వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి</title>
    <ns>2</ns>
    <id>20449</id>
    <revision>
      <id>583262</id>
      <parentid>577758</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు */</comment>
      <origin>583262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26674" sha1="azk6rf8aectuktm91uwewka9kf10jms" xml:space="preserve">నా పేరు శ్రీరామమూర్తి
[[దస్త్రం:Srirama murthy.jpg|thumb|శ్రీరామమూర్తి]]


==ఆర్కీవులోని మొత్తం తెలుగు పుస్తకాలు==
* [https://archive.org/details/digitallibraryindia?and%5B%5D=collection%3A%22digitallibraryindia%22&amp;and%5B%5D=languageSorter%3A%22Telugu%22 22,945 తెలుగు పుస్తకాలు వీక్షణల ప్రకారంగా.]


==వికీసోర్స్ గణాంకాలు==
* [https://tools.wmflabs.org/phetools/statistics.php అన్ని వికీసోర్సులలో తెలుగు వికీసోర్స్ స్థానం యొక్క విశ్లేషణ.]

¼ - ¾ 

½

== పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు==
* మొత్తం పుటలు=41990
* మొత్తం పుస్తకాలు=173

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!క్రమ సంఖ్య
!పుస్తకం పేరు
!పుటలు
!ఈ బుక్ 
|-
|1
|[[సూచిక:AndhraRachaitaluVol1.djvu|ఆంధ్రరచయితలు]]
|407
|ఉంది 
|-
|2
|[[సూచిక:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf|నాజీవితయాత్ర]] 
|830
|ఉంది
|-
|3
|[[సూచిక:AndhraKavulaCharitamuVol2.pdf|ఆంధ్ర కవులచరిత్రము]]
|268
|ఉంది
|-
|4
|[[సూచిక:DivyaDesaPrakasika.djvu|దివ్యదేశ ప్రకాశిక]]
|398
|ఉంది
|-
|5
|[[సూచిక:Kankanamu020631mbp.pdf|కంకణం]]
|26
|ఉంది
|-
|6
|[[సూచిక:SampurnaNeetiChandrikaPart1.pdf|సంపూర్ణ నీతిచంద్రిక]]
|104
|ఉంది
|-
|7
|[[సూచిక:Pranayamamu.pdf|ప్రాణాయామము]]
|134
|ఉంది
|-
|8
|[[సూచిక:GanapathiMuniCharitraSamgraham.djvu|గణపతిముని చరిత్ర]]
|135
|ఉంది
|-
|9
|[[సూచిక:Womeninthesmrtis026349mbp.pdf|స్మృతికాలపు స్త్రీలు]]
|220
|-
|10
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala.pdf|అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల]]
|276
|-
|11
|[[సూచిక:SamardaRamadasu.djvu|సమర్థ రామదాసు]]
|68
|ఉంది
|-
|12
|[[సూచిక:Nanakucharitra021651mbp.pdf|నానకు చరిత్ర]]
|131
|ఉంది
|-
|13
|[[సూచిక:Abraham Lincoln (Telugu).pdf|ఆబ్రహాము లింకను]]
|238
|ఉంది
|-
|14
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025903mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు]]
|137
|-
|15
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025958mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు-రెండవభాగము]]
|177
|-
|16
|[[సూచిక:Andrulasangikach025988mbp.pdf|ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర]]
|423
|ఉంది
|-
|17
|[[సూచిక:Srivemanayogijiv00unknsher.pdf|శ్రీవేమనయోగి జీవితము]]
|35
|ఉంది
|-
|18
|[[సూచిక:Vedhamu Venkataraya Shastrula Vari Jeevitha Charitra Sangrahamu.pdf|వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి జీవితచరిత్ర సంగ్రహము]]
|224
|ఉంది
|-
|19
|[[సూచిక:Chandamama 1947 07.pdf|చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక/సంపుటము 1/జూలై 1947]]
|52
|-
|20
|[[సూచిక:Aandhra deishamu videisha yaatrikulu.pdf|ఆంధ్రదేశము విదేశయాత్రికులు]]
|175
|-
|21
|[[సూచిక:Konda venkatappayya pantulu prathama bhaagamu.pdf|దేశభక్త కొండ వేంకటప్పయ్య పంతులు]]
|235
|ఉంది
|-
|22
|[[సూచిక:Andhra bhasha charitramu part 1.pdf|ఆంధ్ర భాషా చరిత్రము 1. వ భాగము]]
|450
|-
|23
|[[సూచిక:Aliya Rama Rayalu.pdf|అళియరామరాయలు]]
|245
|-
|24
|[[సూచిక:Bhaarata arthashaastramu (1958).pdf| భారత అర్థశాస్త్రము]]
| 453
|ఉంది
|-
|25
|[[సూచిక:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf|భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము]]
|87
|-
|26
|[[సూచిక:Adhunikarajyanga025633mbp.pdf|ఆధునిక రాజ్యాంగ సంస్థలు]]
|332
|-
|27
|[[సూచిక:ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు.pdf|ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు]]
|83
|-
|28
|[[  సూచిక:Ben'jaminu phraan'klinu jiivita charitramu.pdf|బెంజమిను ఫ్రాంక్లిను జీవితచరిత్రము]]
|145
|-
|29
|[[సూచిక:Aandruu kaarnegii, Telugu (1955).pdf|ఆండ్రూ కార్నెగీ (జీవితచరిత్ర)]]
|242
|-
|30
|[[సూచిక:Jeevasastra Samgrahamu.pdf|జీవశాస్త్ర సంగ్రహము]]
|370
|-
|31
|[[సూచిక:The Verses Of Vemana (1911).pdf|వేమన పద్యములు (సి. పి. బ్రౌన్)]]
|190
|-
|32
| [[సూచిక:2015.372412.Taataa-Charitramu.pdf|తాతాచరిత్రము]]
|180
|-
|33
|[[సూచిక:Sumitra Charitram Kandukuri Veeresalingam.pdf|సుమిత్ర చరిత్రమ్]]
|27
|ఉంది
|-
|34
|[[సూచిక:Bobbili yuddam natakam.pdf|బొబ్బిలియుద్ధనాటకము]]
|113
|-
|35
|[[సూచిక:PadabhamdhaParijathamu.djvu|పదబంధ పారిజాతము]]
|875
|-
|36
|[[సూచిక:2015.497290.chinnayasuuri-jiivitamu.pdf|చిన్నయసూరి జీవితము]]
|110
|-
|37
|[[సూచిక:Anandam Manishainavadu.pdf|ఆనందం మనిషైనవాడు]]
|71
|-
|38
|[[సూచిక:Apoorva Brahmacharya Prahasanamu - Kandukuri Veeresalingam.pdf|అపూర్వ బ్రహ్మచర్య ప్రహసనము]]
|29
|-
|39
|[[సూచిక:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf|ఆత్మచరిత్రము]]
|660
|-
|40
|[[సూచిక:Kumbharaana020881mbp.pdf|కుంభరాణా(మీరాబాయి)]]
|88
|-
|41
|[[సూచిక:2015.392383.Kavi-Kokila.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి - 3 : నాటకములు]]
|330
|-
|42
|[[సూచిక:Bilva Mangala, Sri Pada Kameswara Rao.pdf|బిల్వమంగళ]]
|122
|-
|43
|[[సూచిక:Sahitya Memamsa, Sripada Kameshwar Rao.pdf|సాహిత్య మీమాంస]]
|225
|-
|44
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala Dvitiiya Sanputa.pdf|అబలాసచిత్ర రత్నమాల, ద్వితీయ సంపుటము]]
|295
|-
|45
|[[సూచిక:Mana-Jeevithalu.pdf|మన జీవితాలు]]
|325
|-
|46
|[[సూచిక:2015.328360.Andhra-Mahaniyulu.pdf|ఆంధ్ర మహనీయులు]]
|80
|-
|47
|[[సూచిక:2015.329863.Vallabaipatel.pdf|వల్లభాయి పటేల్]]
|155
|-
|48
|[[సూచిక:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf|లిటిల్ మాస్టర్స్ సులభ వ్యాకరణము]]
|145
|ఉంది
|-
|49
|[[సూచిక:Jagattu-Jiivamu.pdf|జగత్తు - జీవము]]
|60
|-
|50
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|51
|[[సూచిక:Sweeya Charitramu VOLUME 01 Kandukuri Veeresalingam 1911 414 P 2020010023927.pdf|స్వీయ చరిత్రము-ప్రథమ భాగము]]
|380
|ఉంది
|-
|52
|[[సూచిక:Mahaapurushhula-jiivitamulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితములు]]
|385
|-
|53
|[[సూచిక:Bhagira Loya.djvu|భోగీరలోయ, ఇతరకథలు]]
|115
|-
|54
|[[సూచిక:Kavijeevithamulu.pdf|కవి జీవితములు]]
|690
|-
|55
|[[సూచిక:Sasi Kala, Adavi Bapiraju.pdf|శశికళ]]
|110
|-
|56
|[[సూచిక:2015.393685.Umar-Kayyam.pdf|ఉమర్ ఖయ్యామ్]]
|220
|-
|57
|[[సూచిక:Gona gannareddy, Adavi Bapiraju.pdf|గోన గన్నారెడ్డి]]
|320
|-
|58
|[[సూచిక:Kashi-Majili-Kathalu.pdf|కాశీ మజిలీ కథలు]]
|175
|-
|59
|[[సూచిక:సత్యశోధన.pdf|సత్యశోధన]]
|425
|-
|60
|[[సూచిక:Chandragupta-Chakravarti.pdf|చంద్రగుప్త చక్రవర్తి]]
|165
|-
|61
|[[సూచిక:English Journalismlo Toli Telugu Velugu Dampuru Narasayya.pdf|ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో తొలి తెలుగు వెలుగు - దంపూరి నరసయ్య]]
|190
|-
|62
|[[సూచిక:Maha-Purushula-Jeevitacaritramulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితచరిత్రములు (ప్రథమ సంపుటము)]]
|180
|-
|63
|[[సూచిక:MaharshulaCharitraluVol6.djvu|మహర్షుల చరిత్రలు, ఆరవ సంపుటము]]
|100
|-
|64
|[[సూచిక:నారాయణీయము.pdf|నారాయణీయము]]
|64
|-
|65
|[[సూచిక:Maharshula-Charitralu.firstpart.pdf|మహర్షుల చరిత్రలు (మొదటి భాగము)]]
|166
|-
|66
|[[సూచిక:మాటా మన్నన.pdf|మాటా మన్నన]]
|65
|-
|67
|[[సూచిక:దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర.pdf|దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర]]
|390
|-
|68
|[[సూచిక:ప్రపంచ చరిత్ర - మొదటి భాగము.pdf|ప్రపంచచరిత్ర మొదటి భాగము, 1]]
|108
|-
|69
|[[సూచిక:బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్రయుగము అను బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర దిగవల్లి వేంకటశివరావు.pdf|భారతదేశమున బ్రిటీష్ రాజతంత్ర యుగము అను బ్రిటీష్ ఇండియా చరిత్ర]]
|762
|-
|70
|[[సూచిక:Tikkana-Somayaji.pdf|తిక్కన సోమయాజి]]
|130
|-
|71
|[[సూచిక:Thimmarusumantri.pdf|తిమ్మరుసు మంత్రి]]
|160
|-
|72
|[[సూచిక:Parama yaugi vilaasamu (1928).pdf|పరమయోగి విలాసము]]
|685
|-
|73
|[[సూచిక:Venoba-Bhudanavudyamamu.pdf|వినోబా బూదాన వుద్యమము]]
|49
|-
|74
|[[సూచిక:Sri-Srinivasa-Ayengar.pdf|శ్రీమా౯ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]]
|160
|-
|75
|[[సూచిక:Jajimalli by Adivi Bapiraju.pdf|నరుడు మరియు జాజిమల్లి]]
|73
|-
|76
|[[సూచిక:హంసవింశతి.pdf|హంసవింశతి]]
|70
|-
|77
|[[సూచిక:హాస్యవల్లరి.pdf|హాస్యవల్లరి]]
|170
|-
|78
|[[సూచిక:సింహాసన ద్వాత్రింశిక (కొరవి గోపరాజు).pdf|సింహాసన ద్వాత్రింశిక]]
|53
|-
|79
|[[సూచిక:Saundarya-Lahari.pdf|సౌందర్యలహరి (వావిళ్ల 1929)]]
|75
|-
|80
|[[సూచిక:Andhra-Bhashabhushanamu.pdf|ఆంధ్రభాషాభూషణము]]
|63
|-
|81
|[[సూచిక:Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf|కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము]]
|322
|-
|82
|[[సూచిక:Tenaali-Raamakrishnakavi-Charitramu.pdf|తెనాలి రామకృష్ణకవి చరిత్రము]]
|70
|-
|83
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthamala3-Khandakavya.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, ఖండకావ్యములు]]
|310
|-
|84
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, వ్యాసములు]]
|270
|-
|85
|[[సూచిక:శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf|శ్రీరామాయణము, మొదటిసంపుటము]]
|570
|-
|86
|[[సూచిక:బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf|బసవపురాణము]]
|350
|-
|87
|[[సూచిక:Dvipada-basavapuraanamu.pdf|ద్విపద బసవపురాణము]]
|300
|-
|88
|[[సూచిక:Oka-Yogi-Atmakatha.pdf|ఒక యోగి ఆత్మకథ]]
|850
|-
|89
|[[సూచిక:తెలుగు వాక్యం.pdf|తెలుగు వాక్యం]]
|112
|-
|90
|[[సూచిక:Navanadhacharitra.pdf|నవనాథచరిత్ర]]
|308
|-
|91
|[[సూచిక:Kavijanaashrayamu-Chandashastramu.pdf|కవిజనాశ్రయము]]
|120
|-
|92
|[[సూచిక:Shrii-raamakrxshhna-suuktimuktaavali.pdf|శ్రీ రామకృష్ణ సూక్తిముక్తావళి]]
|400
|-
|93
|[[సూచిక:Naayakuraalu.Play.pdf|నాయకురాలు (పల్నాటి వీరచరిత్ర)]]
|130
|-
|94
|[[సూచిక:Rangun Rowdy Drama.pdf|రంగూన్‌ రౌడీ]]
|110
|-
|95
|[[సూచిక:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf|శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామయణ విమర్శము]]
|200
|-
|96
|[[సూచిక:Tenugutota.pdf|తెనుగు తోట]]
|40
|-
|97
|[[సూచిక:Prabhutvamu.pdf|ప్రభుత్వము]]
|110
|-
|98
|[[సూచిక:Manooshakti.pdf|మనోశక్తి]]
|55
|-
|99
|[[సూచిక:Ambati Venkanna Patalu -2015.pdf|అంబటి వెంకన్న పాటలు]]
|400
|-
|100
|[[సూచిక:Kaashii-Majilee-Kathalu-V10.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పదవభాగము]]
|420
|-
|101
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 8 Part Madhira Subbanna Deekshitulu 1937 415 P.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఎనిమిదవభాగము]]
|395
|-
|102
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -01.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మొదటిభాగము]]
|305
|-
|103
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -02.pdf|కాశీమజిలీకథలు, రెండవభాగము]]
|245
|-
|104
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 3 Part Madhira Subbanna Deekshitulu.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మూఁడవ భాగము]]
|300
|-
|105
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -09.pdf|కాశీమజిలీకథలు, తొమ్మిదవ భాగము]]
|299
|-
|106
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -04.pdf|కాశీమజిలీకథలు, 4వ భాగము]]
|321
|-
|107
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-05.pdf|కాశీమజిలీకథలు, అయిదవ భాగము]]
|330
|-
|108
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-06.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఆఱవ భాగము]]
|325
|-
|109
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -07.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఏడవ భాగము]]
|290
|-
|110
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-12.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పండ్రెండవ భాగము]]
|290
|-
|111
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ సంపుటం]]
|132
|-
|112
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ సంపుటం]]
|385
|-
|113
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ సంపుటం]]
|311
|-
|114
|[[సూచిక:Srikrishnudu-Choopina-Maargamu.pdf|శ్రీకృష్ణుడు చూపిన మార్గము]]
|150
|-
|115
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ సంపుటం]]
|380
|-
|116
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ సంపుటం]]
|180
|-
|117
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|118
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|119
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ సంపుటం]]
|179
|-
|120
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ సంపుటం]]
|600
|-
|121
|[[సూచిక:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf|బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|348
|-
|122
|[[సూచిక:పద్మపురాణము (మడికి సింగన).pdf|పద్మపురాణము]]
|300
|-
|123
|[[సూచిక:అనుభవసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).PDF|అనుభవసారము]]
|53
|-
|124
|[[సూచిక:చతుర్వేదసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).pdf|చతుర్వేదసారము]]
|150
|-
|125
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|126
|[[సూచిక:నారదీయపురాణము (అల్లాడు నృసింహకవి).pdf|నారదీయపురాణము]]
|192
|-
|127
|[[సూచిక:ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf|ఆంధ్రకామందకము]]
|254
|-
|128
|[[సూచిక:Vavilala Somayajulu Sahityam-2 Natakalu.pdf|వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 2]]
|550
|-
|129
|[[సూచిక:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Three.pdf|సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము మూడవ సంపుటము]]
|700
|-
|130
|[[సూచిక:రామాయణ విశేషములు.pdf|రామాయణ విశేషములు]]
|241
|-
|131
|[[సూచిక:Bala Neethi.pdf|బాలనీతి]]
|150
|-
|132
|[[సూచిక:Andhra Nataka Padya Pathanam Bhamidipati Kameswararao.pdf|ఆంధ్రనాటక పద్యపఠనం]]
|160
|-
|133
|[[సూచిక:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu|సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]]
|390
|-
|134
|[[సూచిక:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf|నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]]
|500
|-
|135
|[[సూచిక:Bharatiya Chitrakala (Telugu) By T.Rama Rao, 1930.pdf|భారతీయ చిత్రకళ]]
|230
|-
|136
|[[సూచిక:Garimellavyasalu019809mbp.pdf|గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు]]
|185
|-
|137
|[[సూచిక:Golakonda patrika sampadakeeyalu.pdf|గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు]]
|235
|-
|138
|[[సూచిక:దొంగాటకం.djvu|దొంగాటకం]]
|80
|-
|139
|[[సూచిక:Arya Katha Nidhi.pdf|ఆర్యకథానిధి]]
|330
|-
|140
|[[సూచిక:Kabir (TeluguBook).pdf|కబీరు]]
|24
|-
|141
|[[సూచిక:కృష్ణరాయ విజయము (1981).pdf|కృష్ణరాయ విజయము]]
|150
|-
|142
|[[సూచిక:ఓయూ సాహితి.pdf|ఓయూ సాహితి (వార్షిక సంచిక-2023)]]
|76
|-
|143
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.]]
|341
|-
|144
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.]]
|485
|-
|145
|[[సూచిక:సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసము.pdf|సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసమ]]
|89
|-
|146
|[[సూచిక:Anubhavalu Jnapakalunu by Sripada Subrahmanya Sastri.pdf|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను]]
|586
|-
|147
|[[సూచిక:Pillalu Bhasha Yela Nerchukontaru VBS JVV.pdf|పిల్లలు భాష ఎలా నేర్చుకొంటారు?]]
|113
|-
|148
|[[సూచిక:Srungaramaruka Kavyam By Veturi Prabhakara Sastry In Telugu.pdf|శృంగారామరుకావ్యము]]
|18
|-
|149
|[[సూచిక:Science Ela Putti Perigindhi VBS JVV.pdf|సైన్సు ఎలా పుట్టి పెరిగింది?]]
|60
|-
|150
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము తృతీయ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/తృతీయభాగము]]
| 296
|-
|151
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము నాలుగవ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/నాలుగవభాగము]]
|390
|-
|152
|[[సూచిక:Upanyaasapayoonidhi (1911).pdf|ఉపన్యాస పయోనిధి]]
|-
|153
|[[సూచిక:ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము).pdf|ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము)]]
|345
|-
|154
|[[సూచిక:Atma Vicharamu by Addanki Sitarama Sastri (1924).djvu|ఆత్మవిచారము, ఆత్మవిచారము (ఉత్తరభాగము)]]
|438
|-
|155
|[[సూచిక:అగస్త్యలింగశతకము తాడికొండ పూర్ణమల్లికార్జునఅయ్యవార్లంగారు 1935 110 P Ask01q124 హ్హు.pdf|అగస్త్యలింగ శతకము]]
|100
|-
|156
|[[సూచిక:VedantaRatnakaramu1919.pdf|వేదాంత రత్నాకరము]]
|28
|-
|157
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Rachanalu-8 Kathalu, Visalandhra.pdf|అడివి బాపిరాజు రచనలు–8; కథలు]]
|230
|-
|158
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Vol-1, Kinnera Art Theatrees.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం]]
|170
|-
|159
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Volume-2.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం, సంపుటి-2]]
|100
|-
|160
|[[సూచిక:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf|ధమ్మపదము]]
|150
|-
|161
|[[సూచిక:Sarada Lekhalu Vol 1.pdf|శారద లేఖలు, మొదటి సంపుటము]]
|222
|-
|162
|[[సూచిక:Cheppulu Kudutu Kudutu....pdf|చెప్పులు కుడుతూ కుడుతూ]]
|40
|-
|163
|[[సూచిక:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf|ఆర్యధర్మ ప్రత్యక్ష ఫలబోధిని]]
|190
|-
|164
|[[సూచిక:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf|ఆచార్య యస్వీ జోగారావు సాహితీ వరివస్య]]
|204
|-
|165
|[[సూచిక:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf|లక్ష్మణరాయ_వ్యాసావళి]]
|330
|-
|166
|[[సూచిక:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము]]
|400
|-
|167
|[[సూచిక:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu|ఆంధ్ర భగవద్గీత.]]
|146
|-
|168
|[[సూచిక:Annamacharya Charitra Peetika.pdf|అన్నమాచార్య చరిత్ర పీఠిక]]
|120
|-
|169
|[[సూచిక:Tolstoy Kathalu Volume 01 Tolstoy,(Tr)Bhamidipati Kameswararao 1957 124 P 2020010008959.pdf|టాల్ స్టాయి కథలు]]
|100
|-
|170
|[[సూచిక:నివేదిత.djvu|నివేదిత]]
|120
|-
|171
|[[సూచిక:Valluri Surya Narayana Rao Sviya Charitra ( Auto Biography) ( Telugu).djvu|వల్లూరి సూర్యనారాయణరావు స్వీయచరిత్ర]]
| 195
|-
|172
|[[సూచిక:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu|ఆత్మకథ]]
|430
|-
|173
|[[సూచిక:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu|ఆత్మకథ ప్రథమసంపుటము]]
|415
|}

== చిత్రం ==
{{Css image crop
|Image = DivyaDesaPrakasika.djvu
|Page = 30
|bSize = 378
|cWidth = 311
|cHeight = 477
|oTop = 45
|oLeft = 66
|Location = center
|Description = 
}}</text>
      <sha1>azk6rf8aectuktm91uwewka9kf10jms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583263</id>
      <parentid>583262</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు */</comment>
      <origin>583263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26719" sha1="pa3fytapc8zm9ev8yazmadu2pxh4xje" xml:space="preserve">నా పేరు శ్రీరామమూర్తి
[[దస్త్రం:Srirama murthy.jpg|thumb|శ్రీరామమూర్తి]]


==ఆర్కీవులోని మొత్తం తెలుగు పుస్తకాలు==
* [https://archive.org/details/digitallibraryindia?and%5B%5D=collection%3A%22digitallibraryindia%22&amp;and%5B%5D=languageSorter%3A%22Telugu%22 22,945 తెలుగు పుస్తకాలు వీక్షణల ప్రకారంగా.]


==వికీసోర్స్ గణాంకాలు==
* [https://tools.wmflabs.org/phetools/statistics.php అన్ని వికీసోర్సులలో తెలుగు వికీసోర్స్ స్థానం యొక్క విశ్లేషణ.]

¼ - ¾ 

½

== పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు==
* మొత్తం పుటలు=41990
* మొత్తం పుస్తకాలు=173

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!క్రమ సంఖ్య
!పుస్తకం పేరు
!పుటలు
!ఈ బుక్ 
|-
|1
|[[సూచిక:AndhraRachaitaluVol1.djvu|ఆంధ్రరచయితలు]]
|407
|ఉంది 
|-
|2
|[[సూచిక:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf|నాజీవితయాత్ర]] 
|830
|ఉంది
|-
|3
|[[సూచిక:AndhraKavulaCharitamuVol2.pdf|ఆంధ్ర కవులచరిత్రము]]
|268
|ఉంది
|-
|4
|[[సూచిక:DivyaDesaPrakasika.djvu|దివ్యదేశ ప్రకాశిక]]
|398
|ఉంది
|-
|5
|[[సూచిక:Kankanamu020631mbp.pdf|కంకణం]]
|26
|ఉంది
|-
|6
|[[సూచిక:SampurnaNeetiChandrikaPart1.pdf|సంపూర్ణ నీతిచంద్రిక]]
|104
|ఉంది
|-
|7
|[[సూచిక:Pranayamamu.pdf|ప్రాణాయామము]]
|134
|ఉంది
|-
|8
|[[సూచిక:GanapathiMuniCharitraSamgraham.djvu|గణపతిముని చరిత్ర]]
|135
|ఉంది
|-
|9
|[[సూచిక:Womeninthesmrtis026349mbp.pdf|స్మృతికాలపు స్త్రీలు]]
|220
|-
|10
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala.pdf|అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల]]
|276
|-
|11
|[[సూచిక:SamardaRamadasu.djvu|సమర్థ రామదాసు]]
|68
|ఉంది
|-
|12
|[[సూచిక:Nanakucharitra021651mbp.pdf|నానకు చరిత్ర]]
|131
|ఉంది
|-
|13
|[[సూచిక:Abraham Lincoln (Telugu).pdf|ఆబ్రహాము లింకను]]
|238
|ఉంది
|-
|14
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025903mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు]]
|137
|-
|15
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025958mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు-రెండవభాగము]]
|177
|-
|16
|[[సూచిక:Andrulasangikach025988mbp.pdf|ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర]]
|423
|ఉంది
|-
|17
|[[సూచిక:Srivemanayogijiv00unknsher.pdf|శ్రీవేమనయోగి జీవితము]]
|35
|ఉంది
|-
|18
|[[సూచిక:Vedhamu Venkataraya Shastrula Vari Jeevitha Charitra Sangrahamu.pdf|వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి జీవితచరిత్ర సంగ్రహము]]
|224
|ఉంది
|-
|19
|[[సూచిక:Chandamama 1947 07.pdf|చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక/సంపుటము 1/జూలై 1947]]
|52
|-
|20
|[[సూచిక:Aandhra deishamu videisha yaatrikulu.pdf|ఆంధ్రదేశము విదేశయాత్రికులు]]
|175
|-
|21
|[[సూచిక:Konda venkatappayya pantulu prathama bhaagamu.pdf|దేశభక్త కొండ వేంకటప్పయ్య పంతులు]]
|235
|ఉంది
|-
|22
|[[సూచిక:Andhra bhasha charitramu part 1.pdf|ఆంధ్ర భాషా చరిత్రము 1. వ భాగము]]
|450
|-
|23
|[[సూచిక:Aliya Rama Rayalu.pdf|అళియరామరాయలు]]
|245
|-
|24
|[[సూచిక:Bhaarata arthashaastramu (1958).pdf| భారత అర్థశాస్త్రము]]
| 453
|ఉంది
|-
|25
|[[సూచిక:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf|భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము]]
|87
|-
|26
|[[సూచిక:Adhunikarajyanga025633mbp.pdf|ఆధునిక రాజ్యాంగ సంస్థలు]]
|332
|-
|27
|[[సూచిక:ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు.pdf|ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు]]
|83
|-
|28
|[[  సూచిక:Ben'jaminu phraan'klinu jiivita charitramu.pdf|బెంజమిను ఫ్రాంక్లిను జీవితచరిత్రము]]
|145
|-
|29
|[[సూచిక:Aandruu kaarnegii, Telugu (1955).pdf|ఆండ్రూ కార్నెగీ (జీవితచరిత్ర)]]
|242
|-
|30
|[[సూచిక:Jeevasastra Samgrahamu.pdf|జీవశాస్త్ర సంగ్రహము]]
|370
|-
|31
|[[సూచిక:The Verses Of Vemana (1911).pdf|వేమన పద్యములు (సి. పి. బ్రౌన్)]]
|190
|-
|32
| [[సూచిక:2015.372412.Taataa-Charitramu.pdf|తాతాచరిత్రము]]
|180
|-
|33
|[[సూచిక:Sumitra Charitram Kandukuri Veeresalingam.pdf|సుమిత్ర చరిత్రమ్]]
|27
|ఉంది
|-
|34
|[[సూచిక:Bobbili yuddam natakam.pdf|బొబ్బిలియుద్ధనాటకము]]
|113
|-
|35
|[[సూచిక:PadabhamdhaParijathamu.djvu|పదబంధ పారిజాతము]]
|875
|-
|36
|[[సూచిక:2015.497290.chinnayasuuri-jiivitamu.pdf|చిన్నయసూరి జీవితము]]
|110
|-
|37
|[[సూచిక:Anandam Manishainavadu.pdf|ఆనందం మనిషైనవాడు]]
|71
|-
|38
|[[సూచిక:Apoorva Brahmacharya Prahasanamu - Kandukuri Veeresalingam.pdf|అపూర్వ బ్రహ్మచర్య ప్రహసనము]]
|29
|-
|39
|[[సూచిక:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf|ఆత్మచరిత్రము]]
|660
|-
|40
|[[సూచిక:Kumbharaana020881mbp.pdf|కుంభరాణా(మీరాబాయి)]]
|88
|-
|41
|[[సూచిక:2015.392383.Kavi-Kokila.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి - 3 : నాటకములు]]
|330
|-
|42
|[[సూచిక:Bilva Mangala, Sri Pada Kameswara Rao.pdf|బిల్వమంగళ]]
|122
|-
|43
|[[సూచిక:Sahitya Memamsa, Sripada Kameshwar Rao.pdf|సాహిత్య మీమాంస]]
|225
|-
|44
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala Dvitiiya Sanputa.pdf|అబలాసచిత్ర రత్నమాల, ద్వితీయ సంపుటము]]
|295
|-
|45
|[[సూచిక:Mana-Jeevithalu.pdf|మన జీవితాలు]]
|325
|-
|46
|[[సూచిక:2015.328360.Andhra-Mahaniyulu.pdf|ఆంధ్ర మహనీయులు]]
|80
|-
|47
|[[సూచిక:2015.329863.Vallabaipatel.pdf|వల్లభాయి పటేల్]]
|155
|-
|48
|[[సూచిక:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf|లిటిల్ మాస్టర్స్ సులభ వ్యాకరణము]]
|145
|ఉంది
|-
|49
|[[సూచిక:Jagattu-Jiivamu.pdf|జగత్తు - జీవము]]
|60
|-
|50
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|51
|[[సూచిక:Sweeya Charitramu VOLUME 01 Kandukuri Veeresalingam 1911 414 P 2020010023927.pdf|స్వీయ చరిత్రము-ప్రథమ భాగము]]
|380
|ఉంది
|-
|52
|[[సూచిక:Mahaapurushhula-jiivitamulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితములు]]
|385
|-
|53
|[[సూచిక:Bhagira Loya.djvu|భోగీరలోయ, ఇతరకథలు]]
|115
|-
|54
|[[సూచిక:Kavijeevithamulu.pdf|కవి జీవితములు]]
|690
|-
|55
|[[సూచిక:Sasi Kala, Adavi Bapiraju.pdf|శశికళ]]
|110
|-
|56
|[[సూచిక:2015.393685.Umar-Kayyam.pdf|ఉమర్ ఖయ్యామ్]]
|220
|-
|57
|[[సూచిక:Gona gannareddy, Adavi Bapiraju.pdf|గోన గన్నారెడ్డి]]
|320
|-
|58
|[[సూచిక:Kashi-Majili-Kathalu.pdf|కాశీ మజిలీ కథలు]]
|175
|-
|59
|[[సూచిక:సత్యశోధన.pdf|సత్యశోధన]]
|425
|-
|60
|[[సూచిక:Chandragupta-Chakravarti.pdf|చంద్రగుప్త చక్రవర్తి]]
|165
|-
|61
|[[సూచిక:English Journalismlo Toli Telugu Velugu Dampuru Narasayya.pdf|ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో తొలి తెలుగు వెలుగు - దంపూరి నరసయ్య]]
|190
|-
|62
|[[సూచిక:Maha-Purushula-Jeevitacaritramulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితచరిత్రములు (ప్రథమ సంపుటము)]]
|180
|-
|63
|[[సూచిక:MaharshulaCharitraluVol6.djvu|మహర్షుల చరిత్రలు, ఆరవ సంపుటము]]
|100
|-
|64
|[[సూచిక:నారాయణీయము.pdf|నారాయణీయము]]
|64
|-
|65
|[[సూచిక:Maharshula-Charitralu.firstpart.pdf|మహర్షుల చరిత్రలు (మొదటి భాగము)]]
|166
|-
|66
|[[సూచిక:మాటా మన్నన.pdf|మాటా మన్నన]]
|65
|-
|67
|[[సూచిక:దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర.pdf|దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర]]
|390
|-
|68
|[[సూచిక:ప్రపంచ చరిత్ర - మొదటి భాగము.pdf|ప్రపంచచరిత్ర మొదటి భాగము, 1]]
|108
|-
|69
|[[సూచిక:బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్రయుగము అను బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర దిగవల్లి వేంకటశివరావు.pdf|భారతదేశమున బ్రిటీష్ రాజతంత్ర యుగము అను బ్రిటీష్ ఇండియా చరిత్ర]]
|762
|-
|70
|[[సూచిక:Tikkana-Somayaji.pdf|తిక్కన సోమయాజి]]
|130
|-
|71
|[[సూచిక:Thimmarusumantri.pdf|తిమ్మరుసు మంత్రి]]
|160
|-
|72
|[[సూచిక:Parama yaugi vilaasamu (1928).pdf|పరమయోగి విలాసము]]
|685
|-
|73
|[[సూచిక:Venoba-Bhudanavudyamamu.pdf|వినోబా బూదాన వుద్యమము]]
|49
|-
|74
|[[సూచిక:Sri-Srinivasa-Ayengar.pdf|శ్రీమా౯ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]]
|160
|-
|75
|[[సూచిక:Jajimalli by Adivi Bapiraju.pdf|నరుడు మరియు జాజిమల్లి]]
|73
|-
|76
|[[సూచిక:హంసవింశతి.pdf|హంసవింశతి]]
|70
|-
|77
|[[సూచిక:హాస్యవల్లరి.pdf|హాస్యవల్లరి]]
|170
|-
|78
|[[సూచిక:సింహాసన ద్వాత్రింశిక (కొరవి గోపరాజు).pdf|సింహాసన ద్వాత్రింశిక]]
|53
|-
|79
|[[సూచిక:Saundarya-Lahari.pdf|సౌందర్యలహరి (వావిళ్ల 1929)]]
|75
|-
|80
|[[సూచిక:Andhra-Bhashabhushanamu.pdf|ఆంధ్రభాషాభూషణము]]
|63
|-
|81
|[[సూచిక:Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf|కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము]]
|322
|-
|82
|[[సూచిక:Tenaali-Raamakrishnakavi-Charitramu.pdf|తెనాలి రామకృష్ణకవి చరిత్రము]]
|70
|-
|83
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthamala3-Khandakavya.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, ఖండకావ్యములు]]
|310
|-
|84
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, వ్యాసములు]]
|270
|-
|85
|[[సూచిక:శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf|శ్రీరామాయణము, మొదటిసంపుటము]]
|570
|-
|86
|[[సూచిక:బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf|బసవపురాణము]]
|350
|-
|87
|[[సూచిక:Dvipada-basavapuraanamu.pdf|ద్విపద బసవపురాణము]]
|300
|-
|88
|[[సూచిక:Oka-Yogi-Atmakatha.pdf|ఒక యోగి ఆత్మకథ]]
|850
|-
|89
|[[సూచిక:తెలుగు వాక్యం.pdf|తెలుగు వాక్యం]]
|112
|-
|90
|[[సూచిక:Navanadhacharitra.pdf|నవనాథచరిత్ర]]
|308
|-
|91
|[[సూచిక:Kavijanaashrayamu-Chandashastramu.pdf|కవిజనాశ్రయము]]
|120
|-
|92
|[[సూచిక:Shrii-raamakrxshhna-suuktimuktaavali.pdf|శ్రీ రామకృష్ణ సూక్తిముక్తావళి]]
|400
|-
|93
|[[సూచిక:Naayakuraalu.Play.pdf|నాయకురాలు (పల్నాటి వీరచరిత్ర)]]
|130
|-
|94
|[[సూచిక:Rangun Rowdy Drama.pdf|రంగూన్‌ రౌడీ]]
|110
|-
|95
|[[సూచిక:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf|శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామయణ విమర్శము]]
|200
|-
|96
|[[సూచిక:Tenugutota.pdf|తెనుగు తోట]]
|40
|-
|97
|[[సూచిక:Prabhutvamu.pdf|ప్రభుత్వము]]
|110
|-
|98
|[[సూచిక:Manooshakti.pdf|మనోశక్తి]]
|55
|-
|99
|[[సూచిక:Ambati Venkanna Patalu -2015.pdf|అంబటి వెంకన్న పాటలు]]
|400
|-
|100
|[[సూచిక:Kaashii-Majilee-Kathalu-V10.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పదవభాగము]]
|420
|-
|101
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 8 Part Madhira Subbanna Deekshitulu 1937 415 P.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఎనిమిదవభాగము]]
|395
|-
|102
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -01.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మొదటిభాగము]]
|305
|-
|103
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -02.pdf|కాశీమజిలీకథలు, రెండవభాగము]]
|245
|-
|104
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 3 Part Madhira Subbanna Deekshitulu.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మూఁడవ భాగము]]
|300
|-
|105
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -09.pdf|కాశీమజిలీకథలు, తొమ్మిదవ భాగము]]
|299
|-
|106
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -04.pdf|కాశీమజిలీకథలు, 4వ భాగము]]
|321
|-
|107
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-05.pdf|కాశీమజిలీకథలు, అయిదవ భాగము]]
|330
|-
|108
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-06.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఆఱవ భాగము]]
|325
|-
|109
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -07.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఏడవ భాగము]]
|290
|-
|110
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-12.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పండ్రెండవ భాగము]]
|290
|-
|111
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ సంపుటం]]
|132
|-
|112
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ సంపుటం]]
|385
|-
|113
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ సంపుటం]]
|311
|-
|114
|[[సూచిక:Srikrishnudu-Choopina-Maargamu.pdf|శ్రీకృష్ణుడు చూపిన మార్గము]]
|150
|-
|115
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ సంపుటం]]
|380
|-
|116
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ సంపుటం]]
|180
|-
|117
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|118
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|119
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ సంపుటం]]
|179
|-
|120
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ సంపుటం]]
|600
|-
|121
|[[సూచిక:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf|బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|348
|-
|122
|[[సూచిక:పద్మపురాణము (మడికి సింగన).pdf|పద్మపురాణము]]
|300
|-
|123
|[[సూచిక:అనుభవసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).PDF|అనుభవసారము]]
|53
|-
|124
|[[సూచిక:చతుర్వేదసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).pdf|చతుర్వేదసారము]]
|150
|-
|125
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|126
|[[సూచిక:నారదీయపురాణము (అల్లాడు నృసింహకవి).pdf|నారదీయపురాణము]]
|192
|-
|127
|[[సూచిక:ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf|ఆంధ్రకామందకము]]
|254
|-
|128
|[[సూచిక:Vavilala Somayajulu Sahityam-2 Natakalu.pdf|వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 2]]
|550
|-
|129
|[[సూచిక:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Three.pdf|సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము మూడవ సంపుటము]]
|700
|-
|130
|[[సూచిక:రామాయణ విశేషములు.pdf|రామాయణ విశేషములు]]
|241
|-
|131
|[[సూచిక:Bala Neethi.pdf|బాలనీతి]]
|150
|-
|132
|[[సూచిక:Andhra Nataka Padya Pathanam Bhamidipati Kameswararao.pdf|ఆంధ్రనాటక పద్యపఠనం]]
|160
|-
|133
|[[సూచిక:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu|సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]]
|390
|-
|134
|[[సూచిక:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf|నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]]
|500
|-
|135
|[[సూచిక:Bharatiya Chitrakala (Telugu) By T.Rama Rao, 1930.pdf|భారతీయ చిత్రకళ]]
|230
|-
|136
|[[సూచిక:Garimellavyasalu019809mbp.pdf|గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు]]
|185
|-
|137
|[[సూచిక:Golakonda patrika sampadakeeyalu.pdf|గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు]]
|235
|-
|138
|[[సూచిక:దొంగాటకం.djvu|దొంగాటకం]]
|80
|-
|139
|[[సూచిక:Arya Katha Nidhi.pdf|ఆర్యకథానిధి]]
|330
|-
|140
|[[సూచిక:Kabir (TeluguBook).pdf|కబీరు]]
|24
|-
|141
|[[సూచిక:కృష్ణరాయ విజయము (1981).pdf|కృష్ణరాయ విజయము]]
|150
|-
|142
|[[సూచిక:ఓయూ సాహితి.pdf|ఓయూ సాహితి (వార్షిక సంచిక-2023)]]
|76
|-
|143
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.]]
|341
|-
|144
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.]]
|485
|-
|145
|[[సూచిక:సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసము.pdf|సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసమ]]
|89
|-
|146
|[[సూచిక:Anubhavalu Jnapakalunu by Sripada Subrahmanya Sastri.pdf|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను]]
|586
|-
|147
|[[సూచిక:Pillalu Bhasha Yela Nerchukontaru VBS JVV.pdf|పిల్లలు భాష ఎలా నేర్చుకొంటారు?]]
|113
|-
|148
|[[సూచిక:Srungaramaruka Kavyam By Veturi Prabhakara Sastry In Telugu.pdf|శృంగారామరుకావ్యము]]
|18
|-
|149
|[[సూచిక:Science Ela Putti Perigindhi VBS JVV.pdf|సైన్సు ఎలా పుట్టి పెరిగింది?]]
|60
|-
|150
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము తృతీయ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/తృతీయభాగము]]
| 296
|-
|151
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము నాలుగవ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/నాలుగవభాగము]]
|390
|-
|152
|[[సూచిక:Upanyaasapayoonidhi (1911).pdf|ఉపన్యాస పయోనిధి]]
|-
|153
|[[సూచిక:ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము).pdf|ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము)]]
|345
|-
|154
|[[సూచిక:Atma Vicharamu by Addanki Sitarama Sastri (1924).djvu|ఆత్మవిచారము, ఆత్మవిచారము (ఉత్తరభాగము)]]
|438
|-
|155
|[[సూచిక:అగస్త్యలింగశతకము తాడికొండ పూర్ణమల్లికార్జునఅయ్యవార్లంగారు 1935 110 P Ask01q124 హ్హు.pdf|అగస్త్యలింగ శతకము]]
|100
|-
|156
|[[సూచిక:VedantaRatnakaramu1919.pdf|వేదాంత రత్నాకరము]]
|28
|-
|157
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Rachanalu-8 Kathalu, Visalandhra.pdf|అడివి బాపిరాజు రచనలు–8; కథలు]]
|230
|-
|158
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Vol-1, Kinnera Art Theatrees.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం]]
|170
|-
|159
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Volume-2.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం, సంపుటి-2]]
|100
|-
|160
|[[సూచిక:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf|ధమ్మపదము]]
|150
|-
|161
|[[సూచిక:Sarada Lekhalu Vol 1.pdf|శారద లేఖలు, మొదటి సంపుటము]]
|222
|-
|162
|[[సూచిక:Cheppulu Kudutu Kudutu....pdf|చెప్పులు కుడుతూ కుడుతూ]]
|40
|-
|163
|[[సూచిక:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf|ఆర్యధర్మ ప్రత్యక్ష ఫలబోధిని]]
|190
|-
|164
|[[సూచిక:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf|ఆచార్య యస్వీ జోగారావు సాహితీ వరివస్య]]
|204
|-
|165
|[[సూచిక:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf|లక్ష్మణరాయ_వ్యాసావళి]]
|330
|-
|166
|[[సూచిక:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము]]
|400
|-
|167
|[[సూచిక:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu|ఆంధ్ర భగవద్గీత.]]
|146
|-
|168
|[[సూచిక:Annamacharya Charitra Peetika.pdf|అన్నమాచార్య చరిత్ర పీఠిక]]
|120
|-
|169
|[[సూచిక:Tolstoy Kathalu Volume 01 Tolstoy,(Tr)Bhamidipati Kameswararao 1957 124 P 2020010008959.pdf|టాల్ స్టాయి కథలు]]
|100
|-
|170
|[[సూచిక:నివేదిత.djvu|నివేదిత]]
|120
|-
|171
|[[సూచిక:Valluri Surya Narayana Rao Sviya Charitra ( Auto Biography) ( Telugu).djvu|వల్లూరి సూర్యనారాయణరావు స్వీయచరిత్ర]]
| 195
|-
|172
|[[సూచిక:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu|ఆత్మకథ, ద్వితీయసంపుటము]]
|430
|-
|173
|[[సూచిక:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu|ఆత్మకథ, ప్రథమసంపుటము]]
|415
|}

== చిత్రం ==
{{Css image crop
|Image = DivyaDesaPrakasika.djvu
|Page = 30
|bSize = 378
|cWidth = 311
|cHeight = 477
|oTop = 45
|oLeft = 66
|Location = center
|Description = 
}}</text>
      <sha1>pa3fytapc8zm9ev8yazmadu2pxh4xje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120225</id>
    <revision>
      <id>583248</id>
      <parentid>376811</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T21:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5337" sha1="37lg2sy1c5qlgtf7unhjbzpt4r0r1d5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh||నరసభూపాలీయము. ఆ. 5|77}}&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;దృష్టాంతమును సహోక్తియు నిదర్శనప్రతీ, పము వ్యతిరేకంబు ప్రబలు భిన్న
సామ్యము ల్రూపక సందేహ పరిణామ, ములు భ్రాంతిమదపహ్నుతులు నభిన్న&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సామ్యధర్మంబు లుల్లేఖసంగతముగ, నుపమయుపమేయకోపమయును ననన్వ
యంబు స్మరణంబుఁ దలఁప భేదావిభేద, సహితసాధర్మ్యగుణవిశిష్టములు మఱియు.&lt;/poem&gt;|ref=4}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అతిశయోక్త్యుత్ప్రేక్ష లధ్యనసితమూల, లొగి విభావనవిశేషోక్తి విషమ
ములు నసంగతిచిత్రముల తగ్గుణానోన్య, ములు భావికవిశేషములు విరోధ
జన్యము ల్వ్యాఘాతసహితంబు గాఁగ స, ముచ్చయంబు వికల్పముఁ బరిసంఖ్య
మలయథాసంఖ్య మర్థాపత్తిపర్యాయ, భవములు పరివృత్తి ప్రత్యనీక&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;తద్గుణసమాధులు వినోక్త్యుదాత్తసమము, లును స్వభావోక్తి లోకవర్తనభవములు
గరిమ ననుమానకావ్యలింగములు తర్క, జంబు లర్ధాంతరన్యాససంగతముగ.&lt;/poem&gt;|ref=5}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కారణమాలికై కావళీసారమా, లాదీపకంబు లుల్లసితశృంఖ
లావిచిత్రత్వమూలములు వ్యాజోక్తివ, క్రోక్తి మీలన మపహ్నుతిభవములు
పరఁగు సమాసోక్తిపరికరంబులు విశే, షణజాతచాతుర్యసంభవములు
కడమశ్లేషాద్యలంకారము ల్పూర్వోది, తన్యాయనిరపేక్షతాయతంబు&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;లీయలంకారముల కెల్ల నిలఁ బ్రధాన, మైనయుపమయ ముందుగా ననువు కొల్పి
యొకటి కొకటికి భేదము ల్ప్రకటములుగ, సరవి నెఱిఁగింతు లక్ష్మలక్ష్యమ్ము లెలమి.&lt;/poem&gt;|ref=6}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఉత్ప్రేక్షవలె నసిద్ధోపమ కా కన, న్వయముకైవడి నభిన్నంబు గాక
హీనోపమయుఁబోలె నిల నహృద్యము గాక, యుపమాన మనఘ మై యుండెనేని
శ్లేషంబువలెఁ బదక్లిష్టమాత్రము గాక , సార్థ మై యల రూపకాదులక్రియ
వ్యంగ్యంబు గాక సామ్యము వాచ్య మగు నేని, యౌపమ్యము ప్రతీప మట్లు తలఁపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;గ్రమవిపర్యాససహితంబు గాక యున్న, నలరు నుపమేయకోపమ యట్లు సామ్య
ధర్మ మిరుమాఱు వరుసలఁ దడవకున్న, నుపమ యగుదీనిభేదంబు లుగ్గడింతు.&lt;/poem&gt;|ref=7}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ఒనరు నది పూర్ణయును లుప్తయును ననంగ, నందు నుపమాన ముపమేయ మలరు సమత
సామ్యవాచకమును గూర్పఁ జాలుఁ బూర్ణ, కొన్నికడ మైనలుప్త యై కొమరు మిగులు.&lt;/poem&gt;|ref=8}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అందు నుభయాఖ్య యగుఁ బూర్ణ యార్థి శ్రౌతి, యనఁగ రఘురామసన్నిభుఁ డనెడిచోట
నార్థి కందర్పుఁడునుబోలె నలరుచుండు, నధిపుఁ డనుచోట శ్రౌతి యై యతిశయిల్లు.&lt;/poem&gt;|ref=9}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ధరయం దార్థియుఁ ద్రివిధాం, తర మయ్యె సమాసవాక్యతద్థితగత యై
తిరముగ వాక్యసమాసా, చరణంబుల ద్వివిధ యగుచు శ్రౌతముఁ దనరున్.&lt;/poem&gt;|ref=10}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>37lg2sy1c5qlgtf7unhjbzpt4r0r1d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120226</id>
    <revision>
      <id>583259</id>
      <parentid>376813</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="91otiwswo4ds0fm1ev9ubx6eaigk7ny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh|78|కావ్యాలంకారసంగ్రహము|}}&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అల తద్ధితములయందుం, దెలియ వతిప్రత్యయంబు తెలుఁగున లేమిం
గలిగినకల్పప్ప్రత్యయ, మలరుచు నయ్యార్థియంద యది గనుపట్టున్.&lt;/poem&gt;|ref=11}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కావునఁ బూర్ణపంచవిధ కన్గొన లుప్తయు సామ్యధర్మ మీ
క్షావిధిఁ గూర్ప కున్నయెడ శ్రౌతియు నార్థియునై యథోక్తసం
భావనవాక్యయుక్తము సమస్తయు వాక్యసమాసతద్ధిత
శ్రీవిశదాత్మయై ధరణిఁ జెన్నగుసాయకసంఖ్య నె ట్లనన్.&lt;/poem&gt;|ref=12}}
{{p|al|fwb}}సమాసగతపూర్ణార్థి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈవియుఁ జల్లదనంబును, గేవలసౌందర్యగుణము గిఱికొనఁగఁ గళా
భావుకుఁ డైననృసింహ, క్ష్మావల్లభుఁ డమరుఁ బూర్ణచంద్రోపముఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=13}} 
{{p|al|fwb}}వాక్యగతపూర్ణార్థి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వెలయు జవరాండ్రు తలఁపుల, వలపును నిలుపఁగఁ జాలు వరరూపమునం
జెలఁగుచు నృసింహుఁ డలరుల, విలుకానికి సాటి యయ్యె విశ్రుతలీలన్.&lt;/poem&gt;|ref=14}} 
{{p|al|fwb}}తద్ధితగతపూర్ణార్థి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఏయెడల నియ్యనియ్యం, గాయలు గాచిన నృసింహుకర మర్థులకుం
బాయని వడ్క ఫలించుచు, నాయతగతిఁ గల్పకల్ప మై విలసిల్లున్.&lt;/poem&gt;|ref=15}} 
{{p|al|fwb}}వాక్యగతపూర్ణశ్రౌతి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;దివియును భువియు భుజంగమ, భువనంబును నిండి విమలభూరిప్రభతో
దివిజేంద్రతటినియో యన, నవిరళగతిఁ బొల్చు నీదుయశము నృసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=16}}
{{p|al|fwb}}సమాసగతపూర్ణశ్రౌతి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కరముల శంఖము చక్రము, నిరవుగ నురమందుఁ జెంది యిందిర దనరన్
హరివలె వెలయుదు వౌరా, వరసాహసయోబరాజు నరసింహనృపా.&lt;/poem&gt;|ref=17}} 
{{p|al|fwb}}పంచవిధానుపాత్తధర్మలుప్తోపములు —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నీదోఃఖడ్గమహీంద్రుఁడో యనఁ దగు న్నీదివ్యతేజోభరం
బాదిత్యుండునుబోలెఁ బొల్చు భవదీయాలాపము ల్వల్లకీ
నాదబ్రహ్మము సాటి నీకరము మందాగోపమానంబు నీ
ప్రాదుర్భావము భవాభ్యుదయకల్పం బౌ నృసింహాధిపా.&lt;/poem&gt;|ref=18}}
{{p|al|fwb}}అనుపాత్తోపమానలుప్త —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జలదంబుగతి నిచ్చి వెలవెలఁ బాఱక, కలశాంబునిధిరీతిఁ గసరుకొనక
యీగిమ్రాన్వలె ఫలం బిడి జిగి దప్పక, సురభికైవడిఁ గొలు వరసి యీక
కమలారివలె నిచ్చి క్రమ్మఱఁ గైకోక, బలిమాడ్కి నర్ధిచే భంగపడక
దండాంశుసుతుపోల్కిఁ గుండమార్పులు గాక, వాసవమణిభాతిఁ ద్రాసమంద&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొసఁగ నేర్తువు యాచకవ్యూహమునకు, భూనుతానూనదానవిద్యానిరూఢి
బొసఁగ నీతోడ నెవ్వానిఁ బోల్పవచ్చు, సరసగుణహార యోబయనరసధీర.&lt;/poem&gt;|ref=19}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91otiwswo4ds0fm1ev9ubx6eaigk7ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120227</id>
    <revision>
      <id>583267</id>
      <parentid>376822</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T02:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4835" sha1="jw9o58ut3bdnyb0ahtevwe2tvyxlib5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh||నరసభూపాలీయము. ఆ. 5|79}}&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}అనుపాత్తవాచకలుప్త —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;దర్పితాహికనృపోత్తములు ని న్నెదిరింపఁ, గలరె ధీరోత్తమగండబిరుద
విమతకీర్తిప్రతాపములు నీచే సమ, కట్టునే యుభయరగండబిరుద
యరివధూతాటంకగరిమంబు నీచేతఁ, గలుగునే గండభేరుండబిరుద
పరిపంథిగంధసింధురపంక్తి నీమ్రోల, నుండునే గండభేరుండబిరుద&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;యరుణపరిణతధామ రామాభిరామ, రామణీయకనిర్జితప్రసవబాణ
బాణసాహిత్యపరిపాకపాకవైరి, విభవసౌభాగ్య యోబభూవిభునృసింహ.&lt;/poem&gt;|ref=20}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అరుణపరిణతధామ రామాభిరామ, యనెడిచో భానుకైవడి నలరుకాంతి
పంక్తి గలవాఁడు రామునిపగిదిఁ బొల్చు, వాఁడు ననువాచకం బవివక్షితంబు.&lt;/poem&gt;|ref=21}} 
{{p|al|fwb}}అనుపాత్తవాచకధర్మోపాదానలుప్త —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఇటు బేసితేజీల నెనయు మిన్నులతేరి, జోదు పుట్టినకొండఁ జూచినాఁడ
నిటు నేల జేజేల కెఱుకైనచెంగావి, సుదసంజఁ దగుకొండఁ జూచినాఁడ
నిటు కోడెరౌతు మైనిడ్డ సొమ్ములమేఁత, సొంపు లీనెడుకొండఁ జూచినాఁడ
నిటు నల్లదేవరయింట నంటినతెల్ల, జోటివా యన కొండఁ జూచినాఁడ&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నిందు నందును నీతోడియీడువానిఁ, గడకతోఁ గానఁగానను గాన ననుచు
నిక్క మేబాసకైనను నిల్చువాఁడ, నరనుతాటోప యోబయనరసభూప.&lt;/poem&gt;|ref=22}} 
{{p|al|fwb}}అనుపాత్తవాచకధర్మోపమానలుప్త —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;మహితప్రాభవమానధుర్యమితవాఙ్మర్యాదమీనాంకవి
గ్రహముఖ్యాన్వయమూర్తిశౌర్యరసమేఘత్యాగమైత్రీరఘూ
ద్వహమేధాన్వితమౌక్తికాభరణమంత్రప్రౌఢమస్తాగ్రస
క్తహరిశ్రీచరణాబ్ద వర్ధిలు గుణాధారా నృసింహాధిపా.&lt;/poem&gt;|ref=23}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అలర మీనాంకవిగ్రహుం డనెడిచోట, నిందు మీనాంకుమైవలె నింపు మీఱు
విగ్రహము గల్గువాఁ డన వెలయు సామ్య, వాచకోపమానంబు లసూచితములు.&lt;/poem&gt;|ref=24}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ద్వివిధం బగుసాధర్మ్యము, భువి నుపమానోపమేయముల కొక్కటి యై
తవుటయు రెంటికి ద్వివిధం, బవుట యన ద్వితీయగతియు నలరు ద్వివిధ మై.&lt;/poem&gt;|ref=25}}  
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;క్షితి నేకార్థము శబ్ద, ద్వితయంబున సంఘటింప వెలయును వస్తు
ప్రతివస్తుత యగుబింబ, ప్రతిబింబకయర్థశబ్దసార్థక్యమునన్.&lt;/poem&gt;|ref=26}} 
{{p|al|fwb}}వస్తుప్రతివస్తూపమ —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అవనిఁ బరిష్కృత మయ్యెన్, రవివంశం బోబశౌరినరసింహునిచే
దివిచరతరుభూషిత మై, నవనవగతిఁ బొల్చు నందనవనం బనఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=27}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw9o58ut3bdnyb0ahtevwe2tvyxlib5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>161915</id>
    <revision>
      <id>583361</id>
      <parentid>466162</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>583361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="qf8cjiykf9atutu0y95ghuu641rffhd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|82|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;యారుగారి సుగుణవిలాససభవారు కూడ చెన్నపట్టణములో మంచి నాటక
ములను ప్రదర్శించిరి. వానినిగూడ కొన్నిటిని జూచితిని. నేను చెన్నపట్టణ
ములోనున్న కాలములో నాయుర్వేదాచార్య పండిత గోపాలాచారిగారితో నాకు
పరిచయమయ్యెను. అపుడపుడు నాకు, నా కుటుంబమునకు కావలసిన
ఆయుర్వేదౌషధములు పుచ్చుకొని స్వస్థతపొందుచుంటిమి. లక్ష్మణరావు
గారితో గలసి యపుడపుడు హైకోర్టు జడ్జి శంకరన్‌నాయర్‌గారిని దర్శిం
చితిని. ఆయన అదివరకు మునగాలరాజాగారి లాయరుగానుండి అపుడు
హైకోర్టున్యాయాధిపతిగా నుండెను. ఆయనకూడ గొప్ప సంస్కర్త. ఆయన
యొక్క, యన్. శ్రీనివాసయ్యంగారియొక్క పరిచయము నాకు బాగుగా
కల్గినది. అప్పటికి మద్రాసులో ఆంధ్రలాయర్లు అయిదారుగురుకంటె నెక్కు
వగా లేరు. వారుకూడ స్వతంత్రముగా వృత్తిని సాగించెడువారు గాక, అరవ
లాయర్ల క్రింద జూనియర్లుగా బనిచేయుచుండిరి. సుప్రసిద్ధ తమిళలాయర్ల
ప్రభ ముఖ్యముగా ఆంధ్రదేశములోని జమీందార్లమీద నెక్కువగనుండెను.
అప్పటి ఆంధ్రలాయర్లలో ఒకరైన వేపా రామేశముగారు పిమ్మట కొలది
సంవత్సరములకు హైకోర్టున్యాయాధిపతియైరి. ఆంధ్రులలో ప్రథమ హైకోర్టు
జడ్జి వారే. హైకోర్టుజడ్జిగా వీరు సమర్థులని పేరెన్నికగాంచిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qf8cjiykf9atutu0y95ghuu641rffhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>161926</id>
    <revision>
      <id>583362</id>
      <parentid>466238</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>583362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4848" sha1="9os7tnoskx2hpjh6bw0u7i13nrryzn2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh||వందేమాతరం - హోంరూలు - గ్రంథాలయోద్యమము|93}}&lt;/noinclude&gt;కోపల్లె హనుమంతరావుగార్లు బిపిన్‌చంద్రపాలుగారి కాతిధ్యమిచ్చి బహిరంగ
సభను గావింపచేసిరి. అక్కడనుంచి బిపిన్‌చంద్రపాలుగారు మద్రాసు వెళ్ళి
అచటి సముద్రతీరమున గొప్పయుపన్యాసములనిచ్చి కలకత్తాకు వెళ్లిపోయిరి.
బిపిన్‌చంద్రపాలుగారిని రాజద్రోహనేరముక్రింద శిక్షించుటకు మద్రాసు ప్రభు
త్వమువారు అప్పటి అడ్వొకేటు జనరలగు భాష్యంఅయ్యంగారి అభిప్రాయ
మడుగగా ఉపన్యాసము లుద్రేకపూరితముగనున్నవి. కాని రాజద్రోహనేరము
లేదని అభిప్రాయమునిచ్చెను. ఆయనయుపన్యాసముల కధ్యక్షతవహించుట
కప్పటి మద్రాసులోని కాంగ్రెసునాయకులు ముందుకు రాలేదు. కాని
మద్రాసు బీచిలో జరిగిన యొకసభకు బారిస్టరు టంగుటూరు ప్రకాశం
గారు ధైర్యముతో అధ్యక్షతవహించిరి.

బిపిన్‌చంద్రపాలుగారి ఆంధ్రదేశసంచారము ముగిసినపిమ్మట కాకి
నాడలో నొకసాయంత్రము జిల్లా వైద్యాధికారిగానున్న డాక్టరు కెంపు అను
ఆంగ్లేయుడు వచ్చుచుండగా కోపల్లె కృష్ణారావు అను విద్యార్థి &quot;వందే
మాతరం, వందేమాతరం&quot; అని కేకలువేసెను. ఆ యాంగ్లేయుడు కోపోద్దీపి
తుడై ఆ విద్యార్థిని పట్టుకొని కొరడాతో బాగుగా దెబ్బలుకొట్టెను. కాకినాడ
పురజనుల కాగ్రహముకలిగి కొందరు గుంపులుగాచేరి కెంపుగారిని ముట్ట
డించుటకు బయలుదేరిరి. ఆయన యూరపియనుక్లబ్బులో దాగుకొనెను.
ఆగ్రహపూరితులైన జనులు ఆ క్లబ్బుమీదపడి కొంత సామానును పాడు
చేసి వెళ్ళిపోయిరి. యూరపియనుసంఘమునకు జరిగిన యీ అవమానమును
ఆంగ్లేయప్రభుత్వము భరింపలేకపోయెను. వెంటనే ఇరువదిమందిని అరెస్టు
చేసి, క్రిమినల్‌కేసు దాఖలుచేసి యూరపియను మేజిస్ట్రేటైన మెక్ఫర్లెండు
గారివద్ద విచారణకుపెట్టగా వారిలో అరిపిరాల లక్ష్మీనరసింహారావు బి.ఏ.
గారికి, చినపేరయ్య. పెదపేరయ్యగార్లకు రెండేండ్లు కఠినఖైదును, జుల్మా
నాను, దారు వెంకటరమణయ్య. రామన్న, లచ్చన్న, రత్తయ్య మొదలగు
వారికి పదునెనిమిదినెలల కఠిననరకము, జుల్మానా విధించబడెను. కాకినాడ
పురజనులఖర్చుమీద కొంతకాలము శిక్షార్థపు పోలీసుదళము యూరపియను
క్లబ్బువద్ద నుంచబడెను. క్లబ్బుసామానుల నష్టముక్రింద రు. 398-13-8 లు
కూడ పట్టణవాసులు చెల్లించవలెనని జిల్లా మేజిస్ట్రేటుగారు తీర్పునిచ్చిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9os7tnoskx2hpjh6bw0u7i13nrryzn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>161939</id>
    <revision>
      <id>583363</id>
      <parentid>466308</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>583363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="ar1nzop2q20m28krypp6uazom1bthh9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|106|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;రోజులకే కలకత్తాలోని మనిక్తుల్లా తోటలోని యొక పెద్దగృహములో
బాంబులు తయారుచేయుచున్న కర్మాగారమును పోలీసువారు పట్టుకొనిరి.
దానికి అరవిందఘోషుతమ్ముడగు బీరేంద్రఘోషు నాయకుడుగా నుండెను.
బీరేంద్రఘోషును, ఇతరయువకులను పోలీసువారు పట్టుకొని కేసులుపెట్టి
వారికి దీర్ఘ శిక్షలువిధించిరి. మేడమీద అరవిందఘోషు నివసించుచున్నందున
ఆయననుకూడ పట్టుకొని కేసుపెట్టిరి. ఆయనపక్షమున చిత్తరంజనదాసు
గారు గొప్ప వాదననునడిపి కేసునుంచి అరవిందఘోషును విడుదలచేయిం
చిరి. ఆరునెలలవిచారణకాలములో అరవిందఘోషు జైలులోనుండెను.
ఆకాలమునందంతటను ఆయన భక్తిపరవశులై యుండి శ్రీకృష్ణునిదర్శన
ముచేసిరి. ఆ కేసుతోనే చిత్తరంజనదాసుగారికి గొప్ప పేరు ప్రతిష్ఠలు
కలిగినవి. పిమ్మట కొలదికాలమునకే అరవిందఘోషుగారు కలకత్తాను
వదలి మద్రాసుకు దక్షిణముగానున్న పుదుచ్చేరిలో నొక గొప్పయాశ్రమ
మును స్థాపించుకొని యావజ్జీవము సుప్రసిద్ధమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథములు
వ్రాయుచు యోగాభ్యాసనిమగ్నులై యుండి. కొన్నిసంవత్సరములకు పరమ
పదించిరి.

{{c|(5)}}

1908 వ సంవత్సరము వేసంగిలో తెనాలిలో సమిష్టి కృష్ణాజిల్లా
కాంగ్రెసు మహాసభ జరిగినపుడు వాతావరణము మిగులయుద్రేకపూరితముగా
నుండెను. ప్రతినిధుల సంఖ్యలో మూడవవంతు రహస్యపుపోలీసు లుండిరి.
కలకత్తా కాంగ్రెసు తీర్మానములే ఆమోదింపబడెను. మితవాదుల దృక్పథ
మును ఆ మహాసభ అంగీకరించలేదు. ఆ సంవత్సరము జూలై నెలలో
మద్రాసు రాష్ట్రములోని తిరునల్వేలిజిల్లాలో కొందరు అరవయువకులు జిల్లా
మేజస్ట్రేటుగానున్న “ఆషు” అను ఆంగ్లేయుని తుపాలతో కాల్చి చంపిరి.
రాజద్రోహముక్రింద చిదంబరంపిళ్ళేను పట్టుకొని బ్రిటిషు ప్రభుత్వము యావ
జీవశిక్ష విధించెను. అపుడు గుమికూడిన ప్రజలమీద తుపాకులుకాల్చి ఇద్దరు
భారతీయులను ఒక ఆంగ్లేయయుద్యోగి చంపెను. బెజవాడనుంచి వెలువడు
చుండిన స్వరాజ్యపత్రికలో దాని సంపాదకుడగు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ar1nzop2q20m28krypp6uazom1bthh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>217212</id>
    <revision>
      <id>583226</id>
      <parentid>581891</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583226</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="hm6jiba80lkup52ha7mp8ozoyj7aecz" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఆత్మకథ]]
|భాష=te
|సంపుటి=[[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము|ప్రథమసంపుటము]]
|రచయిత=[[రచయిత:మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ|మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:వేలూరి శివరామ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[రచయిత:కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు]]
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1931
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2=&quot;ప్రవి&quot;
3to6=&quot;విసూ&quot;
7to8=&quot;సూచన&quot;
9=1
20=-
21=half-title
22=-
23=1
35=17
389=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>hm6jiba80lkup52ha7mp8ozoyj7aecz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>217381</id>
    <revision>
      <id>583423</id>
      <parentid>567663</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="d3q0k4fvsio8jdxx8sqhbogqa4vv4zu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}2&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}బాల్యము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|నా}}తండ్రి పోరుబందరు విడిచి రాజస్థానిక - కోర్టులో సభ్యుఁడుగా రాజకోటకు వెళ్లునాఁటికి నేను సుమారు ఏడేండ్లవాఁడను. నన్ను అచట ఒకప్రైమరీస్కూలులో చదువ వేసిరి. అందు
నన్ను చదివించిన ఉపాధ్యాయుల పేరులు, ఇతరవిషయములన్నియు నాకు గుఱుతున్నవి. పోరుబందరునందువలె ఇచటఁగూడ నావిద్యావ్యాసంగమును వ్రాయఁదగిన దేదియు లేదు. నే నొకవిద్యార్థి
మాత్రుఁడనై యుందును. నేను ఈస్కూలునుండి సుబర్బనుస్కూలునకును, అటనుండి హైస్కూలునకును వెళ్లితిని. నాఁటికి నాకు పండ్రెండేండ్లు. ఈకొలఁదికాలములో నేను ఉపాధ్యాయులతోఁ గాని, సహాధ్యాయులతోఁ గాని, ఎన్నఁడేని బొంకులాడియున్నటులు నాకు గుఱుతు లేదు. నాకు బిడియము హెచ్చగుటచే సమాజమును తప్పించుకొను చుండువాఁడను. నాపుస్తకములు, నాపాఠములును నాకున్న జతగాండ్రు. వేళకు సరిగా బడికిపోవుటయు, బడి మూయఁగనే ఇంటికి పరుగిడుటయు—ఇదియే ప్రతిదినము నాకలవాటు. వాచ్యముగా నేను పరుగిడువాఁడను. ఏలన, నాకు ఇతరులతో మాటలాడుట దుస్సహము. ఎవరేని గేలిచేసిపోదు రనియు నాకు భయము. హైస్కూలున తొలియేఁడు పరీక్షాసమఁయుమున సంభవించిన ఒకవిషయము వ్రాయఁదగి
యున్నది. జైల్‌స్ అను పరీక్షకుఁడు (Educational Inspector)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3q0k4fvsio8jdxx8sqhbogqa4vv4zu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583439</id>
      <parentid>583423</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>583439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="aj9hadsfi4ksq0qnn6qb2xlxdiz4rly" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}2&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}బాల్యము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|నా}}తండ్రి పోరుబందరు విడిచి రాజస్థానిక - కోర్టులో సభ్యుఁడుగా రాజకోటకు వెళ్లునాఁటికి నేను సుమారు ఏడేండ్లవాఁడను. నన్ను అచట ఒకప్రైమరీస్కూలులో చదువ వేసిరి. అందు
నన్ను చదివించిన ఉపాధ్యాయుల పేరులు, ఇతరవిషయములన్నియు నాకు గుఱుతున్నవి. పోరుబందరునందువలె ఇచటఁగూడ నావిద్యావ్యాసంగమును వ్రాయఁదగిన దేదియు లేదు. నే నొకవిద్యార్థి మాత్రుఁడనై యుందును. నేను ఈస్కూలునుండి సుబర్బనుస్కూలునకును, అటనుండి హైస్కూలునకును వెళ్లితిని. నాఁటికి నాకు పండ్రెండేండ్లు. ఈకొలఁదికాలములో నేను ఉపాధ్యాయులతోఁ గాని, సహాధ్యాయులతోఁ గాని, ఎన్నఁడేని బొంకులాడియున్నటులు నాకు గుఱుతు లేదు. నాకు బిడియము హెచ్చగుటచే సమాజమును తప్పించుకొను చుండువాఁడను. నాపుస్తకములు, నాపాఠములును నాకున్న జతగాండ్రు. వేళకు సరిగా బడికిపోవుటయు, బడి మూయఁగనే ఇంటికి పరుగిడుటయు—ఇదియే ప్రతిదినము నాకలవాటు. వాచ్యముగా నేను పరుగిడువాఁడను. ఏలన, నాకు ఇతరులతో మాటలాడుట దుస్సహము. ఎవరేని గేలిచేసిపోదు రనియు నాకు భయము. హైస్కూలున తొలియేఁడు పరీక్షాసమఁయుమున సంభవించిన ఒకవిషయము వ్రాయఁదగియున్నది. జైల్‌స్ అను పరీక్షకుఁడు (Educational Inspector)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aj9hadsfi4ksq0qnn6qb2xlxdiz4rly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583443</id>
      <parentid>583439</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="01zs6uyiumpgzf8n7iutl3u5eghidmf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}2&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}బాల్యము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|నా}} తండ్రి పోరుబందరు విడిచి రాజస్థానిక-కోర్టులో సభ్యుఁడుగా రాజకోటకు వెళ్లునాఁటికి నేను సుమారు ఏడేండ్లవాఁడను. నన్ను అచట ఒకప్రైమరీస్కూలులో చదువ వేసిరి. అందు
నన్ను చదివించిన ఉపాధ్యాయుల పేరులు, ఇతరవిషయములన్నియు నాకు గుఱుతున్నవి. పోరుబందరునందువలె ఇచటఁగూడ నావిద్యావ్యాసంగమును వ్రాయఁదగిన దేదియు లేదు. నే నొకవిద్యార్థి మాత్రుఁడనై యుందును. నేను ఈస్కూలునుండి సుబర్బనుస్కూలునకును, అటనుండి హైస్కూలునకును వెళ్లితిని. నాఁటికి నాకు పండ్రెండేండ్లు. ఈకొలఁదికాలములో నేను ఉపాధ్యాయులతోఁ గాని, సహాధ్యాయులతోఁ గాని, ఎన్నఁడేని బొంకులాడియున్నటులు నాకు గుఱుతు లేదు. నాకు బిడియము హెచ్చగుటచే సమాజమును తప్పించుకొను చుండువాఁడను. నాపుస్తకములు, నాపాఠములును నాకున్న జతగాండ్రు. వేళకు సరిగా బడికిపోవుటయు, బడి మూయఁగనే ఇంటికి పరుగిడుటయు—ఇదియే ప్రతిదినము నాకలవాటు. వాచ్యముగా నేను పరుగిడువాఁడను. ఏలన, నాకు ఇతరులతో మాటలాడుట దుస్సహము. ఎవరేని గేలిచేసిపోదు రనియు నాకు భయము. హైస్కూలున తొలియేఁడు పరీక్షాసమఁయుమున సంభవించిన ఒకవిషయము వ్రాయఁదగియున్నది. జైల్‌స్ అను పరీక్షకుఁడు (Educational Inspector)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01zs6uyiumpgzf8n7iutl3u5eghidmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583446</id>
      <parentid>583443</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="oncoen0ogp672qhayemyzve4qccwnu4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}2&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}బాల్యము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|నా}}తండ్రి పోరుబందరు విడిచి రాజస్థానిక-కోర్టులో సభ్యుఁడుగా రాజకోటకు వెళ్లునాఁటికి నేను సుమారు ఏడేండ్లవాఁడను. నన్ను అచట ఒకప్రైమరీస్కూలులో చదువ వేసిరి. అందు నన్ను చదివించిన ఉపాధ్యాయుల పేరులు, ఇతరవిషయములన్నియు నాకు గుఱుతున్నవి. పోరుబందరునందువలె ఇచటఁగూడ నావిద్యావ్యాసంగమును వ్రాయఁదగిన దేదియు లేదు. నే నొకవిద్యార్థి మాత్రుఁడనై యుందును. నేను ఈస్కూలునుండి సుబర్బనుస్కూలునకును, అటనుండి హైస్కూలునకును వెళ్లితిని. నాఁటికి నాకు పండ్రెండేండ్లు. ఈకొలఁదికాలములో నేను ఉపాధ్యాయులతోఁ గాని, సహాధ్యాయులతోఁ గాని, ఎన్నఁడేని బొంకులాడియున్నటులు నాకు గుఱుతు లేదు. నాకు బిడియము హెచ్చగుటచే సమాజమును తప్పించుకొను చుండువాఁడను. నాపుస్తకములు, నాపాఠములును నాకున్న జతగాండ్రు. వేళకు సరిగా బడికిపోవుటయు, బడి మూయఁగనే ఇంటికి పరుగిడుటయు—ఇదియే ప్రతిదినము నాకలవాటు. వాచ్యముగా నేను పరుగిడువాఁడను. ఏలన, నాకు ఇతరులతో మాటలాడుట దుస్సహము. ఎవరేని గేలిచేసిపోదు రనియు నాకు భయము. హైస్కూలున తొలియేఁడు పరీక్షాసమఁయుమున సంభవించిన ఒకవిషయము వ్రాయఁదగియున్నది. జైల్‌స్ అను పరీక్షకుఁడు (Educational Inspector)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oncoen0ogp672qhayemyzve4qccwnu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>217385</id>
    <revision>
      <id>583456</id>
      <parentid>567667</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>583456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="1h2i3b9wsxro6o5xcl7zfv1m0gip0gp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}3&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}బాల్యవివాహము&lt;/p&gt;

{{Largeinitial|ఈ}}ప్రకరణము వ్రాయకుండుట నా యభీష్టము. అయినను ఈ కథాక్రమమునందు ఇట్టి చేఁదు ఎంతయో మ్రింగవలసియున్నాను. నేను సత్యమునకు పూజారి నగుచో మార్గాంతరము లేదు.

నాకు సుమారు పదుమూడవయేఁట పెండ్లి అయినది. ఈవిషయమిచట గ్రంథస్థము చేయుట నాకు పరితాపకరము. అయినను ఇది నాకు విధి. నారక్షణలో ఉన్న బాలురను, 12, 13 ఏండ్లప్రాయమువారిని చూచుచుండఁగా, నాపెండ్లిగుఱుతు వచ్చి నామీఁద నాకు జాలిపుట్టును. నా దౌర్భాగ్యమును తప్పించుకొనుటఁజేసి వారి నభినందింప నాకు మన సగును. పదమూడేండ్ల ప్రాయముననైన నావివాహమును నైతికముగా సమర్థించుటకు ఏవిధియు నాకు కానరాదు.

పాఠకుఁడు పొరపడకుండుఁగాక; నాకు అయినది పెండ్లి; ప్రధానము కాదు. కాఠియావాడునందు ప్రధాన మనియు, పెండ్లి అనియు రెండు వేఱు వేఱు సంస్కారములు కలవు. పెండ్లికిఁగాను పిల్లల తలిదండ్రులు ముందు చేసికొను ఒప్పందము ప్రధానము. అది అనతిక్రమణీయముగాదు. కుఱ్ఱఁడు చనిపోవుచో ప్రధానమువలన పిల్లకు వైధవ్యము రాదు. అది కేవలము తలిదండ్రుల ఒడంబడికయే కాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|9}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1h2i3b9wsxro6o5xcl7zfv1m0gip0gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/604</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219257</id>
    <revision>
      <id>583224</id>
      <parentid>572136</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T11:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3408" sha1="fathiv11nmmz3141ij8ffe35dg1kxf5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సత్త్యలంకారములు వాక్యన్యాయమూలకములు. పరివృత్తి, ప్రత్యనీక, తద్గుణ, సమాధి, వినోక్తి, ఉదాత్త, సమ, స్వభావోక్తులు లోకవ్యవహారమూలకములు. అనుమాన, కావ్యలింగ, అర్థాంతరన్యాసములు తర్కన్యాయమూలకములు.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కారణమాలికైకావళీసారమా
                    లాదీపకంబు లుల్లసితశృంఖ
లావిచిత్రత్వమూలములు; వ్యాజోక్తివ
                    క్రోక్తి మీలన మపహ్నుతిభవములు;
పరఁగు సమాసోక్తిపరికరంబులు విశే
                    షణజాతచాతుర్యసంభవములు;
కడమశ్లేషాద్యలంకారము ల్పూర్వోది
                    తన్యాయనిరపేక్షతాయతంబు&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;లీయలంకారముల కెల్ల నిలఁ బ్రధాన
మైనయుపమయ ముందుగా ననువు కొల్పి
యొకటి కొకటికి భేదము ల్ప్రకటములుగ
సరవి నెఱిఁగింతు లక్ష్మలక్ష్యమ్ము లెలమి.&lt;/poem&gt;|ref=6}}
కారణమాలా, ఏకావళీ, సార, మాలాదీపకాలంకారములు శృంఖలావైచిత్ర్యమూలములు. వ్యాజోక్తి, వక్రోక్తి, మీలనము లపహ్నవమూలకములు. సమాసోక్తి పరికరములు విశేషణవైచిత్ర్యమూలకములు. మిగిలిన శ్లేషాద్యలంకారములు కేవలములు. అనఁగా నెట్టిన్యాయమును నపేక్షింపనివి. ఈయలంకారములలోఁ బ్రధానమైనది యుపమాలంకారము. దానిని ముందుగాఁ దెలిపెదను. మరియుఁ బరస్పరభేదము స్పష్టముగాఁ దెలియునట్లు మిగిలిన యలంకారములకు లక్ష్యలక్షణములను దెలిపెదను.
{{p|ac|fwb}}1. ఉపమాలంకారము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“ఉపమైకా శైలూషీ సంప్రాప్తా చిత్రభూమికా భేదాౝ
 రంజయతి కావ్యరంగే నృత్యంతీ తద్విదాం చేతః”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
'ఉపమ' (అలంకారము) ఒక నటి. అది చిత్రవిచిత్రములయిన వేషభేదములను ధరించి కావ్యరంగమున లాస్యమాడుచు నా కావ్యవేత్తల మనస్సును రంజిల్లఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fathiv11nmmz3141ij8ffe35dg1kxf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/605</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219258</id>
    <revision>
      <id>583227</id>
      <parentid>572137</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T14:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4827" sha1="imkg4lobezcxw55vt2xqks0hb32i81p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;జేయుచున్నది. అనఁగా నీ యుపమాలంకార మలఁతిగా మార్చినచో మరొకయలంకారమగును. ఎట్లన,

'ముఖము చంద్రునివలె నున్నది' అని సాదృశ్యము వర్ణించినచో నుపమ. అదియు నుక్తిభేదముచే ననేకాలంకారము లగుచున్నది. “ముఖము చంద్రునివలె నున్నది; చంద్రుఁడు ముఖమువలె నున్నాఁడు” అన్నచో నుపమేయోపమ. “ముఖము ముఖమువలె నున్నది” అన్నచో ననన్వయము. “చంద్రుఁడు ముఖమువలె నున్నాఁడు” అన్నచోఁ బ్రతీపము. “చంద్రునిఁ జూచి ప్రియాముఖమును స్మరింతును” అన్నచో స్మరణాలంకారము. “ముఖమే చంద్రుఁడు&quot; అన్నచో రూపకరము. “ముఖచంద్రునిచేఁ దాపము శమించును” అన్నచోఁ బరిణామాలంకారము. “ఇది ముఖమా? చంద్రుఁడా&quot; అన్నచో సందేహము. “చంద్రుఁడని చకోరములు నీముఖముగూర్చి పరుగిడుచున్నవి” అన్నచో భ్రాంతిమంతము. “చంద్రుఁడని
చకోరములును, కమలమని తేంట్లును నీముఖమును జూచి మోదించుచున్నవి” అన్నచో నుల్లేఖము. “ఇది ముఖము గాదు. చంద్రుఁడు” అన్నచో నపహ్నవము. “ఇది చంద్రుఁడు కాఁబోలు” అన్నచో నుత్ప్రేక్ష. ‘ఇది చంద్రుఁడే' అన్నచో నతిశయోక్తి. “ముఖము చంద్రపద్మములను జయించినది” అన్నచోఁ దుల్యయోగిత. “చంద్రుఁడును నీ ముఖమును రాత్రిపూట శోభిల్లును” అన్నచో దీపకము. &quot;నీ ముఖమునందే నేను బ్రమోద మనుభవింతును. చంద్రునియందే చకోరములు ప్రమోదపడును” అన్నచోఁ బ్రతివస్తూపమ. “ఆకాశమునఁ జంద్రుఁడు; భూమియందు నీముఖము” అన్నచో దృష్టాంతము. “ముఖము చంద్రశ్రీని భరించుచున్నది” అన్న నిదర్శన. “నిష్కళంకమగు ముఖము చంద్రు నతిక్రమించుచున్నది” అన్నచో వ్యతిరేకము. “నీముఖముతోఁ గూడఁ జంద్రుఁడు రాత్రి శోభిల్లుచున్నాఁడు” అన్న సహోక్తి. “ముఖము స్మితచంద్రికలతోఁ దిలకకళంకముతో శోభిల్లుచున్నది” అన్నచో సమాసోక్తి. “అబ్జేన సదృశం వక్త్రం హరిణాహితసక్తినా” అన్న శ్లేష. “ముఖముముందు చంద్రుఁడు నిష్ప్రభుఁడు&quot; అన్నచో నప్రస్తుతప్రశంస. ఇ ట్లనేకాలంకారరూపములను గ్రహించును. బ్రహ్మజ్ఞానమువలన సమస్తవిశ్వము దెలియఁబడినవిధమున నుపమాజ్ఞానమువలన సమస్తాలంకారజ్ఞానమును లభించును. కావున దానినే మొదటఁ జెప్పుచున్నాఁడు.

ఉపమ సర్వాలంకారబీజభూతమని వామనమతము. అతఁ డన్నియు నౌపమ్యగర్భముగల యలంకారములనే యుదాహరించెను. అతిశయోక్తి సర్వాలంకారబీజభూతమని మమ్మటమతము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>imkg4lobezcxw55vt2xqks0hb32i81p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/606</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219259</id>
    <revision>
      <id>583244</id>
      <parentid>572138</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T18:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="8x6ifxgtdz5h9a87tx7t0b1egmg4owd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|ఉపమాలంకారలక్షణము}}
{{Telugu poem|type=&lt;ref&gt;ఇది ప్రతాపరుద్రీయలక్షణమున కనువాదము. ఆ లక్షణ మిది.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“స్వతస్సిద్ధేన, భిన్నేన, సమ్మతేన చ ధర్మతః
 సామ్యమన్యేన వర్ణ్యస్య వాచ్యంచే దేకదోపమా”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
వర్ణ్యమునకు (ప్రకృతమగు నుపమేయమునకు) స్వతస్సిద్ధమైనట్టియు ననఁగాఁ బ్రసిద్ధమైనట్టియు, నుపమేయముకన్న భిన్నమైనట్టియు, సమ్మతమైనట్టియు ననఁగా హృద్యమైనట్టియు నప్రకృతముతో ధర్మమును బట్టి సాదృశ్యము వాచ్యముగాఁ జెప్పినచో నుపమాలంకారమగును. 'స్వతస్సిద్ధేన' అనుదానిచే హీనోపమావ్యావృత్తియు, ‘ధర్మతః' అనుటచే శ్లేషవ్యావృత్తియు, 'వాచ్యం' అనుటచే రూపకాదివ్యావృత్తియు 'ఏకదా’ అనుటచే నుపమేయోపమావ్యావృత్తియుఁ జేయఁబడినది. ఈ శ్లోకమునకుఁ బై పద్యము వివరణముగా నున్నది.
{{left|}}
ఈ విద్యానాథలక్షణమును అప్పయ్యదీక్షితులవారు చిత్రమీమాంసలోఁ బ్రతి పదమును ఖండించి యవ్యాప్త్యతివ్యాప్తులు సూపి
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“వ్యాపార ఉపమానాఖ్యో భవేద్యది వివక్షితః
 ఉపమానిష్పత్తి పర్యంత ముపమాలంకృతి స్తుసః”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఉపమానవ్యాపార మనఁగా సాదృశ్యవర్ణన ముపమితిక్రియానిష్పత్తిపర్యంతము అనఁగా నుపమానము సిద్ధించువఱకు వివక్షింపఁబడినచో ‘నుపమాలంకారము' అని సిద్ధాంతించెను. ఆ ఖండనము నిచ్చట గ్రంథవిస్తరభీతిచే వదలితిని. అందుఁ గావలసినవారు చూచుకొనవలెను.&lt;/ref&gt;సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఉత్ప్రేక్షవలె నసిద్ధోపమకా, కన
                    న్వయముకైవడి నభిన్నంబు గాక,
హీనోపమయుఁబోలె నిల నహృద్యము గాక
                    యుపమాన మనఘమై యుండెనేని
శ్లేషంబువలెఁ బదక్లిష్టమాత్రము గాక
                    సార్థమై యల రూపకాదులక్రియ
వ్యంగ్యంబు గాక సామ్యము వాచ్య మగునేని
                    నౌపమ్యము ప్రతీప మట్లు తలఁపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;గ్రమవిపర్యాససహితంబు గాక యున్న
నలరు నుపమేయకోపమ యట్లు సామ్య
ధర్మ మిరుమాఱువరుసలఁ దడవకున్న
నుపమ యగు; దీనిభేదంబు లుగ్గడింతు.&lt;/poem&gt;|ref=7}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8x6ifxgtdz5h9a87tx7t0b1egmg4owd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/607</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219260</id>
    <revision>
      <id>583245</id>
      <parentid>572139</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T18:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="bld5nduyiujtecaykixrfdc78tc7zsa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లంకార మేయని
Å
పంచమాశ్వాసము
ఉత్ప్రేక్షయం దుపమానము ప్రసిద్ధముగా నుండదు. ఉపమాలంకారమునఁ బ్రసిద్ధము. అనన్వయాలంకారమున నుపమానోపమేయము లభిన్నములు. ఇందు భిన్నములు. ఉపమేయముకన్న నుపమాన ముత్కృష్టముగా నుండవలయును. అప్పుడే యది హృద్యము. హీనోపమయం దది హృద్యముగా నుండదు. (హీనోపమాపదముచే నెల్ల దుష్టోపమలను గ్రహింపవలెను.) శ్లేషయందు శబ్దసామ్యమే కాని యర్థసామ్య ముండదు. ఉపమయం దగ్ధసామ్య ముండును. (శబ్దసామ్య మున్నను ఉపమాలంకారమేయని మమ్మటమతము. ఎట్లన, “సకలకలం పుర మేతజ్జాతం సంప్రతి సుధాంశు బింబమివ” ( ఈ పురము చంద్రబింబమువలె సకలకలమయ్యెను) అనుచోఁ జంద్రమండలమునకును బురమునకును 'సకలకలత్వము' అను శబ్దముచేతనే సామ్యము. అలంకారసర్వస్వకారుఁ డీ శబ్దసామ్యము నంగీకరింపలేదు. శబ్దసామ్య మున్నచో శ్లేషయేయని యతనిమతము. విద్యానాథుఁడును వాని ననుసరించెను) రూపక, సందేహ, భ్రాంతిమత్, ఉల్లేఖ, అపహ్నవ, తుల్యయోగితా, దీపక, ప్రతివస్తూపమా, దృష్టాంత, సహోక్తి, వ్యతిరేక, నిదర్శనలలో సామ్యము వ్యంగ్యముగా భాసించును. ఉపమయందు వాచ్యముగా భాసిల్లును. ప్రతీపమునఁ గ్రమవిపర్యాసమగు నౌపమ్యముండును. అనఁగా నుపమానము నుపమేయముతోఁ బోల్తురు. ఉపమాలంకారమున నుపమేయమును నుపమానముతోఁ బోల్తురు. ఉపమేయోపమయందు సామ్యము రెండుతూరులు వచ్చును. (ధర్మ మర్థమువలెను, నర్థము ధర్మమువలెను నీయందుఁ గలవు.) ఉపమాలంకారమున నొక్కతడవ మాత్రమే యుండును. కాఁబట్టి యుపమాలంకార ముత్ప్రేక్షాదులకన్న విలక్షణము.

వర్ణ్యము, ప్రకృతము, విషయము, ఉపమేయము ఇవి పర్యాయపదములు. అప్రకృతము, అవర్ణ్యము, విషయి, ఉపమానము, ఇవి పర్యాయపదములు.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ఒనరు నది పూర్ణయును లుప్తయును ననంగ
నందు నుపమాన ముపమేయ మలరు సమత
సామ్యవాచకమును గూర్పఁ జాలుఁ బూర్ణ;
కొన్ని కడమైనలుప్తయై కొమరు మిగులు.&lt;/poem&gt;|ref=8}}
ఈ యుపమాలంకారము పూర్ణోపమా, లుప్తోపమా భేదములచే ద్వివిధము. పూర్ణోపమ యనఁగా, ఉపమానము, ఉపమేయము, సామాన్యధర్మము (సమత)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bld5nduyiujtecaykixrfdc78tc7zsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583246</id>
      <parentid>583245</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T18:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4157" sha1="pyt1cj0yq4b5vv47doay4i406onkahw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఉత్ప్రేక్షయం దుపమానము ప్రసిద్ధముగా నుండదు. ఉపమాలంకారమునఁ బ్రసిద్ధము. అనన్వయాలంకారమున నుపమానోపమేయము లభిన్నములు. ఇందు భిన్నములు. ఉపమేయముకన్న నుపమాన ముత్కృష్టముగా నుండవలయును. అప్పుడే యది హృద్యము. హీనోపమయం దది హృద్యముగా నుండదు. (హీనోపమాపదముచే నెల్ల దుష్టోపమలను గ్రహింపవలెను.) శ్లేషయందు శబ్దసామ్యమే కాని యర్థసామ్య ముండదు. ఉపమయం దగ్ధసామ్య ముండును. (శబ్దసామ్య మున్నను ఉపమాలంకారమేయని మమ్మటమతము. ఎట్లన, “సకలకలం పుర మేతజ్జాతం సంప్రతి సుధాంశు బింబమివ” (ఈ పురము చంద్రబింబమువలె సకలకలమయ్యెను) అనుచోఁ జంద్రమండలమునకును బురమునకును 'సకలకలత్వము' అను శబ్దముచేతనే సామ్యము. అలంకారసర్వస్వకారుఁ డీ శబ్దసామ్యము నంగీకరింపలేదు. శబ్దసామ్య మున్నచో శ్లేషయేయని యతనిమతము. విద్యానాథుఁడును వాని ననుసరించెను) రూపక, సందేహ, భ్రాంతిమత్, ఉల్లేఖ, అపహ్నవ, తుల్యయోగితా, దీపక, ప్రతివస్తూపమా, దృష్టాంత, సహోక్తి, వ్యతిరేక, నిదర్శనలలో సామ్యము వ్యంగ్యముగా భాసించును. ఉపమయందు వాచ్యముగా భాసిల్లును. ప్రతీపమునఁ గ్రమవిపర్యాసమగు నౌపమ్యముండును. అనఁగా నుపమానము నుపమేయముతోఁ బోల్తురు. ఉపమాలంకారమున నుపమేయమును నుపమానముతోఁ బోల్తురు. ఉపమేయోపమయందు సామ్యము రెండుతూరులు వచ్చును. (ధర్మ మర్థమువలెను, నర్థము ధర్మమువలెను నీయందుఁ గలవు.) ఉపమాలంకారమున నొక్కతడవ మాత్రమే యుండును. కాఁబట్టి యుపమాలంకార ముత్ప్రేక్షాదులకన్న విలక్షణము.

వర్ణ్యము, ప్రకృతము, విషయము, ఉపమేయము ఇవి పర్యాయపదములు. అప్రకృతము, అవర్ణ్యము, విషయి, ఉపమానము, ఇవి పర్యాయపదములు.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ఒనరు నది పూర్ణయును లుప్తయును ననంగ
నందు నుపమాన ముపమేయ మలరు సమత
సామ్యవాచకమును గూర్పఁ జాలుఁ బూర్ణ;
కొన్ని కడమైనలుప్తయై కొమరు మిగులు.&lt;/poem&gt;|ref=8}}
ఈ యుపమాలంకారము పూర్ణోపమా, లుప్తోపమా భేదములచే ద్వివిధము. పూర్ణోపమ యనఁగా, ఉపమానము, ఉపమేయము, సామాన్యధర్మము (సమత)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyt1cj0yq4b5vv47doay4i406onkahw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/608</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219261</id>
    <revision>
      <id>583247</id>
      <parentid>572140</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T21:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5050" sha1="frop5y4rxtpge6o0vx4epwjpf2tsiiy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సౌమ్యవాచకము, అన నాలుగంశములు గలది. ఈ నాల్గింటిలో నేది లోపించినను లుప్తోపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అందు నుభయాఖ్య యగుఁ బూర్ణ యార్థి, శ్రౌతి
యనఁగ; రఘురామసన్నిభుఁ డనెడిచోట
నార్థి; కందర్పుఁడునుబోలె నలరుచుండు
నధిపుఁ డనుచోట శ్రౌతియై యతిశయిల్లు.&lt;/poem&gt;|ref=9}}
పూర్ణోపమ ఆర్థి, శ్రౌతీ భేదములచే ద్వివిధము. ఆంధ్రమున సాక్షాత్సాదృశ్యమును దెలుపు (సంస్కృతమున యథా, ఇవాది శబ్దములవలె) వలెౝ, పోలెౝ, ఓయనౝ, ఓయన్నట్లు, అనఁగౝ, అనువాని ప్రయోగమున శ్రౌతి యనియు, నీషద్వ్యవధానముచే సాదృశ్యమును దెలుపు &lt;ref&gt;ఈసాదృశ్యమును దెలుపు పదముల నీక్రిందఁ దెలుపుచున్నాను. ఈపద్యము కీ.శే. అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారిది. వా రాంధ్రకావ్యాదర్శమున నిచ్చిరి.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మాదిరి—కైవడి-మాడ్కిఁ-బగిదిఁ-బోల్కిఁ-దెఱఁగున-విధ మునఁ దీరునఁ- క్రియ,
గతి-భాతి-చందముగా-రీతి-రహి-ఠేవ-కరణి-జాడ-ఠీవి-డంబు,
వలె-నట్టు-లటు-లట్లు-బలె-పోలె-వరుసను-బోటి వంటి-యొరయు-పోని-యట్టి,
పోలు-మున్నగు శబ్దములు; సరి-ప్రతి-యుద్ది-యెన-జోడు-పోటియు-నీడు-సూడు,
సవతు-తరము-దీటు-సాటువ-సాటియు-పురు-డచ్చునుౝ-సరిపోవును-సరి
తూఁగుచునుండు—వంతులకు వచ్చుచునుండుఁ-బ్రతి-మాఱు-తరబడి-బదులు-సాటి
నిభ-సన్నిభ-సమాన-నీకాశ-సంకాశ-తుల్య-ప్రతీకాశ-తులిత-సదృశ,
సంవాది-సమ్మిత-సమ-సదృక్ష-ప్రతిపక్ష-సపక్ష-సలక్ష-ణోప,
మోపమి-తాభ-సరూప-సజాతీయ-వైరి-సవ-ర్ణానువాది-ప్రఖ్య,
ప్రతినిధి-ప్రతిబింబ–ప్రత్యనీక-ప్రతిద్వంది-ప్రతిచ్ఛందపదములు–ప్రతి
రూపపద-ంబనురూపపదంబు-నన్యూనార్థకపదసమూహ-దేశ్య
కల్ప-దేశీయాదికప్రత్యయంబులు-నబ్జాననాదిశబ్దాళియందు
వెలయుచుండెడి బహువ్రీహి-సమాసంబు-స్పర్ధఁ బూనె-జయించె-వైరమూనె,
ద్రోహ మొనర్చె-నాక్రోశించె-నెదిరించె-గర్జించెఁ-బీడించె–గర్హ సలిపె
నవ్వె-నసూయఁ గనంబఱచెను-సంధి సేసె-నీసు వహించెఁ-జిన్నచూపు
చూచె-విడంబించె—శోభ గొల్లగొనియె-దాని సౌభాగ్యసంతతి హరించె&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;దానితో నిరోధించెను, దానితోడఁ । దులను సరితూఁగెఁ; దత్పదవులఁ బదమిడెఁ;
దదను బంధి, తచ్ఛీలంబు దాని ననుక । రించె నను నిట్టి ముద్దులు సదృశతఁ దెల్పు.&lt;/poem&gt;|ref=}}
కావ్యాదర్శమున శ్రౌతీ, ఆర్థీ భేదములేమి 'బలె, పోలె' అనునవి గూడా నీ జాబితాలో గలవు. ఈ రెంటినిఁ దీసి వేసిన మిగిలినవి ప్రయోగించినచో నార్థి యని గ్రహింపపలెను.&lt;/ref&gt;సదృశ, సంకాశ, నీకాశ, ప్రతీకాశ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frop5y4rxtpge6o0vx4epwjpf2tsiiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/609</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219262</id>
    <revision>
      <id>583249</id>
      <parentid>572141</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T21:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3468" sha1="atmj0ccc7pd5ogdeh7uw7g5rcp1r6kc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సన్నిభ, ఉపమా ప్రభృతి శబ్దముల ప్రయోగముచే నార్థి యనియుఁ జెప్పఁబడును. “అతఁడు రఘురామసన్నిభుఁడు” అనుచో 'సన్నిభ’ పదప్రయోగముచే నార్థియు, “అధిపుఁడు కందర్పుఁడునుబోలె నలరుచుండు” అనుచోఁ 'బోలెౝ' పదప్రయోగముచే శ్రౌతియు నగును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ధరయం దార్థియుఁ ద్రివిధాం
తర మయ్యె సమాస, వాక్య, తద్థితగత యై;
తిరముగ వాక్యసమాసా
చరణంబుల ద్వివిధ యగుచు శ్రౌతముఁ దనరున్.&lt;/poem&gt;|ref=10}}
ఆర్థి సమాసగత, వాక్యగత, తద్ధితగత యని మువ్విధములు. శ్రౌతి వాక్యగత, సమాసగత యని యాంధ్రమున ద్వివిధమే. (సంస్కృతమున నార్థివలెనే శ్రౌతియు త్రివిధమే.) తద్ధితగత శ్రౌతి యేల యాంధ్రమున లేదో తెలుపుచున్నాఁడు.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అల తద్ధితములయందుం
దెలియ ‘వతి’ప్రత్యయంబు తెలుఁగున లేమిం
గలిగినకల్పప్ప్రత్యయ
మలరుచు నయ్యార్థియంద యది గనుపట్టున్.&lt;/poem&gt;|ref=11}}
తద్ధితములందున్న ‘వతి' ప్రత్యేయము (హరివత్) ఆంధ్రమునఁ బ్రయుక్తము గామిఁ దద్ధితగత శ్రౌతి యాంధ్రమున లేదు. (సంస్కృతమున 'హరిరివహరివత్’ అని ఇవార్ధమున ‘వత్’ వచ్చును. తత్ప్రయోగమున శ్రౌతి గలదు.) 'మృతకల్పుఁడు’ ఇత్యాదులందున్న తధిత 'కల్ప’ ప్రత్యయ ప్రయోగమున నార్థియే యగును. కాని శ్రౌతి గాదు. (కల్పబాది ప్రయోగేత్వార్ధ్యేన) కల్పబాది ప్రత్యయములు ప్రయోగించినచో నార్థియే. కానఁ దద్దితగతశ్రౌతి యాంధ్రమున లేదు.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కావునఁ బూర్ణపంచవిధ; కన్గొన లుప్తయు సామ్యధర్మ మీ
క్షావిధిఁ గూర్ప కున్నయెడ శ్రౌతియు నార్థియునై యథోక్తసం
భావనవాక్యయుక్తయు, సమస్తయు, వాక్యసమాసతద్ధిత
శ్రీవిశదాత్మయై ధరణిఁ జెన్నగుసాయకసంఖ్య నె ట్లనన్.&lt;/poem&gt;|ref=12}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>atmj0ccc7pd5ogdeh7uw7g5rcp1r6kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/610</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219263</id>
    <revision>
      <id>583250</id>
      <parentid>572142</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T22:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="incpbvvnxb3j7o0jyrc5pjtk434hpoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వెనుక నుడివినవిధమునఁ బూర్ణోపమ యైదువిధములు. లుప్తోపమయు సాధారణధర్మమును బ్రయోగింపనపుడు (అనఁగా 'ధర్మలుప్త'లో) శ్రౌతీ, ఆర్థీ భేదము ద్వివిధమై తగును. అందు శ్రౌతి వాక్యగత, సమాసగత భేదములచే నిఱుతెఱఁగులు. ఆర్థి వాక్యగత, సమాసగత, తద్ధితగత భేదములచేఁ ద్రివిధము. మొత్తము లుప్తోపమయు నైదువిధములు (సాయకసంఖ్య).
{{p|ac|fwb}}సమాసగత - పూర్ణ - ఆర్థి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈవియుఁ జల్లదనంబును
గేవలసౌందర్యగుణము గిఱికొనఁగఁ గళా
భావుకుఁ డైననృసింహ
క్ష్మావల్లభుఁ డమరుఁ బూర్ణచంద్రోపముఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=13}} 
నృసింహభూపాలుఁ డుపమేయము; పూర్ణచంద్రుఁ డుపమానము; ‘ఉపమ’ యనుపద ముపమావాచకము; 'కళాభావుకత్వము' సాధారణధర్మము; ఈ నాలుగంశములును బ్రయుక్తములైయుంటఁ బూర్ణోపమ. అందు నిది యార్థి. ఏలన, సాక్షాత్సాదృశ్యపతిపాదకము లగు వలెౝ, పోలెౝ, ప్రభృతి పదములు గాక 'ఉపమ' అను పదము ప్రయుక్తమై యున్నది. మరియు నుపమానమగు పూర్ణచంద్రపదము “పూర్ణచంద్రోపముఁడై” అను సమాసమున నున్నది. కాన సమాసగత.
{{p|ac|fwb}}వాక్యగత - పూర్ణ - ఆర్థి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వెలయు జవరాండ్ర తలఁపుల
వలపును నిలుపఁగఁ జాలు వరరూపమునం
జెలఁగుచు నృసింహుఁ డలరుల
విలుకానికి సాటి యయ్యె విశ్రుతలీలన్.&lt;/poem&gt;|ref=14}} 
సృసింహుఁడు రూపమున “అలరుల విలుకానికి సాటియయ్యె” అను వాక్యమన సునుపమాన, ఉపమేయ, సాధారణధర్మ (జవరాండ్ర...రూపము) ఉపమావాచకములు గలవు, కాసఁ బూర్ణోపమ. ఇది వాక్యగతము. ‘సాటి’ పదముంట నార్థి.
{{p|ac|fwb}}తద్ధితగత - పూర్ణ - ఆర్థి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఏయెడల నియ్యనియ్యం
గాయలు గాచిన నృసింహుకర మర్థులకుం&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>incpbvvnxb3j7o0jyrc5pjtk434hpoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/611</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219264</id>
    <revision>
      <id>583254</id>
      <parentid>572143</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T23:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4156" sha1="b2hjo3btxa8t36bunpndmurzdo3r4ii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;బాయని వేడ్క ఫలించుచు
నాయతగతిఁ గల్పకల్ప మై విలసిల్లున్.&lt;/poem&gt;|ref=15}} 
నృసింహునికర ముపమేయము; కల్ప ము (కల్పవృక్షము)పమానము; కల్ప ప్రత్యయ ముపమావాచకము. 'ఏయెడల నియ్యనియ్యం గాయలు గాయుట' సాధారణధర్మము, ఇటఁ ‘గల్పకల్పము’ అనుచో “కల్పేన ఈషదూనః కల్పకల్పః” అని యగును. ఇటఁ దద్ధితగతపూర్ణార్థి.

అయితే యిట నొకదోషము గలదు. ఉపమాలంకారమున శబ్దసామ్యము గాక యర్థసామ్యమే యుండవలెనని మున్ను గ్రంథకర్తయే తెలిపెను. కాని యిట &quot;ఇయ్యనియ్యం గాయలు గాయుట” అను సాధారణధర్మము హస్తముతో నన్వయించినపుడు &quot;నియ్యగా నియ్యఁగాఁ గాయలు (కిణములు) కాసె” ననియుఁ, గల్పవృక్షముతో నన్వయించినపుడు ఇచ్చుటకై యిచ్చుటకై యనఁగా మిక్కిలిగా నిచ్చుటకై కాయలు (పండ్లు) కాసె, ననియును భిన్నార్థములను వహించుచున్నది. కాన నిట శబ్దసామ్యమే కాని యర్థసామ్యము లేదు. మమ్మటమతానుసారముగా నిట్టియెడలఁగూడ 'సకలకలం పుర మేతజ్జాతం సుధాంశుబింబ మివ’ అనుచోటియందువలె నుపమాలంకారమే యగును. (శబ్దసామ్య మున్నను) ప్రతాపరుద్రీయమతానుసారముగా (శ్లేషంబువలెఁ బదక్లిష్టమాత్రము గాక) నరసభూపాలీయకర్తయు శబ్దసామ్యము గూడదని తెలిపి తాను శబ్దసామ్యమునే యుదాహరించెను.
{{p|ac|fwb}}వాక్యగత - పూర్ణ - శ్రౌతి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;దివియును భువియు భుజంగమ
భువనంబును నిండి విమలభూరిప్రభతో
దివిజేంద్రతటినియో యన
నవిరళగతిఁ బొల్చు నీదుయశము నృసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=16}}
కీర్తి యుపమేయము. దివిజేంద్రతటిని యుపమానము. “దివియు ... నిండుటయు, భూరిప్రభ గలిగియుంటయు” సాధారణధర్మము. “తటినియో యన” అనుచో 'ఓ యన’ ఉపమావాచకము. కానఁ బూర్ణోపమ. ఇది వాక్యగతము. 'ఓయనన్’ అను నుపమావాచకము వలెన్, పోలెన్, శబ్దములవలె సాక్షాత్సాదృశ్యమును బోధింపదు. కాని యీ గ్రంథకర్త ఓయన్ - అనఁగన్ అనువాని ప్రయోగమునందును శ్రౌతీ - ఉపమనే యంగీకరించెను.

న్యాయముగా 'ఓయనన్' అనునది యుత్ప్రేక్షావాచకము. తటిని వోలెన్ అని యున్నచో లెస్సగా నుండును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2hjo3btxa8t36bunpndmurzdo3r4ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/612</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219265</id>
    <revision>
      <id>583255</id>
      <parentid>572144</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T00:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4017" sha1="alnk2rn6bvh5smq2dsyudafpihsuw7c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}&lt;ref&gt;సంస్కృతమున 'ఇవ' శబ్దముతో “ఇనేన సమాసో విభక్త్యలోపః పూర్వపదప్రకృతిస్వరత్వం చ” అను సూత్రముచే సమాసము గాని వచ్చుచున్నది. అట నీసమాసమున విభక్తి లోపింపకపోవుటచే “జీమూతస్యేవ భావతి ప్రతీకం” మొదలగు స్థలములందు వ్యస్త సమస్త ప్రయోగములకు భేదమేమి? అని శంక గలుగుచున్నది. వేదమందయినచో సమాసమగుచో నొకస్వరమును, సమాసము గాకున్నచో మరొకస్వరమును వచ్చును. ఇంకా లోకప్రయోగమున నేమి ప్రయోజనము? అన్నచో “అగ్ని రివ రాజః” (అగ్నివంటి రాజు) అనుచోట ‘అగ్నిరివ' అనునది సమస్తపదము అది ‘రాజన్’ శబ్దముతో సమసించి “రాజాహస్సఖిభ్యష్టచ్&quot; అను సూత్రముచే 'అగ్ని రివ రాజః' అని 'అ'కారాంతమగును. 'అగ్నిరివ' అన్నది వ్యస్తమగుచో 'అగ్నిరివ రాజా’ అనియే యుండుము. లోకప్రయోగమున స్వరము లేదు. కాని నిట్టి 'ఇవ' శబ్దముతో నేర్పడిన సమాసముతో మరొకపదము సమసించి సమసాంతకార్యమును బొందును.” ఆంధ్రమున 'హరివలె ' ఇత్యాదులు వ్యస్తసమస్తము లొకవిధముగానే యుండును. ఇట సమస్తముగా గ్రహింపవలెను.&lt;/ref&gt;సమాసగత పూర్ణశ్రౌతి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కరముల శంఖము, చక్రము,
నిరవుగ నురమందుఁ జెంది యిందిర దనరన్
హరివలె వెలయుదు వౌరా!
వరసాహసయోబరాజు! నరసింహనృపా!&lt;/poem&gt;|ref=17}}
నరసింహుఁ డుపమేయము. హరి యుపమానము. పూర్వార్ధము సాధారణధర్మము. (ఇటఁగూడ శబ్దసామ్యమే. ఏలను హరిదాల్చిన శంఖు, చక్ర, ఇందిరలు
వేఱు. నిరసభూపాలుఁడు ధరించిన శంఖ, చక్ర (రేఖలు) ఇందిర (శోభ)లు వేఱు.) ‘హరివలె’ అనునది సమాసము. కావ సమాసగతపూర్ణ.
{{p|ac|fwb}}పంచవిధానుపాత్తధర్మలుప్తలు&lt;/p&gt;
ధర్మము లోపించిన యుపమలు శ్రౌతియందు రెండును, నార్థియందు మూఁడును నుండును.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నీదోః ఖడ్గమహీంద్రుఁడో యనఁదగున్; నీదివ్యతేజోభరం
బాదిత్యుండునుబోలెఁ బొల్చు; భవదీయాలాపము ల్వల్లకీ
నాదబ్రహ్మము సాటి; నీకరము మందారోపమానంబు; నీ
ప్రాదుర్భావము భవాభ్యుదయకల్పంబౌ నృసింహాధిపా.&lt;/poem&gt;|ref=18}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alnk2rn6bvh5smq2dsyudafpihsuw7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583256</id>
      <parentid>583255</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T00:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3999" sha1="9lsxokr8gbdbqhvuxlp0mrgg340f9fn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}&lt;ref&gt;సంస్కృతమున 'ఇవ' శబ్దముతో “ఇనేన సమాసో విభక్త్యలోపః పూర్వపదప్రకృతిస్వరత్వం చ” అను సూత్రముచే సమాసము గాని వచ్చుచున్నది. అట నీసమాసమున విభక్తి లోపింపకపోవుటచే “జీమూతస్యేవ భవతి ప్రతీకం” మొదలగు స్థలములందు వ్యస్త సమస్త ప్రయోగములకు భేదమేమి? అని శంక గలుగుచున్నది. వేదమందయినచో సమాసమగుచో నొకస్వరమును, సమాసము గాకున్నచో మరొకస్వరమును వచ్చును. ఇంకా లోకప్రయోగమున నేమి ప్రయోజనము? అన్నచో “అగ్ని రివ రాజః” (అగ్నివంటి రాజు) అనుచోట ‘అగ్నిరివ' అనునది సమస్తపదము అది ‘రాజన్’ శబ్దముతో సమసించి “రాజాహస్సఖిభ్యష్టచ్&quot; అను సూత్రముచే 'అగ్ని రివ రాజః' అని 'అ'కారాంతమగును. 'అగ్నిరివ' అన్నది వ్యస్తమగుచో 'అగ్నిరివ రాజా’ అనియే యుండుము. లోకప్రయోగమున స్వరము లేదు. కాని నిట్టి 'ఇవ' శబ్దముతో నేర్పడిన సమాసముతో మరొకపదము సమసించి సమసాంతకార్యమును బొందును. ఆంధ్రమున 'హరివలె' ఇత్యాదులు వ్యస్తసమస్తము లొకవిధముగానే యుండును. ఇట సమస్తముగా గ్రహింపవలెను.&lt;/ref&gt;సమాసగత పూర్ణశ్రౌతి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కరముల శంఖము, చక్రము,
నిరవుగ నురమందుఁ జెంది యిందిర దనరన్
హరివలె వెలయుదు వౌరా!
వరసాహసయోబరాజు! నరసింహనృపా!&lt;/poem&gt;|ref=17}}
నరసింహుఁ డుపమేయము. హరి యుపమానము. పూర్వార్ధము సాధారణధర్మము. (ఇటఁగూడ శబ్దసామ్యమే. ఏలన హరిదాల్చిన శంఖ, చక్ర, ఇందిరలు వేఱు. నరసభూపాలుఁడు ధరించిన శంఖ, చక్ర(రేఖలు) ఇందిర(శోభ)లు వేఱు.) ‘హరివలె’ అనునది సమాసము. కాన సమాసగతపూర్ణ.
{{p|ac|fwb}}పంచవిధానుపాత్తధర్మలుప్తలు&lt;/p&gt;
ధర్మము లోపించిన యుపమలు శ్రౌతియందు రెండును, నార్థియందు మూఁడును నుండును.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నీదోః ఖడ్గమహీంద్రుఁడో యనఁదగున్; నీదివ్యతేజోభరం
బాదిత్యుండునుబోలెఁ బొల్చు; భవదీయాలాపము ల్వల్లకీ
నాదబ్రహ్మము సాటి; నీకరము మందారోపమానంబు; నీ
ప్రాదుర్భావము భవాభ్యుదయకల్పంబౌ నృసింహాధిపా.&lt;/poem&gt;|ref=18}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lsxokr8gbdbqhvuxlp0mrgg340f9fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/613</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219266</id>
    <revision>
      <id>583258</id>
      <parentid>572145</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3379" sha1="b7j9eaueyj8v0hyfcvaa29e2erpzrhy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}1. వాక్యగత - శ్రౌతీ - అనుపాత్తధర్మ - లుప్త&lt;/p&gt;
దోఃఖడ్గ ముపమేయము; అహీంద్రుఁ డుపమానము; 'ఓయనన్' ఉపమావాచకము. సాధారణధర్మము (భయంకరత్వాదులు) లుప్తము.
{{p|al|fwb}}2. సమాసగత - శ్రౌతీ - అనుపాత్తధర్మ - లుప్త&lt;/p&gt;
తేజస్సు ఉపమేయము; ‘ఆదిత్యుండును బోలె’ అనునెడ వెనుకటి ‘హరివలె’ అనునెడవలెనే సమాసము. అందలి ‘ఆదిత్యుండును’ అను పద ముపమాన మగుట సమాసగతమగు నుపమానము. ఇందుఁగూడ ధర్మవాచకము లేదు.
{{p|al|fwb}}3. వాక్యగత - ఆర్థీ- అనుపాత్తధర్మ - లుప్త&lt;/p&gt;
ఆలాప ముపమేయము; వల్లకీనాదబ్రహ్మ ముపమానము, 'సాటి’ యుపమావాచకము. ఇందును సాధారణధర్మము లేదు. ఇది వాక్యగత యని గ్రంథకర్త నుడివెను. కాని యది ప్రమాదము. ఏలన ‘నాదబ్రహ్మము సాటి’ అనునెడ నుపమానము వాక్యగతముగా లేదు. ‘నాదబ్రహ్మము సాటి’ అనునది సమాసమే. ‘బ్రహ్మముతోడ లేక యొక్కసాటి’ యని తృతీయ, షష్ఠీసమాసములలో నొకటి. కావున ‘నాదబ్రహ్మముతోడ సాటి’ అన్నచో వాక్యగత యగును.
{{p|al|fwb}}4. సమాసగత - ఆర్థీ - అనుపాత్తధర్మ - లుప్త&lt;/p&gt;
కరము ఉపమేయము; మందార ముపమానము; ఉపమానపద ముపమావాచకము; సాధారణధర్మము లేదు. ‘మందారోపమానంబు’ అనుచో 'మందార’ పదము సమాసగతమై యున్నది.
{{p|al|fwb}}5. తద్ధితగత - ఆర్థీ - అనుపాత్తధర్మ - లుప్త&lt;/p&gt;
‘ప్రాదుర్భావ’ ముపమేయము; ‘అభ్యుదయ’ ముపమానము; ‘కల్ప’ ప్ప్రత్యయ ముపమావాచకము. ఇటను ధర్మము గ్రహింపఁబడలేదు.
{{p|ac|fwb}}ఉపమానలుప్త&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జలదంబుగతి నిచ్చి వెలవెలఁబాఱక
                    కలశాంబునిధిరీతిఁ గసరుకొనక
ఈఁగిమ్రాన్వలె ఫలం బిడి జిగి దప్పక
                    సురభికైవడిఁ గొలు వరసి యీక
కమలారివలె నిచ్చి క్రమ్మఱఁ గైకోక&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7j9eaueyj8v0hyfcvaa29e2erpzrhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/614</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219267</id>
    <revision>
      <id>583261</id>
      <parentid>572146</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="tpawico2hllj97nwff2ik74sdm2bwfl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;                    బలిమాడ్కి నర్ధిచే భంగపడక
దండాంశుసుతుపోల్కిఁ గుండమార్పులు గాక
                    వాసవమణిభాతిఁ ద్రాసమంద&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొసఁగ నేర్తువు యాచకవ్యూహమునకు
భూనుతానూనదానవిద్యానిరూఢి
బొసఁగ నీతోడ నెవ్వానిఁ బోల్పవచ్చు?
సరసగుణహార! యోబయనరసధీర!&lt;/poem&gt;|ref=19}}
కుండమార్పులు = వినిమయము; నరసభూపాలుఁ డుపమేయము. ‘ఒసఁగ నేర్చు’ సాధారణధర్మము, ‘పోల్పవచ్చు’ ఉపమావాచకము. ‘ఎవ్వానిఁ బోల్పవచ్చును?’ అను ప్రశ్నచేఁ బోల్పఁదగినవాఁడు లేఁడని తేలినది. కాన నుపమానము లుప్తమైనది.
{{p|ac|fwb}}వాచకలుప్త&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;దర్పితాహితనృపోత్తములు ని న్నెదిరింపఁ
                    గలరె? ధీరోత్తమగండబిరుద!
వినుతకీర్తిప్రతాపములు నీచే సమ
                    కట్టునే? యుభయరగండబిరుద!
అరివధూతాటంకగరిమంబు నీచేతఁ
                    గలుగునే? గండభేరుండబిరుద!
పరిపంథిగంధసింధురపంక్తి నీమ్రోల
                    నుండునే? గండభేరుండబిరుద!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అరుణపరిణతధామ! రామాభిరామ!
రామణీయకనిర్జితప్రసవబాణ!
బాణసాహిత్యపరిపాక! పాకవైరి!
విభవసౌభాగ్య! యోబభూవిభునృసింహ!&lt;/poem&gt;|ref=20}}
నరసభూపాలుఁ డుపమేయము. 'అరుణపరిణతధామ’ ‘రామాభిరామ’ అనుచోట్ల నున్న అరుణుఁడు, రాముఁడు, ఉపమానములు. పరిణతధామత్వము, అభిరామత్వము అనునవి రెండు సమాసములకును బ్రత్యేకములయిన సాధారణధర్మములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpawico2hllj97nwff2ik74sdm2bwfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/615</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219268</id>
    <revision>
      <id>583264</id>
      <parentid>572147</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="lnlmv6qrdwv422bd37hkpv4oc9ectx9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;‘అరుణ ఇవ పరిణత’ అనియు ‘రామ ఇవ అభిరామ’ అనియును విగ్రహవాక్యము లుండును. ఇందలి ‘ఇవ’ ఉపమావాచకము లుప్తమైనది కాన వాచకలుప్త. ఈ యభిప్రాయమునే గ్రంథకర్త యీ క్రిందిపద్యమునఁ జెప్పుచున్నాడు.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అరుణపరిణతధామ! రామాభిరామ!
యనెడిచో భానుకైవడి నలరుకాంతి
పంక్తి గలవాఁడు, రామునిపగిదిఁ బొల్చు
వాఁడు ననువాచకం బవివక్షితంబు.&lt;/poem&gt;|ref=21}}
ఈ సీసపద్యము పరికరాలంకారమునకుఁగూడ నుదాహరింపఁబడినది. ఆపరికరము పెద్దపాదములం దున్నది.
{{p|ac|fwb}}ధర్మోపమానలుప్త&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఇటు బేసితేజీల నెనయు మిన్నులతేరి
                    జోదు పుట్టినకొండఁ జూచినాఁడ
నిటు నేల జేజేల కెఱుకైనచెంగావి
                    సుదసంజఁ దగుకొండఁ జూచినాఁడ
నిటు కోడెరౌతు మైనిడ్డ సొమ్ములమేఁత
                    సొంపు లీనెడుకొండఁ జూచినాఁడ
నిటు నల్లదేవరయింట నంటినతెల్ల
                    జోటివాయనికొండఁ జూచినాఁడ&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నిందు నందును నీతోడియీడువానిఁ
గడకతోఁ గానఁ; గానను; గాన; ననుచు
నిక్క మేబాసకైనను నిల్చువాఁడ!
నరనుతాటోప! యోబయనరసభూప!&lt;/poem&gt;|ref=22}}
వరుసగా నుదయాద్రినిఁ, బశ్చిమాద్రిని, మలయాద్రిని, హిమాద్రినిఁ జూచితిని నీతో సమానులు లేరు.

సరసభూపాలుఁ డుపమేయము. ఉపమానము లుప్తము. ధర్మవాచకము లుప్తము. 'సమానులు’ ఉపమావాచకము. ధర్మోపమానములులేమిని ధర్మోపమానలుప్త.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lnlmv6qrdwv422bd37hkpv4oc9ectx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/616</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219269</id>
    <revision>
      <id>583265</id>
      <parentid>572148</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T02:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3656" sha1="dv3ql0incdoyorvswseqab49m86n23q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}ధర్మోపమానవాచకలుప్త&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;మహితప్రాభవమానధుర్య! మితవాఙ్మర్యాద! మీనాంకవి
గ్రహ! ముఖ్యాన్వయమూర్తిశౌర్యరస! మేఘత్యాగ! మైత్రీరఘూ
ద్వహ! మేధాన్విత! మౌక్తికాభరణ! మంత్రప్రౌఢమస్తాగ్రస
క్తహరిశ్రీచరణాబ్ద! వర్ధిలు గుణాధారా! నృసింహాధిపా!&lt;/poem&gt;|ref=23}} 
మీనాంకవిగ్రహుఁ డనుచో మీనాంకునియొక్క విగ్రహమువంటి విగ్రహము గలవాఁడు అని యర్థము. విగ్రహవాక్యమునందలి ఉపమానవాచకమగు మొదటివిగ్రహపదమును, వంటి అను నుపమావాచకపదమును, సాధారణధర్మమును లోపించి యున్నవి.

వ్యధికరణబహువ్రీహియందుఁ బూర్వపదమైన యుపమానపదమునకు నుత్తరపదమైన యుపమేయపదము పరమైనపుడు ఉపమానపదమునకును లోపము వచ్చును.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అలర మీనాంకవిగ్రహుం డనెడిచోట
నిందు మీనాంకుమైవలె నింపు మీఱు
విగ్రహము గల్గువాఁ డన వెలయు సామ్య
వాచకోపమానంబు లసూచితములు.&lt;/poem&gt;|ref=24}}
పై యర్థమే. ఈలుప్తావిభాగమును జిత్రమీమాంసాకర్తయుఁ కావ్యప్రకాశకారుఁడును బెక్కువిధములఁ జూపిరి. ఈ లుప్తావిభాగము వ్యాకరణపాండిత్యముపై నాధారపడియున్నది. ఇందుఁ జారుత్వమేమియుఁ గానరాదు. ఈవిషయము నుద్ద్యోతకారుఁ డిట్లు తెలిపెను. “వస్తుతో౽యం పూర్ణాలుప్తావిభాగో వాక్యసమాస క్యచ్ క్యఙాది ప్రత్యయ విశేషగోచంతయా శబ్దశాస్త్ర వ్యుత్పత్తి కౌశల పరత్వాత్ అత్ర శాస్త్రే న వ్యుత్పాద్యతా మర్షతీత్యాహుః”
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ద్వివిధం బగుసాధర్మ్యము
భువి నుపమానోపమేయముల కొక్కటి యై
తవుటయు, రెంటికి ద్వివిధం
బవుట యన ద్వితీయగతియు నలరు ద్వివిధ మై.&lt;/poem&gt;|ref=25}}
ఈ యుపమాలంకారమున సాధారణధర్మ ముపమానోపమేయముల కొక్కటే యుండుట, ఉపమానోపమేయములకు రెంటికిని రెండుండుట యని ద్వివిధము. రెండవవిధము మరల ద్వివిధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dv3ql0incdoyorvswseqab49m86n23q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583266</id>
      <parentid>583265</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T02:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="3cnyrvdc6jrquhduqvltwmlnv8odo36" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}ధర్మోపమానవాచకలుప్త&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;మహితప్రాభవమానధుర్య! మితవాఙ్మర్యాద! మీనాంకవి
గ్రహ! ముఖ్యాన్వయమూర్తశౌర్యరస! మేఘత్యాగ! మైత్రీరఘూ
ద్వహ! మేధాన్విత! మౌక్తికాభరణ! మంత్రప్రౌఢమస్తాగ్రస
క్తహరిశ్రీచరణాబ్ద! వర్ధిలు గుణాధారా! నృసింహాధిపా!&lt;/poem&gt;|ref=23}} 
మీనాంకవిగ్రహుఁ డనుచో మీనాంకునియొక్క విగ్రహమువంటి విగ్రహము గలవాఁడు అని యర్థము. విగ్రహవాక్యమునందలి ఉపమానవాచకమగు మొదటివిగ్రహపదమును, వంటి అను నుపమావాచకపదమును, సాధారణధర్మమును లోపించి యున్నవి.

వ్యధికరణబహువ్రీహియందుఁ బూర్వపదమైన యుపమానపదమునకు నుత్తరపదమైన యుపమేయపదము పరమైనపుడు ఉపమానపదమునకును లోపము వచ్చును.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అలర మీనాంకవిగ్రహుం డనెడిచోట
నిందు మీనాంకుమైవలె నింపు మీఱు
విగ్రహము గల్గువాఁ డన వెలయు సామ్య
వాచకోపమానంబు లసూచితములు.&lt;/poem&gt;|ref=24}}
పై యర్థమే. ఈలుప్తావిభాగమును జిత్రమీమాంసాకర్తయుఁ కావ్యప్రకాశకారుఁడును బెక్కువిధములఁ జూపిరి. ఈ లుప్తావిభాగము వ్యాకరణపాండిత్యముపై నాధారపడియున్నది. ఇందుఁ జారుత్వమేమియుఁ గానరాదు. ఈవిషయము నుద్ద్యోతకారుఁ డిట్లు తెలిపెను. “వస్తుతో౽యం పూర్ణాలుప్తావిభాగో వాక్యసమాస క్యచ్ క్యఙాది ప్రత్యయ విశేషగోచంతయా శబ్దశాస్త్ర వ్యుత్పత్తి కౌశల పరత్వాత్ అత్ర శాస్త్రే న వ్యుత్పాద్యతా మర్షతీత్యాహుః”
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ద్వివిధం బగుసాధర్మ్యము
భువి నుపమానోపమేయముల కొక్కటి యై
తవుటయు, రెంటికి ద్వివిధం
బవుట యన ద్వితీయగతియు నలరు ద్వివిధ మై.&lt;/poem&gt;|ref=25}}
ఈ యుపమాలంకారమున సాధారణధర్మ ముపమానోపమేయముల కొక్కటే యుండుట, ఉపమానోపమేయములకు రెంటికిని రెండుండుట యని ద్వివిధము. రెండవవిధము మరల ద్వివిధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cnyrvdc6jrquhduqvltwmlnv8odo36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/617</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219270</id>
    <revision>
      <id>583268</id>
      <parentid>572149</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T02:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3505" sha1="jdes1rgkm37616np427h0guoury3xoj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;క్షితి నేకార్థము శబ్ద
ద్వితయంబున సంఘటింప వెలయును వస్తు
ప్రతివస్తుత; యగుబింబ
ప్రతిబింబకయర్థశబ్దసార్థక్యమునన్.&lt;/poem&gt;|ref=26}}
ఆ సాధారణధర్మము శబ్దద్వయముచే నేకార్థరూపముగానే చెప్పఁబడినచో వస్తుప్రతివస్తుభావ మనియును, అర్థ, శబ్ద భేదముచేఁ జెప్పఁబడినచో బింబప్రతిబింబభావ మనియును జెప్పఁబడును.

“వస్తుతః భిన్న యోరపి ఉపమానోపమేయ ధర్మయోః పరస్పర సాదృశ్యా దభిన్నయోః పృథగుపాదానం బింబప్రతిబింబభావ ఇత్యాలంకారిక సమయః” వస్తుస్థితిచే భిన్నము లయ్యును ఉపమానోపమేయధర్మములు పరస్పరసాదృశ్యముచే నభిన్నముగా నధ్యవసింపఁబడి (అభేదముగా నిశ్చయింపఁబడి) భిన్నభిన్నశబ్దములచేఁ జెప్పఁబడుట బింబప్రతిబింబభావమని యాలంకారికుల సంప్రదాయము.
{{p|ac|fwb}}వస్తుప్రతివస్తూపమ&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అవనిఁ బరిష్కృత మయ్యెన్
రవివంశం బోబశౌరి నరసింహునిచే;
దివిచరతరుభూషిత మై
నవనవగతిఁ బొల్చు నందనవనం బనఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=27}}
రవివంశ ముపమేయము. నందనవన ముపమానము. పరిష్కృతము, భూషితము అను నేకార్థకమగు శబ్దద్వయముచే సామాన్యధర్మము చెప్పఁబడినది. “ముఖము చంద్రునివలె మనోహరముగా నున్నది&quot; ఇత్యాదికమగు పూర్ణోపమలలో 'మనోహరము' అను సాధారణధర్మవాచక మొకటియే గ్రహింపఁబడినది. ఇట రెండు గ్రహింపఁబడి యున్నవి.

వస్తుప్రతివస్తూపమాలంకారమునకునుఁ బ్రతివస్తూపమాలంకారమునకును భేద మేమన, వస్తుప్రతివస్తూపమాలంకార మేకవాక్యగతమై యుండును. ప్రతివస్తూపమాలంకారము వాక్యద్వయగతమై యుండును. ఇదియే భేదము.
{{p|ac|fwb}}బింబప్రతిబింబోపమ&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;గురుశౌర్యయుతము; లాయత
కరవాలము నగునృసింహుఘనభుజ మమరున్&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdes1rgkm37616np427h0guoury3xoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/618</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219271</id>
    <revision>
      <id>583273</id>
      <parentid>572150</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T03:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="kd3pxfpeh37dg10foczj0zq1r1wra4m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;దరళఫణామణికిరణ
స్ఫురణము, జిహ్వాలమైనభోగియుఁ బోలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=28}}
శౌర్యయుతము, ఆయతకరవాలమును నగు నృసింహుని హస్తము ఫణామణికాంతియుతమును, దీర్ఘజిహ్వాయుతమును నగు సర్పమువలె నున్నది. ఇట నుపమేయమునకు గురుశౌర్యయుతత్వము, ఆయతకరవాలత్వము అను ధర్మములును, ఉపమానమునకు ఫణామణికిరణస్ఫురణము, జిహ్వాలత్వము అను ధర్మములును భిన్నశబ్దములచే భిన్నార్థకములుగా గ్రహింపఁబడినవి. కార్యమునకును ఫణామణికిరణములకును, గరవాలమునకు జిహ్వకును సాదృశ్యము గలదు. ఈ ధర్మములకుఁ బరస్పరసాదృశ్యముచే నభేదాధ్యవసాయము చేయవలెను. అభేదాధ్యవసాయమన నభేదమని నిశ్చయపఱచుకొనుట. ఇట్టిది బింబప్రతిబింబోపమ. దృష్టాంతమునను బింబప్రతిభావ ముండును. కాని యట వాక్యద్వయ ముండును. ఇట నొకవాక్యమే.

ఈ భేదములేకాక మరికొన్నివిధములగు నుపమాభేదములును గలవు. వానిలోఁ గొన్నింటి నుదాహరింతును.
{{p|ac|fwb}}సమస్తవస్తువిషయోపమ&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఆ. తమ్మితీవభాతిఁ దనరు నాజవరాలి
   తమ్మిఁబోని నెమ్మొగమ్మం గ్రమ్మి
   గండుతేఁటికరణిఁ గమ్మనితేనియల్
   క్రోలిక్రోలి తనివిఁ గొంటి లెస్స.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట 'జవరాలు తమ్మితీవవలె, దానిమొగము దమ్మివలెను’ దానిప్రియుఁడు గండుతేఁటివలె నుండెనని చెప్పుటచే నుపమాలంకారము సర్వావయవవ్యాప్తమై యున్నది.
{{p|ac|fwb}}ఏకదేశవివర్తినీ-ఉపమ&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. క్రాల్గనులఁబోని నల్లనికలుపపిండు,
   మోముగమిఁబోలు నెత్తమ్మి పూలచాలు,
   గబ్బిగుబ్బలకరణిఁ జక్కవలు గ్రాల,
   నలసరశ్శ్రీలు పదపదంబందు నలరు&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
మొదటి మూఁడుపాదములందలి యుపమలచే ‘సరస్సులు స్త్రీలవలెనున్నవి’ యను నుపమ స్ఫురించును. సరస్సులను స్త్రీలుగా నుపమించి చెప్పకపోవుటచే నుపమాలంకారము సర్వావయవవ్యాప్తముగా లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kd3pxfpeh37dg10foczj0zq1r1wra4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/619</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219272</id>
    <revision>
      <id>583274</id>
      <parentid>572151</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T03:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="ngnxey35imjvmc3h0hhd4llh75gtvw4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fwb}}మాలోపమ&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. కలిగించుచుండు వెన్నెల
   వలెఁ గన్నుల కెలమిఁ; గల్లువలె మత్తు నిడుౝ;
   గెలనికి నాకర్షించును
   బలువుర నాపువ్వుఁబోఁడి ప్రభుతవడువునన్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇటఁ ‘బువ్వుఁబోఁడి’ అను నొకయుపమేయమునకు మూఁడుపమానములు గలవు. ఉపమానమాల గలదు. కాన మాలోపమ.
{{p|ac|fwb}}రశనోపమ&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. సతతకాంచనవితరణజలలవముల
   నర్థికరమాలఁ దడుపుచున్నట్టిపతికి
   భణితివలెమతి, యమ్మతిభాతిఁజేఁత,
   చేతవలెఁ గీర్తి, స్వచ్ఛమై చెలఁగుచుండు.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
రశన యన నొడ్డాణము. ఇంక నొడ్డాణమున గజ్జెలువలెనే యొకదానితో నొకటి సంబంధించిన యుపమానములు గలవు. ఒకయుపమలోని యుపమానము రెండవయుపమలో నుపమేయ మగును. దానిలోని యుపమానము మరొకయుపమలో నుపమేయ మగును. ఇదేవిధముగా సాగిన యుపమ రశనోపమ.

ఉపమాలంకారమున నుపమానము సుప్రసిద్ధముగా నుండవలెనని మున్ను లక్షణమున నిర్వచింపఁబడినది.&lt;ref&gt;మరియు దండికావ్యాదర్శమున ధర్మోపమ, వస్తూపమ, విపర్యాపోపమ, అన్యోన్యోపమ, నియమోపము, అనియమోపమ, సమచ్చయోపమ, అతిశయోపమ, ఉత్ప్రేక్షితోపమ, అద్భుతోపమ, మోహోపమ, సంశయోపమ, నిర్ణయోపమ, శ్లేషోపమ, సమానోపమ, నిందోపమ, ప్రశంపోపమ, ఆచిఖ్యాపోపమ, విరోధోపమ, ప్రతిషేధోపమ, చటూపమ, తత్త్వాఖ్యానోపమ, అసాధారణోపమ, అభూతోపమ, ఆసంభావితోపమ, బహూపమ, విక్రియోపమ, మాలోపమ, వాక్యార్థోపమ, ప్రతివస్తూపమ, తుల్యయోగితోపమ, హేతూపమ అను ముప్పదిరెండుభేదములను జూపెను. దీని లక్షణలక్ష్యములను నాంధ్రకావ్యాదర్శమునఁ గానీ ఆంధ్రవిజ్ఞానసర్వస్వములోని ‘అలంకారములు’ అను శబ్దము క్రిందఁ గానీ చూడవలెను. ఈ భేదములను దరువాతివారు దెలుపరైరి.&lt;/ref&gt; కాని 'అభూతోపమ'లోఁ గవి కల్పితమగు నుపమానము గలదు. ఎట్లన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngnxey35imjvmc3h0hhd4llh75gtvw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/620</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219273</id>
    <revision>
      <id>583275</id>
      <parentid>572152</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T04:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3840" sha1="pz51bna750n16h1qi08n5v2ysa375d2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. 'ఒక్కచోఁ బ్రోవుగాఁజేసి యుంచఁబడిన
   నిఖిలనీరజప్రభలోని నిగ్గువోలె
   నీదు నెమ్మొగ మెంతయు నెగడెడి’ నన
   నిది యభూతోపమగఁ దెలియఁగఁబడును.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
నిఖిలనీరజప్రభలోని నిగ్గు ప్రోగుసేసియుంట ప్రసిద్ధము గాదు. ఇది కవికల్పితము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉభౌ యది వ్యోమ్ని పృథక్ప్రవాహావాకాశగంగాపయసః పతేతాం
తేనోపమీయేత తమాలనీల మాముక్త ముక్తాలత మస్య పక్షః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఆకాశమునందు రెండువ్యోమగంగాప్రవాహములు విడివిడిగాఁ బడినయెడల దానితోఁ దమాలనీలమును ముత్యాలహారములచే నలంకృతమును నగు హరి వక్షమును బోల్పవచ్చును.

రెండు వ్యోమగంగాప్రవాహములు ప్రవహించుట కవికల్పితమే.

ఆంగ్లమున నుపమాలంకారమును 'Simile ' అందురు. ఆ సాహిత్యమున మన యాలంకారికులు చేసినంత విమర్శను బాశ్చాత్యులు చేయలేదు. పైఁగా మనవారు చూపినన్ని యలంకారములను వారు చూపలేదు.
{{p|ac|fwb}}ఉపమాదోషములు&lt;/p&gt;
న్యూనత్వము, అధికత్వము, లింగభేదము, వచనభేదము, అసాదృశ్యము, అసంభవము అని యుపమాదోషము లాఱువిధములు. దోషప్రకరణమున హీనోపమ, అధికోపమ, లింగభేదము, వచనభేదము అను నాలుగుదోషములు చెప్పఁబడి యున్నవి. ఇట వానిలోని యవాంతరభేదములును, నితరభేదములును దెలుపుదుము.

న్యూనత్వమన నుపమేయముకన్న నుపమానమున నపకృష్టత్వము; అనఁగాఁ దక్కువతనము; అధికత్వమన నుపమేయముకన్న నుపమానమున నుత్కృష్టత్వము; అనఁగా నెక్కువతనము. ఈ న్యూనత్వాధిక్యములు జాతి, ప్రమాణ, ధర్మములంబట్టి ప్రత్యేకముగా మువ్విధములు.
{{p|al|fwb}}1. జాతిగతన్యూనత్వము&lt;/p&gt;
“చండాలై రివ యుష్మాభిస్సాహసం పరమంకృతం” మీరు చండాలురవలె బహుసాహస మొనర్చితిరి. ఇట 'మీరు' ఉపమేయము, 'చండాలురు' ఉపమానము, చండాలు రధమజాతీయులు, కాన నుత్తమజాతీయుల నధమజాతీయులతోఁ బోల్చుట యుచితము గాదు. 'చండాల' పదము జాతివాచకము. కాన నిట జాతిగతన్యూనత్వము గలదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pz51bna750n16h1qi08n5v2ysa375d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/621</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219274</id>
    <revision>
      <id>583276</id>
      <parentid>572153</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="jdieghvcps90icsgz9mmj6194wxdogh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}2. జాతిగతాధిక్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;అయం పద్మాసనాసీనశ్చక్రవాకో విరాజతే
 యుగాదౌ భగవాన్ వేథా వినిర్మిత్సు రివ ప్రజాః”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
యుగాదియందుఁ బ్రజలను సృజించు బ్రహ్మదేవునివలెఁ బద్మాసనమున నాసీనమైయున్న చక్రవాకము విరాజిల్లెను.

ఇటఁ 'జక్రవాక’ ముపమేయము; 'బ్రహ్మదేవుఁ’ డుపమానము; అల్పమగు నొకపక్షికి జగత్కర్త యగు బ్రహ్మ నుపమానముగాఁ జేయుట యనుచితమగు నాధిక్యము. బ్రహ్మ జాతివాచకము. ఇది జాతిగతాధిక్యము.
{{p|al|fwb}}3. ప్రమాణగతన్యూనత్వము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;వహ్నిస్ఫులింగ ఇవ భానురయం చ కాస్తి”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఈ సూర్యుఁడు నిప్పుకణమువలె వెలుఁగుచున్నాఁడు. ప్రమాణమనఁగాఁ బరిమాణము. పరిమాణమునుబట్టి సూర్యుఁడు పెద్దవాఁడు. నిప్పుకణము చిన్నది. ఇట నుపమేయమగు సూర్యునియందుకున్న నుపమానమగు వహ్నిస్ఫులింగమునఁ బ్రమాణగతన్యూనత్వము గోచరించుచున్నది.
{{p|al|fwb}}4. ప్రమాణగతాధిక్యము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;పాతాళ మివ నాభిస్తే పర్వతా వివ చ స్తనా
వేణీదండః పునరయం కాళిందీపాత సన్నిభః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
నీ నాభి పాతాళమువలె నున్నది. నీ స్తనములు కొండలవలె నున్నవి. నీ వేణీదండము కాళిందీప్రవాహమువలె నున్నది.

ఇట నాభి, చన్నులు, జడ, అనునవి యుపమేయములు. వరుసగా దీనికిఁ బాతాళము, కొండలు, కాళిందీప్రవాహము అనునవి యుపమానములు. ఉపమేయపదార్థములకన్న నీ యుపమానపదార్థములు పరిమాణమును బట్టి పెద్దవి. ఇట సాదృశ్య ముచితముగా లేదు. దోషప్రకరణములో ననుచితమను దోషము గలదు. ఈ న్యూనత్వాధిక్యదోషములందే చేరును. స్పష్టప్రతీతికై యిటఁ జూపితిని.

కవిసమయప్రసిద్ధి యున్నచో జాతి, ప్రమాణగత న్యూనత్వాధిక్యములు దోషములు గావు. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“తదాననసమశ్చంద్ర శ్చంద్రతుల్యం త్వదాననం
 ద్వ్యణుకం మధ్యసదృశం మధ్యం ద్వ్యణుకసన్నిభం”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdieghvcps90icsgz9mmj6194wxdogh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/622</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219275</id>
    <revision>
      <id>583277</id>
      <parentid>572154</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="mkf2dwyqbgbe26kudo9pulhqubab5m5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చంద్రుఁడు నీ ముఖసదృశుఁడు. నీ ముఖము చంద్రతుల్యము. ద్వణుకము నీ నడిమితో సమానము. నీ నడుము ద్వణుకసమము.

ఇటఁ &quot;జంద్రుఁడు నీ ముఖసదృశుఁడు” అనుచోట వాస్తవముగా నుపమానమున జాతిగతన్యూనత్వము, “నీ మఖము చంద్రతుల్యము” అనుచో నుపమానమున జాతిగతాధిక్యములును గలవు. అట్లే 'ద్వ్యణుకము నీ నడిమితో సమానము’ అనుచో నుపమానమునఁ బ్రమాణగతన్యూనత్వమును, “నీ నడుము ద్వృణుకసమము” అనుచో నుపమానమునఁ బ్రమాణగతాధిక్యమును గలవు. అయినను ముఖచంద్రులకును, ద్వ్యణుకమధ్యములకును సామ్యము కవిసమయప్రసిద్ధము. కాన నిట దోషములు గావు.
{{p|al|fwb}}5. ధర్మగతన్యూనత్వము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స ముని ర్లాంఛితో మాంజ్యా కృష్ణాజినపటం వహౝ
వ్యరాజన్నీలజీమూత భాగాశ్లిష్ట ఇవాంశుమాౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ముంజెత్రాటిని ధరించి కృష్ణాజినమును వహించియున్న యాముని నల్లనిమబ్బును దాకుచున్న సూర్యునివలె భాసిల్లెను.

ఇట ముని యుపమేయము; సూర్యుఁ డుపమానము; “ముంజెత్రాటిని ధరించి కృష్ణాజినమును వహించియున్న” యనునది బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణధర్మమున బింబముగా గ్రహింపఁబడినది. 'నల్లని మబ్బును దాఁకుచున్న' అనునది ప్రతిబింబముగాఁ గ్రహింపఁబడిన సాధారణధర్మము. బింబమునఁ గల 'ముంజెత్రాటిని’ అనుదానికి బ్రతిబింబమున నేదియును లేదు. ప్రతిబింబము కూడ బింబమంత యుండునుగదా! ఇట బింబ మధికముగను ప్రతిబింబము న్యూనముగను నున్నది. కాన బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణ ధర్మగత న్యూనత్వదోషము. ఇది 'న్యూమోపమ' యని దోషప్రకరణమున నుదాహృతమై యున్నది. 'మెఱుపుతో నల్లనిమబ్బును దాఁకుచున్న' అని ప్రతిబింబమున్నచో సరిపడును.
{{p|al|fwb}}6. ధర్మగతాధిక్యదోషము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స పీతవాసాః ప్రగృహీతశార్ఙ్గో మనోజ్ఞభీమం పపు రాప కృష్ణః
శతహ్రదేంద్రాయుధవాన్నిశాయాం సంసృజ్యమాన శ్శశినేవ మేఘః&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
మెఱుఁగుఁదీఁగయు, నింద్రచాపమును, జంద్రబింబమును గల మేఘునివలెఁ బచ్చవలువయు, శార్ఙ్గధనుస్సును గల శ్రీకృష్ణుఁడు మనోజ్ఞమును, భయంకరము నగు రూపమును బొందెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkf2dwyqbgbe26kudo9pulhqubab5m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583278</id>
      <parentid>583277</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="jxwmzx9bltbgdopq9o27q43katnr67o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చంద్రుఁడు నీ ముఖసదృశుఁడు. నీ ముఖము చంద్రతుల్యము. ద్వణుకము నీ నడిమితో సమానము. నీ నడుము ద్వణుకసమము.

ఇటఁ &quot;జంద్రుఁడు నీ ముఖసదృశుఁడు” అనుచోట వాస్తవముగా నుపమానమున జాతిగతన్యూనత్వము, “నీ మఖము చంద్రతుల్యము” అనుచో నుపమానమున జాతిగతాధిక్యములును గలవు. అట్లే 'ద్వ్యణుకము నీ నడిమితో సమానము’ అనుచో నుపమానమునఁ బ్రమాణగతన్యూనత్వమును, “నీ నడుము ద్వృణుకసమము” అనుచో నుపమానమునఁ బ్రమాణగతాధిక్యమును గలవు. అయినను ముఖచంద్రులకును, ద్వ్యణుకమధ్యములకును సామ్యము కవిసమయప్రసిద్ధము. కాన నిట దోషములు గావు.
{{p|al|fwb}}5. ధర్మగతన్యూనత్వము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స ముని ర్లాంఛితో మాంజ్యా కృష్ణాజినపటం వహౝ
వ్యరాజన్నీలజీమూత భాగాశ్లిష్ట ఇవాంశుమాౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ముంజెత్రాటిని ధరించి కృష్ణాజినమును వహించియున్న యాముని నల్లనిమబ్బును దాకుచున్న సూర్యునివలె భాసిల్లెను.

ఇట ముని యుపమేయము; సూర్యుఁ డుపమానము; “ముంజెత్రాటిని ధరించి కృష్ణాజినమును వహించియున్న” యనునది బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణధర్మమున బింబముగా గ్రహింపఁబడినది. 'నల్లని మబ్బును దాఁకుచున్న' అనునది ప్రతిబింబముగాఁ గ్రహింపఁబడిన సాధారణధర్మము. బింబమునఁ గల 'ముంజెత్రాటిని’ అనుదానికి బ్రతిబింబమున నేదియును లేదు. ప్రతిబింబము కూడ బింబమంత యుండునుగదా! ఇట బింబ మధికముగను ప్రతిబింబము న్యూనముగను నున్నది. కాన బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణ ధర్మగత న్యూనత్వదోషము. ఇది 'న్యూమోపమ' యని దోషప్రకరణమున నుదాహృతమై యున్నది. 'మెఱుపుతో నల్లనిమబ్బును దాఁకుచున్న' అని ప్రతిబింబమున్నచో సరిపడును.
{{p|al|fwb}}6. ధర్మగతాధిక్యదోషము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స పీతవాసాః ప్రగృహీతశార్ఙ్గో మనోజ్ఞభీమం పపు రాప కృష్ణః
శతహ్రదేంద్రాయుధవాన్నిశాయాం సంసృజ్యమాన శ్శశినేవ మేఘః&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
మెఱుఁగుఁదీఁగయు, నింద్రచాపమును, జంద్రబింబమును గల మేఘునివలెఁ బచ్చవలువయు, శార్ఙ్గధనుస్సును గల శ్రీకృష్ణుఁడు మనోజ్ఞమును, భయంకరము నగు రూపమును బొందెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxwmzx9bltbgdopq9o27q43katnr67o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583279</id>
      <parentid>583278</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4246" sha1="cf0h3g9317n32x4ugn8j9mymxh6bro7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చంద్రుఁడు నీ ముఖసదృశుఁడు. నీ ముఖము చంద్రతుల్యము. ద్వ్యణుకము నీ నడిమితో సమానము. నీ నడుము ద్వ్యణుకసమము.

ఇటఁ &quot;జంద్రుఁడు నీ ముఖసదృశుఁడు” అనుచోట వాస్తవముగా నుపమానమున జాతిగతన్యూనత్వము, “నీ ముఖము చంద్రతుల్యము” అనుచో నుపమానమున జాతిగతాధిక్యములును గలవు. అట్లే 'ద్వ్యణుకము నీ నడిమితో సమానము’ అనుచో నుపమానమునఁ బ్రమాణగతన్యూనత్వమును, “నీ నడుము ద్వృణుకసమము” అనుచో నుపమానమునఁ బ్రమాణగతాధిక్యమును గలవు. అయినను ముఖచంద్రులకును, ద్వ్యణుకమధ్యములకును సామ్యము కవిసమయప్రసిద్ధము. కాన నిట దోషములు గావు.
{{p|al|fwb}}5. ధర్మగతన్యూనత్వము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స ముని ర్లాంఛితో మాంజ్యా కృష్ణాజినపటం వహౝ
వ్యరాజన్నీలజీమూత భాగాశ్లిష్ట ఇవాంశుమాౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ముంజెత్రాటిని ధరించి కృష్ణాజినమును వహించియున్న యాముని నల్లనిమబ్బును దాకుచున్న సూర్యునివలె భాసిల్లెను.

ఇట ముని యుపమేయము; సూర్యుఁ డుపమానము; “ముంజెత్రాటిని ధరించి కృష్ణాజినమును వహించియున్న” యనునది బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణధర్మమున బింబముగా గ్రహింపఁబడినది. 'నల్లని మబ్బును దాఁకుచున్న' అనునది ప్రతిబింబముగాఁ గ్రహింపఁబడిన సాధారణధర్మము. బింబమునఁ గల 'ముంజెత్రాటిని’ అనుదానికి బ్రతిబింబమున నేదియును లేదు. ప్రతిబింబము కూడ బింబమంత యుండునుగదా! ఇట బింబ మధికముగను ప్రతిబింబము న్యూనముగను నున్నది. కాన బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణ ధర్మగత న్యూనత్వదోషము. ఇది 'న్యూమోపమ' యని దోషప్రకరణమున నుదాహృతమై యున్నది. 'మెఱుపుతో నల్లనిమబ్బును దాఁకుచున్న' అని ప్రతిబింబమున్నచో సరిపడును.
{{p|al|fwb}}6. ధర్మగతాధిక్యదోషము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స పీతవాసాః ప్రగృహీతశార్ఙ్గో మనోజ్ఞభీమం పపు రాప కృష్ణః
శతహ్రదేంద్రాయుధవాన్నిశాయాం సంసృజ్యమాన శ్శశినేవ మేఘః&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
మెఱుఁగుఁదీఁగయు, నింద్రచాపమును, జంద్రబింబమును గల మేఘునివలెఁ బచ్చవలువయు, శార్ఙ్గధనుస్సును గల శ్రీకృష్ణుఁడు మనోజ్ఞమును, భయంకరము నగు రూపమును బొందెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cf0h3g9317n32x4ugn8j9mymxh6bro7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/623</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219276</id>
    <revision>
      <id>583290</id>
      <parentid>572155</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="r43m3a472ful7nzizx35mgp25cpcyjg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
ఇటఁ గృష్ణుఁ డుపమేయము; మేఘుఁ డుపమానము. బింబప్రతిబింబభావరూప సాధారణధర్మమున బింబరూపముగా స్వీకరింపఁబడిన 'పచ్చవలువయు శార్ఙ్గధనుస్సు' అనుదానికన్నఁ బ్రతిబింబముగా గ్రహింపఁబడిన &quot;మెఱుఁగుఁదీఁగయు, నింద్రచాపమును, జంద్రబింబము”ను ననుదానిలోఁ 'జంద్రబింబము' అధికము. కాన నిది ధర్మగతాధిక్యదోషము. దీనినే 'యధికోపమ' యను పేరితో దోషప్రకరణమున గ్రంథకర్త యుదాహరించెను.
{{p|al|fwb}}7. లింగభేదము&lt;/p&gt;
&quot;భాగ్యాభావాత్కరస్థో౽పి చింతారత్న మివచ్యుతః&quot; దురదృష్టమువలన నాచేతఁ జిక్కియుఁ (చిక్కినదయ్యు) జింతారత్నమువలె జాఱిపోయినది.

ఇట నాంధ్రభాషలో నెట్టి దోషమును గానరాదు. కాని సంస్కృతమున ‘చింతారత్నం' నపుంసకము. 'చ్యుతః’ అనునది పుంలింగము. విశేషణవాచకమైన 'చ్యుతః’ పదము విశేష్యమైన 'చింతారత్నం' పదముతో నెట్లన్వయించును? కాన నిట లింగభేదదోషము. ఇది చూపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}8. వచనభేదము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}సక్తవో భక్షితాః దేవ! శుద్ధా కులవధూ రివ. &lt;/div&gt;
ఓ దేవ! సక్తువులు శుద్ధమగు కులవధువువలె భక్షింపఁబడినవి. (అనుభవింపఁబడినవి.)

ఇట సక్తువు లుపమేయము. కులవధు వుపమానము. ఉపమేయము బహువచనమునను ఉపమాన మేకవచనమువను గలవు. ఇది వచనభేదదోషము.
{{p|al|fwb}}9. అసాదృశ్యదోషము&lt;/p&gt;
&quot;గ్రధ్నామి కావ్యశశినం వితతార్థరశ్మిం” విపులమగు నర్థములనుకిరణములు గల కావ్యమను చంద్రునిఁ గూర్తును.

లోకమున నర్థములకును గిరణములకును సాదృశ్య మప్రసిద్ధము. అట్లే కావ్య శశిబింబములకును సామ్య మప్రసిద్ధమే. దీనినిఁ గవికల్పితపముగా నేల గణింపరాదు? అనవచ్చును. రామణీయక మున్నయెడలనే కవికల్పితోపమ స్వీకరింపఁబడును. ఇట రామణీయకములేమిఁ గవికల్పితోపమ గాదు.

కాని కవిసమయప్రసిద్ధి యున్నచో నసాదృశ్యము దోషము గాదు. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;‘చంద్రధవళాకీర్తిః’ ‘కీర్తి చంద్రునివలెఁ దెల్లనిది.’&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r43m3a472ful7nzizx35mgp25cpcyjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/624</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219277</id>
    <revision>
      <id>583310</id>
      <parentid>572156</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="fobt7wi5qtocvb046d5hucowztlafjm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇటఁ గీర్తికిఁ దెల్లఁదనము కవిసమయప్రసిద్ధము. దోషప్రకరణమునఁ గవిసమయములను జూపితిమి. చంద్రునికినిఁ గీర్తికిని సాదృశ్యము లేకున్నను గవిసమయప్రసిద్ధ మనుట దోషము గాదు.
{{p|al|fwb}}10. అసంభవదోషము&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;నిపేతు రాస్యాదివ తస్య దీప్తాశ్శరా ధనుర్మండల మధ్యభాజః
జాజ్జ్వల్యమానా ఇవ వారిధారా దినార్థభాజః పరివేషణో౽ర్కాత్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
మిట్టమధ్యాహ్నమునఁ బరివేషము చుట్టుకొనియున్న సూర్యునినుండి వేఁడినీటిధారలపలె ధనుర్మండలమధ్యగతుఁడగు నతనినుండి బాణములు పడెను.

ఇట సూర్యమండలమునుండి వేఁడినీటిధారలు పడుట యసంభవము.

ఉపమేయగతమగు 'నసంభావికత్వము'ను వివక్షించునపుడు అసంభవము దోషము గాదు. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చంద్రబింబాదివ విషం చందనాదివచానలః
పరుషా వాగితో వక్త్రాత్ ..........&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
చంద్రబింబమునుండి విషమువలెఁ జందనమునుండి యగ్నివలె నతని మొగమునుండి పరుషవాక్కు (బొత్తిగా వెలువడదు.) ఇట నుపమేయమగు పరుషవాక్కునకు “చంద్రబింబమునుండి విష మె ట్లసంభవమో, చందనమునుండి యగ్ని యె ట్లసంభవమో” యని యసంభావితములగు నుపమానములు గ్రహింపఁబడినవి. వీనిచే నుపమేయగతమగు నసంభావితత్వము వ్యక్తమగును. కాన దోషము గాదు.

కాలపురుషభేదమును గూడ దోషముగాఁ గొందఱు గణించిరి. కాని భాషలోఁ బెక్కుదాహరణములు గలవు. దోషప్రకరణము నందలి భిన్నలింగ, భిన్నవచనదోషమునఁ గల “నలింగ వచనే భిన్నే” ఇత్యాదికమును జూచునది.
{{p|ac|fwb}}2. అనన్వయము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సరసం బగు నొక్కటికే
ధర నుపమానోపమేయధర్మము తిర మై
పరఁగిన ననన్వయం బగు
నరయంగా దీనిలక్ష్య మాపాదింతున్.&lt;/poem&gt;|ref=29}}
ఒకేవస్తు వుపమానముగను, ఉపమేయముగను జెప్పినచో ననన్వయాలంకారము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీదయకు నీడుజో డగు
నీదయ; నీజయముసాటి నీజయ మిలలో;&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fobt7wi5qtocvb046d5hucowztlafjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/625</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219278</id>
    <revision>
      <id>583313</id>
      <parentid>572157</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3429" sha1="8vqzea9f8d5sw48dhe4xxeumhrblx89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నీదానమునకు నెనయగు
నీదానము; నీకు సాటి నీవె; నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=30}}
నీ దయ నీ దయవంటిది; నీ జయము నీ జయమువంటిది; నీ దానము నీ దానమువంటిది. నీకు సాటి నీవే.

ఇట నొకేవస్తు వుపమానముగను సుపమేయముగను నున్నది. ఇట్లే
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గగనం గగనాకారం సాగరస్సాగరోపమః
రామరావణయోర్యుద్ధం రామరావణయోరిన&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
గగనము గగనాకారము; సాగరము సాగరమువలె నున్నది. రామరావణయుద్ధము రామరావణయుద్ధమువలె నున్నది.

దీనివలన సదృశమైన ద్వితీయవస్తువు లేదని స్ఫురించును.

ఈ యనన్వయాలంకారమున శబ్ద, అర్థ పౌనరుక్త్యము గలదు. కాన లాటానుప్రాసము (కరములు కరములు) గాదా? యని శంక పొడముచున్నది. అయితే యనన్వయాలంకారమున నర్ధపౌనరుక్త్యమే ప్రధానము గాని శబ్దపౌనరుక్త్యము ప్రధానముగాదు. ‘గగనము గగనమువలె నున్నది’ అనియే చెప్పనక్కఱలేదు. గగన మాకాశముపలె నున్నదన్నను ననన్వయాలంకారమే. కాని యుద్దేశ్యప్రతినిర్దేశ్యములం దైకరూప్యము లేకున్నచోఁ బ్రక్రమదోషభంగము వచ్చును. కాన శబ్దపౌనరుక్త్య మానుషంగికమే. లాటానుప్రాసమున శబ్దార్థోభయపౌనరుక్త్య మవశ్యము.
{{p|ac|fwb}}3. ఉపమేయోపమ&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిపుణస్థితి నుపమేయం
బుపమానముఁ బోల, మఱియు నుపమానం బా
యుపమేయముఁ బోలఁగఁ దగు
నుపమేయోపమ యనంగ; నొగి నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=31}}  
ఉపమేయ ముపమానయును, ఉపమాన ముపమేయమును బోలినట్లు పర్యాయమునఁ జెప్పినచో నుపమేయోపమ యగును. దీనిచే సదృశమైన తృతీయవస్తువు లేదని సారాంశము తేలును. దీని కన్యోన్యోపమ యనియుఁ, బర్యాయోపమ యనియును నామాంతరములు.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శరణాగతభరణంబున
నరసింహునిసాటి వచ్చు నరసాహసుఁ డీ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vqzea9f8d5sw48dhe4xxeumhrblx89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/626</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219279</id>
    <revision>
      <id>583314</id>
      <parentid>572158</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3101" sha1="08z2blcx1uz72afu9lufk99tnx0gsdc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నరసింహుఁ, డితనికెనయా
నరసింహుఁడెకాక యితరనరులకు వశమే?&lt;/poem&gt;|ref=32}}
ఈ నరసింహుఁ డా నరసింహుని సాటి; ఈ నరసింహున కా నరసింహుఁడు సాటి. ఇటఁ దృతీయమగు సదృశవస్తువు లేదని నిష్కర్షము.
{{p|ac|fwb}}4. స్మరణము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ధర నొకవస్తువుఁ గనుఁగొని
వరుసం దత్సదృశ మైనవస్తువు దలఁపన్
స్మరణం బని పాటింపుదు
రరయ నలంకారవేత్త లది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=33}}
ఒకవస్తువును గాంచి దానివంటి మరొకవస్తువును స్మరించినచో స్మరణాలంకారము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇల యంత్రమత్స్య మేయను
విలు పూనినశ్రీనృసింహవిభుఁ గాంచి జనుల్
తలఁపుదురు ద్రుపదకన్యా
కలితకరగ్రహణనమితకార్ముకుఁ బార్థున్.&lt;/poem&gt;|ref=34}}
మత్స్యయంత్రము నేయుటకై విల్లెత్తిన నరసభూపాలునిఁ జూచి ద్రౌపదినిఁ బెండ్లాడుటకై మత్స్యయంత్ర మేయఁబూనిన యర్జునుని దలంతురు.

ఇట విషయము స్పష్టము.

కేవల సదృశవస్తుస్మరణమే కాక వస్తుసంబంధిస్మరణము గూడ స్మరణాలంకారమే. ఎట్లన
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;సౌమిత్రే! నను సేవ్యతాం తరుతలం చండాంశు రుజ్జృంభతే;
చండాంశోర్నిశి కా కథా? రఘుపతే! చంద్రో౽య మున్మీలతి
వత్సైతద్విదితం కథం ను భవతా? ధత్తే కురంగం యతః
క్వాసి ప్రేయసి! హాకురంగనయనే! చంద్రాననే జానకి!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
శ్రీరాముఁడు లక్ష్మణునితో ననుచున్నాఁడు. &quot;లక్ష్మణా! ఎండ గాయుచున్నది. చెట్టునీడకుఁ బద! (లక్ష్మణుఁడు) శ్రీరామా! రాత్రి సూర్యుఁ డెక్కడ? చంద్రుఁడు వెన్నెల గాయుచున్నాఁడు. (రాముఁడు) నీకు చంద్రుఁడని యెట్లు తెలిసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>08z2blcx1uz72afu9lufk99tnx0gsdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>224313</id>
    <revision>
      <id>583228</id>
      <parentid>583202</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T14:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6223" sha1="52zvd4jti6rfw1w62q152vie6e2x1tx" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగ కవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― 
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు
**ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు
**బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శము (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**ఆంధ్రకావ్యాదర్శము ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*కువలయానందః ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయము]] ― విద్యానాథుడు
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ―భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] ― 
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*వక్రోక్తిజీవితము ― కుంతకుడు
*వాగ్భటాలంకారము ― వాగ్భటుడు
*[[వికృతివివేకము]] ― 
*వైజయంతీ ― యాదవప్రకాశుడు
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― 
*సాహిత్యదర్పణః ― విద్యానాథుడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన
హనుమచ్ఛందము, అధర్వణచ్ఛందము, అనంతచ్ఛందము, కవిరాక్షసచ్ఛందము, జయదేవచ్ఛందము, శ్రీధరచ్ఛందము, గోకర్ణ చ్ఛందము, నీలకంఠచ్ఛందము, ఆదిమకవిభీమనచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>52zvd4jti6rfw1w62q152vie6e2x1tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/439</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227404</id>
    <revision>
      <id>583225</id>
      <timestamp>2026-10-05T12:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="n7qiaawpc7eqo5qomdmtg4mudhx2ose" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{p|fs150|ac}}అకారాదిపదాది సూచి&lt;/p&gt;&lt;/noinclude&gt;షికారు—ఇంటియామెకూతురు అతిథులను షికారుకు పిలుచుకొని పోవుట ఒక ఆచారము 97.

షెమ్మెల్ పెన్నిక్ - ముఖసాముద్రికము 127-8.

షేక్స్పియర్ - ముఖసాముద్రికము 128.

{{p|fs150|ac}}స&lt;/p&gt;

సంతానము, నిరోధించుట కుపాయము 92, 312; - కై, గృహమేధులు 310.

సంస్కృతము 23, 25, 102;— ప్రతి హిందూబాలుడు నేర్చుకొనవలసినది 24; నా సంస్కృతో పాధ్యాయుడు 23.

సంస్థానాధిపతులు, వారి రాజకీయ వ్యవహారములు 151.

సత్యనిష్ఠ, విదేశములయందు ఎక్కువగ నుండవలయును 191.

సత్యపరీక్ష 88.

సత్యప్రయోగములు, నాప్రస్తా 3, 6.

సత్యము 30;-నకు పూజారిని 9;- నాదృష్టిలో సత్యములు ప్రస్తా- 6;—నీతి, పరస్పర సంబంధము 52; పూర్ణమగు సత్యము 187; న్యాయము సత్యము ననుసరించును 201; ——మహావృక్షము 335; భావసత్యము - ప్రస్తా-7;- సాక్షాత్ పరబ్రహ్మము, ప్రస్తా 7.

సత్యశోధకుడు—ప్రస్తా-8.

సత్యాగ్రహము 224; ద. ఆ. సత్యాగ్రహము 312; సంగ్రామ ప్రతిష్ఠ, సూచకములు 316.

సత్యాన్వేషణమే పురుషార్ధము 384.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|51}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7qiaawpc7eqo5qomdmtg4mudhx2ose</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227405</id>
    <revision>
      <id>583229</id>
      <timestamp>2026-10-05T16:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయము విష య సూ చి. ౧ జన్మాదికము ౨ బాల్యము మొదటి భాగము u పుట 8-5 - 3 బాల్యవివాహము ర యాజమాన్యము : 6. ... × హైస్కూలులో ౬. దుర్వార్త (౧) ... 2 19 (2) *.. 80-3 98-30 30-3 32-80 ౮ దొంగతనము-ప్రాయశ్చిత్తము ౯ నాపితృనిర్...'</comment>
      <origin>583229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="pos4g55wyji7nlxqkdqhuoltevvxdmp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయము
విష య సూ చి.
౧ జన్మాదికము
౨ బాల్యము
మొదటి భాగము
u
పుట
8-5
-
3 బాల్యవివాహము
ర యాజమాన్యము
:
6.
...
× హైస్కూలులో
౬. దుర్వార్త (౧)
...
2
19
(2)
*..
80-3
98-30
30-3
32-80
౮ దొంగతనము-ప్రాయశ్చిత్తము
౯ నాపితృనిర్యాణము - నామహావమానము ర-ర
౧౦ మతములలో స్వల్పప్రవేశము
౧౧ సీమకు ప్రయాణసన్నాహము
౧౨ జాతి బహిష్కారము ...
౧3 తుదకు సీమ
౧౮ నా అభిరుచి
౧ ఆంగ్ల నేషము
౧౯౬ మార్పులు
౧౭ భత్యుపరిశీలనము
...
౧౮ బీడియము నాడాలు ...
...
82.43
18-20
•
20-28
:
..
:
20228
282-27
50:58
53-57
70-72&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pos4g55wyji7nlxqkdqhuoltevvxdmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583230</id>
      <parentid>583229</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T16:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1363" sha1="3ezjvlm14j0qpfw8gj8cxy4tx2rem4k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచి&lt;/p&gt;
}}
{{rule|3em}}
{{Center|
{{p|fs125}}మొదటి భాగము&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము/1. జన్మాదికము|1. జన్మాదికము]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము/2. బాల్యము|2. బాల్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}


3 బాల్యవివాహము
ర యాజమాన్యము
:
6.
...
× హైస్కూలులో
౬. దుర్వార్త (౧)
...
2
19
(2)
*..
80-3
98-30
30-3
32-80
౮ దొంగతనము-ప్రాయశ్చిత్తము
౯ నాపితృనిర్యాణము - నామహావమానము ర-ర
౧౦ మతములలో స్వల్పప్రవేశము
౧౧ సీమకు ప్రయాణసన్నాహము
౧౨ జాతి బహిష్కారము ...
౧3 తుదకు సీమ
౧౮ నా అభిరుచి
౧ ఆంగ్ల నేషము
౧౯౬ మార్పులు
౧౭ భత్యుపరిశీలనము
...
౧౮ బీడియము నాడాలు ...
...
82.43
18-20
•
20-28
:
..
:
20228
282-27
50:58
53-57
70-72&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ezjvlm14j0qpfw8gj8cxy4tx2rem4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583231</id>
      <parentid>583230</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T16:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="3otj6ep2ctl5zryq9g2cnglnyl51uf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచి&lt;/p&gt;
}}
{{rule|3em}}
{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము|మొదటి భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము/1. జన్మాదికము|1. జన్మాదికము]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము/2. బాల్యము|2. బాల్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}


3 బాల్యవివాహము
ర యాజమాన్యము
:
6.
...
× హైస్కూలులో
౬. దుర్వార్త (౧)
...
2
19
(2)
*..
80-3
98-30
30-3
32-80
౮ దొంగతనము-ప్రాయశ్చిత్తము
౯ నాపితృనిర్యాణము - నామహావమానము ర-ర
౧౦ మతములలో స్వల్పప్రవేశము
౧౧ సీమకు ప్రయాణసన్నాహము
౧౨ జాతి బహిష్కారము ...
౧3 తుదకు సీమ
౧౮ నా అభిరుచి
౧ ఆంగ్ల నేషము
౧౯౬ మార్పులు
౧౭ భత్యుపరిశీలనము
...
౧౮ బీడియము నాడాలు ...
...
82.43
18-20
•
20-28
:
..
:
20228
282-27
50:58
53-57
70-72&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3otj6ep2ctl5zryq9g2cnglnyl51uf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583270</id>
      <parentid>583231</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T03:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="a4ek7nm8r79gij97lwy9uohqg1js0f5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచి&lt;/p&gt;
}}
{{rule|3em}}
{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము|మొదటి భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము|1. జన్మాదికము]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము|2. బాల్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}


3 బాల్యవివాహము
ర యాజమాన్యము
:
6.
...
× హైస్కూలులో
౬. దుర్వార్త (౧)
...
2
19
(2)
*..
80-3
98-30
30-3
32-80
౮ దొంగతనము-ప్రాయశ్చిత్తము
౯ నాపితృనిర్యాణము - నామహావమానము ర-ర
౧౦ మతములలో స్వల్పప్రవేశము
౧౧ సీమకు ప్రయాణసన్నాహము
౧౨ జాతి బహిష్కారము ...
౧3 తుదకు సీమ
౧౮ నా అభిరుచి
౧ ఆంగ్ల నేషము
౧౯౬ మార్పులు
౧౭ భత్యుపరిశీలనము
...
౧౮ బీడియము నాడాలు ...
...
82.43
18-20
•
20-28
:
..
:
20228
282-27
50:58
53-57
70-72&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4ek7nm8r79gij97lwy9uohqg1js0f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/మొదటి భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227406</id>
    <revision>
      <id>583232</id>
      <timestamp>2026-10-05T16:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత =  | అనువాదం=  | విభాగము  =  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} &lt;pages index=&quot;Kankamu020631mbp.pdf&quot; from=1 to=99 /&gt;'</comment>
      <origin>583232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="433" sha1="kbc6laiy3atk4yiypqueizahrf0cn1e" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;Kankamu020631mbp.pdf&quot; from=1 to=99 /&gt;</text>
      <sha1>kbc6laiy3atk4yiypqueizahrf0cn1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583233</id>
      <parentid>583232</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T16:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="ftxl9ajuxjxifm5o9zy6byr7aiq6bns" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=1 to=99 /&gt;</text>
      <sha1>ftxl9ajuxjxifm5o9zy6byr7aiq6bns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583234</id>
      <parentid>583233</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T16:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="e1ky81qkuwv424oxq2h1uzreogf0vf7" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=21 to=99 /&gt;</text>
      <sha1>e1ky81qkuwv424oxq2h1uzreogf0vf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583235</id>
      <parentid>583234</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T17:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="nbeatqhrvspw7bqe4053sqcx3cpg2lf" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=21 to=145 /&gt;</text>
      <sha1>nbeatqhrvspw7bqe4053sqcx3cpg2lf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583237</id>
      <parentid>583235</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T17:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="66ub8r7fvlze222oh6e36h98um0ve60" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=21 to=145 /&gt;</text>
      <sha1>66ub8r7fvlze222oh6e36h98um0ve60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583238</id>
      <parentid>583237</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T17:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="hov9msgtf7fjf26vboybyjjg483bjkd" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=21 to=145 /&gt;</text>
      <sha1>hov9msgtf7fjf26vboybyjjg483bjkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583309</id>
      <parentid>583238</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="03hodjryyl8wgidpshh5ndsdcoyn9e0" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : మొదటి భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|రెండవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=21 to=145 /&gt;</text>
      <sha1>03hodjryyl8wgidpshh5ndsdcoyn9e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227407</id>
    <revision>
      <id>583236</id>
      <timestamp>2026-10-05T17:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'fi విషయమ ౧౯ అసత్యవ్రణము అం మత పరిచితి ... ౨౧ నిర్బల కే బలరామ్ ౨౨ నారాయణ హేమచంద్రుఁడు ౨3 గొప్పసంత P... ౨ర పట్టాపుట్టినది కాని పిమ్మట? అశ్రి నా బెంగ  {{Center| {{p|fs125}}ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|రెండవ...'</comment>
      <origin>583236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1324" sha1="0y336fbvdfmbh5dypat1xb97z2t4bpd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;fi
విషయమ
౧౯ అసత్యవ్రణము
అం మత పరిచితి
...
౨౧ నిర్బల కే బలరామ్
౨౨ నారాయణ హేమచంద్రుఁడు
౨3 గొప్పసంత
P...
౨ర పట్టాపుట్టినది కాని పిమ్మట?
అశ్రి నా బెంగ

{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|రెండవ భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము/1. రాయచందుభాయి|1. రాయచందుభాయి]]}} 
 |{{DJVU page link|131|10}}
}}

జీవయాత్ర
3 మొదటి కేసు
ర మొదటి దెబ్బ
శ్రి దక్షిణ-ఆఫ్రికాకు
౬ నేటాల్
..
2 కొన్ని అనుభవములు...
౮ ప్రిటోరియాదారిలో
౯ ఎక్కువకష్టములు
౧౦ ప్రిటోరియాలో మొదటిరోజు
క్రైస్తవులతో పరిచయము
00
౧౨ భారతీయులతో పరిచితి
..
...
600
...
పుట
000-200
000-3న
002-008
850-060
030-03
...
ర -౧ ర
...
..
082-020
529-325&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0y336fbvdfmbh5dypat1xb97z2t4bpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583271</id>
      <parentid>583236</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T03:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="qxie00r6y78ffxyero17gidarph73m7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;fi
విషయమ
౧౯ అసత్యవ్రణము
అం మత పరిచితి
...
౨౧ నిర్బల కే బలరామ్
౨౨ నారాయణ హేమచంద్రుఁడు
౨3 గొప్పసంత
P...
౨ర పట్టాపుట్టినది కాని పిమ్మట?
అశ్రి నా బెంగ

{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|రెండవ భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|1. రాయచందుభాయి]]}} 
 |{{DJVU page link|131|10}}
}}

జీవయాత్ర
3 మొదటి కేసు
ర మొదటి దెబ్బ
శ్రి దక్షిణ-ఆఫ్రికాకు
౬ నేటాల్
..
2 కొన్ని అనుభవములు...
౮ ప్రిటోరియాదారిలో
౯ ఎక్కువకష్టములు
౧౦ ప్రిటోరియాలో మొదటిరోజు
క్రైస్తవులతో పరిచయము
00
౧౨ భారతీయులతో పరిచితి
..
...
600
...
పుట
000-200
000-3న
002-008
850-060
030-03
...
ర -౧ ర
...
..
082-020
529-325&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxie00r6y78ffxyero17gidarph73m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/రెండవ భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227408</id>
    <revision>
      <id>583239</id>
      <timestamp>2026-10-05T17:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  =  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విష...'</comment>
      <origin>583239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="7fcpit6uss9974ca8lhmj8wxvz77dje" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=146 to=245 /&gt;</text>
      <sha1>7fcpit6uss9974ca8lhmj8wxvz77dje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583240</id>
      <parentid>583239</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T17:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="dcw1co8d959ppah5cbloh0iy7e4hezv" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=146 to=280 /&gt;</text>
      <sha1>dcw1co8d959ppah5cbloh0iy7e4hezv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583307</id>
      <parentid>583240</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="jdmmzk16d16c669ec9nzcsu0gasx9cr" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : రెండవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=146 to=280 /&gt;</text>
      <sha1>jdmmzk16d16c669ec9nzcsu0gasx9cr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583308</id>
      <parentid>583307</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="qb6kslh10ajm3t2ob2wqw0lwgldqm1l" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : రెండవ భాగము
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము|మొదటి భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=146 to=280 /&gt;</text>
      <sha1>qb6kslh10ajm3t2ob2wqw0lwgldqm1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227409</id>
    <revision>
      <id>583241</id>
      <timestamp>2026-10-05T17:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iii పుట 030-830 ... OFF-203 ౨౧ర ౨90 66-066 .. 998-930 విషయము ౧౩ కూలితనపు అనుభవము ౧ర దావాసిద్ధపఱచుట ౧ మధన ౧౯౬ తేపటిమాట యెవరి కెఱుక? ౧౭ బన పెట్టితిని ౧౮ వర్ణ ద్వేషము ౧౯ నేటాలు ఇండియ౯ కాంగ్రెసు అం బాలసుంద...'</comment>
      <origin>583241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="7i6z4tvql3tfglf58dcdehxks91tkrr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;iii
పుట
030-830
...
OFF-203
౨౧ర ౨90
66-066
..
998-930
విషయము
౧౩ కూలితనపు అనుభవము
౧ర దావాసిద్ధపఱచుట
౧ మధన
౧౯౬ తేపటిమాట యెవరి కెఱుక?
౧౭ బన పెట్టితిని
౧౮ వర్ణ ద్వేషము
౧౯ నేటాలు ఇండియ౯ కాంగ్రెసు
అం బాలసుందరము
౨౧ మూఁడుపౌనుల పన్ను
ధర్మనిరీక్షణము
66
౨౩ గృహవ్యవస్థ
అర ఇంటికి
అని హిందూ దేశమున
..
...
...
•
..
..
...
౨౬ రాజభక్తి, శుశ్రూష....
౨౭ బొంబాయిసభ
౨౮ పూనాలో
939-938
93-980
అరం - అర
...
980-988
..
92-927
920-929
923-928
౨౯ వెంటనే మరలి రమ్ము

{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము/1. తుపాను చిహ్నములు|1. తుపాను చిహ్నములు]]}} 
 |{{DJVU page link|276|10}}
}}


} ౨ తుపాను
927-959
953-955&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7i6z4tvql3tfglf58dcdehxks91tkrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583272</id>
      <parentid>583241</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T03:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="td7e56yiwnnknxp0erx1mfxud8ckdvy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;iii
పుట
030-830
...
OFF-203
౨౧ర ౨90
66-066
..
998-930
విషయము
౧౩ కూలితనపు అనుభవము
౧ర దావాసిద్ధపఱచుట
౧ మధన
౧౯౬ తేపటిమాట యెవరి కెఱుక?
౧౭ బన పెట్టితిని
౧౮ వర్ణ ద్వేషము
౧౯ నేటాలు ఇండియ౯ కాంగ్రెసు
అం బాలసుందరము
౨౧ మూఁడుపౌనుల పన్ను
ధర్మనిరీక్షణము
66
౨౩ గృహవ్యవస్థ
అర ఇంటికి
అని హిందూ దేశమున
..
...
...
•
..
..
...
౨౬ రాజభక్తి, శుశ్రూష....
౨౭ బొంబాయిసభ
౨౮ పూనాలో
939-938
93-980
అరం - అర
...
980-988
..
92-927
920-929
923-928
౨౯ వెంటనే మరలి రమ్ము

{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|1. తుపాను చిహ్నములు]]}} 
 |{{DJVU page link|276|10}}
}}


} ౨ తుపాను
927-959
953-955&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>td7e56yiwnnknxp0erx1mfxud8ckdvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/మూడవ భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227410</id>
    <revision>
      <id>583242</id>
      <timestamp>2026-10-05T17:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  =  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విష...'</comment>
      <origin>583242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="o49l7wwppknk10v2uflfe68raamlnqn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=281 to=380 /&gt;</text>
      <sha1>o49l7wwppknk10v2uflfe68raamlnqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583243</id>
      <parentid>583242</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T17:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="715" sha1="1zyhtknrmi2ismflgoc2igkbog7lc4g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : మూడవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=281 to=388 /&gt;</text>
      <sha1>1zyhtknrmi2ismflgoc2igkbog7lc4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583306</id>
      <parentid>583243</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="9aenxn6dhx5znbbxvsapb4kutdovueh" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : మూడవ భాగము
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|రెండవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి|అకారాదిపదాది సూచి]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=281 to=388 /&gt;</text>
      <sha1>9aenxn6dhx5znbbxvsapb4kutdovueh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583358</id>
      <parentid>583306</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="887" sha1="a0kyxcgtzua2o625nuy0chez58b58dl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : మూడవ భాగము
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము|రెండవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి01|అకారాదిపదాది సూచి01]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=281 to=388 /&gt;</text>
      <sha1>a0kyxcgtzua2o625nuy0chez58b58dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/440</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227411</id>
    <revision>
      <id>583251</id>
      <timestamp>2026-10-05T22:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1870" sha1="1b3a2fbf645x7qw50yfb7dcdmoesdnw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{p|fs150|ac}}అకారాదిపదాది సూచి&lt;/p&gt;&lt;/noinclude&gt;సత్యారాధకుడు 305.

