వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 16566 581836 189573 2026-09-24T08:34:25Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:14వ శతాబ్దం రచనలు]]; added [[Category:14వ శతాబ్దపు రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 581836 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[రామకృష్ణ విలోమ కావ్యము]] | రచయిత =సూర్యకవి |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=14th century }} '''రామకృష్ణ విలోమ కావ్యం''' 14వ శతాబ్దానికి చెందిన సూర్యకవి రచించిన విశిష్టమైన సంస్కృత పద్యరచన. దీనిని ముందు నుండి వెనుకకు చదివిన [[రామాయణం]]; అలాగే వెనుక నుండి ముందుకు చదివిన [[భారతం]] తెలియజేస్తుంది. విలోమం అంటే అవరోహణ క్రమము. దీనికి వ్యతిరేకం అనులోమం అనగా ఆరోహణ క్రమము. ==పూర్తి కావ్యం== <poem> తం భూసుతాముక్తిముదారహాసం వందే యతో భవ్యభవం దయాశ్రీ: శ్రీయాదవం భవ్యభతోయదేవం సంహారదాముక్తిముతాసుభూతం || 1 || చిరం విరంచిర్న చిరం విరంచి: సాకారతా సత్యసతారకా సా సాకారతా సత్యసత్యసతారకా సా చిరం విరంచిర్న చిరం విరంచి: || 2 || తామసీత్యసతి సత్యసీమతా మాయయాక్షమసమక్షయాయమా మాయయాక్షసమక్షయాయమా తామసీత్యసతి సత్యసీమతా || 3 || కా తాపఘ్నీ తారకాఘా విపాపా త్రేధా విఘా నోష్ణకృత్య నివాసే సేవా నిత్యం కృష్ణనోఘా విధాత్రే పాపావిఘాకారతాఘ్నీ పతాకా || 4 || శ్రీరామతో మధ్యమతోది యేన ధీరోనిశం వశ్యవతీవరాద్వా ద్వారావతీవశ్యవశం నిరోధీ నయేదితో మధ్యమతోమరా శ్రీ: || 5 || కౌశికే త్రితపసి క్షరవ్రతీ యో దదాద్ ద్వితనయస్వమాతురం రంతుమాస్వయన తద్విద్ దాదయో తీవ్రరక్షసి పతత్రికేశికౌ || 6 || లంబాధరోరు త్రయలంబనాసే త్వం యాహి యాహి క్షరమాగతాజ్ఞా జ్ఞాతాగమా రక్షహి యాహి యాత్వం సేనా బలం యత్ర రురోధ బాలం || 7 || లంకాయనా నిత్యగమా ధవాశా సాకం తయానుత్రయమానుకారా రాకానుమా యత్రను యాతకంసా శావాధమాగత్య నినాయ కాలం || 8 || గాధిజాధ్వరవైరాయే తేతీతా రక్షసా మతా: తామసా క్షరతాతీతే యే రావైరధ్వజాధిగా: || 9 || తావ దేవ దయాదేవే యాగే యావదవాసనా నాసవాదవయా గేయా వేదే యాదవదేవతా || 10 || సభాస్వయే భగ్నమనేన చాపం కీనాశతానద్వారుషా శిలాశౌ: శౌలాశిషారుద్వానతాశనాకీ పంచాననే మగ్నభయే స్వభాస: || 11 || న వేద యామక్షరభామసీతాం కా తారకా విష్నుజితేవివాదే దేవావితే జిష్నువికారతా కా తాం సీమభారక్షమయాదవేన || 12 || తీవ్రగోరన్వయత్రార్యో వైదేహీమనసో మత: తమసోన మహీ దేవై- ర్యోత్రాయన్వరగోవ్రతీ || 13 || వేద యా పంచసదనం సాధారావతతార మా మారతా తవ రాధా సా నంద సంచప యాదవే || 14 || శైవతో హననేరోధీ యో దేవేషు నృపోత్సవ: వత్సపో నృషు వేదే యో ధీరోనేన హతోవశై: || 15 || నాగోపగోసి క్షర మే పినాకే నాయోజనే ధర్మధనేన దానం నందాననే ధర్మధనే జయో నా కేనాపిమే రక్షసి గోపగో న: || 16 || తతాన దామ ప్రమదా పదాయ నేమే రుచామస్వనసుందరాక్షీ క్షీరాదసుం న స్వమచారు మేనే యదాపి దామ ప్రమదా నతాత || 17 || తామితో మత్తసూత్రామా శాపాదేశ విగానతాం తాం నగావిశదేపాశా మాత్రాసూత్తమతో మితా || 18 || నాసావిఘాపత్రపాజ్ఞావినోదీ ధీరోనుత్యా సస్మితోఘావిగీత్యా త్యాగీ విఘాతోస్మి సత్యానురోధీ దీనోవిజ్ఞా పాత్రపఘావిసానా || 19 || సంభావితం భిక్షురగాదగారం యాతాధిరాప స్వనధాజవంశ: శవం జధాన స్వపరాధితాయా రంగాదగారక్షుభితం విభాసం || 20 || తయాతితారస్వనయాగతం మా లోకాపవాదద్వితయం పినాకే కేనాపి యం తద్విదవాప కాలో మాతంగయానస్వరతాతియాత || 21 || శవేవిదా చిత్రకురంగమాలా పంచావటీనర్మ న రోచతే వా వాతేచరో నర్మనటీవ చాపం లామాగరం కుత్రచిదావివేశ || 22 || నేహ వా క్షిపసి పక్షికంధరా మాలినీ స్వమతమత్త దూయతే తే యదూత్తమతమ స్వనీలిమా- రాధకం క్షిపసి పక్షివాహనే || 23 || వనాంతయానశ్వణువేదనాసు యోషామృతేరాణ్యగతావిరోధీ ధీరోవితాగణ్యరాతే మృషా యో సునాదవేణుశ్వనయాతంనా వ: || 24 || కిం ను తోయరసా పంపా న సేవా నియతేన వై వైనతేయనివాసేన పాపం సారయతో ను కిం ||25 || స నతాతపహా తేన స్వం శేనావిహితాగసం సంగతాహివినాశే స్వం నేతేహాప తతాన స: || 26 || కపితాలవిభాగేన యోషాదోనునయేన స: స నయే నను దోషాయో నగే భావిలతాపిక: || 27 || తే సభాప్రకపివర్ణమాలికా నాల్పకప్రసరమభ్రకల్పితా తాల్పికభ్రమరసప్రకల్పనా కాలిమార్ణవ పిక ప్రభాసతే || 28 || రావణేక్షిపతనత్రపానతే నాల్పకభ్రమణమశ్రుమాతరం రంతుమాశ్రుమణమభ్రకల్పనా తేన పాత్రనతపక్షిణే వరా || 29 || దైవే యోగే సేవాదానం శంకా నాయే లంకాయానే నేయాకాలం యేనాకాశం నందావాసే గేయో వేదై || 30 || శంకావజ్ఞానుత్వనుజ్ఞావకాశం యానే నధ్యాముగ్రముధ్యాననేయా యానే నధ్యాముగ్రముధ్యాననేయా శంకావజ్ఞానుత్వనుజ్ఞావకాశం || 31 || వా దిదేశ ద్విసీతాయాం యం పాథోయనసేతవే వైతసేన యథోపాయం యాంతాసీద్విశదే దివా || 32 || వాయుజోనుమతో నేమే సంగ్రామేరవితోహ్రి వ: విహ్రితో విరమే గ్రాసం మేనేతోమనుజో యువా || 33 || క్షతాయ మా యత్ర రఘోరితాయు- రంకానుగానన్యవయోయనాని నినాయ యో వన్యనగానుకారం యుతారిఘోరత్రయమాయతాక్ష || 34 || తారకే రిపురాప శ్రీ- రుచా దాససుతాన్విత: తాన్వితాసు సదాచారు శ్రీపురా పురి కే రతా || 35 || లంకా రంకాగరాధ్యాసం యానే మేయా కారావ్యాసే సేవ్యా రాకా యామే నేయా సంధ్యారాగాకారం కాలం || 36 || </poem> ఇతి శ్రీ దైవజ్ఞ పండిత సూర్యకవి విరచితం విలోమాక్షరరామకృష్ణకావ్యం సమాప్తం [[వర్గం:సంస్కృత కావ్యాలు]] [[వర్గం:14వ శతాబ్దపు రచనలు]] 1rfsbfnbdjwmoeqephbod82yy2xbybo 0 58784 581781 412335 2026-09-23T16:37:05Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 581781 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[తెలుగునాడు అను ఆంధ్రవీధిలో బ్రాహ్మణ ప్రశంస]] | రచయిత = దాసు శ్రీరాములు | అనువాదం= | విభాగము =ముఖపత్రం | ముందరి = | తదుపరి = | సంవత్సరం=1929 | వివరములు = {{featured download|page={{PAGE NAME}}}} }} <pages index="Telugunaduanuand00srirsher.pdf" from=9 to=36/> {{PD-India}} [[వర్గం:ఈ శతాబ్దపు రచనా శతం పుస్తకాలు]] [[వర్గం:దాసు శ్రీరాములు రచనలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] qvubq69q2wwchvty590yvwfavmwenei 104 120176 581766 376538 2026-09-23T11:59:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh|54|కావ్యాలంకారసంగ్రహము|}}</noinclude>{{p|al|fwb}}ముదము —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అలు లై కింశుకశిఖిలోఁ, జెలఁగుచు ము న్నెంతతపముఁ జేసెనొ చెలి నే నలి నరసింహుని యురమునఁ, జెలు వగుచెంగల్వదండ చేరువ గలిగెన్.</poem>|ref=85}} {{p|al|fwb}}ఆలస్యము —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>చెలు లాహారాదులకుం, బిలిచిన నరగంటఁ జూచుఁ బ్రియుఁడు నృసింహుం డలఘునృపకుంజరుం డని, యలికుంతల కుంభినీత్వ మందెనొ తానున్.</poem>|ref=86}} {{p|al|fwb}}వితర్కము —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>చెలు లెఱుఁగరాదు భావము, చెలు లెఱుఁగకయున్న మరునిచే రాయిడి యౌఁ జెలులును మన సొక టైనను, వల పెఱిఁగి నృసింహవిభుఁడు వచ్చునొ రాఁడో.</poem>|ref=87}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అతినిద్ర సుప్తి యితరుల, యతిశయము సహింపకుండు టది యీర్ష్య యగున్ హితవస్తువు చేకూడమి, నతులాధ్యానంబు చింత యగు నె ట్లన్నన్.</poem>|ref=88}} {{p|al|fwb}}సుప్తి —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>లలన నృసింహుని కౌగిట, నలసియొ పవ లెల్ల నిద్ర నందెడి నెలమిన్ నెలపొందున రే ముద్దులు, గులికి పగ ల్నిద్రవోవు కుముదినివోలెన్.</poem>|ref=89}} {{p|al|fwb}}అసూయ —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఈవికొలఁదంతె తన మే, లేవేళను బాండుశోభ యెనయే నాకున్ వావిరిఁ గీర్త్యంగన యని, శ్రీ వెలయు నృసింహునొద్దఁ జిరతరలీలన్.</poem>|ref=90}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సతి చెక్కిటఁ జెయి సేర్పఁగ, నతులకరాంగుళులు సాంజనాశ్రుయుతము లై రతిపతి బాసట మించిన, శితపంచశరమ్ము లనఁగఁ జెలగు నృసింహా.</poem>|ref=91}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనయంబుఁ జేతనాచే, తనసదృశమనోశ్రమంబు ధర నున్మాదం బనఁ బొల్చు ధాతుచలనము, దనర నపస్మార మనఁగఁ దగు నె ట్లన్నన్.</poem>|ref=92}} {{p|al|fwb}}ఉన్మాదము —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నినుఁ బ్రార్థించెద భ్రమరమ, చని నరసింహేంద్రఁ దెమ్ము చన వల దోహో చనిన నృపాలుముఖాంబుజ, ఘనవాసనఁ దగిలి నీవు గ్రమ్మఱవు గదా.</poem>|ref=93}} {{p|al|fwb}}అపస్మృతి —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మదనగ్రహంబు సోఁకెను, సుదతీమణి దీర్ఘదృష్టిఁ జూచెడుఁ జెలులన్ ముద మొదవ రక్షఁ గట్టుఁడు, మదవతికి నృసింహనామమంత్రముకతనన్.</poem>|ref=94}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇరవగు నీభావంబులు, పరఁగెడు ననుభావములు విభావంబులు న న్యరసంబులకుం గల వవి, విరచింపఁగ నొల్ల నిందు విస్తరభీతిన్.</poem>|ref=95}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇంక శృంగార చేష్టల నేర్పరింతు, నవి నష్టాదశాఖ్య లై యలరుచుండు లలితగతి వీనినామముల్ లక్షణములు, క్రమముతోఁ దెల్పి వీనిలక్ష్యము లొనర్తు.</poem>|ref=96}}<noinclude><references/></noinclude> monwuym2rm8pa5yzbt1hmkiv16m983h 104 120177 581778 376539 2026-09-23T16:04:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh||నరసభూపాలీయము. ఆ. 3.|55}}</noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇల భావహావహేలా, విలాసమాధుర్యధైర్యవిభ్రమలీలా కిలికించితమోట్టాయిత, లలితాదులు చేష్ట లగుఁ దలంపఁగ మఱియున్.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వెలయు బిబ్బోకవిచ్ఛిత్తి విహృతచకిత, హసితకుట్టమితకుతూహలాదు లనఁగఁ గలవు మఱి యందు భావంబు వెలయుచుండు, మహి రసజ్ఞానయోగ్యతామాత్ర మగుచు.</poem>|ref=98}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అది యీషద్వ్యక్తముగా, సుదతులయెడ హావ మయ్యె సువ్యక్తం బై పొదలిన ననుగతంబును, నది మిక్కిలి హేల యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.</poem>|ref=99}} {{p|al|fwb}}భావము —</p> {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వరుఁ డని పేర్కొన్న న్శిరము వాంచుఁ దలోదరి సాలభంజికా పరిణయవేళ నెచ్చెలులఁ బాయక యెప్పటియట్ల కేళికాం తర మొనరింపఁ బోదు చనె నా యెదఁ బయ్యెదఁ జేర్చి సిగ్గనం బరఁగుఁ బ్రియాంగనానుకృతి భావన కేలికిఁ గాఁగ నిచ్చలున్.</poem>|ref=100}} {{p|al|fwb}}హావము —</p> {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడఁతి నృసింహుగీతములు పాడెడువేళ నృసింహునామము న్నుడుపదు సిగ్గుతో గురుజను ల్నరనాథుగుణప్రశంస లే ర్పడ నొనరించుచో నుచితభక్మెయి న్గురుసేవ సేయుకై వడి వడి నాలకించుఁ దల వాంచుఁ బరా కగుఁ గొంత వింతగన్.</poem>|ref=101}} {{p|al|fwb}}హేల —</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మేలము లాడుచుం గడు సమేలము లై చెలు లెల్లఁ గూడి యో బాలిక శ్రీనృసింహనరపాలు వరించెదవే యటన్న నీ లాలక యంగవల్లిఁ బులకాంకురము ల్నన లొత్త నే మనం జాలక యూరకుండె ననిశంబు త్రపావృత యై<ref>చెలంగుచున్</ref>న కైవడిన్.</poem>|ref=102}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పతిఁ గనఁ దాత్కాలిక మగు, నతులవికారము విలాస మగు సొమ్ములు లే కతిరమ్యత్వము దలఁపఁగ, నతివలకు న్మధురభావ మగు నె ట్లన్నన్.</poem>|ref=103}} {{p|al|fwb}}విలాసము —</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇరుగడల వెడలి సుడిగొని, తరళము లై వెలికి బెళికి తళతళ మనుచున్ బరఁగును దారపుఁజూపుల, హరిణాక్షి నృసింహవిభుని కారతి సేసెన్.</poem>|ref=104}}<noinclude><references/></noinclude> j4yn4he3t9qeghu64k8j0bl6qi4vavj 0 138475 581780 517714 2026-09-23T16:36:21Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 581780 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[చక్కట్ల దండ]] | రచయిత = దాసు శ్రీరాములు | అనువాదం= | విభాగము =ముఖపత్రం | ముందరి = | తదుపరి = | సంవత్సరం=1930 | వివరములు = }} <pages index="Chakkatladanda.pdf" from=1 to=4/> <pages index="Chakkatladanda.pdf" from=6 to=14/> {{:Chakkatladanda/4}} {{:Chakkatladanda/5}} <pages index="Chakkatladanda.pdf" from=15 to=31/> {{PD-India}} [[వర్గం:దాసు శ్రీరాములు రచనలు]] [[వర్గం:శతకములు]] [[వర్గం:దింపుకొనదగిన పుస్తకాలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] 34ouqjp3vc8j14njdtio0vb2d3ehk7j 104 144711 581774 552846 2026-09-23T13:36:53Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{center|శ్రీ రామసహాయము}} {{p|fs150|ac}} సంగీతరసతరంగిణి</p> {{p|fs125|ac}} యను </p> {{p|fs150|ac}} బుద్ధ నాటకము</p> {{custom rule|c|6|sp|40|do|7|fy1|40|do|7|sp|40|c|6}} {{p|fs125|ac}} ప్రస్తావన</p> సూత్రధారుఁడు——(వచ్చి). {{p|fs125|ac}} (సరస్వతీ ప్రార్థసము)</p> {{p|fs125|ac}}పాట </p> {{left margin|10em}}<poem>దేవీ కటాకముందు మమ్మ - దీనపాలిఏ : దివ్యభవ్య నవ్యదారు - దీప్తి మాలినీ ॥దేవీ॥ సత్యమైనవాక్యమిమ్ము సర్వసాక్షిణీ : జ్ఞానాసూన మాసదాన సంవిధాయినీ ॥దేవీ॥ కలావతీడు భంబులీ – గణే సరస్వతీ : ఘనాఘనాభ వేణివాణి - కలభూషణీ ॥దేవీ॥</poem> </div> {{p|fs125|ac}}(గణపతి ప్రార్థసము)</p> {{p|fs125|ac}}పాట</p> {{left margin|10em}}<poem>భజేహం-గజాననమ్॥ : ప్రభావనమ్ -ఫలాశనమ్ ॥భజే॥ పరాత్పరమ్ - గణేశ్వగమ్ : మరుద్వారమ్ - మహోదరమ్ ॥భజే॥ సుధీవరమ్ - గుణాకరమ్ : సుధాంబరమ్ - సుఖస్థిరమ్ ॥భజే॥</poem></div><noinclude><references/></noinclude> t6sp05jejqdnxg75pigeqzbyxqjtiq5 104 144712 581776 552857 2026-09-23T15:49:48Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|'''(హారతిపళ్లెమును కనులనద్దుకొని లోపలయిచ్చి పువ్వులు చేతిలో ముంచుకొని)'''}} {{Center|'''<big>(నాంది)</big>'''}} '''సూత్ర -''' {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఆద్యంతరహితాబ్ద జాండజాలమునాత్మ ::విజ్ఞానదీప్తిచే వెలుఁగఁజేసి సంఖ్యాతిగతిభూత సంచయుంబాత్మీయ ::కారుణ్యజలధిమున్గంగఁ జేసి సకలధర్మతుదురాచారసంఘము నాత్మ ::సంకల్పహోమాగ్ని సంస్కరించి దుర్జేయభవకర్మ దుర్దాంత ఫలమాత్మ ::దివ్యయోగప్రౌఢిఁదేటపఱచి॥</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>>ధరనహింసయె పరతకధర్మమనుచు పనమసౌఖ్యంబునిర్వాణ పదవియంచు తత్వమెఱిఁగించు నవమావతారమైన బుద్ధదేవుండుమిమ్ములఁ బోచుఁగాత॥</poem>|ref=}} {{left margin|15em}}(అని పుష్పములు సభ మీఁదఁజల్లి) </div> ::నటీ! యీయాలస్య మేమి? ఇంక బయలు దేరిరమ్ము. {{dialogue/begin}} {{dialogue|నటి ____:|(వచ్చి)అయ్యా! వచ్చితీ నేమియాజ్ఞ సెలవిండు?}} {{dialogue|సూత్ర___:|ఈరాత్రియందు ఒక రసవంతమైన కొత్త నాటకము నభినయించవలసి దని యీ సభవారు సెలవిచ్చుచున్నారు. కావున నీశరదృతువు నధికరిం యొక పాటపాడుము}} {{dialogue|నటి ____:|చిత్తము. ఆలాగుననేజరిగించెదను}} {{Div end}} {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} {{left margin|5em}}<poem>ఈశరన్మాసముఖము ఎంతయుసుఖమూ ::కేశవుండునిదురవిడిచి మేలుకొనియెనూ౹౹ ఈ ఆకసంబువిమలమాయె నబ్ధరహితమై ::పోకమ్రానుమిగులఁబండె జోకమీఱనూ౹౹ ఈ </poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 2o843ywwt5b7x4pp3yf5j7cs06d5v98 581785 581776 2026-09-23T17:22:07Z Vjsuseela 1850 581785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|'''(హారతిపళ్లెమును కనులనద్దుకొని లోపలయిచ్చి పువ్వులు చేతిలో ముంచుకొని)'''}} {{Center|'''<big>(నాంది)</big>'''}} '''సూత్ర -''' {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఆద్యంతరహితాబ్ద జాండజాలమునాత్మ ::విజ్ఞానదీప్తిచే వెలుఁగఁజేసి సంఖ్యాతిగతిభూత సంచయుంబాత్మీయ ::కారుణ్యజలధిమున్గంగఁ జేసి సకలధర్మతుదురాచారసంఘము నాత్మ ::సంకల్పహోమాగ్ని సంస్కరించి దుర్జేయభవకర్మ దుర్దాంత ఫలమాత్మ ::దివ్యయోగప్రౌఢిఁదేటపఱచి॥</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ధరనహింసయె పరతకధర్మమనుచు పనమసౌఖ్యంబునిర్వాణ పదవియంచు తత్వమెఱిఁగించు నవమావతారమైన బుద్ధదేవుండుమిమ్ములఁ బోచుఁగాత॥</poem>|ref=}} {{left margin|15em}}(అని పుష్పములు సభ మీఁదఁజల్లి) </div> ::నటీ! యీయాలస్య మేమి? ఇంక బయలు దేరిరమ్ము. {{dialogue/begin}} {{dialogue|నటి ____:|(వచ్చి)అయ్యా! వచ్చితీ నేమియాజ్ఞ సెలవిండు?}} {{dialogue|సూత్ర___:|ఈరాత్రియందు ఒక రసవంతమైన కొత్త నాటకము నభినయించవలసి దని యీ సభవారు సెలవిచ్చుచున్నారు. కావున నీశరదృతువు నధికరిం యొక పాటపాడుము}} {{dialogue|నటి ____:|చిత్తము. ఆలాగుననేజరిగించెదను}} {{Div end}} {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} {{left margin|10em}}<poem>ఈశరన్మాసముఖము ఎంతయుసుఖమూ ::కేశవుండునిదురవిడిచి మేలుకొనియెనూ౹౹ ఈ ఆకసంబువిమలమాయె నబ్ధరహితమై ::పోకమ్రానుమిగులఁబండె జోకమీఱనూ౹౹ ఈ </poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 1wu0akz9r3zusxzx8so6xfim39gu2yp 581786 581785 2026-09-23T17:23:13Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|'''(హారతిపళ్లెమును కనులనద్దుకొని లోపలయిచ్చి పువ్వులు చేతిలో ముంచుకొని)'''}} {{Center|'''<big>(నాంది)</big>'''}} '''సూత్ర -''' {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఆద్యంతరహితాబ్ద జాండజాలమునాత్మ ::విజ్ఞానదీప్తిచే వెలుఁగఁజేసి సంఖ్యాతిగతిభూత సంచయుంబాత్మీయ ::కారుణ్యజలధిమున్గంగఁ జేసి సకలధర్మతుదురాచారసంఘము నాత్మ ::సంకల్పహోమాగ్ని సంస్కరించి దుర్జేయభవకర్మ దుర్దాంత ఫలమాత్మ ::దివ్యయోగప్రౌఢిఁదేటపఱచి॥</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ధరనహింసయె పరతకధర్మమనుచు పనమసౌఖ్యంబునిర్వాణ పదవియంచు తత్వమెఱిఁగించు నవమావతారమైన బుద్ధదేవుండుమిమ్ములఁ బోచుఁగాత॥</poem>|ref=}} {{left margin|15em}}(అని పుష్పములు సభ మీఁదఁజల్లి) </div> ::నటీ! యీయాలస్య మేమి? ఇంక బయలు దేరిరమ్ము. {{dialogue/begin}} {{dialogue|నటి ____:|(వచ్చి)అయ్యా! వచ్చితీ నేమియాజ్ఞ సెలవిండు?