వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 102 20646 582051 570541 2026-09-27T02:50:00Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 582051 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = చాగంటి |అసలుపేరు = శేషయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = చ |పుట్టిన_యేడు = 1881 |గిట్టిన_యేడు = 1956 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = చాగంటి శేషయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== *[[ఆంధ్రకవి తరంగిణి]] : # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - మొదటి సంపుటము]] (1947, 1955) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - రెండవ సంపుటము]] (1956) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - మూడవ సంపుటము]] (1959) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - నాలుగవ సంపుటము]] (1960) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - ఐదవ సంపుటము]] (1960) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - ఆఱవ సంపుటము]] (1949) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - ఏడవ సంపుటము]] (1963) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - పదవ సంపుటము]] (1953) # [[ఆంధ్రకవి తరంగిణి - పన్నెండవ సంపుటము]] (1958) * దుర్గేశనందిని * నవాబునందిని {{authority control}} r2040njswigg598k0b13s25j1yboqc1 104 147575 582011 433269 2026-09-26T12:47:13Z Rajasekhar1961 50 582011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> డాక్టరు. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి పొట్టకూటి కొఱకు పొన్నూరు చొచ్చినా సొంత యూరు పైన స్వాంత ముండు! బ్రతుకు దెరువు కొఱకు పరభాష నేర్చినా మాతృభాష యనగ మనసు పొంగు ! శ్రీ గన్నవరపు నరసింహ మూర్తి గారు విజయనగరము జిల్లా శృంగవరపుకోటలో జూలై 16 1951న శ్రీ గన్నవరపు సూర్యనారాయణ మూర్తి, శ్రీమతి వెంకటరమణమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఉన్నత పాఠశాల విద్యాభ్యాసము శ్రీమతి అంకిత వెంకటనరసింహారావు కళాశాలోన్నత పాఠశాల (విశాఖపట్టణము లోను, శ్రీమతి సుబ్బమ్మదేవి పురపాలకోన్నత పాఠశాల (ఏలూరు) లోను సాగాయి. పూర్వ విశ్వవిద్యాలయ విద్యాభ్యాసము ఏలూరు లోని సర్ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి కళాశాలలో జరిగింది. విశాఖపట్టణములో ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల నుంచి వైద్య విద్యలో పట్టభద్రుడయి, ఆపై శస్త్ర విద్యా విభాగములో స్నాతకోత్తర విద్యాభ్యాసము ముగించి. శస్త్ర విద్యా కోవిదుడుగా పట్టభద్రుడయ్యారు. స్వల్పకాలము కాకినాడ ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో ఉద్యోగము చేసి, తర్వాత ఉత్తర అమెరికా దేశమునకు వచ్చి వైద్యవృత్తిని కొనసాగించారు. 2020లో వైద్యవృత్తిని విరమించి, సాహిత్య, వైద్య గ్రంథ పఠనములను కొనసాగిస్తూ, వైద్య విషయములపై తెలుగులో అనేకమైన రచనలు చేస్తున్నారు.<noinclude><references/></noinclude> jfnhma81ylylhkuw85b741qmtw7y01a 582012 582011 2026-09-26T12:49:10Z Rajasekhar1961 50 582012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> {{Css image crop |Image = Hello Doctor Final Book.pdf |Page = 472 |bSize = 600 |cWidth = 255 |cHeight = 300 |oTop = 34 |oLeft = 184 |Location = center |Description = }} {{c|డాక్టరు. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి}} పొట్టకూటి కొఱకు పొన్నూరు చొచ్చినా సొంత యూరు పైన స్వాంత ముండు! బ్రతుకు దెరువు కొఱకు పరభాష నేర్చినా మాతృభాష యనగ మనసు పొంగు ! శ్రీ గన్నవరపు నరసింహ మూర్తి గారు విజయనగరము జిల్లా శృంగవరపుకోటలో జూలై 16 1951న శ్రీ గన్నవరపు సూర్యనారాయణ మూర్తి, శ్రీమతి వెంకటరమణమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఉన్నత పాఠశాల విద్యాభ్యాసము శ్రీమతి అంకిత వెంకటనరసింహారావు కళాశాలోన్నత పాఠశాల (విశాఖపట్టణము లోను, శ్రీమతి సుబ్బమ్మదేవి పురపాలకోన్నత పాఠశాల (ఏలూరు) లోను సాగాయి. పూర్వ విశ్వవిద్యాలయ విద్యాభ్యాసము ఏలూరు లోని సర్ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి కళాశాలలో జరిగింది. విశాఖపట్టణములో ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల నుంచి వైద్య విద్యలో పట్టభద్రుడయి, ఆపై శస్త్ర విద్యా విభాగములో స్నాతకోత్తర విద్యాభ్యాసము ముగించి. శస్త్ర విద్యా కోవిదుడుగా పట్టభద్రుడయ్యారు. స్వల్పకాలము కాకినాడ ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో ఉద్యోగము చేసి, తర్వాత ఉత్తర అమెరికా దేశమునకు వచ్చి వైద్యవృత్తిని కొనసాగించారు. 2020లో వైద్యవృత్తిని విరమించి, సాహిత్య, వైద్య గ్రంథ పఠనములను కొనసాగిస్తూ, వైద్య విషయములపై తెలుగులో అనేకమైన రచనలు చేస్తున్నారు.<noinclude><references/></noinclude> 2qr1mpptyul5ntrqwfo2j3dyegv34ub 582013 582012 2026-09-26T12:50:24Z Rajasekhar1961 50 582013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> {{Css image crop |Image = Hello Doctor Final Book.pdf |Page = 472 |bSize = 600 |cWidth = 255 |cHeight = 300 |oTop = 34 |oLeft = 184 |Location = center |Description = }} {{c|డాక్టరు. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి}} పొట్టకూటి కొఱకు పొన్నూరు చొచ్చినా సొంత యూరు పైన స్వాంత ముండు! బ్రతుకు దెరువు కొఱకు పరభాష నేర్చినా మాతృభాష యనగ మనసు పొంగు ! శ్రీ గన్నవరపు నరసింహ మూర్తి గారు విజయనగరము జిల్లా శృంగవరపుకోటలో జూలై 16 1951న శ్రీ గన్నవరపు సూర్యనారాయణ మూర్తి, శ్రీమతి వెంకటరమణమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఉన్నత పాఠశాల విద్యాభ్యాసము శ్రీమతి అంకిత వెంకటనరసింహారావు కళాశాలోన్నత పాఠశాల (విశాఖపట్టణము లోను, శ్రీమతి సుబ్బమ్మదేవి పురపాలకోన్నత పాఠశాల (ఏలూరు) లోను సాగాయి. పూర్వ విశ్వవిద్యాలయ విద్యాభ్యాసము ఏలూరు లోని సర్ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి కళాశాలలో జరిగింది. విశాఖపట్టణములో ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల నుంచి వైద్య విద్యలో పట్టభద్రుడయి, ఆపై శస్త్ర విద్యా విభాగములో స్నాతకోత్తర విద్యాభ్యాసము ముగించి. శస్త్ర విద్యా కోవిదుడుగా పట్టభద్రుడయ్యారు. స్వల్పకాలము కాకినాడ ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో ఉద్యోగము చేసి, తర్వాత ఉత్తర అమెరికా దేశమునకు వచ్చి వైద్యవృత్తిని కొనసాగించారు. 2020లో వైద్యవృత్తిని విరమించి, సాహిత్య, వైద్య గ్రంథ పఠనములను కొనసాగిస్తూ, వైద్య విషయములపై తెలుగులో అనేకమైన రచనలు చేస్తున్నారు. {{Css image crop |Image = Hello Doctor Final Book.pdf |Page = 472 |bSize = 600 |cWidth = 245 |cHeight = 84 |oTop = 771 |oLeft = 203 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> s6jdxpop9akztpuis0h06p44qlb6guc 582014 582013 2026-09-26T12:51:06Z Rajasekhar1961 50 582014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> {{Css image crop |Image = Hello Doctor Final Book.pdf |Page = 472 |bSize = 600 |cWidth = 255 |cHeight = 300 |oTop = 34 |oLeft = 184 |Location = center |Description = }} {{c|డాక్టరు. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి}} <poem>పొట్టకూటి కొఱకు పొన్నూరు చొచ్చినా సొంత యూరు పైన స్వాంత ముండు! బ్రతుకు దెరువు కొఱకు పరభాష నేర్చినా మాతృభాష యనగ మనసు పొంగు!</poem> శ్రీ గన్నవరపు నరసింహ మూర్తి గారు విజయనగరము జిల్లా శృంగవరపుకోటలో జూలై 16 1951న శ్రీ గన్నవరపు సూర్యనారాయణ మూర్తి, శ్రీమతి వెంకటరమణమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఉన్నత పాఠశాల విద్యాభ్యాసము శ్రీమతి అంకిత వెంకటనరసింహారావు కళాశాలోన్నత పాఠశాల (విశాఖపట్టణము లోను, శ్రీమతి సుబ్బమ్మదేవి పురపాలకోన్నత పాఠశాల (ఏలూరు) లోను సాగాయి. పూర్వ విశ్వవిద్యాలయ విద్యాభ్యాసము ఏలూరు లోని సర్ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి కళాశాలలో జరిగింది. విశాఖపట్టణములో ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల నుంచి వైద్య విద్యలో పట్టభద్రుడయి, ఆపై శస్త్ర విద్యా విభాగములో స్నాతకోత్తర విద్యాభ్యాసము ముగించి. శస్త్ర విద్యా కోవిదుడుగా పట్టభద్రుడయ్యారు. స్వల్పకాలము కాకినాడ ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో ఉద్యోగము చేసి, తర్వాత ఉత్తర అమెరికా దేశమునకు వచ్చి వైద్యవృత్తిని కొనసాగించారు. 2020లో వైద్యవృత్తిని విరమించి, సాహిత్య, వైద్య గ్రంథ పఠనములను కొనసాగిస్తూ, వైద్య విషయములపై తెలుగులో అనేకమైన రచనలు చేస్తున్నారు. {{Css image crop |Image = Hello Doctor Final Book.pdf |Page = 472 |bSize = 600 |cWidth = 245 |cHeight = 84 |oTop = 771 |oLeft = 203 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> kk94izju8d1wlpbv987hmhuoqqjjg6u 104 148305 582008 434552 2026-09-26T12:35:53Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>Osteoporosis = గుల్ల ఎముకలవ్యాధి; అస్థి సాంద్రక్షీణత (గ.న) Otitis Media = నడిమిచెవి తాపము (గ.న) మధ్యకర్ణ తాపము (గ.న) Over Weight = అధికభారము (గ.న) Overt Hypothyroidism = విదిత గళగ్రంథిహీనత (గ.న) Oxidation = ఆమ్లజనీకరణము Oxygen Carrying Capacity = ప్రాణవాయువు వాహక సామర్థ్యత (గ.న ) Oxygen Saturation = ప్రాణవాయు (వు) సంతృప్తత Oxygenation = ఆమ్లజనీకృతము (గ.న) Palliative Care = ఉపశమన చికిత్స Palmar Aponeurosis (Fascia) = అరచేతి కండర ఆచ్ఛాదనము (గ.న) Pancreatitis = క్లోమతాపము (గ.న) Pandemics = విశ్వవ్యాపక వ్యాధులు (గ.న) Papilloedema = కనుబింబపు పొంగు (గ.న) Papules = గట్టిపొక్కులు (గ.న) ( వీటిలో ద్రవము ఉండదు ) Paralysis = పక్షవాతము Paranasal Sinuses = నాసికాకుహరములు (గ.న) Paranoid Behavior = సంశయ ప్రవర్తన (గ.న) Parasites = పరాన్నభుక్తులు Parasympathetic Nervous System = పరానుభూత నాడీవ్యవస్థ Parathyroid Glands = సహగళగ్రంథులు (గ.న) Parathyroid Hormone = సహగళగ్రంథి స్రావకము (గ.న) Parenteral Routes = ఆంత్రేతర మార్గములు (గ.న) Parietal Lobe = (మస్తిష్క) పార్శ్వభాగము (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 459 ::}}</noinclude> 1ovqejjt3tb3rbhphq4tb238d9lnh5j 104 148306 582009 434569 2026-09-26T12:42:07Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Parotid Salivary Gland = శ్రవణమూల లాలాజలగ్రంథి (గ.న) Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria (PNH) = సంవిరామ నిశా రక్త(వర్ణక)మూత్రము (గ.న) Partial Gastrectomy = పాక్షిక జఠరవిచ్ఛేదన (గ.న) Pathogens = వ్యాధికారకములు, రోగజనకములు; వ్యాధిజనకములు (గ.న) Pathology = వ్యాధివిజ్ఞాన శాస్త్రము Pharynx = గొంతు, గళము, సప్తపథ Peak Bone Mass = గరిష్ఠ అస్థిరాశి (గ.న) Peak Flow = గరిష్ఠ వాయుప్రవాహము (గ.న) Peak Flow Meter = గరిష్ఠ (శ్వాస) ప్రవాహ మానిక (గ.న) Peau D’ Orange = నారంగ చర్మము (గ.న) Peptic Ulcer = జీర్ణవ్రణము (గ.న) Perforator Veins = ఛిద్రసిరలు (గ.న) Perfusion Defects = ప్రసరణ లోపములు (గ.న) Pericardial Constriction = హృత్కోశ ఆకుంచనము (గ.న) Pericardial Effusion = జలహృత్కోశము (గ.న) Pericarditis = హృత్కోశ తాపము (గ.న) /హృదయవేష్టన తాపము (గ.న) Peripheral Arterial Disease = దూర ధమని వ్యాధి (గ.న) Peripheral Nervous System = వికేంద్ర నాడీమండలము Peripheral Neuritis = దూరనాడుల తాపము (గ.న) Peripheral Vasodilation = దూరరక్తనాళ వ్యాకోచము (గ.న) Peristalsis = మృదుకండర చలనము (గ.న) Peritoneal Dialysis = ఉదరవేష్టన రక్తశుద్ధి (గ.న) Peritonitis = ఉదరవేష్టన (ఆంత్రవేష్టన) తాపము (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 460 ::}}</noinclude> da4ws0bp1vlm4j2l54nxvfqbvejupva 104 148307 582031 434555 2026-09-26T14:29:29Z Rajasekhar1961 50 582031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి" /></noinclude> Pernicious Anaemia = ప్రమాదకర రక్తహీనత ( గ.న ) Phagocytes = భక్షకకణములు Pharmacology = ఔషధశాస్త్రము Physical Therapy = వ్యాయామచికిత్స ( గ.న ) Physiology = శరీరవ్యాపార శాస్త్రము Pituitary Gland = పీనసగ్రంథి Plantar Arterial Arch = పాదతల ధమనీచాపము ( గ.న ) Plaques = ఫలకలు Plasma = రక్తద్రవము ( గ.న ) Plasma Cells = స్రావకకణములు ( గ.న ) Plasma= రక్తద్రవము ( గ.న ) Platelets = ( రక్త ) సూక్ష్మఫలకములు ( గ.న ) Pleural Diseases = పుపుసవేష్టన వ్యాధులు Pluripotent Stem Cells = బహుళ సామర్థ్య మూలకణములు (గ.న ) Pneumonitis = ఊపిరితిత్తుల తాపము ( గ.న ) / పుపుస తాపము ( గ.న ) / శ్వాసకోశతాపము ( గ.న ) Pneumothorax = పుపుసవేష్టన వాయువు ( గ.న ) Polpliteal Artery = జానుధమని ( గ.న ) Polycystic Kidney Disease = బహుళబుద్బుద మూత్రాంగవ్యాధి ( గ.న ) Polycythemia Vera = బహుళ రక్తకణవ్యాధి ( గ.న ) Polysaccharides = బహుళశర్కరలు ; సంకీర్ణ శర్కరలు ( గ.న ) Pons = మస్తిష్క వారధి ( గ.న ) / నాడీసేతువు ( గ.న ) నాడీ వారధి ( గ.న ) Popliteal Vein = జానుసిర (గ.న)<noinclude><references/> :: 461 ::</noinclude> 1sryd2c1whxn92zma4a5bce515nyry1 582090 582031 2026-09-27T08:06:30Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Pernicious Anaemia = ప్రమాదకర రక్తహీనత (గ.న) Phagocytes = భక్షకకణములు Pharmacology = ఔషధశాస్త్రము Physical Therapy = వ్యాయామచికిత్స (గ.న) Physiology = శరీరవ్యాపార శాస్త్రము Pituitary Gland = పీనసగ్రంథి Plantar Arterial Arch = పాదతల ధమనీచాపము (గ.న) Plaques = ఫలకలు Plasma = రక్తద్రవము (గ.న) Plasma Cells = స్రావకకణములు (గ.న) Plasma= రక్తద్రవము (గ.న) Platelets = (రక్త) సూక్ష్మఫలకములు (గ.న) Pleural Diseases = పుపుసవేష్టన వ్యాధులు Pluripotent Stem Cells = బహుళ సామర్థ్య మూలకణములు (గ.న) Pneumonitis = ఊపిరితిత్తుల తాపము (గ.న) / పుపుస తాపము (గ.న)/ శ్వాసకోశతాపము (గ.న) Pneumothorax = పుపుసవేష్టన వాయువు (గ.న) Polpliteal Artery = జానుధమని (గ.న) Polycystic Kidney Disease = బహుళబుద్బుద మూత్రాంగవ్యాధి (గ.న) Polycythemia Vera = బహుళ రక్తకణవ్యాధి (గ.న) Polysaccharides = బహుళశర్కరలు; సంకీర్ణ శర్కరలు (గ.న) Pons = మస్తిష్క వారధి (గ.న)/నాడీసేతువు (గ.న)/నాడీ వారధి (గ.న) Popliteal Vein = జానుసిర (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 461 ::}}</noinclude> 5j2ivbz7nh6uzx72s8j17xdfhymd8xj 104 148308 582091 434624 2026-09-27T08:10:19Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Portal Vein = ద్వారసిర (గ.న) Porto Hepatic Shunt = ద్వారసిర - కాలేయసిరల సంధానము (గ.న) Posterior Cerebral Artery = పృష్ఠ మస్తిష్కధమని (గ.న) Posterior Communicating Artery = పృష్ఠ సంధానధమని (గ.న) Posterior Descending Artery = పర అవరోహణధమని (గ.న) Posterior Inter Ventricular Sulcus = పర జఠరికాంతర గర్తము (గ.న) Posterior Tibial Vein = పృష్ఠ జంఘికసిర (గ.న) Posterior Tibilal Artery = పృష్ఠ జంఘికధమని (గ.న) Postural Hypotension = స్థితిసంబంధ అల్ప (రక్త) పీడనము; స్థితిజనిత అల్పపీడనము (గ.న) Primary Biliary Cirrhosis = ప్రాథమిక పైత్య నారంగవ్యాధి ( గ.న ) Primary Hemostasis = ప్రాథమిక రక్తస్థిరత్వము ( గ.న ) Profunda Femoris Artery = నిమ్నోరు ధమని ( గ.న ) Proteinases = మాంసకృత్తు విచ్ఛేదనములు ( గ.న ) Proton Pump Inhibitors = ప్రోటాను యంత్ర అవరోధకములు (గ.న); ఆమ్లయంత్ర అవరోధకములు (గ.న )/ఆమ్లయంత్ర నిరోధకములు (గ.న) Psychomotor Retardation = మానసిక చలనమాంద్యము (గ.న) Pulmonary Arterial Embolism = పుపుసధమని అవరోధకము (గ.న) Pulmonary Artery = పుపుసధమని Pulmonary Diseases = శ్వాసకోశవ్యాధులు Edema = ఊపిరితిత్తుల నీటిఉబ్బు (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 462 ::}}</noinclude> jsdu723lqnljvd1ysbsojfutizcoa1v 104 148310 582092 434570 2026-09-27T08:16:53Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Pulmonary Fibrosis = పుపుస తంతీకరణము (గ.న) Pulmonary Function Tests = శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలు (గ.న) Pulmonary Valve = పుపుసకవాటము Pulmonary Vein = పుపుససిర Pulse Therapy = విరామచికిత్స (గ.న); విశ్రాంతచికిత్స (గ.న) Pustules = చీము పొక్కులు (గ.న) Pyloric Stenosis = జఠరనిర్గమ బంధము (గ.న) Pylorus = జఠరనిర్గమము (గ.న) Radial Artery = ముంజేతి బహిర్ధమని (గ.న) Radiation = వికిరణము Radiation Therapy = వికిరణ చికిత్స (గ.న) Radioactive Iodine = రేడియోధార్మిక అయొడిన్ Rash = విస్ఫోటము Reabsorption = పునర్గ్రహణము (గ.న) Recall Immunity = స్ఫురణ రక్షణ (గ.న) Receptor Agonists = గ్రాహక ఉత్తేజకములు (గ.న) Receptor Blockers = గ్రాహక అవరోధకములు (గ.న) Regurgitation = తిరోగమన ప్రసరణ (గ.న) Renal Arteries = మూత్రాంగ ధమనులు (గ.న) Renal Calculus = మూత్రాంగ శిల (గ.న) Renal Corpuscles = మూత్రముకుళములు (గ.న) Renal Disorders = మూత్రాంగవ్యాధులు (గ.న) Renal Pelvis = మూత్ర కుండిక (గ.న); మూత్ర పాళియ (గ.న) Renal Replacement Therapy = మూత్రాంగ ప్రత్యామ్నాయ చికిత్స (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 463 ::}}</noinclude> pci11i09s7z61bgb6vef3mycfgknacx 104 148311 582093 434600 2026-09-27T08:19:16Z Rajasekhar1961 50 582093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి" /></noinclude>Renal Transplantation = పర మూత్రాంగదానము ( గ.న ) Renal Tubules = మూత్రనాళికలు ( గ.న ) Renal Veins = మూత్రాంగసిరలు Renal Veins ( గ.న ) Respiratory Acidosis = శ్వాసవ్యాపార ఆమ్లీకృతము ( గ.న ) Respiratory Failure = శ్వాసవైఫల్యము ( గ.న ) Restrictive Lung Disease = నిర్బంధ పుపుస వ్యాధి ( గ.న ) Reticulocytes = జాలికకణములు ( గ.న ) Revascularisation = రక్తప్రసరణ పునరుద్ధరణ ( గ.న ) Revascularization Procedures = ధమనీ పునరుద్ధరణ చికిత్సలు ( గ.న ) Rhabdomyolysis = అస్థికండరకణ విచ్ఛేదనము ( గ.