సప్తపది 13.

'సమర్ధుగారు' ప్రతిపక్షుల వకీలు 372.

సముద్రయానము 58, 61-2, 65,— కులధర్మనిషిద్ధము 62; — చేసినందున కులమునుండి వెలి 12.

'సర్‌' 'అయ్యా'-సంభోధనలు నౌక ర్లుపయోగింతురు 68.

సాండర్సు 363;- 'ఇంగ్లీషుమన్ ' పత్రికాసంపాదకుడు 275; వారిప్రేమకు హేతువు 275.

సాంత్రాక్రూజ్ 381.

'సామీ' - ద. ఆ. భారతీయులకు మరియొక పేరు 163.

సారా - త్రాగుట 50-1, 66, 72.

సార్వజనిక సంస్థలు - వీటితో నా అనుభవము 298; వీనికి మూలధనము చేకూర్చుట 299; వీని లోకప్రియత్వము
300; సరియైన లెక్కలే ఇట్టిసంఘములకు ప్రాణము 229.

సాలగ్రామదానము 63.

సాల్టుగారి పుస్తకములు 74-6.

సింధుదేశీయమిత్రుడు. 68-9.

సిగరెట్లు, బీడీలు 37, 38, 39.

'సిటీ- టెంపిల్' గ్రంథముపై పార్కరు వ్యాఖ్యానము 186.

సిడెన్‌హాము లో విందు 210.

సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్డు 141.

సీమ, నాసీమప్రయాణము 61, - లో రెండవ ఏడు 102, 107,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|52}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1b3a2fbf645x7qw50yfb7dcdmoesdnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/441</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227412</id>
    <revision>
      <id>583252</id>
      <timestamp>2026-10-05T23:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="42imfz7k7nb6i60uchsweicmbihdyy4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{p|fs150|ac}}అకారాదిపదాది సూచి&lt;/p&gt;&lt;/noinclude&gt;సుదామపురి - నాజననము 4.

సుప్రీముకోర్టు 221, 224.

సుబ్రహ్మణ్యఅయ్యర్, జి., డాక్టరు, 'హిందూ' సంపాదకులు 272.

సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ, వంగదైవము 273-4, 346.

సూర్ దాసు-ప్రస్తా-10.

'సెతల్వాడ్‌' చూడు - 'చిమన్ లాలు. 'సెర్మన్ - ఆన్ - ది - మౌంట్‌' గీతకు సాటి 104.

సేటు, మాకులపెద్ద యగు 62; నాసీమప్రయాణమునకై ఆతని ఆగ్రహము. 63.

సేవ, చిత్తానందము నిచ్చు 264.

సొలిసిటర్ 141.

సోదరి, నా 264.

సోరఠ్, డివిజన్. 19-20.

సౌతాంప్టన్, 67-8.

స్కూళ్లు, స్వతంత్రతాఘాతకములు 305.

స్టాండర్టన్ 172, 174-5.

స్టేంగర్ పట్టణము. 229.

'స్టేట్సుమన్' 275.

'స్టోరు' వీధి 112.

స్తుతి, ప్రార్ధనలు గ్రుడ్డినమ్మకము కాదు 110.

'స్నెల్సు' ఈక్విటీ 123, 127.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|53}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42imfz7k7nb6i60uchsweicmbihdyy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/442</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227413</id>
    <revision>
      <id>583253</id>
      <timestamp>2026-10-05T23:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1482" sha1="nexyd7s0ekbj1viohg27ro6p6ihcmgf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{p|fs150|ac}}అకారాదిపదాది సూచి&lt;/p&gt;&lt;/noinclude&gt;స్పియాంకోపు 308-9.

స్పెన్సర్ వాల్టన్ - దర్బాన్‌లోని ద. ఆ. జనరల్ కమిషన్ అధ్యక్షుడు 241.

స్మృతికర్తలు, బాహ్యాభ్యంతర శౌచము  259.

స్లమ్సు (slums) 83.

స్వచ్ఛందసేవకులు 214, 216, 307, 340-1, 343-4, 347 ;  వారికి నేను సేవాధర్మము తెలిపితిని 341;- పాకీపని 342.

స్వదేశము నందే నే జేయవలసినపని 334.

స్వధర్మానుష్ఠానము, 269.

స్వయంసేవకులు 216-7, 257.

స్వరాజ్యము 30.

స్త్రీ-క్షమయొక్క అవతారము 35;- సంగమము 43.

స్త్రీపుంస సంయోగము 309.

{{p|fs150|ac}}హ&lt;/p&gt;

హకీము, పట్టీలు 43.

హక్కు - కాపాడుకొను ప్రతిజ్ఞ 288.

హరిభద్రసూరి – కృతషడ్దర్శన సముచ్ఛయము 209.

హరిశ్చంద్రుడు, అతనికథ, నాటకము. 7-8.

హవేలీ 3.

హాజీ ఆదాంసేట్ 214.

హాజీ జుసబ్ సేట్ 190.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nexyd7s0ekbj1viohg27ro6p6ihcmgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/443</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227414</id>
    <revision>
      <id>583257</id>
      <timestamp>2026-10-06T01:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="9y2vu79egg6pwket021hvgmc2qv6cmr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{p|fs150|ac}}అకారాదిపదాది సూచి&lt;/p&gt;&lt;/noinclude&gt;హాజీ మహమ్మద్ సేట్ 190.

హా టెంటాట్ 174.

హారిస్, కుమారి 185.

హార్డింజి, లార్డు 352.

హాల్ బరెన్ రెస్టురెంటు 76, 93.

హిందీ 24-5, 113, 301.

హిందువులు 157, 160; క్రైస్తవులు, వ్యత్యాసము 207; వారి కడగండ్లు 184.

హిందూస్తానీ - ద్రావిడులు అభ్యసించుట 253.

హిందూ ఆచారములు 18; - కుటుంబములు, నడుమరక పు 19, 279;- వీటిలో భార్యాభర్తల జీవనము 279.

'హిందూ'-మద్రాసుపత్రిక, తత్సంపాదకులు 272.

హిందూదేశచరిత్ర లాయర్లు అవశ్యము చదువవలెను 127.

హిందూదేశము 30, 68, 77;-న ఓట్ల హక్కు 216;- న ప్లేగు ఇల్లు కట్టుకొన్నది 374.

హిందూధర్మము - ఇందు పాపనివారణోపాయము లేదట 359.

హిందూ పతి, పత్నీ 279.

హిందూమతము 50, 107, 184;-తద్గ్రంథములు 105:- నాకు ఎక్కుడు తెలియదు 182;- అందలి దోషములు 207 :—సిద్ధాంతముల సూక్ష్మత 208; దీనిపై నా కాదర మెక్కువగుట 242.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|55}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9y2vu79egg6pwket021hvgmc2qv6cmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/444</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227415</id>
    <revision>
      <id>583260</id>
      <timestamp>2026-10-06T01:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1194" sha1="g8kv36weh1wlpmbigtqe7axt53lzf1c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{p|fs150|ac}}అకారాదిపదాది సూచి&lt;/p&gt;&lt;/noinclude&gt;హిందూ లా 124, 139, 141-2, 372.

హిందూవేదాంతము 135.

హిందూస్త్రీలు, విడాకులు 35.

హిల్సు, డాక్టరు-సంతాన నిరోధమునకు సంయమమే తగినది 312.

హిల్సు, థేమ్సు ఐరన్‌వర్క్సు కంపెనీ అధ్యక్షుడు 90-1.

హీబ్రూ 25.

హుగ్లీనది సౌందర్యము 255.

హ్యూముగారు, కాంగ్రెసు సంస్థాపకులు 345.

హెన్రీ బీన్సు 238.

హైకోర్టు 139, 144;—నకు నడచివెళ్లుట 145;- లో కునికిపాటుపడుట ఫాషన్ 145, 382;-నందు మూట్ 381;- నందు పుస్తకాలయము 382.

హైస్కూలు 26-7, 50, 61, 144 ; నా చదువు 5, 19.

హోవర్డు విలియమ్సు 75, 92.

హౌస్-ఆఫ్-కామన్సు 93.


{{rule|2cm}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|56}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8kv36weh1wlpmbigtqe7axt53lzf1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227416</id>
    <revision>
      <id>583269</id>
      <timestamp>2026-10-06T02:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iv విషయము 3 ఒరగల్లు శాంతి » పిల్లల చదువు ౬ సేవాభావము బ్రహ్మచర్యము (౧) 2 σ &quot; .. ••• () ... F మితవ్యయము ౧౦ బోయరుయుద్ధము ... ౧౧ నగర సంస్కరణము మనిధి ... పుట. 978-300 300-30% 302-307 ... 300-308 302-390 399-39 3-330 • 330-333 000 ౧౨ స్వదేశాగ...'</comment>
      <origin>583269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="o288ljhp72od3tlh8gaqlmo0ywwuekh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;iv
విషయము
3 ఒరగల్లు
శాంతి
» పిల్లల చదువు
౬ సేవాభావము
బ్రహ్మచర్యము (౧)
2
σ
&quot;
..
•••
() ...
F మితవ్యయము
౧౦ బోయరుయుద్ధము
...
౧౧ నగర సంస్కరణము మనిధి
...
పుట.
978-300
300-30%
302-307
...
300-308
302-390
399-39
3-330
•
330-333
000
౧౨ స్వదేశాగమనము
338-335
౧౩ మరలభారత దేశములో
337-383°
౧ర గుమాస్తా - బేరా
388-388
౧౫ కాంగ్రెసులో
382-300
౧౬ లాన్డుకర్షక్—దర్బారు
340-3×3
౧౭ గోఖలేగారితో నొకనెల (౧)' ... 348-322
SC
29:
OF
995
౨౦. కాశిలో
౨౧ బొంబాయిలో
౨౨ ధర్మసంకటము
౨3 మరల దక్షిణ ఆఫ్రికా
()
...
325-320
(3)
...
..b
...
...
3203
3 EE - 32-2.
329-32
328-350
350-358&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o288ljhp72od3tlh8gaqlmo0ywwuekh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227417</id>
    <revision>
      <id>583280</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  = ఆత్మకథ : ప్రథమసంపుటము  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  ఆత్మ...'</comment>
      <origin>583280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="psndqhrby8yfijms2x2uw10grklbfi2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : ప్రథమసంపుటము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=1 to=8 /&gt;</text>
      <sha1>psndqhrby8yfijms2x2uw10grklbfi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583281</id>
      <parentid>583280</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="sy5ca0zg8v7hk9zijcjhdnabr21ee9o" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : ప్రథమసంపుటము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=1 to=19 /&gt;</text>
      <sha1>sy5ca0zg8v7hk9zijcjhdnabr21ee9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583282</id>
      <parentid>583281</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="ab15l3qtrhekxx4iu06ag99n8gqj320" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : ప్రథమసంపుటము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=1 to=19 /&gt;

{{smallrefs}}</text>
      <sha1>ab15l3qtrhekxx4iu06ag99n8gqj320</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227418</id>
    <revision>
      <id>583283</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషమ 24&gt; విషయ సూచి నాలవ భాగము ప్రేమచేఁ జేసిన శ్రమ విత యాయెనా ౧ ఆసియానుండి నిరంకుశాధికారము ౨ అవమాన సహనము 3 త్యాగవృద్ధి ర ఆత్మపరిశోధన పరిణామము X శాకాహారమునకు బలి ౬. మట్టి, నీరు: వ...'</comment>
      <origin>583283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="944" sha1="314m7fqczx8s6caukhpeenq30r5tdc9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషమ
24&gt;
విషయ సూచి
నాలవ భాగము
ప్రేమచేఁ జేసిన శ్రమ విత యాయెనా ౧
ఆసియానుండి నిరంకుశాధికారము ౨
అవమాన సహనము 3
త్యాగవృద్ధి ర
ఆత్మపరిశోధన పరిణామము X
శాకాహారమునకు బలి ౬.
మట్టి, నీరు: వీనితో పరీక్ష 2
ఒక హెచ్చరిక ౮
బలముతో లడాయి F
పుణ్యస్మరణము, ప్రాయశ్చిత్తము ౧౦
ఆంగ్లేయులతో గాఢపరిచితి ౧౧
ఆంగ్లేయులతో పరిచితి ౧౨
'ఇండియన్ ఒపినియ౯ ౧౩
:
...
:
...
...
:
పుట
3_E
2-00
08-02
66-౧ల
93-98
15176
30-33
38-32
35-89
X-XX&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>314m7fqczx8s6caukhpeenq30r5tdc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583284</id>
      <parentid>583283</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="mh243z49n7onrwan5p2t3gkl73ajkyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయసూచి&lt;/p&gt;
}}
{{rule|3em}}
{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|నాలవ భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|1. ప్రేమచేఁ జేసిన శ్రమ విత యాయెనా]]}} 
 |{{DJVU page link|3|10}}
}}


ఆసియానుండి నిరంకుశాధికారము ౨
అవమాన సహనము 3
త్యాగవృద్ధి ర
ఆత్మపరిశోధన పరిణామము X
శాకాహారమునకు బలి ౬.
మట్టి, నీరు: వీనితో పరీక్ష 2
ఒక హెచ్చరిక ౮
బలముతో లడాయి F
పుణ్యస్మరణము, ప్రాయశ్చిత్తము ౧౦
ఆంగ్లేయులతో గాఢపరిచితి ౧౧
ఆంగ్లేయులతో పరిచితి ౧౨
'ఇండియన్ ఒపినియ౯ ౧౩
:
...
:
...
...
:
పుట
3_E
2-00
08-02
66-౧ల
93-98
15176
30-33
38-32
35-89
X-XX&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mh243z49n7onrwan5p2t3gkl73ajkyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/నాలవ భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227419</id>
    <revision>
      <id>583285</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  = ఆత్మకథ : నాలవ భాగము  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  ఆత...'</comment>
      <origin>583285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="rbeozkmjngksd16dart9fob7lk80a6w" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : నాలవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=2 to 88 /&gt;</text>
      <sha1>rbeozkmjngksd16dart9fob7lk80a6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583286</id>
      <parentid>583285</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="ns0w6k988y53x6qe5lssnbrt17ce2ft" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : నాలవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=2 to 88 /&gt;</text>
      <sha1>ns0w6k988y53x6qe5lssnbrt17ce2ft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583287</id>
      <parentid>583286</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="ndd5l3aljidc2vwye3kn872eenfkr0y" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : నాలవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=13 to 118 /&gt;</text>
      <sha1>ndd5l3aljidc2vwye3kn872eenfkr0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583288</id>
      <parentid>583287</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="7kmys3zip6o91yjlw205qqkbnp95qg4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : నాలవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=13 to 203 /&gt;</text>
      <sha1>7kmys3zip6o91yjlw205qqkbnp95qg4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583355</id>
      <parentid>583288</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="n1e7yfy0s4yonyksayhd5t797wi4q92" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : నాలవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము|అయిదవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=13 to 203 /&gt;</text>
      <sha1>n1e7yfy0s4yonyksayhd5t797wi4q92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227420</id>
    <revision>
      <id>583289</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయమ విష య సూ చి కూలీలొ కేషనా లేక మాలగూడెమా? ౧ర మహామారి (౧) ౧శి మహామారి (౨) ౧౯ లొ కేషనును తగులఁ బెట్టుట ౧౭ ... ఒక - గ్రంథ ప్రభావము ౧౮ ఫినిక్సు-స్థాపన OF తొలి రేయి ౨౦ పోలాకు గూడ దిగెను...'</comment>
      <origin>583289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="9vhecwybeweoy4cc0th7ggcro85io8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయమ
విష య సూ చి
కూలీలొ కేషనా లేక మాలగూడెమా? ౧ర
మహామారి (౧) ౧శి
మహామారి (౨) ౧౯
లొ కేషనును తగులఁ బెట్టుట ౧౭
...
ఒక
- గ్రంథ ప్రభావము ౧౮
ఫినిక్సు-స్థాపన OF
తొలి రేయి ౨౦
పోలాకు గూడ దిగెను ౨౧
రాముఁడే రక్షకుఁడు ౨౨
ఇంటిదెన 93
జులూతిరుగు బాటు అర
హృదయమథనము ౨×
36
సత్యాగ్రహోత్పత్తి ౨౬
ఆహార పరిశోధనములు ౨౭
కస్తుర బాయి ధైర్యము అలా
ఇంటిలో సత్యాగ్రహము ౨౯
సంయమము 30
:
..
...
•
..
:
...
:
పుట
౬౯౧౬ర
EX-87
20-29
23-28
22-50
శివాల
سس - واس
వాగిత
...
78-009
003-008
002-005
850-650
050-500
200-600
000-300
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vhecwybeweoy4cc0th7ggcro85io8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227421</id>
    <revision>
      <id>583291</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుట ... 098-030 విషయము ఉపవాసము 30 పంతులుగారు 39 విషయ సూచి అక్షరజ్ఞానము 33. ఆత్మశిక్ష 38 : .... 030-038 032-035 037-089 ౧ర 3-౧ర ర ౧ర్మ - ౧రూ ... -nr. బియ్యములో వడ్లు 3× ప్రాయశ్చిత్తరూపమగు ఉపవాసము 3౬ గోఖలే గారిని కలియ...'</comment>
      <origin>583291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="1sbwdz18n0ag9gegm1ajb842tfa2fbt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుట
...
098-030
విషయము
ఉపవాసము 30
పంతులుగారు 39
విషయ సూచి
అక్షరజ్ఞానము 33.
ఆత్మశిక్ష 38
:
....
030-038
032-035
037-089
౧ర 3-౧ర ర
౧ర్మ - ౧రూ
...
-nr.
బియ్యములో వడ్లు 3×
ప్రాయశ్చిత్తరూపమగు ఉపవాసము 3౬
గోఖలే గారిని కలియఁబోవుట 32
యుద్ధములో నాపాలు 30
ధర్మసం దేహము 3F
సత్యాగ్రహపు పీసరు రం
గోఖలే గారి ఔ దార్యము రం
వాఁపులకు వైద్యము ర
దేశమునకు ప్రయాణము 83
ప్లీడరీలో కొన్ని గుర్తులు రర
చాతుర్యమా? రజి
క్లయంట్లు సహచరు లగుట ర
క్లయంటుకు చెఱ తప్పుట ర2
3
...
...
NEO-EX
DEE-OET
020-023.
050-220
...
050-053
058-05€.
052-080.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1sbwdz18n0ag9gegm1ajb842tfa2fbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227422</id>
    <revision>
      <id>583292</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వి ష య సూ అయిదవ భాగము విషయమ మొదటి అనుభవము ౧ పుట OFX2-082 086-530 ... 909-90E .. ౨౧౯ - ౨౧౮ పూనాలో గోఖలేగారితో ౨ బెదరింపా? 3 శాంతిని కేతనము ర ... ... మూడవతరగతి బాటసారుల కడగండ్లు * నాప్రయత్నములు ౬ .కుంభోత్...'</comment>
      <origin>583292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="d3d575llmvckbcugc2rgzporyczjsrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వి ష య సూ
అయిదవ భాగము
విషయమ
మొదటి అనుభవము ౧
పుట
OFX2-082
086-530
...
909-90E
..
౨౧౯ - ౨౧౮
పూనాలో గోఖలేగారితో ౨
బెదరింపా? 3
శాంతిని కేతనము ర
...
...
మూడవతరగతి బాటసారుల కడగండ్లు *
నాప్రయత్నములు ౬
.కుంభోత్సవము 2
లక్ష్మణ-ఝూలా (వం తెన) ౮
ఆశ్రమస్థాపనము
-పరీక్ష ౧౦
-గిరిమిటుపద్ధతి నెత్తివేయుట ౧౧
నీలిమందుడాగు ౧౨
బిహారువారి మంచితనము ౧3
. అహింసా దేవి సాక్షాత్కారము ౧ర
కేసు తీసి వేసికొనుట ౧౫
కార్యపద్ధతి ౧౬.
४
...
•
9-930
...
930-933
938-935
937-988
అర -౨రణ
గిజ5-06
930-923&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3d575llmvckbcugc2rgzporyczjsrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583293</id>
      <parentid>583292</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1228" sha1="4ob4wy5myg1pq4j6ba66i1hos1h77ac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs125}}[[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము|అయిదవ భాగము]]&lt;/p&gt;
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము|1. మొదటి అనుభవము]]}} 
 |{{DJVU page link|3|10}}
}}

OFX2-082
086-530
...
909-90E
..
౨౧౯ - ౨౧౮
పూనాలో గోఖలేగారితో ౨
బెదరింపా? 3
శాంతిని కేతనము ర
...
...
మూడవతరగతి బాటసారుల కడగండ్లు *
నాప్రయత్నములు ౬
.కుంభోత్సవము 2
లక్ష్మణ-ఝూలా (వం తెన) ౮
ఆశ్రమస్థాపనము
-పరీక్ష ౧౦
-గిరిమిటుపద్ధతి నెత్తివేయుట ౧౧
నీలిమందుడాగు ౧౨
బిహారువారి మంచితనము ౧3
. అహింసా దేవి సాక్షాత్కారము ౧ర
కేసు తీసి వేసికొనుట ౧౫
కార్యపద్ధతి ౧౬.
४
...
•
9-930
...
930-933
938-935
937-988
అర -౨రణ
గిజ5-06
930-923&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ob4wy5myg1pq4j6ba66i1hos1h77ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227423</id>
    <revision>
      <id>583294</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  = ఆత్మకథ : అయిదవ భాగము  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  ఆ...'</comment>
      <origin>583294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="fhm21mwfoc9q42t9ifaghalega28eer" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అయిదవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=204 to 299 /&gt;</text>
      <sha1>fhm21mwfoc9q42t9ifaghalega28eer</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583295</id>
      <parentid>583294</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="54faloj8t3kidvyuekob352og5po3dk" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అయిదవ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=204 to 398 /&gt;</text>
      <sha1>54faloj8t3kidvyuekob352og5po3dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583352</id>
      <parentid>583295</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="a8talqbu7gfinycplvl13hhteoaf1qt" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అయిదవ భాగము
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|నాలవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి02|అకారాదిపదాది సూచి02]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=204 to 398 /&gt;</text>
      <sha1>a8talqbu7gfinycplvl13hhteoaf1qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227424</id>
    <revision>
      <id>583296</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయము సహచరులు ౧౭ గ్రామప్రవేశము ౧౮ వి ష య సూ మంచిఅధికారివలని ప్రయోజనము ౧౯ కూలివారితో ౨౦ .. పుట 026-036 928-922 ఆశ్రమము నొకతూరి తొంగిచూచుట ౨౧ ౨౮౨-౨౮ర ఉపవాసము 99 ఖేడా-సత్యాగ్రహము ౨౩ ఉల్లి...'</comment>
      <origin>583296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="p72a2g38ztmht5r60dgyujyu4eag01e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయము
సహచరులు ౧౭
గ్రామప్రవేశము ౧౮
వి ష య సూ
మంచిఅధికారివలని ప్రయోజనము ౧౯
కూలివారితో ౨౦
..
పుట
026-036
928-922
ఆశ్రమము నొకతూరి తొంగిచూచుట ౨౧ ౨౮౨-౨౮ర
ఉపవాసము 99
ఖేడా-సత్యాగ్రహము ౨౩
ఉల్లి దొంగ ౨ర
ఖేడా సత్యాగ్రహసమాప్తి ౨౫
ఐక్యమునకు ప్రయత్నము ౨౬
...
...
యుద్ధమునకు జనమును పోగుచేయుట ౨౭
635-036
355-855
౨౯ 3 - ౨౯౬
300-308
30X-300
309-30౭
305-399
...
393- 39
మృత్యుపథము ౨౮
రౌలతుచట్టము-నాధర్మసం దేహము ౨౯
అద్భుతమగు హర తాళము 30
ఆరోజులు (౧) 3౧
ఆరోజులు (9) 39
కొండుతతప్పు 33
Κ
•
392-338
33-33
3ర ం - 38&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p72a2g38ztmht5r60dgyujyu4eag01e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227425</id>
    <revision>
      <id>583297</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయము ష య సూచి పంజాబులో 38 పుట నవజీవన్ యంగిండియాలు 36 383-382 ... ... 382-340 ... 30-32 .. 32-3=0 బదులుకు బదులా? 34 అమృతసరపు కాంగ్రెసు 32 కాంగ్రెసుతో సాత్సంబంధము 35 ఖాదీ పుట్టుక 3F దొరకెను రం ఒక సంవాదము రం అస...'</comment>
      <origin>583297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="oc0g0e29ymmejix8sobebqywb0bum2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయము
ష య సూచి
పంజాబులో 38
పుట
నవజీవన్ యంగిండియాలు 36
383-382
...
...
382-340
...
30-32
..
32-3=0
బదులుకు బదులా? 34
అమృతసరపు కాంగ్రెసు 32
కాంగ్రెసుతో సాత్సంబంధము 35
ఖాదీ పుట్టుక 3F
దొరకెను రం
ఒక సంవాదము రం
అసహకారము ర
నాగపురమున 83
పూర్ణాహుతి
329-3
..
3áE- 3 ef
'
320-323
...
328-322
...
325-359
359-358
354355&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oc0g0e29ymmejix8sobebqywb0bum2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227426</id>
    <revision>
      <id>583298</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  =  | ముందరి =   | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]  | వివరములు =  ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విష...'</comment>
      <origin>583298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="3yh3doq8vigcmh2hgvqao5euv6zw6z4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}</text>
      <sha1>3yh3doq8vigcmh2hgvqao5euv6zw6z4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583299</id>
      <parentid>583298</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="p4v5xt9ed59t70n45se5am6u71nxykj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}

* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]</text>
      <sha1>p4v5xt9ed59t70n45se5am6u71nxykj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583300</id>
      <parentid>583299</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="3evvaeuohz1boic0xilzrdzgdpcmcr1" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}

* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]</text>
      <sha1>3evvaeuohz1boic0xilzrdzgdpcmcr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583301</id>
      <parentid>583300</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="shw4zpe0f5hqwufttnn0vairh18qruj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]</text>
      <sha1>shw4zpe0f5hqwufttnn0vairh18qruj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583302</id>
      <parentid>583301</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="55foqih75d3rklty2vy4u7nhaclso2d" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]</text>
      <sha1>55foqih75d3rklty2vy4u7nhaclso2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583303</id>
      <parentid>583302</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="822" sha1="nwidmdddzqyox8jo0xva90gdwhrhxo6" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]</text>
      <sha1>nwidmdddzqyox8jo0xva90gdwhrhxo6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583304</id>
      <parentid>583303</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="qrs7u49cggpe9hjorpp5qrjv5vhciuc" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము]]</text>
      <sha1>qrs7u49cggpe9hjorpp5qrjv5vhciuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583305</id>
      <parentid>583304</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="5zz3nki0ysax135c78f8qh9itsuttkq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము]]</text>
      <sha1>5zz3nki0ysax135c78f8qh9itsuttkq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583360</id>
      <parentid>583305</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="0fn5dggypp18gxdw3hu064kxycvvbml" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/Foreword|Foreword]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1930-1931
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి01]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి02]]</text>
      <sha1>0fn5dggypp18gxdw3hu064kxycvvbml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583392</id>
      <parentid>583360</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="pn46yoipjayhqw3ugze31m41mldbj5t" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి01]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి02]]</text>
      <sha1>pn46yoipjayhqw3ugze31m41mldbj5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583393</id>
      <parentid>583392</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>583393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="hb9d4eaoz7ktkw771w4bbeflw4i0yho" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=
}}


* [[ఆత్మకథ/ప్రథమసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/మొదటి భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/రెండవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి01]]
* [[ఆత్మకథ/ద్వితీయసంపుటము]]
** [[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము]]
** [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి02]]