}} {{dialogue|సూత్ర___:|ఈరాత్రియందు ఒక రసవంతమైన కొత్త నాటకము నభినయించవలసి దని యీ సభవారు సెలవిచ్చుచున్నారు. కావున నీశరదృతువు నధికరిం యొక పాటపాడుము}} {{dialogue|నటి ____:|చిత్తము. ఆలాగుననేజరిగించెదను}} {{Div end}} {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} {{left margin|10em}}<poem>ఈశరన్మాసముఖము ఎంతయుసుఖమూ ::కేశవుండునిదురవిడిచి మేలుకొనియెనూ౹౹ ఈ ఆకసంబువిమలమాయె నబ్ధరహితమై ::పోకమ్రానుమిగులఁబండె జోకమీఱనూ౹౹ ఈ </poem> </div><noinclude><references/></noinclude> d2zh8n5a29y79bvjtxbg1uq304lsipj 581787 581786 2026-09-23T17:39:42Z Vjsuseela 1850 581787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|'''(హారతిపళ్లెమును కనులనద్దుకొని లోపలయిచ్చి పువ్వులు చేతిలో ముంచుకొని)'''}} {{Center|'''<big>(నాంది)</big>'''}} '''సూత్ర -''' {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఆద్యంతరహితాబ్ద జాండజాలమునాత్మ ::విజ్ఞానదీప్తిచే వెలుఁగఁజేసి సంఖ్యాతిగతిభూత సంచయుంబాత్మీయ ::కారుణ్యజలధిమున్గంగఁ జేసి సకలధర్మతుదురాచారసంఘము నాత్మ ::సంకల్పహోమాగ్ని సంస్కరించి దుర్జేయభవకర్మ దుర్దాంత ఫలమాత్మ ::దివ్యయోగప్రౌఢిఁదేటపఱచి॥</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ధరనహింసయె పరతకధర్మమనుచు పనమసౌఖ్యంబునిర్వాణ పదవియంచు తత్వమెఱిఁగించు నవమావతారమైన బుద్ధదేవుండుమిమ్ములఁ బోచుఁగాత॥</poem>|ref=}} {{left margin|15em}}(అని పుష్పములు సభ మీఁదఁజల్లి) </div> ::నటీ! యీయాలస్య మేమి? ఇంక బయలు దేరిరమ్ము. {{dialogue/begin}} {{dialogue|నటి ____:|(వచ్చి)అయ్యా! వచ్చితీ నేమియాజ్ఞ సెలవిండు?}} {{dialogue|సూత్ర___:|ఈరాత్రియందు ఒక రసవంతమైన కొత్త నాటకము నభినయించవలసి దని యీ సభవారు సెలవిచ్చుచున్నారు. కావున నీశరదృతువు నధికరిం యొక పాటపాడుము}} {{dialogue|నటి ____:|చిత్తము. ఆలాగుననేజరిగించెదను}} {{Div end}} {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} {{left margin|15em}}<poem>ఈశరన్మాసముఖము ఎంతయుసుఖమూ ::కేశవుండునిదురవిడిచి మేలుకొనియెనూ౹౹ ఈ ఆకసంబువిమలమాయె నబ్ధరహితమై ::పోకమ్రానుమిగులఁబండె జోకమీఱనూ౹౹ ఈ </poem><noinclude><references/></noinclude> sc0nh8o38s6vgesy9hcbp9pb57nv9w7 581788 581787 2026-09-23T17:45:29Z Vjsuseela 1850 581788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|'''(హారతిపళ్లెమును కనులనద్దుకొని లోపలయిచ్చి పువ్వులు చేతిలో ముంచుకొని)'''}} {{Center|'''<big>(నాంది)</big>'''}} '''సూత్ర -''' {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఆద్యంతరహితాబ్ద జాండజాలమునాత్మ ::విజ్ఞానదీప్తిచే వెలుఁగఁజేసి సంఖ్యాతిగతిభూత సంచయుంబాత్మీయ ::కారుణ్యజలధిమున్గంగఁ జేసి సకలధర్మతుదురాచారసంఘము నాత్మ ::సంకల్పహోమాగ్ని సంస్కరించి దుర్జేయభవకర్మ దుర్దాంత ఫలమాత్మ ::దివ్యయోగప్రౌఢిఁదేటపఱచి॥</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ధరనహింసయె పరతకధర్మమనుచు పనమసౌఖ్యంబునిర్వాణ పదవియంచు తత్వమెఱిఁగించు నవమావతారమైన బుద్ధదేవుండుమిమ్ములఁ బోచుఁగాత॥</poem>|ref=}} {{left margin|15em}}(అని పుష్పములు సభ మీఁదఁజల్లి) </div> ::నటీ! యీయాలస్య మేమి? ఇంక బయలు దేరిరమ్ము. {{dialogue/begin}} {{dialogue|నటి ____:|(వచ్చి)అయ్యా! వచ్చితీ నేమియాజ్ఞ సెలవిండు?}} {{dialogue|సూత్ర___:|ఈరాత్రియందు ఒక రసవంతమైన కొత్త నాటకము నభినయించవలసి దని యీ సభవారు సెలవిచ్చుచున్నారు. కావున నీశరదృతువు నధికరిం యొక పాటపాడుము}} {{dialogue|నటి ____:|చిత్తము. ఆలాగుననేజరిగించెదను}} {{Div end}} {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} {{left margin|15em}}<poem>ఈశరన్మాసముఖము ఎంతయుసుఖమూ ::కేశవుండునిదురవిడిచి మేలుకొనియెనూ౹౹ ఈ ఆకసంబువిమలమాయె నబ్ధరహితమై ::పోకమ్రానుమిగులఁబండె జోకమీఱనూ౹౹ ఈ </poem></div><noinclude><references/></noinclude> hmac41dncsfj5lb21sw99izyc0r0szs 581789 581788 2026-09-23T17:46:26Z Vjsuseela 1850 581789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|'''(హారతిపళ్లెమును కనులనద్దుకొని లోపలయిచ్చి పువ్వులు చేతిలో ముంచుకొని)'''}} {{Center|'''<big>(నాంది)</big>'''}} '''సూత్ర -''' {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఆద్యంతరహితాబ్ద జాండజాలమునాత్మ ::విజ్ఞానదీప్తిచే వెలుఁగఁజేసి సంఖ్యాతిగతిభూత సంచయుంబాత్మీయ ::కారుణ్యజలధిమున్గంగఁ జేసి సకలధర్మతుదురాచారసంఘము నాత్మ ::సంకల్పహోమాగ్ని సంస్కరించి దుర్జేయభవకర్మ దుర్దాంత ఫలమాత్మ ::దివ్యయోగప్రౌఢిఁదేటపఱచి॥</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ధరనహింసయె పరతకధర్మమనుచు పనమసౌఖ్యంబునిర్వాణ పదవియంచు తత్వమెఱిఁగించు నవమావతారమైన బుద్ధదేవుండుమిమ్ములఁ బోచుఁగాత॥</poem>|ref=}} {{left margin|15em}}(అని పుష్పములు సభ మీఁదఁజల్లి) </div> ::నటీ! యీయాలస్య మేమి? ఇంక బయలు దేరిరమ్ము. {{dialogue/begin}} {{dialogue|నటి ____:|(వచ్చి)అయ్యా! వచ్చితీ నేమియాజ్ఞ సెలవిండు?}} {{dialogue|సూత్ర___:|ఈరాత్రియందు ఒక రసవంతమైన కొత్త నాటకము నభినయించవలసి దని యీ సభవారు సెలవిచ్చుచున్నారు. కావున నీశరదృతువు నధికరిం యొక పాటపాడుము}} {{dialogue|నటి ____:|చిత్తము. ఆలాగుననేజరిగించెదను}} {{Div end}} {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} {{left margin|10em}}<poem>ఈశరన్మాసముఖము ఎంతయుసుఖమూ ::కేశవుండునిదురవిడిచి మేలుకొనియెనూ౹౹ ఈ ఆకసంబువిమలమాయె నబ్ధరహితమై ::పోకమ్రానుమిగులఁబండె జోకమీఱనూ౹౹ ఈ </poem></div><noinclude><references/></noinclude> j29f77sm2cof79uinif0r39npts6lvm 104 148293 581840 581709 2026-09-24T10:48:38Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Hereditary Spherocytosis = వంశపారంపర్య గోళకణవ్యాధి (గ.న) ; వంశపారంపర్య గోళాకార కణవ్యాధి (గ.న) Hernia = అవయవ భ్రంశము; అవయవ గళనము (గ.న) Herpes Zoster = అగ్గిచప్పి/అగ్నిసర్పి/ఒడ్డాణపు చప్పి (గ.న)/మేఖల విసర్పణి (గ.న ) Hiatal hernia = రంధ్ర(అవయవ)గళనము (గ.న) High Density Lipoproteins = అధికసాంద్రపు లైపోప్రోటీనులు (గ.న) High Output Failure = అధిక ప్రసరణవైఫల్యము (గ.న) Hips = తుంటియెముకలు Histamine-2 Receptor Blockers = హిస్టమిన్-2 గ్రాహక అవరోధకములు (గ.న)/ హిష్టమిన్ గ్రాహక అవరోధకములు (గ.న) Hormones = నిర్నాళ రసములు; వినాళ స్రావకములు Humidifier = ఆర్ద్రసాధనము (గ.న) Humoral Immunity = స్రావకరక్షణ (గ.న) Hydrocephalus = జలశీర్షము, జలశిరస్సు (గ.న) Hydrochloric Acid = ఉదజహరికామ్లము Hydrolysis = జల విచ్ఛేదన Hydronephrosis = జలమూత్రాంగము (గ.న) Hydrophilic = జలాపేక్షక Hydrophobic = జలవికర్షణ Hyper Coagulability = అధిక (శీఘ్ర) రక్త ఘనీభవన లక్షణము (గ.న) Hyperparathyroidism = సహగళగ్రంథి ఆధిక్యత (గ.న) Hypersplenism = ప్లీహ ఉద్రేకము (ప్లీహోద్రేకము); ప్లీహాతిశయము (గ.న)<noinclude><references/> :: 450 ::</noinclude> rq6uaxqe3ciyy1nmprz0oafx5cftryp 581841 581840 2026-09-24T10:49:05Z Rajasekhar1961 50 581841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Hereditary Spherocytosis = వంశపారంపర్య గోళకణవ్యాధి (గ.న) ; వంశపారంపర్య గోళాకార కణవ్యాధి (గ.న) Hernia = అవయవ భ్రంశము; అవయవ గళనము (గ.న) Herpes Zoster = అగ్గిచప్పి/అగ్నిసర్పి/ఒడ్డాణపు చప్పి (గ.న)/మేఖల విసర్పణి (గ.న ) Hiatal hernia = రంధ్ర(అవయవ)గళనము (గ.న) High Density Lipoproteins = అధికసాంద్రపు లైపోప్రోటీనులు (గ.న) High Output Failure = అధిక ప్రసరణవైఫల్యము (గ.న) Hips = తుంటియెముకలు Histamine-2 Receptor Blockers = హిస్టమిన్-2 గ్రాహక అవరోధకములు (గ.న)/ హిష్టమిన్ గ్రాహక అవరోధకములు (గ.న) Hormones = నిర్నాళ రసములు; వినాళ స్రావకములు Humidifier = ఆర్ద్రసాధనము (గ.న) Humoral Immunity = స్రావకరక్షణ (గ.న) Hydrocephalus = జలశీర్షము, జలశిరస్సు (గ.న) Hydrochloric Acid = ఉదజహరికామ్లము Hydrolysis = జల విచ్ఛేదన Hydronephrosis = జలమూత్రాంగము (గ.న) Hydrophilic = జలాపేక్షక Hydrophobic = జలవికర్షణ Hyper Coagulability = అధిక (శీఘ్ర) రక్త ఘనీభవన లక్షణము (గ.న) Hyperparathyroidism = సహగళగ్రంథి ఆధిక్యత (గ.న) Hypersplenism = ప్లీహ ఉద్రేకము (ప్లీహోద్రేకము); ప్లీహాతిశయము (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 450 ::}}</noinclude> d6nip82fqtdlx7oc675zubpdrsxhgt0 104 148294 581842 434617 2026-09-24T10:52:30Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Hypertension = అధికరక్తపీడనము; అధిక రక్తపుపోటు Hypertensive Crisis = అధికరక్తపీడన సంక్షోభము (గ.న) Hyperthermia = అతితీవ్ర జ్వరము (గ.న) Hyperthyroidism = గళగ్రంథి ఆధిక్యత (గ.న) Hypertrophic Cardiomyopathy = హృదయకండర అతివృద్ధివ్యాధి (గ.న) Hyphae = శిలీంధ్రపు పోగులు Hypoglycemia = శర్కరహీనత (గ.న) Hypogonadism = బీజగ్రంథుల హీనత Hypopigmentation = వర్ణహీనత (గ.న) Hypotension = రక్తపీడన హీనత (గ.న); అల్ప రక్తపీడనము (గ.న) Hypothyroidism = గళగ్రంథి హీనత (గ.న) Hypovolemia = ద్రవపరిమాణ హీనత (గ.న)/రక్తప్రమాణ హీనత (గ.న) Iatrogenic = చికిత్సాజనితము (గ.న) Icosahedron = వింశతిఫలకము Ileac Arteries = శ్రోణిధమనులు Ileum = శేషాంత్రము Immune System = దేహ రక్షణవ్యవస్థ (గ.న) Immunoglobulins = రక్షకమాంసకృత్తులు (గ.న) Immunological System = శరీర రక్షణవ్యవస్థ (గ.న) Immunotherapy = ప్రతిరక్షితచికిత్స (గ.న) Impetigo = అంటుపెచ్చులు (గ.న) Incubation Period = అంతర్గతస్థితి కాలము Indian Childhood Cirrhosis = భారతీయ శిశునారంగకాలేయవ్యాధి<noinclude><references/> {{c|:: 451 ::}}</noinclude> gbiq1u7val9zm5v3sjp3jrv9if34bru 104 161896 581769 465483 2026-09-23T12:57:11Z Vickyganti 7066 581769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ఆచార్యత్వము - విద్యార్థిత్వము|63}}</noinclude>వెనుకటి అధ్యాయమునందే చెప్పియుంటిని. రాజకీయశాస్త్రము, హిందూ దేశచరిత్ర నాకు మిగిలినవానికంటె నెక్కువ మక్కువ గలిగించెడివి. ఇంగ్లాండులోను, ఇండియాలోను తన పదిసంవత్సరాల ఆచార్యత్వపు అను భవములో తనక్రింద రాజకీయశాస్త్రము నభ్యసించిన మిగుల సమర్ధులైన విద్యార్థులలో నే నొకడనని మా రాజకీయశాస్త్రాచార్యులగు రెవరెండు రాబర్ట్సుగారు నాకు యోగ్యతాపత్రమిచ్చినారు. బి.ఏ. ప్యాసుకాగానే యందర కన్న మిన్నగా ప్యాసయిన ప్రథమవిద్యార్థికి (College good conduct medal) కళాశాల సత్ప్రవర్తనపతక మిచ్చెడు సంప్రదాయముండెడిది. నేను ప్రథమవిద్యార్థిగనే యుంటిని గాని, నా ప్రధానాచార్యులగు రెవరెండు క్లార్కుగారు నా కా పతకము నిచ్చుట కాక్షేపించిరి. నా కన్నియు మంచిలక్షణ ములే యున్నవనియు, విద్యార్థికుండవలసిన ముఖ్యలక్షణ మనగా శ్రద్ధగా కష్ట పడి చదువుటయను లక్షణము నాకు లేనందున మనకళాశాలకు, విశ్వవిద్యాలయ ములో దేవలసిన ప్రతిష్ఠను దెచ్చియుండలేదనియు రెండవవానిగా వచ్చిన విస్సయ్య కా పతకమీయవలెనని వాదించినారు. కాని మిగిలినయందరాచార్యులు నా పక్షమున గట్టిగా వాదింపగా నా కా మంచిప్రవర్తన పతకము లభించినది. విద్యార్థిదశలో నాకు ఆంగ్లభాషా గ్రంథములకంటె ఆంధ్రసాహిత్య గ్రంథము లందే ఎక్కువ యభిరుచి కలిగినది. నాకు ఎఫ్.ఏ. లోను, బి.ఏ. లోను తెనుగు పాఠ్యగ్రంథములుగానుండిన వేణీసంహారము, భర్తృహరి, భాగవ తము, భారతము, మనుచరిత్ర మొదలగు గ్రంథములలోని పద్యములను కంఠస్థముగావించుకొని కొంచెము సంగీతసరళిలో జదువుకొనెడు అభ్యాస మలవడినది. బి.ఏ. లో వసుచరిత్ర మాత్ర మెటులనో కష్టముతో జదివితిని. పిమ్మట నా జీవితములో ఎపుడు నాంగ్ల కవిత్వమునుగాని, ఆంగ్ల నవలలను గాని ప్రత్యేకముగా చదివియుండలేదు. ఆంగ్లములో రచింపబడిన చారిత్రక, రాజకీయ, ఆర్థికశాస్త్రగ్రంథములు, మతగ్రంథములు చదువుటయే నాకలవాటు. తీరికైనపు డాంధ్రకావ్యములలో ముఖ్యమైనవాని నేదోవిధముగా జదివి గ్రాహ్యముచేసికొంటిని. పాండిత్యము దేనిలోను సంపాదించియుండలేదు. నేను లక్షలకొలది పామరులకు ప్రతినిధినేగాని కొలదిమంది పండితుల<noinclude><references/></noinclude> bkqr19pzi6k06t4bnkfq7oyvd7shrow 104 161911 581771 466151 2026-09-23T13:02:58Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|78|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}</noinclude>అపుడు సంఘసంస్కరణముమీద మద్రాసులోగూడ గొప్పగొప్పనభలుజరుగు చుండెను. ఒకసారి గోపాలకృష్ణ గోఖలేగారు మద్రాసువచ్చి గొప్పయుపన్యాస మిచ్చి వెళ్ళిరి. ప్రొఫెసరు లక్ష్మీనరసు, డాక్టరు సి.వి. రామారావు, ఓ. కంద స్వామిశెట్టి సంఘసంస్కరణనాయకులు. కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు ఎఫ్. ఎల్. ప్యాసయిరి. కాని అంతటితో బి.యల్. ప్యాసుకాకుండగనే విడచి పెట్టిరి. అపుడు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారు మద్రాసులో ఎఫ్.ఏ. చదువుచుండిరి. గొల్లపూడి సీతారామశాస్త్రిగారు ఎఫ్.ఏ. విద్యార్థిగా నుండిరి. భోగరాజు పట్టాభిసీతారామయ్యగారు వైద్యకళాశాలలో ఎమ్.బి.బి.యస్. చదువుచుండిరి. మా రైతు నందిగామశివారు అనంతసాగరమువాస్తవ్యుడు తాటి శివలింగమను నాతనికి గాలుతీసివేయవలసిన జబ్బువచ్చుటవలన మద్రాసులోని జనరలు ఆసుపత్రికి దీసికొనివెళ్ళి పట్టాభిసీతారామయ్యగారికి జూపించగా ఆయనసహాయముతో శివలింగమునకు శస్త్రచికిత్స జరిగి, కాలుదీసివేసి కొయ్యకాలునిచ్చిరి. నేను ప్రతిదినము జనరలాసుపత్రికి శివలింగమునకు భోజనము దీసికొనివెళ్ళెడువాడను. ఆచంట లక్ష్మీపతిగారి నప్పటి కెరుగను. లక్ష్మణరావుగారు వీరేశలింగముపంతులుగారి కత్యంతభక్తులు. ముఖ్యాను చరులు. వారి సంఘసంస్కరణదీక్షయు, తేలికయైన యాంధ్రభాషలో నాంధ్రప్రజలకొర కనేకమైన గ్రంథములను వ్రాయుటయు లక్ష్మణరావు గారికి బ్రీతికరముగా నుండెను. లక్ష్మణరావుగారిద్వారా నేనుగూడ వీరేశ లింగముపంతులుగారికి మిక్కిలి సన్నిహితుడనై తిని. 1905 వ సంవత్సరము భారతదేశచరిత్రలో జాల ముఖ్యమైనది. జాతీయతత్త్వము, దేశాభిమానము, విశేషముగా విజృంభించుచున్న బెంగాలీ జాతిని ఇండియా గవర్నరుజనరలు కర్జనుప్రభువు రెండు భాగములుగా విచ్ఛిన్నముచేసినందున బంగాళీలలోని యన్నివర్గములవారిలోను నత్యంత క్రోధావేశములు కలిగి బెంగాలు దేశవిభజనము రద్దుపరచుకొనుటకు జరిపిన తీవ్రాందోళనములో నుండియే భారతీయజాతీయమహోద్యమ మవతరించినది. ఆ యుద్యమములో బెంగాలీ విద్యార్థులుగూడ నాయకులతో జేరిరి. స్వదేశ వ్రతమును గైకొనిరి. దేశములో వ్యాప్తిలోనున్న యాంగ్లవస్త్రములను<noinclude><references/></noinclude> hs5o4oyxmf4aj9xlsh30uxaujlo3rl1 104 161912 581772 466152 2026-09-23T13:06:57Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh||ఆచార్యత్వము - విద్యార్థిత్వము|79}}</noinclude>బహిష్కరించుటకు దృఢనిశ్చయులైరి. స్వదేశవస్త్రములను, స్వదేశవస్తు వుల నింటింటికిని తిరిగి అమ్మిరి. భారతదేశమునకు స్వాతంత్య్రము కావలెనను ఆవేదన పెద్దలలోను, విద్యార్థులలో గూడ ప్రబలెను. మద్రాసులోని కొందరు విద్యార్థులము బెంగాలీ విద్యార్థుల నభినందించుటకు, వారిమార్గము ననుసరించు టకు నొక గొప్ప విద్యార్థులసభచేయవలెనని తలంచితిమి. మైనంపాటి నరసింహము, రామశాస్త్రులు నాయుడు, నేనును సంప్రదించి యట్టి సభ చేయుటకు నిశ్చయించితిమి. మాతో లక్ష్మణరావు, హరిసర్వోత్తమరావు, గొల్లపూడి సీతారామశాస్త్రి, చక్రయ్యచెట్టి మొదలైన విద్యార్థులుకూడ జేరిరి. చక్రయ్యచెట్టి నాతోకూడ బి.యల్. లో చదువుచుండెను. క్రైస్తవుడు. తరు వాత కొన్నాళ్ళ కాతడు కార్మికనాయకు డయ్యెను. చెన్నపట్టణములోని విద్యార్థులందరయొక్క మహాసభను సముద్రతీరమున 1905 వ సంవత్సరము సెప్టెంబరు నెలలో జరుపుటకు ఏర్పాటుచేసికొంటిమి. కాని మాకు రాజ కీయవేత్తలలో నెవరైన అధ్యక్షుడుగా నుండుటకు గావలెనని తలంచితిమి. మా సభ కధ్యక్షతవహింపవలసినదని యపుడు మద్రాసులో రాజకీయనాయకు లుగానున్న బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మ, గోవిందరాఘవయ్యరు, డాక్టర్ నాయర్, జి. ఎ. నటేశన్‌గార్ల నడిగితిమి. కాని వారెవ్వరు నొప్పుకొన లేదు. విద్యార్థుల కీ సంగతి యెందులకని మమ్ములను హేళనచేసిరి. అందు మీద మేము స్వదేశమిత్రన్ పత్రికాసంపాదకులు రాజకీయనాయకులైన జి. సుబ్రహ్మణ్యఅయ్యరుగారివద్దకు వెళ్ళి యడుగగా వారు సంతోషముతో అంగీ కరించిరి. జి. సుబ్రహ్మణ్యఅయ్యరుగారు గొప్ప దేశాభిమాని. చాలసంవత్సరము లాతడు హిందూపత్రికకు సంపాదకుడుగానుండెను. తనకూతురుకు వితంతూ ద్వాహము చేసినందువలన సంఘములోనుండి వెలిపడెను. అపుడు స్వదేశ మిత్రన్ అను తమిళపత్రికను నడుపుచుండెను. ఆయనవద్ద సహాయసంపాద కుడు, ముందుకాలములో తమిళజాతీయకవీశ్వరుడని ప్రఖ్యాతినొందనున్న సుబ్రహ్మణ్యభారతి పనిచేయుచుండెను. సుబ్రహ్మణ్యభారతి అత్యంతోత్సా హముగల యువకుడు. మాపక్షమున సుబ్రహ్మణ్యఅయ్యరుగారితో చెప్పి, మా మహాసభ కధ్యక్షతవహించున ట్లాయనచేత ఒప్పించెను. సముద్రతీరమున<noinclude><references/></noinclude> d34fhzlqendd3zvjz3jd9m2nj0h4e3y 0 212083 581793 552847 2026-09-23T20:07:49Z Vjsuseela 1850 added [[Category:నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 581793 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగీతరస తరంగిణి]] | రచయిత = దాసు నారాయణరావు | అనువాదం= | విభాగము =[[సంగీతరస తరంగిణి/ప్రస్తావన]] | ముందరి = ముఖపత్రం | తదుపరి =[[సంగీతరస తరంగిణి/ప్రధమాంకము]] | వివరములు = ఈ గ్రంథ రచయతలు- దాసు నారాయణరావు, దాసు శ్రీరాములు |సంవత్సరం=1907 }} <pages index="Sangitarasataran022902mbp.pdf" from=3 to=5 /> [[వర్గం:నాటకాలు]] 6ozeag6uulbvt418lq82tdkgsv773a4 581794 581793 2026-09-23T20:09:13Z Vjsuseela 1850 added [[Category:దాసు శ్రీరాములు రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 581794 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగీతరస తరంగిణి]] | రచయిత = దాసు నారాయణరావు | అనువాదం= | విభాగము =[[సంగీతరస తరంగిణి/ప్రస్తావన]] | ముందరి = ముఖపత్రం | తదుపరి =[[సంగీతరస తరంగిణి/ప్రధమాంకము]] | వివరములు = ఈ గ్రంథ రచయతలు- దాసు నారాయణరావు, దాసు శ్రీరాములు |సంవత్సరం=1907 }} <pages index="Sangitarasataran022902mbp.pdf" from=3 to=5 /> [[వర్గం:నాటకాలు]] [[వర్గం:దాసు శ్రీరాములు రచనలు]] 3j4ptmdyr3b6ncsow55r34fl01mgm8q 104 212087 581784 552874 2026-09-23T17:12:03Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|10em}}<poem>ఎల్లయెడలరెల్లు పూతలేపు మిఱెనూ ::భిల్లి వెదురుపొదలకిందఁ బాటఁబాడెనూ॥ ఈ యతికి నాల్గునెలలని యతీసొంతమాయెనూ ::ప్రతిభటించియుద్ధమునకు రాజు వెడలెనూ॥ ఈ మందయానకంటదాయె మలయ వాయువూ ::గందమొల్లదాయెకస్తురి కనకమాయెనూ!॥ ఈ </poem></div> {{left margin|5em}}{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>విఱచిన వరికంకిఁ గఱచినమోటితోఁ బలుకకరాచిల్క పాఱఁజొచ్చె కొమ్మావిలేలేఁ జిగురులేకమదమఱి కూయకకోయిలకొమ్మలెక్కె గగనంబుకైచూచి కార్మొయిల్ గనరాక పురివిప్పుకయనెమ్మిపొదలదూరె కోఁతవేగిరమునఁ గొడవలిచేఁబూని పాడకకా పెతపోడుఁబొచ్చె </poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>మన్మధవికార హేతు సామగ్రికెల్ల మోరుమూయించెఁగాని యీశారదంబు శుద్ధతత్వప్రసంగైక బుద్ధులకును జాకచక్యంబుఁగలిగించె సాధువగుచు!॥</poem>|ref=}}</div> సూత్రధారమూర్ఖన్యా! ఇంక నేమిసెలవు? సూత్ర — మఱియిప్పుడే నాటకము నభినయించి యీసభను సంతోషపెట్టఁగలమో యాలోచించుము. నటి — ఆలోచించవలసినదేమున్నది. మొన్న మొన్న నే విశ్వావసు సంవత్సరంబున దాసు నారాయణరావు పంతులు బి.యె.బి.యల్. గారును వారితండ్రి గారగు దాసు శ్రీరామపండితులవారును రచియించియున్న సంగీతరసతరంగిణి యను బుద్ధ నాటకమును మనభరతులందఱును జక్కఁగానేర్చుకొని యుండిరిగదా! అది యీ సభను సంతోషపెట్టునని నేనుతలంచెదను. సూత్ర — నీయాలోచనము చక్కఁగానున్నది. అట్లేకావించెదముగాని త్వరగాఁ బోదముపద. {{right|(అని యిరువుకు నిష్క్రమించుకున్నారు)}} {{Center|'''<big>ప్రస్తావనసరి</big>'''}} {{rule |6em }}<noinclude><references/></noinclude> aodqsa1o09w5y55qyikqga7ny1359h6 104 212089 581790 552970 2026-09-23T19:00:04Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|{{p|fs150}}సంగీతరసతరంగిణి</p>}} {{Center|{{p|fs125}}యను</p>}} {{Center|{{p|fs150}}బుద్ధ నాటకము</p>}} {{custom rule|c|6|sp|40|do|7|fy1|40|do|7|sp|40|c|6}} {{Center|{{p|fs125}}ప్రధమాంకము</p>}} {{Center|{{p|fs125}}ప్రధమరంగము —— అరణ్యము</p>}} {{custom rule|c|6|sp|40|do|7|fy1|40|do|7|sp|40|c|6}} {{Center|'''(దేవదత్తుఁడును సేవకుఁడును జేశించుకున్నారు)'''}} దేవ-సేవకా ! అల్లదే యారాయంచపండును గనుఁగోమ్ము. {{left margin|10em}}<poem>ఉ॥ నీలతరాభభాగమున నిద్రపుకాంతులు గుమ్మరించుచున్ మాలికగట్టిపొరు'కుసుమమ్ముల భంగిఁజెలంగిలీలవా తూలహ౯ విదల్చుమునుదోరవుఁ బక్షములల్లనల్గన౯ వేలకొలందినంచలవింతగఁ జూడ్కులవిందొనర్చెడు౯॥</poem> </div> ::సేవకా! వింటనుసాయకంబు సంధించి నాబాణవిద్యానైపుణ్యమును గనఁబఱ చెదఁగాక. సేవ - స్వామి! ఆమోఘుఫలసంధాయకంబగు మీ సాయకంబున కిచిట్టిపిట్టలేమిలెక్క? దేవ - సేవకా ! అందున్నకైకాదు. హంసమ్ములమాంసమ్ము మిగులరుచ్యమ్మని వాడు కొందురు. కావున నేఁడువీనిఁబట్టి మాంసంబుఁజవికొనవలయును. సేవ — దేవా ! అట్లయిన వేగమేబాణమును సంధింపుఁడు. దేవ — ఇదిగో సాయకమువిడుచుకున్నాను. (బాణమును విడిచి పైనఁజూచి) ఔరౌరా! సేవకా! ఈయంచలపిండు పరుగుపరుగున నెగురుచుండుటచే నాకోల దగిలిన రాయంచయాదూరముననున్న చెట్టులపట్టునవాలియున్నట్లున్నది. పోయి వెదకివచ్చెదము గాక రమ్ము. సేవ— అల్లదిగో వటవృక్షముచాయనుగూలెను. వేగమేరండు. (ఇద్దఱు ముందునకు నడుతురు).<noinclude><references/></noinclude> hdyw622n6brcn9772z5e9535lboipeb 104 212090 581791 552969 2026-09-23T20:04:10Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 581791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|'''(తెరయెత్తగా సర్వార్థసిద్ధుఁడును ఛన్నుఁడును బ్రవేశింతురు).'''}} సర్వా—(హస్తముసఁబక్షితో) {{Telugu poem|type=చ॥|lines=<poem> కటకటయెట్టి కాలమిది గాదిలి నెచ్చెలియీ పులుంగునే కుటిలకిరాతుఁడస్త్రమునఁగూల్చెను తన్మృదులాంగకంబుల౯ బొటపొటజారునెత్తురులు మోడ్చినచూడ్కులుజాలిగొల్ప నీ చిటిపొటిమేనుఁ జూచినను జిత్తమునీరయిపోవుజల్లున౯॥</poem>|ref=}} మిత్రమా! ఈ సుకుమారశరీరంబున నరంబులంటి గ్రుచ్చుకొనిన సూదివంటి యీ శరీరంబుఁగనుఁగొమ్ము (బాణము పెఱికి) అక్కటా! రాజహంసమా! నీ వేమిదుష్కృత మొనర్చితివని యాదుష్టుండు నిన్నిట్లుగా శిక్షింపందొడంగె? కానిమ్ము ఛన్నా! నీయొద్దనున్న పానీయమిటు లెమ్ము. కాసంతి నీరమ్మునెు సంగిన నీపక్షిరాజముసేదఁదీర్చికొనునుగదా! ఛన్ను - రాజకుమారా! ఇదిగోఁ బానీయము. (ఇచ్చుచున్నాఁడు) దేవా! యీ పిట్టం బడఁగొట్టినవాఁ డెవ్వఁడో యీచాయల నేయుండును. వెదకిచూచెదఁ గాక. {{gap|10em}}(దూరమున నెదురుగా) సేవ — (దేవదత్తునితో) స్వామి! అదిగో ముందర నెవ్వఁడో మనపిట్టంబట్టుకొనియున్నవాఁడు. (పాఱఁజూచి) ఔరా యెంతటిమూర్ఖత. స్వామి! మఱియెవ్వరునుగారు. రాజకుమారుఁడైన సర్వార్ధసిద్ధుఁడేసుమా! దేవ — మూర్ఖ! ఎవ్వరైననేమి? నేను గొట్టినపిట్టను వేఱోక్కఁడు పట్టుటకేమిక తంబు? సర్వా - {{Center|{{p|fs125}}పాట. కన్నడ-ఆదితాళము</p>}} {{left margin|5em}}<poem>ఎటువ బెంగడఁగితి వింతటిపాపము॥ నెటు॥ కటకటయంతటి కఠినతఁబూనితి॥ నెటు॥ నిసితశరమ్ముల నెత్తురుగుఱియఁగ నశనముకొఱకునై యంచలఁజంపఁగ॥ నెటు॥</poem>}}</div> దేవదత్తా! జూలిమాలి మోరులేని యీపులుఁగు నీయలుగువ నలయించినదిచాలక యీలీలఁగాలుద్రువ్విరవ్వచేసెదవేల?<noinclude><references/></noinclude> 3yfm6cmpm853ru42ok8uio6g5p6ychz 581792 581791 2026-09-23T20:05:56Z Vjsuseela 1850 581792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{Center|'''(తెరయెత్తగా సర్వార్థసిద్ధుఁడును ఛన్నుఁడును బ్రవేశింతురు).'''}} సర్వా—(హస్తముసఁబక్షితో) {{Telugu poem|type=చ॥|lines=<poem> కటకటయెట్టి కాలమిది గాదిలి నెచ్చెలియీ పులుంగునే కుటిలకిరాతుఁడస్త్రమునఁగూల్చెను తన్మృదులాంగకంబుల౯ బొటపొటజారునెత్తురులు మోడ్చినచూడ్కులుజాలిగొల్ప నీ చిటిపొటిమేనుఁ జూచినను జిత్తమునీరయిపోవుజల్లున౯॥</poem>|ref=}} మిత్రమా! ఈ సుకుమారశరీరంబున నరంబులంటి గ్రుచ్చుకొనిన సూదివంటి యీ శరీరంబుఁగనుఁగొమ్ము (బాణము పెఱికి) అక్కటా! రాజహంసమా! నీ వేమిదుష్కృత మొనర్చితివని యాదుష్టుండు నిన్నిట్లుగా శిక్షింపందొడంగె? కానిమ్ము ఛన్నా! నీయొద్దనున్న పానీయమిటు లెమ్ము. కాసంతి నీరమ్మునెు సంగిన నీపక్షిరాజముసేదఁదీర్చికొనునుగదా! ఛన్ను - రాజకుమారా! ఇదిగోఁ బానీయము. (ఇచ్చుచున్నాఁడు) దేవా! యీ పిట్టం బడఁగొట్టినవాఁ డెవ్వఁడో యీచాయల నేయుండును. వెదకిచూచెదఁ గాక. {{gap|10em}}(దూరమున నెదురుగా) సేవ — (దేవదత్తునితో) స్వామి! అదిగో ముందర నెవ్వఁడో మనపిట్టంబట్టుకొనియున్నవాఁడు. (పాఱఁజూచి) ఔరా యెంతటిమూర్ఖత. స్వామి! మఱియెవ్వరునుగారు. రాజకుమారుఁడైన సర్వార్ధసిద్ధుఁడేసుమా! దేవ — మూర్ఖ! ఎవ్వరైననేమి? నేను గొట్టినపిట్టను వేఱోక్కఁడు పట్టుటకేమిక తంబు? సర్వా - {{Center|{{p|fs125}}పాట. కన్నడ-ఆదితాళము</p>}} {{left margin|5em}}<poem>ఎటువ బెంగడఁగితి వింతటిపాపము॥ నెటు॥ కటకటయంతటి కఠినతఁబూనితి॥ నెటు॥ నిసితశరమ్ముల నెత్తురుగుఱియఁగ నశనముకొఱకునై యంచలఁజంపఁగ॥ నెటు॥</poem></div> దేవదత్తా! జూలిమాలి మోరులేని యీపులుఁగు నీయలుగువ నలయించినదిచాలక యీలీలఁగాలుద్రువ్విరవ్వచేసెదవేల?<noinclude><references/></noinclude> l1m4nn1u8efdxiy24fhdnw9hip3q9hu 107 212093 581804 581764 2026-09-24T00:33:00Z Arjunaraoc 364 /* బొమ్మల సమస్య */ సమాధానం 581804 wikitext text/x-wiki == బొమ్మల సమస్య == {{ping|Arjunaraoc}} బొమ్మలను క్రాపింగ్ చేస్తుంటే కొంతభాగం మాత్రమే వస్తుంది. ఒకసారి పరిశీలించి సహాయం చేయగలరా. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 14:30, 14 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు, సమస్య నిర్ధారించాను. విశ్లేషించాలి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 11:41, 20 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు, బొమ్మ చూపుటలో కుదించబడుతున్నందున సరిగా రాలేదని గమనించాను. మానవీయంగా cHeight పరామితి పెంచి, మునుజూపులో ధృవికరించి, భద్రపరచండి. ఉదాహరణకు [https://te.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B0%82_%E0%B0%95%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf/1&diff=prev&oldid=553896 తొలిపేజీ సవరణ] చూడండి.-- [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 12:02, 20 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పినట్లు చేశాను. ఒకసారి చూడండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:22, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ఏ పేజీ? [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:33, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) tvtoqz4ae72zcf69pt3p5fec3g1z9po 581839 581804 2026-09-24T10:41:54Z Rajasekhar1961 50 /* బొమ్మల సమస్య */ 581839 wikitext text/x-wiki == బొమ్మల సమస్య == {{ping|Arjunaraoc}} బొమ్మలను క్రాపింగ్ చేస్తుంటే కొంతభాగం మాత్రమే వస్తుంది. ఒకసారి పరిశీలించి సహాయం చేయగలరా. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 14:30, 14 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు, సమస్య నిర్ధారించాను. విశ్లేషించాలి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 11:41, 20 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు, బొమ్మ చూపుటలో కుదించబడుతున్నందున సరిగా రాలేదని గమనించాను. మానవీయంగా cHeight పరామితి పెంచి, మునుజూపులో ధృవికరించి, భద్రపరచండి. ఉదాహరణకు [https://te.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B0%82_%E0%B0%95%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf/1&diff=prev&oldid=553896 తొలిపేజీ సవరణ] చూడండి.-- [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 12:02, 20 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పినట్లు చేశాను. ఒకసారి చూడండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:22, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ఏ పేజీ? [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:33, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, పిడిఎఫ్ 8 పేజీ చూడండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 10:41, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 12itrd2e374bsjapykfki197ggjufdl 104 219035 581767 571884 2026-09-23T12:13:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇంక శృంగారచేష్టల నేర్పరింతు నవి నష్టాదశాఖ్య లై యలరుచుండు లలితగతి వీనినామముల్ లక్షణములు క్రమముతోఁ దెల్పి వీనిలక్ష్యము లొనర్తు.</poem>|ref=96}} వెనుక శృంగారరసమున కుద్దీపనవిభావములుగాఁ బేర్కొనఁబడిన నాల్గింటిలోఁ జేష్ట యొకటి. ఇచ్చట నా చేష్టలను గ్రంథకర్త యుదాహరించుచున్నాఁడు. ఈ చేష్టలు నాయకుని కుద్దీపనవిభావములును, నాయికకు ననుభావములును నగును. ఈ చేష్టలు శృంగారమునకే కాక యితరరసములకుఁ గూడ భిన్నభిన్నములుగాఁ గలవు. కాని యిట శృంగారచేష్టలుమాత్రమే చూపఁబడినవి. ఏలన, గ్రంథకర్త శృంగారరసము నొక్కదానినే నిరూపించెను. మిగిలిన రసములను దాని స్థాయివ్యభిచార్యాది భావములను సాహిత్యదర్పణమునుండి ముందు మే ముదాహరించి చూపగలము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇల భావ, హావ, హేలా విలాస, మాధుర్య, ధైర్య, విభ్రమ, లీలా, కిలికించిత, మోట్టాయిత, లలితాదులు చేష్ట లగుఁ దలంపఁగ మఱియున్.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వెలయు బిబ్బోక, విచ్ఛిత్తి, విహృత, చకిత, హసిత, కుట్టమిత, కుతూహలాదు లనఁగఁ గలవు..............</poem>|ref=98}} భావము, హావము, హేల, విలాసము, మాధుర్యము, ధైర్యము, విభ్రమము, లీల, కిలికించితము, మోట్టాయితము, లలితము, బిబ్బోకము, విచ్ఛిత్తి, విహృతము, చకితము, హసితము, కుట్టమితము, కుతూహలము, అని శృంగారచేష్టలు పదునెనిమిది. ప్రతాపరుద్రీయమునఁ గూడ నీవిధముగనే యున్నవి. కాని సాహిత్యదర్పణమున నివి యిఱువది యెనిమిది గలవు. అవి యివి: {{left margin|3em}}<poem>యౌవనే సత్త్వజాస్తాసా మష్టావింశతి సంఖ్యకాః అలంకారాస్తత్ర భావహావహేలాస్త్రయో౽౦గజాః శోభాకాంతిశ్చదీప్తిశ్చ మాధుర్యం చ ప్రగల్భతా ఔదార్యం ధర్యమిత్యేతే సస్తైన స్యురయత్నజాః.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> avstzhjn5kka1io82ctzvo8upxgqbn6 581817 581767 2026-09-24T03:35:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇంక శృంగారచేష్టల నేర్పరింతు నవి నష్టాదశాఖ్య లై యలరుచుండు లలితగతి వీనినామముల్ లక్షణములు క్రమముతోఁ దెల్పి వీనిలక్ష్యము లొనర్తు.</poem>|ref=96}} వెనుక శృంగారరసమున కుద్దీపనవిభావములుగాఁ బేర్కొనఁబడిన నాల్గింటిలోఁ జేష్ట యొకటి. ఇచ్చట నా చేష్టలను గ్రంథకర్త యుదాహరించుచున్నాఁడు. ఈ చేష్టలు నాయకుని కుద్దీపనవిభావములును, నాయికకు ననుభావములును నగును. ఈ చేష్టలు శృంగారమునకే కాక యితరరసములకుఁ గూడ భిన్నభిన్నములుగాఁ గలవు. కాని యిట శృంగారచేష్టలుమాత్రమే చూపఁబడినవి. ఏలన, గ్రంథకర్త శృంగారరసము నొక్కదానినే నిరూపించెను. మిగిలిన రసములను దాని స్థాయివ్యభిచార్యాది భావములను సాహిత్యదర్పణమునుండి ముందు మే ముదాహరించి చూపగలము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇల భావ, హావ, హేలా విలాస, మాధుర్య, ధైర్య, విభ్రమ, లీలా, కిలికించిత, మోట్టాయిత, లలితాదులు చేష్ట లగుఁ దలంపఁగ మఱియున్.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వెలయు బిబ్బోక, విచ్ఛిత్తి, విహృత, చకిత, హసిత, కుట్టమిత, కుతూహలాదు లనఁగఁ గలవు..............</poem>|ref=98}} {{Telugu poem|type=క.⁠|lines=<poem>అది యీషద్వ్యక్తముగా సుదతులయెడ హావ మయ్యె సువ్యక్తం బై పొదలిన ననుగతంబును నది మిక్కిలి హేల యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.</poem>|ref=99}} భావము, హావము, హేల, విలాసము, మాధుర్యము, ధైర్యము, విభ్రమము, లీల, కిలికించితము, మోట్టాయితము, లలితము, బిబ్బోకము, విచ్ఛిత్తి, విహృతము, చకితము, హసితము, కుట్టమితము, కుతూహలము, అని శృంగారచేష్టలు పదునెనిమిది. ప్రతాపరుద్రీయమునఁ గూడ నీవిధముగనే యున్నవి. కాని సాహిత్యదర్పణమున నివి యిఱువది యెనిమిది గలవు. అవి యివి: {{left margin|3em}}<poem>యౌవనే సత్త్వజాస్తాసా మష్టావింశతి సంఖ్యకాః అలంకారాస్తత్ర భావహావహేలాస్త్రయో౽౦గజాః శోభాకాంతిశ్చదీప్తిశ్చ మాధుర్యం చ ప్రగల్భతా ఔదార్యం ధర్యమిత్యేతే సస్తైన స్యురయత్నజాః.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 4ywbaujouqgp9knlj87tk240ftqgbd9 581819 581817 2026-09-24T03:36:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇంక శృంగారచేష్టల నేర్పరింతు నవి నష్టాదశాఖ్య లై యలరుచుండు లలితగతి వీనినామముల్ లక్షణములు క్రమముతోఁ దెల్పి వీనిలక్ష్యము లొనర్తు.</poem>|ref=96}} వెనుక శృంగారరసమున కుద్దీపనవిభావములుగాఁ బేర్కొనఁబడిన నాల్గింటిలోఁ జేష్ట యొకటి. ఇచ్చట నా చేష్టలను గ్రంథకర్త యుదాహరించుచున్నాఁడు. ఈ చేష్టలు నాయకుని కుద్దీపనవిభావములును, నాయికకు ననుభావములును నగును. ఈ చేష్టలు శృంగారమునకే కాక యితరరసములకుఁ గూడ భిన్నభిన్నములుగాఁ గలవు. కాని యిట శృంగారచేష్టలుమాత్రమే చూపఁబడినవి. ఏలన, గ్రంథకర్త శృంగారరసము నొక్కదానినే నిరూపించెను. మిగిలిన రసములను దాని స్థాయివ్యభిచార్యాది భావములను సాహిత్యదర్పణమునుండి ముందు మే ముదాహరించి చూపగలము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇల భావ, హావ, హేలా విలాస, మాధుర్య, ధైర్య, విభ్రమ, లీలా, కిలికించిత, మోట్టాయిత, లలితాదులు చేష్ట లగుఁ దలంపఁగ మఱియున్.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వెలయు బిబ్బోక, విచ్ఛిత్తి, విహృత, చకిత, హసిత, కుట్టమిత, కుతూహలాదు లనఁగఁ గలవు..............</poem>|ref=98}} భావము, హావము, హేల, విలాసము, మాధుర్యము, ధైర్యము, విభ్రమము, లీల, కిలికించితము, మోట్టాయితము, లలితము, బిబ్బోకము, విచ్ఛిత్తి, విహృతము, చకితము, హసితము, కుట్టమితము, కుతూహలము, అని శృంగారచేష్టలు పదునెనిమిది. ప్రతాపరుద్రీయమునఁ గూడ నీవిధముగనే యున్నవి. కాని సాహిత్యదర్పణమున నివి యిఱువది యెనిమిది గలవు. అవి యివి: {{left margin|3em}}<poem>యౌవనే సత్త్వజాస్తాసా మష్టావింశతి సంఖ్యకాః అలంకారాస్తత్ర భావహావహేలాస్త్రయో౽౦గజాః శోభాకాంతిశ్చదీప్తిశ్చ మాధుర్యం చ ప్రగల్భతా ఔదార్యం ధర్యమిత్యేతే సస్తైన స్యురయత్నజాః.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> avstzhjn5kka1io82ctzvo8upxgqbn6 104 219036 581768 571885 2026-09-23T12:25:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>లీలావిలాసో విచ్ఛిత్తిర్బిబ్బోకః కిలికించితం మోట్టాయితం కుట్టమితం విభ్రమో లలితం మదః విహృతం తపనం మాద్యం విక్షేపశ్చ కుతూహలం హసితం చకితంకేళి రిత్యాష్టాదశ సంఖ్యకాః స్వభావజాశ్చ; భావాద్వాదశ పుంసాం భావంత్యపి</poem> </div> యౌవనము వచ్చినపు డీ చెప్పఁబోవు నిరువదియెనిమిది యలంకారములును, సత్త్వమువలనఁ బుట్టును. సత్త్వమునఁ బెక్కర్థములను వెనుకఁ జూపియుంటిమి. అందలి "స్వాత్మవిశ్రామ ప్రకాశకారీకశ్చన అంతరోధర్మస్సత్త్వం” (తనయాత్మయందు విశ్రమించిన రత్యాదులను బ్రకాశింపఁజేయు నొకయాంతరధర్మము) అనునర్ధ మిట గ్రాహ్యము. అవి యేవన భావము, హావము, హేల, ఇవిమూఁడును మనస్సువలన బుట్టును. శోభ, కాంతి, దీప్తి, మాధుర్యము, ప్రగల్భత, ఔదార్యము, ధైర్యము, ఇవియేడును నయత్నముగాఁ బుట్టినవి. పై నుదాహృతములగు మూఁడును, నీయేఁడును గలిసి పదియు స్త్రీపురుషుల కిరువురికినిఁ గలుగును. లీల, విలాసము, విచ్ఛిత్తి, బిబ్బోకము, కిలికించితము, మోట్టాయిదము, కుట్టమితము, విభ్రమము, లలితము, మదము, విహృతము, తపనము, మౌగ్ధ్యము, విక్షేపము, కుతూహలము, హసితము, చకితము, కేళి, యనునవి పదునెనిమిదియు స్వభావజములు. స్వభావమనఁ దనమనోవికారవిశేషము. భావాది ధైర్యాంతమగు పదియుఁ బురుషులకుఁ గూడ గలుగునని చెప్పినను నివ్వన్నియు నాయికాశ్రితము లయి యున్నపుడే రమణీయములుగా నుండును. ప్రతాపరుద్రీయకర్తయు, వాని ననుసరించిన నరసభూపాలకర్తయు వీని నన్నింటిని శృంగారచేష్ట లనియే యనిరి. సాహిత్యదర్పణకర్త వీని నలంకారములని వ్యవహరించెను. ఇందు మూఁడు మనోభావములగు నలంకారములు; ఏఁ డయత్నజములయిన యలంకారములు; పదునెనిమిది స్వభావజములయిన యలంకారములు. నరసభూపాలీయకర్త శోభ, కాంతి, దీప్తి, ప్రగల్భత, ఔదార్యము, మదము, తపము, మౌగ్ధ్యము, విక్షేపము, కేళి అనుపదింటిని వర్ణింపలేదు. ప్రతాపరుద్రీయకర్త అంగజ, అయత్నజ, స్వభావజ భేదములను గూడఁ దెలుపలేదు. విద్యానాథుఁ డిరువదియెనిమిదింటిలో నీ పదునెనిమిదియే ముఖ్యమని తలఁచెనేమో! ఇందలి భావాదుల లక్షణములును, లక్ష్యములును దోషగ్రస్తములుగా నుంటచే సాహిత్యదర్పణలక్షణములను గూడఁ జూపుదుము.