న ) / అస్థికండర కణ విధ్వంసము ( గ.న ) Right Coronary Artery = దక్షిణహృద్ధమని ( గ.న ) Right Marginal Artery = కుడి మేరధమని (గ.న ) Rods = కోలలు Sanitizer = శుద్ధిపదార్థములు Saphenous Orifice = దృశ్యసిర రంధ్రము ( గ.న ) Saphenous Vein = దృశ్యసిర ( గ.న ) Scales = పొలుసులు Sclera = శ్వేతపటలము Sclerosing Agents = తంతీకరణ రసాయనకములు ( గ.న ) Scoliosis = పక్కగూనె ; పక్క వంకరలు Screening Tests = శోధన పరీక్షలు ( గ.న ) Seasonal Allergy = ఋతు అసహనములు ( గ.న ) Secondary Hemostasis = ద్వితీయ రక్తస్థిరత్వము ( గ.న )<noinclude><references/> :: 464 ::</noinclude> 4viv8n0e195y6b4ulchsjotm1swon24 582094 582093 2026-09-27T08:21:52Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>Renal Transplantation = పర మూత్రాంగదానము (గ.న) Renal Tubules = మూత్రనాళికలు (గ.న) Renal Veins = మూత్రాంగసిరలు Renal Veins (గ.న) Respiratory Acidosis = శ్వాసవ్యాపార ఆమ్లీకృతము (గ.న) Respiratory Failure = శ్వాసవైఫల్యము (గ.న) Restrictive Lung Disease = నిర్బంధ పుపుస వ్యాధి (గ.న) Reticulocytes = జాలికకణములు (గ.న) Revascularisation = రక్తప్రసరణ పునరుద్ధరణ (గ.న) Revascularization Procedures = ధమనీ పునరుద్ధరణ చికిత్సలు (గ.న) Rhabdomyolysis = అస్థికండరకణ విచ్ఛేదనము (గ.న) / అస్థికండర కణ విధ్వంసము (గ.న) Right Coronary Artery = దక్షిణహృద్ధమని (గ.న) Right Marginal Artery = కుడి మేరధమని (గ.న) Rods = కోలలు Sanitizer = శుద్ధిపదార్థములు Saphenous Orifice = దృశ్యసిర రంధ్రము (గ.న) Saphenous Vein = దృశ్యసిర (గ.న) Scales = పొలుసులు Sclera = శ్వేతపటలము Sclerosing Agents = తంతీకరణ రసాయనకములు (గ.న) Scoliosis = పక్కగూనె; పక్క వంకరలు Screening Tests = శోధన పరీక్షలు (గ.న) Seasonal Allergy = ఋతు అసహనములు (గ.న) Secondary Hemostasis = ద్వితీయ రక్తస్థిరత్వము (గ.న)<noinclude><references/> {{c|:: 464 ::}}</noinclude> 6c9tm2djgbdc6qr0edvt48coza00kk0 104 148316 582015 434595 2026-09-26T12:53:36Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Zoonosis = జంతుజనిత వ్యాధులు (గ.న); జంతువులనుంచి సంక్రమించు వ్యాధులు {{c|(గ.న = డాక్టరు. గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి చే కూర్చబడిన పదములు)}}<noinclude><references/> {{c|:: 470 ::}}</noinclude> 9c3ik6s2q9k2woaqd3njyd1jp2ru54p 582016 582015 2026-09-26T12:54:01Z Rajasekhar1961 50 582016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Zoonosis = జంతుజనిత వ్యాధులు (గ.న); జంతువులనుంచి సంక్రమించు వ్యాధులు {{c|(గ.న = డాక్టరు. గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి చే కూర్చబడిన పదములు)}}<noinclude><references/> {{c|:: 470 ::}}</noinclude> su8jwbkux3ywfhgpuzmruezk8qywxic 582017 582016 2026-09-26T12:54:44Z Rajasekhar1961 50 582017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> Zoonosis = జంతుజనిత వ్యాధులు (గ.న); జంతువులనుంచి సంక్రమించు వ్యాధులు {{c|(గ.న = డాక్టరు. గన్నవరపు వరాహ నరసింహమూర్తి చే కూర్చబడిన పదములు)}}<noinclude><references/> {{c|:: 470 ::}}</noinclude> hk75f0ed8qashd95wxyte7pt02ctjj6 0 153617 582027 446766 2026-09-26T13:10:56Z Rajasekhar1961 50 582027 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము]] | రచయిత = పెరవలి లింగయ్యశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = అహోబలపండితుడు | ముందరి = [[../అస్సీరియా/]] | తదుపరి =[[../అహోబలుడు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1958 }} <pages index="సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞానకోశము మొదటి సంపుటము అ-ఆర్ష.pdf" from="472" fromsection="472B" to="477" tosection="477A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] kdcj16una67b9ml2yycrtsykr9rkshl 0 153618 582028 446770 2026-09-26T13:12:27Z Rajasekhar1961 50 582028 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము]] | రచయిత = నోరి నాగభూషణం | అనువాదం= | విభాగము = అహోబలుడు | ముందరి = [[../అహోబలపండితుడు/]] | తదుపరి =[[../అహోబిలము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1958 }} <pages index="సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞానకోశము మొదటి సంపుటము అ-ఆర్ష.pdf" from="477" fromsection="477B" to="478" tosection="478A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 17roe96grt6uoicn1mjbakgfjmb95bn 104 154800 582079 577626 2026-09-27T07:47:38Z Rajasekhar1961 50 582079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాల్డియా}}</noinclude><section begin="742A" />నిర్మాణము అభివృద్ధి అయ్యెను. దాని వ్యూహరచనా విధానముగూడ దాని కనుకూలముగనే రూపొందెను. రెండవ ప్రపంచయుద్ధము నాటికి పాశ్చాత్య దేశములలోని పదాతి సైన్యములన్నియు యాంత్రిక (mechanised) మొనర్పబడెను. కాని ఇప్పటికిని రష్యన్, జర్మన్ సైన్యములలో పాదచారులై పోరాడు కొన్ని పదాతి దళము లున్నవి. రెండవ ప్రపంచయుద్ధము వలన రష్యన్, జర్మన్ పదాతిసై న్యములు ప్రపంచమందలియే ఇతర సైన్యముల కంటెను బలవత్తరములయినవని రుజువాయెను. సాంకేతిక కార్యకలాపము లాచరించు దళములు గూడ పదాతి సైన్యములో అంతర్భాగములుగా పరిగణింపబడు చున్నవి. వైద్యబృందములు, సిగ్నల్ మెన్, ఇంజనీర్లు, ట్రక్ (లారీ) డ్రయివర్లు, శాపర్స్, మైనర్స్ మొదలయిన సిబ్బంది పదాతులతో పాటు యుద్ధరంగమున పురోభాగమందు ప్రమాదము నెదుర్కొన వలసిన వారే. తొమ్మిది లేక పదిమంది- మగటిమిగల యోధులతో నిర్మాణమయ్యెడి 'స్క్వాడ్' పదాతి దళమున ముందుండి, ప్రాణమునైనను తెగించి పోరాడవలసియుండును. శత్రువును పసికట్టి, అతనిపై లంఘించి, పరిమార్చుటయే అతని ఏకైకక ర్తవ్యము. వీరు రైఫిళ్ళు, మరతుపాకులు, ఆటోమాటిక్ యంత్రములు ధరింతురు. పురోగాములయిన ఈ దళమునకు విశ్రాంతి ఉండదు. సమైక్యముతో రహస్యస్థావరములందుండి శత్రువును పంచించుటయందును, క్లిష్టమయిన ఆయుధములను ప్రయోగించుటయందును,ఈ దళ సైనికులు నేర్పరులు. సోవియట్ రైఫిల్ దళములో బాంక్ విధ్వంసక శతఘ్నులు, విమానవిధ్వంసక శతఘ్నులు ప్రవేశ పెట్టబడుట ప్రత్యేకమయిన విశిష్టత. పురోభాగమున నున్న దళములు అటు శత్రువుపై లంఘించి దెబ్బతీయుటకును, ఇటు ఆత్మరక్షణ చేసికొనుటకును సామర్థ్యము, నేర్పు కలిగి ఉండవలెను. సాధారణముగ 18-35 సం. మధ్య వయస్సుగల యువకులను పదాతి సైనికులుగా తర్ఫీదు చేసెదరు. ఆయుధములను ప్రయోగించుట కవసరమయిన ప్రాథమికశిక్షణము, సైనిక జీవితమునకు అలవాటుపడు విధానమును, బ్రహ్మాండమయిన శిక్షణ కేంద్రము నొద్ద వీరికి బోధింపబడును. 8 నుండి 14 వారముల పరిమితివరకు తర్ఫీదిచ్చిన తరువాత వీరు డివిజనల్ యూనిట్లలో ప్రవేశ పెట్టబడి, స్క్వాడ్, ప్లాటూన్, రెజిమెంటు, డివిజన్ అను శ్రేణులవరుస క్రమములో అవసరమైన సమగ్రశిక్షణము, వ్యూహవిధానము బోధింపబడును. వీటిలో సమగ్రమయిన శిక్షణము ఇచ్చిన వెనుక ఆర్టిలరీ, టాంక్, విమానయుద్ధములలో అవసరమయిన శిక్షణ నిచ్చెదరు. అనంతరము సైనిక విన్యాసములలో పాల్గొనుటకు వీరిని సిద్ధ పరచెదరు. దీని మూలముగా పదాతి సైనికుడు సైనికతత్వమును అలవరచుకొన గలుగును. సరి అయిన స్థానమునకు సరిఅయిన వ్యక్తిని ఎన్నుకొని అతనికి సంపూర్ణమైన శిక్షణ యిచ్చుటయందు సైనిక నాయకులు సర్వదా తమ శక్తి యుక్తులను కేంద్రీకరింతురు. ఎన్ని కొనబడు వ్యక్తికి పోరాటమందు అభిరుచి కలదా లేదా యనునది ప్రధాన విషయము. భూసైన్యము లన్నిటిలోను శత్రువుతో వాహాబాహి పెనగి పోరాడుటయు, అతనిని పరాజితుని చేయుటయు పదాతుల ప్రాథమిక ధర్మముగ పరిగణింపబడుచున్నది. ఇందులకై పదాతి సైనికునికి అత్యున్నతమయిన నైతిక బలము, గుండెదిటవు అత్యవసరము. {{right|ప్ర. రా. సు.}} <section end="742A" /> <section begin="742B" />'''కాల్డియా :''' ఆధునిక యుగమందు మెసొపొటేమియా యను నామము గల భూభాగములో ప్రాచీనకాలమున బాబి లోనియా, అస్సీరియా అను రెండు రాష్ట్రములు నెలకొని యుండెను. ఇందలి మొదటి రాష్ట్రమునందు జగద్విఖ్యాతి గాంచిన బాబిలోన్ నగరము వెలసిన కారణమున ఈ ప్రాంతమునకు బాబిలోనియా దేశమను పేరు కలిగెను. బాబిలోన్ నగరము క్రీస్తునకు 2,000 సంవత్సరములకు పూర్వము 'సెమిటిక్' జాతికి చెందిన 'సుమూ ఆబూ'వంశమువారు పరిపాలన కావించుచున్నప్పుడు విఖ్యాతికి వచ్చెను. మనము పేరోనుచున్న దేశమునకు బాబిలోనియా అను నామముగూడ ఇంచుమించు ఆదే కాలమున కల్గి యుండవచ్చును. బాబిలోనియా దేశమునకు "కాల్షియా' అను ప్రాచీన నామముకూడ ఉండెను. బాబిలోన్ నగరము స్థాపింపబడుటకు పూర్వము ఈ పేరు సర్వసాధారణముగ వాడుకలో నుండియుండవచ్చును. కాల్షియా రాష్ట్రము యొక్క దక్షిణ ప్రాంతమునకు సుమేరు రాష్ట్రమనియు, <section end="742B" /><noinclude><references/></noinclude> dt2llp9cgelk23vfmvaszkcx6tstjih 104 161919 582067 466187 2026-09-27T05:35:26Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|86|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}</noinclude>లలో బహిరంగసభలుచేయుచు స్వదేశాభిమానమును బోధించుచుంటిమి. కాంగ్రెసును గురించి చెప్పుచుంటిమి. ప్రజలు పోలీసులభయముచేత చాలా మంది వచ్చేవారుకారు. చుట్టుపట్టులగ్రామములకు కూడ పోయి బహిరంగ సభలు జరిపేవారము. కాంగ్రెసులో సభ్యులను చేర్చేవారము. సంవత్స రమునకు ఒకరూపాయి చందా యని నిర్ణయించితిమి. అపుడు కృష్ణాజిల్లా కాంగ్రెసుకమిటీ బందరులోను, మదరాసు రాష్ట్రకాంగ్రెసుకమిటీ మదరాసు లోను ఉండెను. ఇటుల జరుగుచుండగా 1906వ సంవత్సరములో బ్రహ్మసమాజబోధ కులగు బాబు హేమచంద్ర సర్కారుగారు కలకత్తానుండి బెజవాడవచ్చి మా యింటిలో నా అతిథిగానుండి, బ్రహ్మసమాజముమీద రెండు ఉపన్యాసముల నిచ్చి వెళ్ళిపోయిరి. అదివరకే రాయసం వెంకటశివుడుగారు బెజవాడలో క్రైస్తవమిషను హైస్కూలులో ఉపాధ్యాయుడుగానున్న కాలములో ఒక ప్రార్థనా సమాజమును స్థాపించియుండిరి. నేను బెజవాడకు వెళ్ళునప్పటికి పాటిబండ సుబ్రహ్మణ్యం, శంకర వెంకట్రామయ్యగార్లు దానికి ప్రధాన సభ్యులుగా నుండిరి. అటుపిమ్మట సుబ్రహ్మణ్యంగారు అయిదువందల రూప్యములనిచ్చి రామమోహనలైబ్రరీయొక్క ఆవరణలో కొంత స్థల మును సంపాదించి ఆ ప్రార్థనాసమాజమున కొక మందిరమును కట్టించిరి. దాని ధర్మకర్తలలో నిప్పటికిని నే నొకడను. పాటిబండ సుబ్రహ్మణ్యం గారు బెజవాడ సబు మేజస్ట్రేటుకోర్టులో గుమాస్తాగా పనిచేయుచుండెను. చేయుచున్నది చిన్నయుద్యోగమేయైనను దైవభక్తివల్లను సత్ప్రవర్తన వల్లను ప్రజలమన్ననలను పొందినవాడు. గుంటూరు వెళ్ళి ఉన్నవ లక్ష్మీ నారాయణగారు జరుపుచున్న వితంతూద్వాహములలో పాల్గొని భోజనము చేయుచువచ్చినందున నాలుగుసంవత్సరాలనుండి బెజవాడ పూర్వాచారపరా యణులచేత వెలివేయబడియుండెను. 1906 వ సంవత్సరములోనే శ్రీ టంగు టూరి ప్రకాశంపంతులుగారు ఇంగ్లాండునుంచి బారిస్టరుగా నుత్తీర్ణుడై వచ్చి మద్రాసులో లాయరుగా పనిచేయుటకు నివాసమేర్పరచుకొని ఆంధ్రదేశము లోని కొన్నిపట్టణములను దర్శించుచు బెజవాడ వచ్చి మా యింటిలోనే దిగిరి. అప్పటికే దాసు మాధవరావుగారు ప్రథమభార్య మరణించినందున<noinclude><references/></noinclude> rnc3houe7pf53g7q5xb7z0isb7irv1z 104 161920 582068 466212 2026-09-27T05:39:56Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 582068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh||వందేమాతరం - హోంరూలు - గ్రంథాలయోద్యమము|87}}</noinclude>బర్మాలోని యొక రజస్వలఅయిన బ్రాహ్మణయువతిని పెండ్లియాడిరి. ఆయన బెజవాడవచ్చి తనతమ్ముడగు దాసు మధుసూధనరావుగారింట్లో మకాంచేసెను. ఒకరోజున పెద్దిభొట్ల వీరయ్యగారింట్లోను, ఒకరోజున మాయింట్లోను, ఒకరోజున దాసు మధుసూధనరావుగారింట్లోను ప్రకాశంపంతులుగారికి, దాసు మాధవరావుగారికి విందులు చేసితిమి. వాటిలో ప్రతిదానికి పాటిబండ సుబ్రహ్మణ్యంగారినికూడ పిలచితిమి. వారు పెద్దిబొట్ల వీరయ్యగారిబంధు వులు, లాయర్లలో విన్నకోట కోదండరామయ్యగారుకూడ మాతో భుజిం చిరి. పింగళి లక్ష్మీనారాయణగారుకూడ మా విందులకు వచ్చెను. పూర్వా చారపరాయణులను లెక్కచేయక సంఘసంస్కరణమును సాగించుటకు నిశ్చయించుకొంటిమి. సూరి వెంకట నరసింహశాస్త్రిగారుమాతో సానుభూతి కలవారైనను మా విందులలో పాల్గొనుటకు ధైర్యముచాలక రాలేదు. మేమెవరమైనను మామూలుకాలములో భోజనమునకు పిలచినచో వచ్చి మా యిండ్లలో భోజనముచేసేవాడు. బెజవాడ కోర్టులు పూర్వాచారపరాయణులైన ప్లీడర్లతో నిండియుండెను. వారిలో తాడంకి వెంకటనర్సయ్య, పాటిబండ వెంకటరమణయ్య, తుమ్మలపల్లి వెంకటరమణయ్య, శ్రీపతి గోపయ్య, అబ్బూరి శ్రీరంగశాయి, ముద్దా సుబ్బయ్యగార్లు ముఖ్యులు. తాడంకి వెంకట నర్సయ్యగారు మ్యునిసిపలు చైరుమనుగాకూడ నుండిరి. తాడంకి వెంకట నర్సయ్య, తుర్లపాటి శేషాచలపతిరావుగార్లు దివ్యజ్ఞానసమాజనాయకులు. అప్పటికి దివ్యజ్ఞానసంఘము. సంఘసంస్కరణకు కాంగ్రెసుకుకూడ చాల వ్యతిరేకముగా నుండెను. నేను, పింగళి లక్ష్మీనారాయణగారు తరచుగా మాల మాదిగగూడెములకు వెళ్ళి వారిండ్లలోకూర్చొని కలసిమెలసి వచ్చేవాళ్లము కూడాను. నా స్వంతఖర్చుమీద ఒక పాఠశాలను మాలమాదిగపిల్లలకొరకు స్థాపించితిని. ఇదంతయుకూడ బెజవాడ పూర్వాచారపరాయణులకు చాల అయిష్టముగనుండి వారంద రొక సభచేసి పెద్దిభొట్ల వీరయ్య, దాసు మధు సూధనరావు, విన్నకోట కోదండరామయ్య, పింగళి లక్ష్మీనారాయణ, పాటి బండ సుబ్రహ్మణ్యంగార్లను, నన్ను వెలివేసినట్లు తీర్మానించిరి. ఇంతలో పింగళి లక్ష్మీనారాయణగారితల్లి తద్దినము వచ్చెను. తద్దినము పెట్టించుటకు వచ్చెడి బ్రాహ్మణులను రాకుండా దివ్యజ్ఞానసమాజనాయకులైన వెంకట<noinclude><references/></noinclude> 7ke5z6mrzwlba14sc4wn7imvtt8ypn8 102 179639 582025 582005 2026-09-26T13:03:07Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 582025 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = అహోబల పండితుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = అహోబల పండితుడు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[అహోబలపండితీయము]] (1903) * [[కవిశిరోభూషణము]] (1972) {{small scan link|కవిశిరోభూషణము (అహోబలపతి).pdf}} ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అహోబలపండితుడు]] {{authority control}} e0b368vda8ixm31z49br797iv9h6ulz 106 214436 582029 560176 2026-09-26T14:18:46Z Rajasekhar1961 50 582029 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=శ్రీ కుమార శతకము (1903) |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=రావు భాస్కరరాయనం |అనువాదకులు=[[రచయిత:దేవులపల్లి సుబ్బరాయ శాస్త్రి]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=చల్లయ్యమ్మరావు బహద్దరు |చిరునామా=పీఠపురం |సంవత్సరం=1903 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1to5="-" 6="పైఅట్ట" 7="-" 8to9="ప్రకట" 10="-" 11="పైఅలో" 12="ప్రవి" 13to16="ఉపోద్ఘా" 17to48="రామాధాటీ శ్లోకాః" 46="-" 47to48="పీఠిక" 49="1" 140to141="-" 142to143="ఉపగ్రం" 144to147="-" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 1klsbjwf8o513yuf9ti31opte8mptss 104 219085 582007 571948 2026-09-26T12:25:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>షునియొక్క బహునాయికావిషయకరతి రసాభాసము గాదనియు రసమే యనియు నాలంకారికమతము. అనుభయనిష్ఠరతి కుదాహరణముగా వరూథినీప్రవరుల శృంగారమును దెలిపితిమి. పిమ్మట నుభయనిష్ఠ మైనను మొదట నేకతరనిష్ఠముగానే రతి యున్నచో నదియు రసాభాసమనియే సిద్ధాంతము. ఎట్లన, వివాహమునకు ముందు పరస్పరసందర్శనాదులకు ముందు నాయికానాయకులలో నేయొక్కరేనిఁ దద్గుణశ్రవణమాత్రమున మోహించియున్నచో నా శృంగార మేకతరనిష్ఠమేకదా! పరస్పరసందర్శనానంతర ముభయులకును మోహము గలుగును. కాన నది రసమగును. పరస్పరసందర్శనమునకుఁ, బరస్పరగుణశ్రవణములకును ముందే యొకరికని నేదోకారణమున రతి గలిగినచో నది యేకతరనిష్ఠ మగుటచేఁ బిమ్మట నుభయనిష్ఠ మైనను నంతవఱకు రసాభాసమే. ఎట్లన, రత్నావళిలో సాగరికావత్సరాజులకుఁ బరస్పరసందర్శనము గలుగకమున్నే సాగరికకు వత్సరాజుపైఁ చేమ గలిగినది. ఇట సాగరికమాత్రమే వత్సరాజును జూచినది. కాని వత్సరాజు సాగరికను జూడలేదు. పిమ్మట వేరొకప్రకరణమున వత్సరాజు సాగరికను జూచి ప్రేమించును. కావునఁ బిమ్మట నుభయనిష్ఠ మయ్యును మొదట నేకతరనిష్ఠము. కాన నది రసాభాసము. “పశ్చాదుభయనిష్ఠత్వే౽పి ప్రథమమేకనిష్ఠత్వే రతేరాభాసత్వ మితిలోచనకారాః” అని సాహిత్యదర్పణము. ప్రతినాయకనిష్ఠమగు రతి కుదాహరణము:― హయగ్రీవవధ మనుమహాకావ్యమున నాయకప్రతినాయకులు విష్ణుహయగ్రీవులు. అందుఁ బ్రతినాయకుఁ డగు హయగ్రీవుఁడు శ్రీ మహావిష్ణువు తన్నుఁ జంపరాఁగా రౌద్రమును బ్రదర్శింపవలసిన సమయమున సుందరీబృందముతో జలక్రీడలాడుచున్నట్లు కవి వర్ణించెను. ఇచ్చటి ప్రతినాయకనిష్ఠ రతి రసాభాసము. ఇట వర్ణింపఁబడినను లలనారతి శృంగారము కాదు. {{p|al|fwb}}అధమపాత్రగతరతి:—</p> {{left margin|3em}}<poem>గీ. పిన్నలేఁగౌను నాకుఁ దీవియ బిగించి కొండమల్లియ క్రొవ్విరుల్ కోసి తెచ్చి కోయజవరాలు కూర్చుండి కొండపైనిఁ గురులు ముడిపించుకొనెఁ దన తరుణుచేత.</poem> </div> ఇట కోయపడుచువాం డ్రధమపాత్రలు.<noinclude><references/></noinclude> ap2swskcldy4ufbp12bhb22oq0mugze 104 219086 582010 571949 2026-09-26T12:43:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}తిర్యగ్రతి</p> {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అలఘువిశీర్ణపక్షయుగ మై యమితోన్నమితోర్ధ్వకాయ మై గళరవము ల్దలిర్పఁ బ్రియకాంతకు ముద్దులు వెట్టి యుబ్బునం బలమఱు మేడపై కెగసి పక్షము ద్రిప్పుచుఁ గుంచితాస్య మై పొలఁతుకఁ బిల్చు విభ్రమకపోతము హుంకృతనాదమాధురిన్.</poem>|ref=145}} ఇటఁ గపోతదంపతుల శృంగారము వర్ణింపఁబడినది. కాన రసాభాసము. ఈ క్రింది మనుచరిత్ర పద్యమునందును గల రసాభాసమును గనుఁడు. {{left margin|3em}}<poem>చ. నునుజిగురాకు మేయుతఱి నోరికెలంకులఁ దేఁటికుట్టినౝ వనతరుశాఖలం గువకువధ్వనిఁ బాఱు పికాంగనంబికం బనునయ మొప్ప మాన్పుగతి నాత్మముఖంబు ముఖంబుఁ జేర్చి చుం బన మొనరించె సందుసుడిమాయలుగా! మగవారి కృత్యముల్.</poem> </div> ఏకావళీకారుఁడగు విద్యాధరుఁ డీ తిర్యగ్రతిని రసమనియే వచించెను. “విభావాదిసంభవో౽పి రసం ప్రతిప్రయోజకః । న విధానాది జ్ఞానం । తరశ్చ తిరశ్చామస్త్యేవ రసః” (తిర్యగాదులకుఁ గలాకాశలము లేమిచే వాని శృంగారము విభావాది పరిపూర్ణము గాదు; కాన రసాభాసమని యనుట యుక్తము గాదు. విభావాదు లుంటయే రసమునకుఁ బ్రయోజకము. పాత్రలకు విభావాదిజ్ఞాన మక్కఱలేదు. కళాకౌశల మక్కఱలేదు. కావునఁ తిర్యగ్రతియు రసమే.) 