[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>hb9d4eaoz7ktkw771w4bbeflw4i0yho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి01</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227427</id>
    <revision>
      <id>583311</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి  | ముందరి = [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]  |...'</comment>
      <origin>583311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="mdz6kz70bctkq2ubb26aufpery1xm0g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|నాలవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=389 to=399 /&gt;</text>
      <sha1>mdz6kz70bctkq2ubb26aufpery1xm0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583312</id>
      <parentid>583311</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="70p7h8hzvdhsxxgkmljmtxqf9wek8bl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|నాలవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=389 to=444 /&gt;</text>
      <sha1>70p7h8hzvdhsxxgkmljmtxqf9wek8bl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583356</id>
      <parentid>583312</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rajasekhar1961, [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి]] పేజీని [[ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి01]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>583312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="70p7h8hzvdhsxxgkmljmtxqf9wek8bl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|నాలవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=389 to=444 /&gt;</text>
      <sha1>70p7h8hzvdhsxxgkmljmtxqf9wek8bl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583359</id>
      <parentid>583356</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="4lielt6wyuh30qyookjdxg7wlwibvpd" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి01
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/మూడవ భాగము|మూడవ భాగము]]
 | తదుపరి =[[ఆత్మకథ/నాలవ భాగము|నాలవ భాగము]]
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 01 by శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=389 to=444 /&gt;</text>
      <sha1>4lielt6wyuh30qyookjdxg7wlwibvpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>227428</id>
    <revision>
      <id>583315</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>227429</id>
    <revision>
      <id>583316</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>583316</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="772kje3i9kcgt4m2n6p5niabg150csv" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:విద్యానాథ|విద్యానాథ]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్య
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1934
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>772kje3i9kcgt4m2n6p5niabg150csv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583750</id>
      <parentid>583316</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T11:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583750</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="soiomst2skxgxsre1mv0hralu9bpz0z" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:విద్యానాథ|విద్యానాథ]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్య
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1934
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>soiomst2skxgxsre1mv0hralu9bpz0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227430</id>
    <revision>
      <id>583317</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '23537 శ్రీరస్తు. శ్రీ విద్యానాథమహోపాధ్యాయవిరచితమ్ ప్రతాపరుద్రీయమ్ రత్నాపణసహితమ్. శ్రీమదుత్సల వేంకటనరసింహాచార్యైః ఫరిష్కృత మ్. చెన్న పుర్యామ్: వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రుల...'</comment>
      <origin>583317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="exp9dsp34htrby20kduly0up7pwqrva" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;23537
శ్రీరస్తు.
శ్రీ విద్యానాథమహోపాధ్యాయవిరచితమ్
ప్రతాపరుద్రీయమ్
రత్నాపణసహితమ్.
శ్రీమదుత్సల వేంకటనరసింహాచార్యైః
ఫరిష్కృత మ్.
చెన్న పుర్యామ్:
వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
ప్రకాశికమ్
1934
All Rights Reserved.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>exp9dsp34htrby20kduly0up7pwqrva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583751</id>
      <parentid>583317</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T11:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="0et8yvczd8gk50avogwkwtr0qtr9e0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|శ్రీరస్తు}}
{{p|ac|fwb}}శ్రీ విద్యానాథమహోపాధ్యాయవిరచితమ్&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs150}}ప్రతాపరుద్రీయమ్&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}రత్నాపణసహితమ్.&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}శ్రీమదుత్పల వేంకటనరసింహాచార్యైః&lt;/p&gt;
{{Center|పరిష్కృతమ్.}}
{{Css image crop
|Image = ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 159
|cHeight = 167
|oTop = 411
|oLeft = 198
|Location = center
|Description = 
}}
{{Center|చెన్నపుర్యామ్:}}
{{p|ac|fwb}}వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్&lt;/p&gt;
{{Center|ఇత్యేతైః}}
{{Center|ప్రకాశితమ్}}
{{Center|1934}}
{{Center|All Rights Reserved.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0et8yvczd8gk50avogwkwtr0qtr9e0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227431</id>
    <revision>
      <id>583318</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయా ఉపోద్ఘాతః విషయ సూచికా. వృద్ధాంకాళి, విషయా!, 1. స్వాధీనపతికా =ge నాయక ప్రకరణే o నాయకగుణాః మహాకులీనతా ఔజ్జ్వల్యమ్ మహా భాగ్యమ్ ఔదార్యమ్ తేజస్వితా ! బాసకసజ్జికా 10 వరహోత్కంఠిత...'</comment>
      <origin>583318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="gte0jq3cmmm8ae4y27c9wh2muyvjxh3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయా
ఉపోద్ఘాతః
విషయ సూచికా.
వృద్ధాంకాళి, విషయా!,
1. స్వాధీనపతికా
=ge నాయక ప్రకరణే o
నాయకగుణాః
మహాకులీనతా
ఔజ్జ్వల్యమ్
మహా భాగ్యమ్
ఔదార్యమ్
తేజస్వితా
! బాసకసజ్జికా
10 వరహోత్కంఠితా
32
11 ఖండితా
33
12.
23
| కలహాన్తిరితా
ప్రోషఠభర్తృకా
| అభిసారికా
25
26
28
29
&quot;
30
కార్మికత్వమ్
మహామహిమత్వమ్
పాండిత్యమ్
గాయక స్వరూపనిరూపణమ్
మశః ప్రతాపాభ్యాం సుభగత్వమ్
వర్మ కామార్థకత్పరత్వమ్
సరీణతా
13
14 వ వ్యాధిజాతయః
&quot;
ముద్ధాని నాయికాః
15
39
కావ్యస్వరూపనిరూపణమ్
'--- కావ్యప్రకరణే. om
16 అభిధానిరూపణమ్
38
95
| లక్షణానిరూపణమ్
17 వ్యజ్ఞ నానృత్తినిరూపణమ్
33
- కళిక్యాదివృత్తిస్వరూపనిరూపణమ్
31
37
48
&quot;
16
5k
హైదర్భ్యా: రీతిస్వరూపనిరూపణమ్
19 శయ్యా నిరూపణమ్
» ద్రాష్ ' ది పాక నిరూపణమ్
60
238889
57
58
59
63
రోదాత్త
రోద్ధతః
రలలిక
)కౌరనాయకాః
కూలకి
ణ
జ్ఞారనాయికారి
20 కావ్యని శేష నిరూపణమ్,
21 ధ్వనిని శేష నిరూపణమ్
అష్టవిధగుణీభూత వ్యక్య నిరూపణమ్ 77
22 మహాకావ్యోప కావ్యాది ప్రబంధనిరూ
&quot;
23 ఝద్ర ప్రబంధ నిరూపణమ్
అ నాటక ప్రకరణే.
24
25 నాటకస్వరూప నిరూపణమ్
” దశరూపక
నిరూపణమ్.
82
888
83
85
86&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gte0jq3cmmm8ae4y27c9wh2muyvjxh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227432</id>
    <revision>
      <id>583319</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '4 విషయాకి, సంధించక నిరూపణమ్ అర్థప్రకృతిపంచక నిరూపణమ్ బీజాం నిరూపణమ్ ముఖసంధిస్వరూపనిరూపణమ్ వీ ష య సూ చి కా. వృద్ధాంశాః, విషయా8, ముఖసంధ్య ఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్ ప్రతిముఖ సంధిని ర...'</comment>
      <origin>583319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="c17h5kgavf5byz719a2ji5q0wg960ht" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4
విషయాకి,
సంధించక నిరూపణమ్
అర్థప్రకృతిపంచక నిరూపణమ్
బీజాం నిరూపణమ్
ముఖసంధిస్వరూపనిరూపణమ్
వీ ష య సూ చి కా.
వృద్ధాంశాః, విషయా8,
ముఖసంధ్య
ఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్
ప్రతిముఖ
సంధిని రూపణమ్
ప్రతీముఖసద్ధ ఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్
90 ప్రథమోక్క క
110
12
25
89 విష్కంభః
91 | ద్వితీయో2.ఙ్క
132
92 తృతీయో ఙ్క 8
1.45
35
| చతుర్థాఙ్క
160
166
93
- రసప్రకరణే.
35
రసస్వరూపనిరూపణమ్
183
9. రసవి శేషనిరూపణమ్
185
&quot; ! విభావరి
95
| అనుభావః
&quot;
186
11 | సాత్త్వికభావాకి
96
| వ్యభిచారి వారి
187
188
97
గర్భసన్ధినిరూపణమ్
గర్భసిద్ధ ఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్
నిమర్శసన్ధినిరూపణమ్
దర్శద్ధ స్వరూపనిరూపణమ్
నిర్వహణ స్థి నిరూపణమ్
నిర్వహణసన్ధ ఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్
సంధి ప్రయోజనాని
విష్కంభం
చూళికా
అజ్కౌస్యమ్
ప్రవేశః
అజ్కౌవతారః
అఙ్కస్వరూపనిరూపణమ్
ఆముఖనిరూపణమ్
ఆముఖాఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్
దశరూపక స్వరూ పనిరూపణమ్
నాటకమ్
నాన్దస్వరూపనిరూపణమ్
23
రత్యావిస్థాయి భావలక్షణో దాహరణాని 192
సాత్త్వికానాం స్వరూపోదాహరణాని 201
” వ్యభిచారీభావానాంస్వరూపోదాహరణ203
98 గ్లానికి
&quot;
&quot; అసూయా
9 మదః
29
103!
35
رو
శ్రీమః
ఆలస్యమ్
దైన్యమ్
105 &quot;మోహః
స్మృతిః
201
205
55
33
206
&quot;
207
&quot;
208
209
ప్రహసనమ్
106
ధృతిః
210
వ్యాయోగః
107
చపలతా
సమవాకర
108 x8
&quot; హర్షః
211
33
109
జడతా
ఈహామృగకి
నాటకోదాహరణమ్
11058
212
29
218&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c17h5kgavf5byz719a2ji5q0wg960ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227433</id>
    <revision>
      <id>583320</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయ సూచికా విషయా ఔత్సుక్యం నిద్రా అర విబోధః అవహిత్థా ఉగ్రతా మతిః వ్యాధికి ఉన్నాద కృష్ణారచేష్టినిరూపణమ్ భావః హేలా మాధుర్యమ్ లీలా విన వృష్ఠింగాః, విషయా!. 213 | మనస్సంగః 21 సంకల...'</comment>
      <origin>583320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="1zp7a225y7p3d1m2ytgio1xsi6bouya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయ సూచికా
విషయా
ఔత్సుక్యం
నిద్రా
అర
విబోధః
అవహిత్థా
ఉగ్రతా
మతిః
వ్యాధికి
ఉన్నాద
కృష్ణారచేష్టినిరూపణమ్
భావః
హేలా
మాధుర్యమ్
లీలా
విన
వృష్ఠింగాః, విషయా!.
213 | మనస్సంగః
21 సంకల్ప
35
215 x88
&quot;
&quot;
కార్యమ్
ఆరతిః
216 లజ్జా౭్యగకి
| జ్వరః
217 | మూర్ఛా
25
&quot;
218
&quot;
33
వృద్ధాంకా,
శృంగారరసస్వరూపనిరూపణమ్
-400 దోషప్రకరణే జ
దోషస్వరూపనిరూపణమ్
219 వాక్యగతపోట్యూ
220 | అర్థ దో
గుణ నిరూపణమ్
37
221
&quot;
222
&quot;
223
pe గుణ ప్రకరణే. Qum
229
&quot;
280
27
231
232
21
35
233
32
250
&quot;
255
266
274
చతుర్వింశతి గుణస్వరూపనిరూపణమ్
0 శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణే. ఇ---
అలంకారస్వరూపనిరూపణమ్
అలంకార విభాగ కి
శబ్దాలంకారనిరూపణమ్
ఛేకానుప్రాసః
వృత్త్యనుప్రాస
యనుకమ్
కిలికించిత
మోట్టాయికమ్
కుట్టమితమ్
బిట్బోకః
224
225
| పునరుక్తపదాభాసరి
లాటానుప్రాసక
226
చిత్రాలఙ్కా రాశి
227 ఉపమాలంకారః
287
288
291
33
292
293
294
296
లలితస్
చకితమ్
విహృతమ్
హమ్
ద్వాదశమున్మ థావస్థానిరూపణమ్
అర్థాలజ్కార ప్రకరణే.
అనన్వయాలబ్కా ఈ
228 ఉపమేయోపమాల జ్కా ఈ
స్మరణాల్క ఈ
229 రూపకాలఙ్కార
299
815
316
32
817&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zp7a225y7p3d1m2ytgio1xsi6bouya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227434</id>
    <revision>
      <id>583321</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 విషయా పరిణామాలఙ్కారః విషయ సూ చీ కా, వృద్ధాంశాలి, విషయాని, 328 శ్లేషాల జ్కారక 373 సందేహాలఙ్కారః భ్రాంతిమదలచ్కౌరః ఆవహ్న వాలక్కారః ఉల్లేఖాలఙ్కార ఉత్ప్రేక'లణ్కారక అతిశయోక్త్యల...'</comment>
      <origin>583321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3158" sha1="3uearw19bjrq1824of24wr39frmj26e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;6
విషయా
పరిణామాలఙ్కారః
విషయ సూ చీ కా,
వృద్ధాంశాలి, విషయాని,
328 శ్లేషాల జ్కారక
373
సందేహాలఙ్కారః
భ్రాంతిమదలచ్కౌరః
ఆవహ్న వాలక్కారః
ఉల్లేఖాలఙ్కార
ఉత్ప్రేక'లణ్కారక
అతిశయోక్త్యలఙ్కారః
సహోక్త్యలజ్కౌ ఈ
వినోక్త్యల
స్కౌరక
సమాసోక్య
| ఆ ప్రస్తుక
ప్రశంపాలజ్కోరః
328 పర్యాయోక్తాలజ్కోరక
339 ప్రతీపాలఙ్కారక
342 ఆనుమానాలఙ్కారః
344 కావ్యలింగాలణ్కారక
అర్థాంతరన్యాసాలఙ్కారక
324 పరికరాలఙ్కార
876
325 ఆక్షేపాల్కర
877
326 వ్యాజస్తుత్యల ణ్కార
879
3279,
380
383
331
885
315
886
వక్త్యలక్కార
351 యథాసంఖ్యాలబ్కార
స్వభావోక్త్యలజ్కారక
వ్యాజోక్త్యలజ్కారః
353 చరిసంఖ్యాలణ్కార
352 అర్థాప త్త్యలణ్కారు
389
3512 ఉత్తరాలణ్కారక
390
సామాన్యాలఙ్కార
తద్గుణాలక్కార
అతద్గుణాల వ్కౌఈ
విరోధాలస్కౌరక
355 వికల్పాలఙ్కార
891
33
సముచ్చయాలఙ్కార
392
356 ద్వితీయస్సముచ్చయః
393
విశేషాలఙ్కారః
అధికాలఙ్కార
విభావనా, విశేషా
క్తిశ్చ
ఆసంగత్యలడ్కొర
విచిత్రాలఙ్కా రక
&quot;
ఆన్యోన్యాలక్కొఈ
359 భావి కాలఙ్కా ఈ
400
$601
విషమాలస్కౌర
పరివృత్త్యలఙ్కా. ఈ
402
సమాలఙ్కా ఈ
కుల్యయోగితాలజ్కోర
దీపకాలణ్కార
366| కారణమాలాల్కరః
103
35
వికావశ్యలఙ్కార
ప్రతివస్తూపమాూలక్కార
దృష్టాంతాలఙ్కారః
నిదర్శనాలజ్కార
వ్యతీ రెకాలజ్కొఈ
370 మి
శ్రీలజార ప్రకరణే.
&quot;
367 మాలాదీపకాలజ్కౌరః
40-4
359 | సారాలఙ్కార
సంసృష్టి
372 సంకరక
406
408
సమాధ్యలఙ్కార
351 :- ప్రశ్యనీకాలజ్కోర
362 వ్యాఘాతాలజ్కోరః
363 పర్యాయాలఙ్కారః
సూక్ష్మాలజ్కో ఈ
354 ఉదాత్తాలజ్కో ఈ
35
&quot;
391
395
397
398&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3uearw19bjrq1824of24wr39frmj26e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227435</id>
    <revision>
      <id>583322</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ రస్తు. శ్రీవిద్యా నాథకవీంద్ర విరచితమ్ ప్రతాపరుద్రీయమ్. శ్లో. విద్యా కైరవకౌముదీం శ్రుతిశిరస్సీమంతముక్తామణిం శ్రీకుమార స్వామిసోమపీథివిరచితః రత్నాపణః . కల్యాణాని తన...'</comment>
      <origin>583322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2277" sha1="pfsqwq0s2utu5s88bii3pzzwajp3lpl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీ రస్తు.
శ్రీవిద్యా నాథకవీంద్ర విరచితమ్
ప్రతాపరుద్రీయమ్.
శ్లో. విద్యా కైరవకౌముదీం శ్రుతిశిరస్సీమంతముక్తామణిం
శ్రీకుమార స్వామిసోమపీథివిరచితః
రత్నాపణః .
కల్యాణాని తనోతు కశ్చన పుమానర్ధాంగ దంతావళో
గండాభోగ విలోలు పాన ళిగణాన్క ర్ణాంచలై శ్చాలయజ్,
యత్పాదాంబురుహావలంబళరణాః పూర్వే పుమాంస స్త్రీయః
త్రైలోక్యస్థితి సంహృతివిధౌ నిర్విన్ను సిద్దోద్యమాకి.
అస్తు కల్యాణదం దివ్యం వస్తు నారీన రాత్మకం,
స్వోవజ్ఞం వాఙ్మయం యస్య విహారగృహవేదిశా.
వాణీం 'కాణభుజీమజీగణదవాసానీచ్చ వైయానికీ -
మంఠస్తంత్రమరం స్త వన్న గగనీగుం భీషు చాజా గరీత్,
వాచామాచకల ద్ర హస్యమఖలం యచ్చా పొదస్ఫురాం
లోకేఒభూద్యదుపజ్ఞ మేవ విదుపాం సౌజన్యజన్యం యశః.
త్రిస్కంధశా స్త్రజలధిం చుళుకీకురుకే స్మ యః,
తస్య శ్రీ మల్లినాధన్య తనయో౬జనీ తాదృళః,
కోలచల పెద్దయార్యః ప్రమాణపదవాక్యపారదృశ్వా యః,
వ్యాఖ్యాతని ఖలశాస్త్రః ప్రబంధకర్తా చ సర్వవిద్యాను,
తస్యానుజనా తదనుగ్రహావిద్యో నవజ్యో వినయా వనమః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfsqwq0s2utu5s88bii3pzzwajp3lpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227436</id>
    <revision>
      <id>583323</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, దారాన్పద భుపస్త్రీ లోకజననీం వందే గిరాం దేవతామ్, స్వామి విపశ్చిద్వితనోతి శ్రీశాం ప్రతాపరుద్రీయరహస్య క్షేత్రం.. పుణ్యశ్లో కగుణో క్తిశాణకషణ...'</comment>
      <origin>583323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5146" sha1="iq18ec5whun6u3yqojxwha0i6wqz5ak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
దారాన్పద భుపస్త్రీ లోకజననీం వందే గిరాం దేవతామ్,
స్వామి విపశ్చిద్వితనోతి శ్రీశాం ప్రతాపరుద్రీయరహస్య క్షేత్రం..
పుణ్యశ్లో కగుణో క్తిశాణకషణాదుత్తేజనాం లంభితం
సంజగ్రాహ రసాదిరత్న నిచయం విద్యాధినాథః పురా,
సొహం కద్వ్యవహార హేతుమధునా కంచిక్క రోమ్యావణం
శత్రానుగ్ర
హమూల్యతో ఒభిలషితం శ్రీణంతు ధన్యా జనాః
యద్యన్ని గూఢమఖిలం శక్త్యాతత్తత్ ప్రకాశ్యతే,
నామూలం లిఖ్యతే కించిన్నాన పేక్షికముచ్యతే.
ఆథ శత్రభవాన్విద్యానాథ నామా మహాకవిరలంకారశాస్త్ర
మారభమాణ సస్యా
విఘ్న పరిసమాప్తయే ప్రదయగమనాయ చ 'మంగళాదీని మంగళమధ్యాని మంగళాం
తానీ శాస్త్రాణి ప్రథంక' ఇత్యాది భగవద్భాష్యకారవచనమ్, 'ఆశీర్న మసియావస్తు
నిర్దే వాపి తన్హ్ముఖమ్' ఇత్యాశీరాద్యన్యక మస్య ప్రబంధముఖలక్షణత్వ ప్ర తిపాదక నూచా
ర్యదండివాక్యం చ ప్రమాణయక్, వృద్ధాచారపరిప్రాప్తం విశిష్టేష్ట దేవతానమస్కార
లక్షణం మంగళమని తేవాస్యను గ్రహాయాద్ గ్రంథతో నిబధ్నా
చ
విద్యేతి. విద్యా
వేదవేదాంగాదయఃశ్లో. &quot;అంగాని వేదాశ్చత్వారో మీమాంసా
న్యాయవిస్తరః, పురాణం ధర్మశాస్త్రంచ విద్యా హ్యేతాశ్చతుర్దశ' ఇతి స్మరణాత్.
తానీన భైరవాణి కుముదాని తేషాం కౌముదీం చంద్రి శాం, నిఖిలవిద్యోల్లాస కారణ
భూతామిక్యర్థః. శ్రుతీనాం శిరాంస్యుపనిషవ ఏవ శిరాంసి మూర్ధనః తత్ర సీమంత
ముక్తామణిం కేశమార్గాభరణాయమానం, వేదాంతవేద్యామిక్యర్థః ఆధాస్యా లౌకిక
స్వరూపమాహ——దారానితి. 'దారాః పుంసి చ భూమ్యేవ ' ఇత్యభిధా నాదృహు
త్వం పుస్త్వం చత్ర్యవయనో లోక స్త్రీలోకః, కాక పార్థివాదిత్వా న్మధ్యమపదలో పీ
సమాసః. లోకత్రయసముదాయో శ్రీ త్రిలోక క ట్టేన విజక్షితః. తవ్య జననీమితి వస్థీ
సమాసః. అన్యథా 'తద్ధితార్థే త్యాదినా సమాహారసమాసే ఆకారంతో త్తరపద త్వేన
స్త్రీ త్వాత్ 'ద్విగోః’ఇతీ కారే త్రిలోకీతి స్యాత్. అత ఏవ 'ద్విగోర్లు గ నపత్యే' ఇక్యక్ర
‘త్ర్యవయనా విద్యా త్రి విద్యా, తామధీలే వేత్తి వాళై విద్యః, న తుతి స్త్రో విద్యా
ఆధీత ఇత్యణత్యయనిమి త్తవర్ధితార్థేశ్యాదినా సమాసః. ఆశ ఏవాణశ్యయనం
లుగభావః' ఇత్యాహ, భగవాన్భాష్యకారు. ఇర్థం నమస్కర్తవ్య దేవతాయాః వైశిష్ట్య
ముక్త్వా స్వగ్రంథారంభోపయోగిత్వేన ఇష్టత్వం చ సూచయతి — యత్సాదేతి, పాదా
వడ్డే ఇవేత్యుపమిత సమాసః, న కు పాదావే వాణ్ణి ఇతి రూపక సమాసః. కథా సత్యఙ్ఞయ్యో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iq18ec5whun6u3yqojxwha0i6wqz5ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227437</id>
    <revision>
      <id>583324</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉపోద్ఘాతః.. యత్పాదాబ్జనమస్క్రియాస్సుకృతినాం సారస్వత ప్రక్రియార్ బీజన్యాసభువో భవంతి కవితానా ఙ్యకజీవాతనః. పూర్వేభ్యో భామహాదిభ్యస్సాదరం విహితార్జిజ్జలి?, వ్య సమ్యగలంకార...'</comment>
      <origin>583324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="47vi8q7cfefzjvxqywt7g36f3sosfki" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఉపోద్ఘాతః..
యత్పాదాబ్జనమస్క్రియాస్సుకృతినాం సారస్వత ప్రక్రియార్
బీజన్యాసభువో భవంతి కవితానా ఙ్యకజీవాతనః.
పూర్వేభ్యో భామహాదిభ్యస్సాదరం విహితార్జిజ్జలి?,
వ్య సమ్యగలంకారశాస్త్ర సర్వస్వసం గ్రహమ్.
చి రేణ చరితార్థో ఒభూత్కా. వ్యాలంకారసంగ్రహః,
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య కీర్తి శ్యేన ప్రకాశ్యతే.
రసప్రధానాశ్శబ్దార్థా గుణాలంకారవృత్తయః,
C
m
ప్రాధాన్యేన శత్ర నమస్కా-రాయోగాల్. సారస్వత
ప్రక్రియః కావ్యనాట
కాది
వాఙ్మయని శేః శానం బీజం కారణభూతళ్ళ ప్రతి భాద్య శరపర్యాయస్సంస్కార
విశేషః తదేవ బీజమంకుర కారణం కన్య న్యాసఃభువః ఆవాపభూమయ్య, కవితానాట్య
న్యైశజీవాశవో ముఖ్యజీవనౌషధాని, అవిచ్ఛేద
హేశవ ఇత్యర్థః. అశ్ర నమస్కారా .
త్కనిశా కారణభూతస్సంస్కారో జాయతే, సంప్రదాయావిచ్ఛేదళ్ళ భవతీతి భావః.
నమస్క్రియా ఇతి బహువచనం. తాసాం భక్తి శ్రద్ధాతిశయపూర్వకశ్వం ద్యోతయతి.
తథావిధానా మేద శ్రేయస్కరత్వాత్. తథా చ శ్రుతిః --- 'భూయిద్దాం తే నను ఉక్తిం
విధేమ' ఇతి. ఆత్రోపమారూపకవి శేషాణాం తిలతండులవత్సరస్పగ్వర పేక్ష్యాత్సంసృష్టి8.
తదున్నయన ప్రకార స్త్వలంకార ప్రకరణే వ్య క్తీభవిష్యతీత్యు
వరత్యుతే. గ్రంథాద్
వాయుబీ జన్య వశారణ్య శేమంకరస్య భూదేవతాకస్య మగణస్య చోపాదానా ద్వర్ణ
గణాదిశుద్ధిరస్త్యేజీతి సర్వమువదాతమ్.
ఆథాలంకారశాస్త్ర
ప్ర ణేకృప్రణామపూర్వకం వక్ష్యమాణమర్థం ప్రతీజానీ లే
పూర్వేభ్య ఇతి. యద్యపి రసాలంకారాద్య నేకవిషయమిదం శాస్త్రం కథాసి ఛత్రిన్యాయే
నాలంకారశాస్త్రముచ్యతే. తత్ర సర్వస్వం రసాక్షి ప్రమేయం సంగృహ్యతే సంఖష్యతే
యేనాసౌవలంకారశాస్త్ర సర్వస్వసంగ్రహః ప్రారిస్సీతో గ్రంథ తం, సమ్యగ్విశదం పత్య
ఇతి యోజనా, సంక్షేపవైశద్యాభ్యాం రసాదిసర్వ ప్ర మేయ
ప్రతి పొదనాతర్వోల్ ఎస్టే
స్స్వగ్రంథ ఇతి సూచితో ఛవితి.
సుప్రత్యులు కారశాస్త్రవ హోకోత్తర వర్జ్యతా భేరోత్కర్ష మాహచిరే తి. 3
శాస్త్ర సర్వస్వసం గ్రహ ఇత్యుక్తం తద్విభజతే--రసేతి గనప్రధానాః, రస
జీవితా ఇత్యర్థం. యద్యనీ వస్త్యలం కారరసాత్మనా త్రివిధస్యాపి వ్యంగ్యస్య జీవితత్వ
·ము త్తరత్ర పద్యతి, తథాపి స్వాత్మ మాత్ర విశ్రాంత త్వేన ప్రాధాన్యా ద్రసస్యైవ ముఖ్యం
జీవితత్వం. వస్త్వలంకారణ్యంగ్యయోస్తు సర్వథా రసపర్యవసానేనా ప్రాధాన్యాత్త
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47vi8q7cfefzjvxqywt7g36f3sosfki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227438</id>
    <revision>
      <id>583325</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, రీతయ శ్చేయతీశ్శాస్త్ర ప్ర మేయం కావ్యపద్ధతిః. యద్యవ్యసౌ ప్రబంధేషు ప్రాచాం సాధు నిరూపితా, తథాక్యస్యాస్సము నేతుర్నో చాహరణమా దృతం. పుణ్యల్లో క...'</comment>
      <origin>583325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4161" sha1="30t7vb20vo7mgfzp3rudvhf96iy2asd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
రీతయ శ్చేయతీశ్శాస్త్ర ప్ర మేయం కావ్యపద్ధతిః.
యద్యవ్యసౌ ప్రబంధేషు ప్రాచాం సాధు నిరూపితా,
తథాక్యస్యాస్సము నేతుర్నో చాహరణమా దృతం.
పుణ్యల్లో కస్య చరితముదాహరణమర్హతి,
స కశ్చిత్తాదృశః పూర్వః ప్రబంధాభరణీకృతః
ప్రబంధానం ప్రబంధౄణామపి కీర్తిప్రతిష్ఠయోః,
మూలం విషయభూతన్య నేతు గుణ నిరూపణమ్
20
х
ఈ
2
యథా రావగుణవర్ణనం రామాయణ వల్మీక జన్మనోర్మహా ప్రతిష్ఠా
కారణు, తథా మహాపురుషవర్ణనేన హి శ్రేయస్కరీ ప్రబంధస్థితి.
యథా వేదశాస్త్రపురాణా దేర్హిత ప్రాప్తిరహితనివృత్తిశ్చ, తథా సదా
శ్రయాత్కావ్యాదపి ఇయాన్వి శేషః కావ్యాత్కర్తవ్యతాథీస్సరసా
ఒన్యత్రన తథా తథాహి---
దభావ కి వాచ్యా దుత్కృష్టశ్వసామ్యాదౌ పచారికో జీవితత్వవ్యవహార ఇతి న కశ్చి
ద్విరోధ ఇతి ధ్వనీలో చానరహస్యమ్, గుణాదయో వక్ష్యమాణ లక్షణారి, అనుక్తసముచ్ఛ
యార్థశ్చ శబ్దశ్శయ్యపాకావాకర్షతి.
४
కావ్యస్వరూపనిరూపణే సత్యప్యుదాహరణార్హ నాయక నిరూపణాభావాతా
బాం ప్రణం భేష్వనకర్ష అత్యాహ-యద్యపీతి. అసౌ కావ్యపద్ధతిః.
я
అత ఏవ ప్రబంధౄణానుష్యదకర్ష ఇత్యాహ-పుణ్యతి. చరితో దాహరణే
కర్తృకర్మణీ.
తన్నిరూపణే తు మహానుభయేమాముత్కర్ష ఇత్యాహ— ప్రబంధానామితి,
ప్రబంధౄణం ప్రబంధకర్తౄణాం.
2
తత్ర దృష్టాంతమాహ-యథా రామేతి, ఉత్తమగుణవర్ణ నేనైన ప్రబంధ
నిర్మాణదు'నేక శ్రీ మో హేకురిత్యాహ— కథా మహాపురు షేతి, ఆశ నీవోత్తమగుణ
యో
వర్ణనమపశ్యం కర్తవ్యమితి భాష అధ స్వగ్రభప్రతిపాద్యస్య కావ్యన్య వేదాది
వత్పురుషార్థ
పర్యవసాయి తామాహ - యథా వేదేశీ, సన్నుత్తమనాయక ఆశ్రయో
వర్ణ్య త్వేన యన్య వస్తాత్. అభ్యుచ్చయమాహ ఇయానితి, ఉక్తనుర్థ మునిపాద
యతి-కథాహీత్యాదినా. ప్రత్యక్షాద్యవిషయమిష్టప్రాప్యుసాయం జ్యోతిష్టోమాదిక
మనిష్టపరిహారోసాయం కళంజభక్షణవర్ణనాదికం చ యేన విదన్తి స వేదః. తదుక్త్రం—
నా యస్తూపోయో న బుధ్యతే, ఏనం విదంతి దేశ తస్మా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>30t7vb20vo7mgfzp3rudvhf96iy2asd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227439</id>
    <revision>
      <id>583326</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జ్ఞాతః. ఆతోఒస్యార్థ యద్వేదాత్ప్రభుసమ్మితాదధిగతం శబ్దప్రధానాచ్చిరం యచ్చార్థప్రవణాత్పు రాణవచనాదిష్టం సుహృత్సమ్మితాత్, కాంతాసమ్మితయా యయా సరసకామాపాద్య కావ్యక్రియా ద్వ...'</comment>
      <origin>583326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5490" sha1="bdeflbhkibn316fme6flmiwnkfzb51n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;జ్ఞాతః.
ఆతోఒస్యార్థ
యద్వేదాత్ప్రభుసమ్మితాదధిగతం శబ్దప్రధానాచ్చిరం
యచ్చార్థప్రవణాత్పు రాణవచనాదిష్టం సుహృత్సమ్మితాత్,
కాంతాసమ్మితయా యయా సరసకామాపాద్య కావ్యక్రియా
ద్వేదస్య వేదతా' ఇతి తస్మాత్ప్రభుపమితా
ద్రాజతుల్యాత్, కులకీ శబ్ద ప్రధానాత్
వాచ్మాత్రేణ ప్రభురిన వేదోఒ పి విధిని షేధబలేని పుంసాం ప్రవర్తకో నివర్తకళ్చ.
ప్రభుర్విపక్షే దండయతి, వేదస్తు ప్రత్యనాయం జనయతీతి శబ్ద ప్రధానత్వమితీ భావః.
ప్రత్యవాయజనకత్వం చ వేదస్య స్వరవర్ణ యోరస్యథోచ్చారణేని దురిుత్రశ్రవణా
దన్యథానుష్ఠా'నే అననుష్ఠానే వా ముతిక న్యాయ సిద్ధం. అధ్యయనవిధేః ఫలపదర్థావబోధ
పర్యంతత్వాధితి వేదితవ్యం. చిరం, మీమాంసా పేషయా కృక్స్రేణేత్యర్థః. యక్క
ర్తవ్యాకర్తవ్యరూపం ఆధిగతం ప్రమితం, అర్థప్రవణా దరవాదబహుళ ల్వే సార్థ ప్రధా
నాత్, పురాణాధికం న వేదవ 'జీవం కుర్యా న్నై వం కుర్యా' ఒతి ప్రవర్తకం నివర్త
కం నా విధిని షేధబలేన, కింతు శన్న్యక్కా రేణ పూర్వపుడం చరితస్తుతిసిందాము భేన
రాగ ద్వేషావుత్పాద్య మిత్ర వత్ప్రవృత్తినివృత్తి హేతుభూతం. ఆతో స్యార్ధ ప్రధా
సత్వమిత్యవగంతవ్యం. ఆతస్సుహృత మితాత్పురాణవచనాచ్చ యడిష్టమభిరుచితం,
శస్మిన్నిత్యధ్యా ప్రియతే; యత్తటోర్నిత్యసంబంధాత్ . శాంతాసమ్మిశ్రయాయంగా,
కవయితే వర్ణయతీతి కవికి కస్య కర్మ కావ్యం, బ్రాహ్మణాజత్వాత్ వ్యక్
ప్రత్యయః. పచ్చ పంకజాసిప దూఢత్వాద్ర సోలసిక శబ్దార్థ సంఘటనాత్మక సేప న
కర్మ మాత్రం కన్య శ్రీయా విలాసేన, సరసతామా సాద్య, ఉత్కంఠజన నేనాభి
ముఖకృత్యేత్యర్థః. కర్తవ్యో గుర్వాక్షాకరణాద్', బుద్ధి విద్యా న్నతు పామరఓ కుతుకీ
రాగవాక్, విరచితః, ఉభయ శ్రావ్యకార ప్రశ్లేషాత్ ఆకర్తవ్యే పరదారహరణాదే అకు
తుకీ ద్వేషనాంశ్చేతి లభ్యతే. యథా కామినీకటాక్షవీక్షణాది విలాసై రేప కామిన
మాపర్జయంతీ 'మ మేదమభిలషితం కురు అనభిలషికం మా కుర్విక్యను క్ష్వైవ సర్వం సం
పాదయతీ, తథా కావ్య శ్రీరని వ్యంజన వ్యాపార మాత్ర భర త్వేనో వసర్జనీభూళళ
ఔర్థతయగా శబ్దార్థ ప్రధానాభ్యాం ప్రభుసుహృత్సమ్మితాభ్యాం వేదపురాణాభ్యాం
విలక్షణా సతీ సహృదయహృదయాహ్లాదకారిణా వ్యంజన వ్యాపా రేడైన 'రామానవ
ద్వర్తిశవ్యం న తు రావణాదివ' దితి పుంసః కర్తవ్య ప్రవర్తయతి నివర్తయతి చాకర్త
వ్యాదిత్యస్యాః కాంతాసమిశ్వమనగండమ్మను నీకే నాస్యాన్సరస తో పాద నేన
ప్రవర్తకత్వాద్భయా నునయపురస్సరం ప్రవర్తకాభ్యాం వేదపురాణాభ్యాం విశేషో
వివక్షిత ఇతి బోద్ధవ్యం. అత్త సల్లక్షణాయ ప్రయతామహ ఇత్యాహ తస్యై స్పృ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdeflbhkibn316fme6flmiwnkfzb51n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227440</id>
    <revision>
      <id>583327</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, కర్తవ్యే కుతుకీ బుద్ధో విరచిత స్తస్యై స్పృహాం కుర్మహే, తతః శాక్యం దృష్టాదృష్టఫల జనకతయా బహూపయుక్తమ. తచ్చోక్తం కావ్యప్రకాశే.— ‘కావ్యం యశ నే ఒ...'</comment>
      <origin>583327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="azukdnbe8rron2jsn9tdu8p75o3vvg0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
కర్తవ్యే కుతుకీ బుద్ధో విరచిత స్తస్యై స్పృహాం కుర్మహే,
తతః శాక్యం దృష్టాదృష్టఫల జనకతయా బహూపయుక్తమ.
తచ్చోక్తం కావ్యప్రకాశే.—
‘కావ్యం యశ నే ఒకకృతే వ్యవహారమిదే శివేతకతయే,
సద్యః పరనిర్వృతయే శాంతాసమ్మితత యోపదేశ యు జే' స్థితి'
ప్రసిద్ధ చైతన్మహా
ప్రబంధేషు
* + 'పరివఢఇ విక్షాణం సంభావిజ్ఞఇ జసో విసప్పంతి గుణా,
సువ్వఇ సుపురుసచరియం కిం త స్ధణ ణ హరంతి కవ్వాళావా!!
యత్ర పునరుత్తమపురుష చరితం న నిబధ్యతే తత్కావ్యం పరి
† పరివర్ధతే విజ్ఞానం సంభావ్యతే యశో విసర్పంతి సణాః,
శ్రూయతే సుపురుషచరితం కిం తజ్యేన న హరంతి కావ్యాలా పొణి
హాం శుర్మహ ఇతి. ‘స్పృ హేరీన్సిక ' ఇతి సంప్రదానత్వా చతుర్థీ. ఏ లేని పురుమా
ర్థోపదేశః శావ్యన్య ప్రయోజమ్, తద్యుక్తం కావ్యం విషయ, తదా జ్ఞానం ప్రయో
జనం, ఉభయోస్సాధ్యసాధన భావస్సంబంధః, జిజ్ఞాసు రధికారీ. ఇత్యను బంధిచతుష్టయం
చితమ్..
న హ్యుక్తోపదేశ విశేష వినాత్ర ప్రయోజనం కొంతు కీర్త్యాదికము సంభవతీ
త్యాహ-
హతత ఇతి. కకస్స ప్రయోజనత్వాత్. బహు ప్రయోజన సాధన త్వాదుపా
చేయమితి భావః. ఆశ్ర వృద్ధసంవాదనూహ. ఈచ్చోకమిత్యాదినా. కృద్విద్యు
జొశబ్దాః భావే సంపదాదిత్వాత్ క్వీబంతాః ఆత్ర యశో ఒర్థానర్థప్రతీశారాః ద్వయో
రషీ వ్యవహారోపదేశా తు సహృదయస్యైవ. నిర్వృతిశాలే కవిరసి సహృదయ
ఏ వేతి నిర్వృతిర్ద ్వయోరణి. పరివద్ధఈతి, న హరంతీ త్యత్ర మన ఇతి శేష విడ
పంతి గుణా, 'ఆర్జే ర్విడప్ప ఇతి. కర్మణినిదప్పా దేశ ఇతి త్రివిక్రమభోజరాజా. కిం
బహునా? చతుర్వర్గ వ్యుత్పత్తిరస్యత్తైన భవతీతి భావః తథాపి పరనిర్వృతి రేవహ
ముఖ్యం ఫలమితి రహస్యం. అన్యథా కావ్యన్య కాంతాసమితత్వవిశేషో న స్యాత్,
తదుక్తం లోచనే——'చతుర్వర్గ వ్యుత్ప త్తేరపి చానంద వీవ పార్యంతికం ముఖ్యం ఫల'
మితి. నను 'కావ్యాలాపాంశ్చ వర్ణయె' దితి నిషేధాద్విఫలో ఒయం ప్రయాస:
ఇత్యాశంక్య స్మృతే ధన్యవిషయత్వ మాహయత్ర పురితి. అన్యథా రామాయ
* ఆయం శ్లోకః ప్రవరసేనకృతే సేతుబంధమహాకావ్య దృశ్య తే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azukdnbe8rron2jsn9tdu8p75o3vvg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227441</id>
    <revision>
      <id>583328</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '7 త్యాజ్యమేన. తనూలా చేయం స్మృతి' కావ్యాలాపాంశ్చ వర్ణయే' దితి. న కేవలం కావ్యస్యాయం పంథాః. కింతు శాస్త్ర జాతస్యాపి సదా శ్రయత్వేన మహాన్లో కాదరః తథా వైశేషికా దేవీశ్వర ప్రతిష్టా...'</comment>
      <origin>583328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="spmenzknynwyxu58pbpucm8vtlqb864" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;7
త్యాజ్యమేన. తనూలా చేయం స్మృతి' కావ్యాలాపాంశ్చ వర్ణయే'
దితి. న కేవలం కావ్యస్యాయం పంథాః. కింతు శాస్త్ర జాతస్యాపి సదా
శ్రయత్వేన మహాన్లో కాదరః తథా వైశేషికా దేవీశ్వర ప్రతిష్టాపక
తయా జగత్పూజ్యతా. తథా మహాభారతాదీ నామపి మహాపురుషవర్ణన
పరతయైన విశ్వాతిశాయిత్వమ్ కేం బహునా? వేదాంతా అపి బ్రహ్మ
ప్రతిపాదకత పముత్కృష్యంతే.
నా దేరపి హేయత్వ ప్రసంగాదితి భావ, కావ్య కైముతిక న్యాయేనో త్తమపురుష
గుణవర్ణన స్యావశ్యకత్వం ప్రతిపాదయితుం శాస్త్రజాతస్యాపి తత్పరత్వమాహ---
న కేవలమిత్యాదినా. ఈశ్వర ప్ర తీబ్ధవకతయేతి 'అంకురాదిశం-సకర్తృకం- కార్యత్వా
ర్ఘటన' దిత్యాది ప్రమాణ్ణి రితి భావః. ఆశ్ర 'కర్తరీ' చేతి నిషేధాల్ 'యాజ కాదిభిశ్చ '
ఇతి షష్ఠీనమాసో ద్రవ్యవ్యక్తి. తస్యాకృతిగణత్వాల్. యద్వా శేషషష్ఠీ సమాసః,
తస్యైకన్ని షేభాభావాత్, ఏవమన్యత్రాపి ద్రష్టవ్యం. భారతాదీ నామపి శాసశత్వా
చ్ఛాస్త్ర త్వేన నిర్దేశం. * నను చిదేకరసతయా నిర్ధర్మకన్య బ్రహ్మణః ప్రతిపాదక్షేమ
వేదాం లేము గుణవత్పురుష వర్ణనం నాస్తితి చే న్నైన దోషః బ్రహ్మణ్యానందాదీ నా
మాసాధికానాం విద్యమానత్వాత్. కదుక్తం పంచసాది కాయాం ' అనందో విష
యానుభవో నిత్యత్వం చేతి సంతి కదరా' ఇతి. అథవా సచ్చిదానందస్య బ్రహ్మణో
నిర్గుణస్యాపి నిర్దోషత్వమేవ గుణకి, యథాహ మాసం 'ఆపదోష తైవ విగుణస్య
గుణః' ఇతి. తజేతదభి ప్రేత్యాహ— కిం బహు నేతి న వేదం మాఘవచనను బ్రహ్మవర
మితి పచనీయమ్, తథా హి———'అవిభాన్యతారక మదృష్ట. హిమద్యుతి బింబము సమితే
భౌను నభః, అవసన్న తాసమఠమిశ్రా మభా దపదోష తైవ విగుణస్య గుణు' ఇతి.
ఆత్ర ప్రాకరణీశ సంధ్యానభ్య ప్రతిపాదనాశ్వతీయమానస్యా
ప్రాకరణికన్య 'న తత్ర
సూర్యో భాతి న చంద్ర తారకం' 'కో మోహః కళ్ళోకని' ఇత్యా ద్యుపనిషదార్థ
సనాథ స్యాకాశవర్యాయనభశ్శబ్దార్థ న్య బ్రహ్మణో ఒర్థాంతరన్యా సేన నిర్గుణస్య నిర్దో
షత్వమేవ గుణ ఇతి వివక్షి తత్వాత్. పదార్థ వివేచనప్రపంచః పునరస్మన్మహోపా
ధ్యాయవిరచితమాఘవ్యాఖ్యానే సర్వంకమాఖ్యానే ద్రష్టవ్యః.
* వస్తువస్తు——— భేదవాదిమతే బ్రహ్మణో హేయప్రత్యనీకకల్యాణగుణనిశిష్టత
యా వేదాంతానాం గుణవన్మహాపురుష, ప్రతిపాదకత్వం సూపపాదమేవేతి కీమనేన
'నిర్గుణ బ్రహ్మావలంబన క్లే నేతి విభావనీయమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>spmenzknynwyxu58pbpucm8vtlqb864</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227442</id>
    <revision>
      <id>583329</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, 'అథాతో ధర్మజిజ్ఞానే'త్యుపక్రమమాణేస సూత్రకృతా మహర్షి ణాపి పురుషాశ్రి తస్య గుణస్య ధర్మస్య జిజ్ఞాసాద్వా రేణ మహాపురుష గుణవర్ణన మేవ శాస్త్రస్...'</comment>
      <origin>583329</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="3p1oykvbyw1btk60dznazv3kbwiy8o6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
'అథాతో ధర్మజిజ్ఞానే'త్యుపక్రమమాణేస సూత్రకృతా మహర్షి
ణాపి పురుషాశ్రి తస్య గుణస్య ధర్మస్య జిజ్ఞాసాద్వా రేణ మహాపురుష
గుణవర్ణన మేవ శాస్త్రస్య ప్రాణ ఇత్యురరీకృతం తఃత్తన్న్యాయనిరూ
పణపకస్యాపి ప్రబంధరా శేర్మహాపురుష గుణవర్ణనం హేన్నుః పరమా
మోదః. అతశ్చ
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య గుణానాశ్రిత్య నిర్మితః
అలంకారప్రబంధో
ఒయం సంతః! కర్ణోత్సవోస్తు నః.
కాకతీయన రేంద్రస్య యశో భూషయితుం కృతా,
విద్యానాథకృతిశ్చేయం స్వయం తేన విభూష్యతే.
3
00
నిరీశ్వరవాది నామని మీమాంసకానాం గుణ ధౌరేయధర్మ ప్రతిపాదనా
దేవ
గుణవత్పురుష వర్ణ నపర్యవసాయిత్వమిత్యాహం - అథాత ఇతి. ఆథ వేదాధ్యయనానంత
రం, ఆతో వేదస్య వివక్షితార్థత్వాత్ ధర్మస్య జిజ్ఞాసా కర్తవ్యేతి సంక్షేపత స్సూ
శ్రార్థః. మహర్షిగా జైమిని నీతి శేషః. ధర్మో నామ శ్రేయస్సాధనభూతో యాగాది
రేన, నా పూర్వమాత్మ నిష్ఠమ్. తదుక్తం - 'శ్రేయస్సాధనతా యత్ర ద్రవ్యాది విధితో
భవేత్, తస్యైన ధర్మతా జ్ఞేయా ధర్మస్తత్సాధనం యతః ' ఇతి. 'అపూర్వం చ
యాగా దేగవాంకరవ్యాపారళ్శక్తిర్వే'తి భాట్టః, తన్మతాశ్రయణే ధర్మస్యాపూర్వ
ద్వారా పురుషా శ్రీతత్వం గుణత్వం చౌవచారికం. ప్రభాకరాస్తు యాగాదివ్యతిరిక్తం
స్థిరకార్యం లిజ్లాదివాచ్య మపూర్వమేవ ధర్మ ఇతి ప్రతి పేసి, తన్మకే పున సస్యాత్మ
నిరత్వం గుణత్వం చ సంప్రతిపన్న మేనేతి సుమాూక్తం పురుషా శ్రీతన్య గుణశ్రేష్ఠ స్యేతి.
ఉరరీకృత మంగీకృతం, న న్వేకచ్ఛాస్త్రం న్యాయ నిరూపణపరం న పురుష గుణవర్ణనపర
మిత్యాశంక్య తస్యాపి పురుషగుణధర్మ నిరూపణార్థ త్వా కడ్రైవ పర్యవసానమ్ అన్యథా
వైఫల్యమిత్యాళయేనాహత త్తన్న్యాయేతి.
ఉక్తనుర్థ మువసంహర స్వ గ్రంథస్య విద్వత్పరి గ్రహమాశాస్త్రీ — ఆతశ్చేతి. కా
వర్ణ ప్రబంధయోరుభయోరుక్కృష్టత్వాదన్యోన్యముపస్కా ర్యోవస్కారకభావ
ఇత్యాహ---కాకతీయేతి. కాకతి ర్నా మదుర్గా శక్తిరేకశిలానగరేశ్వరాణాం కులదేవతా
సా శ క్తిర్భజనీయా స్యేతి కాకతీయ, 'వృద్ధాచ్ఛ' ఇతి తైషికళ్ళ ప్రత్యయః.
90&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3p1oykvbyw1btk60dznazv3kbwiy8o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227443</id>
    <revision>
      <id>583330</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తదుక్తం దండినా... ఉపోద్ఘాతః. 'ఆదిరాజయశోబింబమాదర్శం ప్రాప్య వాఙ్మయమ్, తేషామసన్ని ధానే ఒపి న స్వయం పళ్య నశ్యతి.' ఇతి. సూకైవ ప్రతిపాద్యమహిమ్నా ప్రబంధమహర్తా. తదుకం ప్రాచా భామహే...'</comment>
      <origin>583330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3377" sha1="j0cbf918gvsff1bfyfkyr41z7ohjje8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తదుక్తం దండినా...
ఉపోద్ఘాతః.
'ఆదిరాజయశోబింబమాదర్శం ప్రాప్య వాఙ్మయమ్,
తేషామసన్ని ధానే ఒపి న స్వయం పళ్య నశ్యతి.' ఇతి.
సూకైవ ప్రతిపాద్యమహిమ్నా ప్రబంధమహర్తా.
తదుకం ప్రాచా భామహే —
'ఉపశ్లోక్యస్య మాహాత్మ్యాద జ్జ్వలాః కావ్యసంపదః' ఇతి.
ప్రతిపాదితం చోద్భటేన--
'గుణాలం కాక చారుత్వయుక్తమస్యధికోజ్జ్వలమ్,
కావ్యమాశ్రయసుప్య మేరుణీవామన గ్రుమ' ఇతి.
రుద్ర భట్టేనాపి కవితం---
'ఉదారచరిత నిబంధనా ప్రబంధ ప్రతిష్ఠా ఇతి.
ప్రపంచితం చ సాహిత్యమీమాంసాయామ్
'నాయక గుణగ్రథితాస్సూ క్లిప్రజస్సుకృతినామాకల్పంతి' ఇతి.
నిరూపితం చ భోజరా జేన
'ఈ వేల్పాపీ వాగ్వృత్తిర్విద్వత్కశావతంసతి,
నాయకో యది సర్ణ్యేత లోకో తరగుణో త్తరః' ఇతి.
ఆశ్రీ ప్రబంధమహిమ్నా వర్ణ్యోవస్కారే వృద్ధనం వానమాహ తదుకం దండి
నేతి ఆత్ర బింబశబ్దః కర్తృవాచీ, వాఙ్మయాదర్శః కర్మ ఆశ్రీ నలవహు పాద్యసన్ని
ధానేసి తద్యశో బింణ ప్ర తిష్ఠాయా వాఙ్మయాదర్శాధీనతో కేః ప్రబంధమహిమ్నా
ప్రతిపాద్యోత్కర్ష ఇతి భావం. శేషుచిత్కో శేష్వేతశ్పద్యం ప్రతిపాద్యమహిమ్నా
ప్రబంధోత్కర్ష ఐర గ్రంథమద్యే లేఖశదోషార్థిఖరం కత్తు 'గౌర్గాః కామదుమాసద్భిః'
ఇత్యాద్యతత్పద్యపూర్వోత్తరశ్లోక పర్యాలోచనయా అన్నదుక్తార్ధవధారణా దుపేట్
ణీయమ్.
ఆధ వర్ణ మహిమ్నా ప్రబంధో గస్కా రే భౌమహాదినం నాదమాహ - సూకై
వేత్యాదినా, నాయకేతి. నాయకః రామాదిః కరళశ్చ, గుణాళ్నార్యాదయః కంఠ
పచ్చ, ఆకల్పవదాచరంతి ఆకల్పంతి. 'సర్వప్రాతిపది కేభ్యః స్వబా వక్తవ్య' ఇతి క్విస్.
అనేన కర్ణావతంసతిర్వ్యాఖ్యాతః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0cbf918gvsff1bfyfkyr41z7ohjje8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227444</id>
    <revision>
      <id>583331</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయకప్రకరణమ్. అవి మహాకులిసత్వాది నాయకగుణా!. తక్రైతే నాయకగుణాః.... యథా -- మహాకులీనతౌ జ్జ్వల్యం మహాభాగ్యముదారతా, తేజస్వితా విదగ్ధత్వం ధార్మికత్వాదయో గుణాః- పూర్వశాస్త్రానుసా...'</comment>
      <origin>583331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="0d83rqewuk2uewr2xrk5nwzjstykup0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయకప్రకరణమ్.
అవి మహాకులిసత్వాది నాయకగుణా!.
తక్రైతే నాయకగుణాః....
యథా --
మహాకులీనతౌ జ్జ్వల్యం మహాభాగ్యముదారతా,
తేజస్వితా విదగ్ధత్వం ధార్మికత్వాదయో గుణాః-
పూర్వశాస్త్రానుసా రేణ కతిచిత్కథితా ఇమే,
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య గుణా వాచామగోచరాః.
అథై తేషాం స్వరూపముదాహరణం చ, తత్ర
మహాకులీనతా..
* మహాకులీనతా నామ కులే మహతి సంభవః,
తాదృఙధ్యమలోక భాగ్యవిభ వాదిం ద్రాది బృందారకై :
ణ్యాం క్రీడితుమిచ్ఛుభిశ్చిరతరం సంప్రార్థితః స్మభూః,
అత్యర్కేందుకుల ప్రశస్తిమసృజద్యం కాకతీయాన్వయం
తస్మిక్ సంప్రతి వీరరు ద్రవపుషా జాగర్తి లక్ష్మీపతిః
00
09
3
నీపమపశ్యం లోకోత్తరగుణో నాయకః కావ్యవర్ణ ్య ఇత్యుక్తం లే గుణాః క
ఇత్యాకాంక్షాయాం పూర్వశాస్త్రానుసారేణ కతిచన సణా గణయతి వ
త్యాదినా.
ఆడై రేమోం యజ్ఞో దేశ క్రమం లక్షణోదాహరణే ప్రదర్శయతి-మహాకులీన లే
త్యాదినా, 'మహాకులాద ఖజా ఇత్య శ్రావ్యకరస్యామి గ్రహణాను వృత్త్యా ఖ
ప్రత్యయః
ఉదాహరతి.—శాదృగితి, ఆశ్ర భూలోకన్య స్వర్గాతీశాయి వైభవం 'కాకతీయ
నరేంద్రాణామింద్రాదిసాదృశ్యం చ వ్యజ్యతే.
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0d83rqewuk2uewr2xrk5nwzjstykup0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227445</id>
    <revision>
      <id>583332</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రకరణమ్. అది ఔజ్జ్వల్యమ్. 02- * రూపసంపన్న దేహత్వ మౌజ్జ్వల్యం పరికీర్త్యతే, యథా— మురారే ర్యగి పూర్వం జలనిధిసుతాయాముదభవ- న్మహాదేవాఙ్ఞాతస్స పున రవనీభృద్దుహితరి, వపుషా న్కామో...'</comment>
      <origin>583332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3648" sha1="p8nrcin65iuhebwlei22quq5yaie948" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రకరణమ్.
అది ఔజ్జ్వల్యమ్. 02-
* రూపసంపన్న దేహత్వ మౌజ్జ్వల్యం పరికీర్త్యతే,
యథా—
మురారే ర్యగి పూర్వం జలనిధిసుతాయాముదభవ-
న్మహాదేవాఙ్ఞాతస్స పున రవనీభృద్దుహితరి,
వపుషా న్కామోఒయం జయతి జగతి భాగ్యవిభవైH
ప్రతాప శ్రీరుద్ర స్స్వయ మితి మనీషా మృగదృశామ్.
- మహాభాగ్యమ్. --
*విశ్వంభరాధిపత్యం యత్త న్మహాభాగ్య ముచ్యతే.
యథా —
సేవాసమైన రేంద్ర మౌళి విలసద్రతాంశు నీరాజితం
రాజ్యశ్రీ ప్రథమాన తారపదవీమారుహ్య సింహాసనమ్,
క్షోణీం రక్షతి విక్ర మైరనుపమైః ప్రత్యర్థిపృథ్వీపతి.
శ్లాఘాలంఘనజాంఘి కై ర్గుణనిధిః శ్రీ వీరరుద్రో నృపః
రాజ్జ్వల్యమాహ -—రూ పేతి,
11
కుండలము క్తాహారనూపురాంగదాది చతుర్విధ
భూషణాభావేడెది భూషితవదనభాసమాన ఆకారవిశేషో రూపం. తదుశం భావ
ప్రశాక్షే 'ఆవేద్యారోగ్యవి శేషేవ్య బంధనీయైరభూషితమ్ యద్భూషితమివాఖాతి కద్రూవ
మితి కథ్యతే' ఇతి.
ఉదాహరతి———మురాభేరితి. మహాదేవాన్మహాదేవనామకాన్మహారాజాత్ అపనీ
భృద్దుహికరి రాజపుత్ర్యాం, ఈశ్వరాత్పార్వత్యా,మితి చ ధ్వన్యతే. ఆశ్రమదనత్వో
త్ప్రేక్షయా రూపసంపత్తిరుత్తా.
మహాభాగ్యమాహ——నిశ్వంభరేతి. విశ్వం విభక్తితి విశ్వంభరా, 'సంజ్ఞాయాం
'భృతృవృణ్ణి' వ్యాదినా ఖశ్ ప్రత్యయే ముమాగమ!. తస్యా ఆధిపత్యం సార్వభౌమశ్వ
ఉదాహరతి—సేబేతి, ప్రథమోజవతారోఒవకరణం, 'ఆపితౄస్త్రోర,
ఇక్యత్ర ప్రాయణ గ్రహణాకు వృత్తరసంజ్ఞాయామపి ముఞక్యయః. తస్య పదవీం
సింహాసనస్య రాజ్యలక్ష్మీ ప్రధమచిహ్న శ్వామితి భావః. ప్రత్యర్థి నృథ్వీపతీనాం ఔమాయా
ఉక్కర్ష స్యలంఘనే జంఘయా చరంతీతి జాంఘికాః శీఘ్రగామినః, 'చర' తీతి రక్.
దుష్టుని గ్రహశిష్టపరిపాలనాభ్యా మఖిలక్షోణీ సంగతి దస్య మహాభాగ్యమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8nrcin65iuhebwlei22quq5yaie948</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227446</id>
    <revision>
      <id>583333</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, ఆం ఔదార్యమ్. *యద్విశ్రా ణన తాచ్ఛీల్య మౌ చార్యం తన్ని గద్యతే. యథా-- వదాన్యో నాన్యోఒ సిత్రి జగతి సమో రుద్రనృపతే. ర్గుణ శ్రేణీల్లా మాపిహితహరిదీ శ...'</comment>
      <origin>583333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="suanfmftogtz7cn2ngnknl2h2jjgjii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
ఆం ఔదార్యమ్.
*యద్విశ్రా ణన తాచ్ఛీల్య
మౌ చార్యం తన్ని గద్యతే.
యథా--
వదాన్యో నాన్యోఒ సిత్రి జగతి సమో రుద్రనృపతే.
ర్గుణ శ్రేణీల్లా
మాపిహితహరిదీ శానయళసః,
సమంతాదుద్భూతే ద్విరదమదగం ధై స్సురభయః
శ్రీయంతే యద్విద్వజ్జనమణిగృహ ప్రాంగణభువః,
అం తే జ స్వి తా. భజ
జగత్ప్రకాశకత్వం య త్తేజస్విత్వం తదుచ్యతే.
యథా---
సదా తేజో భానౌ స్ఫురతి జయినః కాకతి
విభో,
కరిభృత్కాంతాచికుర తిమి రాహంకృతిముషి,
Ot
ఔదార్యమాహ——యదితి. కచ్ఛీలస్య, భావః తాచ్ఛీల్యం విశ్రాణనే తా
చ్ఛీల్యమితి శివభాగవతవత్సమానకి.
ఉదాహరతి ——పదాన్య ఇతి. శ్రయాణాం జగతాం సమాహార స్త్రీ జగదితి 'కద్ధి
శార్థేశ్యాదినా ద్విగుః. గుణశ్రేణీక్లామయా గుణగణోత్కర్షణ విహితం తిరస్కృతం
హరిదీశానాం దిక్పతీనాం యశో యేన కన్య. ఆత్ర సమృద్ధవస్తువర్ణ నాదు దార్తా
తి.
OF
ఉదాహరతి —సదేతి. జయినో జయశీలన్య, కాకతి దేవతోపాసకో విభుః కాకతి
విభుః. మధ్యమపదలోపీ సమాసః, అరిభృత్కాంతా చికురాః శత్రురాజ స్త్రీ కుంఠలానీన
తిమిరం తస్యాహంకృతిముషి గర్వనిర్వాహకే, ప్రియవియోజనేన తన్ని వర్తకత్వాదితి
భావః తేజోభానా సదా న దివైన స్ఫురతి సతీతి భావలక్షణా సప్తమి. జరంతి
జీర్ణాని, సర్వదా ప్రకాశవిరహాదనీ భూతానీత్యర్థః, 'జీర్యతే రకృ' న్నితి భూతే
ఆశృనశ్యయః, తాన్యుద్దామాని బహుళాని క్రమాంసి యాసాం కాసాం కథోక్తానాం,
సూర్యం పశ్యంతీ సూర్యంపశ్యాక్తి, 'ఆసూర్యలలాట
యోర్దృశి తపో '
రితి ఖశ
త్యయః. 'ఆరుర్ది ్వష 'దిత్యాదినాము మాగమః. 'ఉపపద మతి' జాతి సమాసః, ఆశ్రన
ఇస్సూర్యకర్తి
కయా దృశి క్రి యయా సంబంధః, నతు సూర్యస్థయా సత్తయా. ఆతో సూర్య
మిత్యసమర్థ సమాసః, తథాపి సాధు రేవ. యదాహ భగవాన్భాష్యకారః, 'ఆవశ్యం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>suanfmftogtz7cn2ngnknl2h2jjgjii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227447</id>
    <revision>
      <id>583334</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. ప్రకాశవ్యుత్ప త్తిర్భవతి జరదుద్ధామతమసా- మసూర్యంపశ్యానా మనధిగిరిపాశ్చాత్యదృషదామ్. *కృత్యవ స్తుషు చాతుర్యం వైదగ్ధ్యం పరికీర్త్యతే. యథా.--- వర్జ్య తే గుణనిధే...'</comment>
      <origin>583334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="kerdpty6mcn9bsv0y6p8kvlb1er0t3c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
ప్రకాశవ్యుత్ప త్తిర్భవతి జరదుద్ధామతమసా-
మసూర్యంపశ్యానా మనధిగిరిపాశ్చాత్యదృషదామ్.
*కృత్యవ స్తుషు చాతుర్యం వైదగ్ధ్యం పరికీర్త్యతే.
యథా.---
వర్జ్య తే గుణనిధే శ్రీ వీర రుద్రప్రభో -
18
చాతుర్యం కిము .
ర్య త్రాన్యోన్య విరుద్ధ యోరపి మహద్వాణీ శ్రీ మోరార్జనమ్,
కన్యచిన్న సమాసస్యాసమర్థస్య గమకస్య సాధుత్వం వక్తవ్యం అసూర్యంపశ్యాని
ముఖా' నీతి. తాసామనధిగి రేగి లో కాలోక పర్వతస్య పాశ్చాత్యదృషదాం అప్రకాశ
ప్రదేశవర్తు ్యవలానాం, ప్ర కాశవ్యుత్పత్తిః ప్రకాశజ్ఞానం, యద్వా ఆయం ప్రకాశ
శబ్దవాచ్య ఇతి శృంగగ్రాహికయా సంగ్రహః, ఆశ్రీ సూర్యప్రకాశరహిత యోరపి దేశ
కాలయోరతివేల ప్రకాశజననా ల్లోకోత్తరమస్య తేజస్వీశ్వమితి భావః
కౌశలం,
వైదగ్ధ్యమాహ———కృత్యేతి, కృశ్యవస్తుషు కర్తవ్యార్థేషు, చాతుర్యం ప్రయోగ
ఉదాహరతి—చాతుర్యమితి. 'యత్ర విద్యా న తత్ర శ్రీర్వత శ్రీ ర స
స్వతీ' ఇతి న్యాయే నాన్యోన్యవిరుద్ధయోరపి వాణీశ్రీయో, యత్ర వీరరుద్రే, మహా
దార్జనం సౌహార్దమ్, ఏక శ్రావస్థానమితి యావత్. ఆ స్తితి గమ్యతే. 'ఆస్తిర్భవతికరో
౬ ప్రయుజ్యమానోఒ వ్య స్త్రీతి మహాభాష్యకారవచనాత్. ఉక్తన్యాయన్తు వీరరుద్రవ్య
తిరి క్తనిర్గుణభూపాలవిషయ ఇత్యర్థం. అభ్యం శ్రీవాణీభ్యాం, బాహేతి శేషః. ఆశ్ర
సహాదిశద్దా ప్రయోగేఒపి తదర గమ్యతాయణం 'వృద్ధియూ నేతి జ్ఞాననాశృతీయ.
సదృకై స్స్వస్వశీలో చితై రుపచారై : ప్రియాచరికసత్కారని శేషై లలితాం, హృ
మిత్యర్థం. ఆదుర్తం భావప్రకాశే 'ఉపజారో యథాసత్త్వం స్త్రీణామల్పోజెపి
హర్ష దః, మహాసవ్యన్యథా యుక్తో నైవ తుష్టికరో భవే' దితి, ఉపచారలక్షణమపి
త డ్రైవ- వాసోఒంగరాగాభరణమాల్యశయ్యాస వాదము, యత్ర యత్ర స్పృహా కత్త
దేశశాలానుకూల్యతః. అత్యాదరేణ సత్కార ఉపచారంతీ రిత?' ఇతి. అభ్యామిత్యశ్రా
ప్రధానే తృతీయావిధానేజెపి శ్రీవాణ్యో శ్శాబ్ద ఏవో వర్జన భావః, న త్వార్థః. 'సహ
శాఖయాప్రస్తరం ప్రహరతీక్ష్యత్ర ప్రహరణే శాఖాప్రస్తరయోరివ తయో రుపశ్చ
సమప్రధానభావోవపత్తేఃః అన్యథా అనౌచిత్యాదితి రహస్యమ్. అత ని స్త్రో ఒపి సదృ
శోవచారసంతుష్టు ఇతి భావః, తాం భువం, స నృపతిః, తత్తాదృశశబ్దయోః స్వరూప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kerdpty6mcn9bsv0y6p8kvlb1er0t3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227448</id>
    <revision>
      <id>583335</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, కిం చాభ్యాం సదృశోపచారలలితాం తత్తాదృశై రుత్సవై- ర్ని స్సాపత్న్య మిమాం భునం స నృపతి ర్ధత్తే దిశాం జిత్వరః -=-00 ధార్మికత్వమ్. 0- *ధ రైకాయ త్తచిత్త...'</comment>
      <origin>583335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3695" sha1="gn08ctsb6hf6eu3uz9jxydx8v166hm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
కిం చాభ్యాం సదృశోపచారలలితాం తత్తాదృశై రుత్సవై-
ర్ని స్సాపత్న్య మిమాం భునం స నృపతి ర్ధత్తే దిశాం జిత్వరః
-=-00 ధార్మికత్వమ్. 0-
*ధ రైకాయ త్తచిత్తత్వం ధార్మికత్వ ముదీక్యతే,
యథా----
పరిహానేఒ వృనౌచిత్యం స్వప్నే వ్యవ్యవధూకథామ,
శత్రానవ్యగుణారోపం కాకతీంద్రో న మృష్యతి.
-అ అది గ్రహణాన్న హామహిమక్వ పాండిత్యప్రభృతయం.
-అగ్రి మహామహిమత్వమ్. —
* తన్మహామహిమత్వం స్యాద్యా పున ర్దేవతాత్మ తా.
యథా--
కౌసల్యా ఒసీ త్ప్రథమజననీ దేవికీ చ ద్వితీయా
విష్ణోరాతా తదను మహీతా ముమ్మడంబా తృతీయా,
యస్త్రీతాయాం రఘుపతి రభూ ద్వాపరే శౌరి రాసీ -
త్రాతుం క్షోణీం స జయతి కలౌ వీరరుద్రావతారః.
.90
ప్రకారసారశయోని ఖంజకు బ్జాదివద్వి శేష ణసమాసం. వత్తు మశక్త్యా రిత్యర్థం. ఉత్సవైకి
హర్జోత్పాదక వ్యాపారైః, 'ఉత్చూతే హర్షమిల్యేవ ఉత్సవః పరికీర్త్యత' ఇతి తక్రై
వోస్తేః, మిథో నిరుద్ధానామేతాసామన్యో న్యాను రాగ జన సేన వశీకరణా ద్వైదగ్ధ్య
ముక్తం, వితరణవిద్వర్ణోష్ఠీ ప్రకారంజనాదిభిః శ్రీ వాణీధరణీర్నిర్విరోధం పోషయతీతి
భావరి.
ధార్మికత్వ మాహ,—ధర్మేతి. ధర్మం చరత్యా సేవత ఇతి ధార్మికః 'సకృ
త్కృతధర్మోన ధార్మిక' ఇతి వృత్తికారు. కన్య భావ స్తత్వం.
ఉదాహరతి,——-పరిహాస ఇతి. ఆకాచిత్య మన్యద్రవ్యాభిలాసానృతభాషణాది
హేతుకమిత్యర్థ? పరిహాసాదావవ్య నౌచిత్యాదికమసహమానస్య ధార్మికత్వం కిము
వక్తన్యమితి భాష.
OF
అది గ్రహణసంగృహీలేషం మహామహిమత్వ మాహ.—కదితి. ఉదాహరతి, కౌస
ల్యేలీ, కోసలస్యాభత్యం స్త్రీ కౌసల్యా 'వృద్ధిత్కో సలాశాదా'జ్ఞ్యజ్ 'ఇతిష్యజ్ ప్రత్య
యే టాప్, తట్టేవకీత్వం,అను పశ్చాత్, దేవకీత్వానంత రమిత్యర్థం. అనుర్లక్షణే, ఇలి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gn08ctsb6hf6eu3uz9jxydx8v166hm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227449</id>
    <revision>
      <id>583336</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. అత్ర గరుడధ్వజాత్మకతయా మహామహిమతో శ్తో -28 పాండిత్యమ్, *సర్వవిద్యాధికత్వం యత్సాండిత్యం తదుదాహృతమ్. గోష్ఠీభిః పరితో షయ నృధగణా నడక నీసీమభిః సక్సౌరస్వతమార్గదర్...'</comment>
      <origin>583336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="fhng7pwsa84iwjkl73rdietrm8bvdrx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
అత్ర గరుడధ్వజాత్మకతయా మహామహిమతో శ్తో
-28 పాండిత్యమ్,
*సర్వవిద్యాధికత్వం యత్సాండిత్యం తదుదాహృతమ్.
గోష్ఠీభిః పరితో షయ నృధగణా నడక నీసీమభిః
సక్సౌరస్వతమార్గదర్శనచడై స్సూకై: కవీనీ ఆణయ,
సంగీతోపనిష ద్ర హస్యపిళునై కాతోద్యయోగ్యక్రమై.
ర్ధిన్వ స్సంసది వైణికా స్వహరతే శ్రీ కాకతీంద్రో వృషః,
అథ నాయ గుణనిరూపణానంతరం నాయకస్వరూపం నిరూప్య లేదా
ఈడి నాయకస్వరూపమ్,
యః ప్రతాపసుభగో ధర్మ కామార్థతత్పరః,
15
౨0
కర్మప్రవచనీయత్వాత్తద్యోగే ద్వితీయా. మహితా పూజ్యమానా, 'మతిబుద్ధీ'త్యాదినా
వర్తమానేక్తః, ఆశ్ర విష్ణ్వవతారల్వేన దేవతాత్మకత్వా న్మహామహిమత్వమ్
పాండిత్య మాహ స ర్వేతి.
ఉదాహరతి, గోష్ఠీభిరితి. షణ్ణం దర్శనానాం పాణిన్యాది
ప్రస్థానానాం సమా
హారః షడ్దర్శనీ, 'పాణి నే క్లైమీ నే క్చైవ వ్యాసస్య కపిలస్య చ, కణాదస్యాద్ పాటన్య
దర్శనాని షడేవహి' ఇత్యాహు: ద్విగుత్వాత్, జీన్. సా సీమా గోచరో యాసాం
తాభి స్త్థోకాళిక, గోష్ఠీభి శాస్త్రప్రసంగైః, సత్ఫారస్వతమార్గస్య సక్కనితామార్గ స్య
దర్శనం ప్రకాశం, దృళే ర్ఘ్యంతా ల్యుట్. తన ఎత్తై సచ్చ, 'లేన విత్త శ్చుంచుప్ప
ణసా' వితి చణ స్ప్రత్యయం. సంగీతోపనిషద్ర హస్యహికు పై నాట్య
వేదమర్తోద్ఘాటకెక్,
ఆతోద్యయోగ్యశ్రీ
మైః శతాది చతుర్విధ నాద్యోచిత పరి పోటీభిః, వీణా
శిల్ప మేహం
వైణిశాః తాజ్, ధిన్వర్ ప్రీణయన్, ఆత్ర విభో స్సర్వవిద్యావిశారదత్వా దఖండం
పాండిత్యమితి భావః ప్రభృతి గ్రహణాజ్వనీతత్వాదయో యే దశరూపక్తా స్తే
తళైన ద్రవవ్యాః. యథానంభవమతే స్త్రీ పుంససాధారణా గుణాః. పురుష,మాత్ర'నియ
శాస్త్వన్యేసి శోభోదయః. తదు క్షం. 'శోభావితాసో మాధుర్యం గాంభీర్యం
తేజసీ, లలితో దార్య మిక్యష్ణా సాత్వికాశి పౌరుషా గుణాతో' ఇతి.
తేఒక తత్తైన ద్రవవ్యా ఇత్యు పేవ్య నాయకలక్షణం ప్రతిజనీలే ఆస్థితి.
లక్షయతి — యళ ఇతి. గుణ్యై పూర్వోకై స్సాధారణైర హాకులీనుతాదిభిరసా
ధారణై ళ్ళోభాదిభిశ్చ ఆధ్య ఇత్యేతాం దేవ సామాన్యలక్షణమ్, నయతి ప్రాప్నోతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhng7pwsa84iwjkl73rdietrm8bvdrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227450</id>
    <revision>
      <id>583337</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, ధురంధరో గుణాఢ్యశ్చ నాయక పరికీర్తితః. యథా --- ధర్మాలంబసముచితాం త్రిభువన సైకాతపత్ర శ్రీయం ధత్తే కాకతివీరరుద్రనృప తేస్స్ఫారం యశో మండలమ్, ఛాయేవ...'</comment>
      <origin>583337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="eehy9l0m6u5uqb478qt9pxr61ytd1hw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
ధురంధరో గుణాఢ్యశ్చ నాయక పరికీర్తితః.
యథా
---
ధర్మాలంబసముచితాం త్రిభువన సైకాతపత్ర శ్రీయం
ధత్తే కాకతివీరరుద్రనృప తేస్స్ఫారం యశో మండలమ్,
ఛాయేవాస్య సభస్థ లీకువలయ శ్యా మేయమాలోక్య తే
తన్మ న్యే నియతం ప్రతాపతపన స్థ స్యోపరి ద్యోతతే.
ధర్మ కామార్థ శత్పరక్వమ్. ప్ర
యథా
---
ధర్మో ఒర్థ ఇవ పూర్ణ శ్రీ రక్షో ధర్మ ఇవ స్థితః,
కామ స్తానివ తౌ కామ ఇవ రుద్రన రేశ్వరే.
3
అర
వృత్తం ఫలం చేతి నాయక ఇతి వ్యుత్పత్యా ప్రబంధ వ్యాపీ ఫలవానిత్యపి విశేషో
ద్రష్టవ్య} చ శబ్దాసుకసముచ్చయార్థ స్సన్ను తమమధ్యమాధమ భేదేన త్రివిధో
నాయక ఇతీయం విభాగమాకర్షతి. లేదోక్తసకలగుణ సంపన్నః ప్రబంధ వ్యాదివల శిరస్కు
వ్యాపార ఉత్తమః, కతిపయగుణహీనో మధ్యమః, బహుగుణహీనో ఒధకు ఇతి వివేకః,
ఆత్ర ధార్మికత్వాదయ ఇత్యాది గ్రహణ సంగృహీతానాం యశః ప్రతాపాదీనాం గుణా
ఢ్యపజే నైవో పొత్తా నాదు! పునరుపాదానమే
లేదాం సర్వేష్వపి నాయకేష్వావశ్యకత్వ
మభివ్యంజయితుమితి రహస్యమ్, సత్సమాఖ్యా యశః కోశదండజం తేజః ప్రతాపః
ధర్మాదయు ప్రసిద్ధాః ధూరేవ ధురా, 'టాబంతత్వం హలంతానా' మితి వచనాట్టావ్.
తాం ధారయతీతి ధురంధరః, 'సంజ్ఞాయాం భృతృవృద' త్యాదినా ఖశ్ ప్రత్యయః.
'ఖత్యనవ్యయ స్యే'తి హ్రస్వః 'ఆరుర్ద్విష' దిత్యాదినా ముమాగమః.
పా
శత్ర యథాయోగ ముదాహరతి — ధర్మేతి. ధర్మ ఏవాలంలో దండః తస్మితో
సముచ్ఛికాం నిస్తారితాం, త్రిభువన న్యేతి సమాహారద్విగుః సాత్రాదిశ్వాన్న స్త్రీ త్వం
స్ఫారం ప్రభూతం, ఆగ్ర త్రిభువనోల్లంఘనః కీర్తిమండలాతపత్ర స్యోపరి ప్రతాప
తవనః ప్రకాశత ఇత్యులేక్షణా దర్వాచీనసూర్యాదిమహసాం ఛ త్రాధ్య ఖచితమణి
గణపదవభాసమానత్వం కీర్తిప్రతాపయో శ్చంద్ర సూర్యాధికత్వం చ వ్యజ్యలే.
3
ధర్మ ఇది. అశ్ర ధరార్థయోః పర్యాయేణోపమానోపమేయభౌవాదుకు మే
యోపమాలంకార ఇతి పక్ష్యతి. ఏతేనానయోరన్యోన్యమేవ సాదృశ్యం. సత్వేతత్స
దృశో ఒన్యః తో ఒపీతి వ్యజ్యలే. విన ముత్తరార్ధ ఒసి యోజ్యం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eehy9l0m6u5uqb478qt9pxr61ytd1hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227451</id>
    <revision>
      <id>583338</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా - యథా నాయక ప్రకరణమ్. 20 ధురీణతా. తా- గాయంతీరునుమోదతే నిజవధూ శ్శేష శ్శిరఃకంపనై : లక్ష్మీం ప్రీణయతేఒద్య కచ్ఛపపతి ర్వక్షస్థలీదర్శనాత్, దీఞ్న గాళ్ళ క రేణుకా శుచ మపాకుర్వంత్య...'</comment>
      <origin>583338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="ss935p4csc0c78egpjji04e0jf8aks0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా
-
యథా
నాయక ప్రకరణమ్.
20 ధురీణతా. తా-
గాయంతీరునుమోదతే నిజవధూ శ్శేష శ్శిరఃకంపనై :
లక్ష్మీం ప్రీణయతేఒద్య కచ్ఛపపతి ర్వక్షస్థలీదర్శనాత్,
దీఞ్న గాళ్ళ క రేణుకా శుచ మపాకుర్వంత్యను ప్రజ్యయా
దోష్ణా కాకతివీరరుద్రనృపతో విశ్వంభరాం బిభ్రతి.
-- గుణాఢ్యత్వమ్, ఇ
17
ముథైస్సహస్రేణ ఫణీ నదే చ్చేత్క రైస్సహశ్రేణ లిథే ద్వివస్వాన్,
నేత్రై స్సహస్రేణ హరిశ్చ పశ్యేత్ స్థానే గుణా న్కాకతివీరభర్తుః
అథ నాయకని శేషా నిరూప్య స్తే
29 నాయకని శేషా$.
ఉదా త్త ఉద్ధత శ్చైవ లలితశ్శాంత ఇత్యపి,
ధురీణ తేతి. 'ఖస్సర్వధురా’ దిత్యత్ర ఖఇతియోగవిభా గార్ఖ ప్రత్యయః,
M
గాయంతీతి. స్వభర్తృభారావతరణసంతోషభరాద్వీరరు ద్రకీర్తి మేవేతిభావళి
కచ్ఛపపతిరాదికూర్యావతారో హరికి, అపోఢభారత్వాదాలింగ నార్థం వక్షస్థలీదర్శ
నాత్, దృశేర్జ్యంతాల్ద్యుట్. లక్ష్మీం శ్రీణయతే 'ప్రీజా
తర్పణే' ఇత్యసార్ధాలో
శ్చారాదికా ణ్ణిచి 'ధూష్ ప్రీ జోర్ను గ్వక్తవ్యః ఇతి సుక్. ఆను ప్రజ్యయా రంతు
మనుభావ నేన, ' వ్రజ యజోర్భా వేశ్య' బితి క్యస్. కరేణుకా శుచం విప్రలంభజనితాం,
ఆద్యేతి సర్వత్ర సంబధ్యతే. శేమోదయో భువం బిభ్రతి శేషాదీంస్తు కూర్మరాజ
ఇత్యాగము. శేషాదిభరణీయం విశ్వంభరాం వీరరుద్రో భుజేనైకేన విభర్తీతి విశ్వాతి
శాయిధురంధరశ్వముస్యోక్తం.
ముఖై రీతి. కరైరిశ్యత్రాంశుహస్తయో రభేదాధ్యవసాయాల్లేఖనసాధనత్వం
విజ్ఞేయం. పదేదిత్యా దౌ 'ఆర్తే కృత్యతృవ' శ్చేశ్యరార్ధే లిజ్ ప్రత్యయః. శేమోదయః
ఏవాస్య గుణానా మభివడనాదీ స్వర్హంతి. కథాచే ద్యుక్తమితి వాక్యార్థః. అసంఖ్యేయా
గణా ఇతి భావః. సహస్రా ణేత్యత్ర సంఖ్యేయబాహుర్యే జిపి 'వింశత్యాద్యాస్సదైక త్వే
సర్వాస్సం ఖ్యేయసంఖ్యయో రిత్య దరవచనా దేశశ్వమనగంతవ్యమ్.
క
ఆభ ధీరోదాత్తాదయశ్చత్వారో నాయకాస్సర్వరససాధారణా
స్తేషామేవ శృం
గారా శ్రయతయాzనుకూలాది భేదేన ప్రత్యేకం చతుర్విధానాము త్తమమధ్యమాధమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ss935p4csc0c78egpjji04e0jf8aks0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227452</id>
    <revision>
      <id>583339</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే ధీరపూర్వా ఇమే పూర్వైశ్చత్వారో నాయకా స్మృతాః ౨౭ తత్ర సర్వరససాధారణా శ్చత్వారో నాయక్యాధీరోదాత్తధీరో ద్ధతధీరలలితధీక శాన్తాః. ఏ తేషాం స్వరూప...'</comment>
      <origin>583339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="mza40imj8csj52zdmxwpcsrh8mwvtng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే
ధీరపూర్వా ఇమే పూర్వైశ్చత్వారో నాయకా స్మృతాః ౨౭
తత్ర సర్వరససాధారణా శ్చత్వారో నాయక్యాధీరోదాత్తధీరో
ద్ధతధీరలలితధీక శాన్తాః. ఏ తేషాం స్వరూపముదాహరణం చ.
భేదేన పునః ప్రత్యేకం డ్రైవి ధ్యే ఒజ్జా చత్వారింశద్భేదాః. ధీరోదాత్తాది శబ్దాశ్చ
మహావీరచరితాదిమహా ప్రబంధేష్వేకస్యా నేకరూపాభిధానేన వత్సవృషభమహోది
శబ్దనదవస్థావాచినో న జాతివాచిన ఇతి ప్రతిపాదితం + దశరూపకే. తత్ర కతిచిల్ల
క్షణోదాహరణాభ్యాం ప్రదర్శ్యంతే అథేత్యాదినా, ఉదాత్తఇతి. ధీరపూర్వాః ఉదా
త్తాదయ ఇత్యు ధీరశబ్దపూర్వా ఉదాత్తాది శబ్దా ఇత్యుక్తం స్యాత్ ఆతో ఒక
శబ్దపరేణార్థ లక్షణా కథంచిత్కల్యా.
విజ్ఞేయమితి
ఆత్ర ధీరోదాత్తాదీనాం సర్వరస సాధారణ్యే జని యథాశ్రమం వీరరౌద్ర
శృంగారశాంతి ప్రధానత్వం పద్యమాణని శేషలక్షణపర్యాలోచన
*రహస్యమ్,
† ధీరలలితాది శబ్దాశ్చ యజ్ఞోక్తగుణసమారోపితావస్థాభిధాయినో వశ్చవృషభ
మహోక్షాదిదన్న జాత్యా కశ్చిదవస్థితరూపో లలితాది రక్తి. తదా హి మహాకవి ప్రలం దేము
విరుద్ధా నేకరూపాభిధానమసంగశ' మేవ స్యాత్. జాతే రనపాయిశ్వాత్. తథా చ భవ
భూతినైక ఏవ జామదగ్న్యః 'బ్రాహ్మణాతి క్రమత్యాగో భవతామీన భూతయే,
జామదగ్న్య శ్చ వో మిత్ర మన్యథా దుర్మనాయతే' ఇత్యాదినా రావణం ప్రతి
ధీరోదాత్త త్వేన 'జై బాసోద్ధారసార' ఇత్యాదిభిశ్చ రామాదీన్పతి ప్రథమం ధీరో
ద్ధకత్వేన పునః 'పుణ్యా బ్రాహ్మణజాతికి ఇత్యాదిభిశ్చ ధీరశాస్త్ర త్వేన ఉపవర్ణితః. నచా
వస్థాన్తరాభిధానమనుచిక మఙ్గభూకనాయకానాం నాయశాన్తరా పేక్షయా మహా
సత్త్వాదేరవ్యవస్థికత్వాదళ్లిన స్తు రామాదే లేక ప్రబద్ధోపాత్తా సత్యే కరూపత్వా
దారంభో పొత్తావస్థాతో ఒవస్థాన్తరో
పాదానమ న్యాయ్యమ్ యథోదాత్తత్వాభి మకన్య
రామస్య ఛద్మనా వాలివథాదమహాసత్త్వశయా స్వావస్థాపరిత్యాగ ఇతి. పద్య
మాణానాం చ దక్షిణాద్యవస్థానాం పూర్వాం ప్రశ్యవ్యయా హృత ఇతి నిక్యసా
పేక్ష ల్వేనావిర్భావాదు పొత్తావస్థాతో వస్థా
నరాభిధానముణ్ణి క్లీనోరవ్య పిరుద్ధమ్.
*
ఏకద్రోహస్య విజ్ఞానార్థం నాయక ప్రకరణస్య అనే విద్యమానాః 20, 29,
23 శ్లోకా ద్రష్టవ్యాధి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mza40imj8csj52zdmxwpcsrh8mwvtng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227453</id>
    <revision>
      <id>583340</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. అతి ధీరోదాత్తః. అ * మహాసత్వో గంభీరః కృపావానవికతనః, ప్రతాపరుద్ర వద్ధీరో ధీరోదా తస్స సమతః. 19 అలా సందీ ద్ధే కృపయా మృదు; క్షణమరి హంతుం ధృతాసిః పురః శౌర్య శ్రీ ప్రణయ...'</comment>
      <origin>583340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="3qimk9im3ks3lgyg8kgkp8pxj0lg3b2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
అతి ధీరోదాత్తః. అ
* మహాసత్వో గంభీరః కృపావానవికతనః,
ప్రతాపరుద్ర వద్ధీరో ధీరోదా తస్స సమతః.
19
అలా
సందీ ద్ధే కృపయా మృదు; క్షణమరి హంతుం ధృతాసిః పురః
శౌర్య శ్రీ ప్రణయ ప్రశంసిషం నమద్భూర్లజ్జతే వందిషు,
ఆకారాన్సుఖరోషహర్ష పిశు నా వ్యక్తే న ధత్తే మనాక్
త్రైలోక్యాతిశయాళ్ళు : సుభగ శ్రీ వీరరుద్రో నృప,
—అథి ధీరోద్ధతః.
*దర్పమాత్సర్యభూయిష్ఠశ్చండవృత్తిర్వికతనః,
9F
శత్ర ధీరోదాత్తమాహ-మహాసత్వ ఇతి. శ్రీధాద్యనాభిభూతాంతరకరణో
రుహాసత్వః అయమేవ ధీర ఇత్యాహుః. ఆశ్రత్యధీరళట్టిన తూద్యోగా దేరచలితత్వలక్షణకి
స్థిరశ్శాస్త్ర చతుర్వాభిధీయత ఇతిన పౌనరుక్త్యమ్. సత్యపి వికారే సావహిట్టో గంభీరః,
సరదుఃఖాపహరణేచ్ఛుః కృపావాక్, ఆత్మనూ విహీరో నికర్ధనః, 'అనుదాత్తేతశ్చ
కాలాదే' రితి యచ్. నీవంగుణకో యః ప్రతాపరుద్ర వద్వర్తతే స ధీరోదాత్త ఇతి
యోజనా. ఏపంచ సర్వోత్కర్షణ వృత్తిరాజు త్త్యమితి ఫలితం. ఆత్ర స్థైర్యాది
సామాన్యగుణానాం విశేషలక్షణేష పాదానం తత్రావశ్యకత్వ సూచనార్థమ్,
150°
ఉదాహరతి, సందిగ్ధ ఇతి. కృపయా మృదుః న తు కాత ర్యేణేత్య
సేన మహా
సర్వతోచ్యతే. వీక్షణ నల్పకాలమేవ, పశ్చాత్తు హంత్యేవేలి స్థైర్యం. పురస్థ్సితా
రీ, నకు పలాయితానితి ధార్మికత్వం శార్యతి. వందివిహిత ప్రశంసాకర్ణనేనైవ లజ్జ
నూనస్యాత్మక్లామా తు దూరత ఏవే శ్యనికర్థనత్వం, సమదూత్వం లక్షాను భావళి,
ఇష్టానుభవజన్య ఆనంద స్సుఖం, సాపరాధవిషయోఒ మరో రోషః, ఇష్టలాభజన్యో
కునఃప్రసాదో హర్షః, లేసాం పిసునాక్ సూచకాజ్ ఆకారాజ్ అక్షి నిమాలనభ్రు
రటిముఖరాగాడీక్, వస్త్ర, మనాగీషదపి, నా ధర్త ఇత్యవహిత్థయా గాంభీర్యం, త్రయో
గోకా స్త్రైలోక్యం 'తదతిశయాళు' రీతి మధుకి పాసుప్రభృతిత్వాద్ద్వితీయా సమాసో
ద్రష్టవ్యః. శీతో వర్తన్యా దాుచశ్యయః. ఆత్ర స్థైర్యధార్మికత్వకీర్తయ స్సాధా
iణా గుణాః, కృపొదయస్తు విశేషా ఇతి వివేకః.
ధీరోద్ధక మాహ—దర్పేతి. దర్పశ్శౌర్యాదిమదః, మాత్సర్యమసహనమ్ అసూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qimk9im3ks3lgyg8kgkp8pxj0lg3b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227454</id>
    <revision>
      <id>583341</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, మాయావీ సులభ క్రోధస్స ధీరోద్ధత ఉచ్యతే. యథా -- 30 రే రే ఘూర్జర ! జర్ఘరో ఒసి సమరే లంపాక ! కిం కంపనే ! వంగ ! త్వంగసి కిం ముఠా ? బలరజః కాణో జెసి కిం? కోంకణ! హూ...'</comment>
      <origin>583341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="t9wk8l6u6ovjq2l6njaacvr0m2x6021" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
మాయావీ సులభ క్రోధస్స ధీరోద్ధత ఉచ్యతే.
యథా
--
30
రే రే ఘూర్జర ! జర్ఘరో ఒసి సమరే లంపాక ! కిం కంపనే !
వంగ ! త్వంగసి కిం ముఠా ? బలరజః కాణో జెసి కిం? కోంకణ!
హూణ! ప్రాణపరాయణో భవ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రా ఒస్యమీ
యోద్ధారో వయమిత్య రీవభిభ నంత్యంధ్ర క్షమాభృద్భటాః. ౩౧
ఆత్ర భటానాం ధీరోద్ధతత్వమ్
ఆ ధీరలలితః, Da
&quot;నిశ్చింతో ధీరలలితః కలాస క్త స్సుఖై కభూః.
యథా.--
శౌర్యోష్ణా నిరవగ్రహః ప్రతినృపాస్సర్వే ఒపి సమీకృతాః
పాతివ్రత్యముపై తి భూరియమయం నాథస్స్వయంభూశ్శివః,
ధీరోడియం యువరాజ ఏవ వహతి శ్రీ వీరరుద్రో ధురం
యేతి యావత్. తాభ్యాం భూయిష్టః, చండవృత్తికి కాదః, వికర్ధనః ఆత్మ మాపరః,
మంత్రాదిబ లే నావిద్య మానవస్తు ప్రకాశకః కేవలవంచుకో వా మాయానీ.
30
ఉదాహరతి—రేరే ఇతి, 'హీనసంబోధనేతు 'రే' ఇక్యమురః. తన్య ప్రతివాక్య
మావర్తమానస్య 'వాక్యా దేరామం త్రి తస్యాసూయాసమ్మతికోపడుతనభర్తనే ' ష్వితి
యథాయోగ మసూయాద్యర్థము ద్విర్భావం, ఆశ్రీ 'స్వరికమా 'శ్రేణిక' ఇత్యాదినా
ప్రాప్తస్య పుతస్య 'సర్వ ఫ్లుకస్సాహస మనిచ్ఛతా విభాషా వక్త' జ్యోతి పాఠకః ప్రతి
షేధం. శాస్త్ర త్యాగస్సాహస మితి హరదత్తః. అశ్రీ మూర్ఖరాది వార్యేషు యథాయోగ
ముద్భావి తెన్దర్పమాత్సర్యాదిభిర్యోద్ధారో వయమి శ్యాత్మ
రామయా చాంధ్ర
క్షమాభృద్భ
టానాం ధీరోద్ధశత్వమ్.
30
ధీరలలిఠమాహ నిశ్చిత ఇతి. సుతసచివాదిని నిహితయోగ క్షేమకయా చింతా
విరహితో నిశ్చింతః, అత ఏవ కళాను గీతాద్విన కః, సుఖీ భోగ ప్రవణః, శృంగార
ప్రధానత్వాత్ సుకుమారా కారోమృదుః.
ఉదాహరతి—శౌర్యేతి. ఆ శ్రీనర్గళ
శౌర్యాదిభి దైవానుకల్యేన యువరాజ
'సుభీ మృదుః' ఇతి పాఠా స్తరమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9wk8l6u6ovjq2l6njaacvr0m2x6021</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227455</id>
    <revision>
      <id>583342</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. సర్వామిత్యను మోదతే ప్రతికలం శ్రీకాకతీంద్రో నృవః. ధీరశాస్తః. ఫ *ధీరశ్శాంతః ప్రసన్నాత్మా ధీరశాంతో ద్విజాదికః, యథా--- 21 39 వీరం రుద్ర నృపాలరత్న మభితః ప్రాప్తోదయం...'</comment>
      <origin>583342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="qlq99cizq82b5s2h7lnsl6x9dm0l91n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
సర్వామిత్యను
మోదతే ప్రతికలం శ్రీకాకతీంద్రో నృవః.
ధీరశాస్తః. ఫ
*ధీరశ్శాంతః ప్రసన్నాత్మా ధీరశాంతో ద్విజాదికః,
యథా---
21
39
వీరం రుద్ర నృపాలరత్న మభితః ప్రాప్తోదయం మోదతే
సంఖ్యావర్ధణ ఏష పూషణమిన ప్రత్యగ్ర మబ్జాకరః,
ఉన్మీలత్క
మలావిహారవసతిర్భూత్వా వికాసైర్ని జై-
ర్విశ్వామోదముదంచయన్న విరతం దోషావసానోత్సుకః. 33
ఆత్ర విప్రాణాం ధీరశాస్తత్వమ్
—
60 శృత్గారనాయకా నిరూప్యస్తే, జ
* అథ శృంగారవిషయాశ్చత్వారో నాయకా ఇమే,
అనుకూలో దక్షిణశ్చ ధృష్టశ్శర ఇతి స్మృతాః.
ధురంధర త్వేన చ నిశ్చింత స్సకలకలాసుఖ మనుధపతీలి వీరరుద్రకుల జ్యేష్ఠస్య ధీరలలి
తత్వమ్.
3.0
ధీరశాంతమాహ—ధీర ఇతి. వివేచకః క్లేశసహిష్ణు ర్వా ధీరః, శమప్రధాన
శ్శాంతః, హృష్టాంతఃకరణః ప్రసన్నాత్మా, ద్విజాదిక ఇత్యాది గ్రహరాద్వణిక్సచినౌ
వివక్షితౌ'. 'సామాన్య గుణయుక్తస్తు ధీరశాంతో ద్విజానిక' ఇతి †ణిచిత్.
ఉదాహరతి వీరమతి. సంఖ్యా జ్ఞానం తద్వతాం విదుషాం గణః సంఖ్యా
వద్గణకి, ప్రాప్త ఉదయోజభివృద్ధిరవ్యశ్రీ దయాచలో యేన తం కథోక్తం, ప్రత్యగ్ర
ముభయత్రాభినవం, ఉన్మీలంత్యా ఉల్ల సంత్యాః కమలాయాస్సంపత్తే రస్యత్ర లక్ష్యాకి
విహారవసతిః, వికాసై రుక వాదిభి రన్యత్ర దళవిశ్లేషైః, విశ్వస్యా మోదం హర్ష మన్య క్ర
గంధవిశేషం, ఉదంచయన్ను ద్బోధయన్; దోహవసానం పాపోపశముః అవ్యశ్రీ,
దోషాయా రాత్రే రవసానం ప్రభాతం, 'దోషా రాత్రి ముఖే రాత్రాప త్రానవ్యయ
మష్యసా' వితి విశ్వః శత్రోత్సుక ఇతి. ఆశ్ర దోపావసానేత్యాదౌ ధైర్యశాంత్యో
ర్విశ్వామోదమిత్యాదౌ ప్రసాద్ దేశ ప్రతిపాదనాద్విప్రాణాం ధీరశాంతత, 33
అధ శృంగారనాయకానాం యథాక్రమ ముద్దేశలకు దా
యతి—అథేత్యాదినా,
+ కేబిచ్ఛదేన దశరూపక సాహిత్యదర్పణ కారాదయః (విస్టల్ తాగి
3337
య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qlq99cizq82b5s2h7lnsl6x9dm0l91n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227456</id>
    <revision>
      <id>583343</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, అతి అమకూలకి. ఏషాం స్వరూపముదాహరణం చ * ఏకాయల్తో ఒనుకూలస్స్యాత్. ఏక స్యాం నాయికాయాం విశేషానురక్తోఒనులో నాయకః యథా- $C నామాచరితం తపస్సఖి ! భువా యస్...'</comment>
      <origin>583343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3380" sha1="rdlpy63ov31nq5lyy4wccx6t7kszt2r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
అతి అమకూలకి.
ఏషాం స్వరూపముదాహరణం చ
* ఏకాయల్తో ఒనుకూలస్స్యాత్.
ఏక స్యాం నాయికాయాం విశేషానురక్తోఒనులో నాయకః
యథా-
$C నామాచరితం తపస్సఖి ! భువా యస్యాః పతియతే
మీకో రుద్రనృపః క్వ తత్సుచరితం తస్య ప్రియా స్యాం యతః,
జానే మానిని ! మా విషద పురతః ప్రఖ్యాస్య నామ స్థిరాం
కలాం త్వయి సదా సక్తం విధాన్యే నృపమ్.
అత్ర ప్రతాపరుద్రస్య &quot; డ్యాం విశేషానురాగో వ్యజ్యతే
వధ్వా స్థిరా రత్నాకర మేఖ
లేని తన్నా మ గ్రహణేన స్నేహప్రఖ్యాష
అం ద క్షి . ఏ
* తుల్యోఒ నేకత్ర దక్షిణః,
అనేకాను నాయికాసు ఆవైషమ్యేణ స్నేహానువర్తి దక్షిణ
నాయక
యథా--
నర్మో క్యైవ నిమంత్రి తా స్మరకళా కేళీషు కాచిన్మయా
తత్రానుకూలమాూహ———ఏ కేతి. సత్స్వపీ నాయ కాంత రేష్వితి శేషః.
శదేవాహ —ఏకస్యామితి. ఏకజానిరేవానుకూలు యథా రామాదిరిక్యస్యే.
ఉదాహరతి ——-కిమితి. నాయికావాక్యమేకల్, భువా కయా చిన్నాయికయా
నామేతి సంభావనాయాం, యశస్సు చరితాత్. అథ సభ సాయి కామాహ -జాసం
నాయకముటనోపాయమితి శేషః. 'అనుపసర్గాద' ఇత్యాత్మ నేపదమ్. నామేతి కుతా
యాం. అనురాగోత్పాదనార్థం సపత్నీ నామసామ్యేన నాయికా ప్రకాశనస్య కు
తత్వాత్, 'నామ ప్రకాశ్య సంభావ్యకుత్సాభ్యుపగ మేషు' చేతి విశ్వం. అగ్ర రాజ్ఞు
భూమా విశేమానురాగో ఒన్యశ్రీ నతథేత్యానుకూల్యమ్.
దక్షిణమాహ---కుల్య ఇతి. న్నీ హేనానువర్తతే తాచ్ఛీల్యేన స్నేహానువర్తీ.
ఉదాహరతి——న రేతి. ఆగ్రామ్య ఇష్టజనా
వర్ణన రూప పరిహాసో వర్మ, కేళిష్వి
విషయన ప్తమి. స్వాభిమతభావ ప్రకాశక దృగ్వికార ఆకూళమ్. తదుక్తం' ఆకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdlpy63ov31nq5lyy4wccx6t7kszt2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227457</id>
    <revision>
      <id>583344</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. సాకూతేన విలోక నేన హృదయం కసై ్యదావిష్కృతం, కస్యాశ్చిత్ప్రహితః ప్రసాధన విధిర్ధూతీక రేణ క్వ వా గంత్మా! తను చింతయైన నృపతేరాసీత్ప్రభాతానికా. తథాచ-- వాణీం ముఖేన న...'</comment>
      <origin>583344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3761" sha1="6gbsg8kgv8c9by7mgnmpzsoiidrr0zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
సాకూతేన విలోక నేన హృదయం కసై ్యదావిష్కృతం,
కస్యాశ్చిత్ప్రహితః ప్రసాధన విధిర్ధూతీక రేణ క్వ వా
గంత్మా! తను చింతయైన నృపతేరాసీత్ప్రభాతానికా.
తథాచ--
వాణీం ముఖేన నేత్రాభ్యాం శ్రియం దోష్ణా చ మేదినీం,
మానయం స్తుల్యతాం ధత్తే తాను కుద్రన రేశ్వరః.
* వ్యక్తాగాః గతభి దృష్టః
స్పష్టం.
యథా--
రాజ్య శ్రీ పరిభోగశంసి భవతస్సర్వాంగమాలోక్యతే
23
3.
32
క స్తత్రావిన యో స్త్రీ సాహసమిదం తన్నామ మయ్యర్పితమ్,
జానే త్వాం బహువల్లభం కనుపరం వక్తవ్యః మల్పా వయం
తం తద్యత్ర భావస్సోఒవ్యభిష్ట విభావ్యత ' ఇతి. ప్రసాధనవిధిః ప్రశ్చందనాభరణాదిః,
ప్రభాతేతి, ప్రభాత ప్రాయేత్యర్థః. ఆశ్ర వాక్యశ్రయే యథాక్రమము క్తివిశేషణ
కలావినోదస్య, విలోకనవి శేషేణ వక్షస్థలానిష్క రణస్య, కరేణ వశీకరణస్య చ సూచ
నాద్వాణీలక్ష్మీ వసుంధరాః ప్రతీయంతే, ఆశ్రప్రభాతమనిశ్చితగంతవ్యకయా చింతా
కుల ల్వేనాస్య సమాను రాగత్వ ప్రతీతీర్ధక్షిణోదయం నాయకః.
3 ఒ
ఉదాహరణాంతరమాహ—వాణీమితి. ఆశ్ర వాణ్యాదీనాం వాచ్యత్వా
ముఖాదిశ బైర్నరో క్యాదీనాం ప్రతీయమాన త్వాచ్ఛ పూర్వోదాహరణా ద్భేదః. స్త్రీ లింగ
మహిమ్నా ప్రతీయమానలౌకిక నాయి కాభేదాధ్యవసాయేన వాణ్యాద్యనురాగే ఒప న
శృంగారనాయకత్వధంగ ప్రసంగ
ధృష్ట మాసా వ్యక్తేలి.
3г
ఉదాహరతి——-రాజ్యేతి. రాజ్యశ్రీ స్తన్నామ్నీ కాచిన్నాయికా రాజ్యలక్ష్మీశ్చ,
శత్సశేషే సర్వాంగం సప్తంగాని, అల్పా! దరిద్రాః, నామేతి ప్రసిద్ధి, జల్పితై కిం? జల్పి
తసాధ్యం నా స్తీత్యర్థః. గమ్యమాన సాధన క్రియాపేక్షయా కరణత్వాత్తృతీయా
'న కేవలం క్రూయనుడైన శ్రీయానిమిత్తం కారకభావస్య, ఆపితు గమ్యమానా' పీతి
న్యాసోద్యోతపచ నాత్. బహుశ శ్చైతదుర్తం తాతపాడై స్సంజీవిన్యాది. ధనపరా!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6gbsg8kgv8c9by7mgnmpzsoiidrr0zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227458</id>
    <revision>
      <id>583345</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే, తస్యాంప్రేమ తవాధికం వసుమతీ యా నామ కిం జల్పితై :. 59.0 * గూఢవిప్రియకృచ్ఛకః. నాయి కామా త్ర విదితవి స్త్రీ యకారీ శఠః దృష్ట్యా పశ్యసి కేవలం న మనసా వాచ...'</comment>
      <origin>583345</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="eog4pl1ef9av21anhz2dvwrykeeklzw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే,
తస్యాంప్రేమ తవాధికం వసుమతీ యా నామ కిం జల్పితై :.
59.0
* గూఢవిప్రియకృచ్ఛకః.
నాయి కామా త్ర విదితవి స్త్రీ యకారీ శఠః
దృష్ట్యా పశ్యసి కేవలం న మనసా వాచా ప్రియం భాష సే
నో భావేన భుజాంతరం ప్రకటయస్య న బాభ్యంతరం,
జ్ఞాతం 'కాకతినాథ! భూ స్తవ పరం ప్రాణేశ్వరీ ధ్యాయతో
మాదృశేషేషం నిడంబనైన తదలం వ్యధైర్బహిస్సంభ్రమైః.
3
అత్ర తత్తన్నాయక విషయతయా కాకతీశ్వరాణాముదాహర
నేన వీరరుద్రస్యైన వర్ణనమ్.
ఏం నాయికానుకులనే పీఠ మర్దవిట చేటవిదూషక
నామాన
స్సహాయాః. తేషాం స్వరూపం నిరూప్యతే.
రాజానో న వాల్లభ్యవరా ఇతి నాయికాభిప్రాయ, అక వంకరసంభోగ ప్రశాశనా
గ్గోత్రజ్ఞలనా చాపరాధాభివ్యక్తిర్నిర్భీకత్వం సత్యన్య ధృష్టత్వం ఆన్యాసంభోగ
చిహ్నైః కుపితత్వా దియం ఖండితా. 'అధీరా పరుషైర్వాక్ష్యైః భేదయే ద్వల్లభం
ధీరా చ
ఉదాహరతి
దృష్ట్యతి, ఆశ్రీ దర్శన ప్రియభాషణయో శ్చతుర్వాగింద్రియ
కరణత్వావ్యభిచారాదేవ సిద్ధే గ్దృష్ట్యా నాచేతి చ పునరుపాదానస్య తాత్పర్యనిషే
ఛార్ధ త్వాన్ని పౌనరుక్త్యం. భూః పరం భూరేవ, ధ్యాయత శ్చింతయతః, అన్యా
సక్తస్యేత్యర్థ ః. మాదృశేషు, జనేష్వితి శ్లేష దృశ: క్సప్రత్యయో వక్తవ్యః. ఆశ్ర
నాయికానూత్ర విదితభావశూన్యదర్శనాదివిధానాదన్య శకత్వం, నాయికా త్వధీర
మధ్యా.
నీరరుద్ర గుణవర్ణన ప్రతిజ్ఞాభంగం పరిహరతి
ఆత్రేతి.
3
అథ శృంగారనాయకన్య నాయికాసంబంధనియమాత్తదనుకూలనే సహాయా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eog4pl1ef9av21anhz2dvwrykeeklzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227459</id>
    <revision>
      <id>583346</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. * కించిదూనః పీఠ మర్ద ఏకవిద్యో విటస్మృతః, సంధానకుశల శ్చేటో హాస్య ప్రాయో విదూషకః స్పష్ట మేషాముదాహరణం అథాష్టని థాశ్ళ్ళంగారనాయికా నిరూప్య స్తే. -అథి శృత్గారనాయ...'</comment>
      <origin>583346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="cwspe97a1qc8lqokgmqdwkxwe69esir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
* కించిదూనః పీఠ మర్ద ఏకవిద్యో విటస్మృతః,
సంధానకుశల శ్చేటో హాస్య ప్రాయో విదూషకః
స్పష్ట మేషాముదాహరణం
అథాష్టని థాశ్ళ్ళంగారనాయికా నిరూప్య స్తే.
-అథి శృత్గారనాయికా
*స్వాధీనపతికా చైవ తథా వాసకసజ్జికా,
విరహోత్కంఠితా చైన విప్రలబ్ధి చ ఖండితా.
కలహాంతరితా చైవ తథా ప్రోషితభర్తృకా,
తథాభిసారికా చేతి క్రమాల్ల క్షణముచ్యతే.
అఅఅ స్వాధీన పతికా, Om
* ప్రియోపలాలితా నిత్యం స్వాధీనపతికా మతా.
యథా---
యాం సర్వంసహాం తైసైర్విశేష రుపలాలయ,
25
४०
४०
క్రమేణైపొం లక్షణ మాహ, కించిదిత్యాది. ప్రధానేతివృత్తనాయకా దీష
న్న్యూనగుణః ప్రాసంగి కేతినృత్త నాయకః కించిదూనశ దేశ వివక్షితః. లేదు క్తం
'సతా^శా“నాయక స్వస్యః పీఠమరో విచక్షణః, తస్యైవానుచరో భక్త్య కించిదూనస్తు
తద్గుడై' (దశరూపకే. ప్ర. ౨. శ్లో. రా) ఇతి. స చ సుగ్రీవమకరందాదికి, నాయకో
పయోగిగీతాది విద్యానా మేక విద్యాభిజ్ఞా విటకి కలహంసాదిః. వాక్యాంగ వేషవి కా
రానా హాస్య కారీ విదూషకశి,
అధ సంభావిత నాయక సామాన్య గుణయోగినీ నాయికితి సామాన్యలక్షణం సిద్ధవ
త్కృత్య తద్వి శేషాః కతిచిల్లక్షణో దాహరణాభ్యాం నిరూప్యంతే. అథేత్యాదినా.
తత్ర స్వాధీనపతీ కామాహ—ప్రియేతి. ఆధ్యువరి ఇనః స్వామి యస్యాసావధీనః
ఆయత్త', 'అధీనో నిన్ను ఆయత్త' ఇత్యమరః. 'స్వస్మిన్న ధీనః స్వాధీనం, యద్వా--
స్వస్మిన్నధీకృతమధీతి వా విగృహ్య 'సప్తమీ శాండై' రితి సమాసః. 'అషడ' షేశ్యా
దినా ఆధ్యుత్తరవదా న్నిత్యః ఖప్రత్యయః సురతసుఖాస్వాదలో భేనాసన్న త్వాత్
స్వాధీనః ఆయ త్తః పతీ ర్యస్యాస్సా తథోర్తా.
ఉదాహరతి—ప్రియాణమితి, సర్వం సహత ఇతి సర్వంసహా 'నామ కాచి న్నా
యిశా, 'సంజ్ఞాయా’మిత్యాదినా ఖశ్ ప్రత్యయే ముమాగమః. విశేషై ర్వాసో డెంగరా
గాదిభి రుపలాలయ న్న వేడిత ఇత్య సేనాసన్నాయత్తరమణత్వ ప్రతీతే రియం స్వా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwspe97a1qc8lqokgmqdwkxwe69esir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227460</id>
    <revision>
      <id>583347</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 20 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, ప్రతాపరుద్రనృపతిః ప్రతిక్షణ మవేక్షలే. అఅ వాసకసజ్జీ కా- -- * ప్రియాగమన వేళాయాం మండయంతీ ముహుర్ముహుః, కేళీగృహం తథాఒత్తానం సా స్యాద్వాసకసజ్జిక...'</comment>
      <origin>583347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3568" sha1="ni83ztaqsb432fyr99hfvas29hgtryr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;26
20
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
ప్రతాపరుద్రనృపతిః ప్రతిక్షణ మవేక్షలే.
అఅ వాసకసజ్జీ కా- --
* ప్రియాగమన వేళాయాం మండయంతీ ముహుర్ముహుః,
కేళీగృహం తథాఒత్తానం సా స్యాద్వాసకసజ్జికా.
యథా-
స్వతేజసా పరిష్కృత్య ప్రధానాగారముక్క_యా,
శ్రీయాఒభిషేక వేళాయాం వీరరుద్రః ప్రతీక్షితః,
-అని విరహోత్కంఠితా, భ
*చిరయత్యధికం కాంతే విరహోత్కంఠితోన్మనాః.
యథా---
ర
४४
న శంకా
న్యా తాదృగ్గుణపరిమళె రుద్రనృపతో
కయావా గోష్ఠ్యా 2 సౌ చిరయతి సఖిభిర్న సులభః,
ధీనపతికా. నాయకస్త్వనుకూల, భూపరిపాలనే నిత్యజాగరూకో ఒయమిత్యపి గమ్యతే.
వాసకసజ్జికామాహ——
క్రియేతి. వానికే వానవేశ్మని భోగోపకరణై స్పష్టాసన్నద్ధా
సైవ వాసకసజ్జికా, ' స్త్రీణాం వారస్తు వానకః' ఇతి పడే వాసకే వారదివసే సజ్జయతి
సజ్జీకరోతి హర్షేణ శ్రేళీగృహాదికమితి వాసకసజ్జికా. ఆయమేన వక్షో విద్యానాథస్య
విత
83
ఉదాహరతి - స్వాతి. పరిష్కృత్యాలంకృత్య, ఉక్క యోన్షనసా, ఉత్కంఠిత
యేత్యర్థః. 'ఉత్క ఉన్మనా' ఇతి నిపాతనా త్సాధుః. ఆశ్ర కీడాగార పరిష్కా రానిభి
రియం వాసకసజ్జికా, అతని వోదాత్తాఒపి తదుక్తం - 'ఉదాత్తా కేళివాసో ఒంగమాల్య
భూసాను సాదరా, శయ్యా భవనసంస్కారవరిబర్హన మేధినీ,' (దశరూపకే. ప్ర
అ) ఇతి.
విరహోత్కంఠితామాహ.. చిరయతీతి. అవ్యళిక ఇతి శేషః. 'అతనివ' 'చిరయ
వ్యవ్యళీ కే తు' ఇతి ధని కేనోక్తం. అనపరాధ స్త్రీ యనిలం బేనోన్మ శాక నిరహోత్కం 3 తే
४४
ఉదాహరతి——— నేతి. అన్యా శంకా, నాయికాంతరాస క్తీరూ పేద్యర్థః. ఆశవి
వానపరాధ ఇతి భావ, తాదృగితి. 'క్యదాది' ష్వత్యాదినా శ్విక్ ప్రత్యయః. 'అసర్వ
''నాన్న' ఇతి కద ఆత్వం. అత్ర దృశ్యర్థాభావేనా సత్యవ్యవయ వార్థే తైలపొయి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ni83ztaqsb432fyr99hfvas29hgtryr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227461</id>
    <revision>
      <id>583348</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. సమానేతుం కాంతం వ్రజ మదన బద్ధోఒంజలిరయం యతో విష్వద్రీచః కిరతి కిరణాం స్వత్త్రియసఖః వి విక్ర ల *క్వచిత్సం కేతమా వేద్య దయితేనాథ వంచితా, స్మరార్తా విప్రలబ్ధితి...'</comment>
      <origin>583348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3838" sha1="6g03ltxxhfovadsgbxc20xh62pfhv19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
సమానేతుం కాంతం వ్రజ మదన బద్ధోఒంజలిరయం
యతో విష్వద్రీచః కిరతి కిరణాం స్వత్త్రియసఖః
వి విక్ర ల
*క్వచిత్సం కేతమా వేద్య దయితేనాథ వంచితా,
స్మరార్తా విప్రలబ్ధితి కళావిద్భిః ప్రకీర్త్యతే.
27
గచ్ఛాగ్రే సఖ! కా ప్రియాగమకథా? ప్రాప్తో నిశీథః పరం
సంకేతాలయః మోతక్ష్యసే మమ వృథా జాతో శ్రుభః పంకిలః,
యద్వా రుద్రన రేశ్వరే ప్రియతమే రాజ్యశ్రీయో వల్ల భే
భారత్యా దయితే భువః కృతపదాః ప్రాయో నయం వంచితాః.
కాదివద్యుత్పత్తిర్ద్రష్టన్యా. ఆక వివాహ వృత్తి కార్య — 'తాదృశాదయో రూఢీ
శబ్దా' ఇతి, భాష్యేతు కర్మక ర్తరి వ్యుత్పత్తి దర్శితా 'తమిన వశ్యంతి జనా స్సోయం
స ఇవ దృశ్యమాన స్త మివాత్మానం వశ్యతీ' తి. గోష్ఠ్యా సంగీతాది ప్రసంగేన, ఆత
నివాసౌ ధీరలలితో నాయకః. త్వత్తియసఖ శ్చంద్రః, విష్వశ్రీ చః సర్వతో దిక్కా,
'ఋత్వి' గీత్యాదినా క్విక్ ప్రత్యయే ‘విష్వ దేవయో' రితి టే రద్ర్యాణేశః .
విప్రలబ్ధిమాహ—క్వచిదితి.
ర
४
ఉదాహరతిగ చ్ఛేతి. ఆగనునసమయ ఇవాధునా పురోగంతు మళ కాహ
అగ్రే గచ్ఛేతి, నిశీధః శరమర్ధరాత్ర వివ ప్రాప్తికి, నతు ప్రియః. హే సంకేతాలయ
త్వం మోక్ష్యసే, నా ద్యావి సంకేతస్థానం మోత్తుం శక్నో మీతి భావః అశ్రుభిర్న
తు సురతశ్రమజలాదినా పంకిల ఇత్యనేన ద్వారదేశం ప్రతియాతాయాతే సూచ్యేతే.
అన్యథా పంకిలత్వాభావాత్. ఆభ ప్రియముద్దిశ్య న చాయం తవాపరాధః, కిం తు
బహువల్ల భే త్వయ్యాసక్తాయా మమైనేత్యాహ యజ్వేతి. నాహమేకైవ త్వయా వం
చితా, కిం త్వనమంతార స్సఖ్యాదయస్సర్వే౬.పి మదీయాః ఇత్యాహ వయమితి.
ఆతవీప న మమేత్యేకవచన
ప్రక్రమభంగః. ఆత్ర 'భారత్యా దయితే భువ' ఇతి పాఠ
స్సాధీయాక్; &amp;తినాయక ఇతి సమాసపాఠే వ్యాస
ప్రక్ర మభంగ ప్రసంగాల్. ఆశ్ర
సంకేతమావేద్య దయితేన వంచితా సతీ కామాతురేయం విప్రలబ్ధి.
5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6g03ltxxhfovadsgbxc20xh62pfhv19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227462</id>
    <revision>
      <id>583349</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, అది ఖండితా. నీత్వా ఒన్యత్ర నిశాం ప్రాతరాగతే ప్రాణవల్లభే, అన్యాసంభోగచి హ్నైస్తు కుపితా ఖండితా మతా. రాత్రి ర్యామత్ర యపరిమితా వల్ల భా నేసహస్రం...'</comment>
      <origin>583349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="ip0v5h2n1qeuoilfft75xwe7ytglbog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
అది ఖండితా.
నీత్వా ఒన్యత్ర నిశాం ప్రాతరాగతే ప్రాణవల్లభే,
అన్యాసంభోగచి హ్నైస్తు కుపితా ఖండితా మతా.
రాత్రి ర్యామత్ర యపరిమితా వల్ల భా నేసహస్రం
మార్గాసక్త్యా నుమ గృహమపి ప్రాతరేవాగతోసి,
కిం కర్తవ్యం! చద నృపతిభిర్వీషణీయా హి సర్వాః
కో వా దోష స్తర పునరహం కామమాయాసయిత్రీ!
కలహాన్తరితా, ఇ
ఐకోపాత్రేయం పరాణుద్య పశ్చాత్తాపసమన్వితా,
కలహాంతరితా నామ సూరిభిః పరికీర్తితా.
యథా----
ఖండితామహ—— నీ శ్వేతి,
४
છંદ
ఉదాహరతి రాత్రిరితి. అద్యంతయామార్థయో రుం తనించారల్వే నారా
శ్రీ త్వాభిమానా త్రియా మేతి వ్యవహారః సహస్రమితి. 'వింశత్యాస్సదైక ర్వే సర్వా
స్సంధ్యేయసంఖ్యయో' రిత్యేకత్వం. తథాపి మార్గాసక్త్యా న ఈ మదుద్దేశేన. ప్రాతరేవ
విహారానర్హ సమయ వివేతి భావః అత వివాగమనప్రయోజనం వృచ్ఛతి —శీమితి
యద్వా—నై నాన్యత్ప్రయోజనం ప్రజాపాలనపరాణాం నృపాణా మిత్యాహ నృపతిష్
88.
S
కింతు తవైవం ప్రయానజన నాత్కి యద్వా పాపం మమైనం జీవంత్యా ఇతి
చింతయామిత్యాహ——-గో వేతి. ఆ శ్రీ ప్రాతరాగతన్య ప్రేయసో వ్యాసంగ వి కారదర్శ నా
త్కులేయం ఖండితా ‘వక్తి సోత్ప్రసవ క్ష్యా ధీరమధ్యా కృతాగన' మితి లక్షణా
ద్ధీగమధ్యా చ, నాయకస్తు ధృష్టః.
కలహాంతరితామాహ———కోపాదితి. క్రియం, ప్రణామాదినా ప్రసాదన వర
మిత్యర్థః. తదు క్తం—'సత్యనాగార్జవరతిరుపుర్వక్ ప్రియం వదక్, భజతే యస్స్వ
యం ప్రీతః ప్రియన్న భవతి స్త్రీయా?' ఇతి. కల హే సతి సుభేనాంతరితా కలహాంత
889&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip0v5h2n1qeuoilfft75xwe7ytglbog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227463</id>
    <revision>
      <id>583350</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా -- నాయక ప్రకరణమ్. 29 *తహ తహ అణుణఅంతో పిఓ తుఏ హిఅఅరోసకలు సేణ, అవహీరిదో ణ ముణితం రావ త్తి విఓఅవేఅణం సహస్స. జిం -~-- ప్రోషితభర్తృకా. జు * దేశాంతరగతే కాంతే ఖన్నా ప్రోషితభర్తృకా, త్రై...'</comment>
      <origin>583350</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="h6ycr9mp9vrgao0qynboeav3uqluw7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా
--
నాయక ప్రకరణమ్.
29
*తహ తహ అణుణఅంతో పిఓ తుఏ హిఅఅరోసకలు సేణ,
అవహీరిదో ణ ముణితం రావ త్తి విఓఅవేఅణం సహస్స. జిం
-~-- ప్రోషితభర్తృకా. జు
* దేశాంతరగతే కాంతే ఖన్నా ప్రోషితభర్తృకా,
త్రైలోక్య ప్రథమానకీర్తిమహసః శ్రీ వీక రు ద్ర ప్రభో-
స్సేవార్థం చిరయత్సు కాకతిపురే భూ వేషు యద్యోషిత,
ద్వారాస క్తదృశో నయంతి దిన సాన్వు ్యష్టాశయా చ తపా-
సుధ్యాన ప్రతిబద్ధ సాంద్ర పులక వ్యాకీర్ణ
కామేషన
అం అభిసారికా.
* కాంతాభిసరణోద్యుక్తా స్మరార్తా సాఒభిసారికా,
* తథా తథా ఆనునయనియస్త్వయా హృదయరోషకలు షేణ,
అవధీరితో న జ్ఞాతో రాణేతి వియోగ వేదశాం సహస్వ.
ولا
ఉదాహరతి—ఠహేతి. ముణి అమితి. 'జాణముణా జ్ఞ' ఇని జానా లేరు ణాదేశః
విసూరణమితి. 'ఖదే ర్విసూర్య' ఇతి విసూ రాజేశఇతి కోశాంకరే. కథా తథేక్య నేన
పునః పునః ప్రణామాది జ్యోత్యతే. ఆశ్ర తాదృశం రాజానం ప్రియమనాదృశ్య సమర్థ
మధునా దూయసఇతి హృదయోపాలంభోదయం కలహాంతరితా. నాయకస్తూ తమకి,
'కామఠంత్రేష నిపుణః క్రుద్ధానునయకోవిదః' ఇత్యాది లక్షణాల్.
ప్రోషితభర్తృకామాహదేళేతి. కాంత ఇతి. 'కథాభిః కమనీయాభికి కామ్యై
ర్భోగైశ్చ సర్వదా, ఉపచారైశ్చ రమయేద్యన్స కాంత ఇతీరికః' ఇత్యుక్తలక్షణ
ఇత్యర్థః.
ఉదాహరతి—త్రైలోక్యతి. వ్యష్టం ప్రభాతం. తద్ధ్యాన ప్రతిబద్ధాః ప్రియ
చింతా ప్రరూఢస్సాంద్రపులకా ఏవ వ్యాకీర్ణ కామేషవరి కీలితకామబాణా యాసాం
శాస్తథోక్తాః ఆశ్ర చింతా జాగ రాది ప్రతిపాదతా తిన్న ర్వేనేయం ప్రోషిత
భర్తృకా.
అభిసారికా&quot;మాహ——కాంతేతి. శాంతస్య కర్మణః కర్తుర్వాభిసరణే ఉద్యుక్తా.
అత ఏవో క్తం —'స్మరార్తా భసరేత్కాంతం సారయేద్వాభిసారికా' (దశరూ.ప్ర.
ఎవి. శ్లో. ౨౭.] ఇలీ. సొరయేదితి. దూత్యాది ముఖే నేతి శేషః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h6ycr9mp9vrgao0qynboeav3uqluw7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227464</id>
    <revision>
      <id>583351</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, సంభ్ర మైరల మల్పజ్ఞే! ప్రేయానస్తు మహీపతిః, క రేణుస్థాం న పళ్యామి న శృణోమ్యభిసారికామ్. సహాయా3. ఆసాం నాయకానుకూలనే సహాయాః- *దూల్యో దాసీ సఖ కారూ...'</comment>
      <origin>583351</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4248" sha1="mflrxfoz4yxaum69hcgtm9v0n1oz1mw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
సంభ్ర మైరల మల్పజ్ఞే! ప్రేయానస్తు మహీపతిః,
క రేణుస్థాం న పళ్యామి న శృణోమ్యభిసారికామ్.
సహాయా3.
ఆసాం నాయకానుకూలనే సహాయాః-
*దూల్యో దాసీ సఖ కారూః ధాత్రేయీ ప్రాతివేశినీ,
లింగినీ శిల్పినీ స్వా చ సహాయాః పరికీర్తితాః.
ఏతాసాం స్వరూపము బాహరణం చ స్పష్టమ్.
పద్మిన్యాదిజాతయ్య, లిజ
&gt;3
ऋ४
కామశాస్త్ర ప్రసిద్ధాః పద్మినీచిత్రిణీ ప్రభృతయో జాతివి శేషాః
జ్ఞాతవ్యాదు
ఉదాహరతి —సంగ్రమైరితి. శాంతాభిసరణాయ కరేణు మానయేతి కయాచి
దుక్తే సఖ్యా
వచనమేఠత్. ఆథవా శైవ కరేణస్థాభిసరణం దృష్టచరం శ్రుతచరం
వేత్యాభాణకముఖీన సఖి నాయికాయాః ప్రకటాభిసరణం వారయతి. అల్పం జ
నాతీ క్యల్పజ్ఞే ముద్ధే ! అశ్ర 'ఆతో నుపసర్లే క’ఇతి ప్రత్యయః. న తు 'ఇగుప
ధజ్జా ఫ్రీ కిరః కళ ఇత్యాదినా. . ఆత వివాహ భగవాక్ శాత్యాయన - 'ఆకారా దను
వపదాత్కర్మోపసదో వి ప్రతిషేధో నేతి. ఏతచ్చ సంజీవినీ సర్వంక పాదావసకృదుక్తం తాత
సాదైః ఆత్రే శాంతకర్మకాభిసరణ ముక్తం. వివం శాంతకర్తృకాభిసరణే ప్యుదాహా
ర్యం. ఏతాసాం చ ‘చింతానిశ్వాస భేదాశ్రు వైపర్ణ ్యశాన్యభూష, డై, యం కాష్టడం త్యా
ద్వే చాడ్యే ఫ్రీ డౌజ్జ్వల్య ప్రహర్షితైః (దశరూ. ప్ర౨. శ్లో. అలా.] ఇత్యు క్తదశవికారా
M
అథాసాం దూతీ రాహ—దూత్య ఇతి. దాసీ కర్మ కరీ, సఖీ స్నేహనిబంధనా,
కారూ రజక్యాదికి, ధాత్రేయీ ఉపమాతృనుతో, ప్రాతివేళినీ సమీపగృహవర్తినీ,
లింగినీ పరివ్రాజిశా, శిల్పినీ చిత్రకారాది స్త్రీ,స్వా స్వయం చేతి, దూత్యః సహాయాః,
నాయకానుకూల నే ఇతి శేషః స్వా చేతి స్త్రీలింగే మూలం మృగ్యం. 'స్వోక్షాతావాత్మని
స్వం త్రిస్వాత్మీయే స్వో, స్త్రీయాం ధనే ఇతి నపుంసక శ్వేనాభిధానాల్, అథవా స్వా
స్వకీయా, బాంధవ స్త్రీతి యావత్. ఠదుక్తం సర్వజ్ఞ సోమేశ్వరేణ——'భగినీ స్వాలికా
వాపి మాతులస్యాథవా సుతా, ఏతా భవంతి దూత్యస్తు బాంధవ స్త్రీ తిసంజ్ఞ తాళ' ఇతి. గర
పది న్యాదీనాం జాతివాచిత్వం న ముద్ధాడిపదపస్థానా చిత్వమిత్యాహ వచి
న&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mflrxfoz4yxaum69hcgtm9v0n1oz1mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆత్మకథ/అకారాదిపదాది సూచి02</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227465</id>
    <revision>
      <id>583353</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]  | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ | అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి  | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి02  | ముందరి = ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము|అయిదవ భాగమ...'</comment>
      <origin>583353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="pn468faion0f4yqxy0158x0tc6f6uby" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి02
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము|అయిదవ భాగము]]
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=399 to 408 /&gt;</text>
      <sha1>pn468faion0f4yqxy0158x0tc6f6uby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583354</id>
      <parentid>583353</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="eyez3rxe1qascju4v4aitjrcg2y324a" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఆత్మకథ]]
 | రచయిత = మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ
| అనువాదం= వేలూరి శివరామ శాస్త్రి
 | విభాగము  = ఆత్మకథ : అకారాదిపదాది సూచి02
 | ముందరి = [[ఆత్మకథ/అయిదవ భాగము|అయిదవ భాగము]]
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  [[ఆత్మకథ/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]
|సంవత్సరం=1931
}}
&lt;pages index=&quot;ఆత్మకథ 02 by వేలూరి శివరామశాస్త్రి.djvu&quot; from=399 to 446 /&gt;</text>
      <sha1>eyez3rxe1qascju4v4aitjrcg2y324a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227467</id>
    <revision>
      <id>583364</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. అతి ముద్ధాడి నాయికాః సంజే పేణ నాయికా త్రివిధా 31 ముద్ధా మధ్యా ప్రౌఢా చేతి. * ఉదయద్యౌననా ముద్ధా లజ్జావిజితనున్మ థా, లజ్జామన్మథ మధ్యస్థా మధ్య మోదితయావనా, స్మరమం...'</comment>
      <origin>583364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="9bimi0vaoaos7nq5x17rd1usq5u7dfp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
అతి ముద్ధాడి నాయికాః
సంజే పేణ నాయికా త్రివిధా
31
ముద్ధా మధ్యా ప్రౌఢా చేతి.
* ఉదయద్యౌననా ముద్ధా లజ్జావిజితనున్మ థా,
లజ్జామన్మథ మధ్యస్థా మధ్య మోదితయావనా,
స్మరమందీకృతవ్రీ డా ప్రౌఢా సంపూర్ణయాననా
యథాక్రమము దా హరణాని
ముగ్ధా యథా—
ముగ్ధ! యన్మనసోఒపి గోప్యమఖిలం తన్మహ్యనూ వెద్యతే
xx
ఓం యా కాచిదహం! తన ప్రియసఖి ప్రచ్ఛాద్య కిం తామ్యసి?
ఆసక్తి స్తన శుద్ర దేవనృపతావాశాస్యతే కిం భ వే
దిత్యాళ్యాం ప్రణయైక వాచి సుతసుద్ధ త్తోత్తరా ట్రేడయా
మధ్యా యథా
--
లీలావి భ్ర మపూర్వరంగ ముదితం తారుణ్య మేత్య త్రపా
నీతి. ప్రభృతి గ్రహణాచ్ఛంఖినీహస్తిన్యా గృహ్యేతే. లక్షణాదిక మతాసాం కాను
శాస్త్ర విన ద్రష్టవ్యమ్.
ఇర్థం స్వాధీనపతికాద్యవస్థాష్టకముక్త్వా తదాశ్రయభూతా సేకనాయి కామధ్య
ముగ్ధాది త్రయం లక్షణోదాహరణాభ్యాం ప్రదర్శయతి —సంక్షేపేణేత్యాదినా, Xx
తత్ర ముగ్ధాముదాహరతి—ముగ్ధఇలి. యా కానిదనాప్తా కిం! నేత్యర్థం.
అను కేఒపి తవ మనోరధం కానామిత్యాహ. ఆసక్తిరితి. అ స్త్రీతి శేషః. ఆశాస్యత
ఇత్యేకం వాక్యం. యస్సర్వాభిరభిలష్యత ఇత్యర్థః యద్వా రుద్రనృపతౌ తవా
సక్తి రాశాస్యలే ఆస్త్రాభిర పేద్యత ఇత్యర్థం. ఆజశ్శాను ఇచ్ఛాయా' మిక్యసార్ధాలోకి
కర్మణి యక్. కిం భవే! దితి సంప్రశ్నే లిజ్. అత్రాభిరూప్యాది గుణయోగ సూచ కేన
సుతనుశదేన ప్రథమయావనస్య దత్తోత్తరా ట్రేడయేక్యనేన లజ్జావిజితమన్మధస్య చ
ప్రతీ రియం ముగ్ధ. 'ఆభిరూప్యమకాఠిన్యమంగానాం చాతిమార్దవం, ఏవమాది
గుణావస్థా ప్రథమే యావనే భవేదిత్యుక్త్వా 'కృతాధరాంగ సంస్కారా సఖి కేళీషు
లాలసా' ఇత్యాదినా త చ్చ్చేకాకి, తచ్చాళ్యాం ప్రణయైక నా చీత్య సేన సూచ్య తే
మధ్యాముదాహరతి. - - లీలితి. పూర్వరంలో నామ నాట్యాదౌ కర్తవ్యో రంగ
ప్రసాధనాఖ్యః కర్మవిశేషః. లేదు క్తంగా'యన్నాట్యవస్తునః పూర్వం రంగ విఘ్నోకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bimi0vaoaos7nq5x17rd1usq5u7dfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227468</id>
    <revision>
      <id>583365</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '19 32 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, నేపథ్యంతరచింబితస్మరకళాలాస్య, ప్రపంచ శ్రీయః, సఖ్యః పశ్యత కాకతీయనృపతౌ భావానుబంధోజ్జ్వలన ఒవ్యస్యా స్తరళభ్రువో విజయతే శృంగార నాట్య క్రమ...'</comment>
      <origin>583365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4982" sha1="6gncrj5jb36ojxjo1n6bwpgdyvbal3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;19
32
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
నేపథ్యంతరచింబితస్మరకళాలాస్య, ప్రపంచ శ్రీయః,
సఖ్యః పశ్యత కాకతీయనృపతౌ భావానుబంధోజ్జ్వలన
ఒవ్యస్యా స్తరళభ్రువో విజయతే శృంగార నాట్య క్రమః. ౫౭
ప్రౌఢా యథా.......
సహేలం పళ్యంత్యా: ప్రకృతిసుభగం కుద్ర నృప్యం
తదాత్వ ప్రత్యుద్యద్వివిధలలితాటోపచుధురం,
శాంతయే, కుశీలవాః ప్రకుర్వంతి పూర్వరంగన్న కీర్తితః ' ఇతి. లీజాని భ్రమాణామయన్న
లబ్ధవిలాసానాం పూర్వరంగం తారుణ్యస్య విలాస హేతుల్వేన శత్పూర్వ భావిత్వా త్పూర్వ
రంగ ల్వేన రూపణమ్, యద్వా లీలాని క్రమానీవ పూర్వరంగో యస్య కత్తారుణ్య మేవ
రంగస్థలమితి గమ్యతే. తవైవ నేపథ్యం నీహారావరణ సదృశీ యవనికా. ఆత ఏవ తస్యాం
తరే బింబితా స్మరకలా కామోద్ధీపనం సేవ లాస్య ప్రపంచ శ్రీర్యస్యాస్తథీకాయ,
లజ్జామన్మధమధ్యస్థాయా ఇత్యర్థః. లాన్యలక్షణం తు సంగీతచూడామణితో 'శృంగార
రసభూయి 'ప్లైర్ళూరిభావతరంగి తైః, ఆంగై రనంగసర్వసై ్వళ్ళోఖాతిశయశాలిభిః. అన్వితో
సృత్త భేదో య సల్లాస్యమితి కథ్యతే' ఇతి. బింబ గ్రహణోచిత నేపధ్యం లేదంకరే వర్త
నం చ శత్రై వో క్తం కుండలినృత్త ప్రస్తావే 'నీరంధ్రా శత్ర కర్తవ్యా స్నిగ్ధా యవని
కాదిమా, ఆపరే ద్వే యవనికే నీహారవరణోపమే. ప్రేక్షకాణాం వితన్వానా నయనా
నందకందళం, నేపథ్యాంశరితా భూత్వా నర్తకీ నృత్తమాచరే' దితి. భావస్య రత్యాఖ్య
స్థాయి భావస్యానుబంధో విచ్ఛేదాభావళి. సజాతీయ విజాతీయైరతిరస్కార ఇత్యర్థః.
ఆధవా—భావానాం సాత్వికసంచారిణా మనుబంధః కల్లోలపడసకృదనువర్తనం ఆనో
జ్జ్వలు మనోహరు. నాట్య విశేష్ భావో నామ వ్యాపారవి శేషు లేదుక్తం - 'వాగఙ్గ
సత్త్వాభినయై రుఖరాగోషళోలితైక, భావయన్నాంతరం భావం వ్యాపారో భావ
ఇవ్వరే ఇలి. ఒవ్యనిర్వచనీయు, శృంగార ఏవ నాట్యం నర్తనం తస్య క్రము
పశ్య వేశ్యన్య వాక్యార్థః కర్మ.
жа
ప్రౌఢారు. దాహరతి ——స హేలమితి. ప్రకృత్యా మధురణ ప్రియదర్శనం,
వ్యక్తశృంగారసూచకో
ఒంతకకరణవికారో హేలా, తత్సహితం యథా భవతి తథా,
పశ్యంత్యా!, అతవీప కదాల్వే కత్కాలే, ప్రియదర్శనసమయ ఇశ్యర్థికి ప్రత్యుద్యంతి
ఉత్పద్యమానాని నివిధాని చ లలితాని కర్ణకండూయనకు
చ విమర్ద నాది కోమలాంగ
విన్యాసాః, 'సుకుమారాంగవిన్యాసో లలితం పరికీర్త్యతే' ఇతి లక్షణాత్. లేమో
మాటో పేన మధురమ్, ఇతి సరమందీకృత శ్రీ దత్వముచ్యతే. రసస్య శృంగారస్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6gncrj5jb36ojxjo1n6bwpgdyvbal3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227469</id>
    <revision>
      <id>583366</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయ క ప్ర క ణమ్. రస ప్రాదుర్భావాద్యుగపదుదయత్సాత్వికమహో మృగ్యా స్తారుణ్యే కుసుమశర శిల్పం విజయ తే. భేదాంతరం యథాసంభవ ముదాహాగ్యమ్— గుణాలం కారాణాం రసమహతి కావ్యే విలసితమ్ స్ఫు...'</comment>
      <origin>583366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="ddh0h0p0sc72mo2fjv2mf9lv85n5so1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయ క ప్ర క
ణమ్.
రస ప్రాదుర్భావాద్యుగపదుదయత్సాత్వికమహో
మృగ్యా స్తారుణ్యే కుసుమశర శిల్పం విజయ తే.
భేదాంతరం యథాసంభవ ముదాహాగ్యమ్—
గుణాలం కారాణాం రసమహతి కావ్యే విలసితమ్
స్ఫురచ్ఛదార్థాభ్యాం తదపి హృదయానంది భవతి,
తయోరప్యునేషవదమృతమాధుర్య సుభగః
పరం పుణ్యశ్లోకం చరితమనుబధ్న్ విజయతే
ఏష సంగ్రహ శ్లోకః.
33
ప్రాదుర్భావాదుదయాత్, ఆనుభావాదిత్యర్థః. 'ఉత్పన్నా రతిరేకశ్రీ ప్రథమం దర్శనా
ది హృదారం భాను భావేన శృంగారం విశినష్టి సా' ఇతి వచనాత్, కుసుమశరళిల్పం
కామకలాకౌశలం. ఆశ్ర దయితావలో కనకాలే అంగా తీయని శేషకథనా
ద్విలాసః, ‘తత్కాలీనో విశేషస్తు విభాసో డెంగక్రియాది' ఇతి లక్షణాత్.
*σ
వి స్తరభయాదస్త్రాభిరు పేక్షి తానాం ధీరాద్యవస్థానాముదాహరణాని స్వయమేద
ద్రష్టవ్యానిత్యాహ— భేదాంతరమితి. అత్రేయం సాయిశా సంగ్రహః -- 'స్వా౬ న్యా
సాధారణా చ స్వా ముద్ధా మధ్యా ప్రగల్భికా, అద్యైకధా త్రిధాన్యే ద్వే ధీరా
ధీరోభయాత్మనా. జ్యేష్ఠా కనిష్ఠ భేజేన తే ఏవ ద్వివిధే పునః, అన్యా కన్యాపరో ఢా చ
వేశ్యాల్వేకేతి షోడశ. స్వాధీనపతి కాద్యష్టావస్థాభిస్తాస్సమన్వితాః, ప్రత్యేక మష్టధా
ముఖ్యా మధ్యా హీనేతి తాస్త్రి థా. ఇత్యేవం నాయికావస్థా స్సముద్రాష్టాన్ని [308)
సమ్మితాః విరహోత్కంఠితా చైవ విప్రలబ్ధిభిసారికా. ఇశ్యవస్థాశ్రయం ప్రాహుః
కేచిత్క న్యాపరోఢయోః, చతుఃపంచాశదధిక త్రిశ [3ణిర) వ్యాసాం తదా భవేత్ .
ఇష్టం ప్రసక్తమప్రసక్తం చ పరిసమాప్య పరమప్రకృతం పుణ్యశ్లోక గుణవర్ణన
ముపస్కుర్వ న్ను పసంహరతి—గుణేతి పుణ్యం శ్లోకో యశో యస్మిక్ తత్పుణ్యశ్లోకం
'పద్యే యశసి చ శ్లోకక' ఇత్యమరః.
XF
ఇతి శ్రీ వదవాక్య ప్రమాణ పారావారపారీణ శ్రీమహోపాధ్యాయ కోలచలమల్లి
నాధసూరిసూనునా విశ్వజనీన
విద్యస్య విద్వన్మణేః పెద్దయార్య స్యాను జేన కుమారస్వామి
సోమపీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నా పరాఖ్యానే నాయక నిరూపణం
నామ ప్రథమం ప్రకరణమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ddh0h0p0sc72mo2fjv2mf9lv85n5so1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227470</id>
    <revision>
      <id>583367</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, ఉపస్కార హేతూనాం గుణాలం కారాణాం సదృశే జలం కార్యే సతి చరితార్థత్వమ్ యస్యాలం కారాశ్రయత్వం తదేవ లోకన్యా యేనా కార్యమ్ గుణాలం కారాణాం శావ్యమ...'</comment>
      <origin>583367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="99qu7l596pil7oxpr2feayb8exdabr0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
ఉపస్కార హేతూనాం గుణాలం కారాణాం సదృశే జలం కార్యే
సతి చరితార్థత్వమ్ యస్యాలం కారాశ్రయత్వం తదేవ లోకన్యా యేనా
కార్యమ్ గుణాలం కారాణాం శావ్యమేవాశ్రయభూతమితి
తదేవాలం కార్యమ్ రసా దేవం కార్యత్వోక్తి ప్రాధాన్యేనాత్మన
ఇవ హారనూపు రాద్యలం కార్యత్వమ్ జీవిత భూతత్వాద్రసాదే: కావ్యా
త్మతా. క్వచిద్ర సస్య ప్రాధాన్యం క్వచివలంకారస్య ప్రాధాన్యం క్వచి
ద్వస్తునః ప్రాధాన్యం చ.
రసప్రాధాన్యం. యథా.....
ఈషదంకురితవిభ్రమచారౌ దేహపల్లవిత కాంతిని తన్వ్యా',
యౌవనే ముకుళిత
స్తనమాత్రే పుష్పితశ్చ ఫలితశ్చ మనోభూః.ఓం
ఏతత్కాంచి బ్బాలామాలోక్య సస్పృహస్య ప్రతాపరుద్రస్య
వచనమ్. అత్ర శృంగారరసో వ్యజ్యతే.
అలంకార ప్రాధాన్యం యథా —
కీర్తి ప్రతాపరుద్రస్య విహరంత్యాం దిగంతరే,
లోకాలోకతటాళ్ళశ్వద్ధవచ్చం ద్రోవలాంకితాః.
ఆత్ర చంద్ర కాంతకుట్టిమానాం లో శాలో కాచలతటానాం
రుద్ర దేవకీర్తే చంద్రి కాబుద్ధ్యా శశ్వత్ప్రనో ఒభూదితి భ్రాంతిమడలం
కారో వ్యజ్యతే. వ్యంగ్యావ స్థాయామలం కార స్యాపి ప్రాధాన్యమ్యన.
వస్తుప్రాధాన్యం యథా -
శే
అవతరతి వీరరుద్రే కాకతివం త్రిలోకమహనీయే,
త్యక్త్వా దుగ్ధపయోధిం తల్పఫణీశస్స్వమందిరం ప్రార్తః
అత్ర తల్పఫణీశో దుద్ధాంబుధ్ధిం విహాయ స్వగృహం ప్రాప్తి ఇత్య
నేన శ్రీరసముద్రే హరిరా స్త్రీతివ్యజ్యతే అనేన పురుషోత్తమః ప్రతాన
రుద్రరూపేణ కాకతీయకు లేఒవతతా రేతి వస్తు వ్యాజ్యతి.
*
ఇతి త్రివిధం వ్యంగ్య ప్రాధాన్యమ్.
* 'ఉపస్కార హేతూనా' మిత్యా 'దృతికామాకారణ' మిశ్యంతో గ్రంథో
బహుషు కోశేషు న దృశ్యతే, నాసి వ్యాఖ్యాతః కుమారస్వామిసోమపీథినా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99qu7l596pil7oxpr2feayb8exdabr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227471</id>
    <revision>
      <id>583368</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయక ప్రకరణమ్. 35 కావ్యమాశ్రిత్య గుణాలంకారాణాం విలాసః, తచ్చ కావ్యం శబ్దస్ఫురణేనార్థస్ఫురణేన తదుభయస్ఫురణేన చ సహృదయహృదయా నంది భవతి. * శబ్దస్య స్ఫురణం నామ ప్రౌఢబంధస్య డంబరః....'</comment>
      <origin>583368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3262" sha1="ef13mz2dge8qqadyjycfqqzy02lybwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాయక ప్రకరణమ్.
35
కావ్యమాశ్రిత్య గుణాలంకారాణాం విలాసః, తచ్చ కావ్యం
శబ్దస్ఫురణేనార్థస్ఫురణేన తదుభయస్ఫురణేన చ సహృదయహృదయా
నంది భవతి.
* శబ్దస్య స్ఫురణం నామ ప్రౌఢబంధస్య డంబరః.
యళ్ళడంబర ఆరభ్యం ప్రతిపాదయిష్యతే తచ్ఛబ్ద
స్ఫురణమ్.
యథా--
క్షోణీరక్షణదక్షిణాః క్షతజగల్లో భా ద్దురీక్ష్య క్ర మాః
ముద్ర క్షత్రియపక్షశిక్షణవిధౌ ప్రోతి ప్రకాజేయః.
ఉద్దామోద్యమనస్య రుద్రనృపతే దోర్దండ యోశ్చండ యో,
గరదుర్జనగర్వపర్వతభి దాద మ్భోళయు కేశయః.
* అచుంబి
తార్థసంపత్తి రర్థస్ఫురణమిష్య తే.
†ఖగ్గే జఝువిజుంభిఎ రిపుమహీణాహాంజళిం బింబిలం
పేజంతో జయళచ్చి వాసకమళం పణ్ణుని విశ్రాణిలో,
మళ్లీ వీరపఆనశుద్ధవిహుణో జక్రైసు ఘేత్తుం ఉణో
సిఠ్యే రిపుజీవిఆఇ' విహిణో ప త్తస్స పీకంబులం.
ఉభయస్ఫురణం యథా—
£3
६४
ఉద్యద్బృంహితగర్వితై : కరిఘటా కాదంబినీడంబ రైః
క్షోణీభృత్కటకోపరోధపటుభిస్సద్యస్స్ఫురద్ది శటైః,
ప్రావృట్సం
భ్రమశంసినో రిపునరూ బాష్పోద్భవం దుర్దినం
కుర్వంత శ్చలమర్తిగండనృపతే క్షేత్ర ప్రయాణోద్యమాః.
ఏప॰విధళ బ్దార్థస్ఫురణాభ్యాం కావ్యస్య చారుత్వం.శబ్దార్థయో
రపి పుణ్యశ్లోక చరితవర్ణ నేన సహృద య హృద యా నందిత్వమ్. ఆతో నా
యకస్యైన కావ్యే ప్రాధాన్యమ్,
† ఖడ్లే యుద్ధవిజృంభితే రిపుమహీ నా థాంజలిం బింబితం
ప్రేమతో జయలక్ష్మి వానకమలం మన్యంతే విజ్ఞానినః,
మన్యే నీర్మప్రతాపరుద్ర విభో-ర్జన్యేను గృహీతుం పున-
స్సృప్లై రిపుజీవితాని విధేః ప్రాక్తన్య పీఠాంబుజమ్.
6&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef13mz2dge8qqadyjycfqqzy02lybwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227472</id>
    <revision>
      <id>583369</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 90 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే *కులా చారయశ శ్శౌర్య శ్రుతశీ లాది వర్ణ నమ్, క్రియతే నేడు రేవం యత్తదేవ బహుసమ్మతమ్. అథవా ప్రతిపక్షస్య వర్ణయిత్వా గుణాన్బహూక్ , తజ్ఙయాన్నాయకోత...'</comment>
      <origin>583369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="s4ym4vpnu3xs4zcjwol2h7wwid6kk21" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;36
90
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
*కులా చారయశ శ్శౌర్య శ్రుతశీ లాది వర్ణ నమ్,
క్రియతే నేడు రేవం యత్తదేవ బహుసమ్మతమ్.
అథవా ప్రతిపక్షస్య వర్ణయిత్వా గుణాన్బహూక్ ,
తజ్ఙయాన్నాయకోత్కర్ష వర్ణనం చ మతం క్వచిత్.
యథాక్రమ ముదాహరణమ్.
ఓ
£2
80
EF
తత్వం యస్స పరః పుమానవతరో యస్యాన్వయే కాకతి.
క్ష్యౌపానాం చరితం చ యస్య భువనక్షేమంకర ప్రశ్రమమ్,
శ్లాఘా యస్య లమూకృతామర తరుస్వర్ధను చింతామణీః
సోఒయం విశ్వధురంధరో విజయతే శ్రీ వీరరుద్రో నృపః.
య త్తేజః ప్రతిపక్ష భూపవిహరద్ద ర్వాంధకారాతపో
యద్ధోరర్గళవి క్రమ
స్త్రిజగతీశుద్ధాంత దౌవారిక :,
స్కో ప్యాసీద్యుధి నేవణక్షీతిపతిస్సన్నాహ భేరీధ్వనిం
శ్రుత్వా రుద్రన రేశ్వరస్య మహతో భీతః పలాయ్యాకులః.
ఏవంవిధవర్ణ సముత్పాద్యే నాయకేన ఘటతే తస్య లోకప్ర
కులవ్యపదేశాదయో బహుధా వర్ణయితు మే వోచితాః.
స్వతస్సిద్ధే తు నాయకే ద్వైవిధ్యమని సంభవతి తస్య కులవ్యపదేశా
దీనాం లోక ప్రసిద్ధత్వాత్కవిభి ర్బలవత్ప్రతిపక్ష విజయవర్ణనం యుక్తం.
ఏవం స్వతస్సిద్ధిత్పాద్యత్వ భేదేన నాయకస్య ద్వైవిధ్యమ్.
తత్ర
*ధీరోద్ధతే యథా రౌద్రో వర్ణ్యతే బాహ్యసంభ్రమః,
యథా చ ధీరలలితే శృంగారో బహుభావకృత్.
న ధీరోదా త్తవిషయే తథా వర్ణనమిష్యతే,
కార్యతో రససంపూర్తి సస్మి న్న ప్యుచిత క్రమా.
హాస్యాదీనాం తథా2 న్యేషాం రసానామపి కీర్తనం,
మందోద్యమానుభావం స్యాధీరోదాత్తేతు నేతరి.
20
2.9
సర్వనాయ కాతిశయ త్వాధీరోదా తస్య తద్విషయత్వం ప్రబంధా
నామతిళ్లా భూ కారణమ్.
ఇతి శ్రీ విద్యానాథకృత్ ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణాలం కారశాస్త్రీ
నాయక ప్రకరణం సమాప్తమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4ym4vpnu3xs4zcjwol2h7wwid6kk21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227473</id>
    <revision>
      <id>583370</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ కావ్యప్రక ర ణమ్. అథ కావ్యస్వరూపం నిరూప్యతే... * గుణాలంకారసహితౌ శబ్దార్థా దోషవర్జితా; గద్యపద్యోభయమయం కావ్యం కాప్యవిదో విదు † అదోషౌ సగుణి సాలంకారౌ శబ్దార్థా కావ్యమితి కావ...'</comment>
      <origin>583370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4034" sha1="azystlxs3xl69wn0y7drzf5m7wlub33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ కావ్యప్రక ర ణమ్.
అథ కావ్యస్వరూపం నిరూప్యతే...
* గుణాలంకారసహితౌ శబ్దార్థా దోషవర్జితా;
గద్యపద్యోభయమయం కావ్యం కాప్యవిదో విదు
† అదోషౌ సగుణి సాలంకారౌ శబ్దార్థా కావ్యమితి కావ్య
సామాన్య లక్షణమ్.
అథ ప్రాసంగికం నాయకస్వరూపం నిరూప్య ప్రకృతం కావ్యస్వరూపనిరూణం
ప్రతిజానీ తే. ఆ థేతి.
-
కావ్యసామాన్యలక్షణమాహ గుణేతి. ఆత్ర గద్య వ్యత్యాని నా కావ్యస్య
త్రేధా విభాగో దర్శితః. శేషం లక్షణం.
+ ఇదం చ కావ్యలక్షణం మమ్మటర్యైరర్గీకృతమ్, సాహిత్యదర్పణే రసగత్గా
ధరే చ బహుధా ఖణ్ణితమ్, 'న్యక్కారో హ్యాయమే' వేతి పద్యే విధేయా విమర్శ
దోషస్య సత్త్వే౬పి ధ్వని ల్వేనో త్తమ కావ్య త్వాష్టీకరణాత్ ఆదోషత్వపదస్య కావ్యలక్షణ
కౌటౌ ప్రవేశానౌచిత్యం, రసధర్మస్య గుణస్య శబ్దార్థ ధర్మ త్వాసంభవాదౌ పచారిక శబ్దార్థ
ధర్మక్వకల్పనా అవి లోక విరుద్ధత్వాత్ సగుణత్వని శ్లేషణస్యాపి లక్షణ తానవ
చ్ఛేదకత్వమ్, కటకకులాదిసమ్మితస్యాలజ్కో రస్య కావ్యత్వవ్యాపకతానియమే మానా
భావా త్సాలజ్కోరశ్వరూపలక్షణస్య లక్ష్యతావ చ్ఛేద కావ్యాపకత్వం చ సర్వమసీ
సూపపాదితం సాహిత్యదర్పణీ. రసగధరస్తు శబ్దార్థయుగళఘుటితార్థ పద ప్రయోగముసి
నానుమను లే. అర్థరూ పేభిధేయే కావ్యశబ్దస్య శక్తేః. నిఘబును అప్రసిద్ధత్వాత్,
కావ్యం ఫలితం కావ్యం శ్రుతం అర్థస్తున జ్ఞాశకి ఇత్యాది సర్వజనీన ప్రయోగాన్యథా
నుపపత్త్యా చ కావ్యన్య అర్థత్పార్థక్యమళ్లీ కరణీయమే
వేత్యర్థపదస్యాధి లక్షణే
ద్రవేళో నుపపన్న ఇత్యతః, అలఙ్కారాణామసక్త్వే కావ్యత్వను వ్యాహతమిత్యతః,
రసధర్మాణాం గుణాలజ్కారణోషాణాం శబ్దార్థధర్మ త్వకల్ప నమసఙ్గతమిత్యతశ్చ లక్షణ
మేళత్సర్వథో పేక్షణీయమిత్యభి ప్రైతి. 'వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం' ఇతి సామాన్య
లక్షణం సాహిత్యదర్పణే, 'చమత్కార జనక భావనావిషయార్థ ప్రతిపాదకశబ్దః కావ్య'
మితి రసగత్గాధరే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azystlxs3xl69wn0y7drzf5m7wlub33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227474</id>
    <revision>
      <id>583371</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, 3 శబ్దార్థ్ మూర్తిరాఖ్యాత్ జీవితం వ్యంగ్య వైభవమ్, • హారాదినదలంకారా స్తత్ర స్యురు సమాదయః. శ్లేషాదయో గుణా స్తత్ర శౌర్యాదయ ఇవ స్థితాః, ఆత్మోత్...'</comment>
      <origin>583371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4250" sha1="k6rn2vprqy23dzbikxr6vr6az11lmlf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;38
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
3
శబ్దార్థ్ మూర్తిరాఖ్యాత్ జీవితం వ్యంగ్య
వైభవమ్, •
హారాదినదలంకారా స్తత్ర స్యురు సమాదయః.
శ్లేషాదయో గుణా స్తత్ర శౌర్యాదయ ఇవ స్థితాః,
ఆత్మోత్కర్షావహా స్తత్ర స్వభావా ఇవ రీతయః.
శోభామాహార్యికం ప్రాప్తా వృత్తయో వృత్తయో యథా,
పదానుగుణ్యవిశ్రాంతిః శయ్యా శయ్యేవ సమ్మతా.
రసాస్వాద ప్రభేదాన్సు ్యః పాఠాః పాఠా ఇవ స్థితాః,
ప్రఖ్యాతా లోకపదియం సామశ్రీ కావ్యసంపదః.
వాచకలక్షకన్యంజక ల్వేన త్రివిధం శబ్దజాతం. వాచ్య లక్ష్య
వ్యంగ్యత్వనార్థజాతము త్రివిధం. తాత్పర్యార్థి 2 పి వ్యంగ్యార్థం ఏన
४
అంతదేవ నిష్కృమ్యహ—
ఆదోషావితి. అత్ర సూత్రే ప్రథమమను పొత్త
స్యాధి దోషవర్జనస్యాదౌ వ్యాఖ్యానములో ఒక దోషః ప్రమాదాది నాష్యను పేద్య ఇతి
ద్యోశయితుం. తదు క్తం దండినా, 'తడల్పమది నో పేద్యం కాక్యో దుష్టం కథం చ న,
స్యాద్వపుస్సుందరమని శ్విత్రే ణైన దుర్భగ' మితి. 'ఏకో హి దోషో గుణసన్నిపాతే
నిమజ్జతీందో? కిరణేష్వివాంక' ఇతి కు కావ్యవ్యతిరిక్తవిషయమితి ద్రచ్చవ్యమ్,
ఆధ పద్యమాణలక్షణశబ్దార్థాదికావ్యసామ్యం శరీరాదిలో కసామ శ్రీమారోళ
యతి,—-శబ్దార్థాపిత్యాది, స్వభావా జాతీప్రయుక్తధర్మా శ్చేష్టాదయ్య, ఆహార్యికీ
కృత్రిమాం, వృత్తయో వర్తనాని, పదానా మానుగుణ్యం వదవిసీమయాసహిష్ణుత్వం, రస
శృంగారాదిరాస్వాద్యతే యేన గాంభీర్యేణ తస్య విశేషాకి రసాస్వాద ప్ర భేదాః. -
అథ యథాయోగం వివేచయన్నాధౌ శావచ్చవార్థా విభజతే—— నాచకే
త్యాదినా, క్రమేణాభిధాలక్షణావ్యంజనావ్యాపా రైరర్థవబోధనాశ్ళల్దిః వాచకలా
క్షణికవ్యంజకాః. తైరేవ భోధ్యా అర్థా వాచ్యలక్ష్యావ్యంగ్యా ఇతి వివేకః. నను చతురే
తాత్పర్యార్థే జాగ్ర తీ కథమర్ధ శ్రీ విధ్యా క్తి? శ్యాశంక తస్య తృతీయేంతర్భావః
ఐత్యాహ—- తాత్పర్యార్థం ఇలి. అశ్ర వక్తృబుద్ధినన్ని ధావితో వాక్యాపగ మ్యో
వాక్యార్టో రసాదిరూప స్తచ్ఛ వేనో చ్యలే. శస్త్మిక పరా స్తత్పరా ప్రదా సక్తాస్తద్విషయా?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k6rn2vprqy23dzbikxr6vr6az11lmlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227475</id>
    <revision>
      <id>583372</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. $9 న పునః. పృథగ్భూతః. అభిధాలక్ష ణావ్యంజనాఖ్యా ప్రశ్శబ్దవృత్తయః, ఇత్యర్థం, లేదాం భావ స్తాత్పర్యం. సన్వభిహితానాం పదార్థానామర్థాభిధాయినాం నా పదానాంనిశిష్టార...'</comment>
      <origin>583372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5792" sha1="mysmp068edtrtcuxdbig62cquzo7udz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
$9
న పునః. పృథగ్భూతః. అభిధాలక్ష ణావ్యంజనాఖ్యా ప్రశ్శబ్దవృత్తయః,
ఇత్యర్థం, లేదాం భావ స్తాత్పర్యం. సన్వభిహితానాం పదార్థానామర్థాభిధాయినాం
నా పదానాంనిశిష్టార్థ ప్రత్యాయనశక్తిస్తాశ్పర్యమితి మత భేదన మీమాంసకా వర్ణ యంతి.
తసన్మతే దేవదత్త గ్రామానయేత్యాదౌ దేవదత్తకర్తృకదండకరణక గోకర్మ కా
నయనరూపో విశిష్టత వివ వ్యంగ్యత్వ విధురస్తాత్పర్యాదవగీతత్వాతాత్పర్యార్థ ఇత్యు
చ్యతే, కథనుస్య వ్యం గ్యే.తర్భావ ? ఇతి చేత్సత్యం; న హి తవన్మాత్రే కపిసం
రంభపిశ్రాంతిః ! కావ్యశబ్దా నామన్వయవ్యతిరే కాభ్యాం ప్రవృత్తినివృత్తినిషయభూతస్య
ప్రధానస్య ప్రయోజనాంతరస్యాసంభవాత్. కింతు తదర్థన్యక్కారేణ ప్రతీయమా నే
సామాజికానందాస్వాదఫ లే రసాదవర్థాంతరే అత స్స ఏవ తాత్పర్యార్థం, తత్ప్రత్యా
యకపదార్థశ క్తి రేవ తాత్పర్యం కనిసమయే. తచ్చనాభిధా; స్వార్థే సంకేతా భావాల్.
సంకేతాభావాత్.
నాస్ లక్షణా; ముఖ్యార్థ బాధాద్యభావాత్. అతో వక్ష్యమాణలక్షణస్య వ్యంజన సైన్య
వేదం సమాంతరకరణ మితి తదర్ధస్య వ్యంగ్యార్థత్వమే వేతి భావః. తర్యాత్ర సంసర్గ
రూపో వాక్యార్థః కథం ప్రతీయత? ఇతి చేత్ ? తార్కికాణా మిన వాక్యమహిమ్నా
న పున సాత్పర్యేణ మీమాంసకానామి వేతి బ్రూను, ఆర్ వివ తి వర్ణయంతి, అశాం
తాషమత్త్వే సతి పదానాం పదార్థానాం జ సమస్వయ శక్తి ర్వాక్యం, తద్బలాయాతో
వాక్యార్థ తాత్పర్యార్థస్తు పరిణతివిరసం జనసఫలం పరిణతిసరసమాభ్రవల మిత్యాది
నిందా ప్రశంసాదివాక్యేను హానో పాధానాదిరూప ఏవ నాన్యః, తాత్పర్యమని భావాళి
ప్రాయాద్యపరపర్యాయమ్. ఉద్దేళో నాను వక్తృధర్మో న మీమాంస కానామివ వ్యాష్య
ధర్మ ఇతి. తజేశదుదయనాచార్యైః కుసుమాంజలా 'పుద్దేశనిని తాత్పర్య' మిత్యేత
చ్ఛొకన్యాఖ్యానావసరే ప్రతిపాదితమ్. యద్వా వైయాసిక దేవతాధికరణే అర్థాంతరా
భావే సంసర్గ నీన తాత్పర్యార్థసత్సద్భావే తతైవ ప్రతీతివిశ్రాం లేన్సి ఏవ తాత్ప
ర్యార్టో న సంసర్ల' ఇతి ప్రతిపాదితం. తద్వద త్రాపి ద్రష్టవ్యం. కామ్యే సంసర్గ మా శ్రీ
విశ్రాంతి ర సంభవతీత్యుక్తం, కర్హి 'అవ్యంగ్యమవరం స్మృతి' మితి కావ్య ప్రకాశ
వచనస్య కా గతి? రితి చే న్నైషదోషః; అవ్యంగ్య మిత్యశ్రానుదరా కనీృతి పన్న ఇం'
ఈష దర్థ ల్వేనాస్ఫుటవ్యంగ్యత్వస్య నివషతత్వాత్. తదు కమలం పౌరసుధానిధౌ
'అనుల్బణ ద్వ్యంగ్యానామవ్యంగ్యం చిత్ర మీరితం, వ్యంగ్యస్యాత్యంతవిచ్ఛేదః
కావ్య కుర్రాని 'నేష్యత'ఇతి. వివం చ సతి ప్రాచీనాలంకారశాస్త్ర కారాణాం సంసర్గ
రూపవాక్యార్థస్య తాత్పర్యార్థ త్వేన ప్రతిపాదనం మతాంతరాభి ప్రాయశతి ద్రష్టవ్యం •
ఆక ఏనోక్తం శాన్యప్రకాశ ' తాత్పర్యార్థి ఒపికేషు చి’దితి. ఉక్తంచ సుధానిధౌ -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mysmp068edtrtcuxdbig62cquzo7udz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227476</id>
    <revision>
      <id>583373</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, 1 గౌణసృత్తిరపి లక్షణా ప్రభేద ఏవ, సంబంధానుపప త్రిమూలకత్వాత్. యథాఒగ్ని ర్మాణంక ఇత్యత్ర అగ్ని సాదృశ్య విశిష్టమాణపక ప్రతిపత్తిర్విన తా, తథైన గం...'</comment>
      <origin>583373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="7ellqotye6w2jo3o6mcaf8a12rt50m6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
1
గౌణసృత్తిరపి లక్షణా ప్రభేద ఏవ, సంబంధానుపప త్రిమూలకత్వాత్.
యథాఒగ్ని ర్మాణంక ఇత్యత్ర అగ్ని సాదృశ్య విశిష్టమాణపక ప్రతిపత్తిర్విన
తా, తథైన గంగాయాం ఘోష ఇత్యత్ర గంగా సంబంధవిశిష్ట
తీర
ప్రతిపత్తిర్వివతా; గంగా సంబంధస్యో సలక్షణత్వే ఘోషగత
'ఆసనృతం కార్యన్యాసారా పేక్షం న భవ'తీతి. విద్యాధరేణాప్యుక్తం - తాత్పర్యం నాను
వ్యాపారాంకరం సరైరభ్యువగత'మిలీ. తస్మా ద్వ్యంజనాపరపర్యాయమేన తాత్పర్యం
కవిభిరం గీకృతం నాన్యదితి సిద్ధం, ఆత ఏవోక్తం భావప్రకాశ—'అతో ధ్వర్యాఖ్య
తాత్పర్యగమ్యమానత్వతస్స్వతః, కావ్యే రసాలంక్రియాదర్వాక్యార్థి భవతి స్ఫుట&quot;
మితి. ఉత్తం చ ధ్వన్యాచార్యైః –'యత్త్వభిప్రాయవి శేషరూపం వ్యంగ్యం శబ్దా
ర్థాభ్యం ప్రకాశ్యతే, త దృవతి వివక్షేకం తాత్పర్యేణ ప్రకాశ్యమాన 'మితి. వృత్తయో
ఒపి త్రివిధా ఇత్యాహ— అభిధేతి. గౌణవృత్తిర్ణక్షణాతో భిన్నేతి ప్రాధాకరాః, తద
యుక్తం: తస్యా లక్షణాయ మంతర్భావాది త్యాహ గౌణవృత్తిరితి. గుణనిమిత్తా
వృత్తి గౌణవృత్తిరిత్యర్థః. ఆశ్రీ హేతు మాహ సంబస్ధితి. లక్షణాయా అది తథా
త్వాదితి భాషకు ము ఖ్యార్థ యోగస్సంబంధః, తద్బాధోఒనుపపత్తిః, ఆగ్నిర్మాణవక ఇక్య
శ్రాగ్ని లక్షిత పెంగ ళ్యాది గుణ సామాన్య యోగ స్సంబంధః అనగ్నా వగ్ని శబ్ద ప్రయోగోను
పవన్నః ఆత్రో భయనిష్ఠస్య గుణసామాన్యరూపస్య గుణని
శేష రూపస్య వా సాదృ
శ్యస్య సంబంధరూపత్వం; తస్య శోభయనిరూపణీయత్వసాధర్మేణోపచారాత్.
తదుక్తం వాక్యపదీయే—' సాదృశ్యమాత్రం సామాన్యం ద్విష్టం వైశ్చిత తీయ లే, గుణ
భేదో ఒక భేజీని ద్వివృత్తిర్వా నిస్నతః ' ఇతి. నను గౌణ్యాం యథా సంబంధస్య లక్ష్య
విశేషణ శ్వేనాస్వయో న తథా లక్షణాయాం. ఆతః కథమనయోస్సంబంధమూలకత్వ
సామ్య? మిత్యాశంక్య లక్షణాయామపి సంబంధన్య విశేషణత్వం దృష్టాంతమాహ
యథాగ్నిరితి. ఆ శ్ర సాదృశ్యస్య మాణవకనిష్ఠత్వాత్తస్య తద్విశిష్టత్వమ్. ఆన్యత్ర గంగా
శబ్దబోధ్యత్వ హేతుక ప్రవాహాత్మకత్వ ప్ర తీతినిషయశ్వ మేవ తీరస్యాని గంగా
సంబంధ
విశిష్టత్వం. నీవం చ ప్రోత స్తీరయోరేకశబ్దబోధ్య త్వేన తాదాత్మ్యప్రతీకే ప్రోతో ధర్మా
ఆత్యంత పావనత్వాదయ స్త్రీరే ప్రతీయంత ఇతి ప్రయోజన సిద్ధి, ఏవమనంగీకారే
తదసిద్ధి రేవ బాధికేత్యాహ— గంగా సంబంధ వ్యతి. ఉకులక్షణత్వ ఇతి భేదం సముద్రాణి
తీరం, కంతు గంగాతీరమితి గంగా నంబంధమాత్ర ప్రతీతావిత్యర్థః ఘోషగ కేతి. తీర
ద్వారేతి భావః, తథా సతి గంగాతీరే ఘోష ఇతి ముఖ్యశబ్దాభిధా నాల్లక్షణాయా
భేదో న స్యాదితి హృదయమ్ న చ మాభూద్భేద ఇతి వత్తుం యుక్తం, ప్రభావతీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ellqotye6w2jo3o6mcaf8a12rt50m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227477</id>
    <revision>
      <id>583374</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 41 పవిత్ర త్వాద్యసిద్ధేః. అతఏవ సాదృశ్య నిబంధనా సంబంధ నిబంధనా చేతి ద్వివిధా లక్షణా. సంబంధ నిబంధనా చ జహద్వాచ్యా ఒజహద్వాచ్యా చేతి ద్వివిధా. సాదృశ్యనిబంధనా సార...'</comment>
      <origin>583374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5072" sha1="6hmalja2pehunvxy4xdbivwnfrldaa1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
41
పవిత్ర త్వాద్యసిద్ధేః. అతఏవ సాదృశ్య నిబంధనా సంబంధ నిబంధనా చేతి
ద్వివిధా లక్షణా. సంబంధ నిబంధనా చ జహద్వాచ్యా ఒజహద్వాచ్యా
చేతి ద్వివిధా. సాదృశ్యనిబంధనా సారోపా సాధ్యవసాయా చేతి
ద్వివిధా. ఏవం లక్షణా చతుర్విదా. కైశిక్యారభటీ సాత్వతీ భారతీ
చేతి రచనా శ్రితత్వేన రసానస్థానసూచకా శ్చతస్త్రో వృత్తయః.
ముఖ్యే సంభవతి గౌణస్యాన్యాయ్యత్వాత్సర్వసం ప్రతికన్నా లక్ష డైనోత్సదే దితి.
అనేన సంబంధానుపపత్తి ప్రయోజనానాం త్రయాణామపి లక్షణా బీజత్వముక్తం. కస్యా
విభాగ మాహ—ఆత ఏ మేతి. నిమిత్తభేదాదిత్యర్థం. ఆశ్రీ సాదృశ్యశ దేనారో పాధ్యవ
సాయ హేతవోఒ న్యే ఒటి కార్యకారణభావాదయ స్పంబంధా ఉపలక్ష్యంఠే. సంబంధ
శబ్దేన శద్వ్యతిరిక్తా గోబలీ వర్ధ న్యాయేనోచ్యక్తే. ద్వయోరపి ప్రత్యేకంద్యైవిధ్యమాహ_
సంబంధేత్యాది. ఆశ్ర యద్యః సారో పసాధ్యవసాయయోస్స్యాదృశ్యనిమి త్తల్వే గౌణ
శ్వం గౌర్వాహికో గౌరయమిత్యాదౌ. కార్య కారణభా వాదిసంబంధాంతరనిమిత్తల్వే తు
శుద్ధశ్వం ఆయుర్ఘ ృకమాయు రేవేదమిత్యాదౌ, వీఏవం చాతుర్విధ్యే అహదజహల్లు,
తాభ్యాం సహ షోఢా లక్షణేతి కావ్యప్రకాశకారు. తథాపి సుఖ్యార్థస్య హానోపాదా
నారో సాధ్యవసాయలక్షణోపాధివశాచ్చాతుర్విధ్యమేవ లక్షణాయా!. ఆయురుృత
మాయురే నేద మిత్యాదావపీ గౌణత్వ స్యైవ సకల్పత్వాచ్చ. కదుకమలం కార
చూడామణి—'యత్ర వస్త్వంతరే వస్త్వంతరముపచర్యలే స గౌణో ఒర్థః యత్ర
న తథాస లక్ష్య ఇతి వివేక 'ఇతి. 'కుశల ప్రవీణాది శబ్దానాం సాక్షాత్సం కేతవిషయ త్వేన
ముఖ్యత్వా న్నరూఢి హేతుకత్వం లక్షణాయా' ఇత్యాచార్య హేమచంద్ర, రూఢిపక్షా
శ్రయణేతు ప్రయోజనలక్షణాపేక్షం చాతుర్విధ్యమితి విజ్ఞేయమ్. నను కైశిక్యాది
వృత్తీనాం విద్యమానత్వా త్కథం తిస్ర శ్శబ్దవృత్తయ ఇత్యాశంశ్య శబ్దసందర్భాశ్రిత
త్వాత్తాసాదుశబ్దపృ త్తిత్వమిక్యభిప్రాయే రాహ-
శైళిశీలి, రసాద్యనుగుణ ల్వేనా చిక్యవా
నర్థ వ్యాపారః కైశిక్యాది?. తాదృశ నీవ శబ్దవ్యాపారో వైదర్భ్యాది; తదుక్తం
ధ్వన్యాచార్యైః——'రసాద్యనుగుణ త్వేన వ్యవహారో ఒర్థశబ్దియో, ఔచిత్యవాక్ య
స్తా ఏవ వృత్తయో ద్వివిధాస్థ్సితా' ఇతి. వివం శైళిక్యాదీనా మర్థ ప్రాధాన్యే ఒపి నాంత
రీయకాణాం శబ్దానాం యథాయోగం హైదర్భ్యాదిసాపేక్షత్వస్య ధ్వని కారాదిభిః
ప్రతిపాదనా ద్రచనా శ్రీ తత్వమిత్యనుసం ధేయమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6hmalja2pehunvxy4xdbivwnfrldaa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227478</id>
    <revision>
      <id>583375</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 రత్నాపణసహితే ప్రతాప శ్రీ యే, ప్రతాపరుద్రీయే, తథా చోక్తం దశరూపకే... ‘కైశిక్యారభటీ చైవ సాత్వతీ భారతీ తథా, చతస్రో వృత్తమో జ్ఞేయా కసావస్థానసూచక్యా'. ఇతి. రచనాయా ఆపి రసవ్యంజకత్వ...'</comment>
      <origin>583375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4576" sha1="sad6gpe5wy7409pkwhbfidx3w2qobpq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;42
రత్నాపణసహితే ప్రతాప శ్రీ యే,
ప్రతాపరుద్రీయే,
తథా చోక్తం దశరూపకే...
‘కైశిక్యారభటీ చైవ సాత్వతీ భారతీ తథా,
చతస్రో వృత్తమో జ్ఞేయా కసావస్థానసూచక్యా'. ఇతి.
రచనాయా ఆపి రసవ్యంజకత్వం ప్రసిద్ధం. రసాననుగుణవర్ణ
రచనాయా దోషత్వ ముక్తం. వైదర్భి ప్రభృత యో రీతివి శేషా నవృత్తి
ష్వంతర్భూతాః.
6. తత్ర సంకేతితార్థ గోచర శ్శబ్ద వ్యాపారో భిధా.
సాద్వివిఛా-రూఢి పూర్వికా యోగపూర్వికా చేతి, రూఢిపూ
ర్వికా యథా--
కైశిక్యాదీనాం రణవ్యంజకత్వస్య రచనాధీనత్వాత్తస్యాస్తథాత్వమున్వయవ్యతి
రేశాఖ్యం దర్శయతి—రచనాయాకపీతి. ప్రసిద్ధమితి, కావ్యాలో కాదానికి శేషః.
తదు క్తం—‘యస్త్వలక్ష్య శ్రీ మవ్యంగ్యో ధ్వని స్వర్ణ పదాదిమ, వాక్యే సంభుటనాయాం
చ సప్రబంధాఒక దీర్ఘ్యలే' ఇతి, యద్యది విభావాదీజాసేవ రసస్యంజకత్వం, రచనా
దీనాం తు విభావావిసహకారిక్వమేవ, అత ఏవోక్తం లోననే 'సహకారిక్వమేవాళి
ధాతం సంఘటనాయామిత్యాదౌ సప్తమినిర్దేశక' ఇతి. కథా బ్యావతారకం రవవ్యంజ
శత్వమికి బోద్ధవ్యమ్. దోషశ్వమితి. 'రసస్య స్యాద్విరోధాయ వృత్త్యనౌచిత్య సేవ'
చేతి వచశాద్ర సభంగ హేతుత్వాదితి భావః. ఆథ ప్రసంగాద్వైదర్భ్యాదీనాం వద్ద్య
మాణం కైశిక్యాద్యవంశర్భాపరుడుగా ప్రతికానీ లే— వైదర్భీ ప్రభృతీయ ఇతి.
అథోద్దేశ క్రమానుసా రేణాభిధాల ణమాహ - కత్రేతి. సంకేత శృబ్దార్థయో
స్సంబంధావధారణం; స కృతో యద్య స సంకేతితః ఆర్థో ఒక జాతిగుణ
శ్రీమా
ద్రవ్యాక్ష్మకః కేవలజాతిర్జాత్యాలక్షితవ్య క్తిరన్యాపోవలో వా మత భేదాల్, సార్వ
సథీశా! ఖలు కవయో భవంతి. విశేషణద్వయేన వ్యంజన చేష్ట యోగి శ్రీ క్షేణ వ్యుదానికి,
లక్షణాయాస్తు ద్వయో ధన్యకరేశతి వివేకః. లక్ష్యే ఒన్ సంకేతో
స్తీక్యన్వితాభిధాన
వాదినకి కన్న తే శబ్దన్యాపారపదేశైవేతి విశేషః. ఆశబ్దవ్యాపారో లక్షణేతి పద్యతే
అభిధాం విభజతే —సేతి. రూఢిరశ్వకర్ణాదిన దవయవార్థాభావేన సముదాయ
ప్రసిద్ధిః. లేదు క్తమాచార్యై:
'అసత్స్వవయవార్ధేషు యోడెన్యత్రార్థ ప్రయుజ్యతే,
శశ్రావస్యగతి త్వేన సముదాయః ప్రసిద్ధ్యతి' ఇతి. యోగః ప్రోక్షణ్యాదౌ ప్రకృష్ణాషణ
కరణత్వాదీప దవయవ ప్ర సిద్ధకి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sad6gpe5wy7409pkwhbfidx3w2qobpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227479</id>
    <revision>
      <id>583376</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్ - 43 తపోవిశేషైః ప్రథితైః ప్రజానాం శుభైశ్చరి త్రై ర్జగతీమహిష్యాః. భాద్యైః ప్రభూతైర్భువనస్య చాస్య బిభక్తి రాజ్యం వరవీరరుద్ర ః ౬ చిత్ర సర్వే శభ్దా రూఢాః యోగ పూ...'</comment>
      <origin>583376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="rf9raq77zei1mk16gch70gv9sbn0chb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్
-
43
తపోవిశేషైః ప్రథితైః ప్రజానాం శుభైశ్చరి త్రై ర్జగతీమహిష్యాః.
భాద్యైః ప్రభూతైర్భువనస్య చాస్య బిభక్తి రాజ్యం వరవీరరుద్ర ః ౬
చిత్ర సర్వే శభ్దా రూఢాః యోగ పూర్వికాయ థా.——
రాజ్ఞి రుద్రన రాధీశే రంజయత్య ఖలాః ప్రజాః,
భూరన్వర్ధా వసుమతీ రత్న గర్భా స్థి రేతి చ.
అత్ర వసుమతీరత్న గర్భే త్యెవమాదయో యాగికాః.
అని అభిధానిరూపణమ్ . విజ
2
వాచ్యార్థానువసత్త్యా తత్సంబంధన్యారోపితః శబ్ద వ్యాపారో లక్షణా
త్ర జహల్లక్షణా యథా.—
జేతుః కాకతిభూభర్త రాకర్ణ్య పటహధ్వనిమ్,
ఆద్యాముదాహరతి. తపతి. తపోవిశేషైః కృచ్ఛ
చాంద్రాయణాదిభిః, జగతీ
హిప్యాః భూకాంతాయాః శుభై శ్చరిత్రైః పురం శ్రీసాధ్యై గౌరీవ్రతాదిభిః, ఆస్య
వనస్య మధ్యమ కస్య, భాగ్యరదృష్టపరిపా8. ఆత్ర తపఃప్రభృతినిమిత్త
దాద్విచ్ఛిత్తివిశేషం వక్తుం మధ్యమలోక వివ సమష్టివ్యష్టి ఖ్యామా శ్రీతః ప్రజావృథి
వ్యతిరిక్తమధ్యములో కాసంభవాదితి ద్రష్టవ్యమ్,
ఆగ్ర తపః ప్రభృతీనామపయ వార్థాభావా దూఢత్వేన కోడె వివాదశి, ప్రజాది
కౌనామవయవార్థ సద్భావేన యాజక ల్వే ఒన్ రూఢిర్యోగ మహహరతీతి శబ్ద శక్తిస్వా
'వ్యాదర్థాంతరే ప్రయోగనివారణా న్నిగ్మంధ్య పంకజాదిన దూఢత్వమభిమతమేవే
'్యశయేనాహ ఆర్ద్ర సర్వ ఇతి.
శ్రీతి.
ద్వితీయాముదాహరతి — రాఖీతి.
2
ఆశ్ర వసుమత్యాదిశబ్దానాం ధనవత్తాద్యవయ వార్థ సద్భావాద్యౌగికత్వమిత్యాహ-
లక్షణాం లక్షయతీ—వాచ్యతి. వాచ్యార్థానుపపక్త్యా ముఖ్యార్థ బాధేన హేతు
- తెల్సింబంధీని ముఖ్యార్థ సంబంధ విషయే ఆరోపిశశ్శబ్దవ్యాపారో లక్షణేశ్యర్థః.
శ్రీ యద్యపి స్వార్థం ప్రత్యాయ్యో వరత వ్యాపారస్య శబ్దస్య పునర్వ్యాపారాంతరా
దరనీప లక్ష ఇవ్యర్థ వ్యాపారో లక్షణా; తథాపి వాద్యధర్మో వాచక ఉప
i్యత ఇతి లక్షణాయాశ్శబ్దవృత్తిశ్వవ్యవహార ఇతి విజ్ఞేయమ్.
తావత్పూర్వోక్తవిభాగ క్రమేణ జహల్లక్షణాము దాహరతి జేతు రితి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf9raq77zei1mk16gch70gv9sbn0chb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227480</id>
    <revision>
      <id>583377</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, సామంతనగ రాణ్యు చ్చైరాత్రోశంతి సమంతతః. ఆత్ర నగరాణ్యు చ్చైరాక్రోశంతీతి వాచ్యస్యానన్వయః! అనే తనానా మాక్రోశస్యాసంభ వాత్ . అజహర్లక్షణా యథా---...'</comment>
      <origin>583377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="c4xhk3v55holkasrf2d2h5tgxnflcj4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
సామంతనగ రాణ్యు చ్చైరాత్రోశంతి సమంతతః.
ఆత్ర నగరాణ్యు చ్చైరాక్రోశంతీతి వాచ్యస్యానన్వయః! అనే
తనానా మాక్రోశస్యాసంభ వాత్ .
అజహర్లక్షణా యథా---
D
F
వత్యుః కాకతినాథన్య పాదపీఠీ మనారతమ్,
స్ఫురద్రత్న ప్రభాజరై రలంకుర్వన్తి మాళయః.
అత్రాలు కారసిద్ధ్యర్థం మౌళిభి సదాశ్రయభూతా నృపతయో
లక్ష్యస్తే.
సారోపలక్షణా యథా--
మంథానాచఁమూల మేచకశిలా సంఘటన శ్యామి కా
ఆశ్రాశసిద్ధ్యర్థం నగరశబ్ద స్స్వార్థం హిత్వానినః ప్రాణినోలక్షయతీ త్యేసా జహల్లక్షణా.
కశ్యప్రాణి శ్రీ భయప్రతీతిః ప్రయోజనమ్.
ముఖ్యార్థ బాధాం వ్యవక్తి ఆత్రేతి.
ఆజహల్లక్షణముదాహరతి సత్యురితి. సాదపీకీమితి ల పీఠం పీఠ; గౌ
రాదిత్వాత్ జీప్. అతవీవోక్త మమరకో-'స్త్రీ స్యాత్కాచి న్మృణాల్యాదిర్వివ
ఔపరయే య' దీతి. 'బాహుళ్య
ప్ర తీతిః
త్రయోజనమ్.
నా
లక్ష్య లక్షణం యోజయతి ఆత్రేతి. నృపతయ ఇతి. మాళి సహితా ఏవే
చాత్రాన స్వార్థం హిత్వైన తద్విశిష్ట కాస్తరలతో ణేతి సిద్ధమ్ స్వార్థాభరి
త్యాగే తు స్వార్థాంశే అభిధా, అంశాన్తరే తు లక్షణా చేత్యేకన్య శబ్దమ్యైకదా
వృత్తిద్వయాపత్తేః, తర్హి జహదజహల్లష్ ణ యోర భేద ఇతి చేత్స త్యం; కిం త్వత్రాభిధాకః
ప్రచ్యావ్యస్వార్థ స్యాపి లక్ష్య ల్వేన స్వీరారా దజహత్స్వార్ధేతి వ్యపదేశః. అన్యత్ర త
తదపి నా స్త్రీతి జహత్స్వార్థేతి. తదుక్తం తాతపాటై రేశావళీకరళే కంత్ర వార్తిక
వ్యాఖ్యానే సిద్ధాంజ
నే చ——'స్వార్థ త్యాగే సమా నే నీ సహ లేనాన్యలక్షణ, యత్రేయ
మజహత్స్వార్థా జహత్సా ్వర్థాతు తం వినా' ఇతి. నన్వర్థ విన లక్షక ఇత్యుక్తం, తథా
సత్యజాత్స్వార్ధాయ స్స్వార్థాంచే వృత్తినిరోధ ఇతి చేన్నై షదోషః; కేవలస్వార్థన్య
లక్షకత్వం శత్సహితస్యాస్యస్య లక్ష్యత్వని:తి భేదసద్భావాది త్యేశదని తల్లైవోక్త మిశ్యల
మబాలసులభైః ప్రసంగై 8.
సారోపలక్షణాము దాహరతి. మంధానేతి, మంథానో మండదండః, తదచలో
మంథానాచలో మందరా ద్రిరిత్యర్థ ః : మంథానం మందరం కృత్వా స్త్రం కృత్వా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4xhk3v55holkasrf2d2h5tgxnflcj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227481</id>
    <revision>
      <id>583378</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. కారం యత్తుహినద్యుత్ స్ఫురతి తాత్సారంగ మాచక్షతే, మన్యేనన్విహ వీరరుద్రనృపతేః కీర్తి శ్రీనూ నిర్జిత _సముద్రాఙ్కన రాహమిందుకురసా బిభ్రత్సముజ్జృంభ తే. అత్ర చ...'</comment>
      <origin>583378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="oijok6dwp5dh8n8rzqh1shfxgrvlefy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
కారం యత్తుహినద్యుత్ స్ఫురతి తాత్సారంగ మాచక్షతే,
మన్యేనన్విహ వీరరుద్రనృపతేః కీర్తి శ్రీనూ నిర్జిత
_సముద్రాఙ్కన రాహమిందుకురసా బిభ్రత్సముజ్జృంభ తే.
అత్ర చంద్రకళంకరూ వే కురంగే వరాహత్వమారోప్యతే.
* విషయవిషయిణో రభిహీతయోర భేద ప్రతిపత్తి రారోప
* విషయనిగరణేనా
భేద ప్రతిపత్తిరధ్యవసాయః.
సాధ్యవసాయలణా యథా.--
కాకతీయకులాంభో ధేః ప్రభవత్యేష చంద్రమాః,
కృతః కువలయోల్లాసో యేనోదయము వేయుషా,
45
00
చ వాసుకి మితి విష్ణుపురాణాత్, తన్య మూలో పలేషు సంఘట్ట నేన వాసుకి సంఘర్షణేన
యా శ్యామికా శాళిమా తదాకారమతినీలమిత్యర్థః. తనుదేతి. వరాహధ్వజత్వా
త్కాకతీశ్వర
స్యేతి భావః, లోకే కేనచి జ్జిక సనుద్రా మురసా బిభర్తీతి ప్రసిద్ధిః. ఆశ్ర
కురంగన్య వరాహాత్మకత్వం ప్ర తీయ తే.
00
విషయ
ఆత్ర విషయవిషయి వివిఞ్చన్నారోపం దర్శయతి ఆత్రేతి.
భేదాంతర సాంకర్యశం కానిరాసార్థ మారో పలక్షణమాహ విషయేతి.
ప్రకృతో మాణవకాదికి, విషయ్య ప్రకృతో వహ్న్యానికి, తయోరభిహితయోరవ
హ్నుత భేదతయా సామానాధికరణ్యేనోక్తయోరిత్యర్థః ఏతేనాధ్యవసాయా ద్భేదత్తు.
ప్రసంగా
తస్యాపి లక్షణమాహ విషయేతి, విషయస్య నిగరణ మత్యంతా
సలాసః, కేనా భేద ప్రతిపత్తిర్విషయిణ ఇతి సామర్థ్యాల్లభ్యతే. నరాయం జహల్ల
క్షణాభేదః, ఆశ్ర సాదృశ్యాది నిబంధనస్య వస్త్వంతరే వస్త్వంతరో వచారస్య విద్య
మానత్వాత్.
సాధ్యవసాయలక్షణాము దాహరతి కాకతీతి. ఉదయ మభ్యుదయం పూర్వ
పర్వతం చోసేయుపా ప్రాప్తవతా, కువలయోల్లాసో భూమండలాల్లోదః శైరవనీశా
రశ్చ ఆత్రేష చంద్రమా ఇత్యేతచ్ఛట్టేన చంద్ర ఏవ పురోవర్త్య భేదాధ్యవసాయే
నేదంతయా విశిష్య తే న తు రాజా విపక్ష్యలే, అన్యథా సారోపక్వ ప్రసంగాల్. ఆకస్తా
దృశచంద్ర నీవ నిశీర్ణ విషయతయా ఐకరస్యేన ప్రతీయ తే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oijok6dwp5dh8n8rzqh1shfxgrvlefy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227482</id>
    <revision>
      <id>583379</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, అత్ర ప్రతాపరుద్రశ్చంద్ర తయాఒధ్య వసీయతే. కాకతీయకులాం భోధే రిత్యారోపః. అథ వ్యంజనావృత్తిః. అన్వితేషు పదార్థేషు వాక్యార్థిపస్కా రార్థమర్థాం...'</comment>
      <origin>583379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="5i8jlio0ce04885a4k9qpy24larazs2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;46
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
అత్ర ప్రతాపరుద్రశ్చంద్ర తయాఒధ్య వసీయతే. కాకతీయకులాం
భోధే రిత్యారోపః.
అథ వ్యంజనావృత్తిః.
అన్వితేషు
పదార్థేషు వాక్యార్థిపస్కా రార్థమర్థాంతర
విషయశ్శబ్ద వ్యాపారో వ్యంజనావృత్తిః
సా త్రివిధా. శబ్దార్ణోభయశ క్తిమూలక తేదీన.
తత్ర శక్తిమూలా యథా.—
వాహిన్య: కాకతీంద్రస్య ః సర్వతో ముఖసంభ్రమాః,
కుర్వంత్యుద్యత్క బంధాఢ్యం ప్రతిపక్ష బలార్ణవము,
సర్వ మెతన్మనసి నిధాయాహ ఆత్రేతి. లక్షణాంతరయోగే
షో2 స్తీత్యభిప్రాయేణాహ— కాక తీయేతి.
60
విచ్ఛిత్తివిళే
వృషణ అన్వి తేష్వితి. పదార్థేషు డైరభిహి లేదు,
ఆన్వి లేషు ఆకాంక్షాదివశా నిధస్సంబద్ధేషు సత్సు, సమన్వయిశక్త్యా వాక్యార్థే ప్రతీక
ఇత్యర్థః యద్వా ఆర్థప్రకరణాదినా ప్రాకరణి కార్థ పర్యవసి తేష్వత్యర్థం. ఏ తెనాభి
ధాన్వయశక్త్యా సృతిసంభవే లక్షణాయ శ్చానంకరభానీ వ్యంజన వ్యాపారణతి సూచితం
లక్షణా తు సమన్వయశ క్తిసమర్పితాన్వయ
విధురీకరణ ధురీణత్వాదన్వయశ క్యనంతర
భావి ్యవేత్యవోచ న్నభినవగుప్తాచార్య పాదాః. వాక్యార్థన్య కావ్యశరీరభూతస్యోప
స్కారార్థం శోభార్థం వ్యంగ్యరహి-శస్య కావ్యస్యా నాత్మ క శరీరపడ చారు త్వాదితి భావః,
వాచ్యలక్ష్యాఖ్యానన్యోఒర్థోర్థాంతరం వ్యంగ్యం తద్విషయశ్శబ్దవ్యాపారః, అశ్ర శబ్దగ్ర
హణమర్థ స్యాప్యుపలక్షణార్థం; ఆజ్ఞాతార్థన్య శబ్దన్య విశిష్టున్న శబ్దానభిధేయస్యచార్థ న్య
వ్యంజకత్వాయోగా దుభయవ్యాపారత్వా భ్యునగమాత్. కింతు శబ్దార్థ శక్తిమూలయో
ర్యథాయోగ సుకన్య ప్రాధాన్యమితరస్య సహకారిశ్వం. ఉదయశ క్తిమూలేని తత్తదం
శయోరేనమేప విభాగోద్ర ప్రవ్యం.
వ్యంజనావృత్తిం విభజలే—సా త్రివిధేతి. ఆ శ్రావేకార్థస్యశబ్దస్యార్థమ
కర
నాదిఖీ ర ప్రకృతార్థవాచక ల్వే నివారి లేపి తత్ప్రతీతిర్యత్ప్రసాదలబ్ధి శబ్ధశక్తి
మూలా, వక్తృబోద్ధవ్యాధివశాత్సహృదయ నామ ర్థాంతర ప్రతీతి హేతుర్వాచ్యాద్యర్థ
వ్యాపారో ఒర్థశ క్తిమూలా. ఉదయసంబంధే తూభయశ క్తిమూలా, ఇతి వివేకః,
తత్ర శబ్దశక్తిమూలముదాహరతి - వాహిన్య ఇతి. నదీపతే సర్వతోముఖ
స్యోదకన్య సంధ్ర మోయ సాం తా ఇతి వ్యధికరణో బహువ్రీహిక, ఆర్శఆదిత్వా
మద్వాత్త ్వర్థీ యో ఒచక్యయః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5i8jlio0ce04885a4k9qpy24larazs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227483</id>
    <revision>
      <id>583380</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. ఆత్ర వాహినీసర్వతో ముఖక బంధశ బ్దానామర్థ్య ప్రకరణాదినా సైన్యసర్వవ్యాపిత్వలూనము సక దేహపరాణాం వాచకత్వ నియంత్రి తెలిపి శబ్దశక్తిమూలా నదీజల ప్రతిపత్తిః యతో...'</comment>
      <origin>583380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5515" sha1="sb985foh90qddbnwnfjqdusvv0709jd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
ఆత్ర వాహినీసర్వతో ముఖక బంధశ బ్దానామర్థ్య ప్రకరణాదినా
సైన్యసర్వవ్యాపిత్వలూనము సక దేహపరాణాం వాచకత్వ నియంత్రి
తెలిపి శబ్దశక్తిమూలా నదీజల ప్రతిపత్తిః యతో జాయితీ సా వ్యంజనా
వృత్తిః. ప్రాకరణి కార్థపర్యవసితాభిధా న శక్నోత్యప్రాకరణి శార్థ ప్రతి
పత్తిం కర్తుం. ఆ ప్రాకరణీకార్థన్యాపి వాక్యార్ధన్ భార్థం వస్తుర్విఐటీత
3
వా
సర్వమనిృత్స్వయ మేవ వ్యాచణ్ణో వ్యంజనావృత్తే శ్శశ క్తిమూలత్వం
విపిన క్తి—ఆత్రేత్యాదినా. వాహినీ సర్వతో ముఖ కబంధశబ్దానామితి అనేకార్థానా
మితి శేషః. ఆర్థః ప్రయోజనం ప్రకరణం ప్రస్తావః, ఆది గ్రహణాదర నిర్ణాయకా
స్సంయోగాదయో గృహ్యం తే. లేదుక్తం వాక్యపదీయ 'సంయోగో విప్రయోగశ్చ
సాహచర్యం నిరోధతో, ఆర్థిక ప్రకరణం లింగం శబ్దస్యాన్యస్య సన్నిధి. సామర్థ్యమాచితీ
దేశః కాలో వృక్తిస్స్వరాదయశ్రీ, శబ్దార్థ స్యాన వచ్చేదే విశేషస్మృతి
హేతవ' ఇతి.