<noinclude><references/></noinclude> m9duxxedcj38vsfg8og5xa9u1rme49x 104 219037 581770 571886 2026-09-23T12:59:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}1. భావలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>... మరి యందు భావంబు వెలయుచుండు మహి రసజ్ఞానయోగ్యతామాత్ర మగుచు</poem>|ref=}} భావమనఁగా రసజ్ఞానయోగ్యత యని లక్షణము. కాని రసజ్ఞానయోగ్యత కాదు. రసజ్ఞానయోగ్యమగు మనోవికారము అని చెప్పవలయును. బాల్యయౌవనసంధియం దుత్పన్నమయిన శృంగారవిషయకమగు మొదటి యంతఃకరణవికారము భావ మనఁబడును. యౌవనము రాకముందు శృంగారరసమును దెలిసికొను యోగ్యత యుండదు. అది రాఁగానే దాని నెఱుఁగఁజాలు నొక మనోవికారము గలుగును. భావయతి రిరంసామితి భావః (రమించు కోర్కినిఁ దెలుపునది మనోవికారము) దీనినే సాహిత్యదర్పణకర్త "నిర్వికారాత్మకే చిత్తే భావః ప్రథమవిక్రియా” (నిర్వికారాత్మకమగు చిత్తమునఁ బ్రప్రథమమునఁ గలిగిన వికారము) అని నుడివెను. {{Center|భావోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వరుఁ డని పేర్కొనౝ శిరము వాంచుఁ దలోదరి సాలభంజికా పరిణయవేళ; నెచ్చెలులఁ బాయక యెప్పటియట్ల కేళికాం తర మొనరింపఁబోదు; చనె నా యెదఁ బయ్యెదఁ జేర్చి సిగ్గునం బరఁగుఁ బ్రియాంగనానుకృతి భావనకేళికిఁ గాఁగ నిచ్చలున్.</poem>|ref=99}} బొమ్మలపెండ్లివేళ నొకమగబొమ్మను నరసభూపాలుఁడనియు నొకయాడుబొమ్మను దన్నుగాఁ జెలికత్తెలు పేర్కొన నొకయువతి శిరము వాంచుకొనెను. పిమ్మట వారితోఁ గలిసి యాపె కేళికాంతరమునకు (ఆ బొమ్మల సంయోగ(సంభోగ)రూపక్రీడకు) పోదయ్యెను. ఒకవేళ వెళ్ళినచోఁ ద న్నతనిప్రియాంగనగా భావించుకొనుచు సిగ్గున నుండును. ఇట శిరము వాంచుటచేత మనోవికార మలఁతిగాఁ దెలియుచున్నది. ఈ లక్ష్యము సరిగాదు. ఏలన, నీ వికారముయొక్క యనుభావము శరీరమునఁ గానఁబడఁగూడదు. ఇట శిరస్సు వంచుట యను ననుభావము శరీరమునఁ గనఁబడుచున్నది. కావున నిది భావమున కుదాహరణార్హము గాదు. సాహిత్యదర్పణమున {{left margin|3em}}<poem>స ఏవ సురభిః కాలస్స ఏవ మలయానిలః నైవేయమబలా; కిం తు మనో౽న్యదివదృశ్యతే.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> niruzcpekwkoa5d44y7sq96ecjt8zf9 581818 581770 2026-09-24T03:35:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}1. భావలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>... మరి యందు భావంబు వెలయుచుండు మహి రసజ్ఞానయోగ్యతామాత్ర మగుచు</poem>|ref=}} భావమనఁగా రసజ్ఞానయోగ్యత యని లక్షణము. కాని రసజ్ఞానయోగ్యత కాదు. రసజ్ఞానయోగ్యమగు మనోవికారము అని చెప్పవలయును. బాల్యయౌవనసంధియం దుత్పన్నమయిన శృంగారవిషయకమగు మొదటి యంతఃకరణవికారము భావ మనఁబడును. యౌవనము రాకముందు శృంగారరసమును దెలిసికొను యోగ్యత యుండదు. అది రాఁగానే దాని నెఱుఁగఁజాలు నొక మనోవికారము గలుగును. భావయతి రిరంసామితి భావః (రమించు కోర్కినిఁ దెలుపునది మనోవికారము) దీనినే సాహిత్యదర్పణకర్త "నిర్వికారాత్మకే చిత్తే భావః ప్రథమవిక్రియా” (నిర్వికారాత్మకమగు చిత్తమునఁ బ్రప్రథమమునఁ గలిగిన వికారము) అని నుడివెను. {{Center|భావోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వరుఁ డని పేర్కొనౝ శిరము వాంచుఁ దలోదరి సాలభంజికా పరిణయవేళ; నెచ్చెలులఁ బాయక యెప్పటియట్ల కేళికాం తర మొనరింపఁబోదు; చనె నా యెదఁ బయ్యెదఁ జేర్చి సిగ్గునం బరఁగుఁ బ్రియాంగనానుకృతి భావనకేళికిఁ గాఁగ నిచ్చలున్.</poem>|ref=100}} బొమ్మలపెండ్లివేళ నొకమగబొమ్మను నరసభూపాలుఁడనియు నొకయాడుబొమ్మను దన్నుగాఁ జెలికత్తెలు పేర్కొన నొకయువతి శిరము వాంచుకొనెను. పిమ్మట వారితోఁ గలిసి యాపె కేళికాంతరమునకు (ఆ బొమ్మల సంయోగ(సంభోగ)రూపక్రీడకు) పోదయ్యెను. ఒకవేళ వెళ్ళినచోఁ ద న్నతనిప్రియాంగనగా భావించుకొనుచు సిగ్గున నుండును. ఇట శిరము వాంచుటచేత మనోవికార మలఁతిగాఁ దెలియుచున్నది. ఈ లక్ష్యము సరిగాదు. ఏలన, నీ వికారముయొక్క యనుభావము శరీరమునఁ గానఁబడఁగూడదు. ఇట శిరస్సు వంచుట యను ననుభావము శరీరమునఁ గనఁబడుచున్నది. కావున నిది భావమున కుదాహరణార్హము గాదు. సాహిత్యదర్పణమున {{left margin|3em}}<poem>స ఏవ సురభిః కాలస్స ఏవ మలయానిలః నైవేయమబలా; కిం తు మనో౽న్యదివదృశ్యతే.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> m44wnr6hzf6fggj7429xpb28kpi5n48 581820 581818 2026-09-24T03:38:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}1. భావలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>... మరి యందు భావంబు వెలయుచుండు మహి రసజ్ఞానయోగ్యతామాత్ర మగుచు</poem>|ref=}} భావమనఁగా రసజ్ఞానయోగ్యత యని లక్షణము. కాని రసజ్ఞానయోగ్యత కాదు. రసజ్ఞానయోగ్యమగు మనోవికారము అని చెప్పవలయును. బాల్యయౌవనసంధియం దుత్పన్నమయిన శృంగారవిషయకమగు మొదటి యంతఃకరణవికారము భావ మనఁబడును. యౌవనము రాకముందు శృంగారరసమును దెలిసికొను యోగ్యత యుండదు. అది రాఁగానే దాని నెఱుఁగఁజాలు నొక మనోవికారము గలుగును. భావయతి రిరంసామితి భావః (రమించు కోర్కినిఁ దెలుపునది మనోవికారము) దీనినే సాహిత్యదర్పణకర్త "నిర్వికారాత్మకే చిత్తే భావః ప్రథమవిక్రియా” (నిర్వికారాత్మకమగు చిత్తమునఁ బ్రప్రథమమునఁ గలిగిన వికారము) అని నుడివెను. {{Center|భావోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వరుఁ డని పేర్కొనౝ శిరము వాంచుఁ దలోదరి సాలభంజికా పరిణయవేళ; నెచ్చెలులఁ బాయక యెప్పటియట్ల కేళికాం తర మొనరింపఁబోదు; చనె నా యెదఁ బయ్యెదఁ జేర్చి సిగ్గునం బరఁగుఁ బ్రియాంగనానుకృతి భావనకేళికిఁ గాఁగ నిచ్చలున్.</poem>|ref=99}} బొమ్మలపెండ్లివేళ నొకమగబొమ్మను నరసభూపాలుఁడనియు నొకయాడుబొమ్మను దన్నుగాఁ జెలికత్తెలు పేర్కొన నొకయువతి శిరము వాంచుకొనెను. పిమ్మట వారితోఁ గలిసి యాపె కేళికాంతరమునకు (ఆ బొమ్మల సంయోగ(సంభోగ)రూపక్రీడకు) పోదయ్యెను. ఒకవేళ వెళ్ళినచోఁ ద న్నతనిప్రియాంగనగా భావించుకొనుచు సిగ్గున నుండును. ఇట శిరము వాంచుటచేత మనోవికార మలఁతిగాఁ దెలియుచున్నది. ఈ లక్ష్యము సరిగాదు. ఏలన, నీ వికారముయొక్క యనుభావము శరీరమునఁ గానఁబడఁగూడదు. ఇట శిరస్సు వంచుట యను ననుభావము శరీరమునఁ గనఁబడుచున్నది. కావున నిది భావమున కుదాహరణార్హము గాదు. సాహిత్యదర్పణమున {{left margin|3em}}<poem>స ఏవ సురభిః కాలస్స ఏవ మలయానిలః నైవేయమబలా; కిం తు మనో౽న్యదివదృశ్యతే.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> niruzcpekwkoa5d44y7sq96ecjt8zf9 104 219038 581773 571887 2026-09-23T13:34:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. ఆ వసంతకాలమే యిది; ఆ మలయానిలమే యిది; ఆ యబలయే యిది; కాని మనస్సుమాత్ర మది కానట్లున్నది. ఇట శరీరమున నెట్టి యనుభావములును జెప్పఁబడలేదు. {{p|ac|fwb}}2. హావలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అది యీషద్వ్యక్తముగా సుదతులయెడ హావమయ్యె;</poem>|ref=99}} ఆ భావమే కొలఁదిగా వ్యక్తమగుచో హావ మనఁబడును. {{left margin|3em}}<poem>"భ్రూనేత్రాది వికారైస్తు సంభోగేచ్ఛా ప్రకాశకః। భావఏవాల్పసంలక్ష్య వికారో హావఉచ్యతే”</poem> </div> భ్రూనేత్రాదివికారములచే సంభోగేచ్ఛను దెలుపు నాయల్పముగాఁ బైకిఁ గనఁబడు వికారమే హావము. {{Center|హావోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వరుఁ డని పేర్కొన్న న్శిరము వాంచుఁ దలోదరి సాలభంజికా పరిణయవేళ నెచ్చెలులఁ బాయక యెప్పటియట్ల కేళికాం తర మొనరింపఁ బోదు చనె నా యెదఁ బయ్యెదఁ జేర్చి సిగ్గనం బరఁగుఁ బ్రియాంగనానుకృతి భావన కేలికిఁ గాఁగ నిచ్చలున్.</poem>|ref=100}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడఁతి నృసింహుగీతములు పాడెడివేళ నృసింహునామముౝ నుడుపదు సిగ్గుతో; గురుజనుల్ నరనాథుగుణప్రశంస లే ర్పడ నొనరించుచో నుచితభక్తిమెయిౝ గురుసేవ సేయుకై వడి వడి నాలకించుఁ; దల వాంచుఁ బరా కగుఁ గొంత వింతగున్.</poem>|ref=101}} '''తా'''. ఇట నృసింహుని నామమును నుడువకుండుట, పెద్ద లాతని గుణప్రశంస సేయునపు డాలించుచుండుట, పరాకును వహించుట మొదలగువానివలన నాయువతిభావ మీష ద్య్వక్తమగుచున్నది. కావున నిది హాసము. {{p|ac|fwb}}3. హేలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>......... సువ్యక్తంబై పొదలిన ననవరతంబును నది మిక్కిలి హేల యయ్యె నది యెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ఆ మనోవికారము సువ్యక్తమయినచో 'హేల' యనఁబడును. {{Center|హేలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మేలము లాడుచుం గడు సమేలము లై చెలు లెల్లఁ గూడి యో "బాలిక! శ్రీనృసింహనరపాలు వరించెదవే” యటన్న నీ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 2onker1zfoggsst4smg69y1fscx52c2 581775 581773 2026-09-23T13:37:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. ఆ వసంతకాలమే యిది; ఆ మలయానిలమే యిది; ఆ యబలయే యిది; కాని మనస్సుమాత్ర మది కానట్లున్నది. ఇట శరీరమున నెట్టి యనుభావములును జెప్పఁబడలేదు. {{p|ac|fwb}}2. హావలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అది యీషద్వ్యక్తముగా సుదతులయెడ హావమయ్యె;</poem>|ref=99}} ఆ భావమే కొలఁదిగా వ్యక్తమగుచో హావ మనఁబడును. {{left margin|3em}}<poem>"భ్రూనేత్రాది వికారైస్తు సంభోగేచ్ఛా ప్రకాశకః। భావఏవాల్పసంలక్ష్య వికారో హావఉచ్యతే”</poem> </div> భ్రూనేత్రాదివికారములచే సంభోగేచ్ఛను దెలుపు నాయల్పముగాఁ బైకిఁ గనఁబడు వికారమే హావము. {{Center|హావోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడఁతి నృసింహుగీతములు పాడెడివేళ నృసింహునామముౝ నుడుపదు సిగ్గుతో; గురుజనుల్ నరనాథుగుణప్రశంస లే ర్పడ నొనరించుచో నుచితభక్తిమెయిౝ గురుసేవ సేయుకై వడి వడి నాలకించుఁ; దల వాంచుఁ బరా కగుఁ గొంత వింతగున్.</poem>|ref=100}} '''తా'''. ఇట నృసింహుని నామమును నుడువకుండుట, పెద్ద లాతని గుణప్రశంస సేయునపు డాలించుచుండుట, పరాకును వహించుట మొదలగువానివలన నాయువతిభావ మీష ద్య్వక్తమగుచున్నది. కావున నిది హాసము. {{p|ac|fwb}}3. హేలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>......... సువ్యక్తంబై పొదలిన ననవరతంబును నది మిక్కిలి హేల యయ్యె నది యెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ఆ మనోవికారము సువ్యక్తమయినచో 'హేల' యనఁబడును. {{Center|హేలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మేలము లాడుచుం గడు సమేలము లై చెలు లెల్లఁ గూడి యో "బాలిక! శ్రీనృసింహనరపాలు వరించెదవే” యటన్న నీ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> pdj88d38hqevjvaivcbtbpfn9gy2sa1 581821 581775 2026-09-24T03:39:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. ఆ వసంతకాలమే యిది; ఆ మలయానిలమే యిది; ఆ యబలయే యిది; కాని మనస్సుమాత్ర మది కానట్లున్నది. ఇట శరీరమున నెట్టి యనుభావములును జెప్పఁబడలేదు. {{p|ac|fwb}}2. హావలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అది యీషద్వ్యక్తముగా సుదతులయెడ హావమయ్యె;</poem>|ref=100}} ఆ భావమే కొలఁదిగా వ్యక్తమగుచో హావ మనఁబడును. {{left margin|3em}}<poem>"భ్రూనేత్రాది వికారైస్తు సంభోగేచ్ఛా ప్రకాశకః। భావఏవాల్పసంలక్ష్య వికారో హావఉచ్యతే”</poem> </div> భ్రూనేత్రాదివికారములచే సంభోగేచ్ఛను దెలుపు నాయల్పముగాఁ బైకిఁ గనఁబడు వికారమే హావము. {{Center|హావోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడఁతి నృసింహుగీతములు పాడెడివేళ నృసింహునామముౝ నుడుపదు సిగ్గుతో; గురుజనుల్ నరనాథుగుణప్రశంస లే ర్పడ నొనరించుచో నుచితభక్తిమెయిౝ గురుసేవ సేయుకై వడి వడి నాలకించుఁ; దల వాంచుఁ బరా కగుఁ గొంత వింతగున్.</poem>|ref=101}} '''తా'''. ఇట నృసింహుని నామమును నుడువకుండుట, పెద్ద లాతని గుణప్రశంస సేయునపు డాలించుచుండుట, పరాకును వహించుట మొదలగువానివలన నాయువతిభావ మీష ద్య్వక్తమగుచున్నది. కావున నిది హాసము. {{p|ac|fwb}}3. హేలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>......... సువ్యక్తంబై పొదలిన ననవరతంబును నది మిక్కిలి హేల యయ్యె నది యెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ఆ మనోవికారము సువ్యక్తమయినచో 'హేల' యనఁబడును. {{Center|హేలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మేలము లాడుచుం గడు సమేలము లై చెలు లెల్లఁ గూడి యో "బాలిక! శ్రీనృసింహనరపాలు వరించెదవే” యటన్న నీ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> cvuolrdjikehhlwd38187xvw4972dye 104 219039 581777 571888 2026-09-23T16:03:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>లాలక యంగవల్లిఁ బులకాంకురముల్ నన లొత్త నే మనం జాలక యూరకుండె ననిశంబు త్రపావృత యైన కైవడిన్.</poem>|ref=101}} ఇటఁ గన్యకకు సర్వాంగీణమగు గగ్గుఱుపాటు గలిగినది. ఇట మనోవికార మత్యంతవ్యక్తముగా నున్నది. కాన నిది హేల. ఈ భావ, హావ, హేలల లక్షణములు జాగ్రత్తగాఁ దెలిసికొనవలెను. భావ మలక్ష్యవికారము. (పై కెట్టి వికారమును గానరానిది.) హావ మల్పలక్ష్యవికారము (అల్పముగాఁ గనఁబడు వికారము గలది.) హేల యత్యంతలక్ష్యవికారము (మిక్కిలియును గనఁబడు వికారము గలది.) {{p|ac|fwb}}4. విలాసలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పతిఁగనఁ దాత్కాలికమగు నతులవికారము విలాసమగు...</poem>|ref=102}} పతి కనఁబడఁగానే యా సమయమునఁ గలిగిన వికారము విలాసము. {{left margin|3em}}<poem>“యానస్థానాసనాదీనాం ముఖనేత్రాది కర్మణాం। విశేషస్తు విలాససాస్య దిష్ట సందర్శనాదినా”</poem> </div> ఇష్టునిఁ జూచుట మొదలగువానిచేఁ నడకలో, ఉనికిలో, కూర్చుండుటలో, మాటలాడుటలోఁ, జూచుట మొదలగు కార్యములలోఁ గనఁబడు విశేషము విలాస మనఁబడును. {{p|ac}}విలాసోదాహరణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇరుగడల వెడలి సుడిగొని తరళము లై వెలికి బెళికి తళతళ మనుచున్ బరఁగు రువారపుఁజూపుల హరిణాక్షి నృసింహవిభుని కారతి సేసెన్.</poem>|ref=103}} '''తా'''. సుడి గొన్నట్టియు, తరాళము లయినట్టియుఁ, దళతళలాఁడుచున్నట్టియుఁ, జూపులచే నొకయువతి నరసభూపాలుని కారతి సేసెను. ఇట బెక్కువిధములగు చూపులు వర్ణింపఁబడినవి. ఇది విలాసము. {{p|ac|fwb}}5. మాధుర్యలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>......సొమ్ములు లే కతిరమ్యత్వము దలఁపఁగ నతివలకు న్మధురభావ మగు నె ట్లన్నన్.</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> mkyxifr4sq3vluf336w51b8rtf1e0mr 581822 581777 2026-09-24T03:39:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>లాలక యంగవల్లిఁ బులకాంకురముల్ నన లొత్త నే మనం జాలక యూరకుండె ననిశంబు త్రపావృత యైన కైవడిన్.</poem>|ref=102}} ఇటఁ గన్యకకు సర్వాంగీణమగు గగ్గుఱుపాటు గలిగినది. ఇట మనోవికార మత్యంతవ్యక్తముగా నున్నది. కాన నిది హేల. ఈ భావ, హావ, హేలల లక్షణములు జాగ్రత్తగాఁ దెలిసికొనవలెను. భావ మలక్ష్యవికారము. (పై కెట్టి వికారమును గానరానిది.) హావ మల్పలక్ష్యవికారము (అల్పముగాఁ గనఁబడు వికారము గలది.) హేల యత్యంతలక్ష్యవికారము (మిక్కిలియును గనఁబడు వికారము గలది.) {{p|ac|fwb}}4. విలాసలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పతిఁగనఁ దాత్కాలికమగు నతులవికారము విలాసమగు...</poem>|ref=103}} పతి కనఁబడఁగానే యా సమయమునఁ గలిగిన వికారము విలాసము. {{left margin|3em}}<poem>“యానస్థానాసనాదీనాం ముఖనేత్రాది కర్మణాం। విశేషస్తు విలాససాస్య దిష్ట సందర్శనాదినా”</poem> </div> ఇష్టునిఁ జూచుట మొదలగువానిచేఁ నడకలో, ఉనికిలో, కూర్చుండుటలో, మాటలాడుటలోఁ, జూచుట మొదలగు కార్యములలోఁ గనఁబడు విశేషము విలాస మనఁబడును. {{p|ac}}విలాసోదాహరణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇరుగడల వెడలి సుడిగొని తరళము లై వెలికి బెళికి తళతళ మనుచున్ బరఁగు రువారపుఁజూపుల హరిణాక్షి నృసింహవిభుని కారతి సేసెన్.</poem>|ref=104}} '''తా'''. సుడి గొన్నట్టియు, తరాళము లయినట్టియుఁ, దళతళలాఁడుచున్నట్టియుఁ, జూపులచే నొకయువతి నరసభూపాలుని కారతి సేసెను. ఇట బెక్కువిధములగు చూపులు వర్ణింపఁబడినవి. ఇది విలాసము. {{p|ac|fwb}}5. మాధుర్యలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>......సొమ్ములు లే కతిరమ్యత్వము దలఁపఁగ నతివలకు న్మధురభావ మగు నె ట్లన్నన్.</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 89t9eahrvgr7q0mr3ntw1veph3gsqe3 104 219041 581779 571890 2026-09-23T16:15:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నగలు లేకయు నతిరమణీయముగాఁ గనఁబడుట మాధుర్య మనఁబడును. “సర్వావస్థావిశేషేషు మాధుర్యం రమణీయతా” ఎల్ల యవస్థలందును ననఁగా నెట్లున్నను రమణీయముగాఁ గానఁబడుట మాధుర్యము. {{Center|మాధుర్యోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కనుఁగవకెంపు సార్ద్రనఖగౌరతియుం జెలు వొందు నొక్కయం గన రతివేగశీర్ణమణికంకణనూపురహారవల్లి యై మునుపటికన్నఁ బొల్పగు సముజ్జ్వలతం దగెఁ బాండుపత్త్ర యై కొనల నిగిర్చి యున్నయతికోమలవల్లిమతల్లియో యనన్.</poem>|ref=104}} రతికేళియందు మణికంకణాదులు జారిపోయినను గనుఁగవకెంపుచేతను, ఆర్ద్రనఖగౌరత(తెలుపు)చేతను మునుపటికన్న సముజ్జ్వలాకృతితోఁ గనఁబడినది. ఇట మణికంకణనూపురములకు బదులుగాఁ గనుఁగవకెంపును, హారవల్లికలకు బదులుగా నార్ద్రనఖముల తెల్లకాంతులును నమరినవి. ఇట భూషణములు లేకున్నను సముజ్జ్వలత యున్నది. కాన మాధుర్యము. {{p|ac|fwb}}6. ధైర్యలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కులశీలాద్యవిలంఘన మిల ధైర్యంబు...</poem>|ref=105}} కుల మర్యాదలను దాఁటకుండుట ధైర్యము. “ముక్తాత్మశ్లాఘనా ధైర్యం మనోవృత్తి రచంచలా” ఆత్మశ్లాఘ లేనట్టియు, నచంచలమైనట్టియు మనోవృత్తి ధైర్యము. {{Center|ధైర్యోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>అతులైశ్వర్యసమగ్రుఁ డైననరసింహాధీశ్వరుం డేడ? నీ పితృవాచాపరతంత్ర నై వ్రతతతిం బెం పొందు నే నేడ? నా క్షితిపాలాగ్రణిపైఁ బ్రసక్తముగ నాచిత్తంబు సంధించినాఁ డతనుం డక్కరొ! నేఁటినుండి విషమాస్త్రాభిఖ్యుఁడౌ నెంతయున్.</poem>|ref=106}} '''తా'''. నరసభూపాలఁ డేడ? తలిదండ్రులచాటుదాననగు నే నేడ? మన్మథుఁడు వానిపై నా హృదయమును దగిలించివాఁడు. ఇటఁ దన సౌందర్యశీలాద్యాత్మశ్లాఘనము లేదు. మన్మథుఁడు దన హృదయ మాతనిపైఁ దగిల్చినను దలిదండ్రులచాటున నుంటచే సాహసించి యతని నభిస<noinclude><references/></noinclude> 32vn3qkkcxcsrcrp0y8xay4bgme7r9a 581823 581779 2026-09-24T03:40:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నగలు లేకయు నతిరమణీయముగాఁ గనఁబడుట మాధుర్య మనఁబడును. “సర్వావస్థావిశేషేషు మాధుర్యం రమణీయతా” ఎల్ల యవస్థలందును ననఁగా నెట్లున్నను రమణీయముగాఁ గానఁబడుట మాధుర్యము. {{Center|మాధుర్యోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కనుఁగవకెంపు సార్ద్రనఖగౌరతియుం జెలు వొందు నొక్కయం గన రతివేగశీర్ణమణికంకణనూపురహారవల్లి యై మునుపటికన్నఁ బొల్పగు సముజ్జ్వలతం దగెఁ బాండుపత్త్ర యై కొనల నిగిర్చి యున్నయతికోమలవల్లిమతల్లియో యనన్.