'తిర్యగాది రతేః' అనుచోట నున్న 'ఆది' పదముచేఁ దాపసులు మొదలయిన పూజ్యపాదులయొక్కయు రతి రసాభాసమే యగును. ఇదియే కావ్యప్రకాశములో "అత్యుత్తమ దేవతావిషయకత్వేన వర్ణ్యమానా రశిరనుచితా । తద్వర్ణనం హి మాతాపిత్రోః రతివర్ణన మివ అత్యంత మనుచితం" అని మమ్మటాచార్యుఁడు వచించెను. ప్రప్రథమమున రసాభాసము రసమగునా? కాదా? అను ప్రశ్న యొకటి వచ్చుచున్నది. ఏలన, నిట రసముయొక్క యాభాసమే కాని రస ముండదుకదా! రసము, రసాభాసమును నొక్కచో నుండునా? అనౌచిత్య మున్నచోఁగదా రసాభాసమగును. “అనౌచిత్యాద్భతేనాన్య ద్రసభంగస్యకారణం” అనుటచే రసాభాసమన రసభంగమేకదా! రసమును, రసభంగమును నొక్కచో నుండవు. అన్నచో నట్లుగాదు! దోషయుక్తమైనంతమాత్రమునఁ గావ్యత్వమునకు భంగము రానివిధమునఁ గీటానువిద్ధత్వ మున్నంతమాత్రమున రత్నత్వమునకు భంగము రానివిధమున ననౌచిత్య<noinclude><references/></noinclude> 2ll3f0ag07dnttx6ooqdyp0358fsoqf 104 219087 582034 571950 2026-09-26T21:00:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మను దోష మున్నంతమాత్రమున రసము గాకపోదు. రసత్వమును, రసాభాసత్వము నుంటలో దొసఁగులేదు. మరియు రసాభాసము వర్ణింపరాదను దోషమును గానరాదు. ఈ శృంగారాభాసము (రసాభాసము) సంభోగాభాసము, విప్రలంభాభాసము నని ద్వివిధము. {{p|ac|fwb}}సంభోగాభాసము</p> {{left margin|3em}}<poem>మ. మగఁడా మోటుమనుష్యుఁ డీవనము నిర్మానుష్య; మేబాల; నొం టిగనుంటిౝ; బహుళాంధకారములు నిండెౝ నల్దెసల్ మూసికొ న్నగతిౝ, గావున దారి వీడు వెసఁ గృష్ణా! మోహనాకార! యం చొగిఁ బల్కాఁడు ప్రజాంగనం గలియు శ్రీయుక్తుండు మిమ్మోముతౝ.</poem> </div> ఇట నాయిక పరకీయ; శ్రీకృష్ణుఁ డుపపతి కాన సంభోగాభాసము. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. తడికసందునుండి తమి నిచ్చుపూఁబోఁడి యధరబింబ మానునట్టి నన్ను వేయికనులవేల్పు వేడుకపడి చూచు నమృతరసముఁ గ్రోలుచనలఁబెట్టి.</poem> </div> ఇట నాయిక పరకీయ; 'నన్ను' పదముచే నుద్దిష్టుఁ డుపపతి. ఇదియు సంభోగాభాసమే. {{p|ac|fwb}}విప్రలంభాభాసము</p> {{left margin|3em}}<poem>సీ. ఘనసారపంక మొక్కలతాంగి దెచ్చిన ముట్టి వ్రేలనె చుక్కబొట్టు పెట్టి ఇంతియొక్కతె పూవుటెత్తు లెత్తినఁ జూచి విసువుతో నొకకొన్నివిరులు దుఱిమి పడతియొక్కతె రత్నపాదుక లిడనిల్చి తొడుగ కవ్వలికిఁ బో నడుగుపెట్టి బాగాలు వెస నొకపద్మాక్షి యొసఁగిన వెగ్గలంబని కొన్ని వెడల నుమిసి గీ. సగము గొరికిన యాకులు, సఖులు పిలువ సగ మొసఁగు నుత్తరముఁ; దెవ్వి సగము, మఱపు సగమునయి చింతచే సగ మగుచు నరిగె నవ్వరూథిని యంతికోద్యానమునకు.</poem> </div> ఇట వరూథిని ప్రవరునిపై మరులు గొనియున్నది. ఇది విప్రలంభాభాసము. ఇంతవఱకు రసాభాసము తెలుపఁబడినది. ఇఁక ననౌచిత్యమునఁ బ్రవర్తిల్లిన భావము. భావాభాసమని చెప్పితిమి. దాని కుదాహరణము:―<noinclude><references/></noinclude> l5fd7262mvlcdsx7p9pt3vm52gnf3bn 104 219088 582035 571951 2026-09-26T21:13:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>ఆ. కౌఁగిలించినట్లు కాంచుచునున్నట్లు ముద్దులాడునట్లు ముట్టునట్లు సలుపుచున్నయట్లు చక్కిలిగింతలు కలికికటినిఁ గలల గాంతురేల.</poem> </div> ఇట నాయిక పరకీయ. నాయకుఁ డుపపతి. ఇట స్వప్న మనునది వ్యభిచారిభావము. కావున భావాభాసము. ఇట్లెల్ల సంచారిభావములయొక్కయు నాభాసములను గ్రహింపవలెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>భావింప భావశాంతియు భావోదయ భావసంధి భావశబలతల్ భావం బడఁగుట పుట్టుట, ద్వైవిధ్యము, బహుత, యనఁగఁ దగు నె ట్లన్నన్.</poem>|ref=146}} '''తా'''. భావ మడఁగుట, భావశాంతి; భావము పుట్టుట భావోదయము; పరస్పరోపమర్దకముగా భావద్వయ ముండుట భావసంధి; పెక్కుభావము లొక్కచో సమకూర్చుట భావశబలత యనఁబడును. ఇట భావములను వ్యభిచారిభావము లనియే గ్రహింపవలెను. {{p|ac|fwb}}భావశాంతి</p> {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>తలఁపఁగ రాజశేఖరుఁ డతండు; తలోదరి! సర్వమంగళా కలితవు నీవు; మీర లొకగాత్రముకైవడిఁ గూడి మాడుచుం జెలఁగుట యొప్పుఁగా కలుగఁ జెల్లునె మీ? కని బోటి మ్రొక్కఁగా లలనకుఁ దోఁచె బాష్పసలిలంబు నివారితమానపంక మై.</poem>|ref=147}} ఇట నాయికకు సఖీప్రార్థనముచే మానశాంతి గలిగినది. నాయకప్రార్ధనముచే మానశాంతి గలిగినట్లు వర్ణించినచో లెస్సగా నుండును. మాన మన రోషము. అది నిర్వేదాదిభావములలో నొకటి. "బాష్పసలిలము' అను ననుభావమే మానశాంతిని వ్యంగ్య మొనర్చుచుండ “నివారితే మానపంకమై” అని చెప్పుటచే నది వాచ్య మగుచున్నది. ఇది దోషము. అనుభావాదులచే రసభావాదులు వ్యజ్యమానములు గావలయును. కాని స్వశబ్దవాచ్యములు గాఁగూడదు. ఈ క్రిందిపద్య ముదాహరణార్హము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. నెమ్మొగముఁ దమ్మి వాంచి నానీడమాత్రఁ దగిలి కనుచుండియును ధైర్య మెగయఁజేసి</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> jpnc2j3wpnrhz55otunsvyo8hoa6q56 104 219089 582036 571952 2026-09-26T21:40:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem> యుల్లమును జించివేసెను యువకుఁడొకఁడు అమ్మెగచి క్రీడి మీనయంత్రమ్మువోలె.</poem> </div> ఇట ధృతి యను వ్యభిచారిభావము శాంతిల్లినది. భావశాంతివలెనే రసశాంతియు నుండును. ఎట్లన {{left margin|3em}}<poem>"ఏకస్మిౝ శయనే పరాఙ్ముఖతయా వీతోత్తరంతామ్యతో రన్యోన్యస్య హృదిస్థితే౽ప్యనునయే సంరక్షతోర్గౌరవం దంపత్యోశ్శనకైరపాంగవలనాన్మశ్రీభవచ్చక్షుషో ర్భగ్నో మానకలిస్సహాసరభాసవ్యాసక్త కంఠగ్రహః.”</poem> </div> (ఏకశయ్యయందుఁ బ్రణయకోపముతో దంపతులిరువురును బరాఙ్ముఖులయి పరుండిరి. ఒకరినొక రనునయింపవలెనను నిచ్చ హృదయమునందున్నను వా రాత్మగౌరవమునకై పెనఁగులాడుచుండిరి. కొంతతడవునకు పరస్పరదృష్టులు గలియుటవలన వారి మానము భాగ్న మయ్యెను. సహాసముగా వా రొండొరులఁ గౌఁగిలించుకొనిరి.) ఇట వ్యభిచారి యగు మానమునకుఁ బ్రశమావస్థ చెప్పఁబడినది. కాన భావశాంతి. కానీ యభినవగుప్తుఁ డిట నీర్ష్యావిప్రలంభరసమునకుఁ బ్రశమ మనియుఁ జెప్పవచ్చునని చెప్పుచున్నాఁడు. (అత్ర చ ఈర్ష్యా విప్రలంభస్య రసస్యాపి ప్రశమః ఇతి శక్యం యోజయతుం —లోచనము.) {{p|ac|fwb}}భావోదయము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మేలము లాడువేళల సమేలములై చెలు లెల్లఁ గూడి యో బాలిక! శ్రీనృసింహనరపాలు వరించెదవే యటన్న నీ లాలకయంగవల్లిఁ బులకాంకురముల్ ననలొత్త నే మనం జాలక యూరకుండె ననిశంబు త్రపావృత యైనకైవడిౝ.</poem>|ref=148}} ఇట నాయికకు లజ్జ యుదయించినది. ఇదియుఁ 'ద్రపావృత' అనుటచే వాచ్యమైనది. ఈక్రింది పద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. కుంచెఁ గొని వ్రాయఁగాఁ బూని గోడలపయిఁ బెక్కుచిత్తర్వుబొమ్మ లాపొలఁతిమిన్న చిత్త మక్కాలమునఁ బరాయత్త మగుడు వ్రాసియున్నది నీదు రూపములె యెల్ల.</poem> </div> ఇట నాయికకు ‘భ్రమము’ అనుభావ ముదయించినది.<noinclude><references/></noinclude> sm8gb5dg0prf2my3e5ivbfglvtiaujc 582037 582036 2026-09-26T21:40:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem> యుల్లమును జించివేసెను యువకుఁడొకఁడు అమ్మెగచి క్రీడి మీనయంత్రమ్మువోలె.</poem> </div> ఇట ధృతి యను వ్యభిచారిభావము శాంతిల్లినది. భావశాంతివలెనే రసశాంతియు నుండును. ఎట్లన {{left margin|3em}}<poem>"ఏకస్మిౝ శయనే పరాఙ్ముఖతయా వీతోత్తరంతామ్యతో రన్యోన్యస్య హృదిస్థితే౽ప్యనునయే సంరక్షతోర్గౌరవం దంపత్యోశ్శనకైరపాంగవలనాన్మశ్రీభవచ్చక్షుషో ర్భగ్నో మానకలిస్సహాసరభాసవ్యాసక్త కంఠగ్రహః.”</poem> </div> (ఏకశయ్యయందుఁ బ్రణయకోపముతో దంపతులిరువురును బరాఙ్ముఖులయి పరుండిరి. ఒకరినొక రనునయింపవలెనను నిచ్చ హృదయమునందున్నను వా రాత్మగౌరవమునకై పెనఁగులాడుచుండిరి. కొంతతడవునకు పరస్పరదృష్టులు గలియుటవలన వారి మానము భాగ్న మయ్యెను. సహాసముగా వా రొండొరులఁ గౌఁగిలించుకొనిరి.) ఇట వ్యభిచారి యగు మానమునకుఁ బ్రశమావస్థ చెప్పఁబడినది. కాన భావశాంతి. కానీ యభినవగుప్తుఁ డిట నీర్ష్యావిప్రలంభరసమునకుఁ బ్రశమ మనియుఁ జెప్పవచ్చునని చెప్పుచున్నాఁడు. (అత్ర చ ఈర్ష్యా విప్రలంభస్య రసస్యాపి ప్రశమః ఇతి శక్యం యోజయతుం — లోచనము.) {{p|ac|fwb}}భావోదయము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మేలము లాడువేళల సమేలములై చెలు లెల్లఁ గూడి యో బాలిక! శ్రీనృసింహనరపాలు వరించెదవే యటన్న నీ లాలకయంగవల్లిఁ బులకాంకురముల్ ననలొత్త నే మనం జాలక యూరకుండె ననిశంబు త్రపావృత యైనకైవడిౝ.</poem>|ref=148}} ఇట నాయికకు లజ్జ యుదయించినది. ఇదియుఁ 'ద్రపావృత' అనుటచే వాచ్యమైనది. ఈక్రింది పద్య ముదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. కుంచెఁ గొని వ్రాయఁగాఁ బూని గోడలపయిఁ బెక్కుచిత్తర్వుబొమ్మ లాపొలఁతిమిన్న చిత్త మక్కాలమునఁ బరాయత్త మగుడు వ్రాసియున్నది నీదు రూపములె యెల్ల.</poem> </div> ఇట నాయికకు ‘భ్రమము’ అనుభావ ముదయించినది.<noinclude><references/></noinclude> m525t2liovbh728m88ipwio6givv8si 104 219090 582038 571953 2026-09-26T21:52:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}భావసంధి</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>హరి కానంగ శరాళియై, యరికవేలాభీలదివ్యాశుగో త్కరమై, శౌరికిఁ బాటలాబ్జకలికాదామంబులై వైరికిౝ నిరతాగ్నిప్రభలై వెలుంగు నరకానీకాధికోల్లాసభా సురసత్యారమణీకటాక్షములు ప్రోచుౝ శ్రీనృసింహాధిపుౝ.</poem>|ref=149}} సత్యభామాకటాక్షములు హరికి శృంగారకృతమగు హర్షమును, నరకాసురునకు వీరరసకృతమగు హర్షమును గలిగించుచున్నవి. కాన భావసంధి యని గ్రంథకర్తయొక్క యాశయము. కాని యిది గాదు. భావద్వయమును బరస్పరోపమర్దకముగా నొక్కరికే కలుగవలయును. ఎట్లన {{left margin|3em}}<poem>క. 'చనుదు’ నని 'చన' ననియుౝ మనఃప్రియుం డాడ రెండుమాట లపుడు జా ఱెను మును ముంగటి గాజులు; వెనుకటి వటగుత్తమగుట వ్రీలె వెలఁదికిౝ.</poem> </div> ఇటఁ గార్శ్యహర్షములసంధి. ఈ రెండును నిచట నొక్కనాయిక కలిగినవి. పైపద్యమున నట్లు గానరాదు. {{left margin|3em}}<poem>క. కనఁబడకుండిన నిన్నుం గనఁగా నువ్విళ్ళు గొందుఁ; గనిపించినచోఁ జనుదువని వెఱతు; నిన్నుం గనకున్నను గన్న నాకుఁ గలుగపు సుఖముల్.</poem> </div> ఇట నౌత్సుక్య శంకలయొక్క సంధి. ఈ పై యుదాహరణములలో భావసంధియందు మొదటిభావ ముపమర్ద్యముగా రెండవది యుపమర్దకముగా నున్నది. అట్లున్ననే యనఁగా విరుద్ధభావములకు సమావేశమున్ననే సుందరముగా నుండును. ఈ క్రింది ప్రతాపరుదీయ శ్లోకమును గనుఁడు. {{left margin|3em}}<poem>ప్రతాపరుద్రస్య దిగంత జైత్రయాత్రా ప్రభూతైః పటహప్రణాదైః ప్రియానులాపైశ్చ తథాభటానాం రోమాంచ వర్మావృత మంగమాసీత్.</poem> </div> ప్రతాపరుద్రుని జైత్రయాతాసమయ భేరీభాంకారములను వినియుఁ బ్రియురాండ్ర ప్రియభాషణములను వినియు వీరభటుల గాత్రము రోమాంచితమయ్యెను.<noinclude><references/></noinclude> tkiimaj4vxdc3t4tbp9s94mjvuokj6k 104 219091 582039 571954 2026-09-26T22:22:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఇట వ్యాఖ్యాత “అత్ర పరస్పరవిరుద్ధ వీర శృంగారాశ్రితయోః హర్షయోః స్పర్థయా సంబంధకథనాత్ భావసంధిః” ఇటఁ బరస్పరవిరుద్ధములగు వీర శృంగారములయొక్క వ్యభిచారులగు హర్షములకు స్పర్థచే సంబంధము చెప్పుటవలన “భావసంధి” అనెను. అనఁగా వీరులను వీరాశ్రితమగు హర్షమును, శృంగారాశ్రితమగు హర్షమును బరస్పరస్పర్థతో (పోటీతో) నాశ్రయించినవి. పరస్పరస్పర్థతో నాశ్రయించినను రెండవదానిచే మొదటిది యుపమర్ధ్యము గాలేదు. పరస్పరస్పర్ధతో నున్న రెంటికిని ననుభావములు భిన్నముగా నుండవలెను. రెండిటికిని నొకటే యనుభావము (రోమాంచము) చెప్పఁబడినది. 'చనుదునని చన ననియుౝ, కనఁబడకుండిన నిన్నుౝ’ అను పద్యములలో వ్యభిచారుల యనుభావములు భిన్నభిన్నములుగా నున్నవి. కావున భిన్నవ్యభిచారుల సంధియే యుపమర్ద్య, ఉపమర్దకభావము గలిగియున్నచో రమణీయముగా నుండును. {{p|ac|fwb}}భావశబలత</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>చెలు లేమందురొ? భావవీథి నకటా! శ్రీనారసింహేంద్రుకౌఁ గిలి నా కెన్నఁడు గల్గునో! నృపతితోఁ గ్రీడింపఁగాఁ బోవుచం చలపుంజిత్తము నేమి సేయుదు; గురు న్సద్భక్తిఁ బ్రార్థింతునో యల ప్రాణేశ్వరుఁ జూడ కున్నఁ బరితాపాటోపము ల్మానునే?</poem>|ref=150}} 'చెలు లేమందురొ భావవీథి' అన్నచో శంకయు, ‘శ్రీనారసింహేంద్రుకౌఁగిలి నా కెన్నఁడు గల్గునో' యనుచోట నౌత్సుక్యమును, ‘నృపతితోఁ గ్రీడింపఁగాఁ బోవు చంచలపుంజిత్తము నేమి సేయుదు’ అనుచో విషాదమును, 'గురుౝ సద్భక్తిఁ బ్రార్ధింతునో’ అనుచో దైన్యమును, ‘అలప్రాణేశ్వరు... మానునే’ అనుచో వితర్కమును గలవు. ఇట్లు పెక్కుభావము లానాయిక కుంటచే భావశబలత యగును. భావశబలతలో నుపమర్ధ్యోపమర్దకభావము నియతము గాదు. కామచారము. ఈ తెలుపఁబడిన రస, భావ, రసాభాస, భావాభాస, భావశాంతి, భావోదయ, భావసంధి, భావశబలతలు కావ్యమునఁ బ్రధానములు గాక యన్యాంగములుగా నయ్యెనేని రసపదాద్యలంకారము లగును. ఎట్లన, నొకభావమునకుఁ గాని రసమునకుఁ గాని మరొకరస మంగ మయ్యెనేని రసవదలంకారము. {{left margin|3em}}<poem>మునిర్ణయతి యోగీంద్రో మహాత్మా కుంభసంభవః। యేనైకచుళుకే దృష్టౌ దివ్యౌతా మత్స్యకచ్ఛపా.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> tbew8zuinqsxhohma68tf7vgtes3wi4 104 219092 582042 571955 2026-09-26T23:40:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''తా'''. ఎవని పుడిసిటియం దాదివ్యమత్స్యకచ్ఛపములు గానఁబడెనో యాయోగీంద్రుఁడును, మహాత్ముఁడును నగు నగస్త్యముని సర్వోత్కర్షముగా వర్తిల్లును. ఇట మునివర్ణనము ప్రకృతము. కానఁ గవియొక్క మునివిషయకరతి రూపభావమునకు నద్భుతరస మంగము. ఇట భావమునకు రస మంగము. ఈ క్రింది పద్యము గూడ నుదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>చ. జలనిధిరాజకన్య కనుసన్న మెలంగుచునుండు; వాణియుౝ మెలఁగును మాటలోన; నెలమిం జెయిసన్నఁ జరించుఁ గీర్తి; నీ లలితభుజోపగూహనవిలాసము మానదు ధాత్రి; సద్గుణో జ్జ్వల నరసింహ! మంత్రబలవంతుల కింతులు చిక్కు టబ్రమే!</poem> </div> నరసభూపాలవిషయక కవి రతిరూపభావమునకు శృంగారరస మంగము. {{left margin|3em}}<poem>అయం స రశమోత్కర్షీ పీనస్తనవిమర్దనః నాభ్యూరు జఘనస్పర్శీ నీవీవిస్రంసనః కరః.</poem> </div> యుద్ధభూమియందుఁ జచ్చిపడియున్న భూరిశ్రవనుని హస్తమును గాంచి యతని భార్య విలపించుచున్నది. “ఈ హస్తము నా మొలనూలిని లాఁగివేసెడిది. ఇది నా బలిసిన చన్నులు పినుకునది. ఇది నానాభినిఁ దొడలను, జఘనమును దడుముచుండెడిది. ఇది నాపోకముడిని విప్పుచుండెడిది.” ఇటఁ గరుణమునకు శృంగారమంగము. (రసదోషప్రకరణమున దీనినిఁ జూచునది.) అనఁగా నొకరసమునకు వేఱొకరస మంగము. ఈ రెంటను రసవదలంకారము. దీనినే ధ్వనికారుఁడు {{left margin|3em}}<poem>ప్రధా౽న్యత్ర వాక్యార్థే యత్రాంగం తు రసాదయః కావ్య తస్మిన్నలంకారో రసాది రితి మే మతిః.</poem> </div> "ఏ కావ్యమున రస, భావాదులు ప్రధానములో వనఁగా నంగిభూతములో నచ్చట రస, భావాదినామములచేతనే వ్యవహారమ; ఏ కావ్యమున రస భావాదు లప్రధానములో యనఁగా నంగభూతములో నవి రసవదాద్యలంకారములని నాయాశయము” అని వచించెను. కాన రసాదులకును, రసవదాద్యలంకారములకును భేదమును లెస్సగాఁ దెలియవలెను. ఒక రసమునకు భావము గానీ యొకభావమునకు మరొకభావము గానీ యంగ మయ్యెనేని ప్రేయో౽లంకారము. దీనికి భావాలంకారమనియు నామాంతరము.<noinclude><references/></noinclude> dkt7gcke5bag02tzib41uevr65lpci5 104 219093 582043 571956 2026-09-27T00:02:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>కదా వారాణస్యా మమరతటినీరోధసి వసౝ వసానః కౌపీనం శిరసి నిదధానో౽౦జలిపుటం అయే! గౌరీనాథ! త్రిపురహర! శంభో! త్రినయన! ప్రసీదేతిక్రోశౝ నిమిషమివ నేష్యామి దివసాౝ.</poem> </div> ఎప్పుడు నేను గంగాతీరమున వసించుచుఁ గౌపీనమును దాల్చి శిరస్సున నంజలిని వహించి "ఓ గౌరీనాథ! ఓ శంభో! ఓ త్రినేత్ర! అనుగ్రహింపుము" అని యఱచుచు దినములను నిమిషముగాఁ గడపఁగలను? ఇచ్చట శాంతరసమునకు కదా (ఎప్పుడు) అను పదముచే వ్యక్తమైన ‘చింత’ యను వ్యభిచారిభావ మంగము. అనఁగా రసమునకు భావ మంగము. రసగంగాధరకారుఁ డిట భావమునకే రస మంగమని చెప్పెను. {{left margin|3em}}<poem>అత్యుచ్చాః పరితః స్ఫురంతిగిరయః స్ఫారాస్తథాంభోధయః తానేతానపి బిభ్రతీ కిమపి నఃశ్రాంతాసి తుభ్యం నమః ఆశ్చర్యేణ ముహుర్ముహుస్తుతిమితి ప్రస్తౌమి యావద్భువ స్తావద్బిభ్రదిమాంస్మృతస్తవ భుజో వాచస్తతో ముద్రితాః.</poem> </div> “ఓ భూదేవీ! మిక్కిలి యెత్తైన పర్వతము లంతటను వ్యాపించియున్నవి. విశాలమైన సముద్రములు నిండియున్నవి. వీని నన్నింటిని వహించుచు నెంతమాత్రమును నలసట వహింపకున్నావు. నీకు నమస్కారము” అని యాశ్చర్యముతో తిరిగితిరిగి భూమిని స్తోత్రము చేయుచుండఁగా నోరాజా! ఆభూమిని వహించు నీభుజము నాస్మృతికి వచ్చినది. అంతటిలో నామాటలు కట్టువడినవి. ఇటఁ గవి సేయు ప్రభువర్ణనము ప్రకృతిము కానఁ బ్రభువిషయకకవిరతిరూపభావమునకు భూవిషయికరతిరూపభావ మంగము. అనఁగా నొకభావమునకు వేఱొకభావ మంగమయ్యెను. భావమునకు రసాభాస భావాభాసము లంగమయ్యెనేని ఊర్జస్విదలంకారము {{left margin|3em}}<poem>త్వత్ప్రత్యర్ధి వసుంధరేశతరుణీః సంత్రాసతస్సత్వరం యాంతీర్వీర! విలుంఠితుంసరభసం యాతాఃకిరాతావనే తిష్ఠంతి స్తిమితాః ప్రరూఢపులకాస్తే విస్మృతోపక్రమా స్తాసాముత్తరళైః స్తనైరతితరాం లోలైరపాంగైరపి.</poem> </div> ఓ వీరుఁడా! నీ భయమున వేవేగఁ బరుగిడుచున్న నీశత్రురాజకాంతలను వనమునందలి కిరాతులు దోఁచుకొనుటకై పోయినవారై యాకాంతల యుబుకు<noinclude><references/></noinclude> 8ufkad8fr8zulzldgf2c39onlb2pppa 104 219094 582048 571957 2026-09-27T02:20:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చున్న చన్నులను గాంచియు వారి లోలాపాంగములను జూచియు గగ్గుఱుపాటుకొని తమపూనికిని మఱచి స్తిమితులై నిలిచిరి. ఇటఁ గవి సేయు వర్ణనము ప్రకృతము. కావున రాజవిషయకరతిరూపభావమునకు శృంగారరసాభాసము (కిరాతులు రాజకాంతలను మోహించుట యనుచితము గాన రసాభాసము) అంగము. ఈ క్రిందిదిగూడ నుదాహరణీయము. {{left margin|3em}}<poem>చ. అలకలు ముట్టిముట్టి జననాంబరపంక్తికిఁ గిట్టికిట్టి గు బ్బలు రతిఁ బట్టిపట్టి కరపల్లవముల్ నులిపెట్టి పెట్టియుం జెలువగు తారహారముల చిక్కులు పెట్టు నృసింహ! నీద్విష ల్లలన వనాళి కేఁగ విటలక్షణలక్ష్యములై మహీజముల్.</poem> </div> నరసభూపాలవిషయకరతిరూపభావమునకు శృంగాకరసాభాస మంగము. {{left margin|3em}}<poem>త్వయి లోచన గోచరంగతే సఫలం జన్మ నృసింహభూపతే! అజనిష్ట మమేతిసాదరం యుధి విజ్ఞాపయితి ద్విపాంగణః.