ఏ లేపాము దాహరణ ప్రపంచః కావ్యప్రకాళిశాద్ ద్రవ్యవ్య, నాచకల్వే అప్రకృత
నదీజలవాచశత్వ ఇక్చర్థః. నియంత్రితే నివారితే సత్యపీ, యత స్తత్ప్రతిపత్తి రాయలే
సా శబ్దక మూలా వృంజనావృత్తిరితి యోజనా. అన్యథోద్దేశ్యవిధేయభానవైపరీత్యా
సత్తేః. నవ్వభిధా లక్షణా
ప్రవీప్లై నా ప్రకృతేజద్ధాంత రేసీ ప్రవర్తతాం!
మ ప్రసీద్ధేశ వ్యంజనావ్యాపా రేణేత్యాళంకృ క్ర మేణ దూషయతి—ప్రాకరణి కే త్యాది నా
ను మాభూ ద ప్రకృతార్థ ప్రతీతిర్యదర్థం వ్యాపారాంతరకల్ప నేతృత ఆహ— ఆప్రాకర
శికత. వ్యంగ్యరహితస్య కావ్యత్వస్యైవాభావాదితి భావః. శబ్దాన్వయవృతి రే కానువి
నాయకత్వా చ్ఛబ సై ్యవాయం వ్యాపార ఇక్యాహ అన్యత ఇతి. ఆన్యతః శబ్దవ్య
గిరిశ్రా దీత్యర్థ3, ఆఫ్ లక్షణాం ప్రతిష్పతి – నా త్రేతి, శ త్ర ము ఖ్యార్థ బాభాభావ నీవ
హేతురిత్యాహవాచ్చేతి. న స్వకస్మిక్ వాళ్యే వ్యాపార భేదేనా నేశ్వార్థ ప్ర తిపాద నే
కాక్య భేదద షస్స్యాదిత్యక ఆహ— నా త్రేతి, ఆశ్ర హేతుమాహ — ప్రయోక్తుడితే.
పౌరుషేయవాక్యానాం ప్రయోక్తృవరతంత్రత్వాచ్ఛతో ధావతీత్యాదివదనే శార్థ
్వం న దోషాయేతి భావం. నను శబ్దశక్తిమూలే ధ్వనా ప్రకృతాప్రకృతి ద్వాప
తథా వాద్యౌ శత్రా ప్రకృతార్థాభిధానే వాక్యస్యాసంబద్ధారాభిధాయిత్వం మాప్ర
క్షీ దితి ప్రకృతస్యా ప్రకృతేన సహోపమారూపణాటకం వ్యంగ్యతయా కల్ప్యతే. తచ్చ
jంగ్యమన్యథా సిద్ధం చేచ్ఛిష నీవ. యథా ' భ్రమి మరతి మలసహృదయతాం ప్రళయం
తమ శ్శరీరసాదం. మరణం చ జలదభుజగజం ప్రసహ్యకురు షే విషం వియోగి
నా' ఇత్యశ్రీ జలవాచినా విషశట్టేనా ప్రకృతగరళార్థాభిధానే యదసంబద్ధార్థాభి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sb985foh90qddbnwnfjqdusvv0709jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227484</id>
    <revision>
      <id>583381</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 రత్నాపణసహితే ప్రతాపకు స్త్రీ యే, త్వాత్ అన్యత_స్తదప్రతీ తేర్వ్యంజనాఖ్యం వ్యాపారాంతరం శబ్దన్యై వ కల్ప్యతే. నాత్రి లక్షణా సంభవతి; వాచ్యానుపపత్త్యభావాత్. నాత్ర వ్యాపారద్...'</comment>
      <origin>583381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5465" sha1="5l8a83p4m312i3unsft7yrawch3zmzz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
రత్నాపణసహితే ప్రతాపకు స్త్రీ యే,
త్వాత్ అన్యత_స్తదప్రతీ తేర్వ్యంజనాఖ్యం వ్యాపారాంతరం శబ్దన్యై
వ కల్ప్యతే. నాత్రి లక్షణా సంభవతి; వాచ్యానుపపత్త్యభావాత్.
నాత్ర వ్యాపారద్వయే నార్ధ ప్రతిపాద నే వాక్య భేదః ప్ర యో క్తృనివ
ఛాయకత్వం తజ్జలదభుజగేతి వాచ్యేన రూపకేణైవ నిరాకృతమితి వ్యంగ్యస్యావకాశా
శాభావా శ్లేష నీ వాయమిత్యుక్తం ధ్వన్యాచార్యై. తద్వద త్రాసీ వాహిన్యాది శబ్దానా
మర్థాంతరాన భిధాన నిబంధనస్య ప్రతిపక్షబలార్జప మితి రూప కైన నిరాకరణా శ్లేష
నీప యుఖ్యలే. కిం చాలం కారసర్వస్వ కారో ని 'విద్వజ్ఞానసహంసోవీర' ఇత్యత్ర
రాజ్ఞో హంసత్వేన రూపణం 'మానస సేవ మానసం సర' ఇక్యర్థ ద్వయ ప్రతిపాదక స్య
శ్లేషస్య నిమిత్తమ్, ఆరోఒ క్ర రూపక మేవ ' భ్రమిమరతి' మిత్యాదౌతు విషశబ్దన్య గరళా
ర్థాభిధానం భ్రమ్యాది కార్యాష్ట కనిబంధనం, న పునర్జలదభుజగేతి రూపక హేతుకం, ఆక
శ్లేష నీవాయం న రూపక మిఠ్యవోచత్. అతనితోక్తం కద్వ్యాఖ్యానే చక్రవర్తినా—
'రూపకం పూర్వసంసిద్ధం శ్లేషము జ్ఞాపయేద్యః, లేదా రూపక మేప స్యాదన్యథా శ్లేష
ఇష్యతే'ఇతి. తన్మతావలంబనే తు వాహిన్యానిశబ్దా నామర్థాంతరాభిధానే నిమిత్తాంత
రాభావా ద్రూపక హేతుత్వా చ్ఛ రూపకాలంకారతై వోచితా అతః పక్షద్వయేసి న
ధ్వనిశ్వశంకావకాశ ఇతి చేత్సత్యం; ఆప్రకృతార్థన్య తన సహోపమా చేరటం కారణ్య
వ్యంగ్యశ్వమితి కేచిత్. తదుక్తం కావ్యప్రకాశ
'శబ్దశక్తిమూలే కు ఆభిధాయా?
నియంత్రణేశాభి=యస్యార్ధాంతరస్య లేన సహోపమాదేరలంకారస్య చ నిర్వివాదం
వ్యంగ్యత్వ'మితి అత ఏవాసా విదజేనో దాహృత్య వ్యంగ్య భావినోర ర్థాంత రాలం కా
రయోర్మధ్యే అలంకారస్య రూపకేణాభిహితత్వాద ప్రకృతకరళార్థ భిధాయాః కుంతీ
భావాద్వ్యంజనా వ్యాపారవిషయ త్వేనార్థాంతరమేప వ్యంగ్యం. తచ్చ వాచ్యన్య జలద
భుజగీతి రూపకస్య సాధకత్వాద్వాచ్యసిద్ధ్యంగం నామ గుణీభూతవ్యంగ్య మిత్యతో
చత్. తవ్వద త్రోవీ వాహిన్యాది శబ్దగమ్యస్య నాద్యాద్యర్థాంతరస్య ప్రతిపక్ష
బలార్ణవమితి
రూపక సాధకత్వా త్పూర్వోక్తమైన గుణీభూతవ్యంగ్యం భవిష్యతీతి న దోషః న న్వేన
మసీ ధ్వన్యదాహరణ ప్రస్తావే మధ్యమకావ్యోదాహరణం కిమర్థం శ్రీయత? ఇతి చే
దస్తు; శద్వా తాదృగ్వా 'మన్యత్ర విశేషః? వ్యంగ్య సామశ్రీ మా త్ర ప్రదర్శనపరాణా
మస్తోశముభయత్ర ప్రయోజసిద్ధేః. ఉత్తమమధ్య ముని వేశః పునరుత్తరత్ర భవిష్యతి.
నన్వేదమని శాంతికర్మణీ భేతాళోదయః యదత్ర ద్వయోరవ్యర్థ యోః ప్రాకరణి
కల్వేనా ప్రాకరణిక త్వేనోభయవిధ ల్వేన చ త్రివిధ శ్శేషః. తత్ర తృతీయం భేద
చ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l8a83p4m312i3unsft7yrawch3zmzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227485</id>
    <revision>
      <id>583382</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. పరతంత్రత్వాలౌకిక వాక్యానామ్ అర్థశ క్తిమూలా వ్యంజనానృ తీర్య థా శ్రుత్వా కాకతిభూభ ర్తుః క్షోణీపాణి గ్ర హొత్సవమ్, అంగు స్థెనాలిఖ న్భూపాకి ం నతాననాః 49 అత్ర భూ...'</comment>
      <origin>583382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5183" sha1="lfpn075xzhecjf76ineg5q3y9npc1zl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
పరతంత్రత్వాలౌకిక వాక్యానామ్
అర్థశ క్తిమూలా వ్యంజనానృ తీర్య థా
శ్రుత్వా కాకతిభూభ ర్తుః క్షోణీపాణి గ్ర హొత్సవమ్,
అంగు స్థెనాలిఖ న్భూపాకి
ం నతాననాః
49
అత్ర భూపా విషణ్ణ ఇత్యర్థశక్త్యా వ్యాజ్యతే న చార్థళ కీమూలే
మనంగీకుర్వతః కావ్యప్రకాశకారణ్య మతేఒర్థాంతర మస్తు వ్యంగ్యం, అభిమతో భయ
శ్లేషన్య భవతః పూర్వాపరవిరోధ స్స్యాత్. యదుత్తరశ్రీ భవానేవ నీతి 'నీరాజ
యంత్యంధ్ర పురీరమణ్యః ప్రదీపజాలై ర్వరవీరరుద్రమ్, చంద్రాననా గోత్ర పతిం రజన్య
స్తారాXడై చేరు మివ స్ఫురద్భి రిత్యలో భయశ్లేష ఇతి. న చ శబ్దశక్తిమూలధ్వనే రనవ
కాశత్వం, యత్ర విశ్లేష్యస్యాపి శిష్టత్వం తత్ర తస్యావకాశసంభవాత్. యథా---
'రాజమౌళిరసౌ భాతి రుద్ర దేవో జగత్పతి' రితి. నీవం చ సతీహాన్యథోదాహరణం పరీ
క్షక ప్రతిభాపరీక్షార్థ మేవే త్యలమతి ప్రసంగేన.
ఆర్థశ
క్తిమూలాముదాహరతి — శ్రుత్వేతి. ఆశ్ర నతాననత్వా చేరను భావస్యా
నేక కారణకత్వసంభావనయా ఝటితి కారణని శేషా ప్రతీతా నీరరు ద్రవిభో ర్ధరణీపరిణయ
శ్రవణానుసారేణ విమోద నీవ విశ్రాంతే
స్తన్య సంలక్ష్య క్ర మవ్యంగత్వమ్.
శబ్దనియమాన &quot;పేక్షణాదర్థశక్తిమూలక్వం చేత్యభి ప్రాయేణాహ—ఆత్రేతి. కర్హ్యూ
సంలక్ష్యశ్రీ మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిరిత్యవ్య శాగతిః? యత్ర స్థాయి భావవ్యభిచారి
భావవిభావానుభావవశాదాశుభాని నీ రసాభివ్యక్తి స్పైన గతిరితి రహస్యమ్. తదుక్త
మభినవగుప్తాచార్యైః 'యద్యజి రసభావాది రరో ధ్వన్యమాన నీవ భవతి, న వాచ్యః
కదాచిదపి, తథా! న సర్వో
సంలశ్య శ్రీ మస్య విషయ' ఇత్యాదినా. అక నీవ ధ్వని
కారోఒసి 'ఏవంవాదిని దేవర్షాపార్శ్వే పితురధోముఖ, లీలాకమలపత్రాణి గణయా
మాస పార్వతీ' ఇత్యత్రో దాహరణే లజ్జాఖ్యం వ్యభిచారిభాప మనురణ నవ్యంగ్య త్వే
వోచత్ . వ్యంజన వ్యాపారస్యాశుమానత్వ మంగీచ కార మహిమభట్ట స్తన్మకం దూషయతీ .
శక్తిమూల ఇతి, ఆర్థో భిధేయః, సద వస్త్వలంకారధ్వన్యోర్వస్త్వలంకార
రూపో రసాదిధ్వనౌ తు విభావాది రూపశ్చతి వివేకః. తనూలే, శత్సాసుర్థ్యాక్షిప్త
ఇత్యర్థః. అతనివోక్తం లోచనే— 'వాచ్యసామర్థ్యాక్షిప్త ఇతి భేదత్రయవ్యాపకం
సామాన్యలక్షణమ్, ఇతి అనుమానత్వాభావే వ్యాప్త్యభావో హేతురిత్యాహ—
వ్యంగ్యేతి, తత్రాపి హేతుమాహ నమేతి. సమాననత్వాది హేతో ద్గురునమస్కారాదా
వనైశాంతికత్వాద్వ్యాప్త్య భావ ఇతి భావః. కర్హ్యత్ర విసాదైక విషయ ప్రతీతిః కుతః ?
నా చేతి. అర్ధశ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfpn075xzhecjf76ineg5q3y9npc1zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227486</id>
    <revision>
      <id>583383</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, వ్యంజ న్కేనుమానశంకా, వ్యంగ్యవ్యంజక యోగవినాభావాభావాత్, నమ్రాననత్వాది కార్యస్యానే కారణకత్వాత్. నియత కారణ ప్రతీతి ర్వి పబ్ నుగృహీతా చ్ఛన...'</comment>
      <origin>583383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5248" sha1="9vu869qok9bdsgl8fu71orlp2n1cf13" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
వ్యంజ న్కేనుమానశంకా, వ్యంగ్యవ్యంజక యోగవినాభావాభావాత్,
నమ్రాననత్వాది కార్యస్యానే కారణకత్వాత్. నియత కారణ ప్రతీతి ర్వి
పబ్ నుగృహీతా చ్ఛన్దాదేన. కించ ఏకష్టా దేవ వ్యంజకా త్త త్తద్వ్యం
గ్యార్థ
ప్రతీతి ర్వ క్తృవివను సా రేణ భవతి. అనేకవ్యంగ్యార్థం ప్రతిపత్తి
రసుమానపరిపాటివిరుద్ధా. న చాభిధావృత్తిః, సంకేతితార్థ ఏవ తస్యాః
పరిచయ ఇతీయతీ గమనికా.
తీతి
ఇక్యత ఆహ——నియ తేతి. శబ్దస్వరూప ప్రకాశవచ్ఛా చేతి ద్వివిధా వివక్షా, వాచ్యో
వ్యంగ్య చేతి ద్వివిధః ప్రతిపాద్యః. చతుష్టయం చేడం శబ్దానాం విషయః. కత్ర
వివక్షాద్వయం ప్రతిపాద్యద్వయం శాబ్దమితి వివేకః తదే కశ్చర్వం ధ్వన్యాచార్యై
ప్రపంచేన ప్రతిపాదికం--' ద్వివిధో హి విషయశ్శబ్దానా మను మేయః
ఇత్యారినా, కత్ర శబ్దేనార్థ ప్ర కాశ నేచ్ఛాలక్షణయా వివషయానుగృహీతా శత్సహాయా
ప్రతి
దిక్యర్థః. శబ్దాదితి, వ్యంజకాదిశ్యర్థః. దూషణా నరమాహ-కించేతి. యథా 'ఆస్తమేతి
గభస్తిమా' నిత్యుక్తీ సంధ్యావందన విత్రేయ వస్తూనసంహరణాభిసరణాద్యనేకార్థప్రతీ
ర్యథాక్రమం విప్రవణికాము కాదీ నాముశ్చద్యలే, తథా 'పహ్ని మానయం ప్రదేశ్లో
ధూమవత్త్వా”దిత్యు క్తీనకస్యావ్యర్థాంతర
ప్రతీతి రితి వ్యంగ్యాను మేయ యోర్విలకుణత్వా
దనుమానత్వం వ్యంజనస్య విరుద్ధమితి భావః. మీమాంస కాశి పునరభికైన ప్రతీయమానే
ఒక ప్రవర్తక ఇత్యాహుకి తన్మకం దూషయతి న చేతి. కతఇక్యత ఆహ--సంకేతి
లేతి, ఆసంక్యవ్యభిచారాభ్యాం ప్రతివ్యక్తిసంకేతానుపపత్తేః సామాన్యరూపాణాం
కేవలపదార్థానాం సం కేకగోచరత్వం, తత
నిషామా కాంక్షాన శానిథో ఒక్వయే తత్సంసర్గ
రూపో వాక్యార్ధి లక్ష్యమాణస్సముల్లసతీతి భాట్ట. సదుక్తం. 'తస్మాత్స వైరభిహితైకి
పదార్థార్లక్షణయ వాక్యార్థః ప్రతిపాద్యతే' ఇతి. ఆకర్తన్మ తేదికి స్వార్థ సంనర్ల రూప
శయా సన్నికృష్టవాక్యార్థాభిధానే ఒప్యసమర్థానాం పదానామర్థాంతర త్వేన విశ్ర
కృష్ణస్య వ్యంగ్యస్యాభిధానం దూరాపాస్త మితి వ్యంజనోపాదాన మేన సమంజసమితి
భావః. తను క్తం—విశేషరూపం వాక్యార్థ మసదార్థ మరీచ్ఛతా, వ్యక్తి శిష్టా లభిధా
తోఒన్యాభిహీలౌన్వయవాది నేతి. ప్రభాకరాః పునఃస్వయవ్యతి రేశాఖ్యం ద్రవృత్తి
నివృత్తి నిమి త్తన్య వాక్యస్యైవ ప్రయోగయోగ్యత్వాత్తదంశర్వర్తినా మేప పదానాం
పదార్థ విశేషాన్విత స్వార్థ సం కేశవమే ప్రతివాక్యం స్వార్థస్య విశేషరుత్వా ద్వాక్యాంత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vu869qok9bdsgl8fu71orlp2n1cf13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227487</id>
    <revision>
      <id>583384</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '51 కావ్య ప్రకరణమ్. ఉభయశ క్తిమూలా యథా- విజితారిపురో మూర్తే విలసత్సర్వమంగళః, రాజమౌళిరసౌ భాతి రుద్ర దేవో జగత్పతిః . అత్రి విజితారిపుర ఇత్యర్థశ క్తిమూలత్వం విలసత్సర్వమంగళ రాజమ...'</comment>
      <origin>583384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4448" sha1="m6eanijrocqr4e0xkisjvmobotrubu2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;51
కావ్య
ప్రకరణమ్.
ఉభయశ క్తిమూలా యథా-
విజితారిపురో మూర్తే విలసత్సర్వమంగళః,
రాజమౌళిరసౌ భాతి రుద్ర దేవో జగత్పతిః .
అత్రి విజితారిపుర ఇత్యర్థశ క్తిమూలత్వం విలసత్సర్వమంగళ
రాజమౌళిరితి శబ్దశక్తిమూలత్వమిత్యుభయశ క్తిమూలత్వం.
ప్రతాపరుద్ర శంకరయో రుపమాలంకారధ్వనిః.
కైశిక్యాదివృత్తిస్వరూపనిరూపణమ్:
*
1
అథ కైశిక్యాదీనాం స్వరూపం నిరూప్యతే
అత్యర్థసుకుమారార్థ సంద ర్భా కైశికీ మతా,
అత్యుద్ధ తార్థసంద ర్భావృత్తి రారభటీ స్మృతా.
ఈషన్మ ృద్వర్థసంద ర్భా భారతీ వృత్తిరిష్యతే,
ఈషన్మృద్వర్థ సందర్భా
ఈషత్ప్రఢార్థసందర్భా సాత్వతీ వృత్తి శిష్యతే.
OE.
రేష్వస్యార్థస్యైత ద్వాచకమితి ప్రత్యభిజ్ఞానుపపత్తేః పదార్థాంతరసామాన్యాన్వితే స్వాధీ
సంకేతః; విశేషవ్యుత్ప త్తిస్తు సంబద్ధానాం పదార్థానాం విశేష
రూపత్వాద్భవిష్యతీత్యాహుః
తన్మ లేని నిశిష్టార్థాభిధాయినో వాక్యస్య స్వార్థ సన్నికృష్టపదార్థాభిధానే ఒవ్యసమ
ర్థన్య ని ప్రకృష్ణార్ణాంత రాభిధానశంకా? అతస్తేసామని వ్యంజన మవశ్య మెష్టవ్య
మితి భావః, తదుక్తం కావ్య ప్రకారే 'ఆనన్వితో ర్థో భిహితాన్వయేపదార్థాంతర
మాత్రేణాన్వితాభిధానే ఒన్వితవిశేష స్త్వవాచ్య వివేక్యుభయము తేవ్యపదార్థ సేవ
వాక్యార్థ!' ఇత్యాది సర్వం మనసి నిభాయాహ- ఇయతీతి. గమనికా గమ్యతే
తేజనయేతి గమనీ గతిః, అల్పాగమనీ గమనికా, కరణీ ల్యుటి టిత్వాత్ జీవి 'ఆల్పే '
ఇతికని చ “శ్రేణః' ఇతి హ్రవ్వః -
=
ప్రతీ
ఉభయశ_క్తిమూలాముదాహరతి విజితేతి. అగ్ర ప్రకృతే నిర్జితారినగరో
ఒన్యత్ర త్రిపురాంతకః, మూర్త విలసక్సర్వమంగళః, కల్యాణమూర్తి రీత్యర్థం. అన్యత
పార్వతీపరిచ్ఛిన్నార్ధ దేహ ఇత్యర్థ.. రాజమౌళి రాజోత్తమః, అన్యత్ర
చంద్ర శేఖరః&quot;,
ఆర్థశ క్తిమూలశ్వమితి. శబ్దపరివృత్తిసహిష్ణుత్వాది భావః.
మానేనా ప్రకృతేన శంక రేణ ప్రకృతన్య రాష్ట్ర ఉపమానోప
దివాచకా ప్రయోగా ద్గమ్యత ఇత్యాశయే నాహ— ప్రతా
ఆఫ్ సంగ్రహకారితో ద్దేశ క్రమప్రాణా గుణాలం
ఫేసూ చీకటాహ న్యాయేనాదౌ తావద్వృత్తిశబ్దనా సత్యవ
015: g30H161
8
35G34.
TURARY
బహువ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m6eanijrocqr4e0xkisjvmobotrubu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227488</id>
    <revision>
      <id>583385</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 తత్ర రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే * అత్యంతసుకుమారౌ త్వా శృంగారకరుణా మతౌ, అత్యుద్ధతరసౌ రౌద్ర బీభత్సా పరికీర్తితా. హాస్య శాంతాద్భతాః కించిత్సుకుమారాః ప్రకీర్తితాః, ఈష...'</comment>
      <origin>583385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="7ob96gqzy9jiap0r6o4uvzhwiazpl7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;52
తత్ర
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
* అత్యంతసుకుమారౌ త్వా శృంగారకరుణా మతౌ,
అత్యుద్ధతరసౌ రౌద్ర బీభత్సా పరికీర్తితా.
హాస్య శాంతాద్భతాః కించిత్సుకుమారాః ప్రకీర్తితాః,
ఈషత్ప్రధౌ సమాఖ్యాతా కసా వీరభయాన
యత్ర శృంగారకరుణావతికోమలేన సందర్భేణ వణ్యే తే తత్ర
కైశికీ యత్ర రౌద్రబీభత్సావతిన సందర్భేణ ప్రతిపాద్యేతే
శరభటీ యత్ర నాతీసుకుమారా హాస్య శాంతాద్భుతా నాతిసుకు
మారేణ సంద ర్భేణ సంగ్ర థ్యంతే తత్ర భారతీ. యత్ర నారి ప్రాథ
వీరభయానకి నాతి ప్రాధేన సందర్భేణ నిర్వాహ్యేతే తత్ర సాత్వతీ
యథాక్రమ ముదాహరణాని,
తత్రకై శికీ యథా--
జితమద సవిలాసం .కాకతీయాన్వయేందుం
నరపతి మని మేషం ద్రష్టు మాళంసినీనామ్,
సవది విరచితా ఒ ఒ సీ దంగనానా మసాంగై-
ద్దివి కువలయదామశ్యామలా తోరణ శ్రీః
ఆరభటీ యథా--
OF
ఖడ్గామాతనికృత్తశాత్ర వశిలో
నిష్ఠ్యూతర చ్ఛటా
పణానంతరం శైళిక్యాదిస్వరూపనిరూపణం ప్రతికానీ లే ఆభిత్యాదినా, గతార్థ
081-00
శైళికీ ముదాహరతి—జి తేలి, జికమదనవిలాసమిత్య సేన సూచి
తైర్లోకోత్తర
రూపయావ నాద్యుద్దీపనవిభావై ర్నరపతిమంగ నానామితి చాలంబన
విభాపై రని మేషం
ద్రస్టు మాళం సినీనాం కామినీ నామిత్యౌత్సుక్యాదివ్యభిచారికాపై దీని కువలయే త్యువమా
భూషి తైరణ్యపాం గైరిత్యనుభావైశ్చాసంయుక్త కోమలవర్ణ సందర్భ సహకృతైః ప్రతీయ
మానో రససార్వభౌమ శ్శృంగార కాకతీయాన్వయేందుం నరపతిం చేతి విశేషణద్వయ
సూచితమహాకులీన తాదిగుణగరిమ గంభీరవిదగ్ధ నాయ క విషయం యాపరిపోషాతిభూమి మను
భవతీ త్యత్రేయం శైళికి.
ఆరభణీ ముదాహరతి ఖడ్గతి. ఆర్ద్ర జాలాది నిరసనవాచినా నిష్ఠ్యూకళ దేగోవ
చారా న్నిర్గమనమాత్ర ముచ్యత ఇతి చారుత్వాతిళయం, తదుక్తం దండినా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ob96gqzy9jiap0r6o4uvzhwiazpl7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227489</id>
    <revision>
      <id>583386</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'PRES&quot; కావ్య ప్రకరణమ్|APARTHI R జాలై రుద్భటళ స్త్ర ఘట్టన భజత్స్ఫారస్పు mory of my స్యా నాసృక్పశితాస్థిఖండ వికటస్థలో 9 న 15- రుచ్చండ శ్చలమర్తిగండనృపతేః క్రోధాన్ని రాయోధనే. '౨౦ భారతీ యథా---- ఔన్...'</comment>
      <origin>583386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="mnmq88jj3dl4d7gju2clv86d6p7e68g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;PRES&quot;
కావ్య ప్రకరణమ్|APARTHI R
జాలై రుద్భటళ స్త్ర ఘట్టన భజత్స్ఫారస్పు
mory of my
స్యా నాసృక్పశితాస్థిఖండ వికటస్థలో 9 న 15-
రుచ్చండ శ్చలమర్తిగండనృపతేః క్రోధాన్ని రాయోధనే. '౨౦
భారతీ యథా----
ఔన్నత్యం మహదన్య దేవ మహితః కో ప్యేష గంభీరిమా
కావ్యన్యా సరణిః ప్రతాపయ సోరన్యైవ బాహ్వోః ప్రథా,
సర్వం నూతన మేవ రుద్రనృపతే రానే న తన్నిర్మితౌ
సామగ్రీ చతురాననేన కియతీ కీదృక్క్వ వా కల్పితా?,
సాత్వతి యథా
90
దూరాదాకర్ణ్య విశ్వప్రసృమర మహసో వీరరుద్రస్య క్షేత్ర.
ప్రస్థానారంభ భేరీనినద మరినృపాః పూర కర్ణజ్వరార్తాః,
ఆరుహ్యా శ్రీ విశంతో గహన మతిమహ త్కంట కాకృష్ణ కేశా.
సాయధ్వం ముంచ తేతి ప్రతినృపతిధియా పాదపానాలయం తే.
&quot;సిమ్హా్యూతో దీర్ఘ పొంతాది గౌణవృత్తివ్యపాశ్రయం, అతిసుందరమన్యశ్రీ గ్రామ్యక క్యాం
విగాహత' ఇతి. స్త్యానం ఘనీభూతమసృగ్యేషాం పిశితాస్థిఖండా నామితి బహువ్రీహిక,
చలమర్తిగండేతి శౌర్యాతిశయసూచకం బివదనాము. ఆశ్ర ఖడాదిశస్త్రోల్లాసాది
సూచితో రౌద్రో రక్తమాంసాదిసూచితో బీభత్సశ్చ పరస్పరం ప్రధానోపసర్జన భావా
పన్నా పరుషవర్ణ వికటబం ధీన ప్రతిపాద్యతే.
.80
భారతీ ముదాహరతి
— ఔన్నత్య మితి. ఆ శ్రీ సర్వత్ర యథాక్రమం మన్య
శబ్ద పనిర్వచనీయత్వలో త్తరత్వ ప్రతిపాదశా. అతనివ రుద్రనృపతే స్సంబంధి సర్వ
మాన్న త్యాదికం నూతన మేవ. సామశ్రీతి. బ్రాహ్మణాది ష్యుఇంతాత్ సామగ్య
శబ్దాత్ స్త్రీయాం జేష్ప్రత్యయో వైకల్పికః షేక్కరణ సామర్థ్యాలభ్యతే. తదుకం.
వామనేన - 'ష్యఇషీత్కరణా దీశారో బహుళ'మితి. కాన ఇతి. 'అనుపస రాద్ జ్ఞ'
ఇత్యాక్ష నేపదమ్, ఆర్ద్ర సంయం కమృదువర్ణ
బంధే నాద్భుతరస ప్రతిపాద నాబ్భారతీ, వారిని
999
సాశ్వతీముదాహరతీ——దూరాదితి. విశ్వ ప్ర సృమరమహసో విశ్వవ్యాపి తేజస! -
'సృమస్యదః క్వరచ్.' జైత్ర యాత్రారంభ భేరీభాంకారాకర్ష సేనైవ కాందిశీ కానామరి
భూపతీనాం దూరత ఏవ సమరక దేతి భావిక, ఆశ్ర: వికటబంధ పరుష వర్ణ సంద ర్భణ
భయానికి ప్రతిపాదనా త్సాత్వతీ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnmq88jj3dl4d7gju2clv86d6p7e68g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227490</id>
    <revision>
      <id>583387</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీయే మధ్యమారభటీ త్వన్యా తథా మధ్యమ కై శికీ, వృత్తిణ్డమే ఉభే సర్వరససాధారణే మతే. అనయోః స్వరూపమ్. మృద్వర్థే వ్యనతిప్రౌఢ బంధా మధ్యమకైశికీ, శృ౯రకరుణ...'</comment>
      <origin>583387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="r4wd1yst6jshl6y2zwe7dhovuborr9o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీయే
మధ్యమారభటీ త్వన్యా తథా మధ్యమ కై శికీ,
వృత్తిణ్డమే ఉభే సర్వరససాధారణే మతే.
అనయోః స్వరూపమ్.
మృద్వర్థే వ్యనతిప్రౌఢ బంధా మధ్యమకైశికీ,
శృ౯రకరుణయో కతిసుకుమారయో రల్పప్రౌఢత్వం న దు
కిం త్వతిప్రౌఢసందర్భో నేష్యతే; ప్రతికూలవర్ణ రూపదోపి
'మధ్యమారభటీ ప్రౌఢా ఒ వ్యర్థే నాతిమృదు క్రమా.
అతిప్రౌఢయో రపి రౌద్ర బీభత్సయో రేషన్మృదుబంధో
ష్యతే అతిమృదుసందర్భ స్తు విరుద్ధః.
మధ్యమ కైశికీ యథా----
ఆసన్నే ఒ పి మహోత్సవే కథ మిత స్త్యక్త్వా ప్రవాసం ప్ర
ఢీ ఢీక్ సాహస మానయో ర్విఘటనం కోవా విధిః కాఁ
ఇత్థం స్వప్న నివారిత ప్రియతమ
ప్రస్థానబుద్ధి తో
బుద్ధ్వా మూర్ఛతి కాకతీయనృపతే! త్వద్వైరీనారీజనః.
ఆక్ష మతాంతరానుసారేణ సర్వరససాధారణం వృత్తిద్వయమాహ—మః
అనయోః శ్రీ మిశేషత్కోమలేషతౌ ఢయోరతిప్రౌఢాతికోమలరసాను,
న విరోధాయేతి వ్యుకమేణ ప్రతిపాదయతి మృద్వర్థ ఇత్యాదినా. నడి
ఇత్యేతదధ్యాహృత్య వ్యాచట్టే శృంగారేతి కిం కర్హి దుష్టమిశ్యాశాం
మాహ -కృత్వితి. వివక్షే ఐజశే దండ మాహ - ప్ర
-ప్రతికూలేతి. రసాననుగ
ప్రాతికూల్యమ్,
వా
ఏతద్వైశరీత్యం మధ్యమారభట్యా మిత్యాహ-మధ్య మేతి.
మధ్యమ రైళికీ ముదాహరతి ఆసన్న ఇతి. క్యక్త్వా, మహోత్సవమితి
ఇతస్సర్వ సౌభాగ్యనిధే ర్ని వాసా దిత్యర్థం. కథం ప్రవాసం ప్రజేః? గర్హిత
భావః. 'విభాషా కథమి లిచ్చే'తి గర్హాయాంలిజ్. ధిరిగితి. 'నిత్యవిప్సయో' రిత్యా
ద్విరుక్తిః. కోవానిధిరితి, స త్వ మేవం సాహసిక ఇతి భావః. త్వదైరినా రీజనః.
వియోజితభర్తృక ఇతి శేషః ఆత్రేషతౌఢనందర్భేణ శంగారసంకీర్ణః కరుణ
ప్రతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r4wd1yst6jshl6y2zwe7dhovuborr9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227491</id>
    <revision>
      <id>583388</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మధ్యమారభటీ యథా..... కావ్య ప్రకరణమ్. మాంసకీక ససంకీర్ణాః వ్రసుద్రుధిరాపగాః, వసాకర్దమితా యుద్ధే భువో ఒంధ్ర సుభటైః కృతాః ఏనం రసాంత రేష్వ ప్యుదాహరణం ద్రష్టవ్యమ్. 55 వైదర్భ్యా దిర...'</comment>
      <origin>583388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4842" sha1="7q5mq8iipton10zg5h3dlgn1b0s6vqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మధ్యమారభటీ యథా.....
కావ్య ప్రకరణమ్.
మాంసకీక ససంకీర్ణాః వ్రసుద్రుధిరాపగాః,
వసాకర్దమితా యుద్ధే భువో ఒంధ్ర సుభటైః కృతాః
ఏనం రసాంత రేష్వ ప్యుదాహరణం ద్రష్టవ్యమ్.
55
వైదర్భ్యా దిరీతినాం శబ్దగుణా శ్రీ తానామర్థ విశేషని పేడితయా .
కేవలసందర్భ సౌకుమార్య ప్రౌఢత్వమా త్ర విషయత్వాత్కే శి క్యాదిభ్యో
భేదః సందర్భ స్యాతిమృదుత్వమసంయు క్త కోమలవర్ణబంధత్వమే, అతి
ప్రౌఢత్వం పరుష వర్ణ వికటబంధత్వమే. సంయు క్తమృదువ శేష్వషన్మృదు
త్వము. అవిక ఉపరుషవ్వ ద్వీషతౌఢత్వమ్.
ద
మధ్య మారభటీము దాహరతి మాం నీతి. ఆత్రేషన్మ ృదుసందర్భేణ బీభత్సః ప్రతి
ఆధ వైదర్భ్యాదీనాం మత భేదేన వృత్తి శబ్దవాచ్యత్వ
సామ్యాత్ కైశిక్యా ద్యనం
తరం తన్నిరూపణం చికీర్షుః ప్రథమం తాపత్తదంతర్భావం వరయతి — వైదర్భ్యా
దీతి. తత్స్వరూపమాహ- శబ్దగుణా శ్రీ తానామితి, మాధుర్యాది పరతంత్రాణా మిత్యర్థ?.
యద్యపీ సహృదయహృదయానా మాట్లాదకః శృంగారాదిధర్మో మాధుర్యం, చిత్తవిస్తార
రూపదీ ప్తిజనకో రౌద్రాదిధర్మ ఓజు, శుష్కేంధనానలవదమల జలపద్వా యథాయోగం
సహసా సహృదయహృదయ వ్యాపీ సర్వరసధర్మః ప్రసాదః, తథాపి తేషాం శబ్దగుణత్వ
మాత్మ ధర్మస్య శౌర్యాదరా శారధర్త్మత్వ మివౌపచారికమ్. తదు సంధ్వన్యాచార్యైః
'శబ్ధదర్శత్వం చైసా మన్యా శ్రీతల్వే ఒపి శరీరా శ్రీ తత్వ మిప శౌర్యాదీనా' మితి. తదా
శ్రీతత్వం చాసాం కావ్య ప్ర కాళే— మాధుర్యం వ్యంజకై ర్వర్డ్షైరుపనాగరి కేష్య తే, ఓజః
ప్రకాశకై స్తు పరుషా కోమలా పరైకి కేపించి దేశా వైదర్భీ ప్రముఖా
మతాః' ఇతి, ఫలితమాహ - అర్థవిశేషతి. మాధుర్యాది పర్యవసేత త్వేన శృంగారాది నిర
పేక్షత్వా దిశ్యర్థః. వైదర్భ్యాదీనాం రసా శ్రీ తమాధుర్యాది శబ్దధర్మ (కర)త్వం, కైశి
శ్యాదీనాం తు సాక్షా దేవ రసవ్యంజక (పరశ్వ మితి మహా న్భేద ఇతి భావః. లేదు క్తం
ధ్వన్యాచార్యై!—'శబ్దతత్త్వాశ్రయాః కాశ్చి దర్థతత్త్వాశ్రయాః పరః ' ఇతి. 'టవర్ల
వర్జితా స్స్పర్శా స్స్వస్వపర్గాంత్య శేఖరాజ, లఘు రేఫలకారౌ చ కోమలారి పరికీ ర్తి
తాః. రేఫేణ యస్య కసాపి యోగ ఆద్యతృతీయః, స్వోత్తరాభ్యాం తుల్యయోర్వా
పరుపొష్టగణ శ్శషా.' ఇతి కోమలవర్ణ
సం గ్రహః యద్వా - శబ్దః పదరచనాత్మ క8, తద్గు
డా
ప్రసాదాదయః, యదాహ వామనకి 'ఓజః ప్రభృతయో బంధగుణా' ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7q5mq8iipton10zg5h3dlgn1b0s6vqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227492</id>
    <revision>
      <id>583389</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 అథ రీతీనాం రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే అతి దర్భ్యా దిరీ తిస్వరూపనిరూపణమ్. ఇ స్వర ముదాహరణంచ *రిత ర్నామ గుణార్ధిష్ట పదసంఘటనా మతా. సా త్రివిధా, వైదర్భీగౌడీ పాంచాలీ చేతి బం...'</comment>
      <origin>583389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="b1lv6bxd00us95ky2zv1m9i00cr6cuc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;56
అథ రీతీనాం
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
అతి దర్భ్యా దిరీ
తిస్వరూపనిరూపణమ్. ఇ
స్వర ముదాహరణంచ
*రిత ర్నామ గుణార్ధిష్ట పదసంఘటనా మతా.
సా త్రివిధా, వైదర్భీగౌడీ పాంచాలీ చేతి
బంధ పారుష్యరహితా శబ్దకాఠిన్యవర్ణితా,
నాతిదీర్ఘ సమాసాచ వైదర్భి రీతి శిష్యతే.
యథా —
కాకతీయన రేంద్రస్య శ్రీర్తిచందనచర్చనమే,
దిగంగనా ఏతన్వంతి వతంసికృతతద్గుణాః.
యథావా--
వితరణగుణలీ లేతోషితాశేషలోకే
విభవతి నవనాథే శాశతీయాన్వయేందౌ,
అ
అధ రీతిసామాన్యలక్షణ సహకారీతి రితి. గుణాళ్లీమపదసంకుటనా మాధుర్యాది
ఐరతం త్ర శబ్దసందర్భ ఇత్యర్థః. యద్వా ఓజకి ప్రసాదాది విశిష్టపదరచ నేత్యర్థః.
విదర్భాది దేశీయవిదగ్ధ జరపరి గ్ర హేణ వైదర్భ్యాదిసంజ్ఞి కానా మేతాసాం విశేష
లక్షణాని విషయవ్యాప్త్యర్థం ప్రత్యేక ముదాహరణద్వయం చ క్ర మేశాహ బం ధేతి.
బంధపారుష్యం దుస్సంధికృతం శబ్దకాఠిన్యం పరుషపరారబ్ధం, సఖర్థన్య నశబ్దస్యాతి
దీర్ఘ సమాసే శ్యనేన ‘సుపు' పీతి సమాసః. ఏతే నా శ్రా సమాసా మధ్యమసమాసా చ విన
శ్రీ తేతి బోధవ్యమ్, తదుక్తం- 'అవృత్తి రధ్యవృత్తిర్వా మాధుర్య మట నారథేతి. అకి
ఉదాహరతి,—శాక తీయే త్యాది. వతంసకృతేత్యశ్రీ - 'వష్టి భాగురిరల్లోవ
మవావ్యో రుససర్గ యో'రితి వచనాడ కారలోపః,
అలా
వికరణేతి. విభవతి ప్రభా సతి, శ్రీ తిసురజనాః బ్రాహ్మణజనా సేహం సమూహ
ఇతి జనశబ్దాంతాత్ 'గ్రామజ' నేత్యాదినా తలత్యయం 'ఖండి కాదిధ్య' శ్చేత్యక్ర
సామూహికేషు తదంతవిధిర స్తీతి జ్ఞాపనాత్. ఆశోదాహరణద్వయే పి కోమలవల్లే
కల్పసమాసై ర్మృదుబంధేన చ కీర్త్యి దర్యాద్యుద్దీపనవి భావవ్యంగ్యశృంగార తాహ్లాద
కత్వలక్షణమాధుర్య ప్రతిపాదనా ద్వైదర్భీరీతి, ఆశ్ర యద్యః కీర్తిచందనచర్చన
మిత్యాదౌ శేఫసంయోగః, తోషితాశేషత్యాదౌ శకారషకాకా చేత్యేద మల్పశః
పరుషవర్ణాస్సంతి; తథావ న మాధుర్యభంగః. ఆత వివానందవర్థ నాచార్యైః - 'కషాద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b1lv6bxd00us95ky2zv1m9i00cr6cuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227493</id>
    <revision>
      <id>583390</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. సురతరుగణనాయాం కామధేను ప్రసంగే క్షితి సురజనతేయం వీతకౌతూహలా సీత్. యథా - యథా ప్రచండతరదోర్దండ ఖండితారాతిమండలః, 57 OF 30 బిభ క్యుర్వీధురాం గుర్వీం ప్రభవన్నంధ్ర భూప...'</comment>
      <origin>583390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3860" sha1="bz9gx6vg4ii2l7l7yq3zp60ci6qglog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
సురతరుగణనాయాం కామధేను ప్రసంగే
క్షితి సురజనతేయం వీతకౌతూహలా సీత్.
యథా -
యథా
ప్రచండతరదోర్దండ ఖండితారాతిమండలః,
57
OF
30
బిభ క్యుర్వీధురాం గుర్వీం ప్రభవన్నంధ్ర భూపతి:.
ఉద్యద్దోస్త్సంభ ఖడ్గత్రుటదరిమకుటాటోపసంజాత రాహు-
భ్రాంతి, భ్రశ్యత్పతంగాభయకరణచణ స్ఫారనాసీర రేణుః,
అంధ్ర భర్తు రాసీ దధికరణధురా భిన్న మత్తేభకుంభ
ప్రొద్యను. ఘతారా ప్ర కరపరివృతా స్స్వర్వధూవక్త్ర చంద్రాః.
* పాంచాలరీతి రైదర్భి గౌడీరీత్యు భయాత్మికా.
జేతుః కాకతివీరరుద్ర నృపతే చైత్రప్రయాణోర్థితే
రుద్రనృపతే
రేఫసం యోగష్ట వర్గ శ్చాపి భూయిసా, విరోధిన స్స్యుశృంగారే లేని వర్ణారసచ్యుతాని'
ఇశ్యత్ర భూయనే త్యుక్తం, ఏవముత్తరత్రా వ్యూహనీయమ్,
గౌడీయా మాహ—ఓజఇతి. ఆత్రేజళ్ళదేనసమాసభూయస్త్వముచ్యతే. శాంతి
శబ్దేన చోద్భటపదత్వం.
ఉదాహరతి —— ప్రచండేతి. ఉర్వీధురాం భూభారం. 'ఋక్పూరద్దూ' రిత్యాదినా
సమాసాంతో ఒత్ప్రత్యయః.
30
ఉద్యదితి, ఆశ్ర ఖర్గోత్కృత్త ప్రతిభటముకుటేషు స్వర్భాను భ్రాంత్యాకాం
దిశీకస్య భానో రభయకరణ చణత్వం నాసీరరేణోరు త్ప్రేష్యతే. తేనాస్య సూర్యాస్త
మయ ప్ర తీతిజనకం తన్మండలావరణం గమ్యతే. తతశ్చ వీరవరణోత్సుకతయా సమా
గతాప్సరోముఖానాం చంద్ర త్వేన దళితే కుంభయుగళోద్గళిక నక్తికానాం తారా
ల్వేన చరూపణాద్రణధురాయా రజనీశ్వం గమ్యతే. న చానేకనిశానాథకథనం
దోమోయ; వీరరుద్ర విక్ర మవిహ్వలీకృత చేతసాం కడ్వైరివీరాణాం తథాత్వేన ప్రతి తేః.
అగ్ర పరుషవర్ణ సందర్భేణ సమాసభూయ స్త్వేన చ రౌద్రరస గతదీపకత్వ లక్షణాజకి
ప్రతిపాదనా దౌడీయా.
పాంచాలీ మాహ-పొంచా లేతి,
ఉదాహరతి — జేతురితి, నభస్యంతరిక్షే. భూవిభ్రమం భూభావం, బిభ్రతిసతి,
కా మందాకినీ, విశంకటాభ్యాం విశాలాభ్యాం తటీఖ్యాం దీర్ఘాసతీ మర్త్యనదీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bz9gx6vg4ii2l7l7yq3zp60ci6qglog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227494</id>
    <revision>
      <id>583391</id>
      <timestamp>2026-10-06T08:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే క్షోణీ రేణుభ రే నభస్యతి భృశం భూవిభ్రమం బిభ్రతి, జాతామర్త్యనదీవిశంకటతటిదీర్ఘా వియదీర్ఘ కా గాఢం గూఢతమా చ గౌతమనదీ పాతాళగంగాయతే. యథా చ—స్థానే త...'</comment>
      <origin>583391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="lbapxjtfqzy9m0cdu3v81pxiivreut4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
క్షోణీ రేణుభ రే నభస్యతి భృశం భూవిభ్రమం బిభ్రతి,
జాతామర్త్యనదీవిశంకటతటిదీర్ఘా వియదీర్ఘ కా
గాఢం గూఢతమా చ గౌతమనదీ పాతాళగంగాయతే.
యథా చ—స్థానే తచ్చలమర్తిగండనృపతే! త్వత భోగి ద్విష-
త్ప్రడైర్యత్పరితోష మేతి సతతం కిం త్వత్వత్యద్భుతం!
పీతేన ప్రతిపక్ష పార్థివయశఃకీ, రేణ గౌరత్విషం
39
య త్సంవర్ధయతి త్రిలోకభరితాం త్వత్కీర్తిలక్ష్మీసుధామ్. 33
అతి శన్యూ నిరూపణమ్. క
అథ శయ్యా —
*యా పదానాం పరాఒన్యోన్యమైత్రీ శయ్యేతి కథ్యతే,
చాతుః కాకతివంశమండనమణేర్ని స్సీమని శ్రాణన
శ్లాఘాలంఘిత కల్ప పాదుగుణ। ధేరగా భొజనః,
బిభ్ర చ్ఛారద కౌముదీపరిమళం సామంత సీమంతినీ-
గండాభోగనిరూఢపాండిమధురం ధత్తే యశః ప్రాయశః. 38-
భాగీరథీ జాతా. తథా గూఢతమా రజోమయభూమే రధోపర్తమానా గౌతమనదీ,
పాతాళగంగాయ తే భోగవతీ భవతీత్యహో! మహదద్భుతమితి భావః.
3
స్థాన ఇతి. సర్పాణాం వాతాహారత్వాకరగస్య ద్విషత్ప్రణపరిపుష్టత్వం
నాద్భుతమితి భావః. తర్హి కిమద్భుతమిత్యాకాంఔయా మేతదిత్యాహం పీలే నేతి.
'వయఃసానం భుజంగానాం కేవలం విషవృద్ధయ' ఇతిలోక ప్రసిద్ధం. ఆర్ద్ర పునరధికతర
సుధావృద్ధయ ఇతి మహదద్భుత మితి భావః. త్రిలోకభరితామితి. త్ర్యవయవో లోక
స్త్రీ లోకః శాక పార్థి వాదిత్వా న్మధ్యమపదలోపీ సమాసో న ద్విగు రితి ప్రతిపాదితం
త్రిలోకజననీ మిత్యశ్రీ ప్రథమల్లో కే. అక్రోదాహరణద్వయే పూర్వోక్తరీతి సాంక ర్యే
ణాద్భుతరస ప్రతిపాదనా శ్పాంచాలి.
33
ఆధ రీతయ శ్చేయతీ త్యత్ర దశబ్దనముచ్చికయో శయ్యాసాకయోర్మధ్యే
శబ్దధర్మత్వసాహ్య శ్రీశ్యనంకరం శయ్యా మాహా యాపదానామితి, పరాఉత్కృష్ణా,
అన్యోన్యన్య మైత్రీ, వినిమయా సహిష్ణుశ్వమిక్యర్థః. అత వివాస్యా రీతిభ్యో భేద ఇతి
భావ
ఉదాహరతి - దాత రితి.
గతార్థ మేఠత్,
3 శ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbapxjtfqzy9m0cdu3v81pxiivreut4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227495</id>
    <revision>
      <id>583394</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. అత్ర పద వినిమయాసహిష్ణుత్వాద్బంధస్య పదాసుగుణ్య రూపా శయ్యా. అథ ద్రాదిపాకా: - అఅ ద్రాక్షాది పాక నిరూపణమ్. విజ *అర్థగంభీరిమా సాకః సద్విధా హృదయంగమః, ద్రాపాకో నాళ...'</comment>
      <origin>583394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="p11z0oe9200yvs6ox643ohtk4n1bc9f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
అత్ర పద వినిమయాసహిష్ణుత్వాద్బంధస్య పదాసుగుణ్య రూపా
శయ్యా.
అథ ద్రాదిపాకా: -
అఅ ద్రాక్షాది పాక నిరూపణమ్. విజ
*అర్థగంభీరిమా సాకః సద్విధా హృదయంగమః,
ద్రాపాకో నాళికేరపాకశ్చ ప్రస్ఫుటాంతరౌ,
యథాక్రమం స్వరూపము దాహరణం
ఉద్రాపాకస్స కథితో బహిరంతస్స్ఫుర ద్ర సః,
యథా ---
స్మరనే రాన్మందస్మితమధుర
సౌరభ్యసుభ గా
న్మనా డాజాడ్యాక్ ప్రణయరసక
ల్లోలభరితా,
లక్ష్య లక్షణం యోజయతి—అత్రేతి.
59
3%
పరిశీమోత్పాకమాహ———అర్ధేతి. అర్థస్య శృంగారా డేర్గంభీరిమా అస్వాద్య
మానతావి శేష ఇతి షష్ఠీ సమాసః 'పూరణగుణిత్యాదినా నిషేధస్తు “తదశివ్యం సంక్షో
ప్రమాణత్వా, త్తద్యశ్న గౌరవం ప్రసజ్యే తేత్యాది పాణిని దశబరస్వామి. ప్రముఖమహా
పురుష ప్రయోగ దర్శనాదనిత్య&quot; ఇతి పదమంజరీ కారు.
B
ద్రాక్షాపాకముదాహరతి—స్మరేతి. విషయమాత్రవిశ్రాంతి విరహిణో విశృం
ఖలవృత్తిత్వమదనుంథరశ్వాది
గుణశీలాః స్మేరాః తదుక్తం భావప్రకాశ 'ఆపరిచ్ఛిన్న
విషయం మదమంథరమీలితం. స్ఫురదూవక్ష్మతారం యత్సేరమితి కథ్యతే'
ఇతి. నే చ స్మర
ప్రధానాః స్మర రాశి మందస్మితా హాసగర్భాః సంభోగౌత్సుక్యసూ
చకాః మధురాః సంతావహర్యా సౌరభ్యేణ వద్మైనీజా లేరస్యాః స్మితనిమిత్తేన సుభ
గాశ్చ యే కథోక్తా'', 'కటాపై రానగర్భైస్తు సంభోగౌత్సుక్యభావనాత్. శీతలీ
యతే శాపో యేన తన్మధురం స్మృత' మితి చోక్తేకి నాయికాయా! ప్రౌఢత్వా
న్మనాగల్పం క్రీడా జాడ్యం యేషాం తే కథోక్తాః, ఆత ఏవ స్వానుకూల్యప్రణా
శకాః. కదు క్తం—'సప్రీడాలో క నేనైవ స్వానుకూల్య ప్రకాశన' మితి. 'చిస్రంభే వర
మాం కార్డ్ల్లో మారూఢదర్శశాదిభిః, యేనాంతరంగం ద్రవతి స స్నేహ ఇతి కథ్యత'
ఇత్యుక్తలక్షణః స్నేహ! ప్రణయశదేన వినక్షికః. స వివ రసో ద్రవద్రవ్యం తస్యాజం
తరంగ వారిధివా స్తవ్యస్యకల్లో లైర హోరి భి ర్భరితాః. ప్రేమదాయిన ఇక్యర్థః 'ద్రవీభూ
శం మనో యత్ర దర్శనే ప్రేమదాయి తదితి లక్షణాల్. కృతానేకస్కంధాః, ప్రియ
9&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p11z0oe9200yvs6ox643ohtk4n1bc9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227496</id>
    <revision>
      <id>583395</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, కృతానేకస్కం ధాన్మనసిజసహస్రాణి సృజతః కటా న్వామాక్షీ కిరతి పరితో రుద్రనృపతిమ్. *స నారికేళ పాకస్సా దంతర్గూఢరసోదయః. యథా - 3 లీలావి భ్ర మ పూర్వరంగ...'</comment>
      <origin>583395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4176" sha1="dko9grorxswwq62j6sohjixhrlpm9ym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;60
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
కృతానేకస్కం ధాన్మనసిజసహస్రాణి సృజతః
కటా న్వామాక్షీ కిరతి పరితో రుద్రనృపతిమ్.
*స నారికేళ పాకస్సా దంతర్గూఢరసోదయః.
యథా -
3
లీలావి భ్ర మ పూర్వరంగ ముదితం తారుణ్య మేత్య త్రపా
నేపథ్యంతరబింబితస్మరకళాలాస్య
ప్రపంచ శ్రియః,
సఖ్యః పశ్యత కాకతీయనృపతా భావానుబంధోజ్జ్వలః
కోఒ. వ్యస్యా స్తరళభ్రువో విజయతే శృంగార నాట్య క్రమః. 3
అత్ర న ద్రాగర్థప్రతీతిః
ఏవం వస్త్వలం కార ప్రతీ తావపి ద్రష్టవ్యష్
పాకాంతరాణి మధుకీ రాదీని యథాసంభవమూహ్యాని.
-అ9 కావ్యని శేషనిరూపణమ్, 6జ
అథ శావ్యని శేషా.
సృష్టి ప్రతిమాతే సత్సుత్యధరణ చ యథాగ్రమనసార ప్రసారాఖ్యామంగీకృత
రంగ భంగికా ఇత్యర్థః, ఆక ఏవైతే సోత్సుకా స్తరంగితా ళ్చ. తదు కం—'సోత్సుకఁ
తద్యదాలోక్య భూయో భూయో వలోకనం, కల్లోల ఇన యః కాంతినిచ్ఛేదస్త
రంగిక' మితి. మనసిజసహస్రాణి సృజతః నిరక్తస్యావతిభావళి. 'యద్దర్శనే విధత్తోజెన్
మధ్య త్యేతత్స మన్మధ మితి లక్షణాదేలే సమన్మథా ఉద్యంతే. వినం విధాన్కటా
షాక్, వామాషీ మనోహరనయనా, రుద్రనృవతిం పరిశః సర్వతః కిరతి. 'అభితః
ఇత్యాదినా ద్వితీయా. కటాక్షలక్షణం తు సంగీతరత్నాక 'యద్ధతాగత
విశ్రాంతి వైచిత్ర్యేణ వివర్తనం, తారకాయాః కళాభిజ్ఞా స్తం కటాక్షం ప్రచక్షతే'
ఇతి. ఆతైవం సమర్ధ సహిష్ణళ్ళృంగారస్య పాఠసమయే ప్యా స్వాద్యమానత్వాదంకర్భ
హిశ్చ స్ఫురణం ద్రష్టవ్యమ్,
నారి కేళ పాకము దాహరతి — లీలేతి. విస్తరేణ వ్యాఖ్యాత మేతన్నాయి
ప్రకరణే మధ్య మోదాహరణ
ప్రస్తావే.
3x.
32
లయ్యే లక్షణం యోజయతి ఆశ్రీతి, ఏవం వ్యాఖ్యానసా పేక్షత్వాన్ని ద్రుత
మర్థ ప్రతీతి అత్యర్థం, ద్రాక్షాపాక
నారికేళపాఠావర్ధ వ్య ద్రుతవిలంబిక ప్రతీత్యోః పరాం
కోటి మారూఢా, అత స్తదంతరాళపర్తినా మధ్యమప్రతీకార సేక విథత్వా తదనుసారేణ
కదళీరసాలాది పాకాన్స్వయ మూహ్యా ఇత్యాహ వివ మితి.
ఇర్ధం కావ్యసామగ్రీం నిరూప్య కద్భేదా నిరూప్యంతే ఆనేత్యాదినా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dko9grorxswwq62j6sohjixhrlpm9ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227497</id>
    <revision>
      <id>583396</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శావ్య ప్రకరణమ్. 61 వ్యంగ్యస్య ప్రా ధాన్యా ప్రా ధాన్యాభ్యామస్ఫుట త్వేన చత్రివిధం కా. వ్యం. వ్యంగ్యస్య ప్రాధాన్యే ఉత్తమం కావ్యం ధ్వని రితి వ్యపదిశ్యతే. అప్రాధాన్యే మధ్యమం గు...'</comment>
      <origin>583396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="rf21xr682lknsm86qsqavowrqdvlszp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శావ్య ప్రకరణమ్.
61
వ్యంగ్యస్య ప్రా ధాన్యా ప్రా ధాన్యాభ్యామస్ఫుట త్వేన చత్రివిధం కా.
వ్యం. వ్యంగ్యస్య ప్రాధాన్యే ఉత్తమం కావ్యం ధ్వని రితి వ్యపదిశ్యతే.
అప్రాధాన్యే మధ్యమం గుణీభూతప్యంగ్యమితి గీయతే. వ్యంగ్యస్యా
స్ఫుట త్వే ఒధమం కావ్యం చిత్ర మితి గీయతే.
ధ్వని వ్యథా—
స్వామి! న్గోత్రమహీధరా ని మధునా నీచై ర్విధల్సే కుతో!
గాథానంబునిధీన్కరోషి ? కురుషే కం దికృతీనల్ప కా?
ఇత్థం పార్శ్వచరానులాప మఖిలం వ్యక్కృత్య ధరైషిణా
సృష్టః పద్మభువా గుణైక వసతి శ్రీ వీరరుద్రో నృపః.
35°
అత్ర ప్రతాపరుద్రస్య కులశై లాతిశాయినమున్న తత్వ మతిసముద్ర
గాంభీర్యం లోకపాలాధిక మైశ్వర్యం చ ధ్వన్యతే. తథా కులశైల
పయోనిధిలోక పాలని ర్మాణసంరంభౌతిశాయి సర్వవిలక్షణం కాకతీయ
నిర్మాణవైభవ మితి చ వ్యజ్యతే.
-
తేషాం సామాన్యతస్స్వరూపనిరూపణ పూర్వకం విభాగమాహ వ్యంగ్య
స్యేతి, ప్రాధాన్యాదినిమి త్తపశా దుత్తమాది కావ్యానాం ధ్వన్యాది సంజ్ఞా ప్రవృత్తి రిత్యా
హ—వంగ్యస్య ప్రాధాన్య ఇత్యాదినా, యథా లోకే కన్య చి ద్వస్తున స్పంజ్ఞానార్థం
ప్రదీపాదా వివ వ్యంగ్యార్థ మైన వాచ్యవాచక పై చిత్ర్యాదౌ మహాకవి ప్రవృత్తే ర్వ్యం
గ్యస్య మధ్యే విశ్రాంతివిర
హేణ స్వపర్యంతం సహృదయహృదయాకర్షణా చ్చ తస్య
ప్రాధాన్య మిత్యనుసం ధేయం. తద్విరుద్ధ మప్రాధాన్యమ్. తచ్చ వ్యంగ్యన్య చారు త్వా
సకర్తోపాధికృతం న స్వాభావికమితి గుణీభూతవ్యంగ్య మిత్యత్ర చ్వి ప్రత్యయేన
సూచ్యతే. ఆఢమకావ్యస్యాస్ఫుటవ్యంగ్య
త్వేన సరస్వత్కేవలవాచ్య వాచక వైచి
శ్రీశ్రయత్వే నా లేఖ్య ప్రఖ్యత్వా చ్ఛిత్ర శబ్దవాచ్యత్వం, తచ్చ శబ్దార్థాలు కారయో
ర్వ్యాససమాసాభ్యాం నిబంధనే శబ్దచిత్ర మర్థ చిత్ర ముభయచిత్రం చేతిత్రే ధావిభిద్యతే.
తత్ర ధ్వని ముదాహరతి స్వామిన్నితి, ఆల్పకానక్యల్ఫాన్, అనులాపం
ముహుర్భాషా, మసకృత్కర్జన మితి యావత్, ధర్షషిణాన తు కులాచాలాద్యుప మై
షేణా, గుణైక వసతికి నపున రచలాదిపదే కైకగుణాధారః.
Bo
ఆ క్రౌన్న త్యాదివ్యంగ్యస్యా గూఢత్వాద్యవకర్ష నిమిత్తాభావాత్ప్రధాన్యేనో త్తమ
కావ్యత్వ మేనే త్యభిప్రాయే బాహ—అత్రేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf21xr682lknsm86qsqavowrqdvlszp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227498</id>
    <revision>
      <id>583397</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే గుణీభూతవ్యంగ్యం యథా.— ప్రత్యగ్ర ప్రసరత్ప్రతాపభ వ వ్యాప్తఖలా శాంత రే విశ్వ త్రాతరి వీరరుద్ర నృపతౌ సింహాసనాధ్యాసిని, ఆస్థానం సముపాగతై ర్నృప...'</comment>
      <origin>583397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="r3laxjurcawybn168qdw27vi7bo2i7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
గుణీభూతవ్యంగ్యం యథా.—
ప్రత్యగ్ర ప్రసరత్ప్రతాపభ వ వ్యాప్తఖలా శాంత రే
విశ్వ త్రాతరి వీరరుద్ర నృపతౌ సింహాసనాధ్యాసిని,
ఆస్థానం సముపాగతై ర్నృపవరైస్తాస్త్రాస్తథా దర్శితా
శ్చేష్టా యాభి రుష్య కాకతివిభో దృష్టిః కృపార్టీ కృతా.
అత్ర ప్రాప్తాభిషేక మహోత్స సస్య ప్రతాముద్ర దేవమహారాజసాళ్
గ్రే శరణార్థినాం పార్థివానాం తథావిధ కార్పణ్యో క్తిపునఃపునఃప్రణా
మాదికం వ్యంగ్యం తాస్తా శ్చేష్టా దర్శితా ఇతి వాచ్యా దనతిశాయీతీ
గుణీభూతవ్యంగ్యతా.
చిత్రం త్రివిధం. శబ్దచిత్రమర్థచిత్ర ముభయచిత్రం చేతి తత్ర
శబ్దచిత్రం యథా.
క్షోణీరతణదక్షిణాః క్షతజగజ్జో భా ద్దురీక్ష్య క్ర మాః
ముద్ర క్ష త్రియపు శిక్షణవిధౌ ప్రోక్షి స్తకాజేయకాః,
ఉద్గామోద్యమనస్య రుద్రనృపతి కోర్దండ యోశ్చండ యో
రక్షదుర్జనగర్వసర్వతభిదా దంభోళయః కేశయః.
४०
గుణీభూతవ్యంగ్యముదాహరతి - ప్రత్యశ్రేతి. ఆశ్ర కార్పణ్యనద నాది చెట్టు
విశేషరూపవ్యంగ్యస్య యాభిరము ష్యేత్యాది వాళ్యే నో ప్రాయత్వా దగూఢల్వేన న
చారు త్వాతిశయ ఇత్యాహ వాచ్యాదనతీశాయితి.
శబ్దచిత్ర ముదాహరతి—కోణితి. దురీప్యక్రమాః, అభ్యాసజనితలాము వాతశ
యేన దురపబోధాయుధ ప్రయోగ పరిసాటీకాః, క్షుద్ర క్షత్రియపురాజపార్శ్వలలం,
కాజేయకః ఖడ్గః, కులకుషీత్యాదినా రైషిశోధక ప్రత్యయని. యజ్ఞతత్సూత్రం
భాష్యకారో న దుమృషే కదా 'దృతికుషీ' త్యాదినా ఢాఖ్. స్వార్థికః కప్రత్యయః,
ఆత్ర దోర్దండ శ్రీ డానామశనిశ్వరూపణం గర్వాణాం సర్వతత్వరూపణే హేతుః.
అతః పరంపరికం రూపకం. శస్తిక్ సత్యసి కవే ర్వృత్త్యను
ప్రాన నివాభినివేశాచ్ఛన్ది
చిత్రవ్యైవ ప్రాధాన్య మర్థచిత్రవ్యతు గుణభావ నీవేతి నోభయచిత్రత్వమస్యేతి
४०&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3laxjurcawybn168qdw27vi7bo2i7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227499</id>
    <revision>
      <id>583398</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థచిత్రం యథా.-- కావ్య ప్రకరణమ్ 1 ఖగే జూజ్ఞనిజుంభిఏ రివుమహీణాహంజళిం బింబిలం పేకంతో జలళచ్ఛివాసకమళం మణ్ణంతి విణ్ణాణిణో, మణ్ణి వీరపఆవశుద్ధవిహుణో జసు ఘేత్తుం ఉణో సిర్డీఏ రి...'</comment>
      <origin>583398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4144" sha1="f6cnlxxrl3cmpbmz9yoo04s8a8x5e3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థచిత్రం యథా.--
కావ్య ప్రకరణమ్
1 ఖగే జూజ్ఞనిజుంభిఏ రివుమహీణాహంజళిం బింబిలం
పేకంతో జలళచ్ఛివాసకమళం మణ్ణంతి విణ్ణాణిణో,
మణ్ణి వీరపఆవశుద్ధవిహుణో జసు ఘేత్తుం ఉణో
సిర్డీఏ రిపుజీవిఆ విణో జత్తస్స పీఠంబులమ్,
ఉభయచిత్రం యథా----
రణ
విద్యాసముద్రే భువనైకభద్ర ప్రతాపరుద్రే జితవైరిభద్రే,
రణావి నిద్రే ధృతశౌర్యముద్రే కాంతేన పృథ్వీ రమతే గుణార్దే.
త్రానుప్రాసోపమాభ్యాం చిత్రతా.
అథ ధ్వనివి శేష నిరూపణమ్,
అథ ధ్వనిని శేషా నిరూప్యన్తో అత్ర ధ్వనే ర్లక్షణాభిధామూలత్వే
† ఖడే యుద్ధవిజృంభితే రిపుమహీనాథాంజలిం బింబితం
ప్రేక్షంతో జయలక్ష్మీ వానకమలం మన్యంతే విజ్ఞానినః,
మన్యే వీర ప్రతాపరుద్ర విభో ర్జన్యేషు గృహీతం పురః
సృహ్యై రిపుజీవితాని విధే ర్యాకప్య పీతాంబుజమ్.'
ఆర్థచిత్ర ముదాహరతి ——ఖడ్గ ఇతి జన్యేషు యుద్ధేషు యాతస్యచ్ఛతిః (వర్త
స్సేతి పాత్రే ప్రాప్తన్యేతి ఛాయా] శచ్చివా సేక్యశ్రీ లక్ష్మీశబ్దస్య 'జన మిధ స్స'
ఇతి పాక్షికో హ్రస్వః, `ఘేత్తుం ఉణో ఇక్యత 'తుమున్తవ్యక్త్వాను గ్రహే' రితి
తుముసశ్యయే గ్రహే మేరాజేశ్ ఘేత్తు మితి సిద్ధమ్. తస్యోత్తరపడే సంధ్యభావం
'పదయోస్సంధి' 'స్వతి వికల్పితత్వాత్. వీరప ఆవే త్యత్ర 'వా సమాస’ఇతి సమా సే;
వికల్సా ద్విత్వాభావః. జ త్త స్సేతి వర్తమానాపదేశేన పరాను వైరి ప్రాణసంగ్రహణ
లంపటన్య కమలభువః కమలో పవేశ నావకాశాభావః ప్రతీయతే ఆశ్ర, ప్రతాపరుద్ర
ఖడ్గ ప్రతిబింబితే శిపునృపాంజలౌ జయలక్ష్మీవాసకమలశ్వ మారోవ్య తదహహ్నవే నార్ధ
సిద్ధేన బ్రహ్మాననక నులత్వ ప్రతిపాదనాదవహ్న నాలంకారః, ఆకైన కవేరభిని వేశాడ
స్యార్థచిత్ర త్వమ్, వృత్త్యనుప్రాసేతు గుణభావని వేతి నాత్రా ప్యుభయ చిత్రత్వ మితి
భావః.
ఉధయచిత్ర ముదాహరతి విద్యేతి.
ఆ శోభయత్ర కవే రభినివేశా దుభయచిత్రత్వ మిత్యభిప్రాయేణాహ---ఆత్రేతి
యద్య ప్యేకతా చీనాలంకారకారై ర్నో దాహృతం. తథాష్యనంతర ప్రాధాన్యే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6cnlxxrl3cmpbmz9yoo04s8a8x5e3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227500</id>
    <revision>
      <id>583399</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, నావివశ్రీ త నాచ్య వినండి. తాన్య పర వాచ్యాఖ్యా ప్రథమం జ్వా భేదా అవిత వాచ్య స్వార్థాంతరసం శ్ర మితాత్యంత తిరస్కృత వాచ్య తయా ద్వివిధస్య వాశ్యప...'</comment>
      <origin>583399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="dp41dght5mamy8okv7iirt0d4wjxxr1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;64
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
నావివశ్రీ త నాచ్య వినండి. తాన్య పర వాచ్యాఖ్యా ప్రథమం జ్వా భేదా
అవిత వాచ్య స్వార్థాంతరసం శ్ర మితాత్యంత తిరస్కృత వాచ్య తయా
ద్వివిధస్య వాశ్యపగతత్వన ద్వైవిధ్యే చాతుర్విధ్యమ్ వివశ్రీ తాన్య పర
వాచ్యస్య సంలక్ష్య క్రమవ్యంగ్యాసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యతయా ద్వా
భేదా. సంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యే శబ్దశక్తిమూలే వస్వలంకార రూప
నేతర భేదద్వయపదుభయ ప్రాధాన్యే నాస్యావీ నుపచత్వాదవిరోధః. కింద 'పాదాంబు
జం భవతు వో విజయాయ మంజుమంజీరశింజిత మనోహర మంచి కాయా ఇత్యతో
సమాను ప్రాసయోరనోన్యనిరపేక్ష ల్వేన సము ప్రధానభావయోస్సంసృష్టి
ర్వాణైః పూర్వైరేవోభయచిత్ర మవ్యంగీకృత మితి విజ్ఞేయం. న న్వేష దాహర
ణేషు యథాయోగం విభావాను భావవి శేష కథ నేన వీరశృంగారయోః పర్యవసానా
త్కధ మధమశ్వమ్?, సత్యం; శబ్దార్థా లంకారయో రేవ కవివివక్షా విషయత్వాన్విద్య
మాస్కోపీ రసో దివాచం ద్ర ప్రకాశవన్న ప్రతీయతే. తదుక్తం శాన్యాలోకే —
'రసభా' వాదివిషయ విషషావిరహే సతి, అలం కారనిబంధోయస్స చిత్ర విష యోమత '
ఇతి.
మంగీకు
هلا
నీవు త్రివిధ మది కావ్యం సామాన్యతో నిరూప్య త త్రోస్త్రోత్తమకావ్యం ప్రపంచ
యితుం ప్రతిగానీ లే—ఆధేతి. విభజతే ఆ త్రేతి. ఆవిపక్షితం వ్యంగ్యేన స్వర్భా
విఠం వాచ్యం యత్ర స్కోనివశ్రీక వాచ్యః. ఆన్యపరం వ్యంగ్యవరం రాజతాత్ప
ర్యేణ రాజపురుష, సేవనపద్వ్యంగ్యపర త్వేనైన వివక్షితం వివక్షి తాన్యకరం తథా
భూతం వాచ్యం యత్ర స వివక్షి శాన్య పరవాచ్యః. తత్ర లక్షణామూలం చతుర్థీ విభ
జలే. అవినవీ, కేతి. ఈ శ్రార్థాంతర సంక్రమితవాచ్యే వాచ్యస్యోపపద్యమాన ల్వేఒపీ
తావతాఒనువయోగా దజహల్లక్షణామూలశ్వమ్, అత్యంతతిరస్కృత వాచ్య వాచ్యస్యా
నుపకున్న త్వాజ్జనాల్లక్షణామూలత్వమితి వివేకః సంక్రమితి ణిచా వ్యంజనసహకారి
వర్ణ స్యాయం ప్రభావ ఇతి సూచ్యతే. అభిధామూలం విభజలేనివల్ తేతి సంలక్ష్యః
స్ఫుటనం వేద్యః క్రమో వ్యంగ్యవ్యంజక యోర్వత్ర స నంతయ్య క్ర మవ్యంగ్యః . యత్ర
వ్యంజకన్య విభావాదే ర్వ్యంగ్యస్య చ రసాదే స్సన్నవి క్రమో నిశితసూచ్యా శత
ప త్ర ప త్ర శత వేధవ దాశుభావిత్వా న్ని లక్ష్యతే సోఒ సంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యః. ఈ శ్రాద్య
స్య శబ్దార్థో భయశ క్తిమూల ల్వేన త్రైవిధ్యం సిద్ధవత్కృత్యాద్యం చతుర్థా విభజతే
సంలశేష్యతి. జూతిగుణాదిరూపో ఒర్థో వస్తు, తదేవ విచ్ఛిత్తివి శేషయు శ్రమలం 'కారః
ద్వితీయష్షం ట్రింశత కారఇత్యాహం అర్థశ క్తిమూల ఇత్యాదినా. ఆర్థస్య మూలభూ
4&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dp41dght5mamy8okv7iirt0d4wjxxr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227501</id>
    <revision>
      <id>583400</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 65 తయా ద్వైవిధ్యే వాక్యపదగతత్వేన చాతుర్విధ్యమ్. అర్థశ క్తిమూలే సంలక్ష్య క్ర మవ్యం గ్యే ఆర్థస్య స్వతస్సంభవిత్వాన కవిప్రౌథో క్తిసిద్ధ త్వేన కనినిబద్ధో క్తి...'</comment>
      <origin>583400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5367" sha1="3cx81rvj4mw15et29jor904lpyegemk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య
ప్రకరణమ్.
65
తయా ద్వైవిధ్యే వాక్యపదగతత్వేన చాతుర్విధ్యమ్. అర్థశ క్తిమూలే
సంలక్ష్య క్ర మవ్యం గ్యే ఆర్థస్య స్వతస్సంభవిత్వాన కవిప్రౌథో క్తిసిద్ధ
త్వేన కనినిబద్ధో క్తిసిద్ధ త్వేన చ క్రైవిధ్యమ్. త్రివిధస్య నస్త్వలంకా
రరూపతీయా ద్వైవిధ్యే షడ్విధత్వమ్. షడ్విధస్యాపి వ్యంగ్యవ్యంజ
కతయా ద్వైవిధ్యే ద్వాదశ విధత్వం. ద్వాదశ విధ స్యాపి ప్రబంధగత
త్వేన వాక్యగత ర్వేన పదగతత్వేన చ త్రైవిధ్యే షత్త్రింశత్య్రకా
రోఒర్థశ
_క్తిమూలోఒనురణనధ్వనిః. ఉభయశ
క్తిమూలో వాక్యగతత్వే
నైకవిధఏవ. ఏవం సంలక్ష్య క్ర మన్యంగ్యధ్వనే రేకచత్వారింశ ద్భేదాః.
తన్య వ్యంజక స్యే వ్యర్థ ః. యోన కేవలం సాహిత్యమాత్ర సిద్ధః కింతు లోకే ఒబ్యాచి
త్యేన సంభావ్యతే స స్వతస్సంభవీ. యః పునరసన్నపి లోకే కవినా ప్రతిభామా
శ్రేణ సంభావ్య సంపాద్యతే స కవి ప్రౌథో క్తిసిద్ధః. కవినిబద్ధవక్తృ ప్రౌఢా క్తిసిద్ధస్తు కవి
నిబద్ధోక్తిసిద్ధ ఇతి త్రయాణాం వివేక!. నడ్విన స్యేతి వ్యంజక స్యేతి భావః. వ్యంగ్యవ్యంజ
కతయేతి. వ్యంగ్యయోః వస్త్యలంకారరూపయోని, వ్యంజకతయేక్యర్థః తథా చోక్తం
కావ్య ప్రకాశే-'అర్థశ ద్యుద్భవో వ్యర్థీవ్యంజక స్సంభవీ స్వతః, ప్రాణోక్తిమాత్రా
త్సిద్ధి నాకవేస్తేనోదితన్య వా. వస్తువాలంకృతిర్వేతి షడ్భేదోఒ సౌ వ్యవక్తియత్,
వస్త్వలంకార మథవా తేనాయం ద్వాదశాత్మక' ఇతి. 'హేమచంద్రస్తు ప్రౌ క్తి
మంకరేణ స్వశన్సీద్ధస్యా వ్యకించిత్కరత్వా శత్సిద్ధత్వమేవ సర్వత్రేతి స్వతస్సంభవి
త్వాది భేద త్రయం నాంగీచకార, అనురణనేతి. ఘంటా దేశి ప్రథమస్వనానంకరభావీ
స్నిగ్ధస్స్వనోఒనురణనం; తత్సాదృశ్యా క్సంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్య స్త్రీ విధి ఒష్యనురణ సధ్వ
నిరుచ్యతే. కత్ర 'విచ్ఛిత్తిశోభి నైకేన భూషణేనేవ భామినీ, పదజ్యోత్యేన సుకవే
ర్ధ్వనినా భాతి భారతీ'తి ధ్వన్యాచార్యవచనా తృదగ తేష్వపి రమ్యత్వమ స్త్రీతి వేది
తవ్యం. తృతీయమాహ—-ఉభయశక్తీతి. ఏకవిధ వివేతి, ప్రకారవై చిత్రకల్పనస్య
దుశ్శకత్వా దితి భావః, అనురణసధ్వని భేదాకా శ్రీణీకృత్యాహ ఏపమితి. ఏకళ్చ
చత్వారింశచ్చ ఏకచత్వారింశదితీ ద్వంద్వః 'సర్వోద్వందో విభాషయైక వద్భవతీ'
త్యేకవద్భావ', 'లింగ మళిష్యం లోకాశ్రయత్వా లింగ స్యే'తి భాష్యకారవదనాజ్ఞన
పదాదిశబ్దప న్నపుంసకత్వాభావః, నాపి భేద్యలింగత్వం వింశత్యాదీనాం సవత్యంతా
నామమరకో—'తానుచానవతే స్త్రీయ ఇతి నియమేన స్త్రీ లింగతాభిభా
వాల్. యద్వా వీరోత్తరా చత్వారింశ దితి మధ్యమపదలోపీ సమాసః. ఏవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cx81rvj4mw15et29jor904lpyegemk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227502</id>
    <revision>
      <id>583401</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, అసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః ప్రబంధ వాక్యపదపదైక దేశరచ నావర్ణగత త్వేన షడ్విధః, ఏనం వివక్షి తాన్య పర వాచ్యధ్వనే సప్త చత్వారింశ ద్భ...'</comment>
      <origin>583401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="5oehzwwm6a2u95sloqd6hxdphu3dve9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
అసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః ప్రబంధ వాక్యపదపదైక దేశరచ
నావర్ణగత త్వేన షడ్విధః, ఏనం వివక్షి తాన్య పర వాచ్యధ్వనే సప్త
చత్వారింశ ద్భేదాః. ఆవివక్షిత వాచ్య
భేదై శ్చతుర్భి స్సహ ధ్వనే ప్రథ
మం శుద్ధా ఏకపంచాశద్భేదా: తేషాం ప్రత్యేకమే కైకన్యైకై కేస
సంబంఛే ప్రథమ భేదనై ్యకపంచాశద్భేదాః, ద్వితీయస్య పంచాశద్భేదా
తృతీయసై ్యకోనసంచాశద్భేదాః అనేన క్రమేణో త్తరోత్తరస్యై
కైక భేదపరిత్యాగే షడ్వింశత్యుత్తరళతత్రయాధిక సహస్ర [౧3౨౬]
సంఖ్యాకా మిత్రభేదాః. అవినశ్రీత వాచ్యస్య వివక్షి తాన్య పర వాచ్య
సంబంధే &quot;యో భేదస్తస్మిన్నే వాంతర్భూతో వినశ్రీ శాస్యపర వాచ్య
స్యావివక్షిత వాచ్య సంబం ధే భేదో న పృథగ్భూతః. అనేనైన క్రమేణ
వ స్తుధ్వనే రలం కాకధ్వనిసంబంధ భేదో వ్యలం కారధ్వనే ర్వస్తుధ్వనిసం
బంధా న్న పృథగ్భూత ఇతి పూర్వపూర్వస్యోత్తరోత్తర సంబంధే ఏకైక
భేదన్యూనతా క్షేయా తస్యాపి మిశ్రణస్య త్రిరూపేణ సంక రేణైక
రూపయా సంసృష్ట్యా చ పునశ్చతుర్ధా యోజనే చతురు తరళత త్ర
యాధికపంచసహస్రాణి [2308] భేదాః.
ద్రష్టవ్యం. ద్వితీయ మభిభామూలధ్వనం విభజతే ఆనంలక్ష్యతి. రసాదీనా మానం
త్యేన తద్భేదశల్పన స్యాశక్యణ్వాత్తద్ద్యోతక ప్రబంధాదికృతో రసాదే షోడా విభాగః
ఇత్యాహ——ప్రలు భీతి. సర్వా నపి ధ్వని భేదాన్ సంకలయ్యాహ నీవ మితి. శుద్ధాః,
ధ్వన్యంక రాసంబద్ధా ఇత్యర్థః. మిశ్ర భేదానాహ - లేసామితి. రేసాం, శుద్ధానా
మిత్యర్థః. నను లక్షణామూలధ్వనే రభిధామూలధ్వనిసంబంధే యరైకో మిశ్ర భేదః
తథై వాభిధామూలధ్వనే ర్ణ క్షణామూలధ్వనిసంబంధే భేదాంతరం భవిష్యతి, ఏవమేక
పంచాశతో ఒక భేవానాం విచార్యమాణేఏకోత్తరశతనట్కా థికసహ ప్రద్వయ సంఖ్యా
శ (at౬.౦౧] మిశ్ర భేదనం భవా దేకైక న్యూనతా శ్రయణేన షడ్వింశత్యుత్తర శతత్ర
యాధీక సహస్ర [౧౨] సంఖ్యాసలంబనమయుక్త మితిచేత్సత్యం; భేవద్వయే సీ
తస్యామునా సంబంధో ఒనుష్య వాతేజాతి సంబంధి ప్రతిసంబంధితో రుచ్చారణ వ్యత్యాస
మాత్రం న పున శ్చమత్కారవిశేషః. ఆత స్తేషాం యథాయోగం మిథో ఒంకర్భావ
వీవేతి యుక్తమేవోక్తం. కజేత దాహం - ఆవివక్షిత వాచ్య స్యేతి, విషయవ్యాప్త్యర్థం
ధ్వన్యంశ 'రే ఒప్యంతర్భావం దర్శయతి అనేసై జితి. భూయో విభాగమాహ --కస్యా
నీతి. ధ్వన్యో స్సందేహాస్పద
ల్వే నాను గ్రాహ్యాను గ్రాహకళావేనైకవ్యంజకాను ప్ర వేశేన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5oehzwwm6a2u95sloqd6hxdphu3dve9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227503</id>
    <revision>
      <id>583402</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. ఈ 67 3 శ శుద్ధాశ్చంద్ర శరా.(౧౫] మిశ్రా ఋతు నే శ్రాన లేందవః, (౧3౨౬.] సంసృష్టి సంక రాయాస్వద్ధిభాగ్ని శరాభిధాః [308] తత్ర శుద్ధానా మేకపంచాశద్భేదానాం నామధేయాని కథ్యంతే....'</comment>
      <origin>583402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="7hlfjk97lwpf4f34uamo88l0jum2b71" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
ఈ
67
3
శ
శుద్ధాశ్చంద్ర శరా.(౧౫] మిశ్రా ఋతు నే శ్రాన లేందవః, (౧3౨౬.]
సంసృష్టి సంక రాయాస్వద్ధిభాగ్ని శరాభిధాః [308]
తత్ర శుద్ధానా మేకపంచాశద్భేదానాం నామధేయాని కథ్యంతే.
పదగతార్థాంతరసం క్రమితా విపక్షిత వాచ్యధ్వనిః
వాక్యగతార్థాంతరసు క్రమి తావివక్షిత వాచ్యధ్వనిః
వదగ తాత్యంతతిరస్కృతావివక్షిత వాచ్యధ్వనిః
వాక్యగ తాత్యంతతిరస్కృతావివక్షిత వాచ్యధ్వనిః
పద గతశబ్దళ _క్తిమూలసంలక్ష్యక్ర మన
స్తుధ్వనిః
పద గతశబ్దశక్తిమూలసంలక్ష్యక్రమాలంకారధ్వనిః
వాక్యగతశబ్దళ మూలసంలక్ష్య క్రమన స్తుధ్వనిః
వాక్యగతశబ్దశ_మూలసంలక్ష్య క్రమాలం కారధ్వనిః
పద గతస్వతస్సిద్ధార్థళ _క్లిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః
పద గతస్వతస్సిద్ధార్థళ
_క్తిమూలో వస్తున్కాలం కారధ్వనిః
పద గతస్వతస్సిద్ధార్థళ_క్తిమూలో 2లు కా రేణాలం కారధ్వనిః
పదగతస్వతస్సిద్ధార్థశ
క్తిమూలో ఒలంకారేణ వస్తుధ్వనిః
E
1 2 3 4
σ
F
no
చత్రిరూ పేణే వ్యర్థః, సంకరవత్సా పేక్షత్వాభావాత్సంసృషే రేకరూపత్వం ద్రవ్యవ్యం
ఫలితాం సంఖ్యామాహ-చతురు త్త రేతి.
న్యూనాధిక సంఖ్యావ్యవ చ్ఛేదార్థముక్తామేవ సంఖ్యం సంకేత భాషయా క్రోడీ
కృత్యాహ——శుద్ధా ఇతి. ఆక్రాంక ప్రస్తారో వ్యుతమేణ ద్రష్టవ్యః. చంద్ర ఏకః,
శరాః పంచ, (×౧) ఋకపష్షట్, నేత్రే ద్వే, అనలాస్త్రయః, ఇందు రేకః. [౧3౨౬]
అబ్ధయశ్చత్వారః, ఖం శూన్యం-బిందురిశ్యర్థః. అగ్నయస్త్రయు, శరాః పంచ
[4308] తర్హి కింనిమిత్తంకావ్య ప్రకాశశారో జంతర్భావయా తయా మాసపిక తీచన
భేదా సంగృహ్య చతురు తరచతుళ్ళతీయతాయుత [ఐంరంర] సంఖ్యాకాక్
సంసృష్టిసంకరాయత్త భేదా నజీరణత్'? కో వేద? శీం వా కత్ర నిమిత్తం?. తత్పున
స ఏవ శత్ర భవంతో విదాం కుర్వంతు. అస్మాభిస్తు 'యుక్తియుక్తం వచోగ్రాహ్యం న
తు పూరుష
గౌరవా' దితి న్యాయవరణి రమసరణీయేతి విద్యానాథహృదయమ్.
అథ ప్రతిపత్తిసౌకర్యార్థం శుద్ధ భేదానాం ప్రతిజ్ఞాపూర్వకం నామాని కథ
యతి తత్రేతి. గతార్థ మేకల్
.
10&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hlfjk97lwpf4f34uamo88l0jum2b71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227504</id>
    <revision>
      <id>583403</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, 0% OE 550 55 06 అర K వాక్యగతస్వతస్సిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః వాక్యగతస్వతస్సిద్ధార్థళ్ _క్తిమూలో వస్తున్నా లంకారధ్వనిః వాక్యగతస్వతస్...'</comment>
      <origin>583403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4531" sha1="ai1xa6j1kjm8kkqqaopufnfsld5r1mr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;68
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
0%
OE
550
55
06
అర
K
వాక్యగతస్వతస్సిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః
వాక్యగతస్వతస్సిద్ధార్థళ్ _క్తిమూలో వస్తున్నా లంకారధ్వనిః
వాక్యగతస్వతస్సిద్ధార్థళ్ _క్తిమూలో 2 లంకా
రేణాలం కారధ్వనిః
వాక్యగతస్వతస్సిద్ధార్థశ _క్తిమూలో 2లంకారేణ వస్తుధ్వనిః
ప్రబంధ స్వతస్సిద్ధార్థ_క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః
ప్రబంధగతస్వతస్సిద్ధార్థళ్ _క్తీమూలో వస్తునా2 నాలం కారధ్వనిః
ప్రబంధగతస్వతస్సిద్ధార్థశ క్తిమూలో ఒలంకారే ణాలం కారధ్వనిః ౧౯
ప్రబంధగగస్వతస్సిద్ధార్థశ _మూలో ఒలంకా
రేణ వస్తుధ్వనిః
పద తక విప్రౌధో సిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తుధ్వనిః
పదగతశవిప్రౌథో క్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో వస్తున్కాలం కారధ్వనిః
పదగతకవిప్రౌణో క్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో ఒలంకా రేణాలం కారధ్వనిః ౨౩
పదగతకవిప్రౌథో క్తిసిద్ధార్థళ
మూలో ఒలంకా
రేణ వస్తుధ్వనిః
వాక్యగతక విప్రౌథో క్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః
వాక్యగతకవిప్రౌడో క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తున్నా లంకారధ్వనిః ౨౬
వాక్యగతక విప్రౌఢ క్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో ఒలంకా రేణవస్తుధ్వనిః ౨౭
వాక్యగతకవిప్రౌథో_క్తిసిద్ధార్థశక్తిమూలో లంకా రేణాలం కారధ్వనిః
ప్రబంధగతక విప్రౌథో క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః ౨౯
ప్రబంధగతక విప్రౌఢ క్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో వస్తున్నా లంకారధ్వనిః 30
ప్రబంధగతక విప్రౌథో క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో ఒలంకా రేణాలం కారధ్వనిః
ప్రబంధగతక విప్రౌఢా క్తిసిద్ధార్థశక్లిమూల్కోలం కా రేణ వ స్తుధ్వనిః ౩.9
పదగతక వినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః
పదగతకవినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థళ క్తిమూలో వస్తునాఒలం కారధ్వనిః
పదగతకవినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూల్కోలంకా రేణాలంకారధ్వనిః 3X
పదగతకవినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో ఒలంకా రేణ వ స్తుధ్వనిః
వాక్యగతక వినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః --
వాక్యగతక వినిబద్ధీ_క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తున్నా లంకారధ్వనిః ౩లా
33
3&amp;
32&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai1xa6j1kjm8kkqqaopufnfsld5r1mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227505</id>
    <revision>
      <id>583404</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 69 59 ४० వాక్యగతక వినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూల్కోలంతా రేణాలం కారధ్వనిః వాక్యగతక వినిబద్ధో _క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో లంకా రేణ వస్తుధ్వనిః రం ప్రబన్ధగతక వ...'</comment>
      <origin>583404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3757" sha1="ryqn8ivhlmxp5s3oju2v0akmq8rnuka" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
69
59
४०
వాక్యగతక వినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూల్కోలంతా రేణాలం కారధ్వనిః
వాక్యగతక వినిబద్ధో _క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో లంకా రేణ వస్తుధ్వనిః రం
ప్రబన్ధగతక వినిబద్ధో _క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వనిః
ప్రబన్ధగతక నినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో నస్తునాఒలం కారధ్వనిః ర
ప్రబన్ధగతక వినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూల్కోలజా రేణాలజ్కౌరధ్వనిః
ప్రబద్ధగతక వినిబద్ధోక్తిసిద్ధార్థశ
క్తిమూలో ఒలం కా రేణ వ స్తుధ్వనిః శర
ప్రబంధగతా సంల
క్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః
వాక్యగ తాసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః
పద గతాసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః
పదైక దేశగతాసంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః
రచనాగ తాసంల్యు క్రమవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః
వర్ణ గతాసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః
వాక్యగతో భయశ క్తిమూలో రసాదిధ్వనిః
అత్ర దిజాత్రముదాహీయతే---
అర్థాంతరసం క్రమితా వివ&amp;త వాచ్య ధ్వనిక్య థా
మూర్ధానో యూయమాస్త్రాకాః కీమిత్యౌన్నత్యమిచ్ఛథ,
ఇతి ప్రతాపరుద్రస్య ప్రణతాః ప్రతిపార్థివాః
४६
ఈ
రూ
४
అత్ర ఆస్మాకా ఇతి సర్వదైన్యభూమయో నయం ఈదృశానా
మస్మాకం సంబంధినో యూయ మిత్యర్థాంతరసంక్ర మితావివక్షితవా
చ్యతా.
ఆత్ర కతిపయోదాహరణ ప్రదర్శ నేనో హాకుళ లానాం భేదాంతరాణి సుబోధానీ
త్యభిప్రాయేణాహ—ఆశ్ర దిజాత్ర మితి,
ఉదాహరతి ——-మూర్ధన ఇతి. ఆస్త్మాకా అస్మదీయాః, 'యుమ్మదస్మ దోరస్య
తరస్యాం 'ఖజ్చే' త్యణ్ ప్రత్యయే 'తస్మిన్నణి' చే శ్యాస్త్రాకా దేశః.
४४
ఆక్రాసాక ప్రకృత్యాన్ని ఛ్ఛట్టే నాస్మ దర్భ మహిత్వైవ శావతాఒనుపయోగాట్టె
న్యవిశిష్టా2న దర్థ స్సామానరీ విశేష భావసంబంధాన లక్ష్యతఇత్యాహ——సర్వమై న్యేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryqn8ivhlmxp5s3oju2v0akmq8rnuka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227506</id>
    <revision>
      <id>583405</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, అత్యంతతిరస్కృత వాచ్యో ధ్వనిర్య థా విశదిన విలి ప్రవియతో ధవళి మపరిపూరితాఖిలా శాంతాః, విహరంతి యవగపూరా గౌరాశ్ర్మీ కాకతీంద్రస్య. అత్ర విశదిని...'</comment>
      <origin>583405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="ciqbyyijxd64645u997jisdusoo3haj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;70
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
అత్యంతతిరస్కృత వాచ్యో ధ్వనిర్య థా
విశదిన విలి
ప్రవియతో ధవళి మపరిపూరితాఖిలా శాంతాః,
విహరంతి యవగపూరా గౌరాశ్ర్మీ కాకతీంద్రస్య.
అత్ర విశదిని వియత ఇత్యత్యంత తిరస్కృత వాచ్యత్వమ.
అనేనైన క్రమేణ వాక్యగత త్వేనాప్యు దాహార్యమ్,
అథార్థశ మూలో వస్తునా వ స్తుధ్వనిర్య థా
అఙ్ఞానృతూ వినా మాసాజ్ శుక్లపదాన్వినా తిథిః ;
రాత్రీర్వినావి కాంతంతే కాకతీయరిపుస్త్రీయః
ర
ఆత్ర ఋతు ప్రభృతీనాం కామోద్దీపకత్వా తద్భవో రిపుస్త్రీభి
కాండ్యత ఇతి ప్రతీయతే. తేస తాసాం ప్రియనియోగ రూపం వస్తు
న్యజ్యతే అనేన ప్రతాపరుద్రస్య సర్వే శత్రవో నిహతా ఇతి వాచ్యా
వ్యంగ్యం పున ర్వీరరుద్ర వైరిణాం వైనతేయనన్ని ధానే వాతాళినా మిన విక్ర
మనిముఖత్వమి త్యేతదభిసంఛాయాహ——ఆత్రేతి.
విశదిమేతి. ఆశ్ర విళదిమధవళి మ్నోర్విషయ భేదాన్మిధో న పౌనరుక్త్యం. ఆ
నయో ర్వియద్విలేపనదిగంతపరిపూరణ విధానార్థ ల్వేనాను వాద్యత్వా ద్విధీయేన గౌరా
ఇత్యనేనాపి న పొనరు క్త్యమితి విజ్ఞేయమ్.
అక్షయ
ఆర్ద్ర నిలి ఫ్లవదం మూర్త చితస్య విలేపన స్యామూర్తే వియత్యనుశుపద్య నూన
త్వాత్స్వార్థపరిత్యా గేనోవరంజనాతిశయం కార్యకారణ భావసంబం ధేన
దా ప్రకాశాధిక్యం వ్యవక్తి త్యభి ప్రాయేణాహ—ఆత్రేతి. అన్నేనైవేలి. వాక్య
గతత్వమేవాశ్రీ భేదకమితి భావళి. ఆశ్రజహదజహల్లక్షణయోర్వస్తుమాత్రం వ్యంగ్యం.
తచ్చ 'దైక వ్యాపారాద్వ్యంజనాదేవ; అన్యథా లక్షణాయా నీవాను పాదేయత్వము
సరిగా దితి ద్రష్టవ్యమ్, శదుక్తం కావ్యప్రకాశ్ 'యస్య ప్రతీతిమాధాతుం లక్షణా
'సముపాస్యతే ఫలే శబ్జెకగ మ్యే త్ర వ్యంజనాన్నా పరా క్రియే’తి.
శబ్దశక్తిమూలా
పేడియా భేదబాహ్యున బహువక్తవ్యత్వాదర్థళ _క్తిమూలా
సాదావుదాహర్తు మహ అథేతి, అద్దానితి.
అశ్ర ఋత్వాద్య భావా శాంషాయా వాచ్య ల్వేసి తస్యాః కామోద్దీపకత్వ
హేతుకత్వం వ్యంగ్యమేవేత్యభి
ప్రాయేణాహ ఆత్రేతి. తన్య వ్యంగ్యమాహ -
తేనేలి. తేనానంతరోర్తవ్యం గ్యే నేత్యర్థః తస్యాపి వ్యంగ్య మాహఆనేతి, ప్రియ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ciqbyyijxd64645u997jisdusoo3haj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227507</id>
    <revision>
      <id>583406</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 71 దతిశయః తథా ప్రియవిరహవిధురా శ్శత్రుస్త్రియః కతిపయవత్సరా జీవితాశయా ప్రథమమృతూనామభావం వాంఛంతి. అనంతరం గమయితు మశక్తాః కతిపయమానేను ప్రాణాధ్ధారయితు ముద్యుక...'</comment>
      <origin>583406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="m3ib9jrsj5hpm2nxxz7swmqtyotifmp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
71
దతిశయః తథా ప్రియవిరహవిధురా శ్శత్రుస్త్రియః కతిపయవత్సరా
జీవితాశయా ప్రథమమృతూనామభావం వాంఛంతి. అనంతరం
గమయితు మశక్తాః కతిపయమానేను ప్రాణాధ్ధారయితు
ముద్యుక్తాః జ్యోత్స్నా వతాం పక్షాణాం వినాశం వాంఛతి. అనంతరం
మాసానష్యప నేతుమపారయంత్యః కతిపయ తిధిషు
జీవితాశయా
రాత్రీణా మసృష్టి మభిలషంతీతో బహువస్తు వస్తునా వ్యజ్యతే.
వస్తునా౬లం కాలధ్వని రథా
దృష్ట్వా కాకతివీరరుద్ర నృపతేః కీర్తిం జగద్వ్యాపినీం
వస్తుం వాంఛతి శంభు రత్ర శయితుం లక్ష్మీపతిః కాంక్ష.తి,
స్నాతుం ధావతి దివ్యతాపసగణు సంవర్థితుం వార్ధయ-
శ్చేష్టంతే సవిలాసమభ్రము రపి స్పష్టం శనై రిహతే.
అత్ర హరస్య కైలాస భ్రాంతిరేక క్షీరార్ణవ భ్రాంతిరితి భ్రాంతి
వ్యజ్యతే.
అలంకా రేణ వ స్తుధ్వనిర్య థా—
ప్రతాపరుద్రస్య రణే కృపాణ, సద్య స్సముద్య ద్రుధిరారుణశ్రీ,
ఆలంబతే రోషకషాయితస్య కాలీకటాక్ష స్య నిజృంభితాని. రూ
వియోగే సేత్యర్థః వ్యజ్యత ఇశ్యను మజ్యుతే. ఏవముత్తరోత్తరవ్యంగ్య వివ కవిసంరంభ
విశ్రాంతి స్తన్య వాచ్యా దుక్కర్లో యేనాన్య ధ్వనివ్యపదేశ ఇత్యాహ—ఇతి వాచ్యా
దితి. కించ —— ప్రథమక ఖ్యాయం ప్రతీయమానస్య ఋత్వాద్య భావాకాంక్షా లక్షణస్య
వస్తునో వ్యంజకవస్తు విధ్యా త్రైవిధ్య మిత్యాహ- కళేత్యాదినా.
దృష్ట్వాతి. ఆశ్ర కీర్తా శంభుప్రభృతీనాం నివాసాశాంగాదిలక్షణేన వస్తునా
లేపం యథాక్రమం కైలాస జీరోదమందాకినీ చంద్రాభ్ర మాతంగ భ్రాంతిరూపో క్రాంతి
మదలంకారో వ్యజ్య లే,
૪.
త చేత దాహ—అత్ర హర స్యేతి. ఆత్ర వ్యంగ్యవ్య ప్రాధాన్య
నాలం కార్య
ల్వేన్ బ్రాహ్మణ శ్రమణ న్యాయేన ప్రత్యభిజ్ఞానబలాదలం కారవ్యపదేశో న విరుధ్యతే.
విపమన్య శ్రీ వ్యలంకారధ్వనా వేదికవ్యమ్.
ప్రతా పేతి, కపొయితస్యారుణీకృతస్య ఆర్ర కృపాణస్య చండికాకటాష్
విజృంభితాలంబనాసంభవా ద్విజృంభితానీవ నిజృంభితానీతి సాదృశ్యామే పాదనం
భవద్వస్తు సంబంధరూపో నిదర్శనాలంకారః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m3ib9jrsj5hpm2nxxz7swmqtyotifmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227508</id>
    <revision>
      <id>583407</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, అత్రాలంబత ఇతి నిదర్శనాలం కా రేణ సకలరిపుక్షయః క్షణాత్కృ త ఇతి వస్తు వ్యజ్యతే. అలంకా రేణాలం కారధ్వని రథా కాకతీయవిభోః కీ_ర్తిపుండరీకే విజృంభి...'</comment>
      <origin>583407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4308" sha1="kf7ihix76cngnvqszg9diqc4cxbomxq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
అత్రాలంబత ఇతి నిదర్శనాలం కా రేణ సకలరిపుక్షయః క్షణాత్కృ
త ఇతి వస్తు వ్యజ్యతే.
అలంకా రేణాలం కారధ్వని రథా
కాకతీయవిభోః కీ_ర్తిపుండరీకే విజృంభితే,
ధ త్తే మధుకర శ్రీ డాం తమాలశ్యామలం నభః.
४
అత్ర కీర్తిపుండరీకే నభో భ్రమర క్రీడాంధ్ర త్త ఇతి నిదర్శనాలం
కారేణాశ్రయాశ్రయిణో రనానుగుణ్య రూపో ఒధి కాలం కారో వ్యజ్య
-
తే. ఆశ్రయస్య కీర్తిపుండరీకస్య వైపుల్యం భ్రమరసాదృశ్య ప్రతిపాద నే
నాల్పత్వం నభసః ప్రతీయతే. ఏము స్వతస్సిద్ధార్థశక్తిమూలత్వం.
అథకవి ప్రౌఢ క్తిమూలోవస్తునా వస్తుధ్వని వ్యథా-
శ్రావం శ్రావం మురళి విహరత్కా_ర్తికేయేషుజాత.
చారిణీం చారతౌఘైః,
శశ్వద్గీతాం భువనమహితాం కాకతీంద్రస్య కీర్తిం
కాకతీయేతి, పూర్వపన్ని దర్శనాలం కార్య.
ర
ఆనానుగుణ్యరూప ఇతి. ఆధారస్య నభసోఒల్పత్వాదాధేయస్య యశస్కోధి
కత్వాచ్చేతిభావః. తచ్చ వ్యజ్యత ఇత్యాహ-ఆశ్రయస్యేతి, నిషు స్వతస్సిద్ధేతి.
వ్యంజకస్య లోక సిద్ధార్థత్వాదితీ భావః.
ఆధ కవి ప్రౌ&quot; క్తిసిద్ధార్థశ క్తిమూలేషు వస్తునా వస్తుధ్వనిముదాహరతి
శ్రావం శ్రావ మితి. శ్రావం శ్రావం పునః పునః శ్రుత్వేత్యర్థః ఆభిశ్లేష్యణములి ‘నిత్య
నీప్సయో' రితి ద్విర్భావః, ఖురళి ర్మల్లాది సాధనశాలా తత్ర విహరతః క్రీడతః కార్తి
కేయస్య కృత్తికాపత్యన్యస్కందస్య ఇషుణా శరేణ జాకం యచ్ఛిద్రం తన్య ఛద్మనా
వ్యాజీన యా శ్రవణపదనీ బహిర్నిర్గతం బాణరంధ్ర మేవ శ్రవణసరణిర్భభూతి
భావః. తత్ర చరతి తాచ్ఛీల్యేన తాం తథోళ్తాం. పురాకల శార్తికేయః ఖురళీవిహ
రణ వేళాయాం పరశురామస్పర్ధయా క్రౌంచగిరిం దదాతి ప్రసిద్ధిః. భువనానాం మహి
తాం పూజ్యమానా మితి శేషషష్ఠ్యా నిష్టాంతేన సమాసః, ఆకఏవ ' ళ్తేన చ పూజాయా'
మిత్యాదిషకారకషష్ట్యా ఏవ సమాననిషేధ ఇతి హరదత్తకి. ఆశ్ర క్రౌంచామ్రే ర్నిశ
లాంగల్వే విస్మయాది వే హేతోరులేక్షణాదులేక్షాలంకారో వ్యంజకా
ప్రయోగా ద్గమ్యః. ఏవ మలంకారే సత్యపి ంచదృదితి వస్త్యేవ స్థావరాణామపి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kf7ihix76cngnvqszg9diqc4cxbomxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227509</id>
    <revision>
      <id>583408</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 78 క్రౌంచ భృ ద్భపతి మహతో విస్మయా నిశ్చలాంగః శిం అతీప్రతాపరుద్రస్య కీర్తిః స్థావరాణామపి విస్మయకారిణీతి వస్తు వ్యజ్యతే. వస్తునాలం కారధ్వనిర్యథా వీరరుద్రభట...'</comment>
      <origin>583408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3375" sha1="5e2y6xed4edph7jkpm0otiiskft8f2m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
78
క్రౌంచ భృ ద్భపతి మహతో విస్మయా నిశ్చలాంగః శిం
అతీప్రతాపరుద్రస్య కీర్తిః స్థావరాణామపి విస్మయకారిణీతి వస్తు
వ్యజ్యతే. వస్తునాలం కారధ్వనిర్యథా
వీరరుద్రభటా దృష్ట్వా జయలక్ష్మీవృతా
రణే,
కర్షంత్యరివధూ కేశాన్కాననే కంటకిద్రుమాః.
అత్ర జయలక్ష్మీ సమాలింగితే
వ్యతే.
వీరరుద్రభటాక్ దృష్ట్వా సమ
ఇవ కంటకిద్రుమాళ్ళత్రువధూకేళా న్కర్షంతీ వేత్యు త్ప్ర
అలంకా రేణ వ స్తుధ్వనిర్య థా—
ఓసరణ సహీ హి సమం ళజ్జా వహులఏ సిఢళమాణాఏ,
అప్పృహణభ యేణ వ్వ సవిహగఏ మణోహరే దఇఏ
అత్రోత్ప్రేక్షయా22 లింగనరూపం వస్తు వ్యాజ్యతే,
అలంకా రేణాలం కారధ్వనిర్య థా
అభయం యాచమానానాం కాకతీయేంద్ర విద్విషామ్,
రక్షణం నాంగీకరోతీవ వనం శాఖాగ్రకంపనైః.
అత్ర సంగీకరోతీ వేత్యుషయా
రక్షణం కర్తుం వనమపి బి భేతీ వేత్యు త్ప్రే
&gt;3
ప్రతాపరుద్ర శత్రుభ్యో
వ్యజ్యతే.
కవినిబద్ధవ_క్తృప్రౌఢా క్తి సిద్ధార్థశక్తిమూలో వస్తునా వస్తుధ్వని
ర్యథా.....
+ అపసరతి సఖిభిస్సమం లజ్జా నధ్వాళ్ళిథీలమానాయాః,
ఆత్మగ్రహణభయేసేవ సనిధగతే మనోహరే దయితే.
విస్మయకారిణీ కీ &quot;ర్తిరితి వస్తు వ్యవక్తి, న పునరలం కార భాగః. ఆతో వస్తునా వస్తుధ్వనే
రేవేదము దాహరణం.
వీరరు. వ్యాఖ్యానమేకత్.
ఓసర ఇతి. త్వోదవాపోతా ఇశ్యపశబ్దస్య ఓ కారః. భయణవేత్యత్ర 'ఇవన్య
పివమితివద్వా' ఇతీపశబ్దస్య కేవలో వగారో హేతూలే కావ్యంజకః.
అభయ మితి. అక్ర శ్రీయోతే క్షయార్వ్యంగ్యవ్యంజక భావణ త్యాహ
ఆత్రే లి.
అథ కవినిబద్ధవక్తృప్రౌథో క్తిసిద్ధార్థేషు వస్తునా వస్తుధ్వనిముదాహరతి
&gt;13&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5e2y6xed4edph7jkpm0otiiskft8f2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227510</id>
    <revision>
      <id>583409</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే జహతహ వ హోదు అజ్ఞా ణరణాహ కరేహీ రణం జంతాయె కడలో క్కా అత్తాతం మసీ కాదుమ్. ४ అత్ర విరహతురా ఆర్యా చంద్ర కామసహమానా రోపోజ్జ్వ లితయా కటాజోల్కయా చంద్...'</comment>
      <origin>583409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="agxyeffdu7kncvuz9kb9boah6rmuf8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;74
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
జహతహ వ హోదు అజ్ఞా ణరణాహ కరేహీ రణం
జంతాయె కడలో క్కా అత్తాతం మసీ కాదుమ్.
४
అత్ర విరహతురా ఆర్యా చంద్ర కామసహమానా రోపోజ్జ్వ
లితయా
కటాజోల్కయా చంద్రం మష్కరోతి న రక్షణీయ ఇత్య నేన
వస్తునా ఇతః పరం సా జీవితం ధారయితుమశక్తాఒధునైన త్వయా
సమాగంతవ్యమితి వస్తు వ్యాజ్య తే.
వస్తునాలంకారధ్వని వ్యథా
కస్త్వం శుభ్రాఖలాంగ శ్చరసి! నను యశో వీరరుద్రస్య వర్తే
కోడియం తే దివ్య దేహస్స్ఫురతి పరిస
రేగముత్సుహృత్తత్ప్రతాసః,
ప్రచ్ఛాద్యాలం స్ఫురద్భి: కుముదసరసిజై &quot;ఖ్యాపితం వస్స్వరూపం
సోమార్కౌ! స్వాగతం వా మనధిగిరిరహం కల్పితో ని సమస్కః
అత్ర ప్రతాపరుద్ర యశః ప్రతాపయో స్సోమార్క సాదృశ్య ప్రతీతే
రుపమా వ్యజ్యతే.
అలంకా రేణాలం కారధ్వని వ్యథా-
tఉనహ హళా వహుఆప్ తహ ఆరూళ్లో విణిళ్ళరో మాణో,
ణివఇసమాఅమసంభమసంజాఅభఓ వ్వ ఓసరణ.
‡ యథా తథావా భవత్వార్యా సరనాథ కురు రక్షణం శశినః,
యత్తయా కటాడోల్కా అజ్ఞప్తా తం మషీకర్తున్
† వశ్యక హళా వధాస్తథారూఛ్కోపి నిర్భరో మాసః,
నృపతిసమాగమనం భ్రమసంజాతభయ ఇవావసరతి.
१४
జహతహవేతి. 'నవాచ్యయో దాశాదా' నితి హ్రస్వః విలంబి తాగమనం వ్రాయం ప్రతి
విదగ్ధదూతీవచన మేకల్ -
కస్త్వమితి, ఆత్ర ప్రమార్థ లోకాలోక వీరరుద్ర యశసోః ప్రశ్నోత్తరవా
శ్యాని చత్వారి ద్వితీయార్ధ మేకం లోకాలోక వాక్యం, మత్సుహృదితి. ఉభయోరేక
జన్యత్వాదితి భావః, మే సుహృదితి క్వచిదపపాకో లేఖకడోపాల్. యుష్మదస్మదాదే
శానాం పదాతృగశ్వనియమాల్; ఆశ్ర తు వాక్యాది ల్వేన తదభావాదితి. అకఏదోక్తం-
'సమానవాళ్యే నిఘాకయుష్మదస్మదాజేశా వక్తవ్యాః' ఇతి. ప్రచ్ఛాద్యాలమితి. న
ప్రచ్ఛాదనీయమిశ్యర్థః. 'అలం ఖ్య'రితిత్త్యా ప్రత్యయే ల్యబా దేశః ఖ్యావితం న
ఇక్యత్ర ద్విత్వేభిభేయే వ ఇతి పాక్షికం బహుపదనం; యుష్మదిగురావేశేషా' మితి
జయాదిత్యవచనాత్ . ని సముస్కో బాహ్యభా గే జె. సీతి భావః.
''ఖ్యాపితం వాం స్వరూప' మితి పాఠాస్తరమ్,
T&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>agxyeffdu7kncvuz9kb9boah6rmuf8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227511</id>
    <revision>
      <id>583410</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 75 అత్రో త్ప్రేక్షయా ప్రియప్రార్థనాం వినైవ మానినీమనః ప్రసన్న మితి విభావనాలం కారో వ్యజ్య అలంకారేణ వస్తుధ్వని వ్యథా— &gt;2 అప్రాప్య సేవావసరం నాథ! కాంతావృతస్య లే,...'</comment>
      <origin>583410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="66cr61qd7171kdagabp5evwlfnso940" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
75
అత్రో త్ప్రేక్షయా ప్రియప్రార్థనాం వినైవ మానినీమనః ప్రసన్న
మితి విభావనాలం కారో
వ్యజ్య
అలంకారేణ వస్తుధ్వని వ్యథా—
&gt;2
అప్రాప్య సేవావసరం నాథ! కాంతావృతస్య లే,
త్వత్కీర్తిం సేవమానేన శ్యామా సర్వాంగపాండు రా.
అత్ర సేవమా నే వేత్యు త్ప్రేక్షయా సర్వథాస్వీకార్యత్వాది రూపం
వస్తు వ్యాజ్యతే.
ఏవం ప్రబంధాదిగతత్వేన యథాసంభవము దాహర ణాని ద్రష్ట
వ్యాని. వి స్తరభయాదిహ నోక్తాని.
అథ శబ్దశక్తిమూలధ్వనిః స చ వ స్వలం కార మూలత్వేన ద్వివిధః
తథాచో కమ్——
'ఆలంకారో ఒథ వస్త్వేవ శభ్దాద్య శ్రావభాసతే,
ప్రధానత్వేన స జ్ఞేయ శ్శబ్దశ కుద్భవో ద్విధా' ఇతి
ఉపహేతి. వశ్యతే త్యర్థి వ్యయం. హరేతి చ సఖ్యాహ్వా'నే, 'వాసఖ్యా
మామి హళాహళి'తి. భఓవ్వే శ్యత్ర 'మివతివవిఆవవ్వ ఇవార్థ 'ఇతీవాళే ద్విత్వం
ప్రాప్తో వకారః.
విభావనాలంకార ఇతి. ఆ కారణకార్యోత్పత్తే సల్లక్షణత్వాతీ భావః .
ఆప్రా ప్యేతి. శ్యామా యౌవనవతీ. ఆర్ద్ర విరహపొండిన్ను : కీర్తి సేవా హేతు
కత్వము త్ప్రశ్యతే.
яг
అవశిష్టా అర్థశ క్తిమూలా అన్యక నిన ద్రష్టవ్యా ఇత్యాహ నీవమితి. ఆశ్రా
సుక్తా హేతుమాహ——వి ప్రఠేతి. ఉళ్లోదాహరణావహిత చేతసాముదాహరణాంతరా
వగమస్య సులభత్వాత్పున సదుపాదానం గ్రంథగౌరవమేవాప హేదితి శబ్ధ ప్రపంచవరం
విస్తరశబ్దం ప్రయఃంజానస్య హృదయం. 'ప్రరనేవావశబ్ద' ఇతి ఘష్ప్రతిషేధాదప
త్యయః. 'స తు శబ్దస్య విస్తర' ఇత్యమరు.
శబ్దశక్తిమూలధ్వ నేర్వైవి ధ్యే వృద్ధసంవాదమాహ తథాబోక్త మితీ. యద్యప్య
లంకారోఒసి వస్త్వేవ; తథా వ్యలంకారో విచిత్రం వస్తు, ఇతరత్తు శుద్ధమితి ప్రతిపాద
యితుం వస్త్వేవేత్యేవకార్య.
11&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66cr61qd7171kdagabp5evwlfnso940</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227512</id>
    <revision>
      <id>583411</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, తత్రాలం కారధ్వనిర్వథా…-- +ఏసో సచ్చం రాఓ సామా ఖు తుమం సమాఅమో దోణ్ణం, కిం ఉణ ణపదోసకహా దీసఇ ఏదం ఖు అచ్చరిఆమ్. × అత్ర ప్రకరణేన కాంతానృపవాచకాభ్యాం...'</comment>
      <origin>583411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="s290thn60xbhgn9ekglyxivzy40ntk6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;76
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
తత్రాలం కారధ్వనిర్వథా…--
+ఏసో సచ్చం రాఓ సామా ఖు తుమం సమాఅమో దోణ్ణం,
కిం ఉణ ణపదోసకహా దీసఇ ఏదం ఖు అచ్చరిఆమ్.
×
అత్ర ప్రకరణేన కాంతానృపవాచకాభ్యాం శ్యామారాజశబ్దా
భ్యాం నిశాచంద్ర ప్రతీతే రుసమా వ్యజ్యతే.
వస్తుధ్వని ర్యథా—
కాంతారవాససంతపాస్సంశ్శృణుధ్వం *హితా దితః,
కురుధ్వ మధునా రాజపాదనేవారి న రేశ్వరాః.
అత్ర రాజ పాద సేవామితి శబ్దశక్త్యా ప్రకృతస్య ప్రతాపరుద్రస్య
ప్రతీతిః ప్రకరణాజ్జాయతే అనేన ప్రతాపరుద్రస్య నేవా కర్తవ్యా
కి మరణ్యవాసేన సంతప్తః ఇతి వస్తు వ్యాజ్యతే.
† ఏష సత్యం రాజా శ్యామా ఖలు త్వం సమాగమో ద్వయోకి,
కిం పున ర్నప్రదోషకథా దృశ్యతే ఏకత్ ఖల్వాశ్చర్యమ్.
ఏసో ఇతి. నాయికాం ప్రతి సవాక్యమేకల్. సమాగమ ఇతి. యుజ్యత ఇతి
శేషః. ప్రదోషా దోషః కాలవిశేషశ్చ. ఆశ్ర శ్యామారాజశబ్దవాచ్యయోః కాంతా
నృపయోః ప్రకృతయోరప్రకృతనిశాచంద్రాభేదాధ్యవసాయేన ప్రా స్తన్య ప్రదోషస్య
కాలని శేష లక్షణస్య ప్రతిషే
ధేన విరోధః ప్రతీయతే. తద్ద్యోతకమాశ్చర్యపదం. పరి
హారస్తు దోషనిషేధాదితి విరోధాభాస్కోలంకారః,
-OK
వ్యంగ్యం వివినక్తి-ఆత్రేతి. ఆనేకార్థ పదగుంభనమహిమ్నా కవేరర్థాంతరం వివక్షత
మేవ ప్రతీయతే. తస్యాసంబద్ధత్వపరిహారాయ ప్రకృతేనౌపమ్యం కల్పనీయం. లేన
వ్యంగ్యస్యోవమాలంకారస్య క్లిష్ట
శబ్దాన్వయవ్యతిరేశానువిదాయి త్వాచ్ఛదశ క్తిమూలత్వ
మితి భావః
కాంతారేతి. హితాదాప్తాదితో 2 స్మాన్మత్త ఇత్యర్థః సంశృణుధ్వమిత్వత్ర
కర్మణో హితోపదేశస్యావిపక్షికత్వాదకర్మ శత్వం. తదుక్తం 'ధాతోరర్థాంత రేవృత్తేద్ధా
త్వర్థేనోవసం గ్రహాత్, ప్రసిద్ధేరవివక్షాతః కర్మణో ఒకర్మిశాస్త్రి 'యేతి. అతవీన 'సమో
గమ్యృచ్ఛీ త్యాదినా ఆత్మ నేపడం,
ఆత్ర ప్రకరణాను గృహికన్య రాజపదస్య మహిమ్నా ప్రతాపరుద్ర సేవా కర్త
వ్యా నైవం దుఃఖమనుభవిత వ్యమితి వస్తు వ్యజ్యత ఇత్యాహ ఆత్రేతి.
*హితార్థినః ఇతిపాఠాంతరమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s290thn60xbhgn9ekglyxivzy40ntk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227513</id>
    <revision>
      <id>583412</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. ఉభయళ_క్తిమూలధ్వని వ్యథా జిష్ణు రేష భుజ స్తంభజృంభమాణాద్భుతాయుధః, ముంచంతు భృతస్సర్వే నిజపక్ష విజృంభితమ్. 77 అత్ర భృతో నిజపక్ష విజృంభితం ముంచంతు జిష్ణు రేష ఇత...'</comment>
      <origin>583412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="r3eumnw0ukbozkodumv432vj420m626" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
ఉభయళ_క్తిమూలధ్వని వ్యథా
జిష్ణు రేష భుజ స్తంభజృంభమాణాద్భుతాయుధః,
ముంచంతు భృతస్సర్వే నిజపక్ష విజృంభితమ్.
77
అత్ర భృతో నిజపక్ష విజృంభితం ముంచంతు జిష్ణు రేష ఇత్యత్ర
శబ్దశక్తిమూలతా, భుజ స్తంభజృంభమాణాద్భుతాయుధ ఇత్యర్థ
శక్తిమూలతా.
తిల కే.
అసంలక్ష్య క్ర మవ్యంగ్యో రసాదిధ్వనిః తథా చోక్తం శృంగార
' రసభావతదాభాసభావశాంత్యాదిర క్రమః,
భిన్నో రసాద్భలం కారాదులం కార్యతయా స్థితః ' ఇతి.
రసభావో దాహరణం తత్స్వరూపనిరూపణ ప్రపంచో రసప్రకరణే
భ విష్యతి.
గుణీభూతవ్యంగ్యమష్టవిధం నిరూప్యతే
*గుణీభూతవ్యంగ్యం మధ్యమం కావ్యమష్టవిధమ్.
తథాచోక్తం కావ్యప్రకాశే—
'అగూఢ మపర స్యాంగం వాచ్య సిద్ధ్యంగ మస్ఫుటమ్,
జిష్ణు రితి. జిష్ణు ర్ణయశీల ఇంద్రశ్చ, అద్భుతాయుధు ఖడ్గాదికం వజ్రాయుధం
చ, తాళ్ళతో రాజానః పర్వతాశ్చ; పష్ బలాని గరుకళ్చ.
EO
శబ్దశక్తిమూల కేతి. శబ్దపరివృత్తిసహిష్ణుత్వాభావాదితి భావః. ఆర్థశ క్తిమూల
తేలి, తత్సహిష్ణుత్వాదితి భావః. ఆయం తు వాక్యగత ఏవ.
ఆసంలక్ష్య శ్రీ మన్యం గ్యస్య రసాదిధ్వని ల్వే సమ్మతిమాహ - రసభాపతి. తదాభా
సారసభావాభాసాః, అది గ్రహణేన భావోదయ భావసంధి భావశబలత్వాని గృహ్యంతే.
క్రమః, ఆసంలక్ష్య క్ర మఇత్యర్థః న చాత్ర రసవదాద్యలంకారశంశా కార్యశ్యాహ
భిన్న ఇతి. ఆగ్ర హేతువహ అలం కార్యశయేతి, ప్రధానతయేక్యర్థః, రసాదీ నామం
గభావ వివాలంకారత్వాత్. తదుక్తం ' ప్రధాన్యేన్యత్ర వాక్యార్థీ యంత్రాంగం
తు రసాదయః, కావ్య తస్మి న్నలంకారో రసాధిరితి మే మతి' రీతి.
ఉదాహరణము త్తరశ్ర భవిష్యతీత్యాహ ర నేతి.
అధ మధ్యమ కావ్యస్యోక్తలక్షణత్వాద్విభాగమాహ గుణీభూ
లేతి.
సంవాదవ్యాజేనోద్దిశలి—ఆగూఢమిత్యాజా. గూఢస్యైపతి. 'సర్వమధ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3eumnw0ukbozkodumv432vj420m626</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227514</id>
    <revision>
      <id>583413</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 19 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, సందిగ్ధతుల్య ప్రాధాన్యే కాక్వా &amp; ప్త మసుందరమ్, ఇతి. కామినీకుచకలశ సద్గూఢస్యైవ చమత్కార కారిత్వాదగూఢ వ్యంగ్యం మధ్యమం కావ్యమ్. యథా-- ఔన్నత్యం య...'</comment>
      <origin>583413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4021" sha1="elzjzvlu5vd6ghx7e5thxpot9tqbrqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
19
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
సందిగ్ధతుల్య
ప్రాధాన్యే కాక్వా &amp; ప్త మసుందరమ్, ఇతి.
కామినీకుచకలశ సద్గూఢస్యైవ చమత్కార కారిత్వాదగూఢ
వ్యంగ్యం మధ్యమం కావ్యమ్.
యథా--
ఔన్నత్యం యదీ వర్ణ్యతే శిఖరిణః క్రుధ్యంతి నీచైః కృతాః
గాంభీర్యం యది కీర్త్యతే జలధయః ముభ్యంతి గాధీకృతాః,
తత్త్వాం వర్ణయితుం బి భేమి యది వా జాతో2స్మ్యగ స్థిత
స్వత్పార్శ్వే గుణరత్న రోహణగిరే! శ్రీ వీరరు ద్ర ప్రభో! ౬౧
అత్రే 'యది వా జాతో ఒస్యగ స్యస్థిత, ఇత్యనేన జలనిధిపర్వతే
భ్యో న బిభేమితి వ్యంగ్యమ త్రాగూఢమ.
*అపరస్యాంగం యత్ర రసాదే రసాధిరంగం తదపి గుణీభూత
వ్యంగ్యమేవ,
యథా
వీత ఫ్రీడమపా సమానముదయద్వైస్వర్య మావిర్భవ-
త్స్వేదం నిర్భర గాత్ర వేషథకు మిళన్దూరం గళడ్బాష్పకము,
తం ద్రవ్యం ప్రచ్ఛాదన మపేక్షలే' ఇతి న్యాయాధితి భావః, వ్యంగ్య వ్య
ప్రతీశా నగూఢత్వం, మధ్యమప్రతీతా గూఢత్వం, విలంబిత ప్రతీశావన్ఫుటత్వం .
క శ్రాద్యంతయోర్మధ్యమత్వం, మధ్యమస్యోత్తమత్వం చేతి వివేకః.
ఆగూఢము దాహరతి—ఔన్నత్య మితి.
En
వామనీకృతవింధ్యాచల శ్చుగుళీకృత సింధుసలిల శ్చ కుంభసంభవ ఇతి మహతీ
ప్రభా. ఆతో ఒగస్త్యోఒస్తీ, త్య సేన శైల సముద్రే భ్యో న విభేమితి వ్యంగ్యన్య వాచ్యా
యమాన త్వాద గూఢమిత్యాహ--ఆత్రేతి.
అపరస్యాంగ మితి, ఆనయో ర్విపక్షి శా వర్ణాశ్రమే గాహ-యత్రే తి. ఆ శ్ర
ప్రధమాదిశ ట్టేన భావాదయో వాక్యార్థిభూతో వాచ్యశ్చగృహ్యంతే. ద్వితీయాని
శబ్దేన చ భావాదయో నురణనం చ గృహ్యంఠే. తేన యత్రాంగినో రసభావాదేర్వా
చ్యన్య వా రసజ్ఞావాదిరనురణనం వాడెంగల్వేన నిబధ్యతే, తదవరాంగమిత్యర్థ?.
ఉదాహరతి ———పీఠ
బ్రీడ మితి. ఏకత్రోత్ర్కోశ నాదన్య శ్రీకాపాచ్చ మాన
త్యాగః. వైశ్వర్యం గద్గదభాషిత్వం, మూర్ఛా శూన్యేంద్రియత్వం, ప్రళయో నష్ట
దేవతా, రైలగుహా స్వీత్యన్ శబ్దానుక్తోడెన్ సామర్థ్యా ల్లభ్యతే ఆతస్తత్రాసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>elzjzvlu5vd6ghx7e5thxpot9tqbrqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227515</id>
    <revision>
      <id>583414</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. సంజాత ప్రళయం చ 'కాకతిమహీనాథస్మరో ద్వేజితా 79 భూపా శ్ళైలగుహాసు యాంతి విజనం భీత్యా సమాలింగితాః. అత్ర శృంగారస్య భయర సాంగత్వం వాచ్య సిద్ధ్యంగం యథా— కరాళః కాకతీ...'</comment>
      <origin>583414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="mrfbybted5lv20kxqgu3gai1ndnwt6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
సంజాత ప్రళయం చ 'కాకతిమహీనాథస్మరో ద్వేజితా
79
భూపా శ్ళైలగుహాసు యాంతి విజనం భీత్యా సమాలింగితాః.
అత్ర శృంగారస్య భయర సాంగత్వం వాచ్య సిద్ధ్యంగం యథా—
కరాళః కాకతీంద్రస్య కరవాలనవాంబుదః,
ధారయా శమయత్యుగ్రం ప్రతాపజ్వలనం ద్విషామ్.
33
ఆత్ర జలధారా వ్యంగ్యా. సా చ కరవాలనవాంబుద ఇత్యస్య వా
చ్యభూతస్య రూపకస్య సిద్ధికృతి గుణీభూత వ్యంగ్యమ్
అస్ఫుటం యథా—
వీరు ద్ర కృపాణస్య మహిమా శో2ప్యనంకుశః,
ప్రసూతే కీర్తిగంగాం యః పీత్వా ద్విషదసృఙ్న దీమ్. ६४
విజనం కంచన కోణ ప్రాంతం ప్రవిశంతీతి భావః. ఆశ్ర ప్రస్తుకవిశేషణ సామ్యాద
ప్రస్తుత నాయక ధర్మ ప్ర తీ లేస్సమాసోక్తి. ఆశ్రాన్య పోషక ల్వేనాంగస్వామి, శృంగారస్య
వర్ణ్యమానత్వేన ప్రాధాన్యాత్తద్వశన గుణీభూతవ్యంగ్యమిత్యేవ వ్యవదేశో న పునరంగీ
భూతభయానకరసా పేక్షయా ధ్వనిరితి, అత ఏవోక్తం కావ్యప్రకాశ 'క్వచి
త్కేనచి ద్వ్యవహారం' ఇతి. వివమకరాం గాంతరము దాహార్యమ్.
ED
తృతీయం భేదమాహ——వాశ్యతి. వాచ్యస్య సిద్ధేరుత్వ త్తేరంగమితి వ్యుత్పత్త్యైవ
స్వతస్సిద్ధస్య వాచ్యస్యోపోద్భల కాదపరాంగాదస్య భేదో దర్శిత ఇతి వేదితవ్యమ్.
ఉదాహరతి కరాళ ఇతి.
3
ఆశ్ర జలధారా వ్యంగ్యేతి, అభిధాయాః ప్రకరణార్ఖడ్గధారాయాసేవ నియం
ప్రణాదితి భావః. ఆశ ఏవ న శ్లేష ఇత్యుక్తం - 'వాహిన్యః కాకతీంద్ర' స్యే త్యేత
ద్వ్యాఖ్యానావసరే. రూపకస్య సిద్ధికృదితి. యతో రూపకం స్వనిర్వాహాయ ప్రతీయ
మానజలధారా మ పేడ తే. అన్యథా కరవాలనిన నవాంబుదః కరవాలో నవాంబుద
ఇవేతి నా రూపకోవమితనమానయోస్సం దేహస్స్యాత్. న చాత్ర ప్రయుజ్యమానస్య
కరాళత్వస్యోవమిక సమాసబాధకత్వం; కేవలకరవాలని శేషణత్వాంగీకారేణ సమానధర్మ
త్వాభావాత్. న చాస్తు నామ సందేహ ఇతి వాచ్యం; సాధక
బాధకాభావ వివ
తస్యాలం కారత్వాదితి.
ఆస్ఫుట ముదాహరతి, వీరరుద్రేతి. జహ్నుః పీతా మేన నదీం పున రబీజనత్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrfbybted5lv20kxqgu3gai1ndnwt6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227516</id>
    <revision>
      <id>583415</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, అత్ర కృపాణస్య జహ్నో రాధిక్య ప్రతిపాదనాద్వ్యతిరేకః పర మస్ఫుటః ప్రతీయ సందిగ్ధం యథా— కాకతి పతే ర్దృష్టిరను రాగతరంగితా, లగ్నా కల్హారనూ లేవ వధ...'</comment>
      <origin>583415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="c9ne1e2ey0z3ymwgn0cqwt0kgti5bgs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
అత్ర కృపాణస్య జహ్నో రాధిక్య ప్రతిపాదనాద్వ్యతిరేకః పర
మస్ఫుటః ప్రతీయ సందిగ్ధం యథా—
కాకతి పతే ర్దృష్టిరను రాగతరంగితా,
లగ్నా కల్హారనూ లేవ వధ్వా స్తుంగే కుచద్వయే.
అత్రాలింగ నేచ్ఛాయాం వాక్యవిశ్రాంతిరథవా సనమండలాలోక
ఏ సందేహ
తుల్య ప్రాధాన్యం యథా--
నృపాః ప్రతాపరుద్రస్య నిషేవధ్వం పదాంబుజే,
అన్యథాఒస్య మనస్తాదృశ్ ప్రసాదం కలుషాయ తే
bt
అత్ర ప్రతాపరుద్రస్య పాదనేవా యది త్యజ్యతే తదానీం నగ రేషు
వాసో దుర్లభ ఇతి వ్యంగ్యార్థన్య వాచ్యన్య చ సమ ప్రాధాన్యం.
అసుందరం యథా
--
tఏ అసిళా మహిళాణం సోఊణ గా రేందదం సణామోఅం,
ఏ వహుఆఏ సామళం వఅణమ్.
+ఏకశిలా మహిళానాం శ్రుత్వా నరేంద్ర దర్శనా మోదం,
గురుజన నియంత్రి తాయా వధ్వా శ్శ్యామలం వదనమ్.
ఆయం పునరన్య థేత్యుసమానాదు మేయస్యాధిక్య లక్షణస్య వ్యతిరేకస్య బిలం బేన
ప్రతీ కేరస్ఫుటమి వ్యాహఆత్రేతి.
సందిగ్ధప్రాధాన్యము దాహరతి, కాకతీతి,
ఆశ్రిలింగ నేచ్ఛారూపవ్యంగ్యస్య చమత్కార కారిత్వా తాధాన్యం ఉత వా
వ్యస్యేతి సందేహాత్సందిగ్ధ
ప్రాధాన్య మత్రే త్యాశయే నాహ ఆత్రాలింగ నీతి,
తుల్య ప్రాధాన్యముదాహరతి నృపా ఇతి, ఆకలుషం కలుషం భవతి కలుషా
యలే, లోహితాదిత్వాత్క్యమృత్యయః. 'వాక్యష' ఇత్యాత్మ నేపదం. సర్వత్ర కవినా
వ్యంజనైక ప్రవన భావ్యం ఆత్ర తు వాచ్యన్య వ్యంగ్యేన సహ సమప్రాధాన్యసంపా
దనాద్గుణీభావ ఇతి భావః, ప్రాధాన్యస్య సందేహసాదృశ్యయోస్సహృదయ నీవ ప్రమా
ఉద్ధతై రన్యథావి వక్తుం శక్యత్వాదిత్యుక్తం భట్టగోపాలేన,
£90.
EE
సప్తమముల్లంన్యు బుద్ధిస్థత్వా దష్టమం భేదము దాహరతి
ఆనుందరమితి. ఏ కే
నైతేషా ముద్దేశశ్ర మో న వివక్షేత ఇతి సూచ్యతే.
విలసితి. అత్రగురు జనపరాధీనా కాచిదేకశిలా మహిళానాం నరేంద్ర
నంద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9ne1e2ey0z3ymwgn0cqwt0kgti5bgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227517</id>
    <revision>
      <id>583416</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్య ప్రకరణమ్. 81 అశ్రీ నరేంద్రదర్శననిమిత్తం హర్షముత్పశ్యంత్యా వథ్వా ముఖం శ్యామలమితి వాచ్యస్యైన చారుత్వం. గురుజననియంత్రి తాహం న రేంద్రం ద్రష్టుం న గతవత్యనీతి వ్యంగ్యార...'</comment>
      <origin>583416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4028" sha1="pg8aph0ljqrejrqybar8q69urengl06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్య ప్రకరణమ్.
81
అశ్రీ నరేంద్రదర్శననిమిత్తం హర్షముత్పశ్యంత్యా వథ్వా ముఖం
శ్యామలమితి వాచ్యస్యైన చారుత్వం. గురుజననియంత్రి తాహం
న రేంద్రం ద్రష్టుం న గతవత్యనీతి వ్యంగ్యార్థ్య చారుత్వమ్.
*యత్ర కాక్వా - ర్థాంతరమాక్షిష్యతే తదపి గుణీభూతవ్యంగ్య మేవ•
యథా -
జ్యతే.
20
‡ పిలిసహి క హేహి అహీఆ భోణీ శచ్ఛీ సరస్స ఈ మజ్జి'
జాం బహు మణ్ణణ్డ సో ఇరణాహో గుణవినేసణో.
అత్ర క్షోణీ మదధి కేతి కాకుకల్పనయా ఒధికా న భవతీతి వస్తు వ్య
చిత్రం తు కావ్యం శబ్దాలంకారచి త్రతయా
పంచోఒప్యలం కార ప్రకరణే వ్యక్తి భవిష్యతి.
బహువిధం. తత్ప్ర
ప్రియసఖి! కథమాధికా క్షోణీ లక్ష్మీ స్సరస్వతీ మత్తః,
యాం బహుమన్యతే స నరనాళో గుణని శేషజ్ఞరి
ర్శనసంతోషమహాలాధం శ్రుత్వా మలినముఖా ఒభూదితి వాచ్యస్యాతిచారు త్వా
దాత్మన పదలాభరూపస్య వ్యంగ్య స్యానందరత్వమిత్యాహ అగ్ర నరేంద్రేతి ౬2
ఆవశిష్టం భేనమాచ—యర్ర కాక్వేతి. కాకున్నాము శబ్దధర్మః, తత్ప్ర
యోగే సర్వత్ర శబ్దస్పృష్టత్వేన వ్యంగ్యస్య గణీభావ విన. తదుక్తం లోచనే. ——
'కాకుయోజవాయాం సర్వత్ర గుణీ భూతవ్యంగ్య తై' వేతి, కావ్య ప్రకాశ కారస్తు—-~-
'గురుః 'భేదం ఖ న్నే మయి భజతి నాద్యాపి కురు'ష్విత్యాదౌ క్వచిత్కాకోః ప్రశ్న
మాత్ర పర్యవసానాద్వ్యంగ్యస్య మయిన యోగ్యః భేదః కురుషు యోగ్య ఇత్యేవం
రూపస్య గుణీభావానౌచి త్యేన ప్రాధాన్యా ద్ధ ్వవిశ్వమప్యంగీచ కార,
ఉదాహరతి,—పీఆనహీతి. 'మయి మన మహమఙ్ఞ ఉసా' వితిపంచ మ్యేగవచ
నేస్మదో మక్షాదేశః. 'బీసేర్లు' గితి వైకల్పికో లుక్. శిశ్వాత్పూర్వస్య దీర్ఘ ..
ఆత్రాధిక్యని షేధన్య వాచశాభావాల్కే వలవాచ్యసామర్థ్యలభ్యత్వేన వ్యంగ్యత్వం. ఇలా
తస్య చ కాకుసంస్పర్శాద్గూఢక్వకృత చారు త్వాతీశయభంగేన గుణీభూతత్వ
మేష. తదేతత్సర్వం మనసి నిధాయాహ— ఆత్రేతి.
ఆధమకావ్య ప్రపంచో
ఒలంకారప్రకరణే భవిష్యతీత్యా చిత్రంత్వితి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pg8aph0ljqrejrqybar8q69urengl06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227518</id>
    <revision>
      <id>583417</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 రత్నాపణసహీ తే ప్రతాపరుద్రీయే, అథి మహాకావ్యోసకావ్యాది ప్రబంధ నిరూపణమ్. అథ మహాకావ్యాదయః ప్రబంధా నిరూప్యంతే... #నగ రాగ వశై లక్తచంద్రార్కో దయ వర్ణనమ్, ఉద్యానసలిల శ్రీ డామధుపా...'</comment>
      <origin>583417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="sxm4xelrwgmkuy5i84d8bzo4y9qrvib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
రత్నాపణసహీ తే
ప్రతాపరుద్రీయే,
అథి మహాకావ్యోసకావ్యాది ప్రబంధ నిరూపణమ్.
అథ మహాకావ్యాదయః ప్రబంధా నిరూప్యంతే...
#నగ రాగ వశై లక్తచంద్రార్కో దయ వర్ణనమ్,
ఉద్యానసలిల శ్రీ డామధుపానరతోత్సవాః.
విప్రలంభో వివాహశ్చ కుమారోదయవర్ణనమ్,
మంత్ర ద్యూత ప్రయాణాజినాయకాభ్యుదయా అపి.
ఏతాని యత్ర వర్ణంతే తన్మహా కావ్యముచ్యతే,
ఏషా మష్టాదశానాం యైః కైశ్చిదూ న మదీష్యతే.
తత్తి విధం. గద్యమయం పద్యమయ ముభయమయం చేతి.
అపాదః పదసంఘాతో గద్యం పద్యం చతుష్పదమ్,
గద్యకావ్యం కాదంబర్యాది. పద్య కావ్యం రఘువంశాది.
• అసర్గబంధమసి యదుప కావ్య ముదీర్య తే.
అబధం సూర్యశతకాది.
* గద్యపద్యమయం కావ్యం చంపూరిత్యభిధీయతే.
వక్త్రం చాపరవక్త్రం చ సోచ్ఛ్వాసత్వం చ భేదకమ్,
సి. వర్ణ్యతే యత్ర కావ్యకై రసావాఖ్యాయికా మతా.
tF
20
29
23
పూర్వం ప్రబంధానాం ధ్వన్యాశ్రయత్వముక్తం. శత్స్వరూపస్య లక్షణనుంఠ
దుర్ధేయత్వాక్తన్నిరూపణం ప్రతికానీ లే——ఆ భేతి,
శశ్రీ మహాకావ్యలక్షణమాహ నగరేత్యానివా. ఏతచ్చ సర్గ నిబంధనను
ర్వర్గ ఫలచతురో దా శనాయకత్వాదీనాముపలక్షణం. తత్ప్రపంచస్తు కావ్యాదర్శే
27-20
చంపూకావ్యం దమయంత్యాది. ఆఖ్యాయి కానామగద్య కావ్యవి శేషు. తల్లక్షణ
మాహవక్త్ర, మితి, ఉచ్ఛ్వానస్సర్గాదిరిన పరిచ్ఛేద భేదు. భేదకమితి, కథాయాః
ఇతి శేషః. లేదు కమభినవగుప్తాచార్యా! అఖ్యాయికోచ్ఛ్వాసానినా వక్త్రవరవర్క్స్ ,
దినాయుక్తా. కథా తు తద్విరహి’తేతి. దండినా పున 'రుభయో ర్నాను మాత్ర భేదో
న వాతి భేద' ఇత్యుభసాదితం &quot;తక్క థా ఖ్యాయికేత్యేశా జాతిస్సంక్షాద్వ
యాంకితే త్యాదినా వక్త్రం నామాష్టో వరహదో మాత్రా వృత్తవి శేషః ఆపరవక్త్ర
మర్ధ సమవృత్త భేదః. ఉభయోర్లక్షణం ఈ వృత్తరత్నాకరే
'వక్త్రం నాద్యాన్ని సౌ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sxm4xelrwgmkuy5i84d8bzo4y9qrvib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227519</id>
    <revision>
      <id>583418</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'f కావ్య ప్రకరణమ్ యత్ర వస్త్రాపరవక్త్ర నామానౌ వృత్తవిశేషా వర్ణ్యేతే సో చ్ఛ్వాసపరిచ్ఛిన్నా 2.2.ఖ్యాయికా. హర్ష చరితాది. అథ ముద్రాః ప్రబంధా నిరూప్యంతే: యేన కేనాపి తాళేన గద్యపద్...'</comment>
      <origin>583418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="fvgazezkyrxxa1q3nm0y9nbe0gy5t4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;f
కావ్య ప్రకరణమ్
యత్ర వస్త్రాపరవక్త్ర నామానౌ వృత్తవిశేషా వర్ణ్యేతే సో
చ్ఛ్వాసపరిచ్ఛిన్నా 2.2.ఖ్యాయికా. హర్ష చరితాది.
అథ ముద్రాః ప్రబంధా నిరూప్యంతే:
యేన
కేనాపి తాళేన గద్యపద్య సమన్వితమ్.
జయత్యుపక్రమం మాలిన్యాది ప్రాసవిచి
త్రితమ్,
తదుదాహరణం నామ విభ క్త్యష్టక సంయుతమ్.
83
యత్రాదౌ జయత్యుపక్రమం మాలిన్యాదివృత్తం రమ్యం పద్యం
నిబధ్యతే, అనంతరము చేత్యుప క్రమాణ్యష్ట వాక్యాని సప్రాసాని
సతాళాని ప్రతివిభక్తి నిబధ్యంతే, అనంతరం విభక్త్యాభాసాః, త
దుదాహరణమ్.
* సంబోధనవిభక్త్యా యత్ ప్రచురం
పద్యపూర్వకమ్,
స్యాతామట్టే ర్యో ఒనుష్టుభి ఖ్యాతమ్' 'ఆయుజి నసరలా గురుస్సమే తదరవక్త్ర
మిదం జౌ జరా' వితి,
ఆధ క్షుద్ర
ప్రబంధేమాదాహరణస్య లక్షణమాహ యేన నేతి. తాళేన
చంచత్సుటాదినా, గద్యైః క్రమేణ కలికోత్కలికా పరపర్యాయై ర్విధ క్తివిభక్త్యాభ్యా
సాంకితైర్వాక్ష్యైః సద్యైః ప్రతివాక్యమాదౌ తత్తద్వాక్యన మానవిధ క్తిక నాయక నామాం
శితైః శ్లోకైశ్చ సమన్వితం. మాలినీ నామ వృత్తివిశేషః; 'ననమయయయు లేయం
మాలినీ భోగిలోపై ' రితి లక్షణాత్,
ఆత్ర లక్షణస్య న్యూనత్వాద్వర్తమానపదానాం చ సంకీర్ణత్వాదుభయం
వారయన్వ్యాచ ప్లేయ శ్రీ త్యాదినా. ఆశ్ర సంబోధనవిభక్తి రష్టమి ప్రబంధాం తే
సర్వవిభక్త్యంతో నవమల్లో కర్చేత్యాది విశేషాణాం సాక్షిల్లోకా సాహిత్యచింతామణా
ద్రష్టవ్యాః. అంతే కవి ప్రబంధనామాంకితం పద్యవిశేషం కుర్యాత్. తదుక్తం ———
'అంతేఒనుష్టుభమార్యాం వా కవికృత్యాఖ్యయా జెన్వితాం, కుర్యాచ్ఛాటు క్ర బం
ధానా మయం సాధారణో విధి' రితి.
చక్ర వాళలక్షణ మాహ——సంబోధ నేతి, పద్యపూర్వకమిత్యనేన గద్యానాం
కళికా ల్వేనాను ప్రవేశ ఉత్తః. విముక్తస్సర్ పునరాకృష్ణ విముక్తపునరాకృష్ణః, స్నా
తానులిపొదిన త్పూర్వకాలసమాసః తథాభూతశ్నల్లో ద్విత్రాక్షరపదం యస్య తత్త
థోక్తం, శృంఖలితదళాద్యంతపదమిత్యర్థం. ఆశ్ర గద్యపద్య యోరావృత్త్యాదిక మన్యతో
† కోశాన్తరే వాక్యమిదం గోపలభ్యతే.
12&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvgazezkyrxxa1q3nm0y9nbe0gy5t4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227520</id>
    <revision>
      <id>583419</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, 2E 20 విము. పునరాకృష్టశబ్దం స్యాచ్చక్ర వాళకమ్. ఆద్యంతపద్య సంయుక్తా సంస్కృత ప్రాకృతాత్మికా, అష్టభిర్వా చతుర్భిర్వా వ్యాస్స్కంధసమన్వితా. ప్...'</comment>
      <origin>583419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="7xgnwcm377kj3jj1lcc62vqwjmuajv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;84
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
2E
20
విము. పునరాకృష్టశబ్దం స్యాచ్చక్ర వాళకమ్.
ఆద్యంతపద్య సంయుక్తా సంస్కృత ప్రాకృతాత్మికా,
అష్టభిర్వా చతుర్భిర్వా వ్యాస్స్కంధసమన్వితా.
ప్రతిస్కంధం భిన్న వాక్యరీతి ర్దేవనృపోచితా,
సర్వతో దేవళబ్దాది రేషా భోగావళీ మతా.
వర్ణ్యమానాంక బిరుద వర్ణన ప్రచురోజ్జ్వలా,
వాక్యాడంబరసంయుక్తా సా మతా బిరుదావళీ.
తారాణాం సంఖ్యయాం పద్యైర్యుక్తా తారావళీ మతా
ఏవం కవి ప్రౌఢా క్తిసిద్ధాః క్షుద్రాః ప్రబంధా యథాసంభవ మూ
హ్యాః అథై తెషాముదాహరణాని వి స్తరభయాదిహ నోక్తాని.
ఇతి విద్యానాథవిరచితే ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణే
అలంకారశాస్త్రి కావ్య ప్రకరణం సమాప్తమ్.
2F
ద్రష్టవ్యం, తదుక్తం — —'ఓజస్విపద భూయిన సూద్యం తాశీస్సమన్వితం, చతుర్ధావాఒష్టథా
వృత్తం చక్రవాళం ప్రచక్షతే' ఇతి.
8
భోగావళి మాహఆద్యం కేతి. స్కంధః పరిచ్ఛేద భేదః. ఆశ్ర భోగోపకరణో
ద్యానవసంత నాయక గుణాదివర్ణనం ప్రాయేణ కర్తవ్యమ్,
బీరు దావళీ
మాహ——వర్ణ్యమానేతి. ఆత్ర స్వవి క్రముకుల క్రమాగతబిరుదవర్ణ
నాతిరిక్తం భోగావళీవద్ద ష్టవ్యమ్.
తారావళీ మాహ—తారాణామితి. సంఖ్యయా సప్తవింశ త్యేత్యర్థః.
22-28
నన్వ య్యేఒపి చతురు తరచతుర్భ
ద్రాది చాటు ప్రబంధాః కిమితి నా లక్ష్యం చే
ఇశ్యశ్రాహ---నీవమితి. ఉదాహరణానుక్తా హేతుమాహ -అథేతి.
ఇతి పదవాక్యప్రహణ పారావార పారీణ శ్రీమహోపాధ్యాయ కోలచటమల్లి
నాధసూరిసూనునా విశ్వజనీన విద్యస్య విద్వన్మ తే! పెద్దయార్య స్యాను జేన కుమారస్వామి
సోమపీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నాపణాఖ్యానే కావ్యస్వరూప
నిరూపణం నామ ద్వితీయప్రకరణం సమాప్తమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xgnwcm377kj3jj1lcc62vqwjmuajv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227521</id>
    <revision>
      <id>583420</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ నాటక ప్రకరణమ్ అథ నాట్య ప్రధానాః ప్రబంధా నిరూప్యన్డే: - తత్ర నాట్యస్వరూపం నిరూప్య తేలే...... చతుర్విధైరభినయైః సాత్వికాంగిక పూర్వకై శి ధీరోదాత్తాద్యపస్థానుకృతిర్నాట్యం రస...'</comment>
      <origin>583420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3989" sha1="pyra8gogr4yh73ajf09a5dmvbbao6eq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ నాటక ప్రకరణమ్
అథ నాట్య ప్రధానాః ప్రబంధా నిరూప్యన్డే: -
తత్ర నాట్యస్వరూపం నిరూప్య తేలే......
చతుర్విధైరభినయైః సాత్వికాంగిక పూర్వకై శి
ధీరోదాత్తాద్యపస్థానుకృతిర్నాట్యం రసాశ్రయమ్.
అథ శ్రావ్య ప్ర బుధనిరూపణానంతరం నాటకాది దృశ్య ప్రబంధనిరూపణం ప్రతి
కానీ లే అస్థితి. అభినయత్యభివ్యనక్తి పదార్థానిత్యభినయః, వచాద్యజంతః. 'అభి
పూర్వస్తు ణీఙ్ఞాతురాభిముఖ్యార్థనిర్ణయే, యస్తాత్పదార్థాన్నయతి తస్మా దభినయ
స్మృతః' ఇతి. తైశ్చతుర్విధైః. తత్ర జరగతసుఖదుఃఖభావనయా భావితాంతఃకర
త్వం సత్త్వం, తతో భవా భావా స్వాత్త్వికాః స్తంభాదయః, తదభినయో డెని మేష
నయనత్వాదిః. ఆంగం హస్తాది. తద్వ్యాపారః పతాకాది రాంగి కాభినయః. పూర్వళ బ్దేన
వాచికాహార్యాభినయా గృహ్యేతే. అత్ర పాఠ్యాపరపర్యాయం కావ్య నాటక రూపం
వాచికం, తదభినయో రసోచికరాగానుషంగాది'. 'ఆహార్యాభినయో నాట్యోచితాలం
కారధారణమ్,' అభినయాది లక్షణం ఈ సంగీత చూడామణి'' అభివ్యం జన్విభావాను
భావాదీన్నాటకాశ్రయాజ్, ఉత్పాదయన్సహృదయే రసజ్ఞానం నిరంతరం.
కర్తృస్థితో యోర్థోఒభినయస్సో ఒభిధీయతే, ఆంగికో వాచిక శ్చైవ సాత్వికాహా
ర్యశానితి, శ చతుర్ధాకృత స్తద్ భైరాంగితో ఒంగ క్రియోచ్యతే, రాగానుషంగి యద్వా
క్యం నాట్యే కద్వాచికం స్మృశం. సత్త్వక్రియాసాత్విక స్స్యాదాహర్యో భూష,
ణాదిక' మితి. ధీరోదాత్తాదినాయకానామనస్థా ధీరోదాత్తాదయ్య. ఆనియతత్వాదవ
స్థాత్వమేవ తేసాం న జాతిశ్వమిత్యుక్తం నాయక ప్రకరణే. తాసామనుకృతిరనుశరణం,
చితుర్విధాభినయేనాభి నేయ తాదాత్యావత్తిరికృర్థః. రసాశ్రయమితి, వక్ష్యమాణ శ్రీ వేణ
వాక్యార్థీ భూత రసవిష యమిత్యర్థః. ఆతోత్ర వాక్యార్థాభినయ ఇతి వేదితవ్యం, 'నట
ఆవస్పందన' ఇత్యస్త్రోద్ధాతో రీసచ్చల నార్థాణ్యత నిశ్యయ నాట్యమితి వ్యుత్పత్త్యా
సాత్వికాభినయ బాహుళ్యం సూచ్య తే,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyra8gogr4yh73ajf09a5dmvbbao6eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227522</id>
    <revision>
      <id>583421</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, *భావాశ్రయం తు నృత్యం స్యాన్న ృత్తం తాలలయాన్వితమ్. స్యాన్నృత్తం ఏ దశరూపక్తా ప్రక్రియా నృత్తనృత్య యోర్నాటకాద్యంగ త్వాది హస్వరూపనిరూపణంక...'</comment>
      <origin>583421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="f09wak86mij3p1w0d6017a6zjte7wgy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;86
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
*భావాశ్రయం తు నృత్యం స్యాన్న ృత్తం తాలలయాన్వితమ్.
స్యాన్నృత్తం
ఏ దశరూపక్తా ప్రక్రియా
నృత్తనృత్య యోర్నాటకాద్యంగ త్వాది హస్వరూపనిరూపణంకృతమ్.
తథో క్తం దశరూపకే.—
*మధురోద్ధత భేదేన తద్వయం ద్వివిధం పునః,
లాస్య తాండవరూపేణ నాట కాద్యుప కారకమ్.
అని దశరూపక నిరూపణమ్. ఫ
దశరూపకాణి భవంతి.
“నాటకం సప్రకరణం భాణః ప్రహసనం డిమః,
వ్యాయోగసమవాకారౌ వీథ్యం కేహామృగా దశేతి.
ప్రసంగాన్న ృత్యనృత్త యోర్ల క్షణమాహ – భాజితీ, భావా! పదార్థ భూతాః
విభావాద్యా ఆశ్రయా-విషయ త్వేన యస్య శద్భావాశ్రయం. ఆక వివాత్ర పదార్థాభి
నయో ద్రష్టవ్యః, నృవేర్గాత్ర విశేసవాచినో నిర్థాంతాదరాలే యతి నృత్యమితి
వ్యుత్పత్త్యా ఆంగికాభినయ బాహుళ్యం సూచ్యతే. అత వివ నాట్యా ద్భేద్యతకు
శబ్ద, రసవిషయం సాత్విక బహుళం నాట్యం, భావవిషయమాంగిక బహుళం మార్గాపర
పర్యాయం నృత్యమితి వివేకః, నృత్తమితి,
సాళశ్చంచతుంటాది. తదుక్తం 'కాలో
మితిం, గీతా దేర్విదధ కాళన్సవ ద్వేధా బుధై
గీతాదిపరిమాణావ చ్ఛేదః కాలని శేష
లభ్వదిమిలియా క్రియయా సమ్మితో
స్మృత?' ఇతి. లయోని 'తారాంతరా
శవర్తీ యః కాలో ఒసౌ లయనాల్లయ' ఇత్యుక్తలక్షణః శాలవిశేషః. ఏతదుభయా
క్రియం దేశ్యాపరపర్యాయం నృత్తమిత్యర్థః.
ఆస్య స్వకపోల కల్పితత్వం పరిహరతి — నీషతి. నృత్యేతి. క్వచిదవాంతరపదా
ర్థాభినయేన శోభా
హేతు ల్వేన చ నాటకాదా వువయోగా త్తదంగత్వమితి విజ్ఞేయం.
శతత్సంవాదవ్యా జేనాసయోః పునర్వైవిధ్యమాహ - మధురేతి. మధురం
లాస్యం, ఉద్ధకం, తాండవమిత్యర్థం.
తేనేలి. నృత్యనృత్తో పకృతే నేత్యర్థం. దశరూపకాణీతి. నాటి సట్టకాదీనా
మత్రైవాంతర్భావాదితి భాష, తత్వకారస్తు దశరూపకే ద్రష్టవ్యః.
నాట్యాభేజేఒసి వస్త్వాది భేదా ద్రూపక భేద ఇత్యాహ నాట్యా శ్రయ ల్వే నేతి'
వస్తు శథాశరీరం, త స్యేతివృత్తమితి నామాంతరం. తదుక్తం భావప్రకాళే—'వస్తు
యత్స్యారే బంధస్య శరీరంకవికల్పితం, ఇతివృత్తం దేవాహుర్నాట్యాభినయకోవిధాః'&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f09wak86mij3p1w0d6017a6zjte7wgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227523</id>
    <revision>
      <id>583422</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. R S SUBRAMA H NO 6-12-2 నాట్యాశ్రయత్వేనా భేద ఇతి శంకా న యజతే 52 వస్తునేతృరసా ళ్తేషాం రూపకాణాం హి భేదకాః. వస్తు త్రివిధం ప్రఖ్యాతముత్పాద్యం మిశ్రం చేతి, తథోక్తం దశరూప కే *ప్ర...'</comment>
      <origin>583422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="irfgnl6vez0hix6ybsoek35vj93aevt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్. R S SUBRAMA
H NO 6-12-2
నాట్యాశ్రయత్వేనా భేద ఇతి శంకా
న యజతే 52
వస్తునేతృరసా ళ్తేషాం రూపకాణాం హి భేదకాః.
వస్తు త్రివిధం ప్రఖ్యాతముత్పాద్యం మిశ్రం చేతి,
తథోక్తం దశరూప కే
*ప్రఖ్యాతో త్పాద్యమి శ్రత్వ భేదాత్తత్రివిధం మతమ్. ' ఇతి.
ఇతిహాసనిబంధనం ప్రఖ్యాతం, కవికల్పితముత్పాద్యం, సంకరాయ
త్తం మిశ్రం చేతి.
ఏనమాదివ స్తు భేదాన్నా యక భేదా ద్రూపకాణాం పరస్పరం భేదః
తథా హీ :-
నాటకే ప్రఖ్యాతమితివృత్తం; ధీరోదాత్తో నాయకః; శృంగారవీరరస
యోరన్యతరస్య ప్రాధాన్యం; అన్యేషాం రసానామంగ త్వేనాను ప్ర వేళః,
ప్రకరణే ఉత్పాదమితివృత్తం; ధీరశాంతో నాయకః; శృంగార
రసస్యైవ ప్రాధాన్యమ్,
భాణే ఉత్పాద్యమితినృత్తం; ధూర్తవిటో నాయకఖ శృంగార
వీర యోః సూచనామాత్ర సారతా.
ఇతి. తద్వివిధం అధికారికం ప్రాసంగికం చేతి, తత్రాధికారః ఫలస్వామ్యం, తద్వానధి
కారీ, అధికారేణాధికారిణా నిర్వృత్తమాధికారికం ప్రధానం. యథా రామాయణే
సీతారామవృత్తాంతః. ప్రసంగేన నిర్వృత్తం ప్రాసంగికం అంగభూతం. తత్తు ద్వివిధం,
పతాశా ప్రకరీ చేతి. తత్ర దూరానుపర్తినీ కథా పతాకా; యథా సుగ్రీవాది వృత్తాంతః,
అల్పానువర్తినీ ప్రకరీ; యథా జటాయుశమణాదివృత్తాంతః,
విన' మీకమాధికారికం ద్వివిధం ప్రాసంగికమితి వైవిధ్యం సిద్ధవత్కృత్య
పున స్త్రైవిధ్య మాహ—వస్తు త్రివిధమిత్యాది. ప్రఖ్యాతం మహావీరచరితాది, ఉత్సా
ద్యం మాలతీమాధవీయాది, మిశ్రము త్తరరామచరితాది. ఏవమాధికారిక పతాకా
ప్రకరీణాం ప్రత్యేకం ప్ర ఖ్యాతాది భేదభిన్న ల్వేన త్రైవిధ్య వస్తునో నవవిధత్వం
విజ్ఞేయం. ఏ దేవాభి ప్రేత్యాహ— నివమాదివస్తు భేదాదితి. దివ్యమర్త్యోభయాత్మనా
కస్తునః పునరపి త్రైవిధ్యాంగీకారే తద్వద న్యే జలీ బహవో భేదాః కల్పయితుం శక్యంత
వివ. లక్ష్యాను తే స్వయమే:వోహనియా ఇతి విస్తరభియా నేహ వృఢగ్వ్యుత్పాద్యంతే,
వస్త్వాదయో రూపక భేదశా ఇత్యుక్తం తద్వివినక్తి తథాహీత్యాదినా. స్పష్టో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irfgnl6vez0hix6ybsoek35vj93aevt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227524</id>
    <revision>
      <id>583424</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '83 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు ప్రీ యే, ప్రహసనే కల్ప్యమితివృత్తం; పాషండ ప్రభృతయో నాయశాఖ హాస్యరసః ప్రథానమ్. డిమే ప్రఖ్యాతమితివృత్తం; దేవగంధర్వపిశాచాదయో ధీరో ద్ధతా నాయకా నే షోడశ;...'</comment>
      <origin>583424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="pi1uutwylspz3vag8tl32yz5g5ptuhv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;83
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు ప్రీ యే,
ప్రహసనే కల్ప్యమితివృత్తం; పాషండ ప్రభృతయో నాయశాఖ
హాస్యరసః ప్రథానమ్.
డిమే ప్రఖ్యాతమితివృత్తం; దేవగంధర్వపిశాచాదయో ధీరో
ద్ధతా నాయకా నే షోడశ; రౌద్రరసః ప్రధానం; శృంగారవీర యో
రము ప్రవేశః
44
వ్యాయోగే ప్రఖ్యాతమితినృత్తం; ధీరోద్ధతో నాయకః; వీరరసః
ప్రధానమ
సమవాకారే దేవాసు రాదయో ద్వాదశనాయ కాఃః వీర రసః ప్రధా
నం; కల్పితమితవృత్తం ప్రసిద్ధం వా.
వీఖ్యాం కల్పితమితివృత్తం; ధీరోద్ధతో నాయకః; శృంగారరసస్య
సూచనామాత్ర సొరతా,
అంటే ప్రఖ్యాత మితివృత్తం; ప్రాకృతజనో నాయకః; కరుణరసః
ప్రధానమ్.
ఈహామృగే మిశ్రమితివృత్తం; ధీరోదాత్తో నాయకః శృంగార
రసస్యాభాసత్వమ్.
అం సంధిసంచక నిరూపణమ్, ధరి
అథ తేషాం సామగ్రి నిరూప్యతేదా
తత్ర పంచ సంద
తథా చోక్తం దశరూపకే....
''ముఖం ప్రతిముఖం గర్భః సావమర్మోపసంహృతి' రితి.
సంధిర్నా మైకేన ప్రయోజ నేనాన్వితానాం కథానామవాంతర
ప్రయోజనసంబంధః తత్రారంభ బీజసంబంధో ముఖసంధి; ప్రయత్న
వస్త్వాది భేదా ద్రూపక భేదో నిరూపితః. అధునా వస్త్వేక దేశవి
శేష భూత సంధ్యాది
స్వరూపం నిరూపయతి. ఆథేత్యాదీనా,
కత్ర సమ్మతి వ్యా జేన సంధీనాం విభాగమాహ—ముఖమితి. సావమర్శా ఆప
మర్శసహితా ఉపసంహృతిః విమర్మో నిర్వహణం చేత్యర్థః.
ఏలేం సామాన్యలక్షణమాహ -సంధిరితి, ప్రయోజనమశ్రీ త్రివర్ణ
రూపం
ఫలం. తచ్చ ధర్మార్థకామేష్వే కైకన్య స్వవ్యతిరిక్తాభ్యాం ద్వ్యాము సనర్థకాభ్యాం
వ్యాసేన సమాసేన చ సంబం ధ శైవల్యే చ ద్వాదశవిధం. తదుక్తం. 'ఫలం త్రివర్ణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pi1uutwylspz3vag8tl32yz5g5ptuhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227525</id>
    <revision>
      <id>583425</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. .89 బిందుసంబంధః ప్రతిముఖసంధిః; ప్రాప్త్యాశాపతాక యోస్సంబంధో గర్భసంధిః, నియతా ప్తి ప్రకర్యోస్సంబంధో విమర్శసంధిః, ఫలాగమ కార్య యోస్సంబంధో నిర్వహణసంధిః తథా చోక...'</comment>
      <origin>583425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="ew33ouj8rvc772ptmasb9gah3zzt1b8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
.89
బిందుసంబంధః ప్రతిముఖసంధిః; ప్రాప్త్యాశాపతాక యోస్సంబంధో
గర్భసంధిః, నియతా ప్తి ప్రకర్యోస్సంబంధో విమర్శసంధిః, ఫలాగమ
కార్య యోస్సంబంధో నిర్వహణసంధిః తథా చోక్తం దశరూపకే —
: 'బీజబిందుపతాకాఖ్య ప్రకరీ కార్యలక్షణాః,
ఆరంభయత్న ప్రాప్యాశానియతా ఫ్లిఫలాగమా
అర్థప్రకృతయః పంచ పంచాన స్థానమన్వితాః,
యథాసంఖ్యేన జాయంతే ముఖాద్యాః పంచసంధయః' ఇతి.
- ఆర్థప్రకృతిపంచక
నిరూపణమ్. ఇరా
అథారంభాదీనాం లక్షణం నిరూప్యతే
*ఔత్సుక్యమాత్ర మారంభః ఫలలాభాయ భూయ.
ప్రయత్నస్తు ఫలాప్రాప్తో వ్యాపారో ఒతిత్వ రాన్వితః,
3
సచ్ఛుద్ధ మేళా నేకానుబంధి' చేతి, తేనైకేన ముఖ్యే నాన్వితా నామితివృత్తఖండానా
మవాంత రైక ప్రయోజనసంబంధస్సంధిరిత్యర్థం. తదు క్తం——‘ఏక కార్యాన్వి తేవ్వత్ర
కథాంశేషు ప్రయోగతః, అవాంతరైక కార్యన్య సంబంధస్సంధిరిష్యతే' ఇతి. ఆథా
వస్థార్థ ప్రకృతిసంబంధీ ముఖాదిసంధయో జయంఠ ఇత్యాహ తత్రేతి.
ఆత్ర సమ్మతిమాహ—బీజేతి. అర్థ ప్రకృతయః' ప్రయోజన సిద్ధి హేతవ ఇతి
కేచిత్. కథాశరీర కారణానీతి భోజరాజాదయః. తద్విశేషాః పూర్వోక్తా బీజాదయః
పంచ. ఫలసిద్ధయే స్వీక్రియమాణస్య నాయక వ్యాపారకూపస్యోపాయస్య పూర్వోక్తా
ఆరంభొదయః పంచావస్థా భవంతి. తదు క్తం 'అవస్థాః పంచ కార్యవ్య ప్రారబ్ధస్య ఫలా
ర్థిభి'రితి. త దేశదుభయసంబంధే పంచసంధయో జాయంత ఇత్యర్థః. తత్ర సాధనత్వా
ద్భీజస్యాదావుపక్షేపకి, సాథ్యత్వాత్కార్యస్యాంతే. అవిచ్ఛేదార్థం బిందోస్తయో
రధ్యే. పతాకాప్రకర్యోస్తు బీజకార్యయోరధ్యే. యథాయోగం నివేశ ఇతి విజే
యం. తత్ర పతాకాయా వికల్పమాహ కోహళః. తన్మలే పతాకాస్థానే 'ఆపతాకే
రీ వా క్వచి' దితిభావ ప్రకాశోక్తో విశేష ద్రష్టవ్యః అవస్థానా
ముద్దేశ క్ర మస్సామర్థ ్యలబ్ధస్స ్పష్ట వివ.
అవస్థాపంచకం క్రమేణ లషయతి-ఔత్సు' క్యేతి. మల
ణోభిలాష ప్రకర్ష ఔత్సుక్యం; మాత్ర శబ్దా వక్ష్యమాణ, ప్రయత్నా దివ్యవచ్ఛేదకః,
ఫలస్య త్రివర్గ రూపస్య లాభాయ న పునః వీక్షుద్రస్య. అత్ర ఫలగతం భూయస్త్వం
లాభ ఉపచర్యతే. నాయకవ్యాపారస్య స్వరూపాత్కించిదుచ్ఛూనత్వమారంభ ఇత్యర్థః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ew33ouj8rvc772ptmasb9gah3zzt1b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227526</id>
    <revision>
      <id>583426</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'A 92 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే భీజారంభానుగుణ్యేన ముఖసం ధేరంగాని ప్రయోక్తవ్యాని, *ఉపక్షేపః పరికరః పరిన్యాసో విలోభనమ్, యుక్తిః ప్రాప్తి స్సమాధానం విధానం పరిభావనా, ఉద్భేద...'</comment>
      <origin>583426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="cnogjanve4hx6o2mw6xz91lc3553sb4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;A
92
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
భీజారంభానుగుణ్యేన ముఖసం ధేరంగాని ప్రయోక్తవ్యాని,
*ఉపక్షేపః పరికరః పరిన్యాసో విలోభనమ్,
యుక్తిః ప్రాప్తి స్సమాధానం విధానం పరిభావనా,
ఉద్భేద భేదకరణాన్యన్వర్థాని యథాక్రమమ్.
బడి ముఖసంధ్యఙ్గ స్వరూ పనిరూపణమ్, ఫజ
యథాక్రమమేతేషాం స్వరూపం నిరూప్యతే.
5
F
బీజన్యాస ఉపక్షేః; బీజస్య బహూకరణం పరికరః; బీజనిష్పత్తిః
పన్యాసః; బీజ గుణవర్ణనం విలోభనం; బీజానుకూలసంఘటన ప్రయో
జనవిచారో యు_క్తిః; బీజసుభాగమః ప్రాప్తిఃః బీజసన్ని ధానం సమా
ధానం; బీజసుఖదుఃఖ హేతు ద్విధానం; బీజ విషయాశ్చర్యా వేళః పరి
భావనా; గూఢబీజ
ప్ర కాశనము ద్భేదః, బీజానుగుణప్రో త్సాహనం
ప్ర
భేదః; బీజా సుగుణ ప్రస్తుత కార్యారంభః కరణం. ఏతాని ద్వాదశముఖ
సంధేరంగాని. ఏతేషాం మధ్యే ఉపక్షే పపరికర పరిన్యా సయుక్త్యు ద్భేద
సమాధానానామావశ్యకత్వమ్.
అథ ప్రతిముఖసంధిః:
వ్యాని
0o
లక్ష్యాలక్ష్యస్య బీజస్య వ్యక్తిః ప్రతిముఖం మతమ్,
బిందు ప్రయత్నానుగమాదంగాన్యస్య త్రయోదశ.
బిందు ప్రయత్నాలనుగుణేన ప్రతిముఖసంధేరంగాని ప్రయోక్త
-ప్రతిముఖవస్థ ్యఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్.
* విలాసః పరిసర్పశ్చ విధూతం శమనర్మణీ,
గతి రపి సులభైవ యదత్ర యుక్తం తద్ధాహ్యం. అంగానాముత్పత్తిమాహ
ఆంగా నీతి.
ఉద్దిశతి ఉపశేషేద ఇతి—అన్వర్థానీతి. నా పృథర్లక్షణా పేశేతి భావః,
తథాపి మందబుద్ధ్యను గ్రహార్థముపశే పాదీనాం క్రమేణ లక్షణం ప్రతికానీ లేదా
యథాశ్రమమేలేమో మితి. కంటకశోధనమంగలక్షణానాం యథాయోగముదాహరణ ప్ర
- దేశ ఏవ కరిష్యామః. మిథః ప్రయోగ క్రమో న వివక్షిత ఇతి వక్ష్యామః.
అథ సాంగం ప్రతిముఖసంధి మాహలమ్యేతి. కేనచిదం న లక్ష్యత్వ మహరే
ణాంశేనాలవ్యత్వం చేత్యర్థం, ప్రత్యంక నిబద్ధ కార్యానుకూలా సేక ప్రయోజనమ ధే
8&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnogjanve4hx6o2mw6xz91lc3553sb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227527</id>
    <revision>
      <id>583427</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 'నర్మద్యుతిః ప్రగమనం విరోధః పర్యుపాసనమ్, వజ్రం పుష్పముపన్యాసో వర్ణ సంహార ఇత్యపి. ఏం స్వరూపం నిరూప్యతే,— 98 99 00 సంభోగవిషయమనోరథో విలాసః; దృష్టనష్టపదార్థానుసరణం...'</comment>
      <origin>583427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="j3rd0l44rz42s7b92xr8wz26kmafkfm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
'నర్మద్యుతిః ప్రగమనం విరోధః పర్యుపాసనమ్,
వజ్రం పుష్పముపన్యాసో వర్ణ
సంహార ఇత్యపి.
ఏం స్వరూపం నిరూప్యతే,—
98
99
00
సంభోగవిషయమనోరథో విలాసః; దృష్టనష్టపదార్థానుసరణం
పరిసర్పః; అనిష్టవస్తుని జేపో విధూతం; ఆరత్యుపళమనం శమః; పరి
హాసవచనం నిర్మ;అను రాగోద్ఘాటనోర్ఖా ప్రీతిర్నర్మద్యుతిః; ఉత్తరోత్తర
వాక్యై రనురాగభీజ ప్ర కాశనం ప్రగమనమ; ఛద్మనాహి తాగమననిరో
ధనం విరోధః ఇష్టజనానునయః పర్యుపాసనం; ప్రముఖనిష్ఠురవచనం
వజ్రం; అనురాగ ప్రకాశనవిశిష్ట వచనం పుష్పం; అనురాగ హేతువాక్య
రచనా ఉపన్యాసః; చతుర్వర్ణ నిర్వర్ణ సం వర్ణ సంహారః; ఏతేషాం మధ్యే
పరిసర
ప్రగమనవ జోహన్యాసపుష్పాణాం ప్రాథాన్యమ్.
అథ గర్భసంధిః:-
&quot;గర్భస్తు దృష్టనష్టస్య బీజస్యాన్వేషణం ముహుః,
అస్యాప్త్యాశాపతా కొనుగుణ్యే నాంగోపకల్పనమ్,
పతా కాప్రా ప్యాశానుగు ణ్యేన గర్భసంధరంగాని ప్రయోక్తవ్యాన్ని
--pt గర్భసన్ధ్యఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్.
* అభూతాహరణం మార్గో రూపోదాహరణక్రమాః,
సంగ్రహశ్చానుమానం చ తోటకాధిబలే తథా,
ఉద్వేగసంభ్రమాశేపా ద్వాదశాంగా న్యను క్రమాత్, ౧౩
ఏషాం స్వరూపం నిరూప్యతే:-
ప్రస్తుతోపయోగిచ్ఛద్యాచరణమభూతాహరణం;
తత్త్వార్థాను
కతిపయనిష్పత్తి వ్యత్వం కతివయానిష్ప త్తిరలష్యత్వం చేతి మతాంతరం, తాదృ
శన్య బీజస్య వ్యక్తిః ప్రకాశనం ప్రతిముఖ మితి.
30139
ఆథ సాంగం గర్భసంధీమాహ - గర్భ ఇతి. ప్రతిముఖనం ధౌ లక్ష్యాలక్ష్యతయా
దృష్టనష్టన్య బీజస్యాపాయం కానువృత్త్యా విచ్ఛేదానువృత్తే ద్వహుః పౌనఃపున్యనా
న్వేషణం గర్భసంధిరితి. ఆశ్ర పతాకాయ వైకల్పికత్వాత్తద్భనపక్షే డెన్ ప్రాప్త్యాతా
నియతైన. పతాశాస్థానే తు బీజచిందో రన్యతరస్య నివేళ ఇత్యనుపద
మేవోక్తమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3rd0l44rz42s7b92xr8wz26kmafkfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227528</id>
    <revision>
      <id>583428</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, కీ ర్తనం మార్గః; వితర్క ప్రతిపాదన వాక్యం రూపం; ప్రస్తుతోత్క రాభి ధానముదాహృతిః; సంచింతితార్థప్రాప్తిః క్రమః; + ప్రస్తుతోపయోగి సమాధానవాక్యం...'</comment>
      <origin>583428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3821" sha1="1tqie9sp9zf0if3859d83b285uz1svm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;94
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
కీ ర్తనం మార్గః; వితర్క ప్రతిపాదన వాక్యం రూపం; ప్రస్తుతోత్క రాభి
ధానముదాహృతిః; సంచింతితార్థప్రాప్తిః క్రమః; + ప్రస్తుతోపయోగి
సమాధానవాక్యం సంగ్రహః లింగాద భ్యూహనమనుమానం; రోష
సంభ్రమవచనం తోటకం; ఇష్టజనాతిసంధానమధిబలం; అపకారిజనా
ద్భయముద్వేగః; శంకా త్రాసౌ చ సంభ్రమః, ఇష్టార్థోపాయాను
సరణమా కేవ;
ఏతేషాం మధ్యే అభూతాహరణమార్గతోట కాధి
బలాక్షే పాణాం ప్రాధాన్యమ్.
అథ విమర్శసంధిః—
* గర్భసం ధౌ ప్రసిధ్ధస్య బీజార్థ స్యావమర్శనం,
హేతునా యేన కేనాపి విమర్శస్సంధిరిష్యతే,
నియతా స్త్రీప్రకర్యు కేరంగా న్యత్ర త్రయోదశ.
నియతా ప్తిప్రకర్యానుగుణేన విమర్శసం ధేరంగాని ప్రయోక్తవ్యాని
అని నిమర్శసద్ధ ్యఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్. బి
&quot;తత్రాపవాదస్సం ఫొటోవిద్ర వద్రవశక్తయః,
ద్యుతిః ప్రసంగశ్చలనం వ్యవసాయో నిరోధనం,
ప్రరోచనం విచలన మాదానం తు త్రయోదశ.
ఏతేషాం స్వరూపం నిరూప్య తే.---
TDP L
దోష ప్రఖ్యాపన మహావాదః, రోషసంభాషణం సంఫేటః; వధబంధా
దికం విద్రవః; గురుతిరస్కృతి ర్దవః; విరోధశమనం శక్తి; తర్జనోద్వే
జనే ద్యుతిః; గురుకీర్తనం ప్రసంగఃఉపమానం చలనం; స్వళ ప్రశంస
నం వ్యవసాయః; క్రోధసంర జ్ఞానామన్యోన్యని జేపో నిరోధనం; సిద్ధప
ద్భావి శ్రేయఃకథనం ప్రరోచనం; స్వగుణావిష్కరణం విచలనం; కార్య
సంగ్రహ ఆదానమ్.
ఆధ సాంగం విమర్శసంధి మాహ - గర్భసంధావితి. యేన కేనాపి హేతునా
క్రోధ
వ్యసనాదినా అర్థ స్యావమర్శనం పర్యాలోచనం క్రోధవ్యననాదిజన్యో గర్భనిర్భిన్న బీజార్థ
సంబంధః ఫలప్రా
వ్యవసాయాత్మతో విచారనిర్ణయో విమర్శఇత్యర్థః. లేదు కప: ''గర్భ
నిర్భిన్న బీజార్థ సంబంధో వ్యసనానికి, విచారనిర్ణ యో యస్తు స విమర్శ ఇతిస్తృక
ఇతి.
! 'ప్రస్తుతో పయోగిసమాధానవచన' మితి పాఠాన్తరమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tqie9sp9zf0if3859d83b285uz1svm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227529</id>
    <revision>
      <id>583429</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ నిర్వహణసంధిః—— నీ నాటక ప్రకరణమ్. * బీజవంతో ముఖాద్య విప్రకీర్ణా యథాయథమ్, ఐకార్థ్య ముపనీయంతే యత్ర నిర్వహణం హి తత్. ఫలా ప్తికార్యానుగుణ్యాదంగా న్యస్య చతుర్దశ, 95 ఫలా ప్తికార...'</comment>
      <origin>583429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3922" sha1="a20wr5j83vrs7hdyvz9hsm7h5dim0vu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ నిర్వహణసంధిః——
నీ
నాటక
ప్రకరణమ్.
* బీజవంతో ముఖాద్య విప్రకీర్ణా యథాయథమ్,
ఐకార్థ్య ముపనీయంతే యత్ర నిర్వహణం హి తత్.
ఫలా ప్తికార్యానుగుణ్యాదంగా న్యస్య చతుర్దశ,
95
ఫలా ప్తికార్యానుగుణ్యేన నిర్వహణసం ధేరంగా నిచతుర్దశ ప్రతిపాద
*
నిర్వహణసస్థి నిరూపణమ్, లిశా
: సంధిర్విరోధో గ్రథనం నిర్ణయః పరిభాషణమ్.
ప్రసాదానందసమయాః కృత్యాభాషోపగూహనమ్,
పూర్వభావోపసంహారౌ ప్రశస్తి శ్చ చతుర్దశ.
తే
ఏతేషాం స్వరూపం నిరూప్యతే
50
బీజోపశమనం సంధిః; కార్యమార్గణం విరోధః; కార్యోప క్షేపణం
గ్రథనం; బీజానుగుణ కార్యప్రఖ్యాపనం నిర్ణయః; మిథోజల్పనం పరి
భాషా; పర్యుపాసనం ప్రసాదః; నాంఛితార్థప్రాప్తి రానందః; దుఃఖప్రశ
మనం సమయః; లబ్ధస్థిరీకరణం కృతిః; ప్రాకార్యానుమోదన మాభా
షణం; అద్భుతార్థప్రా ప్తిరుపగూహనం; ఇష్ట కార్యదర్శనం పూర్వ
భావః; కార్యార్థిపసంహతి స్సంహారః; శుభశంసనం ప్రశస్తిః.
అథ సాంగం నిర్వహణసంధిమాహ బీజవంత ఇతి. సంసర్గేనతువ్; బీజయుక్తా
ఇత్యర్థః. యథాయథం యథాస్వం విప్రకీర్ణాః, నిజస్థానే
మా పన్యస్తా ఇత్యర్థః. ఏతో
ముఖ్యోఒర్థః ప్రయోజనం యేహం తేషాం భావస్తత్వం; యత్ర బీజయుక్తాముఖ
సంధ్యాద్యర్థాః పరమ
ప్రయోజనసంబంధం లభంతే. స నిర్వహణసంధిరిత్యర్థం. ఆ త్రోవశేష
పాదిషు యత్ర క్వచన కార్యకారణ భావసద్భావ సత్రైవ క్రమోఒంగీకర్తవ్యో న శ్వస్య
త్ర; వస్తుస్వరూపవిచారే క్రమాంగీకారే కారణాభావాత్ లక్ష్యమువ్యుతమదర్శనా
చ్చ. తదు క్తం—‘వస్తు నేతృరసాదీనామాను గుణ్యేన యోజయేత్, వివక్షి తోడెత్ర వారి
గానాం క్రమ ఇత్యేవ నిర్ణయః ' ఇతి. న చ తేషాం ప్రధానవస్తుసంబంధ ఏవ నిబంధ
నీయ ఇతి వాచ్యం; అన్య థాపీ దోషాభావాత్. తదుక్తం నాటక ప్రశాకే 'ఉపపా
దయః ప్రబంధేష్వాధికారిణా వా ప్రాసంగిళా నా ప్రయోక్తవ్యాః యథా సందర్భస్య
శోభాయై భవం”తీతి.
10144&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a20wr5j83vrs7hdyvz9hsm7h5dim0vu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227530</id>
    <revision>
      <id>583430</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, ఏవం చతుష్షష్ట్యంగసమన్వితాః పంచసంధయః ప్రతిపాదితాః ఏతేషాం షట్ ప్రయోజనాని సంభ వంతివివశ్రీ తార్ధ ప్రతిపాదనం గోప్యార్థగోపనం, ప్రశ్యాశార్...'</comment>
      <origin>583430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="osuzxafatwk3xe1u0uea8eu6et07038" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;96
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
ఏవం చతుష్షష్ట్యంగసమన్వితాః పంచసంధయః ప్రతిపాదితాః
ఏతేషాం షట్ ప్రయోజనాని సంభ వంతివివశ్రీ తార్ధ ప్రతిపాదనం
గోప్యార్థగోపనం, ప్రశ్యాశార్థప్రకాశనం, అభినయ రాగ సమృధ్ధిశ్చమ
త్కారిత్వ, మితివృత్తవి స్తర శ్చేతి.
తత్రేతివృత్తం సూచ్యమసూచ్యం చేతి ద్వివిధం అసూచ్య మపి
ద్వివిధం, దృశ్యం శ్రావ్యం చ తత్ర సూచ్యన్య సూచనాక్రమః పంచ
విధః తథోక్తం దశరూపకే.....
'విష్కంభచూళీ కొంకాస్య ప్రవేశాంశావతార ' రీతి.
ఏతేషాం స్వరూపం నిరూప్యతే
జ
చతుష్షష్టీతి.
లక్షీ తాని సంధ్యం గాని సంఖ్యయా సంకలయ్యోవసంహరతి—ఏవం
కత్రాంగానాం ప్రయోజనమాహ— ఏ లేపామితి.
అభినయ రాగసమృద్ధిరితి.
అభినయదర్శ నేన సామాజిక మనోరంజనసమృద్ధిశ్యర్థు. నాన్వే తం ప్రయోజనకథన
మనుపపన్నం, అంగానాం ప్రధానఫలేనైన ఫలవత్త్వనియమానితి న వాచ్యం; తసా
దృష్టఫలపత్త్వే నియతత్వాత్. వీకత్తు దృష్టం ఫలం. తదుక్తం శృంగారప్రకాశి
'ఆంగానాం షడ్విధం హ్యేతద్దృష్టం శాస్త్ర ప్రయోజన' మితి.
ప్రయోజనానా మీ లేటం లక్ష్యషదాహరణమూహనీయమిత్యు
పేక్ష్య పునరపి
వస్తునో ద్వేధా విభాగమాహ తత్రేతివృత్తమితి ద్వితీయం ద్వేథా విభజతి అనూచ్య
మితి. కత్ర. సీరస్కోనుచిత స్తత్ర సంసచ్యో వస్తుని స్తర, దృశ్యస్తు మధురోదాత్తరస
భావనిరంకరః, ఇత్యాద్యయో ర్వ్యవస్థా ద్రష్టవ్యా. శ్రావ్యం సత్యశ్రీ చ శబ్దు శ్రావ్య
గతావాంతర భేదాలనుక్త మశ్రావ్య భేదం చ సముచ్చినోతి. శ్రావ్యం చ సర్వశ్రావ్యం
చేతి ద్విధా, ద్వితీయం చ జనాంతికముపవారితం చేతి ద్విధా. నీతిమాం లక్షణం తు ---
'సర్వశ్రావ్యం ప్రకాశం స్వాదశ్రావ్యం స్వగతం మతం' ' త్రిపతాకకరేణాన్యా నడవా
ర్యాంకరా కథాం, ఆన్యోన్యామంత్రణం యత్స్యాకజనాంతే జనాంతికం, రహస్యం
కధ్య లే. న్యస్య పరావృత్త్యా వవారిత' మితి. త్రిపతాక గ్రహణం పతాకస్యాప్యుపలక్ష
ణార్థం. తదుక్తం తద్వేదిభిః — ' త్రిపతాకః పతాకశ్చ గండ శ్రీ త్రం గతః కర్మ, జనాం
తికే రహస్యే చ దోష శ్రవసికీర్తితః' ఇలి. లక్షణం శ్వనయోస్సంగశరత్నాక
. 'తర్జనీమూలసంలగ్న కుంచి తొంగుష్ఠతో భవేత్, పతాక స్సంహతకారు ప్రసారితకలాంగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>osuzxafatwk3xe1u0uea8eu6et07038</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227531</id>
    <revision>
      <id>583431</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 97 26 OF వృత్తవ_ర్దిష్యమాణానాం కథాంశానాం నిదర్శకః సంజే పార్థస్తు విష్కంభో మధ్యపాత్ర ప్రయోజితః, స ద్వివిధః, శుద్ధస్సంకీర్ణ శ్చేతి. కేవల సంస్కృతప్రాయ శ్శుద్ధ, సం...'</comment>
      <origin>583431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3286" sha1="kjlw3ialb6ayqswe44xnb3rs7hqjtu6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
97
26
OF
వృత్తవ_ర్దిష్యమాణానాం కథాంశానాం నిదర్శకః
సంజే పార్థస్తు విష్కంభో మధ్యపాత్ర ప్రయోజితః,
స ద్వివిధః, శుద్ధస్సంకీర్ణ శ్చేతి. కేవల సంస్కృతప్రాయ శ్శుద్ధ, సం
స్కృతప్రాకృతమి శ్రీ తస్సంకీర్ణః.
అథ చూళికా…..
G
'అంతర్య నని కాసంపై శ్చూళీ కార్థస్య సూచనా.
యత్ర నేపథ్యగ తైః పాత్రైరర్థస్సూచ్యతే సా చూళికా.
అథాం కాస్యమ్—
అంకాంత పాత్రే రంశాస్య ముత్తరాంకార్థసూచనా,
06
ళికి, స ఏవ త్రిపతాక స్స్యాద్వ శ్రీ తానామి కాంగుళి' రితి. విష్కంభేత్యాది శ్లోక శేషః
పునః—'అర్థోవతేప కైస్సూచ్యం వంచభిః ప్రతిపాదయే' దితి, ప్రథమాంకే ప్రస్తావనా
సంకరం విష్కంభంకుర్యాదితీ భోజరాజు, అన్యక్రాంకద్వయమధ్య ఇత్య స్యే.
మశద్వయమవ్యంగీకృత్య కల్లక్షణమాహ వృత్తతి. 'వృత్తవర్తిష్యమాణానాం
కథాంశానాం నిదర్శకః, భూత భావికథాసూచక ఇత్యర్థికి, సంక్షేపార్థః సంతే పైక ప్ర
యోజనకః, మధ్యపాత్రే
ణైకేనానేన వా ప్రయోజితః, తత్రైక మధ్య పాత్రో ఒ&quot;సేక
మధ్యపాత్ర శ్చేతి శుద్ధోద్వివిధః. నీచమిశ్రస్తు సంకీర్ణ ఏక
విధః తదుర్తం - 'ఏకానేక
కృత శ్శుద్ధః సంకీర్ణో నీచమధ్య మై' రితి క్షత్ర సంకీ తేజకి మధ్యపాత్ర సంభవార్తత్ప్ర
యోజికశ్వం న విహన్యతే, అతనివ నాత్ర నాయక పాత్ర ప్ర వేళ ఇతి వేదితవ్యమ్.
చూళికాం లక్షయతి—అంత రీతి. అంతః ప్రధానా యవనికా ఆంకర్యవనికా,
తత్ర సంస్థా యేషాం త్రైః, యవనికాంతర్వ ర్తిభిర ప్రదిష్టరం గైరిత్యర్థః.
విశేష్యమధ్యాహృత్య వ్యాచ ట్టే యత్రేతి.
అంకాస్యం లక్షయతి అంశాంతేతి,
08-90&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjlw3ialb6ayqswe44xnb3rs7hqjtu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227532</id>
    <revision>
      <id>583432</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, యత్ర పూర్వాం శాంతపాట్రైరుతరాం కార్థస్సూచ్యతే త దంకాస్యమ్. అథ ప్రవేశకః — వృత్తవ_ర్దిష్యమాణానాం కథాంశానాం నిదర్శకః. ప్రవేశకస్తు నాద్యేఒం క...'</comment>
      <origin>583432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3185" sha1="imsqvf7jnzzdzspuqxb6ihddqz889jn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;98
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
యత్ర పూర్వాం శాంతపాట్రైరుతరాం కార్థస్సూచ్యతే త
దంకాస్యమ్.
అథ ప్రవేశకః —
వృత్తవ_ర్దిష్యమాణానాం కథాంశానాం నిదర్శకః.
ప్రవేశకస్తు నాద్యేఒం కే నీచపాత్ర ప్రయోజితః,
నీచపాత్ర, ప్రయుక్తః ప్రవేశకః ఆద్యే ఒంకే సయుక్తః.
అథాంకావతారః---
06
3 యత్ర స్వాదుత్త రాంకారః పూర్వం కారానుసంగతః ౨౨
అసూచితాంకపాత్రం తరం కావతరణం మతం,
ఏభిస్సూచ్యం సూచయిత్వా దృశ్యమం కైః ప్రదర్శయేత్.
తత్రాంకస్వరూపం నిరూప్యతే -
#
ప్రత్యక్ష నేతృచరితో బిందువ్య క్తిపురస్కృతః,
యత్ర కుశ్రావ్యంకాంకపాత్రైరితి శంకాంకురముత్పాటయక్ వ్యాచ
యత్ర పూర్వేతి.
ప్రవేశకం లక్షయతివృత్తతి. నీచపాత్రైశ్చ టీ ప్రము బైరేకేన ద్వాభ్యాంబహు
భిర్వా మధ్యన సంకీర్ణ ర్వృక్తవశిష్యమాణానాం, పూర్వోత్తరాంక శేషాణా మేనే
త్యర్థః.
ఇతి.
ఆశ వీవాస్య విష్కంభవత్ప్రభ మేడెంకెన వేళ ఇత్యాహ నాద్యేఒంక
న
అంశావతారం లక్షయతి— యత్ప్రస్యా దితి పూర్వోత్తరాంకార్థయో ర్విష్కం
భాదివిచ్ఛేదేన న భావ్యమితి భావః. ఆసూచితేతి. పూర్వాంకవర్తినామేప పాత్రాణా
మత్రాను ప్రవేశాన్ని కత్పూచనమితి భావ', 'అంకాభ్యంతరభావిత్వమం కాస్యాం కావ
తారయోనీ, భవేదంక బహిర్భావో విష్కంభేచ ప్రవేశళే. ఉదయం చూళికాయాం త
యథాయోగమితి స్థితి' రితి.
దృశ్యమం కైః ప్రదర్శయే, దిత్యుక్తం. తత్ర కీదృశో ఒంకు? ఇత్యాకాంక్షా
యమాహ -- కశ్రాంకేతి. ప్రత్యక్షం రంగప్రవేళ సాక్షా న్నిర్ధిశ్యమానం నేతృచరికం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>imsqvf7jnzzdzspuqxb6ihddqz889jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227533</id>
    <revision>
      <id>583433</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. అంకో నానా ప్ర శారార్థసంవిధానర సాశ్రయః. అథాముఖం నిరూప్యతే *సూత్ర ఛారో నటీం బ్రూతే మారిషం వా విదూషకం, 99 96 అర నాయకవ్యాపారో యత్ర స తథోక్తః, బిందువ్య క్తిపురస్కృతః,...'</comment>
      <origin>583433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="5yieoxlf0262rmci57ho5ocnmx5q7qk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
అంకో నానా ప్ర శారార్థసంవిధానర సాశ్రయః.
అథాముఖం నిరూప్యతే
*సూత్ర ఛారో నటీం బ్రూతే మారిషం వా విదూషకం,
99
96
అర
నాయకవ్యాపారో యత్ర స తథోక్తః, బిందువ్య క్తిపురస్కృతః, బిందు సూచనార్థం
పరిచ్ఛిన్న ఇత్యర్థః. నానా ప్ర కారార్థానామనేశావాంతర ప్రయోజనానాం సంవిధా
నానాం కథాసన్ని వేశని శేషాదీనాం 'రసానామంగభూతానామంగినో వా రసస్య చ, న
చాతిరసతో దూరం వస్తు విచ్ఛిన్నతాం నయేత్. రసం వాన తిరోదఢ్యాద్వస్త్వలంకార
లక్షణై' రిత్యుక్త రీత్యా పరస్పరాను విమర్దినా మాశ్రయః. అత్రాంఠే 'దూరాధ్వానం
పధం యుద్ధం రాజ్య దేశాదివిప్లవం, సంరోధం భోజనం స్నానం సురకం చాను లేపనం.
అంబరగ్రహణాదీని ప్రత్యణి న నిర్దిశీత్, నాధికారివధః క్వాపీ త్యాజ్య మావశ్యకం
నచ. అధికారిపధస్యాపి క్వచిత్స్యాక్కల్పనార్హతా, అర్వా కకారాక్స పునః
ప్రత్యుజ్జీవిష్యతే యది, నాయకన్య యదేశాహ చరిత ప్రతిపాదకః, ఏక ప్రయోజనా
క్లిష్ట స్లత్రైవానన్న నాయకః. విదూష కాదిభిః పాత్రైర్యోజ్య స్త్రీ చతురైరవి, సమ స్తపాత్ర
నిష్కామా వసానో ఒంకో భిధీయతే' ఇత్యాది ప్రతిపాదితా ప్రాచీనాలంకారిక
పద్ధతి
రనుసరణీయా
لاه
ఏవం సూచ్యాసూచ్యవస్తుఖండ ప్రతిపాదక మంకవిష్కంభాదికం స్వరూపతో
నిరూపితం, అథ సర్వస్యాపి కావ్యార్థన్య సూచికా భారతీవృత్తిగ్నిరూపణీయా. తస్యా
శ్చత్వార్యంగాని, ఆముఖం ప్రరోచనా వీథికి ప్రహసనం చేతి. తత్ర వీథి ప్రహసన
యోగి ప్రాణ ప్రబంధాదాపముదాహరణేన కృతాకృతత్వాద్దశరూపకను ధ్య ప్రాధాన్య
నాపి పఠితత్వాచ్చ తల్లక్షణం ప్రాచీనాలంకారమార్గేణ తత్తైన భవిష్యతీత్యు పేక్ష్యాల్ప
వక్తవ్యాం ప్రరోచనాముదాహరణసమయ నీవ దర్శయివ్య సం ప్రతిసాఙ్గస్యాము ఖస్య
స్వరూపనిరూపణం ప్రతిజానీ తే—ఆ భేతి.
తత్ర పురుషవి శేష ప్ర యోజ్యః సంస్కృతప్రధానో వాగ్వ్యాపారో భారతీ
ప్రస్తుతార్థప్రశంసనేన శ్రోతౄణాం ప్రవృత్త్యును భీకరణం ప్రరోచనా. తదుక్తంగా
భారతీసంస్కృతప్రాయో వాగ్వ్యాపారో నటాశ్రయః, ఉమ్మఖీకరణం తత్ర ప్రశం
సౌతః ప్రరోచ’జీతి, ఆముఖని శేషః ప్రస్తావనేతి కేచిత్, ప్రస్తావనావిశేష ఆముఖ
మి త్యవరే. అస్యైవ పర్యాయః ప్రస్తావనేతి దశరూపకకారు. తన్మతానుసారేణ లక్షణ
14&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yieoxlf0262rmci57ho5ocnmx5q7qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227534</id>
    <revision>
      <id>583434</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, స్వకార్య ప్రస్తుతా జే.పి చిత్రోత్రోక్త్యాయ త్తదాముఖమ్, ప్రస్తావనా వా యత్ర స్యాత్కథోద్ఘాతః ప్రవర్తకం, ప్రయోగాతిశయ శ్చేతి శ్రీణ్యం గాన్యా...'</comment>
      <origin>583434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="8c9d37kth5u4byn6a8294qdy9084ix3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;100
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
స్వకార్య ప్రస్తుతా జే.పి చిత్రోత్రోక్త్యాయ త్తదాముఖమ్,
ప్రస్తావనా వా యత్ర స్యాత్కథోద్ఘాతః ప్రవర్తకం,
ప్రయోగాతిశయ శ్చేతి శ్రీణ్యం గాన్యా ముఖస్య
20 ఆముఖాఙ్గస్వరూపనిరూపణమ్- 02–
త
వషామంగానాం స్వరూపం నిరూప్యతే:—
5. స్వేతివృతసమం వాక్యమర్థం వా యత్ర సూత్రిణః,
గృహీత్వా ప్రవిశేత్పాత్రం కథోద్ఘాతో ద్విదైన సః.
ప్రస్తూయమాన కాలస్య గుణవర్ణనయా స్వతః,
చ
92
మాహ——సూత్ర ధార ఇతి, ద్వావత్ర సూత్ర ధారా, ఏకః పూర్వరంగ విధాయకః, ఇతరస్తు
నటస్థావశాద్యవరవర్యాయః పూర్వసూత్ర ధారసదృశగుణాకృతిః ప్రస్తావనా
ప్రవర్తకః.
ఆశ్రతు నటీమారిషాదినంభాషణాదయమేన వివక్షితః, ఆస్య గృహిణీ నటీ, మారిషః వారి
పార్శ్వికః, నర్త పచివో విదూషకః. వి శేషాం లక్షణాని భావ ప్రకాళి 'ఆసూత్ర యజ్
గుణాన్నేతుః కవేరపి చ వస్తునః, రంగ ప్రసాధన
ప్రౌఢస్సుత్ర ధార ఇహోదితః. చతురా
తోద్య భేదజ్ఞ తత్కశాను వికారణా, కరణాభినయజ్ఞ చ సర్వభాషావిచక్షణా. నటాను
యోశ్రీ కృత్యేషు నటస్య గృహిణీ నటీ,భరతేనాభినీతం యో భావం నానారసాశ్రయం.
పరిష్కరోతి పార్శ్వస్థః న భవే త్పారిపార్శ్విక3, తదాత్వ ప్రతిభోనర్మ చతుర్భేద
ప్రయో
Xవిత్, వేదవిన్నర వాదీ యో 'నేత స్స స్ప్యాద్విదూషక' ఇతి. స్వకార్య మభిమత
రూపక ప్రయోగేణ పరిషదారాధనాత్మకం ప్రస్తుతం శాన్యార్థరూపం వస్త్వాది చతుష్ట
యం తదా వేసిణ్యా ఉదయ, ప్రతిపాదయేత్యర్థః ఆత ఏవ చిత్రోత్యా నాట్యాదికం
యడ్ర్బూతే తదాము ఖమిత్యర్థః. తదుకం 'పూర్వరంగం విధాయాదౌ సూ సూత్రధా
వినిర్ణ శే, ప్రవిశ్య తద్వదపరః కావ్యార్థం స్థాపయేన్నట. దివ్యమార్త్యేస తద్రూపో
మిశ్రమన్యకర స్తయో!, సూచయేద్వస్తు బీజం వాముఖం పాత్రమధారి వా' ఇతి. స్థా
బెకో దివ్యం వస్తు దివ్యో భూత్వా మర్త్యం వస్తు మరో భూత్వామిశ్రం వస్తూభయో
రస్యకరో భూత్వా సూచయేదిత్యర్థః.
ఆథాముఖాంగత్రయే కథోద్ఘాతం లక్షయతి స్వేతి పాత్రం కర్తృ; సూ
త్రిసూత్ర ధారణ్య వాక్యమర్థం వాక్యార్థం వా
ప్రవర్తకం లక్షయతి—ప్రమాూయమా నీతి. కాలస్య ఋతుం కంచి దుపాదాయేతి
వచన పద్యశరద్వసంతా దేర్గుణవర్ణనయా ఆసన్న ప్ర వేశ పాత్ర సామ్యే నీతి భావః —
''ప్రకటిత రామాంభోజ కాళిక వారదగానందీ, సురచావనమనహేలో రయ మపతీర్ణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8c9d37kth5u4byn6a8294qdy9084ix3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227535</id>
    <revision>
      <id>583435</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. &quot;ప్రవిశేత్సూచితం పాత్రం యత్ర తత్స్యాత్ప్రవర్తకం. వపో2యమిత్యుస కేసాత్సూత్ర ధార ప్రయోగతః, పాత్ర ప్రవేశో యత్రాయం ప్రయోగాతిశయో మతః. వీథ్యంగాన్యాముఖాంగ త్వాదు...'</comment>
      <origin>583435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="ddv5upa2arzcu563av3t8l5qsatekh2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