</poem>|ref=105}} రతికేళియందు మణికంకణాదులు జారిపోయినను గనుఁగవకెంపుచేతను, ఆర్ద్రనఖగౌరత(తెలుపు)చేతను మునుపటికన్న సముజ్జ్వలాకృతితోఁ గనఁబడినది. ఇట మణికంకణనూపురములకు బదులుగాఁ గనుఁగవకెంపును, హారవల్లికలకు బదులుగా నార్ద్రనఖముల తెల్లకాంతులును నమరినవి. ఇట భూషణములు లేకున్నను సముజ్జ్వలత యున్నది. కాన మాధుర్యము. {{p|ac|fwb}}6. ధైర్యలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కులశీలాద్యవిలంఘన మిల ధైర్యంబు...</poem>|ref=106}} కుల మర్యాదలను దాఁటకుండుట ధైర్యము. “ముక్తాత్మశ్లాఘనా ధైర్యం మనోవృత్తి రచంచలా” ఆత్మశ్లాఘ లేనట్టియు, నచంచలమైనట్టియు మనోవృత్తి ధైర్యము. {{Center|ధైర్యోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>అతులైశ్వర్యసమగ్రుఁ డైననరసింహాధీశ్వరుం డేడ? నీ పితృవాచాపరతంత్ర నై వ్రతతతిం బెం పొందు నే నేడ? నా క్షితిపాలాగ్రణిపైఁ బ్రసక్తముగ నాచిత్తంబు సంధించినాఁ డతనుం డక్కరొ! నేఁటినుండి విషమాస్త్రాభిఖ్యుఁడౌ నెంతయున్.</poem>|ref=107}} '''తా'''. నరసభూపాలఁ డేడ? తలిదండ్రులచాటుదాననగు నే నేడ? మన్మథుఁడు వానిపై నా హృదయమును దగిలించివాఁడు. ఇటఁ దన సౌందర్యశీలాద్యాత్మశ్లాఘనము లేదు. మన్మథుఁడు దన హృదయ మాతనిపైఁ దగిల్చినను దలిదండ్రులచాటున నుంటచే సాహసించి యతని నభిస<noinclude><references/></noinclude> nqtccjixohemyz1cpc0vepkkdzlzlm7 104 219042 581782 571891 2026-09-23T16:43:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రించుట కిష్టపడకున్నది. ఈ యువతి తాను 'బితృవాచాపరతంత్రురాల'నని చెప్పు టచే నచంచలమగు మనోవృత్తి వ్యక్త మగుచున్నది. {{p|ac|fwb}}7. విభ్రమలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...ఒడలఁ దొడవు లిడఁ దడఁబడినన్ వెలయఁగ విభ్రమము......</poem>|ref=}} గాత్రమున భూషణములు దారుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{left margin|3em}}<poem>“త్వరయా హర్షరాగాదేర్దయితాగమనాదిషు। ఆస్థానభూషణాదీనాం వివ్యాసోవిభ్రమోమతః”</poem> </div> ప్రియునిరాకవలనఁ గలిగిన హర్షరాగాదులవలనఁ ద్వరచేత భూషణాదులను దాఱుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{Center|విభ్రమోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అదన నృసింహభూమిరమణాగ్రణి వచ్చిన సంభ్రమంబుతో సుదతి నభో౽వలగ్నమునఁ జుక్కలపేరిటికంఠమాలయుం, బొదలుకుచాచలంబుల సముజ్జ్వలమేఖలయున్, ధరింపఁగా నది క్రమ మయ్యెఁ; దొయ్యలికి నక్రమ మయ్యె విలాసవైఖరిన్.</poem>|ref=108}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు హఠాత్తుగా రాఁగాఁ ద్వరపాటున నొక సుదతినక్షత్ర మాల (౨౭ రత్నములు గలహారము) యను కంఠహారమును నాకాశమువంటి నడుమునఁ దాల్చెను. మేఖల (ఒడ్డాణము) పర్వతమువంటి కుచములపై ధరించెను. నక్షత్రమాల నాకాశమున, మేఖల (కొండనడిమిప్రదేశము) పర్వతమునందును నుంట క్రమమే; యనఁగా నుచితమే. కాని యాయువతి సౌందర్యమునకుమాత్ర మా క్రమ ముచితము గాదు. ఇట యువతి ప్రియాగమనమువలనఁ గలిగిన హర్షముచే భూషణములను దబ్బిబ్బుగాఁ దాల్చినది. కాన విభ్రమము. ఇట్టిదే మరొకపద్యము. {{left margin|3em}}<poem>క. తనప్రియుఁడు వచ్చె వాఁకిటి కని సొగసుం జేసికొనుచు నంగన విని యం జనమును నొసటను, లత్తుకఁ గనులను, దిలకంబుఁ బెట్టె గండస్థలిపై.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> i3la78g7aeiu2s41ohqdchtddey8ya8 581783 581782 2026-09-23T16:45:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రించుట కిష్టపడకున్నది. ఈ యువతి తాను 'బితృవాచాపరతంత్రురాల'నని చెప్పు టచే నచంచలమగు మనోవృత్తి వ్యక్త మగుచున్నది. {{p|ac|fwb}}7. విభ్రమలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...ఒడలఁ దొడవు లిడఁ దడఁబడినన్ వెలయఁగ విభ్రమము......</poem>|ref=}} గాత్రమున భూషణములు దారుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{left margin|3em}}<poem>“త్వరయా హర్షరాగాదేర్దయితాగమనాదిషు। ఆస్థానభూషణాదీనాం వివ్యాసోవిభ్రమోమతః”</poem> </div> ప్రియునిరాకవలనఁ గలిగిన హర్షరాగాదులవలనఁ ద్వరచేత భూషణాదులను దాఱుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{Center|విభ్రమోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అదన నృసింహభూమిరమణాగ్రణి వచ్చిన సంభ్రమంబుతో సుదతి నభో౽వలగ్నమునఁ జుక్కలపేరిటికంఠమాలయుం, బొదలుకుచాచలంబుల సముజ్జ్వలమేఖలయున్, ధరింపఁగా నది క్రమ మయ్యెఁ; దొయ్యలికి నక్రమ మయ్యె విలాసవైఖరిన్.</poem>|ref=108}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు హఠాత్తుగా రాఁగాఁ ద్వరపాటున నొకసుదతి నక్షత్రమాల (27 రత్నములు గలహారము) యను కంఠహారమును నాకాశమువంటి నడుమునఁ దాల్చెను. మేఖల (ఒడ్డాణము) పర్వతమువంటి కుచములపై ధరించెను. నక్షత్రమాల నాకాశమున, మేఖల (కొండనడిమిప్రదేశము) పర్వతమునందును నుంట క్రమమే; యనఁగా నుచితమే. కాని యాయువతి సౌందర్యమునకుమాత్ర మా క్రమ ముచితము గాదు. ఇట యువతి ప్రియాగమనమువలనఁ గలిగిన హర్షముచే భూషణములను దబ్బిబ్బుగాఁ దాల్చినది. కాన విభ్రమము. ఇట్టిదే మరొకపద్యము. {{left margin|3em}}<poem>క. తనప్రియుఁడు వచ్చె వాఁకిటి కని సొగసుం జేసికొనుచు నంగన విని యం జనమును నొసటను, లత్తుకఁ గనులను, దిలకంబుఁ బెట్టె గండస్థలిపై.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 4ae2envb8wmss76bnt44v0ukg4d8lj5 581797 581783 2026-09-23T21:58:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రించుట కిష్టపడకున్నది. ఈ యువతి తాను 'బితృవాచాపరతంత్రురాల'నని చెప్పు టచే నచంచలమగు మనోవృత్తి వ్యక్త మగుచున్నది. {{p|ac|fwb}}7. విభ్రమలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...ఒడలఁ దొడవు లిడఁ దడఁబడినన్ వెలయఁగ విభ్రమము......</poem>|ref=}} గాత్రమున భూషణములు దారుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{left margin|3em}}<poem>“త్వరయా హర్షరాగాదేర్దయితాగమనాదిషు। ఆస్థానభూషణాదీనాం వివ్యాసోవిభ్రమోమతః”</poem> </div> ప్రియునిరాకవలనఁ గలిగిన హర్షరాగాదులవలనఁ ద్వరచేత భూషణాదులను దాఱుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{Center|విభ్రమోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అదన నృసింహభూమిరమణాగ్రణి వచ్చిన సంభ్రమంబుతో సుదతి నభో౽వలగ్నమునఁ జుక్కలపేరిటికంఠమాలయుం, బొదలుకుచాచలంబుల సముజ్జ్వలమేఖలయున్, ధరింపఁగా నది క్రమ మయ్యెఁ; దొయ్యలికి నక్రమ మయ్యె విలాసవైఖరిన్.</poem>|ref=107}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు హఠాత్తుగా రాఁగాఁ ద్వరపాటున నొకసుదతి నక్షత్రమాల (27 రత్నములు గలహారము) యను కంఠహారమును నాకాశమువంటి నడుమునఁ దాల్చెను. మేఖల (ఒడ్డాణము) పర్వతమువంటి కుచములపై ధరించెను. నక్షత్రమాల నాకాశమున, మేఖల (కొండనడిమిప్రదేశము) పర్వతమునందును నుంట క్రమమే; యనఁగా నుచితమే. కాని యాయువతి సౌందర్యమునకుమాత్ర మా క్రమ ముచితము గాదు. ఇట యువతి ప్రియాగమనమువలనఁ గలిగిన హర్షముచే భూషణములను దబ్బిబ్బుగాఁ దాల్చినది. కాన విభ్రమము. ఇట్టిదే మరొకపద్యము. {{left margin|3em}}<poem>క. తనప్రియుఁడు వచ్చె వాఁకిటి కని సొగసుం జేసికొనుచు నంగన విని యం జనమును నొసటను, లత్తుకఁ గనులను, దిలకంబుఁ బెట్టె గండస్థలిపై.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 0ycpkj0k3mf9vqyeiqrprpstsl079p8 581824 581797 2026-09-24T03:40:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రించుట కిష్టపడకున్నది. ఈ యువతి తాను 'బితృవాచాపరతంత్రురాల'నని చెప్పు టచే నచంచలమగు మనోవృత్తి వ్యక్త మగుచున్నది. {{p|ac|fwb}}7. విభ్రమలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...ఒడలఁ దొడవు లిడఁ దడఁబడినన్ వెలయఁగ విభ్రమము......</poem>|ref=}} గాత్రమున భూషణములు దారుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{left margin|3em}}<poem>“త్వరయా హర్షరాగాదేర్దయితాగమనాదిషు। ఆస్థానభూషణాదీనాం వివ్యాసోవిభ్రమోమతః”</poem> </div> ప్రియునిరాకవలనఁ గలిగిన హర్షరాగాదులవలనఁ ద్వరచేత భూషణాదులను దాఱుమాఱుగా ధరించుట విభ్రమము. {{Center|విభ్రమోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అదన నృసింహభూమిరమణాగ్రణి వచ్చిన సంభ్రమంబుతో సుదతి నభో౽వలగ్నమునఁ జుక్కలపేరిటికంఠమాలయుం, బొదలుకుచాచలంబుల సముజ్జ్వలమేఖలయున్, ధరింపఁగా నది క్రమ మయ్యెఁ; దొయ్యలికి నక్రమ మయ్యె విలాసవైఖరిన్.</poem>|ref=108}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు హఠాత్తుగా రాఁగాఁ ద్వరపాటున నొకసుదతి నక్షత్రమాల (27 రత్నములు గలహారము) యను కంఠహారమును నాకాశమువంటి నడుమునఁ దాల్చెను. మేఖల (ఒడ్డాణము) పర్వతమువంటి కుచములపై ధరించెను. నక్షత్రమాల నాకాశమున, మేఖల (కొండనడిమిప్రదేశము) పర్వతమునందును నుంట క్రమమే; యనఁగా నుచితమే. కాని యాయువతి సౌందర్యమునకుమాత్ర మా క్రమ ముచితము గాదు. ఇట యువతి ప్రియాగమనమువలనఁ గలిగిన హర్షముచే భూషణములను దబ్బిబ్బుగాఁ దాల్చినది. కాన విభ్రమము. ఇట్టిదే మరొకపద్యము. {{left margin|3em}}<poem>క. తనప్రియుఁడు వచ్చె వాఁకిటి కని సొగసుం జేసికొనుచు నంగన విని యం జనమును నొసటను, లత్తుకఁ గనులను, దిలకంబుఁ బెట్టె గండస్థలిపై.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 4ae2envb8wmss76bnt44v0ukg4d8lj5 104 219043 581795 571892 2026-09-23T21:55:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}8. లీలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...అధిపుని యలఘుగుణానుకృతిలీల యగు నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ప్రియుని గుణానుకరణములీల, గుణానుకరణమే కాదు; చేష్ట, భూషణాద్యనుకరణముగూడ లీలయే. {{left margin|3em}}<poem>"అంగై ర్వేషై రలంకారైః ప్రేమిభి ర్వచనైరపి। ప్రీతి ప్రయోజితై ర్లీలాం ప్రియస్యానుకృతిం విదుః”</poem> </div> (చేష్టలచే, వేషములచే, భూషణములచే, బ్రేమవచనములచేఁ బ్రియుని ననుకరించుట లీల యనఁబడును. {{Center|లీలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ధర నకలంకభావమునఁ దామరసాహితునిం జయించు; నా హరిపదసక్తయై వెలుఁగు నారయఁ బ్రాజ్ఞులకు న్వసుంధరన్ సురతరునూతనాభ్యుదయశోభ యొనర్చు యశఃపురంధ్రి యా వరుఁ డగు శ్రీనృసింహుగుణవాసనఁ దానుఁ జెలంగుకైవడిన్.</poem>|ref=109}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు తననిష్కళంకభావమునఁ గళంకియగు చంద్రుని జయించెను. మరియు నతఁడు హరిపద(విష్ణుపద)సక్తుఁడు. ప్రాజ్ఞులకుఁ గల్పవృక్షముపంటివాఁడు. అతని ప్రియురాలగు కీర్తికాంతయు నాతని గుణముల ననుకరింపఁదలఁచి యకళంకభావమునఁ జంద్రుని జయించెను. తానును హరిపద(ఆకాశ)సక్త యయ్యెను. కల్పవృక్ష శోభను (తెల్లఁదనమును) వహించెను. ఇటఁ బ్రియుని గుణానుకరణము గలదు. కాని నిది లీల. వేషానుకరణ మీ క్రిందిపద్యమునఁ గలదు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. పరఁగఁ దమ్మితూఁటి పాఁపకడెంబులు వఱల వేణి యనుకపర్ధకంబు హరుని ననుకరించు యా పార్వతీదేవి లీలతోడ లోక మేలుఁగాక.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}9. కిలికించితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళు, కలుక, ముదము, నశ్రువు గలిసినఁ గిలిగించితంబు......</poem>|ref=110}} {{left margin|3em}}<poem>“స్మిత, శుష్క, రుదిత, హసిక, త్రాస, క్రోధ, శ్రమాదీనాం సాంకర్యం కిలికించిక మభీష్టతమసంగమాదిజాద్ధర్షాత్.”</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 5huccyvyyw31gs1ff17pofgdj1xpark 581796 581795 2026-09-23T21:58:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}8. లీలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...అధిపుని యలఘుగుణానుకృతిలీల యగు నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ప్రియుని గుణానుకరణములీల, గుణానుకరణమే కాదు; చేష్ట, భూషణాద్యనుకరణముగూడ లీలయే. {{left margin|3em}}<poem>"అంగై ర్వేషై రలంకారైః ప్రేమిభి ర్వచనైరపి। ప్రీతి ప్రయోజితై ర్లీలాం ప్రియస్యానుకృతిం విదుః”</poem> </div> (చేష్టలచే, వేషములచే, భూషణములచే, బ్రేమవచనములచేఁ బ్రియుని ననుకరించుట లీల యనఁబడును. {{Center|లీలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ధర నకలంకభావమునఁ దామరసాహితునిం జయించు; నా హరిపదసక్తయై వెలుఁగు నారయఁ బ్రాజ్ఞులకు న్వసుంధరన్ సురతరునూతనాభ్యుదయశోభ యొనర్చు యశఃపురంధ్రి యా వరుఁ డగు శ్రీనృసింహుగుణవాసనఁ దానుఁ జెలంగుకైవడిన్.</poem>|ref=1088}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు తననిష్కళంకభావమునఁ గళంకియగు చంద్రుని జయించెను. మరియు నతఁడు హరిపద(విష్ణుపద)సక్తుఁడు. ప్రాజ్ఞులకుఁ గల్పవృక్షముపంటివాఁడు. అతని ప్రియురాలగు కీర్తికాంతయు నాతని గుణముల ననుకరింపఁదలఁచి యకళంకభావమునఁ జంద్రుని జయించెను. తానును హరిపద(ఆకాశ)సక్త యయ్యెను. కల్పవృక్ష శోభను (తెల్లఁదనమును) వహించెను. ఇటఁ బ్రియుని గుణానుకరణము గలదు. కాని నిది లీల. వేషానుకరణ మీ క్రిందిపద్యమునఁ గలదు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. పరఁగఁ దమ్మితూఁటి పాఁపకడెంబులు వఱల వేణి యనుకపర్ధకంబు హరుని ననుకరించు యా పార్వతీదేవి లీలతోడ లోక మేలుఁగాక.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}9. కిలికించితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళు, కలుక, ముదము, నశ్రువు గలిసినఁ గిలిగించితంబు......</poem>|ref=109}} {{left margin|3em}}<poem>“స్మిత, శుష్క, రుదిత, హసిక, త్రాస, క్రోధ, శ్రమాదీనాం సాంకర్యం కిలికించిక మభీష్టతమసంగమాదిజాద్ధర్షాత్.”</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> s0dqu1hlf9zt8lhzlm5dzokcdsya5y7 581798 581796 2026-09-23T21:59:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}8. లీలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...అధిపుని యలఘుగుణానుకృతిలీల యగు నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ప్రియుని గుణానుకరణములీల, గుణానుకరణమే కాదు; చేష్ట, భూషణాద్యనుకరణముగూడ లీలయే. {{left margin|3em}}<poem>"అంగై ర్వేషై రలంకారైః ప్రేమిభి ర్వచనైరపి। ప్రీతి ప్రయోజితై ర్లీలాం ప్రియస్యానుకృతిం విదుః”</poem> </div> (చేష్టలచే, వేషములచే, భూషణములచే, బ్రేమవచనములచేఁ బ్రియుని ననుకరించుట లీల యనఁబడును. {{Center|లీలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ధర నకలంకభావమునఁ దామరసాహితునిం జయించు; నా హరిపదసక్తయై వెలుఁగు నారయఁ బ్రాజ్ఞులకు న్వసుంధరన్ సురతరునూతనాభ్యుదయశోభ యొనర్చు యశఃపురంధ్రి యా వరుఁ డగు శ్రీనృసింహుగుణవాసనఁ దానుఁ జెలంగుకైవడిన్.</poem>|ref=108}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు తననిష్కళంకభావమునఁ గళంకియగు చంద్రుని జయించెను. మరియు నతఁడు హరిపద(విష్ణుపద)సక్తుఁడు. ప్రాజ్ఞులకుఁ గల్పవృక్షముపంటివాఁడు. అతని ప్రియురాలగు కీర్తికాంతయు నాతని గుణముల ననుకరింపఁదలఁచి యకళంకభావమునఁ జంద్రుని జయించెను. తానును హరిపద(ఆకాశ)సక్త యయ్యెను. కల్పవృక్ష శోభను (తెల్లఁదనమును) వహించెను. ఇటఁ బ్రియుని గుణానుకరణము గలదు. కాని నిది లీల. వేషానుకరణ మీ క్రిందిపద్యమునఁ గలదు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. పరఁగఁ దమ్మితూఁటి పాఁపకడెంబులు వఱల వేణి యనుకపర్ధకంబు హరుని ననుకరించు యా పార్వతీదేవి లీలతోడ లోక మేలుఁగాక.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}9. కిలికించితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళు, కలుక, ముదము, నశ్రువు గలిసినఁ గిలిగించితంబు......</poem>|ref=109}} {{left margin|3em}}<poem>“స్మిత, శుష్క, రుదిత, హసిక, త్రాస, క్రోధ, శ్రమాదీనాం సాంకర్యం కిలికించిక మభీష్టతమసంగమాదిజాద్ధర్షాత్.”</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> jmxw4k2r5g1iclstvsdw5u5otlx0tul 581816 581798 2026-09-24T02:03:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}8. లీలాలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...అధిపుని యలఘుగుణానుకృతిలీల యగు నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ప్రియుని గుణానుకరణములీల, గుణానుకరణమే కాదు; చేష్ట, భూషణాద్యనుకరణముగూడ లీలయే. {{left margin|3em}}<poem>"అంగై ర్వేషై రలంకారైః ప్రేమిభి ర్వచనైరపి। ప్రీతి ప్రయోజితై ర్లీలాం ప్రియస్యానుకృతిం విదుః”</poem> </div> (చేష్టలచే, వేషములచే, భూషణములచే, బ్రేమవచనములచేఁ బ్రియుని ననుకరించుట లీల యనఁబడును. {{Center|లీలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ధర నకలంకభావమునఁ దామరసాహితునిం జయించు; నా హరిపదసక్తయై వెలుఁగు నారయఁ బ్రాజ్ఞులకు న్వసుంధరన్ సురతరునూతనాభ్యుదయశోభ యొనర్చు యశఃపురంధ్రి యా వరుఁ డగు శ్రీనృసింహుగుణవాసనఁ దానుఁ జెలంగుకైవడిన్.</poem>|ref=109}} '''తా'''. నరసభూపాలుఁడు తననిష్కళంకభావమునఁ గళంకియగు చంద్రుని జయించెను. మరియు నతఁడు హరిపద(విష్ణుపద)సక్తుఁడు. ప్రాజ్ఞులకుఁ గల్పవృక్షమువంటివాఁడు. అతని ప్రియురాలగు కీర్తికాంతయు నాతని గుణముల ననుకరింపఁదలఁచి యకళంకభావమునఁ జంద్రుని జయించెను. తానును హరిపద(ఆకాశ)సక్త యయ్యెను. కల్పవృక్ష శోభను (తెల్లఁదనమును) వహించెను. ఇటఁ బ్రియుని గుణానుకరణము గలదు. కాని నిది లీల. వేషానుకరణ మీ క్రిందిపద్యమునఁ గలదు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. పరఁగఁ దమ్మితూఁటి పాఁపకడెంబులు వఱల వేణి యనుకపర్ధకంబు హరుని ననుకరించు యా పార్వతీదేవి లీలతోడ లోక మేలుఁగాక.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}9. కిలికించితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళు, కలుక, ముదము, నశ్రువు గలిసినఁ గిలిగించితంబు......</poem>|ref=110}} {{left margin|3em}}<poem>“స్మిత, శుష్క, రుదిత, హసిక, త్రాస, క్రోధ, శ్రమాదీనాం సాంకర్యం కిలికించిక మభీష్టతమసంగమాదిజాద్ధర్షాత్.”</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 7tkoqx3v5in0t14lesw0v6ys7wnsx79 104 219044 581803 571893 2026-09-23T23:50:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రియసంగమమువలనఁ గలిగిన హర్షముచేఁ గలిగిన స్మిత, శుష్కరుదిత, హసిత, త్రాస, క్రోధ, శ్రమాదుల సాంకర్యము కిలికించితము. పైలక్షణమునఁ బ్రియసంగమము వలనఁ గలిగిన యనుమాట లేదు. {{Center|కిలికించితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పతి రచితాగసుం డదిరిపాటున వచ్చి దృఢోపగూహన స్థితి నధరప్రవాళము గ్రసింప ససంభ్రమలోలహస్త యై “మతకరి! చాలుఁ జాలు; నిఁక మాదెస రాకు” మటంచు నల్కతో నతివ బొమ ల్ముడించె నయనాంబువు ఱెప్పల నప్పళించుచున్.