</poem> </div> ఓ నృసింహభూపతీ! నీవుమా కన్నులఁ బడఁగానే మాజన్మ సఫలమయ్యెను. అని శత్రుగణము సాదరముగా యుద్ధమున విజ్ఞాపనము చేయుచున్నది. ఇట శత్రువులు తమశత్రురాజును గుఱించి యీ విధముగా స్తోత్రము చేయుట యనుచితము. రాజవిషయకశత్రుస్తుతి కాన భావము. ఇది యనౌచిత్యదోషగ్రస్త మగుటచే భావాభాసము. ఇది కవి సేయు వర్ణన మగుట రాజవిషయకరతి కంగ మయ్యెను. రసమునకు భావశాంతి యంగమగునేని సమాహితాలంకారము. {{left margin|3em}}<poem>పశ్యామః కిమియంప్రపద్యత ఇతిస్తైర్యం మయాలంబితం కింమాంనాలపతీత్యయంఖలు శఠఃకోపస్తయాప్యాశ్రితః ఇత్యన్యోన్య విలక్ష్యదృష్టిచతురే తస్మిన్నవస్థాంతరే సవ్యాజం హసితం మయా ధృతిహరోముక్తస్తు బాష్పస్తయా.</poem> </div> ఒక నాయకుఁడు తనమిత్రునితో ననుచున్నాఁడు. "ఈమె యేమి చేయునో చూతము అని నేనును ధైర్య మవలంబించితిని. ఈతఁడు తానై నాతో నేల మాటలాడఁడు? అని యాపెయు శఠించియున్నది. ఇట్లుండఁ బరధ్యానములో నెటువైపో చూచుకొనుచున్న యాసమయమున నేను మిష పెట్టి నవ్వితిని. ఆపెయు నాధైర్యమును హరించు బాష్పము విడిచినది.”<noinclude><references/></noinclude> ez110rk4ngmoqwy7j0pwhgjlh8idf6l 104 219095 582050 571958 2026-09-27T02:37:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఇట శృంగారరసమునకు నంగమగు కోపరూపమగు భావమునకు శాంతి గలిగినది. భావోదయ, భావసంధి, భావశబలత లి ట్లన్యాంగము లయినచో వీనికి నామాంతరములు లేవు. భావోదయాలంకారము, భావసంధ్యలంకారము, భావశబలతాలంకారము, అనియే వ్యవహారము. ఈ రసవదాద్యలంకారరూపమగు కావ్య మపరాంగరూపమగు గుణీభూతవ్యంగ్యములోఁ జేరును. అదియుఁ బండితరాయమతానుసారముగా నుత్తమకావ్యములోనే చేరును. {{p|ac|fwb}}నవరససంకరము</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>జయలక్ష్మీరత మై, ప్రతాపయుత మై, శత్రుచ్ఛిదాధుర్య మై, ప్రయతార్తావన మై, కపీంద్రగతి యై, రక్త్రార్ద్ర మై, నిర్ఘనో దయవిద్యున్నిభ మై సకంప మయి వందారుస్పృహాశూన్య మై నయ మొప్ప న్నరసింహుఖడ్గ మమరు న్నానారసప్రక్రియన్.</poem>|ref=151}} నరసభూపాలుని ఖడ్గము జయలక్ష్మియందు రతి గలదై, శౌర్యము గలదై, శత్రువులను ఛేదించుటయందు సమర్ధమై, ఆర్తులను రక్షించునదై, చంచలమై, రక్తముతోఁ దడిసినదై మేఘము లేకయే వచ్చిన మెఱపువంటిదై, కంపము గలదై, ప్రణతులను సంహరించుకోర్కి లేనిదై నానారసప్రకారములలో విలసిల్లుచున్నది. ఇందుఁ గ్రమముగా సరసభూపాలుని ఖడ్గము శృంగార, వీర, రౌద్ర, కరుణ, హాస్య, బీభత్స, అద్భుత, భయానక, శాంతరసములకు నాశ్రయమయినది. కావున నవరససంకరమని భావము. ఇట నచేతనమగు ఖడ్గము రసాశ్రయ మెట్లగును? తిర్యగాదులకు విభావాదిజ్ఞానములేమి వానిశృంగారమే రసాభాస మగుచుండ నచేతనమగు ఖడ్గమునకు విభావాది జ్ఞాన మెట్లుండును? రసాశ్రయ మెట్లగును? ‘శృంగారీ గిరిజాననే’ అనుచోట జేతనుఁడగు హరుఁడు నవరసాశ్రయుఁ డైన ట్లిచ్చటఁ గాఁడు కాన నీపద్యమున నవరససంకరము పొసగదు. మరియు శోకస్థాయిభావకమగురసము కరుణము. కరుణము (అకారాంత పుంలింగము) కరుణ (ఆకారాంత స్త్రీలింగము). రసపరమైన కరుణ శబ్దమునకును దయాపరమైన 'కరుణా' శబ్దమునకును భేదము దెలియక 'ప్రయతార్తావనమై' అని ప్రయోగించుట దోషము. మరియుఁ జెప్పకయే నానారససంకర మని తెలియుచుండగా “నానారసప్రక్రియౝ” అని వాచ్యముగాఁ జెప్పుటయు ననుచితమే. ఇట్టి సంకరము నేయాలంకారికులును నుదాహరింపలేదు.<noinclude><references/></noinclude> jn17o8rryhi0iy23be6najnkqmadwy3 104 219096 582052 571959 2026-09-27T02:52:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}రసాధిదేవతానిరూపణము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>హరికి శృంగారలీలాధిపత్య మొనర్చు గణనాథు హాస్యసంగతునిఁ జేయు నలికలోచనునిపై నధికరౌద్రము నిల్పు శక్రుపై వీరరసంబు నెఱపు యమునిపైని దయామయత్వంబు ఘటియించు జగతి మహాకాలు సభయుఁ జేయు శర్వరీంద్రుని జుగుప్సారసాన్వితుఁ జేయు శతధృతి నద్భుతాన్వితు నొనర్చు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శాంతి బ్రహ్మంబు జేర్చు నిచ్చలు నృసింహు భువనభరణంబు నరవిఘ్ననివహహరణ మీశతయు, భోగము, ననేకనృపతిహృతియు, ననియు, యశమును, మతియు, బోధాతిశయము.</poem>|ref=152}} '''తా'''. నరసభూపాలుని భూభరణము హరిని శృంగారాస్పదునిఁ జేయును. అతని విఘ్నహరణశక్తి విఘ్నేశ్వరుని నవ్వులపాలు సేయును. అతని యీశత్వము ఫాలాక్షుని రౌద్రయుక్తునిఁ జేయును. అతనిభోగ మింద్రునికి వీరత్వము గలిగించును. అతని శత్రురాజసంహారము యముని దయావంతునిఁ జేయును. అతని యుద్ధము కాలరుద్రుని భయాస్పదునిఁ జేయును. అతనికీర్తి చంద్రుని జుగుప్సావంతునిఁ (రోఁత పుట్టించువానిని) గావించును. అతని బుద్ధి బ్రహ్మదేవుని నద్భుతవంతునిఁ జేయును. అతని జ్ఞానము బ్రహ్మమును శాంతినిఁ బొందించును. ఇందు శ్రీ మహావిష్ణువు శృంగారరసాధిదేవత; గణపతి హాస్యరసాధిదేవత; ఫాలాక్షుఁడు రౌద్రరసాధిదేవత; ఇంద్రుఁడు వీరరసాధిదేవత; యముఁడు కరుణరసాధిదేవత; కాలరుద్రుఁడు భయానకరసాధిదేవత; చంద్రుఁడు బీభత్సరసాధిదేవత, బ్రహ్మ యద్భుతరసాధిదేవత; పరబ్రహ్మము శాంతరసాధిదేవత యని చెప్పఁబడినది. సాహిత్యదర్పణమున నీ యధిదేవతలు భిన్నముగాఁ జెప్పఁబడియున్నారు. రసగంగాధరమున నీ విషయమే లేదు. ఇందు “యమునిపై దయామయత్వంబు ఘటియించు” అనుచోటఁ గరుణరసమునకు దయాపదమును వాడుట చింత్యము.<noinclude><references/></noinclude> dl6moknvo1im6bzmcnnsejwuhhbu4k3 104 219097 582053 571960 2026-09-27T03:02:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>మరకతానీకదంభమున శృంగారంబు హాస్యంబు ముక్తాఫలౌఘరుచులఁ గరుణ< విద్రుమవర్ణగౌరవచ్ఛలమున రౌద్రంబు కురువిందరత్నకలన వీరంబు గోమేధికారోపితస్ఫూర్తి భయము వైదూర్యశోభామిషమున భీభత్స మింద్రనీలాభాగుణంబున శాంతి నిర్మలహీరశాంతిగతుల</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నద్భుతము పుష్యరాగరాగాపదేశ విలసితంబున సాకారవృత్తిఁ గాంచి నవరసంబులు వొల్చు నీ భవనవీథిఁ బ్రబల సుబల! నృసింహ! యోబయనృసింహ!</poem>|ref=153}} కవిసమయములందుఁ గీర్తి తెల్లనిదని వర్ణించువిధముననే నవరసములును గని సమయమున నీ క్రింది వర్ణములు గలిగియుండును. శృంగారమునకు మరకతవర్ణము. హాస్యమునకు ముక్తాఫలవర్ణము. కరుణమునకు విద్రుమవర్ణము. రౌద్రమునకు గురువిందరత్నవర్ణము. వీరమునకు గోమేధికవర్ణము. భయానకమునకు వైడూర్యవర్ణన. బీభత్సమునకు నింద్రనీలవర్ణము. శాంతమునకు వజ్రవర్ణము. అద్భుతమునకుఁ బుష్యరాగవర్ణము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కరుణాభయబీభత్సము ఖరసంబులు శోకభీతిగాఢజుగుప్సా కరములు గాన రసములై తిర మగు నె ట్లన్న దీనిఁ దెలిపెద వరుసన్.</poem>|ref=154}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>భావ మలంక్రియాగుణవిభాసిత మై వికసద్రసోదయ శ్రీ వినివారితేతరవిశేషనివేదన మై యెలర్ప నీ వావిరి దుఃఖమైన సుఖవైభవమైన విటీవిటాళియం దావలఁ బూర్ణమై సహృదయాత్మలఁ గేవలహర్షమై తగున్.</poem>|ref=155}} భావము (రత్యాది స్థాయిభావము) అలంకారగుణములచే (ఇది యుపలక్షణము కాన వృత్తి, రీతి, శయ్యా, పాకములచేతను, అనియును చెప్పుకొనవలెను.)<noinclude><references/></noinclude> qqhdkwipd8qtrbb508rcgfgxb9w91vp 582054 582053 2026-09-27T03:03:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>మరకతానీకదంభమున శృంగారంబు హాస్యంబు ముక్తాఫలౌఘరుచులఁ గరుణ విద్రుమవర్ణగౌరవచ్ఛలమున రౌద్రంబు కురువిందరత్నకలన వీరంబు గోమేధికారోపితస్ఫూర్తి భయము వైదూర్యశోభామిషమున భీభత్స మింద్రనీలాభాగుణంబున శాంతి నిర్మలహీరశాంతిగతుల</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నద్భుతము పుష్యరాగరాగాపదేశ విలసితంబున సాకారవృత్తిఁ గాంచి నవరసంబులు వొల్చు నీ భవనవీథిఁ బ్రబల సుబల! నృసింహ! యోబయనృసింహ!</poem>|ref=153}} కవిసమయములందుఁ గీర్తి తెల్లనిదని వర్ణించువిధముననే నవరసములును గని సమయమున నీ క్రింది వర్ణములు గలిగియుండును. శృంగారమునకు మరకతవర్ణము. హాస్యమునకు ముక్తాఫలవర్ణము. కరుణమునకు విద్రుమవర్ణము. రౌద్రమునకు గురువిందరత్నవర్ణము. వీరమునకు గోమేధికవర్ణము. భయానకమునకు వైడూర్యవర్ణన. బీభత్సమునకు నింద్రనీలవర్ణము. శాంతమునకు వజ్రవర్ణము. అద్భుతమునకుఁ బుష్యరాగవర్ణము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కరుణాభయబీభత్సము ఖరసంబులు శోకభీతిగాఢజుగుప్సా కరములు గాన రసములై తిర మగు నె ట్లన్న దీనిఁ దెలిపెద వరుసన్.</poem>|ref=154}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>భావ మలంక్రియాగుణవిభాసిత మై వికసద్రసోదయ శ్రీ వినివారితేతరవిశేషనివేదన మై యెలర్ప నీ వావిరి దుఃఖమైన సుఖవైభవమైన విటీవిటాళియం దావలఁ బూర్ణమై సహృదయాత్మలఁ గేవలహర్షమై తగున్.</poem>|ref=155}} భావము (రత్యాది స్థాయిభావము) అలంకారగుణములచే (ఇది యుపలక్షణము కాన వృత్తి, రీతి, శయ్యా, పాకములచేతను, అనియును చెప్పుకొనవలెను.)<noinclude><references/></noinclude> 3wkx8c5ivofsqw02kwg5xtedtp9ei0s 104 219098 582055 571961 2026-09-27T03:14:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విభాసితమై యనఁగాఁ గావ్యమునందుఁ బ్రతిపాదింపఁబడిన విభావాదులచే నభివ్యక్తమై (విభావాదులను గుణాలంకారాదులేకదా రమణీయముగా శోభింపఁజేయును. అట్టి రమణీయములయిన విభావములచే రసము వ్యక్తమగును.) రసముగా నగుచున్నది. ఆ రసశ్రీచేత సహృదయుల హృదయముననున్న జ్ఞానాంతరములు నివర్తిల్లుచున్నవి. ఈక్రమమునఁ బ్రప్రథమమున ననుకార్యులగు విటీవిటులయందు దుఃఖమైనను సుఖమైనను సహృదయులకుఁ బూర్ణమగు నానందమే కలుగును. 'విటీవిటు' లనరాదు. ఏలన, నెల్లరసములందును విటీవిటు లుండరుగదా. శృంగారమునం దయినను దరుణీతరుణులు నాయికానాయకులుగా నుందురు. కాని విటీవిటులు గారుగదా! కాన విటీవిటు లనుట తప్పు. ఇట గ్రంథకర్తయుద్దేశ మేమనఁగా ననుకార్యమునందు దుఃఖమున్నను సుఖమున్నను దానిని దృశ్య శ్రవ్య కావ్యములలోఁ జూచుచున్నట్టియు వినుచున్నట్టియు సహృదయుల కానందమే కలుగుచున్నది. ఈరసచర్చ విపులముగాఁ జేసియుంటిమి. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అలపదార్థంబు లగువిభావానుభావ సాత్త్వికాదులఁ గూడి రసత్వ మొందు నవనిభావంబు వాక్యార్థ మనఁగ నెగడి తంతువుల గూడి పట మనఁ దనరుకరణి.</poem>|ref=156}} రత్యాది స్థాయిభావము పదార్థభూతములగు విభావాదులఁ గూడి తంతువులు దమలోఁదాము గూడి పటమగువిధమున వాక్యార్ధరూపమగు రసముగాఁ బరిణమించును. విభావాదులు పదార్థములనియు, రసము వాక్యార్థమనియు సిద్ధాంతము. పదార్థములకు వాక్యార్థమందేకదా విశ్రాంతి! విభావాదులకు రసమునందే విశ్రాంతి. స్థాయిభావము లా విభావాదులను గూడి వానిచేఁ బుష్టమై రసమగును. దీని కాకర మిది:― {{left margin|3em}}<poem>యథా హి తంతవో వేమతుర్యాది క్రియయాన్వితాః పటాత్మతా పరిణతాః పటవాచ్యా భవంతితే తథైవ స్థాయినోభావా విభావాదిభిరన్వితాః రసాత్మతా పరిణతా రసవాచ్యా భవంతితే.</poem> </div> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>రమణీయోల్బణతాసమేత మగు నీరత్యాదిభావాబ్ధిలో నమరం బుట్టుచు మున్గుచుం దగుఁ దరంగారూఢి సంచారిసం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> re5ovpbdgstlj8vp5cfl2rpesbq64kv 104 219099 582056 571962 2026-09-27T03:23:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఘము లేతత్ప్రతిపన్న మౌరసము తత్కాలంబునం దైన స త్యము రామాదులయందు; నాట్యమున సభ్యావాస మై భాసిలున్.</poem>|ref=157}} నిర్వేదాది సంచారిభావబృందము లీరత్యాది స్థాయిభావములను సముద్రములోఁ దరంగములనఁ బుట్టుచు నడఁగుచు నుండును. వీనిచేఁ బరిపుష్టమైన రసము ప్రప్రథమమున రామాద్యనుకార్యమునందే యున్నను గావ్యనాట్యములం దారసము సామాజికాశ్రయమై యుండును. ఇది యలౌకికరసము. దీని కాకర మిది. {{left margin|3em}}<poem>ఉన్మజ్జంతో నిమజ్జంతః కల్లోలాస్తే యథార్ణవే తస్యోత్కర్షం వితన్వంతి యాంతి తద్రూపతామపి తథాస్థాయిని నిర్మగ్నాహ్యు న్మగ్నావ్యభిచారిణః పుష్ణంతిస్థాయినంస్వాంశ్చతన్న యంతిరసాత్మతాం.</poem> </div> {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>లేఖేశ ప్రతిమానవైభవ! భవాశ్లిష్టస్రవంతీమరు చ్ఛాఖిస్పర్థి యశఃపరంపర! పరక్ష్మాపాలకప్రాజ్యరా జ్యాఖర్వస్మయపుంజభంజనకృపాణాకల్ప! కల్పాంతవే లాఖేలత్ప్రబలార్కకర్కశమహోలంఘిప్రతాపోదయా!</poem>|ref=158}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>భోగాంబువాహవాహవి భాగేహాభావు కాంగభావభవమహా భాగమహీభాగమహా భోగావహబాహుభోగిపుంగవభోగా!</poem>|ref=159}} {{Telugu poem|type=కవిరాజవిరాజితము.|lines=<poem>నిరుపమరూప దిలీప! మనూపమనీతికలాప! కలాపధర స్మరణభవానుభవానిశమానితమానసపద్మ సపద్మరటి త్కరినరఘోటకకోటికరంభితకాంతనిశాంతనిశాంతమహా హరిహయదిక్తరణీస్ఫురణైకవిభాధికలాభకలాభివనా!</poem>|ref=160}}<noinclude><references/></noinclude> 6xw5tmw0t6p5w7tfwlpmqykfag6zg4o 104 219100 582058 571963 2026-09-27T03:37:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|<poem>'''గద్యము'''. ఇది శ్రీహనుమత్ప్రసాదలబ్ధకవితాసారసారస్వతాలంకారనిరంకుశప్రతిభా బంధుర ప్రబంధపఠనరచనాధురంధర ప్రబంధాంక వేంకటరాయ భూషణసుపుత్త్ర తిమ్మరాజపౌత్త్ర సకలభాషావిశేషనిరుపమావ ధానశారదామూర్తిమూర్తిప్రణీతం బైనకావ్యాలంకారసంగ్రహం బనుమహాప్రబంధంబునందు రసస్థాయిసామాన్యలక్షణం బును దద్బహూకరణంబును విభవానుభావసంచారి భావప్రపంచంబును శృంగారచేష్టాప్రకరణంబును నవస్థానిర్ణయంబును సంభోగవిప్రలంభ భేదంబును రసాభాసభావశాంతిభావో దయభావసంధీభావశబలతాసంక రతలును రసవర్ణాధిదేవతా విశేషంబును నన్నది తృతీయాశ్వాసము.</poem>}} {{Center|――――――――}} {{p|ac|fs125}}అనుబంధము</p> ప్రప్రధమమునఁ దొమ్మిదిరసములకును గ్రంథకర్త స్థాయిభావములను మాత్రముఁ జూపి శృంగారరసమును మాత్రమే విభావానుభావసంచారిసామగ్రితో వివరించెను. గ్రంథవిస్తరభీతిచే మిగిలిన రసములను వదలితిననెను. మిగిలిన రసములను వాని విభావాదిసామగ్రిని నిటఁ జూపుదుము. {{p|ac|fwb}}హాస్యరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>వికృతాకార, వా, గ్వేష, చేష్టాదేః, కుహకాద్భవేత్ హాస్యోహాస స్థాయిభావశ్శ్వేతః ప్రమథదైవతః వికృతాకార వాగ్వేషం యమాలోక్య హసేజ్జనం తదత్రాలంబనం ప్రోక్తం తచ్చేష్టోద్దీపనం మతం అనుభావో౽క్షిసంకోచ వదనస్మేరతాదికః హర్షావహిత్థ చాపల్యావేగాశ్చ వ్యభిచారిణః.</poem> </div> వికృతమైన యాకారము, వికృతమైన భాష, వికృతమైన వేషము, వికృతమైన చేష్టలు మొదలగునవి గలనర్తకుని (కుహకాత్)వలన హాసము స్థాయిభావము గాఁగల<noinclude><references/></noinclude> 0miyof9eamn2rlqmxowkk5nu5v8lwsz 104 219101 582061 571964 2026-09-27T03:59:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>హాస్యరసము గలుగును. దీని వర్ణము శ్వేతము. దీని కధిదేవత ప్రమథుఁడు. (నరసభూపాలీయకర్త గణనాథుఁడని చెప్పెను.) జనుఁడు (సామాజికుఁడు) వికృతాకార వాగ్వేష చేష్టాదులు గల యెవనినిఁ జూచి నవ్వునో యతఁ డాలంబనవిభావము. వాని చేష్ట యుద్దీపనవిభావము. అక్షిసంకోచము, వదనస్మేరత మొదలగునవి యనుభావములు. హర్షము, అవహిత్థ, చాపల్యము, ఆవేగము వ్యభిచారిభావములు. ఈ హాస్యరస మనుభావభేదమును బట్టి యాఱువిధములు. ఎట్లన, {{left margin|3em}}<poem>జ్యేష్ఠానాం స్మితహసితే । మధ్యానాం విహసితాపహసితేచ నీచానా మపహసితం । తథాతిహసితం తదేష షడ్భేదః.</poem> </div> ఉత్తములకు స్మితహసితములు, మధ్యములకు విహసిత అపహసితములు, నీచులకు అపహసిత అతిహసితములు అనునవి గలుగును. {{left margin|3em}}<poem>“ఈషత్ఫుల్లకపోలాభ్యాం కటాక్షై రప్యనుల్బణైః అదృశ్యదశనో హాసో మధురఃస్మిత ముచ్యతే వక్త్ర నేత్ర కపోలైశ్చే దుత్ఫుల్లైరుపలక్షితః కించిల్లక్షిత దంతశ్చ తదా హసిత మిష్యతే సశబ్దం మధురం కంఠగతం వదనరాగవత్ ఆకంపితాక్షిమంద్రం చ విమర్విహసితం బుధాః వికుంచితాంసశీర్షశ్చ జిహ్మదృష్టి విలోకనః ఉత్ఫుల్లనాసికోహాసో నామ్నావహసితం మతం ఆస్థానజః సాశ్రుదృష్టి రాకంప స్కంధమూర్థజః శార్ఙ్గదేవేన గదితోహాసో౽పహసితాహ్వయః స్థూలకర్ణకటుధ్వానో బాష్పపూరఫ్లుతేక్షణః కరోపగూఢపార్శ్వశ్చ హాసో౽తిహసితం మతం.”</poem> </div> కొలఁదిగాఁ జెక్కిళ్లు వికసింపఁజేసి, మృదువుగాఁ గటాక్షములను నిగుడ్చుచు, దంతములు వెలికిఁ గనరాని చందమున నవ్విన నది మధురమైన హాసము. దీనికి <u>స్మిత</u> మని పేరు. లెస్సగా మొగము, కన్నులు, చెక్కిళ్లును, వికసింపఁజేసి కొలఁదిగాఁ దంతములు గనవచ్చునట్లు నవ్విన నది <u>హసిత</u> మనఁబడును. కంఠగతముగానే (వెలుపలికి రానీయక) మధురస్వరమును జేయుచు, ముఖరాగమును జూపుచు నోరగంటఁ జూచుచు మంద్రముగా నవ్విన నది <u>విహసిత</u> మనఁబడును. బుజములును, శిరస్సును గదలునట్లును, నోరచూపుఁ జూచుచు, ముకుపుటమును లెస్సగా వికసింపఁజేయుచు నవ్విన నది <u>యపహసిత</u> మనఁబడును. తగినంత కారణము లేకయుఁ గలిగినదియు,<noinclude><references/></noinclude> rxdiakg1x87fxnnomnk3fi1rx7fnyw3 104 219102 582062 571965 2026-09-27T04:17:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గన్నీరు వెలువరించుచు, భుజములును, వెండ్రుకలును నదిరిపోవునట్లు చేయునదియు నగు న <u>వ్వపహసిత</u> మనఁబడును. స్థూలమైనదియుఁ, గన్నులనుండి బాష్పపూరమును బ్రవహింపఁజేయునదియు డొక్క అదరునట్లు చేయునదియు నగు న <u>వ్వతిహసిత</u> మనఁబడును. {{Center|ఉదాహరణము}} {{left margin|3em}}<poem>గురోర్గిరః పంచదినాన్యధీత్య వేదాంతశాస్త్రాణి దినత్రయం చ అమీ సమాఘ్రాయ చ తర్కవాదాౝ సమాగతాః కుక్కుటమిశ్రపాదాః.</poem> </div> అయిదు దినాలలో మీమాంసాశాస్త్రమును మిడికి, మూఁడు దినాలలో వేదాంతశాస్త్రమును వెలిగించి తర్కవాదములను మూచూచి కుక్కుటమిశ్రపాదులవారు దయచేసినారు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. చాకివానితోడ జగడాలు పడలేక సిరిగలాఁడు పట్టుచీర గట్టె; శివుఁడు తోలుగప్పె; సీయని మది రోసి భైరవుండు చీర పాఱవైచె.</poem> </div> ఈ హాస్యరసము ప్రహసనములలో నంగిగా నుండును. అందు మన మీయాఱుభేదములను జూడఁగలము. ఇట నొకశంక గలుగుచున్నది. సామాజికుఁడు నాయకునితో నభేదమును బొందినపుడుగదా రసోదయ మగుచున్నది. ఇందులకే సాధారణీకరణమను వ్యాపార ముండుననియు నది నాయకసామాజికులకు విభావాదులను సాధారణముగాఁ జేయుననియును రసచర్చావసరమునఁ దెలిపితిమి. అట్టియెడఁ నాయకుఁడు గావ్యములందు సాక్షాత్తుగా నిబద్ధుఁడై యుండవలెను. కానిచో రసాస్వాదము గలుగదు. ఎట్లు సామాజికుఁడు శకుంతలా దుష్యంతాదుల శృంగారమును సాక్షాత్తుగాఁ జూచి తదభేదముతో రసాస్వాదమును జేయుచున్నాఁడో హాస్యరసమునను నట్లే నవ్వుచున్న నాయకునిఁ జూచి తదభేదముతో హాస్యరసాస్వాదమును జేయవలసియున్నది. కాని హాస్యాదులగు కొన్ని రసములలో నట్టి నాయకాదులు నిబంధింపఁబడుట లేదు. అట్టిచో రసోదయ మెట్లగును? {{left margin|3em}}<poem>యస్యహాసః సచేత్క్వాపి సాక్షాన్నైన నిబధ్యతే తథాప్యేష విభావాది సామర్థ్యా దుపలభ్యతే అభేదేన విభావాది సాధారణ్యాత్ప్రతీయతే సామాజికై స్తతోహాస్య రసో౽య మనుభూయతే</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 6r0n2kx32b4beb8gk5dp2gs2df69yfm 582063 582062 2026-09-27T04:33:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గన్నీరు వెలువరించుచు, భుజములును, వెండ్రుకలును నదిరిపోవునట్లు చేయునదియు నగు న <u>వ్వపహసిత</u> మనఁబడును. స్థూలమైనదియుఁ, గన్నులనుండి బాష్పపూరమును బ్రవహింపఁజేయునదియు డొక్క అదరునట్లు చేయునదియు నగు న <u>వ్వతిహసిత</u> మనఁబడును. {{Center|ఉదాహరణము}} {{left margin|3em}}<poem>గురోర్గిరః పంచదినాన్యధీత్య వేదాంతశాస్త్రాణి దినత్రయం చ అమీ సమాఘ్రాయ చ తర్కవాదాౝ సమాగతాః కుక్కుటమిశ్రపాదాః.