&quot;ప్రవిశేత్సూచితం పాత్రం యత్ర తత్స్యాత్ప్రవర్తకం.
వపో2యమిత్యుస కేసాత్సూత్ర ధార ప్రయోగతః,
పాత్ర ప్రవేశో యత్రాయం ప్రయోగాతిశయో మతః.
వీథ్యంగాన్యాముఖాంగ త్వాదుచ్యం తేత్ర స్వభావతః,
ఉద్ఘాత్య కావలగితే ప్రపంచ
త్రి గతే ఛలం.
వాక్కేళ్యధిబలే గండ మనస్యందితనాళికే.
అసత్ప్రలాపవ్యాహారమృదవాని త్రయోదశ.
ఏషాం స్వరూపం నిరూప్య తే: —
101
J
30
30
గూఢార్థపదపర్యాయమాలారూపేణ ప్రశ్నోత్తరమాలారూ వేణ
చోద్ఘాత్యకం ద్వివిధం. అవలగితమపి ద్వివిధమ్.
*య త్రైకత్ర సమావేశాత్కార్యమన్యశ్రీ సిద్ధ్యతి,
వస్తునోఒన్యత్ర వా యత్స్యాద్విధాఒవలగితం మతం.
3.9
అన్య కార్యఛ్ఛద్మ నా అన్య కార్యకరణం; అన్యకార్య ప్రసంగాత్ప్ర
కృత కార్యసిద్ధిశ్చ; అసద్భూతం మిథ స్తోత్రం ప్రపంచః; త్రి గతం ద్వివిధం;
పూర్వరంగాంగం ప్రస్తావనాంగం చేతి, పూర్వరంగే నటాదిసల్లా పోత
తు సామ్యాద నేకార్థయోజనం త్రిగతం. ప్రియసదృశైర్వాక్యై
శ్శరత్సమయః' ఇత్యత్రే, రామలక్ష్మణవిశ్వామిత్రాణాం శరద్వర్ణ న సామ్యన ప్రవేశకథనా
త్ప్రపర్తకం.
అరా
ప్రయోగాతిశయం లక్షయతి-
విష ఇతి వితదిద మోరన్యతరశబ్ద ప్రయోగేణో
ఐతే పొదిత్యర్థః.
నన్వనంతరము జ్ఞాశ్య కాదీని వీథ్యంగా న్యుచ్యంతే; కథం తేషామాముఖీ సంగతి?
రిత్యాళంత్యోభయేపానంగా నామ భేదాదనిరోధ ఇతి సంగమయన్నాహ వీథ్యంగా నీతి,
న చైనం వీధ్యాముఖయోరంగినోర్నామమాత్ర భేద ఇతి శంకనీయం. నీథ్యాం కథోద్ఘా
తాదివి
శేషాంగ వికలత్వం సూత్ర ధారాజ సంబంధ వైధుర్యం ఉద్ఘాత్యకారి సర్వాంగా వశ్య
కత్వం పాక్షిక ప్రాధాన్యం చ ఆముఖీ పురరక్షద్వైరూప్యమిక్యనయోగత్యంత విలక్షణ
త్వాల్, ఆధ సాధారణం’కాన్యుద్దేశ పూర్వకం లక్షయతి, ఉద్ఘాత్యకేత్యాదినా,
ఆన్యోన్యాలా గూడార్థపదం ఈశః పర్యాయశ్చే ల్యేవ మేశా మాలా..
ప్రశ్నోత్తరం చేతి ద్వితీయా, ద్వేధాజవలిగిత మిత్యాహ అన్య కార్యేతి, పూర్వశ్రీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ddv5upa2arzcu563av3t8l5qsatekh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227536</id>
    <revision>
      <id>583436</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, రప్రియెర్విలోభనం ఛలం సాకాంక్షస్యాపి వాక్యస్య నివర్తన ముక్తిప్రత్యు క్తిరూపేణ వాక్కేళిర్వివిధా. స్పర్ధయాన్యోన్యవా క్యాధిక్యమధిబలం. సహస...'</comment>
      <origin>583436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="g0lr3tk58kmhm93urczw38kyg84m19q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;102
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
రప్రియెర్విలోభనం ఛలం సాకాంక్షస్యాపి వాక్యస్య నివర్తన
ముక్తిప్రత్యు క్తిరూపేణ వాక్కేళిర్వివిధా. స్పర్ధయాన్యోన్యవా
క్యాధిక్యమధిబలం. సహసోదితం ప్రస్తుతవిరోధిగండం. రసవశాదుక్తా
న్యథా వ్యాఖ్యానమవస్యందితం. సోపహాసనిగూఢార్థ ప్ర హేళికా నాళి
కా. అసంబంధక థా ప్రాయః ప్రలాపో సత్ప్రలాపః, అన్యార్థం హాస్య
లోభకరం వచనం వ్యాహారః. దోషాణాం గుణత్వ ప్రతిపాదనం మృద
వం ఏతేషాం మధ్యే యథాసంభవం కానిచిత్ప్రస్తావనాయాం ప్ర
యో క్తవ్యాని,
ప్రకృశ కార్యసిద్ధేః ప్రయత్న పూర్వకత్వ ముక్తరత్రా ప్రాసంగికత్వం చేత్యర్థః. ఆసద్భూ
తం పారదార్యాది ప్రసంగేన దుష్టం; పూర్వాచార్యాస్తు స్తోత్రం హాస్యేన విశింషంతి -
'ఆసద్భూతం మిథస్తోత్రం ప్రపంచో హాస్యకృన్నత' ఇతి. త్రిగతం ద్వివిధం.
తళైకం పూర్వరంగాంగ మవర మా ముఖాంగ మితి నిపించ న్నుభయోని క్రమేణ లక్షణ
మాహ-—పూర్వరంగ ఇతి. నటాది నల్లావ ఇత్య శ్రాది గ్రహణాస్మరిష నూ శ్రీ ధారా
గృహ్యేతే. తదుక్తం భావ ప్రకాశే పూర్వరంగ ప్రస్తావే 'సూత్రధారో నటశ్చైవ
తథా పై పారిపార్శ్వికః, సల్లాపం యత్ర కుర్వంతి తదేవ త్రిగతం స్మృత' మితి.
ఆత్రత్వతి. ప్రస్తావనాయాం. సామ్యాదితి. శబ్దసామ్యాదిత్యర్థం. కదుర్తం దశరూ
వకే —'శ్రుతిసామ్యాద నేకార్థ యోజనం త్రి గతం త్విహ, నటాది త్రితయాలాపరి పూర్వ
రంగే తదిష్యతే' ఇతి. భలం వ్యక్తం, సాకాంక్షసేృతి. నివర్తనం 'ఉపరి ప్రస్తుత
మోన్న మళ్ళివా'యేతిపదితి భావః. ఉక్త్వే ప్రత్యుక్తికి రుక్తి ప్రత్యుత్తిః, ఆగ్ర ద్విస్తి
రితి శేషం ప్రాంచః పూరయంతి. అన్యోన్యవాక్యతి, పరస్పర సామర్థ్య ప్రకాశక వాక్యా
ధిక్యమిత్యర్థ8. సహసోదిశమవిమృశ్యోక్తం ప్రస్తుశవిరోధి గండం; అర్థ భేదేన ప్రస్తు
తోపయోగిగండమితి 'కేచిత్. తదుక్తం-'గండం ప్రస్తుతసంబంధి భిన్నార్థం సహసో
దిత' మితి, రసవశాదితి. ఉర్తైన సంబంధ్యతే న తు వ్యాఖ్యా నేన, సోవహా నేతి, నిగూఢ
గోపితో బాహ్య ఆధ్యంతలో
ముఖ్యార్థి యత్రపా తథోర్తా. అత వివ అంత
రాపా బహిర్జాపా చేతి ద్వివిధా ప్రహేళికా. కదుక్తం విదగ్ధముఖముండ నే
'వ్యక్తీకృత్య కామవ్యర్థం స్వరూపార్థస్య గోపనాత్, యత్ర బాహ్యాంకరావస్థా
కథ్యేతే సా ప్రహేళి' కేతి. ప్రతాప ఇతి. రసస్వప్నో నాద శైశవాది ప్రయుక్త ఇతి
శేషశ్రీ. ఆతవ నాయమసంగతిర్నామ
వాక్యదోషః, ఆన్యార్థమిత్య ర్థాంతరో ర్దే న
హాస్యప్రలోభకారీత్యర్థః దోషాణామితి వైపరీత్యస్యాప్యుపలక్షణమేశత్, తదు
వా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0lr3tk58kmhm93urczw38kyg84m19q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227537</id>
    <revision>
      <id>583437</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. అథ దశరూపకాణాం స్వరూపం నిరూప్యతే, తత్ర - ఆంధ్ర నాటకమ్. సాంగైర్ముఖ ప్రతిముఖగర్భమరో పసంహృతైః, పూర్వం ప్రకృతిక న్యేషామాధి కారిక వృత్తవత్. వీరశృంగారయో రేకః ప్రధా...'</comment>
      <origin>583437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="ikmp63ahv0t6megxxm1mrm77yo7lrj7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక
ప్రకరణమ్.
అథ దశరూపకాణాం స్వరూపం నిరూప్యతే, తత్ర -
ఆంధ్ర నాటకమ్.
సాంగైర్ముఖ ప్రతిముఖగర్భమరో పసంహృతైః,
పూర్వం ప్రకృతిక న్యేషామాధి కారిక వృత్తవత్.
వీరశృంగారయో రేకః ప్రధానం యత్ర వర్ణ్యతే,
ప్రఖ్యాత నాయకో పేతం నాటకం తదుదాహృతమ్.
తత్ర నాందీస్వరూపం నిరూప్య తే:
20 నాందీస్వరూపనిరూపణమ్. —
*అర్థతశ్శబ్దతో వాడి మనాక్కొ వ్యార్థ సూచమ్,
108
33
३४
m
క్తం—'దోమీ గుణాగుణా దోషా యత్ర న్యుర్మృదవం హి త దితి. ఏతేషా మంగా
నాం కార్త్స్న్యేన ప్రయోగనిర్బంధో నా స్త్రీత్యాహ-నీ లేపామితి.
రూపపోద్ఘాతరూపాం ప్రస్తావనాం నిరూప్య సంప్రతి రూపకస్వరూప
నిరూపణం ప్రతిజానీ లే—అభేతి. తశ్రీ సర్వప్రకృతిత్వేన ప్రధానస్య నాటకస్య
స్వరూపమాహు—సాం గైరీతి. యత్రేతమిదం కర్తవ్యమితి కృత్స్నాంగోపదేశాభావే
అన్యతస్సిద్ధాంగా
శాంతాషాయాం తద్వదిదం కర్తవ్యమిత్యతి దేశీన యత్రాను పదిష్టాంగ
పరిపూరణం సా నికృతిః. యజ్ఞంద్రాగ్నాది . శద్వ దర్రాసి సంధిపంచ కొంగాది
కృత్స్నో పదేళేన పరిపూర్ణ శ్వా దాతి దేశి కాంగయోగేన వికృతిభూతానాం ప్రకరణా
దీనాం నాటకం ప్రకృతిః తదేశ దాహ ప్రకృతీరన్యేసామితి, ఫలస్వామ్యమధి
కార్య; లేదా సధికారీ, అధికారేణాధికారిణా వా నిర్వృత్త మాధికారికం ప్రధానం.
వృత్తశబ్దేనాత్ర ప్రఖ్యాతముచితం చేతి వృత్తం వివక్షితం. తద్యు కమిత్యర్థం. ప్రధాన
మిత్యనేన రసాంతరాణా మంగ త్వేనాను ప్ర వేశస్సూచ్యతే. ప్రఖ్యాతో రామాయ
ణాది ప్రసిద్ధ నాయకో ధీరోదాత్తో రాజర్షి రైన్యో వా, కదు పేతం నాటకం. నీవ
మేనోక్తం దశరూపకే——'అభిగమ్య గుణైర్యుక్తో ధీరోదాత్తకి ప్రతాపవాక్, కీర్తి
కామో మహోత్సాహ స్త్రయ్యా ప్రాతా మహీపతిః ప్రఖ్యాతవంలో రాజర్షిర్టవ్యోవా
యత్ర నాయకః, తత్ప్రఖ్యాతం విధాతన్యం వృత్తమత్రాధికారికం. యతత్రానుచితం
కించిన్నాయకన్య రసస్య వా, విరుద్ధం
విరుద్ధం తత్పరిత్యాజ్యమన్యథా వా ప్రకల్పయే”దితి.
పూర్వం నాటకాదౌ కర్తవ్యః ప్రత్యూహకరింథీ కర్మ విశేషః.
తదు క్తం—' యన్నాట్యవస్తనః పూర్వం రంగ విఘ్నోపశాంతయే, కుశీలవారి ప్రకుర్వంతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikmp63ahv0t6megxxm1mrm77yo7lrj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227538</id>
    <revision>
      <id>583438</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు డ్రీ యే, 3× యత్రాష్ట భి ర్వాదళ భిక ష్టాదశభి రేవ వా. ద్వావింశత్యా పదైర్వా ఒ పి సా నాస్టీ పరికీర్తితా. నాటకాదిరూపకాణా మాదౌ విహితం పద్యం నాందీ త్యు చ్యతే...'</comment>
      <origin>583438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="3f6yjw8lc4qzdmw40rlbpvewgud4yqe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;104
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు డ్రీ యే,
3×
యత్రాష్ట భి ర్వాదళ భిక
ష్టాదశభి రేవ వా.
ద్వావింశత్యా పదైర్వా ఒ పి సా నాస్టీ పరికీర్తితా.
నాటకాదిరూపకాణా మాదౌ విహితం పద్యం నాందీ త్యు చ్యతే.
వేణీసంహారే ఒష్టపదా నాందీ. అనర్ఘ రాఘవే ద్వాదశపదా. బాలకా
మాయణే ద్వావింశతిపదా. కైశ్చిన్నాంద్యాం పదనియు మోనాభ్యు
పగతః. నాంద్యంతరం ప్రవిజ్ఞాన సూత్రధారణ రంగ ప్రసాధనపుర
స్సరం భారతీవృత్త్యా శ్రయణేన శ్లోకైః కావ్యార్థస్సూచనీయః తథో
క్తం దశరూపకే.....
'రంగం ప్రసాధ్య మధురైః శ్లోకైః కావ్యార్థ సూచకైః,
ఋతుం కంచి దుపాదాయ భారతీం వృత్తిమాశ్రయేత్' ఇతి.
ఏషా ప్రక్రియా నాటకస్యైస ముఖ్యా
పూర్వరంగస్స కీర్తితః' ఇతి. శస్య ప్రత్యాహారాదీని ద్వావింశతిరంగాని, తన్మధ్యే ఒ
వశ్యం కర్తవ్యా నాందీ. తదుత్తం బాదరాయణేన 'యద్యవ్యంగాని భూమాంసి
పూర్వరంగస్య నాటకీ, శభాష్యనశ్యం కర్తవ్యా నాందీ విఘ్నోపశాంతయే' ఇతి.
అత స్తత్స్వరూపం నిరూప్యత ఇత్యాహ తత్ర నాండీతి. 'చంద్ర నామాంకితా ప్రాయో
మంగళార్థ పదోజ్జ్వలా, ఆశీర్న మస్కి యావస్తుని వేశో వా ప్రకల్ప్యతే' ఇత్యాదిని
2.వ్యత్ర ద్రష్టవ్యః.
ర్దేళో
333x
అసాధారణత్వమస్యా నివారయ స్వ్యాచమే నాటకాదీతి. స్పష్టమన్యత్,
అనంతరక_ర్తవ్యమాహ—నాంద్యంతరమితి. సూత్రధారణ ద్వితీయేన రంగ
ప్రసాధనం నామ సభాపతావుననిష్ట రంగ ప్రనిష్ట సాంప్ర దాయిక సంపాదితో యవని
కావిర్భూత పాత్ర విశేష ప్రకీర్ణ పుష్పాంజలిపరిష్కృతో నృత్తగీత వాద్యవి శేష
ప్రయోగః, కేవలగీత వాద్యవిశేషప్రయోగో, గీతాదే రేకైకశః ప్రయోగోవా. నీక
చ్చ 'సంగీత
భైర్బు ధైస్సార్ధం నాయజే ప్రేక్షణి స్థితే; ప్రవిశ్య రంగభూమిం తే తిష్ఠంత
సాంప్రదాయికాః ' ఇత్యానినా సంగీతరత్నాకరే ప్రపంచితం. కదపేక్షాయాం
తనైన ద్రష్టవ్యం. భారత్యా లక్షణ ముక్తం. అశ్రార్థ సంవాద మాహరంగ
మితి. అత్ర స్వోక్తిసంవాద వాక్యగతయోః కావ్యార్థ సూచన
భారతీవృత్త్యా శ్రయ
యో పద్దేశ్యవిధేయభన వైరూప్యం ఫలభేదాభావా న్న దోమోయేతి ద్రష్టవ్యం.
యణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3f6yjw8lc4qzdmw40rlbpvewgud4yqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227539</id>
    <revision>
      <id>583440</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ ప్రకరణమ్ — నాటక ప్రకరణమ్. ఉత్పాద్యే నేతివృత్తేన ధీరశాంతప్రధానకమ్, శేషం నాటకతుల్యాంగం భవేత్ప్రకరణం హి తత్. అథ భాణః — 105 3 32 *భారతీవృత్తిభూయిష్టం శౌర్య సౌభాగ్యసం స్తవైశి, సూ...'</comment>
      <origin>583440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3908" sha1="bccovsy7wajfzw4r9kqwfing2bb3w98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ ప్రకరణమ్
—
నాటక ప్రకరణమ్.
ఉత్పాద్యే నేతివృత్తేన ధీరశాంతప్రధానకమ్,
శేషం నాటకతుల్యాంగం భవేత్ప్రకరణం హి తత్.
అథ భాణః —
105
3
32
*భారతీవృత్తిభూయిష్టం శౌర్య సౌభాగ్యసం స్తవైశి,
సూచ్యతే వీరశృంగారౌ విటేన నిపుణో క్తినా.
కల్పితేనేతివృత్తేన ధూర్త చారిత్ర వర్ణనమ్,
ఏఒంకోముఖనిర్వాహ యత్ర భాణస్స సమ్మతః.
'నాటకేఒంకా న కర్తవ్యాః వంద న్యూనా దశాధికాః' ఇతి. అస్యా స్సామ
గ్ర్యా
అసాధారణత్వమహ—నీ షేతి ముఖ్యా నియ లేక్య ర్థం.
35
h
ప్రకరణం లక్షయతి —ఉత్పాద్యే
నేతి. ఇతివృత్తేనోవలక్షితం శేషం వస్తు.
నాటకతుల్యాన్యం గాన్యాము ఖాదీని యత్ర తత్తథోక్తం. ఆయమతిదేశీ యథాయోగ
ముత్తరశ్రావ్యనుషంజనీయః, ధీరశాంత ప్రధానక మిత్యత్ర ప్రధాన గ్రహణముద్దేష్టవ్య
ధర్మాంకరసూచకం. తాని చ దశరూపకే-'అథ ప్రకరణే వృత్త ముత్పాద్యం
లోక సంశ్రయం, అమాక్యవి ప్రవణిజా మేకం పర్యాచ నాయకం. ధీరప్రశాంతం
సాపాయం ధర్మశామార్థతత్పరం, శేషం నాటక వత్సంధి
ప్ర వేళళరసాదిశం' విపదంతరి
తార్థసిద్ధిస్సాపాయ్య; కించ 'ప్రధా క్ర నాయికా జ్ఞేయా కులస్త్రీ గణికోభయం,
తద్వశాద్రూపకం త్రేధా తృతీయం ధూర్తనంకులం. గణిశా ప్రాకృతం బ్రూతే కులస్త్రీ,
సంస్కృతం కథా' ఇతి. వికృత్యంతరాపేక్షయా సంధ్యాదీనాం ప్రకర్షణ కరణాత
కరణం.
3
భాణం లక్షయతి,—భారతీతి. శౌర్యసౌభాగ్యయోస్సం ఫ్లవైః ధూర్తాః ద్యూత
కరాదయ్య లేసాం చారిత్రం స్వేనాన్యేన నాడెనుభూతమితి శేషః స్పష్టమన్యత్
'సిక్ కుర్యాదాకాశభాషితం, అన్యేనానుక్తమప్యన్యో వచ
శు ల్వేప యద్వదేత్. ఇతి కింభణనీ త్యేతద్భవేదాకాశభాషితం, లాస్యాంగదశకం
చాత్ర యోజ్యం గేయపదాదికం. భావప్రకాశికాజ్యేషు తాత పంచః పరీక్ష్యతాం,
ఆత్రోవరమ్య లే. స్మాభిరతిని స్తరభీరుభిః' యత్రైక నీవ విటప్స్వకృతం పరకృతం వా
భారతీవృత్తిభూయిద్థం, భణతి స భాణఓ
32-30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bccovsy7wajfzw4r9kqwfing2bb3w98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227540</id>
    <revision>
      <id>583441</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 అథ ప్రహసనమ్. --- రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, సంధ్య వ్యంగవర్ణనం భాణవన్మతమ్, హాస్యో రసః ప్రధానం స్యాద్భవేత్ప్రహసనం హి తత్, తచ్చ త్రివిధం. శుద్ధం, వైకృతం, సంకీర్ణం చేతి. తత్ర...'</comment>
      <origin>583441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3815" sha1="cxd984iw7h8d5verkvlel5q4hd3v0zz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;106
అథ ప్రహసనమ్. ---
రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
సంధ్య వ్యంగవర్ణనం భాణవన్మతమ్,
హాస్యో రసః ప్రధానం స్యాద్భవేత్ప్రహసనం హి తత్,
తచ్చ త్రివిధం. శుద్ధం, వైకృతం, సంకీర్ణం చేతి. తత్ర శుద్ధమ్. ---
* పాషండవి ప్రప్రభృతి చేటీ చేటసమాకులమ్,
వేషభాషాదిసహితం శుద్ధం హాస్యవ చోఒన్వితమ్
#
అథ వైకృతమే.----
#కాము కాదివచోవే పైః షండకంచుకితాపసైః,
ప్రహాసాభినయప్రాయం వైకృతం తత్ప్రకీర్త్యతే.
అథ సంకీర్ణ మ్.
యద్వీథ్యంగై స్సమాకీర్ణం సంకీర్తనం ధూర్తసంకులమ్.
ఆథ డిమః
యత్ర వస్తు ప్రసిద్ధం స్యాద్వృత్తయః కైశికీం వినా,
3F
४०
ర
ప్రహసనం లక్షయతి.—యత్రేతి. హాస్యవచః ప్రచురత్వాదిదం ప్రహసనము
చ్యతే శత్ర శాక్య స్త్రోత్రియంది
వేషభాషావిశిష్టం శుద్ధం; నిటా కాముక వృద్ధకంచుకి
ప్రముఖవచో వేసాను కారి వైకృతం; వీధ్యంగ విశిష్టం ధూర్తచేష్టిత సంకులం సంకీర్ణం.
శదేశ త్రి విధం విభజ్య క్రమేణ లక్షయతి — రచ్చేశ్యాదినా.
శత్ర శుద్ధ మాహ --- పాషండేవి. పాషండాశ్శాఖ్యదయః విసౌజాతీమాత్రోప
జీవిగోఒత్యంత మృజనో నా ప్రకృతిపదన తాదృశా వీప వైశ్యాదయో గృహ్యం తే
చేట్యాదయో లక్షితచరాః ప్రధానభూతహాస్యరసవిభావభూతైరే తెస్సమాలం వేష
భాషాదిసహితమితి. అర్థాణేలేసామేవేతి గమ్యతే.
४०
వికృతమాహ --- అభీతి. కాము కాదయో భుజంగాద్యాః, లేషాం వచోవేషా
యేషాం లై స్తదో కైః కథా షండకంచుకి తాపసై సై ద్వేషభాషాయం కై రేవాన్వితమితి
శేష
రాయ
సంకీర్ణ మాహ దితి. వీథ్యం కైరుద్ఘాత్య కాదిభిః, ధూర్తాశ్చోరాద్యూతక
డిమని లక్షయతి.—య శ్రేతి. ప్రసిద్ధం వస్తు త్రిపురదాహాదయః. వృత్తయః
శైశికీవర్ణాస్త్రి ప్రS రసా దీప్తా వివ. అని ఏవోక్తం — 'శృంగారహాస్యవిధురైర సైద్దీ పై
ర్ని రంతర'' ఇతి, ఆవశ్శాంతరసస్య ప్రసక్తిరేవ నాస్తితి భావః. రౌద్రః స్థాయిల్వేన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxd984iw7h8d5verkvlel5q4hd3v0zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227541</id>
    <revision>
      <id>583442</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్, నేతారో దేవగంధర్వయక్షరఱో మహోర గాః. భూత ప్రేతపిశాచాద్యాః షోడశాత్యంతముద్ధతాః, హాస్యశృంగారరహితా రసా రౌద్ర ప్రధానకాః. చత్వారోఒం శాస్సంధయశ్చ చత్వారో మర్శవర్జి...'</comment>
      <origin>583442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="4xex5tqqof6o54u62bwu3s5sbgcanwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్,
నేతారో దేవగంధర్వయక్షరఱో మహోర గాః.
భూత ప్రేతపిశాచాద్యాః షోడశాత్యంతముద్ధతాః,
హాస్యశృంగారరహితా రసా రౌద్ర ప్రధానకాః.
చత్వారోఒం శాస్సంధయశ్చ చత్వారో మర్శవర్జితాః,
మాయేంద్ర జలసం గ్రామసూర్యచంద్రగ్రహాదయః,
శేషం నాటక వత్సర్వం స డిమః పరికీర్త్యతే.
అథ వ్యాయోగః. -
&quot;యత్ర ఖ్యాతేతివృత్తం స్యాదుద్ధతో నాయకో మతః,
గర్భాసమర్శ రాహిత్యం డిమవద్ర సపోషణమ్,
ఏక వాసర కార్యం చ స వ్యాయోగో మహారణః.
అథ సమవ కారః —
-
* యత్రే ముఖం నాటక వత్సంధయో మర్మవర్జితాః,
నేతారో ద్వాదశ పృథగ్భలా దేవాసురాదయః.
107
83
४
ప్రధానం యేజం తే రౌద్ర ప్రధానకాః, మర్శో విమర్శః, మాయాదయోడెను భావాః.
తత్ర మాయేంద్ర జాలయోర్లక్షణం భావప్రకాశే, 'సద్రూపోద్భావనా మాయా
స్వత ఏవాసతః పురా, అథ వాజన్యపదార్థానా మన్యథాకృతిరేవ వా. అదేశశాల
పారోక్ష్యం పరోక్షస్యైవ వస్తునః. మం. శ్రీవ భాదిభిస్సో ఒయమింద్రజాల ఇతీరితః,
පුට చంద్ర గ్రహోదయ ఇత్య దిశ బ్దేనోలా నిర్ఘాతాదయో గృహ్యంతే. గత
మన్యత్', 'డిమ సంఘాతే' ఇతి ధాతో: నాయకసంఘాత వ్యాపారాత్మకత్వా మ ఇతి
ధనికః.
వ్యాయోగం లక్షయతి,——యత్రేతి, శాంతశృంగార హాస్యరహితా రౌద్ర ప్రధా
నకాష్టడ సాః కైశికీవర్ణమీతరవృత్తయ
శ్చే త్యేతనుప ద్ర సపోషణమిత్యతి దేశేన లభ్యతే.
ఆస్త్రీ నిమిత్తో క్ర మహారణః శదుక్తం -'ఆ స్త్రీ నిమి త్తసంగ్రామో జామదగ్న్య
జయో యథే' తి. వ్యాయుజ్యం లేఒస్మిన్బహవః పురుషా ఇతి వ్యాయోగః. - ర
సమపకారం లక్షయతీ.—యత్రేతి. 'శేషం నాటకతుజ్యాంగ ' మిత్యతి చేశాను
షంగా దేవా నుపదిష్టాముఖాద్యఖిలాంగలా భేజపత్రా ముఖం
కాణామిదమావశ్యకమితి సూచనాయేతి ద్రవన్యం.
కౌనాం పయోధిమధ నే సుభాలక్ష్మీ ప్ర ముఖఫల
భేదం దృష్ట్వా
ప్రధానా ఇత్యనేన శృంగారాదీ నామంగ త్వేనాను ప్ర
15
నాటక వదిత్యతి దేశో రూప
ఏకకార్యాణామపి
ఒహ. నేతారణతి. వీర
వేశః. అత వివాత్ర మందకై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xex5tqqof6o54u62bwu3s5sbgcanwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227542</id>
    <revision>
      <id>583444</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 రత్నా సణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, వీర ప్ర ధానాళ్ళ రసాస్త్ర యోఒంకా నేషు చ క్రమాత్, వస్తుస్వభానదై వాదికృతాస్స్యుః కపటాస్త్రీయః. పురరోధరణాగ్నా ్యదినిమిత్తా విద్ర వాస్త్రయః, ధ...'</comment>
      <origin>583444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="21ggz1fmdq88i467ne5dpx7gmppw4hb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;108
రత్నా సణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
వీర ప్ర ధానాళ్ళ రసాస్త్ర యోఒంకా
నేషు చ క్రమాత్,
వస్తుస్వభానదై వాదికృతాస్స్యుః కపటాస్త్రీయః.
పురరోధరణాగ్నా ్యదినిమిత్తా విద్ర వాస్త్రయః,
ధర్మార్థ కామానుగుణా స్త్రీప్రశ్శృంగారరీతయః,
ప్రథమేజం కే నిబద్ధవ్యా కథా యామత్రయావధిః,
యామానధిర్ద్వితీయే ఒంకే తృతీయేజం కేఒర్ధయామికా,
అసౌ సమవకారస్స్యాద్వీథ్యంగైః శ్చిజన్వితః.
రూ
४
* యత్ర భాణపదంగానాం క్ల ప్తిర్వృత్తిస్తు కైశికీ,
శృంగారః పరిపూర్ణత్వాత్సూచనీయోఒతిభూయసా,
శిత్యోవృత్తయ శ్చేతి గమ్యతే. క్రయోజంకా ఇతి. ప్రథమేఒంకే ముఖ ప్రతిముఖయో?
ద్వితీయే గర్భస్య తృతీయే నిర్వహణస్య చ నిబంధో ద్రష్టవ్యః. అంకశ్రయే కపట
నిద్రవశృంగార త్రి కాణాం శ్రయాణం క్రమేణ నిబంధఇత్యాహ శేషు చక్రమా
దితి. కపటో నామ మోహః. తదుక్తం భావప్రకాశే-'కపటన్య స్వరూపం ఈ భ్రమో
`మోహాత్మకః స్మృత' ఇతి. స చ నిమిత్తాను రోధన త్రివిధ ఇత్యాహ - వస్తుస్వభా
వేతి. 'వస్తుస్వభావకపటకి క్రూరసత్త్వాదినంభవః, దైవికః కపటో వహ్ని వర్ష వాతాది
సంభవః. శత్రుజః కపటస్తత్ర సంగ్రామాది సముద్భవః' కపటజన్యం పలాయనం నిద్ర వః;
సో కపటప త్రి విధ ఇత్యాహ పురరో
భీతి. పురరో భరణాదినిమిత్తో ఒరికృతో
విద్రవః; అగ్న్యానినిమిత్తో దైదితో విద్రవః; వ్యాళవ్యాఘ్రాదినిమిత్తో వస్తుస్వభావ
కృతో విద్రవః; ప్రతాదిజనితేః కామో ధర్మశృంగారః; మహారాజ్యాద్యర్థ ప్రాప్తి హేతు
రర్థశృంగారః; పరదారసురాపానాది సుఖలలితః కామశృంగారః. ఆంకత్రయవర్తినో
వస్తునః కాలనియమమాహ, ప్రథమే ఒంక ఇత్యాది యథాలాభము ద్ధాత్య కాదీనా
మను ప్ర వేశ ఇత్యాహ,వీథ్యం గైరితి. సమర్తాదపకీర్యం లేస్మిన్నర్థా ఇతి సమవకారః;
శేషం స్పష్టమ్
వీథీం లక్షయతి, గాయత్రీతి. ఏకో ఒంకో ముఖనిర్వాహావిత్యాదిలో భాణవ
దిత్యతి దేశలభ్యః. విశేషమాహ వృత్తిరిత్యాదినా, శృంగారో తిభూయసా సూచ
నీయ ఇత్యనేన రసాంతరాణా మత్యల్పరస్సూచనం గన్యుతే. ఉద్ఘార్యకాదీని ప్రస్తా
వనాయా ముక్తాని. యత్రైవం సామగ్రీ సావీథీ. వీథీప దంగా నాం మార్గవత్పత్త్కినద్వా
మతా. ఏకపాత్రేణ పాత్రద్వయేన నా యోగో శ్రావ్యతో
ఒవగంతవ్యః ఇదను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21ggz1fmdq88i467ne5dpx7gmppw4hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227543</id>
    <revision>
      <id>583445</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. ఉద్ఘాత్య కాదీన్యంగాని సా వీథీ వీధివన్మతా. ఆథాంకః - యత్రేతివృత్తం ప్రఖ్యాతం ప్రధానం కరుణో రసః, స్త్రీణాం విలాసో వాగ్యుద్ధం నేతారః ప్రాకృతా నరాః, భాణవత్సంధివ...'</comment>
      <origin>583445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="d1tdhalv234s0vjfdo4la61pbhlau01" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
ఉద్ఘాత్య కాదీన్యంగాని సా వీథీ వీధివన్మతా.
ఆథాంకః -
యత్రేతివృత్తం ప్రఖ్యాతం ప్రధానం కరుణో రసః,
స్త్రీణాం విలాసో వాగ్యుద్ధం నేతారః ప్రాకృతా నరాః,
భాణవత్సంధివృత్త్యాది స ఉత్సృష్టో ఒంక సంజ్ఞ తః.
అథేహామృగః. ---
* మిశ్రమాహామృగే వృత్తం చతురంకం త్రిసంధిశమ్,
మర్త్యదివ్యౌ చ నియమాన్నాయక ప్రతినాయక్.
ధీరోద్ధతా స్త్రీయం దివ్యాం హర్తు కామౌ చ కాముకొ,
అవధం యుద్ధమన్యోన్యమాభాసరసయో స్తయోః.
ఏషా ప్రక్రియా దశ రూపకో క్తరీత్యనుసా రేణ.
109
ولا
&gt;3
వ్యగ్రామునం ధేయమ్.—'అస్యాం ప్రాణ లాస్యాంగదశకం యోజయేన్ననా, సామాన్య
వరకీయా వా నాయికా త్రొను రాగిణి. వీధ్యంగ ప్రాయవస్తుత్వాన్నో చితా కులపాలికా,
లక్ష్యమస్యాస్తు విజ్ఞేయం మాధవీ వీథికార్థిక' మితి.
хо
అంకం లక్షయతి—యత్రేతి. ఇతివృత్తం ప్రఖ్యాత ముత్పాద్యం వేతి కేచిత్
ప్రాకృతాదివ్యతిరిక్తాః అతనివ శారదాకనయేనో, కవి 'దివ్యైరయుక్తః పురుషై
శ్శేషైరవ్యైస్సమన్వితః' ఇతి. సుగమమన్యత్. య ఏవంవిధస్సోయం పుత్రాదీనా
మీద ప్రాకృత నాయకాదీనామా శ్రీయత్వాదంక ఇతి సంజ్ఞతః. ఆయమంలో నానా
ప్రకారేతి లక్షణముల్లంఖ్యు సృష్టశ్వాదుత్సృష్ట ఇత్యుచ్యతే. ఆత ఏవోత్సృష్టిశాంక
ఇతి జాటకాంకర్గ శాంశవ్యవచ్ఛేదార్థమితి ధనికో వ్యాచష్ట.
ఈహామృగం లక్షయతి—మిశ్రమితి. గర్భావమర్శరహితా స్త్రయస్సంధయో
యస్మిక్ కత్రీ సంధికం. అభాసరసయోరనురాగ శూన్యనాయి
కానురక్తత్వాదితి భావః.
అత ఏవోక్తం దశరూపకే— 'దివ్య స్త్రీయమనిచ్ఛంతీమహాహారాది నేచ్ఛతః ' ఇతి. అవధం
యుద్ధమజాయుద్ధకల్ప మిశ్యర్థం. గతమస్యత్. మృగపదలభ్యాం నాయికాం నాయకో
ఒస్మిన్ని తీహామృగః. అస్యా రూపక సామగ్ర్యాస్స్వోనేషమూలత్వం వార
యతి ఏ షేతి.
19-13&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1tdhalv234s0vjfdo4la61pbhlau01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227544</id>
    <revision>
      <id>583447</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటకోదాహరణమ్. తత్ర సాంగం నాటకముదా ప్రియ తే:-- భద్రాం కౌతుక వేదిమాగతవతో రన్యోన్యమానేదుపో- న్మైలై రేరుహిమాచల ప్రభృతిభి ర్దేవైర్ఘ రింద్రాదిభిః, వ్యాప్తం పార్శ్వయుగే పురోఒంబ...'</comment>
      <origin>583447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4011" sha1="jcdkhkb092otm76c876gji4vnaoaezn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటకోదాహరణమ్.
తత్ర సాంగం నాటకముదా
ప్రియ తే:--
భద్రాం కౌతుక వేదిమాగతవతో
రన్యోన్యమానేదుపో-
న్మైలై రేరుహిమాచల ప్రభృతిభి ర్దేవైర్ఘ
రింద్రాదిభిః,
వ్యాప్తం పార్శ్వయుగే పురోఒంబుజభువా వళ్చేచ్చ మేనాదిభి-
స్సాధ్వీభిశ్శిన యోరపొంగసరణి ర్వైవాహికీ పాతు వః .
+ *ప్రసా ద్వావింశతిపదా నాందీ. అస్యాం వివాహ ప్రవృత్తయో
కేవలో దేశలక్షణాభ్యాం రూపక సామగ్రాశ్రీ దుర్గ హత్వా ద్రూవశాంకరాణా
మేతదు
దాహరణేనో దాహృతకల్పత్వం హృది నిఛాయ జిజ్ఞాసుజనాను
గ్రహార్థం నాటక
మాత్రమత్రోబా ప్రియత ఇతి ప్రతిజానీతే తత్రేతి. ఆథ సాంగం నాటకముదా
హర్తుమారభమాణో విద్యానాథ స్తత్ప్రత్యూహపరిపంథినః పూర్వరంగస్య ప్రధానాంగ
భూతా మాశీరూపమంగళాన్వితాం నాందీ మాదావుదాహరతి
- భద్రామితి, భద్రాం
విచిత్ర విశానముణితోరణాది పరిష్కారేణ మంగళాం, పార్శ్వయుగే వధూవరప్రత్యా
నన్నై ర్మేరుహరిప్రభృతిభిర్వ్యాప్తం, పురోభాగే అంబుజభువా యాజ్ఞికేన బ్రహ్మణా.
తదుక్తం శ్రీకంఠలీలాయాం కల్యాణకాండే 'దాతా మహీధృతాం నాథో
హోతా దేవశ్చతుర్ముఖః, వరః పశుపతి స్సాక్షా క్కన్యా విశ్వారణి సథే' తి మేనా
హిమాచలమహిషీ, తదాదిభిస్సాధ్వీధిః పురం శ్రీ భిః, పశ్చాద్భాగే వ్యాప్తం, తుక
వేదిం వివాహోత్సవనితర్ది శాం, అగరవతోః ప్రాప్తయోరన్యోన్యమా దుషోః, యథా
మిధస్సంస్పర్శ స్తథాసీనయోరిత్యర్థః, 'యథాస్థానము విశ్యాన్వారబ్ధాయా' నిత్యాస
సంస్మరణాత్. శివయోః పార్వతీపరమేశ్వరయోగి. 'పుమాన్ స్త్రీయే' త్యేక
శేషః. వివాహే భవా వైవాహికీ, అపాంగ సరణిరన్యోన్యదర్శనమిత్యర్థః. ఇదనుపి
తత్రై వోక్తం—' దేవోఒన్ దేవీమాలోక్య సలజ్జాం హిమశైలజాం, న తృప్యతి నతా
పొంగీ సాచ దేవం వృషధ్వజ' మితి. స వః పాత్వితి సంబంధం.
లక్ష్యే లక్షణం యోజయతి ఏ శేషతి.
న
† ఏవం కుండలితం చిహ్నితఖ్య లక్షణయోజక
వాక్యమితి జ్ఞేయమ్. నీవను గ్రే జె.పి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcdkhkb092otm76c876gji4vnaoaezn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227545</id>
    <revision>
      <id>583448</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 111 శ్శివ యోర్వర్ణ నయా సకలన రేంద్ర పరికరస్య ప్రతాపరుద్రస్య కాకతీయ రాజ్యలక్ష్మీ ప్రాప్తిర్నాటక ప్ర యోజన రూపా కించిదర్థశక్త్యా సూచ్యతే.] దేయాల్సిద్ధిం మహాలక్...'</comment>
      <origin>583448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4094" sha1="hit3ldjocou72m42y34vqcptlluzitf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
111
శ్శివ యోర్వర్ణ నయా సకలన రేంద్ర
పరికరస్య ప్రతాపరుద్రస్య కాకతీయ
రాజ్యలక్ష్మీ ప్రాప్తిర్నాటక ప్ర యోజన రూపా కించిదర్థశక్త్యా సూచ్యతే.]
దేయాల్సిద్ధిం మహాలక్ష్మీర్జగ ద్ర ధురంధరా,
విష్ణువక్షస్స్ఫురన్మాలా విహితాలయతోరణా.
* ఏషా చ నాందీ ప్రతాపరుద్ర రాజ్యలక్ష్మీ మంగళ విధిలక్షణా.!
నాంద్యంతే సూత్ర ధారః. (సమంతాదవలోక్య సహర్షమ్) -
కథమాసూత్రిత ఏన సమంతతో రంగమంగళవిధిః?
తథాహ:-
ఆవిష్కుర్వంతి మురజాస్సర్వతశ్శబ్ద మాధురీమ్,
సంగీతోపనిషద్విద్యాం వీణాః ప్రస్తావయంత్యమూః
* | ఏతద్రంగ ప్రసాధనమ్. ]
(సప్రహర్షమ్.)
భూభృత్సుతామహాదేవౌ పితరౌ యస్య విశ్రుతా,
-
9
3
నాంద్యంత ఇతి. నాందీం ప్రయుజ్య పూర్వ సూత్రధారేవినిర్గ త ఇత్యర్థం. సూత్ర
ధార ఇతి. ద్వితీయో సటాఖ్య ఇశ్యర్థః. రంగ ప్రవిష్ట ఇతి శేషః. ఇద మనుపద మేప
'రంగం ప్రసాధ్య' త్యాదినా తక్కృత్యముక్తం. తదాహ సమంతాదితి.
సహర్షం. సూచననూ దేవ సాంప్రదాయికై స్సన్నద్ధ మానద్ధాదికమితి సప్రసాద
త్రివిధం రంగ ప్ర సాధనము క్తం తత్ర ద్వితీయము దాహరతి, ఆవిరితి. శబ్దానాం
వాద్యవిశేషాణాం మాధురీం శ్రీశ్రీప్రియత్వం, మాధుర్యశబ్దాత్ సృజంతాత్
జీషశ్యయే 'య స్యే' తి యలోపే మాధురీతి సిద్ధం అత వివాహ వామనః 'ష్యఞృష్టి
త్కరణా దీశారో బహుళ' మితి. సంగీతోపనిషత్సంగీతరహస్యం. తామేవ విద్యాం,
ఉభయత్ర మారజికా వైణికాశ్చ లక్ష్యంలే.
-
3
ఆధ శ్లోకైః కావ్యార్థసూచ కైరిత్యాది భారతీవృత్త్యాశ్రయణముక్తం, తదు
దాహరతి, —— భూభృదితి. యస్య దేవస్య భూభృత్సుతామహదేవా పార్వతీపర
మేశ్వరౌ, సితరౌ మాతాపితర్వాతి విశ్రుతా', 'పితా మాత్రే ' త్యేక శేషః కదాచి ల్లీలయా
గౌరీగిరి గళాకా రేణ విహరమాణి గజానన మజీజనతాం. తదుర్తం స్కాందపురాణే
—' ప్రశ స్తమ త్తమాతంగ వపుర్భూత్వా భూతపఠి, భ్రమమాణో పనే తస్మి
క్రీడాం స్వీకృతవాన్విభుః. ఠమాలోక్య మహాదేవీ మహేశేచ్ఛానువర్తినీ, కరిణీరూప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hit3ldjocou72m42y34vqcptlluzitf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227546</id>
    <revision>
      <id>583449</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, నరనాగాకృతిశీమా స్సదేవ శ్రేయసేఒస్తునః. (ఊర్ధ్వమవలోక్య):— చిరాదనుకూ లేని కాలేనాపగతదుర్దినాని దిఙుఖాని. విహక ద్రాజహంసశ్రీ విలసన్మిత్ర మం...'</comment>
      <origin>583449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="mcwhbuorz7m253iiw0vo7iabqp0ioqa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;112
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
నరనాగాకృతిశీమా స్సదేవ శ్రేయసేఒస్తునః.
(ఊర్ధ్వమవలోక్య):— చిరాదనుకూ లేని కాలేనాపగతదుర్దినాని
దిఙుఖాని.
విహక ద్రాజహంసశ్రీ విలసన్మిత్ర మండలః,
ప్రసాధయతి సన్మార్గం ప్రసన్న శ్శరదాగమః.
&quot;కావ్యార్థసూచ కాభ్యాం శ్లోకాభ్యామృతుసమాశ్రయణేన సం
స్కృత ప్రాయనరాశ్రితవాగ్వ్యవహారరూపా భారతీ వృత్తిః కథితా.!
మాస్థాయ తేనె సా విచచార హే' త్యాదినా, ఏకస్మిన్న రేసర స్యేతర
కరిణ్చకృతి
ర్యస్యస్కోయం సరనాగాకృతి}, కథాసి శ్రీమాజ్ రమణీయ సృ దేవో గణేశ్లో వ
మాణికానాం, శ్రేయసే ఆ స్త్వితి వాచ్యార్థం. సూచ్యార్థస్తు, యన్య కథానాయకస్య,
భూభృత్సుతా రాజపుత్రీ ముమ్మడంచా. మహాదేవ
స్తన్నామకో మహారాజు, సీతరా
వితి విశ్రుతా. సరనాగా నరశ్రేష్ఠః. 'సింహశార్దూల నాగాద్యాః పుంసి శ్రేష్ఠర్థగోచరా?'
ఇత్యభిధానాత్. ఉపమితసమాసు. తదాకృతికి, నలనహుషదిలీది సదృశ ఇత్యర్థః. స
దేవో రాజా, ''జీవ స్సురే మనేరాల్డ్'తి విశ్వః. ఆశ్ర ద్వయోరవ్యర్థ యోర్వాచ్యత్వా
భావాన్న శ్లేషన్, నాపి శబ్దశక్తిమూల ఉపమాలంకారధ్వనికి, సంబంధాంతరే సంభవతి
సాదృశ్యమూలకత్వకల్ప నాన పేక్షణాత్. కింతు సూచకత్వసంబంధాచ్ఛబ్దశ క్తిమూలో
వస్తుధ్వనికి, ఆత ఏవో కమలం కారసర్వ స్వే శ్లేషాలంకార ప్రస్తావే - 'యత్ర సూచన
వ్యాపారో ఒస్తి తత్ర శబ్దశ క్తిమూలో వస్తుధ్వనిరోృద్ధవ్య' ఇతి.
४
ఋతుం కంచిదుపాదాయేతీమమంశము దాహరతి ఊర్ధ్వమిత్యాదినా. బిహ
రస్తీ రాజ్ఞ శ్చంద్రస్య హంసానాం చ శ్రీర్యత సంతథోక్తః అన్యత్ర రాజహంసాకి
రాజ క్రేజు సల్లక్ష్మీనిహారభూమిరిత్యర్థశి. నిలసత్ప్రకాశమానం మిశ్రమండలం సూర్య
మండలం, అన్యత్ర, సుహృత్సమూహో యత్ర స శథోక్తః. ప్రసన్నః, వీకర్ర మేఘా
నగమా దన్యత్ర స్వభావాచ్చేతి భావః సన్మార్గం, అన్యశ్రీ, సాధుమార్గం, ప్రసాధయతి
భూషయతి. ఆర్ద్ర ప్రస్తుత శరద్వి శేషణ సామ్యేనా ప్రస్తుత రాజసూచనాత్సమాసోక్తి,
ఆతని వేదం గుణీభూశవ్యంగ్యం, న పునః పూర్వవద్ద్వనిరితి బోద్ధవ్యం.
లక్ష్య లక్షణం యోజయతి — కావ్యార్థేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcwhbuorz7m253iiw0vo7iabqp0ioqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227547</id>
    <revision>
      <id>583450</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 118 (వినయముపసృత్య సభాభిముఖ మంజలిం బధ్వా):- భోభో మధ్యమభువనభాగ చేయవివర్తస్యైకశిలానగరపుణ్య రాశే కాకతీయకులదేవతాయాః స్వయంభూదేవస్య సతతమహొత్సవమానే దివాంసో విద్వా...'</comment>
      <origin>583450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3817" sha1="seazbzppwpto0q0n5c169evcy7fcizv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
118
(వినయముపసృత్య సభాభిముఖ మంజలిం బధ్వా):-
భోభో మధ్యమభువనభాగ చేయవివర్తస్యైకశిలానగరపుణ్య రాశే
కాకతీయకులదేవతాయాః స్వయంభూదేవస్య సతతమహొత్సవమానే
దివాంసో విద్వాంసః కలార్ణవనాట్య వేదాచార్యస్య పుత్ర మభినయ
దర్పణం మామభిమతరూపక ప్రయోగానుఙ్ఞయా పరమనుగృష్ణాత. ౬.
(ఆకాశే కర్ణం దత్వా)— కిం బ్రూథ
'యస్మిన్ జగన్మంగళమ
స్త్రీ వస్తు
యన్ట్మై స్వయంభూస్స్పృహయత్య జస్రమ్,
తచోత్ర యోర్లో చన యోః ప్రథాన్నః
టకం నాటకమావిరస్తు.
ఇతి (సహర్షమ్)--
2
అస్మన్మనోరథసంవాద్యేవ పరిషదాదేశః; యత్ప్రతాపరుద్ర చరి
తానుబంధః ప్రబంధస్సామాజికానాం మనసి వర్తతే.
అహో! సర్వం సుఘటితమసువిధా శ్రా విధా
యతః
సభా స్వయంభూవర మేశ్వరస్య ప్రతాపరుద్రస్య గుణా మహాహ్హః,
అహం చ నాట్య శ్రుతి పారదృశ్వా సుధాముచ స్తస్య క వేశ్చ వాచః.
శా
అధ సామాజి కానుగ్రహమాశాస్తే సవినయమిత్యాదినా. భాగ ధేయనివర్తస్య
భాగ్యపరిపాకన్య, కళార్ణవో నామ నాట్య వేదాచార్యః,
F
ఆకాశభాషి తేన తదీయము త్తరమాహ. ఆకాశ ఇది. తల్లక్షణం తు—'కిం
ఆవీ ష్యేవ మిత్యాది వినా పాత్రం బ్రవీతి యత్, శ్రుత్వేవానుర్తమ స్యేక స్తత్స్యా
దాకాశభాషిత' మితి.
యస్త్ర్మీన్నితి. స్వయంభూరీశ్వరో యస్లై వస్తునే అజస్రం స్పృహయతి. 'స్పృహే
రీస్సిత' ఇతి సంప్రదానత్వాచ్చతుర్థీ. జగన్మంగళం తద్వస్తు యస్మిన్నాటకే స్త్రీతి
యోజనా వాచికాభినయేన శ్రావ్యత్వాదితరాభినయేన దృశ్యత్వాచ్చా హ లోత
యోరీత్యాది. శృష్ణాటకం చతుష్పథం; తన్నా టకమాపిరస్తు, ఇతిశబ్ద ఉత్తరసమాప్తె. ౭
సంవాదేన సంతుష్యన్నుత్తరార్ధ ముద్ఘాటయతి. సహర్ష మిత్యాది. ఆదుటమాన
ఘటకం దైవానుకూల్యం జాతమిత్యాహ— అహో ఇతి. సభా గుణగ్రాహిణీతి భావః.
మహాతా మహామూల్యారి, నటా నామామ్నాయో నాట్యం, 'ఛందోశా కేతి ఖ్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>seazbzppwpto0q0n5c169evcy7fcizv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227548</id>
    <revision>
      <id>583451</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, *ఏషా ప్రశంసయాజభిముఖీకరణరూపా భారతీనృత్తేరంగం ప్రతి చనా. (సవిమర్శం)—కథమస్మ త్ప్రేయసీ సంగీతశారికా చిరయతి! ప్రవిశ్య నటీ:-(పురోజనలోక్య సస్పృహమ...'</comment>
      <origin>583451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="cpmcbgkblz1fbl4zlvb7mtrkcjedqod" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;114
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
*ఏషా ప్రశంసయాజభిముఖీకరణరూపా భారతీనృత్తేరంగం ప్రతి
చనా.
(సవిమర్శం)—కథమస్మ త్ప్రేయసీ సంగీతశారికా చిరయతి!
ప్రవిశ్య నటీ:-(పురోజనలోక్య సస్పృహమ్.)
† కింభారఈఏ సువ్వఇ మంజీరరవో సహాఏ విహరంతీఏ,
ఆ సంగీసువ్వా విద ఇట్టప్ప ముహతూరణిణాఓ.
* [ఏతత్సామ్యాద నేకార్థ యోజన రూపంత్రి గతం ప్రస్తావనాంగ
(ఉపసృత్య)—‡అజ్జ! ఇఅమ్మి ఆణవేదు కో ణీఓఓ అణుట్టిఆడు త్తి.
సూత్ర భారః: _—ఆర్యే!
యద్దేహే కలకంఠనాదమధురం గా స్యామి గీతిం ద్రువాం
లాస్యం చారుభిరంగహారలలితై రావిష్క రిష్యామి యత్,
+ కిం భారత్యాశూయతే మంజీరరవస్సభాయాం విహరన్త్యాకి,
ఆధ సంగీత శ్రుతిర్వా విజ్ఞాతం నాట్య ప్రము ఖతూర్యని నాదకి.
‡ ఆర్య! ఇయమస్త్మి; అజ్ఞాతీయకు కో నియోగోఒనుష్ఠీయ తామితి,
ప్రత్యయః. కన్య శ్రుతిశన చూతవృక్షాదిన తృమానాధికరణసమానః, తస్యాః పా
దృష్టవా నాట్య
శ్రుతి పారదృశ్వా. దృతేః క్వనివ్. సుధాముచ్కోను
ప్రరోచనా ముదాహరణే యోజయతి — ప్రశంసయేతి. ప్రస్తుశార్థకే
శేషః. అభిముఖీకరణరూ పేతి. సామాజికారామితి శేషః 'ప్రేక్షకాద్యును ఖీజ
ప్రస్తుతార్థప్రశంసయా ప్రరోచ' నేతి లక్షణాత్.
కిమితి. భార ఈవి ఇత్యత్ర వికారస్య 'ఏదోతోః క్వచిత్స్వరూపేణ ప్ర
ఇతి హ్రస్వః. ఏవ మన్యశ్రావ వృత్తానుసారేణ ద్రవ్యవ్యం.
లక్ష్యాలక్షణం యోజయతి. —వికదితి. ప్రస్తావనాంగ మిఠ్య సేన పూర్వరం
శ్రీ గతవ్యవ చ్ఛేదః.
సూత్రధారో విలంబికవతీం నటీ ముపాలధలే. యదితి. ధ్రువాలకి
వక్ష్యామః. 'మాధుర్యం గాయనీని శేషగుణ; తదుక్తం శారదేవేన - 'రూపయా
కాలిన్యో గాయన్యో గాతృవన్మతాః, మాధుర్యధుర్యధ్వన యశ్చతురాశ్చతుర స్త్రీ
ఇతి. చారుభిః ప్రియదర్శనైః, అంగహాలేషు లలితై, లలితాది సుకుమారాంగః
రిత్యర్థః. 'స_ప్తమికొండై' రీతి బహువచనే సాద్యర్థ లాభః. లాస్యం మృదున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cpmcbgkblz1fbl4zlvb7mtrkcjedqod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227549</id>
    <revision>
      <id>583452</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 115 రమ్యం యత్కిల రంగమంగళవిధిం సంపాదయిష్యామ్యహం ప్రాగిత్యు క్తవతీ తదద్య నిపుణే! నిర్వ్యూఢ మేవం త్వయా ౧౦ *[ఏతత్ప్ర్పయసదృశైః ప్రియైర్వాక్యైరుపాలంభనాత్ ఛలమ్.] న...'</comment>
      <origin>583452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="0g811ve0zx7mukiv7a40vedm3ucqrp1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
115
రమ్యం యత్కిల రంగమంగళవిధిం సంపాదయిష్యామ్యహం
ప్రాగిత్యు క్తవతీ తదద్య నిపుణే! నిర్వ్యూఢ మేవం త్వయా ౧౦
*[ఏతత్ప్ర్పయసదృశైః ప్రియైర్వాక్యైరుపాలంభనాత్ ఛలమ్.]
నటీ: (సభయమ్స్)——
#నట్టసామగ్రి సమగ్గీ కాదుం విళంబిఅం సజ్జీకిఆ ఖు ఏసా. కేణ ఉణ
రువ్వవీణ పఓఓ ఉఅక్కవి అదు?
సూత్రః సన్విద మేన రూపయతు (ఇతి పత్రికాం దదాతి.)
సటీ:—(గృహీత్వా, సంస్కృతమాశ్రిత్య వాచయతి)
తేజఃపర్యాయహరయోః కిం కిం సంబోధనం మతం!,
కీమాశీర్వాద విష యో? విద్యానాథకృతిశ్చకా?.
00
+ నాట్య సామగ్రీం సమ శ్రీకర్తుం విలంబితం. సజ్జీకృతా ఖల్వేషి. కేన పునా
రూపణ ప్రయోగ ఉపక్రమ్యతాం!.
'లాస్యం తు సుకుమారాంగం మకరధ్వజవర్ధక మితి లక్షణాత్. గాస్యామిత్యాదీనాం
స్థానినో స్మదోఒహమితి విశేషణం ధ్రు వాగానాదీ నామవిలంబనూచనార్థం, ఆర్ద్ర
ధ్రువాగానాదికం సర్వం నిర్వహామితి ప్రాగుక్తవశ్యా భవత్యా సర్వమేవం నిర్వ్యూఢ
మితి విపరీతలక్షణయా న నిర్వ్యూఢమితి లభ్యతే. ఆత్ర నర్తనోపయోగికరపాదాది
కమంగవి శేషః. కరణం తు పుష్పపటాది; తదుర్తం సంగీతరత్నాకరే'స్వాతిమా
కరపాదా
దేర్విలా సేనా త్రుటద్రసా, కరణం నృక్తీకరణం భీమపదీమసేనవ 'దితి, తత్స
ముదాయ
సాధ్యో నర్తన ప్రయోగవి
శేషః. ఆంగా నాము చిత దేశ ప్రావణేన
ప్రియాంక ప్రయోగ త్వేన వాడెంగహార ఇత్యుచ్యతే. తదుకం- 'అంశానాముచితే
దేశేహరణం సవికాసకం, అనేకకరణోత్పాద్యమంగహారో విధీయతే. యద్వా హోరో
హరస్యాయం ప్రయోగోఒంగై రితి స్మృతః ఇతి. లలితాది లక్షణం బహ్వ పేక్షమిహ
ని స్తరభయా న్న లిఖ్యత ఇత్యన్యతో ద్రవ్యవ్యమ్.
సంస్కృతమాశ్రీ త్యేతి పత్రికాగతన్య స్వభాషితత్వాభావాత్
పఠతి, పచి రయం చేరాదికః
హర
00
నాళికాఖ్యమంగం వక్తుం బహిరామం ప్రహేళికామాహ—— తేజ ఇతి'
నాళికాలక్షణే సోషహాకవిశేషణం కృతాకృతమితి హృదయం. అత నీవొత్తమేషా
నిగూఢార్థా నాళికేతి.
16&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0g811ve0zx7mukiv7a40vedm3ucqrp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227550</id>
    <revision>
      <id>583453</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, ప్రతాపరుద్రీయే, సటీ:-(సమందస్మితమ్)*ణిగూఢతంఖు ఏదం ఛేఆణం వఅణం పడిభాఇ. కీరిసం ఉ త్తరం ణీరూ వేదు అజ్జో!.' సూత్ర: అయి! సువ్యక్తమేతత్. ప్రతాపరుద్ర క...'</comment>
      <origin>583453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3404" sha1="2cs7c0cukxvb34w7an50gfhx47ivezg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;116
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
ప్రతాపరుద్రీయే,
సటీ:-(సమందస్మితమ్)*ణిగూఢతంఖు ఏదం ఛేఆణం వఅణం
పడిభాఇ. కీరిసం ఉ త్తరం ణీరూ వేదు అజ్జో!.'
సూత్ర: అయి! సువ్యక్తమేతత్. ప్రతాపరుద్ర కల్యాణమితి
ప్రతీ వ
నటీ:-
&quot;ఏమో నిగూఢార్థా నాలికా]
కేకహం కహాణాఅఅణామ హేఅణుబంధమణోహరంఖునాడ అమ్,
పఆవోవవదకిం తస్స రణో ణామ కహం జాఅతి పుచ్చీ అది.
సూత్ర:--—ప్రియే! క్రూయతాం.
తం సుజాతం సముద్వీక్ష్య జోణ్యాం రవిమివోదితం,
ప్రతాపరుద్ర ఇత్యాఖ్యామకరోత్కాకతీశ్వరః.
విష్ణో ర్వి ఏక వీరస్య కాకతీయకులే స్థితం,
అవతార మముం జ్ఞాత్వా వీరరుద్రం ప్రచక్షతే.
60
03
నటీ:—‡లోఆణ కణ్ణజుఅళస్స భాఅ హేపణ ఏద ణామజుఅళం సుణీఆది.
నిగూఢార్థం ఖల్వేతచ్చేశానాం వచనం ప్రతిభాతి కీదృళ ముత్తరం నిరూప
యత్వార్య?
+ కథం కథానాయకనాను ధేయానుబంధమనోహరం
ప్రశాపోవపదాంకితం అన్య రాజ్ఞో నామ కథం జూతమితి
నాటకం.?
‡ లోకానాం కర్ణ యుగళస్య భాగ ఛేయేన వితన్నా మయ గళం. క్రూయతే. చిర
స్య నాట్యవిద్యానువర్తనం ఫలితం యేన లోకమంగళం కాకతినరేంద్రచరిక మభినీయ తే.
ణిగూఢర మితి, ఢాకా విదగ్ధాః.
కథం కథానాయక నామ ధేయానుబంధమనోహరం ఖలు నాటకం. అగ్ర కథ
మిత్యాశ్చర్యే. ప్రతాపోవవదాంశితం తన్య రాజ్ఞా నామ కథం శాత మితి :
'మితి పృచ్యతే.
ఆత్ర కథంశబ్దః కారణవాచీ; 'కారణే జని కథం కర్కే విస్మయే సంపదుద్భవ' ఇతి
భాష ప్రకాశపచనాత్ ,
సూర్యసదృళత్వా త్ప్రతాపరుద్ర ఇతి సంజ్ఞా సంజాతేత్యుత్తరమాహ -తమితి,
వీరావతారత్వాద్వీరుద్ర సంజ్ఞా2సీ సమభూదిత్యాహ --విష్ణోరితి. 9-4,03
లోకానాం కర్ణయుళన్య భాగ ధేయేనైక న్నా మయుగళం శ్రూయతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cs7c0cukxvb34w7an50gfhx47ivezg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227551</id>
    <revision>
      <id>583454</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 117 చిరస్స ఇట్టవిజ్ఞాణుపట్టణం ఫలితం జేణ లో అమంగళం కాళణణరిందచరి అంఅభిణిఙ్ఞఐ. * పీతన్నాట్య ప్రసంగేన ప్రకృత కార్యావలగ నాద వలగితం ద్వితీయం.] సూత్ర:— అహో! ప్రజాసం వా...'</comment>
      <origin>583454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="qjihqiscqbjc1zarosgyujtdzzkwr9m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
117
చిరస్స ఇట్టవిజ్ఞాణుపట్టణం ఫలితం జేణ లో అమంగళం కాళణణరిందచరి
అంఅభిణిఙ్ఞఐ.
* పీతన్నాట్య ప్రసంగేన ప్రకృత కార్యావలగ నాద వలగితం ద్వితీయం.]
సూత్ర:—
అహో! ప్రజాసం వాద్కోయ మా యుష్మత్యాః!, యడియం
కవీనాం ప్రశ్నోత్తరమాలికా.
యథా కల.--
నటీ:
కిం లోక శ్రవసోర్భాగ్యం మంగళ శ్రవణం ముహుః!,
కిం నుంగళం ప్రతాపాంకరుద్రస్య చరితాద్భుతమే!
*వత్ప్రత్ప్రశ్నో త్తరమాలా రూపము ద్ధాత్యకం
‡అయ్య పరివట్టణేణ సవ్వం సఘటిఅది.
సూత్ర:—ఆర్యే!
త్వయా దారై రుదార శ్రీర్నాట్య
సంపదియం మమ,
ప్రబంధ లక్ష్మీ త్యేవ విదర్భ ఫణితిస్పృశా.
那
ఏష మిథస్తోత్ర రూప ప్రపంచ]
నటీ—t ఏఆరిసగుణమహర్ఘ పఆపరుద్ధ చరితం అహీకరిలతో
తస్సకణణో సంపుల్లో సరస్సఈపసాదో,
సూత్ర: ఆర్యే! ఏవ మేవ నన్వేష కవిభార్య ర్వాక్కేళిః
ఆర్య! పరివర్తనేన సర్వం సంఘట్య తే.
ఏతాదృశగుణమహాఙ్ఞ ర్ఘ ప్రతాపరుద్ర చరిత మధికుర్వత స్తన్య కవేః సంపూర్ణ :
సరస్వతీ ప్రసాదః,
ఆథావలిగితస్య ద్వితీయం భేదము దాహరతి చిరస్సేతి, ప్రకృతకార్యం
నాటక ప్రయోగరూపం.
అహోఇతి. ప్రతాపోఒంకశ్చిహ్నం యస్య రుద్రస్య కథో కన్య.
ద్వితీయ ఉద్ఘాత్యక భేదోఒయమిత్యాహ— నీతదితి.
మిథసోత్ర
మాత్రమని ప్రపంచలక్షణం మత్వా ఒహ అయ్యేశ్యాదినా.
త్వయేతి. దారై ః కళత్రేణ. 'భార్యా జాయా ఒక పుభూమ్ని దారా ఇత్యమరః,
నిదర్శకని క్రియా ఫణితిగ్విదర్భపణితిః, తప్పకా రీత్యా వైదర్భ్యా-
1 'ఆయ్య పరిణ_ప్తణీణ' (పరివర్తసేన.) ఇతి పాఠా స్తరమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjihqiscqbjc1zarosgyujtdzzkwr9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227552</id>
    <revision>
      <id>583455</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 యథాకీల - రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, మాత! ర్భారతి! వత్స!కిం?, తవ కృపాం యాచే ఒద్య కిం ప్రస్తుతం! జిహ్వాకాకతివీరరుద్ర నృపతే స్తోత్రాయ సన్నహ్యతి, జ్ఞాతంతే నిహరంతు వాగ్లహర...'</comment>
      <origin>583455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="d448dlf0vwehi6kkx06k1qn8uy1hmaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
యథాకీల
-
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
మాత! ర్భారతి! వత్స!కిం?, తవ కృపాం యాచే
ఒద్య కిం ప్రస్తుతం!
జిహ్వాకాకతివీరరుద్ర నృపతే స్తోత్రాయ సన్నహ్యతి,
జ్ఞాతంతే నిహరంతు వాగ్లహరయ స్సంధ్యానటర్ధూర్జటి.
త్వంగన్మౌళితరంగిణీకలకలారంభ ప్రియంభావు తాః.
*[ఏషాఒన్యోన్యసంలాపరూపా వాక్కేళిః.j
OE
నటీ—tఅమ్లాణం ఈరిసణరింద చరిఆణుఊలో ఇట్టాడంబరో
హోఇణ వేత్తిసజ్ఞు సేణ వేనఇ మే హీఅలం
సూత్ర
(కించిత్ సాసూయం) ఆగి కిముచ్యతే! నిరవద్యా నను మ
నాట్యవిద్యా సామగ్రీ! కీదృశీ వున స్తవ గీతిర్యోగ్యతయా భవిష్యతి క
అస్మాకమీదృళన రేంద్ర చరితాను కూలో నాట్యాడంబరో భవతి నవేతి సాధ్వ
నేన వేపతే మే హృదయమ్,
కవిభారత్యోరుక్తిప్రత్యుత్యో స్త్రిరావృత్తిరూపం వాక్కేళిమాహ—మాత
రితీ. ఆశ్ర మాతృశదైన కవేర్భారత్యాం భక్తివిశేషా వత్సశదేన తస్యాస న్వాత్స
ల్యాతిశయశ్చ సూచ్యతే. కవిరాహతపతి. భారతీప్రయోజనం పృచ్ఛతి —
అద్యేతి. కవిస్తదాహ———జిహ్వేతి. భారతీన్మరణమభినీయైవాహ—జ్ఞాతం త ఇతి
ప్రార్థనానిమి త్తమితి శేషః, సంధ్యానటర్ధూర్జటీశ్వంగ ఖాళితరంగిణీకలకలారంభస్య సంధ్యా
తాండవ ప్రవృత్తఖండపరశుదోదూయమాన జటాజూట విజృంభమాణజాహ్న వీకల్లోలకోలా
హలస్య క్రియా భవంతీతి ప్రియంభావుకాః కక్కల్పా ఇత్యర్థః. 'కర్తరి
భువః' ఇతి ఖుకఞశ్యయే ముమాగము. వాగ్లహరయో వాగ్వైఖర్యః నిహరంతు
ప్రవర్తంతాం, యది జ్ఞాతమిత్యేకం వాక్యం, లేదా 'సమాన వాక్య నిమాశయుష్మద
స్మదాదేశా వక్తవ్యాః' ఇతి నియమాద్వాక్యాంతరవర్తిపదస్య నిమిత్తత్వాయోగా
తృదాత్పరస్య యుష్మదో విధేయమానః 'లేమయావేకవచన స్యే'తి కయాదేశ్లో న
స్యాత్.
CE
ఆఘ్రాణమితి. సూత్రధారః స్వసామర్ధ్యమానిష్కుర్వన్నాహ— కించిదిత్యాది,
ఆ కోపే. ననురవధారణే, యోగ్యతయా సామర్థ్యాన కర్త్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d448dlf0vwehi6kkx06k1qn8uy1hmaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227553</id>
    <revision>
      <id>583457</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 119 నటీ:———సంగీద సారస్సమహణ్ణవో ఉవ్వోళ్ళం. అవహాణజాణపత్రం ఆరో హదు అజ్జో- *[ఏతదన్యోన్య వాక్యాధి క్యాదధిబలమ్.] సూత్ర: చిర మనహిత ఏవాసి నన్వియ ముషక్ర మ్యతే ధ్రువా?. *[నట...'</comment>
      <origin>583457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3765" sha1="o2bjcqvt3g9iu1luynaiy7ysxo4llx9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
119
నటీ:———సంగీద సారస్సమహణ్ణవో ఉవ్వోళ్ళం. అవహాణజాణపత్రం ఆరో
హదు అజ్జో-
*[ఏతదన్యోన్య వాక్యాధి క్యాదధిబలమ్.]
సూత్ర: చిర మనహిత ఏవాసి నన్వియ ముషక్ర మ్యతే ధ్రువా?.
*[నటీ కర్తృకధ్రు వాగాన ప్రతిజ్ఞావచనం సంభ్ర మోదిత మితి గణ్ణమ్. ]
నటీ:(సస్మితమ్) కహం అజ్జో ధులం గా అ?
సూత్ర:—అయి ! కథ మర్ధోక్త ఏవ త్వరా నాట్యవిద్యేతిశేషం
న జి ఘ్రతి.
“ప్రతదు క్త స్యాన్యథా యోజన రూప మవస్యందితమ్.]
ఆర్యే ! నూనం ధ్రువాగానోత్సుకం తన చేతః తదారభ్యతాం
గీతి
నటీ:——(తథాకరోతి)
శచ్ఛీసరస్స ఈ ఆ ఇమా ధవళి అభువణంతరా విరాఅంతీ,
విళసంతకువళ అసిరీ రా అస్స వసాహణ కుణంఇ.
సంగీతసారస్య మహార్ణవ ఉద్వేల్యతే. అవధానయాన పాత్ర మారోహత్వార్యః.
కధమార్యో ధ్రువాం గాయతి?.
లక్ష్మీస్సరస్వతీ చేయం ధవళితభువనాంతరా నిరాజంతీ,
విలకు
శ్రీ రాజ్ఞః ప్రసాధనం కురుతే.
02
నటీ స్వసామర్థ్యాధిక్యనూవిష్కరోతి – సంగీతేతి, సంగీత సారస్య. మహార్ణవః
ఉద్వేల్యతే ప్రవర్థ్యతే, అవధానయాన పాత్ర మారోహత్వార్యః, అవహితో భవేత్యర్థః,
అతవీవాధిబల మిద మిత్యాహ ఏతదితి. చిరమిత్యాది గండాంతం స్పష్టమ్,
సూత్ర ధారవాక్యం విడంబయతి
సస్మిత మితి.
కథమార్యో ధ్రువాం గాయతి. ధ్రువా నాట్యవిద్యేతి మే వివక్షితం. తదద్ధోక్త
ఏప త్వమన్యథా మన్యస ఇత్యాహా అయీతి. త్వరాక స్త్రీ.
ధ్రువాగానోత్సుక మితి. అన్యథా త న్మయి నారోపయేదితి భావః.
నటీ రాజ్యలక్ష్మీం శరత్కాలసరసీం చ ప్రస్తుత్య ప్రవృత్తాం ధ్రువాం గాయతి-
రచ్ఛీతి. ఇమా ఇయం లక్ష్మీః రాజ్యలక్ష్మీః, శౌక్ల ్యనిమి త్తత్వ నిబంధనేన
యశసా ధవళి
తానీ భువనాంతరాణి లో కాంత రాణి యస్యాస్సా కథోళ్తా. విలసత్కు వలయ శ్రీ రుణ్ణస
దుర్వీమండలశోభా చ, రాజ్ఞా నృపస్య, ప్రసాధనం కరోతి, అన్యశ్రీ ఇయం సరసీ;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2bjcqvt3g9iu1luynaiy7ysxo4llx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227554</id>
    <revision>
      <id>583458</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 రత్నావణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే సూత్ర:-(ఆకర్ణ్య సరసావేశమ్.) గాఢాలింగనసమర్ద ప్రత్యక్ష రగళత్సుధామ్, 00 ధ్రువాం కరోమి సర్వాంగే శ్రీ కామృతవర్షిణీమ్. *j ఏష రసవ శాదసంగ తార్థ వ్యాహ...'</comment>
      <origin>583458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3954" sha1="933f4pu8vi2mxvgqmkwqw27vy818icp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;120
రత్నావణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
సూత్ర:-(ఆకర్ణ్య సరసావేశమ్.)
గాఢాలింగనసమర్ద ప్రత్యక్ష రగళత్సుధామ్,
00
ధ్రువాం కరోమి సర్వాంగే శ్రీ కామృతవర్షిణీమ్.
*j ఏష రసవ
శాదసంగ తార్థ వ్యాహారరూ సోలాప]
నటీ:—(సోపహాసం-— t సుమారా కు ఏసా అయ్యస్స ణీద్ద ఆలిం
గణవేల్లణం ణ సహఞ.
* ఏష హాస్యలోభకరో వ్యాహారః.]
సూత్ర (సబ్రీడం) —
రసాస్వాదన తరళా యే మాద్యంతి విపశ్చితః,
త ఏవ భావుకా లోకే భవంతి హృదయాళవః
*[ఏతద్దోషస్య గుణత్వారోపా న్మృదవమ్.]
OF
సుకుమారా ఖల్వేపా ఆర్యస్య నిర్ణయాలింగనశేషణం న సహతే.
ధవళితం కాలుస్యావగ మేన నిర్త లీకృతం భువనాంతర ముదకమధ్యం యస్యా స్సాతథోర్తా,
విలసత్కు వలయ శ్రీ రుల్లనన్నీ లోత్పలసంపత్తిశ్చ, రాజ్ఞ శ్చంద్రన్య, ప్రసాధనం కరోతి.
రూపశేషు తావనార్ణాభినయేన ప్రవేశికీ ప్రభృతయః పంచధ్రువాశి ప్రయోక్తవ్యాధి,
లేదుక్తం ‘ధ్రువాః పంచప్రయోక్తవ్యా రసాభినయసిద్ధయే' ఇతి. తత్రేయమంతరా
నామ ధ్రువా. తల్లక్షణం కు భావప్రకాశే 'సర్వసామంతరా వస్తురసాదివళకల్పితా.
అంతరా సా ధ్రువా జ్ఞేయా నాట్యాభినయ రంజినీ'తి, విశేషాంతరాణి తల్లైన ద్రవ్య
వ్యాని, బి స్తరభియా దిహ న లిఖ్యంతే.
02
రసప్రయుక్తం ప్రలాపముదాహరతి — గాథేతి. పూర్వం శ్రోత్రయోరేకం
ముఖ్య మమృతం వర్షతి తొ'చ్ఛీల్యేన తాం కథోక్తాం, సంప్రతి గాఢాలింగనసమ్మర్దన
ప్రత్యక్షరం ద్రానదృష్ద శేషాదసివర్ణా దళత్సుధాం సలీం ధ్రువాం సర్వాంగే
కరోమి.
00
సూత్రీణోఒనత్ప్రలాపముద్ఘాటయితుమాహ సోవహాసమితి. సుకుమారాఖ
ల్వేషా
ఆర్యస్య కర్తు ర్నిద్దయా లింX నస్య, వేల్లణం క్షేపణం ప్రేరణం, ప్రయోగమితియావత్.
న సహలే. 'క్షిప ప్రేరణ' ఇర్యన్య ధాతో: '&amp; పేర్వేల్ల' ఇత్యాది నా జిల్లా దేశః,
దోషం గుణీకరోతి రవేతి. తరళా రసలోలా యే విపశ్చితో విద్య రసా
స్వాదన మాద్యంతి పరవశా భవంతి, కనీస లోకి భావుకాశ్చర్వణనిపుణాస్సంతో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>933f4pu8vi2mxvgqmkwqw27vy818icp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227555</id>
    <revision>
      <id>583459</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. నటీ:—అయ్యో అణంతరకరణిజ్జం ణిరూ వేదు. సూత్ర:--నన్వయమిదానీం 121 సభాపతి ర్దేవస్స ్వయంభూరుపశ్లోక్యతే సర్వాంగవిలసత్సర్వమంగళాలంకృతాకృతేః, 06 రుద్రస్య మహిమా భాతి విశ...'</comment>
      <origin>583459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3375" sha1="3wfgjibr6jv9reyig0k048civ5cb1ug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
నటీ:—అయ్యో అణంతరకరణిజ్జం ణిరూ వేదు.
సూత్ర:--నన్వయమిదానీం
121
సభాపతి ర్దేవస్స ్వయంభూరుపశ్లోక్యతే
సర్వాంగవిలసత్సర్వమంగళాలంకృతాకృతేః,
06
రుద్రస్య మహిమా భాతి విశ్వానుగ్రహకారిణః.
(నేపథ్య), భోః ! సత్యం సత్యం!! సర్వాంగ విలసత్సర్వమంగ
భౌలంకృతాకృతి రేవాయం రుద్ర ఇతి.
సూత్ర: సహర్ష మ్) కథముపక్రాంతమే నాస్మ ద్వాక్యనుగు ణ్యేన
ప్రస్తుతస్యానుగుణం కుశలైః కుశీలవైః యతః కాకతీశ్వరగుణవర్ణ
నాయోద్యతయోర్వైతాళిక యోర్వచనమివో పక్షిప్యతే.
*ఆయం కథోద్ఘాతః, ఇదమేవ గుణవర్ణనా త్ప్రవర్తకం చ]
(పురోఒవలోక్య) కథ మేతౌ వైతాళికావిత ఏవాభివర్తేతే?.
‡ ఆర్యోజనంకరకరణీయం నిరూపయతు,
హృదయాళవస్సహృదయా భవంతి. 'హృదయా దాళు జన్యతరస్యా' మిత్యాళుత్ప్ర
త్యయః. 'యేసాం కావ్యానుశీలనాభ్యాసవశాద్విశదీభూతే మనోముకు రే వర్ణనీయతన్మ
యీభవనయోగ్యతా, అత వివ హృదయసంవాదభాజస్సహృదయాః ఇశ్యభినవగుప్తా
చార్యాః
58
సూత్రధారో జనంతరకర్తవ్యం ప్రతిజ్ఞాపూర్వకమాచరతి సన్విత్యాదినా.
సర్వాంగే నిలసంత్యా సర్వమంగళమా పార్వత్యా ఆలంకృతాకృతేరర్ధాంగజాసే
సత్య
8.
50
ఆర్ద్ర సర్వాంగ వ్యాపిసను
సమంగళాలంకృతత్వలక్షణస్య వీరరు విషయా
ర్థాంతరస్యానుగుణం సూత్ర
ధారవాక్యమవబంఖ్య వచనము పక్షి వ్యతే నేపథ్య ఇతి.
ఉక్తమర్థముద్ఘాటయతి— కథమితి. కుశీలవా నటవి శేషా'. 'భూమికాభిరనే
కాభిః కర్మ వాగంగ చేష్టి తె, యథా
ప్రకృతిసంధానకుళలాస్తే కుశీలవాః, ఇతిలక్షణాత్.
ఆరవీ వాయం కథోద్ఘాత భేద ఐత్యాహం అయ మితి.
ఏతచ్ఛపడే పేణ ప్రయోగాతిశయముదాహరతి కథ మేతావిత్రి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3wfgjibr6jv9reyig0k048civ5cb1ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227556</id>
    <revision>
      <id>583460</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, &quot;fఏషో2య మిత్యుపక్షే పాత యోగాతిశయః ప్రస్తావనాంగమ్. తదేహి ఆవామప్యనంతర కరణీయాయ సజ్జీభవః | (ఇతి నిషాంతా) *(ఇతి సమగ్రాంగా ప్రస్తావనా). - విష్కంభః. (తత...'</comment>
      <origin>583460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3597" sha1="53j3xofy34asw438ewjxx8xzlvqqgi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;122
రత్నా పణసహితే
ప్రతాపరుద్రీయే,
&quot;fఏషో2య మిత్యుపక్షే పాత యోగాతిశయః ప్రస్తావనాంగమ్.
తదేహి ఆవామప్యనంతర కరణీయాయ సజ్జీభవః |
(ఇతి నిషాంతా)
*(ఇతి సమగ్రాంగా ప్రస్తావనా).
-
విష్కంభః.
(తతః ప్రవిశతః కాంపిల్యకలూత వైతాళిశా.)
ప్రథమః—సహర్ష మ్
గమ్.]
యోడియం జాతస్త్రీలోకీ ప్రథిత సుచరితే కాకతీయాన్వవాయే
యన్ట్మై శ్రేయాంస్యజ స్రంవితరతిభగవా దేవదేవస్స్వయంభూః,
యస్యాజ్ఞా సర్వపృథ్వీపతిముకుటమణి శ్రేణి కేళీవయ స్యా
స్కోయంభూపాలమౌళిర్జయతిగుణమహా ముద్ర దేవో న రేంద్ర ః.
*/స్వయంభూ దేవ శ్రీ యోవితరణరూపబీజన్యాసాదుప క్షే పో20
ళికలక్షణం తు భావప్రకారే — 'తత్తత్ప్రహరకయోగ్యైరాగైస్తత్కాలవాచిభి
జోడై, సర్భనమేవ వితాళం గాయ న్వైతాళికో భవ' తీతి. ఇతి ప్రస్తావనా.
కథాదౌ నిష్కంభం కుర్యాదితి మతమవలంబ్య ప్రస్తావనా వృత్తన్య వర్తిష్య
మాణస్య చ వీరరుద్ర చరితస్య నిదర్శకం మధ్యపా త్రద్వయ ప్రయోగీశం శుద్ధవిష్కంభ
ముదాహరతి—శకః ప్రవిశత ఇశ్యాదినా.
ఇకః వరం స్వప్నోపదేశచర్యంతో వృత్తకథాభాగః. ఠ త్రోవక్షేపము దాహ
రతి—యోఒయమితి, మణియుకుట శ్రేణ్యాః కేళీ వయస్యా క్రీడాసభ, సర్వై రవి భూ
పాలైరస్యా శిరసా ధార్యక ఇతి భావః. యోఒయమిత్యత్రే దంశబ్దః ప్రసిద్ధిమాత్ర పరో
న తు _ యచ్ఛద్ధా పేజీ శార్ధబోధకః. అన్యధోత్తరవాళ్యే తచ్ఛ ప్రయోగాను పపత్తేః.
యతోఒనువాదవాక్యగళయచ్ఛబసన్నిహితానాం తదేతదిదమదసాం
ఏవం విధేయవాక్యగతతచ్ఛన్దినన్ని
హీతానా మేతదిదమదసామపి తథైవ లోక వేదయో!
ప్రసిద్ధి పరత్వం,
ప్రయోగదర్శనాది త్యాది బహుధా ప్రపంచిక మస్మమ్మ హోపాధ్యాయమల్లినాథ
సూరికై
శావళీతరళే. ఆకస్సోఒయ మిక్య శ్రా ష్యేన మేవ ద్రష్టవ్యమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53j3xofy34asw438ewjxx8xzlvqqgi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227557</id>
    <revision>
      <id>583461</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. ద్వితీయః-—సఖే! కిముచ్యతే! 123 యో రుద్రో రజతాచలే స్థితిమగాదరాంగ నారిః పురా స్కోయం సంప్రతి కాకతీశ్వరకులే సర్వాంగ నారి స్థితః, స్థానే యద్విషమావలోకనకళామాత్రేణ భ...'</comment>
      <origin>583461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="25jekx091w9f1gmur3xpiwp72ta1ldx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
ద్వితీయః-—సఖే! కిముచ్యతే!
123
యో రుద్రో రజతాచలే స్థితిమగాదరాంగ నారిః పురా
స్కోయం సంప్రతి కాకతీశ్వరకులే సర్వాంగ నారి స్థితః,
స్థానే యద్విషమావలోకనకళామాత్రేణ భస్తీకృతా.
న్యాస వైరిపురాణి చిత్రమధునా ఖర్గే విషం ధార్యతే. ౨.౨
ప్రథమః—సఖే! సాధు సమర్థితమ్!, అన్యథా కథమస్మై మహారా
జాయ స్వప్నే కులగురుసదృశస్స్వయంభూ దేవ సాదృశీం
శ్రేయస్సం గ్రహకారి కాముసదిష్ట వా?
*[స్వయంభూ దేవ ప్ర సాద రూపస్య బీజన్య బహూకరణాత్పరికరః]
ద్వితీయః—(సనిమర్శాశ్చర్యమ్ కథమవగతం రాజరహస్యం వయ్యన
ప్రథమః సభే కస్య వా న విదితమిదం యత్సర్వస్మిన్నపి నిజనగరే
పురా కీల కాకతీకులసంభూతే గణపతినామ్ని మహారాజే దుహితృమాత్ర నం
దైవయోగేన కాలపరిపాకము పేయుషి కన్మహిషీ రుద్ర దేవీ నామ
రాష్ట్రీ బహూని వర్షాణి కద్రాజ్యమకంటకం పరిపాల్య పరిణతా సతీ దౌహిత్రే ప్రశాప
రుద్రే రాజ్యధురాం నిదథే తామిమాం కథాం మససీ నిధాయ రుద్ర
ఇతి. అర్ధాంగం నారీ యస్యాసావర్గాంగ నారికి, సమాసాంతవిధే రనిత్యత్వజ్ఞాపనా 'న్న
ద్యృత”శ్చేతి కబభావపక్షే 'గోస్త్రియో రుపసర్జన' స్యేతి హ్రస్వః సర్వాంగేణ జారీ
సర్వాంగ నారీ, రుద్ర దేవీ రూపేణ స్థిత ఇత్యర్థః. తత్పురుష, త్వాత్పరవల్లింగతా.
ఆధవా ఆశ్రాని బహువ్రీహిః ప్రక్రియా జవీ పూర్వపదేవ అవతార భేదాదా కార
భేదే ఒసి తస్మి కొరుద్రే పౌరుష భేదాభావో నాశ్చర్యావహ ఇత్యాహ స్థాన ఇతి
యద్యతః విషమావలోకనం కృతీయదృష్టిః, అన్యత్ర క్రోధదృష్టిః, తస్య కళామాత్రే
ణాంశమా శ్రేణ, వైరిపురాణ్య సురనగరాణి న తిస్రః పురో భిత్వైభ్యో లో కేభ్యో ఒను
రాన్ఫ్రాణంద' తేతి శ్రుతేరితి భావః. అన్యత్ర శత్రునగరాణి, స్థానే యుక్త మిత్యర్థే వ్య
యం. కైలాసవాసినో రుద్రస్య కంఠే విషం కాకతికుల వాసివస్తు స్త్రీ రూపస్య విషమితి
మహ చేత దద్భుతమిత్యాహ—— చిత్రమితి. 'గుణాః పూజాస్థానం గుణిషు న చ లింగం
న చ వయ్య' ఇతి భావళి.
0.8
అధ వర్తిష్యమాణకథాభాగే పరికరముదాహరతి సఖ ఇత్యాదినా. సంగ్ర
హకారికాం సంగ్రహళ్లోకమ్. రుద్రేశ్వరేణ రుద్రదేవ్యా, స్త్రీ వ్యక్తావపి పుంస్త్వేన
నిర్దేశ్ స్వయమేవోపపత్తిం వక్ష్యతి.
17&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25jekx091w9f1gmur3xpiwp72ta1ldx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227558</id>
    <revision>
      <id>583462</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, మహోత్సవమాదిశతా పద్రనరేశ్వరేణ కులదేవతాయాస్స్వ స్నో పదిష్టాః ప్రసాదవిశేషాః ప్రఖ్యావ్యం తమన కులదేవతా ప్రసాద రూపస్య బీజస్య ప్రభ్యాపనేన...'</comment>
      <origin>583462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="3siksqiaf2b4czj86fwtqng6h6ragw2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;124
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
మహోత్సవమాదిశతా పద్రనరేశ్వరేణ కులదేవతాయాస్స్వ
స్నో పదిష్టాః ప్రసాదవిశేషాః ప్రఖ్యావ్యం తమన కులదేవతా ప్రసాద
రూపస్య
బీజస్య ప్రభ్యాపనేన కరినిష్ప త్తేః పరిన్యాసః ]
ద్వితీయః అహో నిరంతర ప్ర సాదోన్ముఖతా దేవస్య! యథా
కాకతీయ
ప్రసవేషు శ్రేయాంస్యు
త్తరో త్తరమనుబధ్యంతే.
భనమ్
[ఏతస్య యోజనుబంధ రూపగుణఖ్యాపనాద్విలో
తద్మ న్నేవ మహీయని మహే మహీమండలాఖండలం చల
మర్తిగండముపశ్లో కయితుమావ యోరయ మేవావసరః తదేసి రాజకులం
ప్రవిశావః.
ప్రథమః నయస్య సాంప్రతం పురోధఃప్రముఖానమాత్య
వృద్ధానపి పురస్కృత్య కల్యాణస్వప్న క్రమం మీమాంసమానో నృపతి
రభ్యంతరాస్థానీ మధితిష్ఠతి. తదావా మపి తావదితో గత్వా యథా
వసరం ప్రతిసేవ హే.
(ఇతి పరిక్రమ్య నిషాంతా).
ఆయం శుద్ధవిష్కంభః.
ప్రథమో 2 ఙ్క 8.
(తతః ప్రవిశతి యథా నిర్దిష్ట వేషో రాజూ చామర గ్రాహిణీ చ).
'రాజా:—(సహర్షాతిశయమ్) అహో ప్రసాదాతిశయః పరమేశ్వరస్య
కాకతీయ ప్రసవేషు కాకతీయనంతా నేషు. అనుబధ్యంతే ఆదిచ్చే దేశ సంబధ్యం తే.
మహీయనీ మహే మహోత్సవే, ఉద్దండపురుష ఖండతో వీరప్రకాండక శ్చలమర్తిగండ
ఇతి బిరుదశ బ్దేనోచ్య తే.
వయన్యేతి, మీమాంసమానో విచారయన్&quot;, ఇతి శుద్ధ విష్కంధః
అంశమారభ తే.——తత ఇతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3siksqiaf2b4czj86fwtqng6h6ragw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227559</id>
    <revision>
      <id>583463</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ૐ છે నాటక ప్రకరణమ్. 125 సోమార్కాభిజనం తమద్య జయతి శ్రీ కాకతీయాన్వయః పాతివ్రత్యముపైతి సాంప్రత మమీష్వస్మాను విశ్వంభరా, అస్మాభి ర్నిజదో: ప్రసూతి మధునా ధన్యా మజో మన్యతే యత్క ర్త...'</comment>
      <origin>583463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4279" sha1="id0yb5oo18wldd9xxledv7wfsjqnpge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ૐ છે
నాటక ప్రకరణమ్.
125
సోమార్కాభిజనం తమద్య జయతి శ్రీ కాకతీయాన్వయః
పాతివ్రత్యముపైతి సాంప్రత మమీష్వస్మాను విశ్వంభరా,
అస్మాభి ర్నిజదో: ప్రసూతి మధునా ధన్యా మజో మన్యతే
యత్క ర్తవ్య ముపాదిశ త్రులపతి దేవస్స్వయంభూస్స్వయమ్.
పురోధసః——మహారాజ భవాదృశా ఏవ పర మర్హన్తి తాదృశ
మహిమ్నో దేవస్య హితోపదేశాన్. అథవా కిమత్రాభినవం! పుత్రా
ణాం హితోపదేశాధికారః పితు రేవ. యదిత్థం కథయంతి తద్విదః —
సైవోమా చేతి నిర్దిష్ట సోమా చేతి ప్రథామగాత్,
తవ మాతా శివా సాదేవో గణపతిః పితా.
అర
మంత్రిణః-——ఏన మేవై తత్. అన్యథా కథమీశ్వర ప్రసాదా
దృతే నిరంకుశం శ్రీవ్య క్తివిశేషస్య లోకాధిపత్యం! ఏవం మానుష
శంభునా గణపతిమహారాజే నాభ్యంత ర స్వానుభవమహిమ్నః సదృశ
హర్షానుభావం ప్రియభాషణమాహ - సోమేతి. అభిజనో వంశః, ఠం ప్ర
సిద్ధం, అమీష్వేవమనుగ్రహపా త్రేష్వితి భావః. ఆ బ్రహ్మ, నిజదోః ప్రసూతిం
క్షత్రజాతిం 'రాజన్యో మనుష్యాణా' మితి తస్యా బాహుజత్వ శ్రవణాత్. కుత ఇత్యత
ఆహ-యదిలి,
రుద్రాంబాయాః పితరౌ సోమాంగబాణపతిదేవా. తయోరుమామ హేశ్వరా
త్మకత్వం లోకవిదితం. శతః స్వయంభూమహారాజయోః పితాపుత్రభావో స్త్రీ ఆతో
హితోపదేశో యుజ్యత వివే జ్యాహ అథ వేత్యాదినా.
నైవేలి. దైవ తవ మాతా ఉమాచేతి నిర్దిష్ట సతీ, లోకైరితి శేషః సోమా చేతి
ప్రధాం ప్రసిద్ధినగాత్. పరస్పర సముచ్చయార్థం చకారౌ, పితా గణపతిస్తూ, సాక్షా
త్ప్రమథాధిపః శివో దేవ ఇతి కల్పిత్రో శ్శివయో శ్చ తాదాత్మ్యమితి భావః'
لاهله
ఆథాముఫ్యా భవిష్యతి నిరంకుశః ప్రభావ ఇతి విభావ్య మహారాజో దుహి
తరం పుత్ర ఇతి వ్యవహృత వానిత్యాహ ఏవమితి. అభ్యంతరస్యానుభవమహిమ్నః,
దుహితృభావిమాహాత్మ్యగోచరాయా అంతఃకరణవృత్తిరిత్యర్థః. అత వివాహ తత్ర
భవాక్&quot; కవికులళిరోమణికి కాళిదాసః ' సతాం హి సందేహప దేషు వస్తువు ప్రమాణ
మంతఃకరణ ప్రవృత్తయః' ఇతి. ఆర్ద్ర దృహిళరి, తదనుగుణా వ్యవహారావు గుణా,రుద్ర
ఇతి పుంసేన సమా జ్యోత్యర్థం. ప్రాణానియం శైలీ యదయం లింగవ్యత్యాసేన ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>id0yb5oo18wldd9xxledv7wfsjqnpge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227560</id>
    <revision>
      <id>583464</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, మత్ర పుత్ర ఇతి వ్యవహారః కృతః. తదనుగుణా చ రుద్ర ఇత్యాఖ్యా. పురో----(సకౌతుకమ్) కీదృశీ దేవస్య స్వప్నో పదేశపరిపాటీ? రాజా--—(సాదరమ్) ఇదానీం నివేద్యతే...'</comment>
      <origin>583464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4987" sha1="0rw2vz9vbfkeobpabjzqizz94z4ci6m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;126
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
మత్ర పుత్ర ఇతి వ్యవహారః కృతః. తదనుగుణా చ రుద్ర ఇత్యాఖ్యా.
పురో----(సకౌతుకమ్) కీదృశీ దేవస్య స్వప్నో పదేశపరిపాటీ?
రాజా--—(సాదరమ్) ఇదానీం నివేద్యతే.
కదాచి త్కల్యాణే రజనిసమయే స్మేరవదనం
పురః ప్రాదుర్భూతం స యువతివపు స్సాక్షనిటలం,
స్రవంతి చంద్రాభ్యాం మహితమకుటం ప్రేక్ష్య కిమపి
స్వయంభూదేవోఒసావయమితి హలోత్థాన మభజమ్.
అ
ర్దేశ ఇతి. యథా స్త్రీ వ్యక్తా శిఖండీతి పుంస్త్వేన వ్యవహారః, యథా చేంద్రం పుమాంస
మపి శ్రుతిదేవ సుబ్రహ్మణ్యేతి స్త్రీత్వేన నిర్దిశతి. తథా చ షడ్వింశ బ్రాహ్మణమ్
'సుబ్రహ్మణ్యోం సుబ్రహ్మణ్యోం సుబ్రహ్మణ్యో మితి స్త్రీయ మివ త్రిరా' హేతి. ఏవ
ముత్తరత్రాపి ద్రష్టవ్యమ్.
స్వప్నో పదేశశ్రమ మాదరవశా శృతిజ్ఞాపూర్వకం నివేదయతి రాజేతి,
కదాచిదితి, కళ్యాణే శుభగ్రహయోగాదినా మంగ ళేరజనిసమయే స్మేరవద
సం ప్రసాదోన్ముఖత్వాత్ . సయువతివపు రర్ధాంగజాని రిక్యర్థం. సాక్షానిటీలం, ఫాలలో
చనసహితమిత్యర్థః. ఉభయత్ర బహువ్రీహిగర్భోబహువ్రీహిః 'బహుశ్రీ హౌ సర్థ్య
జ్ఞో' రితి షజంత స్సాక్షశబ్ద. స్రవంతీ మందాకినీ. కిమపి వక్తుమశక్యం వస్తు ప్రేక్ష్య.
హఠశబ్దేన చిరంతనతటాకోద కాచ్ఛాదితహరిత
ద్రవ్య ముచ్యతే. ఇదుత్సార్యయాణ మపి
స్వచ్ఛంద ముహురుమాచ్ఛాదయతీతి స్వచ్ఛంద వ్యవహారో లక్ష్యత ఇత్యుక్త
సూచార్యై రుద్భిదధికరణే. వీప మత్ర సంభ్రమేణా ప్యాచ్ఛాదన సంభ్ర మో లక్ష్యిత ఇతి
పదామ!. తేన హతో జ్ఞానం సంగ్ర మోత్థాన మితి వేదితప్యం. స్వప్నే దేవతాదిదర్శ నే
ఫలం దైవజ్ఞ
వల్ల భే—'సుగంధపుష్పాక్షత పూర్ణ కుంభళ శ్రీ ధ్వజఛ్ఛత్ర మహీపతీనాం, ఉ
ద్యద్ది నే కేందుసుహృత్సురాణాంసిత ద్విజా దర్శను బాసినీ నాం. సువర్ణ ధాన్యాజ్జన లే గ్రహణం
భక్ష్యాన్ని రత్నాంబరవాహనానాం, సందర్శనం శ్రేష్ఠముశంతి సంత స్స్వప్నే మృతా
చ సుచేష్టితానామ్' ఇలి. అభజమిత్యనాద్యతనే లజ్. తన చతుర్థయామా
దర్వాచీన స్స్వప్న ఇతి సూచ్యతే. తక్ఫలన్య రాజ్యలక్ష్మీ ప్రాప్తిరూపస్య, విజయయా
త్రయా ద్విత్ర మాసవిలంబసంభవాత్. తదుక్తం బృహస్పతిమతే స్వప్నా ధ్యాయే
'వ్వప్నస్తు ప్రథమే యామే వత్సరేణ విపద్యతే, ద్వితీయే చాప్టభి రానై స్త్రీభి ర్యానై
స్తృతీయకే. అరుణోదయ వేళాయాం దశాహేన ఫలం భవేత్, గోవిసర్జన వేళాయాం
సద్య స్ప్వప్న ఫలం భజే' దితి.
لام&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0rw2vz9vbfkeobpabjzqizz94z4ci6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227561</id>
    <revision>
      <id>583465</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనంతరం స్వప్న ఏవ.— నాటక ప్రకరణమ్. వపుషా తం నమస్కృత్య స్తువక్ సూనృతయా గిరా, స్వామినే కాకతీయానాం రత్నాసన ముపాహరమ్. 127 36 చామర గ్రాహిణీ——tఅహో దేవస్స ఆణుసంధాణ జం సివిణే వికుళ సామి...'</comment>
      <origin>583465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="9i3kkvdn7k8q3e3l8fsqlu5e8ixyb67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనంతరం స్వప్న ఏవ.—
నాటక ప్రకరణమ్.
వపుషా తం నమస్కృత్య స్తువక్ సూనృతయా గిరా,
స్వామినే కాకతీయానాం రత్నాసన ముపాహరమ్.
127
36
చామర గ్రాహిణీ——tఅహో దేవస్స ఆణుసంధాణ జం సివిణే వికుళ
సామిణో సమారాహణం.
పురోధసః————కినుుచ్యతే! ఆవిష్టభ క్తయః ఖలు స్వయంభూదేవే కాశ
తీయనరదేవాః తతః.
రాజా
శయ్యాశిరస్థానకృతస్య పూర్ణకుంభ స్య తోయైః పరికల్ప్య పాద్యమ్,
అతీందుసారై ర్మణిభిః కలాహ మపూజయం దైవత మస్మదీయమ్.
+ ఆహా దేవస్యానుసంధానం యత్స్వప్నే కులస్వామినః సమారాధనమ్,
వపుషా నమస్కృత్య సాష్టాంగం ప్రణమ్యేత్యర్థం. 'సత్యం ప్రియం చ వచనం
యత్తత్సూనృత ముచ్యతే.” సృతే ర్యూల విభుజాదిత్వాత్క ప్రత్యయః 'అన్యేషా మని”
ఇతి సోర్దీర్ఘః.
8.
ఆవిష్టం భక్తిర్యేషామితీ లింగ సామాన్య నపుంసక పూర్వపదో బహువ్రీహిః,
స్త్రీపూర్వపదల్వే భక్తిశబ్దస్య ప్రియాది పాఠాత్ 'ఆప్రియాదేషు' ఇతి నిషేధన స్త్రీ
యాఃపుంవ' దిత్యాదినా పుంవద్భావ ప్రతిషేధ ప్రసంగాల్. అకవివాహ వృత్తికారః -
'దృఢభక్తిరిత్యేవమాదిమ స్త్రీ పూర్వపదత్వస్యావిన, తత్వాత్సమాధేయ మితి. భోజ
రాజస్తు—'కర్మ సాధన స్యైవ భ శబ్దస్య శ్రీయాదికో న భావసాధనస్య, దృఢ
భక్తి రిత్యాదౌ తు భావసాధనత్వా న్న కశ్చిద్విరోధ ఇత్యాహ. ప్రపంచికం చైతత్తాత
సాదైస్సంజీవిన్యాదౌ తత్ర తత్రేత్యస్త్రాభి రుపరమ్యతే. కస్తా దర్రాపి స్త్రీ పూర్వపదో
బహువ్రీహి రనుసంధేయః.
చా
శయ్యాశిరస్థానే పూర్ణకుంభస్థాపనం మంగళార్థం. తదుర్తం స్మృతిరత్నా
వ్యం 'మాంగళ్యం పూర్ణకుంభం తు శిరస్థానే విధాయచ, వైదికై ర్గారు డైర్మం జై
రక్షాం కృత్వా స్వపే న్ని?' ఇతి. అతీందు సారై రత్యుజ్జ్వలై&amp;; స్వప్నే దేవతార్చ నే
'సుర పూజోత్సవ సేవా నైవేద్యం నృత్తగీత వాద్యం, చేత్యాదినా దైవజ్ఞ
వల్లభో క్తం
మహాఫలం ద్రష్టవ్యం, మణిపూజాఫలం చ పుష్ప సారసుధానిధౌ ' సువర్ణ కుసు మై
దీపై ్యర్మణిని ద్రు మని స్తృతై, రాజతైరత్నసంభూతైరథవా చిత్రవస్త్ర కెః యేర
యంతి హరం భక్త్యా సరాస్తే స్యుర్మ హేశ్వరా' ఇతి.
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9i3kkvdn7k8q3e3l8fsqlu5e8ixyb67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227562</id>
    <revision>
      <id>583466</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '123 అథ చ. ---- యత్కిల రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, విభుస్స్వయంభూరనదచ్ఛుచ్మి తాం గిరం స్వవామార్ధవధూపలాలితాం, స్పృశన్క రేణాభయదాన కాలినా కృతాంజలిం మాం వినయానతాననమ్. ఉన్మ సకై ర్...'</comment>
      <origin>583466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="8vdxw7sst9n0ej9y6ilwe63wsz9xv7g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;123
అథ చ. ----
యత్కిల
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
విభుస్స్వయంభూరనదచ్ఛుచ్మి తాం
గిరం స్వవామార్ధవధూపలాలితాం,
స్పృశన్క రేణాభయదాన
కాలినా
కృతాంజలిం మాం వినయానతాననమ్.
ఉన్మ సకై ర్మధ్యమలోక భాగ్యై-
సపోవిశేష రనః పృథివ్యాః,
సమ్యక్ఫ లైన్సచ్చరితైః ప్రజానాం
ప్రతాపరుద్రో ఒయమిహావతీర్ణ ః.
వత్స! 'కాకతీయకుల ప్రదీప !
స్వీకృతే పుత్రభావేన దౌహిత్రే ప్రా జ్మమాజ్ఞయా,
అస్మిన్ని ధేహి ధౌరేయే గుర్వీ ముర్వీధు
రామితి
.06
9F
30
పురోధసః (సప్రమోదం) మహారాజ ! కాకతీయకుల యోగ జేమ
విధానదక్షిణేన దాక్షాయణీపతినా సాక్షి దేవమాదిష్టం. తవా
వ్యయమేన మనోరథః ప్రియంకరశ్చాయం మహోత్సవః ప్రజా
నాం. తజారోహతు ప్రాగతిసృష్టయావ రాజ్యస్య ప్రతాపరుద్రస్య
భుజశిఖరం సాగరమేఖలా తతస్తతః .
పూజానంతరవృత్త మాహ. విభురితి. స్వనామార్ధ వధూవలాలితాం పార్వ
త్యాఒనుమోదితాం, అభయదానశాలినా, ప్రసాదసూచకే నేత్యర్థ ఓ
80
ఉన్నసకై రుల్లంఘికశిరస్కై రతిప్రభూతైరిత్యర్థం. మధ్యమలోకన్య భాష్యే .
రదృష్టసరిపాకై సపోబిశేషైః కృచ్ఛచాంద్రాయణాదిభిః, సచ్చరితైః స్వస్వవర్ణాశ్ర
మోదిత న్యాపారైః, ఆర్ద్ర భాగ్యాదినిమిత్తభేదాద్విచ్ఛిత్తివిశేషం వక్తుం మధ్యలో కవిప
సమష్టి వ్యష్టి ఖ్యామా శ్రీతః ప్రజాపృథివీ వ్యతిరిక్తమధ్యములో శాసంభవాదితి ద్రవవ్యం
వీవం చాస్మిక్ రాజ్యం శాసతి సస్యాకరాది సంపత్తిః ప్రజాసమృద్ధిశ్చ ప్రభవతీతి
ఫలితమ్.
పత్చేతి. రుద్రాంబాయాః పుంస్త్వేన సంబోధనం. ప్రాక్షన్మకాలే. ధురం వహతీతి
ధౌరేయో ధురవీధరః, ‘ధురో యద్ధకా' వితి ఢక్'. 'ఋక్పూరిత్యాగి నా సమాసాంతో
2. ప్రత్యయః అష్టావ్.
30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vdxw7sst9n0ej9y6ilwe63wsz9xv7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227563</id>
    <revision>
      <id>583467</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 129 *ఇయం ప్రయోజన నిర్ధారణరూపా యుక్తిః.] రాజా.———తద్వచనమాకర్ణ యంతీ నిర్భరహర్షి వికస్వరలోచనా మేది న్యపి దేవస్య పార్శ్వే దృష్టా . చామర. 1 మహారాఅస్స హి అఅ అణుబెట్టమ...'</comment>
      <origin>583467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="ssfyf0n9df0lkl297xpy0ww4864makx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
129
*ఇయం ప్రయోజన నిర్ధారణరూపా యుక్తిః.]
రాజా.———తద్వచనమాకర్ణ యంతీ నిర్భరహర్షి వికస్వరలోచనా మేది
న్యపి దేవస్య పార్శ్వే దృష్టా
. చామర. 1 మహారాఅస్స హి అఅ అణుబెట్టమాణాఏ వసుంధరాఏ
ఉఇదో ఖు హరిసావిబ్భావో.
* [ఏషా స్వయంభూ దేవస్య వచనాకర్ణ నేన మేదిన్యా స్సుఖాగ
మేన ప్రాప్తిః. j
రాజా...కాకతీయకుల శ్రేయసాం దేవఏన ప్రమాణమితి తస్యా 22 జ్ఞా
మయా శిరసి ధృతా. దేవో సప్రసాదాతిశయ మనలో
క్యాంత
ర్హితోభూత్.
* (ఇదం మేదినీప్రాప్తి హేతో రీజస్య స్వయంభూ దేవస్యోపదే
శాంగీకరణాత్సమాధానం. ]
-
మంత్రిణః. విశ్వప్రియంకరః స్వప్న ప్రత్యయః,కింతు కాకతీయన రేంద్ర
దేవస్య నగర నివాస
వృద్ధోచితమాచారమనువ ర్తమానస్య
వైముఖ్యం తథా కులధురంధరస్య వీరరుద్ర స్య విశ్వరక్షమే బా
హుపరిఘే రాజ్యధురా విశ్రాంతిరి చ విషాదహర్ష యోస్సీమానం
స్పృశత్యసాకం మనః.
*
పతత్సుఖదుఃఖ హేతుభూతం విధానమ్.]
+ మహారాజస్య హృదయ మనువ ర్తమానాయా వసుంధరాయా, ఉచితః ఖలు
'హర్షావిర్భావ..
సప్రమోద మితి—ఆస్మిన్న విప్రతిపత్తే రభావాదితి భావః. తదుర్తం బృహ
స్పతిమ తే.—'జీవతాశ్చ ద్విజా గావః పితరో లింగిన స్తథా, యద్వదంతి సరంస్వ స్నే
తత్తదైవ వినిర్ధి శ్రే'దితి. ప్రియం కరోతీతి ప్రియంకరః. 'క్షేమ ప్రియమదే ఒ ణ్చేతి
: ఖత్ప్రత్యయః. అతివృష్టం దత్తం.
స్వప్న శేష మాహ—శద్వచన మితి.
స్వప్న ని వేదనం నిగమయతి కాకతీయేతి.
విశ్వేతి — ప్రియంకరాది శబ్దా అనుపదమేవోళ్తాం.
ధురంధరశబ్దస్తు నాయక
ప్రకరణే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ssfyf0n9df0lkl297xpy0ww4864makx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227564</id>
    <revision>
      <id>583468</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '130 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, చామర+అచ్చరిఆం అచ్చరిఅం. కుళానుచ్ఛము హేణేవ్వ పవ్వ ఈనళ్ల హేణ ఏవ్వం ఉవదిట్టం. *'ఇయం బీజవిషయాశ్చర్యరూపా పరిభావనా ] రాజా.—(సహర్షాతిశయం) (అమాత్య...'</comment>
      <origin>583468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="t6el27rsduz4kkjdqnnszq7lgyry3u8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;130
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
చామర+అచ్చరిఆం అచ్చరిఅం. కుళానుచ్ఛము హేణేవ్వ పవ్వ ఈనళ్ల
హేణ ఏవ్వం ఉవదిట్టం.
*'ఇయం బీజవిషయాశ్చర్యరూపా పరిభావనా ]
రాజా.—(సహర్షాతిశయం) (అమాత్యాః ప్రతి)అయం కాకతీయకుల
శ్రేయఃకల్పలతా ప్రరోహః స్వయంభూ దేవానుగ్రహః సర్వేషా
మపి శ్రవణమహోత్సవః క్రీయతామ్.
* ఏష బీజప్ర కాశనా
దుద్భేదః.]
మంత్రిణః ----యదాజ్ఞాపయతి కాకతీయపర మేశ్వరః.
రాజా..==కిమిదానీం క ర్తవ్యమ్?
పురో.___మహారాజ కిమస్యత్?. సజ్జీక్రియతాం ప్రతాపరుద్ర దేవస్య
రాజ్యాభిషేకసంభారః.
* ష బీజాలను గుణ
ప్రోత్సాహనరూపో భేదః.]
మంత్రిణః.—దిగ్విజయయాత్రావశీకృతానాం
సర్వపార్థివానాం వర్గే
ణానీ తైః సకలతీర్థసలిలై : ప్రకాశితం స్వయంభూ దేవ ప్ర సాదంమహా
భిషేక మనుభవతు రాజపుత్రః .
పురో...ఉచిత మనుమంత్రితం మంత్రి భిః.
రాజా.—తర్హి జైత్రయాత్రా సాధనాని సట్టీ క్రియంతాం షడ్విధాని
బలాని, అహమపి సజ్జా భవామి.
*
ఆరంభం బీజానుగుణారంభ రూపం కరణం. ఏవ
మారంభబీజసంబంధరూపః సాంగో ముఖసంధిః.]
+ ఆశ్చర్య మాశ్చర్యం !! కులామాత్యముఖేనైవ పార్వతీవల్ల భేన నీవము పదిష్టం,
ఆయం కాకతీయేత్యాది స్పష్టం.
షడ్విధాని, మౌలాదిరూపాణి, బలాని, 'మాలం ధృకం సుహృచ్ఛే ద్విష
దాటనికం బల' మిక్యమరకోశాభిధానాత్.
ఆశ్ర విష్కంభాదౌ వైతాళిక వాక్యోపక్షిప్త స్యాంగవశాదనుపర్తమానస్య బీజస్య
నాయకవ్యాపారస్య స్వరూపా త్కించిదుచ్ఛూసత్వలక్ష రంభవంబంధాన్ము ఖసంధి
రిత్యాహ. వీప మితి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t6el27rsduz4kkjdqnnszq7lgyry3u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227565</id>
    <revision>
      <id>583469</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 181 (నేపథ్యే) వైతాళికా. సుఖాయ మాధ్యందినీ సంధ్యా భవతు దేవ స్య. యదిదానీమ్. లో కాలోకగిరీంద్ర కందరతమస్సందోహద ర్పాసహం త్వ త్తేజః పటలం క్రియంతి భువనాన్యా క్ర మ్య సంక్...'</comment>
      <origin>583469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4252" sha1="r3cxk1vkir0npxe5io0rqk1o07bbosm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
181
(నేపథ్యే) వైతాళికా. సుఖాయ మాధ్యందినీ సంధ్యా భవతు దేవ
స్య. యదిదానీమ్.
లో కాలోకగిరీంద్ర కందరతమస్సందోహద ర్పాసహం
త్వ త్తేజః పటలం క్రియంతి భువనాన్యా క్ర మ్య సంక్రీడతే,
ఇత్యాలోకనకౌతుకీవ శిథిలస్వీయాధికారమో
భాస్వానేష సమగ్రదీ ప్తి రధునా వ్యోమాగ్ర మారోహతి.
ఉద్గాయంతి శరన్ని శాకరకరస్తోమత్విష స్వద్గుణా
క్రీడంత్యో మలయాద్రి చందనల తాకుంటే భుజంగాంగనాః,
పీత్వా త త్తదుదీర్ణవర్ణ గళితాం ప్రత్యగ్రధారం సుధాం
వాతాహారతయా ప్రభూతమయశః ప్రళయంత్యో నిజమ్.
ఇదానీం ఖలు-----
ఆఘ్రాయ కిరణాన్భానో ర్యజు రామోద మేదురాజ్,
మధ్యాహ్నవర్ణన మారభలే సుఖాయేతి.
లోకే యత్కించన విప్రకృష్టం వస్తు దిదృక్షవో వృక్షాస్త్రమ ద్రిశృంగం వారో
హంతి, తత్సమాధి మావర్తనవిక ర్త నస్యాహం లో కాంలో కేతి. సంక్రీడలే, 'క్రీడోను
సంపరిభ్యశ్చ' ఇత్యాత్మ
నేపదం. స్వీయాధికారస్తమోపహత్వలక్షణ స్తన్నిమిత్త శ్రమ
శిథిలో యస్య స తథో క్తః. ఏతచ్చ రాజతేజన నీవ తద్భరోద్వహనాదితి వేదితవ్యం.
అతవీవాలోకనకౌతుకీ వేత్యుత్ప్రేక్ష్యతే. తత్ర నిమిత్తము దత్తే. ఆధు నేతి.
రితి శేషః.
-
30
ఉద్గాయంతీతి —— మలయాద్రి చందనలతాకుంజే, దివానిహారదేశ ఇత్యర్థః లేదు.
క్తం భావప్రకాశే—'సరికః పులినం వేలా కాంతారారామ భూధరాఠీ, లతాగృహాణి
చిత్రాణి శయ్యా కిసలయాంచితా, ది వావిహారదేశాన్సు ్య'రితి, క్రీడంత్యః, నిజరమడై
కత్తదితి విప్పాయాం ద్విర్భావ?. ఉదీర్ణవర్ణాదుచ్చారితాక్షరాద్ధళితాం
శ్రీత్యర్థ 3 ' మతిబుద్ధిపూజార్థేభ్య' శ్చేత్యత్ర చ శబ్దస్యానుక సముచ్చయార్థత్వాత్.
ఆతనివాహ వృత్తికారః—'సుప్తశయితేత్యేవ మాదయో వర్తమానే ద్రష్టవ్యాః' ఇవి.
ఇదమేవ కవే ర్విపక్షికం. యదన్యత్ర ప్రత్యక్షరగళత్సుధామిత్యవోచల్. ఆక వీవ
ప్రత్యగ్రధారా మతిరసా మిత్యర్థః.
3. వి
ఆఘ్రాయేతి --—యజు రేచామోదః పరిమళవిశేషః తన మేదురాజ్, కన్మయా
నిత్యర్థః 'యజుర్వేజ్ తిష్ఠతి మధ్యా అహ్న!' ఇతిశ్రులేః. 'భంజనభాసమిదోఘురచ్'
18&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3cxk1vkir0npxe5io0rqk1o07bbosm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227566</id>
    <revision>
      <id>583470</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 రత్నాపణసహితే ప్రతాపు స్త్రీ యే, ప్రతాపరుద్రీయే, యతంతే కృతినస్స ర్వే కర్తుం మాధ్యాహ్నికం క్రియామ్. 33 రాజా.—(ఆకర్ణ్య సర్వాకా ప్రతి) సాధయత యూయమభిమతాచర ణాయ. అహమపి తావదభ్యంతరం...'</comment>
      <origin>583470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="tlrha1o6rn7v8pvv6j3ax16gynvmnvo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;182
రత్నాపణసహితే ప్రతాపు స్త్రీ యే,
ప్రతాపరుద్రీయే,
యతంతే కృతినస్స ర్వే కర్తుం మాధ్యాహ్నికం క్రియామ్. 33
రాజా.—(ఆకర్ణ్య సర్వాకా ప్రతి) సాధయత యూయమభిమతాచర
ణాయ. అహమపి తావదభ్యంతరం ప్రవిశామి
(ఇతీ యథోచిత ముర్థాయ పరిక్రమ్య నిష్క్రంతా స్సర్వే.)
* ఇతి నాటక ప్రకరణే కల్యాణస్వప్నోనామ ప్రథమోజఙ్కః.
ద్వితీయో 2ఙ్క 8.
నేపథ్యే)— tఇదో ఇదో అజ్జో,
తతః ప్రవిశతి వృద్ధకంచుకీ)
కంచుకీ——(సహర్షం) చిరాయ యావనను తిశయానయా చరితార్థయా
జరయాఒనయా సంచరే. యయా దీర్ఘాయుషా ప్రతాపరుద్ర
మహాభి షేకమహోత్సవమనుభవితాస్మి.
* [ఏష మధ్యాహ్న వర్ణ
నయా విచ్ఛిన్నస్య ప్రకృతార్థస్య పున
రవమర్శా ద్బిందుః.]
ఆపి
-
పదే పదే స్థలంతం మాం వాచా గత్యా ఒథ చేష్టయా,
+ ఇక ఇక ఆర్యక
ఏలేన భానుకిరణానాం పుష్పసమాధికి ద్ధేః జ్ఞాత్వేత్యస్మిన్నర్థీ అఘ్రాయేతి పదం బోద్ధవ్యం
మధ్యాహ్నే కర్తవ్యా మాధ్యాహ్నికీ, 'కాలాట'తి శైషికః ఠక్
ఇతి నాటక ప్రకరణే ప్రథమోజెక్కు.
చూళికా ముదాహరతి
—— నేపథ్య ఇత్యాదినా.
ప్రత్య
తతః ప్రవిశతీతి. నేపథ్య మేప న రంగం; అన్యథా చూళికా లక్షణభంగ ప్రవర
గాల్. యావన మతిశయానయేతి. అత్రైవ పురుషార్థలా భాదితి భావః. జరియా సంచం
ఇతి, 'సమస్తృతీయా యుక్తా దిశ్యాత్మ నేపదం. పురుషార్థ మాహ—యయేతి. అను
భవితాస్త్మి. ఆనద్యతనే లుట్.
బిందుం యోజయతి నీష ఇతి.
ఇతో ఒక జరాయాః ।భ్యత్వమేవేత్యాహ-పడే వద ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlrha1o6rn7v8pvv6j3ax16gynvmnvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227567</id>
    <revision>
      <id>583471</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. అవలోక్య హసన్నా స్వామి రుద్రన రేశ్వరః. సవిమర్శాశ్చర్యమ్.) కాకతీయన రేంద్రస్య రాజ్యశ్రీ ర్యూల వేళ్ళనః, యువరాజగృహా సద్య గవాడై స్స్వైర మీక్ష తే 哲 188 0 &quot; ఏష రాజ్యలక్ష...'</comment>
      <origin>583471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="tsi94a31tx8bn3ztktgi8pg9jj6z40w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
అవలోక్య హసన్నా స్వామి రుద్రన రేశ్వరః.
సవిమర్శాశ్చర్యమ్.)
కాకతీయన రేంద్రస్య రాజ్యశ్రీ ర్యూల వేళ్ళనః,
యువరాజగృహా సద్య గవాడై స్స్వైర మీక్ష తే
哲
188
0
&quot; ఏష రాజ్యలక్ష్యైః ప్రతాపరుద్ర గతాభిలాషా ద్విలాసః.]
(పురోఒవలోక్య) కథమయం రాజపుత్ర పరిచారకో దారక
సంభ్రమం మామభివర్తతే?.
ప్రవిశ్య)చారకః—t అయ్య! పణమామి.
౦చుకీ:—భద్ర! కల్యాణాస్పదం భూయా కమనుమతం రాజపుత్ర స్య
దిగ్విజయ ప్రస్థానం రుద్ర న రేశ్వ రేణః,
కారకః: —‡ళహం కహం వి అణుమదం.
ంచుకో: స్వనామాసుగుణమిదం రాజపుత్రస్య యత్సశీకృతసాధనం
మహారాజం సపాదోపగ్రహం నివార్య స్వయమేవ జైత్రయా
యాము త్తిష్ఠ తే
కారకః:
—*అయ్య! అణణుహూద జుజ్ఞ పరిస్సమో జువరాఓ. దుష్ప్రరో
4
ఖు అంతజఓ కహం భవిస్స?
౦చుకీ:—భద్ర! నిరంకుశా స్స్వయంభూదేవ ప్రవృత్తయః, విష్ణోరవ
తారః ఖల్వయం వీర రుద్రో ఒప్య చింత్యమహిమా.
+ ఆర్య ప్రణమామి
‡ కథంకథమస్యనుమతమ్,
* ఆర్య! అననుభూతయుద్ధపరి శ్రీ మో
యః కథం భవిష్యతి?.
మో యువరాజ్య దుష్కర ఖలు దిగంత
సపాదోపగ్రహమితి, సవ్యదక్షిణ పాణిభ్యాం, నవ్య దక్షిణ
పాదోపస్పర్శరూపో
రునమస్కారః పాదోపగ్రహః తదుర్తం మనున్నా. 'వ్యత్యస్తపాణినా కార్య
ఉవసంగ్రహణం గురోః, సవ్యేన సవ్య స్స్ప ృష్టవ్యో దక్షిణేన తు దక్షిణ' ఇతి.
* త్తిష్ఠ తే. ఉద్యుత్త్కే 'ఉదోనూర్ధ్వకర్మణి' త్యాత్మ నేపదమ్.
భద్రేతి. ఆశ్ర పూర్వాంకే స్వప్నదృష్టన్య మధ్యాహ్న పర్ణ నయా నష్టస్య చ
జస్య స్వయంభూ దేవప్రసాదరూపస్య 'భద్ర! నిరంకుశా ఇత్య నేనానుసర్పణాశ్పరి &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tsi94a31tx8bn3ztktgi8pg9jj6z40w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227568</id>
    <revision>
      <id>583472</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '134 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, *[వీష దృష్టనష్టబీజానుసరణరూపః పరిసరః] అత్ర స్వప్నవృత్తాంతఖ్యావనాల్ల క్ష్యస్య దిగ్విజయయాత్రో ద్య మేనాలక్ష్యస్య బీజస్యోత్పాదనాదు ద్భేద ఇత...'</comment>
      <origin>583472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="h6r0ua6y69ctrpsepcl8ux6toizivll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;134
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
*[వీష దృష్టనష్టబీజానుసరణరూపః పరిసరః]
అత్ర స్వప్నవృత్తాంతఖ్యావనాల్ల క్ష్యస్య దిగ్విజయయాత్రో
ద్య మేనాలక్ష్యస్య బీజస్యోత్పాదనాదు ద్భేద ఇతి ప్రతిముఖసంధిక యు]
ఏదం. అమాణుసో ఖుసో సహావా
కంచుకీ:——కు త్రేదానీం రాజపుత్రః!.
దారకః— 1 కాల ఈఅకుళదుగ్గా దేవీసమారాహరణ విఅలవణ
మంగలం కాఊణ తరహణు దఅల పేరంతో బహిమజ్జాణే శివేసి
ఆఖంధావారో అమచ్చ పరివుదోజువరాఓ చిట్టఈ. తా అణజాణీహి
మనుతత్థ పత్థాణం,
కంచు : భద్ర! సాధయ. అహ మపి రాజకులం ప్రవిళామి.
(ఇతి యథోచితం పరిక్రమ్య నిషాంత్య్రా)
ఇయంచూళి కా.
ప్రవేశకః.
(తతః ప్రవిశతి యథానిర్దిష్టః ప్రతాపరుద్రో మంత్రిణ. పరిజసశ్చ)
ప్ర
కిం రాజ్యేన శమోనుఖం రచయతా తాతం కులాలంబనం
+ ఏవమేకల్ . ఆమానుషః ఖలు స ప్రభావః.
‡ కాకతీయకులదుర్గా దేవీసమారాధనేన విజయ ప్రస్థానమంగళం కృత్వా తత్ర
హనుమదచలపర్యంతబహిరుద్యా నే నివేశితస్కంధావారః అమాత్య పరివృతో యువరాజ,
సిద్ధృతి, కదమజానీహి మమ తశ్రీ ప్రస్థానమ్.
ఆశవీవాయం ప్రతిముఖసంధిరిత్యాహఆత్రేతి. ఉద్ధ్భేదః ప్రకాశనం, భద్ర
త్యాదినా శ్యే నేతి భావః.
ఏవమేతదిత్యాది. స్పష్టం. ఇయం చూళికా.
కిమితి, తాతం శమోన్ముఖం నిరక్తం రచయతా రాజ్యేన, మయ్యర్పి తేన సలితి
^శేషః, కిం న `మే కించి త్సాధ్య మస్తీతి భావః, న కేవల మస్మిక్రాజ్యే పితృవియోగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h6r0ua6y69ctrpsepcl8ux6toizivll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227569</id>
    <revision>
      <id>583473</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 135 కించాస్మిక్ సము దాహరంతి మహతో దోషాన్బహూన్సూరయః, ధరాధ్వా చ ఖలీకృతో ఒయ మధునా క స్పంచరే దస్థలం. స్త స్నేష్టం కిల యావరాజ్య మపి మే బాల్యోత్స వే క్రీడతః. 3 తద్వయం మహ...'</comment>
      <origin>583473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4793" sha1="rwr4sfdmzjz5td13cmenfbxvokj9ejg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
135
కించాస్మిక్ సము దాహరంతి మహతో దోషాన్బహూన్సూరయః,
ధరాధ్వా చ ఖలీకృతో ఒయ మధునా క స్పంచరే దస్థలం.
స్త స్నేష్టం కిల యావరాజ్య మపి మే బాల్యోత్స వే క్రీడతః. 3
తద్వయం మహారాజభుజ పరిఘనుసృణి తేషు దిగంతేషు విజయ
యాత్రా వినో దేన విహరామ హే.
*| ఏతద్రా జ్యే౬ నిచ్ఛాభి ధానా ద్విధూతం]
మంత్రిణః: రాజపుత్ర ! సర్వపథీనయా కాకతీయాన్వయభాగ్య
సంపదా త్వాం ధురంధరం లబ్ధ్వాన రేంద్ర శ్చిర మాసక్తాం ధురం శిథి
అయితు మధ్య వస్యతి ఆచార శ్చాయం కాకతీశ్వరాణాం యద్ధారేయే
పుత్రే శమోస్తుఖత్వం. కులస్వామినా స్వయంభు వా స్యేవ మేవాను
శిష్టం అసతిశ్రమణీయా రాజపుత్రేణ గుర్వో ర్గరీయసీ ఖల్వాళ్ల కలి
కాలదోష శిథిలధర్మ ప్రతిష్ఠాం నిర్వోడుం వోడుం చ మహతీం మహీధుర
దిష్టహాని రనేకమహాదోషనంభనా దనర్థప్రాప్తిశ్చేశ్యాహ. — కించేతి. అక ఏదోక్తం
మహాభారతే శాంతిపర్వణి భీమం ప్రతి యుధిష్ఠిరేణ—'అనంతో ప్రమోదశ్చ
మదోరాగ్కో ప్రశాంతతా. బల మోజో 2 భీమాన శ్చ సము ద్వేగ శ్చ సర్వశః. ఏభిః
పాప్మభి రావిష్టం రాజ్యం త్వ మళికాంక్షసీ'తి. నవ్వేవం సతి 'యదహ్నా కురుతే కర్మ
ప్రజా ధర్మేణ పాలయజ్, దశవర్ష సహస్రాణి కన్య భుక్త్కే మహత్భల' మిత్యాదీనా
రాజ్యే మహాఫల ప్రతిపాదకమన్వాదించనవిరోధస్సా ్యదిత్యాళంక్య తస్య యుగాంతర
విషయత్వాన్ని నిరోధ ఇత్యాళయే నాహ...
రోన
ధర్మాధ్వీతి. ఆయం యజ్ఞదాన తపోజ్ఞానలక్షణః ఖలీకృతకి సంప్రతి, పాదమాత్రే
వశిష్టత్వాదితి భావ, ఆతఏవోక్తం సూర్యసిద్ధాంతే. 'కృతాదీనాం వ్యవస్థేయం ధర్మ
సాదవ్యవస్థయే'తి ఆదిపురాణే ఒప్యుక్తం. 'న విద్వత్తా న శుద్ధిఒద్ధో న శుద్ధి ర్మనసః
కలా ఇలి. ఆధునా కలికాలే, అస్థల న్న ప్రమత్తః, కప్పంచరేత్?, న కోపి సంచ
రీతుం శక్నుయాదిత్యర్థః. ‘శశిలి క్చేతి లిజ్. తృతీయాభావాన్నాత్మ నేపదం. కద్యావ
రాజ్యమపి, సేష్టం కిల. కిముక దుష్టం రాజ్యమితి భావః. మసృణితేషు నిష్కంటకీ
కృతేషు, అతనిన స్వస్య న ప్రయాస ఇతి వినయోక్తి8.
3
రాజపుత్రేతి. సర్వాన్సథో వ్యాప్నువంత్యా సర్వపథీనయా. 'తత్సర్వాజే' రితి
ఖప్రత్యయః, ఆచార శ్చేతి. 'ధర్మ్యే వర్త్యని సంస్థావ్యప్రజా వర్తేత ధర్మవిత్, పుత్ర
సంక్రామిక శ్రీశ్చ పనే వన్యేన వర్తయే' దితి వ్యాసస్మరణాత్, గురోర్దివ్యమా నువ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwr4sfdmzjz5td13cmenfbxvokj9ejg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227570</id>
    <revision>
      <id>583474</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '136 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, మవతీర్ణస్య కాకతీయవిజ్ఞా స్తవన సాంప్రతం ప్రత్యాఖ్యాతుమ్. ప్రతాప:—(సానురోధమ్.) ४ స్వయంభూస్తాత ఇత్యేతావీశ్వరౌ దివ్యమానుషౌ, తయోరన్యతరో రాజా య...'</comment>
      <origin>583474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="29bzbn7u1zib6bsnhpqf3um5f8p6y5w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;136
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
మవతీర్ణస్య కాకతీయవిజ్ఞా స్తవన సాంప్రతం ప్రత్యాఖ్యాతుమ్.
ప్రతాప:—(సానురోధమ్.)
४
స్వయంభూస్తాత ఇత్యేతావీశ్వరౌ దివ్యమానుషౌ,
తయోరన్యతరో రాజా యువరాజోZస్మి సర్వథా.
మంత్రిణ - రాజపుత్ర! సాధారణో2యం వినయః కాకతీశ్వ
రాణాం స్వయంభుని మహారాజే
పరిజనః.
-
ఏష ప్రకృతవిషయారత్యువశమా చ్ఛమః]
+ ఈ అకుళట్టవిరో తత్తభవంతో సఅంభూదేవో ధురం
ఛారేదు. రాఅఉత్తో కజ్జసిరిఅం అంకేఆరో వేదు.
ప్రతాప (సమందస్మితం పరిజసమవలోకయతి)
&quot;ఏత త్పరిహాసవ చోరూపం వర్మ.]
వరి:----‡ చీరేణ చరిఅర్థా మేఇణీ సంవుత్తా
గో
త్తగిరిసిహరణిట్టురవిఅడసిలావసఇబబ్పరంగీఏ,
భోణీఏ హోదు వాసో బాహుమ్మి పఆపరుద్ధస్స.
×
జహ హరిచందస్స భుఏ జహ రహుణో హస్స బాహు ఫలఅమ్మి
కాఅఇల చ్ఛీపణతో బాహుమ్మి తహా మహీ రముడు.
+ కాకతీయకులస్థవిర స్తత్ర భవాన్ స్వయంభూదేవో ధురం ధారయతు. రాజ
పుత్రః పునా రాజ్యక్రియ మంకే ఆరోపయతు.
‡ చీరేణ చరితార్థా &quot;మేదినీ సంవృత్తా.
గోర్ర గిరిశిఖరనిష్ఠురవికటళిలో వసతి బర్బరాంగ్యాణి,
జోణ్యా భవతు వాసో బాహశా ప్రశాపరుద్రస్య.
యథా హరిశ్చంద్రస్య భుజే యథా రఘునాథస్య బాహుఫలకే,
కాకలిలక్ష్మీపతే ర్భాహ తధా మహీ రమతామ్.
E
యోః, గరీయసీ గురుతరా, పూజ్యత మేతి యావల్. 'స్త్రీయస్థి' రేత్యాది నాగురోర్గ
కించ ధర్మ సంస్థాపనార్థ సేవావతీర్ణస్య విష్ణుమూర్తేస్త వేదం దుష్పరిహర
రా దేశః,
మిత్యాహం - కలికాలే. ప్రత్యాఖ్యాతుం పరిహర్తం.
తర్హి శాన త్స్వయంభూదేవ నీవ మహారాజోఒస్తు, పూర్వవ దేవాహం యువ
రాజ వీవేతి వచనభంగ్యా రాజ్య మంగీకరోతి – స్వయంభూరితి. ఆరత్యుషమా ద్విష
యద్వేషనివృత్తేః, విష శమః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29bzbn7u1zib6bsnhpqf3um5f8p6y5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227571</id>
    <revision>
      <id>583475</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. ప్రతాప: —(సబాహుస్ఫురణమధోముఖ సిష్ఠతి) [ఏషాపరిజనవచనోత్థా ప్రీతి ర్నర్మద్యుతిః .] - - అ కహం విలంబిఅ సహఉ జంపరాస 137 2 మంత్రిణః: రాజపుత్ర కాకతీయపురుషోత్తమస్య తవ పాణి గ్...'</comment>
      <origin>583475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="2el2glvfogbltvrdt4jot18fws3nr7j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
ప్రతాప: —(సబాహుస్ఫురణమధోముఖ సిష్ఠతి)
[ఏషాపరిజనవచనోత్థా ప్రీతి ర్నర్మద్యుతిః .]
-
-
అ కహం విలంబిఅ సహఉ జంపరాస
137
2
మంత్రిణః: రాజపుత్ర కాకతీయపురుషోత్తమస్య తవ పాణి
గ్రహణాయ స్పృహయంతీ రాజ్యలక్ష్మి ర్విలంబనం న సహతే.
పరి:—t విజ్ఞావహూణం అహి అం దంయాూణ పలిమ్మి పణఅవిస్సంభం,
భోణి లచ్ఛీ.
మంత్రిణః: ఇత మేవ.
స్వతేజసా పరిష్కృత్య ప్రధానాగారముత్సుకా,
ప్రతీక్షతేద్య రాజ్యశ్రీ మ్యువ రాజ సమాగమమ్.
5
*ఏష మంత్రిణాం పరిజనస్య చ వాక్యైర్బీజాను రాగ ప్రకాశ
నా త్ప్రగమః.
పరిః —‡ కహం అందరిఓ ఖు నసోమహూసఒ దిసావిజఅజత్తాఏ.
ఏతద్దిగంతయాత్రయా ప్రకృత కార్య విలంబనాన్ని రోధః.
మంత్రిణః: (సావజ్ఞం) కథం చిరయంత్యంధ్ర చమూపతయః!
అథవా కిం తైః! వయ మపి న కేవలం మంత్రశస్త్రాః, ఓం తు బహుశః
సమ రాపదానా రాధితస్వామిన ఏవ.
+ విద్యావధూ నామధికం దృష్ట్వా పత్యౌప్రణయం స్రంభం,
క్షోణీ లక్ష్మీశ్చ కథం విలంబితం సహతాం యువరాజే.
2
* కథ మంతరితః ఖల్వేష మహోత్సవో దిగ్విజయయాత్రయా.
సబాహం స్ఫురణమితి. పుంసో దక్షిణ బాహుస్ఫురణం శుభనిమి త్తమితి పద్యతే.
నర్మవచన మనురాగ బీజోద్ఘాటనం.
భావః.
విజ్జేతి. వధూనాం ధర్తృవాల్లభ్యమవలోక్య సపత్న్య స్సముత్సుకా భవంతి
రాజ్యశ్రీయో వాసకసజ్జికాసమాధి మాహ స్వతేజసేతి, గీతార్థమేకల్,
కహ మితి. నిరోధనలక్షణే ఛద్మ నేత్యుక్తం తత్కారణమాత్రో పలక్షణమితి
ద్రష్టవ్యం.
సావజ్ఞమితి. సమరమే
వాపదానమద్భుతకర్మ లేనారాధితస్వామినః ప్రసాది
శ్వరాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2el2glvfogbltvrdt4jot18fws3nr7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227572</id>
    <revision>
      <id>583476</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '139 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ఏతన్ని పురవచనరూపం వజ్రం (ప్రవిశ్య) దౌవారిక :_ జేదుజేదు జుఅరాఓ. ఏదే ఖు చ మూపణణోపడిపోరభూమి భాఆమ్మి సబీం అచఉరంగబలా పట్టంతి. మంత్రిణః:- అచీరం భోః ప...'</comment>
      <origin>583476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="0f2nnpcmap5afjrickp4ijh1x6lfbux" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;139
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ఏతన్ని పురవచనరూపం వజ్రం
(ప్రవిశ్య) దౌవారిక :_ జేదుజేదు జుఅరాఓ. ఏదే ఖు చ
మూపణణోపడిపోరభూమి భాఆమ్మి సబీం అచఉరంగబలా పట్టంతి.
మంత్రిణః:- అచీరం భోః ప్ర వేశయ.
దౌవా:——తథా. (ఇతి నిష్క్ర మ్య సేనాధిపతిభి స్సహ పునః ప్రవిష్టః.)
నేనాడు —(యథోచితం ప్రణమ్య)స్వామి! కాకతీయకులతిలక !
సర్వతోముఖాటోసా వాహిన్యః శౌర్యోదన్వంతం భవంత మనుప్రా
ప్తా ఏవ తదను గ్రహయాళునా కటాక్షేణ నిరీక్ష్యంతాం.
* [ఏతదనునయవచనరూపం పర్యుపాసనమ్.)
మంత్రి: రాజపుత్ర తర్హి సమాుహ్యతాం ప్రతిపక్ష ని
వారణో వారణః. ఆలోక్యంతాం నిరంతరపరిపస్థి ప్రమాధిన్యో వరూ
ధైన్యః. ప్రస్తూయతాం సేనాపురస్స రా క్రాంతసకలసామంత నిజస్థానం
ప్రస్థానం.
† జయతు జయతు యువరాజు, ఏలే ఖలం చమూపతయః ప్రతీహార భూమిభాగే
సజ్జీకృతచతురంగణలా వర్తంతే.
వజ్ర లక్షణే ప్రత్యక్ష గ్రహణం కేవలస్యాప్యుపలక్షణమిత్యాళయే నాహ—నీత
ద్వారే నియుల్లో దౌవారితో వేత్రధరః. 'తత్ర నియుక్త' ఇతిథన్. 'ద్వారా
దీనాంచే' త్యైరాగమః,
స్వామిర్నితి. సర్వతోముఖాటో పాస్సర్వతో దిక్సంభ్రమా వాహిన్య స్సేశాకి,
కార్యోదన్వంతమితి రూపశబలాదుదక సంభ్ర మనత్యో సద్యశ్చేతి లభ్యతే. అనుగ్రహ
యాస్ ఆనుగ్రహీత్రా, కటాక్షేణ, ఆనుగ్రహదృష్ట్యాత్యర్థం. 'గృహూ గ్రహణే'
ఇత్యస్థాదాతో రదంతా చ్చురాదిణిచి 'స్పృహిగృహీ' త్యాదిబా ఆసత్ప్రశ్యయః.
ఆతోలోపస్య స్థానివత్వాన్ని లఘూపధగుణ!.
రాజపుత్రే తి. పరిసంథి ప్రమాథిన్యశత్రు మాతివ్యః. వరూథిన్యస్సేనాః. ప్రస్తూ
యతామితి. ప్రస్థానారంభ వివ నానీకై స్సామంత నగరాణ్యా క్ర మంత ఇతి సేనా
బాహుళ్యం సూచ్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0f2nnpcmap5afjrickp4ijh1x6lfbux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227573</id>
    <revision>
      <id>583477</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. ప్రతాప.—యథాభిరుచితనుమా త్యేభ్యః. (ఇతి గంధ గజాధిరోహణం నాటయతి.) మంత్రిణః: — కరోన శ్రేణ మహసా విష్వగాక్రమితుం దిశః, ఆరోహతి గజం వీరరుద్రో భాస్వానివోదయమ్. 189 F * ఏతత్ప...'</comment>
      <origin>583477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4222" sha1="32lukndzoczfgfip87cadlbm4qqi94z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
ప్రతాప.—యథాభిరుచితనుమా త్యేభ్యః.
(ఇతి గంధ గజాధిరోహణం నాటయతి.)
మంత్రిణః: —
కరోన శ్రేణ మహసా విష్వగాక్రమితుం దిశః,
ఆరోహతి గజం వీరరుద్రో భాస్వానివోదయమ్.
189
F
* ఏతత్ప్రకృతానుగుణ్యేన విశేషసంబంధ వచనం పుష్పమ్
(సర్వే యువరాజహ స్తినం పురస్కృత్య సకు బాధం కించిత్పరి
గ్రామంతి )
సేనాప:--- (సోత్సాహ ప్ర ణామం) స్వామిన్! ఇతో దీయతాం దృష్ఠి
ధావత్పాదా, తపాదాహతిదళితమహీరంధ్ర నీరంధ్ర నిర్య
ద్ధూళీజాలాంబుదాంతర్విలసదసిలతా విద్యుదుద్దామదీప్తాః,
ఉద్యన్ని స్సాణరాణ స్తనితపటపటద్ది కటాః ప్రారభంతే
యభీతి. గంధోపలడితో గజో గంధ గజూ. యవ్యపి గజశాస్త్రే త్రైవర్ణి
కళాతిగ
జేషు గంధ ఉత్తః, కథాప్యాచిత్యా దర్ర క్షత్రియజాతిరుచ్యతే లేదుక్తం 'భద్ర
శ్రీహరి తాళగుగ్గులుశీలా గంధో ఒతికూరో రణే నానాశస్త్రనిపాత వేగసహనస్తంబేరమకి
క్షత్రియు, ఇతి. ఆర్ద్ర శుభాశుభగంధవిభాగ స్తదభివ్య క్తిస్థానం చ కళైవోక్తం –
'స్వేదే ద్వారములే శుభాశుభకరం గంధం సుధీర్ణక్షయేత్సేవ్యో భూరుహలాజపాటల
ధృక ప్రఖ్యః ప్రశస్తాహ్వయః, వితస్మాదపరో శుభోజయము తప్ప త్వేన రూపేణ యో
యుక్త స్సోఒన్ మతంగజస్సముచితః కల్యాణ ఇత్యుచ్యతే, ఇతి..
కఠేతి. కరేణోద శ్రే ణోద్ధ తేన మహసా తేజసా భుజబలే నేత్యర్థం, ఆన్యత్ర
కర్యై
కిరణైః ఉదయం పూర్వపర్వతం.
ఆశ్ర మంత్రిణాం వీరరుద్రం ప్రతిరాగ ప్రకాశ విశిష్టవచ నాత్పుష్పం నామాంX
మిత్యాహ----నీతదితి. ప్రకృతానుగుణ్యేన, బీజాను కూల్యే నేత్యర్థః. విశేషబంధో రాగ
విశేషబంధ ఇత్యర్థః.
ధావదితి. పదాతీనాం సమూహః పాదాశం, భినిషేదిత్వాదణ్ ప్రత్యయః.
నిస్సాణరాణో నిస్సాణధ్వనిః. రాణణతి. యద్యపి 'వశీరణ్యోరువసంఖ్యానో మితీ కల
భావే భున్ బాధితః, ఆత ఏవోక్త మమరతోనే
పత్ బాహుళకో ఘన్ ద్రష్టవ్యః, పటశబ్దాద
ద్విర్భావే 'సర్వప్రాతిపది కేభ్య' ఇత్యాచారే శ్విన్
19
'రణ క్వణ' ఇతి. తథాపి శ్రీవాది
వ్యక్తానుకరణా 'న్నిత్యదీప్సయో'రితి
కథంచిత్కల్పనీయః కతో లటిరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32lukndzoczfgfip87cadlbm4qqi94z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227574</id>
    <revision>
      <id>583478</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, ప్రావృల్లక్ష్మీం ధ్వజిన్యః కరికరట తటస్య ంది దానాంబు ధారాః 00 (అన్యతో నిరూప్య.)— బలే చలతి సంభ్రమం ప్రతిభయే విజేతుం దిశః పురందరహరిఙ్ఞయవ్యవ...'</comment>
      <origin>583478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="lomnsga1mvipuujfwu9uw88s4j6b7h3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;140
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
ప్రావృల్లక్ష్మీం ధ్వజిన్యః కరికరట తటస్య ంది దానాంబు ధారాః 00
(అన్యతో నిరూప్య.)—
బలే చలతి సంభ్రమం ప్రతిభయే విజేతుం దిశః
పురందరహరిఙ్ఞయవ్యవసితాస్సహాయోద్ధతాః,
చలంతి చిరమత్స రాశ్శిఖరిణో యథా దంతినో
భరావనమదున్న మద్భుజగ రాజ ఫక్కత్ఫణాః.
పరిజ:—(విలోక్య సాశ్చర్యం) *మహంతో ఖు ఎసో తెలంగసుభ
డాణ ముస్సాహో,
(సంస్కృతమాశ్రిత్య)
ఉద్యత్తో మర డామరాః ప్రతిపదప్రోక్షిప్తకాజేయశాః
స్వైరోద్దీర్ణముసుుడయః పటుత రాకృష్టధ్వనత్కార శాస్త్రి,
*మహా ఖల్వేష త్రిలింగముభటా నాముత్సాహః.
00
శత్రాదేశః పటదిత్యస్యైవానుకరణల్వే పూర్వావయవస్య తకారాభావశ్చింత్యః. కరట
కటం గండస్థలం.
90
సేనాం గేదు మఠంగజసన్నా హహహ జలతి. చిరదత్సరాః పక్షచ్ఛేదాత్ప్ర
కృతి ప్రరూఢవైరాః ఆత వీవ పురందరహరిజ్ఙయవ్యవసితాః, ప్రాచీవిజయోద్యుక్తాః
ఇత్యర్థః. ఇయంతం కాలం తూస్లీం స్థిత్వేదానీం వైరనిర్యాతనే &quot;హేతుమహ సహా
యోద్ధతాఇతి, యథా కస్యచిద్వస్తురో భారాక్రాంతః కశ్చన భాగో నమతి భాగాం
శరం తూన్నమతి తద్వద్దంతి భారాక్రాంతభూతల ద్వారా భుజగ రాజన్య కేపించిత్భణానా
మపనమనమిత రేమోమున్న మనం ద్రష్టవ్యం. పక్క నమత్ర సంకోచః, 'నక్క నీదైర్ల
తావిశ్యష్టా ద్ధాతోర్లటక శ్రాదేశః. ఆశ్ర యథాశబ్దమాహాత్మ్యాద్యద్యప్యునమా ప్రతీ
యతే. శథాప్యుపమానభూతానాం విశిష్ట శిఖరిగా ములు మేయదంతి రూపకయా భ్యూహ
నాదు లేడాయాం పర్యవష్యతీత్యువ గ్ర మోషయం.
వత్తిసంప
త్తిమాహ—ఉద్యదితి. తోమరాదండవిశేషాః తైర్దామరా భయం
కరాః కౌషీయకాః ఖడ్గాః 'కులకుషీ' శ్యాది నాఢకజ్ ప్రత్యయః స్వైరోదీర్ణము
సుంఢయ! స్వేచ్ఛోద్యతదారుమయా యుద్ధవిశేషాః, కర్మణే ప్రభవతీతి కార్ముకం ధను
- సద్విశేషో నా, గదా! ప్రసిద్ధాః, ప్రాసాః కుంతావరపర్యాయాః క్షేపణీయా ఆయుధ
-విశేమో!తదు గ్హం వృత్తికారేణ—'అకర్తరి చ ' కారకే సంజ్ఞాయా 'మిత్యశ్రీ' ప్రా వ్యకఇతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lomnsga1mvipuujfwu9uw88s4j6b7h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227575</id>
    <revision>
      <id>583479</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 1·41 కాల భ్రామ్యద్భీ స్సమ గ్ర విహరతాసా స్స్ఫురత్పట్టసాః ఖేలంత్య ధ్ర చమూభటాః సవపుషో రౌద్ర ప్రకారా ఇవ. మంత్రిణః.అహో తురంగతరంగా స్త్రిలింగాధిపతేః! ఉత్ప్రే ప్యోత...'</comment>
      <origin>583479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4589" sha1="dm2oztpl7d6z5e0u4xtxy90hpav480f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
1·41
కాల
భ్రామ్యద్భీ స్సమ గ్ర విహరతాసా స్స్ఫురత్పట్టసాః
ఖేలంత్య ధ్ర చమూభటాః సవపుషో రౌద్ర ప్రకారా ఇవ.
మంత్రిణః.అహో తురంగతరంగా స్త్రిలింగాధిపతేః!
ఉత్ప్రే ప్యోతివ్య పాదౌ రవితురగశిరస్తాడనాయేన పూర్వో
పాశ్చాత్యాభ్యాం పదాభ్యామపి ధరణి మవష్టభ్య సంరబనున్నాం,
వాలైర్వ్యాధూయమానైః ప్రతినృపతిహయోత్సాహమున్యాన్జయంతః
గ్రామంత్య శ్వాస హేలక్రమణపరిణమత్పంచధారా ప్రపంచాః.
(విలోక్య.) అహో విదళితపర బల మనోరథానాం రథానాం సంభ్రమః!
ప్రాస’ఇతి రాద్రవ కార్మా రౌద్ర భేదాః తోమరాదీనా మభిధానం వైజయం
త్యాం—'తో మరో 2 స్త్రీ లోహహుళదండః కాసూశ్చ సర్వలా.
గ్రం' 'ముసుంఢీస్యా ద్దారుమయీ వృత్తాయఃకీలసంచితా' కార్ముకం తు చతుర్హస్తం,
'పట్టసోలోహదండో య స్త్రీర్ణ ధారః తరోపమః' ఇతి.
-
'హుళం
తురంగసామ శ్రీ మాహ, ఉల్లి ప్యేతి. పశ్చిమపాదాభ్యాం భువి స్థిత్వామహు
రగ్ర పాదో క్షేపణమశ్వానాం పురుషాఖ్యస్థాన భేదః. కదుక్తం. —'మఃహుః పశ్చిమపాదా
భ్యాం భుని స్థిత్వాగ్ర పాదయోః, ఊర్ధ్వం ప్రేరణయా స్థానమశ్వానాంపురుషః స్మృత
ఇతి, ఆగ్ర పూర్వపాదో క్షేపణన్య సూర్యాశ్వశిరస్తాదన వలకత్వము లేవ్యతే, ఉల్లి
&quot;స్యేతి, 'నిశ్యవీస్సయో' రితి ద్విర్భావః పశ్చాద్భవౌ పాశ్చాత్య. 'దక్షిణాపశ్చాత్సు
రసస్త్యక్', సంరజ్ఞా సంరంభ విషయీభూకా సతీ, మున్నేత్యసంబంధే సంబంధరూ పాతి
శయోక్తిః, తాం ధరణీమపష్టభ్యాలంబ్య, తత్ర స్థిత్వేత్యర్థం. సహేల క్రమణేన వినోద
గత్యా, పరిణమంఠః. ప్రయత్నం వీశా ప్రవర్తమానా ఇత్యర్థః ధారా నామా స్కంది.
శాదయో గతిభేదాః పంచ. తదుత్తం వైజయంత్యాం 'ఆశ్వానాం తు గతి ర్ధారా
విభిన్నాసా చ పంచభి' తి. 'అస్కంగీతం భారితకం రేచికం పల్లితం ప్లుతం, గతయో
ఒమూ$ పంచ, ధారా' ఇక్యమరశ్చ. వితాసామేవాశ్వశాస్త్రి సంజ్ఞాంత రేణోక్తానాం
ప్రత్యేకం త్రైవిధ్య పంచదశవిధత్వం. ఠదుక్తం. 'గతిః పులా చతుస్కా చ కడ్వ
న్మధ్యజవా పరా, పూర్ణ వేగా కథా చాన్యా పంచ ధారాః ప్రకీర్తితాః ఏకైకా
త్రివిధా ధారా హయశిక్షావిధౌ మతా, లఘ్వీ మధ్యా తథా దీర్ఘా జ్ఞాత్వైతా
యోజయేత్య్రమా'దితి. తదేక న్మనసి నిధాయాహ - పంచధారా ప్రపంచా
ఇతి.
03
$&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dm2oztpl7d6z5e0u4xtxy90hpav480f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227576</id>
    <revision>
      <id>583480</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 తథా హి.-- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే రథాస్సరభసం భ్రమన్ని బిడ హేమ నేమికత- క్షమాతలసముచ్చలద్బహుళ ధూళి జాలాంబుదైః, తిరోహితమసూయయా సపది భానవీయం రథం విఛాయ ముఖరీభవ_స్త్రనిభ...'</comment>
      <origin>583480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="arvj4fp5d5goho9huag4oa4kgqxhbn8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;142
తథా హి.--
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
రథాస్సరభసం భ్రమన్ని బిడ హేమ నేమికత-
క్షమాతలసముచ్చలద్బహుళ ధూళి జాలాంబుదైః,
తిరోహితమసూయయా సపది భానవీయం రథం
విఛాయ ముఖరీభవ_స్త్రనిభృతాక్ష ధూర్ని స్వనాః.
ప్రతాపః—(సర్వత్కోనలోక్య సప్రమోదం) కథం. సమగ్ర సా
ధనాని సై న్యానికి,
బృంహమాణగ జాకీర్ణాః ప్రేషమాణహయాకులాః,
సంక్రీడత్స్యందనాః శ్వేడా స్సుభటా స్సైన్యసంపదః.
మంత్రి.—యువ రాజాలోకనా దుద్వేల సై ్సన్యసాగరో వర్తతే.
అభ్యావతంతీరభితో మహీభృద్వాహినీర్బహూక
లోకే కశ్చిద్వీరభటః ప్రతిభటమభిభూయ గర్జతి, తత్సమాధిమత్ర భానురథాభి
భావినాం వీరరుద్ర రథానామాన, రథా ఇతి. అసూయయా, స్పర్ధయే వేళ్యర్థః.
ఆక్షణాం చక్రాధారకాస్థానాం ధురో గ్రాణి అక్షధురః, 'అక్షం రథాంగ ఆధార' ఇతి
వైజయంతీ. 'ఆసక్ష' ఇతి నిషేధా 'దృక్పూ' రీత్యాదినా న సమాసాంల్యే నిధృతో.
నిశ్చలో నభవతీక్యనిధృతో, నిత్యప్రవృత్త ఇక్యర్థః తథాభూతో 2క్షధూర్నిస్స్వనో
యేసాం తే తథోక్తాః,
క
బృంహమాణేతి, బృంహమాణా బృంహణశీలా: తాచ్ఛీల్యే చానళ్ ప్రత్యయః.
నతు శాసచ్; 'బృహి శబ్ద' ఇత్యస్య ధాతో! పరిప్లై పదిత్వాత్. అత వివ భట్టమల్ల8-
''హేషతే హేష లే౬శ్వానాం హస్తినాం బృంహతీతి' చేతి, సం క్రీడత్స్యందనా!
కూజద్ర థాః. 'శ్రీ డోజె నుసంపరిధ్య' శ్చత్యత్ర 'సమోజకూజన్' ఇతి నియమాత్పరసై
పదం, ఆశ ఏవోక్తం లేనైవ 'ఉత్సర్జతి సం క్రీదల్యేతో శకటకూజనే ' ఇతి. శ్వే
డంతే సింహనాదం కుర్వంతీతి శ్వేడాః. 'ఇక్విదా స్నేహనమోచనయో' రిత్యస్మా
ద్ధాతోః వచాద్యచ్. వృషోదరాదిత్వాదశారణ్య దశారః, కనికల్పద్రుమకార స్తు
డాంత వివాయం ధాతు రిత్యాహ, ధాతునామనేకార్థత్వాదు శార్థలానికి. అత నివ
'శ్వేడా కు సింహనాదస్స్యా' దిశ్యమరు. శ్వేడదితి. క్వాచిత్కశ్శత్రంత పాతోఒన్య
ధాతో రనుదాత్తేత్త్వా దు పేక్షణీయ,
DX
అభ్యాసక్వతీతి. మహీభృద్వాహినీకి శత్రుభూపాలనేనా!, అన్యత్ర పర్వత
ప్రభవా నదీః. శదుక్తం మానసోల్లాగే 'ప్రజేద్భిరివాజో భ్యో నగర న్నరివాహినీః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arvj4fp5d5goho9huag4oa4kgqxhbn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227577</id>
    <revision>
      <id>583481</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 143 08 కాకతీయకులాంభోధి రేష స్వైరం గ్రశిష్యతే. సేనాపతయః-—యదాదిశంత్యమాత్యాః (ఇతి సప్రణామం) విజయయాత్రాకుతూహలిన్యో ధ్వజిన్యః స్సాంప్రతం యువ రాజస్యాజ్ఞాం ప్రతిపా...'</comment>
      <origin>583481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3951" sha1="447xiig8tk80udnoc85jxjupfocjx2i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక
ప్రకరణమ్.
143
08
కాకతీయకులాంభోధి రేష స్వైరం గ్రశిష్యతే.
సేనాపతయః-—యదాదిశంత్యమాత్యాః (ఇతి సప్రణామం)
విజయయాత్రాకుతూహలిన్యో ధ్వజిన్యః స్సాంప్రతం యువ రాజస్యాజ్ఞాం
ప్రతిపా
ప్రతాప (సప్రసాద మమాత్యా నాలోకయతి.)
మంత్రిణః— (సోత్సాహం) ప్రతిష్ఠంతాం ప్రాచీం ప్రతి సైన్యాని.
సేనాప —యథాదిశ ఁత్య మాత్యాః (ఇతి ప్రస్థాననాటిత కేన
సమంతాదనలోక్య సహూఆశీయం)
పప నేనానుకూ లేన ప్రసారితపటాంచలా,
ఉద్యుంజంత ఇవా క్రష్టుం ధ్వజాస్సౌత్రా మణీం దిశం
(సర్వే సుళకున మభినందంతి)
02
*ఏష ప్రస్థానానుగుణశకునగుణక థ నాదుపన్యాసః.]
ప్రతాప (పులోక్య) కథం కరాభ్యాముల్టి సాక్షత
కనకపాత్ర స్సమాగత ఏవ విప్రవరః
(ప్రవిశ్య) విప్ర: (సవినయమ గ్ర తస్థ్సిత్వా ప్రాఢ్యం దక్షిణ
శూరాణాం సింహనాదైశ్చ హేషారావైశ్చ వాజినామ్, మహారకమహాధ్వానై రాతంగ
ఘనగర్జి తైలిరితి.
DE
పవనేనేతి. సుత్రామ్ల ఇంద్ర స్యేమాం సౌత్రాయణీం దిశం ప్రాచీం, సుశకునం శుభ
నిమిత్తం, 'శకునం తు శుభాశంసినిమిత్తే శకునః ఖగే' ఇతి విశ్వః, అనుకూలవాయో
శ్శుభ నిమి త్తత్వం చ తత్రై వ' దక్షిణాక్షి పరిస్పందా దక్షి ణస్య భుజస్య చ, మనసశ్చ
ప్రసాదేన స్వానుకూలాని లేన ఏవమి త్తైర్నిశ్చిత్య విజయం భూపతీరజ్ '
తి.
-
02
ఉపన్యాసాఖ్యమంగం లక్ష్య యోజయతి — విషఇతి. ఉపన్యాసలక్ష, కోపి
ప్రకృతానుగు ణ్యే నేత్యేతదనుషజ్యత ఇత్యాశయే నాహ ప్రస్థానానుగుణేతి. బీజోప
యోగిత్వా త్ప్రస్థానస్య ప్రకృతత్వం. తదనుగుణస్య శకుసస్యానురాగ హేతుభూతస్య
కథనాదు పన్యాన ఇత్యర్థః.
విప్రవిశేష ప్రవేశం సూచయతి కథమితి.
సవినయమితి ——ప్రాధ్వమాశీర్వాదాను కూల్యేనోద్యమ్య, 'అనుకూల్యార్థకం ప్రా
ధ్వ మిత్యమరః, మకారాంతమవ్యయం చైకత్. నేను యాత్రాయం కనకపాత్రాది
మంగళద్రవ్యదర్శనం కార్యసిద్ధికర వస్తు. కిం త్వేకస్మిక్ బ్రహ్మణే దృష్టి కార్యహాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>447xiig8tk80udnoc85jxjupfocjx2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227578</id>
    <revision>
      <id>583482</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, భుజముద్యమ్య విజయతాం విజయతాం వీరరుద్ర ః రాజపుత్ర! స్వయం భూదేవమహోత్సవాద్యనంతరం మహీసురవరాశీర్వాద వాసితాః కాక తీయమహారాజేన ప్రేషితాః ఖల్విమ...'</comment>
      <origin>583482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="i1mv3yfmmsqp08jtkz3tv71p22hi49i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;144
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
భుజముద్యమ్య విజయతాం విజయతాం వీరరుద్ర ః రాజపుత్ర! స్వయం
భూదేవమహోత్సవాద్యనంతరం మహీసురవరాశీర్వాద వాసితాః కాక
తీయమహారాజేన ప్రేషితాః ఖల్విమే మంగళాక్షతాః.
ప్రతాప (సప్రణామాదరం గృహీత్వాతాన్నిజోత్తమాంగే
గజమూర్ధని చ నిఛాయ )
ఆమూలా త్ఫలితా ప్రసక్తిలతికా పత్యు స్స్వయంభూప్రభో-
రాజ్ఞా క్ష త్రియమౌళి మండనమణే స్తాత్స్య సానుగ్రహా,
విప్రాశీర్వచనాని మంత్ర
సురభీణ్యా కాండి తాన్యన్వహం
పౌరాణాం చ జయోత్తరాణి తదమూరీష జ్ఙయాస్సు ్యదిశః.
'ఏష బ్రాహ్మణ క్షత్రియాదివర్ణ కీ ర్తనాద్వర్ణ సంహారః |
మంత్రిణః రాజపుత్ర స్య స్వభావనికర్ధశస్య తన భుజార్గళయో
రోజాయితస్య కియతీ భూతల విజయ విడంబనా?
වය
రితి కింపదంత్యా! కా గతి రితిచేన్నైన దోషః, తస్యాః కృపణ బ్రాహ్మణవిషయత్వాత్.
విశిష్ట బ్రాహ్మణదర్శ నే మహాఫలస్మరణాత్. ఇదమపి కళైవోక్తం -'పూర్ణ కుంభేతథాము
దర్శే దధ్ని మద్యే తథామి షే, మీనే శంఖే ధ్వజే ఛత్రే చామరే చారుయోషితి. చాషే
మృగే భరద్వాజే ఫలపుస్పాట్ లేషు చ, వృషభే సమదే నాగే సీతవాహే ద్విజోత్తమే,
సువర్ణే దివ్యరల్నే చ వీణాయాం పటస్కేపి చ, అద్ధే బైకదళా దృష్టే యాత్రా భవతీ
సిద్ధి'జేతి. వసంతరాజీయేఒప్యుక్తం 'ధృతాళపత్ర శ్శుభతుళ్ల వాసాః పుష్పార్చితశ్చం
దన చర్చితాంగః, విప్రశ్శిఖావా స్కృత భోజనశ్చ దదాతి దృష్టః పథి సర్వసిద్ధి' మితి.
మహోత్స వాదీక్య దిశ దైన ధాన్వాదిదానం గృహ్యతే. తదుర్తం మానసోల్లానే —
'తతః కృత్వా మహాపూజా ముద్దిశ్య కులదేవతాం. ధీనుం భూమిం హిరణ్యం చ విప్రే
భ్యో విధానాఒర్సయేత్. తదాశిష స్సమాదాయ నీరాజితహయద్విపః' ఇతి
ఆమూ లాదిలి—సంపూర్ణస్స్వయంభూప్రసాద ఇత్యర్థః. పౌరాణామాతాం
తాని మనోరథాః, నపుంసకే భావే శః. జయోత్తరాణి జయప్రదానాని. త త్తÈదమూ
శ్చతస్ర ఏవ దిశః ఈపజ్జయాశ్రీ, సులభజయ ఇత్యర్థః. 'ఈషద్దు' రిత్యాదినా ఖల
క్యయః. దిగ్విజయే దేవతాప్రసాదాదికం బృహతీఫలభంజనే మహోపల ప్రయోగమను
శరోతీతి భావః.
అంగం యోజయతి విష ఇతి.
రాజపుత్ర స్యేతి
0σ
'ఓజిళ్ళల్లో వృత్తివిషయే తద్వతి వర్ణత ' ఇతి పదమంజరీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1mv3yfmmsqp08jtkz3tv71p22hi49i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227579</id>
    <revision>
      <id>583483</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 145 +సరి. నిఅఅలచ్ఛీపాణిగ్రహణసమఅదిగా విఅ మంగళంక దాజు వరాఅస్స సీనే దీసింది. త రాజ తదిగ్విజయ వార్తాహారిణః పురుషా నాతి చిరా దేవ ప్రేషణీయం ఇతి మహారాజస్యాజ్ఞా· ప్రత...'</comment>
      <origin>583483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="5lbtc1rhleih2dxn7cd14fls709xgat" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
145
+సరి. నిఅఅలచ్ఛీపాణిగ్రహణసమఅదిగా విఅ మంగళంక దాజు
వరాఅస్స సీనే దీసింది.
త
రాజ తదిగ్విజయ వార్తాహారిణః పురుషా నాతి
చిరా దేవ ప్రేషణీయం ఇతి మహారాజస్యాజ్ఞా·
ప్రతాప శిరసి కృతస్తాతస్య నియోగః (అమాత్యాన్పతి)
కతిచన యూయం కాకతీశ్వరసేవార్థం నివర్తధ్యం. కతిపయే విజయ
యాత్రాపరాః ప్రవర్తధ్యం.
అమాత్యాః (సప్రణామం) యదాజ్ఞాపయతి యువరాజః
విప్రః స్వస్తి విజయాయ శివః పంథానస్సంతు రాజ
పుత్రాయ.
ప్రతాప (సప్రశ్రయం) భగవన్న సుజానీహి. వయమితః
ప్రతిష్ఠామహే (ఇతి యథోచితం పరిక్రమ్య నిష్క్రంతా స్సర్వే)
ఇతి నాటక ప్రకరణే విజయయా త్రావిలాసో నాను ద్వితీయో ఒంకః.
తృతీయో 2 ఙ్కః.
తతః ప్రవిశతో లేఖహస్తా జాంఘికౌ)
*ఏత త్పూర్వం శాంతపాత్రేణ విప్రేణ నిర్దిష్టయోః పాత్రయో
రుత్తరాం కే ప్ర వేశాదం శాస్యం. ]
విజయలక్ష్మీ పాణి గ్రహణసమయదత్తా ఇన మంగళాక్షతా యువరాజన్య శ్రీ
దృశ్యం తే.
కారః, అత సద్వత స్సింహశార్దూలా దేరి వాచరికం బీజాయితం, బలమిత్యర్థం. 'కర్తు
క్యజ్సలోప”శ్చేతి క్యజంతాద్భావేక్తః. 'ఓజసో ఒప్సరసో నిత్యమితి నిత్య సృలోపః.
స్వస్తీతి. విజయాయేతి. శ్రీయా గ్రహణాచ్చతుర్థీ. రాజపుత్రాయేతి స్వస్తి
ప్రశ్రయమితి ప్రతిష్ఠామహఐతి. 'సమవ ప్రవిధ్య స్థః' ఇత్యాత్మ నేపదమ్,
ఇతి నాటక ప్రకరణే ద్వితీయో
ఙ్కః,
త ఇతి జంఘయా చరక ఇతి జాంఘికొ వార్తాహరౌ.
యోజయతి ఏతదితి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5lbtc1rhleih2dxn7cd14fls709xgat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227580</id>
    <revision>
      <id>583484</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, ప్రథము (సానుసంధానాశ్చర్యం) అహో! ప్రతాపరుద్రస్య మహీమానుభావః! యస్య విజయయాత్రా సంభ్రమే శైవ వ్యాకులీకృ తాని ద్వయానామపి భూభృతాం కటకాని. ద్వితీ...'</comment>
      <origin>583484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3586" sha1="93zmqu62wrx90emypyd9kvl9z76tlod" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;146
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
ప్రథము (సానుసంధానాశ్చర్యం) అహో! ప్రతాపరుద్రస్య
మహీమానుభావః! యస్య విజయయాత్రా సంభ్రమే శైవ వ్యాకులీకృ
తాని ద్వయానామపి భూభృతాం కటకాని.
ద్వితీయః — వయస్య! కీముచ్య తే
కాకతీయప్రదీపోఒయ మంళ శ్ఛాతుర్భుజ స్స్వయం,
యద్వజ్ర కవచాయంతే ప్రసాదా శ్చ స్వయంభువః.
* ఏష స్వయంభూ దేవప్రసాదరూపస్య బీజస్యాన్వేషణాదర్భ
ప్రథమః: (అధ్యక్ష మమభినీయ పురోZవలోక్య) ప్రాక్తేయ
మంధ్ర నగరీ. కించిత్ప్ర వేళనాటితకేన సమంతతో నిరూస్య) అహో! నిర
తీశయ మౌదార్యం రుద్ర న రేశ్వరస్య! యదేతే వైతాళికా స్సర్వతో
భోగావళీ ప్రముఖాంశ్చాటు ప్రబంధానుచ్చైః పఠంతః స్వభావరమణీ
యాః ప్రతిరవేణ పాఠయంతీవ కకుభః.
పశ
ద్వితీయః——(సన్యుజ్నీర్వర్ణ్య సప్రత్యభిజ్ఞాశ్చర్యమపవార్య) సఖీ!
సమ్య జ్ఞాగధ వేష ధారణతిరోభూతా అపి భుజః
మహిమానుభావో మహిమాతిశయః. ద్వయానాం పర్వతానాం రాజ్ఞాం చ.
కటకానీ సర్వకనికంబప్ర దేశాః రాజధాన్యశ్చ. 'కటకం వలయే సానా రాజధానీని
కంబయో' రితి విశ్వః,
కాకతీయేతి —— చాతుర్భుజో వైష్ణవః. వజ్రకవచాయంతే వజ్ర కవచవచ
రంతి. 'కర్తుః క్యజ్ సలోప'శ్చితిక్యజ్ ప్రత్యయః. జిత్త్వాదాత్మ సేవడం.
గర్భసంధిం యోజయతీ—విషణ్ణతి. బీజస్యేతి. ప్రతిముఖసం ధౌలక్ష్యాలక్ష్య
తయా దృష్టసేృతి శేషః. ఏకచ్చా న్వేషణాదిత్య నేన లభ్యతే.
వైతాళిక భోగావళ్ళీ ప్రముఖ ఉక్తలక్షణాలి. పాఠయంతీతి. ప్రతిదేశం ప్రతి
ధ్వనిరుక్పద్యత ఇత్యర్థం.
ఆపవార్యేతి —— రహస్యకథనార్థ మితి భావ
సమ్యగితి నూగధలక్షణము
క్తం. 'రాజ్ఞః పురజనస్యాపి మంగళాచారశంసినః.
మావ్యైర్మాగధికాగీతై ర్యాగ భా ఇత్యుదీరితా' ఇతి. ప్రభుతైవ రహస్యం గూఢం వస్తు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93zmqu62wrx90emypyd9kvl9z76tlod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227581</id>
    <revision>
      <id>583485</id>
      <timestamp>2026-10-06T09:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 147 సూచ్యంతే ప్రభుతారహస్యవళునై రావిష్కృతైర్లక్షణైః, హస్తాయై ధ్వజచక్ర లాంఛితతలైవ్వక్షస్థలై ర్విస్తృతై- రాకారై రమనుష్యమాత్రసులభైర్వృత్తై సీ చైరపి. ప్రథమః---...'</comment>
      <origin>583485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4054" sha1="1zsh12spzbx63qa3wmiddb79gnug0fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
147
సూచ్యంతే ప్రభుతారహస్యవళునై రావిష్కృతైర్లక్షణైః,
హస్తాయై ధ్వజచక్ర లాంఛితతలైవ్వక్షస్థలై ర్విస్తృతై-
రాకారై రమనుష్యమాత్రసులభైర్వృత్తై సీ చైరపి.
ప్రథమః---నూన మేతీ ప్రతాపరుద్ర సమనపరాజు భా వక్షస్థల
నిరచితవ రాహలక్ష్మీణః ప్రాణత్రా ణార్థ మనయా రీత్యా కాకతీయమహా
త్రా
రాజం ప్రసాదయితుమధ్య వస్యంతి తర్క యామి
*[ఏతత్ప్రస్తుతోపయోగి ప్రతిరాజచ్ఛదాచరణాదభూ తాహరణం,
జాంఘి కేస
పునసై సైర్లక్ష డైన రేశ్వరాభ్యూహనాదను
మానం చ]
ద్వితీయః———అహో; విజయయాత్రా శ్రవణకుతూహలితా పౌరా
ణాం! యదా వామనుసరంతి పునః పునః ప్రశ్న మలయా తత్సఖే!
ప్రకాశ్యతాం ప్రతాపకుద్రస్య భుజయోర్విజయోదాహరణం.
ప్రథమః———(కించిదు చ్చైన) భో భో! శ్రూయతాం కాకతీయ
కులళ్లామా కామ ధేనుః ప్రి యోదంతః.
మాగధ వేషతిరోహితత్వా త్తేసామితి భావ, ధ్వజవక్రగ్రహణం రాజ్యసూచక రేఖోప
లక్షణార్థం. తదుక్తం వరాహసంహితాయాం, - 'చ క్రాబ్జపరశుతో రణశ క్తి ధనుఃకుంభ
సన్ని భా రేఖాః. కుర్వంతి చమూనాథం మకరధ్వజసన్నిభా మహీపాలు, ఇతి. వక్షో
విస్తారఫలముని తండ్రైన 'ఉరో లలాటం వదనం చ పుంసాం విస్తీర్ణ మేన త్రికయం
ప్రశస్తం' ఇతి. వృత్తైః, జంఘాదానితిశేష', 'వృత్తజంఘా భవే ద్భూపోవృత్తలింగో
భవే ద్ధసే'తి వచనాత్, అనీవై రున్న తైః వక్షః ప్రభృతి దీర్ఘ ర్వా హనుప్రళ్ళ
లిషు, తదపి తత్రైవోక్తం—'వ ఒద్ద కష్ నఖనాసికాస్యం కృకాటికా చేతి షడు
న్ని తెని,' 'హనులోచనబాహునాసికం సనయో శంకరమంత్ర పంచమం, అతి దీర్ఘమిదం
తు పంచకం న భపత్యేవ సృణామభూభృతా' మితి. అతని వామనుష్యమాత్రసుల భైకి
భూపతివ్యతిరిక్త
దుర్ల భై రీత్యర్థం.
సూచితమర్థ్యం దృఢయతి మాసమితి అస్యా అవి రీతేర్దాస్యావాంతర భే
దత్వాజితి భావః, యదాహుః — 'పద్యమంగుళివి చ్ఛేద ఉరోవిన్యస్త మక్షరం, తన్నా
మకరణం చేతి దాస్యమేకచ్చతుష్టయ' మితి. శివం స్పష్టం.
ప్రియోదంతః ప్రియవార్తా.
20&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zsh12spzbx63qa3wmiddb79gnug0fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227582</id>
    <revision>
      <id>583486</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'న 148 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే నితా జే కాకతి రుద్ర విభునా సర్వా పాలాః కరదీకృతాః కృతమిదం నిర్వీరముర్వీతలు, యస్యోద్యద్భుజ వైభవం సరభసారోహద్విషత్కామినీ- మంజీరధ్వనిపూర్ణ...'</comment>
      <origin>583486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3415" sha1="nmh5jrjwgq8c91648qu0t88cyiraza2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న
148
రత్నా పణసహితే
ప్రతాపరుద్రీయే
నితా
జే కాకతి రుద్ర విభునా సర్వా
పాలాః కరదీకృతాః కృతమిదం నిర్వీరముర్వీతలు,
యస్యోద్యద్భుజ వైభవం సరభసారోహద్విషత్కామినీ-
మంజీరధ్వనిపూర్ణ కందరముఖై ర్వ్యాకుర్వతే పర్వతాః.
*[సష తత్త్వానుకీ ర్తనరూపో
మార్గః.]
ద్వితీయః---సఖే! నూన మేషు దివనేషు కాకతీయమహారాజో నిరంత
రం పురస్కృతపురోధః ప్రవరామాత్యవృధ్ధి యువ రాజవిజయ
మాళంసమానో గమయతి వాసరాణి.
ప్రథమః.---ఉచితమాచింతితం వయ్యన.
3
ద్వితీయః:—(పురోఒవలోక్య సహర్షం) కథ మస్మదీయం వచనమా
కర్ణ్య నూనం మహారాజాయ నివేదయితుమమాత్యపుత్ర స్సహ
ర్షసంభ్రమం రాజకులాభ్యంతరం ప్రవిశతి?. తదావామపి ప్రతి
హారభూమి మధ్యాస్య కాకతీశ్వరావసరం ప్రతిపాలయిష్యావః
(ఇతి పరిశ్రామతః)
*[ఏతద్వితర్క ప్రతిపాదనా ద్రూపం.
తతః ప్రవిశత్యమాత్య పుత్రః)
అమాత్యపుత్ర :-(సప్రమోదం) అహో! మమ ధన్యతా యదీదృశా
నాం మహోత్సవానాం నివేదయితాఒస్మి సంవృత్తః! యన్మయా' విజ్ఞా
పితైః శ్రవణ ప్రియంకరైర్వార్తామృతై స్స్వప్న సాక్షాత్కృతాదపి స్వ
యంభూదేవప్రసాదా త్ప్రమోద యిష్యతే కాకతీయవృషా.
*ప్రపోత్కర్ష వచనరూపోదాహృతీః.!
క్షేత్రేతి, కరదీకృతాః బలిప్రదాః కృతాః ఆభూతకద్భావే ద్వి ప్రత్యయేన
ఇయంఠం కాలముజయ్యా అపి జితా ఇతి లభ్యతే. నిర్వీరం ప్రతివీరరహితం. యే కరం
ప్రయచ్ఛంతి తే ప్రొడైరేవ నియోజితో ఇక్యర్థః. తతః కిం జాఠమత ఆహ---
యస్యేతి. వ్యాకుర్వతే వ్యాచక్ష తే.
ఆశ్రియాణి క్రియాణి శ్రియంతే విభిరితి ప్రియంకరాణి. 'అధ్యనుభ' గే
త్యాదినా ఖ్యుక్ ప్రత్యయే ముమాగముః. కాకతీయవృష్ణా కాకతీంద్రః.
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmh5jrjwgq8c91648qu0t88cyiraza2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227583</id>
    <revision>
      <id>583487</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 149 (పుర్కోవలోక్య) శథమయం మహారాజః పురోహితైరమా త్యైక న్యేన పరిజనేన చ పరివృతో మహాస్థానమండపమధితి స్థతి. తదహముపసర్వామి. (ఇతి పరిశ్రామతి). (తతః ప్రవిశతి యథా నిర్దిష్ట...'</comment>
      <origin>583487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="izb03rufpewmfc95yuxougc27qucjfa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
149
(పుర్కోవలోక్య) శథమయం మహారాజః పురోహితైరమా
త్యైక న్యేన పరిజనేన చ పరివృతో మహాస్థానమండపమధితి
స్థతి. తదహముపసర్వామి. (ఇతి పరిశ్రామతి).
(తతః ప్రవిశతి యథా నిర్దిష్ట రాజా మంత్రిణశ్చ పురోధసళ్చ)
రాజ:---(సవిమర్శాశ్చర్యం అమాత్యాన త్రి) ఆహో! శైశ వేఒప్యు
చిత్తకారిత్వం వత్సస్య వీరరుద్రస్య ! యదస్మ దనురో ఛార్థ మిమా
సమాత్యాన్నివర్త్య స్వయ మేన జిగీషుః ప్రస్థితః.
మంత్రిణః(సబహుమానం) మహారాజ! భవతా ఖలు పితృమాక్
కుమారః
పురోధసః:—విజయప్రస్థానా తభృతి నక్తం దేవమున్మిషంతి కల్యా
ణాని. తద్విజితా
ఏవ దిశో రాజపుత్రేణ..
&quot;
రాజా:—భనతామాశిష ఏవ
కాకతీయకుల శ్రేయాంసి స్వయంప్ర
పరి:——'కాఅఈఅకులస్స కిం ణు ణ సంపుణ్యం పుణేణజన్సీం అవఇణో
భువణేక్క భద్దో పలవరుద్దో.
అమాత్యపుత్ర (సవినయసంభ్రమముసృత్య సప్రణామం) దేవ!
మధ్యమలోకపాల! యువరాజ ప్రేషితా విజయవార్తాహారిణో
ప్రమాణప్రాంగణ మధివసతః.
*ఏష సంచి న్యమానార్థప్రా ప్తిరూపః క్రమః ]
(సర్వే సహర్షాతిశయం నిరూపయంత్రి)
+ కాకతీయ
కులస్య కన్ను న సంపూర్ణం పుణ్యేన యస్మిన్నవతీర్ణో భువనైక
భద్రః ప్రతాపరుద్రః.
భావః.
భవతా ఖలు పితృమానితి. కారణగుణానాం కార్యే సంక్రాంతి రుచి తైచేతి
నక్తం చ దివా చ నక్తందినం. 'అచరు' రేత్యాదినా సప్తమ్యర్థనృత్యోరవ్య
యయోర్ధ్వంద్వసమాసో నిపాఠ్యతే. కళ్యాణాని శుభనిమిత్తాని ఉనిషత్యుద్భవంతి
ప్రదుహతే దుహతే కర్మ కర్తరి తజ్' 'నదుహ' ఇతి యత్ప్ర ృతిషేధః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izb03rufpewmfc95yuxougc27qucjfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227584</id>
    <revision>
      <id>583488</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, మంత్రిణః — భద్ర! శీఘ్రం ప్రవేశయ. అమాత్యపుత్రః: - -యదాదిశంతి మహామంత్రిణః (ఇతి నిష్క్రమ సహ తాభ్యాం పునః ప్రవిష్టః ) • పురుషౌ —(ప్రణమంతా పుషసృత్య)...'</comment>
      <origin>583488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="eaap9nu46chnxgbseihd7yjxfa785c7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;150
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
మంత్రిణః — భద్ర! శీఘ్రం ప్రవేశయ.
అమాత్యపుత్రః: - -యదాదిశంతి మహామంత్రిణః (ఇతి నిష్క్రమ
సహ తాభ్యాం పునః ప్రవిష్టః )
•
పురుషౌ —(ప్రణమంతా పుషసృత్య) దేవ! విశ్వేకవిజయినా పుత్రేణ
వర్ధనే బాధ మప్రమేయమహిమా ప్రతాపరుద్ర భుజస్థమా,య
చ్ఛైళ వేఒస్యతిశయితతరుణ కాకతీయపరాక్రమ సస్య విక్రమః.
రాజా:—(సహర్షాతిశయ మమాత్యాసనలోక్య) మనోరథాభ్యా మిన
చింతితో పగ తాభ్యాం మహార్షం పారితోషికం ప్రతిపాద్యతాం.
ద్విగుణీకృతహర్ష యోరన యోరుద్వత్సస్య విజయలక్ష్మీ పరి
గ్రహవృత్తాంత
శ్రవణమహోత్సవేన చరితార్థయామః స్తోత
వృత్తిం )
మంత్రిణః—యదాజ్ఞాపయతి దేవః. (ఇతి భౌరిముఖా త్తథా కుర్వంతీ.)
* ఏష సామదానాచరణరూప స్సంగ్రహః .]
పురుషా—(సప్రణామం గృహీత్వా మూర్ధ్ని విధాయ మహారాజు
ప్రసాద మభినందతః)
మంత్రిణః — భద్రావిత ఏత్య యువరాజవిజయవిహృతయః పరాక్రమ
పల్లవితా మహారాజసదసః కర్ణ పూరీ క్రియంతాం.
పురుషో సావధాన మవధారయతు మహారాజుః
ప్రథమః.----దేవః దేవస్య ప్రసాదేన వాజినీ రాజనాసమిధ్య మానస్య
వీతిహోత్రస్య విజయ
ప్రదానేన ద్విగుణితోద గ్ర ప్రతావే ప్రతాప
పద్రే ప్రతిష్ఠమానే.
ప్రమాణో బహిర్ద్వారప్రణోద్దకః, ఆగారైక ప్రభుణకి ప్రమాణశ్చ నిసా
తితః. తత్య్రాంగణ మధివసత్య. 'ఉపాన్వధ్యాజ్వన' ఇతి సకర్మకత్వం.
భూరి సువర్ణం, తత్ర నియుక్తో భౌరికః కనకాధ్యక్షః.
నీరాజనా నామ రాష్ట్ర సమృద్ధయే శరత్కాలకర్తవ్య శ్శాంతికర విశేష.. సచ
గజప్రాధాన్య నాశ్వప్రాధాన్యేన చ ద్వివిధః. తదుర్తం కొనకేన 'సపమ్యామాశ్వ
యుద్ధోనే కార్తికాయ మథాని వా, హస్తినీరాజనం కుర్యాద్రాజా జనసమృద్ధయే.
అశ్వనీరాజనం కుర్యాదశ్వానాం హితకామ్యయా, కద్వచ్చై వాశ్వయుజ్ఞానే పూర్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eaap9nu46chnxgbseihd7yjxfa785c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227585</id>
    <revision>
      <id>583489</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 151 యాత్రారంభమ హేష్వహం ప్రథమికా నిర్వచ్ఛమూడంబర కుణ్ణంతో ణితలో స్థితే తిబహుళే పాంసౌ వియద్వ్యాపిని, జేతవ్యా స్సకలా దిశస్స్వవిభుతా మంతః పిధాయాధిక త్రాసాత్క్వ...'</comment>
      <origin>583489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3703" sha1="gq4o9tx4gj8hn40wztup95p6l80dr74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
151
యాత్రారంభమ హేష్వహం ప్రథమికా నిర్వచ్ఛమూడంబర
కుణ్ణంతో ణితలో స్థితే తిబహుళే పాంసౌ వియద్వ్యాపిని,
జేతవ్యా స్సకలా దిశస్స్వవిభుతా మంతః పిధాయాధిక
త్రాసాత్క్వాపి పలాయితా ఇవ దృశాం నైవాభవ&quot; గోచం శీ
—
ఉద్వేలచ్చతురర్ణ
వీకలకలో నాయం చమూడంబరో
నేదం దున్దుభిగర్జితం త్రిపురజిత్కల్పాంతథ క్కారవః,
ఇత్యాటోపపటీయసీషు పరిలో ధాటీషు భారానమ-
చ్ఛేషా శేషఫణాను విస్మితమథ త్రస్తం దిగీశై రపి.
పురోధసః.....అహో! నిరంకుశమోజాయితీ మంధ్ర చమూపతీనాం.
ద్వితీయః.—అథ యువరాజాజ్ఞయా ప్రథమం మాఘవనీం దిశం ప్రచ
లితాని సైన్యాని.
ఐతే నృపోత్తమః' ఇతి. శత్ర ద్వితీయం ప్రత్యాహ– వాజినీరాజ నేతి. నీతిహో
త్రస్య
హుతభుజః.
యాత్రేతి. మహేషూర్సవేషు, అహం ప్రథమోడెహం ప్రథమఇతి యస్యాం
క్రియాయ మసావహం ప్రథమికా- మయూరవ్యంసరాదిత్వాత్సమానః,
కప్రత్యయః స్వవిభుతాం నిజవ్యాపకత్వం; ఆ శ్రీనుపహితదిగ్గతం విభుత్వం చ ఉపహి
తాస్వపి ప్రాచ్యాది మాపచర్యలే, ఆశ్ర నేనారజో న్యాప్తినిమి త్తస్య దిశా మదర్శనస్య
భయనిమి త్తపలాయన హేతుకత్వోల్పే క్ష ణాదు లే షాలం కార్య.
ఉద్వేల్లదితి. పరితో ధాటీషు 'శత్రు దేశాపమర్దాయ సద్యః సుభట ఘోటకైకి,
విజిగీషోః ప్రవృత్తిర్యా సా ధాటీతి నిగద్యతే' ఇత్యుక్తలక్షణాసు, ఆటోపపటీయ సీషు
సంరంభపటుతరాసు, సర్వతో ముఖసంభ్ర మాస్విత్యర్థః. ఇతి విక్ష్మి తమిక్యన్వయ8.
ఉద్వేలార్ణ వకోలాహలకల్పాంత పటహ ప్రణాదకల్ప యోశ్చ మూ సంరంభదుందుభీగర్జిత యో
రభూత పూర్వయోరనుభవాదద్భుకమభూదిత్యర్థః. అథ సైనికాభినివేశ దర్శనానంతరం
దిగీపై రింద్రాదిభిరపి క్రైస్తం, కిముతాన్యై రంతరాళవర్తిభిరితి భావః. ఉభయత్ర
మఘాన ఇంద్ర స్యేమాం మాఘవనీం దిశం ప్రాచీం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq4o9tx4gj8hn40wztup95p6l80dr74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227586</id>
    <revision>
      <id>583490</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, రథేనాభిముఖాయాతం వీరరుద్రో విలోక్య మాం, మృష్యతే నాయమిత్యక్క స్పైన్య రేణి తిరోహితః. మంత్రిణః తత స్తతః. . ద్వితీయః:———అనంతరం నేనాగ్రంగై రేవ...'</comment>
      <origin>583490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="ouijlbn0hm573hlrlc0blvoofi2b99o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;152
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
రథేనాభిముఖాయాతం వీరరుద్రో విలోక్య మాం,
మృష్యతే నాయమిత్యక్క స్పైన్య రేణి తిరోహితః.
మంత్రిణః తత స్తతః.
.
ద్వితీయః:———అనంతరం నేనాగ్రంగై రేవ పౌరస్యాము ద్రక్ష త్రియానిర్జీ
త్య సర్వపథీ నేనాటో వేన పటీయసి తస్మిన్మహతి బలే ప్రచలతి
యుద్ధాయ సమసహ్యంత కళింగా స్స్ఫూటపౌరుషాః,
మాద్యద్ద్విపఘటోద్దామసం భ్ర మాడంబరోద్ధతాః.
లై
లై స్పార్ధ మంధ్ర చమూపతీనాం పరాక్రమధనే మహత్యా
యోధ నే..
పీత్వా మాంసోపదంశం ద్విరదగలగలద్రక్తమైరేయధారం
మత్తో మ స్తిష్కలగ్నై దళితనృపవపుః కీకపై స్పృష్టదంష్ట్ర
మాం జనితజనభయో భైరవా కారఘోర.
స్సంగ్రామోర్వ్యాః కళింగైర్బలివిధిమకరోద్విరుద్రస్య ఖడ్గః.
పురోధసు:
—మానుష వేషతిరోహితేనాపి కాకతీయవిష్ణునా కించి
దావిష్కృతో నిజప్రభావః.
సైన్యరజసా సూర్యే తిరోహితే సభ్యులే ద్యతే రథే నేతి, భూదుర్క
మయం వీరరుద్రో న మృష్యుతేన సహతే, పరిపంథిబుద్ధ్యేతి భావః.
న
పౌరస్త్యా ప్రాచ్యాక్, సర్వాక్ పథో వ్యాప్నువతా సర్వపథీ నేన.
యుద్ధాయేతి మాద్య పానాం ఘటాకి సంగ్రామాదౌ సజ్జనాని
ఘటబా ఘటే'క్యమరః. తాసా ముద్దామసంభ్ర మేణాధికాట్ సేన,
సంగ్రామపట ప్ర ణాదేన, ఉద్ధతాః.
-
'కరీణాం
ఆడంబ రేణ
2
యుద్ధే వీరరుద్ర ఖడ్గస్య కాలభైరవసమాధిమాహ—పీత్వేతి. మాంనేనోవ
దశ్య మాంసోవదంశం, మాంసముపదంశం కృల్వే వ్యర్థః. 'ఉపదంశ స్తృతీయాయా'
మితి ణములత్యయః. మాంసస్య దంశన క్రియాకర్మ ల్వేమని పానక్రియా కరణత్వా
క్తృతీయోపపదశ్వం, 'తృతీయా ప్రభృతీ వ్యవ్యతరస్యా' మితి విశల్పా దుపపదసమానికి,
మ స్తిష్కం నాద మస్తకస్థితో గోర్దాపరపర్యాయో మేదోవిశేషః. తెల్ల గ్నైః కీకపై
రస్థితి సృష్టదం ప్రః :
2&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ouijlbn0hm573hlrlc0blvoofi2b99o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227587</id>
    <revision>
      <id>583491</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 158 మంత్రిణః,—(సహర్షాతిశయాద్భుతం) అహో! పరాక్రమాతిభూమిః ప్రతాపరుద్రస్య ! పరి:— సరిసం ఖుఏదం జం మహా రా అరుణ రేసరణంద లేణ కిదంవ్వం జంకాఅలికులస్పర వాణం ఖముంజం కులదేర...'</comment>
      <origin>583491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="rgxfdhoqr543df7b917lyirrjeuxktb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
158
మంత్రిణః,—(సహర్షాతిశయాద్భుతం) అహో! పరాక్రమాతిభూమిః
ప్రతాపరుద్రస్య !
పరి:— సరిసం ఖుఏదం జం మహా రా అరుణ రేసరణంద లేణ కిదంవ్వం
జంకాఅలికులస్పర వాణం ఖముంజం కులదేరదాఏ సజు భూదేవస్స
ప్పసత్తివినేసాణం జుత్తం తం ఖు కీఱం జువరాషణ.
రాజా--—(సప్రమోదగద్గదం) తతస్తతః.
ప్రథమః — అనంతరమ్
ఛిన్నో ద్యద్వైరివీర ప్రతిభయముకుటాటోపసంజాత రాహు.
భ్రాంతిత్ర శ్యత్పతంగాభయకరపృతనా రేణుబద్ధాంధ కారా,
ఆసీత్సంగ్రామ వేళా విహరదనీలతో ద్భిన్నమత్తేభశుంభ.
ప్రోద్యస్తుకోఘతా రానికరపరివృతస్వర్వ ధూవక్త్ర చంద్రా.
అనంతరం యువరాజాజ్ఞయా—
త త్ర చ
F
వృత్రా రాతిదిగంతరాళ విజయ ప్రఖ్యాత విశ్రాంతయః
పారే పూర్వపయోధికల్పితజయస్తంభా స్స్ఫుర తేజసః,
వేలా కానన వాసిగీతవిభవం దేవస్య దోర్వి క్రమం
శృణ్వంతో ముహురంధ్ర సైన్యపతీయః ప్రాప్తా దేశం దక్షిణాం.
మునౌ లోపాముద్రా సుహృది నికటస్థేసి మహతా
+ సదృశం ఖల్వేతత్ యన్మ హారాజరు
ద్ర న రేశ్వరనంద నేన కర్తవ్యం యత్కా
కశీకులప్రసవానాం క్షమం యత్కుల దేవతాయాః స్వయంభూ దేవస్య ప్రసక్తివిశేషా
ణాం యుక్తం శస్థలు కృతం యువరాజేన.
ఛిన్నేతి. — ప్రతిభయేన భయంకరేణ మకుటాటో పేస సంజాలేయా రాహు
భ్రాంత్యా భ్రశ్యతః శ్యమానస్య పరంగస్య సూర్యస్యాభయకరణేనాభయసాధ జేన,
మకుటాచ్ఛాదకశయా రాహు భ్రాంతిని వర్తక త్వే నేతి భానకి, చమూరేణునా
ధకారా. అత నీన సంగ్రామకళాయాం రాత్రిత్వం ప్రతీయతే శత్రేభముంభనిర్గ తా ః
ముక్తా నీవ తారాః; అప్సరోముఃఖమేవ చంద్ర భూదిత్యాహ.
వృత్రేతి—వృత్రారాతిరింద్రః, కన్య డిక్ ప్రాచీ, పారం
పారేపూర్వపయోధి, 'పారే మధ్యే షష్ఠ్యా' వేశ్యవ్యయీ భావః,
మునా వితి. —లోపాముద్రాసుహృది మునావగస్త్యే. నికట
విహరదితి,
F
పూర్వపయోఛేః
no
సమీప స్టేషన్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgxfdhoqr543df7b917lyirrjeuxktb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227588</id>
    <revision>
      <id>583492</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, భవంత్యేతా సద్యః కలుషహాయస స్పైన్యరజసా, ఇతీవ వ్యోమాగ్రే మలయవననాందోళి తశిఖాః 00 పతాకా స్సోతాసాః ప్రతిపద మనృత్యన్నతితరాం. అనంతరం పాండ్య ప్ర...'</comment>
      <origin>583492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="dui79v4lj95uj1g7fsh7ac4t2hvh7x8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;154
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
భవంత్యేతా సద్యః కలుషహాయస స్పైన్యరజసా,
ఇతీవ వ్యోమాగ్రే మలయవననాందోళి తశిఖాః
00
పతాకా స్సోతాసాః ప్రతిపద మనృత్యన్నతితరాం.
అనంతరం పాండ్య ప్రముఖాకా దాక్షిణాత్యాః క్షితీశ్వరాః
శరణ ముసగతా కాకతీయ వీరరు ద్రస్స్వచమూపతినిర్వి శేషం సంభా
వ్య తైస్సహ ప్రతీచీం దేశం ప్రచలితః
మంత్రిణ— సాధు సాధు సమాచరిత మాత్మనీనం పాండ్యైర్యత్పూ
ర్వమేన దేవస్య చరణమూలం ప్రాప్తః. తత స్తతః,
ద్వితీయః. తత్ర
పాశ్చాత్యానాం ధ్వజేషు స్థిత మధిక భర్త స్త్ర స్తదండేషు గృధ్ర-
వ్రాతైర్వచ్చండతు, దాహతినిహతప టేష్వాహతక్షి. పపమైన,
అస్త్రం గారుత్మతం తత్సమజని విజయప్రార్థనా మంధ్ర సైన్య-
ప్రస్థానం జన్య మధ్య న్ని జనిబిడ భుజదండకండూవిడంబః ౧౨
అగస్త్యోదయ సద్యో నిర్మకా భవంతి. తదుక్తం- వరాహసంహితాయాం.—
ఉదయే చ మునే రగస్త్యనాన్ను ః కుసుమాయోగమల ప్రదూషితాని, హృదయాని సతా
మిస స్వభావా త్పునరంబూని భవంతి నిర్మలాని' ఇతి. శథాపి కాలుష్యమితి నిరోధ
ద్యోతకోఒపిశబ్ద, సోత్య్రాసారి సోపహాస్యా, లోకే కశ్చిత్ప్రబలం కంచన విజిత్య
సోవహాస మున్నతస్థలే చలచ్ఛిభో సరీనక్తి, శద్వదితి భావళి.
| సమ
సాధ్వితీ—ఆక్మనే హితమాత్మ నీనం. 'ఆత్మన్విశ్వజ నేత్యాదినా ఖప్రత్యయః.
పాశ్చాత్యానామి:తి — పశ్చాద్భవః పశ్చాత్యాః; 'దక్షిణాపశ్చాత్పురస
స్త్యక్', తేషాం ధ్వజేషు 'గృధ్రవ్రాతః స్థిక మితి యుక్తదేవ 'గారుత్మత మస్త్రం :
జని. యుద్ధాత్పూర్వం గృవై రేవ తత్ఫలం కృతమితి భావః. తదుత్తం వరాహసంహి
'శ్రీవ్యాదకాశిక క పోలేక కాకకం శైః కేతుస్థితైర్మహదుళంతి భయం
నృప' సేృతి. ఆశ్రీ క్రవ్యాదా గృధ్రాదయ ఇతి తద్వ్యాఖ్యాతోత్పల పరిమళ కారః,
ఫలత ఆహవిజయేతి ప్రస్థానామ గ్ర గామి నారి,
'ప్రష్ణోగ్రగామి' నీతి ని పాఠ్యతే. జన్యం యుద్ధం, కండువిడంబః కండూయాప
నయనం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dui79v4lj95uj1g7fsh7ac4t2hvh7x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227589</id>
    <revision>
      <id>583493</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనంతరం నాటక ప్రకరణమ్. 155 జిత్వా ప్రతీచీ మథ వీరరుద్రః ప్రత్యర్థినాకినయనాంబు పూర్ణాం, రేవాం సము తీర్య గజానుబద్ధ నేతుం విజేతు గతవానుదీచీమ్. తత్రాంగ వంగ కళింగమాళ్వప్రభృతయస్స...'</comment>
      <origin>583493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="rjmuwf9zw5f21v8ugyxzhxlxzwl7cja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనంతరం
నాటక ప్రకరణమ్.
155
జిత్వా ప్రతీచీ మథ వీరరుద్రః ప్రత్యర్థినాకినయనాంబు పూర్ణాం,
రేవాం సము తీర్య గజానుబద్ధ నేతుం విజేతు గతవానుదీచీమ్.
తత్రాంగ వంగ కళింగమాళ్వప్రభృతయస్సర్వే భూపాల మిళి
త్వా యుద్ధాయ బద్ధదరాః పురతః ప్రాదుర్భవ౯.
మంత్రిణః.—అహో! పరమనాత్మ వేదితో దీచ్యానాం యత్ప్రతాపరు
ద్రస్యాపి పరిసంధినో భవంతి.
రాజా: తత స్తతః.
ప్రథమః అనంతరం సమమనీకి నీభి రావతంతిభిః
విలోక్య సగర్వమేవ ముక్తం నేనాపతిభిః.
:
రాజకాని
'రే రే మూర్జర జర్జరో 2సీ సమరే లంపాక ! కిం కంపనే ?
వంగ త్వంగసి కిం ముధా ? బలరజః కాణో జెసి కిం కోంకణ ?,
ప్రాణత్రాణపరాయణో భన మహారాష్ట్రాపరాష్ట్ర 2. స్యమీ
యోద్ధారో‡వయమిత్యరీ నభిభవంత్యంధ్ర క్షమాభృద్భటాః.
* ఏత, ద్రోషసంబంధ వచనరూపం తోటకం.
+ పరిసాహు సాహు చమూవ ఈణం వఅణం. ఏవ్వం ఫణిఅ
ఉణ కీర్తిసం ఉప క్కదం తేహిం
ప్రథమః—కిం కథ్యతే. సైనికానాం నిరుపమః పరాక్రమః ?.
+ సాధు సాధు చమూపతీనాం వచనం. ఏవం ఫణిత్వా పునః కీదృశముప
జిత్వేతి. క్త్వా ప్రత్యయే నైవానంతర్వే సిద్ధే ఆథశబ్ద విలంబా భావసూచ
నార్థ' సయనాంబు పూర్ణాం, దుస్తరామిత్యర్థః. తరణోపాయమాహ——గళానుబద్ధ
సేతు మితి. రేవాం నర్మదాం.
సమమనీకినీభిస్సేనాభి స్పహ, రాజకానీ
త్యాదినావుణ్ ప్రత్యయః.
రేరేఇలి. వ్యాఖ్యాతం నాయక ప్రకరణే.
రాజసమూహా 'గోత్రోశ్లే'
రోషసంరబ్ధ వచనరూపమితి. రోషసంబంధసంభ్ర మవచనరూపమిత్యర్థం.
‡ 'వయమంధ్ర
నాథసుభటాః ప్రత్యర్థి దావానలాః' ఇతి పాఠాన్తరమ్.
21&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjmuwf9zw5f21v8ugyxzhxlxzwl7cja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227590</id>
    <revision>
      <id>583494</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, ప్రతాపరుద్రీయే, యస్త క్రౌభవదాహన స్త మఖిలం జానాతి భాగిరథీ యా2 త్యాజీ త్సురభూయ కారణని హం కారముచ్ఛృంఖలం, ఆరాద్వీర్య సమగ్ర మంధ్ర సుభట ప్రోధూ...'</comment>
      <origin>583494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="6e9gb0b29q9rnc8aufg81a7gy12ebxt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;156
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
ప్రతాపరుద్రీయే,
యస్త క్రౌభవదాహన స్త మఖిలం జానాతి భాగిరథీ
యా2 త్యాజీ త్సురభూయ కారణని హం కారముచ్ఛృంఖలం,