</poem>|ref=110}} '''తా'''. అపరాధియగు ప్రియుఁడు హఠాత్తుగా వచ్చి కౌఁగిలించి మోవి కొఱకఁగా జేతులతో విదిలించుచుఁ జాలుఁ జాలు! నాకడకు రాకుము! అని కోపముతో నశ్రువుల నాఁపుకొనుచు బొమ్మలు ముడిఁచెను. ఇట 'మతకరి' ఇత్యాదివచనములును బొమలముడుపును, అశ్రువులును, ప్రియసంగమాదిజహర్షముచేఁ గలిగినవి కావు. ప్రియాపరాధముచేఁ గలిగినవి. కాన నిది యుదాహరణార్హము గాదు. ఈ క్రింది దుదాహరణార్హము. {{left margin|3em}}<poem>క. స్వమనోరథంబులకు భం గము రాన ట్లడ్డగించుఁ; గలికి నవులయం దముతోఁ దర్జించును బ్రియు; సుమాంగి కల్లేడ్పు లేడ్చు సుఖమగ్నయు నై.</poem> </div> ఇచ్చటి యడ్డగింపు, తర్జింపులు, కల్లేడ్పులును, బ్రియసంగహర్షకృతములు. ఇది కిలికించితము. {{p|ac|fwb}}10. మోట్టాయితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...కడునిష్టకథా దులనింగిత మెఱిఁగించుట దలఁపఁగ మోట్టాయితంబు దగు నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ప్రియునిఁ గుఱించివచ్చు ప్రసంగములందుఁ దనయింగితమును (మనోభావమును) జేష్టలమూలమునఁ దెలుపుట మోట్టాయితము. {{left margin|3em}}<poem>“తద్భావభావితే చిత్తే వల్లభాస్య కథాదిషు మోటాయితమితి ప్రాహుఃకర్ణకండూయనాదికం”</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 5jrctzib7dz4ugk8th017e6jt3e3d83 581815 581803 2026-09-24T02:02:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రియసంగమమువలనఁ గలిగిన హర్షముచేఁ గలిగిన స్మిత, శుష్కరుదిత, హసిత, త్రాస, క్రోధ, శ్రమాదుల సాంకర్యము కిలికించితము. పైలక్షణమునఁ బ్రియసంగమము వలనఁ గలిగిన యనుమాట లేదు. {{Center|కిలికించితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పతి రచితాగసుం డదిరిపాటున వచ్చి దృఢోపగూహన స్థితి నధరప్రవాళము గ్రసింప ససంభ్రమలోలహస్త యై “మతకరి! చాలుఁ జాలు; నిఁక మాదెస రాకు” మటంచు నల్కతో నతివ బొమ ల్ముడించె నయనాంబువు ఱెప్పల నప్పళించుచున్.</poem>|ref=111}} '''తా'''. అపరాధియగు ప్రియుఁడు హఠాత్తుగా వచ్చి కౌఁగిలించి మోవి కొఱకఁగా జేతులతో విదిలించుచుఁ జాలుఁ జాలు! నాకడకు రాకుము! అని కోపముతో నశ్రువుల నాఁపుకొనుచు బొమ్మలు ముడిఁచెను. ఇట 'మతకరి' ఇత్యాదివచనములును బొమలముడుపును, అశ్రువులును, ప్రియసంగమాదిజహర్షముచేఁ గలిగినవి కావు. ప్రియాపరాధముచేఁ గలిగినవి. కాన నిది యుదాహరణార్హము గాదు. ఈ క్రింది దుదాహరణార్హము. {{left margin|3em}}<poem>క. స్వమనోరథంబులకు భం గము రాన ట్లడ్డగించుఁ; గలికి నవులయం దముతోఁ దర్జించును బ్రియు; సుమాంగి కల్లేడ్పు లేడ్చు సుఖమగ్నయు నై.</poem> </div> ఇచ్చటి యడ్డగింపు, తర్జింపులు, కల్లేడ్పులును, బ్రియసంగహర్షకృతములు. ఇది కిలికించితము. {{p|ac|fwb}}10. మోట్టాయితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...కడునిష్టకథా దులనింగిత మెఱిఁగించుట దలఁపఁగ మోట్టాయితంబు దగు నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} ప్రియునిఁ గుఱించివచ్చు ప్రసంగములందుఁ దనయింగితమును (మనోభావమును) జేష్టలమూలమునఁ దెలుపుట మోట్టాయితము. {{left margin|3em}}<poem>“తద్భావభావితే చిత్తే వల్లభాస్య కథాదిషు మోటాయితమితి ప్రాహుఃకర్ణకండూయనాదికం”</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 41rkcuubwe9socdgh9zp4fpu2im53x1 104 219045 581806 571894 2026-09-24T00:49:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రియునితో రతిక్రీడలఁ దేలవలెనని మనస్సు కలుగఁగా నాతనికథలు వినఁగానే చేయు కర్ణకండూయనాదికమగు చేష్ట మోట్టాయితము. {{Center|మోట్టాయితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చెలులు నృసింహుగీతమును జేరికగా నపరంజివీణెలో పలఁ బలికింప నూర్చుచును బాలిక యూర్పులచేత దీపికా కళిక చలింప “నెచ్చెలులు! కంటిరె! మీమృదుగానలక్ష్మికిం దెలియఁగ మెచ్చుచున్నయది దీవియ” యంచు హసించు నెంతయున్.</poem>|ref=111}} ''తా''. చెలికత్తెలు నరసభూపాలునిపై వీణెమీఁద గీతములు పాడుచుండఁగా నొకకన్య విని నిట్టూర్పుచు నా నిట్టూర్పులకు దీపము చలింపఁగాఁ దన యింగితమును వారు దెలియకుండునట్లు “చెలులారా! చూచితిరా! మీ గానమునకు మెచ్చుకొని దీపము దలయూఁచుచున్నది" అని నవ్వుచుఁ బలికెను. ఇట లక్షణమున "ఇష్టకథాదుల నింగిత మెఱిఁగించుట" అని చెప్పియు గ్రంథకర్త తన యింగితమును దెలుపకుండ నేదో కల్లలాడుచున్నట్లు వర్ణించినాఁడు. కాన నిది యుచితోదాహరణము గాదు. ఈ క్రింది పద్యము చక్కని యుదాహరణము. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. మోహనాంగ! నీదు ముచ్చట లెత్తంగఁ గోమలాంగి చెవులు గోఁకికొనుచు నావులించుకొనుచు హర్షాశ్రువులు రాల నొడలు విఱుచుకొనుచు నుండు సుమ్ము!</poem> </div> ఇటఁ జెవులు గోఁకుకొనుట, ఆవులించుట, హర్షాశ్రువులు విడుచుట, ఒడలు విఱపు మొదలగు చేష్ట లింగితమును దెలుపుచున్నవి. {{p|ac|fwb}}11. లలితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>భాసురతనువల్లీవి న్యాసము లలితమ్ము...</poem>|ref=112}} ప్రకాశించుచున్న (చక్కని) శరీరముయొక్క విన్యాసము లలితము. దీనివలన నర్థము స్ఫుటముగా భాసించుట లేదు. “సుకుమారతయంగానాం విన్యాసో లలితం భవేత్” (కరచరణాద్యవయవములను సుకుమారముగా ననఁగా నొయ్యారముగా నుంచుట లలితము.<noinclude><references/></noinclude> t69wy073kpm4uk9b9qtkw227uj2uh41 581814 581806 2026-09-24T02:01:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రియునితో రతిక్రీడలఁ దేలవలెనని మనస్సు కలుగఁగా నాతనికథలు వినఁగానే చేయు కర్ణకండూయనాదికమగు చేష్ట మోట్టాయితము. {{Center|మోట్టాయితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చెలులు నృసింహుగీతమును జేరికగా నపరంజివీణెలో పలఁ బలికింప నూర్చుచును బాలిక యూర్పులచేత దీపికా కళిక చలింప “నెచ్చెలులు! కంటిరె! మీమృదుగానలక్ష్మికిం దెలియఁగ మెచ్చుచున్నయది దీవియ” యంచు హసించు నెంతయున్.</poem>|ref=112}} ''తా''. చెలికత్తెలు నరసభూపాలునిపై వీణెమీఁద గీతములు పాడుచుండఁగా నొకకన్య విని నిట్టూర్పుచు నా నిట్టూర్పులకు దీపము చలింపఁగాఁ దన యింగితమును వారు దెలియకుండునట్లు “చెలులారా! చూచితిరా! మీ గానమునకు మెచ్చుకొని దీపము దలయూఁచుచున్నది" అని నవ్వుచుఁ బలికెను. ఇట లక్షణమున "ఇష్టకథాదుల నింగిత మెఱిఁగించుట" అని చెప్పియు గ్రంథకర్త తన యింగితమును దెలుపకుండ నేదో కల్లలాడుచున్నట్లు వర్ణించినాఁడు. కాన నిది యుచితోదాహరణము గాదు. ఈ క్రింది పద్యము చక్కని యుదాహరణము. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. మోహనాంగ! నీదు ముచ్చట లెత్తంగఁ గోమలాంగి చెవులు గోఁకికొనుచు నావులించుకొనుచు హర్షాశ్రువులు రాల నొడలు విఱుచుకొనుచు నుండు సుమ్ము!</poem> </div> ఇటఁ జెవులు గోఁకుకొనుట, ఆవులించుట, హర్షాశ్రువులు విడుచుట, ఒడలు విఱపు మొదలగు చేష్ట లింగితమును దెలుపుచున్నవి. {{p|ac|fwb}}11. లలితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>భాసురతనువల్లీవి న్యాసము లలితమ్ము...</poem>|ref=113}} ప్రకాశించుచున్న (చక్కని) శరీరముయొక్క విన్యాసము లలితము. దీనివలన నర్థము స్ఫుటముగా భాసించుట లేదు. “సుకుమారతయంగానాం విన్యాసో లలితం భవేత్” (కరచరణాద్యవయవములను సుకుమారముగా ననఁగా నొయ్యారముగా నుంచుట లలితము.<noinclude><references/></noinclude> 57mr6byrt1utervb8tbng7bzv6jyjpi 104 219046 581811 571895 2026-09-24T01:59:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|లలితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వడియు శ్రమంబుతోడి భుజవల్లి మృదంగముమీఁదఁ జేర్చి, కీ లెడలిననూపురంబు ఘటియింపగ దూతికరారవిందమం దడుగిడి, కంపితస్తనరయంబున నూర్పలు దోఁప నింతి య య్యెడ నటియించి నిల్చె సభ యెల్ల ననంగునిపాలు సేయుచున్.</poem>|ref=113}} '''తా'''. చెమ్మగిల్లిన చేతిని మృదంగముమీఁదఁ జేర్చి, కీలూఁడిన నూపురము నదుటకై యొకపాదమును దూలిచేతనిడి స్తనకంపముచేత సూచింపఁబడిన వేగము గల నిట్టూర్పులు విడుచుచు (స్తనకంపము నిట్టూర్పుల వేగమును సూచించుచున్నది.) నొకయింతి నటించి నిలిచెను. ఇది సింగభూపాలీయములోని యీ క్రింది శ్లోకమున కనువాదము. {{left margin|3em}}<poem>శ్లో. స్వేదక్లేదితికంకణాం భుజలతాం కృత్వా మృదంగాశ్రయాం చేటీహస్తసమర్పితైకచరణామంజీరసంధిత్సయా సా భూయ స్తనకంపసూచితరయం నిశ్వాస మాముంచతీ రంగస్థానమనంగసాత్కృతవతీ తాళావధౌతస్థుషీ.</poem> </div> ఇందలి స్తనకంప “సూచితేరయం" అనుదానికి “కంపితస్తనరయం" అన్నది సరియైన తర్జుమా కాదు. “తాళావధౌతస్థుషీ” అనుమాటకుఁ దర్జుమా లేదు. ఈ పద్యమున నింతి సుకుమారముగా నిలిచినది. కాన ఫలితము. {{p|ac|fwb}}12. విచ్ఛిత్తిలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... సొమ్ము లల్పము లయ్యున్ భాసిల్లెడుశృంగారవి కాసము విచ్ఛిత్తి యయ్యె గన నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} భూషణము లల్పముగానున్నను శృంగారముగాఁ గానవచ్చుట విచ్ఛిత్తి. “స్తోకాప్యాకల్పరచనా విచ్ఛిత్తిః కాంతిపోషకృత్” భూషణరచన కొలఁదిగా నున్నను గాంతినిఁ బోషించినచో నది విచ్ఛిత్తి. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పరిమితభూషణంబులును ఫాలముపై నెలవంకనామముం బరఁగ నొయారి యై, నయనపర్వ మొనర్చె వధూలలామ తా విరళగణేయతారలు, నవీనతరేందుకలావిలాసముల్ వరుస వెలుంగఁగా విదియనాఁటివిభావరి వొల్చుకైవడిన్.</poem>|ref=114}}<noinclude><references/></noinclude> kac7vu870thcjuwoplp2nc0vatqnz0q 581812 581811 2026-09-24T01:59:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|లలితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వడియు శ్రమంబుతోడి భుజవల్లి మృదంగముమీఁదఁ జేర్చి, కీ లెడలిననూపురంబు ఘటియింపగ దూతికరారవిందమం దడుగిడి, కంపితస్తనరయంబున నూర్పులు దోఁప నింతి య య్యెడ నటియించి నిల్చె సభ యెల్ల ననంగునిపాలు సేయుచున్.</poem>|ref=113}} '''తా'''. చెమ్మగిల్లిన చేతిని మృదంగముమీఁదఁ జేర్చి, కీలూఁడిన నూపురము నదుటకై యొకపాదమును దూలిచేతనిడి స్తనకంపముచేత సూచింపఁబడిన వేగము గల నిట్టూర్పులు విడుచుచు (స్తనకంపము నిట్టూర్పుల వేగమును సూచించుచున్నది.) నొకయింతి నటించి నిలిచెను. ఇది సింగభూపాలీయములోని యీ క్రింది శ్లోకమున కనువాదము. {{left margin|3em}}<poem>శ్లో. స్వేదక్లేదితికంకణాం భుజలతాం కృత్వా మృదంగాశ్రయాం చేటీహస్తసమర్పితైకచరణామంజీరసంధిత్సయా సా భూయ స్తనకంపసూచితరయం నిశ్వాస మాముంచతీ రంగస్థానమనంగసాత్కృతవతీ తాళావధౌతస్థుషీ.</poem> </div> ఇందలి స్తనకంప “సూచితేరయం" అనుదానికి “కంపితస్తనరయం" అన్నది సరియైన తర్జుమా కాదు. “తాళావధౌతస్థుషీ” అనుమాటకుఁ దర్జుమా లేదు. ఈ పద్యమున నింతి సుకుమారముగా నిలిచినది. కాన ఫలితము. {{p|ac|fwb}}12. విచ్ఛిత్తిలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... సొమ్ము లల్పము లయ్యున్ భాసిల్లెడుశృంగారవి కాసము విచ్ఛిత్తి యయ్యె గన నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} భూషణము లల్పముగానున్నను శృంగారముగాఁ గానవచ్చుట విచ్ఛిత్తి. “స్తోకాప్యాకల్పరచనా విచ్ఛిత్తిః కాంతిపోషకృత్” భూషణరచన కొలఁదిగా నున్నను గాంతినిఁ బోషించినచో నది విచ్ఛిత్తి. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పరిమితభూషణంబులును ఫాలముపై నెలవంకనామముం బరఁగ నొయారి యై, నయనపర్వ మొనర్చె వధూలలామ తా విరళగణేయతారలు, నవీనతరేందుకలావిలాసముల్ వరుస వెలుంగఁగా విదియనాఁటివిభావరి వొల్చుకైవడిన్.</poem>|ref=114}}<noinclude><references/></noinclude> fy7ls3pv2pnfc8oekfcq8g78mzkfxe7 581813 581812 2026-09-24T02:01:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|లలితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వడియు శ్రమంబుతోడి భుజవల్లి మృదంగముమీఁదఁ జేర్చి, కీ లెడలిననూపురంబు ఘటియింపగ దూతికరారవిందమం దడుగిడి, కంపితస్తనరయంబున నూర్పులు దోఁప నింతి య య్యెడ నటియించి నిల్చె సభ యెల్ల ననంగునిపాలు సేయుచున్.</poem>|ref=114}} '''తా'''. చెమ్మగిల్లిన చేతిని మృదంగముమీఁదఁ జేర్చి, కీలూఁడిన నూపురము నదుటకై యొకపాదమును దూలిచేతనిడి స్తనకంపముచేత సూచింపఁబడిన వేగము గల నిట్టూర్పులు విడుచుచు (స్తనకంపము నిట్టూర్పుల వేగమును సూచించుచున్నది.) నొకయింతి నటించి నిలిచెను. ఇది సింగభూపాలీయములోని యీ క్రింది శ్లోకమున కనువాదము. {{left margin|3em}}<poem>శ్లో. స్వేదక్లేదితికంకణాం భుజలతాం కృత్వా మృదంగాశ్రయాం చేటీహస్తసమర్పితైకచరణామంజీరసంధిత్సయా సా భూయ స్తనకంపసూచితరయం నిశ్వాస మాముంచతీ రంగస్థానమనంగసాత్కృతవతీ తాళావధౌతస్థుషీ.</poem> </div> ఇందలి స్తనకంప “సూచితేరయం" అనుదానికి “కంపితస్తనరయం" అన్నది సరియైన తర్జుమా కాదు. “తాళావధౌతస్థుషీ” అనుమాటకుఁ దర్జుమా లేదు. ఈ పద్యమున నింతి సుకుమారముగా నిలిచినది. కాన ఫలితము. {{p|ac|fwb}}12. విచ్ఛిత్తిలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... సొమ్ము లల్పము లయ్యున్ భాసిల్లెడుశృంగారవి కాసము విచ్ఛిత్తి యయ్యె గన నెట్లన్నన్.</poem>|ref=}} భూషణము లల్పముగానున్నను శృంగారముగాఁ గానవచ్చుట విచ్ఛిత్తి. “స్తోకాప్యాకల్పరచనా విచ్ఛిత్తిః కాంతిపోషకృత్” భూషణరచన కొలఁదిగా నున్నను గాంతినిఁ బోషించినచో నది విచ్ఛిత్తి. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పరిమితభూషణంబులును ఫాలముపై నెలవంకనామముం బరఁగ నొయారి యై, నయనపర్వ మొనర్చె వధూలలామ తా విరళగణేయతారలు, నవీనతరేందుకలావిలాసముల్ వరుస వెలుంగఁగా విదియనాఁటివిభావరి వొల్చుకైవడిన్.</poem>|ref=115}}<noinclude><references/></noinclude> 54hx1uphc6c2ptw0zoq9ys91201p2hr 104 219047 581825 571896 2026-09-24T04:19:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. కొలఁది నగలును, నుదుటఁ జంద్రవంక బొట్టును, ధరించి యొకయువతి కొలఁది చుక్కలును, జంద్రలేఖను వహించిన విజయనాటి రాత్రివలె శోభిల్లెను. ఇటఁ గొలఁది భూషణములతోఁ గూడ యువతి శోభిల్లుటచే విచ్ఛిత్తి యనునలంకారము. ఈ క్రిందిపద్య మింతకన్న మనోహరమైనది. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. తానమునఁ గడింది తళతళ మను మేను, దమ్మలమునఁ గెంపుఁ దాల్చు మోవి, జిలుఁగువలువ, యివియె చాలును వగలాఁడి కలరు విల్తుఁ డెడఁద మొలిచియుండ.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}13. బిబ్బోకలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వరునికథయం దనాదర మరయఁగ బిబ్బోకమయ్యె</poem>|ref=116}} “బిబ్బోకస్త్వతిగర్వేణ వస్తునీష్టే౽ప్యనాదరః” (అతిగర్వముచే నిష్టవస్తువునందుఁ గూడ ననాదరము సూపుట బిబ్బోకము) పైలక్షణమున 'అతిగర్వముచే’ అని లేదు. పరునికథ యన్నఁ జాలదు. {{Center|బిబ్బోకోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అతఁడు గుణాభిరాముఁ; డతఁ డంగజసన్నిభుఁ; డంచు నెచ్చెలుల్ పతి యగు శ్రీనృసింహనరపాలు నుతింప లతాంగి నీటుతో శ్రుతులఁ గరాంగుళుల్ సొనిపె; శోభన తచ్చరితాభిపూర్ణ మై యతిశయ మందుకర్ణయుగమం దవకాశ మొనర్చుకైవడిన్.</poem>|ref=117}} '''తా'''. చెలికత్తెలు నరసభూపాలుని నుతింపఁగా లతాంగి యాతనిచరిత్రలచే నిండిన తనచెవులలో సందు సేయుటకో యన్నట్లు చెవులలో వ్రేళ్లఁ జొనిపెను. ఈ యుదాహరణము బాగుగా లేదు. గర్వముచే నేర్పడిన యనాదర మేమియు లేదు. ఈ క్రిందిపద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>చ. ప్రియుఁడు సతంబుఁ ద మ్మనుసరించినఁ దప్పులు పట్టుచుంద్రు; నె మ్మెయి నిడనెంత్రుగాని ప్రియమీఁద నిగుడ్పరు నిండుచూడ్కి నె మ్మెయినిఁ; బొనర్త్రుపో నిజసమీహితమందు నిషేధ; మీఱగ త్త్రయిని విలక్షణప్రకృతిఁ దాల్చిన వానులు నాకు గూర్చుతన్.</poem> </div> ఇట గర్వముచేఁ బ్రియునియం దనాదరముఁ జూపుట గలదు.<noinclude><references/></noinclude> 5us5ebovbq97cqir1p79hc0s4pq50yy 104 219048 581827 571897 2026-09-24T04:45:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}14. విహృతలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... అనుమతిఁ బలుకం దరమగు తగువేళల ను త్తర మొసఁగమి విహృతమనఁగఁ దగు నెట్లన్నౝ.</poem>|ref=}} పలుకవలసిన సమయమునఁ బలుకకుండుట విహృతము. "వక్తవ్యకాలే౽ప్యవచోవ్రీడయా విహృతం మతం” (సిగ్గుచేఁ బలుకవలసినకాలమునఁ బలుకకుండుట విహృతము.) పైలక్షణమున 'సిగ్గుచే' అనునది లేదు. {{Center|విహృతోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>బాలిక యల్కతో మరలి పల్కక యుండియుఁ బ్రాణనాథుఁ డ వ్వేళ క్షుతం బొనర్పఁ గడువేగ చిరాయు వటంచుఁ బల్కఁగాఁ జాలక రోషముం బ్రణయసంభ్రమము న్మది దొమ్ములాడ నీ లాలకకుండలద్వయ ముదగ్రగతిన్ ఘటియించె వీనులన్.</poem>|ref=118}} ఒకయువతి ప్రణయకోపముతో మాడాడకుండియుఁ దనప్రియుఁడు దుమ్ము తుమ్మఁగా నమంగళశాంతికై తప్పక 'చిరంజీవ' యనవలసియున్నను ననక చెవులకుఁ గమ్మలు దొడుగుకొనెను. కమ్మలు దొడుగుకొనుట యమంగళపరిహారార్థము. అంతకుముందు నిరాభరణురాలై యున్నది. నిరాభరణురాలై యుండుట స్త్రీ కయుక్తము. భర్తృశ్రేయముఁ గోరిన స్త్రీ సాభరణురాలై యుండవలెను. ఇట భార్యభర్తపైఁ గోపించియున్నను నతని చిరంజీవిత్వము అభిలషించియున్నది. కాన నిదివఱకుఁ గోపముచే ధరింపకున్న కమ్మలు వాని శ్రేయమునకై ధరించినది. తుమ్మినపుడు తప్పక 'చిరంజీవ' యని పలుకవలసియున్నను నలుకచేఁ బలుకలేదు. కాన విహృతము. అయితే యీ పలంకకుండుట లక్షణమునఁ దెలిపినవిధమున సిగ్గుచేఁగాక 'యలుకచే’నని చెప్పఁబడినది. అలుకచేఁ బలుకుకుండుటకున్న సిగ్గుచే బలకకుంటయే రసవత్తరము. ఈ క్రింది దుదాహరణీయము. '''అవ'''. ప్రవాసమునాఁటి నాయికయొక్క చేష్టను నాయకుఁడు చెప్పుచున్నాఁడు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. నెపముతోడఁ గాల నేలను రాయుచుఁ దరుణి నన్నుఁ గనుచు మరల మరలఁ బలుకఁదలఁచి యెదియొ వాతెఱం గదిపియుఁ బలఁకదయ్యె లజ్జ బలిసియుంట.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 5ecfjsewpvjhejfgv4din3eat54jwm5 581829 581827 2026-09-24T04:53:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}14. విహృతలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... అనుమతిఁ బలుకం దరమగు తగువేళల ను త్తర మొసఁగమి విహృతమనఁగఁ దగు నెట్లన్నౝ.</poem>|ref=}} పలుకవలసిన సమయమునఁ బలుకకుండుట విహృతము. "వక్తవ్యకాలే౽ప్యవచోవ్రీడయా విహృతం మతం” (సిగ్గుచేఁ బలుకవలసినకాలమునఁ బలుకకుండుట విహృతము.) పైలక్షణమున 'సిగ్గుచే' అనునది లేదు. {{Center|విహృతోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>బాలిక యల్కతో మరలి పల్కక యుండియుఁ బ్రాణనాథుఁ డ వ్వేళ క్షుతం బొనర్పఁ గడువేగ చిరాయు వటంచుఁ బల్కఁగాఁ జాలక రోషముం బ్రణయసంభ్రమము న్మది దొమ్ములాడ నీ లాలకకుండలద్వయ ముదగ్రగతిన్ ఘటియించె వీనులన్.