</poem> </div> అయిదు దినాలలో మీమాంసాశాస్త్రమును మిడికి, మూఁడు దినాలలో వేదాంతశాస్త్రమును వెలిఁగించి తర్కవాదములను మూచూచి కుక్కుటమిశ్రపాదులవారు దయచేసినారు. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. చాకివానితోడ జగడాలు పడలేక సిరిగలాఁడు పట్టుచీర గట్టె; శివుఁడు తోలుగప్పె; సీయని మది రోసి భైరవుండు చీర పాఱవైచె.</poem> </div> ఈ హాస్యరసము ప్రహసనములలో నంగిగా నుండును. అందు మన మీయాఱుభేదములను జూడఁగలము. ఇట నొకశంక గలుగుచున్నది. సామాజికుఁడు నాయకునితో నభేదమును బొందినపుడుగదా రసోదయ మగుచున్నది. ఇందులకే సాధారణీకరణమను వ్యాపార ముండుననియు నది నాయకసామాజికులకు విభావాదులను సాధారణముగాఁ జేయుననియును రసచర్చావసరమునఁ దెలిపితిమి. అట్టియెడఁ నాయకుఁడు గావ్యములందు సాక్షాత్తుగా నిబద్ధుఁడై యుండవలెను. కానిచో రసాస్వాదము గలుగదు. ఎట్లు సామాజికుఁడు శకుంతలా దుష్యంతాదుల శృంగారమును సాక్షాత్తుగాఁ జూచి తదభేదముతో రసాస్వాదమును జేయుచున్నాఁడో హాస్యరసమునను నట్లే నవ్వుచున్న నాయకునిఁ జూచి తదభేదముతో హాస్యరసాస్వాదమును జేయవలసియున్నది. కాని హాస్యాదులగు కొన్ని రసములలో నట్టి నాయకాదులు నిబంధింపఁబడుట లేదు. అట్టిచో రసోదయ మెట్లగును? {{left margin|3em}}<poem>యస్యహాసః సచేత్క్వాపి సాక్షాన్నైన నిబధ్యతే తథాప్యేష విభావాది సామర్థ్యా దుపలభ్యతే అభేదేన విభావాది సాధారణ్యాత్ప్రతీయతే సామాజికై స్తతోహాస్య రసో౽య మనుభూయతే</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> lehtyucbl6fbbd5jn7igh686um52ss3 104 219103 582064 571966 2026-09-27T05:17:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నాటకాదులందు నవ్వుచున్న నాయకుఁడు సాక్షాత్తుగా నిబంధింపఁబడుటలేదు. అయినను నా నాయకుఁడు విభావాదుల సామర్థ్యముచేఁ దోఁచును అనఁగాఁ బ్రత్యక్షముగాఁ గానరాకున్నను సామాజికుల యాంతరదృష్టికి నవ్వుచున్న నాయకుఁడు గానఁబడును. వానితో సామాజికు లభేదమును బొంది రసాస్వాదమును జేయుదురు. బీభత్సమునందుఁ గూడ నిదేవిధముగా సామాజికులు రస మనుభవింతురు. {{Center|హాస్యాభాసము}} అపహసింపఁదగని గురువులు మొదలగు పెద్దల నాలంబనముగాఁ జేసికొని ప్రవృత్తమైన హాసము హాస్యాభాసము. ఉత్తరరామచరిత్రమున వాల్మీక్యాశ్రమమునకు వసిష్ఠమహర్షి వచ్చినపుడు శిష్యుల సంభాషణమును గనుఁడు. సౌధాతకి: — ఏమి? వసిష్ఠుఁడా! నే నేదో వ్యాఘ్ర మనుకొంటిని. ఏలన, నతఁడు రాగాఁనే పాప మావుపెయ్యను నంత మొనర్చిరి. ఇటఁ బూజ్యపాదుఁడగు వసిష్ఠమహర్షినిఁ బరిహసించుట హాస్యాభాసము. {{p|ac|fwb}}కరుణరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>ఇష్టనాశాదనిష్టాప్తేః కరుణాభ్యో రసోభవేత్ ధీరైః కపోతవర్ణో౽యం కథితో యమదైవతః శోకో౽త్ర స్థాయిభావఃస్యాచ్ఛోద్యమాలంబనం మతం తస్య దాహాదికావస్థా భవేదుద్దీపనం పునః అనుభావా దైవనిందా భూపాతక్రందితాదయః వైవర్ణ్యోచ్ఛ్వాసనిశ్శ్వాస స్తంభప్రలపనాని చ నిర్వేద మోహాపస్మారవ్యాధి గ్లాని స్మృతిశ్రమాః విషాద జడతోన్మాద చింతాద్యా వ్యభిచారిణః.</poem> </div> ఇష్టబంధువులు మొదలగువారి నాశమువలనను, అనిష్టము ప్రాప్తించుటవలనను గరుణరసము గలుగును. 'ఇష్టనాశము' ఆన ఇష్టులగువారి మరణమనియే యర్థము గాదు. మరణము గావచ్చును. లేక వారివార్త బొత్తుగాఁ దెలియకపోవుటచే మరణించిరనియు, వారి సంగమము దిరిగి తటస్థింపనే తటస్థింపదనియు నమ్మకము గలుగుటచే సంభవించిన నిరపేక్షభావము. దీని వర్ణము కపోతవర్ణము (నరసభూపాలీయమున విద్రుమవర్ణమని చెప్పఁబడియున్నది) దీని కధిదేవత యముఁడు. స్థాయిభావము శోకము. శోచ్యులగు బంధుమిత్రాదు లాలంబనము. ఆ శోచ్యులగువారి దాహావస్థయు దత్సంబంధి గృహ యంణాభరణ తురగాభరణదర్శనాదులును నుద్దీపనవిభావ<noinclude><references/></noinclude> ii9421lmy86kychnydhk8hfmtn8q079 582065 582064 2026-09-27T05:18:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నాటకాదులందు నవ్వుచున్న నాయకుఁడు సాక్షాత్తుగా నిబంధింపఁబడుటలేదు. అయినను నా నాయకుఁడు విభావాదుల సామర్థ్యముచేఁ దోఁచును అనఁగాఁ బ్రత్యక్షముగాఁ గానరాకున్నను సామాజికుల యాంతరదృష్టికి నవ్వుచున్న నాయకుఁడు గానఁబడును. వానితో సామాజికు లభేదమును బొంది రసాస్వాదమును జేయుదురు. బీభత్సమునందుఁ గూడ నిదేవిధముగా సామాజికులు రస మనుభవింతురు. {{Center|హాస్యాభాసము}} అపహసింపఁదగని గురువులు మొదలగు పెద్దల నాలంబనముగాఁ జేసికొని ప్రవృత్తమైన హాసము హాస్యాభాసము. ఉత్తరరామచరిత్రమున వాల్మీక్యాశ్రమమునకు వసిష్ఠమహర్షి వచ్చినపుడు శిష్యుల సంభాషణమును గనుఁడు. సౌధాతకి: — ఏమి? వసిష్ఠుఁడా! నే నేదో వ్యాఘ్ర మనుకొంటిని. ఏలన, నతఁడు రాగాఁనే పాప మావుపెయ్యను నంత మొనర్చిరి. ఇటఁ బూజ్యపాదుఁడగు వసిష్ఠమహర్షినిఁ బరిహసించుట హాస్యాభాసము. {{p|ac|fwb}}కరుణరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>ఇష్టనాశాదనిష్టాప్తేః కరుణాభ్యో రసోభవేత్ ధీరైః కపోతవర్ణో౽యం కథితో యమదైవతః శోకో౽త్ర స్థాయిభావఃస్యాచ్ఛోద్యమాలంబనం మతం తస్య దాహాదికావస్థా భవేదుద్దీపనం పునః అనుభావా దైవనిందా భూపాతక్రందితాదయః వైవర్ణ్యోచ్ఛ్వాసనిశ్శ్వాస స్తంభప్రలపనాని చ నిర్వేద మోహాపస్మారవ్యాధి గ్లాని స్మృతిశ్రమాః విషాద జడతోన్మాద చింతాద్యా వ్యభిచారిణః.</poem> </div> ఇష్టబంధువులు మొదలగువారి నాశమువలనను, అనిష్టము ప్రాప్తించుటవలనను గరుణరసము గలుగును. 'ఇష్టనాశము' ఆన ఇష్టులగువారి మరణమనియే యర్థము గాదు. మరణము గావచ్చును. లేక వారివార్త బొత్తుగాఁ దెలియకపోవుటచే మరణించిరనియు, వారి సంగమము దిరిగి తటస్థింపనే తటస్థింపదనియు నమ్మకము గలుగుటచే సంభవించిన నిరపేక్షభావము. దీని వర్ణము కపోతవర్ణము (నరసభూపాలీయమున విద్రుమవర్ణమని చెప్పఁబడియున్నది) దీని కధిదేవత యముఁడు. స్థాయిభావము శోకము. శోచ్యులగు బంధుమిత్రాదు లాలంబనము. ఆ శోచ్యులగువారి దాహావస్థయు దత్సంబంధి గృహ యంణాభరణ తురగాభరణదర్శనాదులును నుద్దీపనవిభావ<noinclude><references/></noinclude> jx4nlebmlm0tt5fa9xxoh09hsxkiao5 104 219104 582066 571967 2026-09-27T05:28:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ములు దైవనింద, భూపాతము, ఆక్రందనము, మొదలగునవి యనుభావములు. వైవర్ణ్యము, ఉచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములు, స్తంభము, ప్రలాపము, నిర్వేదము, మోహము, అపస్మారము, వ్యాధి, గ్లాని, స్మృతి, శ్రమ, విషాదము, జడత, ఉన్మాదము, చింత మొదలగునవి వ్యభిచారిభావములు. {{Center|ఉదాహరణము}} {{left margin|3em}}<poem>ఆ. లోకదీప మాఱె; లోకేశ్వరుఁ డడంగెఁ; గల్పవృక్షకంబు కాలిపోయెఁ; బాలకడలి యెండె; భాండారము హరించె; వ్యర్థమైన బదుకు బ్రదుకవలసె.</poem> </div> ఈ పద్యము నా జాతకకథాగుచ్ఛములోనిది. ఇట వ్యాఘ్రముచేఁ భక్షితుఁడైన బోధిసత్త్వునిఁ గాంచి యతని శిష్యులు రుదించుచున్నారు. బోధిసత్వుఁ డాలంబనము. అతని యెముకలప్రో వుద్దీపనవిభావము. రోదనము అనుభావము. నిర్వేదవిషాదములు వ్యభిచారులు. వీనిచే స్థాయిభావమగు శోకము పుష్టమై కరుణరస మయ్యెను. ఈ కరుణరసము నా ద్వంద్వయుద్ధమున లెస్సగాఁ బుష్టమై యున్నది. భట్టలోల్లటుఁడు కరుణరసమున ‘ధృతి 'గూడ వ్యభిచారిగా నుండునని చెప్పిన ట్లేదోసందర్భములో నొకానొకవ్యాఖ్యానమున నొకరు వ్రాసిరఁట. దానికిఁ దగినట్లు పాండురంగమాహాత్మ్యములోని నిగమశర్మోపాఖ్యానమున నీక్రిందిపద్యమున 'ధృతి' యను వ్యభిచారి భావము గన్పట్టుచున్నది. {{left margin|3em}}<poem>ఉ. ఎల్లరు నెల్లచో ధనము లిచ్చి మృగాక్షులఁ గొండ్రు గాని యో పల్లవపాణి! యేఁ బరమపావనవంశము నిచ్చి కొంటి నీ నల్లనిరూపు నిక్కమని నమ్మి; ధ్రువం బది గాక నేఁడు వి ద్యుల్లతికాధికాభినయ ధూర్వహమౌట యెఱుంగ నింతయుౝ.</poem> </div> 'నీ నల్లనిరూపు నిక్కమని నమ్ముట' ధృతిచేతనే (ధైర్యముచేతనే) కదా. కరుణరసమునకును, గరుణవిప్రలంభమునకును గల భేదమేమి? {{left margin|3em}}<poem>"శోకస్థాయితయాభిన్నో విప్రలంభోదయం రసః విప్రలంభే రతిః స్థాయీ పునస్సంభోగహేతుకః.”</poem> </div> కరుణరసమునకు స్థాయిభావము శోకము. కరుణవిప్రలంభమునకుఁ బునస్సంభోగకారణమగు రతి స్థాయిభావము. కరుణరసమునఁ బునస్సంభోగ ముండదు.<noinclude><references/></noinclude> ifhrkwy2yky2wecrevrezv4u74259rb 104 219105 582069 571968 2026-09-27T05:40:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అసలు కేవలకరుణమో కేవల విప్రలంభమో యుండును; కాని కరుణవిప్రలంభ మనునది లేనేలేదని వెనుకఁ దెలిపితిమి. సాపేక్షభావ మున్నచో విప్రలంభ మనియు, నిరపేక్షభావ మున్నచోఁ గరుణ మనియు సిద్ధాంతము. అంతేకాని నాయికానాయకులలో నొకరు మరణించి తిరిగి జీవించినచోఁగాని, శరీరాంతరముతో వచ్చినఁగాని కరుణవిప్రలంభ మనియు మరణించినచోఁ గరుణ మనియు సాహిత్యదర్పణకారుఁడు దెలిపిన సిద్ధాంతము సరిగాదు. మరణించినను జీవించినను నిరపేక్షభావ మున్నచోఁ గరుణ మనియు, సాపేక్షభావ మున్నచో విప్రలంభ మనియు సిద్ధాంతము. దీనినిఁబట్టి కరుణవిప్రలంభ మనునది లేనేలేదు. {{Center|కరుణాభాసము}} ధీరోద్ధతుఁడు తనచేఁ జంపఁబడిన శత్రువునుగుఱించి చేయు రోదనము కరుణాభాస మగును. {{left margin|3em}}<poem>క. గదచే దుర్యోధను తొడ లదయస్వాంతమున విఱిచి హతుఁడగు నతనిం బదపడి కని భీముండం గదగొని బిట్టేడ్చెనంచు గథకుఁడు దెలిపెౝ.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}రౌద్రరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>రౌద్రః క్రోధ స్థాయిభావో రక్తో రక్తాధిదైవతః ఆలంబనమరిస్తత్ర తచ్చేష్టోద్దీపనం మతం ముష్టిప్రహారపాతన వికృతచ్ఛేదావదారణైశ్చైవం సంగ్రామ సంభ్రమాద్యై రస్యోద్దీప్తి ర్భవేత్ప్రౌఢా భ్రూవిభంగౌష్ఠనిర్దంశ బాహుస్ఫోటనతర్జనాః ఆత్మావదాన కథనమాయుధోత్క్షేపణాని చ ఉగ్రతావేగరోమాంచ స్వేదవేపథవో మదః అనుభావాస్తథాక్షేప క్రూరసందర్శనాదయః మోహామర్షాదయస్తత్ర భావాఃస్యుర్వ్యభిచారిణః.</poem> </div> రౌద్రమునకు గ్రోధము స్థాయిభావము. రక్తవర్ణము. రక్త మధిదేవత. (నరసభూపాలీయమున ఫాలాక్షుఁ డనెను.) ఆలంబనవిభావము శత్రువు. వాని యపకారాది చేష్ట లుద్దీపనవిభావములు. పిడికిటఁ బొడుచుట, నేలమీఁదఁ బడవేయుట,<noinclude><references/></noinclude> 8xsne4s8us13mn5h9cat1ddstzuuolu 104 219106 582070 571969 2026-09-27T06:42:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వికృతముగాఁ జీల్చుట, సంగ్రామమున సంభ్రమించుట మొదలగువానిచే నీరౌద్రము లెస్సగా నుద్దీప్త మగును. భ్రూభంగము, ఓష్ఠనిర్దంశము, బాహుస్ఫోటనము, తర్జనము, ఆత్మావదానకథనము, ఆయుధోక్షేపణము, ఉగ్రత్వము, ఆవేగము, రోమాంచము, స్వేదము, వేపథువు, మదము, ఆక్షేపము, క్రూరసందర్శనము అనునవి యనుభావములు. మోహము, అమర్షము, ఉగ్రత, ఆవేగము మొదలగునవి వ్యభిచారిభావములు. {{left margin|3em}}<poem>శా. చిందుల్ త్రొక్కుచు రక్తపుమడుఁగులం జెండాడుచుౝ శత్రురా ట్సందోహంబును, సింహనాదములతోడ మాఱుమ్రోఁగం దెసల్, అందున్నిందును నెందుఁ జూచినను నేనై, యుద్ధరంగంబు నె ల్లం దర్పంబున గుత్తకుం గొనినలీలం బెద్ద క్రీడించితిౝ.</poem> </div> ఇందు రుస్తుము నాయకుఁడు. సొహ్రాబు ప్రతినాయకుఁడు. సొహ్రాబుయొక్క ప్రతాపశ్రవణ ముద్దీపనవిభావము. భ్రూభంగము, ఓష్ఠనిర్దంశనము, ఆత్మావదానకథనము అనునవి యనుభావములు. అమర్షము, ఉగ్రత్వము అనునవి వ్యభిచారులు. రౌద్రరసమునకును, వీరరసభేదమగు యుద్ధవీరమునకును భేద మేమి? {{left margin|3em}}“రక్తాస్య నేత్రతా చాత్ర భేదినీ యుద్ధవీరతః.” </div> రౌద్రరసమున కనుభావములు రక్తాస్యత్వము, రక్తనేత్రత్వమును. యుద్ధవీరమున కివి యనుభావములు గావు. ఈ రెంటికిని నాలంబనోద్దీపనవిభావములు సాధారణములే. మరియు ననుభావవ్యభిచారులు గూడఁ బెక్కు సాధారణములే. అయినను రౌద్రమునకు స్థాయిభావము క్రోధము. రక్తాస్యత్వ రక్తనేత్రత్వము లనుభావములు. యుద్ధవీరమునకు స్థాయిభావ ముత్సాహము. మరియు రౌద్రరసనాయకుఁడు ధీరోద్ధతుఁడు. వీరరసనాయకుఁడు ధీరోదాత్తుడు. {{Center|రౌద్రాభాసము}} 'రౌద్రే గుర్వాదిగతకోపే' గురువులగు పితృ, భాతృ, ముని, సుర, ఆచార్యాదులపైఁ గోపమును చూపించినచో రౌద్రాభాస మగును. {{left margin|3em}}<poem>మ. కనులౝ నిప్పులు రాల, గాత్రము వడంకం దద్దయుౝ, వీడి క ర్ణుని, సంకోచముఁ బాసి, వింట ములికిౝ మోపెట్టి, వీక్షించు కృ ష్ణుని లెక్కింపక, వాని ప్రల్లదములౝ రోషించి పెద్దన్నఁ జం పనిగో! కవ్వడి కాలరుద్రునిగతం బైపైకి నేతెంచెడిౝ.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> rh25xm2yvnzgwsalihttru1cu66xdqo 104 219107 582071 571970 2026-09-27T06:56:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}వీరరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>ఉత్తమప్రకృతిర్వీర ఉత్సాహ స్థాయిభావకః మహేంద్రదైవతో హేమవర్ణో౽యం సముదాహృతః ప్రతినేతృ తదుత్కర్షాలంబనోద్దీపనాన్వితః చారుర్యామంత్రణస్థైర్య ప్రసాదాద్యనుభావభూః క్రోధాభిమానహాస ప్రముఖవ్యభిచారిభిః పుష్టః స చ దానధర్మయుదైర్దయయా చ సమన్వితశ్చతుర్థాస్యాత్.</poem> </div> వీరరస ముత్తమనాయకము. దీనికి స్థాయిభావ ముత్సాహము. దీని కధిదేవత యింద్రుఁడు. వర్ణము హేమవర్ణము. (గోమేధికవర్ణమని నరసభూపాలీయము.) ప్రతినాయకుఁ డాలంబనవిభావము. వాని యుత్కర్ష యుద్దీపనవిభావము. చాతుర్యము, ఆమంత్రణము (మిత్రాదులతో నాలోచించుట), స్థైర్యము, ప్రసాదము (ప్రసన్నత యనఁగా నలజడినిఁ బొందకుండుట) మొదలగునవి యనుభావములు. క్రోధము, అభిమానము, హాసము మొదలగునవి వ్యభిచారిభావములు. (ఈ వీరమున రౌద్రస్థాయి యగు క్రోధము, హాస్యస్థాయి యగు హాసమును వ్యభిచారు లగును.) ఈ వీరము దానవీరము, ధర్మవీరము, యుద్ధవీరము, దయావీరము అని నాలుగువిధములు. {{Center|దానవీరము}} {{left margin|3em}}<poem>క. అనవుడు భూవరుఁ డిట్లనె; మునులారా! నా శరీరమునఁ గల్గునెడౝ జనములకు మేలు, గావల సినదున్నదె? యింతకన్న శ్రేయము గలదే? క. మున్ను దధీచి యొసంగెను వెన్నెముక నటంచు నేను విన్నది మొదలా తెన్నునఁ బోమంటిని నా పున్నెము ఫలియించె మనసు మునిఁగెం బ్రీతిౝ. క. అని యపుడు పిలిచి వైద్యులఁ దనయొడలినిఁ గోసి రక్తధారలు, మాంసం బును, వలసిసంత యిమ్మని యనవద్యచరిత్రుఁ డాతఁ డాభాషించెౝ.</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 5axl0z7q54vbb4uqv6uohlujwzm6ppp 104 219108 582072 571971 2026-09-27T07:10:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మైత్రీబలుఁడను రాజు దన యొడలినిఁ గోసి మాంసమును దానము చేసెను. ఇట స్థాయిభావము దానమున కుత్సాహము. దధీచ్యాదుల దానము లుద్దీపనవిభావములు. స్థైర్యము, ప్రసాదము మొదలగునవి యనుభావములు. వీనిచే నుత్సాహము పుష్టమై దానవీర మయ్యెను. {{Center|ధర్మవీరము}} {{left margin|3em}}<poem>స్నేహం దయాం చ కీర్తిం చ యదివా జానకీమపి ఆరాధనాయ లోకస్య ముంచతో నాస్తి మే వ్యధా.</poem> </div> స్నేహము గానీ దయను గానీ కీర్తినిఁ గానీ యవసరపడినచో జానకినిఁ గాని లోకారాధనకై విడుచుటకు వెనుదీయను. ఇట శ్రీరాముఁడు ధర్మవీరుఁడు. {{Center|యుద్ధవీరము}} {{left margin|3em}}<poem>శా. మీరల్ విప్రుల; రేము శూద్రులము స్వామీ! మీ పవిత్రాంఘ్రులౝ నీరంధ్రమ్మగు భక్తిఁ గొల్తుముగదా నిత్యంబు; చాలింపుఁడీ పోరాటంబును మాకుఁ జుట్టుకొనునేమో? బ్రహ్మహత్యాఘ; మీ వీరుల్ కొండలఁ బిండిఁగొట్టఁగను బృథ్విం జుట్టఁగా దిట్టరుల్.</poem> </div> ఇది నా 'ఖడ్గతిక్కన’లోని పద్యము. ఇందుఁ బిన్నమనాయఁడు యుద్ధవీరుఁడు. {{Center|దయావీరము}} {{left margin|3em}}<poem>క. తనివొంది నా కృశాంగం బున నాఁకలి దేఱి శాబములఁ బులి తినమా నునొ? లేదో యని పొగులును ముని తనబాధకులవంబుఁ బొగులఁడెదందౝ. క. తన యొక్కొక్కవయవమును దినఁ బులి కందించుచుండెఁ దిని యదియును ద్రే న్చెను లెస్సగ నది విని యమి యును గన్నులు మూసెఁ బెద్దయూర్చుచు నెలమిౝ.</poem> </div> ఇందు బోధిసత్త్వుఁడు దయావీరుఁడు. రసగంగాధరకారుఁడు శృంగారమునకువలెనే వీరరసమునకును బెక్కు భేదములు నిరూపింపవచ్చునని 'సత్యవీరము' (హరిశ్చంద్రనాటకము) అను మరొకభేదమును జూపెను. సత్యము ధర్మభేదముగా దాని ధర్మవీరములోనే సత్యవీరము చేరదా? అని శంకించుకొని యట్లేని దానదయావీరములుగూడ ధర్మవీరాంతర్గతములే<noinclude><references/></noinclude> crurihjvc08uz13wk0w894gtmnhx8vk 104 219109 582073 571972 2026-09-27T07:27:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>యగును. వానికిఁ బృథగ్గణనమేల? అని సత్యవీరమును స్థాపించెను. ఇట్లే పాండిత్యవీరుఁడు, క్షమావీరుఁడు, బలవీరుఁడు మొదలగువారును గలరు అనియును దెలిపెను. {{Center|వీరాభాసము}} {{left margin|3em}}"బ్రహ్మవధాద్యుత్సాహే౽ధనుపాత్రగతే తథా వీరే”</div> బ్రహ్మహత్యాదులగు మహాపాతకములను జేయుటయం దుత్సాహమును జూపుటయు, నధమపాత్రగతముగా వీరమును జూపించుటయు వీరాభాస మగును. {{left margin|3em}}<poem>గీ. దైవతారాధనంబుల ధ్వంసపఱచి సరవి విప్రుల దుంపనాశం బొనర్తు కాలు దండంబునకు రుద్రు శూలమునకు నింద్రు వజ్రాయుధమునకు నేను వెఱవ.</poem> </div> ఇందు దేవబ్రాహ్మణవధోత్సాహము గాన వీరాభాసము. {{p|ac|fwb}}భయానకరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>భయానశోభయ స్థాయిభావః కాలాధిదైవతః స్త్రీ నీచప్రకృతిః కృష్ణా మతస్తత్త్వవిశారదైః యస్మా దుత్పద్యతే భీతిస్తదత్రాలంబనం మతం చేష్ట ఘోరతరాస్తస్య భవే దుద్దీపనం పునః అనుభావాస్తు వైవర్ణ్యగద్గదస్వరభాషణం ప్రళయస్వేద రోమాంచ కంపదిక్ప్రేక్షణాదయః జుగుప్సావేగసమ్మోహ సంత్రాస గ్లాని దీనతాః శంకాపస్మారసంభ్రాంతి మృత్య్వాద్యా వ్యభిచారిణః.</poem> </div> భయానకమునకు భయము స్థాయిభావము. కాలుఁ డధిదేవత. స్త్రీలును, నీచపాత్రులును దీనికి నాయకులు. దీనివర్ణము కృష్ణము (వైడూర్యవర్ణమని నరసభూపాలీయము) దేనివలన భయ ముత్పన్నమగునో యది యాలంబనవిభావము. దానియొక్క ఘోరతరమగు చేష్ట లుద్దీపనవిభావములు. వైవర్ణ్యము, స్వేదము, రోమాంచము, కంపము, దిక్కులు చూచుట, అనునవి యనుభావములు. జుగుప్స, ఆవేగము, సమ్మోహము, సంత్రాసము, గ్లాని, దీనత, శంక, అపస్మారము, భ్రాంతి, మృత్యువు, మొదలయినవి వ్యభిచారిభావములు. {{left margin|3em}}<poem>సీ. వీడిన మొలనూలు పెను కాలి బందమై, పఱచుచుం బఱచుచుం బడెడివారు చంకలో నిడుకొన్న చంటిబిడ్డలతోడ, దిగ్భ్రాంతి నిట్టిట్టు తిరుగువారు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 2697rlx3msibv9nea8138mlvb9muyil 582074 582073 2026-09-27T07:27:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>యగును. వానికిఁ బృథగ్గణనమేల? అని సత్యవీరమును స్థాపించెను. ఇట్లే పాండిత్యవీరుఁడు, క్షమావీరుఁడు, బలవీరుఁడు మొదలగువారును గలరు అనియును దెలిపెను. {{Center|వీరాభాసము}} {{left margin|3em}}"బ్రహ్మవధాద్యుత్సాహే౽ధనుపాత్రగతే తథా వీరే”</div> బ్రహ్మహత్యాదులగు మహాపాతకములను జేయుటయం దుత్సాహమును జూపుటయు, నధమపాత్రగతముగా వీరమును జూపించుటయు వీరాభాస మగును. {{left margin|3em}}<poem>గీ. దైవతారాధనంబుల ధ్వంసపఱచి సరవి విప్రుల దుంపనాశం బొనర్తు కాలు దండంబునకు రుద్రు శూలమునకు నింద్రు వజ్రాయుధమునకు నేను వెఱవ.