ఆరాద్వీర్య సమగ్ర మంధ్ర సుభట ప్రోధూర్ణఖ భావతీ
ధారాతీర్థ ముత్య దివ్యనగరీమారోహతో భూపతీ౯. _ ౧X
అనంతరం తత్ర ప్రలీనాత్మనః ప్రతిపక్ష భూపాలాన న్వేష్టు
కామా స్త్రీలింగసైనికా స్త తద్దేశ వేష భాషాదిక
మావిష్కుర్వాణా
స్సర్వతః పర్యటంతో స్మ జీవగ్రాహం గృహీత్వా సమానయంతి స్మ
యువరాజాంతికం.
మంత్రిణః ——సాధీయార్ఖలు సైనికానా ముద్యమః.
* [ఏతత్ప్రకృతోపయోగిత్వేన వంచనాదధిబలం. ]
రాజా:--- శత స్తతః.
ద్వితీయః.——అనంతరం నరపతయో
నరపతయో నిజపరిజ నేష్వవ్యకృతవిశ్వాసాః
ప్రతాపరుద్రస్య పాదమూలమేవ శరణ ముపగతాః/
పరిజనః— అహో ఇరవ ఈణం సజ్ఞాపకాలర ణం.
+ ఆహో నరవతీనాం సాధ్వస కాశరత్వం! *
స్వాత్మని తనుత్యజా మంతే స్వయమేన దివ్యత్వం సంపాదయామితి స్వర్గంగా
యాం యోజయం మహావహంకార స్తన్ని వారికోదయం మహాహపః. తదతిశాయి
మహిమేశ్యనుపమనై నికవరా శ్రమణత్యాహ- యస్తత్రేతి. సురాణాం భావస్పుర
భూయు ‘భునోభావ’ ఇతి క్యన్. అత్యాషీత్ వ్యక్తపతీ, ఆరాక్సమీ పే.
భయన ప్రచ్ఛన్న వృతీన్పార్థి వారి ప్రచ్ఛన్నమారేడైవాసాధయన్ని త్యా
హ—అనంతరమితి. జీవగ్రాహం గృహిత్వేతి. జీవత్తి జీవః; ఇగుసధలక్షణః కప్రత్య
యః. జీవంతం గృహీత్వేత్యర్థః. 'న చ హన్యాత్ స్థలారూఢం న క్లీలం న కృతాంజలిం,
న భీతం న పరావృత్తం సతాం ధర్మ మనుస్మరన్నీతి భీతవథే మనునా నిషేధస్మరణా
దితి భాదః. 'సమూలే' త్యాదినా ణముల ఎత్యయః కమోదిత్వాదను ప్రయోగః.
ఇష్టజనాతిసంధానమధిబలలక్షణం; కశ్రేష్టం ప్రకృతోపయోగి. జనాతి
సంధానం పంచనమిల్యేవమర్థం మత్వా యోజయతి ఏతదితి. ప్రకృతోపయోగిచ్ఛ
ద్మాచరణమాత్ర 'మభూతాహరణం; తేన పరవంచన మధిబలమిత్యనయో ర్భేద ఇతి
ద్రష్టవ్యం.
'జుష్టి కాఅరక్షణం' (యుద్ధకాశరక్వం) ఇతి పాఠాన్తరమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6e9gb0b29q9rnc8aufg81a7gy12ebxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227591</id>
    <revision>
      <id>583495</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. [ ఏషభయ ప్రతిపాదనాదు ద్వేగః.] రాజా:—(సౌత్సుక్యం) కథం చిరయతి వత్సస్య విజయయా మహోత్సవః?. ప్రథమః— కి ముచ్యతే కాతర్య మితి?. అంగా స్సంగరభీరవ స్సమభవం శ్చోళాః పలాయాకులాః...'</comment>
      <origin>583495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="fmfxe68wau4aca6taj5d7gpe7p4h6p9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
[ ఏషభయ ప్రతిపాదనాదు ద్వేగః.]
రాజా:—(సౌత్సుక్యం) కథం చిరయతి వత్సస్య విజయయా
మహోత్సవః?.
ప్రథమః— కి ముచ్యతే కాతర్య మితి?.
అంగా స్సంగరభీరవ స్సమభవం శ్చోళాః పలాయాకులాః
కాశ్మీ రాస్మ్సరణీయని క్ర మకథా స్థూణా నిరీణ శ్రియః,
లంపాకాభయకంపమానవపుషో వంగా నిరంగీకృతాః
నేపాలాః పరిపాలనవ్యసనినస్సింహళ నీరంహసః .
అపి చ -
కాంభోజాః కుతకుంభినీపరిచయాః ప్రాస్తవణాస్సేవ
గౌడాః పీడితవి గ్రహాః శ్రితకులగ్రా వాంకణాః కొంకణాః,
లాటాః పాటితమూర్తయః పరిగళ్భవిహ్వలా స్సింహలాః
కర్ణాటాః పరిపూర్ణ వేషథుభృత
స్తంద్రాళవో మాళ వాః
కించ భోజ వ్యర్థభుజాయుధాః క్షతనిజశ్రీ కేళయః కేరళాః
పాండ్యాః ఖండితవిక్రమాః ప్రకటితహ్రీ జర్జరా ఘూర్జరాః,
పాంచాలాః ప్రణతి ప్రపంచితభయశ్చాటూత్కటాః కీకటాః
కాంపిల్లా శ్రీతపల్లయః కృతయశోభంగాః కళింగా అపి
(సర్వే హర్షాతిశయం నాటయంతి.)
157
08
02
నీషఇతి. భయప్రతిపాదనాదితి. అభయ ప్రతిపాదనాదిత్యర్థః,
కాతర్యమేప రాజ్ఞాం శ్లోకత్రయేహ అంగాణ త్యాదినా.
పలాయనం, తత్రాకులాః 'ఉపసర్గ స్యాయతా' వితి లక్వం. నిరీణ శ్రియో గతనం
పదః, రీణా శేర్వాదిత్వాన్నిజ్ఞానశ్వం. నిరంగీకృతాః నిరవయవీకృతాః. నీరంహసో
DE
కాంభోజ ఇతి, కుంభినీ భూమిక, తంద్రాళవో జలసాః, నిరుద్యోగా ఇత్యర్థం.
'స్పృహిగృహీ' త్యాదినా ఆలుచక్యయః.
భోజ ఇతి చాటూని వ్రాయస్వేత్యాదీని ప్రియవాక్యాని, తిరుక్కటాక
శ్రీతవల్లయః ప్రాపాల్ప గ్రామాః.
1 ' ప్రలాపాకులాః' పా.
30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fmfxe68wau4aca6taj5d7gpe7p4h6p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227592</id>
    <revision>
      <id>583496</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే పరి—(సాశ్చర్యం) + అహో వీరరుద్దస్స అఇసఇదతిహునణాఇ జుష్ట వదాణాలి. రాజా: (సహర్షం) మహతీం ప్రతిస్థామారోపితం ఖలు కాకతీయ కులం విశ్వకవి జయి వత్సేన. పుర...'</comment>
      <origin>583496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="illv3tbuuummm13lcby50zopcopur9m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;158
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
పరి—(సాశ్చర్యం) + అహో వీరరుద్దస్స అఇసఇదతిహునణాఇ జుష్ట
వదాణాలి.
రాజా: (సహర్షం) మహతీం ప్రతిస్థామారోపితం ఖలు కాకతీయ
కులం విశ్వకవి జయి వత్సేన.
పురోధసః-ఆమూలచూడం ఫలితాః ప్రసత్తయః కాకతీయాన్వయ
దేవతా
రాజా తతస్తతః.
ప్రథమః
అనంతరం సకలదిగ్విజయసముత్తేజిత
తేజోవిలాసః సర్వన
రే
శ్వరాణాం తాని తాన్యుపాయనాని స్వీకృత్య సమగ్ర సైన్యై
స్సవమై, ర్మహీభృద్ధ డైరా శ్రీ తేన మహతా బలార్ణ
ర్హత విశై ఏకవీరో
వీరరుద్రః.
మంత్రిణః.--(సహర్షం) కుత్రేదానీం రాజపుత్రః !.
ద్వితీయః సాంప్రతం కింకుర్వాణరాజలోకస్సర్వానపి
-
వ్యవ
న్నగరం ప్రస్థావ్య కతిపయ మౌలపరివృతః కాకతీయవీరః స్వైరం
గోదావరీపరిసరారణ్యేషు మృగయాకుతూహలీ విహరతే.
మంత్రిణః (సవిమర్శం) మహారాజ ! నూనం త్వయ్యేవ శాసతి వసు
మతీం యావ రాజ్య మేన బహుమన్యతే రాజపుత్రః.
*[ఏషా ప్రాస్త్యాశా. దిగ్విజయా కృష్ణన రేశ్వరవత్తాం తస్య వ్యా
పిత్వా తతాకా నిరూపితా]
రాజా.---తదచిర మేవ యుష్ఠాభిరా నేతవ్యో వత్సః, అను నేతవ్యశ్చ
రాజ్యాభిషే
కాయ
మంత్రిణః——యబాజ్ఞాపయతి దేవః (ఇతి నిష్క్రితాః).
నేపథ్యే—(ససంభ్రమం) భో భోనాగరికాః ! సత్వర మహాసరత దూరం'
యదిదానీం ----
+ అహో వీనరు ద్రవ్య అతిశయిక త్రిభువనాని యుద్ధాపదానాని,
ఆమూలచూడం ఆమూలాగ్రం, కింకుర్వాణరాజులో కః కింకరీభవద్రాజవర్గ
మాలం మూలబలం.
58
నిషా ప్రాస్త్యాశిలి రాజ్యాభిషేకస్య మృగయాలక్షణ ప్ర తిబంధరో ని పా తేన
శక్యమాన త్వాత భావః. పతా కాం యోజయతి ——దిగ్విజయేతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>illv3tbuuummm13lcby50zopcopur9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227593</id>
    <revision>
      <id>583497</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. ఆలానం తరసా నిపాట్య నిగళాన్యుచ్ఛిద్య ధూతాంకుశో వేగోత్పాతితధూర్గతః కటతటీ నిర్యన్మ దాంబున్రు తి భ్రశ్యత్పణ్యపథం చలద్దజహయం బిభ్యజ్జనౌఘం పురం విష్వగ్వ్యాకు...'</comment>
      <origin>583497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3305" sha1="natx01q4rgqjr217gp52bk6cz3bk0to" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
ఆలానం తరసా నిపాట్య నిగళాన్యుచ్ఛిద్య ధూతాంకుశో
వేగోత్పాతితధూర్గతః కటతటీ నిర్యన్మ దాంబున్రు తి
భ్రశ్యత్పణ్యపథం చలద్దజహయం బిభ్యజ్జనౌఘం పురం
విష్వగ్వ్యాకులయత్యమందరభసస్స్వైరం కరిగ్రామణీ..
&quot; ఏష శంకాత్రా సరూప స్సంభ్రమః]
159
30
రాజా:—(ఆకర్ణ్య సస్మితం) కథం వ్యాకులయతి కటకం కరీంద్ర
పురుషః _మహారాజ ! నూనమిదానీం నగరం ప్రవిశతాం సరేశ్వరో
పాయనానాం ద్వీపానాం గదానిలాయ సంక్రుధ్యన్ని రంలో
జాతః ప్రధానహ
స్త్రీ,
పురో
పిత్రా స్వయం భూపతి నోపదిష్టం ప్రతాపరుద్రస్య మహాభిషేకం,
నిర్విఘ్న మాపాదయితుం గజాస్యః కరేణురాజాకృతిరభ్యుపైతి
**ఏష గర్భబీజోద్భేదనాదా క్షేప ]
రాజా.(సహర్షం) తర్హి వయమపి ప్రమదవన ద్వార ప్రాసాదమా
రుహ్య గ జేంద్ర మనలోకయిష్యామః (ఇత్యుత్థాయ పరిక్రమ్య
నిష్క్రంతా స్సర్వే.)
ఇతి నాటక ప్రకరణే వీరరుద్ర విజయో నామ తృతీయో..ఙ్కః.
ఆలాసమితి ఆకాశం బంధన స్తంభః, నిగళాని శృఙ్ఞలని, పాతికధూర్గ ఈ
పాతితాధోరణః, కర్రిగ్రామణీః రాజప్రియో గణకతిర్నామగజ శ్రేష్ఠః. భ్రశ్యత్పణ్య
పథమిత్యాదౌ శంకాల్హౌసయోర్ని రూపణాత్సంభ్రమ ఇత్యాహ నిన ఇతి.
కటకం నగరం.
పిత్రేతి—గజాస్యో గణేశః, అత్రే స్టార్థస్య మహాభిషేకస్య నిర్విఘ్న మిక్య నేన
గణేశ ప్రసాదరూపోపొయానుసరణాదాశేవః 'ఇష్టార్థోపాయానుసరణమాశేష' ఇతి
లక్షణాత్ . అత ఏవాత గర్భబీజోద్భేదనాదిత్యాహ. 'తస్య ప్రాస్త్యాశా సంబంధి శ్వే
నైవంవిధత్వా' దితి.
అంతఃపురోచితం రాజో వనం ప్రవదవనం 'వ్యాపో' రితి వస్వః.
ఇతి కృతీయోఒక్కక
10&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>natx01q4rgqjr217gp52bk6cz3bk0to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227594</id>
    <revision>
      <id>583498</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధో ఒఙ్కః (తతః ప్రవిశతి ధాత్రీ చేటీచ)-- ధాత్రీ. —(సరోషం)†హం జే! ఏఆరిససహస్సక జ్జపజ్ఞ ఉల రాఅఉళమహూ సవే వి సఅలావి రఅణీ క్షేణ సమం తుఏ ణీదా. ఈరిసమహర్దా ఈ భూసణాఈ కుదో చోరి ఈ కహం ఇవి...'</comment>
      <origin>583498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3431" sha1="2fsrqxnw6fgxy4t0qwpxbc4fgfjhz4d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధో ఒఙ్కః
(తతః ప్రవిశతి ధాత్రీ చేటీచ)--
ధాత్రీ. —(సరోషం)†హం జే! ఏఆరిససహస్సక జ్జపజ్ఞ
ఉల రాఅఉళమహూ
సవే వి సఅలావి రఅణీ క్షేణ సమం తుఏ ణీదా. ఈరిసమహర్దా ఈ
భూసణాఈ కుదో చోరి ఈ కహం ఇవి దంతయే దాసీపఉ
తోఏ?. సఅలా దిసో జేఉణ చఉరంతసామంతపరివారో పఆనరు
ద్దో ణఅరంపవిట్టో, కులదేవదాని పసతీఏ మహారాఅస్సఅణ్ణాఏ
పురోహిదాణం అణురో హేణ అమచ్చాణం అణువట్టణేణ పరిణం
భాఅ హేపణ భోణీవ తవో వినే నేణ అంహారిసస్స పరిఅణస్స సుకి
అపరిపాఏణ అబ్భువగఆ మహారజ్ఞాహినే ఓజునరాఓంసంజాఓ.
ఏవ్వం విఏఆఇణీం మంమహూసవాఉలిఅం మోత్తుణక హింఠిదా?.
హంటే నీతాదృశసహస్ర కార్య పర్యాకుల రాజుల మహోత్సవేఒపి సకలా౬పి
రజనీ కేన సమం త్వయానీతా?. ఈదృశమహారాణి భూషణాని కుకశ్చోరితాని ?
కథం న విజ్ఞాతం త్వయా దాస్యాః పుత్ర్యా?. సకలా దిశో జిత్వా చతురంగసామంతపరి
వారః ప్రతాపరుద్రో నగరం ప్రవిష్టః కులదేవతాయా ప్రసత్త్యా మహారాజస్యాజ్ఞ
యా పురోహితానామనురోధేన అమాత్యానామనువర్తనేన ప్రజానాం భాగ భయేన
జోణ్యాప్తపోవిశేషేణ అష్టాదృశస్య పరిజనన్య సుకృతపరిపాకే నాభ్యువగతమహారా
వ్యాభిషేకో యువరాజ స్సంజాతః. ఏనమని ఏకాకినీం మాం మహోత్సవాపఫలితాం
ముక్త్వా కుశ్రస్థితా.
నీచపాత్ర ద్వయయుక్తం ప్రవేశకం ప్రారభతే — తరఇతి. తత్ర ప్రతీహార ప్ర
శాత్పూర్వః కథాభాగః పూర్వాంక శేషశయా వృత్తః. ఉత్తరస్తూత్తరాంశ శేష
తయా వర్దిష్యమాణ ఇతి ద్రష్టవ్యం. హండే చేటీ! 'హండే హంజే హళా హ్వానే
నీచాం చేటీం సభం ప్రతీ' శ్యమరక. ఈరి నేతి. మహారాణి మహామూల్యాని, దాస్యాః
పుత్ర్యా 'పుత్రే ఒన్యతరస్యా' మితి నికల్పాదలుక్'.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fsrqxnw6fgxy4t0qwpxbc4fgfjhz4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227595</id>
    <revision>
      <id>583499</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 161 * [అనేన రోషవళా న్నియతో ప్తి ప్రదర్శన ముఖేన బీజ మర్శా ద్విమర్శసంధిః. చేటీగతదోష ప్ర ఖ్యాపనా దపవాదో ఒంగం] చేటీ.—'సామిణి!అవ రాహం సహస్స (ఇతి పాదయోః పతతి) ధాత్రీ —(సభ...'</comment>
      <origin>583499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="6s7lug8c7qa6t1n46d2eeu6o0ayb6bk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
161
* [అనేన రోషవళా న్నియతో ప్తి ప్రదర్శన ముఖేన బీజ
మర్శా ద్విమర్శసంధిః. చేటీగతదోష ప్ర ఖ్యాపనా దపవాదో
ఒంగం]
చేటీ.—'సామిణి!అవ రాహం సహస్స (ఇతి పాదయోః పతతి)
ధాత్రీ —(సభూభంగం) దాసీఏ ఉత్తి! పటంచలేని సప్పందసణం పడిమ
జైసిజం పణా మేణ ఈరిసాపరాహం సిద్ధిలేసి.
ఏష రోష సంభాషణరూపస్సం ఫేటః.]
చేటీ.-- ఈరిససహావా ఏవ్వ తుమం. తా ణిక్కారణకోవిణీంహోదీం
అణువట్టిఉం అహం ణ పజ్జత్తా.
ధాత్రీ —(సరోష శిరఃకంపం) * వక్క శీలదుల్లవిలిఏ లూణకణ్ణణాసిఅం తు
మం బంధిఊణ కారాఘరభాఅణం కరోమి . (ఇతి బాహుబన్ధనం
నాటయతి.)
*ఏష బంధనరూపో విద్రమః .]
చేటీ——(సభయకంపం,)&quot;సామిణి! రక్టేహిరక్టేహి అసరణం ణిరవరాహం
ఇమంజణం. తుహ అత్తిఆఏ హిడింబస్సమం గచ్ఛంతీఏ అహం
బలక్కా రేణ ణీదా. తత్థపడిఊలం దేవ్వం ప్రసాదఅంతీ ఏ బిలం
బి.
1 స్వామిని ! ఆపరాధం సహస్వ.
2 దాస్యాః పుత్రి ! గటాంచలేన సర్పదంశనం పరిమార్జయసీ. యత్ప్రణా మేన
ఈదృశాపరాధం శిథిలయసి.
3 ఈదృశస్వభావైన క్వం, కష్టాన్ని మ్కోరణకోపినీం భవతీమనువర్తితు
మహం న పర్యాప్తా.
తీ వక్ర శీలే! దుర్ణలితే! లూనకర్ణ నాసికాం త్వాం బధ్వా కారాగృహభోజనం
5 స్వామిని ! రక్ష రక్ష ఆశరణం నిరపరాధమిమం జనం. తవ ఆత్తికయా
హిడింబాశ్రమం గచ్ఛంత్యా,
-రేణ నీతా. తత్ర ప్రతికూలం దైవం
ప్రసాదయంత్యా విలంబికం కిం కరోమి
విమర్శసంధిం యోజయతి,——అనే నేతి. అనేన, గ్రంథసందర్భే ణేత్యర్థశి. ప్రతి
పక్షనివృత్త్యా కార్యనిశ్చయో నియతాప్తిః తస్యాః ప్రదర్శనము భేన బీజస్య గర్భసంధౌ
ప్రసిద్ధస్యాపమర్శనాత్ , పర్యాలోచనాత్, తవ ఆత్తికయా జ్యేష్ఠభగిన్యా 'అత్తికా
భగినీ జ్యేష' శ్యమరః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6s7lug8c7qa6t1n46d2eeu6o0ayb6bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227596</id>
    <revision>
      <id>583500</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, ధాత్రీ —(సరోషప బం కారం)' ఏఆరిసం రాఅఉలనుహూసవం ఉర్దు అహిడిం బాలఅగండ నే లేసులకింత్తిమత్తఅం తాడిజ్జఇ మంద భాఇణీఏ. * [ఏప. గురుతిరస్కృతిరూపో ద్రనః] చ...'</comment>
      <origin>583500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2964" sha1="q87ka208163rokko4q4060fem6x3tk9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;162
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
ధాత్రీ —(సరోషప బం కారం)' ఏఆరిసం రాఅఉలనుహూసవం ఉర్దు
అహిడిం బాలఅగండ నే లేసులకింత్తిమత్తఅం తాడిజ్జఇ మంద భాఇణీఏ.
* [ఏప. గురుతిరస్కృతిరూపో ద్రనః]
చేటీ.. సామిణి ! స హేహి విలంబితం. తుఏ కాదవ్వం మంగలో వఆ
రంసిష్టుంణివ్వమి(ఇతి వపుషా ప్రణమతి)
ధాత్రీ (సప్రసాదం) హంచే! ఉద్ధేహి ఉద్ధేహి.
' ఏమా విరోధశమనరూపా శక్తిః]
చేటీ——(సహర్ష ముత్థాయ హస్తావలంబం దత్వా.) ఇదో ఇదో తత్త
Q
ధాత్రీ కించిత్పరి క్రమ్య పురోఒవలోక్య చ కహం ఏసో పడిపో
రత్నవరో ససంభమం ణిగ్గఓ. తా పచ్చాసణోవిఅ మహాహినేఆ
సమఓ. తేణ రాఅవుతస్సమంగళణి రాఅణదీపరిచ్చోళిం ణివ్వ
పేదుం అభ్యంతరం పవిసావో,
(ఇతి నిష్క్రంతే.)
పవేశకః.—(తతః ప్రవిశతి ప్రతీహారః.)
ప్రతీ (సాటోపం పరిశ్రమ ద్వారే నరపతికుల కలకలమసహమానః
సావమానం కనక వేత్ర లతాముద్యమ్య)
1 నితాదృశం రాజకులముహోత్సవ ముషిత్వా హిడింబాలయగండు లేదు
కిమితిమస్తకం తాడయిష్యతి మందభాగినీ.
2 స్వామిని ! సహస్వ నిలంబికం. తత్ త్వయా కర్తవ్యం మంగళో పచారం
నివ ర్తయామి.
!
3 సఖి ! ఉత్తిష్ఠ ఉత్తిష్ఠ
4 ఇక ఇక సత్ప్రభవతీ.
5 కథ మేష ప్రతీహార ప్రవరః ససంభ్రమం నిర్గతః. తత్ప్రత్యాసన్న ఇవ మహా
భిషేకసమయః. తేన రాజపుత్రస్య మంగళ నీరాజనదీపరింఛోళిం నిర్వర్తయితుమ
భ్యంకరం ప్రవిశావరి.
- ప్రతీహార ప్రవరః వృద్ధప్రతీహారః, దీవరింఛోళిం దీపపద్ధతిం.
ప్రవేశకః -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q87ka208163rokko4q4060fem6x3tk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227597</id>
    <revision>
      <id>583501</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్: రే రే న రేశ్వరాః ! సంశృణుధ్వమ్. 163 దంతివ్యూహము పాయనీకృతమముం కుర్వంతు పుర్యా బహి- ర్యస్యోద్యమ బృంహితై ర్నఘటికాఘంటాధ్వని శ్రూయతే, దూరే చాస్తు రథాశ్వమేతదఖలం యస్...'</comment>
      <origin>583501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4218" sha1="caebti99cq2us71kknt04pz8yez2hvz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్:
రే రే న రేశ్వరాః ! సంశృణుధ్వమ్.
163
దంతివ్యూహము పాయనీకృతమముం కుర్వంతు పుర్యా బహి-
ర్యస్యోద్యమ బృంహితై ర్నఘటికాఘంటాధ్వని శ్రూయతే,
దూరే చాస్తు రథాశ్వమేతదఖలం యస్యా తిసమర్ద తో
నిష్క్రమత విశచ్చ నాగరకులం న స్వైరమా చేష్ట తే.
. *వ్ర తర్జనో ద్వేజనరూపా ద్యుతిః.]
చిరం
(కించి దుచ్చైః) భోభో కులామాత్య వృద్ధాః ప్రధానాధి కారిణః
పరిజనాః పౌరాశ్చ!సంశృణుధ్వమ్, ఏషారుద్ర దేవస్యాజ్ఞా. యథాకీల
పూర్వైః కాకతి వంశ జైర్నృపతిభిస్సమ్యగ్దృతాయా
యస్యా మానుషశంభునా గణపతితో ణీభుజా భూత్ప్రథా,
యేయం మద్భుజయా కులాద్రి వసతిం విస్మారితా మేదినీ,
నేయం సంప్రతి వీరరుద్ర భుజయోర్యాతు ప్రతిష్ఠాం స్థిరామ్.
*[ఏషా స్వవంశజానాం కీర్తనా ద్గురుకీర్తనరూపః ప్రసంగః
(పునస్సాటోపం పరిక్రమ్య) అధికృతాః కిమీదానీ మారభ ధ్వే!
కిముషక్రాంత స్వయంభూ దేవసమారాధనవిధిః కచ్చిద్దత్తాః పుర
దేవతాభ్యో బలయః! కి మభ్యర్చితా స్సర్వే వర్ణవృద్ధాః కచ్చి త
సాధితా మహాభిషేక వేది? కిం సజ్జీకృతాని కనకకల శేషు పుణ్యతీర్థసలి
కచ్చిద భ్యర్ణ ముపనీ తాన్యు త్తమోపకరణాని? కిం మంగళ
ముహూర్తే కృతావధానా జ్వోతిర్విదః? కచ్చి దలంకృతా స్త్రిలింగన
గరీమృగీదృశశ్చ ! యదిదానీం వసుమతీపాణి గ్రహణోచితమంగళా
చార వేషః ప్రతాపముద్రః కాకతీయమహా రాజ్య లక్ష్మీమహాంతఃపు రే
వర్తతే. తశ్వరధ్వం. (అన్యతో గత్వా సభ్రూ సమవలోక్య)కథం
శతబ్ధతి—దంతీతి. రథాశ్వమితి. సేనాంగత్వాదేకవద్భావః. నాగరకులం పౌర
సమూహః, స్వైరం ఆనం బాధేన.
సంశృణుధ్వమితి. సంపూర్వాత్ శృణోతే రవిపక్షికకర్మకాత్ 'సమోగమ్యృ’
చ్ఛీత్యాదినా ఆత్మ నేపదం.
కాకతిభూపతీనాం భూపరిపాలన ముదితోదితం భవతీత్యాహ పూర్వైరితి.
:విస్తారితే త్యత్ర ‘గతి బు” ద్ధీత్యాపినా అణి కర్తుః కర్మశ్వం త స్క్రీన్న భిధేయే కర్మణిక్తఃః
'ణ్యంతే కర్తుశ్చ కర్మణ' ఇతి వచనాత్',
ఉ త్త మోపకరణాని ఛత్ర చామరాదీని; అధ్యక్ష మంతిక ముపనీ
తాని సమర్పి తాని.
22&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>caebti99cq2us71kknt04pz8yez2hvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227598</id>
    <revision>
      <id>583502</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, రాజానో న విరమంతి? (కించిదుపసృత్య) భో భో భూపాలాజీయథా వకాశమాధ్యం సజ్జీకురుధ్వ ముపాయనజాతం న వృథా సమర్ధం సహ తే మమ నేత్రయఙ్ఞః. * ఏతదనమానరూపం ఛల...'</comment>
      <origin>583502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="ar24b0bsadm95t2toig4loyvddw9v5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;164
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
రాజానో న విరమంతి? (కించిదుపసృత్య) భో భో భూపాలాజీయథా
వకాశమాధ్యం సజ్జీకురుధ్వ ముపాయనజాతం న వృథా సమర్ధం సహ
తే మమ నేత్రయఙ్ఞః.
* ఏతదనమానరూపం ఛలనం.]
సమంతాదవలోక్య సగర్వాతిశయం) ఆహో ! తృణీకృతజగ
తాం క్షితిభృతాముద్వేలం సమర్ధం నివారయతో మమ ప్రభావః.
అథవా కాకతీయదౌవారికాణాం లిఖతపఠిత మేవ రాజనివారణమ్.
*ఏష స్వశక్త్యావిష్కరణరూపో వ్యవసాయః. ]
ప్రవిశ్య పటాషే వేణ దౌవారికః.)
దౌవా..—(సాక్షేపమ్)అరే! కేన ఖల్వసమయవిదా భూపతయో నివా
రితాః? మహోత్సవ దిదృక్షవ స్సర్వే ప్రవిశంతు.
'ప్రథమః - (సరోషం) అరే! కాకతీయకులవృద్ధ ప్రతీహారం మామస
మవేదిన ముదాహరసి?
ద్వితీయః———భవతు యో నా కోవా భవాన్. ప్రవేష్టవ్యా నరపతీయః
ఇతి మహారాజస్యాజ్ఞా·
* [ఏతత్ప్రతీహార యోరన్యోన్యరోష సంరబ్ధ వచనరూపం విరో
ధనం.]
ప్రథమః కిమనేన సమం శుష్కకలహేన?. తావత్ప్ర ధానాగార
ద్వార వేది కామధ్యమ ధ్యానీనం పురోహితపురస్కృతం యువ
రాజ మేవోపసర్వామి (ఇతి పరిశ్రామతి.)
ద్వితీయః:———అహ మపి యథానిర్దిష్ట మనుతిష్ఠామి (ఇతి పరిశ్రామతి).
తతః ప్రవిశతి యథానిర్దిష్టం ప్రతాపరుద్రః పురోధసో మంత్రి
ఇళ్చ)
పురోధసః——— కాకతీయకులతిలక యువరాజేన భవతా లీలయైన దిశో
దశ విజితా ఇత్యమీ సమ్యగద్య సత్యాశిషో వయం.
లిఖితపఠితమా బాల్యా దభ్యస్తం, న నూతనం భవతీత్యర్థం, స్నాతానులిపొదిప
'త్పూర్వకా''లేతి సమాసశి
ఫటాతే పేణ నేపథ్యావసరణేన ప్రశ్యేత్యర్థం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ar24b0bsadm95t2toig4loyvddw9v5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227599</id>
    <revision>
      <id>583503</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కించ సాటక ప్రకరణమ్. 165 అద్యాన్వయః కాకతిభూపతీనాం ప్రాప్తస్త్రీలోకీ ప్రథితాం ప్రతిష్ఠాం, రాజస్వతీభూరియమద్య జాతా తో పసర్గాస్సకలాః ప్రజాశ. 3 *ఏషా సిద్ధవద్భావి శ్రేయఃకథనాత్ప్...'</comment>
      <origin>583503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3333" sha1="cnm9n3fox7rg9s2gq0jddbizn83zs71" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కించ
సాటక ప్రకరణమ్.
165
అద్యాన్వయః కాకతిభూపతీనాం ప్రాప్తస్త్రీలోకీ ప్రథితాం ప్రతిష్ఠాం,
రాజస్వతీభూరియమద్య జాతా తో పసర్గాస్సకలాః ప్రజాశ. 3
*ఏషా సిద్ధవద్భావి శ్రేయఃకథనాత్ప్రరోచనా].
మంత్రిణ:
సూర్యసోమాన్వయా॰మాత్య మహత్తా2
ద్యాధరీకృతా,
అస్మాభిరధికుర్వాణైః కాక తీయకులస్థితిమ్.
*[ఏతత్ప్రకృతానుగుణ ప్రశంసనాద్విచలనం. ]
పురోధసః:_రాజపుత్ర ! సజ్జికృతేయం మహాభిషేక సామగ్రీ. కాకతీయ
న రేశ్వర క్ర మాధిష్ఠితం భద్రాసనం భవదధిరోహణం ప్రతీక్షష తే.
తత్పరిపాలయ స్వయంభూదేవాను గృహీతాం మహారాజస్యా
జ్ఞామ్.
'ఎతత్కార్యసం గ్రహరూప మాదానం]
ప్రతాప——తర్హి కులదేవతాం స్వయంభూ దేవం నమస్కృత్య గుర్వా
ప
జ్ఞాం నోడు మిచ్ఛామి.
-
పురోధసః సదృశోబయ మాచారః కాకతీయకుల ప్రదీపస్య భవతః
కిం తు ప్రత్యాసీదతి మహాభిషేక సమయః తదచిరేశైవ విహీత
కర్తవ్యోన రాజపుత్రే ణాగంతవ్యం. వయమితః కరణీయ శేషం
పరిపాలయామః.
అభిషేకానంతర కార్యం సిద్ధవత్కృత్యాహ అద్యేతి. రాజన్వతీ సురాజ్జీ.
'రాజన్వాం త్సౌరాజ్య' ఇతి నిపాతనాత్సాదు. నీతో పసర్లా! నిరుపద్రవాః.
విచలనం నామ స్వగుణావిష్కరణం; తత్ప్రకృతానుగు ణ్యేన విశింషన్ యోజ
యతి ఏతదితి.
6089
రాజపుత్రేతి. భద్రాననమభిషేకోపయోగీ పీఠవిశేషః తదుక్తం నాస్తుశా
స్త్రజ్ఞః —'క్షతం షడంగులో త్సేధం షోడశాంగుళివిస్తృతం, ద్విద్వాదశాంగుళాం
గుళాయామం శ్రీరదారుసముద్భవం, పద్మాంకితం భవే ద్భద్ర పీఠం స్నపనకర్మణీ 'తి.
ఏతత్సింహాసన మితి వసిస్థాదయో వ్యవహరంతి.
('ద్వావింశదంగుళా యామ' మితి పాఠాంతరం).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnm9n3fox7rg9s2gq0jddbizn83zs71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227600</id>
    <revision>
      <id>583504</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '166 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, ప్రతాప.—యథా ఒదిశంతి కాకతీయాన్వయ ప్రత్యాయయి తారః. (ఇత్యుత్థాయ. యధోచితం పరిశ్రమ్య నిష్క్రంతా స్సర్వే.) * ఇతి నాటక ప్రకరణే త్వరితమహోత్సవో నామ చ...'</comment>
      <origin>583504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="ou9l5xgaljj7z14rxt4n2wjzj0jg5fp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;166
రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
ప్రతాప.—యథా ఒదిశంతి కాకతీయాన్వయ ప్రత్యాయయి తారః.
(ఇత్యుత్థాయ. యధోచితం పరిశ్రమ్య నిష్క్రంతా స్సర్వే.)
* ఇతి నాటక ప్రకరణే త్వరితమహోత్సవో నామ చతుర్థీ ఒంకః
ప
ఇ
మే 2ఙ్కః.
తతః ప్రవిశంతి జ్యోతిర్విదః)
జ్యోతిర్విదః:— (ససంభ్రమం పరిక్రమ్య) భో భో ! ! త్వరధ్వం కుత్ర
పురోధసః! కుత్ర వా మంత్రిణః'. సమానీయతాం స్వయంభూ
దేవ సమారాధనాస శచి త్తతయా విళంబమానో రాజపుత్రః
యే ప్రత్యాసన్నతలో వర్తతే మహాభిషేకముహూర్తః.
&quot;తదుత్తరాంకస్య పూర్వం కానునుగతత్వాదం కావతరణం ]
(సవిమర్శాశ్చర్యం). ఆహా ! విశ్వాతిశాయినీ కాకతీయకుల
ప్రతిష్ఠా యతః:
ఆదేష్టా కులదేవతా స భగవాన్ యస్య స్వయంభూశ్శివో
యం సజ్జీకురుతే పరాక్రమజితః క్షోణీపతీనాం గణః,
యన్నై చ స్పృహయత్య శేషజగతి తం వీరరుద్రాకృతే
చ
ర్విష్లో ర్వీక్ష్య మహాభిషేచనవిధిం నందంతి సర్వే జనాః
ప్రత్యాయతారో విశ్వాసయి తారః, స్వాధీనత్వసం దశా వా, పక్షద్వ
యేమని గ్రాహ్యవాచ ఇత్యర్థః. ప్రతీపూర్వా దీణో ణ్యంతాత్తచ్ ప్రత్యయః ' ప్రత్య
యోఒధీనశపధ జ్ఞానవిశ్వాస హేతు' ష్వక్యమరః, సర్వమన్యత్సుగమం,
ఇతి నాటకప్రకరణే చతుర్థీ 2ఙ్కః
తళ ఇతి. జ్యోతిర్విదో మాహూర్తిశాః.
అశ్ర పూర్వాంకపర్తిభిరాహూర్తి
కైరసు చితైరేవా త్రాను ప్రనిప్లై రభిహితస్యాం
కార్థస్య పూర్వాం శార్థానుగ తత్వాదం కావతరణ మిత్యాహ— ఏతదు త్త రేతి,
ఆదేష్టలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ou9l5xgaljj7z14rxt4n2wjzj0jg5fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227601</id>
    <revision>
      <id>583505</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 167 **ఏష స్వయంభూ దేవోపదేశన రేశ్వర విజయ ప్రముఖసం ధ్యా దిబీజనానార్థానాం మహా ప్ర యోజ నీభూతమహాభిషేకార్థతయా యోజ నా న్నిర్వహణసంధిః.] (సోల్లాసం)నూసమీదానీం.— స్వ స్నే ఒ...'</comment>
      <origin>583505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="knvxvtatethn5rpl9ohe7ud832bta9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
167
**ఏష స్వయంభూ దేవోపదేశన రేశ్వర విజయ ప్రముఖసం ధ్యా
దిబీజనానార్థానాం మహా ప్ర యోజ నీభూతమహాభిషేకార్థతయా యోజ
నా న్నిర్వహణసంధిః.]
(సోల్లాసం)నూసమీదానీం.—
స్వ స్నే ఒప్యాసూత్రి తా మాజ్ఞాం పాలయంతం కులోద్వహం,
న మాంత్యంతర దశ్శంభో ర్విభో రష్యభినందతః.
*ప్రప ముఖసంధౌ ప్రసిద్ధస్య స్వస్నో పదేశ రూపస్య బీజస్యో
పగమాత్సంధిః]
(కించి దుచ్చె
కల్యాణీ సకలాఒపి భూతసరణిః క్షేమప్రదా దేవతాః
శ్రేయః ప్రస్రవనిర్భరా ద్విజనుషా మాశీల్దిరో జాగ్రతి,
బీజయుక్తానాం ముఖసంధ్యాద్యర్థానాం పరమ ప్రయోజన సంబంధలాభా
న్నిర్వహణ సంధిరితావ్యాహ విషణతి.
స్వప్న ఇతి. ఆసూత్రిశాం సూచితామప్యాజ్ఞాం పాలయంతమభినందతో వెను
'మోదమానస్య శంభోర్విభోర్వా ్యపక స్యాప్యంతదో న మంతి, అప్రమేయోవిచిత్రో
హరో ఒభూదిత్యర్థః.
8.
సంధ్యాఖ్య
మంగం
యోజయతి. —ఏష ఇతి. ఉపగమాత్పునరుపగమనా
కల్యాణీతి. భూతసడణీః పృథివ్యాదిభూతసమూహః, కళ్యాణీ, అప్రా పనికా
రతయా శుభశంసినీత్యర్థః శ్రేయః ప్రసవేణ శ్రేయస్సంపాదనేన నిర్భరాః, ద్విజ
నుపాం ద్విజానామాశీర్షిరో జాగ్రతి, నిత్యం ప్రవర్తంత ఇత్యర్థః. గ్రహగణా స్సూర్యా
దయః, ఉన్నతం పదముచ్ఛసంజ్ఞం స్థానం, తదుత్తం వరాహమిహిరాచార్యైక 'అజ
వృషభమృగాంగ నాకు ళీ రాఝవవణిజా చ దివాక రాదితుం గాని' ఇతి. ఆరూఢాః ప్రా
, ఏతత్ఫల ముక్తం వృద్ధవసిష్ఠ
సంహితాయాం 'ఉత్పాతదోషాదివివర్జి తేహ్ని,
నరాధిపానామభిషేక ఇష్టః, మూల త్రికోణస్వగృహోచ్చమిత్రగృహస్థితై ర్వా ధ
తదంశనంస్త్రైః, శుభే విలగ్నే సతతం గ్ర హేంద్రా దిశంతి లక్ష్మీం విపులాం చ కీర్తి'
మితి.. ముహూర్తశబ్దేనాత్ర షడ్వర్గ రూపః కాలవిశేషో విన్న తః స చ క్రూరసౌ
మ్యగ్రహసంబంధవశొద్ది విధః. తదుక్తంకా 'లగ్న మర్ధం తృతీయాంలో నవాంశో.
ద్వాదశాంశకః, త్రింశాంశ శ్చేతి షడ్వర్గః క్రూరసౌమ్యవశాద్ది ్వథా' ఇతి. తత్రాయం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knvxvtatethn5rpl9ohe7ud832bta9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227602</id>
    <revision>
      <id>583506</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, ఆరూఢాః పదమున్నతం గ్రహగణాశ్రేయముహూర్తళ్ళుభై· రక్ష బ్రాణి శివంక రాణి శుభదాశ్చాన్యే నిమిత్తోదయాః. త్వమేవ రాజు నయనాయ ప్రయతిష్యామహే. *ఏష ప్రక...'</comment>
      <origin>583506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3920" sha1="jplfkhnycux4y0r4gn32hx6lohiu4vx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;168
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
ఆరూఢాః పదమున్నతం గ్రహగణాశ్రేయముహూర్తళ్ళుభై·
రక్ష బ్రాణి శివంక రాణి శుభదాశ్చాన్యే నిమిత్తోదయాః.
త్వమేవ రాజు నయనాయ ప్రయతిష్యామహే.
*ఏష ప్రకృత కార్యమార్గ ణాద్విరోధః]
సత్వరం పరిక్రమ్య పురోఒవలోక్య చ సహర్ష సంభ్రమం)
నన్వాగత ఏవ ప్రతాపరుద్రః!
వివ్రేర్మంగళసూ క్తిపాఠముఖరైరాలోకశబోద్యలై-
ర్భూపాలైః కరసంభృతోపకరణైరాపైరమాత్యాత్మ జైః,
గ్లామ్యై ర్వందిజ నైర్దిగంతవిజయమాసముద్ధోషణే -
స్త్రీవర్దేశ యథోచితం పరివృతో నీరాజనోద్యోగిభిః.
తద్వయం చాస్థానీమేన గత్వా సముచితమాచరిష్యామః
(ఇతి పరిగ్రామంతి)
--
3
४
తతః ప్రవిశతి యథా నిర్దిష్ట ప్రతాపరుద్రో మంత్రిణశ్చ.)
మంత్రిణః: —(సవినయమ గ్రతో భూత్వాల కాకతీయకులతిలక! ఇతః
సౌమ్య ఇత్యాహ———శ్రేయానితి. శుబై స్సోమ్యగ్ర హైః శ్రేయానతి ప్రశస్తఇత్యర్థః
తదపి తల్లైవో క్తం——'షడ్వర్గో భవతి సదాశుభ ఖచరసముద్భవ శ్శుభదః. పావసముర్ఖ
స్వశుభ స్తస్త్రా హ్యస్తు సౌమ్యషడ్వర్గః ' ఇతి. నక్షత్రాణి రోహిణ్యాదీని, రోహి
న్యా ద్యన్యత మనక్షత్ర మిత్యర్థం. వికదా బహూనామసంభవాత్: శివంక రాణి క్షేమం
కరాణి, యద్యపి 'మేఘు ర్తిభయేషు కృషు' ఇత్యశ్రీ శివంకరశబ్దశ్ఛంద స్యేవ న భాషాయా
మిత్యాహ పదమంజరీ కార్య. తథా! 'క్షేమంశరో ఒరిష్ట తాతిశ్ళిన తాతిళ్ళివంకర'
ఇత్యమరకోశమూలోఒయం ప్రయోగ ఇత్యనుసం చేయం. నిమిత్తోదయాః దిగ్భ్రాసా
దాదయ్య.
నిప్రైరితి. మంగళసూక్తాని 'కని క్రదజ్జనుమం
స్వైత్యే షమాదీని, ఆలోకశబ్ధా జయజయే
ల్యేవ మాదయః,
విశ్వః, భూపా ఆది వంది భ్రుభూమయో బభూవురితి
మరాదీని, వందిజనాః ‘పంద్య భూభృద్గుణోత్కర్ష శ్రావ
లక్షణా
శుద్ధాంత ప్రధానాగార మంతఃపుర ప్రధానగృహం.
3
మమాగ్నేపర్చో నిహదేవ్వ'
'అలో'తో వందిభాషణే' ఇతి
భావః. ఉపకరణాని ఛత్రచా
వందిన స్మృతాః, ఇత్యుక్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jplfkhnycux4y0r4gn32hx6lohiu4vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227603</id>
    <revision>
      <id>583507</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 169 ఇతః ఇదం రాజ్యలక్ష్మీ శుద్ధాంత ప్రధానాగారం ప్రవిశతు స్వామి. న విలంబార్హాః కులదేవతాయా మనోరథా!. *[ఏతత్పట్టబంధ రు ప కార్యస్యోప క్షేపణార్ద్రథనం] జ్యోతిర్విదః:—(...'</comment>
      <origin>583507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="cen5t4cpkj2deenf9bguk4t0dv83hwu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
169
ఇతః ఇదం రాజ్యలక్ష్మీ శుద్ధాంత ప్రధానాగారం ప్రవిశతు స్వామి.
న విలంబార్హాః కులదేవతాయా మనోరథా!.
*[ఏతత్పట్టబంధ రు ప కార్యస్యోప క్షేపణార్ద్రథనం]
జ్యోతిర్విదః:—(కించిదుచ్చైః) భో భో కులామాత్యాః !.
సన్న హ్యధ్వముపాహరధ్వముచిత ద్రవ్యాణ్యు
పాధ్వాంసురా
సంప్రాప్తస్సుముహూర్త ఏష విజయీ కల్యాణసంపత్వని:
యన్తిక్ ప్రాప్య మహాభిషేక విభవం క్షోణీం ప్రలీనాఖలు
పాలాం చిరమన్వ శ్రాద్ధ ణపతిర్భూభృత్కుల
గ్రామణీ.
*ఏష జ్యోతిర్విది రనుభూతార్థభ్యాసనాన్నిర్ణయః |
పరి:——(శ్రుత్వా) †కహపచ్చారణేవి ముహూర్తే కి విళబిఅది మహా
మచ్చేహి?
మంత్రిణః—(ఉపసృత్య) నాథ! కిం విస్మృతా గుర్వాజ్ఞా! నాయమన
సరో సర్వేశ్వర విజ్ఞాపనాకర్ణనస్య. మహాస్థాన్యా మేవాసుగృ
హ్యతామ
ప్రతాః....శిరసి ధృతైన ఖలు తాతస్యాజ్ఞా కింతు నోదిశ్యతే పున
కరణీయమ్
*[ఏతత్ప్రకృతానుగుణ్యేనాన్యోన్య పరిభాషణా త్పరిభాషణమ్.]
పురోధసః—(సవినయసంభ్రమ ముపసృత్య) స్వీకృతమహాభి షేకోచిత
వేషః కనక వేది కామారోహతు ప్రతాపరుద్రః దేవ! మహా
రాజ! పం్యయేణ భవద్భుజశిఖక మారోహతు మేదినీ,
+ కథం ప్రత్యాసన్నే ఒసి ముహూర్తే కిం నిలంబ్యతే మహామాత్యై:!.
పురా ఖలు గణపతిమహారాజో యస్మిక్ ముహూర్తే అభిషేకమును భూయ
సమస్తాం భువమేకాతపశ్రాం బుభుజే, నీతాదృశో యం ముహూర్త స్సంప్రాప్తి.
ఆతోఒవధానేన దేవతారాధనాదికం కర్తవ్యమిత్యాహ,
ధ్వం ముహూర్తే, సావధాన భవ తేత్యర్థం, ఉచిత ద్రవ్యాణి
ధ్వమర్చయధ్వం. ఆత్రేదం పి. శ్రీదీ నామప్యు వలక్షణం.
సన్న హ్యధ్వమితి. సన్నహ్య
తీర్థకలశాదీని, సురానుపా
యథాహ వృద్ధవసిష్ఠః.
'ఆశిషోవాచనం కృత్వా పూజయే చ్చ సురా నిత్యక్, ఆయుధాని చ పట్టించ విప్రా
న్గంధాదినార్చయే' దితి. అన్వశాత్, శాస్త్రేర్లజ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cen5t4cpkj2deenf9bguk4t0dv83hwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227604</id>
    <revision>
      <id>583508</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే ప్రతాప...తథా భవతు (ఇతి వేది కామా రోహతి). నృపాః—(సప్రణామం మంగళ వేదికాం పరివార్య) విజయతాం విజయ తాం కాకతీయకులస్వామి. | ఏష న రేశ్వరపర్యుపాసనాత్ప్రస...'</comment>
      <origin>583508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3282" sha1="o4fk4c35sy116krjk54fakyncob5spv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;170
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
ప్రతాప...తథా భవతు (ఇతి వేది కామా రోహతి).
నృపాః—(సప్రణామం మంగళ వేదికాం పరివార్య) విజయతాం విజయ
తాం కాకతీయకులస్వామి.
| ఏష న రేశ్వరపర్యుపాసనాత్ప్రసాదః. ]
పరి:—(విలోక్య సామోదకౌతుకం). + పువ్వపవ్వఅకణఅసాణు సహ
స్సరస్సీ విఅ సు మేరుకణఅతడం మ హేందోవి పట్టి చక్క వట్టిణం
చక్కధరో విఅ కణలి వేదిం ఆరూడోపఆవరుద్ధ.
మంత్రిణః కాకతీశ్వర! సమారుహ్యతామిదం భద్రాసనం. అమీ
పురోధసో మహాభిషేకాయ తీర్థసలిల పూర్ణా కనకకలశా
ధారయంతి.
ప్రతాప —తథా భవతు. (ఇతి స్వయంభూదేవం కాకతీయకులవృద్ధాం
ప్రణ సింహాసనే సముపవిశతి)
పుగోధనః----(త్రయీసము భీమంత్ర ణసురభీకృతసలీలాన్క నకకలశా
అమాతృహ శ్లేష్వపి నిఛాయ సాదరం.).
ప్రతాపరుద్రనృపతే!. కాకతీయకులో చితైః,
E
. ప్రజానురంజనైః క్షోణీం పాలయాచంద్ర తారకమ్.
(ఇత్యాశీర్వాదసాధువాదాయమాసం పాణి గ్రహణకౌతుకత్వ
రమాణ రాజ్యలక్ష్మీ మంజిరశింజి తానుమోదితం స్వయంభూ దేవ
ప్రజాట్టహాసోపబృంహితం కాకతీయకుల శ్రేయః ప్రస్తాననా
డిండిమం చిరావలంబితధరణీ భారభిన్నా నాం
ఫణిపతి ప్రళ్ళ
+ పూర్వపర్వకకనక సానుం సహస్ర రశ్మిరివ సుమేరుకనకకటం మహేంద్ర ఇవ
పక్షి చక్రవర్తినం చక్రధర ఇవ కనకవేది మారూఢః ప్రతాపరుద్రః .
అశుభూతార్థ ఖ్యావూధితి,
ఆనుభూతన్య బీజానుగుణ స్యార్ధ వ్య ఖ్యావనాది
శ్రయీ సమభిమంత్ర ణసురభీకృత సలిలా,
వేదత్రయాభిమంత్రి తోదకాని
వ్యర్థ ?.
అభిషేకముహూర్తసూచకం జయఘంటికాధ్వని మాశీర్వాద సాధువాదాదిరూ
పఠయా సంభావయతీ——ప్రతా పేర్యొద్ది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4fk4c35sy116krjk54fakyncob5spv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227605</id>
    <revision>
      <id>583509</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 171 తీనాం ప్రహర్ష య్వేడావిడంబితం ధర్మప్రతిష్ఠామంగళ కాహళీ కోలాహలమనోహరం మహాభిషేకముహూర్త ప్రశంసినం కనక జయఘంటి కానినాదమనుసందధానాః సత్వరం ప్రతాపరుద్ర మభిషించ...'</comment>
      <origin>583509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="d45cmxn4f4010yx2hukhq1d2jmfk1l3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
171
తీనాం ప్రహర్ష య్వేడావిడంబితం ధర్మప్రతిష్ఠామంగళ కాహళీ
కోలాహలమనోహరం మహాభిషేకముహూర్త ప్రశంసినం కనక
జయఘంటి కానినాదమనుసందధానాః సత్వరం ప్రతాపరుద్ర
మభిషించంతి.)
*ప్రప వాంఛితార్థప్రాప్తిరానందః. ]
ఏకతో వై తాళి కాః.—(సహర్షాతిశయముచ్చైI.)
హే లోకాః! పిబత శ్రమప్రసృతిభిః కల్యాణవార్తామృతం
జాతః కాకతివీరుద్రనృపతే రాజ్యాభిషేకోత్సవః,
అచ్యారభ్య కలిః కృతః కృతయుగం రాజన్వతీ మేదినీ
దేవాః పూర్ణ హవిష్భజ స్తవధునా యూయం కృతార్థీకృతాః 2
అన్యతో వైతాళికాః.—
ర
ఆరూఛే వరవీరరు ద్ర నృపతౌ సింహాసనం శానీతుం
తస్యాజ్ఞా క్షితిపాలమౌళివలభీ సస్వచ్ఛంద మారోహతి,
లో శాంశ్రీనధిరోహతో నిరవధీ కీర్తిప్రతాపా హఠా-
దారోహంతి చ వింధ్యభూధరతటాన త్య ర్థినః పార్థివ్యా.
అధ విశ్వాతిశాయి మహిమ్నో వీరరుద్ర స్వరాజ్యాభిషేక మహోత్సవో
ప్రియంకరః ఇత్యాహ—ఏకతజ్ఞతి. ఏకకః, పురత ఇత్యర్థః. శ్రీ వః ప్రవృతిభిః శ్రవణ
చుళుకైః, కలిః కృశయుగం కృతః, పరిపూర్ణ ధర్మ శ్వాదితి భావః. కుతః రాజక్వ తీసు రాష్ట్రీ
'రాజనాం త్సారాజ్య' ఇతి నిపాతనాత్సాధు!. మేదినీతి 'రాజా కాలస్యకారణ'
మితి భావః పూర్ణ హవిర్భుజ ఇతి. 'యజేక రాజా శ్రతుభిర్విని థైరా ఇదక్షిణై' రితి
విహితానుష్ఠానాదితీ భావః,
విశ్వ
2
ఆరూఢఇతి. స్వచ్ఛంద మనర్గళం, ఆరోహతి, న కశ్చిద్రవ్యవిధేయో భూపతి
రస్తీతి భావ, అనేనాస్య రాజ్ఞః ప్రభుశక్తిరుక్తా. తదుర్తం మానసోల్లానే— 'ఆజ్ఞా
రూపేణ యా శక్తి స్సర్వేషాం మూర్ధని స్థితా, ప్రభుశక్తి సా జ్ఞేయా ప్రభావ
మహితోదయే’తి. నిరవధీ ఇతి. సూర్యాచంద్రమసో స్సీమాచల ఇవ కీర్తి ప్రకాపయో
రవధిభూతః కోసి నా స్తీత్యర్థః హఠశళో వ్యాఖ్యాతః వీరరు ద్రే సింహాసన మేక
మారూఢ సతి శదార్థాయా సత్కీర్తి ప్రతాపయో స్తత్పరిపంథినాం చ తతో ఒప్యు
న్నశాని బహున్యారోహణ స్థానాని బభూవురికి మహదేశదద్భుతమితి భావః. రా
23&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d45cmxn4f4010yx2hukhq1d2jmfk1l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227606</id>
    <revision>
      <id>583510</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 30 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, దక్షిణతో వైతాళికాః— -గాయంతీరను మోదతే నిజవధూ శ్శేష శ్శిరకంపనై- ర్లక్ష్మీం ప్రీణయతే ద్య కచ్ఛపపతిర్వక స్థలీదర్శనాత్, గ్రా శ్చ కరేణుకాశంచ మ...'</comment>
      <origin>583510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="aoowkqd1v7ki9ta6jr4bz9s0ku9wa97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;172
30
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
దక్షిణతో వైతాళికాః—
-గాయంతీరను మోదతే నిజవధూ
శ్శేష శ్శిరకంపనై-
ర్లక్ష్మీం ప్రీణయతే ద్య కచ్ఛపపతిర్వక స్థలీదర్శనాత్,
గ్రా శ్చ కరేణుకాశంచ మపాకుర్వంత్యను ప్రజ్యయా
దోష్ణా కాకతివీరరుద్రనృపతౌ విశ్వంభరాం బిభ్రతి...
ఉత్తరతో వైతాళికాః —
దిజ్నాగా
ప్రర్థేభ్యః శులభూభృతా మపి హరిద్దంతావళానాం మహా.
కుంభేభ్యోఒపి ఫణాభృతామధిపతే రూర్ధ్నాం సహస్రాదపి,
కూకేంద్రస్య చ కర్పరాదపి జగద్విఖ్యాత సారోన్నతో
బాహ సంప్రతి వీరరుద్ర నృపతేః ప్రాప్తప్రతిష్ఠా మహీ.
ఏష సర్వదుఃఖశమన త్సమయః.]
F
00
మంత్రిణః—అహో ప్రభావః కాకతీయాన్వయస్య!. యదిదానీం—
ప్రతాపరుద్రస్య మహాభిషేకపయకణా యే నిపతంతి రాష్ట్రం,
ప్రణామనమ్రేషు శిరస్సు తేషాం తైః కల్పితస్స ్వస్వపదాభిషేకః.
పురోధసః.___కాకతీయకులో తంసరాజ్య లక్ష్మీసంవరణ స్త్రగి వేయముత్తం
సీక్రియతాం. (ఇతి పట్టబంధమాచరంతి).
సర్వే.—(సప్రమోజాతిశయం) ప్రియం నః ప్రియం సః.
ఏషా ప్రకృత కార్యస్థిరీకర ణాత్కృతిః).
గాయంతీతి. వ్యాఖ్యాత మేఠేత్ .
Qσ
ప్రర్థేభ్య ఇతి. ప్రభేద్యస్సానుభ్యః, కర్పరాల్ వృద్ధికపొలాల్.
ప్రతాపేతి, శరణాగతా మహీస్బయః, మహాభిషేక సమయే స్వస్వపదేషు స్థాపి
కా ఇతి భావః .
90
ఉత్తంసీ క్రియతాం శిరోభూషణం క్రియతామ్. 'శుక్లమాల్యాంబరధృతః ప్రాణు
ఖన్య మహీపతేః. 'పట్టం శిరసి బన్నీయా త్సింహాసనగతస్య' చేతి వసిష్ఠస్మరణాత్,
పట్టస్తు 'రాజ్ఞాం నవాంగుళాయామో మధ్యే ఒష్టాంగుళబిస్తృతకి, చతురంగుళవిస్తారహ
ర్శ్వస్స్వర్ణమయ శ్శుభః. పట్టకి పంచళిభో రాజ్యప్రజాసౌఖ్యసమృద్ధయే'. ఇత్యా
ధ్యుక్తలక్షణో ద్రష్టవ్యః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aoowkqd1v7ki9ta6jr4bz9s0ku9wa97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227607</id>
    <revision>
      <id>583511</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 178 మంత్రి ణః.—(సర్వతోఒవలోక్య) కస్కోత్ర భోః ఆనీయతాం ఛత్రం చామరయుగళంచ. (ప్రవిశ్య ప్రధాన ప్రతీహారః). ప్రతీ—య దాజ్ఞాపయంతి మహామాత్యాః (ఇతి పరిక్రమ్య తాన్యుపాన యతి....'</comment>
      <origin>583511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="gqfbi1lr3a2cxz1ly6npk45i1j0yy2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
178
మంత్రి ణః.—(సర్వతోఒవలోక్య) కస్కోత్ర భోః ఆనీయతాం ఛత్రం
చామరయుగళంచ.
(ప్రవిశ్య ప్రధాన ప్రతీహారః).
ప్రతీ—య దాజ్ఞాపయంతి మహామాత్యాః (ఇతి పరిక్రమ్య తాన్యుపాన
యతి. ప్రాంతవర్తినో నరపతయో 2 భ్యువేత్య తాని సాదరం
గృహీత్వా యథోచితమాచరంతి),
పురోధసః,——(సహరాతిశయమ్).
శ్రయంతే బహవో మహానృపతయః కిం తైరనీదృకమై–
రీదృగ్విశ్వజనీన శౌర్య గరిమా జాగర్తి కః తాతలే!
బాల్య క్రీడితదిగ్ధయ స్త్రిభువన తే మంకర ప్రక్రియః
కింకుర్వాణసమస్తభూపతిగః శ్రీ వీరరుద్రో
యథా.
[ఏతదఖిలాతిశాయిత్వకథనముఖేన ప్రకృత కార్యానుమోదనా
దాభాషణం).
తదిదానీం ఖలు—
యత్కాకతీయనృపరాజ్యవిలాసచిహ్నం
యచ్ఛాయయా వసుమతీ విజహాతి తాపం,
6ల
కస్క ఇతి. స్వం తన్య కిమో వీప్సాయాం ద్విర్వచనం, కస్కాదిత్వాత్సత్వం
శ్రూయంత ఇతి. మహానృపతయో సలసహుపాదయః, ఈదృక్కమో, వీర
రుద్రసదృశపరిపాటీ తద్ర హితై రసీదృశమై; ఠేత్ కథమిత్యాశంక్య వీరరు బ్రే
విశేషమాహ———ఈదృగితి. విశ్వసై జనాయా హితో విశ్వజనీనః శౌర్య గరిమా యస్య
స తథోక్తః, నీతి
పురస్కృత పరాక్రమ ఇత్యర్థః శౌర్యగరిమాణమాహ - బా భ్యేతి.
భవయః సమ్యక్పరిపాలనేన ప్రజాహితస్వభావ ఇత్యర్థః. యథా
హమనుః —‘సంగ్రామేవ్వనివర్తిత్వం ప్రజానాం చైవ పాలనం, శుశ్రూషా బ్రాహ్మ
చ రాజ్ఞాం శ్రేయస్కరం పరి మితి. నా కేవలం పరాక్రమేణ. కింతు
సామాదిభి రపి త్రిభి రుపాయై స్సర్వోపి రాజలోకో వశీకృతః ఇత్యాహ-కిం
కుర్వాణేతి. తదు క్తం——'ఏవం విజయమానస్య యస్య స్యుః పరిపంథినః, తానానయే
ద్వయే సర్వాన్సామాది రుపక మై' రితి.
ఛత్ర ధారణం విశిసష్టి—యదితి. యత్ కాకతీయకుల క్రమాగత మిక్యర్థం.య
ఛ్ఛాయయేతి. దుష్టని గ్రహశిష్ట ప్ర తిష్ఠాపనయోరుపలక్ష ణం. తేన సుహృదో ముత్తాత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqfbi1lr3a2cxz1ly6npk45i1j0yy2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227608</id>
    <revision>
      <id>583512</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు క్రీయే, ఛత్రేణ తేన కృతలక్ష్మణి వీరరుద్రే ముత్తాతప త్ర విభ వాస్సుహృదో ద్విషశ్చ. ఏష రాజ్యప్రాప్తి హేతుభూత ఛత్రారోపణరూప కార్యదర్శనా త్పూర్వభావః ] మం...'</comment>
      <origin>583512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="qlgdplf9e02j9p4jqq6wtn1gypd5r78" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;174
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు క్రీయే,
ఛత్రేణ తేన కృతలక్ష్మణి వీరరుద్రే
ముత్తాతప త్ర విభ
వాస్సుహృదో ద్విషశ్చ.
ఏష రాజ్యప్రాప్తి హేతుభూత ఛత్రారోపణరూప కార్యదర్శనా
త్పూర్వభావః ]
మంత్రిణః—(సవినయముపసృత్య), నాథ! కాకతీయలక్ష్మీపతే!
సనా
థా స్సర్వాః ప్రకృతయస్సు రాజానం త్వాం దిదృక్షంతే. త
త్సాంప్రతం మహాస్థానం ప్రసాధయతు దేవః.
పురోధసః.—ఆచార్కోడియం కాకతీశ్వరాణాం యనహాభిషే కానంతరం
ప్రజానాం యోగక్షేమపరీక్ష ణం.
రాజా, ——యదాజ్ఞాపయంతి ధర్మవిదః (ఇత్యుత్తిష్ఠతి)
కాకతీయకులవృద్ధాః——(ససంభ్రమముచ్చైః.)
ప్రశ్రాంతముర్వీశ్వర మాళిరత్నైః కుర్వంతు నీరాజనమంబుజాక్షుః
ప్రతాపరుద్రస్య సత్ప్రతాప ప్రదీపనీరాజితదిఙ ఖస్య.
నృపతయః — శిరస్స్వంజలిం బధ్వా) అహో చరితార్థా సాంప్రత
మాస్మాకీ చతుష్మత్తా యయా ఖల్వీదృగనుభూయతే
నీరాజయంత్యంధ్ర పురీరమణ్యః ప్రదీపజాలై ర్వర వీరరుద్రం,
పత్రనిభవాః మౌక్తికమయఛశ్రీ వైభవాః, ద్విషత్సు త్యక్తాతవత్రా శ్చేత్యుభయోప
పాదనం.
విచార
నాథేతి. సురాజాన మితి, 'నపూజనా' దితి న సమాసాంతః.
ఆచారణతి, అలబ్ధలాభో యోగః, లబ్ధిపరిపాలనం శేమః, తయోః, పరీక్షణం
అభిషేకానంతర కర్తవ్యం నీరాజనమాహ --- కాకతీయకులవృద్ధా ఇతి. అంబు
లాఠీని శేషణ
మేకల్. ఉచ్చై రున్న తర 'ఆధః ప్రవర్తయేద్ధూపం దీపమూర్ధ్వం
ప్రవర్తయే దితి వచనా దితి భావః. ఉర్వీశ్వరమాళిరత్నైః ప్రక్రాంతమితి. రాష్ట్రం
ప్రణా ప్రతాప నీవ ప్రదీపః లేన నీరాళితాని దిఙ్ముఖాని యెన
తథోక్తన్య, అత నీవ తత్ఫలం నీరాజన మీహై వానుభూయక ఇతి భావః.
దేశః
8.
అస్మాకమియమాస్మాకీ, 'యుష్మదస్మదో' రిక్యణక్యయే 'తస్మిన్నణిచే. త్యసాకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qlgdplf9e02j9p4jqq6wtn1gypd5r78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227609</id>
    <revision>
      <id>583513</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 175 చంద్రాననాగోత్రపతిం రజన్య స్తారాగణై ర్యేరుమివ స్ఫురద్భిః. (సర్వే జయశబ్దం కుర్వంతి.) - మంత్రిణః — మహారాజ! కాకతీశ్వర! సజ్జికృతం సింహాసనం సర్వతః పరిష్కృత మిదం మ...'</comment>
      <origin>583513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="1an0paslog7ieph4trm57oc3ot21s1h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
175
చంద్రాననాగోత్రపతిం రజన్య స్తారాగణై ర్యేరుమివ స్ఫురద్భిః.
(సర్వే జయశబ్దం కుర్వంతి.)
-
మంత్రిణః — మహారాజ! కాకతీశ్వర! సజ్జికృతం సింహాసనం సర్వతః
పరిష్కృత మిదం మహాస్థానమండపం సనాధీ క్రియతాం
ప్రతీ (ససంభ్రమం పురో భూత్వా) దేవ! ఇత ఇతః
(సగౌరవం పరిక్రమ్య మహాస్థాన్యాం సింహాసనమారోహతి.
సర్వే ప్రణమ్య యథార్హ ముపవిశంతి)
ప్రతీ సమయోచితం పరిక్రమ్య వందమానా మార్గాభిషిక్తాక్
సాభిమానం కనక క్షేత్ర లతయా నిర్దేశం
కాళిగా నిద ంకణపతే! దూరే భవాంగేశ్వర!
ప్రాంతం సంశ్రయ మాళ వేంద్ర! శనకై స్వోపాయనం ప్రాపయ,
పాండ్యా గ్రే భవ సేవణ్య తిపతే! కళ్చా ద్భవాద్యైన వరి
స్వామి కాకతివీరరుద్రనృపతిః సర్వాః శ్రీమాదీక్ష, తే.
ప్రణమ్య యథార్హ మునివిశంతి.)
పురోధసః — స్వస్తి కాకతీయకులావతీర్ణాయ సౌవర్ణ కేతనాయ మహా
మహిమ్నే. అద్య సుప్రజసా కాకతీయాన్వయేన సనాథాని
శ్రీ ణ్యపి జగతి.
శాసితర్యవినీతానాం న రేంద్ర త్వయి శాసతి,
మధ్యస్థితా ఒస్య లోకస్య చిరేణాన్వర్థతాం గతా.
02
చంద్రాననాః చంద్ర సదృశాననా!, అన్యత్ర చంద్ర వివాఒ ననం యాసాం
తాస్తథోర్తాః, గోత్రస్య కులస్య పతిం అన్యత్ర గోత్రాణాం పర్వతానాం పతిం. ot
పరిష్కృతం విచిత్ర విశానను సర్ణకలశదినా' భూషితం, సింహాసనలక్షణం మాన
సోల్లానే ———' రుచిరేణ సువర్ణేన నిర్మితం రత్నరంజితం, అష్టభిస్స్ఫాటి క్లెస్సిం హై రూర్ని
తత్సువిరాజితం, అధః కాంచన విన్యస్తరశ్న వేది త్రయాన్వితం, ఆస్థానమండ పే రాజ్ఞాం
సింహాసనమిదం వర' మితి.
సౌవర్ణ కేతనాయ మహామహిమ్నే, గరుడధ్వరావతారాయేక్యర్థః సుప్రజసా
శోధనసంతా సేన, 'నిత్య మసీద్య్రజా మేధయో' రిక్యసిద్య్రత్యయః. శాసితరీతి.
అవినీతా నాం దుష్టానాం మిత్రాణా మమిశ్రాణాం చేతి భావః. ఆత ఏ వేయంతిం
కాలం స్వర్గ పాతాళమధ్యవర్తిత్వన మధ్యస్థస్య మధ్యమ లోకవ్య సంప్రతి పక్షపాతరా
హిత్యేన మాధ్యస్థ్య మిత్యస్వర్థ తామిత్యవర్థం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1an0paslog7ieph4trm57oc3ot21s1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227610</id>
    <revision>
      <id>583514</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, రాజా(సవినయమ్) స్వయంభూ దేవవ రానుకూలానాం భవదాశీర్వా చానాం ఫల మిదం యత్కాకతీయడాత్రం వర్ధతే. మంత్రిణః రాజ! ప్రతాపరుద్ర! సర్వేషాం కాకతీయానాం భాగ...'</comment>
      <origin>583514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="8nqvbqlvmgdp5oilonzjigjst7nr1rg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;176
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
రాజా(సవినయమ్) స్వయంభూ దేవవ రానుకూలానాం భవదాశీర్వా
చానాం ఫల మిదం యత్కాకతీయడాత్రం వర్ధతే.
మంత్రిణః రాజ! ప్రతాపరుద్ర!
సర్వేషాం కాకతీయానాం భాగ ధేయవిభూతయః,
ఏవంరూపా విస్వర్తంతే యత్కు ల ప్రభవో భవా&quot;,
పురోధసః -—న కేవలం కాకతీయానా మేష పుణ్యపరిపాక, అపి తు
సర్వాసామపి ప్రజానామ్.
(ప్రవిశ్య. ప్రతీహారః. )
ప్రతీదేవ! సర్వాః ప్రకృతయో వర్ణవృద్ధాన్పురస్కృత్యప్రతీహార
మధ్యాసతే.
మంత్రిణ — శీఘ్రం ప్ర వేశ్యంతాం.
ప్రతీ—యదాజ్ఞాపయంత్యమాత్యాః (ఇతి నిష్క్రమ్య తాభి స్సహ
పునః ప్రవిశంతి.)
(తతః ప్రవిశంతి వర్ణవృద్ధాః )
వర్ణ సహర్షం రాజాన మనలోక్య.)
వరః ప్రతాపరుద్రో ఒయం వధూ రేషా వసుంధరా,
తయోర్ఘటయితా దేవః స్వయంభూస్సదృశ క్రమః.
OF
* ఏతత్ స్వయంభూ దేవస్య స్వయం సంధాతృత్వాదద్భుత
ప్రాప్తేరుపగూహనం.]
(సవినయ ముపసృత్య) స్వామి! విశ్వంభ రావల్లభ! ప్రతాపరుద్ర
(సర్వాశీఃఫలవి శ్రీ మైకవసతేః కిం వా తవాశాస హే
యద్వా విశ్వవిభా స్వయంభువి శివేన స్తన్వతామాశిషః
సర్వేసమితి. భాగ చేయవిభూతయో భాగ్యసంపదః. వివరూపాః వీరరుద్ర
రూపాః, వివర్తంతే పరిణమంతి.
50
నరఇతి. ఆశ్ర వసుంధరావీరరుద్ర యోర్వధూవరయోః స్వయంభూదేవ స్స్వయ
'మేవ సంధాతేతి అనురూపనుట నాదద్భుతమితి భావః.
20
సర్వాశీఃఫ
ఆభ స్వయంభూదేవీ విదుషా మాశీర్వాదమాహ స్వామిన్నితి.
తానామైశ్వర్యాదీనాం విక్ర మేణ సంతోచే నైకవస లేరు ఖ్యాధారస్య సర్వాణి
'యత్కులాలంబనం భవా' నీతి పాఠాంతరం।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8nqvbqlvmgdp5oilonzjigjst7nr1rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227611</id>
    <revision>
      <id>583515</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 177 కిం చిత్రం స విభుర్భవానపి సమో గౌరీశ్రీ, యోర్వల్ల భా- వాచక్ట్రార్క మిమాం క్షమాం కృతయశో రక్షా యువం రక్షతాం. మంత్రిణః__స్వామి ! న్నే లే స్వాయంభువాః. (రాజా సాదరం ప...'</comment>
      <origin>583515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="krj51qqbi0yg6xsypkusdt96dnywh1h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
177
కిం చిత్రం స విభుర్భవానపి సమో గౌరీశ్రీ, యోర్వల్ల భా-
వాచక్ట్రార్క మిమాం క్షమాం కృతయశో రక్షా యువం రక్షతాం.
మంత్రిణః__స్వామి ! న్నే లే స్వాయంభువాః.
(రాజా సాదరం ప్రణమతి)
అన్యే —(సహర్షాతిశయమగ్రతః స్థిత్వా) మహారాజ, కాకతీశ్వర
య స్వర్గోత్ర మహ త్తరస్య జగతాం త్రాతుస్స్వయంభూవిభో.
స్తత్తాదృక్చరితాద్భుతెరహిమభిస్సీ ్వయైర్ద్వితీయో భవత్,
దేవోZసౌ గణపేశ్వరః ప్రతికలం స్ఫార ప్ర సాదోముఖో
నప్పుస్తే కులనుండనస్య మహతీ పుష్ణాతు రాజ్యశ్రీ యం.
పురోధనః----రాజ! న్నే తే గణపతీశ్వరసూరయః,
(రాజా! సాదరం నమస్కరోత్రి
06
అరే (సప్రశ్రయ
ప్రమోదం) స్వామి! త్రిలింగ
దేశ సర మేశ్వర!
యై ర్దేశ స్త్రిభి రేష యాతి మహతీం ఖ్యాతిని త్రిలింగాఖ్యయా
యేషాం కాకతిరాజకీ_విభవైః కైలాసశైలాః కృతాః,
శ్రీమాంసీ ప్రాప్తవత దేవాశాస్యం నా స్తీత్యర్థ క థావ్య వాప్తసమ'ప్తమే
స్వయంభు
వి శివే! దేవస్యానందభోగో ఒప్విత్యేవ మాశిషః ప్రయుంజానా నామస్మాకం తా
దృశ్ క్వయ్యని వైతదాశ్చర్యమిత్యాహ— యజ్వేతి ఆశీర్వాద ప్ర కారమాహ -
పురా ఖలు కాకతీయానాం పూర్వో గణపతిమహారాజ్స ్వనామాంకితం
గణపేశ్వరం నాను మహేశ్వరం ప్రతిష్ఠావ్య తస్య స్వకులదేవతయా స్వయంభూ
దేవేన సమం నానావిధ వైభవం విధాయ తత్ర విద్వాంసో బహవళి స్థాపితాః. లేపా
మాశీర్వాద మాహ—మహారాజేతి. యో గణపేశ్వర స్తత్తాదృక్చరితై రభిలషిత ప్రదా
నాది రద్భు తెస్సీ ్వయెరహిమభిస్సామర్యై స్వర్గ్లో శ్రీ మహత్తరస్య త్వక్కులదేవ
తాయా! స్వయంభూ దేవస్య ద్వితీయో
భవత్ ద్వావని దేవా కాకతికులయోగ
శేషే మధురీణానిశ్యర్థః. అసౌ దేవః ప్రతికలం ప్రతిక్షణం, స్ఫారస్య ప్రభూతస్య
ప్రసాదస్యోన్ముఖస్స రాజ్ఞో దేవస్య చాభేకోపచారాద్వీరరుద్రస్య నప్తృత్వవ్యవ
హారః. తస్య తే రాజ్యశ్రియం పుష్ణాత్వితి సంబంధః.
05
అర్థ నగరవాసినాం విదుషా మాశీర్వాదమాహ - —యెకతి త్రయో లింగరూపాకి
శ్రీశైలనాథాదయో దేవా యస్మిక్ దేశేన త్రిలిగో ఆంధ్ర దేశ ఇవ్యర్థం. ద్రాక్షా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>krj51qqbi0yg6xsypkusdt96dnywh1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227612</id>
    <revision>
      <id>583516</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే తే దేవాః ప్రసరత్ప్రసాదమధురా శ్రీ శైల కాళేశ్వర- ద్రాక్షారామని వాసినః ప్రతిదినం త్వచేయనే జాగ్రతు. పురోధసః—(సోల్లాసం), రాజ! న్నే కశిలానగర వా...'</comment>
      <origin>583516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="q72jt8udtltruagu6tmiry4kwhy4nku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;178
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
తే దేవాః ప్రసరత్ప్రసాదమధురా శ్రీ శైల కాళేశ్వర-
ద్రాక్షారామని వాసినః ప్రతిదినం త్వచేయనే జాగ్రతు.
పురోధసః—(సోల్లాసం), రాజ! న్నే కశిలానగర వాసినో మహాద్విజా
(రాజా యధోచితం వదంతే.
మంత్రిణః.—సాధీయానాశీర్వాద క్రమః (ఇతి యథోచితం సర్వాసుప
యంతి).
పురోధనః—(సోల్లాసం) రాజ! న్నే కశిలానగరివల్లభ!.
సాహస్రాంశన మైదనం చ మహతీ యే ద్వే కులే నిర్మితే
తే జాతి లఘునీ గుణై ర్విజయిని శ్రీ కాకతీయాన్వయే,
భూపా లేషు భవత్ప్రపయశసోః పూర్ణ అన్న చంద్ర శ్రియోః
ప్రాప్యాఒ సుగ్రహ మూర్జి తేషు పునర వ్యేతే లభేతే స్థితిం.
( రాజా సర్వా స్పశ్యతి) (పురోధసో యథార్హం సర్వానుష
యంతి.
ప్రకృతయః —విజయతాం విజయతాం ప్రతాపరుద్ర మహారాజః
భూపాస్సంతు చిరాయ సంళృణుకు హే భాస్వక్కులాలంకృతీ
రామోఒయం న జగామ లోచనపథం తేనైవ భిన్నా వయం,
అద్య క్వాం వరవీరరుద్రనృపతే తస్యావతారాంతరం
రామేతి. కత్రత్యానామారామాణాం తద్భూయిష్ఠత్వాదితి ప్రౌభోక్తి, వస్తుకస్తు
దక్షసంబంధిత్వా దాక్షారామ ఇతి కన్నామః కదుర్తం స్కాందపురాణే భీమేశ్వర
ఖండే—‘దక్షస్యారామభూమిశ్వా ద్రాక్షారామోజభిధీయ లే' ఇతి.
సాహ ప్రేతి. నిర్మితే బ్రహ్మణేతి
శేషః. లఘునీ జాతి నిస్సారేఆ భూతాం,
ఆధునా భవత్ప్రతాపయశసోః పూర్ణార్క చంద్ర శ్రీయోస్సతోః భూపాలే వ్వనుగ్రహం
ప్రావ్య ప్రజల విరోధే జీవనస్య దుర్లభశ్వం మర్వేతి భావః. ఊర్జితేషు సమృద్ధేషు
సత్సు కత మభివ్యాహారాజేతే సోమసూర్యకులే పున రపి స్థితిం ప్రతిష్ఠాం లభేతే,
మగ్రహస్యకి ముసాధ్య మితి భావః.
మ
93
భూపాణతి. సంతు నామ భూపాః, కిం తైరసర్వగుణాక్ష్యైరితి వాక్య శేషః.
న చాత్ర విప్రతిపత్తి రిత్యాహ చిరాయ సంశృణుమహంతి. 'సమాగమ్యృ చ్ఛీ'త్యా
దినా ఆత్మ నేవదం. సర్వగుణాభ్యో ఒన్ రామో నా లోచనగోచరం గత ఇతి ఖేదో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q72jt8udtltruagu6tmiry4kwhy4nku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227613</id>
    <revision>
      <id>583517</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. 179 నీక్యైవం చరితార్థతాం సుమహతీమహ్నయ గాహామహే మంత్రిణః -స్వామిక్ ! సాంప్రతం యథార్హమర్హణయా 'మాననీ యాః పౌరాణాం శ్రేణయః. రాజా.—(సానందౌదార్యం) అ జాగర్తు రాజశయం మమైవ...'</comment>
      <origin>583517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="2rm6dfkqeu0m2yk0ej27retsvq8p9da" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
179
నీక్యైవం చరితార్థతాం సుమహతీమహ్నయ గాహామహే
మంత్రిణః -స్వామిక్ ! సాంప్రతం యథార్హమర్హణయా 'మాననీ
యాః పౌరాణాం శ్రేణయః.
రాజా.—(సానందౌదార్యం)
అ
జాగర్తు రాజశయం మమైవాజ్ఞాఫలైకభూః,
రాజ్యోపభోగవిభ వస్సర్వసాధారణో హి నః
(సర్వే సప్రమోదం) సదృశో ఒయం ప్రసాదః కాకతీయకులతిల
కస్య భవతః
రాజా—— ప్రసీదతు భగవాన్స్వయంభూ దేవః (ఇతి పురోహితావర్జిత
కనకకలశసలిలధారాపురస్సరంసకలభోగపురస్స రా
గ్రామా
స్సప్రశ్ర యాదరసత్కారం విప్రసాత్కరోతి. అన్యేషామపి
నగర
వాసినాం యథా ప్రభావం సంభాననామాచరతి.)
నృపతయః.—(సామాన్యానురోధముత్థాయ మహార్హాణి గజ
తురగ
రథాభరణవి శేషరూపాణ్యు పాయనాని యథావ కాళముపనీయ
విరచితాంజలయః.) స్వామి ! కాకతీయ మహారాజ !
రామావతారస్య తవ దర్శనాన్ని వృత్త ఇతి ధన్యతామనుభవామ ఇత్యాహ
భాన్వదితి.
అర్హణయా పూజయా,
జాగర్త్వితి. ఆజ్ఞా ప్రభుశక్తిః, నిగ్రహానుగ్ర హాది సామర్థ్య మిత్యర్థ 8. తత్ఫలస్యాను
గ్రహాదే రేక భూర్ముఖ్యనివాసః, రాష్ట్ర నీవా క్షాత్రయత్వాదితి భావః తదు కంమానసోల్లానే
'అనుగ్రహే నిగ్రహే చ దానే చాదానకర్మణి, ప్రవృత్తా చ నివృత్తి చ గ్రహణే
మోక్షణే తథా, స్వయం సమర్థ్రో యస్సోజయం రాజా సా౬ ౭ జ్ఞానికర్ల ళే తి. నీవ
శబ్ది భిన్న క్రము, మమాయం రాజశబ్ద ఏవ జాగర్త్వితి సంబంధః. రాజ్ఞః కర్మ రాజ్యం;
పురోహితాదిత్వా దౄత్ప్రత్యయః. ఆజ్ఞామాత్రమేవ మే భూయాఁదనుభవః పునరస్మాకం
సర్వేషామితి వాక్యార్థః.
అధ పృథివ్యాది దానమాహ - రాజేతి. ప్రసీదతు భగవానీతి, పరమేశ్వరశ్రీణ
నార్థత్వా ద్విమలం నామ చతుర్థమిదం దాన మితి ద్రష్టవ్యం. యథా22 హ
వ్యాసః—' ఈశ్వర ప్రీ ణ నార్థం యద్భహవిత్సు ప్రదీయతే, చేతసా భక్తియుక్తేన దానం
ద్విమలం శివ మితి. సలిలధారాపురస్సర మిత్యశ్రావస్తంబః 'సర్వాణ్యుదక పూర్వాణి
24
ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rm6dfkqeu0m2yk0ej27retsvq8p9da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227614</id>
    <revision>
      <id>583518</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, త్రాయ స్వత్యను వాద సేవ భువనత్రా ణైక బద్ధ ప్రతే త్వద్భృత్యా ఇతి సిద్ధసాధనమిదం విశ్వైకనాథే త్వయి, ' త్వద ర్భే వసతిం గతాస్మ్స ఇతి చ స్పష్టార్థ...'</comment>
      <origin>583518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4144" sha1="d4cv29e6m6y2nv9u62me9nq957kxx04" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;180
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
త్రాయ స్వత్యను వాద సేవ భువనత్రా ణైక బద్ధ ప్రతే
త్వద్భృత్యా ఇతి సిద్ధసాధనమిదం విశ్వైకనాథే త్వయి, '
త్వద ర్భే వసతిం గతాస్మ్స ఇతి చ స్పష్టార్థమంటే హరేః
కుక్షిస్థాభిలవిష్టసస్య సదృశం కిం వాఙత్ర విజ్ఞాప్యతే,
(రాజా సప్రసాద మమాత్యా నవలోకయతి.)
عف
మంత్రిణః——స్వామి! న్నేతే సోమార్క వంశ్యా నరపతయో మహతీ
మర్హణా మర్హంతి తన స్వేషు న్వేషు పదేషు ప్రతిష్ఠాపనీయాః
ప్రసాపనీయాళ
రాజా తథా (ఇతి నరపతీక్షా యధోచితం సంభావ్య ప్రస్థాన
మాదిశతి).
'రాజానః సహర్షాతిశయం ప్రణమ్య కాకతీశ్వరకృపావలోక ననిర్వ
ర్తిత ప్రయాణమంగళా దిగంత
విహరణోద్యతయా తదాజ్ఞయా
కృతసాహాయ్యా నిష్కాంతాః).
ప్రకృతయః చీర మనువర్తయితవ్యా కాకతీయన రేశ్వరపరిపాలనపరి
పాటీ మహారా జేన (ఇతి నిషాంతాః.)
పురోధసః————(సాశ్చర్య ప్రత్యభిజ్ఞానం).
చిహ్నా న్యస్య పదాబ్జయోః పిశునయంత్యుర్వీశ్వరోపాస్యతాం.
దానా' నీతి, సకలభోగేతి, భోగోపకరణసమ గ్రానిత్యర్థః. ప్రశ్రయో వినయః, ఆదర
న్సత్కార, తత్సహితం సాత్విక మిత్యర్థుః. తదుక్తం వ్యా నేన - 'ద్యామి
యద్దానం దీయ తే౬నుపకారిణీ, దేశ కాలే చ పాత్రే చ శబ్దానం సాత్వికం స్మృత
మితి. గ్రామా విప్రసాత్ బ్రాహ్మణాధీనాజ్, కకోతి 'జేయేత్రా' చేతి సాతి ప్రత్యయః.
-
శ్రాయస్వేతి. భువనత్రాణపరాయణే త్వయి భువనాంత పాతి నామస్మాకం
పరిశ్రాణ ప్రార్థనం పునరుక్త మేనేత్యర్థః. శ్వద్భ ృత్యా ఇతి. విశ్వకనాథే త్వయి
విశ్వాంతర్వర్తి నామస్మాకం ధృత్యా ఇతివచనం చర్వితచర్వణ మేవేత్యర్థః శ్వద్ధర్భ
ఇతి. స్పష్టార్థం. వ్యుత్పన్నం ప్రతి స్ఫీతాలోకమధ్యవర్తినః కలశస్య కలశోఒయ మితి
కధనవ దిలిభావః, సదృశ ముచితం.
కదాజ్ఞయా కృతసాహాయ్యా ఇతి. పదార్థాకరా ఇత్యర్థః.
SE
చిహ్నానీతి, పదాబ్జయోశ్చిహ్నాని మాంసలత్వాదీని, ఉర్వీశ్వరోపాస్యతాం పీకు
నయంత్రి సూచయంతి, లేదు'క్తం సోమేశ్వరేణ'మాంసభా గూఢగుల్భౌచ కూర్మపృష్ట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d4cv29e6m6y2nv9u62me9nq957kxx04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227615</id>
    <revision>
      <id>583519</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాటక ప్రకరణమ్. పాణీ సూచయత స్పచాపకులిశా వుద్వాహలీలాం భువః, నేత్రే శారదపుండరీకరుచినీ లీలావతారం హరే- రాఖ్యాత స్త రాజా 181 సిద్ధవచనం ప్రత్యక్ష విద్మహే.. ౨౭ -(సవినయ వ్రీడం.) కిమసాధ...'</comment>
      <origin>583519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="t1n1111g0kfeaiyv45wncs4dncbqj19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాటక ప్రకరణమ్.
పాణీ సూచయత స్పచాపకులిశా వుద్వాహలీలాం భువః,
నేత్రే శారదపుండరీకరుచినీ లీలావతారం హరే-
రాఖ్యాత స్త
రాజా
181
సిద్ధవచనం ప్రత్యక్ష విద్మహే.. ౨౭
-(సవినయ వ్రీడం.) కిమసాధ్యం స్వయంభూదేవమూర్త్యంత
రాణాం భూదేవతానాం భవతామను గ్రహస్య!.
పురోధసః—(సాదరం)మహా రాజ! కాకతీశ్వర కుల వాసనా వాసితయాభవ
దుపాసనయా వరం ప్రసేది వారి పరస్సహస్ర ప్రసాదోన్మ ఖః
స్వయంభూనాథః కిం తే భూయః ప్రియముపకరోతు!
**వషా వాక్యార్థ సమా ప్తిరూపా సంహృతిః ]
రాజా--- స్రప్రణామాదరం కాకతీయ
స్వయంభూదేవేన, తథాపీదమస్తు -
రాజ్యధురా‘యా మవహిత మేన
భూరస్తు సంపన్న సమస్తసస్యా భూదేవతాః పూర్ణమనోరథాశ్చ,
భూపాళ్ళ ధర్మప్రవణైక చిత్తా స్సర్వేజనాస్సంతు నిరామయాశ్చ
సమా వసి. భవేశాం చరణ్ యస్య స భవే త్పృథివీపతిక' ఇతి. పాణీ సచాపకులిశా
ధనుర్వ శ్రీ రేఖా సహితా విశ్యర్థః. తదప్యుక్తం - 'చక్రాసిచావవజ్రాభా రేఖాః కుర్వంతి
భూపతి' మితి, శారదపుండరీకరుచినీ నేత్రే పుండరీకాక్షావతారమాఖ్యాతః కథ
యతః ఇతి యత్సూర్వోక్తం సిద్ధస్య కన్య చిద నాగతవిదః పురుషస్య వచనమధు నా
ప్రత్యక్ష మీక్షామ హే.
కాకతీశ్వరకులవాసనయా వాసితయా, కులధర్మశ్వేన ప్రాప్తయేత్యర్థం. భవదు
హసనయా పరం ప్రసీదివాసతిప్రసన్నః ఆత ఏవ పరే సహస్రా త్పరస్సహస్రాః; 'పంచ
మీ' ఇతి యోగ విభాగా త్సమాసః. రాజదంతాదిత్వా త్సహస్రశబ్దస్య పరినిపాతే
పారస్కరాదిత్వాత్సు డాగమః. తస్యావిభక్తిత్వాద్వినర్జనీయాభావాత్సత్వమేవేతి దశ
టీకాసర్వస్వకారః. 'పరశ్శతాద్యా స్తే యేజం పరా సంఖ్యాశతాదికా దిత్యమరః.
తావతాం ప్రసాదానా మున్ముఖస్స్వయంభూనాథకి.
ప్రశస్తిసంజ్ఞకం మంగళమాహ -భూ రస్త్వితి, సర్వ మన్యత్సుగమం.
ఇతి నాటక ప్రకరణే పశ్చిమోఒక్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1n1111g0kfeaiyv45wncs4dncbqj19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227616</id>
    <revision>
      <id>583520</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, *[ఏషా శుభశంసనరూపా ప్రశస్తిః.] (ఇతి నిష్క్రంతా స్సర్వే.) ఇతి నాటక ప్రకరణే ప్రతాపరుద్ర రాజ్యాభిషేకోనామ పంచమో ఒంక. ఏవం సాంగం నాటకముదాహృతమ్. ఇతి శ...'</comment>
      <origin>583520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="qdaqejxo52f7ctz6j6f65cjpzumfhl8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;182
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
*[ఏషా శుభశంసనరూపా ప్రశస్తిః.]
(ఇతి నిష్క్రంతా స్సర్వే.)
ఇతి నాటక ప్రకరణే ప్రతాపరుద్ర రాజ్యాభిషేకోనామ పంచమో ఒంక.
ఏవం సాంగం నాటకముదాహృతమ్.
ఇతి శ్రీవిద్యానాథకృతౌ ప్రతాపరుద్రయశోభూషణే ఒలంకారశాస్త్ర
నాటక ప్రకరణం సమా ఫ్లమ్.
ఇతి పదవాక్య ప్రమాణ పారావార పారీణ శ్రీమహోపాధ్యాయ కోలచలమల్లినా
ధసూరిసూననా విశ్వజనీన
విద్యస్య విద్వన్మణేః పెద్దయార్యస్యానుకేన కుమారస్వామిసో
మపీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నాపణాఖ్యానే నాటక నిరూపణం
నామ తృతీయం ప్రకరణమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdaqejxo52f7ctz6j6f65cjpzumfhl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227617</id>
    <revision>
      <id>583521</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. అథ సర్వేషాం ప్రబంధానాం జీవితభూతస్య రసస్య స్వరూపం నిరూప్యతే.. . * విభావాను భావసాత్త్విక వ్యభిచారిసామ శ్రీ సముల్లాసిత స్థాయి భావో రసః. తథా చోక్తం దశరూపకే— * ‘విభావ...'</comment>
      <origin>583521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3717" sha1="0yit9ihrz5zix0ref78qw3oi4v7seq5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
అథ సర్వేషాం ప్రబంధానాం జీవితభూతస్య రసస్య స్వరూపం
నిరూప్యతే..
.
* విభావాను భావసాత్త్విక వ్యభిచారిసామ
శ్రీ సముల్లాసిత స్థాయి
భావో రసః.
తథా చోక్తం దశరూపకే—
* ‘విభావైరసుభావైశ్చ సాత్వికైర్వ్యభిచారిభిః,
ఆనీయమానస్స్వాదుత్వం స్థాయీభావో రసస్మృతః' ఇతి.
దృశ్యశ్రావ్య భేదేన ద్వివిధా ఆవి ప్రబంధా నిరూపితాఓ తేమోమాత్మ భూతస్య
రసస్య స్వరూపనిరూపణం ప్రతిజానీతే. అథేతి.
_
రససామాన్యలక్షణమాహ— విభాతి. పద్యమాణలక్షణా విభావాదయ ఏప
సొమశ్రీ; తయా సరసకావ్యసంగృహీతయా నిపుణనట ప్రదర్శికయా వా సామాజిక
భావ్యమానయా సముల్లాసిత ఆస్వాద్యమానో నిర్భరానందః, సంని ద్రూవతాం నీయమాన
స్సన్నిత్యర్థః. తదుర్తం భావ ప్రకాశే, 'ప్రకాశానంద చిద్రూపాం
పాం రసతాం ప్రతి
పద్యతే, ప్రకృష్యమాణో యో భావ న్న స్థాయీతి నిగద్యతే' ఇతి. ఏవంవిధ స్పామా
జికనిష్ఠా రత్యాదిస్థాయి భావో రస్యతే స్వాద్యత ఇతి వ్యుత్పత్త్యా రస ఇత్యుచ్యతే. తదు
క్తం—“రస లే స్స్వాదనార్థత్వాద్రవ్యంత ఇతి లే రసాః' ఇతి.
-
ఉడ్తార్థీ వృద్ధసమతిమాహ విభావైరితి. వ్యంజనాదిసంబంధాదన్న స్యేవ
విభావాదిసమాశ్రయణేన స్థాయిభావస్యాపి స్వాదుశ్వమిత్యర్థః. తదుర్తం 'వ్యంజ
సౌషధిసంయోగో యథాజన్నం స్వాదుతాం నయేత్, ఏవం నయంతి రసతా మిఠరే
స్థాయినం శ్రితాః' ఇతి అయం చరస్కోను కార్యే రామాదా పుత్పన్నో రామాద్య
భేదభావనయా నటే ప్రతీయత ఇత్యుత్పత్తివాదినో భట్టలోల్లటదయః. తాదృశే
నటే విభావాదిఖి రనుమిత స్సామాజి కైశ్చర్వ్యత ఇత్యనుమితివాదీ శ్రీశంకుకః. నటాది
గతత్వపరిహారేణ సాధారణకయా 2 సుసంధీయమానః ప్రకాశానంద సంవిద్రూపేణ
భోగాపరనామ్నా . భావుక వ్యాపారేణ భుజ్యత ఇతి భుక్తివాదీ భట్టనాయకః. వద్యనూణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0yit9ihrz5zix0ref78qw3oi4v7seq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227618</id>
    <revision>
      <id>583522</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 రత్నా పణసహితే ప్రతి యే *భానస్య స్థాయిత్వం నామ సజాతీయవిజాతీయాభిభూతతయా యావదనుభవమనస్థానం. ప్రకారేణ సామాజికా శ్రయో భివృజ్యత ఇత్యభినవగుప్తాదయః. ఆయమేన సంక్షో యథాయోగం పక్షా...'</comment>
      <origin>583522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="ahi27m959md80x3l6lxqc6srowtj2bv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;184
రత్నా పణసహితే
ప్రతి యే
*భానస్య స్థాయిత్వం నామ సజాతీయవిజాతీయాభిభూతతయా
యావదనుభవమనస్థానం.
ప్రకారేణ సామాజికా శ్రయో భివృజ్యత ఇత్యభినవగుప్తాదయః. ఆయమేన సంక్షో
యథాయోగం పక్షాంతరనిరాకరణ పూర్వకముత్తరశ్ర సిద్ధాంతీ కరిష్యతే.
అర్ధ స్థాయి భావన్యలక్షణమాహ—భావన్యేతి. ఇదమత్రానుసం
ధేయం. కావ్యే
నాభినయేన నా నివేద్యమాన రామాది సుఖదుఃఖాద్య నుభవజనిక వాసనారూప స్సంస్కా
రాపరపర్యాయస్సామాజిక
మనోవికారో భావః; తదుక్తం – 'సుఖదుఃఖాదిభిర్భావై
ర్భావ సద్భావభావన'మితి తస్య భావుకన్య భావశ్చిత్తం తన్య భావనం వాణికత్వం తద్భా
వభావనం. స తావ ద్ద్వివిధః సన్నిహితో వ్యవహితశ్చేతి. శశ్రాద్యఃః - వటం ప్రతి
తంతువ ద్రసం ప్రత్యాకారమా శ్రవ్యవహిశః స్థాయిభావ ఇత్యుచ్యతే; తన్య సాక్షాద్రస
భావప్రతిపాదనాత్, తదుక్తంగా 'ప్రకృష్యమాణో యో భావో రసతాం
ప్రతిపద్యతే, స ఏవ భావస్థాయితి భరతాదిభిరుచ్యత' ఇతి ద్వితీయస్తు:--
కునిందాదివ ద్భావాంతరవ్యవహితో విభావాది. తన్య స్థాయిద్వారా రసోల్లాసకత్వ
సమర్థనాత్ విఠేన సామాజికమగోని కారని శేషోపాధి బ్రహ్మానందన బ్రహ్మచారిణో
రసస్య సన్నిహికపూర్వావస్థావిశేష స్థాయిభావ ఇతి ఫలితం. అతనివోక్త మభియు
…!'శృంగారాద్యనుభవయోగ్యతయా యదార్శన స్సత్వం స భావ' ఇతి నచ
వ'స్తుతో 'భేదమాత్ర శంకాకళంకరహితస్య నిరుపాధికన్య సన్మాత్ర స్యాన స్థానంబంధః
కథమితి శంశనీయం. గగనమధ్య మధ్యా సీనస్య సుధానిధే రుదకాద్యు పాధి సంబంధ
నిబంధన చాంచల్యాదిన దుపపత్తేః. వివంవిధస్య భావస్యత్యర్థః. కస్యాంచిన్నాయి.
కాయామనురాగస్య నాయ కాంతరవిషయానురాగస్సజాతీయః తత్ర బీభత్సాది
ర్విజాతీయః తై రసభిభూతతయా ఆతిరస్కృతిత్వేన, ఆవిరుద్ధ ల్వే నేతి యావత్ .
ఏతచ్చ బృహత్కథామాలతీమాధవాదౌ ద్రవవ్యం. యథా లవణోదః స్యాను ప్రవిష్టం
మధుర మపి నాడేయముదళం లవణయతి, వివ మన్యాన్యత, నౌక్యం నాయకః
స్థాయిభావస్య పశప్లై స్సహ విరోధ వార్తేతి భావః ఠదుక్తం—'విరు భైరవిరు ఫ్లై
ర్వా భావై ర్విచ్ఛిద్యతే న యః, ఆత్మభావం నాయక్యన్యాక్ స్థాయీన లవణాకర
ఇతి. యావదనుభవమితి. సంస్కారాత్మనో ఒన్య భావస్య సంతతచింతాదివ శీన
ప్రబోధాదుత్పద్యమానో విజాతీయ
ప్రత్యయా సంవళితః శ్రీయక మాదిన్మ ృతినంతానో
విభావాదిమహిమ్నా యాన తన్మయ మివ కరోతి తావదవస్థాన మిత్యర్థః. తదుత్తం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahi27m959md80x3l6lxqc6srowtj2bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227619</id>
    <revision>
      <id>583523</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. తథా చోక్తం దశరూపకే — 'సజాతీయై ర్విజాతీయై కతిరస్కృతమూర్తిమాక్, యావద్రసం వర్తమాన స్థాయీ భావ ఉదాహృతః. ' అథ రసని శేషాః --- శృంగారహాస్యకరుణా రౌద్రవీరభయాన కాః, బీభ త్సా...'</comment>
      <origin>583523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4142" sha1="d0ok8q4jx2gdwp6mr8h5iyhgfeb31x5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
తథా చోక్తం దశరూపకే —
'సజాతీయై ర్విజాతీయై కతిరస్కృతమూర్తిమాక్,
యావద్రసం వర్తమాన స్థాయీ భావ ఉదాహృతః. '
అథ రసని శేషాః ---
శృంగారహాస్యకరుణా రౌద్రవీరభయాన కాః,
బీభ త్సాద్భుతశాంతాళ రసాః పూర్వై రుదాహృతాః.
ఏషాం స్థాయిభావాః.
రతి గ్లాస శ్చ శోకశ్చ ధాత్సాహ భయం తథా,
జుగుప్సావిస్మయశనః స్థాయిభావా నవ క్రమాత్.
అథ విభావః--
విభావః కథ్యతే తత్ర రసోత్పాదన కారణం,
ఆలంబనోద్దీపనాత్త్మా స ద్విధా పరికీర్త్యతే.
185
0
3
‘అవస్థితా శ్చిరం చిత్తే సంబంధా చ్చాను బంధిభిః, వర్ధితా యే రసాత్మాన స్తే స్మృతాః
స్థాయినో బుధై' రితీ.
'శృంగార ఏక వివ రస' ఇతి. శృంగారప్రకాశ కార్య. 'శాంతవర్ణమష్టా రసాః'
ఇతి ధనికాదయః. 'శాంతవత్సల సహితా దశ' క్యన్యే ఏవమాదిని ప్రతిపత్తిలబ్ధిన్యూ నా
ధిక సంఖ్యానివారణాయ రసవిభాగ మాహ - శృంగారతి. పూర్వై రభినవగుప్తాచా
ర్యాదిభిః, ఆత్ర చతుర్వర్గమధ్యే సర్వప్రాణిసులభస్య కామస్య సర్వహృదయంగమ
త్వాత్ప్రథమం శృంగారః, తతసన్యత్వేన హాస్యః, తతస్తద్విరోధిత్వాత్కరుణకి,
తత సన్నిమిత్తభూతో ఒర్థ ప్రధానో రౌద్రః, శతో ఒర్థ'కామయోర్థర మూలత్వా
ధర్మప్రధానో వీరః, కన్య శీతాభయప్రదానసారత్వాత్తదనంతరం భయానకః; తత
స్తత్కారణభూతో నీభత్సః; వీరాశ్రీ, ప్రభయానకాద్యవంశరం వీరరసఫలభూతో ఒద్భు
తః; త్రివర్గఫలకరసానంతరం మోక్షఫలకశ్శాంకరస ఇత్యేవ ముద్దేశక్ర మోపపత్తిః,
అర్థ రససామ్యం విభావస్య విభాగం దర్శయక్ లక్షణమాహ----విభావ
ఇతి. కత్ర, విభావాదిచతుష్టయమధ్య ఇత్యర్థః. తత్ర రసశబ్దేనా శ్రీ లౌళితో రత్యాది
భావః ఓదనం పచతీత్యాదివద్భానినీం వృత్తిమాశ్రిత్య వ్యవప్రియతే; ముఖ్యరస
స్యోత్పత్త్యభావాత్ . ఏవముత్తరత్రాని ద్రష్టవ్యం లోకే నాయశాద్యాలం బని కా
రణం విశిష్ట దేశకాలాద్యుద్దీపన కారణం చ కావ్య నాటకాదిముఖేన సామాజికాంతఃకరణ
ప్రతిబింబితతయా॥ సామాజికనిష్ఠం సత్ ఆలంబన విభావ ఉద్దీపనవి భావ శ్చేతి కథ్యతే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d0ok8q4jx2gdwp6mr8h5iyhgfeb31x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227620</id>
    <revision>
      <id>583524</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, రససమవాయి కారణమాలంబనవిభావః, ముద్దీపనవి భావః; స చతుర్విధః. తథా చోక్తం శృంగారతిల కే.—— ఇతరత్కారణజాత 'ఆలంబన గుణ శ్చైవ తచ్చే తదలంకృతిః . తటస్థ...'</comment>
      <origin>583524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3730" sha1="npm68r4t9z3of85fa68og26c8aptp1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;186
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
రససమవాయి కారణమాలంబనవిభావః,
ముద్దీపనవి భావః; స చతుర్విధః.
తథా చోక్తం శృంగారతిల కే.——
ఇతరత్కారణజాత
'ఆలంబన గుణ శ్చైవ తచ్చే తదలంకృతిః .
తటస్థ
శ్చేతి విజ్ఞేయశ్చతుర్ధోద్దీపన క్రమః.
ఆలంబన గుణో రూపయాననాదిరు దాహృతః,
తచ్చేష్ట యాననోద్భూతహావభావాదికా మతాః
సూపురాంగదహారాది తదలంకరణం మతం,
మలయానిలచంద్రా ద్యా స్తటస్థాః పరికీర్తితాః.'
అథానుభావః ----
కార్య భూత్కోనుభావస్స్యాత్కటాది శ్శరీర జః. ४
అథ సాత్వికభావాః.
ఇత్యర్థకి ఏతచ్చ విశేషేణ కావ్య నాటక వ్యాపారజని తేన భావ్యతే క్షాయత ఇతి
విభావ ఇతి వ్యుత్పత్త్యా లభ్యతే, కదుక్తం 'జ్ఞాయమానశయా యత్ర విభావో
భావపోషకృ'దితి. శిష్టముదాహరణసమయే స్పష్టం భవిష్యతి.
న
3
అనుభావం లక్షయతి—కార్యేతి. నను కార్యత్వం నామ నియతో త్తరకాల
భావిత్వం; కచ్చానుభావస్య కిం రసాపేక్షయా?, ఉత స్థాయ్య పేక్షయా? నాద్యఃః
‘విభావైరసుభా'వై' శ్చేతికరణతృతీయయా తన్య పూర్వభావిత్వ ప్రతీతేః. నియతపూ
ర్వప ర్తిక్వలక్షణ కారణవి శేష
త్వాత్కరణస్య. న చాత్ర తృతీయాయాః కర్ణాద్యర్థం
తరం సంభావ్యతే. ఏవంచాను భావే సతి రసో రనే సత్యను భావ' ఇత్యన్యోన్యాయే
య ప్రసంగ స్స్యా దితి. అకవీవ న ద్వితీయః; న హి భావుకదునో ్కవస్థాయిన స్థాయిన
పూర్వభాబికాం 1 కామినీకటాక్ష భ్రూవిక్షేపాదీనాం తత్కార్యత్వమితి. అతః స్థాయి
త్వయోగ్యస్య లౌకికస్య రత్యాదేః కార్యభూతో యోజయం కటాష్
దిరభినయాది
ద్వారా భావుక
మనః ప్రతిబింబితస్స హృదయహృదయస్థితం రత్యాది భావమసు భావయతి
సోzనుభావ ఇత్యుచ్యత ఇత్యర్థః. తదుఃక్తం
— 'భూవిక్షేపకటాది వికా రోహృదయ
స్థితం భావం వ్యనక్తి య స్ఫోజయ మనుభావ ఇతీరితః ఇతి
1 కామినీకటాతభుజాడే పాదీనాం,
४&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npm68r4t9z3of85fa68og26c8aptp1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227621</id>
    <revision>
      <id>583525</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 187 పరగతసుఖాదిభావనయా భావితాంతఃకరణత్వం సత్త్వం; తతో భవా సాత్త్వికాః. * స్తంభః ప్రళయకోమాంచె స్వేదో వై వర్ణ్య పథూ, తే అధ సాత్త్వికానామస్ కార్యభూతానాం కటాక్షాది వద్...'</comment>
      <origin>583525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5210" sha1="r95648q2k22evklzovyzufvm3piv7n3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
187
పరగతసుఖాదిభావనయా భావితాంతఃకరణత్వం సత్త్వం;
తతో భవా సాత్త్వికాః.
* స్తంభః ప్రళయకోమాంచె స్వేదో వై వర్ణ్య పథూ,
తే
అధ సాత్త్వికానామస్ కార్యభూతానాం కటాక్షాది వద్భవసం సూచనాత్మ
కల్వేనానుభావల్వే సిద్ధేడె నీ తేషాం బ్రాహ్మణపరివ్రాజక న్యాయేన వృథగు లేదా నీ
ఆసాధారణ కారణ మాహ పరగ తేతి. అభినయాదము థేనాన్యగతసుఖదుఃఖాదిభా
వనాయామంతఃకరణ స్యాత్యంతాను కూలత్వం సత్త్వమిక్యర్థం. ప్రత్యర్థ మాహ
——కరణతి. సత్వేన నిర్వృత్తా భావాస్సాత్త్వికా ఇత్యర్థః అనే నైవంవి దేవాంతః
కరణేప కటాక్షాదయో భావ్యంత ఇతి తేపామును భావ తైన స సాత్త్విశత్వమితి
భావః. తదు.క్తం భావప్రకాశే 'పరస్య సుఖదుఃఖాదే రనుభావేన చేతసః, అత్యం
నానుకూల్యేన యేన తద్భవభావనం. తత్సత్త్వం తన నిర్వృత్తాస్సాత్వికా ఇత్యుదీ
రితాః. అనుభావత్వసామాన్యే సత్య ప్యేషాం పృథక్తయా లక్షణం సర్వజత్వా
చ స్తంభోదయః స్మృతాః' ఇతి. ఆశ్ర తద్భావభావనం నామ కన్మయత్వేనా వస్థానం.
తదు క్తం. — 'రామాద్యాశ్రితదుఃఖాచే రనుభూతే సదాత్మనా, సామాజికస్య మనసో
భావ స్తద్భావభావన' మితి. నీవం చ విభావాదిదర్శనజన్యా అనురాగ నిర్వేదా మనో
వృత్తయో విభావాదితన్మయీభవనరూ పేణ సత్త్వశబ్దాభిధీయేన సామాజిక మనసో
ఒక్యంశానుకూల్యజన్యేనాసాధారణ కారణేనావస్థాంతరమాపన్నా స్తంభోదయో భా
వాసాత్త్వికభావా భవంతి తే చ స్వకార్యభూతైరత ఏవ సాత్త్విక పద్మ ప్రతిపాద్య
ర్బా, హ్యై ర్ఖడై ర్భాతికై శ్శారీపై స్పంభాదిభి రనుభాపై స్సూచ్యంతే. తథాత రతిని 'ర్వే
దాదిభావా ఏవ సూచితా భవంతీతి ఫలితం. తదు క్తమాచార్య హేమచం ద్రే 12-
'బాహ్యాస్తు స్తంభాదయశ్శరీరధర్మా అనుభావాస్తే చాంతరా? కాక్ భావాజ్ గమయంఠః
పరమార్థతో రతిని ర్వేదాదిగమరో ఇతి స్థిత' మితి. ఏవం చ స్థాయినంచా? సంఘఏవ
జీవస్య మనోమయావస్థాం ప్రావ్య కార్యకారణరూపేణ ద్వివిధం బాహ్యమధ్యంకరం
చ సాత్వికగుణం సంపాదయతీతి రహస్యం, కేచిదయం మనోమయవర్తీ గతి'్య ఏ గణ వంత
భూతాత్మ శాన్నమయ.క్షోభకతయా మనోమయ తాదాత్యాన్నం సీదశ్యస్మిన్మనోమయ
ఇతి వ్యుత్పత్త్యా సత్త్వగుణోత్క రాత్సాధుత్వాచ్చ సర్వశబ్దాభిధేయం ప్రాణమయం
ప్రవిష్ట సాత్వికత్వమనుభవతి తచ్చ ప్రాణస్య భూభాగాముగ్రహే స్తంభః;జలభాగాను
శ్రీ హే బాష్పః; తీవ్ర తేజో నుగ్ర హే స్వేదః; వైపరీత్యే పైవర్ణ్యం, ఆకాశాను.
గ్రహే
ప్రళయః; అనితాను గ్ర హస్య మందమధ్య మోక్కృష్టశయా త్రైవిధ్యే క్రమేణ రోమాంచ
25
12&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r95648q2k22evklzovyzufvm3piv7n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227622</id>
    <revision>
      <id>583526</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే అశ్రు వైస్వర్యమిత్యష్టా సాత్త్వికాః సరికీర్తితాః, అథ వ్యభిచారి భావా! —— * నిర్వేదగ్లానీశం కాఖ్యా స్తథా2 సూయామదశ్రమాః, ఆలస్యం చైవ దైన్యం చ చి...'</comment>
      <origin>583526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="16lnx463zcbf6q8u73erlgwuudu4bxo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
అశ్రు వైస్వర్యమిత్యష్టా సాత్త్వికాః సరికీర్తితాః,
అథ వ్యభిచారి భావా! ——
* నిర్వేదగ్లానీశం కాఖ్యా స్తథా2 సూయామదశ్రమాః,
ఆలస్యం చైవ దైన్యం చ చింతా మోహః స్మృతిర్ధృతిః.
ఆ వేగో జడతా తథా,
శ్రీశ్రీ
గర్వో విషాద ఔత్సుక్యం నిద్రావస్మార ఏన చ.
సుప్తి ర్విబోధోఒమర్ష శ్చావ్యవహిత్థమథోగ్రతా,
మతిర్వ్యాధి సథోన్మాద స్తధా మరణమేవ చ
త్రాస శ్చైవ వితర్కశ్చ విజ్ఞేయా వ్యభిచారిణః,
త్రయస్త్రింశదమీ భావా రసస్య సహకారిణు.
E
వేపఘు వైస్వర్యాణీతి వదంతి, కేచిద్భావాంకరమైన పేష్యేణ రసాపరోక్షీకరణత్వల రషణా
బలవి శేష సృత్త్వం, తజ్జన్యా సాత్వికా అత్యాహుః. అన్యే పునరన్న మయ ప్రాధాన
నాభివ్యక్తత్వలక్షణస
శ్వజన్యత్వోపాధీ కటాక్షాది సాధారణ్యే ఒక సంకజాదివద్యోగ
రూఢ ల్వేన స్తంభాదయ ఏన సాత్వికా ఇత్యాహు. చిత్తు కణాదశా స్త్ర ప్రసిద్ధ్యాద్రవ్యా
ది త్రయవాచ కార్థశబ్దవదలం కారళాస్త్ర
ప్రసిద్ధ్యా స్తంభాది వ్యవసాత్త్విక వ్యవహార ఇతి వర్ణ
యంతి. ఏవం ప్రాచామాలంకారికాణా మనేకథా పారిక్షపం వర్తతే. తద్యథా తథ
వాఒస్తున కశ్రాస్త్మాక మాగ్రహః. కింతు స్తంభాదీ నామను భావాంతర్భావేనీ కేన
చిద్విశ్లేషణసార్థక్యమి త్యేత దేవాస్త్రాభిర పేద్యత ఇతి విశేహింత రాణి నరహరిసూరివిరచి లే
రపనిరూపణే ద్రవ్బవ్యాని. వి స్తరభీరుభిరసాభి రుజరమ్యతే.
'విశేమోదాభిముఖ్యేన చరంతో వ్యభిచారిణి' ఇత్యుక్తదిశా వ్యభిచారి శబ్దవ్యు
త్పత్యైప నిర్వేదాదీనాం సామాన్యలక్షణం సిద్ధమితి మత్వా తేసాం కేవలం సామా
న్యతో విశేషకశ్చోద్దేశమాహ - అథేతి. రసస్య సహకారిణ ఇతి. కల్లోలాస్సాగ
రస్యేవ రత్యాజీ ర్ణాశికస్య పరిపోషకతయా సహకారిణ స్సంతో నాట్యాదౌ వ్యభి
చారిణ ఇత్యుచ్యంక ఇత్యర్థః. తదుర్తం — 'మజ్జంతశ్చ నిమజ్ఞంతకి కల్లోలా స్తే యథా
ఒర్ణవే, తస్యోత్కర్షం వికస్వంతి యాంతి కద్రూపతానుపి యథా స్థాయిని నిర్మ
నా హుగా వ్యభిచారిణకి, పుష్ఠంతి స్థాయినం స్వాంశ్చ తత్ర యాంతి రసాత్మ
E-F&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>16lnx463zcbf6q8u73erlgwuudu4bxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227623</id>
    <revision>
      <id>583527</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. తథా చోక్తం కావ్యప్రకాశే.---- 'కారణాన్యథ కార్యాణి సహకారీణి యాని చ, రత్యాదే స్థాయినో లోకే తాని చేన్నాట్య కావ్యయోః. విభావా శ్చానుభావాశ్చ కథ్యంతే వ్యభిచారిణః' ఇతి 189 ల...'</comment>
      <origin>583527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4639" sha1="ak0wuw4kzvdtlttys59jw0pdla2q64y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
తథా చోక్తం కావ్యప్రకాశే.----
'కారణాన్యథ కార్యాణి సహకారీణి యాని చ,
రత్యాదే స్థాయినో లోకే తాని చేన్నాట్య కావ్యయోః.
విభావా శ్చానుభావాశ్చ కథ్యంతే వ్యభిచారిణః' ఇతి
189
లోకే కార్య కారణసహ కారిశబ్ద వాచ్యా నాయికానాయకకటారు.
భూవిక్షేపని ర్వేదాదయః కావ్యనాట్యయో స్తు విభావానుభావవ్యభి
చారిశబ్దవ్యపదేశ్యా భవంతి.
ఉడ్తా ర్థేభియు క్తసంచాదమాహ కారణానీతి, స్థాయినః, స్థాయిత్వయోగ్య
స్వేత్యర్థః. అనుభావా ఉభయే గృహ్యంతే. నను చేష్టాలక్షణోద్దీపనవిభావానాం
భావహావాదీనాం శృంగార కార్యతయా శుభావత్వం ప్రతీయతే. కటాక్ష భ్రూనిక్షేపా
దీనామనుభావానా మను జనక త్వేన సంభవ త్యేవ విభావత్వం. ఉత్తానాముభ
యేషాం కల్లోలాయమానశయా రసపరిపోషణాత్సం చారితాపి, సమస్తసంచారిణా
మసి చింతాదీనామనురాగ కార్యత యూ శుభావత్వం, తద్దర్శన శ్రవణాభ్యామను రాగాలి
శయజననా ద్విభావత్వం చానుభూయతే. తదుక్తం భావప్రకా‘విభావో జస్య
నుభౌపస్స్యా దనుభావోఒకి భావవత్, తౌ పుర శ్చారిణా స్యాతాం తేచ తౌస్యుః
పరస్పర' మితి. ఆశ్ర పరస్సరశన సంచారిణా మేవ మిథో శుభావత్వం చేత్యాది
ద్రష్టవ్యం. ఆకః
కథం పూర్వోక్తా&quot; విభావాదివ్యవ స్థితి చేత్సత్యం; కస్యా శ్చి దను
రాగవ్యక్తే ర్యాని కార్యకారణ సహకారీణి తాని తాం ప్రతి తథైవ న కించిదపి
సాంకర్య మస్తి వ్యక్త్యంతరాపేక్షయా తస్యా వివా కార భేదా పేక్షయా వాడెన్యథా
భావే జో విరోధః? యవైకస్య పుత్రాపేక్షయా పితృత్వం పిత్ర పేక్షయా పుత్రత్వం
చ వ్యవతిష్ఠ తే. ఆతో విభావాదీ నామని ప్రతియోగి భేదాదిభిః కల్పిలాకారాంత
రాణాం సాంకర్యశం శాసవకాశా ద్విభావాది రూపతా నియతైవేతి సిద్ధం వివం చ
విభావాది సామ శ్రీ సంతోచే సతి రసాభాసత్వ మిత్యనుసం ధేయం.
ననూస్మర్యాదం ప్రవృత్తేనాంగరసేన బాధితః ప్రధానరసో రసాభాస్య.
తదుక్తం రసార్ణవే—'అంగేనాంగీ రసస్స్వేచ్ఛావృత్తివర్థితసంపదా, అహత్యే
నా ని నీ తేన స్వామివా భాసతాం ప్రజేదితి. అంగరసస్య తృతీయాంశాను ప్ర వే
మర్యాదోల్లంఘనం లేదుక్తం భావప్రకాశ - 'భాగద్వయం ప్రవిష్టస్య ప్రధాన స్యైక
భాగతః, రసానాం దృశ్యతే యత్తత్త త్స్యాదాభా సలక్షణ' మితి. తత్ర హాస్యాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ak0wuw4kzvdtlttys59jw0pdla2q64y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227624</id>
    <revision>
      <id>583528</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '190 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే శృంగారవీర రౌ బ్రాద్భుతానాం లోకోత్తరనాయకాశ్రయత్వేన పరి పోషాతిశయః. అత ఏవ శృంగారస్య మ్లేచ్ఛావిషయల్వేత్వాభాసత్వం. తథాచో క్తమ్.— 'ఏకత్రైవానుర...'</comment>
      <origin>583528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4811" sha1="qvtgyt3qssc7ar72tdxclmhkjo1i63k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;190
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
శృంగారవీర రౌ బ్రాద్భుతానాం లోకోత్తరనాయకాశ్రయత్వేన పరి
పోషాతిశయః. అత ఏవ శృంగారస్య మ్లేచ్ఛావిషయల్వేత్వాభాసత్వం.
తథాచో క్తమ్.—
'ఏకత్రైవానురాగ శ్చే తిర్యజ్ మ్లేచ్ఛతో ఒపి వా,
భూయిష్ఠాః శృంగారాదయ ఆభానీభవంతి. అక్షైర్ సంగ్రహళ్లో క. 'హాస్యో జుగు
పాశృంగారహాస్యా శోకభయానక, భయానకో రౌద్రవీరా తథా శృంగారనిన్మ
యా. చీభత్సకరుణా రౌద్రశృంగారౌ చ యధాశ్రమం, శృంగారాదీన్సం ప్రవిశ్య
రసాభాసా న్వితన్వతే' ఇతి యద్యమ్యేవం నవానా మపి రసానామాధానత్వం సంభ
వతి. తథాపి క్వచిద్వి శేషమభినక్తుమారభలే శృంగారేతి, శాంతస్యాప్యుపలక్షణ
మేకల్, లోకోత్తరనాయకాశ్రయల్వే నేతి. ధీరోదాత్తాది నాయతో త్తమవిషయ ల్వే
నేత్యర్థః, ఆత వివోక్తం లోచనే 'ధర్మ యుద్ధవీర ప్రధానో ధీరోదాత్తః, వీరరాద్ర
ప్రధానో ధీరోద్ధతః; వీరశృంగార ప్రధానో ధీరలలికః; దానధర్మ వీరశాంత ప్ర ధానో
ధీరళాంశ ఇతి చత్వారో నాయకా' ఇతి. ఆశ్ర వీరరససమాన యోగ క్షేమత్వాదద్భు
తోపాదనం, యదాహ మునికి 'వీరస్య చైవ యత్కర్మ సోఒద్భుతః పరికీర్తిత' ఇతి
విదగ్ధ నైక విషయో రసపరిపోషవి
శేష ఇతి భావః
విశేష విరోధమాహ
--అతవీపతి. ఇదరు త్రానుసం ధేయం. యత్ర విభా
వాది పరిపూర్తి స్తత్ర ముఖ్యో రసని, తదుర్తం లోచనే. 'రస స్తు స ఏవ యో
యత్ర ముఖ్యకయా విభావాను భావవ్యభిచారిసంయోజనో చితస్థాయి ప్రతిపత్తికన్య
ప్రతిపత్తు స్థాయ్యం చర్వణ ప్రయుక్తవీవాస్వాద ప్రకర్ష 'ఇతి. ఉదాహృతం చ
తత్రైవ—'కృచ్ఛాదూరుయుగం వ్యతీత్య సుచిరం భ్రాంత్వా నితంబద్ధ
లేమధ్యే స్యా
స్త్రీ వశీకర నిందతా మాగతా మద్దృష్టిస్తిృషి లేవ సంప్రతి శనైరా
రుహ్య తుంగా స్తనా సాకాండం ముహురీక్షతే జలలవ ప్రస్యంది నీ లోచనే ఇతి.
ఆత్ర హి నాయికాకారామవర్ణ్యమానస్యాక్ష ప్రతికృతిపని
త్రిత చిత్ర ఫలకావలో
కనా ద్వత్సరాజస్య పరస్పరాస్థాబంధరూపో రతిస్థాయి భానో విభావానుభావనం చారి
సంయోజనాప కేన చర్వణారూఢఇతి. ఏవం చ యత్ర విభావాది పరిపూర్త్యభావ
సత్రారోడితో రసః. మ్లేచ్ఛాదా తథాభూతత్వాద్ర సాభాసత్వమితి భావః ఉశార్థ
సమ్మతి మాహ - ఏక త్రేతి, ఆశ్ర నివేత్యవధారణే నాన్యత్రానురాగాత్యంతాభావ
స్సూచ్యతే.యథా రావణే సీతాయాః లేన స్త్రీ పుంసయో
రేక శ్రానురాగే జూతే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qvtgyt3qssc7ar72tdxclmhkjo1i63k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227625</id>
    <revision>
      <id>583529</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. యోషితో బహుశక్తి శ్చే ద్ర సాభాస స్త్రీథా మతః ఇతి. 191 వ్యభిచారిభావానా ముదయ ప్ర శామ్యదవస్థయా, పరస్పర విరుద్ధ రసాశ్రితయోర్భావయోః స్పర్ధయా సంబంధానాన్యోన్యో సమర్ధక...'</comment>
      <origin>583529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4543" sha1="ol5l0a11y25x9kcco80ufkzjkjcvwyx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
యోషితో బహుశక్తి శ్చే ద్ర సాభాస స్త్రీథా మతః ఇతి.
191
వ్యభిచారిభావానా ముదయ ప్ర శామ్యదవస్థయా, పరస్పర విరుద్ధ
రసాశ్రితయోర్భావయోః స్పర్ధయా
సంబంధానాన్యోన్యో సమర్ధక
తయా, బహూనాం సమావేశేన చ చాతుర్విధ్యం.
తథా చోక్తం దశరూపకే..-
'భావస్య శాంతి కుదయస్సంధిశ్శబలతా తథా' ఇతి.
ఆన్యత్రాన రాగ ప్రాగభావే చ విభావాని సంపూర్తిసంభావనమా నైవ రసాభాసశ్వమితి
భావః. అన్యథా ప్రథమజతానురాగే వత్సరాజే జాతానురాగాయ రత్నావళ్యాః
పూర్వానురాగస్యాభాసశ్వ ప్ర సంగాల్. మ్లేచ్ఛా స్తిరశ్చామనాఘ్రాత వైదగ్ధ్యగంధానా
మననుభూతవిభావాదిభావానా మభివదన వ్యాపారమాత్ర విలక్షణ స్పహోదరా!. ఆక
స్తేషాం ద్వయానా మసి సమానయోగ క్షేమత్వా తృహోపాధానం. ఆత వీవ శృంగారా
భాసస్య త్రైవిధ్యో క్తిరపి, బహుసక్తి రనేక త్రానురాగః. అత్రాపి ముఖాంతరేణ సమాను
రాగ ఫలాభావా ద్విభావాద్యపరిపూర్తిరితి భావః పుంస్కోప్య నేక నాయికానురా
గే
రసాభాసత్వ మితి కేచిత్. తర్హి, తన్మలే దక్షిణనాయకామరాగస్య సర్వసం ప్రతిపన్న
రసభావస్య అభాసత్వ
ప్ర సంగ ఇతి చేశైవం; తస్యా ప్యేక స్యామేవ గాఢానురాగ త్వాత్.
అన్యత్ర తు క్వచిన్మధ్యత్వం క్వచిన్మందశ్వమితి నిశ్చికం. 'తుల్యో సేకర్ర దక్షిణ'ఇతి
లక్షణం పున రనేశాను నాయికాస్వను వృత్తిమాత్ర పర త్వేన తుల్యత్వపరమితి ద్రష్టవ్యం.
ఆశ్ర పక్షద్వయే ఒపి క్రమేణ సమానురాగా భావాదనివే కాదనేశానురాగాచ్చ రతే
రారోపిత త్వేన హాస్యాస్పదత్వా న్ని బంధన స్త్రీ విథో ఒయ మాభాస ఇతి వివేక ఓ. నవ్వా
గోపితిరసాభావా త్తిర్యగాదిషు కథం చమత్కార ? ఇతి చేచ్ఛుక్తికారజఠం గృహీత్వా
వృచ పశ్చాత్కాలీన బాధస్తు ప్రపంచసత్యత్వాభిమాననమయ
సాంసారిక వ్యవహారస్యేవ తాదాత్మికచమత్కారస్య స నిరోధీతి రసాభాసోఒప్యుపా
దేయ ఏవేశ్యలం ప్రపంచేన.
విభావాదిమధ్యే వ్యభిచారి భావానాముదయాద్యు పాధి చతుష్టయ
జన్య చమత్కార
విశేష
నిబంధనం చాతుర్విధ్య నూహ వ్యభిచారీతి. అనోన్యో పమర్ధకతయేతి. స్వస్వ
బాధ్యానాం బాధక ల్వేనేత్యర్థి పద్యమాణోదాహరణానుసారేణ కల్పనీయః. రసా
భాసాదీనాముదాహరణము త్తరత్ర భవిష్యతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ol5l0a11y25x9kcco80ufkzjkjcvwyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227626</id>
    <revision>
      <id>583530</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 రత్నాపణసహీ తే ప్రతాపరుద్రీయే అథ యథాక్రమం స్థాయిభావానాం స్వరూపముదాహరణం చ యథా- ఇచ్ఛా విశేషా రతిః శృంగారైకరసః స్మరోఒ సు జగదానందై కనిష్యందభూ- రెండు సిష్ఠతు విభ్రమైక వసతి ర...'</comment>
      <origin>583530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="th7own21b6kiwzx42h17n33ua3pq9jv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;192
రత్నాపణసహీ తే ప్రతాపరుద్రీయే
అథ యథాక్రమం స్థాయిభావానాం స్వరూపముదాహరణం చ
యథా-
ఇచ్ఛా విశేషా రతిః
శృంగారైకరసః స్మరోఒ సు జగదానందై కనిష్యందభూ-
రెండు సిష్ఠతు విభ్రమైక వసతి ర్జాగర్తు పుష్పాకరః,
సంత్వన్యే ఒ పి గుణ ప్ర సాదితదిశః కిం తైరశేషాన్నతో
జాతః కాకతివల్లభో మమ పతిః కామస్య కామోత్సవః.
అథ స్థాయిభా వేషూదేశ క్రమానుసారేణ రతిం లక్షయతి కత్రేతి. యూనో
రన్యోన్యానందజనకం దర్శనాలింగనాధికం కర్మ సంభోగ 3; తదుక్తం భావప్రకాశే--
'కామోపచార స్సంభోగకి, కామః స్త్రీపుంస యోస్సుఖం, సుఖమానందసం భేదకి పరస్పర
నిదుర్దతః. ఉపచార సదానంద కారకం కర్మ కథ్యతే' ఇతి. తద్విషయకి ఇచ్ఛావిశేష.
స్స్పృహాద్యవరకర్యాయః ప్రమోదాత్త్యా మనోవృత్తివిశేషో రతిరిత్యర్థః. తదుక్తం —
' సంపన్నైశ్వర్యను ఖయోర శేషగుణయుక్తయోః, నవయౌవనయోశ్యామ్య ప్రకృత్యో
శ్రేష్ణరూపయోః. నారీపురుషయోస్తుల్యా పరస్పరవిభావికా, స్పృహాహ్వయా చిత్త
వృత్తి రతిరిత్యభిధీయతే ఇతి. స్పృహాలక్షణమని తల్లైవోక్తం—'ఆత్మోపభోగకరణం
స్పృశంతీ ప్రియవర్త్మనా, యా జహాతీక రాక్ భోగాక్ సా స్పృహేత్యభిధీయత 'ఇతి.
ఉదాహరతి శృంగారతి. జగతామానందస్యానంద హేతో రేక స్యాద్వితీయన్య
నిష్యందస్య మృష్టాంశన్య భూ స్థానం, గుణైరాభిరూప్యాదిభిః ప్రసాదితాః ప్రసన్నీ
కృత్యా దృళో లోకదృష్టయో యైస్తే శథోక్తా'కి, 'గుణ
ప్రసాధితది?' ఇతి పారే గుణా
లంకృతదిళో, దిగంత నింతగుణా ఇత్యర్థః. అన్యే గంధర్వగీర్వాణాదయ్య, తైరేకైక
గుణాశ్రయైః కిం ? న, కిమస్ సాధ్య మిత్యర్థః. ఆశిషోన్నత స్సర్వాధికః, ఆత్ర కామ
స్యాస్ కామోత్సవః కాకతి వల్లభో మను ప్రేయానభూదితి వాగారం భేణ స్వానురక్త
ప్రియలాభ జనితహర్షానుభావేన కన్యాశ్చి న్నాయికాయా ఆలంబనని భావభూతాయా!
ప్రమోదాత్తా రతిరభివ్యజ్య తే ఇయం చ నిసర్గాదినిమిత్తభేదాత్సప్తవిధా. తత్ర మద
నేందువనంతాది వైరా గ్యేణ
ప్రియవిషయ ప్రేమా చేయమభిమానము లేని వేదిత వ్యం. ఇద
మేవ మమ ప్రియం నాన్యదికి ప్రత్యయ నివాభిమాన ఇత్యాహుః. భేదాంతరోదా
హరణ ప్రపంచ స్తు రసార్ణవే ద్రవ్యం.
30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>th7own21b6kiwzx42h17n33ua3pq9jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227627</id>
    <revision>
      <id>583531</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. *వికృతిదర్శనాదిజన్యో మనోవికారో హాసః యథా -- 198 బిభ్రాణా కబరీ ర్ధృతాంజనదృశః కృత్వా కుచౌ కృత్రిమా స్త్రీ వేషాన్నిశి కాళతీంద్రనగరే ప్రచ్ఛన్న రూపా న్నృపా, దృష్ట్వా...'</comment>
      <origin>583531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4256" sha1="e181avcm95r5dzrwrxg88jhjwiwpfzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
*వికృతిదర్శనాదిజన్యో మనోవికారో హాసః
యథా --
198
బిభ్రాణా కబరీ ర్ధృతాంజనదృశః కృత్వా కుచౌ కృత్రిమా
స్త్రీ వేషాన్నిశి కాళతీంద్రనగరే ప్రచ్ఛన్న రూపా న్నృపా,
దృష్ట్వా Īమ మపాస్య వక్షసి కుచా వాకృష్య నీవీస శో
హీ హీ కష్ట మితి త్యజంతి విపణిశ్రేణీషు ధూర్తా విటా:-
*ఇష్టజననియోగాదినా ఆత్మని దుఃఖాతిభూమి శ్శోకః.
యథా:--
ఛాతర్నిష్కరుణో ఒసి శిక్ష యని కిం వన్యాం శరీరస్థితిం
00
హాసం లక్షయతి-వికృతీతి. ఆత్మనః పరస్య వా యే వేషభాషా కారవికార
నిరుద్ధాలంకారాస్పష్టభాషణకుబ్జత్వాదయ సద్దర్శన శ్రీ వణజన్యో మనోని కారో హాసః,
'స్వనహసో' ర్వేతి వికల్పాల్ భుజ్ ప్రత్యయః. ఆయసేవ బాష్పాద్యను భావో
నిద్రాల స్వా దిసహశృతశ్చర్యమాణో హాసే సాధు రితి వ్యుత్పత్త్యా హాస్యో భవతి.
నచో త్తమాదిషు త్రిగ్వే కైక యుగళ క్ర మేణ షడ్విధః. తదుక్తం - 'వికృతాకృతివా
వా వరస్య వా, హాస స్స్యాక్పరిపోషే ఒన్య హాస్య స్త్రీ, ప్రకృతి
స్మృతః, 'స్మిత మిహ వికసన్న యనం కించి ఆశ్యద్విజం హసితం, మధురస్వనం విహ
సీతం సాఙ్గశిరఃకంపముద్ధసితం, ఆపహసికం సాస్రాక్షం విక్షిప్తాఙ్గం భవత్యతిహసితం, ద్వే
ద్వే హసితే చైషాం జ్యేష్ఠీ మన్యే జనమే క్రమశః&quot; ఇతి. ఉత్తమస్య స్వకీయ పరశీయ
వికారదర్శనా తమేణ స్మిళహసితే, మధ్య ముస్య నిహసితోద్ధరితే, అధమస్యావహసి
తాతిహసీతే ఇతి.
శశ్రీధన శ్రీ యమన్యడీయ వేషవి కారజన్యం హాసముదాహరతి బిశ్రాణానితి,
కబరీః స్త్రీ జనౌచితాజ్ కేశపాశాజ్&quot;, 'జానపదే
జీష్. ఆశ్ర మం ది గ్రాహం
గృహీతా నకవీప సలాయనవరతయ స్త్రీ వేషధారిణో వైరిభూవతీ నీవీ ప్రదేశాది
స్పర్శసేన పుమాంస ఇతి జానతాం ధూర్తవిటా నామాలంబన విభావానాం పరుషస్వనస్య
హాసస్య హీ హీ త్యనుకరణం.
00
శోకం లక్షయతి ఇష్టతి. ఆదిగ్రహణాదనిష్టప్రాప్తి గృహ్యతే. దుఃఖాతి
భూమి ర్దుఃఖ ప్రకర్ష ః
ఆద్యం శ్లోకముదాహరతి ధాకరితి. నిష్కరుణో నృశంస, వన్యాం ఫల
మూలాదిరూపాం, తత్తాదృగ్విభవా, నానావిధభోగోపకరణ పరి పూర్ణా ఇత్యర్థః స్థానం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e181avcm95r5dzrwrxg88jhjwiwpfzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227628</id>
    <revision>
      <id>583532</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే తత్తాదృగ్విభవా గృహాః క్వను గతాః స్థానం మరుః కల్పితం, హా నాథాః పతితాః ప్రతాపనృపతేః శ్రీ ధార్చిషీతి ద్విష- ద్యోషాణాం తదనూప మశ్రుభి రహోజాత...'</comment>
      <origin>583532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4564" sha1="rg7zx6briuj36lji1lmjj2gjh646k7r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;194
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
తత్తాదృగ్విభవా గృహాః క్వను గతాః స్థానం మరుః కల్పితం,
హా నాథాః పతితాః ప్రతాపనృపతేః శ్రీ ధార్చిషీతి ద్విష-
ద్యోషాణాం తదనూప మశ్రుభి రహోజాతం స్థలం మారవమ్.
*శత్రుకృతాపచా రేణ మనగి ప్రజ్వలనం క్రోధః.
యథా:---
`రేరే సేవణ క్వస్తవాయ మనిదంపూర్వో ఒద్య గర్వోమహా-
ను త్తీర్ణా కీల యేన గౌతమనదీ ప్రాప్తోసి మృత్యో ర్ముఖమ్,
నురు రితీ. సిపాసాయాం యత్రోదక మరి దుర్లభ మితి భావకి. మహారణ్యే వాభర్తృభి
స్సహమృగ మిధ నాదివ్యథాకథంచిద్వర్తామహ ఇతి విచారి తేజ ఓ కథం వాకియా
నా నో దేవదుర్వి పాకః? తే భర్తారో కత్కో &quot;ధవవశ్నా శలభతామలభం తేతి పరి
దేవిశం హేతిక స్దాన సూచయన్నా హ—హా నాథా ఇతి. అననం జలప్రాయం, ఆర్ద్ర
శత్రు స్త్రీ ణామాలంబన విభావానాం భర్తృనియోగరాజ్య భ్రంశాదిజనితా దుఃఖాతిభూమి
దైవోపాలంభసహితేన రోదనేన సూచ్యతే. ఆత్రోర్వీవిలుంఠనోరస్తాడనాదయోఒను
భావాః, దైన్య మోహచింతనిమీ దాదయో వ్యభిచారిణశ్చ విశేషేణోపాత్తాః కరుణతా
మాపాదయంతి,
50
క్రోధం లక్షయతీ — శత్రుకృలేతి. శత్రుగ్రహణం భృత్యా చేరుపలక్షణార్థం.
తక్కృతేనావచారేణ వధావజ్ఞాదినా ప్రజ్వలితా మనోవృత్తిః క్రోధ ఇత్యర్థః సచ
త్రివిధః, క్రోధః కోపో రోష శ్చేతి. తదుకం భావ ప్రకాశే 'క్రోధః కోవశ్చ రోష
శ్చేత్యేష భేద స్త్రీ ధాత 'ఇతి. కశ్రీ వథాది పర్యంతః క్రూరజనాశ్రయః క్రోధః
అభ్యర్థ నానధి ర్వీరజనా
శ్రయః తోపు; స్త్రీపుంసయో రన్యోన్య నిషయః ప్రత్యాయన
చర్యంతో రోషః.
కశ్రావత్థామూలం క్రూరాలంబనం క్రోధ ముదాహరతి రేరే ఇతి. 'వాక్యాదే'
రీత్యాదినా కోపే ద్విరుక్తికి. ఆయం పూర్వో యస్యాసా విదం పూర్వః, సన భవతీత్య
నిదంపూర్వః, నూతన ఇత్యర్థః. అన్యధిక్కారేణాత్మోక్క గర్వః; కుతో జయంతే
మహాని దానీను భూతపూర్వో గర్వః ప్రాదురభూదిత్యర్థః యేన సర్వేణ గౌతముర
ద్యు త్తీర్థేశ్యవజ్ఞాకధనం. కి లేత్యళీకే. తన వార్తామాత్ర మేతదితి భావళి. కథానిక స్వేదం
కర్మణ ఫల మిత్యాహ—ప్రాప్త ఇతి. అవజ్ఞానిమి
త్తమాశంక తే— వీ షేతి. అన్యథా
భూత గ్ర హారికల్పానాం వైరిభూపతీనాం కల్పాంత కాలరుద్రస్యాస త్స్వామినికి కాకతీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rg7zx6briuj36lji1lmjj2gjh646k7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227629</id>
    <revision>
      <id>583533</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'య థా రసప్రకరణమ్. ఏషా కాకతివీరరుద్ర ఇతి కిం నా శ్రావి సప్తాక్షరీ ప్రతుభ్యత్ప్ర తిపక్ష పార్థివమహాభూత గ్రహోచ్చాటనీ? *లోకోత్త రేషు కార్యేషు యాస్ప్రే యత్న ఉత్సాహః. 195 03 తు భేష్వబ...'</comment>
      <origin>583533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4747" sha1="k4momkkp3tq6erd8xt224exjl8fvnqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;య థా
రసప్రకరణమ్.
ఏషా కాకతివీరరుద్ర ఇతి కిం నా శ్రావి సప్తాక్షరీ
ప్రతుభ్యత్ప్ర తిపక్ష పార్థివమహాభూత గ్రహోచ్చాటనీ?
*లోకోత్త రేషు కార్యేషు యాస్ప్రే యత్న ఉత్సాహః.
195
03
తు భేష్వబ్ధిషు సంభ్రమా త్రిభువన గ్రాసేచ్ఛయా సర్వతః
సన్నద్ధేష్వపి పర్వతేషు పరితో గండోపలాక్ వర్షితుమ్,
శక్తా ఏవ వయం నివారణవిధౌ ముద్ర క్షమాభృజ్జయే
వీరరుద్రస్య నామమాత్ర మహామంత్రం నిశమ్యైవ కాందిశీక చరః
ముద్యుక్ల్కే భవానితి భావః శ్రీధీజయం విపక్ష దర్శనాది భావః కంఠ గర్జనదంత
ఘట్టనాద్యనుభావో గర్వానరాదివ్యభిచారి చర్వ్యమాణస్సక్ రౌద్రో భవతి.
కథమ ద్యైవ
03
ఉత్సాహం లక్షయతి—లోకేతి. స్థాయానతి స్థిరః, వివక్షిత కార్యవిషయమాత్సు
క్యమేవాత్ర స్థైర్యమితి భావః. 'ఆహమేవం విధఇత్యేవం ప్రాణ త్వేనాభిమానాక్ష్మక
ఉత్సాహ!' ఇతిలోచన కార్య. శారదాతనయస్తు కార్యమాక్రమంగీచకార, తదుత్తం.
'ఉత్సాహన్సర్వకృత్యేషు సత్వరా మానసీ క్రియా, సహజాహార్య భేదేన స ద్విధా పరి
కీర్తిక' ఇతి.
ఉదాహరతి—కు భేష్వితి. త్రిభువనగ్రాసేచ్ఛయా కల్పాంతవదితి భావః తు భేషు
తభి శేష్విశ్యర్థ ః. ఆశ్ర యద్యవి 'తబ్ధస్వాం' ఠేత్యాది నా నిపాతనాన న్మథమాత్ర వాచీ
శుబ్ధశబ్దః తథాపి తుభితార్థత్వం కథంచిత్సాదృశ్యాత్కల్పనీయం: సముద్రాణాం మంధ
యోగనత్కాలవైష య్యే౬.పి జోధసంభవాల్. అక వివాహ వృత్తి కార్య 'కథం శుద్ధ
స్ఛముద్రః శుద్ధా నదీ త్యేసమాదావువమానాద్భనిష్యతీతి. గండోవలాజ్ గండశైలాక్,
స్థూలో పలానిత్యర్థః. ఆత్ర వైరిభూపాల విజయవిషయస్సహజోత్సాహ స్సముద్ర సంక్షో
భవర్వకసన్నా నాని వార ణేవయమేవ శక్తా ఇతి వాగారం భేణ వ్యజ్యతే. ఆ శ్రాత్మకామా
వ్యధిక్కారాదిసంభవా ధీరోద్ధతో ఒయం నాయకః; కస్య వీరరనేని ప్రాధాన్యేనాను
ప్రవేశసంభవాత్. తదుర్తం లోచ నే 'వీరరౌద్ర
ప్రధానో ధీరోద్ధతః ' ఇతి. ఆయ
మేన ప్రతాపవినయాదిభి ర్విభావికః కరుణా యుద్ధాదిభి రనుభావితో గర్వహర్షాది?
ర్భావితో వీరరసోభవతి. స చ త్రివిధః, యథాహమునిః 'దానవీరం యుద్ధవీ కంధర్మవీరం
తథైవ చ. రసం వీరమసి ప్రాహ బ్రహ్మా త్రి విధనమ్మక, మితి, ధర్మవీరస్థా నే దయావీరము క్త్వా
త్రైవిధ్యమాహ ధనికః. తత్ర దానవీరో బలిజామదగ్న్యాదిః. యుద్ధవీరో రామాదిః, ధర్మ
26&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k4momkkp3tq6erd8xt224exjl8fvnqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227630</id>
    <revision>
      <id>583534</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే శ్లాఘా నః కీయతీతి కాకతీని భోర్గర్జంతి నై న్యే భటాః. * రౌద్ర సందర్శనాదిభి రనార్థాశంకనం భయం. యథా-- దూరాదాకర్ణ్య విశ్వ ప్రసృమర మహసో వీరరుద్రస్య...'</comment>
      <origin>583534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4707" sha1="o49ywwa3dmda0mtopk82trq9f14wlev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;196
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
శ్లాఘా నః కీయతీతి కాకతీని భోర్గర్జంతి నై న్యే భటాః.
* రౌద్ర సందర్శనాదిభి రనార్థాశంకనం భయం.
యథా--
దూరాదాకర్ణ్య విశ్వ ప్రసృమర మహసో వీరరుద్రస్య క్షేత్ర
ప్రస్థానారంభ భేరీనినదమరినృపాః పూర్ణ కర్ణజ్వరార్తాః,
ఆరుహ్యాద్రి న్విశంతో గహన మతిమహత్కంట కాకృష్ట కేళా.
యధ్వం ముంచతి ప్రతినృపతిధియా పాద పార్థయంతే
*అర్థానాం దోషసందర్శనాదిభి రర్హాణా జుగుప్సా.
వీరో యుధిష్ఠిరాది, దయా నీరో జీమూతవాహనాదికి. తత్ర శ్రీస్వేదరక్తాక్ష త్వాద్య
శుభావరాహిత్యే యుద్ధవీరస్తత్సాహిత్యేరౌద్ర ఇతి వివేకః.
61
భయం లక్షయతి ----రౌద్రేతి. అది గ్రహణా ద్రోదశబ్ద శ్రవణాదయో గృహ్య
స్తే.. శజ్జన్యమనర్థాశంకసమనశ్చాంచల్యరూపం భయమిత్యర్థః. నీకచ్చ స్త్రీ నీచప
భృతీనాం . స్వాభావికము ర్తమానాం కృతక మిత్యాహు హేమచంద్ర
శారదాతనమా
దయః. సింహభూపాలస్తు సర్వత్ర కృతక మేవేతి ప్రత్యపదత్. అనేకవిధమిత్య స్యే.
శత్ర రాద్ర
శ్రవణజన్యం భయము దాహరతి. దూరాదితి. విశ్వప్రసృమర
మహసో నిశ్వవ్యాప్తి ప్ర తాపస్య, సరకే ‘స్పృధుస్యద' ఇత్యాదినా క్షరచ్ ప్రత్యయః
కర్ణజ్వరార్తాః కర్ణ వ్యాధిపీడితాః, బధిరికృత కర్ణాఇత్యర్థః. తశ్రావ్యతిమహద్దువ చే
శం, గహనమరణ్యం, విశంతః ఖదిరాదికంట కాకృష్ణశాస్సంతః వ్యాకులాంశకర
ణాః ప్రతిపక్షమబుద్ధ్యా పాద పాక్ శ్రాయధ్వమిత్యాదిభి ర్ది నోక్తిభిః ప్రార్థయంతే. ఆశ్ర
వై రిభూపాలనను వేతో భయస్థాయి భావో వ్యజ్యతే. ఆయం చ స్వోచితసామ శ్రీ కో
భవతి. తదుర్హం. ——'ఐకృతస్వరసత్వా దర్భయభావో భయానకం, సర్వాంగ వేపడు
స్వేదళోఫవై వర్ణ్యలక్షణః. దైన్యనం భ్రమస మోహత్రా సాది స్తత్సహోదరః.' ఇతి. ౧
జగుప్సాం లక్ష యతి అర్థానామితి. పధిరోద్వాంతాద్యహృద్య పదార్థ శ్రీ
వణదర్శనాదిజన్యో మనస్సంకోచో జుగుప్సేత్యర్థః. అయమేవ నాసా విధాననిష్ఠీవనా
ద్యనుభావో భయావస్మారాదిసహకారీ బీనత్సో భవతి న చ విభావాది భేదాత్ జోధః
ఉద్వేగశ్చేతి ద్విధా. తదుర్తం భావప్రకాశ క్షోభాత్మా రుధిరాం శ్రాదిదర్శన
స్పర్శనాదిజః, ఉద్వేగాత్తా శ్రీ మిచ్ఛర్ది పూతివిష్టాదితో భజే' దితి. వైరాగ్యాద్యువతి
గర్ఘాసిద్ధ స్తృతీయో భీభత్స ఇత్యాహ ధనికః,
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o49ywwa3dmda0mtopk82trq9f14wlev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227631</id>
    <revision>
      <id>583535</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా -- యథా. రసప్రకరణమ్. విష్వఙ్మ స్తిష్కపంకే మహతి విపతీతో చ్చూన మాతంగ దేహ- శ్రేణీలబ్ధ ప్రచారః ప్రవహదుకువసామఱ్ఱర క్తప్రవాహాః, రాశీభూతాస్థికూటస్థపుటితని టా నిస్సరద్వి స గంధ...'</comment>
      <origin>583535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4180" sha1="gj9gruk1xzefvw8751o407c2892a84z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా --
యథా.
రసప్రకరణమ్.
విష్వఙ్మ స్తిష్కపంకే మహతి విపతీతో చ్చూన మాతంగ దేహ-
శ్రేణీలబ్ధ ప్రచారః ప్రవహదుకువసామఱ్ఱర క్తప్రవాహాః,
రాశీభూతాస్థికూటస్థపుటితని టా నిస్సరద్వి స గంధాః
కుర్వంత్యాయోధనోర్వ్యోభయమవనిభృతాంవీరరుద్రే ణసృష్టా
*అపూర్వార్థ సందర్శనాచ్చి తవిస్తారో విస్మయః.
ఔన్నత్యం మహదన్య దేవ మహితః కోఒప్యేష గంభీరిమా
కావ్యన్యా సరణిః ప్రతాపయశసోరన్యైన బాహ్వోః ప్రథా,
సర్వం నూతనమేన రుద్రనృపతేజ్ఞానేన తన్నిర్మితో
సామశ్రీ చతురాననేన కియతీ కీదృక్రమా కల్పితా.
శమో వై రాగ్యాదినా నిర్వికారచి త్తత్వం.
197
కత్ర క్షోభణం బీభత్సముదాహరతి. విష్వగితి. మహతి వివ్వఙ్మ స్తన్కపంకే
సార్వత్రిక మేదఃకర్దమే పతితాః గంతుమశక్త్యా ప్రహారై శ్చేతి భావః తథా దృక
త్వాదుచ్చూనా వివృద్ధాశ్చ తేజం మాతంగానాం దేహత్రేణీషు లబ్ధు ప్రచారో గో
మాయు ప్రభృతీనాం యాను తా సభోక్తాః, ప్రవహంతః ప్రకర్షణ స్రవంతః. ఊరవో
ఒధికా? వసాదీనాం వపొదీనాం ప్రవాహః స్త్రోతాంసి యాను
తాస్తథోక్తాః, రాఠీ
భూతై రస్థికూటైః కీక ససమూ హైః స్థపుటితాః వికటీకృతాఖ నికటాః ప్రాంతదేశాః
యాను తా సథోక్షాః, నిస్సరణ్వస్త్ర గంధాః ఉద్భవధామగంధాః వీరరుద్రేణ సృష్టిః
ఆయోధనోర్వ్యో యుద్ధభూమయ్య సర్వేషాం భయం కుర్వంతి,
04
విస్మయం లక్షయతి,——అపూర్వేతి. లోకసీమాతివృత్తః పదార్ధ పూర్వార్థః,
తద్దర్శనాదిజన్యో మనోవిస్తారో విస్మయ ఇత్యర్థః. అయమేవాకస్మికమనోరథలాభేతా
శికవస్తుదర్శనాది భావో సయనవిస్తార సాధు నాదాద్యనుభావో హర్షావే గాడి సహకృ
తోఒద్భుతః.
ఉదాహరతి... ఔన్నత్యమితి. వ్యాఖ్యాత చరమేతత్ ; [కావ్య ప్రకరణీ
సంఖ్యా ౨౧] ఆశ్ర మవ్యశబ్దాభ్యామలౌకిక ల్వేన ప్రతీయమానాన్న త్యాదివిలోకన
నిభావో విస్మయః ప్రతీయ తే.
శమం లక్షయతీతి—శమఇతి. ఆశ్రాదిశస్దాన ఈశ్వరానుగ్రహసత్సంగ మాదికం
గృహ్యతే. విశార్తావిషయాభిలాపాదయః తద్రహీతచిత్తత్వం వైరాగ్యాది జన్యస్తృష్ణా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gj9gruk1xzefvw8751o407c2892a84z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227632</id>
    <revision>
      <id>583536</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 యథా-- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, లబ్ధం చతురాననేన మహతీ మాయుః ప్రథాం గచ్ఛతా లబ్ధ్వా సంపద మధ్య నన్య సుగమామింద్రేణ కిం నా కృతం; క్షయాద్యపరపర్యాయో నిర్వేదాభ్యో మనోవికార శృ...'</comment>
      <origin>583536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5081" sha1="h743ct8xt3kvix4le7owv360lhdx120" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;198
యథా--
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
లబ్ధం చతురాననేన మహతీ మాయుః ప్రథాం గచ్ఛతా
లబ్ధ్వా సంపద మధ్య నన్య సుగమామింద్రేణ కిం నా కృతం;
క్షయాద్యపరపర్యాయో నిర్వేదాభ్యో మనోవికార శృమ ఇత్యర్థః. ఆయమేవ యమ
నియమాద్యనుభావో ధృతినిర్వేదాది వ్యభిచారి చర్య్యమాణశ్శాంతో భవతి.
ఉదాహరతి.-- కిమితి. మహతీమాయ . ప్ర థాం చతుర్యుగసహ శ్రీ మేకం
దిన మిత్యాది త్రమేణ సంవత్సరశతరూపాం, అనన్య సుగమానుసాధారణామిత్యర్థం.
అస్తాంతరుపప్లవా నిరస్త కామక్రోధాదయః, బాహ్యం వాతాతపారిజన్య మపీత్యర్థం.
ఉపప్లవం పీడాం అతిదీర్ఘమాయు రత్యుచిత మైశ్వర్యం చేత్యుభయమా శాన్యం
సర్వేషాం తత్సంపాద శేషు పరమావధితయా ప్రసిద్ధా పితామహవురుహూతావపీ
తృణాయ మన్యమానానాం వైరాగ్యాతిభూమిలక్షణళ్ళమః ప్రతీయతే నను 'అష్టా
నాట్యే రసాః స్మృతా' ఇతి నియమాన్ని నమ శ్శాంతరసో న సంభవతీతి చే. తర్హిత
ప్రష్టవ్యాః. కిం మునినా శాంతస్థాయిన వివానిరూపణాత్తదభావః! ఉత
తత్సాము శ్రీ వైధుర్యాత్? ఆహా స్వీదశాభ్యత్వాల్ ? అథవాంతర్భావాల్ ? యద్వా
పురుషార్థాభావాత్ ? నాద్య; నిర్వేద విన శాంతన్య స్థాయిభావ ఇతి ముని నాంగీ
కృతత్వాత్. తచ్చా నేకరససాధారణన్య వ్యభిచారిణ స్సతో ఒవ్యమంగళ ప్రాయ ల్వే
సజాతీయా గ్రగణ్యత్వం ప్రాధాన్యేన కంచి ద్ర సవిశేషం ప్రత్యసాధారణం స్థాయిత్వం
బోధయితుమితి ప్రతిపాదనాత్. తదుక్తం కావ్య ప్రకాశ్ 'నిర్వేదస్వామంగళ
ప్రాయస్య ప్రథమమను పాదయత్వే = ప్యు పాదానం వ్యభిచారి ల్వే స్థాయిత్వాభి
ధానార్థం, తేన నిర్వేదస్థాయి భావశ్శాంతో 28 నవమోడెస్తి రసః' ఇతి. ఉక్తంచ
ధ్వన్యాచార్యై!—'కృష్ణాష్యసుఖస్యయః పరిపోష సల్ల క్షణో రసః ప్రతీయత నివేతి
ఏక ద్వ్యాఖ్యానవ్యాజేన లోచ నే ఒప్యుక్తం—'కృష్ణానాం విషయాభిలాషాణాం సిద్ధా
యః క్షయ స్సర్వతో నివృత్తిరూపో నిర్వేదః స వివ సుఖిం; తన్య స్థాయిభూతస్య యః
పరిపోష స్తన్య చర్వ్యమాణతాకృతః స నీవ లక్షణం యస్య స శాంతో రసః ప్రతీ
యత వివే'తి. న చ నిర్వేద సృష్ణాష్య త్తా శనపర్యాయో న సుఖరూప ఇతి శంక
నీయం; వైయాసికానామవిద్యానివృత్తివదస్యాపి సుఖరూపత్వసంభవాత్. తదుక్తం-
‘యచ్చ కామసుఖం లోకే యచ్చ దివ్యం మహత్సుఖం, కృష్ణాదయసుఖస్యైతే నా
ర్హత షోడశీం కలా' మితి. న ద్వితీయః, వైరాగ్యాది సామగా స్సులభత్వాత్.
తథాహి:—— వైరాగ్య పర మేశ్వ నుగ్ర హ ప్రాచీనకుకల పరిపాక సత్పురుష సేవా వేదాంత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h743ct8xt3kvix4le7owv360lhdx120</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227633</id>
    <revision>
      <id>583537</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. ఇత్యస్తాంతరుపప్ల వాస్సుకృతినో నో జానతే బాహ్య మ- వ్యద్యోపప్లప మంధ్ర నాథతిలకే విశ్వంభరాం బిభ్రతి. అథ శృంగారస్యాలంబనవిభావో యథా- లావణ్యైకఖని ద్విధాతృరచనాశిల్ప...'</comment>
      <origin>583537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="ksodl8kcl3f2zjlje22i3j1cvb6nryh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
ఇత్యస్తాంతరుపప్ల వాస్సుకృతినో నో జానతే బాహ్య మ-
వ్యద్యోపప్లప మంధ్ర నాథతిలకే విశ్వంభరాం బిభ్రతి.
అథ శృంగారస్యాలంబనవిభావో యథా-
లావణ్యైకఖని ద్విధాతృరచనాశిల్ప
ప్రతిజ్ఞావధిః
శృంగార ప్రతిభూద్విలాసవిపణి: కందర్పఘంటాపథః,
199
00
విచారాదయో విభావాశి,యమనియమాదయో2. శుభావాః, రాజ్యధురోద్వహనాదయో
28 శాంతస్య జనకా దేరనుభావా ఇత్యుక్తం లోచనే. మతి స్మృతిచింతా ధృతి నిత
రాదయో వ్యభిచారిణ ఇతి, న తృతీయః; రాగ ద్వేష కలుషి తాంతఃకరణానామచ
ర్వణీయ ల్వే నాసౌమ్య ల్వే౬సి నీకరాగాణాం తదభావాల్. యని కతిపయామ్యత్వ
మాత్రేణ రసత్వాత్ప్రచ్యవేత, తర్హి నీకరాగాణా మఠామ్య ఇతి శృంగారో ఒపి ప్రచ్య
వతాం. న చతుర్థః; న తావచ్చృంగారాదా నంతవ్భాన స్సంభవతి, అప్రసక్తత్వాత్,
నను దానాద్యుపాధినా త్రివిధా వీరః. తదుక్తం మునినా — 'దానవీరం యుద్ధవీరం
ధర్మవీరం తథైవ చ.రసం వీరమపి ప్రాహ బ్రహ్మ త్రివిధసమ్మిత' మితి. ఆయం చ ధర్మ
ప్రధానో వీర వీవేతి వాంతర్భావ శ్శాంతస్య సంభావిత ఇతి చేన్న; ఉత్సాహ
స్యాహమేదంవిధ ఇత్యేవం ప్రాణల్వేనాభిమానము వీరః సర్వాహంకార ప్రశ
మైకరూపశ్శాంతః. నీవ మనయోరత్యంత వైశాత్యాత్. తల్లి దయావీరే జంతర్భావం
ఇతి చేన్న. కస్యా ప్యేవంవిధత్వే శాంతస్యైవ నామాంతరకరణం అనై సంవిధ ్వ వీర
ప్రభేద ఏవేతి, ఏవమ్యంతర్భావాంగీకారే సర్వ త్రైకరసస్య ప్రసంగః. నాపి వం
చమః; చతుర్థ పురుషార్థస్య ముక్తే రేత దేశ సాధ్య త్వాత్. తదు స్తంభావ ప్రకాశే 'సర్వ
ప్రకారై స్సంపూర్ణ కామ స్సంతుష్టమానసః, ప్రాప్నోతిముక్తిం చరమే శాంతేనై వర సేన
సః' ఇతి లోచనే చోక్తం 'మోక్షఫల ల్వేన చాయం పరమపురుషార్థ నిన్ను త్వాత్సర్వ
రసేభ్యః ప్రధానతమస్స చాయం శాంక రసః' ఇతి. కస్తాన్నవైవ రసా ఇతి సిద్ధం.
వత్సలాదిరసాంత రాణామంతర్భావాదిక మన్యతో ద్రష్టవ్యం,
DC
విభావానుభావాదీనాం ప్రతిరస మసాధారణతయా యథారసముదాహర్తు ముచి
తత్వాదాదౌ శృంగారముదాహరిష్యమాణ పదాలంబనముదాహరతి లావ ణ్యేతి.
‘ముక్తాఫలేషు ఛాయాయా సరళత్వమి వాంతరా, ప్రతిభాతి యదం గేషు కల్లావణ్య
మిహోచ్యతే' ఇత్యుక్తలక్షణః కాంతివి శేషో లావణ్యం; తస్యైకఖనీః కదాచిదపి
తన్న యత ఇతి భావః. రచనా శిల్పం అంగో
పొంగ సౌష్ఠవనిర్మాణం తద్విషయప్రతి
జ్ఞాయా అవధిః, ఇతః పరం విధాతా ప్రతిజ్ఞాతు ముసి న శక్నోతి, కిముత విధాతుమితి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksodl8kcl3f2zjlje22i3j1cvb6nryh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227634</id>
    <revision>
      <id>583538</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, నారీణామధిదేవతా చ తరుణీ నేయం కిమన్యైర్గు ణే- రస్యా మన్మథమన్మథః ప్రియతమ శ్రీ వీరరుద్రో నృపః. ఉద్దీపనవిభావోయథా.— ఉరోమాత్రో త్సేధం భవదపి విలాస...'</comment>
      <origin>583538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3999" sha1="cf0jfgbp0mzaxbvdup6febzgvrzmbz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;200
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
నారీణామధిదేవతా చ తరుణీ నేయం కిమన్యైర్గు ణే-
రస్యా మన్మథమన్మథః ప్రియతమ శ్రీ వీరరుద్రో నృపః.
ఉద్దీపనవిభావోయథా.—
ఉరోమాత్రో త్సేధం భవదపి విలాసై రభినవై-
ర్మృగాణ్యా స్తారుణ్యం త్రిభువనమిదం వ్యాకులయతి,
నాభోగసీతం యది కల భవేత్కా ఖలు కథా
భవిత్రి కీం వ్యాద్విజిత మఖిలం పుష్పధనుషా
అనుభావో యథా.--
రా
స్మరణే రా న్మందస్మితమధుర
సౌరభ్య సుభ గా.
న్మనా స్వీడాజాడా సణయర సక ల్లోలభరితా,
కృతానేకస్కంధా న్మనసిజసహస్రాణి సృజతః
కటాణా న్వామాక్షీ కిరతి పరితో రుద్రనృపతిమ్.
30
90
భావః. శృంగారణ్య ప్రతిభూః, 'స్వామిధృత్యాధమర్ణానాం వ్యవస్థాపరికల్పనే, ఆన్యో
యః క్రియతే శిష్టః ప్రతిభ స్సనిగద్యతే, ఇతి సోమేశ్వరో డ్తలక్షణః యథా ప్రతిభూ
రధనుర్గా ధనముద్ధరతీ తథేయ మపి వైరాగ్యా చ్ఛృంగారమితి భావః, విలాసానాం
విపణి! బెణ్యవీథికా, విలాసా పేక్షాయామత్రైవ సంపాద్యాఇతి భావః. కందర్పన్య
ఘంటాఁథో విప్రభవిహారభూమి రిత్యర్థః. నేయం
కరుణీ యువతిః నారీణా
మధిదేవతా చ సర్వగుణాశ్రయత్వే పాస్యత్వాసితి భావః యదాహుః--'గుణాః
పూజాస్థాన' మితి గుణసామ శ్రీఫలస్య ప్రేయసో లాభౌత్కిం గుణాంతరకథ నేనేత్యా
హ---కినుస్యైరితి. ఆశ్ర లావణ్యా దీనామాలంబన గుణానాముద్దీపనవి భావల్వే ప్యాలం
బనోపస్కా రార్థ 'మేనోపాదానాన్న కత్య్రాధాన్యం.
0F
ఉద్దీపనని భావముదాహరతి—ఉరణతి. ఉరోమాత్రే ఉల్సేద ఉచ్ఛూనతా
యస్మిక్ వయని స్తనాలవాలస్థలే కించిదున్న తమురణతి ప్రతీతిర్ణాయతే అదిత్యర్థః.
స్తనయోరాభోగో విస్తారః, స్ఫీతం సమృద్ధం, 'స్ఫాయః స్ఫీ నిష్ణాయా' మితి స్వీభావః,
ఉడయదేవ యావనం జగన్మోహనం జాయతే. ఉదితం పరిపూర్ణం వా కిము వక్తవ్య
మితి భావకి.
ఆనుభావ ముదాహరతి స్మ వాఖ్యాత మేతతత్ప్రసంగేన కావ్యప్రక
రణే. ఏవం రసాంతరసంబంధితో విభావానుభావా యథాయోగం స్వవ్వరసప్రకరణే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cf0jfgbp0mzaxbvdup6febzgvrzmbz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227635</id>
    <revision>
      <id>583539</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 201 అథ సాత్త్వికానాం స్వరూపముదాహరణం చ * స్తంభ స్స్యా నిష్క్రియాంగత్వం రాగభీత్యాదిసంభవమ్. యథా— + కాఅఇపురం ఆఓ పెక్స్టెంతీఓ ణ రేందకందప్పం, మఅణసుకిణాఓ విఅ ట్టిఅ ణిచ్...'</comment>
      <origin>583539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="mmx960fh8wmhe3qy8muwb31zuwf1ske" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
201
అథ సాత్త్వికానాం స్వరూపముదాహరణం చ
* స్తంభ స్స్యా నిష్క్రియాంగత్వం రాగభీత్యాదిసంభవమ్.
యథా—
+ కాఅఇపురం ఆఓ పెక్స్టెంతీఓ ణ రేందకందప్పం,
మఅణసుకిణాఓ విఅ ట్టిఅ ణిచ్చళంగీ ఓ.
* ప్రళయ స్సుఖదుఃఖాద్యై గౌఢ మింద్రియమూర్ఛను.
‡జిఅమలణరూపసారో సహిఏసో వీరరుద్ధణివచందో,
జం దట్టూణ ణిమజ్జఇ ముచ్ఛాలం ఇందిరిగా మో
*సుఖా ద్యతిశయా జాతా
రోమాంచో రోమని క్రియా,
+ కాకతిపుర స్త్రీయః పశ్యంతో నరేంద్ర కందర్పం,
మదనశరోత్కీర్ణా ఇప స్థితా నిశ్చలాంగ్యః
# జితమదనరూపసార సృజ విష వీరరు ద్రనృపచంద్రః,
యం దృష్ట్వా నిమజ్జతిమూర్ఛాయా మింద్రియ గ్రాముని.
99
3
هه
3
సాత్త్విశానాం సామాన్యలక్షణ ప్రస్తావే బాహ్యాభ్యంతర భేదేన ద్వైవిధ్యముక్తం.
తత్రబాహ్యానాం స్తంభాదీనాం స్వరూపోదాహరణే వక్తుం ప్రతిజానీలే అథేతి.
వక్తి— స్తంభ ఇతి. విషాదవిన్మ యాదిజన్యో కాడ్యనిష్క సంపత్వాద్యను భావో
విష్టృబ్ధచేతనతయా చేష్టాని ఘాతః స్తంభ ఇత్యర్థం.
రాగసంభవం స్తంభముదాహరతి కారి ఈవి. ఆత్ర పశ్యంత్యో నిశ్చలాం
గ్య ఇత్య నేన సక్యసి చైకన్యే నిశ్చేష్టశ్వకథనాత్ స్తంభ ఇతి భావః.
ప్రళయం లక్షయతి ప్రళయ ఇతి. సుఖమద నిద్రాప్రహారారిజన్యం దుఃఖా
భాషంగా ద్యనుభావం నిశ్చేతనతీయ నష్టచేష్టత్వం ప్రళయ ఇత్యర్థః. తదుర్తం —
'వాక్కాయమనసాం ప్రాయః ప్రళయో నష్టచేష్టతే' తి.
సుఖమూలం ప్రళయ ముదాహరతి జివితి. సర్వాణీంద్రియాణి స్వస్వవ్యాపా
రేభ్య ఉపరతానీక్యర్థః. ఆత ఏవ నిశ్చేతనకయా నష్ట చేష్టత్వ మితి భావః.
3
రోమాంచకంపయోరు దాహరణలాఘవార్థం యుగ పల్ల క్షణమాహ -సు భేత్యాది.
సుభోత్సాహభయవిస్మయాదిజన్యో గాత్ర సంస్పర్శనోల్ల సనాద్యభావోరో 'మోద్ద మో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmx960fh8wmhe3qy8muwb31zuwf1ske</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227636</id>
    <revision>
      <id>583540</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే రాగరోషభయాదిభ్యో వేషథుర్గాత్ర కంపనం. ద్వయో రుదాహరణం యథా- -- + దఞఆళింగణణిభ్భరకంపా అ బహూ విఓ అజిణ్ణంగీ, ఉగ్గిరఇ అంతర టిదమఅణస రే పుళ ఆచమేణ * వపుర్ణ...'</comment>
      <origin>583540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="2b2mwavgqp85tj02wy1ci78jy2sx7pe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;202
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
రాగరోషభయాదిభ్యో వేషథుర్గాత్ర కంపనం.
ద్వయో రుదాహరణం యథా-
--
+ దఞఆళింగణణిభ్భరకంపా అ బహూ విఓ అజిణ్ణంగీ,
ఉగ్గిరఇ అంతర టిదమఅణస
రే పుళ ఆచమేణ
* వపుర్ణలోద్గమ స్వేదో రతి ఘర్మ శ్రీ మాది భిః
యథా---
శృణ్వంతీ ప్రియసందేశం ప్రేయసః కాకతీశితుః,
స్మరరాజ్యాభిషి కేవ స్వీన్నాంగీ వామలోచనా.
* విషాదమదరోషాదే ర్వర్ణాన్యత్వం వివర్ణ·తా.
ణరణాహ చందధవళే తుజ్ఞ గుణే సాహు సమరంతీఏ,
అంగాఇ పాండురాణం ఏహ్లిం జాఅఇ సామాఏ
చ
+ దయితాలింగననిర్భరకంపా చ వధూ త్వయోగజీర్ణాంగీ,
ఉద్ది రత్యంతరస్థిత మదనశ రాజ్ పులకచ్ఛద్మనా.
‡ నరనాధ చంద్ర ధవళాం స్తత్ర గుణాళ్ సాధు సంస్మరంత్యాః,
అంగాని పాండురాణి ఇదానీం జాతాని శ్యామాయాః.
అర
يو
08
لام
రోమాంచ ఇత్యర్థ ః. భయజ్వర జరావీజన్యః స్ఫురణా ద్యనుభావో గాత్రకంపో నేనధు
చ
సుఖజన్యయో రోమాంచకంపయోరుదాహరణమూహ దణనీతి. దయితాలింగన
నిర్భరకంపా చ వధూర్వియోగజీర్ణాంగీ. ఆకవివ ఉరత్యంతరస్థిత మదనకరాజ్ పులకచ్ఛ
దైనా. సరే ఇశ్యశ్ర 'శస్యే' దిత్యేత్వం,
Ka
స్వేదం లక్షయతి.—పపురీతి. నిరాధు శ్రీ మహర్ష వ్యాయామ లజ్జాభయ క్రోధా
దిజన్యో వాతేచ్ఛావ్యజన గ్రహణాద్యనుభావో పవుర్ణగోద్గము స్స్వేద ఇత్యర్థః.
హర్షజన్యం స్వేద ముదాహరతి - శృణ్వంతీతి. ప్రియసం దేశం స్వకుల ప్రేషణం.
వైవర్ణ్యం లక్షయతి—నిషా దేతి. కో పాత పాశీతభయాదిజన్యం కార్శ్యసౌందర్య
విప్లవాద్యనుభావం భిన్న వర్ణత్వం వై వర్ణ్య మిత్యర్థః
విరహజన్యవిపాదమూలం వైద్యర్థ్యముదాహరతి, ణరణా హేతి. నిష్ణాం ఇదా
నీం శ్యామాయాశి యువ
లే శ్యామవర్ణాయా శ్చ.
$2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2b2mwavgqp85tj02wy1ci78jy2sx7pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227637</id>
    <revision>
      <id>583541</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా.- య థా.. - రసప్రకరణమ్. అశ్రు నేత్రోద్భవం వారి దుః ఖరోష ప్రహర్ష జం. వీరరుద్రనృపా ద్భీతం పాండ్యం మగ్నం పయోనిధౌ, అన్వేష్టు మిన తద్యోషిదశ్రుథా రాపగాయతే. * మతం గద్గద భాషిత్వం వైస...'</comment>
      <origin>583541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="5cpbtzs3qcj467wfedi44cht3jn20rv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా.-
య థా..
-
రసప్రకరణమ్.
అశ్రు నేత్రోద్భవం వారి దుః ఖరోష ప్రహర్ష జం.
వీరరుద్రనృపా ద్భీతం పాండ్యం మగ్నం పయోనిధౌ,
అన్వేష్టు మిన తద్యోషిదశ్రుథా రాపగాయతే.
* మతం గద్గద భాషిత్వం వైస్వర్యం ప్రమదాదిజం.
-
† నిఅణమ్మి పిఏణ సమం ఖామకామాకరం భంణంతీవ,
ఏక్కో ముణఇ అణంగో అర్థం వహుఆఎ భణిఆణం.
వ్యభిచారి భావానాం స్వరూపోదాహరణే,
అథ వ్యభిచారిణాం నిర్వేదాదీనాం స్వరూపముదాహరణం చ.
యథా—
దుఃఖేర్ఘ్యాత త్త్వబోధాదే ర్ని ర్వేదో నిష్ఫలత్వధీః,
తత్ర చింతాశ్రునిశ్వాసదీనతా స్సంభవంతి చ.
+ విజనే క్రియేణ సమం గ్రామగ్రామాక్షరం రణం త్యాః,
ఏతో జానాత్యసంగో
ఒర్థం వధ్వా భణితానాం.
203
OF
30
F
ఆశ్రూదాహరతి ఆశ్రితి. క్రోధహర్ష భయజృంభాదిజన్యం నేత్ర మార్జనాద్యను
భావం నేత్ర జలమశీత్యర్థం.
దుఃఖమూలను కూదాహరతి నీ రేతి.
వైస్వర్యం లక్షయతి —మశమితి. హర్ష శోకభయజ్వరాదిజన్యం స్వరవర్ణ పాలిత్యా
ద్యనుభావం గద్గదభాషిత్వం వైస్వర్య మిత్యర్థః.
హర్షమూలం వైస్వర్య ముదాహరతి, విఆణమ్మితి. నిజనే, సురతనమయ ఇక్య
ర్థః. ప్రియేణ సమం గ్రామణామాక్షరం భణంత్యాః, సుఖపారవశ్యాదితి భావః. ఏకో
జానాత్యనంగో ఒర్థం వధ్వా భణితానాం శ్రేయస్వ త్వం మే ప్రాణా అలమలం మా
మేత్యాదీనాం దైన్య ప్రేమాలమర్థాడి సమర్థా శాం వదనానా మీత్యర్థం. ('ముణఇ ఇత్యత్ర
జానా లేరు ణాదేశ8) అశ్ర గద్గద వాక్యానాం కామోద్దీపకశ్వ మతిమాశ్రమభూదితి
వరమోభావళి.
అ
సంచారిణాం స్వరూపోదాహరణే క్రమేణా హ అథేత్యాదినా, నిర్వేదం లక్ష
యతి—దుః భేతి. దుఃఖాదిజనితా నిష్ఫలశ్వబుద్ధి ర్నీ ర్వేద ఇత్యర్థః. ఆయం చ విభా
27&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5cpbtzs3qcj467wfedi44cht3jn20rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227638</id>
    <revision>
      <id>583542</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే † సహి ! కప్పూ రేణ కిఅం కిం కత్థూరిఎ మలఅజో ఠాఉ, గుణసిసిరం జససురహిం ఆణేహి 1 పఆవరుద్ధం అ అథ గ్లాని - 'గ్లానీ ర్బలస్యావచయో వైవర్ణ్యారతికారణం. ‡ తెల్...'</comment>
      <origin>583542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4105" sha1="1nwijfq6uzdhbl4wzin805c2moo3pp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;204
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
† సహి ! కప్పూ రేణ కిఅం కిం కత్థూరిఎ మలఅజో ఠాఉ,
గుణసిసిరం జససురహిం ఆణేహి 1 పఆవరుద్ధం అ
అథ గ్లాని -
'గ్లానీ ర్బలస్యావచయో వైవర్ణ్యారతికారణం.
‡ తెల్లోక్కం వహఞ మహీ తం ధరఇ భుఓ పఆవరుద్ధస్స,
తం హిఅవీణ ధరంతీ సాహసి ఈ దుబ్బళంగి..
+ సఖ! కర్పూరేణ కృతం కిం కస్తూర్యా? మలయజ స్తిష్ఠతు,
గుణశిశిరం యశస్చురభిం ఆనయ ప్రతాపరుద్రం చ
‡ త్రైలోక్యం వహతి మహీ కాం ధరతి భుజః ప్రతాపరుద్రస్య,
తం హృదయేన ధరంతీ సాహసికి దుర్బలాంగ్యస్త్మి.
30
30
3.0
వాను భావరసాంగ ల్వేన స్వారం లేణ బహుధా సంభవతి. ఆత సత్సంగ్రహార్థమాది
శబ్ద అస్యాను భావావాహ-తత్రేతి. చశబ్దా ద్వైసరాదయో గృహ్యంతే.
30
సంచారిణామనీ క్వచిదనుభావత్వం సంభవతీత్యుక్తం. తత్ర ప్రియనియోగ
జన్యదుఃఖమూలం నిర్వేదముదాహరతి – సహీతి. ప్రతాపరుద్రం చేతి. చశద్దో
ఒవధా
రణే. కర్పూరాద్యతిరిచ్యమానకైత్యసౌరభ్యయో సరైన సులభత్వాదితి భావః. 3a
ఉదాహరణాంశరాణ్యన్యతో ద్రష్టవ్యానీత్యు పేక్ష్య గ్లానిం లక్షయతి.—క్లాని
రితి. క్షుత్పి పొసానిధువనాది ప్రయానజనితో బలావచయో కాని రిత్యర్థః. వైవవర్థ్యా
రతి గ్రహణం మాంగవచన శ్రీ యాద్యు వలక్షణం.
సురత ప్రాంతాయాః ప్రియగౌరవోద్వహన ప్రయాసా పాదనముత్కర్షంత్యాః
కస్యా శ్చి దౌర్బల్యము దాహరతి — తెళ్లక్కమితి, త్రయో లోకా స్త్రైలోక్యం,
విశ్వమిఠ్యర్థః. చాతుర్వర్ణ్యాదిత్వాత్ వ్యణ్ ప్రత్యయః. హృదయేన వక్షస్థలేన, సా
హసికీ స్వయం తన్వంగీతి విదిత్వానీ ప్రవృత్తత్వాదితి భావః సహసా బలేన ఆవిమృశ్య
వర్తక ఇత్యస్మిన్న ఫ్లైఓజస్సహో ఒంభసావర్తతఇతి తగంతా త్సాహసికశబ్దా త్కలో పే
స్త్రీయాం నిత్య ఈ కారప్రత్యయే ప్రాప్తి సాహసికేతి రూపం, గౌరాదౌ తథావిధా
నాత్. 'పుంసో జాలే ర్ణ'చేతి వికల్పస్తు ఆప్రొస్తనీలాది శబ్దవిషయ ఇతి సాహసికే
త్యాకారాంతపాఠ ఉపేక్షణీయః.
1 షా, వఆవిరుద్ధణివచందం (ప్రతాపరుద్రనృపచంద్రం).
3.0&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nwijfq6uzdhbl4wzin805c2moo3pp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227639</id>
    <revision>
      <id>583543</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ శంకా.---- ప్రకరణ అనిష్టాభ్యాగమోత్ప్రేక్షా శంకా రోషాది కారణం. † ణ ముణదు అశ్రోత్తి మఏ పరిచఓ పిఅస్సకిదో కిం పలడమి జణాణం సవ్వంగీణేహిం పుళఏహిం. అథాసూయా.---- * పరోత్క సహిష్ణుత్వ మస...'</comment>
      <origin>583543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3151" sha1="d84f4ofswuxu3ia8xgoa0buvn3j1v6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ శంకా.----
ప్రకరణ
అనిష్టాభ్యాగమోత్ప్రేక్షా శంకా రోషాది కారణం.
† ణ ముణదు అశ్రోత్తి మఏ పరిచఓ పిఅస్సకిదో
కిం పలడమి జణాణం సవ్వంగీణేహిం పుళఏహిం.
అథాసూయా.----
* పరోత్క సహిష్ణుత్వ మసూయా పరికీర్తితా,
యథా.
205
33
‡అహిఆఈఏ గుణేహిం రూపేణ అ మజ్ఞు కిం మహీ అహిఆ,
జం తం పునరుద్దో బహుమణ్ణణ భాలి హేఅం తం.
అథ మదః
*
మది రాదీకృతో మోహహర్ష వ్యతికరో మదః
* నజానాత్వన్య ఇతి మయా హృదయే పరిచయః ప్రియస్య కృశః,
కిం ప్రకటాస్మి జనానాం సర్వాంగీణైః పులకైః.
‡ అభిజాత్యా గుణె రూపేణ చ మత్తః కిం మహీ అధికా,
యత్తాం ప్రతాపరుద్రో బహుమన్యతే భాగ ధేయం కత్.
३४
33
३४
శంకాం లక్షయతి — అనిష్టేతి. పరక్రార్యాదాళ్ల దుర్న యాద్వా ఒనర్థ
ప్రాప్తే
భ్యూహనం శంకేత్యర్థం. ఆడి గ్రహణాద్వైవర్ణ్యనైస్వర్యదిగవలోక నాదయో
గృ
భావః.
8.
ఉదాహరతి ——ణముణద్వితి,ముద్ధానాం గూఢానురాగన్య ప్రాకట్యమేవానర్థ ఇతి
33
అసూయాం లక్షయతి—పరేతి. సర్వదౌర్జన్యమన్యు జన్యం పరోక్క శాసహిష్ణుత్వ
మసూయేత్యర్థః. నిందావజ్ఞాభ్రుకుట్యాదయో_నుభావా?
ఉదాహరతి—ఆహీతి. అభిజాతికి కులం, గుణాః దాక్షిణ్యాదయ్య, యత్ర, చతు
ర్విధాధరణరాహిత్యేఒది తత్సాహిత్యేనేవాభాసనం తద్రూపం. 'ఆవేధ్యారోగ్యవిశేష స్య
బంధనీయై రభూషితం, యద్భూషితమివాళాతి తద్రూపమితి కథ్యతే' ఇతి లక్షణాత్,
అధికా కిం?న భవతీత్యర్థ ః. కథాఒపి బహుమానే భాగ ఛేయ మేన నిమి త్తమిత్యాహ
३४
మదం లక్షయలి—మది రేతి, మోహో వైచిత్రం, హర్షః ప్రసాదః, మదిరాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d84f4ofswuxu3ia8xgoa0buvn3j1v6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227640</id>
    <revision>
      <id>583544</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 యథా - రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, +భణఇ అ అసంగతం హసం అమందం అ రాతిభరిఅచ్ఛి, పిఅచింతామణరాఏ సరవసా ఉవహ సామంగీ. అథ శ్రమః.-~- యథా యథా. శ్రీమః భేదోధ్వరత్యాదే ర్జాత స్స్వేదాతి భూమికృ...'</comment>
      <origin>583544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="4oze39to252u0mvrzkyilkffruwynfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;206
యథా -
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
+భణఇ అ అసంగతం హసం అమందం అ రాతిభరిఅచ్ఛి,
పిఅచింతామణరాఏ సరవసా ఉవహ సామంగీ.
అథ శ్రమః.-~-
యథా
యథా.
శ్రీమః భేదోధ్వరత్యాదే ర్జాత స్స్వేదాతి భూమికృత్.
-
‡ఆఅచ్ఛఇ ఏ వ్వ పిఏ కీస క రేంతి గఆగఆఆసం,
తంమని నేదజశేహిం సుందరి ! ళుళి అంగరాఆసి.
మందోద్యమత్వమాలస్యం కర్తవ్యేషు ప్రకీర్త్యతే.
-
ఆస్తాం మృగ్యా గృహకృత్య వార్తా
స్వాంగోపచారేష్వపి యత్నమాంద్యం,
† భణతీ చా సంగతార్థం హసత్యమందంచ రాగభరితాణీ,
ప్రియచింతామదిరయా పరవళా పశ్యత శ్యామాంగీ.
‡ ఆగచ్ఛత్యేన ప్రియే కస్తోత్కుర్వతీ గతాగతాయాసం,
తామ్యసి స్వేదజలై స్సుందరి ! లు ళితాంగరాగానీ.
3X
3th
3x
3 AL
జన్యో హర్ష మోహసంకరో మద ఇత్యర్థ. ఆశ్ర వాగంగ స్థాలిత్యహసికరుదితాదయో
యథాయోగ ముత్తమాదిష్వనుభావాః ['సమోహానందసం భేదో మరో మద్యోపయో
గజః, ఆమునా చోత్తమళ్ళేతే మధ్యో వసతి గాయతి. అధమప్రకృతిశ్చాని పరుషం
పక్తి రోదితీ'తి సాహిత్యదర్పణే).
ఉదాహరతి భణ ఈతి.
3
శ్రమం లక్షయతి —శ్రమ ఇతి. ఆధ్వనురతాదిజన్యః భేదః శ్రమ ఇత్యర్థః.
స్వేద ఉపమర్ద నా చేరుకులక్షకః.
ఉదాహరతి ఆఆచ్ఛ ఇతి.
3
ఆలస్యం లక్షయతి. — మందేతి. గర్వశ్రీ మాదినా ప్రయత్నమాంద్యమాలస్య
మిత్యర్థ3. ఆశ్ర జృంభోపవేశనాదయో ఒనుభావా?.
ఉదాహరణ. ఆస్తామితి గృహకృత్యవార్తాధవవాసనావి త న సంవిధానాది
ప్రసంగః స్వాంగోపచారేషు మృగమదాను లేపనమాల్యధారణమకరికారచనాదిషు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4oze39to252u0mvrzkyilkffruwynfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227641</id>
    <revision>
      <id>583545</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. కర్తన్య మగ్రే దయితస్య యత్స్యా. న్నూనం బలాత్కారయతి స్మర స్తత్. అథ దైన్యం. సత్త్వత్యాగాద నౌధ్ధత్యం దైన్యం కార్పణ్య సంభవమ్. యథా- + ఆణేదుం ణరణాహం గదో సహీ జణో విళంబేఇ,...'</comment>
      <origin>583545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="6vpaofvn4xx9882c0wj3lx8z5m2xinc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
కర్తన్య మగ్రే దయితస్య యత్స్యా.
న్నూనం బలాత్కారయతి స్మర స్తత్.
అథ దైన్యం.
సత్త్వత్యాగాద నౌధ్ధత్యం దైన్యం కార్పణ్య సంభవమ్.
యథా-
+ ఆణేదుం ణరణాహం గదో సహీ జణో విళంబేఇ,
మమ్మహ! ణమామి చందం సిక ఆ చిరేహి ఈసిత్తి.
అథ చింతా.....
*
* ఇష్టానభిగమాధ్యానం చింతా శూన్యత్వతాపకృత్.
యథా.-
-
7 ఆ నేతుం సరనాథం గతః ఖలు సఖీజనో విలంబుతే,
మన్మథ! నమామి చంద్రం శిక్షయ చిరయ ఈషదితి.
207
32
b
30
30°
యత్నమాంద్యం ప్రయత్న శైథిల్యం, ఉపచారకరణం పునరతిదూరమితి భావరి. ఆస్ట్రే
క్రియాగమనసమయే యక్కర్తవ్యం ప్రత్యుద్ధమనరభసా శ్లేష ప్రియభాషణాదికం, తత్
స్మరోబలాత్ బలమాశ్రిత్య కారయతి ల్యబ్లో పే పంచమి. ఆత్ర 'మందయ' ల్నేతి
పాఠే విధేయస్య మాంద్యస్య సమాసే గుణభూతత్వాదవిమృష్టని ధేయాంశం నామ
దోష స్స్యాత్. సన్వేకం సంధిత్సతో ఒపరం ప్రత్యవత ఇతి న్యాయే నావిమృష్టవి ధే
యాంశం పరిహరతో ఒనుశాసనవిరోధ స్స్యాత్. 'పూరణగు' ణేత్యాదినా గుణేన షష్ఠీ
సమాస ప్రతిషేధాదితీ చే నైవం మంస్థాః; సంక్షోప్రమాణత్వాత్తద్యత్న గౌరవం ప్రస
జ్యేత. చందనగంధ ఇత్యాదిసూత్ర భాష్యకారాదిమహాపురుష
ప్రయోగ దర్శనాత్తత
గణేషు ప్రతిషేధాభావాత్ 'పూరణగు' ణేతి ప్రతిషేధస్య పటస్య శుక్ల ఇత్యాద్యత
క్స్ట గుణవిషయత్వాదితి. ప్ర పంచితం చైతదన దుపాధ్యాయైర్ఘంటాపథే 'న చ నస్వీకృత
మర్థ గౌరవ' మిత్యేతద్వ్యాఖ్యానావస రే,
-
32
దైన్యం లక్షయతి, —సత్త్వేతి. సత్త్వత్యాగో జార్దత్యా చేరుపలక్షకః తేన స
త్త్వత్యాగదౌర్గ త్యాదిజన్యం మనస్కో సౌద్ధత్యం దైన్యమిశ్యర్థః, కార్పణ్యవచనం దేహ
వచనమాలిన్యాద్యనుభావానాము పలక్షణం.
ఉదాహరణేదు మితి,
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vpaofvn4xx9882c0wj3lx8z5m2xinc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227642</id>
    <revision>
      <id>583546</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే + సణ్ణిహిలం వి గురుఆణం ణ అ పేరఇ పుచ్చిఆ ఏసా వి మగ్గఇ గణం హిఅఅస్స పిఆణుబంధం. అథ మోహః----— * మోహ స్తు మూర్ఛనం భీతిదుఃఖా వేళాను చింతనై ః, యథా.— కథమపి గ...'</comment>
      <origin>583546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="592v3tx26h151ozv0h1cjevd9wqgbh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;208
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
+ సణ్ణిహిలం వి గురుఆణం ణ అ పేరఇ పుచ్చిఆ
ఏసా వి మగ్గఇ గణం హిఅఅస్స పిఆణుబంధం.
అథ మోహః----—
* మోహ స్తు మూర్ఛనం భీతిదుఃఖా వేళాను చింతనై ః,
యథా.—
కథమపి గమయిత్వా వాసరం దీర్ఘదీర్ఘం.
విరచితనవ వేషా ప్రేషయిత్వా ఒక దూతీః,
చిరయతి హృదయేశే ప్రాంశుభి శ్చంద్రపాదై-
రభిహతసకలాంగీ మూర్చితా కోమలాంగీ.
కేసన్నిహిత మపి గురుజనం న చ ప్రేక్షతే వృష్టా ఒపి నాలవతి,
ఏమో ఒసీ మార్గతి గతిం హృదయస్య ప్రియానుబంధస్య.
వి ణాలవఇ,
४०
38
చింతాం లక్షయలి—ఇష్టేతి, అపేక్షి తానవాప్తిమూలం ధ్యానం చింతేక్యర్థః .
శూన్యతానికిశ్వాసతాపాదయోZనుభావాః.
ఉదాహరతి. —సణ్ణితిమితి. ఆశ్రీ ప్రథమార్ధన శూన్యత్వం ద్వితీయార్ధన శ్రీ
యాసవా
స్త్రీమూలం ధ్యానం చోచ్యతే.
3
మోహం లక్షయతి.—మోహ ఇతి. భీత్యాదిభిర్వైచిత్ర్యం మోహ ఇత్యర్థః
శత్రాజ్ఞానశ్రీ మోత్పాత ఘూర్ణ నా దర్శనాదయోజనుభావా!.
1
ఉదాహరతి.—కథమితి. దీర్ఘదీర్ఘం
దీర్ఘం ప్రియాగదునార్థం కదా
స్తేమాన_సమీయాదితి ప్ర తీక్షణేనాతిదీర్ఘ మిత్యర్థః 'ప్రకారే గుణవచన స్యే'తి
ద్విర్భావః. వాసరం కథమపి, క్షణగణనయా కథంచిత్ ప్రయత్న గౌరవేణేత్యర్థం.
&quot;జ్ఞాత హేతువివఔయా మప్యాధికథ మవ్యయం, కథమాది కథాష్యంతం యశ్న గౌరవ
బాఢయో' రిత్యభిధానాత్. గమయిత్వా యాపయిత్వా, విరచితనవవేమోవిహిత ప్రియా
గమనసమయోచితశృంగారా సతీ, అథశల్లో విళంబాభావసూచనార్థ. దూతీః పుం
ఖానుపుంఖకనూ 'ప్రేషయిత్వా, హృదయేశే ప్రాణనాథ్, చిరయతి విలంబమానే సతి'
కోమలాంగీ ఆక నీవ ప్రాంశుభి రాయతై శ్చంద్రపాణే రెందుకిరణైః కళాకల్పై రభి
హఠచక లాంగీ మూర్ఛితా తా అనాథాః పాదై రభిహన్యమానా మూర్ఛంకీతి ధ్వన్యతే. రం
1 'మోహో విచిత్తతాభీతిదుః ఖా వేగాను చింత
నైః,
మూర్ణ నాగా శ్రీ పరనభ్రమణాదర్శవాదికృ' దితి సాహిత్యదర్పణే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>592v3tx26h151ozv0h1cjevd9wqgbh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227643</id>
    <revision>
      <id>583547</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ స్మ ృతిః - యథా * రసప్రకరణమ్. పూర్వానుభూతవిషయం జ్ఞానం స్మృతి రుదాహృతా. తాపరుద్రస్య భుజే వసంత్యా త్యా తపః కీదృశమార్జితం స్యాత్, స్పృష్టం సకృద్యేన మదీయ మంగం ప్రాప్నోతి విష్...'</comment>
      <origin>583547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="pjmv9o0chzrbgf8caef889ljx2ohpr7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ స్మ ృతిః -
యథా
*
రసప్రకరణమ్.
పూర్వానుభూతవిషయం జ్ఞానం స్మృతి రుదాహృతా.
తాపరుద్రస్య భుజే వసంత్యా
త్యా తపః కీదృశమార్జితం స్యాత్,
స్పృష్టం సకృద్యేన మదీయ మంగం
ప్రాప్నోతి విష్వక్ సుఖవజ్ర లేపమ్,
అథ ధృతిః..——
ధృతి శ్చిత్తస్య నైస్పృహ్యం జ్ఞానాభీష్టాగమాదిభిః .
యథా--
వీరరుద్రనృపతౌ హృదయ ! త్వ-
ద్వల్లభే త్రిభువనైకధురీణే,
సాధు సాధు కృతకృత్యమని త్వం
మన్యనే జగద శేష మసారమ్
209
ზი
స్మృతిం లక్షయతి, పూర్వేతి. సదృశాదృష్టచింతాద్యైస్సంస్కారోద్బోధీ
సతీ పూర్వానుభూతార్థవిషయజ్ఞానం స్మృతిరీత్యర్థః. అశ్రీ భూన్న మహాశిరకం పాద
యో—నుభావాః
స్పర్శను స్మరణము దాహరతి, ప్రతా పేలి. నిబిడస్సుధా లేపో వజ్ర లేదాః•
ఆత్ర కస్యచి న్మదంగస్య కాదాచిత్కః ప్రియకరస్పర్శ స్సర్వాంగీణ మనిచ్ఛిన్నం చ
సుఖం జనయతి. వీరరుద్రభుజే నిత్యనివాసాయా భూమే! కిము వక్తవ్యమితి భావః,
ధృతిం లక్షయతి. -ధృతిరితి. అది గ్రహణాత్భక్త్యాదయో గృహ్యంతే. జ్ఞా
నాదిభిర్నిస్పృహత్వం ధృతిరిక్యర్థః + ఏతైరేచ సంతోషో ధృతినిత్యన్యే అవ్యగ్ర
భావాదయోఒనుభావారి.
ఉదాహరతి, వీరేతి, హేహృదయ! త్రయాణాం భువనానాం సమాహా
ర స్త్రిభువనం; పాత్రాదిత్వాన్న స్త్రీత్వం. ధురం వహతీతి ధురీణః; 'ఖస్సర్వధురా'
దిశ్యత్ర యోగవిభాగా ప్రత్యయః సాధుసాధ్విత్యాభిష్ట్య ద్విర్భావః. ఆత్రాభీష్టా
+ ‘జ్ఞానాభిష్టాగమాద్యై స్తు సంపూర్ణస్సృహతా ధృతికి,
సాహిత్యవచనోల్లాససహాస ప్రతిభాదికృత్ '.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pjmv9o0chzrbgf8caef889ljx2ohpr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227644</id>
    <revision>
      <id>583548</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '219 అథ వ్రీ డా. రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు ట్రీ యే * చేతస్సంకోచనం శ్రీ డానంగరాగర్తస్తవాదిభిః యథా.- తథా సమాలోకనకౌతుకానాం మనోరథై రంధ్రపురాంగనానాం, విలోకితే రుద్రనృపే భవంతి పర్యస్త...'</comment>
      <origin>583548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="rmen4an796mcga7n80rrk54nq58no3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;219
అథ వ్రీ డా.
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు ట్రీ యే
* చేతస్సంకోచనం శ్రీ డానంగరాగర్తస్తవాదిభిః
యథా.-
తథా సమాలోకనకౌతుకానాం
మనోరథై రంధ్రపురాంగనానాం,
విలోకితే రుద్రనృపే భవంతి
పర్యస్తప్మణి విలోచనాని,
అథ చపలతా...
* చాపలం త్వనవస్థానం. రాగ ద్వేషాదిసంభవం.
యథా.-----
దృష్ట్వా రుద్రన రేంద్రం తరళతరాకీ విలాసమృదుహాసా,
కలయతి మౌ క్తికహారం స్పృశతి చ కర్ణోత్పలం బాలా,
83
క్రీడాం అక్షయతి—చేత ఇతి. అనంగనిమిత్తో రాగోజనంగ రాగః, స్తవః
స్తోత్రం, అది గ్రహణాదాచారభ్రంశాదయకి, చేతస్సంకోచనం ధార్యాభావః. మద
నాభిలామోదిర్శనసంకోచో ప్రతేక్యర్థః ఆక్రాంకర్ధన వైవర్ణ్యాధో ముఖత్వాదయో
ఒనుభావా!.
ఉదాహరతి, ———కథేతి. అవ్యాసంగేనానిమిషేణ చ తృష్ణనుగుణం దృష్ట్వా
జన్మనో జీవితస్య నయనానాం చ సాఫల్యం సంపాదయామ ఇత్యాదయో ఖిలామీక
మనోరథాః త్రైర్హేతుభిః, తథాభూతం గాఢమాలోకనకౌతుకం దర్శనోత్కంఠా యా
సాం తాసామాంధ్రపురాంగనానాం, విలోచవాని రుద్రనృపే విలోకితే సతి పర్య
పర్మాణి సని మీహిణి, భవంతి, దృష్టికు సారయంతీవ్యర్థః, అశ్రీ కృపావలోకనా
నంతరమేవానురాగోదయా లజ్జాభూదితి భావః,
8.
చావలం లక్ష్యతి చావలమితి. రాగ ద్వేషమాత్సర్యాదిమూలమవస్థానం
చాపలమిత్యర్థః ఆప్రానుభావాః భర్తన పారుష్యస్వచ్ఛందాచరణాదయః. అత్ర
రాగమూలం చాపలముదాహరతి, దృష్ణ్వతి. బాలా రుద్రనరేంద్రం దృష్ట్వా తరళత
రాణీ, ఆతిలో దృష్టిరిత్యర్థః, విలాసమృదుహాసా విలాసప్రధానమందస్మితా
భవతీతి శేషః. ఆశ్ర తరళదర్శనాది చేష్టా చతుష్టయమ ధ్యే క్షణమ ప్యేక త్ర మన
స్కోనవస్థానా చ్ఛావలం,
४४&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmen4an796mcga7n80rrk54nq58no3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227645</id>
    <revision>
      <id>583549</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ హర్ష :— * యథా రసప్రకరణమ్. ప్రసత్తి పత్సవాదిభ్యో హర్షస్స్వేదా శ్రుకంపకృత్ . సీష పద్మముకుళ వ్యాజా త్తప స్పంచితం 211 వక్షోజౌ!యువయో స్తదద్యఫలితం జాతాకృతార్థా యువామ్, దత్తా కాక...'</comment>
      <origin>583549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="pqm1oy9e27cuktllk5eatypjpftblth" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ హర్ష :—
*
యథా
రసప్రకరణమ్.
ప్రసత్తి పత్సవాదిభ్యో హర్షస్స్వేదా శ్రుకంపకృత్ .
సీష పద్మముకుళ వ్యాజా
త్తప స్పంచితం
211
వక్షోజౌ!యువయో స్తదద్యఫలితం జాతాకృతార్థా యువామ్,
దత్తా కాకతివల్ల భేన భవతో రేషా స్వవక్షస్థలీ
కస్తూరీద్విగుణీభవత్పరిమళా కల్హారమాలా యతః. :
అథా వేగః —
*ఇష్టానిష్టాగమాత ఆ వేగ శ్చిత్తసంభ్రమః.
యథా:-
४त्र
నిస్సాణధ్వని మాకలయ్య సహసా హేలావిహారోజ్యతం
ద్రష్టుం కాకతివీరరు దనృపతిం ప్రత్యగ్ర కౌతూహలాః,
అర్థాలంబితమండనాః ప్రతిపదం వ్యత్య స్తభూషా జవా-
దారోహంతి సువర్ణ సౌధవలభీశృంగాణి పౌరస్త్రీయః.