</poem>|ref=118}} ఒకయువతి ప్రణయకోపముతో మాడాడకుండియుఁ దనప్రియుఁడు దుమ్ము తుమ్మఁగా నమంగళశాంతికై తప్పక 'చిరంజీవ' యనవలసియున్నను ననక చెవులకుఁ గమ్మలు దొడుగుకొనెను. కమ్మలు దొడుగుకొనుట యమంగళపరిహారార్థము. అంతకుముందు నిరాభరణురాలై యున్నది. నిరాభరణురాలై యుండుట స్త్రీ కయుక్తము. భర్తృశ్రేయముఁ గోరిన స్త్రీ సాభరణురాలై యుండవలెను. ఇట భార్య భర్తపైఁ గోపించియున్నను నతని చిరంజీవిత్వము నభిలషించియున్నది. కాన నిదివఱకుఁ గోపముచే ధరింపకున్న కమ్మలు వాని శ్రేయమునకై ధరించినది. తుమ్మినపుడు తప్పక 'చిరంజీవ' యని పలుకవలసియున్నను నలుకచేఁ బలుకలేదు. కాన విహృతము. అయితే యీ పలుకకుండుట లక్షణమునఁ దెలిపినవిధమున సిగ్గుచేఁగాక 'యలుకచే’ నని చెప్పఁబడినది. అలుకచేఁ బలుకకుండుటకున్న సిగ్గుచే బలుకకుంటయే రసవత్తరము. ఈ క్రింది దుదాహరణీయము. '''అవ'''. ప్రవాసమునాఁటి నాయికయొక్క చేష్టను నాయకుఁడు చెప్పుచున్నాఁడు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. నెపముతోడఁ గాల నేలను రాయుచుఁ దరుణి నన్నుఁ గనుచు మరల మరలఁ బలుకఁదలఁచి యెదియొ వాతెఱం గదిపియుఁ బలఁకదయ్యె లజ్జ బలిసియుంట.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> hgnj8c0ne8xzfidlkfg2z69jwxdl2ne 104 219050 581830 571899 2026-09-24T08:07:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఇట సిగ్గుచేఁ బలుకకుంటయే నిబంధింపఁబడినది. ఇది విహృతము. {{p|ac|fwb}}15. చకితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళుకుట చకితము</poem>|ref=119}} భయపడుట చకితము. "కుతో౽పి దయితస్యాగ్రే చకితం భయవిభ్రమః” ప్రియునియెదుట నేదో హేతువుచే భయపడి తొట్రుపాటు నొందుట చకితము. అనఁగా భయపడఁదగినంత పెద్దహేతువు లేకున్నను బ్రియునియెదుట భయపడుట శృంగారచేష్ట గదా! {{Center|చకితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అడుగిడి నిల్చు; నిల్చి చెలి కానలు పెట్టు; నదల్చు; సిగ్గునం దడఁబడుఁ; గాంతుఁ డున్నమణిధామ మొగిం జొరఁ జాల కెంతయు న్వడఁకు; గృహంటు సొచ్చియుఁ గవాటముదాపున నిల్చు; నెచ్చెలు ల్వడిఁ జనఁ జూచినం బెనఁగు వారిజలోచన మౌగ్ధ్యసంపదౝ.</poem>|ref=120}} ఈ పద్యమున 'సిగ్గునం దడఁబడు' నన్నమాటచే భయవిభ్రమము గానరాదు. కాన నిది యుదాహరణార్హము గాదు. ఈ క్రిందిపద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. తొడల మీలు దాఁకఁ గడుఁ దత్తఱించుచు వింతహొయలు సూపె నింతియొకతె చెలులహేతువు గనె చేయుచుంద్రు విలాస ములను హేతువున్నఁ దెలుపవలెనె?</poem> </div> జలక్రీడ లాడునపు డొకయువతి చేపలు తనతొడలఁ దాఁకఁగాఁ దొట్రుపడెను. దానిచే నొకక్రొత్తహొయలు గలిగెను. ఇట భయపడుటకుఁ దగినంత పెద్దకారణము లేకున్నను భయపడి తొట్రుపడుట వర్ణింపఁబడినది. కానఁ జకితము. {{p|ac|fwb}}హసితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...నవ్వుచు నలరుట హసితంబు...</poem>|ref=}} ఇంతమాత్రమే కాదు. “హసితం తు వృథాహాసో యౌవనోద్భేదసంభ్రమః" యౌవనోదయముచే నకారణముగానే నవ్వుట హసితము. స్థాయిభావమగు హాసము వేఱు. అది వికృతాకారచేష్టాదులవలన వ్యక్తమగును. ఇది యౌవనోద్గమమున నకారణముగానే కలుగును.<noinclude><references/></noinclude> pt7jebaj9pjs7cx9haoclob8skuxzo0 581831 581830 2026-09-24T08:14:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఇట సిగ్గుచేఁ బలుకకుంటయే నిబంధింపఁబడినది. ఇది విహృతము. {{p|ac|fwb}}15. చకితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళుకుట చకితము</poem>|ref=119}} భయపడుట చకితము. "కుతో౽పి దయితస్యాగ్రే చకితం భయవిభ్రమః” ప్రియునియెదుట నేదో హేతువుచే భయపడి తొట్రుపాటు నొందుట చకితము. అనఁగా భయపడఁదగినంత పెద్దహేతువు లేకున్నను బ్రియునియెదుట భయపడుట శృంగారచేష్ట గదా! {{Center|చకితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అడుగిడి నిల్చు; నిల్చి చెలి కానలు పెట్టు; నదల్చు; సిగ్గునం దడఁబడుఁ; గాంతుఁ డున్నమణిధామ మొగిం జొరఁ జాల కెంతయు న్వడఁకు; గృహంటు సొచ్చియుఁ గవాటముదాపున నిల్చు; నెచ్చెలు ల్వడిఁ జనఁ జూచినం బెనఁగు వారిజలోచన మౌగ్ధ్యసంపదౝ.</poem>|ref=120}} ఈ పద్యమున 'సిగ్గునం దడఁబడు' నన్నమాటచే భయవిభ్రమము గానరాదు. కాన నిది యుదాహరణార్హము గాదు. ఈ క్రిందిపద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. తొడల మీలు దాఁకఁ గడుఁ దత్తఱించుచు వింతహొయలు సూపె నింతియొకతె చెలులహేతువు గనె చేయుచుంద్రు విలాస ములను హేతువున్నఁ దెలుపవలెనె?</poem> </div> జలక్రీడ లాడునపు డొకయువతి చేపలు తనతొడలఁ దాఁకఁగాఁ దొట్రుపడెను. దానిచే నొకక్రొత్తహొయలు గలిగెను. ఇట భయపడుటకుఁ దగినంత పెద్దకారణము లేకున్నను భయపడి తొట్రుపడుట వర్ణింపఁబడినది. కానఁ జకితము. {{p|ac|fwb}}16. హసితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...నవ్వుచు నలరుట హసితంబు...</poem>|ref=}} ఇంతమాత్రమే కాదు. “హసితం తు వృథాహాసో యౌవనోద్భేదసంభ్రమః" యౌవనోదయముచే నకారణముగానే నవ్వుట హసితము. స్థాయిభావమగు హాసము వేఱు. అది వికృతాకారచేష్టాదులవలన వ్యక్తమగును. ఇది యౌవనోద్గమమున నకారణముగానే కలుగును.<noinclude><references/></noinclude> c26bjs4pa5k63uoeuja0jz701y1vemc 581835 581831 2026-09-24T08:32:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఇట సిగ్గుచేఁ బలుకకుంటయే నిబంధింపఁబడినది. ఇది విహృతము. {{p|ac|fwb}}15. చకితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అళుకుట చకితము</poem>|ref=119}} భయపడుట చకితము. "కుతో౽పి దయితస్యాగ్రే చకితం భయవిభ్రమః” ప్రియునియెదుట నేదో హేతువుచే భయపడి తొట్రుపాటు నొందుట చకితము. అనఁగా భయపడఁదగినంత పెద్దహేతువు లేకున్నను బ్రియునియెదుట భయపడుట శృంగారచేష్ట గదా! {{Center|చకితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అడుగిడి నిల్చు; నిల్చి చెలి కానలు పెట్టు; నదల్చు; సిగ్గునం దడఁబడుఁ; గాంతుఁ డున్నమణిధామ మొగిం జొరఁ జాల కెంతయు న్వడఁకు; గృహంబు సొచ్చియుఁ గవాటముదాపున నిల్చు; నెచ్చెలు ల్వడిఁ జనఁ జూచినం బెనఁగు వారిజలోచన మౌగ్ధ్యసంపదౝ.</poem>|ref=120}} ఈ పద్యమున 'సిగ్గునం దడఁబడు' నన్నమాటచే భయవిభ్రమము గానరాదు. కాన నిది యుదాహరణార్హము గాదు. ఈ క్రిందిపద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. తొడల మీలు దాఁకఁ గడుఁ దత్తఱించుచు వింతహొయలు సూపె నింతియొకతె చెలులహేతువు గనె చేయుచుంద్రు విలాస ములను హేతువున్నఁ దెలుపవలెనె?</poem> </div> జలక్రీడ లాడునపు డొకయువతి చేపలు తనతొడలఁ దాఁకఁగాఁ దొట్రుపడెను. దానిచే నొకక్రొత్తహొయలు గలిగెను. ఇట భయపడుటకుఁ దగినంత పెద్దకారణము లేకున్నను భయపడి తొట్రుపడుట వర్ణింపఁబడినది. కానఁ జకితము. {{p|ac|fwb}}16. హసితలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>...నవ్వుచు నలరుట హసితంబు...</poem>|ref=}} ఇంతమాత్రమే కాదు. “హసితం తు వృథాహాసో యౌవనోద్భేదసంభ్రమః" యౌవనోదయముచే నకారణముగానే నవ్వుట హసితము. స్థాయిభావమగు హాసము వేఱు. అది వికృతాకారచేష్టాదులవలన వ్యక్తమగును. ఇది యౌవనోద్గమమున నకారణముగానే కలుగును.<noinclude><references/></noinclude> 3pjnsr52j76yn4doksb1g3n4zn6kdw7 104 219051 581832 571900 2026-09-24T08:21:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{right|హసితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వదనసరోజవాసనకు వచ్చినతేఁటి నదల్చి చూడఁగా నది యసితోత్పలంబు లని యక్షుల వ్రాలఁగఁ, జే విదుర్పఁగా నది మరలం బయోజ మని హస్తయుగంబున వ్రాలె నవ్వె న మ్మదవతి ‘యేమి సేసినను మాన ది దేమి’ యటంచు నెంతయుౝ.</poem>|ref=121}} ఒకయువతి తనముఖపద్మగంధమునకై వచ్చిన తుమ్మెద నదలించి చూచుచుండఁగా నా తుమ్మెద దానికన్నులు నల్లగలువలని వానిపై వ్రాలెను ఆపెయుఁ జేతులతో విదిలింపఁగా మరల నా తుమ్మెద యా హస్తములను బద్మము లనుకొని వానిపైని వ్రాలెను. దీనినిఁ జూచి యేమి చేసినను నిది మానదని నవ్వెను. ఇట యౌవనోద్భేదముచే వృధగాఁ గలిగిన హసితము గాదు. తుమ్మెదయొక్క భ్రాంతిచేఁ దాఁజేసిన చేప్టాపరంపరచేఁ గలిగిన హసితము. ఇది యుదాహరణీయము గాదు. {{left margin|3em}}<poem>క. తలవనితలఁపుగ నవ్వెం దలిరుంబోఁడి యిది యేలనా? నిక్కముగా నలరులవిల్తుం డెక్కెను చెలిమేనను రాజ్యమందు సింహాసనముౝ.</poem> </div> ఇట యౌవనోద్భేదజమగు హసితము వర్ణింపఁబడినది. కాన హసితము. {{p|ac|fwb}}17. కుట్టమితము</p> {{Telugu poem|typeక.=|lines=<poem>... రతుల నతిసమ్మర్దో జ్జ్వలసౌఖ్యము కుట్టమితము</poem>|ref=}} రతులలోఁ గలిగిన తద్దయు నలుగుడులచే మిక్కిలి సౌఖ్యమును గొనుట కుట్టమితము. ఇంతకన్న సాహిత్యదర్పణలక్షణము మేలైనది. {{left margin|3em}}<poem>"కేశస్తనాధరాదీనాం గ్రహేహర్షే౽పి సంభ్రమాత్ అహుః కుట్టమితంనామ శిరః కర విధూననం”</poem> </div> ప్రియుఁడు దన కేశస్తనాధరాదులను గ్రహింపఁగా లోలో హర్షించుచుఁ గూడఁ దత్తఱపడుచు శిరస్సును గరములను గదల్చుట కుట్టమితము. {{Center|కుట్టమితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కెరలి ప్రియుండు మోవిపయిఁ గెంపులు నింపుటఁ బారవశ్యత త్పరత నెఱుంగలేక పిదప న్నిలువద్దము చూచి సిగ్గునం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 0mdsihgnzm5o4conmgd1jykdkb7l7zi 581833 581832 2026-09-24T08:21:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{right|హసితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వదనసరోజవాసనకు వచ్చినతేఁటి నదల్చి చూడఁగా నది యసితోత్పలంబు లని యక్షుల వ్రాలఁగఁ, జే విదుర్పఁగా నది మరలం బయోజ మని హస్తయుగంబున వ్రాలె నవ్వె న మ్మదవతి ‘యేమి సేసినను మాన ది దేమి’ యటంచు నెంతయుౝ.</poem>|ref=121}} ఒకయువతి తనముఖపద్మగంధమునకై వచ్చిన తుమ్మెద నదలించి చూచుచుండఁగా నా తుమ్మెద దానికన్నులు నల్లగలువలని వానిపై వ్రాలెను ఆపెయుఁ జేతులతో విదిలింపఁగా మరల నా తుమ్మెద యా హస్తములను బద్మము లనుకొని వానిపైని వ్రాలెను. దీనినిఁ జూచి యేమి చేసినను నిది మానదని నవ్వెను. ఇట యౌవనోద్భేదముచే వృధగాఁ గలిగిన హసితము గాదు. తుమ్మెదయొక్క భ్రాంతిచేఁ దాఁజేసిన చేప్టాపరంపరచేఁ గలిగిన హసితము. ఇది యుదాహరణీయము గాదు. {{left margin|3em}}<poem>క. తలవనితలఁపుగ నవ్వెం దలిరుంబోఁడి యిది యేలనా? నిక్కముగా నలరులవిల్తుం డెక్కెను చెలిమేనను రాజ్యమందు సింహాసనముౝ.</poem> </div> ఇట యౌవనోద్భేదజమగు హసితము వర్ణింపఁబడినది. కాన హసితము. {{p|ac|fwb}}17. కుట్టమితము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... రతుల నతిసమ్మర్దో జ్జ్వలసౌఖ్యము కుట్టమితము</poem>|ref=}} రతులలోఁ గలిగిన తద్దయు నలుగుడులచే మిక్కిలి సౌఖ్యమును గొనుట కుట్టమితము. ఇంతకన్న సాహిత్యదర్పణలక్షణము మేలైనది. {{left margin|3em}}<poem>"కేశస్తనాధరాదీనాం గ్రహేహర్షే౽పి సంభ్రమాత్ అహుః కుట్టమితంనామ శిరః కర విధూననం”</poem> </div> ప్రియుఁడు దన కేశస్తనాధరాదులను గ్రహింపఁగా లోలో హర్షించుచుఁ గూడఁ దత్తఱపడుచు శిరస్సును గరములను గదల్చుట కుట్టమితము. {{Center|కుట్టమితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కెరలి ప్రియుండు మోవిపయిఁ గెంపులు నింపుటఁ బారవశ్యత త్పరత నెఱుంగలేక పిదప న్నిలువద్దము చూచి సిగ్గునం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> qo2ua9crl3vf348sdd7ek16tdnitjfu 581834 581833 2026-09-24T08:22:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 581834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|హసితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వదనసరోజవాసనకు వచ్చినతేఁటి నదల్చి చూడఁగా నది యసితోత్పలంబు లని యక్షుల వ్రాలఁగఁ, జే విదుర్పఁగా నది మరలం బయోజ మని హస్తయుగంబున వ్రాలె నవ్వె న మ్మదవతి ‘యేమి సేసినను మాన ది దేమి’ యటంచు నెంతయుౝ.</poem>|ref=121}} ఒకయువతి తనముఖపద్మగంధమునకై వచ్చిన తుమ్మెద నదలించి చూచుచుండఁగా నా తుమ్మెద దానికన్నులు నల్లగలువలని వానిపై వ్రాలెను ఆపెయుఁ జేతులతో విదిలింపఁగా మరల నా తుమ్మెద యా హస్తములను బద్మము లనుకొని వానిపైని వ్రాలెను. దీనినిఁ జూచి యేమి చేసినను నిది మానదని నవ్వెను. ఇట యౌవనోద్భేదముచే వృధగాఁ గలిగిన హసితము గాదు. తుమ్మెదయొక్క భ్రాంతిచేఁ దాఁజేసిన చేప్టాపరంపరచేఁ గలిగిన హసితము. ఇది యుదాహరణీయము గాదు. {{left margin|3em}}<poem>క. తలవనితలఁపుగ నవ్వెం దలిరుంబోఁడి యిది యేలనా? నిక్కముగా నలరులవిల్తుం డెక్కెను చెలిమేనను రాజ్యమందు సింహాసనముౝ.</poem> </div> ఇట యౌవనోద్భేదజమగు హసితము వర్ణింపఁబడినది. కాన హసితము. {{p|ac|fwb}}17. కుట్టమితము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>... రతుల నతిసమ్మర్దో జ్జ్వలసౌఖ్యము కుట్టమితము</poem>|ref=}} రతులలోఁ గలిగిన తద్దయు నలుగుడులచే మిక్కిలి సౌఖ్యమును గొనుట కుట్టమితము. ఇంతకన్న సాహిత్యదర్పణలక్షణము మేలైనది. {{left margin|3em}}<poem>"కేశస్తనాధరాదీనాం గ్రహేహర్షే౽పి సంభ్రమాత్ అహుః కుట్టమితంనామ శిరః కర విధూననం”</poem> </div> ప్రియుఁడు దన కేశస్తనాధరాదులను గ్రహింపఁగా లోలో హర్షించుచుఁ గూడఁ దత్తఱపడుచు శిరస్సును గరములను గదల్చుట కుట్టమితము. {{Center|కుట్టమితోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కెరలి ప్రియుండు మోవిపయిఁ గెంపులు నింపుటఁ బారవశ్యత త్పరత నెఱుంగలేక పిదప న్నిలువద్దము చూచి సిగ్గునం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> ib75gr80jky4lbtj5ntjwzvvkt1qinc 104 219052 581837 571901 2026-09-24T10:06:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>దరుణి చెలు ల్గనుంగొనినఁ దా రిఁక నే మని యాడుకొందురో వరుని నటంచుఁ జిల్కకు నవారణ ముద్దులు వెట్టు సారెకున్.</poem>|ref=122}} ఇట నాయిక ప్రియుఁడు రతులయందు మోవిపయిఁ గెంపులు నింపుటఁ బారవశ్యతత్పరత నెఱుంగలేకపోయినది. ఇది రతిసమ్మర్దసౌఖ్యము కానఁ గుట్టమితము. కాని యిది యంత లెస్సగా లేదు. ఈ క్రిందిపద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>క. తొలిరాకు చుట్టమగునా చెలికెమ్మోవిని గ్రసింపఁ జెలువుండు, కరం బుల నున్న కంకణంబులు గలగలమనె నేదొ బెడఁదకలిగిన కరణిౝ.</poem> </div> ఇట నధరపానకృతసౌఖ్యముచేఁ గరవిధూననము గలిగినట్లు వర్ణింపఁబడినది. కానఁ గుట్టమితము. {{p|ac|fwb}}18. కుతూహలలక్షణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>లలనకుఁ జపలత కుతూహలం బెట్లన్నౝ.</poem>|ref=}} చాపల్యము కుతూహలమని యర్థము. “రమ్యవస్తు సమాలోకే లోలితాస్యాత్కుతూహలం” సుందర మైన వస్తువును సందర్శించుటయందుఁ జూపు చాపలము కురూహల మనఁబడును. {{Center|కుతూహలోదాహరణము}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కలికి నృసింహభూవిభునిఁ గాంచి నవప్రణయాభిరామ యై కలితకరాబ్జకేళి కమలంబు భ్రమింపఁగఁజేసె విభ్రమం బలవడఁ “బ్రాణనాథ! హృదయాబ్జము ని న్నెడఁబాయ లేక యి ట్లెలమి భ్రమించుచున్న” దని యేర్పడఁ జెప్పెడిచంద మందఁగన్.</poem>|ref=123}} ఒకయువతి నరసభూపాలునిఁ జూచి నూతనప్రణయము గలిగినదై తనచేత నున్న లీలాకమలమును "ఓ ప్రియుఁడా! నా హృదయకమలము ని న్నెడఁబాయలేక యీవిధముగాఁ దిరుగుచున్నది" అని చెప్పుచున్న చందమునఁ ద్రిప్పఁదొడఁగెను. ఇటు రమ్యవస్తువగు నరసభూపాలుని సందర్శించుటవలనఁ గలిగిన చాపలము వర్ణింపఁబడినది. ఈ క్రింది మనుచరిత్ర పద్యము గూడ నుదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>చ. జిలుఁగులఁ బెట్టుచుం దొడలఁ జెంద్రికపాపడ యంట మైతడిం బెళపెళ లేని చీరఁ గటి, బింకపుఁజన్నులఁ జేర్చుకొంచు వే</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 97ozs7i40f09stbwju2z03f9ni20pyh 105 224388 581805 581727 2026-09-24T00:33:46Z Arjunaraoc 364 /* బొమ్మల అమరిక */ సమాధానం 581805 wikitext text/x-wiki == బొమ్మల అమరిక == {{ping|arjunaraoc}} ఈ పేజీలోని బొమ్మల్ని మరియు పాఠ్యాన్ని ఇదే విధంగా అమర్చగలమా. ఒకసారి చూసి సలహా ఇవ్వండి. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:56, 18 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] పట్టిక వాడండి. మొదటి వరస బొమ్మలు చేర్చాను చూడండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:33, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] బాగానే వచ్చింది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:33, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6goh8l49u6wq36en3d6n92sk8s8nxwo 104 226532 581799 2026-09-23T22:54:23Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||4 శాంతి}}</noinclude>చుండెను. ఈ కారణమున భారతీయులలో పలువురు అచటికి వెళ్లుటకే ఇచ్ఛపడుచుండిరి. పత్రికాప్రతినిధితో నా కావించిన ప్రసంగముయొక్కయు, నన్ను కొట్టినవారిపై నేను కేసు పెట్టకుండుటయొక్కయు ప్రభావము వలన తెల్లవారందఱు తలలు వంచికొనిరి. పత్రికలు నన్ను నిర్దోషినిగా సమర్థించి గుంపుల అల్లరిని నిందించెను. తుద కీరీతిగా ఈ ఘటనవలన నాకు లాభమే కలిగెను. నాకు లాభమనఁగా ప్రకృతకార్యమునకు లాభము. దీనివలన భారతీయుల ప్రతిష్ఠ హెచ్చెను. నా మార్గము సుగమ మాయెను. మూణ్ణాలుగు నాళ్లకు నే నింటికిఁ జనితిని. కొలఁది నాళ్లలోనే నా పనిపాటలు చూచుకొనఁ దొడఁగితిని. ఈఘటనవలన నా వకాలతు పనియు పెరిఁగెను. కాని ఒక దెస భారతీయుల ప్రతిష్ఠ పెరిఁగినటులే ఒక దెస వీరిని గుఱించి ద్వేషమును పెరిఁగెను. భారతీయుఁడు పౌరుషశాలి అని తెల్లవారికి తెలిసివచ్చెను కావున భారతీయుఁడనిన భయమును ప్రబలెను. నేటాలు లెజిస్లెటివ్ కౌన్సిలులో రెండు చట్టములు ప్యాసు ఆయెను. ఇవి భారతీయులకు కష్టము కలిగించునవి. ఒకటి వర్తకుల వ్యాపారములకు హాని కలిగించును. రెండవది వలసవచ్చువారికి హాని కలిగించును. వోట్లకొఱకు మే మొనర్చిన ఆందోళనము దైవవశమున ఇటులు ఫలించెను: 'భారతీయులకు వ్యతిరేకముగా, అనఁగా భారతీయుఁ డయినంతమాత్రమున వానిపై ఏ లాయును సృజింప వలనుపడదు!' అని. దీని అర్థ మేమనఁగా, 'లాలో జాతిభేదమని, వర్ణ భేదమని యుండరాదు' అని. ఈ కారణములచే పూర్వోక్తములగు రెండు<noinclude><references/> {{c|297}}</noinclude> 8cmx6l5dtpzemohr1rihihd2k96j98r 104 226533 581800 2026-09-23T23:03:14Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>చట్టములలోను ఉపయోగింపఁబడిన భాష పైకిమాత్రము అందఱకును చెందునటులుగా కూర్పఁబడెను; కాని దాని లోపలి ఉద్దేశము భారతీయుల హక్కును కుంచించుటయే. ఈ చట్టములు నా పనిని పెంచెను. మఱియు భారతీయులను వారి విధిపై నెక్కున మెలఁకువగా ఉంచెను. ఏ భారతీయుఁడును ఈ చట్టముల యర్థ మెఱుఁగకుండ నుండరాదని వానిని అన్ని భాషలలోనికిని అనువదించితిమి. సీమవఱకు అర్జీ లిచ్చుకొంటిమి. కాని చట్టములు మంజూరయిపోయెను. సార్వజనికకార్యములతోనే నా పని సరి. మనసుఖలాలు నాజరుగారు నేటాలులో నుండిరని చెప్పియుంటిని. వారు మాయింట నుండ వచ్చిరి. వా రా పనుల నెక్కువగా చూచుచుండుటవలన నా భారము కొంత తగ్గెను. నే నచట లేని తఱిలో ఆదంజీ మియాఖానుగారు తమ విధిని చక్కగా నిర్వర్తించిరి. వీ రున్న తఱిలో సభ్యులసంఖ్య యినుమడించెను. కాంగ్రెసు మూలధనము ఇంచుమించు వేయిపౌనులు హెచ్చెను. యాత్రికుల అవరోధమును, ఈ చట్టములను పురస్కరించుకొని ఎక్కువ ధనము సమకూర్ప నిశ్చయించితిని. దానికి ఫలముగా ఇంచుమించు 5,000 పౌనులు సమకూరెను. కాంగ్రెసు కోశమునకు స్థాయిత్వము చేకూఱుచో దానితో కొంత ఆస్తిని కొని, దాని ఆయముతో కాంగ్రెసును ఆర్థికదృష్టిలో చింతయు చీఁకును లేకుండ నుంపవచ్చునని నాకు లోభము కలిగెను. సార్వజనికమగు సంస్థను నడపుట నా కిదియ మొదటి అనుభవము. నా యీ యుద్దేశమును నా తోడిసభ్యుల యెదుట నుంచితిని. వారు ఇయ్యకొనిరి.