</poem> </div> ఇందు దేవబ్రాహ్మణవధోత్సాహము గాన వీరాభాసము. {{p|ac|fwb}}భయానకరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>భయానకోభయ స్థాయిభావః కాలాధిదైవతః స్త్రీ నీచప్రకృతిః కృష్ణా మతస్తత్త్వవిశారదైః యస్మా దుత్పద్యతే భీతిస్తదత్రాలంబనం మతం చేష్ట ఘోరతరాస్తస్య భవే దుద్దీపనం పునః అనుభావాస్తు వైవర్ణ్యగద్గదస్వరభాషణం ప్రళయస్వేద రోమాంచ కంపదిక్ప్రేక్షణాదయః జుగుప్సావేగసమ్మోహ సంత్రాస గ్లాని దీనతాః శంకాపస్మారసంభ్రాంతి మృత్య్వాద్యా వ్యభిచారిణః.</poem> </div> భయానకమునకు భయము స్థాయిభావము. కాలుఁ డధిదేవత. స్త్రీలును, నీచపాత్రులును దీనికి నాయకులు. దీనివర్ణము కృష్ణము (వైడూర్యవర్ణమని నరసభూపాలీయము) దేనివలన భయ ముత్పన్నమగునో యది యాలంబనవిభావము. దానియొక్క ఘోరతరమగు చేష్ట లుద్దీపనవిభావములు. వైవర్ణ్యము, స్వేదము, రోమాంచము, కంపము, దిక్కులు చూచుట, అనునవి యనుభావములు. జుగుప్స, ఆవేగము, సమ్మోహము, సంత్రాసము, గ్లాని, దీనత, శంక, అపస్మారము, భ్రాంతి, మృత్యువు, మొదలయినవి వ్యభిచారిభావములు. {{left margin|3em}}<poem>సీ. వీడిన మొలనూలు పెను కాలి బందమై, పఱచుచుం బఱచుచుం బడెడివారు చంకలో నిడుకొన్న చంటిబిడ్డలతోడ, దిగ్భ్రాంతి నిట్టిట్టు తిరుగువారు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> n5o28qbt4fmhhyotnphr0r2t7tos10w 104 219110 582081 571973 2026-09-27T07:49:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem> ఎదురైనతఱి నెట్లొ యెగిరి గోడలు దాఁటి, పరులయిండులఁ జొరంబడెడువారు దవ్వులఁ గాంచియుఁ గెవ్వున నఱచుచుఁ, బడుచు జాఱుచుఁ జెట్లఁ బ్రాఁకువారు గీ. సగము సడలిన చీరలు సరుదుకొనుచు నొకట నాఁగుచు నాఁగుచు నూర్చుకొనుచు బలమఱుట గాళ్ళ మెలమెల్లఁ బఱచువారు నయిరి పురకాంత లత్తఱి నాత్మఁ గలఁగి.</poem> </div> ఇది నా వాసవదత్తులోని పద్యము. నడిగిరి యను నేనుఁగు మదించి పట్టణముపైఁ బడినది. అప్పటి ప్రజల యలజడి యిది. ఇట నడగిరి యాలంబనవిభావము. దానిచేష్ట లుద్దీపనవిభావములు. వైవర్ణ్యము, స్వేదము, రోమాంచము, కంపము మొదలగు ననుభావము లాక్షేప్యములు. సంత్రాసము, శంక, భ్రాంతి, ఆవేగము మొదలగునవి వ్యభిచారులు. వీనిచే భయానకము పుష్టమై రస మయినది. {{Center|భయానకాభాసము}} {{left margin|3em}}‘ఉత్తమపాత్ర గతత్వే భయానకే’</div> భయానకమునకు స్త్రీలును నీచపాత్రలును నాయకులని తెలిపితిమి. అట్లుగాక యా భయానక ముత్తమపాత్రగత మగుచో భయానకాభాసము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. క్షత్త్రవంశాటవిం గాల్చు కారుచిచ్చు దండిమగడైన పరశురాముండు రాఁగ గుండె చెదరంగఁ దడఁబాటుగొనుచుఁ గాళ్ళ దశరథుఁడు చొచ్చె వెఱచి యంతఃపురంబు.</poem> </div> ఇట నుత్తమనాయకుఁడగు దశరథుఁ డంతఃపురమునఁ జొచ్చె ననుటచేఁ దన్నిష్ఠమగు భయానకము భయానకాభాస మగును. {{p|ac|fwb}}బీభత్సరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>జుగుప్సా స్థాయిభావశ్చ బీభత్సః కథ్యతే రసః నీలవర్ణో మహాకాలదైవతో౽యముదాహృతః దుర్గంధ మాంస రుధిర మేదాంస్యాలంబనం మతం తత్రైవకృమిపాతాద్య ముద్దీపన ముదాహృతం నిష్ఠీవనాస్యవలననేత్ర సంకోచనాదయః అనుభావాశ్చ మోహాద్యాస్తథా స్సుర్వ్యభిచారిణః</poem> </div> బీభత్సమునకు స్థాయిభావము జుగుప్స, నీలవర్ణము. (ఇంద్రనీలవర్ణమని నరసభూపాలీయము.) అధిదేవత మహాకాలుఁడు (చంద్రుఁడని నరసభూపాలీయము.)<noinclude><references/></noinclude> ihlsc1hspj8sn047ewg91v7mdcsrvj3 582082 582081 2026-09-27T07:51:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem> ఎదురైనతఱి నెట్లొ యెగిరి గోడలు దాఁటి, పరులయిండులఁ జొరంబడెడువారు దవ్వులఁ గాంచియుఁ గెవ్వున నఱచుచుఁ, బడుచు జాఱుచుఁ జెట్లఁ బ్రాఁకువారు గీ. సగము సడలిన చీరలు సరుదుకొనుచు నొకట నాఁగుచు నాఁగుచు నూర్చుకొనుచు బలమఱుట గాళ్ళ మెలమెల్లఁ బఱచువారు నయిరి పురకాంత లత్తఱి నాత్మఁ గలఁగి.</poem> </div> ఇది నా వాసవదత్తులోని పద్యము. నడిగిరి యను నేనుఁగు మదించి పట్టణముపైఁ బడినది. అప్పటి ప్రజల యలజడి యిది. ఇట నడగిరి యాలంబనవిభావము. దానిచేష్ట లుద్దీపనవిభావములు. వైవర్ణ్యము, స్వేదము, రోమాంచము, కంపము మొదలగు ననుభావము లాక్షేప్యములు. సంత్రాసము, శంక, భ్రాంతి, ఆవేగము మొదలగునవి వ్యభిచారులు. వీనిచే భయానకము పుష్టమై రస మయినది. {{Center|భయానకాభాసము}} {{left margin|3em}}‘ఉత్తమపాత్ర గతత్వే భయానకే’</div> భయానకమునకు స్త్రీలును నీచపాత్రలును నాయకులని తెలిపితిమి. అట్లుగాక యా భయానక ముత్తమపాత్రగత మగుచో భయానకాభాసము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. క్షత్త్రవంశాటవిం గాల్చు కారుచిచ్చు దండిమగడైన పరశురాముండు రాఁగ గుండె చెదరంగఁ దడఁబాటుగొనుచుఁ గాళ్ళ దశరథుఁడు చొచ్చె వెఱచి యంతఃపురంబు.</poem> </div> ఇట నుత్తమనాయకుఁడగు దశరథుఁ డంతఃపురమునఁ జొచ్చె ననుటచేఁ దన్నిష్ఠమగు భయానకము భయానకాభాస మగును. {{p|ac|fwb}}బీభత్సరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>జుగుప్సా స్థాయిభావశ్చ బీభత్సః కథ్యతే రసః నీలవర్ణో మహాకాలదైవతో౽యముదాహృతః దుర్గంధ మాంస రుధిర మేదాంస్యాలంబనం మతం తత్రైవకృమిపాతాద్య ముద్దీపన ముదాహృతం నిష్ఠీవనాస్యవలననేత్ర సంకోచనాదయః అనుభావాశ్చ మోహాద్యాస్తథా స్సుర్వ్యభిచారిణః</poem> </div> బీభత్సమునకు స్థాయిభావము జుగుప్స. నీలవర్ణము. (ఇంద్రనీలవర్ణమని నరసభూపాలీయము.) అధిదేవత మహాకాలుఁడు (చంద్రుఁడని నరసభూపాలీయము.)<noinclude><references/></noinclude> nhddmtbunfxbxc1t8qonownpaoa65u1 104 219111 582089 571974 2026-09-27T08:02:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దుర్గంధము, మాంసము, రక్తము, క్రొవ్వు మొదలగునవి యాలంబనవిభావము. అచ్చటి కృము లుద్దీపనవిభావము. నిష్ఠీవనము, ముఖసంకోచము, కనులు ముడుచుకొనుట మొదలగునవి యనుభావములు. మోహము, అపస్మారము, ఆవేగము, వ్యాధి, మరణము, మొదలయినవి వ్యభిచారులు. {{left margin|3em}}<poem>క. విఱిగినఁ కాళులఁ, బగిలిన శిరములఁ, దెగిపడినయట్టి చేతుల, బహుధా తరిగిన యొడళ్ల నా సం గరభువి సూనాంగణంబు కరణిం బొలిచెౝ.</poem> </div> విఱిగిన కాళులు, పగిలిన శిరములు, దెగిన చేతులు, తరిగిన యొడళ్లు విభావము. ఉద్దీపనవిభావములును, నిష్ఠీపనాద్యనుభావములును నాక్షేప్యములు. దీనిచే బీభత్సము పుష్టమై రస మయ్యెను. {{Center|బీభత్సాభాసము}} సుందరవస్తువులను గుణించియు జుగుప్స వహించుట బీభత్సాభాస మగును. {{left margin|3em}}<poem>ఆ. ఆవకాయయూట నాతండు నెత్రంచుఁ బాయసమును జీముగద యటంచుఁ బులుసు మూత్రమంచుఁ బొరిపప్పుఁ గొవ్వంచు మూతిముడిచి యతఁడు పోవుచుండు.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}అద్భుతరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>అద్భుతో విస్మయ స్థాయిభావో గంధర్వదైవతః పీతవర్ణ వస్తులోకాతిగమాలంబనం మతం గుణానాం తస్య మహిమా భావేవుద్దీపనం పునః స్తంభః స్వేదో౽ధరోమాంచ గద్గదస్వరసంభ్రమాః తథా నేత్రవికాసాద్యా అనుభావాః ప్రకీర్తితాః వితర్కా వేగ సంభ్రాంతి హర్షాద్యా వ్యభిచారిణః.</poem> </div> అద్భుతరసమునకు విస్మయము స్థాయిభావము. గంధర్వుఁ డధిదేవత. (బ్రహ్మ యని సరసభూపాలీయము.) పీతవర్ణము (పుష్యరాగమని నరసభూపాలీయము.) లోకోత్తరమైన లేక లోకవిలక్షణమైన వస్తు వాలంబనవిభావము. దాని గుణము లుద్దీపనవిభావము. స్తంభము, స్వేదము, రోమాంచము, గాద్గద్యము, త్వరపాటు, నేత్రవికాసము మొదలయిన వనుభావములు. వితర్కము, ఆవేగము, ఉన్మాదము (సంభ్రాంతి), హర్షము, ఔత్సుక్యము మొదలయినవి వ్యభిచారిభావములు.<noinclude><references/></noinclude> g5o5fcxxiztyu75ohita3r5187lecua 104 219112 582097 571975 2026-09-27T09:02:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>శా. ఇంతింతై వటుఁడింతయై మరియుఁ దానింతై నభోవీథిపై నంతై తోయదమండలాగ్రమున కల్లంతై ప్రభారాశిపై నంతై చంద్రునికంతయై ధ్రువునిపై నంతై మహర్వాటిపై నంతై సత్యపదోన్నతుం డగుచు బ్రహ్మాండాంతసంవర్ధియై. మ. రవిబింపం బుపమింపఁ బాత్రమగు, ఛత్రంబై, శిరోరత్నమై శ్రవణాలంకృతియై గళాధారణమై, సౌవర్ణకేయూరమై ఛవిమత్కంకణమై కటిస్థలి మదంచద్ఘంటయై నూపుర ప్రవరంబై పదపీఠమై పటుఁడు దా బ్రహ్మాండముౝ నిండుచోౝ.</poem> </div> లోకవిలక్షణుఁడగు వటువు ఆలంబనవిభావము. దానిగుణము లుద్దీనములు. రోమాంచ గాద్గద్యాదు లనుభావము లాక్షేప్యములు. వీనిచే నద్భుతరసము పుష్ట మగుచున్నది. {{Center|అద్భుతాభాసము}} ఆలోకోత్తరవస్తువులను జూచియు విస్మయపడుట యద్భుతాభాసము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. అతివ బిడ్డఁ గనియె నన్న నెట్టులు గనె? నంచుఁ జెట్టుపండె నన్న నెట్లు పండెనంచు వాఁడు పరమాద్భుతము నొందుఁ గనులు పెద్దనిప్పు గగుఱుగొనును.</poem> </div> స్త్రీ శిశువును గనుటయుఁ, జెట్టు పండుటయు లోకోత్తరవిషయములు గావు. వానినిఁ గాంచి పెద్దగాఁ గనులు విప్పి గగుఱుపాటును గొని యొక్కఁ డక్కజపడినాఁడు. {{p|ac|fwb}}శాంతరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>శాంతశ్శమ స్థాయిభావ ఉత్తమప్రకృతిర్మతః కుందేందుసుందరచ్ఛాయ శ్శ్రీనారాయణ దైవతః అనిత్యత్వాదినాశేష వస్తునిస్సారతా తుయా పరమాత్మస్వరూపం వా తస్యాలంబన మిష్యతే. పుణ్యాశ్రమ, హరిక్షేత్ర తీర్థరమ్య వనాదయః మహాపురుషసంగాద్యాస్తథోద్దీపన రూపిణః అనుభావాశ్చ రోమాంచతోషభూత దయాదయః నిర్వేదహర్ష స్మృతయస్తథా స్యుర్వ్యభిచారిణః</poem> </div> శాంతమునకు శమము స్థాయిభావము. అది యుత్తమనాయకము. శ్వేతవర్ణము. అధిదేవత శ్రీమన్నారాయణుఁడు (బ్రహ్మమని నరసభూపాలీయము) జగ త్తనిత్య<noinclude><references/></noinclude> rtxzcsy73ygvat2kyd1n5ndg8aef28o 582098 582097 2026-09-27T09:05:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>శా. ఇంతింతై వటుఁడింతయై మరియుఁ దానింతై నభోవీథిపై నంతై తోయదమండలాగ్రమున కల్లంతై ప్రభారాశిపై నంతై చంద్రునికంతయై ధ్రువునిపై నంతై మహర్వాటిపై నంతై సత్యపదోన్నతుం డగుచు బ్రహ్మాండాంతసంవర్ధియై. మ. రవిబింపం బుపమింపఁ బాత్రమగు, ఛత్రంబై, శిరోరత్నమై శ్రవణాలంకృతియై గళాధారణమై, సౌవర్ణకేయూరమై ఛవిమత్కంకణమై కటిస్థలి మదంచద్ఘంటయై నూపుర ప్రవరంబై పదపీఠమై పటుఁడు దా బ్రహ్మాండముౝ నిండుచోౝ.</poem> </div> లోకవిలక్షణుఁడగు వటువు ఆలంబనవిభావము. దానిగుణము లుద్దీనములు. రోమాంచ గాద్గద్యాదు లనుభావము లాక్షేప్యములు. వీనిచే నద్భుతరసము పుష్ట మగుచున్నది. {{Center|అద్భుతాభాసము}} అలోకోత్తరవస్తువులను జూచియు విస్మయపడుట యద్భుతాభాసము. {{left margin|3em}}<poem>గీ. అతివ బిడ్డఁ గనియె నన్న నెట్టులు గనె? నంచుఁ జెట్టుపండె నన్న నెట్లు పండెనంచు వాఁడు పరమాద్భుతము నొందుఁ గనులు పెద్దనిప్పు గగుఱుగొనును.</poem> </div> స్త్రీ శిశువును గనుటయుఁ, జెట్టు పండుటయు లోకోత్తరవిషయములు గావు. వానినిఁ గాంచి పెద్దగాఁ గనులు విప్పి గగుఱుపాటును గొని యొక్కఁ డక్కజపడినాఁడు. {{p|ac|fwb}}శాంతరసము</p> {{left margin|3em}}<poem>శాంతశ్శమ స్థాయిభావ ఉత్తమప్రకృతిర్మతః కుందేందుసుందరచ్ఛాయ శ్శ్రీనారాయణ దైవతః అనిత్యత్వాదినాశేష వస్తునిస్సారతా తుయా పరమాత్మస్వరూపం వా తస్యాలంబన మిష్యతే. పుణ్యాశ్రమ, హరిక్షేత్ర తీర్థరమ్య వనాదయః మహాపురుషసంగాద్యాస్తథోద్దీపన రూపిణః అనుభావాశ్చ రోమాంచతోషభూత దయాదయః నిర్వేదహర్ష స్మృతయస్తథా స్యుర్వ్యభిచారిణః</poem> </div> శాంతమునకు శమము స్థాయిభావము. అది యుత్తమనాయకము. శ్వేతవర్ణము. అధిదేవత శ్రీమన్నారాయణుఁడు (బ్రహ్మమని నరసభూపాలీయము) జగ త్తనిత్య<noinclude><references/></noinclude> el7tetpjysoueu5t8y9ztyfmls84lqt 104 219113 582099 571976 2026-09-27T09:17:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మని తెలియుటచే సంభవించిన యశేషవస్తునిస్సారత కానీ “సర్వంఖల్విదం బ్రహ్మ” “సత్యజ్ఞానమనంతంబ్రహ్మ" ఇత్యాదికము బ్రహ్మస్వరూపముగానీ దీని కాలంబనవిభావము. పుణ్యాశ్రమ, హరిక్షేత్ర, తీర్థ, రమ్యవనాదులును, మహాపురుషసాంగత్యాదులును నుద్దీపనవిభావములు. రోమాంచ, సంతోష, భూతదయాదు లనుభావములు. నిర్వేద, హర్ష, స్మృతి, మతి, మొదలయినవి వ్యభిచారిభావములు. {{left margin|3em}}<poem>క. విడిది నికుంజాంతరములఁ బడకశిలాతలములందుఁ, బ్రాశము బిసముల్ మడుఁగులు వారలు కాఁగాఁ గడఁగిరి తపమునకు నియతగతి నాభ్రాతల్.</poem> </div> అశేషవస్తునిస్సారత యాలంబనవిభావము. పుణ్యాశ్రమవన ముద్దీపనవిభావము. రోమాంచాదు లనుభావము లాక్షేప్యములు. వీనిచే నిట స్థాయిభావమగు నిర్వేదము పుష్టమై శాంతరస మగుచున్నది. {{Center|శాంతాభాసము}} ‘శాంతే చ హీననిష్ఠే' హీననిష్ఠమగు శాంతము శాంతాభాసము. శాంత ముత్తమనాయకమని చెప్పితిమి. అట్టిది కానిచో శాంతాభాసము. {{left margin|3em}}<poem>క. అనుఁ డిచ్చవచ్చినట్టులు ననునంత్యజుఁడంచుఁ జూచి నాదేహంబుౝ వినుఁ; డే వచింతు శుద్ధుఁడ ననుపముఁడను; నొకఁడ; సచ్చిదానందుండౝ.</poem> </div> ఇట శాంతము చండాలనిష్ఠ మగుట శాంతాభాసము. {{Center|————————}} {{p|ac|fs150}}కావ్యాలంకారసంగ్రహము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్రీకర! గభీరగుణర త్నాకర! కటకాధిరాజహయతతిసేనా భీకర! భుజప్రతాప స్వీకృతజయసాంద్ర! నారసింహ నరేంద్రా!</poem>|ref=1}}<noinclude><references/></noinclude> sw7f611c2i5mult8vwbw8wxr2evz9n8 104 219114 582100 571977 2026-09-27T09:51:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}దోషప్రకరణము</p> {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అవధరింపుము దోషంబులను వచింతు నవియు శబ్దార్ధగతము లై ద్వివిధము లగు నందుఁ బదవాక్యగతము లౌ నరయ శబ్ద దోషములు వీనిలోఁ బదదోషతతులు.</poem>|ref=2}} దోషములు శబ్దదోషములనియు, అర్థదోషములనియు రెండువిధములు. ఇందు శబ్దదోషములు పదగతములు, వాక్యగతములు అని ద్వివిధము. అందుఁ బదదోషము లెవ్వనిన, Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అప్రయుక్తం బపుష్టార్థంబు నేయార్థ మసమర్థకంబు నిరర్థకంబు గ్రామ్యంబు విగతసంస్కారంబు గూఢార్థ మన్యార్ధ మశ్లీల మప్రతీత మప్రయోజనము క్లిష్టార్థబంధంబు సం దిగ్ధంబు విపరీతధీప్రదాయి యనిమృష్టతరవిధేయాంశంబు పరుషంబు ననఁగఁ గావ్యంబులం దరసి చూడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పదగతంబులు వెలయుసప్తదశసంఖ్య గడలుకొన వీనిలక్ష్యలక్షణము లెల్ల విస్తరించెదఁ గవితాప్రవీణసుకవి నివహనిరతోపకారనిర్ణిద్రఫణితి.</poem>|ref=3}} 1. అప్రయుక్తము, 2. అపుష్టము, 3. నేయార్థము, 4. అసమర్థము, 5. నిరర్ధకము, 6. గ్రామ్యము, 7. చ్యుతసంస్కారము, 8. గూఢార్థము, 9. అన్యార్థము, 10. అశ్లీలము, 11. అప్రతీతికము, 12. అప్రయోజకము, 13. క్లిష్టము, 14. సందిగ్ధము, 15. విరుద్ధమతికృత్తు, 16. అవిఘృష్టవిధేయాంశము, 17. పరుషము (శ్రుతికటువు) అని పదునేఁడు. ఈగ్రంధకర్త ప్రపథమమున దోషమన నేమో తెలుపలేదు. సాహిత్యదర్పణమున ‘రసాపకర్షకా దోషాః' (రసమును దగ్గించునవి దోషములు) అని దోషలక్షణము గలదు. గ్రుడ్డితనము, కుంటితనము మొదలగునవి శరీరమును వికృతముగాఁ<noinclude><references/></noinclude> d7ripeis8hejokdh274ein3594vgvq9 582101 582100 2026-09-27T09:51:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}దోషప్రకరణము</p> {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అవధరింపుము దోషంబులను వచింతు నవియు శబ్దార్ధగతము లై ద్వివిధము లగు నందుఁ బదవాక్యగతము లౌ నరయ శబ్ద దోషములు వీనిలోఁ బదదోషతతులు.</poem>|ref=2}} దోషములు శబ్దదోషములనియు, అర్థదోషములనియు రెండువిధములు. ఇందు శబ్దదోషములు పదగతములు, వాక్యగతములు అని ద్వివిధము. అందుఁ బదదోషము లెవ్వనిన, {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అప్రయుక్తం బపుష్టార్థంబు నేయార్థ మసమర్థకంబు నిరర్థకంబు గ్రామ్యంబు విగతసంస్కారంబు గూఢార్థ మన్యార్ధ మశ్లీల మప్రతీత మప్రయోజనము క్లిష్టార్థబంధంబు సం దిగ్ధంబు విపరీతధీప్రదాయి యనిమృష్టతరవిధేయాంశంబు పరుషంబు ననఁగఁ గావ్యంబులం దరసి చూడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పదగతంబులు వెలయుసప్తదశసంఖ్య గడలుకొన వీనిలక్ష్యలక్షణము లెల్ల విస్తరించెదఁ గవితాప్రవీణసుకవి నివహనిరతోపకారనిర్ణిద్రఫణితి.</poem>|ref=3}} 1. అప్రయుక్తము, 2. అపుష్టము, 3. నేయార్థము, 4. అసమర్థము, 5. నిరర్ధకము, 6. గ్రామ్యము, 7. చ్యుతసంస్కారము, 8. గూఢార్థము, 9. అన్యార్థము, 10. అశ్లీలము, 11. అప్రతీతికము, 12. అప్రయోజకము, 13. క్లిష్టము, 14. సందిగ్ధము, 15. విరుద్ధమతికృత్తు, 16. అవిఘృష్టవిధేయాంశము, 17. పరుషము (శ్రుతికటువు) అని పదునేఁడు. ఈగ్రంధకర్త ప్రపథమమున దోషమన నేమో తెలుపలేదు. సాహిత్యదర్పణమున ‘రసాపకర్షకా దోషాః' (రసమును దగ్గించునవి దోషములు) అని దోషలక్షణము గలదు. గ్రుడ్డితనము, కుంటితనము మొదలగునవి శరీరమును వికృతముగాఁ<noinclude><references/></noinclude> dyshjqp45zget3kacz4awqwjgwz0vkj 104 219115 582105 571978 2026-09-27T11:53:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జేసి దానిమూలమున సౌందర్యమున కపకర్షము గలిగించువిధమున నెల్లవిధములగు దోషములు, గావ్యశరీరమును వికృతముగాఁ జేసి దాని ద్వారమున నాత్మభూతమగు రసమును న్యూనపఱచును. దండి కావ్యాదర్శమున నీ దోషమును గూర్చి చాలఁగఠోరముగా విమర్శించెను. {{left margin|3em}}<poem>“తదల్పమపినోపేక్ష్యం కావ్యేదుష్టం కథంచన। స్యాద్యపుస్సుందరమపి శ్విత్రేణైకేనదుర్భగం”</poem> </div> (కావ్యమున నల్పమగుదోషమునుగూడ నుపేక్షింపరాదు. శరీర మెంత సుందరముగా నున్నను చిన్నబొల్లిమచ్చ (శ్వేతకుష్ఠము) యున్నచో నసహ్యముగా నుండును) ఇది చాలఁ గఠోరమగు విమర్శయే. ఏలన నేస్వల్పముగు దోషముగూడ లేని కావ్యము వాఙ్మయమున లేదు. మహాకవియగు కాళిదాసగ్రంథములందును దోషములు గలవు. ఈదోషప్రకరణమును ముందుంచుకొని గ్రంథములను విమర్శింపఁబూనినచో లోకములో నిర్దుష్టమగు కావ్య ముండనేయుండదు. కాళిదాసాది మహాకవుల కావ్యములందు దోషములున్నను దోషములను మించిన గుణములున్నవి. దోషములను మఱపించు రససంపద గలదు. “ఏకోహిదోషో గుణసన్నిపాతే నిమజ్జతీందోః కిరణేష్వివాంకః” చంద్రకిరణములలోఁ గళంకము నిమగ్నమైన విధమున నొకదోషము గుణబృందమున నిమగ్న మగును అని కాళిదాసమహాకవియే చెప్పెను. అతఁ డొకవేళఁ దనకావ్యములలో నెవరేని దోషములు చూపింపఁగా నీసూక్తిని వ్యంగ్యముగాఁ దెలిపెనేమో? యని నాకు శంక గలుగుచున్నది. కావున ముఖ్యముగా రసభంజకములయిన దోషములను విడనాడవలయును. అలఁతిదోషము లున్నను నాదోషములను సరకు సేయనీయని రసవత్త్వమున్నచోఁ గావ్యము రమణీయముగా నుపాదేయముగానే యుండును. 