హర్షం లక్షయతి.—ప్రసత్తిరితి. ప్రియాగమనపుత్ర జన నాద్యుత్స వాదిజనితో
మనఃప్రసాదో హర్ష ఇత్యర్థం డి. స్వేచాదయో
2నుభావా!
४६
ఉదాహరతి ——యదితి, ఆశ్ర కాచిత్కా మినీ కుచౌ సంబోధ్య తయోః ప్రియ
దత్తస్వయంధృతకల్హారమాలాలా భజన్య ధన్యత్వక ధన వ్యా జేన స్వకీయం హర్ష మావిష్క
రోతి..
ఆ వేగం లక్షయతి – ఇష్టతి. ప్రియా దేరిష్టస్య రాజవిద్వరవాత వర్షా దేరనిష్టస్య
చాగమా జ్ఙాత శ్చిత్తసంభ్రమ ఆవేగ ఇత్యర్థః ఆశ్ర హర్ష శోకశ్వరా స్తంభాదయో 2ను
ఉదాహరతి,—నిస్సా ణేతి. అర్ధాలంబిత
మండ నారి ఏకస్మి న్నేవ లోచ నే జంజన
మేకని
న్నేవ చరణే లాజ్ విలేపనమిత్యాది గ్ర మేణేతి భావః. ప్రతిపదం ప్రతిస్థానం,
వ్యత్యస్తభూషాః వైపరీత్యే నాముక్తాభరణాః; కంఠాదౌ కాంచ్యాదికం కటికటాడౌ
హారాదికం చ ధారయంత్య ఇత్యర్థః.
28&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqm1oy9e27cuktllk5eatypjpftblth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227646</id>
    <revision>
      <id>583550</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '212 అథ జడతా.-- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే ' జాడ్యమ ప్రతిపత్తిస్సాదిష్టానిష్టాగమోద్భవా. యథా--- సమాయాతే నాథే క్రమనసీ గృహా రుద్రనృపతా వపు స్సౌందర్య శ్రీ విజితమదనోదారయశసి, వధూ ర...'</comment>
      <origin>583550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="t1l741wu4e4elclnfk44t1ey0ausygc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;212
అథ జడతా.--
రత్నాపణసహితే
ప్రతాపరుద్రీయే
' జాడ్యమ ప్రతిపత్తిస్సాదిష్టానిష్టాగమోద్భవా.
యథా---
సమాయాతే నాథే క్రమనసీ గృహా రుద్రనృపతా
వపు స్సౌందర్య శ్రీ విజితమదనోదారయశసి,
వధూ రంతస్తోషవ్యతికరవళా న్నో పచరితుం
పురస్తాదాళీనాం న చలతి తథా నో విరమతి.
అథ గర్వ:---
*అన్యధిక్కరణాదాతోత్కర్ష గర్వో బలాదిజః.
యథా-
కోవా శస్త్ర గ్రహణసనుయో మాదృశా మీదృశానాం
దృగ్వైరం ప్రతిధరణిభృభేటకి టేష్వమీషు,
ఇత్యా వేశ ప్రతిభయభుజటోపదు ర్వార గర్వాః
జాడ్యం లక్షయతి—చాడ్యమితి. ఇష్టానిష్టాగ మోద్భూతం ఇతి కర్తవ్యతామూ
ఢత్వం జాడ్య మిత్యర్థం. ఆ త్రాని మేషనయ ననిరీక్షణ తూష్టీం భావాదయోడెను భావారి.
ఉదాహరతి--సమాయాత ఇతి, సఖీనముక
నిమి త్తలజ్జాభరణాచ్ఛాదితానుభావో
హర్షిడెంతస్తోషః తస్య వ్యతికరస్సంబంధః. ఆశ్ర నోచచరితుమిత్యత్ర నభన
చలతి నో బరమతీత్యుభయ శ్రావ్యనుషంగః. లేనోభయత్ర నష్ట్వాయేన లక్షా సంభావి
తస్య చలనని షేభస్యోత్కంఠాసంభావితస్య విరమణని షేధన్యు చ నివృత్తి సూచ్యతే.
యథా2.2.హ వామనః'సంభావ్యని షేధనివర్తనే ద్వేప్రతిషేధా' వితి. ఆల్టోలో
త్కంఠాపత్ర సాభ్యాం ప్రియోపచారం ప్రతి ప్రవృత్తినివృత్త్యోరుభయత ఆకర్షణా
నాప్లైయి కాయాస్సర్వవ్యాపార ప్రతిబంధినీ సేయముభయతః పాశా రజ్జురభూదితి
భావః.
గర్వం లక్షయతి --అన్యేతి. బలైశ్వర్యాభిజన లావణ్యాది జన్యో ఒన్యధిక్కారా
వజ్ఞాననవిలా సాంగ వీక్ష ణాద్యను భావ ఆత్మోక్క రాభిమానో గర్వ ఇత్యర్థః.
బలమూలు గర్వముదాహరతి, — క ఇతి. మాదృశామతి సూర్యప్రతాపానా
మితి భావః. శస్త్ర గ్రహణసమయః కోవా?, ల క్ష్యాభావా దాయుధ గ్రహణావసరో
స్త్రీతి భావః యే పునః పురోవర్తంతే ప్రతిభటమానిన ప్రేమ ఖద్యోతకల్పేషు వైర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1l741wu4e4elclnfk44t1ey0ausygc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227647</id>
    <revision>
      <id>583551</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. సంక్రీడంతే రణభువి భటాః కాకతీంద్రస్య జేతుః అథవిషాదః-- అథవిషాద శ్చేతపో భంగ ఉపాయాభావచింతనైః, యథా-- + వేనేమి మణే త్తిముహా తం మం మోత్తూణ వల్ల హే లగ్గం మం ఉజ్ఝల ణో మలణో...'</comment>
      <origin>583551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3771" sha1="jrw0x4kdu0a4s0z9iks1hb6srrindyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
సంక్రీడంతే రణభువి భటాః కాకతీంద్రస్య జేతుః
అథవిషాదః--
అథవిషాద శ్చేతపో భంగ ఉపాయాభావచింతనైః,
యథా--
+ వేనేమి మణే త్తిముహా తం మం మోత్తూణ వల్ల హే లగ్గం
మం ఉజ్ఝల ణో మలణో సహి! కింణు కాదవ్వం.
కాలాక్షమత్వ మౌత్సుక్యం మనస్తాపత్వరాదికృత్.
ఆథా త్సుక్యం~~
య థా--
+
‡అంధపుర భామిణి జణోఅంగాణ పసాహిణ తురమాణో,
రుద్దణ రేంబాగమణే విళంఅఱం సహఞ కిచ్చేణ..
ప్రేషయామి మన ఇతి ముథా క న్త్యాం ముక్త్వా వల్లభే లగ్నం,
మా ముగ్ద త్వా గచ్ఛతి మదనః సఖి! కిన్ను కర్తవ్యం.
‡ ఆంధ్ర పురభామినీజనో
ఒం గాని ప్రసాధ్య స్వరమాణకి,
రుద్రనరేంద్రాగమనే విలంబితం సహతే కృచ్ఛోణ.
218
8F
Хо
Хо
వర్ణన మసీ లజ్జావహమేవేత్యాహ కీదృగితి. ఆవేశః ఆగ్రహః, సంక్రీడంతే నైవ
ప్రయాస మనుభవింతీతి భావః. 'క్రీడో ముసంపరిధ్య' శ్చేతి తజ్.
విషాదం లక్షయతి,—నిపాద ఇతి. ప్రారబ్ధ కార్యభంగాపరాధపరిజ్ఞానవిన్న విజ
దారిభవ సత్త్వసంక్షయో విషాద ఇత్యర్థః. ఆయం చోపాయా న్వేషణ వైమనస్య ముఖ
శోహెద్యనుభావతారతమ్యాదు త్తమాధ్యాశ్రయ త్వేన త్రివిధ ఇత్యాహుః.
శత్రోత్తమాశ్రయం విషాదము దాహరతి
సేసేమాతి. మన ఇతి నపుంసకత్వే
నేద మన్యత్ర రిరంసారహితమితి మత్వేతి భావః అతనివోక్తం పూర్వైః 'నపుం
జ్ఞాత్వా ప్రతి ప్రేషితం మనః శత్తు తల్లైన రమతే హతాః పాణిని
నావయ' మితి. ఆశ్ర కొంకర్తవ్య మిత్యు పాయగ వేషణతో చరవా గారం భసూచికయా
చింతయా విషాదో వ్యజ్య తే.
४
ఔత్సుక్యం లక్షయతి,——కాలేజీ, ఇష్టవిరహరమ్య వస్తుని దృష్టి దిజన్యం మనస్తా
పత్వరానిశ్వాసాని
ద్రాద్యనుభావం కాలాక్షమత్వమాత్సుక్య మిత్యర్థం.
ఉదాహరతి—అంభేతి. భౌమయత్యవశ్యం కుప్యతీతి భామినీ, 'భామ క్రోధ
ఇత్యస్త్రాద్ధాలో శ్చారాదిశాదావశ్యకో ణినిః. యద్వా- 'స్త్రీణాం లలితతోపోభామః'&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrw0x4kdu0a4s0z9iks1hb6srrindyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227648</id>
    <revision>
      <id>583552</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, &quot;నిద్రాచి తనిమాలనమ్ సివిణే దిట్టం దళితం వహుఆ ఆంభిగిదుం కిదోజ్జోతి, ఉవహ దరవిలిఆచ్ఛీ గఅణమ్మి కరే పసా రేఖ. యథా. ఆవేశో మోహదుః ఖాద్యై రపసారో ఒంగ త...'</comment>
      <origin>583552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="tcrzku1z6al97m1j0x58zyazclk8cf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;214
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
&quot;నిద్రాచి తనిమాలనమ్
సివిణే దిట్టం దళితం వహుఆ ఆంభిగిదుం కిదోజ్జోతి,
ఉవహ దరవిలిఆచ్ఛీ గఅణమ్మి కరే పసా రేఖ.
యథా.
ఆవేశో మోహదుః ఖాద్యై రపసారో ఒంగ తాపకృత్.
దృష్ట్వా స్వప్నే కుపితవదనం కాకతీయ . తీంద్రం
హాహా రక్షేత్యసకలగిర స్సంభ్రమో జ్ఞానభాజః.
ధావంత్యంతర్వణభువిలుక త్యాహ్వయం త్యాత్మ
బంధూ-
నారాద్భూతానపి రిపుగణా వ్య స్తనామగ్ర హేణ.
† స్వప్నే దృష్టం దయితం వధూరాలింగితుం కృతోద్యోగా,
పశ్యత ధరమిలితాశ్రీ XX | కరౌ ప్రసారయతీ,
ఇతి భోజరాజ. తద్వతీ భామినీ ఆత్ర కృచ్ఛ శబ్దనూ చి తైశ్చింతానవస్థాన గా శ్ర
గౌరవశయ్యా భిలామాద్యనుభవైః ప్రియ దృక్షావిషయమౌత్సుక్యం వ్యజ్యతే.
Хо
నిద్రాం లక్షయతి
—నిద్రేతి. చిత్తస్య నిమాలనం బాహ్యేంద్రియ సంబంధవిరహః;
చింతానై శ్చింత్యవ్యాయామాది జన్యం జృంభాంగభంగ నేత్ర నిమాల నాద్యను భానం చి త్తని
మీలనం నిద్రేత్యర్థః.
ఉదాహరతి—నీవిణఇతి, ఆక్రాళీక క్రియాలింగనోద్యోగాదనపరత చింతా భ్రతీ
తే స్తన్యలేయం నిద్రేతి భాషకి, అత వివాహు ప్రశస్తవథవాదా? 'య మర్థ సదృత
శ్చింతయ&quot; స్వదితి సైన చింతాసంతతిః ప్రత్యక్ష కారా సంజాయ తే' ఇతి.
ఆససారం లక్షయతి—ఆవేశ ఇతి. ఆశుచిత్వధాతువైషన్యుభూతా వేశాది
జన్యో భూపాతభ్రమణభుజాస్పోటవికటో
క్తిలాలా ఫేనాద్యము భావ ఆవేశో వస్తార
ఉదాహరతి దృష్టేతి, కుపితవదనం, భ్రుకుట్యాదినా భయంకరము ఖమిక్యర్థ ఓ.
అంతర్వణభువి వనమధ్యఇత్యర్థశి. 'ప్రని రంతం' వ్యాదినా ఇత్వం. ఆరాద్భూతాక్
సమానస్థానవి. ఆత్రశత్రూణాం భయ కార్యమోహములో వస్తారో దైన్యధావన
ప్రభృతిభి రనుభావై ర్య్వజ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcrzku1z6al97m1j0x58zyazclk8cf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227649</id>
    <revision>
      <id>583553</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 215 అథసు - *సుప్తిర్ని ద్రాసముద్రేకః. యథా.. - విశ్వైకరణా జుషి కాకతీంద్రే నిశ్చింతతాం ప్రాప్తనతో మురారేః తత్కీర్తిచంద్రాతపపర్తితో ఒపి దుద్ధాంబుధిర్నైన భినత్తి ని...'</comment>
      <origin>583553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="87ziphdbujoe8vq9g4h94k4f6tgeugg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
215
అథసు -
*సుప్తిర్ని ద్రాసముద్రేకః.
యథా..
-
విశ్వైకరణా జుషి కాకతీంద్రే నిశ్చింతతాం ప్రాప్తనతో మురారేః
తత్కీర్తిచంద్రాతపపర్తితో ఒపి దుద్ధాంబుధిర్నైన భినత్తి నిద్రామ్.
అథ విబోధః.
*విబోధ శ్చేతనావా పిర్జృంభాషా పరిమార్గకృత్ .
యథా -----
ప్రతాపరుద్రే నృవమాళిరత్నే విశ్వంభరాం రక్షతి శిక్షితారౌ,
విజృంభణాః పరితః ప్ర జా నాం భాగ్య శ్రీ య స్తత్ప్రణమున్మిషంతి
ఆథానుర్షః.
అమర్ష స్సాపరా ధేషు చేతఃప్రజ్వలనం మతం.
-
సుప్తం లక్షయతి ——సు ప్తిరితి. నిశ్వాసోచ్ఛ్వాసనిశ్చలత్వ నేత్రనిమాల వాద్యను
భావో నిద్రాసముద్రే
కస్సు స్థిరిత్యర్థ..
8.
ఉదాహరతి—విశ్వేతి. కాకతీండ్రే విశ్వేకరక్షాజుషి త్రిభువనైక త్రాణ పరా
యణే సతి, జుషేః క్విప్, నిశ్చింతతాం ప్రాప్తవతః, అవతీర్ణ భారత్వాదితి భావః. ఆత
నీవ మురారేః పయోభివృద్ధావకి నిద్రాభంగా భావాత్సుము ప్తిరిత్యాహ—తదితి.
&gt;3
విభోధం లక్షయతి విబోధ ఇతి. శబ్దస్పర్శాహారపరిణామాదిజన్యా భుజోతే
పొంగుళిస్ఫోటజృంభణాక్షీ విమర్ద నాద్యను భావా చేతనావాప్తి ర్వినీ ద్ర త్వం విబోధ ఇత్యర్థః
ఉదాహరతి—ప్రతా పేతి, విజృంభమాణాః వివర్ధమానాః జృంభాం కుర్వా
ణాశ్చ, ఉల్లి షంత్యుద్భవంతి నేత్రాణ్యున్మీ లయంతి చ. ఆత్రేత్థామర్థ ద్వయస్యాభేదాధ్య
వసాయా దారో పిత చేతనధర్మాణాం భాగ్యసంపదామున్ని ద్రత్వ ప్రతీ తేర్విబోధ ఇతి
భావః.
అ
లక్షయతి అమర్ష ఇతి. అధిక్షే పావమానాది నాసా పరా భీషు మనగ
ప్రజ్వలన మళినివిష్టత్వం; ప్రతిచికీ క్షేతి యాజిత్. వివం వినే డెమరే స్వేదశిరఃకంప
చింతోపోయా న్వేషణోత్సాహతర్జనాదయోఒనుభావా ద్రష్టవ్యాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>87ziphdbujoe8vq9g4h94k4f6tgeugg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227650</id>
    <revision>
      <id>583554</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, అరే భూపాశ్చాపాన్న మయత శిరాంస్యున్న మయత ప్రవృత్తాస్వ స్త్రీణామహమహమికా వీరవరణే, త్వరంతే సః ఖడ్గాః ప్రతిదళన కేళ్యామితి భటాః రణాగ్రే గర్జంత...'</comment>
      <origin>583554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="su0kstw6lflvmxrfa5e471fqcc3z4sc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;216
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
అరే భూపాశ్చాపాన్న మయత శిరాంస్యున్న మయత
ప్రవృత్తాస్వ స్త్రీణామహమహమికా వీరవరణే,
త్వరంతే సః ఖడ్గాః ప్రతిదళన కేళ్యామితి భటాః
రణాగ్రే గర్జంతి ప్రకటితరూపో రుద్రనృపతేః.
అభావహిర్థా.----
*హర్షాద్యా కారసుగు ప్తిరవహిత్థతి కథ్యతే,
యథా
----
tగోట్టీఏ మహిళాణం సోఊణ పఆవరుద్ధ చరిఆఇ,
ఆలిహఇ ఓణఅముహీ ముద్ధా చలణేణ మహీపట్టం.
అథో గ్రతా.———
అదృష్టే పరాధే చండత్వము గ్ర తా తర్జనాదికృత్ .
+ గోష్ఠ్యాం మహిళానాం శ్రుత్వా ప్రతాపరుద్ర చరితాని,
ఆలిఖశ్యపనతముఖీ ముద్ధాచరణేన మహీపృష్ఠం
ఉదాహరతి—రేఇతి. స్వ, స్త్రీ తామస్సరణం, అన్యోన్యం శ్రేష్ణా హమిత్యభి
మానోహముహమీకా 'అహమహమికాతు సా స్యాత్పరస్పరం యో భవత్యహం కారః,
ఇశ్యమరః. అహమితి విభక్తి ప్రతిరూపక నువ్యయం నిపాతితం. తన్యవిప్పాయాం ద్విరుక్తి.
సంజ్ఞాయాం కన్, ప్రత్యయః. ప్రతిదళన కేళ్యం ఖండన క్రీడాయాం.
मत्र
అవహిత్థాం లక్షయతి——హరేతి. భయప్రీ డా కొటిల్యాదిభి ర్హరాది కార్యాకార
గోపసమనహి తేత్యర్థః. ఆశ్ర శూన్యస్మి తాన్యథాకథన మిథ్యాధైర్యకథాభంగా దయో ..ను
భావా ఊహ్యాః.
ఉదాహరతి,—గోట్టీని ఇతి. ఆశ్ర కాచన సుందరీ ప్రసంగాదాత్మానురాగ
ప్రధానాని ప్రియచరితాని శ్రుత్వా ప్రహృష్యంతీ లజ్జియా ముఖనిశా సాదిసం గోళు
నార్థ మధోముఖీ మహీమాలిఖతీత్యవహిత్థతి భావః, మహికట్ట మితి. 'పృష్టే నుత్తర
పదే' ఇతి నియమే నేత్వాభావాత్', 'ఋతో ఒత్' ఇత్యత్వం. 'దిహూ మిన్స' ఇతి
మహీ'కారస్య హ్రూస్వరి,
ఉగ్రశాం లక్షయతి దృష్ట ఇతి. అపరాథే పుత్రమిత్ర కళత్రాది ద్రోహరూ
పే దృష్టి సతి తర్జనో ద్వేజనతాడ న బంధ నాద్యను భావం చండత్వం శౌర్యము
త్యర్థ8. కన్యాశ్చిద్విరహణ్యా స్సభ ప్రియం ప్రతి దూతికాం ప్రేషయతి ప్రియమితి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>su0kstw6lflvmxrfa5e471fqcc3z4sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227651</id>
    <revision>
      <id>583555</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా- రసప్రకరణమ్. ప్రియ మానీయ మానిన్యా విరహార్తిర్ని వార్యతాం, యచేతస్యాః కటాక్షో ల్కాపాతై రిందుర షీకృతః. అథ మతిః- *తత్త్వమార్గానుసంధానా దర్భనిర్ధారణం మతిః యథా.- సంసఓ మహిఅలే...'</comment>
      <origin>583555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3189" sha1="0l53q9li91u1cm1rc3mugrbwliayq3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా-
రసప్రకరణమ్.
ప్రియ మానీయ మానిన్యా విరహార్తిర్ని వార్యతాం,
యచేతస్యాః కటాక్షో ల్కాపాతై రిందుర షీకృతః.
అథ మతిః-
*తత్త్వమార్గానుసంధానా దర్భనిర్ధారణం మతిః
యథా.-
సంసఓ మహిఅలే చందో ఎవ్వ వీరరుద్దణరణాహో,
జస్స కరప్పస్సాదో అంగాఇ మిఅంకరణ్ణంతి.
అథవ్యాధిః.
మనస్తాపాద్యభిభ వా జ్వరాది ర్వ్యాధి రిష్యతే.
యథా.----
217
&gt;2
885
ప్రతాపరుద్రస్య దిశాం జిగీషోః ప్రత్యర్థి నారీజన దేహజన్మా,
స్మరజ్వరో షాహిమవత్ప్రదేశాళా స్మర్తవ్యనీహారకథా కరోతి
+ కస్సంశయో మహీకలే చంద్ర ఏవ వీరరుద్ర వరనాథశి,
యస్య కరస్పర్శాదం గాని మృగాంక రక్నంతి.
Yo
ఆశ్ర సంతాపజననేన సాపరాధ స్యేందోః కటాక్ష జ్వాలాభి రషీకరణోద్యోగా
దుగ్ర లేతి భావః.
яг
మతిం లక్షయతి
—తత్త్వేతి నానావిధశాస్త్ర చింతో
హాపోహాదిభ్యో ఒర్థ నిశ్చయో
మతిరిత్యర్థః. ఆర్ద్ర శిష్యోప దేశసంశయ చ్ఛేదవిదగ్ధం వ్యవహారమనస్సంతో
మీదయోను
భావా ద్రష్టవ్యాః,
ఉదాహరతి———కోసంస ఆజ్ఞతి. అత్ర ప్రియకరసంస్ప ర్శే ఒంగా నామిందుకరణ
సంస్పర్శే చంద్ర కాంతా నామిన ద్రవీభావాదయం చంద్ర నీవేత్యధ్యవసాయాన తిః.
వ్యాధిం లక్షయతి. —మనఇతి, మనస్తాపదోష వైషమ్యాద్య భవనా శీతోష్ణ
జ్వరాది శృతాళుతాద్యనుభావా వ్యాధిరిత్యర్థః.
-
విరహజన్యం పజ్వరము దాహరతి ప్రతాపతి, దేశామితి. శేషే షష్ఠీ:
'నలోకే’త్యాదినా కారకషష్ఠ్యాని ప్రతిషేధాత్, ఆశ్ర ఉష్ణళుకయా హిమవత్ప్రదేశ
వాసిన్కోపి శత్రు స్త్రీ జనస్య హిమాసేతి మహీయానయం తాపజ్వర ఇతి భావః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0l53q9li91u1cm1rc3mugrbwliayq3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227652</id>
    <revision>
      <id>583556</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 రత్నా పణసహీ తే ప్రతాపరుద్రీయే, *ఉన్మాద స్తుల్యవర్తిత్వం చేతనా చేత నేష్వపి యథా,------ ప్రతాపరుద్రస్య జయ ప్రయాణ- భేరీధ్వనౌ మూర్ఛతి దిఙు భేషు, శ్రీసాకులా భ్రాంతి ము వేత్య వృక్ష...'</comment>
      <origin>583556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="prk5g08t5r10198tg942xq9wioi10z4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;218
రత్నా పణసహీ తే
ప్రతాపరుద్రీయే,
*ఉన్మాద స్తుల్యవర్తిత్వం చేతనా చేత నేష్వపి
యథా,------
ప్రతాపరుద్రస్య జయ ప్రయాణ-
భేరీధ్వనౌ మూర్ఛతి దిఙు భేషు,
శ్రీసాకులా భ్రాంతి ము వేత్య వృక్షా
స్పృచ్ఛంతి మార్గం రిపుభూమిపాలాః.
అథ మరణం
మరణం మరణార్థస్తు ప్రయతః పరికీర్తితః.
యథా
--
tపిఅవిరహం అసహంతీ వహుల జిలిజీవితం అవేకంతీ,
సేవ్వఇ జోహం దక్షిణసవణస్స తణుం సమప్పేఇ.
సాక్షి న్మరణస్యామంగళత్వాన్నో దాహరణత్వముచితం.
అథ శ్రా సః —
*ఆకస్మిక భయాచ్చిత్తక్షోభప్రాసః ప్రకీర్త్యతే.
+ ప్రియనిరహ మసహంతీ వధూర్ని జజీవితము పేక్షంతీ,
సేవతే జ్యోత్స్నాం దక్షిణపవనస్య తనం సమర్పయతి.
LO
20
20
ఉన్మాదం లయతి ఉన్మాద ఇతి. భయనన్ని పాతేష్టనియోగధననాశాదిభి
శ్చిత్తవిభ్రాంతిరువాద ఇత్యర్థ. ఆ క్రానిమి తస్మితా
సంబంధ ప్ర లావని ర్హేతుక భావనోప వేళ
నోత్థానరోదనాదయోఒనుభావా భవంతి.
భయమూల మున్మాద ముదాహరతి ప్రతాపేతి. స్పష్ట మేకర్.
ELO
మరణం లక్షయతిమరణమితి. వ్యాధ్యభిమాతాభ్యాం దేహాన్మనస్కో పాయో
హిక్కాళ్వాసాద్యనుభావో మరణ మిక్యర్థః. ధనిక హేమచం ద్రాద్య నుసారేణ సాక్షా
త్తదుదాహరణస్యామంగళత్వాత్తదుద్యోగోత్ర వివక్షిత ఇత్యాహ– మరణార్థం ఇతి.
శారదాతనయస్తు... మరణిఒ.భినయో నా స్త్రీ త్యేతశ్కాన్యే న పఠ్యతే' ఇత్యాహ.
ఉదాహరతి —— నీతి. భస్మీకరణబుద్ధ్యేతి భావః,
20
శ్రీసం లక్ష ఆకస్మి కేతి. ఆకస్మాదేవాక్మకం వినయాదిత్వాత్స్వర్థే
ఠక్ ప్రత్యయః కకారాంకత్వాత్ 'ఐనుసుశాంతాత్కః' ఇతి శాదేశః. ఆవ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>prk5g08t5r10198tg942xq9wioi10z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227653</id>
    <revision>
      <id>583557</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా.. రసప్రకరణమ్. tపణఅకునిఆ చి రేణ వి వహుఆ సోఊణ ఘణ ఘణతణి అం, దఞలం సరహసవళిఆ ఆళింగళి వేపమాణంగీ. అథ వితర్క:-- సందేహా తల్పనా సంత్యం వితర్కః పరికీర్తితః, యథా.- 219 గుణే సత్రాసక్తం మమ హృద...'</comment>
      <origin>583557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="8rdd7txagadjnua7dwyjpj5l0omk9fp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా..
రసప్రకరణమ్.
tపణఅకునిఆ చి రేణ వి వహుఆ సోఊణ ఘణ ఘణతణి అం,
దఞలం సరహసవళిఆ ఆళింగళి వేపమాణంగీ.
అథ వితర్క:--
సందేహా తల్పనా సంత్యం వితర్కః పరికీర్తితః,
యథా.-
219
గుణే సత్రాసక్తం మమ హృదయ మన్యన్న గణితం
సఖిభి ర్నాలోచి క్షితిపతి రసౌ దుర్లభ ఇతి,
ఉపాయః కోవాస్యా త్తదభిగమనే ముహ్యతి మనః
కీయా? న్కోయం? కీదృ? క్కియ దవధి:రంతర్వ్యతికరః.
తత్ర సాత్వికానాం వ్యభిచారిణాం చానేకరససాధారణత్వా
న్నవిశేష మపేడ్యోదాహరణం కృతం. తథాహి శృంగా రేసర్వేషా
7. ప్రణయకుపితా చిరేణాపి వధూః శ్రుత్వా మనమన స్తనితం,
దయితం సరభసపలితా ఆలింగతి వేదమానాంగీ.
23
యత్వా ట్టిలోపః, తస్మాద్భయాత్, భయహేతోరి వ్యర్థః. విద్యుద్ధ ర్జిత భూకం పానిజన్యః
కంపగాత్ర సంకోచరోమాంచ మోహాద్యనుభావ శ్చేతశ్చమత్కార స్త్రాస ఇక్యర్థః
గర్జితమూలం త్రాస ముదాహరతి పణ ఏతి.
వితర్కం లక్షయతి సందేహాదితి. ఉపలక్షణం చైతల్. తేన సందేహవిమ
ర్శాదిజన్యోఒ నేకధా సంభావనాత్మా భూతే పశీరఃకం పాద్యనుభావో వితర్క ఇత్యర్థం.
ఉదాహరతి—గుణైరితి, గుణైకి మహాకులీనతాదిభిః, తత్ర క్షితిపత్, అన్య
దౌర్లభ్యాదికం న గణితం, మదీయ హృదయస్య కామాంధత్వాదితి భావః సఖీభి రితి.
వివేకవతిభిరతి భావః. నను కిం గతోదక సేతుబంధేర? ఇతః పరం వా ప్రియ
పావుసాయం చింతయామ ఇత్యుక్తే సోపిన ప్రతీయత ఇత్యాహ -ఉపాయఇతి.
తత్ర `హేతు మహముహ్యతి మనఇతి. మోహాపగ మానంతరము పాయశ్చింత్య
తామిత్యాశంక్య ఇయ త్తయేదృక్త యేదంతయా వా దురనగమత్వేన దుళ్చి కిక్సష్య మో
హనుహావ్యా ధేరానంతర్యమపి దుర్లభమే వేత్యాళయే నాహకియా:నితి. గచ్ఛతాకా లేన
స్వయ మేప మోహశాంతిః కిం తయా చింతయేత్యాశంక్య కాలావధీరవి దురవబోధ
ఏవే త్యాహ--—శీయదవధి రితి. వ్యతికరో వ్యసనం విపత్తి రోహ ఇతి. యావత్, వీవ
మత్ర సందే హేన కల్పనానంత్యా ద్వికర్క ఇతి భావః.
29&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rdd7txagadjnua7dwyjpj5l0omk9fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227654</id>
    <revision>
      <id>583558</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే మను ప్ర వేశస్సంభవతిః హాస్యేగ్లాని శ్రీ మచపలత్వహర్షావహీత్థానాం సంభవః; కరుణేమదధృతి శ్రీ డాహర్ష గర్వాత్సుక్యో గ్ర తాభిర్వినా స్యే సంభవంతిక...'</comment>
      <origin>583558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3906" sha1="a3qxvczzxv97299weswn5shitdexrhv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;220
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
మను ప్ర వేశస్సంభవతిః హాస్యేగ్లాని శ్రీ మచపలత్వహర్షావహీత్థానాం
సంభవః; కరుణేమదధృతి శ్రీ డాహర్ష గర్వాత్సుక్యో గ్ర తాభిర్వినా స్యే
సంభవంతికిరౌద్రే గ్లానిశంకాలస్య దైన్యచింతావ్రీ డా వేగ జడ తా విషాద
సు స్త్రీని
ద్రావస్త్మారావహిత్థా వ్యాధ్యునా దశమ
వ్రాసాః న సంభవంతి;
వీరే రౌద్రాన్ని ర్వేదోఒధికః;
భయానకే అసూయామద ధృతి
శ్రీ హర్ష
గర్వని ద్రాసు క్యమరావహి గ్రతామతిభిర్వినా న్యే సంభవంతి; భ
త్సే ఒద్భుతే చ, చింతా త్రాసాదయో యథాసంభవమూహ్యాః శాంతే
ని ర్వేదధృతీ సంభవతః.
అథ శృంగార చేష్టా నిరూప్యంతో
భావో హాసశ్చ హేలా చ మాధుర్యం ధైర్యమిత్యపి,
లీలా విలాసో విచ్ఛిత్తిర్విభ్రమః కిలికించితం.
మోట్టాయితం కుట్టమితం బిబ్బో లలితం తథా,
కుతూహలం చ చకితం విహృతం హాస ఇత్యపి.
ఏవం శృంగారచేష్టాస్స్యు రష్టాదశవిధా మతా!.
తత్రాసాం స్వరూపముదాహరణం చ,
అథ భావః —
'రసాభిజ్ఞానయోగ్యత్వం భావ ఇత్యభిధీయతే.
నను విభావాదిన తాత్త్వికసంచారిణామని కద్రువ ప్రస్తావ ఏవ కి మితి నోదా
హరణం కృతమత ఆహ -తత్రేతి. వ్యభిచారిణాన సేకరససాధారణత్వము పాదయతి-
తథాహీత్యాదినా,
భావాదయశ్చిత్తారంభాః: లీలాదయో గాత్రారంభాః ఉభయే ఒళ్యరుభావా!-
తదు కం——‘ఆనుభావ శ్చతుర్ధ స్యా న్మరోవాక్కాయబుద్ధిభిరిలి.
వీ లేసాం . యోషి దాలంబన చేట్టురూపాణాం యావనజన్యానాముద్దీననని భావశ్వ
మషి ప్రాచామాచార్యాణాం సమ్మకం. అత సంకీర్ణస్వరూపాణా మేలేమోం ప్రకరణనియ
మాభావేగాయ మీప స్వరూపనిరూపణావసర ఇత్యభి ప్రాయేతాహ-అథేతి, పరిగణనా దేవా
దశవిధ ర్వే : జాతేడెసి కంతో ర్మ శాంత గే ష్వే లేదా ముచ్చావచత్వమ స్తీతి సూచయితుం ·
తత్ప్రపంచ స్తు భోజరాజీయాది గ్రంథేషు ద్రవ్యవ్యః.
తత్ర భావంలషయతి—రనీతి. బాల్యయావన సంధావుత్పన్న శృంగార విషయః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3qxvczzxv97299weswn5shitdexrhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227655</id>
    <revision>
      <id>583559</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా.--- రసప్రకరణమ్. రుద్ధణ రేందస్స గుణే గాఅఇ బాల తణమ్మి విస్సద్ధం, లజ్జఇ దరపులఇఓ జువఇజణో జోవ్వణే కాడం. అథ హావః -- ఈపదృష్టవి కారస్సాద్భావో హాసః ప్రకీర్త్యతే. యథా.--- అత్రై వేషత్పు...'</comment>
      <origin>583559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="rnsaj4e79ipvi9homkrrgugj66a4d4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా.---
రసప్రకరణమ్.
రుద్ధణ రేందస్స గుణే గాఅఇ బాల తణమ్మి విస్సద్ధం,
లజ్జఇ దరపులఇఓ జువఇజణో జోవ్వణే కాడం.
అథ హావః --
ఈపదృష్టవి కారస్సాద్భావో హాసః ప్రకీర్త్యతే.
యథా.---
అత్రై వేషత్పులకిత
అథ హేలా....
ఇతి..
*సువ్యక్తవి క్రియో భావో హేలేతి ప్రతిపాద్యతే.
యథా.-
‡మాహోదు కస్సవిప్పుడు ఇఇముద్ధే! కుణసి పల్లహంహి అఏ,
ఘోసిజ్జఇతుహ భాఓ సవ్వంగీ ణేహి పుళఏహిం
అథ మాధుర్యం —
-
*అ హేషణే.పి రమ్యత్వం మాధుర్య మితి కథ్యతే.
రుద్రనరేంద్రస్య గుణాజ్ గాయతీ బాల ల్వే విస్త్రబ్ధం:
లజ్జతే దరపులకితో యువతిజనో యావనే గాతుం.
‡మా భవతు కస్యాపి స్ఫుటమితి ముగ్గే! కరోషి వల్లభం హృదయే,
ఘోష్యతే తవ భావః సర్వాంగీణైః పులకైః,
221
..=2
EU
E&amp;
Eσ
ప్రథ మోజెంతఃకరణనికారో భావ ఇత్యర్థం. తదు క్తం—' చి త్తన్య వికృతి స్సత్త్వం
వికృతే కారణే సతి, శతో ఒల్పా వికృతిర్భావో బీజస్యాదిని కారవ' దితి,
ఉదాహరతి—రుద్ధేతి. ఆశ్ర యదృష్టి ఈషదర్థే దరశబో వ్యయమితి త్రివి
క్రమః, శథా పీష త్తమత్వ మత్ర వివక్షితం. తేన దరపులకితో దుర్లక్షపులకు ఇవ్యర్థం.
హాసం 'లక్షయతి —ఈపదితి, దరశబ్దస్య ముఖ్యార్థనివయా మిద మేవా త్రో
దారణమిత్యాహ—— ఆత్రై వేషదితి.
హేలాం లక్షయతి —సువ్యక్తేతి.
ఉదాహరతి — మేతి.
మాధుర్యం లక్షయతి—అభూషణ ఇతి. ఆత నీవోత్తం దశరూపకే 'సర్వా
స్వవ్యవస్థాస్వనులృణత్వం మాధుర్య' మితి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnsaj4e79ipvi9homkrrgugj66a4d4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227656</id>
    <revision>
      <id>583560</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '292 యథా:- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే జిత త్రైలోక్యలావణ్యా ప్రకృత్యా హరిణేక్షణా, కింతు భూషయితుం ధత్తే భూషణానీతి మే మతిః. *శీలాద్యలంఘనం నామ ధైర్యమిత్యభిధీయతే. యథా.-- కులవహుఅణ...'</comment>
      <origin>583560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="h9ts9q542kswghww7kt201jqz2386ou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;292
యథా:-
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
జిత త్రైలోక్యలావణ్యా ప్రకృత్యా హరిణేక్షణా,
కింతు భూషయితుం ధత్తే భూషణానీతి మే మతిః.
*శీలాద్యలంఘనం నామ ధైర్యమిత్యభిధీయతే.
యథా.--
కులవహుఅణం ణ జజ్జఇ మజ్జాఆలంఘణం ఖు నిసమేవి,
రుద్దణరిందగుణా ఉణ హిఅఅహరాః కిం ణు కాదవ్వం
అథ లీలా
*ప్రియానుకరణం లీలా వాగ్భిర్గత్యా థ చెపితె.
4 వేచ్ఛహ సహిఓ ఏసా లచ్చీ రణో పఆవరుదస్స,
చరిఆఇ అణుకుణంతీ రణీసు పఇవ్వఆ జాఆ.
కర్తవ్యం.
కులవధూనాం న యుజ్యతే మర్యాదాలంఘనం ఖలు విషమేజెనీ,
రుద్రన రేంద్ర గుణాః పుర్హృదయహరాః కిల క
‡ ప్రేక్షధ్వం సఖ్య ! నీషా లక్ష్మీ రాజ్ఞః ప్రతాపరుద్రస్య,
చరిశాన్యముకుర్వంతి రాజ్జీషు పతీ వ్ర తా జాతా.
bF
20
ఉదాహరతి — జితేతి, ప్రకృత్యా
స్వభావేనైన, నతు ప్రయత్నే చేతి భావక
జితం త్రైలోక్యం యేన తత్తథాభూతం లావణ్యం పూర్వోత్తః కాంతివిశేషో యస్యా
స్సా శథోర్తా, ఆర్ద్ర స్వాభావిక సౌందర్యస్య ప్రసాధన నిధినికిన్స ృహత్వానాధుర్య
మితి భావకి.
ధైర్యం అక్షయతి లేతి.
ఉదాహరతి
కులేతి. విషమే విపద్యపీ.
లీలాం లఱియతి — ప్రియేతి.
20
ఉదాహరతి——— పేచ్ఛ హేతి, ఆశ్ర లక్ష్మీ ర్నామ కాచిన్నాయికా ప్రియచరి
తానుకరణా ల్లీలావతీ జాతేశ్యర్థ&amp; తస్యాః పాతి ప్రత్యే హేతుత్వముక్తం సర్వజ్ఞ సో
మేశ్వరేణ——'భుక్తే తు భుక్త్కే యా వత్యౌ దుఃఖ దుఃఖతా యది, ముదితే ముది
తా ఒక్యర్థం ప్రోషితే మలినాంబరా. నుపే పశ్చాత్తు యా తే పూర్వమేవ ప్రభు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9ts9q542kswghww7kt201jqz2386ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227657</id>
    <revision>
      <id>583561</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ విలాసః.--- రసప్రకరణమ్. *తాత్కాలికోవికార స్స్యాద్విలాసో దయితేక్షణే. యథా:- సహేలం పశ్యంత్యాః ప్రకృతిసుభగం రుద్రనృపతిం తదాత్వ ప్రత్యుద్యద్వివిధలలితాటోపమధురం, రసప్రాదుర్భా...'</comment>
      <origin>583561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="chcjbrlpizs8f1nl5ldk4zofwi4gu7m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ విలాసః.---
రసప్రకరణమ్.
*తాత్కాలికోవికార స్స్యాద్విలాసో దయితేక్షణే.
యథా:-
సహేలం పశ్యంత్యాః ప్రకృతిసుభగం రుద్రనృపతిం
తదాత్వ ప్రత్యుద్యద్వివిధలలితాటోపమధురం,
రసప్రాదుర్భావా ద్యుగపదుదయాత్సాత్త్విక మహా!
మృగ్యాస్తారు ణ్యే కుసుమశర శిల్పం విజయతే,
* విచ్ఛిత్తి తిర్యత్వం స్వల్పైరపి విభూష ణైః.
యథా
+కస్స కిఏ కేణకితం కాఇ అవుర ఇద్ధిఆణ సౌందష్టం.
కాఇఅవుర
సాహారణభూసాఏ జం సహి తేల్లోక్క రమణిజం?
అథ విభ్రమః——
* విభ్రమ స్వరయం కాలే భూషాస్థాననివర్యయః.
+ కస్య కృతే కేన కృతం కాకతిపుర స్త్రీణాం సౌందర్యం,
సాధారణభూషయా య త్సఖి! త్రైలోక్యరమణీయం?.
223
23
23
ధ్యతే, నాన్యం కామయతే చిత్తే సా విజ్ఞేయా పతివ్రతే'తి. రాజ్యలక్ష్మీరని దానభోగా
దావత్యంతమనుకూలా రాణ్ణి నిశ్చలాజభూతి వ్యజ్యతే.
8.
ఇత్యర్థం.
విలాసం లక్షయతి —తాత్కాలిక ఇతి. విశారో నేత్రభూవ క్ర కర్మణాం విశేష
ఉదాహరతి — స హేలమితి. వ్యాఖాతమేత న్నాయక ప్రకరణే (ణి౯) ప్రౌఢా
దాహరణ ప్రస్తావే.
విచ్ఛిత్తిం లక్షయతి—విచ్ఛిత్తి రితి.
ఉదాహరతి —— కస్సేతి. సాధారణ భూషయా ప్రశ్చందన తాంబూలాది నాడిపి,
కేన కృత మిశ్య నేస సౌందర్యస్య విధాతృశిల్ప వైలక్షణ్యం ప్రతీయతే. కన్యకృత ఇక్య
'నేన భోక్తా' తదనురూపో నోపలభ్యత ఇతి.
23
విభ్రమం లక్షయతి విభ్రమ ఇతి, కాలే ప్రియతమసమాగమాదిసమయే,
త్వరయా, మదనా వేశాదిసంభ్రమేణేత్యర్థః భూషాణాం హారాంగదాదీనాం స్థాననిప
ర్యయో స్థానవ్యత్యాస ఇత్యర్థ 8.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chcjbrlpizs8f1nl5ldk4zofwi4gu7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227658</id>
    <revision>
      <id>583562</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 యథా.- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే *సోఊణ సహీము:హాదో దివసో విరతో త్తి సంభ మేణ సహూ, హర్థేసు ణూవురాఇ చరణేసు కుణణ వళఆణం, అథ కలికించితం.... రోషాశ్రుహర్షభీత్యా దేః సంకరః కిలికించి...'</comment>
      <origin>583562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3017" sha1="lfb51rs8b6p459842281f9c4khvmw0m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;224
యథా.-
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో
యే
*సోఊణ సహీము:హాదో దివసో విరతో త్తి సంభ మేణ సహూ,
హర్థేసు ణూవురాఇ చరణేసు కుణణ వళఆణం,
అథ కలికించితం....
రోషాశ్రుహర్షభీత్యా దేః సంకరః కిలికించితమ్.
యథా.
4 గేహ కాలఇణా హే విఆణం పడంచళం మిలచ్ఛీన,
వ భుఉడీ అవి గగ్గఆ వాళి.
అథ మోట్టాయితం.——
*మోట్టాయితం స్వాదిష్టస్య కథాదౌ భావసూచనమ్.
యథా.
శ్రీ ముహురాఇ కుద్దణరవఇచరిఆఇ వహూఏ ణం సుణంతీవ,
తణుగోవ ణేణ పఅడో జహ భాఓ ణ తహ పుళఏహీం.
† శ్రుత్వా సభీముఖా స్దావసో విరత ఇతి సంభ్రమేణ వధూః,
హస్తయోర్నూపురే చరణయోః కరోతి వలయాని.
శ్రీ కృష్ణతి కాకతినాథే విజనే పటాంచలం మృగాక్ష్యాకి
వేసలే తనురపి నృశ్యతి భ్రూపుట్యరి గద్దదా వాచః.
శ్రీ మధురాణి రుద్రవరపతిచరితాని పథ్వా నను శృణ్వంత్యాః,
తనుగోపనేన ప్రకటో యథా భావో న తథా పుల కైః.
.20
ext
ఉదాహరతి—సోఊణేశి. శ్రుత్వా సభ ముఖా ద్దివసో నిరత ఇతి ప్రియాసక్త
చిత్తతయా స్వయం దివసావసానమసి న జానాతీతి భావః. తతస్సంధ్ర మేణ వధూర్ష
సయో రూపురే చరణయో ర్వలయే చ కరోతి.
కలికించితం లక్షయతి — రో షేతి.
ఉదాహరతి—గేహ ఈతీ, ఆర్ద్ర భయాదివికారాణాం కంపాదీనాం మేళనా
మోట్టాయికం లక్షయతీ మోట్టాయితమితి, ప్రియగుణ కథనాదౌ స్వాభి
భాష ప్రకటనం మోట్టాయితమిత్యర్ధ..
ఉదాహరతి-మహురా ఈతి. పులకానాం ప్రియగుణస్తుతిజనితమన్మథ భావ
సూచకత్వం భావప్రకాశే—'గుణా స్థణయతి స్వైరం వీక్షతే భావమంథరం, రో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfb51rs8b6p459842281f9c4khvmw0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227659</id>
    <revision>
      <id>583563</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ కుట్టమితమ్.-- రసప్రకరణమ్. *సమ్మ రేపి సుఖాధిక్యం రతౌ కుట్టమితం మతమ్. యథా.- 225 నిర్మ ర్యాదమనోభవోత్సవక థావి స్రంభక ర్ణేజ పై . కంగైర్విష్మీతమానసాం ప్రియసఖీమాలోక్య జాతత్ర పా, మ్మ...'</comment>
      <origin>583563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="tiq898n1dcrgsdro3vn0hqvrncgoijk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ కుట్టమితమ్.--
రసప్రకరణమ్.
*సమ్మ రేపి సుఖాధిక్యం రతౌ కుట్టమితం మతమ్.
యథా.-
225
నిర్మ ర్యాదమనోభవోత్సవక థావి స్రంభక ర్ణేజ పై .
కంగైర్విష్మీతమానసాం ప్రియసఖీమాలోక్య జాతత్ర పా,
మ్మావల్లభకృతాం రాగాంధతాం జానతీ
సద్యో నమ్రము భేందురిందువదనా క్షోణీం లిఖుతీ స్థితా. 22
-
అథ బిబ్బోకః —
*మనాక్ ప్రియక థాలాపే బిబ్బోకో ఒనాదర క్రియా.
యథా. ---
లక్ష్మీస్పద్మని నిర్భరం విహరతాం క్షోణీభుజాలంబన-
మాంచో గద్గదపదా వాక్స్వేదశ్చ కపోలయోః విస్రంభకథనం దూత్యా తత్సమాగ
మచింతనం, ఏవం గుణస్తుతిభవా భావా మన్మథసూచ క్యా' ఇతి.
2E
కుట్టమితం లక్షయతి సమర్ధ ఇతి. కేశాధరాది గ్ర హే సత్యపి బహికి కోపజన
కేంతస్సాంద్రానందత్వం కుట్టమితమిత్యర్థః.
ఉదాహరతినిర్మర్యాదేతి. నిర్మర్యాదో నిర్దయ ప్రవృత్తి మనోభవోత్సవః
కేశాధర గ్ర హావీ జామ శ్రీ డైవ కథావాదః తస్య విగ్రంధల్టేజపై రుచ్ఛృంఖలత్వనూ
చకై రఖదంతపదాదిద్వారేతి భావః. 'సంబకర్ణయో రమిజపోరి త్యత్ప్రత్యయే,
'తత్పురు షే కృతిబహుళ 'మితి సప్తమ్యా అలుక్. వైయాత్యం ధార్యం, ఆత్మవల్లభ
కృతాం, తత్సంబంధినీమిక్యర్థః కరోత్యర్థస్య ధాత్వర్థ సామాన్యత్వా ద్విశేష పర్యవసా
నం రాగాంధతాం విశృంఖల విహార హేతుభూతామితి భావః. ఆశ్ర లిఖంతీతి వర్తమా
నాపదే’శీన తత్కారణభూతాయా లజ్జాయా అవిరామస్చూచ్యలే. ఆత్రాభు శపూర్వ
సంభోగ చిహ్న సాక్షాత్కా -రేణ విస్మయ ప్రియభం ప్రేష్యధునా మందాక్ష
మంథర ల్వేనా జ్ఞాతచర కేశాధరాది గ్రహదుఃఖతీయా తాదాత్మ్య సుఖాతిభూమి సూచనా
త్కుట్టమితమితి భావః.
22
బిబ్బోకం లక్షయతి మనాగితి. ఉపలక్షణమేకత్. తేన గర్వాభిమానాదినా
దయితే ఒవ్యనాదరకరణం బిబ్బోక ఇత్యర్థం.
ఉదాహరతి—లక్ష్మీరితి. అయి సఖి ! త్వయ్యనిరతతో పాయాం లక్ష్యాది నాయి
శాను నానావిధవిహారైః ప్రేయసీపధం లభమానాను తప పున రావశాళో లభ్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tiq898n1dcrgsdro3vn0hqvrncgoijk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227660</id>
    <revision>
      <id>583564</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే క్రీడాం నైవ జహతు కిం చ సతతం వాణీ ముఖే తిష్ఠతు, జ్ఞాతం రుద్రన రేశ్వరస్య బహుభిర్విజ్ఞాతపూర్వైః ప్రియ- వ్యాహారై ః కృతమేవ దూతి! మదనశ్చాపాయ సన...'</comment>
      <origin>583564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="2xomhb7wsj184hk692fzgfzgnpf4oyr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;226
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
క్రీడాం నైవ జహతు కిం చ సతతం వాణీ ముఖే తిష్ఠతు,
జ్ఞాతం రుద్రన రేశ్వరస్య బహుభిర్విజ్ఞాతపూర్వైః ప్రియ-
వ్యాహారై ః కృతమేవ దూతి! మదనశ్చాపాయ సన్నహ్యతు. ఒబా
అథ లలితమ్
*సుకుమారాంగవిన్యాసో లలితం పరికీర్త్యతే.
యథా—
పదవ్యాస శ్రీ దారణితమణిమంజీరశం
సహేలం వ్యావల్లత్కరవలయని క్వాణసుభగం,
స్మితజ్యోత్స్నా వీచీదరళవచనం రుద్రనృపతే!
పురంద్రీ
ణామాసీదనురహసి సేవావిలసితమ్
అథ కుతూహలమ్,
*కుతూహలం రమ్యదృష్టా చావలం పరికీర్త్యతే.
2F
నీరరుద్రమధిరూఢసింధురం ద్రష్టుమంధ్ర నగరీపురంధ్రయః,
కుర్వతే రచితసం క్ర మత్వ రాస్తుంగ
సద్మ శిఖ రాధిరోహణకు రం
క్రియో హి ప్రియాణి కథయతీల్యేవం ప్రియ ప్రేషితయ దూత్యా కథితే మాన గ్రంథి
గ్రథితహృదయతయా మరణింపి కృతసంకల్పాయ అనాదృశ ప్రియకథాయా నాయి
కాయా వచన మేఠల్. అత వివాయం బిల్బోక ఇతి భావః.
లికల సుకుమా రేతి.
20°
ఉదాహరతి----పదేతి. ఆనుగతం రహో ఒ., మరహసమితి ప్రాదినమానః. అనుగళం
రహో స్మిన్నితి బహువ్రీహిర్వేతి పదమంజరీ కారు. 'ఆన్వవశస్తా ద్రహనక' ఇతి సమా
సాంతో
ఒదృశ్యయః. అల్రౌంధ్ర నాయకపురం శ్రీ ణా మే కాంత సేవాయణం మణిమంజీ
రాది శింజిత మంజుళస్య కరచరణవిన్యాసన్య శ్రీ డాసహేలపదాభ్యా మాలాపానాం
మందహాసమధురత్వకథ నేన చ సౌకుమార్య ప్రతిపాదవాల్ల లితమితి భావః,
కుతూహలం లక్షయతి కుతూహల మితి..
28
ఉదాహరతి —— వీరేతి. అధిరూఢసింధురమారూఢగజం. రచితసం. క్రమత్వరా!
కృతగతివేగాః, ఉత్సృష్టలీలాగతీయ ఇత్యర్థః. తుంగ పద్మశిఖరాధిరోహణం హర్యా
గ్రారోహణం కుతూహలాత్కుర్వళే,
σε&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2xomhb7wsj184hk692fzgfzgnpf4oyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227661</id>
    <revision>
      <id>583565</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కథ చకితమ్. రస ప్రకరణమ్. *చకితం భయసంభ్రమః. అవిజ్ఞాతాయాతం స్వమకథితమాళ్యా పి హసితుం హఠాదుత్పశ్యంత్యాశ్చకితచకితోదంచితదృశః, విలాసాను ద్వేలానునీతమదనాన్వీత్వ సుతనో- స్తదైన ప్...'</comment>
      <origin>583565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="sntgr5sfjt8rwloy22xcgmfps6jqp3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కథ చకితమ్.
రస ప్రకరణమ్.
*చకితం భయసంభ్రమః.
అవిజ్ఞాతాయాతం స్వమకథితమాళ్యా పి హసితుం
హఠాదుత్పశ్యంత్యాశ్చకితచకితోదంచితదృశః,
విలాసాను
ద్వేలానునీతమదనాన్వీత్వ సుతనో-
స్తదైన ప్రత్యేతు పునరవనిపాలః స్పృహయతి.
అథ విహృతమ్.—
*విహృతం ప్రాప్తకాలస్య వాక్యస్యాకథనం హీయా.
227
σο
ప్రతాపరుద్రస్య భుజాంతరస్థాం కల్హారమాలామమునా స్పృశేతి,
_స్తనద్వయే పత్రలిపిం లిఖంతీం సభీం సధూః పశ్యతి సాభిమానమ్.
చకితం లక్షయతి
చళితమితి,
ఉదాహరతి—అవిజ్ఞాతేతి, పశ్చాద్భాగే పాదన్యాసమాం ద్యేన అవిజ్ఞాతం
ప్రియానవగతమాయకం స్వస్యాగమనం యస్య తం తథోక్తం హసిత్యం పరిహసితుం
పరిహాసార్థమిత్యర్థః. ఆళ్యా సఖ్యావ్యకథితం స్వమాత్మానం హఠాద్యదృచ్ఛయా ఉత్ప
శ్యం, అన్నీపై సిష్ఠంత ఊర్ధ్వమవలోక్యంత ఇతి భావళి. ఆత వీవ చకితచశీతాః
చకిత ప్ర శారా!, లజ్జోత్కంఠాధ్యా మసకృదావృ కనిమాలనోన్మీలూ ఇక్యర్థః తథా
ఉదంచితా ఊర్ధ్వప్రసారితా పొంగా శ్చ దృశో యస్యాస్తథోర్తాయాలి. తల్లక్షణం భావ
ప్రకాశే మిలనోన్మీలనావృత్తిర్యత్ర తచ్చకితం విదుః, అపొంగయోరూర్ధ్వభా
గావలోకన ముదంచిత'మితి, విలాసాద్ 'తాత్కాలితో వికారస్స్యాద్విలాసో దయితే
కణే' ఇత్యుక్తలక్షణాక్, నీక్యు, తథైవ ఆలింగనాదిసత్కారమరనుభూయై వేశ్యర్థ?.
పునః ప్ర త్యేతుం, గళ్వా పునరాగంతుమిత్యర్థః. సర్వోఒసి మదనమహోత్సవ శచికిత
సుఖస్య షోడశీ మసి కళాం నార్హతీతి భావః-
σα
విహృతం లక్షయతి—విహృశమితి. ప్రాప్తకాలస్యానసరోచిత స్వేత్యర్థః.
ఉదాహరతి — ప్రతాపేతి, భుజాంతరస్థితాం, అమునా స్తనద్వయేన స్పృశ,
ఆలిం గేత్యర్థః. ఇతీర్థమాశివముక్త్వాతి శేషః సాభిమానం సభీవచన స్యేష్టత్వాత్సకృత్రిమ
కోప మిత్యర్థః, పశ్యతి న పునః కి మసీ బ్రూతే. లజ్జయేతి భాభళి.
30
ση&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sntgr5sfjt8rwloy22xcgmfps6jqp3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227662</id>
    <revision>
      <id>583566</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 అథ హసితమ్ రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, *ఆకస్మీకం తు హసితం యౌవనాదివి కారజమ్. యథా.-- 53 జహ జహ హసఇ మిఅచ్ఛీ జోవ్వఇలచ్ఛీఎసిఖల మహురం, తహ తహ కుసుమేసుసకా విఅసతి పిఅస్స ఆసా అ. అథ శృంగా...'</comment>
      <origin>583566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="me6y7xkyuoijwg0rmmfv5mzcbm4a3um" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;228
అథ హసితమ్
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
*ఆకస్మీకం తు హసితం యౌవనాదివి కారజమ్.
యథా.--
53
జహ జహ హసఇ మిఅచ్ఛీ జోవ్వఇలచ్ఛీఎసిఖల మహురం,
తహ తహ కుసుమేసుసకా విఅసతి పిఅస్స ఆసా అ.
అథ శృంగార స్యాంకురితత్వపల్ల వితత్వకుసుమితత్వ ఫలితత్వ
హేతవో ద్వాదశానస్థా నిరూప్యం
చముగి ప్రీ తిర్మనస్సంగస్సంకల్పోఒథ ప్రలాపితా,
జాగరః కార్శ్యమరతిర్ల
జాత్యాగోథ సంజ్వరః.
ఉన్మాదో మూర్ఛనం చైన మరణం చరమం విదుః,
అవస్థా ద్వాదశ మతాః కానుశాస్త్రానుసారతః
కేచి త్తు దళాపస్థా ఇతి కథయంతి.
ఆసాం స్వరూపముదాహరణం చ.
پلاس
03
7 యథా యథా హసతి మృగా శ్రీ యావనలక్ష్మ్యా శిక్షణా మధురం,
తథా తథా కుసుమేషు శరా వికసంతి ప్రియస్యాశా చ
హసితం లక్షయతి — ఆకస్మికమితి. యావనాదివి కారజం నతు హాస్యపత్
వేషభాషాదిని కారజమిత్యర్థః. అత వివాకస్మికమ హేతుకం. వ్యాఖ్యాత మేకల్,
ఉదాహరతి-జ హేతి. ఆశ్ర యావనజ న్యేన మదనోద్దీపకేన మృగాక్షీహసి
తేన శ్రీయమనోరధః పృథులీభవతీతి భావః.
2
3
| రససామగ్రీం నిరూప్య శృంగారాస్పదక్ర మనిమిత్తభూతా ద్వాదశా వస్థాః ..
నిరూపయతి—అభేత్యాదినా శృంగారస్వతి. సామర్థ్యాదయోగాఖ్యవి ప్రలంధక్యం
గార సేృత్యర్థః కామశాస్త్రానుసారత ఇత్యనేన అలంకారశాస్త్రి సంఖ్యాసంజ్ఞాద్ విశేషా
ఒ స్త్రీతి సూచ్యతే. ఆత ఏవోక్తం భావప్రకాశే 'దశధా మన్మథావస్థా భవేద్ద్వాదశ
ధాఒనీవా, ఇచ్ఛోత్కంతాభిలాన, శ్చ చింతా స్మృతిగుణస్తుతీ, ఉద్వేగోఒక ప్రభావ
స్స్యా దునావో వ్యాధిరేవచ, 'శాడ్యం మరణమిత్యాద్యే ద్వే కై శ్చి ద్వర్జితే బుకై’
రీతి. అన్యే తు———'దృఙ్మనస్సంగ సంకల్పా జాగరః కృశతా
రతిః, ప్రీత్యాగోహ్లద
మూర్ఛాంతా ఇశ్యనంగదళా ద' త్యాహు!.
తవేత దాహం - కేచిదితి,
KO80&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>me6y7xkyuoijwg0rmmfv5mzcbm4a3um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227663</id>
    <revision>
      <id>583567</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా. రస ప్రకరణమ్. *ఆద రాద్దర్శనం చదుః ప్రీ తిరిత్యభిధీయతే. 229 tసహి! ఏసో రుద్దణిఓ ఆణాణ అతక్కి ఓస్సఓ జాఓ; మఅణో వ ముత్తెమంతో చందో విఅ ముక్కళంఛణోపుణ్ణి JS అథ మనస్సంగః.— యథా.. * మనస్సంగః...'</comment>
      <origin>583567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="r5b0ehwdez45qxzlu4cje8yoonhd8gv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా.
రస ప్రకరణమ్.
*ఆద రాద్దర్శనం చదుః ప్రీ తిరిత్యభిధీయతే.
229
tసహి! ఏసో రుద్దణిఓ ఆణాణ అతక్కి ఓస్సఓ జాఓ;
మఅణో వ ముత్తెమంతో చందో విఅ ముక్కళంఛణోపుణ్ణి JS
అథ మనస్సంగః.—
యథా..
* మనస్సంగః ప్రియతమే నిత్యం చిత్తస్య విశ్రమః.
‡సఇ మహ మణో విళగ్గఇ రుద్దణ రేన్దమ్మి కీస కువి ఆఓ?,
తేణాహం వి విముక్కా సహిఓ తుమేను కా నత్తా?
అథ సంకల్పః -
ఉసంకల్పో నాథవిషయో మనోరథ ఉదాహృతః.
† సఖి! నీష రుద్రనృపో నయనయోరతర్కితోత్సవో జాతః,
మదన ఇవ మూర్తినూర్ చంద్ర ఇవ ముక్తలాంఛనః పూర్ణః.
4 సదా మమ మనో నిలగతి రుద్రనరేంద్రే కస్మా త్కుహితాః?,
తేనాహ మసీ విముక్తా సభ్యో యుమ్మోను కా వార్తా?.
_ es
σ2
రాశి
ఆసాం క్రమేణ లక్షణో దాహరణే దర్శయతి ఆదరాదిత్యాదినా. తత్ర ప్ర
త్య&amp;చిత్ర స్వస్నాదే సాదరం ప్రియదర్శనం చక్షుః శ్రీతిరిత్యర్థం.
ఉదాహరతి...సహీతి, ఆత్ర రాజో నేత్రోత్సవత్వాది ప్రతిపాదనేన శద్దర్శనే
ఒత్యాదరః. ప్రతీయ తే.
ఇత్యర్థ
మనస్సంగం లక్షయతి-
మన ఇతి. సర్వదా ప్రియవిశ్రాంతచిత్తత్వం మనస్సంగ
ఉదాహరతి—సఈతి. సఇ సదా, ఇన్సదాదిష్వి' తి సూత్రేణాత్ర ఆకారణ్య
ఇకారాదేశ్య. కష్ణా త్కు పితాః? యూయమితి శేషః. లేనాహ మసి విముక్తా, సన్ని
హేతాపీతి భావః| సఖ్యా యనుకా వార్తా?, వ్యవహితాస్వతి భావః తస్మాన్న
మేయంమ్మదు పాలంభ భోజనత్వమితి భావః.
సంకల్పం లక్షయతి— సంకల్ప ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r5b0ehwdez45qxzlu4cje8yoonhd8gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227664</id>
    <revision>
      <id>583568</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '230 యథా.— రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, tదరహసిఅగబ్భిణాళిం సిణేహసిణిద్ధాఇ రాఅభరిఆఇ, రుద్దణిపవిళోఇఆఇం కా హే ణు మమ్మి ణీవదంతి. అథ ప్రలాపః--~ * ప్రలాపః ప్రియసంక్లిష్టగుణాలాప ఉద...'</comment>
      <origin>583568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4139" sha1="t9cfiy72pcibd64znaluh493lkyfxsp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;230
యథా.—
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
tదరహసిఅగబ్భిణాళిం సిణేహసిణిద్ధాఇ రాఅభరిఆఇ,
రుద్దణిపవిళోఇఆఇం కా హే ణు మమ్మి ణీవదంతి.
అథ ప్రలాపః--~
* ప్రలాపః ప్రియసంక్లిష్టగుణాలాప ఉదాహృతః.
యథా-
στ
‡తహణిఉణోతహ మహురో తహసుహటతహఅ సోమ్మసఖ్భాఓ,
ఎక్కో రుద్దణివో విల ఇది గోట్టి పోథ మహిళాణ.
అథ జాగరః -
+ దరహసిక గర్భితాని స్నేహస్నిగ్ధాని రాగ భరితాని,
రుద్రనృవనిలోకితాని కదా ను మయి నివతంతి!.
‡ తథా నిపుణ స్తథా మధుర స్తథా సుధగ స్తథా చ సౌమ్య స్వభావః,
ఏకో రుద్రనృవ వివేతి గోష్ఠీ ప్రౌఢమహిళా నామ్,
JF
στ
ఉదాహరతి——- తి. దరహసికం మందస్మితం తద్గర్భితాని, సంభోగౌత్సుక్య
సూచకానీక్యర్థః. 'కటా ర్హాన్న ర్భైస్తు సంభోగౌత్సుక్యభావనే' తి వచనాత్,
స్నేహస్నేగ్ధాని రాగభరితాని, స్నేహో నామా ఒల్ట్రాంతరీకరణత్వం; తదుక్తం 'మన
సో యద్ధ బీభావో విషయేషు మమత్వతః, భయళంకావసానాత్మా స వివ స్నేహ
ఉచ్యతే” ఇతి. తత్ప్రకర్ష్ రాగః; తదుర్తం 'దుఃఖమవ్యధికం చిత్తే సుఖల్వేనైవ
రజ్యతే, యేన స్నేహవ్రకర్షణ స రాగ ఇతి కథ్యతే' ఇతి. రుద్రనృవనిలో కి తాని కదా
మయి నివతంతి?.
ప్రలాపం లక్షయతి ప్రలాపణతి. వ్రాయగుణస్తుతిః ప్రలాపఇత్యర్థః.
συ
ఉదాహరతి
——త హేతి. తథా నిపుణో విదగ్ధః, కృత్యవస్తువు చతుర ఇత్యర్థ 8.
కథా మధురః ప్రియదర్శనః ప్రియంవదో వా, తథా సుభగో గంభీరగుణో నాయక
విశేషః. కల్లక్షణం వక్ష్యాము, కథా సౌమ్యస్వభావస్సు శీలు, ఏకో రుద్రనృప ఏవేతి
గోష్ఠీ ప్రౌఢమహిళానాం. సర్వత్ర తథాశబ్దః పూర్వానుభవవరః. ఆశ్ర నిపుణత్వాదిగు
ణయోగాల్ఫ్) తాపరుద్ర నివాస్మాకమభిగమ్య ఇతి ప్రౌఢాంగ నాః ప్రసంగంకుర్వ నీతి
భావః, ఆత ఏవోక్తం భావప్రకాశే- 'మహోదయో మహాభాగ్యః కృతజ్ఞో రూప
వాక్ యువా, మానీ సుశీల స్సుభగో విదగ్ధ వంశసంభవః. ఆహర్నిద్రో మధుర
వాగభిగ 'మ్యో భజిత్ స్త్రీయా' ఇతి. రుద్ధణిలో విఆ రుద్రనృప ఏవ, 'విఆ అనే ఆవ
ధారణే' ఇత్యవధారణార్థే విఆ వేళి ఇత్యేతే కష్టా నిపాతితౌ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9cfiy72pcibd64znaluh493lkyfxsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227665</id>
    <revision>
      <id>583569</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 231 *జాగరస్తు నినిద్రత్వమ్. యథా:-- గమిం హ జహ వి దీణం చందాదవదూ సహా ణిసా దీహా, మ అణో వి పుంఖఅసరో ణిద్దా విణివో వి ణో వేఇ! అథ కార్శ్యమ్. యథా.- *కార్శ్య మంగస్య తానవమ్, - FO చంద్రా...'</comment>
      <origin>583569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="04jh47ek2xt9xo9qlxay4g4mqyt5x33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
231
*జాగరస్తు నినిద్రత్వమ్.
యథా:--
గమిం హ జహ వి దీణం చందాదవదూ సహా ణిసా దీహా,
మ అణో వి పుంఖఅసరో ణిద్దా విణివో వి ణో వేఇ!
అథ కార్శ్యమ్.
యథా.-
*కార్శ్య మంగస్య తానవమ్,
-
FO
చంద్రాస్యే! కథమంగుళీయకమిదం కేయూరితం తే? సఖి!
ప్రేమాం ప్రేయసి! వైభవై స్సఖలు కో: భూమే స్వపత్నీ యతః,
జ్ఞాతం మానిని! కాకతీయనృపతౌ సత్తాని సత్యం శుభే!
శ్యామాంగీం స ఖలు స్థిరాం రమయతే
త్వాం తాం చశైలస్తనం.
+ గమితం కథమని దినం చంద్రాతపదుస్సహా నిళా దీర్ఘా,
మదనోనీ పుంతశరో నిద్రాపి నృపోఒపి నో నైతి.
జాగరం లక్షయతి జాగర ఇతి.
ఉదాహరతి—గమితి మితి. గమితం కథం కథమపి దినం, ప్రియాగమన ప్రతీ
వీక్షణాదిభి రితి భావః, చంద్రాతపదుస్సహా నిశా అశవీన దీర్ఘా. నిద్రావ్ నోవైతి, స్వప్న
సమాగమస్యా పరిసంథీ జాగరహతతో జాగర్తీతి భావః.
కార్శ్యమాహ కార్శ్యమితి.
ఉదాహరతి ———చంద్రాస్య ఇతి. అంగుళీయక మితి. 'జిహ్వామాలాంగుకే శ్ఛ'ఇతి
ఛప్రత్యయే స్వార్థికః కన్
ప్రత్యయః. కేయూరితమంగదీకృతమిత్యర్థః. నాయికాహ
సఖతి, ప్రేమాం ప్రేమాదీనాం, ప్రియవిషయరత్యవస్థాని శేషాణామిత్యర్థః. తదు
క్తం 'ప్రేమా మానః ప్రణయ స్నేహోరాగో జనురాగ శ్చ, అంకురపల్ల వకలి
కాకోరక ఫలభోగభాగయం క్రమశః ' ఇతి. 'సప్తమీ శాండై' రితి వదాద్యర్థ లాభః.
సఖి ప్రేమవిషయం పృచ్ఛతి స ఖలు క ఇతి. నాయికో త్తరమాహ భూమేరితి.
యత ఇతి. సార్వవిధ క్తిక ప్రసిః యేవాహం భూమేస్సపత్నీ భవేయం స ఇత్యర్థశి.
సఖీ నాయిశాభిప్రాయ ముద్ఘాటయతి జ్ఞాతమితి. నాయి కా ంగీకరోతి ఆశీతి.
భూకల్పాయా స్తవాసి సర్వథా తద్వదే వోపభోగో భవిష్యతి కి మేతేన కార్శ్యే
నేతి సఖీనాయిశా ముపలాలయతి
శుభ ఇతి. శ్యామాంగీం యావనయుక్తాంగీ మన్య
శ్రీ కృశాంగీం. శైలస్తీనీం శైలసదృశస్తనీం అస్యశ్రీ, స్తనాయమాన కైలా మిత్యర్థం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04jh47ek2xt9xo9qlxay4g4mqyt5x33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227666</id>
    <revision>
      <id>583570</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '232 ఆథారతి - రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, &quot;అన్య ప్రీతి రతిః. యథా.-- డూనేఇ చందసిద్ధిం ణిందఇ మళ ఆణిళస్స మాహప్పం. ఊశవపరంముహీ సా సుహతి తుమం కింణు మంతేసి? అథ లజ్జాత్యాగః — &quot;శ్రీ డాత...'</comment>
      <origin>583570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="grapjd3ytermlcpo1881kcbx0ndcib3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;232
ఆథారతి -
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
&quot;అన్య ప్రీతి రతిః.
యథా.--
డూనేఇ చందసిద్ధిం ణిందఇ మళ ఆణిళస్స మాహప్పం.
ఊశవపరంముహీ సా సుహతి తుమం కింణు మంతేసి?
అథ లజ్జాత్యాగః —
&quot;శ్రీ డాత్యాగో ఒథ నిర్లజ్జా.
యథా. --
౭లంఘిఅమహిళాసమలం తహ భణితం మఅణదునిణీదాఏ,
జహ సోఊణ గురులణో ఓసరణ విళక్టీఓ దూరం.
అథ జ్వరః --
&quot;తాపాధిక్యం జ్వరో మతః.
యథా.--
§మోహసీసిరివఆరా నహుఆ విహఙ్ఞ రేణ గురుఏణ,
దాణిం శుద్ధణ రేసు! కాంఖఇ తుహ దంసణామఅలం.
7 దూషయతి చంద్రసృష్టిం నిందలి మలయానిలస్య మాహార్మే ్యం,
ఉత్సవసరాఙ్ముఖీ సా సుభగత్వం కిం ను మంత్రయసే!.
‡ లంఘిత మహిళా సమయం తథా భణితం మదనదుర్వినీతయా,
యథా శ్రుత్వా గురుజనో ఒ, పసరతి విలజ్జితో దూరం.
స్ర్తీ మోఘళిళిలోపచారా వధూ ర్విరహజ్వరేణ గురుణా,
ఇదానీం రుద్రన రేశ్వర! కాంక్షతి తవ దర్శనామృతకం,
89
F3
ర
3
४
ఆరతిం లక్ష్యతి అన్యత్రేతి. శ్రీయవ్యతిః క్తవిషయపై
రాగ్యమరతిరిత్యర్థ
ఉదాహరతి---దూసే ఈతి. సుభగత్వమితి, సుభగో నామ నాయకవిశేషs
తదు క్తం——‘సపత్నీనఖదంతా చిహ్నం యత్రన దృశ్య లే; విస్తార్యమాణమా నేర్ఘ శ్రీ
స్సుభగసోఒభిధీయతే ఇతి ఆతవివాత్ర విషయాంతరా ద్వైరాగ్యలింగాభావేన ప్రేమా
స్పదత్వం ద్రష్టవ్యమ్,
లజ్జాత్యాగ ముదాహరతి—లంఘినీతి, లంఘితమహిళాసమయం సురశవ్యతిరి
లజ్జా స్త్రీ సమయః; కిం విలంబ్య లే? చుంబనాదికమి హేదానీ మేవ కర్తవ్య మిత్యా
దికం తథాశద్ధార్థ8.
జ్వరం లక్ష్మాతి తో పేతి.
ఉదాహరతి--—— మోహేతి.
F8&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grapjd3ytermlcpo1881kcbx0ndcib3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227667</id>
    <revision>
      <id>583571</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. ఉన్మాదమరణయోః ప్రాగేవోదాహరణం దర్శితమ్ు, ఆథ మూర్ఛా -- *మూర్ఛాత్వాభ్యంతరీవృత్తిర్బా హ్యేంద్రియనిలనాత్, యథా - +చింతతీఏ ణ రేందం దగ్ధుం హిఅఅర్థింత మితిచ్ఛీఏ, కరణా బా...'</comment>
      <origin>583571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="9wpb52ab5p02slhm2hdrn34btn3n36k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
ఉన్మాదమరణయోః ప్రాగేవోదాహరణం దర్శితమ్ు,
ఆథ మూర్ఛా --
*మూర్ఛాత్వాభ్యంతరీవృత్తిర్బా హ్యేంద్రియనిలనాత్,
యథా - +చింతతీఏ ణ రేందం దగ్ధుం హిఅఅర్థింత మితిచ్ఛీఏ,
కరణా బాహీరాఇ విసుతి అబ్భంతరం వి సుడా.
238
FX
'అథ శృంగారః ——స ద్వివిధః, సంభోగో విప్రలంభ శ్చేతి 'సంయుక్త
యోస్తు సంభోగో విప్రలంభో వియుక్తయో' రీతి శృంగారతిలకే.
సంభోగస్య పరస్పరావలోక నసం భాష, ణాలింగన చుంబనాద్యనేక వ్యాపా
రమయ త్వేనానం త్యా దేక విధత్వేన గణనా కృతా.
యథా.—
రహః ప్రత్యాసన్నే హృదయదయితే రుద్రనృపతౌ
+ చింతయంత్యా నరేంద్రం ద్రష్టుం హృదయస్థితం మృగాక్ష్యాః,
కరణాని బాహ్యాని విశంతి అభ్యంతర మసి శూన్యాయాః.
FX
అవస్థాద్వయం వ్యభిచారి ప్రస్తావ వినోదాహృత మిత్యాహ ఉనాదేవి. స్థా
యిభావసహకారి ల్వేనోపాధినా సంచారిత్వం. రసాస్వాదనిమిత్త
త్వేనోపాధిరా అవస్థా
త్వం చేతి వివేకః.
మూర్ఖ్భం లక్షయతి మూర్చేతి. బాహ్యేంద్రియాణాం చదురాదీనాం
నిమాలనం స్వస్వర్ షయ గ్రహణాభావః. అత వివాధ్యంకఠే అవృత్తిః, శూన్యాంతర
.
ఉచిత విఇలి. శూన్యాయాః చింతయా, శూన్యాంతఃకరణా
యా ఇత్యర్థః. ఆశ్ర మూర్ఛాయా మోహాఖ్య సంచారిసమానయోగ క్షేమ ల్వేనోన్మాదాది
తి దేశార్హ ర్వేషపి సృగగుదాహరణం చమత్కారవిశేషద్యోత నాయేతి
ద్రష్టశ్యమ్.
తి
FX
ఆధ రసబ శేజనుడితో దేశ క్రమానుసారేణ విభాగ పూర్వకం లక్షణో దాహర
ణాభ్యాం దర్శయతి —ఆనేత్యాదినా. కత్ర సంభోగస్యా వాంతరవిభా గా భావే హేతు
మాహ———-సంభోగ స్యేతి.
ఉదాహరతి—రహణతి, రహః ప్రత్యాసన్నే విజన ముపగతే, హృదయదయితే
ప్రాణవల్లభే, మానః కోవని శేషః; 'స్త్రీణామార్ష్యాకృతః కోపో మానో ఒ వ్యాసంగిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wpb52ab5p02slhm2hdrn34btn3n36k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227668</id>
    <revision>
      <id>583572</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '234 ర్విధః. రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, నివృత్తా మానాజ్ఞా విరళమపి లజ్జావిలసితం, కి మన్యత్తే గోప్యం? బహీరబహీ రానందమసృణః స్మరావేశః కోఒ.పి. ప్రియసఖి! నృవేణైకయతి మామ్. జీవిప...'</comment>
      <origin>583572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="aitsdpb7dfkx8sdfov0sr4mpc45c7ce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;234
ర్విధః.
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
నివృత్తా మానాజ్ఞా విరళమపి లజ్జావిలసితం,
కి మన్యత్తే గోప్యం? బహీరబహీ రానందమసృణః
స్మరావేశః కోఒ.పి. ప్రియసఖి! నృవేణైకయతి మామ్.
జీవిప్రలంభః పున రభిలాషే. క్యావిరహ ప్ర వాస హేతుక త్వేన చతు
&quot;&quot;అభిలాషో నామ సంభోగా తాగనురాగః.
యథా:-
ఆన్యోన్యభాషణ మనంగ విలాసగోష్ఠీ
శయ్యాచ సార్ధమపదాని మనోరథానాం,
FE
ప్రియే' ఇతి లక్షణాత్. తస్యాక్షాతత్పరవశత్వమిత్యర్థః. లజ్జావిలసిత మసి విరళం
నివృత్తమిత్యర్థః సురతనమయే స్త్రీణాం ప్రాగల్భ్యభూషణత్వాది తిభావః. అశ్ర
వి సంభవిహారవిరోధినోర్డ్ల గ్రామాన యోర్నీ వృత్తికధ నాదున్న ర్యాదో విమర్ద స్సంపృక్త ఇతి
సూచ్యతే.
శత్ఫలమాహ----కిమితి. అవక్తవ్యం తే నా స్తీత్యర్థః. బహిరబహిరానందమ
సృణః విగళిత వేద్యాంతర ల్వేనాపరిచ్ఛిన్నానందసమయ ఇత్యర్థః అశ్వవాశ్యాతో
ఒయం
స్మరావేళో దుర్ని శ్చయస్వరూప ఇత్యాహ—కోనిపీతి. కిం బహునా?. తదానీ మాన
యోస్సా కుదన్యం సమజనీత్యాహ— నృపేనేతి, విశాం కరోతి ఏకయతి. నీకళబ్దా
'త్తత్కరో 'తీతి ణ్యంతాద్వర్తమాన సామి ప్యే వర్తమానవ ద్వే'తి వర్తమాన ప్రత్యయః,
ఆశ్ర హృదయదయితవదోదితేనాలంబన
విభావేన రహశ్శబ్దసూచి తైరుద్దీపనవిభానై రాన
నివృత్తివ్యం హర్షాదివ్యభిచారిభిరనురక్తసిద్ధిస్తంభాదిభిరను భావైశ్చ పరిపోషం
ప్రాప్తో రత్యాఖ్య స్థాయిభావ శృంగారతామంగీ దళారేతి వేరితవ్యమ్.
విప్రలంభం విభజతేవి ప్రలంభ ఇతి.
తశ్రాద్యం లక్షయతి — అభిలాషఇతి ఆయోగ పూర్వాను రా గాద్య వరపర్యాయో
విప్రలంభ విశేషాఒభిలాష ఇత్యర్థం,
86
ఉదాహరతి—-అన్యో న్యేతి. అన్యోన్యభాషణ మిష్టిలావరూపం, కతో
ఒవంగ
విలానగోష్ఠీ, నర్మకథాప్రసంగ ఇత్యర్ధశి. సార్ధం శయ్యా, సహ శయనం చేత్యర్థః.
'సంజ్ఞాయాం సమజ' నీత్యాది నాక్యప్ ప్రత్యయః. ఆశ్ర యద్యప కేరణే ఒత్రేత్యధి
కరణప్యుత్పత్త్యా శయ్యాశబ్దకి ఖట్వావరో న శయనపరః; తథాపి భృత్యాది శబ్దవదత్రాపి
భావానుసృత్త్యా భావార్థత్వమభిమేనే కవిరిత్యను సంభయం. మనోరథావా మపదా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aitsdpb7dfkx8sdfov0sr4mpc45c7ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227669</id>
    <revision>
      <id>583573</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. ప్రేమానుబద్ధ ముద యద్భవ పెళాను రాగం లభ్యేత రుద్ర నృపతేరవలోకితం వా. *ఈర్ష్యా నామ నాయక స్యాన్యాస శభావా చ్చిత్తవి క్రియా. తయా విప్రలంభో యథా — లక్ష్మీరస్య విలోచనాబ్...'</comment>
      <origin>583573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="io0r2k6np4nzvunj4rvqesmoqxyillg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
ప్రేమానుబద్ధ ముద యద్భవ పెళాను రాగం
లభ్యేత రుద్ర నృపతేరవలోకితం వా.
*ఈర్ష్యా నామ నాయక స్యాన్యాస శభావా చ్చిత్తవి క్రియా.
తయా విప్రలంభో యథా —
లక్ష్మీరస్య విలోచనాబ్జవసతిస్సేక్ష్యా త్వదాలోక నే
వక్త్రస్థా చ సరస్వతీ న సహతే సాశం త్వయా భాషణం,
లీలాకర్షణవిఘ్నకృత్త్వయి మహీ బాహుస్థితా కాకతి
235
F2
క్షోణీంద్రే నహి కైతవాని సుభగే మానేన కిం తామ్యసి? కార
న్యస్థానాని, ఆవిషయా ఇత్యర్థ ఓ. నునోరథవిషయమాహ—ప్రేమేతి. 'స ప్రేమాయ
న్మిథో యూనోర్నిరూఢం భావబంధన' మిత్యుక్తలక్షణేన ప్రేమా ఒశువిద్ధం యుక్తం,
తథా ఉదయన్ను దీప్యమానో బహుళానురాగో యత్ర తత్తథోక్తం, 'రాగోజను
వృత్తో విచ్ఛిన్నమనురాగ ఉదాహృత' ఇతి. రతీరేవావస్థాని శేషాః ప్రేమాదయః
ఇత్యుక్తం రసార్ణవే
'అంకురపల్లవకలికా ప్రసూనఫలభోగభాగయం క్రమశః
ప్రేమా మాన స్నేహః ప్రణయో రాగో ఒక రాజా' శ్చేత్యుక్తే. ఏతాదృశ మపలో
ల ధ్యేత, ప్రార్థనాయాం లిజ్.
82
ఈర్ష్యా విప్రలంభం లక్ష్యతి నాయక న్యేతి. స్వప్రియస్యాన్యాస క్త భావా
న్నాయికాంతరాస క్తత్వాద్దర్శన శ్రీ వణానుమా
నైరుపలబ్ధాదితి శేషః. అన్య థేర్ష్యాను
దయాదితి భావళి. చిత్తవి
క్రియా ఈర్ష్యా, మానరూ పేత్యర్థః. అక ఏవోక్తం దశరూ
పఠే—'స్త్రీణా మార్ష్యాకృతః కోపో మానో ఒశ్యానంగిని ప్రియే, శ్రుతే
మికే దృష్టే ఈర్ష్యకోపస్స ఉచ్యతే'ఇతి. అక వివాయమార్యాని ప్రలంభః స్త్రీణా
మేప న పురుణానితి ద్రష్టవ్యం. తదుక్తం హేమచంద్రేణ 'ఈర్ష్యమానికి స్త్రీగా
'మేవే ' లి.
ఉదాహరతి———లక్ష్మీరితి. ఆత్ర నేత్రానన బాహువాసిన్య శ్రీ వాణీధరణ్యోయథా
శ్రమం శ్వదాలో కనసంభాషణలీకాకర్షణాని ప్రతిబధ్నంతి. కాకతినాథోజయం పుర
ర్న తథా కితవః వస్తా న్న తక్రమానికి కార్య ఇవ్యర్థః. కైతవాభావో ఒక్ర నాయక
విశేషవాచినా సుభగశదైన సూర్యతే. తల్లక్షణముక్తం భావప్రకాశే 'సపత్నీ నఖడం
తాది చిహ్నం యస్య న దృశ్యతే, విస్తార్యమాణమా
నేర్ష్యస్సుభగస్సో భిధీయతే' ఇతి.
అత నీవ భారవిణా ప్యుక్తం -'కః ప్రియే! ను భగమా నిని మ మా?' ఇతి.
31&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>io0r2k6np4nzvunj4rvqesmoqxyillg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227670</id>
    <revision>
      <id>583574</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '236 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే *విరహో నామ లబ్ధసంయోగమోః (నాయికా నాయకయోక `కేనచిత్కారణేన పునః సమాగమ కాలాతిక్షేపః. యథా.------ అంగేషు జి శ్లేషు విభూషణానాం వ్యత్యాసమార్గో ఒపి ముహ...'</comment>
      <origin>583574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="433no4s9siczwxbs7g4li3qhbk6mx68" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;236
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
*విరహో నామ లబ్ధసంయోగమోః (నాయికా నాయకయోక
`కేనచిత్కారణేన పునః సమాగమ కాలాతిక్షేపః.
యథా.------
అంగేషు జి శ్లేషు విభూషణానాం
వ్యత్యాసమార్గో ఒపి ముహూర్త శోభీ,
సఖ్య! దాస్తాం పరికర్మరీతి-
రానీయతాం కుద్రనృవః కిమన్యత్!.
*యూనో ర్దేశాంతరవృత్తిత్వం ప్రవాసః.
తేన విప్రలంభో యథా.—
సేవ్యోఒస్తు రుద్రనృపతి రిఖలైరృపాలై
రభ్యుత్సవేషు సులభా న హి వల్లభా నః,
ఇత్థం కలింగసుదృశాం విరహార్తితాపా-
దంగాని యాంతి తనుతాం దివసా యుగంతి.
FF
000
విరహనీ ప్రలంభం లక్షయతి. —నిరహఇతి. నాయకయోః స్త్రీపుంజయోః. కేస
చిత్కారణేనేతి, అవిద్యమాన వివా న్యాసంగ ఇతి భావః. నాయక యోర్నిర్నిమిత్తో
విప్రయోగః ప్రణయమా నావరపర్యాయో విరహనిప్రలంభ ఇత్యర్థం. తదుత్తం రణమం
జర్యాం —'పరస్పరమాజ్ఞోల్లంఘనం ప్రణయమాన' ఇతి. ఆయం పునర్ధ్వయోరపి
భవతి.
తత్ర స్త్రీ విరహము దాహరతి
అంగేష్వితి. వ్యత్యాసమార్గః అంగుళీయకాదీ
నాం కటకాది స్థానేషు ధారణాపతి భావః. ముహూర్తశోఖీ, ఆసంకరమతి కార్య్యసంభ
వేస కల్రాపి లేదా మనవస్థానాపతి భావః. పరికర్మరీతిః ప్రసాధన ప్ర కారః. కిమన్యదితి.
కార్యాంతరస్య వృథా విలంబన హేతుత్వాదితి భావః. వీవం పురివిరహేఒప్పుదా
హార్యం.
ప్రవాసవిప్రలంభం లక్షయతి — యూనోరితి.
FF
ఉదాహరతి సేవ్య ఇతి, నిఖలేకరభూపాలవ ద్వీరరుద్రం స్వప్రియా అది
సేవంతాం నాము ఆశించనైరప్యాదరణీయే. మాతృ వదివ నేష్వపి తే నో దుర్లభాఅ భూప
న్నితి దూయామహే ఇత్యర్థం. ఇర్థమనుల సంతీనామితి శేషకి దివసా యంగంతి,
యుగకల్పా భవంతీత్యర్థః. యంగ ప్రాతిపది కాదా చార్శ్వబంతా ద్వర్తమానే లట్.
రాత్రయస్తు దురతివాహా ఏవేతి భావః.
NO C&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>433no4s9siczwxbs7g4li3qhbk6mx68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227671</id>
    <revision>
      <id>583575</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసాభాసో యథా.- రసప్రకరణమ్. ప్రాసాదగర్భనలభీషు కపోతపాల్యాం పారావతీం రమణచుంబిత చంచుకోటం, ఆవిర్భవత్సుతకూజితర క్తకంఠి- మాలోక్య కాశతినిభుస్తీత మాతనోతి. భావోదయో యథా — 237 000 ముద్ధే!...'</comment>
      <origin>583575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3809" sha1="7lqp678ima1xc0m76nzuznj3i7ql9vi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసాభాసో యథా.-
రసప్రకరణమ్.
ప్రాసాదగర్భనలభీషు కపోతపాల్యాం
పారావతీం రమణచుంబిత చంచుకోటం,
ఆవిర్భవత్సుతకూజితర క్తకంఠి-
మాలోక్య కాశతినిభుస్తీత మాతనోతి.
భావోదయో యథా —
237
000
ముద్ధే! క స్తవ సర్తతే హృది మనోజనైన నాన్య శ్శవే
సఖ్యై తస్య కిమత్ర కార్యమపరం కిం జన్మసద్మాద రాత్,
కోఒన్య స్తత్ప్రతిబింబ ఏవ నిపుణే! జానాసి కామాధికః
ప్రేయా ముద్రనృపవేతి కథితా నమ్రానన్నా భూద్వధూః
అత్రలజ్జాయా ఉదయః,
త్రిధా రసాభాస ఇత్యుక్తం. తత్ర తిర్యగత ముదాహరతి, ప్రాసాదేతి. వల
భీషు గోపానసీషు, కపోత పాశ్యాం విటంకే చ, రమణ చుంబితచంచుకోటిం ఆశ నీవా
విర్భవత్సురతకూజితామయత్నోద్యన్మణితాం, రక్తకంఠం మధురస్వనాం, ఆశ్రతిరశ్చో!
పారావతయోః కలాకౌశలా భావేన తదీయకృంగారణ్య విభావాదిపరిపూర్త్యభావా
దాభానత్వం ద్రష్టవ్యం, రస నీవాయం నాభాస ఇతి శేచిత్. తదుక్తం విద్యాధరేణ—
‘విభావాదిసంభవో హి రసం ప్రతి ప్రయోజకో న విభావాదిజ్ఞానం తతశ్చ తిరశ్చా
మధ్యస్త్యేవ రసః' ఇతి. భేదాంతరాణాముదాహరణ మన్యతో 2వ గంతవ్యమ్.
000
భావోదయము దాహరతి—ముగ్ధఇలి. ముగ్ధ సుందరీతి సంబోధ్య సఖీ పృచ్ఛతి.
అధ నాయికోత్తరమాహ --- మనోజక్ష్మేతి, శపథవిశేషేణ సభ మత్ర ప్రత్యాయమతి
-
శరణతి. 'శవఉపాలంభనే' ఇత్యాత్మ నేపదం 'వాచా శరీర స్పర్శనము పొలం ఇతి
వృత్తికారః. శ్లాఘహ్నుజ్' స్థిత్యాదినా సఖ్యా ఇతి సంప్రదానత్వాచ్చతుర్థీ. పున
స్సఖ్యాహ-—త స్యేతి. ఆశ్ర మనసి, కన్య మనోభువః. నాయికా ప్రతివక్తి. ఆపర
మితి జన్మ భూమి స్నే సోదన్యత్కముపి నా,
• స్తీక్యర్థః. కామ స్తావదాస్తాం ద్వితీయః
క ఇతి సభ సృచ్ఛతి—కోజన్య ఇతి. తత్ప్రతిబింబాదన్యః కోసి నా స్త్రీ త్యుత్తరమాహ
తదితి. పునస్సఖ్యాహ——నిపుణణతి. జనాసి. ప్రతారణప్ర కార మితి శేషః. నమాన నా
లజ్జయేతి భావః.
500&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lqp678ima1xc0m76nzuznj3i7ql9vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227672</id>
    <revision>
      <id>583576</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '288 భావశమో యథా. రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, లక్ష్మీ స్వం పురుషోత్తమ_స్తవ పతిః శ్రీ వీరరుద్రో నృపః సృష్ట్యా మంబుజవిష్టరస్య సదృశో ర్యోగశ్చిరాత్సంభృతః, తస్మాత్కృత్రిమ మస్య...'</comment>
      <origin>583576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="0t8rwdych0o1ci3b0rfywl2rk6cieko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;288
భావశమో యథా.
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
లక్ష్మీ స్వం పురుషోత్తమ_స్తవ పతిః శ్రీ వీరరుద్రో నృపః
సృష్ట్యా మంబుజవిష్టరస్య సదృశో ర్యోగశ్చిరాత్సంభృతః,
తస్మాత్కృత్రిమ మస్య సాంప్రత మిదం నాం వైమసస్యం మనే
గిత్యాళిం ప్రణతాం విలోక్య వికసద్వ క్రాంబుజామానినీ, ౧౦
అత్ర కోపస్య ప్రశమః.
-
భావసంధి వ్యథా:~~
ప్రతాపరుద్రస్య దిగంత జైత్ర-
యాత్రా
ప్రభూతైః పటహ ప్రణా దై ః,
ప్రియానులా పైశ్చ తథా భటానాం
రోమాంచన రావృతనుంగమాసీత్.
ఆత్ర వీరశృంగారకృత యోన్షర్షయోస్సంధిః.
నిందంత్వద్య కులస్త్రీయః ప్రియతమో లభ్యస్సుఖం 'కైన వా
భాగ్యే నాసుమతం న కిం గురుజనైః కావా
సభ ప్రేష్యతే,
భానశాంతి ముదాహరతి లక్ష్మీరితి. అంబుజనిష్టరస్య కమలాసనస్య, సదృ
స్సమానయో!, తస్త్రాత్ వాం యువయోః, వైమనస్యం మనాగల్పం, కృత్రిన
బాహ్యమశీత్యర్థః. ఆసాంప్రతమయం క్తం. యతో 'న పునరోతి గతం చతురంవ
ఇతి భావః, ఇత్యుక్త్వాతి ప్రణతా మాళిం సఖీం విలోక్య వికసద్వస్త్రంబు
భ్రుకుటి వైపర్యాదికో పానుభావావగమాదిత్యర్థం 8. కోవశ్శాంత ఇతిభావః,
భావసంధిము దాహరతి——— ప్ర తాపీతి. ప్రియాణాం ప్రేయసీ నామనుల
రనురాగ తరంగితై స్తత్కాలో చితవచనామ్రేడితైళ్ళ, ఆత్ర పరస్పర
విరుద్ధవీరశృంగా
శ్రితయోర్హర్షయో స్స్పద్ధయా సంబంధకర్త నా ద్భావసంధిరేవ చర్వణాస్పద మిత్య.
త దేశ దాహ,---శ్రీతి.
°
భావశబలతాముదాహరతి. నిందంత్వితి, ప్రాప్తకాలే లోట్, అద్య, ఆత్త
సరణావసర ఇత్యర్థః. అనేన కార్యకారణములా లజ్జా వ్యజ్యతే ప్రియతమంతి.
ప్రియసౌలభ్యే కిం వా భాగ్యం నిమిత్తమిత్యూహకథనాద్విమర్శమూలో విఠర
అనుమళమితి. ఆశ్ర కి మర్థం వా గురుజనానుమతిర్నా భూదితి కార్పణ్యోక్త్యా
ధ్వన్యతే. శ్రీయానయనార్థం కావా స ప్రేష్యత ఇతి సహాయా శ్వేషణే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0t8rwdych0o1ci3b0rfywl2rk6cieko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227673</id>
    <revision>
      <id>583577</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రస ప్రకరణమ్. ఓం లోకస్య భ వేత్ప్రసిద్ధ మచిరా త్స్వచ్ఛంద మంకం కదా రోక్ష్యామి స్థిరతా కదా హృది భవే ద్యాతవ్యఏవ ప్రియః. అశ్రిత్సుక్యాదీనాం శబలతా. అథ రససంక రస్యోదాహరణమ్. కరుణస్స...'</comment>
      <origin>583577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="ri3puh85bhz7aahxrbr2v7gu70je7gb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రస ప్రకరణమ్.
ఓం లోకస్య భ వేత్ప్రసిద్ధ మచిరా త్స్వచ్ఛంద మంకం కదా
రోక్ష్యామి స్థిరతా కదా హృది భవే ద్యాతవ్యఏవ ప్రియః.
అశ్రిత్సుక్యాదీనాం శబలతా.
అథ రససంక రస్యోదాహరణమ్.
కరుణస్సంకరో యథా.—
ఆసన్నే ఒపి మహోత్సవే కథమిత సృక్త్వా ప్రవాసం ప్ర జే
రిధి క్సాహసమాపయో ర్విఘటనం కో నా విధి: కాంక్షతి,
ఇత్థం స్వప్న నివారిత ప్రియతమ ప్రస్థాన బుద్ధి తో
239
బుద్ధ్వా మూర్ఛతి కాకతీయనృపతే! త్వద్వైరీనారీజనః.
భానేన ప్రారబ్ధశార్యానిర్వహణమూలో విమోదో వ్యజ్యతే, కిమితి, ప్రసిద్ధమితి. స్వదుర్వి
సీతర్వవైభవమితి శేషః. ఆక స్తన్మూలానర్థీ రేష్ లక్షణా శంకేయమితి భావః. ఆచి
రాదితి. స్వః స్వకీయశ్చందో భిప్రాయో యస్మిన్కర్మణి తత్స్వచ్ఛందం, స్వేచ్ఛయే
త్యర్థః. అంశం ప్రియ స్యేతి శేషః. ఆశ్ర కాలాక్షమత్వలక్షణమాత్సుక్యం ప్రతీయతే,
స్థిర జేతి. ఆర్ద్ర హృదయ స్థైర్యాకాంక్షయా నైస్పృహ్యలక్షణా ధృతిరపఢార్య లే. యా
తవ్యో భిసరణీయ వివ ప్రియ ఇత్యనేన శత్వనిర్ధారణాత్మికా మతి రితి. ఆశ్ర లక్షా
దీనామష్టానామపి భావానామున్యోన్యోపమర్ధకతయా సమావేశాద్భావశబల తేత్యర్థు
ఆశ్ర లజ్జా నికర్కే…ణ బాధ్యతే దైన్యం విమోచన శంకా ఔత్సుశ్యన ధృతి ర్మల్యే
త్యేపమన్యోన్య బాధ్యబాధక భావన ద్వంద్వవో భవంతీ భావశబలతాం తతో గత్వా
మతేరేవ ప్రాధాన్యమాదధానా పరమాస్వాదస్థాన మిత్యర్థః.
50%
తదేతదభినంధాయాహ——ఆత్రేతి. ఆ శ్రానా దేరఖ్యాత్సుక్యస్యాది ల్వేనో పా
దాన మన్యేసుమాత్సుక్యజీవిత శ్వసూచనార్థమిత్యనుసం భీయం. అశ్ర లక్షాదీ నామభిసరణ
నిరోధిత్వాద్బాధ్యత్వం. వితర్కాదీనాం తు తద్భవాద్బాధకత్వమితి వివేక నను
'ప్రక్షాళనాద్ధి వంకన్య దూరాదస్పర్శనం వర' మితి న్యాయేన లజ్జాదీనాం బాధ్యానా
మనుపాదానమేవ శ్రేయ ఇతి శంకనీయం. విరోధినామపి రసాదీ నామాధికారిక
రసదా
ర్ధ్యార్థ మంగ ల్వేనో పనిబంధనవద త్రాపి కదుపాదానన్య న్యాయ్య
శ్వాత్. తదుక్తం ధ్వన్యా
చార్యైః—'విపక్షి తే రసే లబ్ధప్రతిష్ఠ కు విరోధినాం, బాధ్యానామంగ భావం నా
ప్రాప్తానా ము_క్తిరచ్ఛ'లేతి. అత్రోక్త భావోదయా దీనాం రాజునుగతవివాహ ప్రవృత్త
భృత్యవత్కదాచిదంగిత్వమష్యంగీ క్రియతే. కదుత్తం కావ్య ప్రకాశ్ 'ముఖ్యే రమేషన్
తేఒంగిత్వం ప్రాప్నువంతి కదాచ నేతి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ri3puh85bhz7aahxrbr2v7gu70je7gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227674</id>
    <revision>
      <id>583578</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే అథ రౌద్రబీభత్సయోస్సంకరో యథా.— పీత్వా మాంసోపదంశం ద్విరదగళగలద్రక్తమైరేయధారాం మత్తో మస్తిష్కల గ్నైర్ధళితనృపవపుః కీక సైః స్పష్టదంష్ట్ర ః, బ...'</comment>
      <origin>583578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="8i654zamdqq8ni708328g18eu5oldpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;240
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
అథ రౌద్రబీభత్సయోస్సంకరో యథా.—
పీత్వా మాంసోపదంశం ద్విరదగళగలద్రక్తమైరేయధారాం
మత్తో మస్తిష్కల గ్నైర్ధళితనృపవపుః కీక సైః స్పష్టదంష్ట్ర ః,
బిభ్ర ఔంత్రమాలాం జనితజనభ యో భైరవా కారఘోరః
సంగ్రామోర్వ్యాః కలింగైర్బలివిధిమకరో ద్విరరుద్రస్య ఖడ్గః.
ఏపమన్యదపి యథాసంభవముదాహార్యం.
భావమేళన
ప్రసంగ్మాద్ర స మేళనముప్యుదాహర్తుం ప్రతిజానీ లే ఆభీతి.
శశ్రీశృంగారసంకీర్ణం కరుణముదాహరతి ఆసన్న ఇతి. వ్యాఖ్యాత మేతత్కావ్య
ప్రకరణే (వృష్టే-ఓం శ్లో-౨౫) మధ్యమ కైశిక్యుదాహరణే.
చీధక్ససంకీర్ణం రౌద్రముదాహరతి సీత్వేతి. వ్యాఖ్యాతమిదమనీ నాటకే
తృతీయే201 (వృద్ధీ-౧౭౨. శ్లో-రా), ఆక్రోదాహరణద్వయే ద్వయోః కరుణ
రౌద్రయోర్వి క్రాంతిధామ త్వేన చర్వణాయాం ప్రథమభావిత్వాతాధాన్యేనాంగి
త్వం, శృంగారవీభత్సయో సదువస్కా రక ల్వేనాంగత్వమితి వివేకం. ఆత వీనోక్తం
భావప్రకాశ—'రసాః కార్యవశాత్సర్వే మిళంత్యేన పరస్పరం, ప్రథమం యో రసకి
ఖ్యాతః స ప్రధానో భవిష్య' తీతి. నన్వయమంగభూతోరనః పరిపోష,మప్రాప్తః?
ప్రాప్తో వా?. నాద్యః; రసశ్వన్యామాతాత్. న ద్వితీయః; ఉపస్కార్యల్వే
నాంగత్వ
భంగాల్. కష్ణాదయుక్తా రససంకరవాచో యుక్తిరితి వేదైవం; పరిపోషలా
భేడెది కస్యచిత్ కదాచిదుపస్కారక ల్వేనాంగ త్వాంగీ రాత్. కదు క్తమభినవగుప్తా
చార్యై 'సంభూతాన్యపి రసాంతరాణి స్వవిభావాది సామ్యం స్వావస్థాయాం
యద్యపి లబ్ధపరిపోపాణి చమత్కారగోచరతాం ప్రతిపద్యంలే, కథావి స చమత్కార
సానత్యేవ పరితుష్య న విశ్రామ్యతి, క్రీస్తు చమత్కారాంశరమనుధాన, తీతి.
అంగాంగి భావే సర్వత్రేయమేవ భంగ్యంగీకరణీయా తదు క్తమాచార్యైః 'గుణ
కృతాత్త సంస్కార ప్రధాన మనుషజ్యతే' ప్రధాన స్యోవకారే హితథా భూయని
వర్తతే, ఇతి.
తచ్చాంగత్వం స్వాభావికం రూప కాదిబలా దారోపితం చేత్యాదివి శేషా స్వ
న్యతో ద్రష్టవ్యా ఇత్యాశయేనాహృనివమితి. ఆయం చ రసో తాకి కాకాళిక భేవేన
ద్వివిధః. తత్రాద్యః కదళీరసా లాది ఫలా స్వాద జన్యానందసదృశః కార్యశ్చ, ఇతరో
బ్రహ్మానందన బ్రహ్మచారీ నిత్యశ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8i654zamdqq8ni708328g18eu5oldpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227675</id>
    <revision>
      <id>583579</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 241 ఆత్ర రసో నాయకాశ్రయ ఏవ యది పరం నిపుణనట చేష్టయా తథావిధ కావ్య శ్ర వణబ లేన న సామాజికై స్సాద్భావ్యతే తదా పరగతస్యాపి రసస్య సమ్యగ్భావనయా పరత్ర నిరతిశయానంద జనన మవిరు...'</comment>
      <origin>583579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5075" sha1="ebmvfjkt2i2gkupcxozh7kmq8i45qbn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
241
ఆత్ర రసో నాయకాశ్రయ ఏవ యది పరం నిపుణనట చేష్టయా
తథావిధ కావ్య శ్ర వణబ లేన న సామాజికై స్సాద్భావ్యతే తదా
పరగతస్యాపి రసస్య సమ్యగ్భావనయా పరత్ర నిరతిశయానంద జనన
మవిరుద్ధమ్.
అథవా మాలత్యౌదిశ ట్టేభ్యో మోషిన్మాత్ర ప్రతీతా రావణాది
తశ్రాద్యస్యా శ్రీ యమాహ—ఆత్రేతి. రసో లౌకికః నాయక్కోను కార్యో
రామాది రాశ్రయో యస్య స తద్దోక్తః. వివశారః ఆశ్రయాంతరవ్యవచ్చే దార్థం.
యద్యేవం సామాజికానాం పౌనఃపున్యనాభినయా వేక్షణ కావ్యశ్రీ వణకొతుకమున్మత్త
చేష్టితం స్యాదక ఆహ—యది పరమితి, 'శిల్పవిన్నాయకాదీనాం తాదాత్మ్యాపత్తి
భావుకః, చతుర్ధాభినయాభిజ్ఞా న భావాది భేదవి 'దిత్యు క్తిలక్షణస్య నిపుణస్య నటస్య
చేష్టయాభినయేన కథావిధస్య గుణాలంకారపరిష్కృత శబ్దార్థసంభుట నాత్మ కన్య
కావ్యస్య శ్రవణబలేన; సమాజస్సభా శత్ర సమవేతాస్సామాజికాః రామాదికన
యీభవన యోగ్య మనస్కారి భావుక ప్రేక్ష కాద్య సరపర్యాయా స్సహృదయా ఇశ్యర్థ ?.
సంపూర్వా ద చేస్సమూహ వాచినో ఘఖ్యంతాత్ 'సమవాయాన్సమనైతీ'తి ఠశత్య
యః. తై ర్యది వరం సాక్షాద్భావ్య తే కేవలం స్వసంబంధి ల్వే నానుసంధీయతే చేదిత్యర్థః .
శర్హి పుత్రా ద్యానందదర్శనే పిత్రాదివద శ్రీ ప్యానంద ఉదేతీతి భావః. అతనివోక్తం
భావప్రకాశ్. 'యస్తుృష్ణా' తుష్టిమాప్నోతి లోకే శోకముపైతి చ, ధే శ్రద్ధో
భయే భీరుస్స శ్రేష్ఠః ప్రేక్షకః స్మృతః ' ఇతి న కేవలం కత్ర తావన్మాత్రం కింతు
విశేషో ౭వ్య స్త్రీ శ్యాహ-- పరగతస్యేతి. భావనావిశేషా దానం: పవిశేషా యం క్త విజేతి
భావః,
అథాలౌకికరసస్యాశ్రయమాహ - ఆఢవేతి. మాల త్యాదిశవైద్య ఇతి. అభినయ
వేళాయాం నటా దినము చ్చా తేభ్యో విశిష్ట కావ్యగ తేభ్య ఇత్యర్థం. యోషిన్మాత్ర ప్రతీశా
న తు మాల త్యాదివి శేషోల్లే ఖే నేత్యర్థం. ఏవమన్య వ్రాసి ద్రష్టవ్యం, స్మృత్యారూఢ
'నీతి. సామాన్య ప్రతీతౌ విశేషస్మరణమనయోరని నాభావమూల మిత్యనుసంధేయం నను
సామాజీకానాం శ్రూయమాణమాల త్యాగిని శేషపరిహారేణ స్వాభిలషిత నాయికాస్మరణే
కిం ప్రమాణమితి న శంకనీయం. కావ్యాదౌ విశేషాణామనిపక్షి తత్వాత్. న హి
మహాకవిభి ర్వాల్మీకి ప్రముఖైరివధ్యాన
దృష్ట్యా రామాదీనా మవస్థాః ప్రాతిన్వికాః
నిరూప్యం తే. కింతురామాదిక మాశ్రయత పరికల్ప్య స్వప్రతిభా ప్రభావలబ్ధ స్సర్వ
సాధారణా ఇతి. తదుక్తం షట్సహ స్త్రీ'కారేణ-ఏభ్య శ్చ సామాన్య గుణయోగేన రసాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ebmvfjkt2i2gkupcxozh7kmq8i45qbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227676</id>
    <revision>
      <id>583580</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 వా రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే శణేభ్యశ్శత్రుమాత్రం ప్రతీతా చ స్మృత్యా రూఛిన తత్తద్యోషి ద్వి శేషే ణాను కార్యేణ సామాజికాశ్రయత్వమపి న విరుద్ధం. నటస్యానుకరణ మాత్ర పరతయా...'</comment>
      <origin>583580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5528" sha1="mzod47p03fpuxb4y7emczp28ui0cgj0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;242
వా
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
శణేభ్యశ్శత్రుమాత్రం ప్రతీతా చ స్మృత్యా రూఛిన తత్తద్యోషి ద్వి శేషే
ణాను కార్యేణ సామాజికాశ్రయత్వమపి న విరుద్ధం. నటస్యానుకరణ
మాత్ర పరతయా నైవరసాశ్రయ యోగ్యతా తస్య భావుకత్వాభ్యుకు గు
మేజెపి సామాజికత్వమేద ఆనుభావాదీనాం ప్రకాశనం తు శిషా
నిష్పద్యం 'లే' ఇతి. కర్హి తైరపి విశేషమాత్రం విహాయ సామాన్య మేవ కి మితి నోసా
దీయక ఇతి న వాచ్యం. విశేషోపాదానేనైన శ్రీకౄణామాస్వాదనంభవాల్.
లేదు. క్రీడలం మృణ్మయైర్యద్వద్భాతానాం ద్విరదాదిభిః, స్వేచ్ఛా హి స్వద కే
శద్వ చోకౄణా మర్జునాదిఖి' రితి. యోషీద్విశేషేణేతి. నాయకనయనాంతాన
లోకనని ర్వేదాడీ నామప్యుపలక్షణం. యోషి న్మాత్రేణ రసనిష్పత్తేరభావాత్. నేను
ఛనంతు నాకు స్మృతాః స్త్రీ పుంసాదయః, కథం తై రసనిష్పత్తి? కథం వా రసస్య
సామాజికాశ్రయక్వ? మితి నేత్! ఇద మంత్రానుసంధీయం, సామాజికాస్తావ త్పూర్వం
లౌకిక నాయ కానురా గాద్యనుమానేన సంస్కృతహృదయాః కావ్యాది శబ్దమహిన్నూ రా
మాదీశా సామాన్యాత్మనా స్వసంబంధిత్వేన భావయంతి. తేచ భావితాభావుకనునో
ఒంగణే వర్తమానపదవభానంతే. తదుకు భర్తృహరీతా — 'శబ్దా పహికరూ పారిస్తాద్
బుద్ధే ర్విషయతాం గతాజ్, ప్రత్యక్షమిన కంసాదీష్ సాధన ల్వేన మన్యతే. ఇతి.
శంసాదీనాం ప్రత్యక్షరూపమివ శబ్దవహితరూపమవ్యర్థ శ్రీ యా కారీత్యర్థః. నచ
సీతారామాదీనాం స్వస్త్రీ పుంసతయా
భావరాదనౌచిక్యం. తేషాం జనకదశరథతనయ
త్వానివి శేషపరిత్యా గేన స్త్రీ పుంసమాత్రానువాది త్వాదిత్యుక్తశ్వాల్, తే చ స్త్రీ పుంసా
దయో లౌకికా నీవ. కావ్యాభినయము భేన విభావాదిపదాభిధానరాజ్యాభిష క్త భావు కై
ర్భావ్యమానా స్సంతో ముద్రాముద్రితన్యాయేన శదంశఃకరణ ప్రతిబింబితా స్సామాజిక
నిష్టా భవంతి, రత్యాదయోఒపి లౌకికా ఏవైనంవిధా స్సంతః స్థాయి భావసామ్రాజ్య
మూర్ధాభిషిక్తా&quot; భవంతి తేజమీ విభావాదయ స్సర్వే ఒని చిత్ర తురగ న్యాయేన సమ్య
క్ష్మీ ధ్యానంశయ సాదృశ్య
ప్రతీతి విలక్షణ చర్వణారి శబ్దవాచ్యాలౌకిక శబ్ద ప్రతీతివిషయత్వా
దలౌకికా నీవ. తన్ని స్పాద్యత్వేనా లౌకికస్య రనస్య సామాజికాంతఃకరణ ప్రతిబింబిత
స్థాయి పరిణామత్వా త్సాసూజి కాశ్రయత్వం అస్త్మి న్న వృద్ధసంవాదు. ప్రకరణాంతే
పద్యతే. త దేశదభినంధాయాహ సామాజికా
శ్రయత్వమసి న విరుద్ధమితి. ఆదిశ
బ్దకి
పూర్వోక్తలౌకిక పక్షం సముచ్చినోతి. న పున రలౌకిక స్యైవాశ్రయాంతరమసంభాని
తత్వాత్ ఆశ్రయాంకరమాశంకమానస్తావ దేవం శ్రీష్టవ్యః ఆ శ్రయః కిమను
కార్యో ఒనుకర్తా వా? నాద్యః; ఆతీకత్వాత్, న ద్వితీయఇత్యాహ -నట
సేృతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzod47p03fpuxb4y7emczp28ui0cgj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227677</id>
    <revision>
      <id>583581</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 243 భ్యాసపాటవేనైవ ఘటతే. థో క్తి సమాశ్రయణే నైకత్ర సమావేశో న విరుద్ధః. విరోధక్రమః శృంగారతిల కే కథితః. రసాదీనాం పరస్పర విరోధే పి కవి ప్రా “శృంగా రబీభత్సరసౌ తథా వీరభయ...'</comment>
      <origin>583581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="m8awadi9sabj9xw6um074bvf9gkeeh9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
243
భ్యాసపాటవేనైవ ఘటతే.
థో క్తి సమాశ్రయణే నైకత్ర సమావేశో న విరుద్ధః.
విరోధక్రమః శృంగారతిల కే కథితః.
రసాదీనాం పరస్పర విరోధే పి కవి ప్రా
“శృంగా రబీభత్సరసౌ తథా వీరభయానకొ,
రౌద్రాద్భుతౌ తథా హాస్యకరణా వైరిణె మిథ . ”
రసాద్ర సోత్పత్తిరపి మతా.
తథా చోక్తం శృంగారతిల కే.....
&quot;స్యో భవతి శృంగారాత్కరణో రా
రౌద్రకర్మణః,
అద్భుతశ్చ తథా వీరాద్బీభత్సాచ్చ భయానకః””
వ్యభిచారిభావానాం తత్తద్ర సానుగుణ్యమేవం ప్రతిపాదితం
త
అనుకరణమాత్ర పరతయా అభినయాభినివిష్టచిత్త త్వేన. నను కదాచి ద్రామాది తాదాత్యాను
సంధానాత్సామాజికత్వమనుభవతో నటస్యానందపరాధీనస్య కథ మభినయ ప్రకాశన
మత ఆహ——అనుభావాదీ నామితి. నను తత్ర తత్ర రసాంతరసమావేశోన కథం ప్రకృత
రసభంగ హేతు ? రత ఆహ— రసానామితి. ఆపిశబ్దాదవిరోధే కిము వక్తవ్య ? మితి
భావశి, ప్రౌజ్ఞోక్తిసమాశ్రయణేనేతి. రసానాం మిథో విరోధో ఒస్తు నూ నా, కస్య
చిదంగి త్వాంగీకా రే ణేత రేపాు పరిపోషాభావాన్నా స్త్రీ విరోధ ఇతి కవిసమయాశ్రయగా
దివ్యర్థ. తదుర్తం ధ్వన్యాచార్య --'ఆవిరోఢీ విరోఢీ నా రసో జంగిని రసాంతరే,
పరిపోషం న నేతవ్యస్తదా స్యా దేవిరోధితేతి న కేవల మవిరోధః, ప్రత్యుత తథా
విధే విషయే సహృదయానాం ప్రహ్లాదాతిశయనీ వేత్యపి తత్రై వోక్తం.
ఏకత్ర ప్రబంధా వా వాక్యే నా రసవిరోధ శ్రము సమతివ్యా జేనాహ
శృంగారేతి.
ప్రసంగా చ్ఛృంగారాదిభ్యో హాస్యాదీనా ముత్ప త్తిమాహ—రసాదితి.
ఆశ్ర బాహ్యార్థ సంబంధస్య యథాయోగం సత్త్వరజస్తమో ఒహంకారసహితస్య
మనసో వికారవిశేషా శృంగారాదయః. ఏతేభ్య నీవ సత్త్వరజస్తమో హంకారేషు
యథాయోగమావాసోద్ధారసహితేభ్యో హాస్యాదయ ఉత్పద్యంత . ఇతి నారదాదయః
వాసుకి నోళ్తే విశేషో భావప్రకాశే ద్రష్టవ్యః.
అధ వ్యభిచారిభావానాం వ్యవస్థా మాహ -వ్యభిచారి భావానామిత్యాదీనా.
32&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m8awadi9sabj9xw6um074bvf9gkeeh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227678</id>
    <revision>
      <id>583582</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '244 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే శృంగారతిలకే. తథాహి-- “శంక్కాసూయా భయం గ్లానిర్వ్యాధిశ్చింతాస్మృతికృతిః, ఔత్సుక్యవిస్మయావేగా ఫ్రీడోన్మాదౌ మద స్తథా. విషాదో జడతా నిద్రా ఒనహ...'</comment>
      <origin>583582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="tpsfq4dk423g8xbbjl153jamhuguns2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;244
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
శృంగారతిలకే. తథాహి--
“శంక్కాసూయా భయం గ్లానిర్వ్యాధిశ్చింతాస్మృతికృతిః,
ఔత్సుక్యవిస్మయావేగా ఫ్రీడోన్మాదౌ మద స్తథా.
విషాదో జడతా నిద్రా ఒనహి చాపలం మృతిః,
ఇతి భావాః ప్రయోక్తవ్యాః శృంగార వ్యభిచారిణః.
శమ శ్చపలతా నిద్రా స్వప్నో గ్లాని సభైన చ,
శంక్కాసూయా 2వహిత్థా చ హాస్య భావా భావంత్యమా.
సంత్రాసో మరణం దైన్యం గ్లానిశ్చైన భయానకే,
అకస్మారో విషాదశ్చ భయం రోగో మృతి ర్మదః.
ఉత్సాహశ్చేతి విజ్జేయా భావా బీభత్స
సంభవాః,
ఆవేగో జడతా మోహో హర్షణం విస్మయః స్మృతిః.
ఇతి భావా నిబద్ధవ్యా రసభైరద్భుతే రనే,
దైన్యం చింతా తథా గ్లానిర్నిర్వేదో జడతా స్మృతిః.
వ్యాధి శ్చ కరుణే వాచ్యా భావా భావవిశారదైః,
హసూయా తథా గర్వ ఉత్సాహో మీద ఏవ చ.
చాపల్య ముగ్రతా చైవ రౌద్రే భావాః ప్రకీర్తితాః,
అమర్షః ప్రతిబోధశ్చ వితర్కో ఒథ మతిస్థృతిః .
ధో ఒసూయాఒథ సమోహ ఆవేగ శ్చోపహర్షణం,
గర్వో మద సథో గ్రత్వం భావా వీరే భవంత్యమా.
రసస్సర్వోపి సంపూర్ణ స్థిరోధ క్తి రసాంతకమ్&quot; ఇతి.
భారతీయో_కప్రక్రియయా యద్య ప్యేక ఏవ రసస్తథాపి మహాకవి
ప్రసిద్ధ్యా రససంకరః స్వీ క్రియతే.
'తత్ర రసార ప్రాధాన్యే రసవదాద్యలంకారా భవంతి.
ఆధ రసవదాద్యలంకారమారభ కే రసజ్ఞతి. వాక్యార్థ త్వేన ప్రధాన భూత
ఇత్యర్థః, సంపూర్ణః స్వస్వవిభావాది సామ శ్రీ పరిపుష్టు, రసాంతరమంగ భూతం.
మహాకవి ప్రసిద్ధ్యేతి. అంగభూతస్య విశ్రాంతి విషయత్వాభావేన రసత్వాభావేఒనీ
మహాకవి భీరస త్వేన వ్యవహారాదిత్యర్థః వస్తువస్తు తజానీమలం కారత్వమేవ రసాదీనా
మప్రీతి భావః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpsfq4dk423g8xbbjl153jamhuguns2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227679</id>
    <revision>
      <id>583583</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. 245 అన్యాంగ త్వేన రసనిబంధ నే రసవదలం కారః. భావ నిబంధనే ప్రే యోఒ లంకారః రసాభాసభావాభౌసనిబంధనే ఊర్జస్విదలంకారః. భావనిబంధ సమాహీతాలం కారః తథా భావోదయాదయోపి. వత్సలం కార...'</comment>
      <origin>583583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4940" sha1="3qhx94t8sy8o2ocmolbriyso8ay20ty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
245
అన్యాంగ త్వేన రసనిబంధ నే రసవదలం కారః. భావ నిబంధనే ప్రే యోఒ
లంకారః రసాభాసభావాభౌసనిబంధనే ఊర్జస్విదలంకారః. భావనిబంధ
సమాహీతాలం కారః తథా భావోదయాదయోపి.
వత్సలం కారసర్వన్వే ప్రపంచేనోక్తం. 'రసభావతదాభాస
తత్ప్రశమన నిబంధనే రసవత్ప్ర
యోర్జస్విత్సమాహీతాని. భావోదయ
భావశాంతిభావసంధిభావశబలతాశ్చ పృథగలంకా రా' ఇతి. ఏతేషా
ముదాహరణ మలం కార ప్రకరణే భవిష్యతి
గుణాలం కార శ్రీకృతఃకరికలో భావవిభవ-
స్స్ఫురతాడు ర్భాసః క్రమగళిత వేద్యాంతరమతిః,
త దేవ వివిన క్తి—తత్రే త్యాసానా. ఆ గ్ర రసవదలం కారస్యోదాహరణం యథా--
'ఆయం స రశనోత్కర్షీ పీన స్తన విమర్దనః, నాభ్యూరుజనస్సర్నీ నివి సంసనఃకరః '
రణభుని పతితం భూరిశ్రవసో భుజం దృష్ట్వా తత్రేయని నామం విలాపం. ఆశ్రాధి
కారికస్య కరుణస్యాంగ భూతశృంగారో ఒలం కారతామాపద్యతే. వీప మన్యదప్యుదా
హార్యమ్.
న
అథ ప్రతిపత్తిసౌకర్యార్థం రసస్వరూపం శ్లోకత్రయేణ సంగృష్ణతి గుణేతి.
గుణాలంకారగ్రహణం వృత్తిరీత్యాదీనా మప్యుజలక్షణార్థం. లేషాం శ్రియా సంపత్త్యా
కృతపరికరో విశిష్ట కావ్య ప్రతిపాదిత నిధి వాద్య
భివ్యక్త ఇత్యర్థం. అతనివస్ఫురన్ను త్వద్య
మానః ప్రాదుర్భావోరసోన్ముఖత్వం యస్య స శథోక్తాః భావవిధవో రత్యాదిస్థాయి భావ
వర్గ ః. ప్రథమం తావత్కావ్యాభినయాభినివిష్టస్య సామాజికస్య రసప్రాదుర్భావసమయే
రామాణి ప్రతీతిదార్ధ్యముత్పద్యలే. తతస్సామాజికాను కార్యహృదయయో రభేద
ప్రతీతిః, తక స్పామాజికహృదయం నృత్తగీతాది నా నానిధ నాట్యధర్మేషు నిమజ్ఞతి. తతో
వేద్యాంతరమతిర్విగళతీ. తదానీమలౌకికో రసో యోగి వేద్య బ్రహ్మానందసదృశస్స్వయ
మేవ చర్వణాస్పదం భవతి. యదాహు :- - 'పాఠ్యాంఢ ధ్రువా
వాగ్దానా తతస్సంపూరితే
రసీ, తదాస్వాదభరై కాగ్రో హృవ్యక్యంతర్ముఖః క్షణం, తతో నిర్విషయస్యాస్య స్వరూ
పావస్థితో నిజః, వ్యజ్యతే హ్లాదనిమృందో యేన తుష్యంతి యోగినః'ఇతి. త దేతత్సర్వం
మనసి నిభాయాహ— శ్రీ మగళిత వేద్యాంతరమతికితి. ఇయాంస్తు విశేషః, బ్రహ్మానందాను
భవే వేద్యాంతరం కి మపి న స్ఫురతి రసాస్వాద్ తు విభావాదివ్యతిరిక్తవేద్యాంతరనిరాస
ఇతి. తర్హి, విభావాది ప్రతీతా వఖండానందానుభవః కథ ? మితి చే కృత్యం. 'ద్రాష్
మధూక ఖర్జూరశాశ్మర్యైస్సహరూష కైరి, తుల్యాం శైః కల్పితం పూరం శీతం కర్పూర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qhx94t8sy8o2ocmolbriyso8ay20ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227680</id>
    <revision>
      <id>583584</id>
      <timestamp>2026-10-06T10:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '246 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే సుఖం వా దుఃఖం వా నిబిడయతు యూనోస్సహృదయే త్వ మందానందాత్తా పరిణమతి పూర్ణ రసభరః. రసో వాక్యార్థ స్స న్విలసతి పదార్థాః పునరమా boc నాగీతం, పానకం పంచ...'</comment>
      <origin>583584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5144" sha1="faksvcknl17vihaecf5psrgvsriys4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;246
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
సుఖం వా దుఃఖం వా నిబిడయతు యూనోస్సహృదయే
త్వ మందానందాత్తా పరిణమతి పూర్ణ రసభరః.
రసో వాక్యార్థ స్స న్విలసతి పదార్థాః పునరమా
boc
నాగీతం, పానకం పంచసారాఖ్యం దాహతృష్ణానివర్తక' మిత్యుక్తలక్షణనానారసక దంబ
స్వరూపపానకరణన్యాయే నేతిబ్రూ మః. నన్వానందమూలే శృంగారాదావస్తు 'నామ
సుఖాస్వాదః, శోకమూలే పునః కరుణే కథమేత ! దిత్యాళంఖ్యను కార్యవిషయేయమా
స్వాదవైచిత్రీ న సామాజిక విషయేత్యాహ--- సుఖం వేతి. అశ్రావ్య సూత్రస్య శాటకం
వయేతి న్యాయేన భాసినీం వృత్తి మాశ్రిత్య లౌకికో రత్యాది భావ శేషభం గ్యా భావ
విభావశ ట్టేనోచ్య లే. ఆయం యూనోః స్త్రీపుంసయో స్సుఖం లౌకికం శృంగారాద్
దుఃఖం కరుణే నిబిడయతు దృఢం కరోతు. యేహం, కావ్యానుశీలనాభ్యాసవశాద్విశదీ
భూతే మనోముకురే వర్ణనీయతన్మయీ భవనయోగ్యతా అక నీవ హృదయసంవాద
భోజ స్పహృదయా ఇత్యుక్తలక్షణే సహృదయే తు పూర్ణః పూర్వోక్తరీత్యా విభావాది
సమల్లాసిత స్సన్నిత్యర్థం. రసభర, పూర్ణన్య భారత్వం యుక్త మీవేతి భావః అమం
దానం దాత్మా బ్రహ్మానంద ఇవ నిరతిశయ సుఖస్వరూపః పరిణమతి. నను యద్యయ
మానందాత్మకః కథం తర్హి, భాపురానాం కరుణాత్మక కావ్య శ్రవణే తథావిధాశ్రు ధారావి
ర్భావ!! ఇతిచే న్నై షదోషః, సంభోగ సమయే స్త్రీణా మధరదంశ నాదౌ కృత్రిమ
దుఃఖానుభావసీత్కారవదత్రా ప్యుపపత్తేః. 'సుఖే నిదుఃఖవదుపచారః కుట్టమిత' మితి
కల్లక్షణాత్. యద్యస్యాపి సహజదుఃఖాత్మకత్వం స్యాన్న ఒపీ సామాజిక స్తత్ర ప్రవ
రేత తత శ్చ కరుణైకరసానాం రామాయణాదీనా ము చ్ఛేద ప్రసంగ స్స్యాత్. కస్త్మా
ద్ర సాంతరవ త్కరుణస్యాప్యానందాత్మకత్వమేవేతి నిరవద్యం, నేను రసాస్వాద్ విశేమో
భావాత్కథం నవధా విభాగ ? ఇతి చేత్సత్యం. య థైకస్య బ్రహ్మానందస్య చంద్ర
శాంతసోపాన బెక్కి ప్రతిబింబిత చంద్రబింబవ దుపాధి భేదా దనేకథా కల్పనం, తద్వ
దత్రావీ వ్యంజకవిభావాది భేదా ద్వస్తుతః ఏకస్యాన్ నానాశ్వ మితి వేదితవ్యం,
ఆథ్వంవిధో రసకి కావ్యాదౌ కేన కారణేన ప్రతీయత ? ఇత్యాకాంక్షాయా
మాహ---రస ఇతి, వాక్యార్థ ఇది. కనీసంర్భ విశ్రాంతే రసస్యైవ ప్రధానత్వాది తిభావకి,
తదు క్తం.—'కవే ర్విపక్షయా యత్ర ప్రాధాన్యం పరికల్ప్యతే, భవిత్స 2వ వాక్యార్థ
ఇతి నిరీయతే బుజ్జ' రితి. న చాస్య పదార్థ సంసర్గా రూపనా క్యార్థవన్మత భేదేన
వాచ్యత్వం లక్ష్యత్వం వా సంభవతి. అభిధాలక్షణయోరత్రానవకాశాత్, తాత్పర్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>faksvcknl17vihaecf5psrgvsriys4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227681</id>
    <revision>
      <id>583585</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసప్రకరణమ్. విభావాద్యా యస్మి న్కీల దధతి విశ్రాంతి ముచితాం, అతో భావా ఏవ శ్రమసముది తాన్యోన్యవిభ వాః రసీభావం బిభ్రత్యథ చ పటతాం తంతవ ఇవ. భావే స్థాయిని వర్ధమాసవిభ వే రత్యాదికే...'</comment>
      <origin>583585</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5082" sha1="ph21p5dc9485w6tsgpu5qoehzaps203" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసప్రకరణమ్.
విభావాద్యా యస్మి న్కీల దధతి విశ్రాంతి ముచితాం,
అతో భావా ఏవ శ్రమసముది తాన్యోన్యవిభ వాః
రసీభావం బిభ్రత్యథ చ పటతాం తంతవ ఇవ.
భావే స్థాయిని వర్ధమాసవిభ వే రత్యాదికే సింధువ.
247
300
విశేషస్తు వ్యంజనాంతర్భూత నీవేతి ప్రతిపాదితం కావ్య ప్రకరణే. ఆతో జయం
వాక్యార్థివ్యంగ్య నీవేతి వేదితవ్యం, అమీ గసన్యంజకాూ విభావాద్యాః పునః పదార్థాః.
యద్యః విభావాదీనాం స్వస్వ వాక్యా పేడియా వాక్యార్థత్వం. ఐదుక్తం - స్థాయీవా
సాత్వికో వాడెన్ సంచారీ నా క్వచి క్క్వచిత్, థావో వాక్యార్థతామేతి కత్తద్భాన
విశేషతః. ఇత్యాదినా, తథాసి రసం ప్రత్యవాంతర వ్యాపారత్వాత్పదార్థ వ్యవహారం.
వినం చ పదార్థస్థానీయభావాది ప్రతీత్యుత్తరశాలీన స్ఫురణతయా రసో వాక్యార్థస్థానీయ
ఇతి నిష్కర్షః, రసం ప్రతి విభావాదీనా మవాంతరవ్యాపారత్వం నిర్వహతి -యన్మీ
న్నితి.
ఉచితాం విశ్రాంతిం దధతి, కాఠక జ్ఞాపశ భావ వైలక్షణ్యేస వ్యంజనధ్వనన
చర్వణచమత్కారాదిశబ్దవాచ్య రసగోచరజ్ఞాన విశేషోదయోగిత్వం భజంత ఇత్యర్థః ఆత
ఏవోక్తం లోచ నే—'నిభావాది రత్రన జ్ఞాహో నాని కారకః, ఆపితు చర్వణోపయోగీ'
ఇతి. అతని వాలౌశికశ్వమ స్యేతి భావః. ఏతచ్చామటితే ఘటన సూచకేన కీలక చేన
జ్యోత్యతే. ఆత ఇతి విభావాది విశ్రాంతే రిత్యర్థః భావాళి స్థాయిభావా నీవ, క్రమేణాం
కురిత కందళిత
వల్లనిత త్వాదిరూపేణ సముదితో
ఒన్యోన్యవిభవః స్వస్వపరిపోషో యేషాం
తే క్రమసముది తాన్యోన్య విభవాః యద్యవ్యన్యోన్యశబ్దః కర్మ వ్యతీహారే ద్విర్భానితః,
తథాస్యౌచిత్యా దుక్తార్ధే యోజనీయః అథ చ, విభావాదినన్ని ధానానంతరమే వేశ్య ర్థ&amp;.
చొఒవధారణే. ఆ నేన వ్యంగ్యవ్యంజక యోః రసవిభావాద్యోరస్త్యేప క్రమః. కింతు శత
ప త్ర ప త్ర శతప్యతి భేదపదాశుభావిత్వా న్నసంలవ్యత ఇతి సూచితం భవతి. రసీభావం
బిభ్రతి పూర్వం వాసనామా శ్రావస్థాయినః స్థాయినో విభావాది మహిమ్నా రసాత్మనా
పరిణమంతి, రసాదిశబ్దప్రతిపాద్యత్వం చ భజంత ఇత్యర్థః. తత్ర దృష్టాంతమాహ
పటతాం తంతపఐతి. తదుర్తం - - 'యథాహి తంతవో వేమతుర్యాద్రి క్రియయాన్వితాః,
టాత్మ నా పరిణతాః పటవాచ్యా భవంతి తే. తడైన స్థాయినో భావా విభావాదిభిర
నా పరిణతారనవాచ్యా భవంతి తే' ఇతి.
స్మా
అథ నిర్వేదాదీనాం రసపోషశాణామవస్థాన శ్రమ మభేదధానః ప్రతిపత్తి
దార్ధ్యార్థం పూర్వోక్తమేప రసస్యాశ్రయం సారయతి - భావఐతి, వర్ధమాన విభవే,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ph21p5dc9485w6tsgpu5qoehzaps203</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227682</id>
    <revision>
      <id>583586</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '249 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే త్కల్లో ఇవి సంభవంతి నిలయం ఛాయాంతి భావాముహుః నిర్వేదాద్యు భోగభావితనిజాస్వాదాతీ రేకో రసో విభావాదిభి రితి భావః. యథార్ణవే కల్లోలా ఉత్పద్య...'</comment>
      <origin>583586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5305" sha1="iu30m3d1r4scobbe9oy1yfwlxbiaxbt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;249
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
త్కల్లో ఇవి సంభవంతి నిలయం ఛాయాంతి భావాముహుః
నిర్వేదాద్యు భోగభావితనిజాస్వాదాతీ రేకో రసో
విభావాదిభి రితి భావః. యథార్ణవే కల్లోలా ఉత్పద్యంతే విలియం తే చ తద్వద్ర త్యాది
స్థాయిభావే నిర్వేదాదయో నిమజ్జంత్యువజ్జంతి చేతి భావః. తమక్తం - 'మజ్జంఠేళ్ళ
నిమజ్జంతః కల్లోలాస్తే యథార్ణవే, కస్యోత్కర్షం వితన్వంతి యాంతి త తద్రూపతాము.
కథా స్థాయిని నిర్మగ్నా హ్యునగ్నా వ్యభిచారిణః, పుష్ఠంతి స్థాయినః స్వాంశ్చ తన్న
యంతి రసాత్మతా మితి. తతః కిమక ఆహ-నిర్వేదేతి. నిర్వేదాదీనా ముపభోగేన
చర్వణయా భావిత ఉత్పాదిత నిజ, స్వగోచర ఇత్యర్థం. స్వస్మాదభిన్నస్యాన్ స్వరూ
పస్య స్వేనైన విషయీకరణసంభవాల్. యదాహు:--- ఆత్మాన మాత్మన్యవలోకయంత
మితి. కథాభూతస్చ్వాదాతి రేలో ఒలౌకిక చమత్కారాక్షా యస్య సకఖోస్తస్సర్,
రస్కోఖండానందాత్మకో భవతి. ఆయం చ లోకే స్యాత్, కాశిక శ్చేదిత్యర్థం. అను
కార్యే రామాదావేన నాన్యశ్రీ. నాట్యేకు, అలౌకిక శ్చేపత్యర్థః సామాజికే కథక
ఇతి, ఆశ్రరసోనాయకాశ్రయ నివేశ్య త్రేతి శేషః అక ఏవో క్తం లోచనే—‘స చన
వ్యతిరిక్తనూధారమ పేక్ష లే. కిం త్వన కార్యాభిన్నాభిమతే నర్తకే ఆస్వాదయితా సామా
జికః. లేన నాట్య ఏవ రసానామను కార్యాధి' ద్వితి. ఉక్తం చ శారదాతనయేన
వ్యాపారేణ చ కావ్యన్య తదీయాభినయేన చ, రసాత్మక్వం నియమానస్థాయీ
స్వాద్యత్వ మేష్యతి. సామాజికాది రేవాస్య రసస్యాశ్రయఉచ్యతే, రసస్య వర్తమానత్వా
న్నాను కార్యస్య సంభవః. అనుకార్యస్య రామాదేః కాలాతీ శ్రీమదర్శనాత్ , నాతి
క్రాంతాను కార్యన్య రసోద్భావనయా కవికి, బధ్మాతికావ్యం య రసా ద్రన స్పామాజి
శాశ్రయః' ఇతి. 'కేచిదేతత్, సామాజికాశ్రయత్వమారోపితం న ఈ ముఖ్యమిత్యాహు.
తదు క్తం మహోపాధ్యాయనరహరిసూరిణా
'ఏవం సామాజిక సమవేఠతాం రసస్యాంగీ
కృత్యాత్యాకతా వర్ణితా. పరమార్ధతః పునః పరిపూర్ణాఖండైకరసానందరూప పరమేశ్వర
పర్యాయస్యాస్య రసస్యాధికరణచింతా ళ్లుతోవా ? న సత్యానందాకే బ్రహ్మణ్యకి ఐద
మాసాదయేజతి విచారచతురైరనాదికవిభిరనాధారో రస స్సామాజికైన వరం చర్వ్యతే
విభావాదిభిః పరంప్యజ్యతే. యోగ మ్యత్వమాత్రేణేశ్వరస్య యోగి మనో ని వాససంవాదవ
త్సామాజికాధికరణత్వారోపోసి సహ్యతే' ఇత్యాదిభిర్యుక్తిభిః ప్రతిపాదితమ్ అనధి
కరణక్వ మేషసిద్ధాంతః ఆత వివాయం బ్రహ్మానంద వివ, ఇయాంస్తు నిశేషః బ్రహ్మానందో
యోగగమ్మః. ఆయం తు విభావాద్యము సంధాన గమ్య ఇతి. ఇది మది తేనై వోక్తం —&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iu30m3d1r4scobbe9oy1yfwlxbiaxbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227683</id>
    <revision>
      <id>583587</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రకరణమ్. 249 లోకే స్యాదను కార్య ఏవ కథితో నాప్యేతు సామాజికే. ఇతి శ్రీవిద్యానాథకృత్ ప్రతాపరుద్రయశోభూషణే ఒలంకారశాస్త్ర రసప్రకరణం సమాూ ఫ్లమ్. 'సర్వత్రై కై వానందవ్య క్తి శ్లాశ...'</comment>
      <origin>583587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="g27pmubbu9puyijfz5qw4maybom9aow" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రకరణమ్.
249
లోకే స్యాదను కార్య ఏవ కథితో నాప్యేతు సామాజికే.
ఇతి శ్రీవిద్యానాథకృత్ ప్రతాపరుద్రయశోభూషణే ఒలంకారశాస్త్ర
రసప్రకరణం సమాూ ఫ్లమ్.
'సర్వత్రై కై వానందవ్య క్తి శ్లాశికం సుఖమితి వ్యవప్రియతే. ఆకాశిక
విభావాద్యభివ్యక్త్యా
కవిసమయమాత్ర ప్రసిద్ధ్యనుసారాదలౌతో రస ఇతి కధ్యలే. నానావిధవినుల కర్మనిర్మ
లాంతఃకరణేషు శమదమాది సాధనగం పన్నేను శ్రవణ మనననిధి ధ్యాసనకు రేషు పరమ
యోగీషు నిర్వికల్పక సమాధ్యభివ్యక్త్యా బ్ర హేతి పరమాత్మేతీశ్వర ఇతి శబ్ద్యతే ఇతి.
ఉక్తం చ స్వాత్మయోగ ప్రదీ పే
'యా స్థాయిభావరతి రేవ నిమి త్త భేదా.
చ్ఛృంగారము ఖ్యనవనాట్యరసీభవంతి,
సామాజికాంత్సహృదయా న్నటనాయకాదీ-
నానందయేత్సహజపూర్ణ రసోఒస్మి సోమహమ్
000
ఇతి పదవాక్య ప్రమాణ పారావార పారీణ శ్రీమహోపాధ్యాయ కోలచలమల్లి
నాధసూరినూనునా విశ్వజనీన విద్యస్య విద్వన్మ ణేః పెద్దయార్యస్యాను జేన కుమారస్వామి
సోమపీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నాపణాఖ్యానే రసనిరూపణం
నామ చతుర్థం ప్రకరణమ్,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g27pmubbu9puyijfz5qw4maybom9aow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227684</id>
    <revision>
      <id>583588</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్. అథ కావ్యజీవితభూతరసనిరూపణానంతరం తదుకుస్కార హేతూనాం గుణానాం సమ్యగ్వివేకాయ దోషా నిరూప్యంతే. — తత్ర దోషసామాన్యలక్షణమ్.— దోషః కావ్యాసకర్షస్య హేతుళ్ళబ్దార్థ గ...'</comment>
      <origin>583588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="biik2ulnotouzr1id1wjjs31phr5mtg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్.
అథ కావ్యజీవితభూతరసనిరూపణానంతరం తదుకుస్కార హేతూనాం
గుణానాం సమ్యగ్వివేకాయ దోషా నిరూప్యంతే. —
తత్ర దోషసామాన్యలక్షణమ్.—
దోషః కావ్యాసకర్షస్య హేతుళ్ళబ్దార్థ గోచరః,
శబ్దార్థమయత్వాత్ కావ్యస్య తదపకర్ష హేతునామపి దోషాణాం
శబ్ద
తత్వేన అర్థగతత్వేన చ ద్వైవిధ్యం. శబ్దగ తానామపి పదవాక్య
గతత్వేన చ ద్వైవిధ్యమ్.
తత్ర పదగతదోషాః కథ్యంతే -
&quot; అశ్రయు_క్తమపుష్టార్థమసమర్థం నిరర్థకం;
నేయార్థం చ్యుతసంస్కారం సందిగ్ధం చాప్రయోజకమ్.
క్లిష్టం గూఢార్థకం గ్రామ్యమన్యార్థం చాప్రతీతికం,
అవినృష్టవి ధేయాంశం విశుద్ధమతికృత్తథా.
ఆశ్లీలం పరుషం చేతి దోషాస్స పదళ స్మృతాః.
రసనిరూపణానంతరం తదునస్కార
హేతుభూతగుణాలం కారనిరూపణే ప్రవ
కేపి కదుల్లంఘ్య మధ్య దోష నిరూపణం సంగమయన్ ప్రతిజానీతే ఆ భేతి.
గుణానామిత్యలంకారాణామప్యువలక్షణం. సమ్యగిరి. అన్యథా వివేకమాత్రస్య ప్రరూ
ఢత్వాభావాదితీ భావః.
తత్ర దోష సామాన్యలక్షణనూహ దోష ఇతి, రసాపకర్ష ద్వారా కావ్యాపకర్ష
హేతుర్ధోష ఇత్యర్థః అతనివోక్తం కావ్యప్రకాశ- 'ముఖ్యార్థ నిహతిర్దోష ’ఇత్యా
దినా శబ్దార్థగోచర ఇత్యేతద్విభాగ వరమ్.
అత్రే రసాది ప్రతీతే ర్విభావాద్యర్థ మూలత్వాద్విభావాదేళ్ళ వాక్యాధీనత్వా
ద్వాక్యానాం చ పదారబ్ధశ్వాత్ప్రథమభానికయా తేషాం తద్దోషనిరూపణం ప్రతికా
నీకే —కత్ర పదగతదోషా ఇతి.
9&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>biik2ulnotouzr1id1wjjs31phr5mtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227685</id>
    <revision>
      <id>583589</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్. ఏషాం స్వరూపం నిరూప్యతే.. యద ప్రయుక్తం కవిభిరప్రయుక్తం తదుచ్యతే, ప్రకృతానుపయు కార్థమపుష్టార్థం తదుచ్యతే. యోగమాత్ర ప్రసిద్ధం యద సమర్థం తదుచ్యతే, సాద పూరణమాత్...'</comment>
      <origin>583589</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="dzn2wqiqys2k8giqex4jop7xow668na" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్.
ఏషాం స్వరూపం నిరూప్యతే..
యద ప్రయుక్తం కవిభిరప్రయుక్తం తదుచ్యతే,
ప్రకృతానుపయు కార్థమపుష్టార్థం తదుచ్యతే.
యోగమాత్ర ప్రసిద్ధం యద సమర్థం తదుచ్యతే,
సాద పూరణమాత్రం యత్తన్ని రర్థకముచ్యతే.
స్వసం కేత ప్రసిద్ధార్థం నేయార్థం పరికీర్త్యతే,
శబ్దశాస్త్ర విరుద్ధం యచ్చ్యుతసంస్కా రముచ్యతే.
సందిగ్ధం తన్మతం యత్స్యాత్సందిగ్ధార్థ ప్రతీతికృత్,
తద ప్రయోజనం యత్స్యా దేవిశేషవిధాయకం.
క్లిష్టం తద శావగతి దూరదూరా యతో భవేత్,
ప్రయుక్త మప్రసిద్ధార్థే గూఢార్థం పరికీర్త్యతే.
పామరవ్యసహా రైక ప్రసిద్ధం గ్రామ్యముచ్యతే,
యద్రూడి ప్రచ్యుతం నామ తదన్యార్థ ముదాహృతం.
శాస్త్ర మాత్ర ప్ర సిద్ధం యద ప్రతీతిక ముచ్యతే,
అనిమృష్టవి ధేయాంశం గుణీభూతవి ధేయకం.
విపరీతార్థ ధీర్య సాద్విరుద్ధ
మతికృన్మతం,
అశ్లీలం యదమాంగళ్యజుగుప్సాన్రీ డధీకరం.
పరుషం నామ తద్యత్స్యాద్విహితం పరుషాక్ష రై
251
3
2
యథోద్దేశమే లేపాం లక్షణ మాహ—యద ప్రయుక్తమిత్యాదీనా. అభిధానా
దావామ్నా తమపి కవిభి రనాదృత మప్రయఃక్తమిత్యర్థం. యోగమాత్ర ప్రసిద్ధం శాస్త్ర
మాత్ర ప్ర సిద్ధమిత్యర్థం, మాత్ర శబ్దేశ వాచకశక్తివరహః ప్రతి సాద్యతే, స్వసంకేత
ప్రసి
ద్ధార్థమితి. సంకేతమా త్రాధీ నార్థమిత్యర్థః. ద్యుత స్సంస్కారో వ్యాకరణశృతో యస్మా
కచ్చ్యుతనంస్కారం, విశేషవిధాయకం న భవతీత్యవిశేషవిధాయకం, దూరదూరా అతి
దూరా, వ్యవహి తేశ్యర్థః. ప్రయుక్తమితి. యదుభయార్థం సదప్రసిద్ధార్థ ప్రయుక్తం
తద్గూఢార్థమిత్యర్థః. వీరి జేన నిహతార్థమితి కేచిత్. రూఢః ప్రసిద్ధః ప్రచ్యుతం రూఢి
ప్రచ్యుతం, అన్యార్థం ఆవాదకమిత్యపరే. ఆవిమృష్టం ప్రాధాన్యేనా నిర్దిష్ట విధేయాంతో
యత్ర తదనినుృష్టవీ ధేయాంశం, శదేవాహ గుణీభూతని భీయకమితి. శిష్టం స్పష్టం
88&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dzn2wqiqys2k8giqex4jop7xow668na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227686</id>
    <revision>
      <id>583590</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, అత్ర ననవృత్తీనాం శత్రుస్త్రీణాం వచనేషు దోషా ఉదాహ్రీ యం. అప్రయుక్తం యథా— 00 విముఖా దైవతాస్సర్వే తే నో దుశ్చ్యవనాదయః, అరణ్యగృహ మేధిన్యోయై ద్వ...'</comment>
      <origin>583590</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="82njv0oxbw4l6n8g1mofwanrdfe1b1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;252
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
అత్ర ననవృత్తీనాం శత్రుస్త్రీణాం వచనేషు దోషా ఉదాహ్రీ
యం.
అప్రయుక్తం యథా—
00
విముఖా దైవతాస్సర్వే తే నో దుశ్చ్యవనాదయః,
అరణ్యగృహ మేధిన్యోయై ద్వయం హంత కల్పితాః,
అత్ర దైవతా ఇతి పుంలింగ ప్రయోగః దుశ్చ్యనన ఇతి 'చేంద్రవరం
త్వేన కవిభి ర్న ప్రయుక్తః
అపుష్టార్థం యథా.-
వ్యర్థాష్ణారార్ధ బాహూనామమీషామీదృశాం దశాం,
కథం సహామ హేధిద్ధి క్కఠినం హంత జీవితం.
అత్ర వ్యర్థ బాహుద్వయానామితి వివడితే అష్టాకార్ధ బాహూనా
యథాయోగముదాహరతి--విముఖాఇతి. దైవశాఖతి. 'బృందారకా దైవతాని
పుంసి'వేశ్యనురః. దుస్సహశ్చ్యవనో మునిరస్యేతి దుశ్చ్యవనకి ఇంద్రః గృహేణ
పత్న్యాగృహైర్వా మేధంలే సంగచ్ఛంత ఇతి గృహమేధినో గృహస్థాః కల్పత్న్యో
గృహమేధిన్యః. 'గృహం పత్న్యాం గృహే ''దారేష్వపి గృహాః' 'జాయాచ
గృహిణీగృహా' ఇతి విశ్వామరహలాయుధాః. 'మేధృ సంగ మే' చేత్య సాతోర్ణిని
ప్రత్యయః.
ఆర్ద్ర దైవకదుళ్చ్యవనశబ్ధయో ర్యథాక్రమం లింగానుశాసనశబ్దానుశాసనాన్న
తయోరపి కవీనామ నాదరాద్దుష్టత్వమిత్యాహ అత్రేతి. ఏ కైశోదాహరణ వివరాయాం
పదదోషద్వయ మేకల్ సముదాయనివక్షాయాం కు వాక్యదోసోషయం. 'విరోధినో
దుశ్చ్యవనాదిదైవతా' ఇత్యుక్తే సమానదోషః, ఆ ప్రయుక్తాదీనాం త్రైవిధ్యస్యానీ కావ్య
ప్రకాశకారాదిభి రంగీకృతత్వాదితి ద్రష్టవ్యం. వివముత్తరత్రాపి యధాసంభవమూహ
వ్యర్థేతి. అష్టార్ధార్ధం ద్వయం తద్విశిష్టా బాహవ సథోకాంతి మధ్యమపదలోపే
సమాస!. జీవికమితి ధిక్భబ్ధయోగే ద్వితీయా తస్య 'నిత్యపిప్పయో రిత్యాభిష్య ద్విర్భావ,
ప్రకృశానుపయుక్తతాం దర్శయతి ఆత్రేతి. ఉదాహరణలాఘవమాహ--
ఏశ దేవేతి. వ్యర్థ బాహుద్వయానా మిలీదమే
నేత్యర్థం. ఆర్ద్ర దుర్దశా ప్రస్తావే బాహూ
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82njv0oxbw4l6n8g1mofwanrdfe1b1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227687</id>
    <revision>
      <id>583591</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్. మిత్యనుపయుక్తం. ఏ తదేవావిమృష్టని ధేయాంశ స్యోదాహరణం. బాహుద్వయస్య వైయ య్యే విధేయే తస్యోపసర్జనత్వం ప్రతీయతే. అసమర్థం యథా..- విహాయ వసుభామేనాం చతురంబుధరావృతాం, క్...'</comment>
      <origin>583591</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="rmcebh1m97837ev3389wrwjkslr6u12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్.
మిత్యనుపయుక్తం. ఏ తదేవావిమృష్టని ధేయాంశ స్యోదాహరణం.
బాహుద్వయస్య వైయ య్యే విధేయే తస్యోపసర్జనత్వం ప్రతీయతే.
అసమర్థం యథా..-
విహాయ వసుభామేనాం చతురంబుధరావృతాం,
క్వను గంతవ్యమస్మాక మరణ్యే ఒవ్య సుఖా స్థితిః
[అత్ర జలధిపర త్వనాంబుధరపద మసమర్థమ్ .]
నేయార్థచ్యుతసంస్కారసందిగ్ధని యథా---
అనర్థక
విహాయ చ గృహాం స్తాన్వై వ్యత్య స్థానవవృత్తయః,
కదా భవిష్యతే వాసః కట శేషు మహిళృతాం!
253
003
అత్రవై ఇతి నిరర్థకం, దృత్య సనవశ ట్టేన వన ప్రతితిస్స్వసం కేతమా
త్రాయత్తేతి నేయార్థకం. భవిష్యత ఇతి భవతే రాత్మ నేపదిత్వం శబ్దశా
స్త్ర విరుద్ధమితి చ్యుతసంస్కారం. మహీళృతాం కటకేషు వాస ఇత్య
దేశన విధేయస్య వైయర్థ్యస్యాన్యపదార్థ ప్ర ధానబహు నీ హిసర్తిపదార్థ ల్వేన గుణీభావా
దవిమృష్టని ఛేయాంశాఖ్యో దోష ఇత్యర్థః.
తో
విహాయేతి ———అల్ట్రాంబుధరశబ్దర్య సముద్ర శాస్త్ర ప్రసిద్ధి రేవ న తు వాచకశక్తి
' సమర్థత్వ మిత్యాహ-ఆత్రేతి.
లామవారమనిర కాపీ చతుష్టయ మేకేన క్లోకేనోదాహరతి విహాయేతి.
03
ఆత్ర వైశబ్ధద్యోతస్య కస్యచిదవ్యర్థ స్యాన్వయా భావాత్పాదపూరణమాత్ర
ప్రయోజక త్వేన నిరర్థకో వైశబ్ద ఇశ్యాహ ఆస్త్రవైఇత్తి అశ్ర వాక్యసందే ర్వైకల్పి
శత్వాదాయా దేశాభావః. యమ ణేషు నిరర్థకం న దోష ఇత్యుక్తం హేమచంద్రేణ.
వ్యత్య స్తన వేళ్యత్ర వర్ణవ్యత్యా సేన వన ప్ర తీతిర్లక్షణయేతివక్తవ్యం. కస్యాం చ కుశలాది
వన్న రూఢిర్నిమిత్తం. నాపి గంగాయాం ఘోష ఇత్యాది వత్ప్రయోజనం, శంతు స్వసం
కేతమాత్రం. ఆశ సత్రాశ క్తేయం లక్షతో పేక్షణీయా. నిరూఢాలక్ష ణాళికా శ్చిత్సామర్థ్యా
దభిధానపత్, క్రియంతే సాంప్రతం కాశ్చిత్కాశ్చిన్నైన త్వళ క్తితః ' ఇత్యాచార్యా
సస్యానిషిద్ధత్వాత్.
ఆతో నేయార్ధ మేతదిత్యాశయేనాహ వ్యత్యస్తన వశ
దైన వన్న ప్రతీతి స్స్వసం
కేశ మాత్రాయతేలి, ప్రాక్త్యర్థన్యైవ భవతేరాత్మ నేపదిత్వం న సత్తార్థస్యతి వైయా
కరణాః ఆతోఒన్య చ్యుత సంస్కా రత్వమిత్యాహ భవిష్యతంతి. సందిగ్ధమభినీయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmcebh1m97837ev3389wrwjkslr6u12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227688</id>
    <revision>
      <id>583592</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25% రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, నేన రాజాం నగరేషు వాసః ? ఉత పర్వతానాం తం ష్వితీసందేహ త్సందిగ్ధం. అప్రయోజక క్లిష్టేయథా -- హంత! వర్తామహే వజ్ర ఘట్టనా తాలిక్ చలాత్మను, నభస్వదశ న...'</comment>
      <origin>583592</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="jhyk8s97kv2p5dj6qr5qlwfnxfjt3l2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;25%
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
నేన రాజాం నగరేషు వాసః ? ఉత పర్వతానాం తం ష్వితీసందేహ
త్సందిగ్ధం.
అప్రయోజక క్లిష్టేయథా --
హంత! వర్తామహే వజ్ర ఘట్టనా తాలిక్ చలాత్మను,
నభస్వదశ నా రాతిధ్వజా గ్ర జనిరోధిషు.
CX
ఆత్రే నభస్వదశనాస్సర్పాస్తేషామరాతిర్ధరుడః స ఏవ ధ్వజో
యస్యేతి విష్ణు సస్యాగ్రజ ఇంద్ర సస్య విరోధిషు సర్వ తేష్వత్యర్థ
ప్రతితేరతదూరత్వాత్ క్లిష్టం. పర్వలేదు వర్తనం దుఃఖావహమితి
ప్రకృతే వజ్రఘట్టనా త్య్రాక్ చలాత్మస్వితి పర్వత విశేషణస్యానుప
యుక్తత్వా దప్రయోజకమ్.
హధార్థ గ్రామ్యార్థాని యథా:---
శోణితాబ్జదృశః కామం శ్యామగల్లకటిస్థలాః,
విదగ్ధహృదయాశ్శోకవహ్నినా రాజకన్య కాః.
ఆత్ర శోణితశబ్దస్య పధిరే ప్రసిద్ధస్య పాటలవర్ణ పర త్వేన
ప్రయోగాదూఢార్థం. గల్లకటిశ కపోల జఘనపర త్వేన గ్రామ్య
ప్రయుక్తా. విదగ్ధహృదయా ఇతి విశేషణం దగ్ధహృదయస్యా వాచకత్వా
దన్యార్థం. అప్రతీతికం యథా----
మనూపదేళాః క్వ గతాః కులాచార్యై పుదీరితాః,
అత్ర మనుశద్దో మంత్ర పరత్వన మంత్ర శాస్త్ర మాత్ర ప్రసిద్ధ ఇ
ప్రతిక
దర్శయతి———మహీధృతామితి. ఆశ్ర ధృక పాలనధారణార్థత్వానుశాసనం 'కటకం
వలయే సానౌ రాజధానినితంబయో' రిత్యభిధానం చ సందేహబీజమితి భావః.
హం కేతి. ఫ్యురమేణ లక్షణం యోజయతి ఆత్రేత్యాదినా.
ళోణి కేలి — గ్రామ్యప్రయః
పామర వ్యవహారమాత్ర ప్రసిద్ధాదిత్యర్థం. పూర్ణ
ర్వస్య దగ్ధశబ్దన్య నిపుణార్థత్వాదాహం ప్రత్యవాచకత్వాద న్యార్థమిత్యాహ
విదస్థితి.
ఆ ప్రతీతికనుః దాహరతి—మనూపదేశాఇతి. యథా లోకమాత్ర సిద్ధం గ్రామ్యం
తథా శాస్త్ర మాత్ర ప్రసిద్ధ మప్రతీతిక మిత్యర్థః, కులాచారై రిత్య సేన సంప్రదాయ శుద్ధి
సూచ్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhyk8s97kv2p5dj6qr5qlwfnxfjt3l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227689</id>
    <revision>
      <id>583593</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విరుద్ధమతికృద్య థా—— దోష ప్రకరణమ్. అంబి కారమణస్యాం ఫ్రీ సేవా వ్యర్థా కథం భవేత్; రాజ్ఞామకార్యమిత్రాణాం వినాశం సము వేయుషాం. 255 02 అల్ట్రాంబి కారమణశ బ్దాన్మాతృసంభోగకారిణః ప్ర...'</comment>
      <origin>583593</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="9h45im669kywdrqcz3msvhpst6is151" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విరుద్ధమతికృద్య థా——
దోష ప్రకరణమ్.
అంబి కారమణస్యాం ఫ్రీ సేవా వ్యర్థా కథం భవేత్;
రాజ్ఞామకార్యమిత్రాణాం వినాశం సము వేయుషాం.
255
02
అల్ట్రాంబి కారమణశ బ్దాన్మాతృసంభోగకారిణః ప్రతీతిః ఆకార్య
మిత్ర ద కార్యేషు మిత్రాణీతి ప్రతీతి. వియోగదుఃఖపరతయా
ప్రయుక్తా ద్వినాశ శబ్దాన్నా? ప్రతీతిరితి విశుద్ధమతికృత్ .
అమంగళ ఫ్రీ డాజుగుప్సాప్రతీతికరం త్రివిధమళ్లీలం యథా
అభిప్రేతపదావాసః కదా శం భవిష్యతి!,
నీచం సాధన మేతేషాం హోరోత్సక్షైక జీవినాం.
.00
అత్రాభి వ్రే తపదావాసళ ఔత్ప్రేతలోకపదా వాసప్రతీ తేర మంగళత్వం
నీచం సాధనమిత్య నేన తుచ్చమేహన ప్రతీ తేరీ డాకరత్వం పరో
త్సరైకజీవినా మిత్యతో త్సర్గ ఔద ధో వాయు ప్రతీతీర్థుగుప్సాకరత్వం
పరుషం యథా
కుతః కాంతారవృత్తినాం కార్తార్థ్యార్థిత్వము స్తి నఃః,
అత్ర శార్తావ్యార్థిత్వమితి పరుషవర్ణారబ్ధత్వమ్.
అథ వాక్యదోషాః
&quot;శబ్దహీనం క్రమభ్రష్టం విసంధి పునరుక్తిమత్,
వ్యాకీర్ణం వాక్యసంకీర్ణ మపూర్ణం వాక్య గర్భితం.
అంబికారమణ స్యేతి——నినాశం, వియోగదుఃఖ మిత్యర్థః.
OF
లయ్యే లక్షణం యోజయతి ఆత్రేత్యాదినా, కార్యం ప్రయోజనం వినా
మిత్రాణి నిరుపాధికబంధన ఇతి వివక్షి తే ఆకార్యేష్వను చికకర్మను మిశ్రాణీతి విరుద్ధ
బుద్ధ్యుత్పాద నాద్విరుద్ధమతికృదిత్యాహ ఆకాశ్యతి.
అభిప్రే తేలి అభి ప్రేతపదమిష్టస్థానం. ఏలేషాం స్వభర్తౄణాం నీచసాధన
మల్ప సైన్యం సహాయసంప త్తిర్నా స్తీ త్యర్థం. 'సాధనం నిర్వృత్ మేధే సైభ్య సిద్ధావ ధే
గతా' నితి విశ్వః పరోత్సర్గః వరకర్తృక త్యాగః ' ఉత్సర్గో కర్జనే త్యాగే' ఇతి విశ్వః
త్రివిధ మ ళ్లీ లం యోజయతి — అభి ప్రేతేత్యాదినా.
కుతబ్ధతి—కార్తార్థ్యార్థిత్వం ధన్యతాభిలాషిత్వం, పరుపై కరుణరసాననుగుణ
త్వేన శ్రుతికటు భిర్వః సరేఫద్వితీయ సంయోగాదిభిరారబ్ధమీత్యర్థ శి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9h45im669kywdrqcz3msvhpst6is151</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227690</id>
    <revision>
      <id>583594</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '256 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, భిన్న లింగవ్వ చ న్యూనాధికోపమే, భగ్నచ్ఛంతో యతిభ్రష్టమ శరీరమరీతికం. ఓసన్గలు క్తమస్థానసమాసం వాచ్య వర్ణితం, సమా కృపునరాత్తం చ తథా సంబంధవర్...'</comment>
      <origin>583594</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="skoo3popv8jz5pg4ii142mzm5531msw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;256
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
భిన్న లింగవ్వ చ న్యూనాధికోపమే,
భగ్నచ్ఛంతో యతిభ్రష్టమ శరీరమరీతికం.
ఓసన్గలు క్తమస్థానసమాసం వాచ్య వర్ణితం,
సమా కృపునరాత్తం చ తథా సంబంధవర్జితం.
పతత్ప్రకర్ష మధికపదం ప్రక్రమభంగనత్,
చతుర్వింశతి చ్యంతే దోషా వాక్యసమాశ్రితాః.
ఏషాం స్వరూపము దాహరణం చ,
'శబ్దశాస్త్రహతం వాక్యం శబ్దహీనం ప్రకీర్త్యతే.
యథా శత్రువాక్యషు. —
30
3
న సంకృణుమ హే హంత! హితమా సైర్ని మంత్రితం,
యేన కాకతీభూభక్తున్సేవాం హీక్వెహతా నయం.
పవనంతరం వాక్యదోషానుద్దేశపూర్వకం లక్షణోదాహరణాభ్యాం దర్శ
యతీ——అథేక్యాసినా గోతి.
న
ఆపై గ్నిమంత్రితము సనిష్టం హితం న సంశృణుముహేన సమష్ఠతి వర్తమాన
సామీ స్యే నర్తమాన ప్రత్యయేన హితాశ్రవణరాజ్యం భ్రంశ యోరవిరామస్సూచ్యలే, నను
చ్యుతసంస్కారస్యైవ శబ్దహీనమితి సంజ్ఞాంకరం న పురః పృథద్ధోషః. వాక్యగత త్వేన
పార్థశ్యస్య కావ్య ప్రకాశకారేణ పదద్వయే యుగపద సాధుత్వాసంభవేన పరిహృ
తత్వాపతి చేత్సక్యం; యద్య వ్యకవదమేవాసాను. కథాసి తదసాధుత్వం పదాన్తరసమ
స్వయసా పేశీమితి వాక్యదోష వినయం న పదదోషః, తర్హి 'కదా భవిష్యతే వాన'
ఇత్యశ్రానీ పదాంతరపన్ని ధానా దేవ దోషత్వావగ మాద్వాక్య
దోషత్వసేన కేవలం భవి
వ్యతేశబ్దర్య లృటళ్ళత్రాదేశ్ చతుర్థ్యేకవచనే సత్యసాధుత్వాసంభవాదితి జీత్సత్యం;
వాక్యస్యైవాశ్రీ ప్రయోగ యోగ్యత్వా దాపశ్యక పదాంతరున్ని ధానే యత్ర వాక్య
మాత్రనిర్వాహస్తత్ర పదదోషః. యత్ర పణాంతరవి శేషనహకృతస్యైవాసాధుత్వం
యథా ప్రకృతే శస్త్ర వాక్యదోషు. అన్యథా పదదోషస్యైవాభావ ప్రసంగాదితి తత్సర్వం
మనసి నిధాయాహ—ఆగ్ర హిశమిత్యాది ఆత్మనే పదిత్వ ఇతి. 'సమోగమృచ్చీ'త్యాది
నేతి శేషః కర్మణోను పాదాననియమాదితి. ఆకర్మశాధికారా దితి శేషః, న చ కర్ణ్మా
కాంస్య శృణో తేః కథ మకర్త్మకత్వమితి వాచ్యం; అవివక్షి, తకర్మకస్యైవాతాకర్ష్మ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skoo3popv8jz5pg4ii142mzm5531msw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227691</id>
    <revision>
      <id>583595</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్. 257 అత్ర హితం న సంశృణుము హే ఇతి పదద్వయప్రయోగే దోషా విష్కా రాద్వాక్య మేత దుష్టమితి న పదదోషళంకా. సంపూర్వస్య శృణో తేరాత్మ నేపది త్వే కర్మణో నుపాదాననియమాత్, అథ క్రమ...'</comment>
      <origin>583595</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3875" sha1="9nmb7ct6ux3ulowcf18pbh3sjxru501" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్.
257
అత్ర హితం న సంశృణుము హే ఇతి పదద్వయప్రయోగే దోషా
విష్కా రాద్వాక్య మేత దుష్టమితి న పదదోషళంకా. సంపూర్వస్య
శృణో తేరాత్మ నేపది త్వే కర్మణో నుపాదాననియమాత్,
అథ క్రమ భ్రష్ట
మ్.
**
* క్రమభ్రష్టం భ వేదరశ్శబ్లో వా యత్రన క్రమః.
యథా.--
ప్రభవే కాకతీంద్రాయ తురగా కరిణో ఒథ వా,
ఉపాయన మకుర్వాణా వయం దై వేన వంచిత్మా,
అర
అత్ర కారిణో యదా తురగానికి వవ్యే వ్యుత మేణోక్తం.
తురగా
పేక్షయా కరిణాముత్కృష్టత్వాత్ అథవా కరిణ ఇత్యర్థ
క్రమభంగః
శబ్ద క్ర మభంగో యథా--
కా నామ గణనాఒస్తాను కాకతీయస్యభూపతేః,
యశః ప్రతాపమోర్మగ్నౌ సూర్యాచంద్ర నసావపి.
ఆత్ర యశః ప్రతాపమోశ్చంద్రసూర్యౌ మగ్నా వితి శబ్దమే
కత్వాత్ . కదు క్తం—'ధాతో దర్థాన్తారే వృత్తే శ్వర్థేనో పసంగ్రహాల్, ప్రసిద్ధే
రవివక్షాకః కర్మణోకర్మికా క్రియా' ఇతి.
శ్రమభ్రష్టమితి. ఈ శ్రార్థ క్రమ భ్రష్ట ముదాహరతి ప్రభవఇతి.
లయ్యే లక్షణం యోజయతి. ఆశ్రీతి, దుర్లభత్వాత్కరిణాం సులభత్వాచ్ఛతుర
గాణామితి. నను 'యవాగ్వాడెగ్నిహోత్రం జహోతి, యూహం వచ'తీ త్యత్ర పాఠ
క్రమానుపుత్తావర్థక్రమో యథా స్వీకృతః, శద్వదత్రాపి యథాయోగ మస్వ డెంగీ
శ్రీయతా మితి చే కృశ్యం; అపౌరుషేయే వేదవాక్య యథా తథా వాస్తు పం
వాక్యే తు శ్రవణానంతర మేవ ప్రయోక్తు స్తారతమ్యానభిజ్ఞత్వ ప్రతీకే రవ్వ యవిళంబా
సహిష్ణుత్వా దుష్టత్వ మే వేశ్యన పద్యమ్.
శాబ్దం క్రమభంగము
దాహరతి, కానామేతి, సూర్యాచంద్రమసానితి, 'దేవతా
ద్వంద్వేచే’త్యానజాదేశః తత్ర 'లోక వేదయో'రీతి ప్రసిద్ధసాహచర్యాణాదేవ దేవతా
వాచినాం ద్వంద్వస్య వివక్షితత్వాన్ని చంద్ర సూర్యానిత్య శ్రావణ
దేశం.
వ్యుతమమభివ్యక్తుము చిక క్రమాను క్తిమఖినీయ దర్శయతి ఆత్రేతి, అద్య
భేదసాంకర్యం పరిహరతి -యశఇతి. యశః ప్రతాపయోరీ త్యేక స్సముదాయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9nmb7ct6ux3ulowcf18pbh3sjxru501</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227692</id>
    <revision>
      <id>583596</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '253 రత్నాక్షణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, ఉచితే రఖా నోక్తం. యశః ప్రతాపయో స్సూర్యాచంద్రమసౌమగ్నా క్షితి సమువాయవ్వమాన్వయే యథాయోగ మర్థాన్వయే సిద్ధే నార్ధ క్రమునిరోధు. ఆది తు కఱ్ఱ...'</comment>
      <origin>583596</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="n6ti1ci4nxd2qh6181i3oz4sl35b5sk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;253
రత్నాక్షణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
ఉచితే రఖా నోక్తం. యశః ప్రతాపయో స్సూర్యాచంద్రమసౌమగ్నా
క్షితి సమువాయవ్వమాన్వయే యథాయోగ మర్థాన్వయే సిద్ధే నార్ధ
క్రమునిరోధు. ఆది తు కఱ్ఱప్రయోగ ఏన క్రమభంగః.
ఆఫ్ విసంధి
&quot;కసంహీతో విరూపో నా యస్య సంధిర్విసంధి తత్.
శౌర్యాణి ఈదృశాన్యాస స్పృజ్వైశ్వర్యం శ్వ వా గతం:
ఆత్ర శౌర్యాణి ఈవృశానీతి విసంధి, వృధ్వైశ్వర్యమితి. సంధి
నైరూప్యమ్.
సూర్యాచం క్రమసానిత్యపరః. తజేతత్సముదాయద్వయముద్భూతాదయవ భేదం. అన్యథా
ద్వివచనానుససక్తేః, కస్యాన్యయే సతీతి శేషః. యథాయోగ్యమర్థాన్వయే నార్థక్రమ
విరోధ ఇతి. ఆస్థిధాన క్రమనిరోధ ఇతి. అభిధాన క్రమేణాభిఛేయ క్రమా చి త్యేఒసి కవి
సమయ సిద్ధి సమానోపమేయభావానుసారేణ వర్తిపదార్థానాం కీర్తిప్రకృతీనాంపుక్క
మేణావి సంబంధేఒనంతరోదాహరణవ ద్బాధ కానా వాన్నా ర్ధ క్రమభంగ ఇత్యర్థః. కుర్ర
కర్హి క్రమధంగ ఇత్యాకాంఔయామాహ ఆస్తితు శబ్ద ప్రయోగ విపతి. యథాసంఖ్య
న్యామోల్లఘనాపితి భావః. నేను ద్వంద్వసమాసే వర్తిపదాని ప్రత్యేకం స్వసహచరిత
పదార్థాంతరాణ్యని యుగపదభిదధతీతి వార్షిక కారమతం. తదుక్తం 'యుగపదధికరణ
వచనే ద్వంద్వ' ఇతి, కన్మైతే యశశ్నదేనాని యుగపద్యశః ప్రకాపా వభిధీయతే
ప్రతాపకట్టేశా! ఏవం సూర్యచంద్రమసావిక్య శ్రాపి శ్రద్దవ్యం, కథా చ మిథో
స్వయే శాట్టోఒపి శ్రమభంగా న సంభవతీతి చేన్నైన దోషః సర్వదా కేవలపదానా
మేకై కార్డవారకత్వాద్వర్తిపదానామపి మకభేదేన తథాభావాత్ యేణ సర్వేసా
మ స్యేవ మేవ వ్యుశ్పత్తికి, అశ్రావ్యకాకి కానేకార్థవాదకక్వ నిబంధనమ్మ క్ర మంబాధిత్వా
క్రమన్యైవ జాగరూకత్వాత్ యదాహ పదమంజరీ
కారః --- పామ్రాధేశ్యాదౌ
యుగపదధీకరణవచనకయా ద్వంద్వే జపి క్రమస్య ప్రతీతే స్స ఏవ నియామక' ఇతి.
విసంహిత ఇతి. ఏగతా సంహితా వర్ణానాం వరప్పరనన్నికలో యత్ర స వి
సంహిళః, నిర్దిష్ట ఇత్యర్థః. విరూపకం, కర్ణక కోర ఇత్యర్థం.
శౌర్యాణి ఈదృశానీక్యత్ర సవర్ణదీర్ఘాభావాద్విశ్లేషః న చాత్ర వ్యాకరణ
విరోధః; వాక్యసంఛేర్వైవక్షి కళ్వాత్. తదుక్తం 'సంహితైకపదే నిత్యానిత్యా
జాతూపవర్గ యోః, నిత్యా సమాసే వాక్యేతు సా వివష్ ను పేష్ 'లే' ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n6ti1ci4nxd2qh6181i3oz4sl35b5sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227693</id>
    <revision>
      <id>583597</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ పునరుక్తిమత్.- యథా. దోష ప్రకరణమ్. *శబ్దార్థపౌనరుక్త్యేతు తద్వాక్యం పునరుక్తిమత్, జీర్ణ కాననసంకీ రేవిం ధ్యే కాననవృత్తయః 01 అథ వ్యాకీర్ణ ం యథా - * వ్యాకీర్ణం తద్విభ క్తినాం వ...'</comment>
      <origin>583597</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="qtya7465xxwib1i3tmsbj2xj05ssi19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ పునరుక్తిమత్.-
యథా.
దోష ప్రకరణమ్.
*శబ్దార్థపౌనరుక్త్యేతు తద్వాక్యం పునరుక్తిమత్,
జీర్ణ కాననసంకీ రేవిం ధ్యే కాననవృత్తయః
01
అథ వ్యాకీర్ణ ం
యథా -
* వ్యాకీర్ణం తద్విభ క్తినాం వ్యాశీనే చ మిథోఒన్వయే.
సుఖార్థినో మహీపాలా న ర్తధ్వం కాకతీశితుః,
ఆజ్ఞామురసి బిభ్రాణా శ్శిరసి క్రోడముద్రి కాం.
259
1996
అత్ర క్రోడముద్రి కామురసి శిరస్యాక్షాం బిభ్రాణా ఇతి సంబంధః.
అథ వాక్య సంకీర్ణం—
యథా:--
*వాక్యాంతరపదైః కీర్ణం వాక్య సంకీర్ణ ముచ్యతే.
మా నేన మహతా_స్మాభిర్వనే న శ్రేణ తిష్ఠతాం,
వింధ్యస్య జీవితం తన్నో జాతమద్య తృణం కృతం.
అత్ర మహతా మానేన యత్తృణం వక్త్రణ కృతం తదద్య
వింధ్యస్య వనే తిష్ఠతాం నో జీవితం జాతమితి వాక్యద్వయపదానా
మన్యోన్య సంకీర్ణ తా.
పునరు క్తమాహ—శబ్దార్థపౌనరుక్త్య ఇతి.
శబ్దమాత్ర పౌనరుక్త్యా త్వలం కారక్వమర్థమాత్ర పౌనరుక్త్యే దోషత్వం పశ్యతి.
వ్యాకీర్ణమితి. విభక్తీనాం విభక్త్యంతానాంపదానా మిఠ్యార్థం. సంకీర్ణ పదమేకం
వాక్యం వ్యాకీర్ణ మిత్యర్థ8.
సుఖార్థినఐతి. గ్రోడము ద్రి కాం కాకతీయధ్వజవరాహముద్రాం, హాస్యరూపత్వా
తధారణ న్యేతి భావః తదుర్తం 'పద్యమంగుళిని చ్ఛేద ఉరోచిన్యస్త మక్షరం,
కన్నా మకరణం చేతి దాన్యమేతచ్చతుష్టయ' మితి.
మానేనేతి. ఆత్ర వాక్యద్వయవదానాం మిధస్సంకీర్ణ త్వాద్వాక్య సంకీర్ణ మిత్యా
హ—అత్రేతి,
34&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtya7465xxwib1i3tmsbj2xj05ssi19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227694</id>
    <revision>
      <id>583598</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే ఆపూర్ణం తద్భ విద్యత్ర న సంపూర్ణః క్రియాన్వయః. యథా.-- జైలే స్వస్థాకమావాసో వన్యైః సోచ్ఛ్వసితా నయం, మృగైక భుమతశ్చాస్మాన్పశ్యనాకా ప్రమోదతాం. అత...'</comment>
      <origin>583598</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="s7zhhskmm94r2fr20iye8k5tcmv16ri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;260
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
ఆపూర్ణం తద్భ విద్యత్ర న సంపూర్ణః క్రియాన్వయః.
యథా.--
జైలే స్వస్థాకమావాసో వన్యైః సోచ్ఛ్వసితా నయం,
మృగైక భుమతశ్చాస్మాన్పశ్యనాకా ప్రమోదతాం.
అత్ర శైలవాసా వన్యవృత్తి నృగ బాంధ వాస్పశ్యన్నితి వివ
శ్రీతసంబంధో న సుపూర్ణ :
శిత వ్యాక్య గర్భితం యస్య మధ్యే వాక్యాంతకం భవేత్.
9F
జ్ఞాత్కావ్యంధ్రపురీంద్రస్య క్రోధాగ్ని మతిదుస్సహం,
యద్వా న లంఘ్యతే దైవం తస్మిన్ని పతితా వయం.
ఆత్రొతిదుస్సహం క్రోధాగ్నిం జ్ఞాత్వాఒపి తస్మిన్ని పతితా వయ
మితి వాక్యమధ్యే యద్వాన లంఘ్యతే దైవ మితి వాక్యాంతర మను
క్రవీష్ట మితి వాక్య గర్భితత్వమ్
అథ భిన్న లింగవచనే.
కోయత్రోపదుభ'నే గ్భిన్న వచనా భిన్న లింగశా,
తద్భిన్న వచనం భిన్న లింగం బాహు ర్మనీషిణః.
3°
రైలేష్వితి, వక్ష్యాః కందమూలఫలాదిభిః, సోచ్ఛ్వసితా స్పప్రాణాం. ఆశ్ర
బంధుమక ర్చేతి చశద్ధేనాడెనదరని శ్లేషణతయా శైలవాసవన్యవృత్తి సముచ్చీయే తే.
శత్ర దర్శన క్రియాయా ఆస్మదర్థద్వారా బంధునుత ఇత్య సేనైవ సంబంధోన
శైలవాసవస్యవృత్తిభ్యామితి శ్రియాన్వయాపరిపూరణాద పూర్ణ మిత్యాళయేవాహ -
ఆశ్రేతి.
తదితి. వాక్యేన వాక్యాంతరేణ గర్భితం సంజాత గర్భం వాక్యం, వాక్యగర్భిత
మిత్య.
క్యర్థక, ఉదాహరణం స్పష్టం. నన్వత్ర వాక్యార్ధస్యాపి వాక్యాంతరగర్భిత ల్వేనోభ
యదోషత్వసంధవే వాక్యార్థప్రతీతావంతరంగ త్వేన ప్రాధాన్యా ద్వాక్యదోష ప్రాయ
పాఠ ఇత్యనుసంధేయం. నీప మన్యత్రాపి యథాసంభవ మూహ్యమ్,
భిన్న లింగ భిన్న వచన యోర్ల క్షణోదాహరణే దర్శయతి, యత్రేత్యాదినా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7zhhskmm94r2fr20iye8k5tcmv16ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227695</id>
    <revision>
      <id>583599</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్. రుదాహరణం యథా.-- సముద్రా ఇవ గంభీరం మనో యాదవభూభుజః, రిణేవాంధ్ర నృపతిధ్వజిన్యా కలుషీ కృతం. 261 30 సముద్రా ఇన గంభీరమితి భిన్న వచనం గిరిణేవ ధ్వజిన్యేతి Xo. న్యూనోపమే.— యత...'</comment>
      <origin>583599</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="ceh0ryfypsc873z6kr40lbnsyyk58fl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్.
రుదాహరణం యథా.--
సముద్రా ఇవ గంభీరం మనో యాదవభూభుజః,
రిణేవాంధ్ర నృపతిధ్వజిన్యా కలుషీ కృతం.
261
30
సముద్రా ఇన గంభీరమితి భిన్న వచనం గిరిణేవ ధ్వజిన్యేతి
Xo.
న్యూనోపమే.—
యత్రోపమానమధికం న్యూనం వాస్యాద్వి శేషః,
త్రాధికోపమం పూర్వం న్యూనోపమమతః పరం.
ర్యథాక్రమ ముదాహరణం.—
మమముఖాః కాంతాః కాననే మాళవేశితుః,
గ్రీష్మే సద్య ఇవ మానవ ద్యోత్పలబిసావిలాః.
39
33
మోమలి మముఖానాం కాంతానాముపమాన భూతాను నదీషు
కృత్వమాత్రం భక్తస్యం మ్లానోత్పలబిసావిలా ఇత్యధికం.
వమం యథా
హా రాంగ రాగసుభ గా నగ రేషు యథా వయం,
తథైవ నిక్ష రాకీర్ణా విభాంతి ధరణీ ధృతః.
३४
హారస్థానే నిర్దరా ఉక్తాః అంగరాగస్థానే కిమపి నో క్త మితి
సమత్వం.
ముద్రా ఇన గంభీరం మన ఇతి ఆత్రోపమానోప మేయ యోర్భిన్న లింగ ల్వే౬ పి
చంద్ర ఇవేతివత్సహృదయా నాము ద్వేశాభావాద్భిన్న వచన్యైవేద ముదా
అతనివోక్తం దండ్యాచార్యేణ 'న భిన్న లింగవచనే నచ న్యూనాధికే
వమా దూషణాయాలం యత్రోద్వేగో న ధీనుతా' మితి.
ჭი
శ్రీ చేత స్మససి నిభాయాహ- ఆర్ర సముద్రా ఇన గంభీరమితి భిన్న నచన
యత్రేతి. అత్రోపనూశబ్దః కరణప్యుత్పత్త్యా ఉపమానవా . తేనాధికవి శేష
న మధికోపమం న్యూనది
శేషణోపననం న్యూనోపమం. తన సాధారణధర్మాధి
ధికోరమం కన్న్యూనల్వే న్యూనోషమని:తి ఫలితం. ఉభయోరుదాహరణం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ceh0ryfypsc873z6kr40lbnsyyk58fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227696</id>
    <revision>
      <id>583600</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '262 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే అథ భగ్న చందోయతి - గఛందోభగ్నం వచో యత్ర తద్భగ్నచ్ఛంద ఉచ్యతే, యత్ప్రస్థానే యతిభ్రంశ_స్తద్యతి భ్రష్ట ముచ్యతే. యథా.-- 3 వింధ్యారణ్యకృతకుంటుంబరక్ష...'</comment>
      <origin>583600</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3809" sha1="m23dyt5kqeyvt5uttuuj75kdleus838" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;262
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
అథ భగ్న చందోయతి -
గఛందోభగ్నం వచో యత్ర తద్భగ్నచ్ఛంద ఉచ్యతే,
యత్ప్రస్థానే యతిభ్రంశ_స్తద్యతి భ్రష్ట ముచ్యతే.
యథా.--
3
వింధ్యారణ్యకృతకుంటుంబరక్షణస్య, కిం భద్రం భవతి జనస్య మా
దృశస్య ;
అత్ర వింధ్యారణ్యేతికృతీయన యతిభంగః పాదాంత వర్ణస్య గుస
త్వాభావాచ్ఛందోభంగః.
ఆథాశరీరం
యథా.
క్రియాపదేన రహితమశరీరం ప్రకీర్త్యతే.
-
హంత నిష్కరణో ధాతా క్రీడతో మణికుట్టిమే,
తాననే కంటకాకీర్ణే స్థితాన్పాండ్య శిూనిమా౯.
అత్ర క్రియాపదం స విహీతం ఏతదేవానన్వయాఖ్యం దూషణమ్
ఛందోభగ్నమితి—భగ్నం ఛందోవృత్తం యత్ర కచ్ఛంగోభగ్నం. యతిర్వి
చ్ఛేద ఇతి ఛాందసాః. శ్రీజా యతిర్యక్ర కద్యతి భ్రష్టం. ఉదయత్ర 'వాహితా
గ్న్యాది' ష్వితి పరనిపాక.
B
వింధ్యారణ్యేతి. తృతీయవర్ణే యతిభంగ ఇతి. ప్రహర్షి ణీవృత్తే శృతీయదళమన
ర్ణయోర్విచ్ఛేదో విహితః. తదుర్తం వృత్తరత్నాకరే 'మ్నాజా గస్తీదశయతికి
ప్రహర్షిణీయ' మితి. కత్ర తృతీయవర్ణే తదభావా దృతిభ్రష్టం పాదాంశవర్ణస్య
గురుత్వాభావాచ్ఛందోభంగశ్చ. నను క్వచిదనసా నే పి అభ్వుంత్యమితి వచనేపోదాంత్య
లఘోర్వికల్పేన గురుత్వవిధానా దర్రాసి గురుత్వాంగీకారే న చ్ఛందోధంగః ఇతి చే
త్సత్యం. యత్రేంద్రవజ్ర
హేంద్ర వర్రాద్ పాదాంత వర్ణస్య లాక్షణిక గురు ల్వే పి
శ్రావ్యత్వథంగా
భావ స్తత్ర మాభూ చ్ఛంక్షోభంగః ప్రహర్షిణీ వైతాళీయ వసంత తిల
కాదౌ తు వైపరీత్యాద స్త్యేవ దోష ఇతి ప్రాచీనాః.
-
క్రియాపదే నేతి—హం లేశ్యనుకంపాయాం. పాండ్యశిశూనితి. దర్శన క్రియా
పేక్షయా కర్మణి ద్వితీయాః ఆశ్ర దర్శన శ్రీయానుపొదానాత్.
Be
ఆఖ్యాతం సావ్యయ కారకని శేషణం వాక్య మితి వాక్యలక్షణాభావేన వాక్య
త్వ స్యైవాభావాదశరీరం నామ దోష ఇత్యాశయేనాహ ఆత్రేతి, క్రియాపద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m23dyt5kqeyvt5uttuuj75kdleus838</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227697</id>
    <revision>
      <id>583601</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష, ప్రకరణమ్. ఆథారీతికం. ----- #రసాననుగుణా రీతిర్యత్రారీతి తడుచ్యతే. యథా:-- ఆఖర్వగర్వదు ర్వార దోరర్గళ నిరర్గళాః, హా బంధువర్గా స్సర్వే ఒపి కృతాంతాతిథయః కృతా.. అత్ర కరుణే ఒనుచితో...'</comment>
      <origin>583601</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="l6g4qhdwnwi40vuocku2y40dbxrlkov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష,
ప్రకరణమ్.
ఆథారీతికం. -----
#రసాననుగుణా రీతిర్యత్రారీతి తడుచ్యతే.
యథా:--
ఆఖర్వగర్వదు ర్వార దోరర్గళ నిరర్గళాః,
హా బంధువర్గా స్సర్వే ఒపి కృతాంతాతిథయః కృతా..
అత్ర కరుణే ఒనుచితో వర్ణాడంబరః.
అథ విసర్గలు ప్తం. —
*ఓత్వం లోపో విసర్గస్యాసకృల్లు
పవిసర్గకం.
యత్ర విసర్గో బహుధా ఓత్వం లోపం వాప్రాప్నోతి తన్వింస్థలు
యథా.--
ల్డో మనోరథో యాతో జాతో వాసో ధ్రువో కర్,
మ్లానా దీనా హతా జీర్ణా వనాంతే స్వీదృశా వయ,
అథాస్థానసమాసం.-—
*అపదస్థసమాసం తత్సమాసో యత్ర నోచితః.
413
2
రాహిత్యే నాన్వయాభావాచ్చానన్వయ ఇశ్యస్యైవ నామాంశకం మతాంకకెణే
త్యాహ—ఏఠ దే వేతి,
ఆరీతికమితి. విరుద్ధరీతిక మిత్యర్థ 8.
32
ఆఖర్వేతి. ఆ వర్ణరుమ్యదీర్ఘ సమాసాది నిబంధనాయాః గౌడవీ లేక కరు
ణానుచితాయాః నిబంధనాదరీతికం నామ దోష ఇత్యాశయే నాహ ఆత్రేతి.
విసర్గలు ప్త మితి లు పనిసర్గ
మిత్యర్థ కి.
ఓత్త్వమితి. మానాఇత్యాదౌ వరంపరయా విసర్జనీయ స్థానికస్య యకారన్య
'లోపోవ్యోర్వలీ'తి లోపవిధానా ల్లు కవిసర్గత్వం.
వ్యర్థి మనోరధ ఇత్యాదౌతు యద్యపి విసర్జనీయస్య సత్వాది సంధికార్యవశాదులే
సత్యోత్వమేప న లోపః, తథాపి విసర్గాదర్శనా ల్లుప్తవిసర్గ వ్యవహార ఇతి ద్రవవ్యం. య
దాహురాచార్యాః''అదర్శనం లోప' ఇతి,
అపదస్థనమాన ఇతి. ఆస్థానస్థసమాస మిత్యర్థం.
30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6g4qhdwnwi40vuocku2y40dbxrlkov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227698</id>
    <revision>
      <id>583602</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే లోకై ముఖ్య మస్తాను బ్రహ్మణః పరమాత్మనః! ఇత్యువగ్రతః ప్రామ్యడు కుటకుడిలాననాః ఆత్ర వేధనే క్రుధ్యతాం నృపాణముక్తా న సమాసః. కింతు కవి వచనే అవకాస...'</comment>
      <origin>583602</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="i1qznq2rq5drgd19fya1a6z2na2kg44" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
లోకై ముఖ్య మస్తాను బ్రహ్మణః పరమాత్మనః!
ఇత్యువగ్రతః ప్రామ్యడు కుటకుడిలాననాః
ఆత్ర వేధనే క్రుధ్యతాం నృపాణముక్తా న సమాసః. కింతు కవి
వచనే అవకాస ఇత్యపదస్థసమాసం.
ఆన హెచ్యవరైతు —
p
· కోత్తం స్యాద్యత్ర వక్తవ్యం తదాహు ర్వాచ్యవర్జితమ్,
చుక్షణం ప్రతికన్నా నామస్మాకం జీవితం మతం,
ఆ క్ర కర్దళాల ప్రతికన్నా నామతృపికచో వక్తవ్యోనోక్తః,
అథ సమా_క్తపునరాతకం పతత్ప్రర్షం
--
*సమాస్య పునరాజానాత్సమా పపునరా త్తకం,
పతిలికర్షణ తతాహుః ప్రర్షి యత్ర విళ్లథః.
ద్వయోరుడాహరణం.--
४०
భాజన్మృగోషు సంభ్రామ్యత్కరి షుద్యత్తరముషు
వింధ్యారణ్యేషు ఆష్ఠామః మభ్యద్భలూ కప జిషు.
కునఇతి. జరుమాత్మను కఠినహృదయస్యః వేధసే. శ్రుధ్యతామితి. 'క్రుధద్రు
''హే' శ్యాసానా సంప్రదాన త్వాచ్చతుర్థీ .
సమాస ఇతీ. క్రోధవ్యంజక ఇతి శేషు కింత్వితి. కవే స్సమాసవ్యంగ్యస్య ధస్యా
భావాదితీ భావః,
దుర్దకామితి — ఆత్ర జీవితస్య హేయత్వం వివక్షితం. తచ్చ దుర్దశాం ప్రతి
వన్నానా మపీ కృపిశబ్దప్రయోగ వీప లభ్యతే నాన్యథా. అకస్తదభావా ద్వాచ్యవర్ణి
శాఖ్యో ఒయం దోష ఇత్యాహ ఆత్రేతి.
సమా ప్యేతి——సనూ ప్తస్య వాక్యన్య విశేషణ ద్వారా పున రుపాదానే సమాప్త
పునరాత్తం.
కదత్ప్ర యోజయలి ఆశ్రీతి.
४०
పతత్ప్రకర్ష మరి యోజయతి అథేతి. శరక్షవో మృగాద నాకి కద పేక్షయా
కరిణాం ప్రకృష్టత్వా త్పూర్వ ముపాదానం మృగాణాం పునరపకృష్టత్వాశ్పశ్చాదేవో
చితం కథాసి మృగాణా మాదావపాదానే ప్రకర్షభ్రంశా తృకత్ప్రకర్ష మితి భావః. రం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1qznq2rq5drgd19fya1a6z2na2kg44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227699</id>
    <revision>
      <id>583603</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్రకరణమ్. అత్ర వింధ్యారణ్యేషు తిష్ఠనుః ఇతి సమాప్య తుభ్యద్భలూ కస క్తి ద్వితి పునరాదానా త్సమాప్తపున రాత్తకం. అథ ద్య త్తరతుషు ధావస్మృ గేష్వితి వక్తవ్యేన తథో అథ సంబంధవర్...'</comment>
      <origin>583603</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="goo6y2b3e2xfz1cvb1jt6fv67i7e1n6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్రకరణమ్.
అత్ర వింధ్యారణ్యేషు తిష్ఠనుః ఇతి సమాప్య తుభ్యద్భలూ కస క్తి
ద్వితి పునరాదానా త్సమాప్తపున రాత్తకం. అథ
ద్య త్తరతుషు ధావస్మృ గేష్వితి వక్తవ్యేన తథో
అథ సంబంధవర్జితం.—
యథా.
-
265
భ్రామ్యత్క రిషూ
శ్రమితి పతత్ప్రకర్ష
తా
*సంబంధవర్జితం తత్స్యాద్య శ్రేష్టేనాన్వ యో హతః.
భద్రాసనాని దృషదళత్రాణి మహీరుహః,
దుర్దశా రాజ్యమూర్ధాభిషిక్తాః పున రహ! వయం.
ఆత్ర రాజ్యే భద్రాసనాని దృషద ఇత్యాది సంబంధో నోక్తః.
అథాధిక పదం. -—
యత్రాధికపదోక్తి స్స్యాత్తత్రాధికపదం మతం.
యథా.---
విముక్తా వల్ల భైరేతా వనాంతే ఘూర్జరస్త్రీయః,
సుధాంశుమండలా కారరూప క్ర మనిపాండు రాజ
ర
83
అత్ర సంధాళుమండాలాకాక ఇత్యేతావతా పరిపూణే మండలా
కారవి పాండురల్వే రూపక్రమ ఇత్యధికమ్.
అథ భగ్నప్రక్రమం.—
5
*ప్రక్రాంతనియమత్యాగే భగ్న క్రమమి హేష్యతే.
గుహాగృహాణి శబరా బాంధవా వింధ్యభూ: పురీ,
దీర్ఘా, శాః కష్ట మాక్రీడాః కాననాని నః.
సంబం ధేతి———సంబం ధే ఇష్టయోగేన వర్జితం సంబంధ వర్ణితం. ఏక దేవ కేచిదభవ
తయోగ మాహుః.
భద్రాసనానీతి, ఆశ్ర దుర్దశా రాజ్య శబ్ద స్సమాసే గుణీభూత ఇతి న కదళో
ద్రాసనాదిభిస్సంబధ్యత ఇత్యాహ అశ్రీ రాజ్యణలి.
విముక్తాఇతి. అత్రాధికమంశం వినినక్తి ఆత్రేతి. 'వ్యాధి స్సహోషి కంపిం ధ్యే
అంత వల్కలధారిభి' రిత్యశ్రాస్త్రాభి రితి పదస్య న్యూనత్వాన్ను నవదంనామ దోషా
శ్రీమవ్యః.
బహువచన ప్రక మధంగ ముదాహరతి గుహాఇతి.
8 3
४४&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>goo6y2b3e2xfz1cvb1jt6fv67i7e1n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227700</id>
    <revision>
      <id>583604</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, అత్ర బహువచనతయా ప్రథమం ప్రక్రమ్య వింధ్యభూః పురీత్యేక వచనోక్తేః ప్రక్రమభ్రష్టం. అథార్థదోషాః — *అపార్థం వ్యర్థ మేకార్థం ససంశయమపక్రమం, భిన...'</comment>
      <origin>583604</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3017" sha1="ieil41zhnvtqncwomflvpp5ic8d95fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;266
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
అత్ర బహువచనతయా ప్రథమం ప్రక్రమ్య వింధ్యభూః పురీత్యేక
వచనోక్తేః ప్రక్రమభ్రష్టం.
అథార్థదోషాః —
*అపార్థం వ్యర్థ మేకార్థం ససంశయమపక్రమం,
భిన్నం చైవాతిమాత్రం చ పరుషం విరసం తథా.
హీనాధికోపమే స్యాతా మసదృతో సమం తథా,
అప్రసిద్ధోపమం హేతుశూన్యం చ నిరలంకృతి.
అశ్లీలం' చ విరుద్ధం చ తథా సహచరచ్యుతం,
ఏవ మష్టాదశ ప్రోక్తా దోషా అర్థసమాశ్రయాః.
ఏషాం స్వరూపముదాహరణం చ
యథా..
*సముదాయార్థ శూన్యం యదపార్థం తత్ప్రకీర్త్యతే.
* కుత శ్శుష్యదపా సద్యః కావార్తా చోళమండలే!,
ఫణాస్సహస్రం శేషస్య భార్య కతి కులాచలాః.
అత్ర న కశ్చి ద్వాక్యార్థు ప్రతీయతే
అథ వ్యర్థం
యథా.
అత్ర
'యత్ప్రయోజన శూన్యం స్యాత్తద్వ్యర్థం పరికీర్త్యతేః
నిర్మలం కులముద్వేలం శౌర్యం వః ప్రథితం యశః,
కిమిత్యంధ్రపతేః పాదపీఠం పాండ్యైర సేవ్యతే.
రూ
ర
నిర్మలం కులమిత్యాది ప్రశంసా సేవా &quot; కర్తవ్యేత్యుపదేశే
నోపయుజ్య తే.
దినా.
ఆథార్థదోషాణాము దేశపూర్వకం లక్షణో దాహరణే
లక్షణోదాహరణే దర్శయతి - అథేశ్యా
సమాదాయార్థశూన్యం వాక్యార్థమాన్యం. కురణతి. శుష్యదపా శ్శుష్యజ్ఙలార్,
'ఋక్పూ' రీత్యాదినా సమాసాంతో ప్రత్యయః, ఆశ్ర దశదాడిమాదివాక్యవదర
శూన్యత్వా దపార్థత్వం.
నిర్మలమితి. అగ్ర రాజ సేవావిధావైశ్వర్యాదిలో భవత్కు లాది ప్రశంసాయాః
నిష్ప్రయోజకత్వా ద్వ్యర్థ మేకదిత్యాహ ఆత్రేతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ieil41zhnvtqncwomflvpp5ic8d95fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227701</id>
    <revision>
      <id>583605</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అ థై కార్ధం — దోష ప్రకరణమ్. &quot;ఉక్తాభిన్నార్థకం యత్స్యాదేశార్థం తన్ని గద్యతే. యథా.— విశీర్ణం శతధా చేతో మూర్ఛితాన్వీయ్య బాల కారో, శిశూన్ని శ్చేతనా దృష్ట్వా ఖండితం శతతో మనః. అత్...'</comment>
      <origin>583605</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="2j01mzaew9ce7xom8crxn2sam73z66y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అ థై కార్ధం —
