదివారము వెస్లియన్ చర్చికి పోఁ దొడఁగితిని. అచటికిఁ బోయినపుడెల్ల వారియింటనే విందని వా రొకసారియే చెప్పిరి. ఆచర్చిలో ప్రవచనము నిస్సారముగా నుండెడిది. అచటి మండలి భక్తమండలి కాదు. వా రందఱు ఐహికచింతకులు.
లోకాచారమునకును, విశ్రాంతికిని వారు చర్చికి వెళ్లువారు. ఉండిఉండి నాకు అచట కునికిపాటులు వచ్చెడివి. నాకు చాల చిన్నతన మాయెను. కాని నాతో పాటు కొందఱు మిత్రు లుండుటవలన నా చిన్నతనము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|243}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pc88n2jo51u1g3ngw6x1wy68mov5p4y</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>