'న్యక్కారో౽హ్యయమేవ' అను శ్లోకమున సవిమృష్టవిధేయాంకరూపమగు దోషమున్నను నందలి ధ్వనినిఁ బట్టి యది యుత్తమకావ్యమని వెనుకఁ దెలిపియుంటిమిగదా! వామనుఁడు “గుణవిపర్యయాత్మానో దోషాః" (గుణములు గానివి దోషములు) అని లక్షణమును జెప్పెను. మొదట నతఁడు గుణములను దెలిపి వానికన్న భిన్నములు దోషములని తెలిపెను. కాని గుణవిరుద్ధములేకాక కేవలదోషములును గలవు. అప్రయుక్తాదులు గుణవిపర్యయరూపములు గావుగదా! కాన సాహిత్యదర్పణ లక్షణమే యుక్తమైనది. పైపద్యమున దోషములు శబ్దదోషములనియు నర్థదోషములనియు ద్వివిధముగాఁ జెప్పఁబడినవి. శబ్దదోషమన శబ్దపరివృత్తిని సహింపని దోషము. అనఁగా<noinclude><references/></noinclude> q0p0m6hnf5f6sbharn8fse3wkh26u89 582106 582105 2026-09-27T11:55:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 582106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జేసి దానిమూలమున సౌందర్యమున కపకర్షము గలిగించువిధమున నెల్లవిధములగు దోషములు, గావ్యశరీరమును వికృతముగాఁ జేసి దాని ద్వారమున నాత్మభూతమగు రసమును న్యూనపఱచును. దండి కావ్యాదర్శమున నీ దోషమును గూర్చి చాలఁగఠోరముగా విమర్శించెను. {{left margin|3em}}<poem>“తదల్పమపినోపేక్ష్యం కావ్యేదుష్టం కథంచన। స్యాద్యపుస్సుందరమపి శ్విత్రేణైకేనదుర్భగం”</poem> </div> (కావ్యమున నల్పమగుదోషమునుగూడ నుపేక్షింపరాదు. శరీర మెంత సుందరముగా నున్నను చిన్నబొల్లిమచ్చ (శ్వేతకుష్ఠము) యున్నచో నసహ్యముగా నుండును) ఇది చాలఁ గఠోరమగు విమర్శయే. ఏలన నేస్వల్పమగు దోషముగూడ లేని కావ్యము వాఙ్మయమున లేదు. మహాకవియగు కాళిదాసగ్రంథములందును దోషములు గలవు. ఈదోషప్రకరణమును ముందుంచుకొని గ్రంథములను విమర్శింపఁబూనినచో లోకములో నిర్దుష్టమగు కావ్య ముండనేయుండదు. కాళిదాసాది మహాకవుల కావ్యములందు దోషములున్నను దోషములను మించిన గుణములున్నవి. దోషములను మఱపించు రససంపద గలదు. “ఏకోహిదోషో గుణసన్నిపాతే నిమజ్జతీందోః కిరణేష్వివాంకః” చంద్రకిరణములలోఁ గళంకము నిమగ్నమైన విధమున నొకదోషము గుణబృందమున నిమగ్న మగును అని కాళిదాసమహాకవియే చెప్పెను. అతఁ డొకవేళఁ దనకావ్యములలో నెవరేని దోషములు చూపింపఁగా నీసూక్తిని వ్యంగ్యముగాఁ దెలిపెనేమో? యని నాకు శంక గలుగుచున్నది. కావున ముఖ్యముగా రసభంజకములయిన దోషములను విడనాడవలయును. అలఁతిదోషము లున్నను నాదోషములను సరకు సేయనీయని రసవత్త్వమున్నచోఁ గావ్యము రమణీయముగా నుపాదేయముగానే యుండును. 'న్యక్కారో౽హ్యయమేవ' అను శ్లోకమున సవిమృష్టవిధేయాంకరూపమగు దోషమున్నను నందలి ధ్వనినిఁ బట్టి యది యుత్తమకావ్యమని వెనుకఁ దెలిపియుంటిమిగదా! వామనుఁడు “గుణవిపర్యయాత్మానో దోషాః" (గుణములు గానివి దోషములు) అని లక్షణమును జెప్పెను. మొదట నతఁడు గుణములను దెలిపి వానికన్న భిన్నములు దోషములని తెలిపెను. కాని గుణవిరుద్ధములేకాక కేవలదోషములును గలవు. అప్రయుక్తాదులు గుణవిపర్యయరూపములు గావుగదా! కాన సాహిత్యదర్పణ లక్షణమే యుక్తమైనది. పైపద్యమున దోషములు శబ్దదోషములనియు నర్థదోషములనియు ద్వివిధముగాఁ జెప్పఁబడినవి. శబ్దదోషమన శబ్దపరివృత్తిని సహింపని దోషము. అనఁగా<noinclude><references/></noinclude> s2vsec6pqet76pb2qsscprq3bcbs2g0 106 226587 582018 2026-09-26T12:57:27Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '' 582018 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=అహోబలపండితీయము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1903 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} sf0aywx5etlvzy78lmvh2fpubbcsj1d 582021 582018 2026-09-26T12:59:14Z Rajasekhar1961 50 582021 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=అహోబలపండితీయము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1903 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=2 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} obna7kcgm3box29pvwla8wqhqr6xgip 582022 582021 2026-09-26T12:59:49Z Rajasekhar1961 50 582022 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=అహోబలపండితీయము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1903 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=2 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> 1=- 2=1 |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 3nf1wzfquwvmjmeco7aa196hvdj9kh7 582023 582022 2026-09-26T13:00:38Z Rajasekhar1961 50 582023 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=అహోబలపండితీయము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1903 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=2 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1=- 2=1 234=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} oo4kll90x6m3foq28rii4r2d3xapw11 582024 582023 2026-09-26T13:02:17Z Rajasekhar1961 50 582024 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=అహోబలపండితీయము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అహోబల పండితుడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1903 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=2 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1=- 2=1 234=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} rf8f548at3ldqya5pmxwceshxatwd9z 104 226588 582019 2026-09-26T12:58:18Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 582019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 226589 582020 2026-09-26T12:58:38Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 582020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 226590 582026 2026-09-26T13:05:40Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'టివే ? నీకుమారుండింక దూచన స్క్రీడా విలాసముల చవియెఱుంగక బాల్యవి వ్యాపరాయణుండైయున్న వాఁడు. అతని కొకగుణవతియుఁ గోమలాకృతి యున్గు యువతి నారసి వివాహము కావింపుము. వెను వెంట నేయి...' 582026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>టివే ? నీకుమారుండింక దూచన స్క్రీడా విలాసముల చవియెఱుంగక బాల్యవి వ్యాపరాయణుండైయున్న వాఁడు. అతని కొకగుణవతియుఁ గోమలాకృతి యున్గు యువతి నారసి వివాహము కావింపుము. వెను వెంట నేయిప్పుడాలేని కింగల వికారంబు లెల్ల సంతంబు నొందఁగలవు. కుర్రో—మంత్రివర్యా ! నీహితోపదేశంబున నా మనఃపరితాపంబు నిర్వర్తించెను. అయిన నాకొమమునకుందగిన యువతీమణి సెట్లు సమకూర్పఁగలము? మంత్రి—రాజూ ! నీకుమారుని డెందము నానందపఱుపఁగల కన్యాలలామయెవ్వడో నీవును నేను నుజింతింపఁజాలము. ఉ|| ఒక్కొకకంటికొక్కరితయుగఁ దోఁచు నెనందు దేని కే చక్కదనంబుఁజూచి మన సావరియించిరమించు మోమ దక్కుఁగలారికయ్యది వితర్కము సేయఁగ రానిజాభళీ ! తక్కిరితుంటఁల్తునకు దారులుకుంటరిదారులే సుమీ॥ కావున నీకుమారుండు తనయిచ్చ మెచ్చిన మచ్చెకంటిని గూర్చికొనుట కొక యుపాయముఁ జె స్పెద నాలకింపుము. రాజ్యాలలో స్త్రీ పురుషు లెల్లరునుగలసి లీలోద్యాన విహారంబులు సేయుటయు విలాసగోష్టీ ప్రసంగంబులును స్వాదు ఫలాహారంబులును సేయుటయు నాచారమై యున్న దిగదా ! కావున రాంగల పర్వదినంబున సాయంకాలముని భవదీయభవనోద్యాన వాటికిం బురంబునంగల రాజన్య బాంధవులయందలి స్త్రీ పురుషుల నెల్ల భావించి విందారగింపించి యచ్చ | ననుద్వాహితల కెల్ల నీకొ మరునిచేఁ దత్తదుచితంబులగు బహుమా నంబులో సంగునట్లొక యేర్పాటు కావింపుము. తత్సమయంబున నీసుతులకు వారిలో సేకన్ని య నైపు మనసునిల్చునో నీవును బరీక్షించి యాకన్నియ నే పరి ణయమగునట్లు చేసెదవు గాక. మితా నుంతీ ! నీబుద్ధిబృహస్పతికిని 'లేదుగదా ! కవిరాజని రాజితము. మనుజహృదంతరమానితవృత్తుల మారవిలాసవిహారములక్ గనుఁగొనదతుఁడో కండిల నెవ్వఁడు కామవతుండగుమాస్త్రి సిబం ధనములఁజిక్కి నదర్పితుఁడందురు తద్దయుఁగన్నులుమూసికొనతో మునియనిజ్ఞానముపూ గెనటందుకు బొందను గూలంచు భూమినరా॥ (అందఱు నిష్క్రమించుచున్నారు)<noinclude><references/></noinclude> l9ip46i4ea9kg5tv5lzynehm3mgl2b9 582032 582026 2026-09-26T16:35:22Z Vjsuseela 1850 /* పాఠ్యం లేనిది */ 582032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Vjsuseela" /></noinclude>టివే ? నీకుమారుండింక దూచన స్క్రీడా విలాసముల చవియెఱుంగక బాల్యవి వ్యాపరాయణుండైయున్న వాఁడు. అతని కొకగుణవతియుఁ గోమలాకృతి యున్గు యువతి నారసి వివాహము కావింపుము. వెను వెంట నేయిప్పుడాలేని కింగల వికారంబు లెల్ల సంతంబు నొందఁగలవు. కుర్రో—మంత్రివర్యా ! నీహితోపదేశంబున నా మనఃపరితాపంబు నిర్వర్తించెను. అయిన నాకొమమునకుందగిన యువతీమణి సెట్లు సమకూర్పఁగలము? మంత్రి—రాజూ ! నీకుమారుని డెందము నానందపఱుపఁగల కన్యాలలామయెవ్వడో నీవును నేను నుజింతింపఁజాలము. ఉ|| ఒక్కొకకంటికొక్కరితయుగఁ దోఁచు నెనందు దేని కే చక్కదనంబుఁజూచి మన సావరియించిరమించు మోమ దక్కుఁగలారికయ్యది వితర్కము సేయఁగ రానిజాభళీ ! తక్కిరితుంటఁల్తునకు దారులుకుంటరిదారులే సుమీ॥ కావున నీకుమారుండు తనయిచ్చ మెచ్చిన మచ్చెకంటిని గూర్చికొనుట కొక యుపాయముఁ జె స్పెద నాలకింపుము. రాజ్యాలలో స్త్రీ పురుషు లెల్లరునుగలసి లీలోద్యాన విహారంబులు సేయుటయు విలాసగోష్టీ ప్రసంగంబులును స్వాదు ఫలాహారంబులును సేయుటయు నాచారమై యున్న దిగదా ! కావున రాంగల పర్వదినంబున సాయంకాలముని భవదీయభవనోద్యాన వాటికిం బురంబునంగల రాజన్య బాంధవులయందలి స్త్రీ పురుషుల నెల్ల భావించి విందారగింపించి యచ్చ | ననుద్వాహితల కెల్ల నీకొ మరునిచేఁ దత్తదుచితంబులగు బహుమా నంబులో సంగునట్లొక యేర్పాటు కావింపుము. తత్సమయంబున నీసుతులకు వారిలో సేకన్ని య నైపు మనసునిల్చునో నీవును బరీక్షించి యాకన్నియ నే పరి ణయమగునట్లు చేసెదవు గాక. మితా నుంతీ ! నీబుద్ధిబృహస్పతికిని 'లేదుగదా ! కవిరాజని రాజితము. మనుజహృదంతరమానితవృత్తుల మారవిలాసవిహారములక్ గనుఁగొనదతుఁడో కండిల నెవ్వఁడు కామవతుండగుమాస్త్రి సిబం ధనములఁజిక్కి నదర్పితుఁడందురు తద్దయుఁగన్నులుమూసికొనతో మునియనిజ్ఞానముపూ గెనటందుకు బొందను గూలంచు భూమినరా॥ (అందఱు నిష్క్రమించుచున్నారు)<noinclude><references/></noinclude> d86i5okhs4p7iqyf6ykshlotxf25p6b 582033 582032 2026-09-26T16:35:53Z Vjsuseela 1850 [[WP:AES|←]]Replaced content with '' 582033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Vjsuseela" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> k5e0hsvtgy26zqylo7htv9gmmyrwsj6 104 226591 582030 2026-09-26T14:19:27Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'PRIKTED AT THE LAWRENCE ASYLUM 11586, MOUNT ROAD, 1903.' 582030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>PRIKTED AT THE LAWRENCE ASYLUM 11586, MOUNT ROAD, 1903.<noinclude><references/></noinclude> sktmn1s57443uv5bby7rikpft55qr3d 104 226592 582040 2026-09-26T23:23:56Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}11</p> {{p|fs125}}నగరసంస్కరణము-క్షామనిధి </p> {{Largeinitial|సం}}ఘశరీరమునం దే యవయవమేని పనికి రాకపోవుట యెప్పుడును నాకిష్టము కాదు. లోకులదోషముల కప్పిపుచ్చి వానిని చూచీ చాడనటు లూరకుండిగాని, లేక వానిని పాయఁజేయకుండిగాని మాహక్కులను మా కిడుఁ డని కోరుట నా కరుచికరము. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోని భారతీయులమీఁద నొక ఆక్షేపము కలదు. అది యేదనఁగా: 'భారతీయులు ఎడ్డెమృగములు; వీరి యిండ్లు వాకిండ్లు చెత్తచెదారములమైలతో నిండియుండును' అని. మాటిమాటి కీమాటయే. ఇందు కొంచెము సత్యము లేకపోలేదు. నే నచట నుండఁదొడఁగినదాది దీనిని దూరగింపఁ దలపోయుచుంటిని. ఈదోషమును ఆఁపివేయ సమకట్టినది మొదలుకొని పేరుపడియున్న పెద్దలయిండ్లన్నియు పరిశుభ్రపడినవి కాని డర్బనులో ప్లేగు ప్రవేశించి ప్రకోపించునను భయము పుట్టనంతవఱకు ఇల్లిల్లు తిరిగి ప్రచారము చేయ వలనుపడలేదు. ఇందు మునిసిపాలిటీవారి సమ్మతి కావలయును. అదియు నాయెను. మేము పనిచేయఁబూనుటవలన వారికిని తేలికయాయెను. మఱియు భారతీయుల కష్టములును తగ్గెను. ఎటులనఁగా: ప్లేగుమొదలగునవి ప్రకో పించి యున్న పుడు అధికారులు లోకులమీఁద విఱుచుకొని పడుచుం డువారు. ఇందుల కుపాయములు సీమాతిగాము లయ్యెడివి. వీరి కిష్టులు కానివారి కోపలేనంత యొత్తిడి కలుగుచుండెడిది. భారతీయులు<noinclude><references/> {{c|331}}</noinclude> i1u2cxkowm4128i0wxo8kgipnw6wwoz 582041 582040 2026-09-26T23:26:54Z శ్రీరామమూర్తి 1517 582041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}11</p> {{p|fs125}}నగరసంస్కరణము-క్షామనిధి </p> {{Largeinitial|సం}}ఘశరీరమునం దే యవయవమేని పనికి రాకపోవుట యెప్పుడును నాకిష్టము కాదు. లోకులదోషముల కప్పిపుచ్చి వానిని చూచీ చాడనటు లూరకుండిగాని, లేక వానిని పాయఁజేయకుండిగాని మాహక్కులను మా కిడుఁ డని కోరుట నా కరుచికరము. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోని భారతీయులమీఁద నొక ఆక్షేపము కలదు. అది యేదనఁగా: 'భారతీయులు ఎడ్డెమృగములు; వీరి యిండ్లు వాకిండ్లు చెత్తచెదారములమైలతో నిండియుండును' అని. మాటిమాటి కీమాటయే. ఇందు కొంచెము సత్యము లేకపోలేదు. నే నచట నుండఁదొడఁగినదాది దీనిని దూరగింపఁ దలపోయుచుంటిని. ఈదోషమును ఆఁపివేయ సమకట్టినది మొదలుకొని పేరుపడియున్న పెద్దలయిండ్లన్నియు పరిశుభ్రపడినవి కాని డర్బనులో ప్లేగు ప్రవేశించి ప్రకోపించునను భయము పుట్టనంతవఱకు ఇల్లిల్లు తిరిగి ప్రచారము చేయ వలనుపడలేదు. ఇందు మునిసిపాలిటీవారి సమ్మతి కావలయును. అదియు నాయెను. మేము పనిచేయఁబూనుటవలన వారికిని తేలికయాయెను. మఱియు భారతీయుల కష్టములును తగ్గెను. ఎటులనఁగా: ప్లేగుమొదలగునవి ప్రకోపించి యున్నపుడు అధికారులు లోకులమీఁద విఱుచుకొని పడుచుండువారు. ఇందుల కుపాయములు సీమాతిగాము లయ్యెడివి. వీరి కిష్టులు కానివారి కోపలేనంత యొత్తిడి కలుగుచుండెడిది. భారతీయులు<noinclude><references/> {{c|331}}</noinclude> 4t45xm1gbsj27o6x2zj2er2kympqtvx 104 226593 582044 2026-09-27T01:34:39Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>శుచిగా నుండుట మొదలిడినపిదప అట్టి కష్టములుగాని, బాధలుగాని లేకపోయెను. ఈసంబంధమున నేనును కష్టములు చవి చూచితిని. హక్కులకొఱకు నేటాలుసరకారుతో పోరుటకు వీరివలన నెంత సాయము పడయఁగలిగితినో వీరి విధిని వీరిచేతఁ జేయించుటలో నంతసాయము పడయఁజాలకపోతిని. కొందఱు నన్నవమానించిరి. కొందఱు వినయపూర్వకముగా 'ఫరవాలేదు ఫరవాలే' దని యోసరిల్లిరి. తమ ముఱికి తాము తీసివైచుకొనుట వారికి ఒక ఆపదవలె నుండెను. ఇందులకు డబ్బు ఖర్చుపెట్టుట యనఁగా నింకను కష్టము. దీనివలన నేను ఇదివఱకుకంటె లెస్సగా నేర్చికొనిన దేమనఁగా - 'లోకులచే నేపనియేని చేయింపఁబూనుదు మేని మనకు శాశ్వతమైన ఓర్పుండవలయును.' సంస్కర్తకు కావలయునది కేవలము సంస్కరణము. ఏసంఘమున నతఁడు సంస్కారమును చేయఁగోరునో ఆసంఘమువలన విరోధమును, తిరస్కారమును, ప్రాణాపాయముఁ గూడ వచ్చునని కనిపట్టి యుండవలయును. సంస్కర్త దేనిని సంస్కారమని తెలుపునో సంఘము దానిని 'వికార' మని యేల అనుకొనఁగూడదు? మఱియు వికార మనుకొనకున్న మానె; ఈ విషయమున నుదాసీనముగా నేల యుండఁగూడదు? ఈయాందోళనమునకు ఫల మిది: భారతీయుల సంఘమునకు ఇండ్లు వాకిండ్లు శుభ్రముగా నుంచుకొనవలసిన యావశ్యకత కొలఁదియో గొప్పయో తెలిసెను. అధికారులలో నాకు కొంచెము గౌరవ మినుమడించెను. నేను ఎల్లపుడు మొఱ పెట్టుకొను చుండెడువాఁడను, లేక హక్కులను వెతుకుచుండెడువాఁడను అనియే కాక, ఈవిషయము<noinclude><references/> {{c|332}}</noinclude> gtlhn1kqxh5klc0v4mvzr5xvni2btul 104 226594 582045 2026-09-27T01:45:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||11 నగరసంస్కరణము-క్షామనిధి}}</noinclude>లలో నే నెంత దిట్టరినో నా వారిని సంస్కరించుటలోఁగూడ నంత దిట్టరి నని వారికి బోధపడెను. కాని సంఘపు మనోవికాసమున కింకను ఒకటి బాకీ కలదు. అది భారతవర్షమునెడ తన ధర్మము నెఱుఁగుట, దానిని పాలించుట. భరతవర్షము నిఱుపేద. అచటివారు ధనమునకు విదేశము లేఁగిరి. భారతవర్షమునకు ఆపత్సమయములందు వారు తమ సంపాదించిన ధనమున కొంచెము కొంచెమీయ లగ్గు. 1897 సంవత్సరమున క్షామము వచ్చెను. 1899 సంవత్సరమున దానికంటె పెద్దక్షామము. ఈరెండు సమయములలో దక్షిణ-ఆఫ్రికానుండి పెద్దసాయము చేకూఱెను. మొదటితూరి యెన్నియో మొత్తములు వచ్చెను. రెండవతూరి యింత కెంతయో యెక్కువ సొమ్ము చేకూఱెను. మేము తెల్లవారిని గూడ చందా లడిగితిమి. వారును కడు సాయపడిరి. గిరిమిటియాలు కూడ చాల నిచ్చిరి. ఈరీతిగా ఈరెండు క్షామములందును వారికిఁ గలిగిన అలవాటు అటులే నిలిచిపోయెను. హిందూదేశమున నిట్టి సంకటములు కలిగినపు డెల్ల వారు ధనము పంపుచుండుట మన మెఱుఁగుదుము. అటులు నేను దక్షిణ-ఆఫ్రికా భారతీయులకు సేవచేయుచు నొకటితరువాత నొకటిగా అనేకవిషయములను నేర్చికొనుచుంటిని. సత్య మనునది మహావృక్షము. దానిని మన మెంత యధికముగ పోషింతుమొ యంత యధికముగ నది ఫలముల నొసఁగును. దానికి అంతమనుచు లేదు. నీవు దీనిగని లోనికి దిగినకొలఁది సేవారూపములయిన రత్నములు నీ చేతికి దొరకుచుండును.<noinclude><references/> {{c|333}}</noinclude> nz7fyamrl5r4l4a442uts66agg9466k 104 226595 582046 2026-09-27T01:58:28Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}12</p> {{p|fs125}}స్వ దేశాగమనము</p> {{Largeinitial|యు}}ద్ధకార్యము ముగిసినపిదప ఇఁక దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో నాపని తీఱినదనియు, మఱి స్వదేశముననే కలదనియు గ్రహించితిని. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోనే యుండుచో ఏదో కొంచెముసేవ కావశ్యకత చిక్కకపోదు కాని అక్కడనే యుండుచో నాకు డబ్బుసంపాదించుటే ముఖ్యకార్యమయిపోవునని శంకించితిని. దేశమునందలి మిత్రులు దేశములోనికి రమ్మని బలాత్కరించు చుండిరి. దేశమునకు మరలుచో నా కెక్కుడు ఉపయోగ ముండునని నేనును అనుకొంటిని. నేటాలులో మి. ఖానుగారు, మనసుఖలాలు నాజరుగారును ఉండనేయుండిరి. నా కిఁక సెల వొసఁగుఁ డని నామిత్రులు ననురోధించితిని. అతికష్టముమీఁద ఒకషరతుపెట్టి నా సెలవు మంజూరుచేసిరి. ఆషర తిది: ఒక సంవత్సరములోఁగా ఇక్కడివారికి మీతో పనిపట్టు నేని దక్షిణ-ఆఫ్రికాకు మరలి రావలయును. నా కాషరతు విషమ-షరతుగా నుండెను గాని ప్రేమపాశముచే బద్ధుఁడ నయితిని. <poem> {{left margin|5em}} కాచరే తాంతణే మనే హరజీ ఏ బాంధీ జేమ తాణే శేమ తేమ నీరే మనే లాగీ కటారీ ప్రేమ నీ.<ref>ఆ. నాదు యెడకు నాదినారాయణుఁడుసన్న ప్రేమతంతు వొండు వేసినాఁడు దానిఁ బూని యతఁడు తా లాగుకొలఁదిని నహహ, యతనిదాన నగుచునుంటి.