<noinclude><references/> {{c|298}}</noinclude> 2t1p08qexka9dxbf2vb47exxxths60x 104 226534 581801 2026-09-23T23:11:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||4 శాంతి}}</noinclude>కొంత ఆస్తి కొంటిమి. అద్దె కిచ్చితిమి. దానిలో కాంగ్రెసు వ్యయము సరిపోవుచుండెను. ఇందులకు తగిన ధర్మకర్తల నేర్పఱిచితిమి. ఆయాస్తి నేఁటికిని గలదు. కాని అది అంతఃకలహములకు మూలమయిపోయెను. దాని యద్దె కోర్టులో జమకట్టఁబడుచున్నది. నేను దక్షిణ-ఆఫ్రికాను విడిచిపెట్టిన తరువాత ఈ దుఃఖస్థితి బయలుదేఱెను. కాని సార్వజనికసంస్థలకు మూలధన ముంచుటను గుఱించిన అభిప్రాయములు మార్పునొందినవి. నే నచట నుండఁగనే చాల సార్వజనికసంస్థలను స్థాపించుట, వీనిని నడుపుట, వీనికి పూఁటగా ఉండుట, ఈయనుభవములవలన ఏ సార్వజనికసంస్థకును మూలధనము చేకూర్చు ప్రయత్నము కూడదని నా దృఢనిర్ణయము. ఏలనఁగా దీనియందు నైతికముగా అధోగతికి బీజము లున్నవి. సార్వజనికసంస్థ యనఁగా సర్వజనుల యనుమతితోడను, సర్వజనుల ధనముతోడను నడుపఁబడు సంస్థ. దానికి లోకుల సాయ మెపుడు లేకుండఁబోవునో అది జీవించియుండుట కధికారము లేనిదన్న మాట. మూలధనముచే నడపఁబడు సంస్థలు లోకుల అభిప్రాయములకంటె స్వతంత్రముగను, మఱియు పలుమాఱులు లోకాభిప్రాయములకు విపరీతముగఁగూడను నడుచును. మనదేశమున నిట్టివి ప్రతిపదమునను మనము చూచుచున్నాము. ధార్మికసంస్థల పేరఁ బరఁగుచున్న పలు సంస్థలకు లెక్కయు డొక్కయు లేదు. ధర్మకర్తలే వాని కధికారు లగుచున్నా.రు. వా రెవరికిని ఉత్తరవాదులు కానంత అధికారమును చలాయించుచున్నారు. ఈసంస్థలు ప్రకృతివలె వానియంతట నవి పెరుఁగవలయునని నామతము. ఏ సంస్థలకు లోకులు సాయముచేయ సంసిద్ధులు కారో వానికి సార్వజనికసంస్థ లను పేరితో నిలిచియుండ నధికారము<noinclude><references/> {{c|299}}</noinclude> t0lmkfau9atqpa5b2i5sj6q4qj6egj8 104 226535 581802 2026-09-23T23:18:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>లేదు. ఏదేని సంస్థయొక్కలోక ప్రియత్వమునకును, దాని ధర్మకర్తల యోగ్యతకును దాని వార్షికచందాపట్టికయే ఒరగల్లు. ప్రతిసంస్థయు తన నీయొఱపిడిరాత గీచి చూచికొనుఁగాక ! దీని కెవరును దురర్థము చెప్పకుందురుగాక ! శాశ్వతభవనములు లేనిచో నడుపుటకు వీలు లేని సంస్థలఁగూర్చి నేఁ జెప్పుట లేదు. నేఁ జెప్పఁదలఁచిన దేమనఁగా, ప్రతిపత్సరము ఇచ్ఛాపూర్వకముగా వచ్చు చందాలతో వార్షికవ్యయమును గడపవలయును. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోని సత్యాగ్రహసమయమున ఈ నా పయి ఉద్దేశములు దృఢపడినవి. లక్షల తరబడి వ్యయ మవసరమైయుండినను మూలధనమను మాట లేకయే ఆఱుసంవత్సరములు ఆ మహాసమరము జరిగెను. చందాలు రానిచో రేపటి గతి యేమగునో అనుకొనిన రోజులు నాకు గుర్తున్నవి. కాని భవిష్యద్విషయములను ఇచటఁ జెప్పను. ఈ పై అభిప్రాయము ప్రసక్తాను ప్రసక్తముగా ముందు విశదము కాఁగలదు.<noinclude><references/> {{c|300}}</noinclude> a1mw67g0awlzflpkbyjmqa6ra6y62mo 104 226536 581807 2026-09-24T00:58:06Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}5</p> {{p|fs125}}పిల్లల చదువు</p> {{Largeinitial|1897}}సంవత్సరము జనవరినెలలో డర్బనులో దిగునపుడు నాతో మూవురు పిల్లలుండిరి. ఒకఁడు నా మేనల్లుఁడు,. పదేండ్లవాఁడు. మిగిలిన యిరువురు నా కుమారులు, పెద్దవానికి తొమ్మిదేండ్లు; చిన్న వాని కై దేండ్లు. వీరికి చదు వెట్లు? నా పిల్లలను తెల్లవారి బడికి పంపఁగలను గాని అది కేవలము మెహనతు. నాపిల్లలకు మాత్రమే ఆ వీలు దొరకును. ఇతరభారతీయ బాలకుల కందు అవకాశము లేదు. భారతీయబాలురకు మిషనువారు పెట్టిన బడు లున్నవి కాని అందలి శిక్షాదీక్షలుబాగుండమి నే నటకుఁ బంపఁదలఁచుకొనలేదు. మఱియు గుజరాతీభాషలో బోధన మెటులు వీలగును? ఇంగ్లీషుభాషలో వీలగును. బహుప్రయాసమున వచ్చియు రాని అఱవమునఁగాని, హిందీని గాని వీలగును. నేను దీనిని, మఱి యిత రాంతరాయములను అతిక్రమింప లేకపోతిని. పిల్లలకు విద్య చెప్ప కొంచెమో గొప్పయో నేనే ప్రయత్నించుచుంటిని. కాని అదియు నియమముగా సాగలేదు. నా కనుకూలుఁడైన గుజరాతీశిక్షకుఁ డెవఁడును దొరక లేదు. నా కేమియు తోఁపలేదు. 'నా ఉద్దేశముల ననుసరించి పిల్లలకు విద్య గఱప నాంగ్లేయభాషాశిక్షకుఁ డొకడు కావలయు'నని పత్రికలలో ఒక ప్రకటన చేసితిని. ఈ యుపాధ్యాయుఁడు నియమముగా చెప్పుననియు, తీఱిక యయినపుడు నేను కొంత చెప్పుదుననియు,.<noinclude><references/> {{c|301}}</noinclude> 2sx4s96b89m1hl2q8lxwbg78vbd2pc5 104 226537 581808 2026-09-24T01:07:58Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>ఇటులు కాలము గడపుదమనియు నే ననుకొంటిని. నెలకు ఏడుపౌనుల జీతముమీఁద ఒక తెల్ల యామె కుదిరెను. ఈరీతిగా ఎటులో ఒకటులు పని జరుగుచుండెను. నేను బాలురతో గుజరాతీనే వ్యవహరించుచుంటిని. దీన వారికి కొంచెము గుజరాతీజ్ఞాన మలవడెను. వారిని క్రమ్మఱ నిండియాకు పంపుట నా కిష్టములేదు. ఏలన, చిన్న పిల్లలను తలిదండ్రులకు దూరముగా నుంచరాదని నాఁటికే నేను తెలిసికొంటిని. మంచి యేర్పాటుగల విద్యావంతుల యిండ్లలో పిల్లలకు విద్య అప్రయత్నముగా అబ్బినటులు ఛాత్రాలయములలో (హాస్టలు) అబ్బదు. కావుననే వారు చాలకాలము నాకడనే యుండిరి. నా మేనల్లుని, పెద్దకుమారుని కొన్ని నెలలపాటు హిందూదేశమున వసతి గృహములుగల బళ్లకు పంపితిని గాని మరల వారిని వెంటనే తీసికొని వచ్చితిని. పిదప నా జ్యేష్ఠపుత్రుఁడు వయసు వచ్చినతరువాత తనంతట నన్ను విడనాడి అహమ్మదాబాదు హైస్కూలులో చదువఁదలఁచి దక్షిణ-ఆఫ్రికానుండి నిర్గమించెను. నా మేనల్లుఁడు నా చెప్పఁగల దానితో మాత్రమే తృప్తిపడి యున్నటులు గుఱుతు. దౌర్భాగ్యవశమున, అతఁడు కొన్నాళ్లు జబ్బుపడి నవయౌవనముననే ఈ లోకము విడిచిపెట్టెను. మిగిలిన నా మూవురు పిల్లలును ఎన్నఁడును బడికి పోలేదు. సత్యాగ్రహసమయమున నేను స్థాపించిన పాఠశాలయందు మాత్రమే వారు నియమముగా కొంచెము చదువుకొనిరి. నా యీ ప్రయోగములన్నియు అపూర్ణములు. వారికి బోధింపవలసినంత సమయము నా స్వాధీనమున నుండెడిదికాదు. ఈ కారణమువలనను, మఱి అనివార్యమైన యితరాతంకములవలనను నేను వారికి<noinclude><references/> {{c|302}}</noinclude> 5e2pvylgrpw81yza3th6xafiyvn2hse 104 226538 581809 2026-09-24T01:23:17Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||5 పిల్లల చదువు}}</noinclude>భాషాజ్ఞానము బాగుగా కలిగింపలేకపోతిని. ఈ విషయమున వారి యవజ్ఞకు నేను కొంచెమో గొప్పో గుఱియగుచున్నాను. ఎటులనఁగా, ఎపుడేని వారి కొక బి. యే. గాని, యమ్. యే. గాని, తుదకు ఒక మెట్రిక్యులేటుగాని కానిపించుచో నపుడు వారు 'అయ్యో! మేము కూడ ఇటులు కాకపోతిమే' అని అనుకొనుచున్న ట్లుందురు. ఇటులు వా రనుకొనినను తలిదండ్రుల సహవాసబలమునఁగలుగు అనుభవజ్ఞానము వీరికిఁ గలిగెను. స్వతంత్రతాపదార్థపాఠము వీరి కభ్యస్తమాయెనని నా యభిప్రాయము. వీరి యభిరుచి ననుసరించి స్కూలునకే పంపించియుందునేని ఇదియంతయు వారికి లభించెడిది కాదు. మఱియు నేను వీరిని సీమకుఁ బంపిగాని, లేక దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో ఉంచిగాని కృత్రిమశిక్షను బడయఁజేయుదు నేని వీరియెడల నే నిపు డున్నంత నిశ్చింతుఁడనై యుండియుండను. మఱియు వారును నేఁటి ఋజు జీవితమును, త్యాగమును నేర్వఁజాలకపోయి యుందురు. ఇంతియ కాక తెచ్చిపెట్టుకొనిన వారి యునికిమనుకులు నాదేశారాధనమునకును బాధకము లయ్యెడివి. ఈ కారణమున నే ననుకొన్నంతయు, వా రనుకొన్నంతయు భాషాజ్ఞానమును నేను వారి కలవఱుపకున్నను, గతకాలమును విచారించి చూచినచో నేను వీరియెడల నాధర్మమును నాశక్తికొలఁది పాలింప లేదని అనుకొనను. మఱియు ఆవిషయమున నాకు పశ్చాత్తాపమును లేదు. ఇంతియకాక నేఁడు నా జ్యేష్ఠకుమారునిలో చింత్యములగు ఏదోషములు నేను చూచుచున్నానో అవి అశిక్షితములును, అమూర్తములును అగు నా ప్రథమజీవితాంశముల ప్రతిధ్వనులని మాటికి మాటికి నేను గ్రహించుచున్నాను. ఆ నా ప్రథమజీవితకాల మొకమాదిరి మూర్ఛాకాలము, మఱియు వైభవకాలము నయియుండెను. అప్పటి<noinclude><references/> {{c|303}}</noinclude> 7jygua8dcyfbtgo5pxzmeeclxwhosys 104 226539 581810 2026-09-24T01:32:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>యతని వయసు ననుసరించి అది అటువంటిది కాదని అతని యూహ. ప్రత్యుత అదియే నాజీవితమున రాజమార్గమనియు, తరువాత నాకు కలిగిన మార్పులన్నియు వివేక మను పేరిట నొప్పు విమోహమువలనఁ గలిగినవనియు నతని విశ్వాసము. నా ప్రథమజీవితమే రాజమార్గమనియు, అదియే సురక్షితమనియు, తరువాత కలిగిన పరివర్తనము సూక్ష్మభిమానకృతము, అజ్ఞానచిహ్నముననియు అతఁ డేల అనుకొనరాదు? 'నీ కుమారులు బారిస్టరు మొదలగుపదవి నందుచో నేమి ప్రమాదము? వారి రెక్కలు విఱుగఁగొట్టుట యేటి అధికారము ? వారిని వారి యిష్టానుసారము పోనీయక ఇటులు అడ్డుసొచ్చుట యేటిపని?' అని యిటులు కొందఱు మిత్రులు నాతో వాదించిరి. కాని యీ ప్రశ్నలలో విశేష మేమియు నా కగపడుట లేదు. నా కనేకవిద్యార్ధుల సంగతి తెలియును. ఇతరబాలకుల విషయమునఁ గూడ నాపద్ధతిని ప్రయోగించి మాచితిని, లేక అందులకు సాయపడితిని. దాని ఫలమును గ్రహించితిని. ఆ బాలురును, నా బాలురును నేఁ డొక యీడులోనే ఉన్నారు. వారు మానవతత్త్వమున నా కొడుకుఁ గుర్రల కెక్కువ కారు. ఇంతియ కాక వారికడ నా కుమారులు అభ్యసింప వలసిన దేమియు నుండదనుకొందును. అయితే యీ నాప్రయోగముల పరమప్రయోజనమును గుఱించి భవిష్యత్కాలమున నిర్ణయింప వీలగును. మనుష్యజాతి యభివృద్ధిని పరిశీలించు శోధకుఁడు గృహశిక్షకును స్కూలుశిక్షకును గల భేదమును, తలిదండ్రులజీవితమునఁ గలుగు పరివర్తనము బాలురపై నెట్టి పని చేయునో ఆవిషయమును కొంచెము కొంచెము గమనించుటకే ఈసంగతి నిచట చర్చింప నుద్దేశించితిని.<noinclude><references/> {{c|304}}</noinclude> p1h7k31lf7kg5lono7gcjyxtcuv2xt2 104 226540 581826 2026-09-24T04:38:05Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||5 పిల్లల చదువు}}</noinclude>ఇదియుఁగాక ఈ ప్రకరణమునకు మఱియొక ఉద్దేశము గలదు. సత్యారాధకుఁ డేయెల్ల వఱకు సత్యారాధనము చేయఁగలుగునో అనున దొకటి. స్వతంత్రతాదేవి నుపాసించువానికి ఆ దేవి యెంత బలి కోరునో దానిఁ దెలుపుట యొకటి. నే నాత్మగౌరవమును వీటిఁబుచ్చి యితరబాలుర కలభ్యమయిన విద్యను నా బాలురకు చెప్పించి తృప్తిపడి యుందు నేని వారికి వాఙ్మయ జ్ఞానము తప్పక కలుగఁజేసి యుందును గాని దానికి బదులు స్వాతంత్య్రమందును, ఆత్మగౌరవమునందును వారికి నేఁడు కలిగిన యీ ప్రవేశ మపుడు కలిగియుండెడిది కాదు. స్వాతంత్ర్య పాండిత్యములలో నేది గొప్ప? అని ఆరా వచ్చినపుడు పాండిత్యము కన్న స్వాతంత్ర్యము వేయిరెట్లు మిన్నయని యెవ రనరు? 1920 సంవత్సరమున నేను స్వతంత్రతా ఘాతకములగు స్కూళ్లను కాలేజిలను విడిచి పెట్టుఁడని బాలుర నుద్భోధించితిని. మఱియు అక్షరజ్ఞానముకొఱకు బందములతో గులాములై పడియుండుటకన్న స్వాతంత్ర్యముకొఱకు నిరక్షరులై యుండి దారిలోని రాలను బగులఁ గొట్టి బ్రతుకుటయే మేలని చెప్పియుంటిని, వారి కిపుడు నా యుద్దేశ మించుమించు తెలియనగును.<noinclude><references/> {{c|305}}</noinclude> 0cwq1nlkvrk9jaucwfbaycwntsf0gqb 104 226541 581828 2026-09-24T04:50:33Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}6</p> {{p|fs125}}సేవా భావము</p> {{Largeinitial|నా}}ఉద్యోగము బాగుగనే గిట్టుచున్నది. కాని దాన నాకు సంతసము లేదు. జీవిక నింకను ఋజువు చేయవలయుననియు నా మానసమున మథన జరుగుచుండెను. ఆ సమయమున మా యింటి కొకకుష్ఠరోగి వచ్చెను. అన్నము పెట్టి పంపివేయ నిష్టము కాలేదు. ఆతని నొకగదిలో నుంచి పుండ్లు కడిగి కట్టుకట్టి శుశ్రూషించితిని. కాని యిటు లెన్నో దినములు సాగ వీలు కాలేదు. ఎల్లపు డితని నింట నుంచుకొను శక్తి లేదు; ఇచ్ఛాబలమును లేదు. కావున గిరిమిటియాలకు సర్కారువారు పెట్టిన ఆసుపత్రికి ఇతనిని పంపితిని. కాని దీనిచే నాకు తృప్తి కలుగలేదు. ఎల్లపుడును చేయఁదగిన శుశ్రూషాకార్య మేదయిన దొరకుచో నెంత బాగుండు నని ఆశపడుచుండువాఁడను. డాక్టరు బూత్ గారు సెయింటు ఏయిడాన్స్ మిషన్‌కు అధికారులు. ఎవరు వచ్చినను ఎల్లపుడును వీరు ఊరక మందు లిచ్చుచుందురు. వీరు కడు మంచివారు. వీరి హృదయము స్నేహపూర్ణము. డాక్టరు బూత్ గారి యాధిపత్యమున పారసీ రుస్తుంజీగారి ధర్మమున ఒక ఆసుపత్రి పెట్టఁబడె. ఇందు 'నర్సు' పని చేయుటకు నాకు ప్రబలమగునిచ్ఛ కలిగెను. ఇందు ఒకగంటమొదలు రెండుగంటల వఱకు మందు లిచ్చు పని కలదు. ఇందులకు డబ్బు పుచ్చుకొనకుండ<noinclude><references/> {{c|306}}</noinclude> s3uumjzn40ovpf1281i401ey0clogfm 3 226542 581838 2026-09-24T10:40:01Z Rajasekhar1961 50 /* స్వాగతం */ కొత్త విభాగం 581838 wikitext text/x-wiki {{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 10:40, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) tporo6ax9r14rp83vjfc6rfww8dhrwj 104 226543 581843 2026-09-24T11:31:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||6 సేవాభావము}}</noinclude>పనిచేయఁగల స్వచ్ఛందసేవకుఁడు కావలసి వచ్చెను. నే నీపని చేయుటకును, ఇంత సమయము నాపనిలోనుండి ఎటులో అవకాశము కలుఁగఁజేసికొనుటకును నిశ్చయించితిని. ఆఫీసులోకూరుచుండి సలహాలిచ్చుట, దస్తావేజులకు ముసాయిదా చెప్పుట, జగడములు పరిష్కరించుట — ఇవి నాఁటి నావకాలతు పనులు. నాకు మేస్ట్రీటుకోర్టులోఁ గూడ పను లుండెడివి కాని అవి యంత వివాదాస్పదములు కావు. ఈ కేసులలో నాకు ఖానుగారు సాయము చేయుచుండువారు. వీరు నాతో దక్షిణ-ఆఫ్రికాకు వచ్చిరి. మా యింటనే యుండిరి. వీరి యీ సాయమున ఈ చిన్ని ఆసుపత్రిలో నాకు పనిచేయ సమయము చిక్కెను. అచట దైనందినము ప్రొద్దుటిపూఁటలందు పని. రాక పోకలకును, అచట పని చేయుటకును ఇంచు మించు రెండు గంటలు పట్టెడిది. ఈ పనివలన నా మనస్సునకు కొంచెము శాంతి కలిగెను. రోగుల రోగములును, బాధలును అడిగి డాక్టరుకు తెలుపుట, డాక్టరు చెప్పిన మందును తయారు చేసి రోగుల కిచ్చుట - ఇది నా పని. దీని వలన రోగపీడితులయిన హిందూస్థానీయులతో మంచి పరిచయము కలిగెను. వీరిలో నెక్కువమంది అఱవవారు, తెలుఁగువారు, ఔత్తరాహులును అగు గిరిమిటియాలు. ఈ వైద్య ప్రవేశము నాకు తరువాత చాల నుపయోగించెను. బోయరు యుద్ధసమయమున దెబ్బలు తినినవారికిని, రోగులకును ఉపచరింప నీ సేవ చాల నుపకరించెను. పిల్లలను పెంచి పెద్దచేయు టెట్లను సమస్య యెల్లపుడు నా యెదుటనుండెడిది. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో నా కిరువురు కుమారులు కలిగిరి. వారిని సాఁకుటకు నాకాసుపత్రిలో కలిగిన అనుభవ ముపయోగించెను. నా స్వతంత్రస్వభావము నాకెపుడును కష్టము కలిగించెడిది; ఇప్పటికిని<noinclude><references/> {{c|307}}</noinclude> ey9bqkkk2hc2v56nb6q3xq56f9gvl6s 104 226544 581844 2026-09-24T11:45:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 581844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>కలిగించుచున్నది. ప్రసవము శాస్త్రీయముగా జరుగవలయునని మా దంపతుల మనుకొంటిమి. ఇందులకు డాక్టరుగాని, నర్సుగాని యుండవలయును. కాని డాక్టరుగాని, దాయిగాని సరియగు వేళకు వచ్చుట పడనిచో మా పని యేమి కావలయును? దాయి మనదేశముది కావలయును. చదువుకొనిన మంత్రసాని హిందూదేశముననే దొరకనపు డిఁక దక్షిణ-ఆఫ్రికా మాట చెప్పవలెనా? ఇందులకని నేను సుఖప్రసవమును గుఱించి చదువుకొంటిని డాక్టరు త్రిభువన దాసుగారు రచించిన 'మానే శిఖావణ'<ref>తల్లులకు ఉపదేశము.</ref> అనుపుస్తకము పఠించితిని. దీని ననుసరించియు నా కితరత్ర కలిగిన అనుభవము తోడను ఇరువురు పిల్లలకు లాలన పాలనములు నేనే చేసితిని. రెండుమాఱులును మంత్రసానుల సాయము పడసితిని గాని యొక్కకపరి రెండుమాసములకన్న నెక్కువ కాదు. వారి సాయమును కేవలము నా భార్యకే. పిల్లలకు తలంటునుండి సమస్తము నేనే చూచికొంటిని. మా చివరవాని పుట్టుక నన్నతికఠినపరీక్షలో పెట్టెను. ప్రసవ వేదన హఠాత్తుగా వచ్చెను. డాక్టరు సమయమునకు దొరక లేదు. మంత్రసానిని పిలువవలెను. మంత్రసాని అపుడు దాపున నున్నను ప్రసూతి సౌలభ్యము చేయఁజాలక పోయెడిదే. కావున నేనే పురుడు పోయవలసి వచ్చెను. భాగ్యవశమున త్రిభువన దాస గ్రంధము పఠించితిని గాన నిందులకు భయ మందనయితిని. అది నా కత్యంతముగ నుపయోగించెను. తమ పిల్లలను చక్కగసాఁకుటకు తలిదండ్రులకు శిశుపోషణము గుఱించి సామాన్యజ్ఞాన మేని ఉండవలయును. ఈ విషయమున నే నెంతెంత గ్రహించితినో అంతంత లాభము కానిపించెను.<noinclude><references/> {{c|308}}</noinclude> fwo8frisfkw9ouxt93zr0kcn77cdjj3 104 226545 581845 2026-09-24T11:53:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* సమస్యాత్మకం */ 581845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||6 సేవాభావము}}</noinclude>పిల్లలను సాఁకు విషయమున ఆవశ్యకజ్ఞానమును నేను సంపాదింపకయు, దాని నుపయోగింపకయు నున్న యెడల నాపిల్లలు నేఁటి యారోగ్యము పొందియుండువారు కారు. మొదటి అయిదేండ్ల వఱకు పిల్లలు నేర్చుకొనున దేమియు నుండదని జనులు వెఱ్ఱిగా నమ్మెదరు. కాని సత్యమేమనఁగా, బిడ్డ మొదటి అయిదేండ్లలో గ్రహించునది పిమ్మట నెన్నఁడును గ్రహింపలేదు. శిశువునకు విద్యారంభము తల్లిగర్భముతోనే ఆరంభమగును. గర్భధారణ సమయమున తలిదండ్రుల శారీరక మానసిక ప్రవృత్తుల ప్రభావము శిశువున ప్రసరించును. తల్లి గర్భము మోయుతఱి నుండు ప్రకృతియు, ఆహారవిహారములును, గుణదోషములును స్వీకరించి శిశువు జనించును. జనించిన పిదప తలిదండ్రుల ననుకరింపఁ దొడఁగును. పదపడి కొన్ని యేండ్లవఱకు తనవికాసమునకు సంపూర్ణముగా తలిదండ్రుల నపేక్షించును. ఈసంగతుల నెఱిఁగిన దంపతులు కేవలము కామతృప్తి నొనర్పరు. సంతానముకైయే వారు గృహమేధు లగుదురు. సంయోగము నిద్రవలె, ఆహారమువలె ఆవశ్యక మైన యొక పని యని యనుకొను టొక ఘోరమగు అజ్ఞా స్తిత్వము ము జనన<noinclude><references/> {{c|309}}</noinclude> mwuxym6hw867y1ikoj9z9nq2zrgymnu