</ref> </poem><noinclude><references/> {{c|334}}</noinclude> 1zgyii7tdaqymb1bcy2dn6djzax7yde 104 226596 582047 2026-09-27T02:10:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||12 స్వేదేశాగమనము}}</noinclude>మీరాబాయి చెప్పిన యీయుపమ యించుమించుగా నాయెడను సరిపడెను. పదుగురిలో పరమేశ్వరుఁ డున్నాఁడుకదా ! మిత్రుల మాటను తీసివేయ లేకపోతిని. మాట యిచ్చి సెలవు గొంటిని. నాకీతఱి నెక్కుడు సంబంధము నేటాలుతోనే. నేటాలులోని భారతీయులు నామీఁద ప్రేమామృతము కురిపించిరి. ఊరూర అభినందనపత్రములు; ఊరూర వెలగల కానుకలు. నేను 1899 సంవత్సరమున దేశమునకు వచ్చునపుడును కానుకలు దొరకెను. ఈతూరి ఆకానుకలు, ఆసభలు చూచి బెదరిపోయితిని. బంగారు వెండియుఁ గాక వజ్రములుకూడ. నే నీకానుకల నన్నిటిని స్వీకరింపఁ జెల్లునా? నేను వీనిని దీసికొనుచో డబ్బుతీసికొని లోకసేవ చేయలేదని అనుకొనఁదగునా? నాక్లయం ట్లిచ్చినవి కొన్ని మాత్రము కాక కడమవన్నియు లోకసేవ కొఱ కీఁబడినవే అయినను, నాచిత్తమున అవి క్లయంట్లిచ్చిన వనియు, ఇవి యితరు లిచ్చినవనియు భేదము లేదు. పెద్ద పెద్ద క్లయంట్లందఱును ఈసార్వజనికకార్యములకు సాయపడినవారే. ఈకానుకలలో ఏఁబదిగినీల బంగారుహార మొకటి కస్తురిబాయికి ఉద్దేశింపఁబడినది. అయినను అది నాచేసిన సేవకు ప్రతిఫలముగనే యీయఁబడియుండును. దాన దీనిని విడిపెట్టరాదు. ఒకనాఁడు రెండు గొప్పకానుకలు వచ్చెను. నాఁటిరేయి నేను పిచ్చివానివలె జాగరము చేసితిని. గదిలో నటునిటు ఊరక తిరుగుచుంటిని. ఏమి చేయను పాలుపోదు. వేలకొలఁధి రూపాయలు తీసికొనకుండుటా కష్టముగ నుండెను; పోనీ, తీసికొనుటా అది యంతకన్న కష్టముగనే యుండెను.<noinclude><references/> {{c|335}}</noinclude> 0iqif2ozlde0m06dzn3nw2oskeihe0l 104 226597 582049 2026-09-27T02:21:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>ఈకానుకలను నేను జీర్ణముచేసికొనవచ్చును గాని నా యాలు బిడ్డలు? వీరు ప్రజాసేవ కలవాటుపడిరి. సేవకు వెలయుండదని వీరికి ఎల్లపుడును నూఱిపోయుచుంటిని. నే నింటిలో వెలగలనగలు మొదలగు వాని నుంచుట మానుకొంటిని. ఇంటిలో మితజీవిక నానాఁటి కేర్పాటగుచుండెను. ఇట్టి స్థితిలో బంగారుగడియారములు, బంగారుగొలుసులు పెట్టుకొను టెటులు? వజ్రాలయుంగరములు తాల్చు టెటులు? అప్పటికే నగల వ్యామోహము కూడదని నేను చాటి చెప్పుచుంటిని. కావున ఈనగలు, ఈజవాహరీ తీసికొని నే నేమి చేయుదును? ఇంట వీని నుంచుకొనరాదని తుదకు నిశ్చయించితిని. ఫారసీ రుస్తుంజీ మొదలగువారిని ధర్మకర్తలఁగా నేర్పఱిచి పత్రము వ్రాసిపెట్టుకొని ప్రొద్దుననే ఆలుబిడ్డలతో సంప్రతించి యీబరువు దింపుకొన నిశ్చయించితిని. నాభార్య నొప్పించుట కష్టమని తెలియును. మఱి పిల్లల నొప్పించుటలో నేమియు కష్టము కలుగఁబోదని నాకు నమ్మకమే. కావుననే నాపక్షమున వాదింప వీరిని వకీళ్లఁగా నేర్పఱుచుకొంటిని. పిల్లలు వెంటనే ఒప్పుకొనిరి. 'మా కీనగలతో నేమియు ఉపయోగము లేదు. ఎవరివి వారి కిచ్చి వేయవలయునని మాయుద్దేశము. మఱి మనకు కావలసియున్నచో మనము చేయించుకొనలేమా?' అని వారనిరి. నాకు సంతోషము కలిగెను. 'అటులగుచో మీరు మీ అమ్మను ఒప్పింపఁగల రనుకొందు' నంటిని. ‘తప్పక, తప్పక. అది మాపని. ఈనగల అవసరము ఆమె కెందుకు? ఆమెకు కావలయునన్నచో మాకొఱకేకదా! మా కక్కఱలేదని మే మే యన్నచో నిఁక నామె యెటులు పట్టుపట్టఁగలదు?'<noinclude><references/> {{c|336}}</noinclude> t8quc9da4623c4lrh0z8u4pm93656tb 0 226598 582057 2026-09-27T03:35:07Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాలము (ఖగోళశాస్త్రానుసారము) | ముందరి = [[../కాలమాపనము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్స...' 582057 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాలము (ఖగోళశాస్త్రానుసారము) | ముందరి = [[../కాలమాపనము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=725 fromsection="725B" to=729 tosection="729A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] js4z879z8b53aaqirbcuj9zhjte7sjv 0 226599 582059 2026-09-27T03:40:32Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము) | ముందరి = [[../కాలము (ఖగోళశాస్త్రానుసారము)/]] | తదుపరి =...' 582059 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము) | ముందరి = [[../కాలము (ఖగోళశాస్త్రానుసారము)/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=729 fromsection="729B" to=735 tosection="735A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] ex765f6mqy4bud2rnewfgq6n36258da 0 226600 582060 2026-09-27T03:43:01Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాలాముఖము | ముందరి = [[../కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము)/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవ...' 582060 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాలాముఖము | ముందరి = [[../కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము)/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=735 fromsection="735B" to=736 tosection="736A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] sdcj6tl4i2ke7l3jao5x17ovcilwb9d 0 226601 582075 2026-09-27T07:38:22Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్బలము I | ముందరి = [[../కాలాముఖము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijn...' 582075 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్బలము I | ముందరి = [[../కాలాముఖము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=736 fromsection="736B" to=738 tosection="738A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] nhy2i4ln8hcr79usxjg0aaptjbx18hm 0 226602 582076 2026-09-27T07:40:07Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్బలము II | ముందరి = [[../కాల్బలము I/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijn...' 582076 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్బలము II | ముందరి = [[../కాల్బలము I/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=738 fromsection="738B" to=742 tosection="742A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] 6qky9dnt0cpetkyccxnr3i6aapm3ags 0 226603 582077 2026-09-27T07:42:02Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్షియా | ముందరి = [[../కాల్బలము II/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnan...' 582077 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్షియా | ముందరి = [[../కాల్బలము II/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=742 fromsection="742B" to=747 tosection="747A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] mr5sd0oeq5i0h9y3c0vcd934lhkunwm 582078 582077 2026-09-27T07:46:50Z Rajasekhar1961 50 Rajasekhar1961, పేజీ [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్షియా]] ను [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్డియా]] కు దారిమార్పు లేకుండా తరలించారు 582077 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్షియా | ముందరి = [[../కాల్బలము II/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=742 fromsection="742B" to=747 tosection="747A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] mr5sd0oeq5i0h9y3c0vcd934lhkunwm 582080 582078 2026-09-27T07:48:26Z Rajasekhar1961 50 582080 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాల్డియా | ముందరి = [[../కాల్బలము II/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=742 fromsection="742B" to=747 tosection="747A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] 48v0jrbs4ewvs6r4wuhb08dzeypkati 0 226604 582083 2026-09-27T07:52:20Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కావ్యాత్మ | ముందరి = [[../కాల్డియా/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnan...' 582083 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కావ్యాత్మ | ముందరి = [[../కాల్డియా/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=747 fromsection="747B" to=752 tosection="752A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] csgfiprnq0lvelbeugbzs3g1k4ez3et 0 226605 582084 2026-09-27T07:56:15Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు | ముందరి = [[../కావ్యాత్మ/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1...' 582084 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు | ముందరి = [[../కావ్యాత్మ/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=752 fromsection="752B" to=757 tosection="757A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] axijh29yfxgfkxi0p8irsupwpszojl9 582085 582084 2026-09-27T07:57:11Z Rajasekhar1961 50 582085 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు | ముందరి = [[../కావ్యాత్మ/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=752 fromsection="752B" to=756 tosection="756A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] ktv8k4tuxvq3jc9t8pz3y23wf0pejpe 582086 582085 2026-09-27T07:57:32Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 582086 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు | ముందరి = [[../కావ్యాత్మ/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=752 fromsection="752B" to=756 tosection="756A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] ezg6shzklhwqpf83h7v63fxjhhhcarp 0 226606 582087 2026-09-27T07:59:23Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు | ముందరి = [[../కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివర...' 582087 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు | ముందరి = [[../కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=756 fromsection="756B" to=761 tosection="761A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] tu1gzs1qwrmqsiv7wpzi43q5zbzv8c3 582088 582087 2026-09-27T08:00:41Z Rajasekhar1961 50 582088 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు | ముందరి = [[../కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1960 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=756 fromsection="756B" to=763 tosection="763A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] o8b7wrm6jzcc177gdg8hsepc95u3aa1 104 226607 582095 2026-09-27T08:36:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||12 స్వేదేశాగమనము}}</noinclude>కాని యీపని మొత్తము మీఁద మిగుల కష్టమని తెలియ నాయెను. “ఇవి మీకును అక్కఱలేకపోవచ్చును, మీపిల్లలకును, అక్కఱలేకపోవచ్చును. పిల్లలా ? ఎటు లాడించిన నటు లాడుదురు. అయితే నాకు పెట్టుకొనవలయునని యున్నదనుకొందురేమో? లేదు. కాని రేపు నాకోడండ్ర కక్కఱలేదా? మఱియు రేపటిమాట ఎవరి కెఱుక ? లోకు లింత ప్రేమతో నిచ్చిన వస్తువులను తిరిగి వారి కిచ్చివేయుట అప్రశస్తము.” ఈరీతిగావాగ్ధార ఆరంభమయి దీనితో అశ్రుధారయు వచ్చికలిసెను. పిల్ల లే చలింపకుండిరి; ఇఁక నేనా చలించువాడను? మెల్ల మెల్లగా నే నిటు లంటించితిని. “మొదట కుఱ్ఱలకు పెండ్లియే తరవాయి. పసితనమున వీరికి పెండ్లిండ్లు చేయముకదా! ఇఁక పెద్దవారయిన పిదప వారి పెండ్లిండ్లు వారే చేసికొందురు. అయినను నగనట్ర కావలయునను కోడండ్రను మనము వెతకవలయునా? ఒకవేళ కావలసియేవచ్చు నందము ; నే నెక్కడికి పాఱిపోవుదును ?" “ఆ, మీ సంగతి తెలియదా? నానగలఁగూడ ఒలిచి తీసికొన్న వారు కాదా మీరు! నన్నే పెట్టుకొననీయనిచో నిఁక కోడండ్రకు తప్పక పెట్టెదరు! కుఱ్ఱవాండ్ర నిప్పటినుండియే బైరాగులను చేసి పెట్టుచున్నారుకదా ! ఈనగలను నేను మరల నీయను. ఇంతియ కాక నాహారమున మీ కేమి హక్కు ? " “ఆ హారము నీవు చేసిన పనిఁజూచి యిచ్చిరా? నాచేసిన పనిఁజూచి యిచ్చిరా? ఒకమాట చెప్పు!” "పోనిండు! అటులే. మీరు చేయుచో నేను చేసినటులు కాదా? మిమ్ము రాత్రిందినములు నేను సేవించుటలేదా ? అది సేవ కాదోటు?<noinclude><references/> {{c|337}}</noinclude> 9hceebpwhe6fa88fs0wwo5aombyue8w 104 226608 582096 2026-09-27T08:45:57Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>ఇంటికి తీసికొనివచ్చిన అడ్డమైనవారికిని ఎముకలు విఱుగ పనిచేయట ఏమి యిది? ఇది యేమియు కాదా?” ఆ బాణములన్నియు వాఁడియైనవి. ఎన్నియో గ్రుచ్చుకొనుచునే యుండెను. కాని నగలు తిరుగ ఇప్పించుటకు నిశ్చితుఁడనై యుంటిని. తుదకు పెక్కుమాటలు జరిగిన తరువాత నెటులో ఒకటులు సమ్మతి పడిసితిని. 1896 మరియు 1901 సంవత్సరములందు వచ్చిన కానుకల నన్నిటిని త్రిప్పి యిచ్చివయిచితిమి. దీనికి దానపత్రము వ్రాసితిని. నా అనుమతితోఁ గాని, ధర్మకర్తల అనుమతితోఁ గాని ప్రజాసేవ కిది యుపయోగింపఁబడ వలయునను షరతుతో నీసొమ్మంతయు బాంకులో వేయఁబడెను. ప్రజాకార్యములకుధనము వలసినపుడు తఱుచు ఈధర్మమునుండి ధనము తీయవలయు ననుకొంటిని గాని దీనిని ముట్టకయే వలయుధనమును సమకూర్పఁ గలిగితిని. నేఁటికిని అది ఆపత్కోశరూపముగా నున్నది. అది యిటులు క్రమముగా వృద్ధియగుచున్నది. ఈ చేఁతకు నా కెన్నఁడును పశ్చాత్తాపము కలుగ లేదు. కాలము గడచిన కొలఁది కస్తురిబాయియు దీని యౌచిత్యము నెఱిఁగికొనఁ దొడంగెను. ఈ రీతిగా నేను పలు తెగల ప్రలోభనములనుండి తప్పుకొని పోయితిని. లోకసేవకున కెట్టి కానుక లేని వచ్చుఁ గాక : అవి యతని నిజవస్తువులు కాఁజాలవని నా నిశ్చితాభిప్రాయము.<noinclude><references/> {{c|338}}</noinclude> mixypcae1uz8wbbwtq1nwt7xhov3vsz 104 226609 582102 2026-09-27T11:34:56Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}13</p {{p|fs125}}మరల భారతదేశములో</p> {{Largeinitial|ఈ}}రీతిగా నేను దేశమునకు మరలితిని. దారిలో మారిషస్‌ రేవు తగిలెను. అచట నోడ చాలకాల మాఁగును. నే నచట దిగి చుట్టుప్రక్కలవారి స్థితిగతులు తెలిసికొంటిని. అచట నొకరేయి గవర్నరుగా రయిన చార్లెసు బ్రూసుగారికి అతిథి నయితిని. దేశమునకు క్రమ్మఱిన పిదప కొంచెముకాల మటునిటు తిరిగి గడపితిని. ఇది 1901 సంవత్సరమునాఁటి ముచ్చట. కలకత్తాలో అయేఁడు కాంగ్రెసు అధ్యక్షులు దిన్షా ఎడల్జి వాచా గారు. నేనును దానికి పోవలయు ననుకొనుచుంటిని. కాంగ్రెసు చూచుట నా కదే తొలిసారి. బొంబాయినుండి సర్ ఫిరోజిషా గా రెక్కివెడలినరైలులోనే నేనును వెళ్లితిని. దక్షిణ-ఆఫ్రికా విషయములు వీరితో ముచ్చటింపవలసియుండెను. వీరి పెట్టెలో ఒకస్టేషనుదాఁక అనుగమించుటకు నాకు నెలవాయెను. వారు ఒక పెట్టెను పుచ్చుకొనిరి. వారిరాజవైభవము, ఖర్చు కరామతు నాకు వాకపే. ఏర్పాటయిన స్టేషనులో వీరిపెట్టెలోనికి పోతిని. అపు డా పెట్టెలో దిన్షావాచాగారును, చిమన్‌లాల్ సెతల్వాడుగారును ఉండిరి. వీ రందఱు రాజనీతినిగూర్చి ముచ్చటించుకొనుచుండిరి. నన్నుఁ జూచి ఫిరోజిషాగారు “గాంధీ! నీపని అనుకూలముగా లేదు. నీతీర్మాన మామోదింపఁబడు ననుకొనుము. అయితే మొదట మనకు మనదేశములో నేమి హక్కు లున్నవి గనుక?<noinclude><references/> {{c|339}}</noinclude> p9lexull97i4h6tit1qt9o6wzrfsyp6 582103 582102 2026-09-27T11:35:10Z శ్రీరామమూర్తి 1517 582103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}13</p> {{p|fs125}}మరల భారతదేశములో</p> {{Largeinitial|ఈ}}రీతిగా నేను దేశమునకు మరలితిని. దారిలో మారిషస్‌ రేవు తగిలెను. అచట నోడ చాలకాల మాఁగును. నే నచట దిగి చుట్టుప్రక్కలవారి స్థితిగతులు తెలిసికొంటిని. అచట నొకరేయి గవర్నరుగా రయిన చార్లెసు బ్రూసుగారికి అతిథి నయితిని. దేశమునకు క్రమ్మఱిన పిదప కొంచెముకాల మటునిటు తిరిగి గడపితిని. ఇది 1901 సంవత్సరమునాఁటి ముచ్చట. కలకత్తాలో అయేఁడు కాంగ్రెసు అధ్యక్షులు దిన్షా ఎడల్జి వాచా గారు. నేనును దానికి పోవలయు ననుకొనుచుంటిని. కాంగ్రెసు చూచుట నా కదే తొలిసారి. బొంబాయినుండి సర్ ఫిరోజిషా గా రెక్కివెడలినరైలులోనే నేనును వెళ్లితిని. దక్షిణ-ఆఫ్రికా విషయములు వీరితో ముచ్చటింపవలసియుండెను. వీరి పెట్టెలో ఒకస్టేషనుదాఁక అనుగమించుటకు నాకు నెలవాయెను. వారు ఒక పెట్టెను పుచ్చుకొనిరి. వారిరాజవైభవము, ఖర్చు కరామతు నాకు వాకపే. ఏర్పాటయిన స్టేషనులో వీరిపెట్టెలోనికి పోతిని. అపు డా పెట్టెలో దిన్షావాచాగారును, చిమన్‌లాల్ సెతల్వాడుగారును ఉండిరి. వీ రందఱు రాజనీతినిగూర్చి ముచ్చటించుకొనుచుండిరి. నన్నుఁ జూచి ఫిరోజిషాగారు “గాంధీ! నీపని అనుకూలముగా లేదు. నీతీర్మాన మామోదింపఁబడు ననుకొనుము. అయితే మొదట మనకు మనదేశములో నేమి హక్కు లున్నవి గనుక?<noinclude><references/> {{c|339}}</noinclude> btjppam2il3e0fellwik07zc2f3olta 104 226610 582104 2026-09-27T11:45:02Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 582104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>మనదేశమున మనకు సత్తా లేనంతవఱకు ఉపనివేశములలో మనస్థితి బాగుపడవలె నన్న నెటులు బాగుపడును?” నేను స్తంభితుఁడ నయిపోతిని. చిమన్ లాల్ గారు గూడ వారితో నేకీభవించిరి. కాని దిన్షాగారు నాకేసి దయాదృష్టిఁ బఱపిరి. ఫిరోజిషాగారిచే నొప్పింపఁబ్రయత్నించితిని. వారు బొంబాయి కిరీటము లేని పాదుషా. అట్టివారిని నాబోఁటివాఁడా ఒప్పించుట! అంతటితో కాంగ్రెసులో ఈతీర్మాన మామోదింపఁబడును గదా యని సంతసించితిని. నా కుత్సాహము కలిగించుటకు వాచాగారు 'తీర్మానము తయారుచేసి నాకు చూపుట మంచిది' అనిరి. నేను ధన్యవాదములు చెప్పితిని. రెండవస్టేషనుకడ బండి యాఁగఁగ నే దిగి నా పెట్టెలోనికి వచ్చి కూరుచుంటిని. కలకత్తా చేరితిమి. నగరవాసులు, అధ్యక్షుఁడు మొదలగు నాయకులను మహావైభవముతో తీసికొని పోయిరి. నేనొక స్వచ్ఛంద సేవకుని బిలిచి, 'బస లెక్కడ?' అని అడిగితిని. అతఁడు నన్ను రిప్పన్ కాలేజికి తీసికొనిపోయెను. అచట పలు తెఱఁగుల ప్రతినిధులు కలరు. భాగ్యవశమున నేనున్న విభాగమునకే లోకమాన్యులును వేంచేసిరి. వా రొకదిన మాలస్యముగా దయచేసిరని నాకు గుర్తు. లోకమాన్యు లెచట నుందురో అచట నొక చిన్నదర్భారు జరుగుచునేయుండును. నేను చిత్రకారుఁడ నైతినేని శయ్యపైకూర్చున్న వారిని కూర్చున్నటులు లోకమాన్యుని చిత్రించియుందును. ఆచోటు, వారి యునికి మొదలగున వన్నియు అంతస్పష్టముగా గుర్తు<noinclude><references/> {{c|340}}</noinclude> pr86n5uzjvq664k7jam4yhddi01tdyt