దోష ప్రకరణమ్.
&quot;ఉక్తాభిన్నార్థకం యత్స్యాదేశార్థం తన్ని గద్యతే.
యథా.—
విశీర్ణం శతధా చేతో మూర్ఛితాన్వీయ్య బాల కారో,
శిశూన్ని శ్చేతనా దృష్ట్వా ఖండితం శతతో మనః.
అత్ర పూర్వోత్తరార్ధ యోర భిన్నార్థత్వమ్
అథ ససంశయం. –
యథా:-
వాక్యార్థసంశయో యత్ర తత్ససంశయమిష్యతే.
267
కరికుంభౌ _స్తనాశద్య జయేతాం మతాం గతా,
లతా వపుశ్రియః స్త్రీణాం హసంతు మానతాం గతాః. хо
అత్ర కరికుంభ యోః స్తన యోశ్చ లతానాం నపు క్రియాం చ
కర్తృకర్మత్వసంశయః.
అథాపక్రమం.—
యథా.
* యత్ర పూర్వాపరీభావవిహతి సదపక్రమమ్.
హంత వ్యాదాయ వస్త్రాణి నిద్రాంత్యంతర్వణం స్త్రీయః,
తృణే సత్పతికై రస్మాక్షా శిక్షయంత్య స్తథా క్రమం.
అత్ర నిద్రోత్తర కాలీనముఖవ్యాదానస్య పూర్వ కాలత్వము క్త
మ
ఉక్తాభిన్నార్థక మితి. పున రుక్తార్థః.
కరికుంభావితి. ఆనర్ఘ రాకువే 'విజయేతాం రామలక్ష్మణో కుంభకర్ణ మేసునాదా?
విత్యత్ర నైరివాళ్యే కర్తృకర్మ సందేహే ఒపి నదోషకి నాయకాభ్యుదయ సూచక
తయా తక్రైవ కవిసంరంభవిగ్రాం లేదా.
సంకేతి విమోదే. వ్యాదాయ వివృత్య, వనేష్వంతర్వణం విభక్త్యర్థే ఒవ్యయీ
భావః. ‘ప్రనిరంకరిత్యావినా ణత్వం. తత్పతితైః వక్త్ర పతితైః. శిక్షయంత్య స్తథాశ్రమ
మితి, కృణం గ్రసిత్వా భవంతో 2. జీవంత్వక్యస్మాను కుదిశంత్య ఇవేత్యర్థు.
&gt;te
అశ్రీ నిద్రావక్త వ్యాదానయోర్లో ప్రసిద్ధం పౌర్వావర్యం విహితమితీద మన
85&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2j01mzaew9ce7xom8crxn2sam73z66y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227702</id>
    <revision>
      <id>583606</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 అథ భిన్నమ్ — రత్నా పణసహితే యే 'సంబంధ వర్జితం యత్స్యాత్త ద్భిన్నం పరికీర్త్యతే. నూనం ఫాలేషు లాటానాం న థా లిఖితా లిపిః, యదస్మాకం కుటుంబాని విషాదంతి మరుస్థలే. ఆత్ర మరుస్థలని...'</comment>
      <origin>583606</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3381" sha1="ep2est4ia1b4mgcorf69b0zj95g37gb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;268
అథ భిన్నమ్ —
రత్నా పణసహితే
యే
'సంబంధ వర్జితం యత్స్యాత్త ద్భిన్నం పరికీర్త్యతే.
నూనం ఫాలేషు లాటానాం న థా లిఖితా లిపిః,
యదస్మాకం కుటుంబాని విషాదంతి మరుస్థలే.
ఆత్ర మరుస్థలని వాసవిషాదస్య ఫాలస్థలగతలివ్య భావస్య
సంబంధః.
అథాతీమాత్రం. —
యథా.---
యత్సర్వలో కాతీతం తదతిమాత్రం ప్రకీర్త్యతే.
మా భూదేకార్ణవం విశ్వమితి సంకోచితాశ్రుభిః,
అరణ్యే లాటనారీభి రసంఖ్యా నిన్ను గాః కృతాః
అత్రాశ్రుభి రగ దేశార్ణవ మిత్యత్యు క్తిః.
×3
చ న
४
శ్రమ మిత్యాహ—--ఆత్రేతి. పూర్వశాలత్వ ముక్తమితి. 'సమానకర్తృకయోః పూర్వ
కాలే” ఇతి విహితేర శ్వా ప్రత్యయేనేతి శేషః. నను వక్త్రం హెద్యాయ స్వపితీత్యక్ర
వ్యాదానస్య పూర్వకాలత్వాభావాత్ క్త్వా పశ్యయా ను పుత్తిరితి చోదయిత్వా ఆనం
శరభ్యాస్వస్నా పేక్షయా పూర్వకాలశ్వసంభవాన్నా నువవత్తిరితిపరిహృతం మహాభాష్యే.
తధైన వ్యాఖ్యాతం శైయటేశ. యదృష్టి స్వన్న క్షణానాం వ్యాదానాత్పూర్వకాలతా.
తథా! కద్వ్యాదానానంతర భావిస్వప్న శ్రీమాపేక్షం వ్యాదానస్య పూర్వకాలత్వ
మ స్తీతి. ఆతః కధమత్ర పౌర్వావర్యవిహతి? రితి చేత్సత్యం వ్యాదానా త్పూర్వకాలీన
స్వప్ష క్రియా పేక్షమా పౌర్వాపర్యనిస్తూ తాదస్తీ ్యవాప క్రమదోషోజ
శ్రేతి హృదయమ్.
భిన్న లక్షణం సంబంధసర్జనం దర్శయతి ఆత్ర మరుస్ధలేతి. ప్రతీయమానస్తు
హేతు హేతుమద్భావన వాస్తవ ఇతి భావః .
మాభూడితీ——ఏకార్ణవభియా శ్రు సంకోచే.
వ్యసం ఖ్యాద్యఃప్రవృత్తా ఇత్యతి
మాత్రా లౌకికార్థ ప్రతిపాద నాదత్యుక్తి రేవాయం దోషో నాతిశయోక్తి రలంకారః ఇతి
భావః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ep2est4ia1b4mgcorf69b0zj95g37gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227703</id>
    <revision>
      <id>583607</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ పరుషమ్. దోష ప్రకరణమ్. * అతిక్రూరార్థసహితం పరుషం పరికీర్త్యతే. యథా.-- దావానలేంధనం సద్యః క్రియంతా మర్భకా ఇమే. అత్ర ఫలాని యాచమానా శిశూ నుద్దిశ్య తిసరుషోక్తిః. అథ వీరసమ్.. యథా.----...'</comment>
      <origin>583607</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3129" sha1="3369cmf78wj9844sbgjef92mrx8rqat" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ పరుషమ్.
దోష ప్రకరణమ్.
* అతిక్రూరార్థసహితం పరుషం పరికీర్త్యతే.
యథా.--
దావానలేంధనం సద్యః క్రియంతా మర్భకా ఇమే.
అత్ర ఫలాని యాచమానా శిశూ నుద్దిశ్య తిసరుషోక్తిః.
అథ వీరసమ్..
యథా.----
ఆప్రస్తుతరసం యత్త ద్విరసం పరికీర్త్యతే.
చంద్రాననాః కటాకై ర్నః పశ్యతామృతవర్షిభిః,
శోచిత్వాఒలమితి క్లిష్టాః కిరాతై శ్చోళసుభ్రువః,
269
అత్ర పురుషవియోగభిన్నానాం శ్రీణాం వనచరైస్సంభోగ ప్రార్థ
నం విరసమ్.
అథ హీనోపమమ్.
* హీనం యత్రోసమానం స్యాత్తద్ధి హీనోసమం మతం.
యథా.—
శునకైరిన సారంగా భవద్భిర్నిహతా ద్విషః,
క్వ గతం పౌరుషం తద్వః 'కాననై కనివాసినామ్?.
అత్ర శున కైరివ భవద్భిరితి హీనోపనుమ్,
వరుషము దాహరతి ——— దావానలేతి. ఇమే ఫలాని యాదమానా ఇవ్యర్థః.
చంద్రాననా ఇతి——కోచిత్వాజలం, నీ లోచితవ్యమిత్యర్థికి. 'ఆలంఖణ్వో' రిత్యా
దినా క్త్వా ప్రత్యయః. ఇత్యుక్త్వా క్లిపాక శ్లేశితాః క్లిన్నాతే 'రూపతో చేతి వికల్పా
'ద్యస్య విభాషేతి ని షేధః. 'క్లి శక క్యానిష్ఠయో'రీతి వికల్పాదిడ భావ,
సంభోగ ప్రార్థనం వరస మితి. అనాదిశ్య ప్రవృత్తత్వావితిభావరి. తదుర్తం ధ్వన్యా
చార్యైt——'ఆనౌచిత్యాదృతే చాన్యద్రసభంగస్య కారణ”మితి.
హీనమితి, జూత్యా ప్రమాన వేతి శేషః. ఏవమధికమికృ శ్రావీ ద్రష్టవ్యం..
ఆశ ఏవ పూర్వోక్తాభ్యాం న్యూ నాధికోవమాఖ్యా మన యోర్భేదః.
జాతిహీన ముదాహరతి... శుసకైరితి. ప్రమాణహీనోదాహరణం తు స్ఫులింగ
ఇవ భానుమానిత్యాదౌ శ్రష్టవ్యం.
XE&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3369cmf78wj9844sbgjef92mrx8rqat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227704</id>
    <revision>
      <id>583608</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 అథాధికోపమం. యథా:- - రత్నాపణసహితే ప్రతానరు శ్రీ యే, యత్రోపమాన మధికం తద్భవే దధికోపమమ్. అమీ సారే సర్వస్తీరం బకా నిశ్చలమూర్తయః, మహర్షయ ఇవాస్మాభి రద్య సోషద్ర వాః కృతాః అత్ర బక మహ...'</comment>
      <origin>583608</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="o0ykagvg89899ezcgbwoik1pqljtrtx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;270
అథాధికోపమం.
యథా:-
-
రత్నాపణసహితే ప్రతానరు శ్రీ యే,
యత్రోపమాన మధికం తద్భవే దధికోపమమ్.
అమీ సారే సర్వస్తీరం బకా నిశ్చలమూర్తయః,
మహర్షయ ఇవాస్మాభి రద్య సోషద్ర వాః కృతాః
అత్ర బక మహర్షయ ఇ వేత్యధికోపమమ్.
అథాసదృక్షో పమమ్:………
* యతుల్యోపమానం తద్భ వేదసదృశోపమం.
యథా.----
ఏష వింధ్యాచలస్సాంద్ర కుంజో చ్చలితనిర్ఘరః.
ఫా లేక్షణస్ఫురద్వహ్ని శిఖాటోప ఇవేశ్వరః.
&gt;2
x25
అత్ర కుంజోచ్చలితనిర్ఘరస్య వింధ్యాచలస్య ఫాలేక్షణస్ఫురద్వ
హ్నేరీశ్వరస్య చ మిథో న సాదృశ్యమ్.
అథా
ప్రసిద్ధిపమమ్—----
* అప్రసిద్ధపమానం య దప్రసిద్ధిషమం మతమ్,
యథా.---
బాష్పాంబుక్లిన్న నేత్రాణి ముఖాన్యంగ! మృగీదృశాం,
హిమదూషితపత్రాణి కుముదానీవ నిర్ముదామ్.
XF
జాత్యధికముదాహరతి—మీ ఇతి. సారే సరస్తీరస్య పారే సరస్తీరం. 'పారే
మధ్యే షష్ఠ్యా'వే త్యవ్యయీభావః. ప్రమాణాధికోదాహరణం తు 'పాతాళమివనాభిన'
ఇత్యాదౌ ద్రష్టవ్యం. ఆశ్ర సర్వత్ర సాధర్యేణ చమత్కారాయ నివ&amp; శార్థస్య
శునకాదిభిః ప్రతిపత్తి పరిశోధనేన కదరీకరణాదనౌచిత్యేన దోషత్వమితి భావం.
ఆత ఏవోక్తం కావ్యప్రకాళి 'ఉపమానస్య జాతిప్రమాణకృతం న్యూనత్వమధికతా
తాదృశ్యనుచితార్థక్వం దోష!' ఇతి.
яг
యదితి. న హ్యత్ర వింధ్యవిరూపాక్షయో సద్ధర్మ యోశ్చ వహ్నినిర్దరయో
స్సాదృశ్య ప్రసిద్ధి రక్తి. న చ ధర్మిణో ధర్మద్వారా సాదృశ్యం ధర్మ యోశ్చ ధర్మి
ద్వారేతి వాచ్యమ్; ఇతరేతరా శ్రయత్వ ప్రసంగాల్. యథాహ 'బధ్నామి శాప్య
శశినం నిఠతార్థరశ్మి' మిశ్య శ్రీవామనః 'తదేవమితరేతరా శ్రయదోషో దురుత్తరః' ఇతి.
తదేతత్సర్వం మనసి నిధానూహ అగ్ర కుంజేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o0ykagvg89899ezcgbwoik1pqljtrtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227705</id>
    <revision>
      <id>583609</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోష ప్ర కరణమ్. 271 ముఖానాం కుముదాన్యుపమానతీయా కవిలోకీ న ప్రసిద్ధాని అథ హేతుశూన్యమ్.— * హేతోర్వినార్థకథనం హేతుకూన్యం ప్రచక్షతే. యథా- - ముధానుధాననం జాతం మార్గేఒస్మి న్మౌక్తికా...'</comment>
      <origin>583609</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3668" sha1="jjv0bc07bn41dqpecct75zdjg0hzn9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోష ప్ర కరణమ్.
271
ముఖానాం కుముదాన్యుపమానతీయా కవిలోకీ న ప్రసిద్ధాని
అథ హేతుశూన్యమ్.—
* హేతోర్వినార్థకథనం హేతుకూన్యం ప్రచక్షతే.
యథా-
-
ముధానుధాననం జాతం మార్గేఒస్మి న్మౌక్తికాంకితే,
అన్వేష్టు మన్యతో యామి పదవీయం న సుభ్రువః.
అత్ర సుభ్రువః పదవీయం న భవతీత్యత్ర హేతుర్నోక్త
ఆథ నిరలంకృతిః.---
యథా:-
* అలంకా రేణ రహితం నిరలంకార ముచ్యతే.
-
ఆఘ్రాయ సుర భేర్యోని మును ఖై దీర్ఘ మేహనైః,
మహో కై గ్లంబమానాండై ర్విష్వ ర్యాకులితం వనమ్.
20
20
అత్ర న కశ్చిదలంకారః. శ్లాఘ్య విశేషణాభావా న్న స్వభావో స్త్రీః.
అథాశీ లమ్.—
అశ్లీ లార్థస్య కథన మళ్లీలం పరికీర్త్యతే.
అస్యాపి పూర్వమేవోదాహరణమ్
హేతోర్వి నేతి —— హేతునా వినేత్యర్థఓ 'పృథగ్వి నే' త్యాగినా పంచమి.
మౌక్తికాంకిత ఇది. కంఠీరవాకృష్ణకరి కుంభాదిగళిత మౌక్తీ కాంకిత ఇత్యర్థః. ముధాజను
ధావన మితి. ప్రియాలంకారమౌక్తికాంకిత ఇతి భ్రాంత్యేతి భావః.
పదవీయం న భవతీతి. అత్రేతి శేషః. హేతుర్నోక్త ఇతి. 'అభ్యున్నతా పురస్తా
దవగా ఢా జఘన గౌరవాత్పశ్చా' దిక్యాద్యుక్తలక్షణ పదకు జ్క్యభావా-రూపో హేతు
ర్నోక్త ఇత్యర్థః.
అఘ్రాయేతి—మహోతై పుంగవ్యై 'అచతురే 'త్యాదినా నిపాతనా త్సాదు.
విచ్ఛిత్తివి శేషాభానాదితి భావః. వర్ణ్య మానవస్తుస్వభావస్తు గ్రామ్యధర్మ శయా సహృదయ
శ్లాఘానధిరోహా న్న స్వభావోక్తిబీజం. తదుక్తం చక్రవర్తిఖా— 'స్వభావోక్తిర్బుద్ధో
న్నేయవస్తు స్వాభావ్యవర్ణన' మితి.
తత దాహ—శ్లాధ్యువిశేషణాభావా న్నస్వభావోక్తి రితి.
EO
ఆశ్లీ లార్థ స్యేతి. అశ్లీ కార్థ న్య, అమంగళజుగుప్సా శ్రీ డబుద్ధిజనక స్యేత్యర్థం.
శత్ర క్రీడబుద్ధిజనక స్యాన్లీ లస్య పూర్వమేవోదాహరణ మిత్యాహ ఆస్యాపీతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjv0bc07bn41dqpecct75zdjg0hzn9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227706</id>
    <revision>
      <id>583610</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 అథ విరుద్ధమ్—- యథా.. రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, 3 విరుద్ధం దేశ కాలాది విరుద్ధం బహుధోచ్యతే. దిశ్యుత్తరస్యాం నేదీయా సుద్వేలో లవణార్ణవః, మరుదేశేఒపి గంగా సః పిపాసాం శామయిష...'</comment>
      <origin>583610</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="pn9da9dxtf1qtpx6fw0uzbqxryav8jx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;272
అథ విరుద్ధమ్—-
యథా..
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
3 విరుద్ధం దేశ కాలాది విరుద్ధం బహుధోచ్యతే.
దిశ్యుత్తరస్యాం నేదీయా సుద్వేలో లవణార్ణవః,
మరుదేశేఒపి గంగా సః పిపాసాం శామయిష్యతి.
وع
అత్ర దిశ్యు త్తరస్యాం లవణార్ణవ ఇతి దిగ్విరోధః. మరౌ గంగోతి
రో
అరణ్యమహిపోద గ్రవిషాణోదరజన్మ నాం,
మహత్యర్ధే 22 ముక్తానాం స్త్రియో ముక్తావిభూషణః ఓ
ఆత్ర మహిపవిషాణేభ్యో ముక్తానాం జన్మేతి లోకవిరోధః. ఏవం
విరుద్ధాంతరమప్యు దాహార్యమ్.
అథ సహచర
భ్రస్టమ్—
* మతం సహచర భ్రష్ట మతుల్యానాం నిబంధనే.
ఆత్ర కర్యాయైరవ్య స్యార్థస్య సువచత్వా శృదవినిమయా
సహిష్ణోః పదయోదశీలా
దముష్య భేదః. ఇగర భేదద్వయస్యోదాహరణం స్వయ మూహనీయమ్,
విరుద్ధమితి. దేశకాలాదీత్యాది శబ్దేన విద్యాస్వభావాదయో గృహ్యంతే నేదీ
యానంతికళమ!. ఆస్యథోత్తరదేశేఒపి లక్షయోజనవ్యవహితే లవణోదన్య సంధ వేర
నిరోధాభావాదితి భాదశి, శానుఋష్యతీతి. చరాగిణిద్యువధావృద్ధిః శమయివ్యతీతి
పాఠే చంద్రమతే మితాం హ్రస్వః. మరుదేశ ఇతి దేశవిరోధః.
SL-0
అరణ్యేతి. ఆరే మూల్యే, మహశ్యపీ, ముక్తామయాని విభూషణాని యాసాం
తారి ముక్తావిభూషణాః (గుంజ విభూషణా ఇతి పాఠాంతరం).
a 3
అత్ర &quot;కరీఠజీమూతవరాహశంఖమత్స్యాహిశుక్త్యుద్భవవేణుని, ముక్తా
ఫలాని ప్రథితాని లోకే కేషాం తు శుక్త్యుద్భవ మేవ భూరి” ఇతివచనార్ధజాదీనా మేప
ముక్తాకరత్వం ప్రసిద్ధం. నాన్యేషాం. తస్త్మా వ్మహిషనిసాణానాం ముక్తాకరత్వం లోక
విరుద్ధమిత్యాహ,ఆత్రేతి. విరుద్ధాంకరం విద్యావిరుద్ధాదికం యథా “సదాస్నాత్వా
నిశీథిన్యాం సకలం వాసరం బునః, నానావిధాని శాస్త్రాణి వ్యాచష్ట చ శృణోతి చ”
అగ్ర రాష్ట్రా స్నానం ధర్మశాస్త్ర
విరుద్ధం నీవ మన్యదప్యు దాహార్యమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pn9da9dxtf1qtpx6fw0uzbqxryav8jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227707</id>
    <revision>
      <id>583611</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'య థా దోష ప్రకరణమ్. శాంత్యా శ్రుతం ప్రియా నారీ మన్మథేన రతోత్సవ?, శ్రుతేన ధిషణావన్యవృత్యా జీవంతి శాత్రవాః 273 28 ఆత్ర శ్రుతధిషణాభ్యాం నారీరతోత్సవ యోరపకృష్టత్వాత్ సహచర భ్రష్టం....'</comment>
      <origin>583611</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="qe50tiqboo47s0xoxhh2o9xx8mq2ug7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;య థా
దోష ప్రకరణమ్.
శాంత్యా శ్రుతం ప్రియా నారీ మన్మథేన రతోత్సవ?,
శ్రుతేన ధిషణావన్యవృత్యా జీవంతి శాత్రవాః
273
28
ఆత్ర శ్రుతధిషణాభ్యాం నారీరతోత్సవ యోరపకృష్టత్వాత్
సహచర భ్రష్టం. ఏవం దోషాంతరాణి యథాసంభవమూహ్యాని రస
భావాదీనాం స్వశబ్దవాచ్యతా దుప్లైప.
ఇతి శ్రీవిద్యానాథకృత్ ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణే ఒలం శాకశాస్త్రే
దోష ప్రకరణం సమా ఫ్లమ్.
శాంత్యేతి —— శ్రుతధిషణాభ్యాం, శాంతిశ్రుతాలంకృత త్వేన సర్వేషా మత్యంతో
పాయకయా సర్వోత్కృష్టాభ్యామిత్యర్థః. నారీరతోత్సవ యోర్ల జామన్మథనమవే
కయో! కతిపయో పాటేయకయా పకృష్టత్వానిత్యర్థ ః. వన్యవృత్త్యా జీవంతి శాస్త్రవా
ఇత్యేతత్తు సర్వాపకృష్టత్వాత్సర్వేభ్య స్సహచరేభ్యో భ్రష్టమితి ద్రష్టవ్యం.
६४
రనేతి. భావాస్సంచారిభావాని, అనిగ్రహణాత్ స్థాయి భావా గృహ్యంఠే.
లేమోం స్వశబ్దవాచ్యతా గసశృంగారాత్లో సామాన్యవి శేషశబ్దాభిధేయతా. దుష్ప్రవేశీ. రస
ప్రతీ కేర్విభావాది ప్రయోగాన్వయే వ్యతిరేశాను విధానా ద్ర స్వాశ ప్రయోగే ఒపి శ్రద
ప్రతీ నిత్యవ్యంగ్యస్యరసాదే ర్వాచ్యత్వం దుష్టమే ప్రతి భావః తదుక్తం కావ్య
ప్రకాశే రసదోషప్రకరణే “వ్యభిచారిరసస్థాయి &quot;వానాం శబ్దనాచ్యతే” తి.
ఆత్రైవాఙ్మనసగోచరస్యాని బ్రహ్మానందస్యో పాధివశాద్యథాక థాసిపద వాద్యత్వం
దోషః. ఏవం బ్రహ్మానందస బ్రహ్మచారిణో రసస్యాది విభావాద్యను సంధానానంతరభావిన
శ్చర్యమాణస్య వాచ్యత్వానుపకుత్తాపపి సహకారి వైకల్యే ఒని పరిషతయా ప్రతీయ
మానస్య రసస్య శృంగారాది శబ్ధవాచ్యల్వే న కి దోష ఇతి ద్రష్టవ్యమ్.
న
ఇతి పదవాక్య ప్రమాణ పారావారహరీణ శ్రీ మహోపాధ్యాయ కోలచల మల్లినాథ
సూరిసూనునా విశ్వజనీన విద్యస్య విద్వన్మ ణేః పెద్దయార్యస్యాను జేని కుమారస్వామి
సోమపీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నాపణాఖ్యానే దోషనిరూపణం
నాదు పంచమప్రకరణమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qe50tiqboo47s0xoxhh2o9xx8mq2ug7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227708</id>
    <revision>
      <id>583612</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణప్రకరణమ్. అథ గుణా నిరూప్య స్తే -- • శ్లేష : ప్రసాదస్సమతా మాధుర్యం సుసుమానతా, అర్థవ్య క్తీరుదారత్వం తథా శాంతియుదాత్తతా. ఓజస్సుశబ్దతా ప్రేయానౌర్జిత్యమథ విస్తరః, సమాధిస్సౌ...'</comment>
      <origin>583612</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="4vsase1lrrvkka7fkji6492rkuol2yr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణప్రకరణమ్.
అథ గుణా నిరూప్య స్తే --
• శ్లేష : ప్రసాదస్సమతా మాధుర్యం సుసుమానతా,
అర్థవ్య క్తీరుదారత్వం తథా శాంతియుదాత్తతా.
ఓజస్సుశబ్దతా ప్రేయానౌర్జిత్యమథ విస్తరః,
సమాధిస్సౌక్ష్య గాంధీ ర్యే సంక్షేపో భావికం తథా.
సమ్మితత్వం తథా ప్రౌఢీ రీతిరుర్గతి స్తథా.
g
ఏషాం మధ్యే కేషాంచి దోషపరిహారకత్వేన గుణత్వం. కేషాం చి
త్స్వత వవోత్కర్ష హేతుత్వాద్గుణత్వం. తత్ర యే స్వత ఏవ చాగు
త్వాతిశయ హేతనస్తే పరముత్కృష్టాః దుష్టత్వపరిహార హేతూనాం
గుణత్వం నా సర్వసమ్మతం. యే తు దోషాభారత రూ గుణవ్వ మిచ్ఛంతి
తేషా మేస సౌకుమార్యాద యో గుణత్వేన సదుతాః శ్రుతికలు రూప
దోషనిరాకరణాయ సౌకుమార్యం సమతం. గ్రామ్యదోషని రాకరణాయు
'శాంతిః స్వీకృతా అపుష్టార్థనిరాకరణాయార్థవ్యక్తి ర్మనా న్యూనాధిక
పదనిరాకరణాయ సమ్మతత్వం మతం. అనుచితార్థనిరాకరణార్ధముదా
తా స్వీకృతా. విసంధిని రాకరణాయార్జిత్యం మతం. పఠేత్ప్రక
నిరాకరణాయ రీతిరిష్టా. క్లిష్టపరిహారాయ ప్రసాదోమకః లస్త్రీల
పరిహారార్థ ముక్తిస్స్వీకృతా. చ్యుతసంస్కారపరిహారార్థ సౌశబ్ద్య
ఇర్థం యథాసంభవం దోషాన్ని రూప్య తత్ప్రతిభట భూతగుణ రూపణం ప్రతి
జానీ తే..ఆ భీతి.
య
తత్ర గుణాస్త్రయ ఇతి భామహాదయః. దశేతి వామనాదయః. చతుర్వింశతి
రితి భోజరాజు, శత్ర భోజరాజమలేనో దేశ మాహ -శ్లేషణత్యాది.
ఏం మధ్యే కేపించిదోషపరిహారక త్వేన గుణత్వమితి. తథాపి కేపించిన్మతే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vsase1lrrvkka7fkji6492rkuol2yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227709</id>
    <revision>
      <id>583613</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణ ప్రకరణమ్.. 275 మిష్టం. ప్రక్రమభంగనిరాకరణాయ సమతా మతా, పరుషదోష నివృత్యర్థం ప్రేయాన్మతః. ఏవం యథాసుభవం శేషించి దోష పరిహార కత్వేన గుణత్వమ్. స్వరూపముదాహరణం చ. * మిథస్సంశ్లే ష్టప...'</comment>
      <origin>583613</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3335" sha1="eul01inau67x8haabnezad5550r2n2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణ ప్రకరణమ్..
275
మిష్టం. ప్రక్రమభంగనిరాకరణాయ సమతా మతా, పరుషదోష
నివృత్యర్థం ప్రేయాన్మతః. ఏవం యథాసుభవం శేషించి దోష పరిహార
కత్వేన గుణత్వమ్.
స్వరూపముదాహరణం చ.
* మిథస్సంశ్లే ష్టపదతా శ్లేష ఇత్యభిధీయతే.
బహూనాం పదానా మేకపద పదవభాసమానత్వం క్లిష్టత్వం...
శ్రీమత్కాక తినీరరుద్ర మఖలక్ష్యాసాల మౌళిస్ఫుర -
న్మాణిక్య ద్యుతికంజతాం మఖిల ప్రఖ్యాత శౌర్యోదయం,
విశ్వశ్రాణనిని ద్రమక్షయగుణజ్యోత్స్నా వితానావృత-
వ్యోమాగారమనల్పవై భవమముం స్తోతుం వయం నేళ్ళ హే.
అత్ర పాఠసమయే పదానా మేకపడ పదవభాసమానత్వాత్ శ్లేష
అథ ప్రసాదః —
యథా -
* ప్రసిద్ధార్థపదత్వం యత్స ప్రసాదో నిగద్యతే.
ప్రతాపరుద్ర దేవోడియం భాతి లక్ష్మీపతిస్స్వయం,
యేనాస్యలోచనే పుల్ల పుండరీకమనోహ రే'
అత్ర ఝుడిత్యర్థ సమర్పకపద త్వాత్ప్రసాదః.
ఉక్కర్ష &quot;హేతుత్వాల్', 'కావ్యోత్కర్ష హేతుత్వానికి భావః. లో దోషః కేన గుణేన
పరిప్రియః ఇత్యాశాంషాయామాహ - శ్రుతికటుకూ పేర్యొగినా.
ఏకాంగుణానామిలి, సంఘుటనాశ్రయత్వే సతి చారుతా హేతవో గుణాజతి
వక్ష్యమాణసామాన్యలక్షణానామితి భావః'
మీతి. సంక్లిష్ట మసృణాని పదాని యస్య భావ సత్తా..
నిష్కర్ష మాహ.—బహూ నామితి తదుక్తం నామ నేన — “యత్రై కపదవ
ద్భాంతి పదాని సుబహూన్యసి, అనాలక్షితసంధీని స శ్లేషః పరిమో గుణ&quot; ఇతి.
ఉదాహరతి —— శ్రీ మదితి. అక్షయగుణజ్యోల్స్నేతి. లౌకిక చంద్రి కావ్యతిరేకః.
వితాన ముల్లోచః.
ప్రసాద ముదాహరతి — ప్రతా పేతి,
ఝుణిత్యర్థ సమర్పకపదత్వాదితి. వ్యవహితార్థ ప్రత్యాయక ష్టవిపర్యయో _18.
36
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eul01inau67x8haabnezad5550r2n2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227710</id>
    <revision>
      <id>583614</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 అథ సమతా..--- యథా - రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే *ఆవైషమ్యేణ భణనం సమతా సా నిగద్యతే. వదాన్యతరుమంజరీసుర భయః శ్రీవరి పారణం గుణా విదధతే సతాం జగతి వీరరుద్ర ప్రభోః, సుధామధురిమాధరీకర...'</comment>
      <origin>583614</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="1uth92gtttykeamaih0gsslrz8elhhu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;276
అథ సమతా..---
యథా -
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
*ఆవైషమ్యేణ భణనం సమతా సా నిగద్యతే.
వదాన్యతరుమంజరీసుర భయః శ్రీవరి పారణం
గుణా విదధతే సతాం జగతి వీరరుద్ర ప్రభోః,
సుధామధురిమాధరీకరణచాతురీచుచవో మురి
దూరి మర్మ స్పృశః.
అత్ర పాదచతుష్టయేఒపి కుల్య వద్భణనా త్సమత్వం.
అథ మాధుర్యం---
*యాపృథక్పదతా వాళ్యే తనాధుర్యం ప్రకీర్త్యతే.
యథా.---
యశశీయః కాకతిభూపతేర్ది శాం
నితంబబిం బేషు దుకూలరీతయః,
ఉరోజయోర్మౌ క్తికహారవిభ్రమా-
శ్శిరస్సు జాతీకుసుమ స్రగుజ్జ్వలా..
అత్ర వాక్యే పాఠసనుయేఒపి పృథక్పదత్వ ప్రతీతేరాధుర్యమ్.
అథ సుకుమారత్వమ్.—
“సుకుమారాక్షరప్రాయం సౌకుమార్యం తదుచ్యతే.
వదాన్యతరవః కల్పవృక్షాః తన్మంజర్య ఇవ సురభయో మనోహరాః, శ్రీవః
పౌరణం క్ర వంకర్పణం, సుధామధురిమాధరీకరణ చాతురీచుంచవకి అమృతమాధుర్య
వ్యక్కరణ చాతుర్యనిత్తాః, వియచ్చరకరంగిణీవిహరదూరి మర్మస్పృశః. మందాకినీకల్లోల
కల్పా ఇత్యర్థం.
పాదచతుష్టయే.సి తుల్యపద్భణనా దితి. ఆసన ప్రక్రమభంగః పరిహృతః.
యళళియఐతి—దిశామిక్య నేన శ్రీవ్రతీతే స్తాసామధో మధ్యోర్ధ ్వదేశేషు
నితంబ ప్తనశిరోఒధ్యవసాయో యుజ్యతే. ఉరోజయోరితి. 'స్తనాదీనాం ద్విత్వవిశిష్టా
జాతిః ప్రాయేణేతి వామనవచశాద్ద్వివచనోపపత్తిః, ఆశ్ర మాధుర్యే వృథక్పదత్వం
దీర్ఘ సమాసాభారతి వామనః.
సుకుమా రేతి — సౌకుమార్యమసరుష శ్వమిత్యర్థ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1uth92gtttykeamaih0gsslrz8elhhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227711</id>
    <revision>
      <id>583615</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణ ప్రకరణమ్. 277 యథా.— అమందానందనిష్యంద సుందరీవద నేందుభిః, నగరే కాకతీంద్రస్య దివాప్యాభాతి చంద్రికా. అథార్థవ్య క్తి:- యథా. *యత్తు సంపూర్ణ వాక్యత్వమర్థవ్య క్లీం వదంతి తామ్, భాగ్...'</comment>
      <origin>583615</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="cgvdib7jhpfi2hsm6c6zy6uspuw12ws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణ ప్రకరణమ్.
277
యథా.—
అమందానందనిష్యంద సుందరీవద నేందుభిః,
నగరే కాకతీంద్రస్య దివాప్యాభాతి చంద్రికా.
అథార్థవ్య క్తి:-
యథా.
*యత్తు సంపూర్ణ వాక్యత్వమర్థవ్య
క్లీం వదంతి తామ్,
భాగ్యం మధ్యమలోక నిఘ్ను మధునా యేనాస్య సంరక్షితా
జాతః ఖేలతి వీరరుద్రనృపతి ర్నిస్సీను శౌర్యోదయః,
యద్వా శ్రీణ్యపి విష్టపాని దధతే ధన్యత్వమంశోహరే-
వ్యత్సామోదవతీర్య కాకతికులే స్వైరం సముజ్జృంభతే.
అత్రార్థ ప్రతిపాద నే వాక్యస్య నిరాకాంతయా పరిపూర్ణత్వా
దర్థవ్య క్తిః.
ఆథ శాంతిః——
*అత్యుజ్జ్వలత్వం బంధస్య కావ్యే కాంతిరితీష్యతే.
2
σ
ఆర్థవ్యక్తి రితి. తద్ధేశ్ శత్త్వోపచారు, తదుక్తం 'య. త్రార్థవ్యక్తి హేతు
త్వం స్కోర్థవ్యక్తి స్మృతో గుణ×ఇతి.
భాగ్యమితి. మధ్యమలోకనిఘ్నం మధ్యమలోకాధీనం యాద్వా త్రివి క్రమాన
శారణ్య కాకతీంభోః శ్రీ మనేన సంకో చేనేత్యాహ—యద్వేతి నిరాశాంతశయ పరి
పూర్ణ శ్వాదిత్య నేన క్రియాపదరాహిత్యాత్సాకాండ ల్వే నాపరిపూర్ణానామ శరీరాదీనాం
దోషాణాం ప్రత్యుదాహరణత్వం దర్శికం. న చాపు స్టార్థ నిరాకరణాయార్థవ్యక్తి రితి
పూర్వోక్తవిరోధః. పరిపోషాభావలక్షణయోగేన లేపామ స్యపుష్టార్థత్వాల్, ప్రకృతా
నుషయం కార్థత్వలక్షణాపుష్టార్థన్య ఈ నిరాశాంట్ ల్వేన పరిపూర్ణన్య ప్రకృతవైపరీత్యా
భావాన్నాస్తి ప్రత్యుదాహరణక్వమితి ద్రష్టవ్యమ్.
ఆత్యుజ్జ్వలత్వమిలి, యదభావే చిరంతన చిత్ర చ్ఛాయేవ ప్రబంధచ్ఛాయా భవతి
కదొజ్జ్వల్యం, 'సైవ శాంతి రిత్యర్థః. తదుక్తం - 'ఔజ్జ్వల్యం శాంతినిత్యాహుర్గుణం
గుణనిపశ్చితః, పురాణచిత్ర స్థానీయం తేన సంధ్యం కవేర్వచః” ఇతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgvdib7jhpfi2hsm6c6zy6uspuw12ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227712</id>
    <revision>
      <id>583616</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '278 యథా.-— రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీయే జేతుః కాకతినీరరుద్ర నృపతే ళ్లైత్ర, ప్రయాణోళితే క్షోణీ రేణుభ రే నభస్యతి భృశం భూవిభ్రమం బిభ్రతి, జాతా మర్త్యనదీ విశంకటతటి దీర్ఘ వియదీర...'</comment>
      <origin>583616</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4261" sha1="h19vbgcoz9krhr9v15cck1p5ps7zrsq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;278
యథా.-—
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీయే
జేతుః కాకతినీరరుద్ర నృపతే ళ్లైత్ర, ప్రయాణోళితే
క్షోణీ రేణుభ రే నభస్యతి భృశం భూవిభ్రమం బిభ్రతి,
జాతా మర్త్యనదీ విశంకటతటి దీర్ఘ వియదీర్ఘకా
గాఢం గూఢతమా చ గౌతమనదీ పాతాల గంగాయతే.
అదౌదార్యమ్—
యథా.---
వికటాక్షరబంధత్వమార్యైరౌచార్య మిష్యతే.
F
జద్ధ్వా భూయాంసీమాంసాస్యహమహమికయాబద్ధ గా క్యాన్స రీత్యా
మస్రస్యోచ్చె సరాస్థ్యుత్కషణభ వకటత్కారరౌద్రాగ్ర దంష్ట్రార్,
సంబిణాః క్షపాటా ద్విసగళి తవసాని రాంతర్న దీర్ఘా-
స్కుర్వన్త్యా యోధనోర్వ్యోభయమనిభృతా మనసై న్యేన సృష్టాః
జేతురితి, కావ్య ప్రకరణే వ్యాఖ్యాతమ్..
త
ఔదార్యం నామ ఒకటాక్షరబంధశ్వం కచ్చనర్తనబుద్ధ్యుత్పాదక దనిన్యాస!.
కదుక్తం—‘విశటత్వం చ బంధన్య కథయంతి హ్యుదారతాం, వైచిత్ర్యం న ప్రప
ద్యంతే యయా శూన్యాకి పదక్రమాః పశ్చాదిన గతిర్వాచః పురస్తా దివ వస్తునః ' ఇతి.
జ్వతి. అన్యోన్యం ప్రతి శ్రీప్ట్కో.హమిత్యభిమానో,హమహమికా. ఆహ
మీకా. అహమితి విభక్తిప్రతిరూపకమవ్యయం నిజాతికం. తన్య దీప్సాయాం ద్విరుక్తిః.
సంజ్ఞాయం కన్ ప్రత్యయః. వృషోదరాదిరితి సుభూతీచంద్రః. గర్ధవివ గార్థ్యం; చాతు
ర్వర్ణ్యాదిత్వాదౌ వమ్యాదివత్స్యార్థే వ్య ప్రత్యయః, తద్బద్ధం యై స్తాద్ బద్ధగా
ర్ధ్యా&quot;, సమానావీతి సృష్టీతిః 'సహపానం సవీతిః స్త్రీ తుల్యపాన' మిక్యమర', 'సమా
సస్య ఛందసీ' త్యాదినా సమానశబ్దస్య సభావః. ఛాందసత్వే ఒపి బాణాది ప్రయోగ
మహిన్నూ లో కేఒపి న విరోధ ఇక్యాహ దశటీ శాసర్వస్వ కారు. 'సమానస్య ఛందసీ'
తృశ్రీ సమాన స్యేతి యోగ విభాగ సామర్థ్యాద్భాపాయా మసీ సవష్ ది ప్రయోగ సిద్ధి
రిత్యాహ వృత్తి కారః. పదమంజరీకారస్తు—'యోగవిభాగాంగీకారే శస్య నిత్యత్వా
త్సమానజాతీయశబ్దప్రయోగో న స్యాత్. అస్తిచప్రయోగం తస్మా తృపక్షా దిశ దేషు
సదృశార్థన్య సహశబ్దన్య వాడి భిరస్వ పదవి శ్రీ హే బహు శ్రీ హౌ సహశబ్దస్య
'పర్జన స్యే' తి స భాప భావ్యవారికయో శ్చ యోగవిభాగో నోపన్యస్తః' ఇత్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h19vbgcoz9krhr9v15cck1p5ps7zrsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227713</id>
    <revision>
      <id>583617</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథోదా త్తతా.-- ప్రకరణ కళ్లామ్యై ర్విశేష డైర్యోగో యస్తు సా స్యా దదాత్తకా. బృంహమాణగజాకీర్జా ప్రేషమాణహయాకులా, సంక్రీడత్స్యందనా 'వ్వేడభటా రుద్ర విభోశ్చమూ.. &quot;ఓజస్సమాసభూయ_స్వమ్...'</comment>
      <origin>583617</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="33o5nztxvbpd15uws1lxotnyk0v6sw9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథోదా త్తతా.--
ప్రకరణ
కళ్లామ్యై ర్విశేష డైర్యోగో యస్తు సా స్యా దదాత్తకా.
బృంహమాణగజాకీర్జా ప్రేషమాణహయాకులా,
సంక్రీడత్స్యందనా 'వ్వేడభటా రుద్ర విభోశ్చమూ..
&quot;ఓజస్సమాసభూయ_స్వమ్
ఉద్దా మద్విర దౌఘదానలహరి సౌరభ్యలోభ భ్రమ
దృంగ శ్రేణినిబద్ధఝుంకృతికలావా చాలిత ప్రాంగ ణా,
నిస్సీను ప్రథమానభూ మవిభ వారం భ ప్రియుభావు కాక
మోదంలే భువి బీరరుద్రనృపతేర్విద్వదృహ శ్రీ ఇయః .
అథ సుశబ్దతా —
&quot;సుపాం తిజాం చ వ్యుత్పత్తి స్సౌశబ్ద్యం పరిక వ్యతి.
00
కోచత్. యదత్రయుక్తం శద్ధాహ్యం. ఆధ్యాత్కషణ దుస్థిసంఘర్షం, కటక్కారో
_నుకరణశబ్దః, &amp;పాన్వటంతో పాటాః నక్తంచరాః భూత భేతాళాదయ, ఇద్యాం
స్నాంతీతి సిదీర్ణాః కుశలా', 'సుప్రీ’తి యోగవిభాగా క్క ప్రత్యయః. నిసణిఖ్యాం
స్నా తేః కాశశ' ఇతి షశ్వమ్,
క్లాస్యైరితి———క్లా స్యైరుచితైః, బృంహణాదీనాం గజాదీనా మేనోచితత్వాపితి
నావః. వైపరీత్యేనా చిత్యము నేన పరిహృక మిత్యనుసంధేయం.
బృంహమాణేతి. చానళంతో జయం న శానజంఠః; బృంహేః వరనైనది
త్వాత్ . శ్వేడభజేతి పచాద్యజంతపాలో న క్వేడద్భటేతి శత్రంఠపాఠః. కస్యాత్మ నే
ఛదిత్వాదిత్యాది ప్రపంచేన వ్యాఖ్యాతం నాటక
ప్రకరణే ద్వితీయే మంకే. అనుచితార్థ
ఉద్దామేతి — వాచాలాని కృతాని వాచాలికాని శబ్దాయమానీత్యర్థః, భూమ
భవో మహిమాతియః శ్రియాభవంతీతి ప్రియంభావుకాః 'కర్తరి భువ కవు
బ్చుకఞ &quot; బతి ఖుకఇశ్యయః. ఆ శ్రీ వీరరు ద్రవిదుహిం గజాంక లక్ష్మీ రాహాత్మ్యం చ
ప్రతిపాద్యతే.
సుసాం తిజాం చేతి, సుబంతలిఙంతవి శేషాణామిత్యర్థ..
కాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33o5nztxvbpd15uws1lxotnyk0v6sw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227714</id>
    <revision>
      <id>583618</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 యథా.— రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ఆళామండలకూలముద్వహక థైరభ్రంక పై ర్వైభ వై. రక్షస్సు ప్రజసః ప్రజా స్త్రిభువన శే. మంకర ప్రక్రియః, దుష్టానాం భువి నిప్రహంతు మతురై రాఢ్యంభ వి...'</comment>
      <origin>583618</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="a5buzy16rpncwibrssgh64hp30rfmzs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;280
యథా.—
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ఆళామండలకూలముద్వహక థైరభ్రంక పై ర్వైభ వై.
రక్షస్సు ప్రజసః ప్రజా స్త్రిభువన శే. మంకర ప్రక్రియః,
దుష్టానాం భువి నిప్రహంతు మతురై రాఢ్యంభ విష్ణుర్లు
డై-
ర్భూన్న సంచరతేఒద్య కాకతికులే రుద్రావతారో హరిః౧౩.
అథ ప్రేయః —
&quot;ప్రేయః ప్రియతరాఖ్యానం చాటూక్తో యద్విధీయతే
తా
దాక్షిణ్యం త్వయి దక్షతా త్వయి దయాత్వయ్యున్న తత్వం త్వయి
ప్రాగల్భ్యం త్వయి పౌరుషం త్వయి కలా సంపత్వయి శ్రీస్త్వయి
ఔదార్యం త్వయి ధీరతా త్వయి జగధౌరేగుతా చ త్వయి
శ్రీమత్కా కతినాథ! పాలయ భువం వైరిం చి కల్పా శతమ్. ౧ర
కూలముద్వహంతీతి కూలముద్వహాః కథా యైనైర్దిగంత ప్రసిధ్ధరిత్యర్థ .. 'ఉది
కూలే రుబీచహో'రితి ఖళ్ ప్రత్యయః. అభ్రంకషంతీ త్యభ్రంకః తై రుక్కృపై
రిక్యర్థః. 'సర్వకూలా శ్రీకరీ రేషు కష్య’ఇతి ఖశ్ ప్రత్యయః. వైభవైరైశ్వÆలో,
శోధనా ప్రజా యాసాం తా స్సుప్రజసః. 'నిత్య మనిద్య్రజా మేధయో'రిత్య సీత్ప్ర
క్యయః ప్రజారణాన్నితి హేతౌ శతృవ్రత్యయః. రక్షణేన హేతు నేత్యర్థం. ఆత ఏవ
త్రిభువన మంకర ప్రశ్రీయో విశ్వజనీరవ్యాసార ఇత్యర్థః. 'క్షేమ ప్రియమ ట్రే ఒళ్ళే'తి
ఖశ్ ప్రత్యయః. గుణైశ్శార్యాదిభి రాజ్యో భవతీ క్యాఢ్యం భ విష్ణుః 'కర్తరిభువ”
ఇతి ఖష్టంచ్ ప్రత్యయః. దుష్టానాం నిబ్రహంకుం. 'జాసిని బ్రహణే' వ్యాది నాకర్మణి
షష్ఠీ, భూమ్నా మహిమ్నా సంచరంతే. 'సమస్తృతీయాయుక్తా దివ్యాత్మ నేపదం. ఇత
మశ్రీ సౌశబ్ద్యం నామ గుణః తస్య చ్యుతసంస్కారపరిహారార్థ త్వవచనమయ్య క్తం;
అనభిహిత గుణభా వేనావశబ్దా భౌవమాత్రేణ తత్పరిహారసంభవాల్, ఆశ్ర తు సకలసచేత
శ్చేతశ్చమత్కార కారివిశిష్టపద ప్రయోగీణ చారుతా హేతుత్వసంభవాదస్త్యేవ స్వకం
త్రం గుణత్వమితి.
ప్రేయఇలి —చాటూక్తో క్రియో, దాక్షిణ్యం సరళత్వం, దవాతా క్షిప్రకా
రితా, ధౌరేయతా ధురంధరత్వం, 'ధురోయద్ధ'కా'వితి ఢక్ ప్రత్యయః. నిష్ఠురోక్తి
లక్షణపరుష ప్రాతిపక్ష్యం ప్రేయన ఇత్యుక్తం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5buzy16rpncwibrssgh64hp30rfmzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227715</id>
    <revision>
      <id>583619</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణ ప్రకరణమ్. 291 అభౌర్జిత్యం — యథా.. *ఔర్జిత్యం గాఢబంధత్వమ్ . క్షోణీరక్షణదక్షిణాః తతజగతో భా దురివ్యక్రమాః ముద్ర క్ష త్రి యపక్షశిక్షణవిధౌ ప్రోక్షి కాక్షయకా., ఉద్దామోద్యమనస్య...'</comment>
      <origin>583619</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="3umrngxt81n6eva0s6wr3hv4smwoh7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణ
ప్రకరణమ్.
291
అభౌర్జిత్యం —
యథా..
*ఔర్జిత్యం గాఢబంధత్వమ్ .
క్షోణీరక్షణదక్షిణాః తతజగతో భా దురివ్యక్రమాః
ముద్ర క్ష త్రి యపక్షశిక్షణవిధౌ ప్రోక్షి కాక్షయకా.,
ఉద్దామోద్యమనస్య రుద్రనృపతే దోర్దండయోచ్చండ మో
రన్జదుర్జనగర్వపర్వతభి దా దంభోలయః కేలయః,
అథ సమాధిః----
యథా..
*సమాధిరన్యధర్మాణాం యదన్యధిరోపణమ్.
-
A
పృచ్ఛంతీ దుద్ధసింధుం కుశలమనుసరం త్యాద రాచ్ఛం రాష్ట్రం
చాటూక్యా మానయంతీ ముహురమరనదీం చంద్రము శ్రీ హిసుతీ,
వై థాత్రీం యానహంసావళిమనుకృపయా స్వాగతం వ్యాహరంత
లోకేషు త్రిష్వమీషు ప్రభవతి మహతీ వీరుద్రస్య కీర్తి.
అథ వి స్తరః —
“సమర్థన ప్రపంచో కిరుక్తస్యార్థస్య విస్తరః.
యథా.-----
CF
లోకేషు త్రిషు కాకతీశ్వరగుణా స్తోతుం ముహు స్వక్షేతుం
శ్రోతుం బహ్వభినందితం చ ఫణినా మేకః శ్రీమానాయకః,
ఔర్జిత్యమితి. గాఢబుధత్వమితి విసంధివైల క్ష్యేణేతి భాష.
క్షోణీరక్షణేత్యాదిళ్లోకో వ్యాఖ్యాతః కావ్య ప్రకరణే శబ్దచిత్రే.
ku
వృచ్ఛం. ఆర్ద్ర కుశల ప్రశ్నా దేశ్చేతనధర్మ స్యా లేక నాయాం కీర్తావధీరోకు
ణాత్సమాధి8.
CE
సమర్థ గోతి. విస్తర ఇతి సమర్థన ప్రపంచస్య శబ్దాత్మకత్వేన 'ప్రజనే వావశబ్ద'
ఇతి మఞః ప్రతిషేథే 'ౠ డోర' బిక్యపశ్యయః. 'స తు శబ్దన్య విస్తర' ఇక్య
మరః.
లోకేష్వలి. అభినందితుమను మోదితుం స్తోత్రాదిషు ఫణిపతిసామర్థ్యం సమర్థ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3umrngxt81n6eva0s6wr3hv4smwoh7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227716</id>
    <revision>
      <id>583620</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే యద్వక్రాణీ సహస్ర మస్య శృతినో యద్ధ్వేసహస్ర దృశ- స్తా ఏన శ్రుతయః ఫణా దశశతాన్యత్యద్భుతాందోళనే. అథ సమ్మితత్వమ్ యథా. * యాపదర్థపజత్వం తు సమ్మిత...'</comment>
      <origin>583620</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="8u75j5hge0aqs7sz6nes8rae9laaykd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;282
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
యద్వక్రాణీ సహస్ర మస్య శృతినో యద్ధ్వేసహస్ర దృశ-
స్తా ఏన శ్రుతయః ఫణా దశశతాన్యత్యద్భుతాందోళనే.
అథ సమ్మితత్వమ్
యథా.
* యాపదర్థపజత్వం తు సమ్మితత్వము బాహృతమ్.
కాకతీయన రేంద్రస్య కీర్తిచందన చర్చనం,
దిగంగనా వితస్వంతి చతంసీకృతతద్గుణాః.
అథ గాంభీర్యమ
యథా..
జధ్వనిమత్తా తు గాంభీర్యమ్.
విషం కాజేయకే గంగా కీర్తి దిగ్వసనం రిప్తా,
ఇందు ర్ముఖే చ రుద్రస్య కాకతీయస్య దృశ్యతే..
అగ్ర శంకరస్య కంఠే విషం మౌళ్' గంగా కటిస్థలే దిగ్వస్త్రం
చంద్ర ఇతి ధ్వన్య
అథ సంక్షేపం.-
యథా.
తే
*సంక్షిప్తార్థాభిధానం యత్తత్సం క్షేపం ప్రర్త్యతే
వంశోఒ స్త్రీ కాకతీయానాం తత్రా సన్బహవో నృపాః,
తేషాం భాగ్యనివర్తి ఒయం వీరకు ద్రో న రేశ్వరః.
3.
02
OF
యతే యదితి, యస్మాత్కారణాదిశ్యర్థః. ఆశ్వ వేదం న కావ్యలింగం; హేతువాచక
విభక్త్యాజీరశ్రవణనీవ కస్యోత్థానాదిలి.
యావదితి. యావంతో ఒర్థా యా పదార్థమితి శ్రద్ధిశాంతేన విగ్రహః కదుక్తం
హరద ళ్తేశ్వ... యాగా ఐదిత్యవ్యయం వాస్తి కష్ఠితాంతశ్చ విద్యతే, ఆతో నిత్యసమా
సేఒన్ తద్ధికాంతేన నిగ్రహః' ఇతి. 'యావదవధారణే' ఇవ్యవ్యయీభావః. యాపదర్థం
పదాని యస్య కస్య భావ స్తత్వం. అభిధేయా పేదయా యత్రైకమనీ గడం న న్యూనం
నావ్యధికం తత్సమిక మిత్యర్థం.
కాకతీయతి. గత మేతల్.
ధ్వనిమత్త్వముదాహరణే యోజయతి. ఆశ్రీ శంకర స్యేతి.
వంశఇతి—భాగ్యవివర్తో భాగ్యపరిపాకః.
80
00&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8u75j5hge0aqs7sz6nes8rae9laaykd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227717</id>
    <revision>
      <id>583621</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణ ప్రకరణమ్. ఆత్రాతివి స్తరకథనయోగ్యస్యార్థస్య సండే పోకే సంక్షేపః, అథ సౌకర్యమ్:— *అంతస్సంజల్పరూపత్వం శబ్దానాం సౌత్యముచ్యతే. యథా.— 283 అధ్యధఃపరిసంశ్లే ష్టాః కృఞ భూధాతన స్సద...'</comment>
      <origin>583621</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="9iisoo1iw98k190sg4fh6dge418sya7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణ ప్రకరణమ్.
ఆత్రాతివి స్తరకథనయోగ్యస్యార్థస్య సండే పోకే సంక్షేపః,
అథ సౌకర్యమ్:—
*అంతస్సంజల్పరూపత్వం శబ్దానాం సౌత్యముచ్యతే.
యథా.—
283
అధ్యధఃపరిసంశ్లే ష్టాః కృఞ భూధాతన స్సదా,
వర్తంతే కాకతీయేంద్రే కర్తర్యన్యత్ర కర్మణి.
అత్రాధితిష్ఠతి అధఃకరోతి పరిభవతీత్యంతస్సంజల్ప రూపత్వాత్సా
క్ష్యం భవతి.
అథ ప్రౌఢిః-
యథా..
*ప్రౌఢిరు కేః పరీపాకః ఇతి కార్యవిదో విదుః,
వీప్సా పద్మ భవస్య చంద్ర మకుట స్యానృత్తిరా మ్రేడితం
దైత్యారే ప్రతిబింబనం సురగి రేరిందోస్సము తేజనం,
కర్ణాదేః పునరుద్భవస్సురతరోస్సర్వస్వమాలిషి మా
స్వరేనో రితి తర్కయంతి కవయళీ నీరు ద్రప్రభమ్
అంతరితి—సమీచీనో జిల్పస్సంజల్పో వివక్షితార్థః సోడెంతః కృతో గర్భితో
యత్ర తద్రూపత్వమంత స్పంజల్ప రూపత్వం, సౌమ్యమిశ్యర్థః ఆధ్యముజరిశ దైన్యంపై
స్సంబద్ధాః, ప్రాకయుక్తాధ్యాది శబ్దా ఇశ్యర్థః స్థాగతినివృత్త్, డుకృష్కరణే, భూ
సత్తాయాం, ఇత్యేతే ధాకలో 'భూవాదయో ధాశవ' ఇత్యుక్తలక్షణాశ్శబ్దవి శేషా,
స్థాకృఞ్భూధాతవః కాకతీయేంద్రే సదా కర్తరి వర్తంతే. శర్తృనాచిన నీవ తిః ప్రత్య
యా దధతీత్యర్థం. అస్యశ్రీ కర్మణి కర్మ వాచినో యగాన్నిప్రత్యయాక్ దధతీత్యర్థ .
ఏతచ్చ 'న కేవలా ప్రకృతిః ప్రయోక్త, వ్యేతి నియమేన కేవలధాతో ప్రయోగా
భావాత్, లః కర్మణి చ భాజీ చాకర్మ శేభ్యః, ఇతి ప్రత్యయానామేవ కర్తృకరాభి
మర్శనదర్శనాచ్చేతి ద్రష్టవ్యం.
ఫలిత మాహ----అత్రాధితిష్ఠ తీత్యాది.
ప్రౌథిరితి. పరీపాకో వై చిత్రీ వి శేషః.
65
వీప్సేతి, దీపా ద్విర్భావః; నిమి త్తనైమిత్తికయో రభేదోపచారాత్. ఆమ్రే
డిశం ద్విత్త్రిరుక్తం. ప్రతిబింబనం ప్రతిబింబః, సముత్తేజనం శాణిల్లీఢత్వం, సర్వత్ర
87&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9iisoo1iw98k190sg4fh6dge418sya7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227718</id>
    <revision>
      <id>583622</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 ఆథోక్తిః - యథా. - రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే, *విదగ్ధఫణితిర్యాస్యాదుక్తిం తాం కవయో విదుః. tదిట్టా కమళాస ల్తీ రణో తుహ సుహలచి తచరిఅస్స, భాసంతో వి తుమం తం కువలఆలచ్చిం పసా హేస...'</comment>
      <origin>583622</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="rwm8pd6viv33b0431x736lkqu55lkk9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;284
ఆథోక్తిః -
యథా.
-
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే,
*విదగ్ధఫణితిర్యాస్యాదుక్తిం తాం కవయో విదుః.
tదిట్టా కమళాస ల్తీ రణో తుహ సుహలచి తచరిఅస్స,
భాసంతో వి తుమం తం కువలఆలచ్చిం పసా హేసి
అథ రీతిః ---
*యథోపక్రమనిర్వాహో రీతిరిత్యభిధీయతే,
యథా.—
షద్గుణా సేవలే రాజా షడ్రి వూననమన్యతే,
షడ్దర్శనాన్యుపాద షడ్బలాని చ నీక్షతే
అథ భావికం.---
*భావతో వాక్యవృత్తిర్యా భావికం తదుదాహృతం.
4 దృష్టి కమలాస క్తీ రాజ్ఞ స్తవ సుభగ చిత్ర చరితన్య,
భాస్వానవి త్వం తాం కువలయలక్ష్మీం ప్రసాధయని.
93
ద్వితీయ బ్రహ్మాదిరూపశ్వమిత్యర్థం. ఆశ్రీ వీరరుద్రే విరించివీ ప్సా ద్యారో పలక్షణ పై చిత్రీ
వశా తౌఢికి.
3
దిద్థతి—కమలాసక్తి! ఏకత్ర కమలాయామన్యశ్రీ కమలేష్వాసక్తికి కువలయ
లక్ష్మీం భూమండలలక్ష్మీం అన్యత్రోత్సలనంపడం, ఆర్ద్ర రాజ్ఞశ్చంద్ర స్యాపి కమలాసక్తి.
భాన్వతస్చూర్యస్యాపి కువలయ ప్ర సాధన మిత్యేవరూ పోయాం విదగ్ధభణితావశీలం
పరిప్రియ తే.
3
షడ్గుగాక్' సంధ్యాదీక్' 'సంధిర్నా విగ్రహో యానమాసనం జ్వైధమాశ్రయః,
షడ్గుణా’ఇత్యమరః, షడ్రిపూజా కామశ్రీ ధారీక్, షడ్దర్శనాని పాణినీయ ప్రభృతీ
న్యుక్తానీ, షడ్బలాని మాలాదీని. తదుక్తం మాలేశ్వరేణ : 'మూలం ధృత్యం తథా
మైత్రం స్త్రైణమాటనికం బలం, అమ్మిశ్రమవరం వస్థం సప్తమం లోపలభ్యతే, ఇతి.
ఆగ్ర పాదచతుష్టయే
స్యాదౌ షట్పదో పాదా నాద్యథోపక్రమనిర్వా
హేణ పతత్ప్ర
కర్ష పరిహారిణీ రీతిర్ద్రష్టవ్యా.
భావతఇతి, భావః ప్రే మాత్రాస్త్రీతి భావికం.
७४&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwm8pd6viv33b0431x736lkqu55lkk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227719</id>
    <revision>
      <id>583623</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా.. గుణ ప్రకరణమ్. స్వామిం! స్తాత కులో త్తంస! వీరరుద్ర! జగత్ప్రభో! పుత్రిణాం ధుర మేషో ఒహం పుత్రేణారోపిత స్వయా. అత్రప్రేమరూపభావవళా త్స్వామింస్తాతేతి వాక్యవృత్తిః. అథ గతిః--- య...'</comment>
      <origin>583623</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="bhpxjkisfwvrgrbx9u3mjapc8ssyajl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా..
గుణ ప్రకరణమ్.
స్వామిం! స్తాత కులో త్తంస! వీరరుద్ర! జగత్ప్రభో!
పుత్రిణాం ధుర మేషో
ఒహం పుత్రేణారోపిత స్వయా.
అత్రప్రేమరూపభావవళా త్స్వామింస్తాతేతి వాక్యవృత్తిః.
అథ గతిః---
య థా-
*గతిర్నామ సురమ్యత్వం స్వరారోహవరోహయోః,
ప్రకాశ్యే త్రైలోక్యే బతతమతులైః కాశతివిభో-
ర్మహోభి ర్నిస్సీ మైన్దినకరక రాటోపపటుభిః,
తమః కృత్స్నం శోకజ్వలదనలలో చిగ పరిచయం
దధత్స్వప్యు
ద్వేలత్యరినృపమనన్స్వేవ సతతమ్.
285
K
ఉ
అత్ర పూర్వార్ధే దీర్ఘాక్షర ప్రాయత్వాత్స్వరస్యారోహః. ఉత్త
రార్ధే అవరోహః.
ఏ తేషాం గుణానామర్థగ తత్వమసి కేచిదిచ్ఛంతి. ప్రాచామాచా
ర్యాణాం మతేన సంఘటనా శ్రయత్వమేన గుణానాం. తదు కమలంకా
స్వామిన్నితి. పుత్రం ప్రతిజనక స్యోక్తి.
భావికం యోజయతి అత్ర ప్రేమేతి.
لام
గతిరితీ. స్వరాణామారోహో దీర్ఘాక్షర ప్రాయత్వమవరోహో వైపరీత్యం.
ప్రకాశ్య ఇతి. నిస్సీమై రితి సూర్యాది లేజోవ్యతిరేకోక్తి. వీరరుద్ర తేజసి విశ్వ
వ్యాపిని తమసో వైరిహృదయా స్యేవావకాశ ఇత్యాహతమఇతి. తత్రాగ్ని సన్ని ధా నే
ఒపి తమసోన బాధ ఇత్యాహ—శోకేతి. దధత్స ్వపీత్యపిశద్దో విరోధసూచకః. దుఃఖితా
ముహ్యంతీతి పరిహారః. ఉద్ద్వేలతి విజృంభతే. అగ్ర పూర్వార్ధ ఇత్యనేన ఉత్తరార్ధే
హ్రస్వాక్షర ప్రాయత్వాదవరోహ ఇతి ద్రష్టవ్యమ్.
ఏ లేమోం గుణానాం మశ భేదేనార్థ గతత్వలక్షణం విశేష, మాహ - నీ లేపామితి.
ద మ... ఏతఏ నౌజ ప్ర సాద ప్రభృతయోర్థగుణాః ' ఇతి. స్వమత
మాహ——ప్రాచామితి, సంఘటనా శ్రయత్వమేవేతి. బహూనాం పదానా మేకపదవదప
భాసమానత్వాది లక్షణే శ్లేషాదావర్థ గతత్వస్య దుర్ఘటత్వాదితి భావః. ఆలజ్కోగ సర్వస్వ
ఇతి. ఉద్భటాదిమతానువాద ర్వే నేతి భావః. ఆసయైవ భంగ్యేతి. సంఘటనా
శబ్దార్థరూ
పాశ్రయ భేదేనై పత్యర్థః. అన్యభతి, ఆశ్రయ భేదాభావ ఇత్యర్థః నను కథమేతదుప
8.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhpxjkisfwvrgrbx9u3mjapc8ssyajl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227720</id>
    <revision>
      <id>583624</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే రసర్వస్వే—'సంఘటనాధర్మ త్వేన శబ్దార్థ ధర్మ త్వేన గుణాలంకా రాణాం వ్యవస్థాన’మితి. ఆసయైన భంగ్యా గుణాలంకారాణాం నిరూ పితస్స్వరూప భేదః. అన్యథా స...'</comment>
      <origin>583624</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5035" sha1="edk61341pu0j5e3399ocjhh8afpas2t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;286
రత్నా
పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
రసర్వస్వే—'సంఘటనాధర్మ త్వేన శబ్దార్థ ధర్మ త్వేన గుణాలంకా
రాణాం వ్యవస్థాన’మితి. ఆసయైన భంగ్యా గుణాలంకారాణాం నిరూ
పితస్స్వరూప భేదః. అన్యథా స్వరూప భేదస్య దుర్ని రూపత్వాత్. కావ్య
శోభాకరత్వమేవ గుణాలం కారస్వరూపత్వం తదు క్తం రుద్రభ ట్టేన
'యో హేతుః కావ్యశోభాయా స్సోఒలంకారః ప్రకీర్త్యతే.
గుణో౨.పి తాదృశో జ్ఞేయో దోషస్స్యాత్తద్విపర్యయః' ఇతి.
అతో గుణానాం సంఘటనా శ్రయత్వమేవ యుక్తమ్.
ఇతి శ్రీవిద్యానాథకృతౌ ప్రతాపరుద్ర యశోభూష ణే ఒలం కారశాస్త్రి
గుణప్రకరణం సమాప్తమ్.
加
పద్యతే! శావ్యశోభాయాః కర్తారో ధర్మా గుణాః. తదతిశయ హేతవస్త్వలంకారాశ
ఇతి వామన శస్య స్వరూప భేదస్యోక్తత్వాదితి చే న్నైతత్సాథీయః; నికల్పాసహ
త్వాత్. ఇదం హి తద్దర్శనరహస్యం. రీతిరాతాకాన్యన్య; రీతిశ్చ గుణ విశిష్టపదరచనా,
వైదర్భ్యాది భేదేన త్రివిధా. తత్ర సర్వగుణ విశిష్టాు వైదర్భీ. కతిపయగుణవిళ్ళి వే
గౌడీయా పాంచాల్యావితి. శ్రీశ్రీ సర్వగుణానాం మిళిత్వా కావ్యశోభా హేతుల్వే
గౌడపొంచాలరీతో రవ్యాప్తి, కతిపయానాం కావ్యశోభా హేతుల్వే 'ఆద్రావశ్రీ
ర్యః ప్రోద్యన్నుల్లన త్యేషధూము ఇత్యాదౌ పర్వతో జగ్నిమా
నిత్యాదికుష్క శాస్త్రానుకూల్యేన కావ్యత్వరహి తేది, స్యోజ్న సాదిసంభ వేనాతి వ్యా క్తిస్స్యౌ
త్. కస్మా న్నాస్తి గుణానాం తన్మ తేశావ్యశోభాకరత్వం న చ తన్మూలమలం కారాగారి
తదతిళయ హేతుత్వమితి.
స్వమతే ౬భిమతసమ్మతిం చ దర్శయతి—యో హేతురితి.
ఉపసంహరతి
—— అత ఇతి. స్వరూప భేదాభావాదిత్యర్థం సంభుటనాశ్రయత్వ
`మేవ యుక్తమితి. భేదక ల్వే చేతి భావః. వీరచ్చోద్భటాదిమతమవలంబ్య శ్లేషాదీనాం
మాధుర్యాదావనంతర్భావమంగీకృత్యోక్తం. వస్తుకొస్తు భౌమహాదిమలేనాంతర్భావే
శేషాదిగుణానాం రసధర్మత్వ మలంకారాణాం తు శబ్దార్థధర్మ శ్వమితి విద్యతవ స్వరూప
భేద ఇతి రహస్యం. ఆశ ఏవ స్వయమేవోక్తవాళా కావ్య ప్రకరణే 'హారాదిన
దలంకారా స్తే౬ ను ప్రాసోచమాదయః, శ్లేషాదయో గుణా
పత్రకార్యాదయ ఇప స్థితాః.
ఆత్మోక్కర్షవహా ఇతి.
ఇతి పదవాక్య ప్రమాణపారావార పారీణ శ్రీమహోపాధ్యాయుల చల మల్లినాథ
సూరిసూనునా విశ్వజనీన విద్యన్య విద్వన : పెద్దయార్యస్యాను జేన కుమారస్వామిసోమ
వీధినా నిరచితే ప్రతాపరుద్రీయ
వ్యాఖ్యానే రత్నానణాఖ్యానే గుణనిరూపణంబామ
షష్ఠం ప్రకరణమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edk61341pu0j5e3399ocjhh8afpas2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227721</id>
    <revision>
      <id>583625</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాల జ్కార ప్రకరణమ్. అథ గుణనిరూపణానంతరమలంకారా నిరూప్యంతే. అలంక్రియ తేఒ నేనేతి చారుత్వ హేతురలంకారః తథాచోక్తం కావ్యప్రకాశే.. వరి కేమోదలం కారనిరూపణం ప్రతిజానీ తే— అథేతి....'</comment>
      <origin>583625</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="syk80xjndb7o91k3xn2f6m393mcdyeh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాల జ్కార ప్రకరణమ్.
అథ గుణనిరూపణానంతరమలంకారా నిరూప్యంతే. అలంక్రియ
తేఒ నేనేతి చారుత్వ
హేతురలంకారః తథాచోక్తం కావ్యప్రకాశే..
వరి కేమోదలం కారనిరూపణం ప్రతిజానీ తే— అథేతి.
శ్లో, ఆన్లై తేజలంకారా ళ్ళేకాను ప్రాసవృత్త్యను ప్రాణా,
యమకం పునరుక్తవదాభాసో లాటోపలాలితః ప్రావః.
చిత్ర మథో ఉపమానన్వయోన మేయోపమాస్మరణం,
హచకపరిణామా ద్వౌ సందేహభ్రాంత్య వహ్న వోల్లేఖాః.
ఉత్ప్రేక్షాతిశయోక్తీ తథా సహో శీర్వినో క్తిశ్చ,
ఉక్తీ సృమాసవత్ర స్వభావక వ్యాజ పూర్వికా విద్యాత్.
మీ లనసమానతదతద్గుణా విరోధో విశేషశ్చ,
అధికో విభావనాథో విశేష పూర్వోక్యసంగతీ స్యాతాం.
విచిత్రాన్యోన్య విషమాన్ప మోధో తుల్యయోగితా,
దీపకం ప్రతివస్తూపమా దృష్టాంతో నిదర్శనా,
వ్యతిరేక శ్లేష,పరికరాపా మృహిస్తుతిః,
అప్రస్తుత ప్రశంసా చ పర్యాయోక్తం ప్రతీపకం.
అనుమానం కావ్యలింగం న్యాసో ర్థాంతరపూర్వకః,
యథాసంఖ్యార్ఖావత నే పరిసంఖ్యోత్తరం తథా.
వార్ధచార్థా ద్వౌ సమాధిర్భానికం ప్రత్యనీకకం,
వ్యాఘాత పర్యాయసూక్ష్మా ఉదాత్తః పరివృత్తికా.
హేతుమాలై కావళీ చ మాలాదీపక సారకా,
సంసృష్టిసంకర్ చేతి సంచన ప్రతిరీరితాః.
రసవ స్ప్రేయ ఊర్జస్వీ సమాహిత మట్టోదయః,
భావస్య సంధిశ్శాబల్యం ద్వ్యశీతిరితి మే మతాః
3
E
నీ లేదా మలంకారశబ్దవ్యుత్పత్త్యా తత్సామాన్యలక్షణాలాభం మత్వాహ—ఆలం
క్రియతే ఒనేనేతి, ఆనియ మేన, రస ఇతి శేషః. 'ఆక పరిచకారకే సంజ్ఞాయా'మితి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syk80xjndb7o91k3xn2f6m393mcdyeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227722</id>
    <revision>
      <id>583626</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '238 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే, 'ఉపస్కుర్వంతి తం సంతం యేఒఙ్గద్వారేణ సంశ్రితాః, హారాదివదలంకారా స్తేనుప్రాసోపమాదయః' ఇతి. కరచరణాద్యవయనగ తైర్వలయనూపు రాజభి స్తత్తడలం శారతయా...'</comment>
      <origin>583626</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="9s9gxs7yobk7re5du89xvb0syxn7rsb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;238
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే,
'ఉపస్కుర్వంతి తం సంతం యేఒఙ్గద్వారేణ సంశ్రితాః,
హారాదివదలంకారా స్తేనుప్రాసోపమాదయః' ఇతి.
కరచరణాద్యవయనగ తైర్వలయనూపు రాజభి స్తత్తడలం
శారతయా ప్రసిధ్ధరవయవ్యే వాలం క్రియతే తథా శబ్దార్థవయవ
గ తైరనుప్రాసోపమాదిభి_స్తత్తదలం కారతయా ప్రసిధ్ధిరవయవీభూతం
కాన్యముకు స్త్రీయతే ఆశ్ర యాశ్రయిభా వేనాలం కార్యాలంకారభావో
లోకఙత్కా. వ్యేఒపి సమ్మతః. చారు త్వ హేతుత్వే సి గుణానామలంకా
రాణాం చాశ్రయభేదా ద్భేదవ్యపదేశః సంఘటనా శ్రయా గుణాళ్ళద్దా
శాశ్రయా స్వలంకారః.
తత్ర ప్రథమం శబ్దార్థభయగల్వేన త్రైవిధ్యమలం కారవర్గస్య.
అర్థాలంకారాణాం చాతుర్విధ్వం, కేచిత్ప్రతీయమానవ సహాః, కేచిత్
కరణే కు ప్రత్యయః. వితేనైతేషాం గుణానామి రసోపకారాసంభనా త్తేభ్యో వైల
క్షణ్యం సూచ్యతే.
ఆస్తి న్నేవారే వృద్ధనం నాదమాహ ఉపస్కుర్వంతీతి. యే ఆంగద్వారేణ
శబ్దార్థయోరుత్కర్షాధాన ద్వారేణ తమంగినం రసం సంతం విద్యమాన ముపక్కుర్వంతీ
క్యనేన రసాభావే చిత్ర కావ్యే శబ్దార్థవైచి శ్రీమాత్ర పర్యవసాయిత్వమలం కారాణా మితి
సూచ్యతే. లేఒలంకారాః కంఠాదీ నాముత్కరాధానద్వారేణ హారాదయ ఇవ
సత్యా ఇత్యర్థ!.
యా
న కేవలమేదం సతి రసేఒను ప్రాసో సమాది భిస్సా ్వశ్రీయభూతాశ్ళఔరా..
స్క్రియంతే. కింతు తద్వారా తదవయవీభూతం కావ్యనుపీ త్యేతల్లైశిక దృష్టాం లేనాహ-
యథేతి. ఆశ్ర యాశ్రయిభాపతి. సంయోగమూ లేనేతి శేష్య లోకే మూలభూత
స్సంయోగో ముఖ్యః. ఆత్ర త్వనిశ్యత్వసాధర్యాదే పచారిక ఇతి భేదః, ఆథాలంకార
విభాగం కరిష్యమాణసదుపయోగితయోద్భటాదిమ తేనోక్తమైన గుణాలం కార భేదమను
పదలి——చారుత్వ
హేతు ల్వే సీతి.
ఇకమలంకారస్వరూపం నిరూప్య తద్విభాగమాహతశ్రీ ప్రథమమితి. శబ్దా
లంకారా అనుప్రాసాదయః, అర్థాలంకారా ఉపమాదయః. ఉభయాలంకార్యాలాటాను
ప్రాసోభయసంసృష్ట్యాదయః. ఏ వేషాం తుల్యే జకి కావ్య శోభా హేతు ల్వే శబ్దార్ణోభయా
లంకారవ్యవస్థాయా: మాశ్రయాశ్రయీభావ ఏవ ప్రమాణ మిత్యలంకార సర్వస్వకార్య.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9s9gxs7yobk7re5du89xvb0syxn7rsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227723</id>
    <revision>
      <id>583627</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలఙ్ఞ్కార ప్రకరణమ్. 239 ప్రతీయమానౌపమ్యాః, కేచిత్ప్రతీయమానర సభా వాదయః, దస్ఫుట ప్రతీయమానా ఇతి. సమాసో పర్యాయోక్త్యా తే.వ్యాజ స్తుత్యుపమేయోపమానన్వయాతిశయోక్తిపరికరా ప్రస...'</comment>
      <origin>583627</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4433" sha1="k9cl2qxvqdafs6c5b5vo91ysew0dsc7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలఙ్ఞ్కార ప్రకరణమ్.
239
ప్రతీయమానౌపమ్యాః, కేచిత్ప్రతీయమానర సభా వాదయః,
దస్ఫుట ప్రతీయమానా ఇతి. సమాసో పర్యాయోక్త్యా తే.వ్యాజ
స్తుత్యుపమేయోపమానన్వయాతిశయోక్తిపరికరా ప్రస్తుత ప్రశంసాను క
నిమి త్తవిశేషా క్లిషు ప్రతీయమానం వస్తు కావ్యోపస్కార తాము
పయాతి. రూపకపరిణామ సందేహ భ్రాంతిముదుల్లేఖాసహ్న వోడా
స్మరణ తుల్యయోగితా దీపక ప్రతివస్తూపమా దృష్టాంత సహోక్తివృతి
రేక నిదర్శనా శ్లేష్వాపమ్యం గమ్యతే. రసవత్ప్రయ ఊర్జస్వి సమా
హితభావోదయ భావసంధి భావశబలతాసు రసభావాది ర్వ్యజ్యతే.
ఉపమావినో క్త్యర్థాంతర న్యాస విరోధ విభావనో
క్తగుణ నిమిత్త విశే
షోక్తి విషమసమచి త్రాధి కాన్యోన్య కారణమాలై కావళీ వ్యాఘాతమా
దీపక కావ్యలింగానుమాన సారయథాసంఖ్యావాప త్తిపర్యాయపరి
వృత్తిపరిసంఖ్యా వికల్పసముచ్చయసమాధి ప్రత్యనీక
ప్రతీప విశేషనిమాలన
సామాన్యాసంగతితద్గుణాతద్గుణ వ్యాజోక్తివక్రోక్తి స్వభావోక్తి
భావికోదా త్తేషు సహృదయహృదయాహ్లాది స్ఫుటం ప్రతీయమానం
అత్రేర్థ మలం కారకణ్యావిభాగః.
సాధర్మ్యం త్రివిధం. భేద ప్రధానమభేద ప్రధానం భేదాభేద
ప్రధానం చేతి.
ఉపమానోపమేయయోస్స్వతో భిన్న త్వా చ్ఛాబ్ద
మేతన్న వాస్తవం రూపకపరిణామసం దేహ భ్రాంతిమదుల్లేఖావహ్న
వానా మభేదప్ర ధానసాధర్మ్యనిబంధనత్వం దీపకతుల్యయోగితానిద
ర్శనా దృష్టాంత ప్రతి వస్తూపమాసహోక్తి ప్రతీప వ్యతిరేకః వస్రథా
న సాధర్మ్య నిబంధనాః ఉపమానన్వ యోప మే గెరాస మాస్మరణానాం
భేదా భేద సాధారణసాధర్మ్యమూలతా. ఉత్ప్రే జాతిశయోక్తి అధ్యన
సాయమూలే. విభావనా విశేషో
క్తివిషమ చిత్రా సంగత్యన్యోన్య
వ్యాఘాతాతద్గుణ భావిత విశేషాణాం విరోధమూలతా, యథాసంఖ్య
పరిసంఖ్యార్థాపత్తి వికల్పసముచ్చయానాం వాక్యన్యాయమూలగా
అన్వయవ్యతిరేకానితి కావ్యప్రకాశకారః, రసభావాదిర్వ్యజ్యత ఇతి. గుణీభూతవ్యం
గ్యత్వేన ప్రతీయత ఇత్యర్థః చతుర్థీ విభకేష్వలంకా రేవ్వవాంతరనిభాగం ప్రతిజ్ఞా
పూర్వకమాహ---ఆత్రే తి, ఇర్థం వక్ష్యమాణద్రకారేణ. కక్ష్యావిభాగః, సాధర్మ్య నిరో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9cl2qxvqdafs6c5b5vo91ysew0dsc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227724</id>
    <revision>
      <id>583628</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే, పరివృత్తి ప్రత్యనీక తద్గుణసమాధి సమ స్వభావో క్యుదాత్త వినోక్త యో లోకవ్యవహారమూలాః కావ్యలింగానుమానార్థాంతరన్యాసా నాం తర్క న్యాయమూలతా. క...'</comment>
      <origin>583628</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4368" sha1="f6va68cnh11xya1uqfis455vt2bowiq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;290
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే,
పరివృత్తి ప్రత్యనీక తద్గుణసమాధి సమ స్వభావో క్యుదాత్త వినోక్త
యో లోకవ్యవహారమూలాః కావ్యలింగానుమానార్థాంతరన్యాసా
నాం తర్క న్యాయమూలతా. కారణమాలై కావళీ మాలాదీపక సారాః
శృంఖలా వైచిత్ర్యమూలాః వ్యా క్తి వ క్తి మాలనాన్య వహ్నవ
మూలాని, సమాసోక్తి పరికరౌవిశేషణపై
చిత్రమూలే.
అథాలం కారాణాం పరస్పర వైలక్షణ్యం నిరూప్యతే
ఆరోపగర్భల్వేఒ ప్యారోప్యమాణస్య ప్రకృతోపయోగానుప
యోగాభ్యాం పరిణామరూపకయోర్భేదః ఆరోష్యమాణరూపసంభ
వా సంభ వాఖ్యా ముల్లేఖరూపకయో ర్భేదః. ఆరోపవిషయస్య సందేహ
భ్రాంత్య
వహ్న వైస్సందేహ భ్రాంతిమద పహ్న వానాం పరస్పరం భేదః.
సాధర్మ్యమూలత్వేష తుల్యయోగితా దీపక నిదర్శనా వ్యతిరేక
దృష్టాం తేభ్యః సాధర్మ్యస్య వాచ్యత్వాదుపమానన్వ
యోపమే
యోసమా భిద్యంతే. సాధర్మ్యస్య వాచ్యత్వగమ్యత్వాభ్యాముషమే
&quot;యోగమా ప్రతివస్తూమయోర్భేదః వస్తు ప్రతివస్తుబింబ ప్రతిబింబ
భావాభ్యాం ప్రతివస్తూపమాదృష్టాంతయో ర్భేదః.
తానాం వ్య స్తత్వ సమస్తత్వాభ్యాం తుల్యయోగితా దీపక యో ర్భేదః.
ఉపమానస్య ప్రసిద్ధత్వా ప్రసిద్ధత్వాభ్యాముపమోత్ప్రేక్ష యో ర్భేదః.
అర్థ సామ్య శ బ్ద సామ్యా భ్యా ముపమా శ్లేష యో ర్భేదః. ఉపమానోపమే
యయో ర్భేదాభేదాభ్యాముప మానన్వయయో ర్భేదః. ఉపమానో.
పమేయభావస్య పర్యాయయాగపద్యాభ్యా ముపమేయోపమోప
మయో ర్ఛేదః అప్రస్తుతస్య వాచ్యత్వగమ్యత్వాభ్యా మప్రస్తుత
ప్రశంసాసమాసోక్త్యో ర్భేదః. వాచ్య వ్యంగ్య యోరుభ యోః ప్రస్తుతత్వే
పర్యాయో క్తిః. వాచ్యస్యా ప్రస్తుతత్వే అప్రస్తుత ప్రశంసా వ్యాప్తి
సక్షధర్మ తాద్యభావాత్కావ్యలింగ స్యానుమానాద్భేదః. సాధారణగుణ
యోగాద్భేదానుపలబ్ధి సామాన్యం. ఉత్కృష్టగుణ యో గాన్న్యూన
ధాదిమూల ర్వేనాలం’కారాణాం వర్ణశోవిభాగ ఇత్యర్థః. వీఠద భేద ప్రధానత్వం శాబ్ద
మారోపితం న వాస్తవం న స్వాభావికం,
ఆథాలంకారాణా మత్యంఠవివేకార్థం మిథో వైధర్మ్యమాహ——ఆధాలంకా
రాణాం పరస్పర వై లక్షణ్యం నిరూప్యత ఇశ్యాదినా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6va68cnh11xya1uqfis455vt2bowiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227725</id>
    <revision>
      <id>583629</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 291 గుణతిరోధానే మిలనం అన్యవ్యవచ్చేదే తాత్పర్యాభా వాదుదాత్తా లంకారస్య పరిసంఖ్యాతో భేదః. కాకతాళీయతయా కార్యసాధనే కారణాంతరోపనిపాతే సమాధిః. అహమహమికయా క...'</comment>
      <origin>583629</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="mk4ksgdmyxapg55hfynsv77hiv3n144" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
291
గుణతిరోధానే మిలనం అన్యవ్యవచ్చేదే తాత్పర్యాభా వాదుదాత్తా
లంకారస్య పరిసంఖ్యాతో భేదః. కాకతాళీయతయా కార్యసాధనే
కారణాంతరోపనిపాతే సమాధిః. అహమహమికయా కార్యసాధనే
బహూనాం కారణానా ముద్యమే ద్వితీయ స్సముచ్చయః నిహ్న వస్య
వాచ్యత్వగమ్యత్వాభ్యామపహ్నవ వ్యాజస్తుత్యో ర్భేదః అన్యేషాం
భేదస్స్పష్టు ఏవ. యద్యపి వ్యా క్తినిలనసామాన్యేషు కథంచి త్సా
దృశ్య మస్తి. తథాప్యవివతత్వాన్న సాదృశ్యములేషు గణనా
శబ్దాలం కారనిరూపణమ్,
అథాలం కారస్వరూపవిభాగానంతరం శబ్దార్థయోర్మ ధ్యే శబ్దస్యా
ర్థం ప్రత్యంతరంగత్వాత్ ప్రథమం శబ్దాలంకారా నిరూప్యంతే.
ఇం ఛేకానుప్రాసకి.
భ వేదవ్యవధానేన ద్వయోర్వ్యంజనయుగ్మ యోవీ,
ఆవృత్తిర్యత్ర స బుథైళ్ఛే కాను ప్రాస ఇష్యతే.
య శ్రావ్యవహిత యోర్వ్యంజనయుగ్మ యోర్ద్వయోః పౌనరుక్త్యం
తత్ర ఛేకానుప్రాసః.
శిష్టమన్యదుదాహరణ ప్రస్తాప ఏవ స్పష్టీభవిష్యతీతి నేహ వివిచ్యతే,
ఇకమలం కారాణాం పీఠికాం నిధాయ శబ్దాలంకారనిరూపణం ప్రస్తాతి. —
అథేతి. తత్ప్రథమ్యే హేతుమాహ - శబ్దస్యేతి. అగ్రశబ్ద ప్రతీతి పూర్వక త్వాదర్థ
ప్రతీ శ్శబ్దస్య ప్రతీతావంతరంగత్వం. తేన తస్య ప్రాధాన్యాత్ ప్రాథమ్యమితి భావః,
ప్రథమం తావ చ్ఛబౌద్ధోభయగత త్వేన త్రివిధం పౌనరుక్త్యం తత్రాద్య కేవలస్వర
నరుక్త్యస్య చారుతా
హేతుత్వాభా వాద్వ్యంజనమాత్ర పౌనరుక్త్యం. స్వరవ్యంజన సము
దాయ సౌనరుక్త్యంచ చారుతాహేతుః కశ్రాద్య మసి సంఖ్యానియమే చేశాను ప్రాసో
వైపరీత్య నృత్త్యనుప్రాసఇతి. సర్వస్వకార్య. తదనుసారేణ ఛేకానుప్రానం లక్షయతి - భవే
దితి. రసాద్యనుగతః ప్రకృష్టో న్యాస్కోను ప్రాసః శదుక్తం' ప్రకృష్టో వర్ణ విన్యాసో
రసాద్యనుగతో హి యః, సోను ప్రాస స్స చ చ్ఛేకవృత్త్యుపాధిగతో ద్విధా' ఇతి.
గృహచరాః పమృగాదయశ్ఛేకా ఇతి కేచిత్. విదగ్ధ ఇతి సర్వస్వకారాదయః.
తదుపలాలితో ఒనుప్రాస శేకానుప్రాసః, ద్వియోరీక్యశ్రీ, నీప్సా ద్రవవ్యా
ద్వయో ర్వ్యంజన యంగ్మ యోరవ్యవధానేనా వృత్తిః సః ఛేకానుప్రాస ఇత్యర్థః.
38&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk4ksgdmyxapg55hfynsv77hiv3n144</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227726</id>
    <revision>
      <id>583630</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '292 యథా.— యథా.. రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు ట్రీ యే మహీమహీనవిభ నే దత్తే క్షేమంక రే కరే, రాజన్యజన్య విజయీ రాజా రాజద్గుణోదయః. -అది వృత్త్యను ప్రాస. *ఏకద్వి ప్రభృతీనాం తు వ్యంజనానాం యథా...'</comment>
      <origin>583630</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3962" sha1="sfld0bw9nqdrvkreynplybn2tflh6xa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;292
యథా.—
యథా..
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు ట్రీ యే
మహీమహీనవిభ నే దత్తే క్షేమంక రే కరే,
రాజన్యజన్య విజయీ రాజా రాజద్గుణోదయః.
-అది వృత్త్యను ప్రాస.
*ఏకద్వి ప్రభృతీనాం తు వ్యంజనానాం యథా భవేత్,
పునరుక్తి రసౌ నామ వృత్త్యనుప్రాస ఇష్యతే. &quot;
3
రే రే దుద్రమహీక్షితః ! క్షణమితః శ్రీ కాకతిక్ష్మ్యాపతే-
ర్వీక్షధ్వం ధ్వజినీం దురీక్ష్య సుభటాం ప్రోక్షి ప్రకాజేయకైః,
యోత్స్య ధ్వే యది లభ్య మక్షయపదం కాంతారవృక్షో వృథా
భృత్కు చరతరునికరాత్త త్రాత్మరణా కుతః ?. ४
ఉదాహరతి—మహీమితి. అహీనవిభవే, ఫణీంద్ర సదృశ ఇత్యర్థః, కరే బాహ
రాజన్యా! క్షత్రియా?, 'రాజశ్వశురాద్య' దితి యత్ప్రయః, జన్యం యుద్ధం. ఆశ్ర
పొద చతుష్టయే అవ్యంజనయు గా నా మవ్యవథా నేనావృత్తే చ్చే కానుప్రాన ఇతి ద్రవ్యవ్యమ్.
సంఖ్యానియమేన చ్చేశానుప్రాస ముక్త్వా అన్యథా వృత్త్యను ప్రాస మాహ
ఏకేతి. ప్రభృతి గ్రహణాత్త్రి చతురాజనం
గ్రహః అప్లై కన్య వ్యంజనస్య సకృదావృత్తా
వైచిత్ర్యాభావాత్సామర్థ్యాదసకృదావృత్తి రభ్యతే ద్వయోస్తు సకృదేవ. అన్యథా
ఛేకానుప్రాసస్స్యాత్, వ్యవధానే త్వసకృదావృత్తావరి న విరోధః త్ర్యాదీనాం తు
సకృదనకృద్వా వ్యవధా నేనావ్యవధానేన వా ఆవృత్తిర్ద్రష్టువ్యా. వృత్తిశర్దేన వైదర్భ్యా
దయో వివక్షీతాః, తదుపలక్షీ, తాః. కదుపలక్షితో జనుప్రాసో వృత్త్యను ప్రాసః.
3
ఉదాహరతి—రేరేఇతి. యోత్స్య ధ్వే హనివ్యధ్వే యది, 'యుధ సం
ఇత్యస్తా ద్ధాతోః కరణి లృట్, లభ్యమడయపదమితి. 'ద్వానిమా పురుషా లోకే
సూర్యమండల భేసినా, పరివ్రాడ్యోగ యుక్తశ్చ రణే చాభిముఖో హక?' ఇతి స్మరణా
దితి భావః. కాంతారవకోఒరణ్యవాసపక్ష, తరథునిశరాత్ చుృగాదనయూథాత్,
దుర్మరణకారణాదరణ్యనివాసాచ్ఛుభోదర్కం యుద్ధమరణ మేవ శ్రేయ ఇతి భావః.
అక్రాసకృత్ క్షకారావృత్త్యా వృత్త్యనుప్రాసః. వీప మన్యే భేదాస్సూర్యశతకాదౌ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sfld0bw9nqdrvkreynplybn2tflh6xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227727</id>
    <revision>
      <id>583631</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలఙ్కా రప్రకరణమ్. యమకమ్. లి * యమకం పౌనరు క్త్యే తు స్వరవ్యంజనయుగ యోః 298 ఛేకానుప్రాసే వృత్త్యనుప్రానే చ స్వరపౌనరుక్త్య మానుషంగికం. యమకే తు స్వర యోర్వ్యంజనయుగ్మ యోరావృత్...'</comment>
      <origin>583631</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4398" sha1="6zoy7bqfu3frb1p47tjcwzc52ol2xzf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలఙ్కా రప్రకరణమ్.
యమకమ్. లి
* యమకం పౌనరు క్త్యే తు స్వరవ్యంజనయుగ
యోః
298
ఛేకానుప్రాసే వృత్త్యనుప్రానే చ స్వరపౌనరుక్త్య మానుషంగికం.
యమకే తు స్వర యోర్వ్యంజనయుగ్మ యోరావృత్తిః తస్యాదిమ
ధ్యాంతగతత్వేన బహవో భేదాః. తత్ర దిజా త్రముదా ప్రియతే.
ప్రతాపః కాకతీంద్రస్య మహామహిమ తేజసః,
శ్రియం దధాతి పదేష్టా మహామహిమతేజసః.
అతి పునరుక్త వ దా భాసః, -
*యర్థః ప్రముఖే కించిద్భాసతే పునరుక్తవత్,
వ్యంజనమాత్ర పౌనరుక్త్యాశ్రయమలం కారద్వయముక్త్వా స్వరవ్యం జనసముదాయ
పౌనరుక్త్యాశ్రయ మలంకార మాహ - యమకమితి.
నను 'మహీ మహీనవిభవ' ఇత్యాదౌ ఛేకానుప్రాసే 'యుధిష్ఠిరం ద్వైతవనే
పనేచర' ఇత్యాదా వేకదా సాదృశ్యలక్షణే వృత్త్యనుప్రాసే చ స్వరపొనరు క్త్యసంభవా
త్కథం తత్ర వ్యంజనమాత్ర పౌనరుక్త్య? మిత్యాశంక్య పరిహరతి, — ఛేకానుప్రాస
ఇతి. అనుషంగా దాగతమానుషంగికం, ఆర్వాచయవిశిష్టం అభ్యుచ్ఛయ ఇత్యర్థం. స్వర
వ్యంజనయంగ్మయోగిత్యత్ర స్వరసహితవ్యంజ నేతి మధ్యమపదలోపీ సమాసో వివక్షితః
ఇతి వ్యాచట్టే—యమ కేత్వితి. తచ్చ యమ్య నూనానాం పాదైక దేశానామానిమధ్యాంత
గత ల్వేనా నేకవిధమిత్యాహ అన్యేతి. ఏతచ్చ శ్లోకార్ధ పాదయమశా నామప్యుపలక్ష
ణం. సర్వే౬ స్యే తే భేదాశ్చిరంతనై రేవ బహుధా ప్రపంచితాః. గురుక్వభీతత్వాన్నేహ
తత్రైకముదాహరతి —— ప్రతాపతి. మహాన్మహిమా అధిక్యం యస్య తేజసో
మహామహిమ తేజసః, కాకతీంద్రస్య ప్రతాపః పద్మేష్టమహాం పద్మప్రియోత్సవాం,
ఆహిమతేజన ఉష్ణంతోః, శ్రియం దధాతి. ఆశ్ర ద్వితీయ పాదస్య చతుర్థీ యమనా
త్సందష్టయమకం నాను యమక భేదః. తదుర్తమన్యత్ర. ఆశ్రయమ్యమానయోరుభయో
స్పార్థకత్వం ‘విహగా! కదంబసురభా విహగా' ఇత్యత్రై కస్య సార్థకత్వమితరస్యానకర్థ
త్వం. 'కాలయంత్యనుక్షణమే నేకలయ' మిక్యతో భయోరనర్థకత్వం, ఏవం సర్వేష్వసి
యమశేషు ప్రకారత్రయం యథాసంభవం ద్రష్టవ్యమ్,
శబ్దపౌనరుక్త్యా శ్రీ తా తా నలంకారా నభిధాయార్థ పౌనరుక్త్యమూల మలంకార
మాహ—యత్రేతి, యత్రాలంకారే, ఆర్థః ప్రము ఖే ప్రథమం, పునరుక్తవత్ పునరుక్తేన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zoy7bqfu3frb1p47tjcwzc52ol2xzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227728</id>
    <revision>
      <id>583632</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే పునరుక్తవదాభాలో ఒలంకారస్సతాం మతః. యశ్రార్థః పునరుక్తవదాభాసతే అన్వయ వేళాయామన్యథా భవతి స పునరుక్తవదాభాస్కోలం కారః అర్థాలంకార ల్వే ఒవ్యస్...'</comment>
      <origin>583632</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="rrg6e74avcp5kq1y8kpwzk5lr07csnz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;294
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
పునరుక్తవదాభాలో ఒలంకారస్సతాం మతః.
యశ్రార్థః పునరుక్తవదాభాసతే అన్వయ వేళాయామన్యథా భవతి
స పునరుక్తవదాభాస్కోలం కారః అర్థాలంకార ల్వే ఒవ్యస్య శబ్దపౌన
రుక్త్యా శ్రితత్వాచ్ఛబ్దాలంకార ప్రస్తావే లక్షణం కృతమ్.
యథా-
జిష్ణురింద్రః క్షితిభుజాం శ్రీపతిః పురుషో త్తమః,
భాస్వాన్సూర్యస్ఫుర _త్తేజాః కాకాతీంద్రో విరాజతే.
అది లాటా ను ప్రా 18. రకా
అధోభయపౌనరుక్త్యాలం కారః కథ్యతే. —
2
తుల్యం, ఆక నీవ కించిత్కిమస్యనస్వికం భాసలే, పరమార్థతస్త్వన్యథా సర్వవస్య
ఆనర్థ పౌనరుక్త్యస్య ప్రరూఢదోషశ్వాల్ తదేశన్నిష్కృష్య వ్యాచ --
యశ్రార్థ ఇత్యాదినా. సన్వస్య శబ్దాలంకారప్రస్తావే కా సంగతి? రత ఆహ- అర్ధేతి.
అర్థ పౌనరుక్త్యాదేవార్థాశ్రిశత్వాదర్థాలంకార శ్వే సత్యగీత్యర్థః. శబ్ధపౌనరుక్త్యా శ్రీక
త్వాదితీ. పర్యాయశబ్దా శ్రీ తత్వాదిత్యర్థం. ఆమ్రేడిత శబ్దవత్సర్యాయశటేష్వవ్యర్థకత్వ
సాదృశ్యాదౌ పచారికం శబ్దపౌనరుక్త్యం ద్రష్టవ్యస్.
స్త్రీ
ఉదాహరతి — జిష్ణుతి. జయశీలో జిష్ణు, క్షితిభుజామింద్రో రాజాగ్రణీః,
శ్రీపతిస్సమృద్ధః, పురుషోత్తమః పురుష శ్రేష్ఠః, భాస్వా దీప్తిమార్, సూర్యణవ స్ఫుర
తేజస్స్ఫురతతాపః. ఆశ్ర శిష్ట్వాదీ నామింద్రాది పర్యాయ ప్రయోగేణ ప్రముఖ భాస
మానస్య పౌనరుక్త్యస్యోక్తప్రకారేణాన్వయ వేళాయా మన్యథా పర్యవసానాత్పునరుక్త
వదాభాస ఇతి భావః. శచిత్సున రేవమాహు:-'ఖాతి సదాన త్యాగః స్థిరతాయా'
మిత్యత్ర సత్పురుష వ్రణా మేన ప్రకాశితే స్థైర్యే పర్వత భూర ఇత్యస్యార్థస్య దాన
త్యాగ శబ్దపరివృత్తావసంభవాచ్ఛబ్దాలంకారో ఒవ్యయమ్. 'తనుపపు' రిక్యత కృష్ణాంగ
ఇత్యస్మిన్నర్థీ కనుశబ్దనీసరివృత్తి నాయమలం కార ఇతి శబ్దాశ్ర
యత్వం. వపుశ్శబ్దవివరి
వృత్తా నాలం కారత్వహానిరిత్యర్థాశ్రయత్వం. ఆత ఉభయాలంకారో ఒవ్యయమితి.
తదుక్తం కావ్యప్రకాశే—'పునరుక్తవదాభాసో విభిన్నా కారశబ్దభాక్, ఏశార్థ తైవ
శబ్దస్య తథా శబ్దార్థయోరయ' మితి,
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrg6e74avcp5kq1y8kpwzk5lr07csnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227729</id>
    <revision>
      <id>583633</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణమ్. *శబ్దార్థయోః పౌనరు క్యం యత్ర తాత్పర్యభేదవత్, స కావ్య తాత్పర్యవిదాం లాటానుప్రాస ఇష్యతే. 295 యత్ర శబ్దార్థయోస్తాత్పర్య భేదమాత్రం న స్వరూప భేదస్తత్ర లాట...'</comment>
      <origin>583633</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4006" sha1="pni04ly8ulh5yq52tnmug48rs3soybj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
*శబ్దార్థయోః పౌనరు క్యం యత్ర తాత్పర్యభేదవత్,
స కావ్య తాత్పర్యవిదాం లాటానుప్రాస ఇష్యతే.
295
యత్ర శబ్దార్థయోస్తాత్పర్య భేదమాత్రం న స్వరూప భేదస్తత్ర
లాటానుప్రాసు.
యథా.--
గుణా గుణా స్తే గణ్యంతే యే రుద్రనృప మాశ్రితాః,
నీతిక్ని తిరసౌ తస్య లక్ష్మీర్లక్ష్మీశ్చ కథ్యతే.
శబ్దార్థయోరే కై క పౌనరుక్త్యమూకానలంకారానభికాయ ఉభయపౌనరుక్త్య
మూల నులంకారం ప్రతిజ్ఞాపూర్వక మాహ - అథేత్యాదినా. శబ్దార్థయోగి పౌనరుక్త్యం
ప్రరూఢదోషః. తద్వ్యవఛ్ఛేదార్థం తాత్పర్య భేదవదితి.
ఆ'నేన యమక న్యా ర్తకశబ్దార్థయోస్స్వరూప భేదాభావః ఫలిత 'ఇతి వ్యాచ -
యత్రేతి. లాటజనోపలాలితో
డెనుప్రాసో లాటానుప్రాసః; న తు లాట దేశ జన్యః కళ్ళ
నోపకారః కావ్యస్యేతి గోపాలక
ఉదాహరతి—గుణాఇతి. ఆసౌ వీరరుద్ర సంబంధినీ. ఆశ్ర ద్వితీయగుణాదిశ
జ్ఞానాముక్కర్షలక్షణ స్తాత్పర్య భేదః. ' ఆత్రాబ్జప త్ర నయ నే నయనే నిమి'ల్యే త్యాదౌ
విభక్త్యాదే రపొసరు
క్త్యేజె పి శబ్దార్థ పౌనరుక్త్యాల్లా బానుప్రానత్వం. ఆత వినాయం
పదాశ్రయః ప్రాతిపదికాశ్రయ శ్చేతి ద్వేదా లాటానుప్రాస ఇతి సర్వస్వ కారః.
ఉద్భటేనాప్యుక్తం-'స్వరూపార్థా విశేషమని పునరుక్తికి ఫలాంతరాత్, శబ్దానాం
ప్రకృతీనాం వా లాటానుప్రాస ఇష్యతే' ఇతి. నను యుద్ధేజెర్జునోర్జున ఇవే
శ్యత్రైక సై ్యవోపమానోప మేయత్వలక్షణే అనన్వయాలంకారే శబ్దార్థ పౌనరుక్త్య
సంభవాల్లాటానుప్రాసశ్వ
మేవ కీం నేష్యతే?. సత్యం; యద్యవ్యనన్వయే ఒర్థ పౌనరుక్త్య
మాత్రం లక్షణం. తథాపి నిర్దేశ ప్రతినిర్దేశయోకైకరూప్యాభావే పర్యాయ ప్రక్రమ
దోష, ప్రసంగాదానుషంగికం శబ్దపౌనరుక్త్యం, ఆశ్ర తూభయపౌనరుక్త్యమ ప్యా
వశ్యక మేవేతి విషయ భేదాన్న కోసి విరోధః. తదుత్తం —అనన్వయే చ
త్యాదానుషంగికం, ఆస్త్మింస్తు లాటాను ప్రొనే సాక్షా దేవ ప్రయోజక' మితి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pni04ly8ulh5yq52tnmug48rs3soybj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227730</id>
    <revision>
      <id>583634</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '296 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే అతి చిత్రాలంకారః పద్మ బంధాది!. *పద్మాద్యా కార హేతుత్వే వర్ణానాం చిత్ర ముచ్యతే. ఆది గ్రహణాచ్చ క్ర బంధాదయః. త త్రాష్టదళపద్మ బంధో యథా--- యాతా యస్య...'</comment>
      <origin>583634</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="5w9l6pofw3meso4uzoflaue0iq3jato" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;296
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
అతి చిత్రాలంకారః పద్మ బంధాది!.
*పద్మాద్యా కార హేతుత్వే వర్ణానాం చిత్ర ముచ్యతే.
ఆది గ్రహణాచ్చ క్ర బంధాదయః.
త త్రాష్టదళపద్మ బంధో
యథా---
యాతా యస్యా స్సమగ్రానతి మిహ కనకాస్థానసక్తాసనాయా
యానాసక్తాసనస్థా సుఖయతు కమలాభ్యాససుజ్ఞానమాయా,
యా మానజ్ఞా సుసభ్యా క్షితిపతితిలకం జ్ఞాతిరక్తా సగేయా
యాగే సప్లై రతిజ్ఞా సుకృతిషు ఫలితగ్రాససస్యా యతాయా.
చిత్రం లక్షయతి పద్మేతి న చ శ్రావణానాం వర్ణానాం వదాద్యాకార హేతు
త్వం న ఘటక ఇతి వాచ్యం; వర్ణశదేశ తత్సారకాణాం లివ్యక్షరాణామాతే పౌత్.
లేషాం ముఖ్యవర్ణాభేదేన లోకవ్యవహారాదస్య శబ్దాలంకారత్వం. పద్మావిబుధేషు కర్ణి
కానిస్థానవి శేషేషు వర్ణానాం పౌనరుక్త్యాత్పానరుక్త్యమూలాలం కారానంతర్యం చద
ష్టవ్యం. యా లేతి. కనకాస్థానే సువర్ణ దయసభామంటపే, సక్తం స్థితనూసనం సింహా
సనం ఆయతి ప్రాప్నో తీతి కన కాస్థానసక్తాసనాయా!, ఆయ లేః కర్మణ్యణ్ ప్రత్యయః.
యా నేను కురగాదిస్వాన క్షాన్యాసనాని పల్యయనాదీని తత్ర తిష్ఠతీకి యానాస త్తాన
నస్థారాజ్యోపకరణేషు లక్ష్మీర స్త్రీత్యాగమః. అభ్యాసేన పరిచయేన, ఉపాసనయేశ్యర్థః.
సుఖేనజ్ఞాయతే ఇతి సుజ్ఞానా, 'కృత్యల్యుటోబహుళ 'మితి కర్మణి ల్యుట్, మాయా స్వరూ
వవైచిత్రీ యస్యాస్సా, ఆభ్యాససుజ్ఞానమాయా, అనుపానకానాం దురపబోధస్వరూ
3. మాసం పూజాం జానాతీతి మానజ్ఞా, సభాయాం సాధవస్సర్యాః, 'సభాయ
యః' ఇతి యప్రత్యయః. తే శోభనా యస్యాస్సా సుసభ్య, సంపన్న న్యైవ సభ్యా
శ్రీయత్వాపితి భావః. శాంతీతి ! వివేశినః, 'ఇగుపదే 'త్యాదినా కప్రత్యయః కర్రా
తిరుత్తా, గీయత ఇతి గేయం గానం తేన సహ వర్తక ఇతి సగేయా, స్వనామాం కానేక
గీఠేత్యర్థః, యాగే సత్తా సంబద్ధా, సమృద్ధిన్యైవ తత్రాధికారాదితి భావః. రతిం
స్వవిషయాభిరతిం భక్తిం జానాతీతి' రతిజ్ఞా సుకృతిషు, విషయే ఫలితైర్ద్రమ
సస్యైః కార్యైరాయతో మహాక్ ఆయశుభావహవిధిర్యస్యాస్సా తఖోక్తా, స్వభ
క్తానాం గ్రామాదిసంపాద నేన ప్రకటికస్వాను శ్రీ హేత్యర్థః, నివంవిధా యా లక్ష్మీర్యన్య
విభోకి ఆసమ, గ్రామతిసంపూర్ణామానతిం వశ్యత్వం యాతా సా కమలా లక్ష్మీస్తం క్షితి
ఫతితిలకం వీరరుద్రం, ఇ హైప లోకే జన్మని వా, సుఖయతు సుఖవంతం కరోతు, ఆయ
మష్టదళపద్మ బంధః. ఉదారస్తు—
&quot;కర్ణి కాది లిభేద్వర్ణా శ్రీ మద్దీక్ష విదియ చ,
సకర్ణికాశ్ స ప్తదిషు విదిషు తు వికర్ణికాక్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5w9l6pofw3meso4uzoflaue0iq3jato</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227731</id>
    <revision>
      <id>583635</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చక్రబంధో యథా — శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణమ్. లక్ష్మీ నీక్షితవైభవస్య జగతాం నాథస్య భద్ర శ్రీయో ద్విరబ్ధనిజ ప్రతాపజనితాం భాకృద్ధురాం యచ్ఛతః, నిత్యం రుద్ర జనాధిపస్య జయినో భాతి ప్రక...'</comment>
      <origin>583635</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="3btfhz9ibo54y2pp2gf8gpe9khnynqv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చక్రబంధో యథా
—
శబ్దాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
లక్ష్మీ నీక్షితవైభవస్య జగతాం నాథస్య భద్ర శ్రీయో
ద్విరబ్ధనిజ ప్రతాపజనితాం భాకృద్ధురాం యచ్ఛతః,
నిత్యం రుద్ర జనాధిపస్య జయినో భాతి ప్రకాశం స్థిరా
రాజత్పాలన మోదితాత్మని భుజే యోగ్యా శ్రీ తత్వార్థరా.
అత్ర చక్రబంధే వైద్యనాథకృతి వీరరుద్ర యశ ఇతి ప్రతీయతే.
నాగబంధో యథా.
-
ఓజన్యే రుద్ర దేవే విభవతి మహిమ త్యాజితాన్య ప్రతాపే
ప్ర వేశనిర్గమాభ్యాంతు తే స్యుశ్చతుర్దశ,
దిళ్ళు
వ్యవధానేన తానాద్యే దళేఒన్యత్ర త్వసంతరా” నీతి.
297
°C
చక్ర బంధము దాహగతి—లక్ష్మీతి. కోశాగారనియు
క్తయేవ లక్ష్యా, వీక్షితవైభ
వస్య విచారి తైశ్వర్యస్య, భద్రశ్రీయః, కల్యాణమూర్తేరిత్యర్థః. ఆరబ్ధస్సంవర్థితః, భాకృ
ద్ధురాం భాస్కరభావం, నిజప్రతాపేన ది సూర్యశృశ్యం కుర్వక ఇశ్యర్థః రాజ
త్పాల నేర సమ్యక్సంరక్షణేన, మోదితాత్మని సర్వైరను మోరితస్వరూపే, భుజే అకనీప
యోగ్యా శ్రీకత్వాల్, ప్రకాశం వ్యక్తం, స్థిరా నిశ్చిత స్థైర్యేత్యర్థ. ధరా భూమిర్నిత్యం
భాతి. ఉద్ధారస్తు.—
“బధ్యతే షడరం చక్రం ప్రత్యరణ తన్నవాక్షరం,
త్రయాణామపి పాదానాం దశమం కర్ణి శాక్షరం.
ఆదితస్స్వస్వతురాలై స్త్రీయః పాదాశ్చతుర్థగానీ,
వర్ణా ష్టష్ణాంక్యమారభ్య సంపకం తే తిమ్మారై 8.
మధ్యే ద్వౌ ద్వౌ విసంవాదౌ షడరేషు క్రమాద్భవేత్,
చతుర్డైన్స ప్త మెర్వ ర్వర్ణనం కవివర్ణ్యయో” రితి.
నాగ బంధ ముదాహరతి ఓజన్యఐతి. ఓజో బలం తత్ర సాధు రోజన్యః ప్ర
బలకి, యద్వా ఆహర్వాచినా ఓజస్యశన అహస్కరో లక్ష్యతే. తేన ఓజన్యే సూర్య
సదృశ ఇశ్యర్థః. 'ఓజస్కోహని యజ్ఞ' వితి యత్ప్రక్యయస్య ఛాందసత్వేసి దూశ్య
శివతాత్యాదివదస్య భాషాయాం ప్రయోగో శ్రష్టవ్యః. మహినత్యాజితో ఒన్యేపాం
ప్రతాపో యేన శస్మిక్ కథోక్తే, విద్యాభిర్వేద వేదాంగా ది భిర్వర్యే శ్రేష్ఠ, ఉర్వ
ధికం, హరిచరితమభినేతర్యనుకుర్వతి, విష్ణుసదృశ ఇత్యర్థశి. 'నలో' కేత్యాదినా షష్ఠీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3btfhz9ibo54y2pp2gf8gpe9khnynqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227732</id>
    <revision>
      <id>583636</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే విద్యావ ర్యే భీ నేతక్యుహరిచరితం విశ్వవిస్తార భాజి, వైరివ్రాతా భజంతే వనమతి మలిన భ్యాతయో దేహవిద్ధా వన్యై రధ్వన్యవారి క్షపతిమతి వివిధే జం...'</comment>
      <origin>583636</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4472" sha1="97sslnkrwsqc8v4na4ktdkz6m7amytu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;298
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
విద్యావ ర్యే భీ నేతక్యుహరిచరితం విశ్వవిస్తార భాజి,
వైరివ్రాతా భజంతే వనమతి మలిన భ్యాతయో దేహవిద్ధా
వన్యై రధ్వన్యవారి క్షపతిమతి వివిధే జంతుభిస్థానభాజః.
ఇతి శ్రీవిద్యానాథకృతౌ ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణే ఒలంకారశాస్త్రి
శబ్దాలంకార ప్రకరణం సమాప్తమ్.
ప్రతిషేధః. విశ్వవిస్తారం భరణీయత్వేన భజతీతి విశ్వవిస్తారక్ శస్మి, విభవతి
విధా సతి, అతిమలినఖ్యాశయో వైరివ్రాతాః శత్రుసంఘాః, దేహవిధ్యా రణే విద్ధదేహా
స్సంతః, వన్యైర్ణంతుభిర్వ్యాళమృగై స్సహ, గతిః క్షయః తద్వతి, వివిధే, నానావిధ
దుఃఖభాజన ఇశ్యర్థ ?. అవార్యనుద, అధ్వని; మరుదేశ ఇత్యర్థః. 'ఆపః స్త్రీభూమ్ని
వార్వా' రీక్యనురః. స్థానభాజః స్థితిం ప్రాస్తాస్సంతో వనం భజంతే సేవంతే. ఉదా
రస్తు.--
&quot;రేఖాభ్యాం చతురశ్రేణీ చకుష్కోస్థాని కల్పయేత్,
రేఖాద్వయాంతరాళేస్యా ద్యథా కాష్ఠ గృహాష్టకం.
విదిషు కుండలీకుర్యా క్తద్రేఖా ర్యథాశ్రమం,
ది గ్రేఖా గ్రాణి బాహ్యాని యోజయే ర్దిక్తయే మిధః
ఏకత్ర తు ఫణాపుచ్చ మేళనం కల్పయే త్తథా,
అంతరాణ్యక్షయీకుర్యాత్సందంశాస్స్యర్యథా మిధ్య.
వర్ణావృత్తిస్థలాన్యశ్రీ కోష్ఠకోణాని షోడశ,
సందంశానాం చతుష్కం చ కంఠశ్చ త్యేకవింశతిః.
అవృత్తి ర్యుగ వర్ణానాం 'నేక రేపొ మిహ క్వచిత్,
ఆర్కేశానదశ బ్రహ్మవర్ణాః పొద చతుష్క గా
ఆవ రనై ్నరృతాదికుండలేష్వ ప్రదక్షిణం,
యదైవం స్యాత్తథా వర్ణాక్&quot; ఫణాతో విద్యనే కమాల్.
త్రింశదష్టావింశతిశ్చ షడ్వింశతి రముగ్రమాత్,
వేమన త్రిత వర్ణా సమాప్తిస్తు దళాక్షరే.
సర్వ మేకన్ని ఛాయాంతస్సంగృహీతం మహాత్మభిః,
వీటికొలే కుండలితం స్వయంగం స్వేన త్రిరా వేష్ట్య విభంగభంగం,
క్షిస్త్వా X? పుచ్ఛను హేః స్థితస్య పాఠ్యః ఫణాతః ఫణిబంధనీష” ఇతి.
ఇతి పదవాక్యప్రమాణపారావార పారీణ శ్రీ మహోపాధ్యాయకోలచల
మల్లినాధ
సూరిసూనునా విశ్వజనీన విద్యస్య విద్వన్మ తేః పెద్దయార్యస్యానుజేన కుమారస్వామి
సోమపీథిశా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నావణాఖ్యానే శబ్దాలంకార
నిరూపణం నామ సప్తమం ప్రకరణమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97sslnkrwsqc8v4na4ktdkz6m7amytu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227733</id>
    <revision>
      <id>583637</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాల జ్కార ప్రకరణమ్. అథార్థాలుకారా తత్ర ప్రథమమనే కాలం కారబీజభూతత్వాదుపమా నిరూప్యతే. అథి ఉపమాలంకారు. “స్వతస్సిద్ధేన భిన్నేన సమ్మతేన చ ధర్మతః, సామ్యమన్యేన వర్ణ్యస్య వాచ...'</comment>
      <origin>583637</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="1pgth1k2qdni74x8pxqiwx537k0zdwt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాల జ్కార ప్రకరణమ్.
అథార్థాలుకారా
తత్ర ప్రథమమనే కాలం కారబీజభూతత్వాదుపమా నిరూప్యతే.
అథి ఉపమాలంకారు.
“స్వతస్సిద్ధేన భిన్నేన సమ్మతేన చ ధర్మతః,
సామ్యమన్యేన వర్ణ్యస్య వాచ్యం చేదేకదోపమా.
యత్ర స్వతస్సిద్ధేన స్వతో భిన్నేన సహృదయసమ్మతేనా ప్రకృలేన
సహ ప్రకృతస్య ధర్మత స్సాదృశ్య మేకదా వాచ్యం చద్భవతి తత్రో
స్వతస్సిద్ధే నేత్య నేన ఉత్ప్రేక్షా వ్యావృత్తిః; ఉత్ప్రే ప్రాయా మప్ర
సిద్ధ స్యాప్యుపమానత్వసంభవాత్.
యథా:-
కీర్తిః కాకతివీరరుద్రనృపతే స్సింహాసనా ధ్యానీనః
ప్రాచాం భూమిభుజాం యశః విదధతీ కోటిందుతుల్య ద్యుతి,
రక్షాదక్షిణ రాజలాభ జనితామంద ప్రమోదోర్థితా
స్త్రీలో క్యాట్టహస ప్ర భావ కకుభాం ప్రాంతేషు విద్యోతతే.
శబ్దాలంకారనిరూపణానంతరమవసర ప్ర్రాస్తత్వా దర్థాలంకార నిరూపణం ప్రతీ
జానీ లే... ఆ థేతి.
ప్రధమమువమానిరూపణే నిమిత్తమాహ - కశ్రీతి. శత్రఆర్థాలంకా రేష్విత్య
ర్థ3. అ నేకాలం కారబీజభూతత్వాది శ్రీ. వాచ్యాసమ్యా నా మనన్వయాదీనాం గమ్యావమ్యా
నాం చ రూపకాదీనాం అన్యేణం చ సాదృశ్యమూలానాం మిలనాదీనాం నిదాన
భూకత్వాదిశ్యర్థః.
లక్షయతి స్వరఇలి. ధర్మతో గుణశ్రియ యోరన్యత రేణిక్యర్ధః సామ్యమిశ్య
నేన కార్యకారణాదికయోరసంభవాత్సాధర్యాదన్యవర్ణ లో బయోరుపమానోకు మేయార్థ
39
ముషం గాఢ్యాహారాదిభిశ్ళిష్టమంశం వూరయ వ్యాచ - యత్రేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1pgth1k2qdni74x8pxqiwx537k0zdwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227734</id>
    <revision>
      <id>583638</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '300 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే అత్ర ప్రభాశబ్ది జాతివచనం. త్రైలో క్యాట్టహాస ప్రభాయాః కవి ప్రౌణో క్తిసిద్ధత్వా న్నో సమాశం కాన శాశః. స్వతో భిన్నే నేత్య నేనానన్వయవ్యావృత్...'</comment>
      <origin>583638</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="2lj4lb054046gfcbfo7hrigq1gbee60" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;300
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
అత్ర ప్రభాశబ్ది జాతివచనం. త్రైలో క్యాట్టహాస ప్రభాయాః కవి
ప్రౌణో క్తిసిద్ధత్వా
న్నో సమాశం కాన శాశః.
స్వతో భిన్నే నేత్య నేనానన్వయవ్యావృత్తిః; అనన్వయే ఏకస్యై
వోపమానోపమేయత్వసంభవాత్
తథా హి -
యథా..
సన్తు లోకే సువర్ణాద్రి రత్నాకరసుధాకరాః,
తథాపి వీరరుద్రోయం వీర రుద్ర ఇవ స్వయమ్.
సమతేనేక్య నేన న్యూనోపమాది వ్యావృత్తిః.
-
ఉదన్వానిప గంభీర స్సువర్ణా ద్రిరివోన్నతః,
దిఙ్మ హేళ ఇన క్షోణీ ధౌరేయః కాకతీశ్వరః.
3
అత్రే సముద్ర సువర్ణాద్రి దిగ్గజానాము సమానత్వం యోగ్యమిత్యు
సమై వేయమ్.
ధర్మత ఇత్య నేను శ్లేషాలంకార వై లక్షణ్యమ్.
తథాహి.---
నీరాజ యంత్యంధ్ర పురీరమణ్యః ప్రదీపజాలైర్వర వీరరుద్రం,
చంద్రాననా గోత్రపతం రజన్య స్తారాగణై చేరుమిన స్ఫురద్భిః
ఆత్రప్రతాపరుద్రం పురశ్రీయో నీరాజయంతి మేరుం రజన్య ఇవేతి
నోపమా, గోత్ర కతిమితి విశేషణార్థస్య సామ్యాభావాత్. గోత్ర శ బ్దేన
వ్యావృత్త్యాదికం తు స్వయ మేన వ్య క్తీకరిష్యతి - న్యూనోపమాదీతి. న్యూస
విశేషణోపమానం న్యూనోపమం. అది గ్రహణాదధికోపమాది సం గ్ర హరి
సహృదయసమ్మతిం దర్శయతి ఉదన్వానికి, 'ఉదన్వానుదధ్'చేతి నిపాతనా
త్సాధుః. ధురం వహతీతి ధౌరేయో ధురంధరః. 'ధురోయద్ధ కాని'తి ఢాక్ ప్రత్యయః
క్షోణ్యా ధౌరేయ ఇతి శివభాగవశవత్సమాసః.
భావరి,
'సకలకలం
ధర్మక ఇశ్య నేను శ్లేషాలంకార వైలక్షణ్యమితి, శబ్దసామ్యమూలత్వాత్త
న్యేతి
వ్యావర్త్యం శ్లేషమూలము దాహరతి నీరాజయంతీతి.
ఏవంవిధస్థలే శబ్దసామ్యే ఒప్యువమైవేతి కావ్య ప్రకాశకారః. తదుక్తం
-
పురమేతర్జాతం సంప్రతి సుధాంశుబింబమి వేత్యాదిశబ్దమాత్ర సా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2lj4lb054046gfcbfo7hrigq1gbee60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227735</id>
    <revision>
      <id>583639</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 301 రాజపక్షే కులప్రతీతిః, మేరుపక్షే. పర్వత ప్రతీతి. తథా చంద్రాననా ఇతి స్త్రీపక్షే చంద్ర శివాననం యాసామితి సమాసః రాత్రిపమే. చంద్ర ఏవాననం యాసామితి శబ్దమా...'</comment>
      <origin>583639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3420" sha1="reopqldywz216m5s420x12uv59iteth" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
301
రాజపక్షే కులప్రతీతిః, మేరుపక్షే. పర్వత ప్రతీతి. తథా చంద్రాననా ఇతి
స్త్రీపక్షే చంద్ర శివాననం యాసామితి సమాసః రాత్రిపమే. చంద్ర
ఏవాననం యాసామితి శబ్దమాత్ర సామ్యేన నోపమాప్రాప్తిని కింతు
అన్యేన వర్ణ ్యస్య సామ్యమిత్య నేన ప్రతీపాలంకారో వ్యావర్త్యతే.
తథా హి.-
లోకో౭యమవి శేషజ్ఞః కిం కుర్మణి కస్య కథ్యతే!
యత్కాకతిన రేంద్రేణ సుమేరురుసయతే.
అత్రాప్రకృతస్య మేరోః ప్రకృతేన రాజ్ఞా సాదృశ్య మితి ప్రతీపా
లంకారో నోపమా.
ఏకదా సామ్యమిత్యనేన ఉపమేయోపమావ్యానృత్తిః. ఉపమే
యోూపమాయాముపమానోపమేయ యోరనేకదా సామ్య ప్రతిపాదనమ్.
తథా హీ...
ధర్మో ఒర్థ ఇవ పూర్ణ శ్రీరలో ధర్మ ఇవ స్థితః,
కామస్తావివ తౌ కామ ఇవ రుద్రన రేశ్వరే.
అత్ర ధర్మోర్థ ఇవ ఆర్థో ధర్మ ఇ వేత్య నేకదా ఇనశబ్దద్వయేన ధర్మార్థ
కామానాం సాదృశ్యం ప్రతిపాద్యత ఇత్యువమే యోగమా.
మ్యే డెని సా యుక్తా పతి, అలంకారసర్వస్వ కారః పునరస్మి న్నే వోదాహరణే గుణక్రియా
సామ్యవచ్ఛబ్దసామ్యం నోపమా. ప్రయోజకమపి రూపమా ప్రతిభోత్పత్తి హేతు శ్లేషవి
వాప వేయ ఇక్యనోదత్. విద్యానాథ స్తు సర్వస్వకార సిద్ధాంత శ్రద్ధాకుతయా శ్లేష
ఏవాయం నోపమేత్యాహం- ఆత్రే త్యాగినా.
ఆత్రేతి.
ఆన్యేన వర్ణ్యస్యేతి. ఉపమా నేనోపమేయ స్వేత్యర్థః.
లోకోజెయ మితి.
ఆత్రోపమానోపమేయభావస్య వైపరీత్యాత్ప్రతీపాలంకార ఇత్యాహ--
ధర్మఇతీ. ఆ క్రైకదా సామ్యస్య ప్రధమార్థ మేవ ప్రత్యుదాహరణం. తాపతై
వోపమేయోపమాయా శ్చరితార్థత్వాత్. ద్వితీయం పున రభ్యుచ్చయః.
తదేవాభిప్రే త్యోక్తం—ధర్మార్థకామా నామితి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>reopqldywz216m5s420x12uv59iteth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227736</id>
    <revision>
      <id>583640</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే వాచ్యమిత్యనేన ప్రతీయమానౌపమ్యానాం రూపకసం దేహ భ్రాంతి మడు క్లే ఖావహ్న వతుల్య యోగి జాదీపక ప్రతివస్తూపమా దృష్టాంత సహాణి __క్తీ వ్యతి రేకి న...'</comment>
      <origin>583640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3270" sha1="dqf7gfa7ubvd7pydofp85auq5dm10s6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;302
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
వాచ్యమిత్యనేన ప్రతీయమానౌపమ్యానాం రూపకసం
దేహ భ్రాంతి
మడు క్లే ఖావహ్న వతుల్య యోగి జాదీపక ప్రతివస్తూపమా దృష్టాంత సహాణి
__క్తీ వ్యతి రేకి నిదర్శనానాం 'వైలక్షణ్యమ్.
ప్రతాముద్రనృపతే ర్మండలా గ్ర విధుంతుదః,
=ఖుడని శ్రమోద్దామో గ్రసతే రాజమండలమ్.
2
ఆశ్రముడలా గ్ర విధుుతుద యో స్సామానాధికరణ్య స్యాన్య థాను
కపత్యా సాదృశ్యం లక్ష్యత ఇతి నోపమా. కింతు రూపకాలంకారః.
కిమేష నవమో హరితృతి రమందసంవత్సదం!
కిమేష దశమః ప్రజాపతీర పూర్వసర్ల క్రమఃః
కి మేష హరికుర్వరోద్ధరణచుంచు రే కాదశ?
శ్చిరాజతి విలోక్యతే జగతి కాకతీంద్రో జనైః.
ఆత్రి శాంతీశ్వరస్య హరిత్పతి ప్రభృతీనాం చ పరస్పరా భేద ప్రతితే
సదేహనిబంధనాన్య థానుపపత్త్యా సాదృశ్య మాజీవ్యతే. తతస్సందే
కాశీతీయవిభోః కీర్తివిభవే వ్యా ప్తదనీ,
F
దివావీ చంద్రి కాబుద్ధ్యా చకోరా యాంతి నిర్వృతిమ్.
అవివేచంది కాబుద్ధి: చంద్రి కాసాదృశ్యం వినాన సం
భవతీతి సాదృశ్యా క్షేపాత్ భ్రాంతి మదలం కారః
లక్ష్మీనివాసగృహమిత్య ఖిలా నరేంద్రా
శ్శౌర్యాతిభూమిఖనిరిత్య రివీర వర్గాః
విద్యావిహారపరనీతి చ లబ్ధవర్ణా-
శ్రీశ్రీ కాకతీంద్ర నగరీమనిశం స్తువంతి.
00
ఆత్రి నగర్యాం తత్తత్పదార్థతారోపస్సాదృశ్యాదృతే న సంభ
ఐతీతీ సాదృశ్యకల్పనాద ల్లేఖాలం కారః.
వాచ్యన్యవఛ్ఛేద్యతయ సాధర్మ్యవ్య గమ్యత్వం కేనుబిదలంకారేషు దర్శ
యతి—శథాహీత్యాదినా. ఉదాహరణల్లోకా యథాయోగం స్వస్వప్రకరణ వివ
వ్యాఖ్యాస్యం తే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqf7gfa7ubvd7pydofp85auq5dm10s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227737</id>
    <revision>
      <id>583641</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. వీరరుద్రస్య భూపాలజయహోమం నితన్వతః, ధూమరాజరియం భౌతి న చమూ రేణురుస్థితా, 308 00 అత్రోస్థితాం చమూ రేణుమవలోక్య ధూమపక్కి రిత్యసహ్న వే నారోపస్సాదృశ్యమూల ఏవే...'</comment>
      <origin>583641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="249o0v2s5xrglqnpq9emgpm9lfp62rk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
వీరరుద్రస్య భూపాలజయహోమం నితన్వతః,
ధూమరాజరియం భౌతి న చమూ రేణురుస్థితా,
308
00
అత్రోస్థితాం చమూ రేణుమవలోక్య ధూమపక్కి రిత్యసహ్న వే
నారోపస్సాదృశ్యమూల ఏవేత సాదృశ్యాణే పాదకహ్న నః॥
తుల్య యోగితాది ష్వపి సాదృశ్య గమ్యత్వాన్నో సమాశంకా.
స్సర్వేభ్య స్సాధర్మ్యమూ లేభ్యో విలక్షణేయముపమా.
ఆత
సా ప్రథమం ద్విధా. పూర్ణా లుప్తా చేతి, ఉపమానోపమేయసాధా
రణధర్మ సాదృశ్య ప్రతిపాద కానాం చతుర్దం ప్రయో* పూర్ణాః ఏకస్య
ద్వయోస్త్రయాణాం వా లో పేలుప్తా. పూర్ణా ద్వివిధా. శ్రాతి ఆర్థి
చేతి. సాత్సాదృశ్య ప్రతిపాదశయ దేవాదిశ ఔనాం ప్రయోగే
శ్రీతీ; ధర్మిన్యవ థానేన సాదృశ్య ప్రతిపాద కానాం సదృశ సం కాళ నీ కాళ
నతి
ఉపమాయాస్వరూప ముక్త్వా విభాగ మాహ--సా ప్రథమమితి. పూర్ణా
మాహ—ఉపమా నేతి, ఉపమాయ తే సదృశీ శ్రీయతే యేనోత్కృష్టగుణేన కదుపమానం
చంద్రాది ; ఉపమాయ తే యదవకృష్ణగుణం కదుపమేయం మఖాది, సాధారణో
ధర్మో గుణః క్రియా వా; సాదృశ్య ప్రతిపాదశా యదేవ దయః; చతుర్ణా మేలేమోం
కంఠోక్తా పూర్ణేశ్యర్థ . కతిపయలో పేలు సేత్యాహ -నిక సేృతి. లోపే శాస్త్రీయే
స్వారనీకే చ. శశ్రాద్యాం విభజతే పూర్ణేతి. శ్రుత్యా సాదృశ్య ప్రతిపాదనా
చ్ఛౌతీ. ఆర్థత స్వార్థీత్యర్థః, శ్రీతీం లక్ష్యాతి సాక్షాదితి. అర్థం లక్షయతి
ధర్మి వ్యవధానేనేతి. సదృశాభిధానద్వారేత్యర్థం. నను యధేవాది శబ్దానాం సదృశాది
శబ్దవత్సాదృశ్యవిశిష్టార్థపరత్వాభావాత్కే వల సాదృశ్యపకత్వం వక్తవ్యం. తథా
ముఖం చంద్ర ఇవే త్యత్ర ముఖం చంద్రసాదృశ్యమిక్యర్థ స్స్యాత్ వివం చ దశ
దాడిమాది వాక్యపదసంబద్ధమిదం భవిష్యతీతి చేత్, సత్యం; యథా రాజ్ఞః పురుష ఇత్య
శ్రీ గుణభూతరాజని శ్లేషణభూతా షష్ఠీ అనుశాసనబకాదుభయనిష్ఠసంబంధమా శ్రీ
మభిదధానాఒకి కద్వారా ప్రధానభూతం పురుషమస్యాక్షి పతి లేదుక్తం హరిణా
'ద్విస్ట్ల్లో వ్యసౌ పరార్థ త్వాద్గుణేషు వ్యతిరిచ్యతే, తత్రాభిధీయ మానస్సకో ప్రధా
గోడెప్యుజయుజ్యతే ఇతి. వినమువమానవిశేషణభూతా య థేవాదయ శ్శబ్దాః శ్రుత్యా
సాదృశ్యం బోధయంతో 8 శబ్దశ క్తిస్వాభావ్యా తాత్పర్యేణ సాదృశ్యవతి వర్షం తే
ఏవం చ యఛేవాదిశబ్దానాం శ్రుత్యా సాదృశ్యపరత్వాత్తత్ప్రయోగే గ్రాతీ; సదృశాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>249o0v2s5xrglqnpq9emgpm9lfp62rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227738</id>
    <revision>
      <id>583642</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే ప్రతీకాశాదిశబ్దానాం ప్రయోగే ఆర్థి; ద్వే అపి వాక్య సమాసతద్ధితగ తల్వేన త్రివిధే. ఏవం పూర్ణోపమా షట్ ప్రకారా. లుస్తోపమా ఏకో నవింశతిభేదా. ‘తేన త...'</comment>
      <origin>583642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3962" sha1="9zibzuvx7sem8qnrj679w04ic4b0cms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;304
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
ప్రతీకాశాదిశబ్దానాం ప్రయోగే ఆర్థి; ద్వే అపి వాక్య సమాసతద్ధితగ
తల్వేన త్రివిధే. ఏవం పూర్ణోపమా షట్ ప్రకారా. లుస్తోపమా ఏకో
నవింశతిభేదా. ‘తేన తుల్యం క్రియా చేద్వతి' రీతి సదృశా ర్థే విహిత
స్య వలేరుపాదానే ఆర్థి; 'తత్ర తన్యే' వారే విహితస్య వతే
వేతీ
రపాదానే శ్రీతీ; అత ఏవ సాదృశ్యార్థే విహితస్య వతేః ప్రయోగే
ధర్మోపాదా నఏ వాన్వయ సౌకర్యాదను
కదరా తద్ధితగా శ్రోతీ లుప్తా
నా స్త్రీ. కల్పబొది ప్ర యోగే త్వార్థ్యేవ,
అథోదాహరణాని——
వాక్యగా పూర్ణా శ్రాతి యథా
-
మే
50
తయోః పునః
ఉద్దామోద్యతవి క్ర మే కృతయుగే బాహ యయా తేర్య థా
త్రేతాయాం రఘునాయకస్య మహితఖ్యాతౌ భుజాయాం యథా,
దోర్దండే చ యుధిష్ఠిరస్య విలసత్భౌర్యే యథా ద్వాపరే
విప్రభాఒద్య కలౌ తథైవ రమతే జో ణ్యంధ్ర భర్తుర్భు జే.
సమాసగా పూర్ణా శ్రోతీ యథా -
భాస్వానివోద్యన్ను దయాద్రిలంబీ భద్రాసనస్థా వర వీరుద్రః,
శబ్దానాం అర్థాత్సాదృశ్యపరత్వాత్తత్ప్రయోగే త్వార్థీ తి వివేకః
ప్రత్యేకం త్రైవిధ్యమాహ - స్వఇతి నీకోన వింశతి భేజేతి. పద్యమాణప్రకారేణేతి
శేషః పతి
ప్రత్యయ భేదాదు సమా భేద ఇత్యాహ— తన తుల్య మిత్యాదినా. కర్ర
త్యా విశేష మాహ—అతని చేతి. ఆతో ఒస్మాదే వాన్వయ సౌకర్యా దితి సంబంధః.
కూర్మ పదిత్యాదిపక్ష్యమాణోదాహరణే మేదినీ ఙ్ఞానరూపస్య సమానధర్మ స్యో పాదాన
ఏవాన్వయ సౌకర్యా దన్యథా తద్భవా చ్చతకగతాయాం త్యాం ధరో పా
దాన మావశ్యక మితి భావః కల్ప బాది ప్రయోగే త్వితి. 'ఈషదసమాప్తా' వితి విహి
తానాం కల్పద్దేశ్య దేశీయర్ ప్రశ్యయానాం ' విభావసువ' ఇతి విహితస్య బహుశ్య
యస్యచప్రయోగ ఇత్యర్థః. ఆర్థ్యేవేతి. ధర్మి వ్యవధానేనైవ సాదృశ్య ప్రతిపాదనా
ఉద్దామేతి. అత్ర యథాశబ్దప్రయోగాడియం వాక్యగా ప్రతి చ.
భాస్వాని నేతి. కథ మియం సమాసగేత్యాకాంఔయమాహ -- ఇవేన సహ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9zibzuvx7sem8qnrj679w04ic4b0cms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227739</id>
    <revision>
      <id>583643</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్ ఉత్పశ్యతామంధ్ర పురీజనానాం నేత్రాబ్జజాడ్యం శమయత్య శేషమ్. అత్ర భాస్వానివేతి ఇవేన సహ నిత్యసమాసః. తద్ధితగా పూర్ణా శ్రోతీ యథా— కూర్మవ చ్ఛేష.వద్దో త్ర గి...'</comment>
      <origin>583643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="6q3ktstpd7mux4h3te5u09r536wj4z6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్
ఉత్పశ్యతామంధ్ర పురీజనానాం నేత్రాబ్జజాడ్యం శమయత్య శేషమ్.
అత్ర భాస్వానివేతి ఇవేన సహ నిత్యసమాసః.
తద్ధితగా పూర్ణా శ్రోతీ యథా—
కూర్మవ చ్ఛేష.వద్దో త్ర గిరివద్దిఙ హేభవత్,
భుజే ప్రతాపరుద్రస్య ధురీణే భౌతి మేదినీ.
వాక్యగా పూర్ణా ఆర్థి యథా.-
305
తై స్త్రైర్మహీపాలనసంవిధానై సై సైః ప్రజారంజనవై భక్తాశ్చ’
విరాజతే సంప్రతి కాకతీయలక్ష్మీపతిర్దాశరథేస్సమానః.
సమాసగా పూర్ణా ఆర్థీ యథా.-
తాదృక్పాలన సామర్థ్య సంపదా కాకతీశ్వరః,
హరిదీశ్వరసం కాళళ్ళా స్త్రీ మధ్యమనిష్టసమ్,
తద్ధితగా పూర్ణా ఆర్థీ యథా.—
హేమాచలవదౌన్న త్యే గాంధీ ర్యే క్షీరసింధురత్,
ప్రతాపే భానువద్భాతి వీరరుద్రన రేశ్వరః.
నిశ్యసమాస ఇతి. 'ఐవేన సమాసో విభక్త్యలో పశ్చ పూర్వపద,ప్రకృతిస్వరత్వం' 'చేతి
వార్తికాదితి శేషః.
కూర్మవదితి. 'తత్రత స్యే' వేతి సప్తమాసమర్థా వారే పతిప్రత్యయః. ఆక
ఏ వేయం తద్ధితగా శ్రీతీ. ధురం వహతీతి ధురీణే ధురంధరే, 'ఖస్సర్వధురా 'దిత్య త్రఖ
ఇతి యోగవిభాగా కప్రత్యయః. 'గాంభీర్య గరిమా కన్య సత్యం గంగాభుజంగప' దితి
తస్యేవేతి వలేరు దాహరణమ్.
తై స్ట్రైతి. మహీపాలనసంవిధానై, వాపీకూకులేటా కా సినిర్మాణవ్యర్థః. ప్రజా
రంజనవైభవైః, చోరాదినివారణ పూర్వ కైః పాలనని శేషైరిత్యర్థం. అగ్ర దాశరభే
స్సమాన ఇతి వ్యాసేన సమానశబ్ది పాదానా దార్థీ యమునమా వాక్యగతా చ.
తాదృగితి. హరిదీశ్వరేణ దిక్పతినా సదృశో హరిదీశ్వరసంకాశ ఇతి నిశ్యసమా
సః. 'స్యురు త్తరపదేత్వమి, నిధనంకా నీకాక ప్రతి కాళోవమాదయః ' ఇత్యమరుణ్ణి
నిభాదిశబ్దా నాము త్తరపదనియమాత్. అతనీవ సమాసగతీయ మార్థీ .
C&amp;
&quot;హేమాచలవదితి. ఔన్న త్యాదౌ సర్వాపతుల్యం భారీత్యర్థం. ఆశ్ర 'తేన
తుల్య' మితి విహితస్య వతేః ప్రయోగాదార్థీయం తద్ధిత గ తా.
92
B&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6q3ktstpd7mux4h3te5u09r536wj4z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227740</id>
    <revision>
      <id>583644</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'A 3:16 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ఏషూదాహర ణేషు ఉపమేయోపమానసాధారణధర్మ సాదృశ్య ప్రతి పానకాని నిబద్ధానీతి పూర్ణత్వమ్ అథ లుస్త్రోకమా న ఉదాహరణాని: - అను క్తధర్య' వార్యగా శ్రాతీ...'</comment>
      <origin>583644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="jnoclklbatw0vyashrrget5lwbb3iiq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;A
3:16
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ఏషూదాహర ణేషు ఉపమేయోపమానసాధారణధర్మ సాదృశ్య ప్రతి
పానకాని నిబద్ధానీతి పూర్ణత్వమ్
అథ లుస్త్రోకమా న ఉదాహరణాని: -
అను క్తధర్య' వార్యగా శ్రాతీ లుప్తా యథా. —
యథాకుచాం స్వామినిచ క్ర వాక్యో యథాచ నీహాకరుచౌ చకోర్య
యథా ప్రసూన స్తబకే భ్రమర్య స్తథా ప్రజాః కాక తీవీ కరుద్రే.
అనుక్తధర్మా సమాసగా శ్రాతీ లుప్తా యథా. —
ప్రతాపరుద్ర చేసస్య పాద పీఠీ మనారతం,
ఆరాధయంతి భూపాలాః ప్రణతా దేవతామిన
అను క్తధర్మా వాక్యగా ఆర్థి లుప్తా యథా -
కాశతిజ్ఞ్యాపతే రైత్ర ప్రస్థానపటహధ్వనిం,
తుల్యం దంభోళీనితో పై శ్శృణ్వంతరి మహీభృతః.
అను కఢశ్యాసమాసగా ఆర్థి లుప్తా యథా.
OF
శశ్వత్పురి మేకశిలాభి ధానాం వస్వోక సారాసదృశీమ వేశ్య,
నమృతిభూపాభుని కాకతీయ రాజ్య ప్రతిష్ఠాంబహుమన్యమానాః
అను కదరా' తద్ధితగా ఆర్థి లుప్తా యథా.
ప్రతాపరుద్రనృపతేర్జగన్మ హిత తేజసః,
కందర్పశల్పమాకారం పశ్యంత్యంధ్ర పురంధ్రయః.
99
విషకాహరణేస్తూ పనూ రాది చతురంగ నిబంధనాత్పూర్ణ శ్వమిత్యాహ నిష్వితి.
అక లుస్తోదాహరణేషు ప్రథమం ధర్మానుపాదానే పంచోదాహరణాని
క్రమేగాహ——యథేత్యాః, రుణం స్వామిని సూర్యే, వీరరుద్రే, వర్తంత ఇతి శేషః.
ఆశ్రీ ప్రతిపాహ్లాద సారస్యానాం ధర్మాణానును పాదానమ్,
.00
ప్రతాపేతి. అగ్ర పాదపీకీ దేవతయోస్సమానోధర్మస్సంపత్ప్రదత్వమనుక్తం.
ఆను క్తధర్మాశః తీ లుప్తా నా స్తీత్యుక్తం.
కాకతీతి, దంభోళినిర్ఖా
షైరశనిధ్వనిభిస్తుల్యం శద్వద్భీషణమితి గన్యులే.
శశ్వ!తి. ఐస్వోకసారాసదృశీమలకాసమానాం, వైభవ ఇతి నోక్తమ్.
DO
617
ప్రతాపరుద్రేతి కందరకల్పం కందర్పదదృశం, రూపసంపదేతి శేషః, ఈనద
మాపొకల్పపర్యయః. ఇయమేకలో పే లుప్తా పంచవిధా.
A...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnoclklbatw0vyashrrget5lwbb3iiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/310</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227741</id>
    <revision>
      <id>583645</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్. ఏషూదాహరణేషు ధర్మ స్యానుపాదానమ్. అను కధ లే వాదిః కర్మక్యచా లుస్తా యథా - దుద్ధార్ణవీయత్యంభోధీ కైలాసీయతి భూధరాజ్, ప్రతాపరుద్ర దేవస్య యశోవై శద్యవైభవమ్....'</comment>
      <origin>583645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="q3h6whe6zn1o9gk87ouud7vg0cm0vhf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్.
ఏషూదాహరణేషు ధర్మ స్యానుపాదానమ్.
అను కధ లే వాదిః కర్మక్యచా లుస్తా యథా -
దుద్ధార్ణవీయత్యంభోధీ కైలాసీయతి భూధరాజ్,
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య యశోవై శద్యవైభవమ్.
అను కధ రేవాది రాథారక్యచా లుప్తా యథా-
క్రీడా ద్రీయతి గోత్ర శైలశిఖ రేష్వాస్థానసద్మీయతి
ద్వీ వేష్వబ్ధిషు దీర్ఘకీయతి హరిత్స్వేకాంత గేహీయతి
ఉద్యానియతి సీనుసర్వతతటారణ్యే సుపర్వాచ లే
ప్రాసాదీయతి వీరరుద్రనృపతేస్స్ఫారః ప్రతాపోదయః.
అను కధ రేవాదిః కర్మణములా లుప్తా యథా.
పశ్యంత్యాత్మ జదర్శమిందుమమర స్త్రోతస్వినీం సత్సఖీ-
దర్శం క్షీరపయోనిధిం ప్రియసుహృద్దర్శం గిరిం రాజతం,
లీలాదర్పణదర్శ మన్య దమలం తారాదిహారావళీ.
దర్శం ఖేలతి వీరరుద్రనృపతేః కీర్తి న్జగద్వ్యాపినీ.
అ
807
అథ ద్విలో పే లుస్తాం క్రమేణోదాహరతి - దుద్ధార్ణవీయతీత్యాదినా. అగ్ర
‘ఉపమానాదాచారే' ఇతి క్యత్ప్రత్యయః. 'క్యచిచ' ఇతీశారు, భావళ్యమత్ర సాధర్మ్యం
గమ్యతే. అంభోధి దుర్ణ వాని
వాచరతీత్యత వాళ్యే ప్రక్రాంతం కర్మద్వయం.
తత్రోపమానకర ణోఒంతర్భూతత్వాత్తద పేక్షయా ఒ సావకర్తతో ధాతుః. తదుక్తం—
'ధాతోరద్ధాంకరే వృత్తే ద్ధాత్వర్థేనోపనం గ్రహాత్, ప్రసిద్ధేరవివక్షా శః కర్మణోజ
కర్మికా క్రియా' ఇతి. కర్మాంతరాపేక్షయా తు స కర్త్మక విన యథాహ భగవా
న్భాష్యకారః——' ద్వే హ్యత్ర కర్మణీ ఉపమానకర్తోప మేయకర్మ చేతి. ఉపమానకరాం
తర్భూతముపమేయేన కర్మణా సకర్మకో భవతీతి ఏవమన్యత్రాపి ద్రష్టవ్యమ్,
క్రీడాద్రీయతీతి. ఆస్థానసద్మ సభామండపః, దీర్ఘాకాః క్రీడానరాంసి, సీమ
పర్వతో లోకాలోకః; సువర్వాచలో మేరు, క్రీడాపర్వతాధిష్విన కులపర్వతశిఖరాది
స్వాచరతీక్యశ్రీ సుఖసాధనత్వం సాధర్మ్యం గమ్యతే. 'అధికరణా' చ్చేతి వచనాత్
క్యచ్ ప్రత్యయః. క్రీడాద్రీయతీత్యత్ర 'అకృత్సార్వధాతుకయో' రితి దీర్ఘ 3. అన్యక్ర
యథాయోగం టీలో పే 'క్యచి చ' ఇతీ కార
४
పశ్యంతీతి, ఆత్మజం పుత్రమిన దృష్ట్వా ఆత్మజదర్శం; వివము త్తరత్రాపి ద్రష్టవ్యం.
'ఉపమానే కర్మణి చ' ఇతి ణములశ్యయే కమానిత్వా శ్సర్వత్ర వశ్యం తీత్యను
3
40&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q3h6whe6zn1o9gk87ouud7vg0cm0vhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/311</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227742</id>
    <revision>
      <id>583646</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '308 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే అను కధ రేవాదిః కర్తృణములా లుప్తా యథా, నృపేషు శిక్షావిధినండ చారం కాంతారు పుష్పాయుధధన్వచారం, ప్రజాసు చాలంబనయష్టి చారం చరత్యయం పద్రన రేంద్ర ఖ...'</comment>
      <origin>583646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4594" sha1="0w9mqj9dmppp4b4i3aoz0qdaaybaaqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;308
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
అను కధ రేవాదిః కర్తృణములా లుప్తా యథా,
నృపేషు శిక్షావిధినండ చారం కాంతారు పుష్పాయుధధన్వచారం,
ప్రజాసు చాలంబనయష్టి చారం చరత్యయం పద్రన రేంద్ర ఖడ్గః .
అను కధ ర్మేవాదిః క్వీపా లుప్తా యథా.—
సుధాప్రవాహతి సతామసతాం కాలకూటతి,
వీరరుద్రన రేంద్ర స్య గుణజోత్స్నా విజృంభితం.
20
ఇతి దశోదాహరణాని, ఏ సూదారణేషు ద్వయోరనుపాదానమ్,
అంభోధీ!&quot; దుద్ధార్ణవీయతీత్యత్ర కర్మక్యచి దుద్ధార్ణవాని కరో
తీతి, గోత్రశిఖ రేషు క్రీడా ద్రీయతీత్యాధారక్యచి క్రీడాద్రిష్విన వ
ర్హత ఇతి, చంద్ర మాత్మ జదర్శం పశ్యంతి కర్మణములి ఆత్మజమి ప
ప్రయోగః అశ్రాత్మజసఖ్యాదీ నామిందునుం దాకినీ ము ఖ్యానాం చోపమానోపమేయ
భావే నైర్మల్యమేవ సాధర్మ్యమూలమితి గమ్యతే.
لام
నృ పేష్వతి. శిక్షావిధిర్దండః శిక్షావిధిదండ ఇతి తాదర్థ్యే ఆశ్వఘాసాదిన షష్ఠీ
సమాసః స ఇవ చరిత్వా కచ్చారమితి 'ఉపమానే కర్మణి' చేతి చకారాత్కర్తరి
ణముల్ . కషాదిత్వాచ్ఛర తేరను ప్రయోగః, ఆత్ర భీషణోద్దీపనని
శ్రీమభూమి త్వానాం
క్రమేణ సమానధర్మత్వము స్నేయమ్.
..
సుతి గు జ్యోత్స్నా విజృంభికం కర్త, సుధాప్రవాహ ఇవాచరతి సుధా
ప్రవాహతి, తద్వచ్ఛాఫ్యామి క్వర్థః -
దసహ్యమిత్యర్థః 'సర్వప్రాతిపది కేభ్యః క్విత్వాచారే' ఇత్యేక ఇత్యాచారే క్విపత్య
యః. ఆక్రాచారస్య సమానధర్మత్వం మన్యమానః కావ్యప్రకాశకార 'పద్వాచకస్య
క్వివస్సర్వపా దివాదీలోహ చ్చ ద్విలోవః.' క్యాజాదౌ తు ప్రత్యయ శ్రవణాదేశ
లోన్ల ఏవేత్యాహ, విద్యానాథస్తు కర్తరి క్యజాదావస్తునామ ధర్మాంతరోద్భావనా,
శక్తా కథంచి దాచార స్పాధర్మ్యం. కర్మణి క్యజాద్ రూపమానోపమేయగతో ధావ
ళ్యాసి 'రేవ సమానధర్మో నాచారమాత్రం తస్యాన్యధర్మ శ్వాసతీ మన్యమానః క్యజూదా
పపీ ద్విలోని ఇత్యాహ, ఏమాదాహరణేషు ద్వయోరను పాదానమితి.
కాలకూటమి వాచరతి కాలకూటతి, తద్వ
ఏశ దేవ వివిస క్తి ——ఆంభోధీని
త్యాది. ఇవశ బో ఒంతర్గత ఇతి. గమ్యమానార్థ
ఇత్యర్థః. ఏకద్యధోదాహరణ మన్మదుద్ఘాటిక జావళ్యాది సాధారణధర్మ
స్యాప్యువలక్షణం.
తస్య లు స్తత్వమితి, ఆప్రయుక్తశ్వమిత్యర్థః యదాహ రైయటకి 'గమ్యమానార్థ స్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0w9mqj9dmppp4b4i3aoz0qdaaybaaqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/312</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227743</id>
    <revision>
      <id>583647</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 309 శ్యంతీతి, శిక్షావిధిదండ చారం చరతీతి కర్తృణములి శిక్షావిధిదండ ఇవ చరతీతి. ఇవశబ్దిఒంతర్గత ఇతి తస్య లు స్తత్వమ్. ఆను క్తధరీ వాదిః కర్తృక్యచా లుప్తాయ థ...'</comment>
      <origin>583647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4640" sha1="66ccxefa3ytex62fyd7kge57etra8n7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
309
శ్యంతీతి, శిక్షావిధిదండ చారం చరతీతి కర్తృణములి శిక్షావిధిదండ ఇవ
చరతీతి. ఇవశబ్దిఒంతర్గత ఇతి తస్య లు స్తత్వమ్.
ఆను క్తధరీ వాదిః కర్తృక్యచా లుప్తాయ థా.—
జ్యోత్స్నీ యంతి సుధీయంతి
చందనీయంతి సర్వతః,
ప్రతాపరుద్రనృపతే శు భ్రాః కీర్తేర హోర్మయః.
అత్ర కీర్తినాం స్వరూపముపమేయమ్.
అను కధ రేవాదిః కర్తృక్యజా లుప్తా యథా.
శేషాయతే మహీం వోడుం కల్పశాఖాయతే ఒర్థినాం,
ప్రయోగ వ లోపతి. క్విబంతో దాహరణం కు సర్వసం ప్రతిపన్న త్వాన్న వివృతమితి
ద్రవ్యమ్.
క్వచిత్రిలో పే లు_మాహ అనుకేతి. ధర్మస్సమానధరో ప్యా స్తీతిధర్మి
ఉపమేయం, తచ్చేవాది శ్చానుక్తాయ త్రాసా వను క్తధర్మీ వానికి, అనుకోపమేయేవాది
రీత్యర్థ 8. ధర్మలో పస్తు ప్రసిద్ధః.
కర్తృక్యచేతి. యత్ర క్యత్ప్రత్యయే ప్రకృతిభూతస్యోసమానన్య కర్మణు
కరైవోపమేయం లేనేత్యర్థి ద్రష్టన్యః. కేవలకర్తృక్యత్ప్రత్యయన్యైవాభావాత్,
తేన లుప్తాముదాహరతి—జ్యోత్స్నయంతీతి. జ్యోత్స్నా మివాత్మాన చూచ
రంతీత్యశ్రీ ఆత్మన ఉపమేయమ్యేవాదే స్సాధర్మ్యస్య నైర్మల్యదేశ్చాను పాదానా
త్రిలోపే లుపేయమితి భావః. ఆచారసాధర్మ్యవాదినాం తు ద్విలోప నీవ. తదుక్తం
కావ్య ప్రకాశే 'క్యచీవాద్యు వ' సయా' వితిన కీర్తిమహోర్త్మయ ఇత్యువమేయో
పాదానం ఉపమానా పేషయా భిన్న విభక్తికత్వాత్. న చైతదనుసారేణ జ్యోత్స్ని
యంతీ త్యత్ర జ్యోత్స్నా ఇవాచరంతీతి సమానవిభక్తికత్వకల్పసముపపద్యతే. కర్తృ
శ్యచక్యయస్యాను శాసనవిరుద్ధత్వాత్. న చ శుభ్ర ఇతి సమానధరో పాదానం.
తస్యా కర్తృభూతకీర్తిది
శ్లేషణ త్వేన తల్లైవోపక్షీణత్వాది క్యలమతి
ప్రసంగేన.
అలా
పునరపి ధర్మేవారిలో పే లుప్తామాహ - నాయకణతి. శేష ఇవాచరతీతి
శేషాయతే, 'కర్తుః క్యఙ్స లోపశ్చ' ఇతి క్యఉక్యయే త్త్వాదాత్మ నేనదు. ఆ త్రోవ
మానకర్తురంతర్భూకత్వా దువయకర్తా సకర్తృకశ్వమితి భాష్యకారు. ఆత్ర
మహీపహనలక్షణస్య సాధర్మ ్యస్యోపాదానాత్కల్ప శాఖాయత ఇత్యాదికమేవో దాహ
రణం. శేషాయత ఇత్యేత దేకలో పన్యేతి వివేకః, అతని వాస్య ప్రకరణాదుత్కర్షః. ఆత
ఏవం కర్తృణములి క్వి చ సమానధర్మ స్యోపాదానాను పాదానాభ్యాం ద్వైవిధ్యం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66ccxefa3ytex62fyd7kge57etra8n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227744</id>
    <revision>
      <id>583648</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '310 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే ప్రతాపకుద్ర దోర్దండః కాలదండాయతే ద్విషామ్. అనుక్తోపమానా వాళ్యగా లుప్తా యథా - వదాన్యో నాన్యో ఒస్తి త్రిజగతి సమో రుద్రనృపతే. ర్గుణ శ్రేణీల...'</comment>
      <origin>583648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="s852o7jhjg1a1itwoyguvj8wvqky1cz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;310
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
ప్రతాపకుద్ర దోర్దండః కాలదండాయతే ద్విషామ్.
అనుక్తోపమానా వాళ్యగా లుప్తా యథా -
వదాన్యో నాన్యో ఒస్తి త్రిజగతి సమో రుద్రనృపతే.
ర్గుణ శ్రేణీల్లా భూపిహితహరిణీ శానయ ళసః,
సమంతా దుద్భూతైర్ద్విరదమదగంధైస్సురభయః
క్రియంతే యద్విద్వజ్జనమణిగృహ ప్రాఙ్గణభువః.
అనుక్తోపమానా సమాసగా లుప్తా యథా
వీరరుద్రసమో రాజా నాస్తి నా స్యేవ భూతలే,
యస్య ధర్మానుబం ధేన కలిః కృతయుగీకృతః.
ఆను_కధర్మోషమానా వాక్యగా లుప్తా యథా —
-
లోకే కాకతివీరరుద్రనృపతే రుద్దామభూమ శ్రియః.
కీర్త్యా కార్తిక్ కౌముదీధఐళయా తుల్యం న కించిత్క్వచిత్,
యనాధుర్యవిజృంభితక్షతవిషాం శ్రీవాం విలో క్యాధునా
30
ద్రవ్యం. పురుష వ్యాఘ్ర ఇత్యశ్రీ సామాన్యాప్రయోగ నివ సామానాధికరణ్యాత
మానస్సంధవతి. తదుక్తం హరిణా – 'వ్యామ్రశద్దో యదా శౌర్యా త్పురుమా ర్థే2న
తిష్ఠ తే. కదాధికరణా భేదా త్సమాసస్యాస్తి సంభవః. శూరశబ్ద ప్రయోగే కు వ్యాధ్రు
శద్దో మృగే స్థీకః, భిన్నేఒధికరణే వృత్తేస్తత్ర వైవాస్తే సంభవః ' ఇతి. ఆతోఙక్ర
ధర్మలోపా దివాజీ రభావా చ్చాను రధర్మేవారి స్సమాసగా లుప్తేత్యేష భేదో ఒత్రత్య
పుస్తశిష్వభా వాదు 'స్నేయః.
ఉపమానాన
వాక్యసమాసగత ర్వేనోదాహరణద్వయం క్రమేణాహ-వదా
న్య ఇతి. గతమేకత్. రుద్రనృపలేస్సమో వదాన్యఇత్యువ మేయ నాచకసమానధర్మాణాం
ప్రయోగః ఉపమానం తు నోక్తం.
30
వీరరుద్రసమ ఇతి సమా సీనోపమేయవాచకయోః ప్రయోగః, రంజనా ద్రాజే
సాధర్మ గ్రీకథనం.
30
పూర్వవద్ధర్తో సమానాను కాపుదాహరణద్వయమాహ— లోకణతి, కీర్త్యాతుల్యం
'మధురం వస్తు కిమపి నా
సాధర్యోపమానయోరను పాదానమ్. యన్మా
ధుర్యవిజృంభితైః యస్యాః కీర్తి రాధుర్యాతిశయైరిత్య సేన సౌధర్యోపాదాన మితి న&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s852o7jhjg1a1itwoyguvj8wvqky1cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227745</id>
    <revision>
      <id>583649</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్, $11 3.9 33 కంఠాలింగనమీళితుర్వితను తే నీరంధ్ర మద్రేస్సుతా. అను క్తధర్మోపమానా సమాసగా లుప్తా యథా ప్రతాప శ్రీ తుల్యం క్వచిదపి న భూతం న చ భవత్ న భావి త్రైలోక్యే...'</comment>
      <origin>583649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4158" sha1="304489hnprsp2khr81l6ryp8q8waj9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్,
$11
3.9
33
కంఠాలింగనమీళితుర్వితను తే నీరంధ్ర మద్రేస్సుతా.
అను క్తధర్మోపమానా సమాసగా లుప్తా యథా
ప్రతాప శ్రీ తుల్యం క్వచిదపి న భూతం న చ భవత్
న భావి త్రైలోక్యే కిమపి జయినః కాకతివిభోః,
యథా లోకాలోక క్షీఅధరత శేటేష్వక్కదృషదః
ప్రముదితలో చి;పరిచయాః.
పూర్వోదాహరణద్వయే వడాన్యో నాన్యోఒ స్త్రీతి రాజేతి శబ్దా
భ్యాం వితరణశీలత్వ ప్రజారంజకత్వ సాధర్మ్యముక్తం అనంతరోదా
హరణద్వయే ధర్మసావ్యనుపాదానమితి భేదః. ఏషు చతుర్షూదా
హర ణేషు న ప్రతీపాలంకారశంకా; ఉపమానస్యా క్షేపాభావాత్, ఉప
మేయస్యాధిక్యానిపక్షణాచ్చ; యత్రోపమేయ స్యాధిక్య వినక్షయా ఉప
మానత్వముచ్యతే త త్రైన ప్రతీపాలంకారః
అను_క్తేవాదీసమాసగా లుప్తా యథా.--
అసతాముష్ట భానూస్త్రం సతాం శీతాంశుశీతళం,
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య చరితం విశ్వమంగళమ్.
శంకనీయం, తన్య వాక్యాంకరగశత్వాత్. కిం తు మాధుర్య మేవసాధర్మ్యం వివక్షితం న
కౌముదీధవళత్వాపికమిత్య నేన సూచ్యతే.
3.D
ప్రతాపేతి. లోకాలో కక్షితిధరతదేశం. పాశ్చాత్యేష్వపతి భావళి. ఆర్క
దృషద స్సూర్యశాంతాః దేశతః కాలకశ్చ పరిచ్ఛేదాతీశశ్వాత శావ శ్రీ తుల్యంగా
స్త్రీ
త్యత్రోపమేయవాచకయో రేవో పాదానమ్.
33
ఏసూదాహరణే స్వాద్యయో రేకలోప మంత్యయో శ్చ ద్విలోపం విబిన
పూర్వేతి. ఆశ్రోదాహరణచతుష్టయే. ప్రతీపాలంకారసాంకర్యం వారయతి - ఏష్వితి.
'ఆశేప ఉపమానస్య శైమర్థ క్యేస కథ్యతే, యదోప మేయభావస్స్యా శత్ప్రతీప
ముదాహృత' మితి లక్షణానుసారేణ ద్వివిధస్యాపి ప్రతీప స్యేహాను ప్రవేశాభావాన్న
తత్సాంకర్వశం కాకళంకావకాశ ఇతి భాష.
అసతామితి. ఉష్ణభానురివ ఉష్ణముష్ణ భానూదమిత్యశ్రీ వాచకమాత్రలోపా
దేశలో పే లుప్తా సమాసగా. సర్వస్యాది శబ్దస్య శబ్దాంతరసంబం ధేన విశేష వాచిత్వా
దుష్టేదిశబ్దానాం శథాత్వేన సామాన్యవచనత్వాభావ2వ భాష్యోత్తరీత్యా సమాసా
త్పూర్వం సామాన్య వచనల్వేన 'ఉపమా నాని సామాన్యవచనై' రితి సమాసః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>304489hnprsp2khr81l6ryp8q8waj9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227746</id>
    <revision>
      <id>583650</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$12 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే అను కధ రేవాద్యువనూనా సమాసగా లుప్తా యథా.— కాకతీంద్రో రణే భాతి భీమసేనపరాక్రమః, కిం త్వదుశ్శాసనాస్సర్వే యస్య ప్రత్యర్థి పార్థివాః. అత్ర భీమనే...'</comment>
      <origin>583650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="0dilrk9vdv1zj5zt6szqx4nhxgkyn3r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;$12
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
అను కధ రేవాద్యువనూనా సమాసగా లుప్తా యథా.—
కాకతీంద్రో రణే భాతి భీమసేనపరాక్రమః,
కిం త్వదుశ్శాసనాస్సర్వే యస్య ప్రత్యర్థి పార్థివాః.
అత్ర భీమనేనస్య పరాక్రమ ఇవ పరాక్రమో యస్య స భీమనేన
పరాక్రమ ఇతి ధ రేవాద్యుపమానలుప్తా.
ఇతి లుస్తోపమాదర్శితా.
అథ సాధారణధర్మోపాడానే ద్వైవిధ్యం. ధర్మస్య సకృదుపమానో
సమాసే త్రికోప ముదాహరతి - కాకతీంద్ర ఇతి. భీమసేనపరాశ్రమ ఇవ
దుస్సహ! వరోత్రమో యస్యాసౌ భీరు సేనపరాక్రమః, ఆక్ర విశేష మాహ— కింత్వితి-
దుశ్శాసనో దుర్యోధనానుజు, తత్సహితా భీమసేన ప్రత్యర్థినః వీరరుద్ర, వేణస్తు
తద్రహీతా ఇతి ప్రాతీతికో ఒర్థం, దుష్కరం శాసనం స్వవిషయం యేఘాం లే దుశ్శా
సనాః దుస్సాధా! 'తే న భవంతీత్యదుశ్శాసనాః, సర్వేపి సుసాధా ఇత్యర్థః.
వా
3
53-
త్రికోసం దర్శయతి ఆత్రేతి, ధర్మేవాద్యుసమానలు
ప్రీతి. ధర్మే వాద్యోర్గమ్య
మానార్థశ్వా జ్ఞప్తత్వం, ఉపమానస్య తు వార్తికాదితి భావః తథాహి - 'స ప్తమ్యువ
మానపూర్వపదస్య బహువ్రీహిర్వాచ్యోత్తరపదలో పశ్చ’ఇతి వార్తికం. అస్యార్ధ
సప్తమ్యంఠం తావదాస్తాం. ఉపమానం పూర్వపడం యస్య సమాసస్య కన్య శబ్దాంత రేణ
బహువ్రీహిః పూర్వసమాసావయవస్యోత్తరపదన్య చ లోప ఇతి. ఏతేనేదం ఫలితం.
ఆఫ్రోపమానశ దేన ముఖ్యోపమానభూతస్య భీమసేనవరా క్రమస్యా శ్రీయో భీమ
నేనో లక్ష్యతే. తత్పూర్వపదస్య భీమసేనవరాశ్రమ ఇశ్యస్య సమాసస్యోస మేయ
వాచినా పరాశ్ర ముశ దైన బహువ్రీహిక. భీమ సేనవరా
శ్రమ ఇవ దుస్సహః పరాశ్రమో
యస్యతి. కథః పూర్వసమాసావయవస్యోత్తరపదస్య ముఖ్యోసమానవరా క్రమశబ్దస్య
లోని ఇతి, తేన ధర్మేవాద్యు వమానానాం లోపా త్రిలోభవతీ సమాసగా. ఆశ్రయం
“సదస గేవారిలో పే స్యాదేశా వృత్తివాక్యగే,
ద్వే లోప ఉపమానస్య వాక్యతద్ధిత వృత్తిగాలి.
ధర్మానుకో పంచ చైకలో పేజెష్ట్ మిళితా భేదాః,
కర్మాధారక్యచా కర్షక శ్చ ణములా క్విపా.
క్యజా కర్తర్యు\మితవృత్త్యా చేవా దిధర్మ యోః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dilrk9vdv1zj5zt6szqx4nhxgkyn3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227747</id>
    <revision>
      <id>583651</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 813 పమేయగతత్వేన నిర్దేశః. ఉభయగతత్వేన పృథగుపాదానం చ. పృథ గుపాదానం చ వస్తు ప్రతివస్తుభావేన బింబ ప్రతిబింబ భావేన చ ద్వివిధం. ఏక స్వార్థస్య శబ్దద్వయేనాభి...'</comment>
      <origin>583651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="q1z0tchp89l7uj0gy85avn3qjagjua9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
813
పమేయగతత్వేన నిర్దేశః. ఉభయగతత్వేన పృథగుపాదానం చ. పృథ
గుపాదానం చ వస్తు ప్రతివస్తుభావేన బింబ ప్రతిబింబ భావేన చ ద్వివిధం.
ఏక స్వార్థస్య శబ్దద్వయేనాభిధానం వస్తు ప్రతివస్తుభావ, ద్వయోరర్థ
యో ద్విరుపాదానం బింబ ప్రతిబింబభావః.
సకృన్ని దేశో యథా.-—
నృపాః ప్రణతమూర్ధానస్సేవంతే కాకతీశ్వరం,
అసాధూనాం వినేతారం గురుం శిష్యా ఇవాభితః.
మీ
అత్ర న రేశ్వరాణాం శిష్యాణాం చ ప్రణతమూర్ధన ఇతి సకృదేవ
సాధర్మ్య ముక్తం. తథా అసాధూనాం వినేతార మితి రాజ్జో గుణోశ్చ
తుల్యధర్మత్వం సకృదేవోక్తమ్.
వస్తు ప్రతిన స్తుభా వేన ద్విధా నిర్దేశీ యథా
వంశోఒయం కాకతీయానాం వీక రు ద్రోణ భూషితః,
అనుక్తా స పధరో పమాన లోపే సమానగా,
వాక్య చ ద్వివేదం ద్విలో పే నవ కీర్తితాః,
క్యచోపమా నాన్యలోపే స్యాదేశా న్యా సమాసగా,
ఉపమేయాన్యలో పే 'జ్వే స్యాతామేదం త్రిలో పగే,
లుప్తా భేదా మిళిత్వా న్యు రేవ మేకోనవింశతిః.
పూర్ణాభి స్సహ షడ్భిస్తు భేదా స్స్యుః పంచవింశతిః,
ద్వే శ్రావ్యౌ ధర్మలో పే ఒన్యా ఆర్థ్య స్పప్తదశ స్మృతాః.
కుత్ర చిక్కరృణములి తథా2చారక్విపి క్యణి,
నీకలో పే విలుప్తా స్యా ద్ధర్మోపాదావసంభవాత్.” ఇతి.
సమానధర్తి పాదానే సర్వ భేదసాధారణం విశేష రూహ— అథేతి. ద్వితీయం
ద్వేధా విభజతి వృద్ధగితి. తశ్రాద్యం లక్షయతి ఏక స్యేతి. ద్వితీయం లక్షయతి
——
ద్వయోరితి. ద్వయో!, సదృశయోరితి శేవ.. తేన ధర్మ్య
ధర్మ్య పేక్షస్తు బింబ ప్రతిబింబ భావ ఇతి ఫలితమ్.
వస్తు ప్రతివస్తుభావః
నృపాఇతి. ఆశ్ర సమాసధర్మస్య సకృన్ని దేశం యోజయతి ఆత్రేతి.
ద్విధా నిర్దేశఇతి. ఉపమానగర త్వేనోపమేయగతత్వేన చేతి భావళి,
3.
వంశఇతి. పరిష్కృత ఇశ్యశ్ర 'సందరిభ్యాం కరోతే భూషణే' ఇతి నుడాగ మే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1z0tchp89l7uj0gy85avn3qjagjua9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/317</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227748</id>
    <revision>
      <id>583652</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '314 భావః. రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే, 32 అన్వవాయః కకుత్ స్థానాం రామేణైన పరిష్కృతః. ఆత్ర భూషితపరిష్కృతశబ్దాభ్యామే కార్థప్రతీ తేర్వస్తు ప్రతివస్తు బింబప్రతిబింబభావో యథా.- స...'</comment>
      <origin>583652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="rsiz8n66zoljxcc2tgtxrdjv8l3ojog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;314
భావః.
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే,
32
అన్వవాయః కకుత్ స్థానాం రామేణైన పరిష్కృతః.
ఆత్ర భూషితపరిష్కృతశబ్దాభ్యామే కార్థప్రతీ తేర్వస్తు ప్రతివస్తు
బింబప్రతిబింబభావో యథా.-
స్ఫుర శ్వేతాతపత్ర శ్రీః కాకతీయన రేశ్వరః,
హాటకా శ్రీరివాభౌతి శృంగసంగీందుమండలః.
30
అత్ర శ్వేతాతపత్ర చంద్ర మండల యోస్సాదృశ్యేన కాకతీంద్ర సువ
రాచలయో స్సాదృశ్య మితి బింబ ప్రతిబింబభావః స్తుతో భిన్న యో
నప్యుపమానోపమేయధర్మ యోః పరస్పరసాదృశ్యా దభిన్న యోః పృథ
గుపాఙానం బింబప్రతిబింబభావ ఇత్యాలం కారిక సమయః.]
అవన మపి ద్వైవిధ్య మస్యాలం కారస్య; సమస్తవస్తువిషయా ఏక దేశ
వర్తినీ చేతి.
యథాక్రమం ద్వయోరు దాహరణమ్.
విభాతి భూర్యౌరిన కాకతీంద్ర పురీ విరాజత్య రామనతీవ,
పౌర్యా ప్రథంతే త్రిదళా ఇవర్ధిం ధత్తే మరుత్వాన్ని వీరరుద్ర ః.
ఏషా సమ
స్తవస్తువిషయా.
షత్వం. ఆశ్ర సంబంధి భేదేన భూషిత పరిష్కృత శబ్దాభ్యాం సమానధర్మ కథనాడ్వస్తు
ప్రతివస్తుభావకి.
32
స్ఫురతి. ఆశ్ర శ్వేతాకపత్ర స్యేందు మండలం ప్రతిబింబతయా నిర్దిశ్యతే.
కాకతీం ద్ర సువర్ణాచలయోస్స ్వరూపక స్సాదృశ్యాభావాద్వి
శేషణసాదృశ్యనిబంధనం విశే
ష్యసాదృశ్య మితి వక్తవ్యం.
స నీన బింబ ప్రతిబింబభావ ఇత్యాహ—
అత్రేతి.
3σ
ప్రకారాంతరణ విభాగ మాహ అపరమితి. సమస్తాని వస్తూన్యవయవ్యనయ
హెశ్చ విషయా యస్యా సృమస్తవస్తువిషయా. ఆవయవావయనినో రేకదేశే వర్తత
ఇత్యేక దేశన ర్తినీ.
ఆద్యా ముదాహరతి
—విభాతీతి. మరుత్వానింద్రకి, 'తసౌభత్వర్థే 'ఇతి భవం
క్షాయాం పద కార్యం న భవతి, 'ఝయ'ఇతి మతోర్వత్వం. ఇయమనేకేవోన మేతి
కేచిత్. ఇవశద్ధాంతర ప్రయోగే పౌనరుక్త్యాపత్తే రేశనైవాల మితి విద్యాధరః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsiz8n66zoljxcc2tgtxrdjv8l3ojog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/318</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227749</id>
    <revision>
      <id>583653</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఏక దేశవ_ర్తినీయ థా.-- అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 315 ద్వీపై శ్చరద్భిర్ధరణీధ రై ర్వా తురంగము శ్రేణిభిరూర్మి భిర్వా, నానాయు ధై ర్వ్యాళ జలగ్ర హైర్వా బలం త్రిలింగాధిపతే ర్ధురాపమ్, అత్...'</comment>
      <origin>583653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3936" sha1="qckkpfkwtuqqkfg8etzj3kzir6xm9q7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఏక దేశవ_ర్తినీయ థా.--
అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
315
ద్వీపై శ్చరద్భిర్ధరణీధ రై ర్వా తురంగము శ్రేణిభిరూర్మి భిర్వా,
నానాయు ధై ర్వ్యాళ జలగ్ర
హైర్వా బలం త్రిలింగాధిపతే ర్ధురాపమ్,
అత్ర త్రిలింగాధిపతేర్బలం సముద్ర ఇవేత్యర్థాత్ ప్రతితేరేక
వర్తిత్వమ్. మాలారూ వేణ్యాయ మలం కారో
యథా..
--
దృశ్యతే..
కుందతి కుముదతి హంసతి హారతి హరతి క్షపాకరతి,
కై లాసతి చ యశశీ వై శద్యం వీరరుద్ర స్య.
ర
ఆ త్రైకస్యోప మేయస్యా నేతోపమానదర్శనాన్మాలాత్వమ్.
మాయాం భేదాభేద సాధారణస్య సాధర్మ్యస్య ప్రయోజకత్వం. ఏవం
భేదాంతరం యథాసంభవ ముదాహార్యమ్.
అనన్వయాల చౌరా ర,
*ఏకస్యై వోపమానోపమేయత్వేనన్వయో మతః.
యత్ర ద్వితీయ బ్రహ్మ చారినినృత్యర్ధ మేక సై వోపమానోపమేయ
భావో నిబధ్యతే అసావనన్వయాలం కారః.
ద్వితీయా ముదాహరతి—&quot;ద్విపరితి. ధరణీధరైరైనా శాదిభిః, సర్వశ్రీ వాశబ్ద
ఇచార్థే, 'వా స్యాద్వికల్పోసమయో రేవా
28 సముచ్ఛయే' ఇతి విశ్వః త్రిలింగాధి
ఐతేరంధ్ర దేశాధీశ్వరస్య, నాటకే వ్యుత్పత్తి రుక్తా.
ఏకస్యైవోపమేయన్య బహుపమానో పాదానే మాలోపమా.
హరతి—కుందతీతి. సర్వత్రారారే క్విపత్యయః.
కాముదా
ర
సాధర్మ్యం త్రివిధమ్, భేద ప్రధాన మభేద
ప్రధానం భేదాభేన ప్ర ధానం చేతి.
శత్రాద్యం వ్యతిరేకాదౌ, ద్వితీయం రూపకాదౌ, కృతీయ మత్రే త్యాహ—-ఉపమా
యామితి, యదాహ భగవాన్భాష్య కారః - - 'యత్ర కం చిత్సామాన్యం కశ్చిచ్చ
విశేష స్తత్రో సమానోపమేయే భవతం' ఇతి. 'ఫణితిరిన మతిర్మతి 8వ పేట్టు చేష్టవకీర్తి?'
ఇత్యాది రశనోషమాపికమస్యతో శ్రష్టవ్యమిత్యాహ ఏవ మితి.
భేదా భేవసాధారణసాధర్మ్యమూ లేపమానంతరం ప్రతీయమానవస్తుకయో
రేకవాక్యాశ్రయ మనస్వయం లక్షయతి-ఏక స్యేతి. వికస్యైవోపమానోపమేయభావాన
స్వయా దన్వజ్ఞేయం సంస్ధ.
వాచ్యాభిప్రాయేణోవ మేయన్యైవ ద్వితీయసదృశ నివృత్తిలక్షణవ్యంగ్యాభి
ప్రాయే
41&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qckkpfkwtuqqkfg8etzj3kzir6xm9q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/319</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227750</id>
    <revision>
      <id>583654</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '816 యథా. - రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే సుతు లోకే సువర్ణా ద్రిరత్నాకరసుధాకరా, తథాపి వీరరుద్రో ఒయం వీర రుద్ర శివ స్వయమ్. * ఉపమేయోపమాల స్కౌ ర. *పర్యాయేణ ద్వయో సస్మి న్నుపమేయోపమా మ...'</comment>
      <origin>583654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="qq5ovfjjmhxnk9ka1jh4kh7otnqslxc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;816
యథా. -
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
సుతు లోకే సువర్ణా ద్రిరత్నాకరసుధాకరా,
తథాపి వీరరుద్రో ఒయం వీర రుద్ర శివ స్వయమ్.
* ఉపమేయోపమాల స్కౌ ర.
*పర్యాయేణ ద్వయో సస్మి న్నుపమేయోపమా మతా.
తస్మి న్నిత్యుపమానోపమేయత్వపరామర్శః
యథా.
ధర్మో ఒర్థ ఇవ పూర్ణ శ్రీరస్థో ధర్మ ఇవ స్థితః,
కామస్తానిన తౌ కామ ఇవ రుద్రన రేశ్వరే
20 స్మరణా ల జ్కో ర. అ
సదృశానుభ వాదన్యస్మృతిః స్మరణముచ్యతే.
ర
3
3
యత్ర సదృశస్య పదార్థసానుభ వేన సదృశవ స్వంతరపరామర్మో
జాయతే తత్ర స్మరణాలం కారు.
ణోపమానత్వము శ్వేతీత్యభి ప్రాయణ వ్యాచష్ట యత్ర ద్వితీయతి.
ఉదాహరతి—సంత్వితి, ఉపమానభా నాన కిం తైరితి భావః.
ఆసస్వీయ నైలక్షణ్యేన వాక్యభేదాశ్రయముపమేయోపమాలంకారంలక్షయతి —
పర్యాయేణేతి, సర్యాయో యాగపద్యాభావః, ద్వయోరుపమానోపమేయయోః.
తచ్ఛస్య ప్రకృతానన్వయపరామర్శం వారయతి తస్మిన్నితి ద్వయోరుప
మానోపమేయభావనినిమయే సత్యుపమేయోపమాలంకార ఇత్యర్థం. ఉపమేయేనోపమా
ఉపమేయోపమేశ్యన్వర్థ శ్వమ్,
ధర్మ ఇతి.ఆత్ర వాక్యభేదేన ద్వయో రేవోపమానోపమేయ భావాతృతీయస
హ్మచారినివృత్తిలక్షణం వస్తు ప్రతీయతే, ఆ క్ర పూర్ణ శ్రీరితి ధర్మస్య సాధారణ్యం, న చ
వస్తు ప్రతివస్తున్నివే నావీ దృశ్యతే. 'సర్భాయాంభోజవదనాన్సబ్భాయవదనాంబుజాళి,
వాప్యోఒంగనా ఇవాభ్రాంతి యత్ర వాద్య ఇవాంగ నా?' ఇతి.
భేదాభేద
ప్రధానేషు పరిశీవాత్మ్పరణం లక్షయతి సదృశేతి, వ్యాచష్ట
యత్రేతి. అన్యశబ్దార్థ మాహ— సదృశవ స్వంత రేతి. 'సదృశాదృష్టిచిం తాద్యాః స్మృతి
బీజస్య బోధశాః, ఇతి న్యాయేన సదృశానుభవా త్పూర్వానుభవజనితనంస్కారోద్బోధే
సతి సదృశ వస్త్వంతరస్మృతిః స్మరణాలంకార ఇత్యర్థం. సాదృశ్యవృతికి గనిమిత్త త్వేన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq5ovfjjmhxnk9ka1jh4kh7otnqslxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227751</id>
    <revision>
      <id>583655</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా:- అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్. రాజ్ఞా ప్రతాపరుద్రేణ పాలితేయం వసుంధరా, హరిశ్చంద్ర నలాదీనాం ప్రాచాం స్మరతి భూభుజామ్. 817 ४४ అత్ర నలనహుపాది తుల్యసాలన ప్రవీణతయా ప్రతాపముద్రం కక్ష...'</comment>
      <origin>583655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="02mr88z3lv86wv8aa9713fpzyjpane0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా:-
అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్.
రాజ్ఞా ప్రతాపరుద్రేణ పాలితేయం వసుంధరా,
హరిశ్చంద్ర నలాదీనాం ప్రాచాం స్మరతి భూభుజామ్.
817
४४
అత్ర నలనహుపాది తుల్యసాలన ప్రవీణతయా ప్రతాపముద్రం కక్ష్మి
తారం ప్రాస్తవత్యా మేదిన్యాః పూర్వ రాజస్మరణమ్.
భేదా
భేద సాధారణసాధర్మ ్యనిబంధనాలు కారాః ప్రదర్శితాః సంప్ర
త్యారోపగ ర్భాలం కార ప్రస్తావః. తత్రాపి ప్రాధాన్యాత్ప్రథమం రూప
కం నిరూప్యతె.
* రూపకాల స్కౌ ర.
* ఆరోపవిషయస్య స్యాదతిరోహీతరూపిణః,
ఉపరజ్ఞకమారోవ్యమాణం తద్రూపకం మతమే
ఆత్రారోపనిష యేన్యేత్య నేన అధ్యవసాయగర్భస్యోత్ప్రే దే
రనారోపమూలానాం చోపమాదీనాం వ్యావృత్తి. అతిరోహిత రూపి
ణఇత్యనేన సందేహ భ్రాంతిమద పహ్ను తి ప్ర ముఖానాం వ్యావృత్తిః
సందేహాలంకారే విషయస్య సందిహ్యమానతయా తిరోధానం భ్రాంతి
‘ఆత్రాసుగోదం మృగయానివృత్తః ' ఇత్యాదౌ నాయ మలంకారః, న చేద మను
మానం; అవినాభావాభావాత్.
ఉదాహరతి —రాజ్ఞేతి. భూభుజా మిక్యశ్రీ 'అధీగ' ర్థేత్యాదినా కర్మణి పష్ఠీ
అధ వృత్తానుకదనపురస్సరం ప్రభుట్టకసంగతి మాహ - భేదా భేదేతి. ఆరోప
గర్భాః, అభేదప్రధానా ఇత్యర్థః. శేషు రూపకస్య సంగతిమాహ——శ శ్రావీతి. అ భేద
ప్రధానేష్విక్యర్థ ః. ప్రాధాన్యాదితి. ఆరోపమూలాలంకారబీజభూత ల్వే నేతి భావః.
తన్య లక్షణ మాహ—ఆరో పేతి. అన్యత్రాన్యధరారోప ఆరోపః. తద్విన
యస్య ముఖాదే, అతిరోహితరూపిణకి అతిరస్కృశస్వరూపస్య, సర్వధనా హిత్వా
దిన శ్యయః. ఆరోష్యమాణం చంద్రాది, ఉదరంజకం తాద్రూప్య శ్రీ రీతిమాత్ర జనకం.
ఆత్రారోపస్య తాపతైన చరితార్థత్వాన్ని పునః పరిణామప శృశృతో పయోగాంశ
మారోపనివక్షేతి భావః. యదేవంనిధం కద్రూపకం. ప్రకృతమప్రకృతిని రూప
ఐత్ శ్రీయత ఇతి లక్ష్యనిరుక్తిః. తదుక్తం 'శతో విషయరూపేణ రూపవాన్విషయో
యతః, ఆరోపణేన క్రియతే లేనై తద్రూపకం మర' ఇతి.
విశేషణకృత్య నూహ—ఆల్ట్రారోపవిషయ స్యేత్యాదినా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02mr88z3lv86wv8aa9713fpzyjpane0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227752</id>
    <revision>
      <id>583656</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '318 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే మదలంకారే భ్రాంత్యా విషయతిరోధానం. అపహ్నుత్యలంకారే అప హ్నవే నారోపవిషయతిరోధానం. ఉపరంజక మిత్య నేన పరిణామాలం కారవ్యావృత్తిః పరిణా మే ఆరోగ్...'</comment>
      <origin>583656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="52ft88h5x2juczgf6yhhq35cdzpbp7k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;318
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
మదలంకారే భ్రాంత్యా విషయతిరోధానం. అపహ్నుత్యలంకారే అప
హ్నవే నారోపవిషయతిరోధానం. ఉపరంజక మిత్య నేన పరిణామాలం
కారవ్యావృత్తిః పరిణా మే ఆరోగ్యమాణస్య ప్రశృతోపయోగిత్వేనాన్వ
యో న ప్రకృతో
పరంజకత్వేన. అతస్సాదృశ్యమూ లేభ్యః సర్వేభ్యో
విలక్షణం రూపకమ్-
తస్య ప్రథమం త్రైవిధ్యం; సావయవం నిరవయవం పరంపరితం చేతి.
సావయవం ద్వివిధం; సమస్తవస్తువిషయ మేక దేశ
వర్తి చేతి. నిరవయవం
ద్వివిధం; కేవలం మాలారూపం చేతి. పరంపరితస్యాపి క్లిష్టనిబంధనల్వే
నాష్టనిబంధన త్వేన ద్వైవిధ్యమ్; తయోరపి ప్రత్యేకం కేవల
మాలారూసతయా చాతుర్విధ్యం. ఏవమష్టవిధో రూపకాలంకారః.
అథోదాహరణాని. ——
&quot;యత్రావయవానా మరియవిన శ్చ సామ స్త్యేన నిరూపణం నిబధ్య
తే తత్సమ స్తవ స్తువిషయం రూపకమ్.
యథా.-----
యాత్రా ప్రావృషి వీరరుద్రనృపతే ర్ని స్సాణధారాధరే
వైరి
పతిగర్వపర్వతభిదా భీమం ముహు రర్జతి,
శత్రు స్త్రీ నయనాంబువృష్టి రసకృష్ణాతా ఒనయా సర్వతో
వర్ధంతే హరిదంత రేషు జగదానందా యళఃకందళాః
తస్య విభాగమాహ-కన్య ప్రథమ మిత్యాదినా.
సమస్తవస్తువిషయం లక్షయతి యత్రేతి. ఆరోపవిషయవదారోప్యమాణానా
మపి యత్రకట్టే నోపాదానం తత్సమ
స్తవస్తు విషయ మిత్య ర్థ 8.
ఉదాహరతి—యాత్రే తి, ఆశ్ర యాత్రా ప్రావృత్యాదానవయవరూపణం.
యశః కందళా ఇత్యవయనిరూపణం. నను యశాంసి కందళా ఇవేత్యుసమితసమానః
ప్రాప్నోతి యం స్యేవ కందళా ఇతి రూపకసనూస్కోది. ఉభయో స్సాధకబాధకా
భావాత్ సందేహాసంకర వివాయం. తేన రూపకమేతి కథం నిశ్చియతే ఇతి చేత్,
సర్యం; జగదానందా ఇతి సామాన్య ప్రయోగసంభవాన్నో పమితనమాసః. కింతు మయూ
రవ్యంసకాదిత్వా ద్రూపకసమాన ఏవ. తేన రూపకమే
వేదం నోపమా, ఏవముత్తర
త్రాపి సాధక బాధకయోరుద్భావనం ద్రష్టవ్యమ్.
૪૬&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52ft88h5x2juczgf6yhhq35cdzpbp7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227753</id>
    <revision>
      <id>583657</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్, 819 *యత్రావయననిరూపణాదవయవినో రూపణం గమ్యతే తదేక దేశ వివ_ర్తిరూపకమ్. యథా.-- ప్రసాధితాశావలయాంత రాళ శౌర్యాకరః కాకతివీరరుద్ర వికస్వరై ర్వాసనయాం త్రిలోకం గు...'</comment>
      <origin>583657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3769" sha1="pel5eri8tcqxytn7pzy4xkusfqo7wag" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్,
819
*యత్రావయననిరూపణాదవయవినో రూపణం గమ్యతే తదేక దేశ
వివ_ర్తిరూపకమ్.
యథా.--
ప్రసాధితాశావలయాంత రాళ శౌర్యాకరః కాకతివీరరుద్ర
వికస్వరై ర్వాసనయాం త్రిలోకం గుణప్రసూనై స్సురభీకరోతి.
అత్రావయవానాం గుణానాం ప్రసూనత్వరూపణేన నృపతేః కల్ప
శాఖత్వం నిరూప్యతే. తస్మాదేశ దేశ వివర్తిత్వమ్.
యథావా.-
మథితా ద్వైరివారాశే ర్భుజా మందర భూభృతా,
జాతా ప్రతాపరుద్రస్య కీర్తిల్లో కాజ్ దినోత్యమూక్.
४
ఆత్ర వైరిజనస్య వారాశిత్వరూపణేన భుజస్య మంద రాద్రిశ్వరూప
ణేన చ జాతాయాః కీర్తే స్సుధాత్వమర్థాదాపతతి లో కానామమర
త్వం చేత్యేక దేశవివర్తిరూపకమ్.
ఏక దేశవిప ర్తిరూపకం లక్షయతి యత్రేతి. ఉపలక్షణమేతత్. లేన యథా
యోగమవయవావయవినో
రేక ణేశస్య శాబ్దత్వార్థ త్వాభ్యా మేక దేశవివర్తిరూపకమితిలక్ష
ణం యథోదాహరణం ద్రష్టవ్యం. అత నివాహ కావ్య ప్రకాశకారః - తా
అర్థాశ్చ తే యస్మి న్నేకదేశ వివర్తి ఠత్' ఇతి. ఏకదేశ్ విశేషేణ వర్తనా దేశ దేశ
వివరీత్యర్థ
ఉదాహరతి——— ప్రసాధికేతి, ప్రసాధితాశావలయాంతరాళో వశీకృతదిఙ్మండలు,
వికస్వరై ర్వికాసిభిః, ' స్థీళభా సేత్యాదినా పరత్ప్రత్యయః.
ఆవయవరూపగా దవయవిరూపణం గమ్యత ఇశ్యాహ
అత్రేతి.
૪.
ఉదాహరణాంతర మాహ - మథితాదితి. పూర్వోదాహరణే ఆవయవరూపణా
దవయవిరూపణస్య గమ్యత్వం, ఆశ్రీ త్వవయవస్యాపీతి భేదః. 'నిరకాసయద్రవిమ'పేత
వసుం వియదాలయాదపరదిగ్గణిశా' ఇత్యత్ర రవీశ దేశ విట ప్రతీతే రవయవైక దేశ
మాత్రగమ్యత్వే 2. ప్యేక దేశ వివర్తిరూపకత్వం ద్రష్టవ్యమ్,
४०
నిరవయవం లక్షయతి—యశ్రీతి. పూర్వత్రావయవమాత్రే అన్యత్రావయవాంత
రేచ రూపణాభావాన్ని రవయవమితి భావః. ఆత్రైకస్యారో పవిషయస్యైకమే
వారోప్యమాణం చేల్కేవలమ్స్, అనేకం చే న్మాలేతి ద్వేధా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pel5eri8tcqxytn7pzy4xkusfqo7wag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227754</id>
    <revision>
      <id>583658</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '320 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే * యత్రావయవనిరూపణమాత్రే కవిసంరంభవి శ్రాంతి సన్ని రవ యవం రూపకం. అవయవనిరూపణమాత్రే ఒపి తదేవ. కేవలం యథా.---- తత్ర యాత్రారంభ విజృంభమాణసుభట ప్ర క్...'</comment>
      <origin>583658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3590" sha1="ex1108avp93o94g5x68xpbpemunulri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;320
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
* యత్రావయవనిరూపణమాత్రే కవిసంరంభవి శ్రాంతి సన్ని రవ
యవం రూపకం. అవయవనిరూపణమాత్రే ఒపి తదేవ.
కేవలం యథా.----
తత్ర
యాత్రారంభ విజృంభమాణసుభట ప్ర క్ష్వేడి తామ్రేడి తై -
రిస్సాధ్వనిభిస్స్ఫుటం ప్రవిదశ ద్రోదఃకటాహాంత రై
ము భేష్వబ్ధిషు కంపిలేషు గిరిషు శ్రుత్వైవ ముంచత్య సూ
భీతాః కాకతీవీరరుద్ర నృపతేః ప్రత్యర్థినః పార్థివాః
అత్ర రోదసః కటాహత్వం నిరూప్యతే.
మాలానిరవయవం యథా.
४
రాష్ట్రం మౌళి విభూషణ ప్రగమలా దిక్కుంజర శ్రోత్ర యో.
స్స్ఫారం చానురభూషణం ధరణిభృచ్ఛృంగేషు గంగాసరిత్,
వ్యోమ్నః మవీతాన ముజ్జ్వలతరం ముక్తాకలాపో భువః
స్ఫారః కాకతీ వీరరుద్రయశసాం జాగర్తి విస్ఫూర్జితమ్.
* రూపక హేతురూపకం పరంపరితరూపకమ్.
రూపకద్వయమాత్ర వ్యవస్థితత్వాదన్య న సమస్తవస్తువిషయేఒంత
క్లిష్ట కేవల పరంపరితం యథా.-
--
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య మండలా గ్ర విధుంతుదః,
కశ్రాద్య ముదాహరతి యా రాత్రారంభతి. ప్రశ్వేడితా
మ్రేడితై స్సింహనాదా
వృత్తిభిః, రోదో బ్రహ్మాండమేవ కటాహః పాత్ర విశేషః, శుద్ధేవ, ముభికేష్విత్యర్థః.
వ్యాఖ్యాత మేతద్ర
సప్రకరణే.
ద్వితీయముదాహరతి—రాజ్ఞామితి. గంగా భాగీరథీ, విస్ఫూర్జితం విజ్ఞాభణం.
అత్రైకన్య యశసో మాల్యాద్యారో వ్యమాణా నేకత్వాన్మాలానిరవయపమ్.
పరంపరితం లక్షయతి—రూపజాతి. రూపకం హేతుర్యన్యతత్తథోక్తం, అత
ఏవ పరంపరాస్య సంజాతా పరంపరిశ్రమిశ్యన్వర్థం. ఏకరూపక
సాపేక్షం రూపకం
వరం పరిత మిత్యర్థ8.
3.
లేనా నేకరూపకసా
పేనే సమస్తవస్తువిషయే నాంతర్భావో స్యేత్యాహ—
రూపకద్వయేతి.
ప్రశాపేతి, మండలా గ్రః ఖడ్గవీన విధుంతుదో రాహుః, రాజమండలం క్షత్రియ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ex1108avp93o94g5x68xpbpemunulri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/324</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227755</id>
    <revision>
      <id>583659</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కా..న ప్రకరణమ్ అఖండవి క్ర మోద్దామో గ్రసతే రాజమండలమ్. క్లిష్టమాలాపరంపరితం యథా--- 321 పదోల్లాససహస్ర భాను రసకృ త్సనార్ల చర్యాబుధః మ్యై భృత్పక్ష భేదాళ ని కువలయాలంకార రాక...'</comment>
      <origin>583659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="b3cgkquaaut38dy1rovbx13rdgdmlml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కా..న ప్రకరణమ్
అఖండవి
క్ర మోద్దామో గ్రసతే రాజమండలమ్.
క్లిష్టమాలాపరంపరితం యథా---
321
పదోల్లాససహస్ర
భాను రసకృ త్సనార్ల చర్యాబుధః
మ్యై భృత్పక్ష భేదాళ ని కువలయాలంకార రాకాశీశీ,
నిత్యోద్యత్సుమనోవికాససురభిః కల్యాణసంవత్సర
భృద్భువనా శ్రయాంబుధిరయం శ్రీ వీరకు ద్రో నృమః. ఆ
అష్ట కేవలపరంపరితం యథా.—
కాకతీయస్య దుద్ధా భేర్య శోలీలా మహోర్మయః,
దిక్కూలముద్రుజాటోపాః ఖేలంత భ్రంకషోచయా!. 23
సమూహ ఏప రాజమండలం చంద్రబింబు, ఆశ్ర మండలా గ్ర విధుంతుడ ఇతి రూపణం
రాజమండల మీద రాజమండలమితి క్లిష్ట రూపకే నిమిత్తమేకమే వేత క్లిష్ట కేవల వరం
పరితమ్
పతి. పద్మాయా లక్ష్యా ఉల్లాస ఏవ పద్మానాముల్లానికి తత్ర సహప్రభాను
స్సూర్య8, సనార్ల స్సాధుమార్గ ఏవ సనార్లో నక్షత్ర మార్గః తత్ర చర్యాయాం బుధ
స్పాన్యుః, ధృక్పడో రాజబలమేన, భృత్పదాః సర్వతపత్రాణి తద్భి దాయా
మళనికి కులిశం, కువలయస్య భూమండలస్యైన కువలయానా ముత్పలానా మలంకారే
రాకాశశీ పూర్ణిమాచంద్రః, సుమనోవికాసో విద్వదాహ్లాద ఏవ సుమనోవికానికి పుష్ప
విశాసః తస్య సురభిర్వసంతః. కళ్యాణ సంవన్మంగళసంపత్తి రేవ కళ్యాణసంపత్
అక్షయస్వర్ణ సమృద్ధికి, 'కల్యాణ మక్షయస్వర్థే కళ్యాణం మంగళే ఒపి' చేతి విశ్వః తస్యా
స్సురక్షోణీభృత్సువర్ణాచలః. భువనం లోక నీవ భువనముదం తదా యస్యాం
బుధ్ధి. ఆత్ర వీరరుద్ర ఏవ సహప్రభానురీత్యాద్యారోభపూర్వకన్య పదోల్లాన నీవ
పదోల్లాస ఇత్యాద్యారోపస్య శ్లేషనిబంధన స్యానేకథా నిబంధనాల్ల్ఫిష్టమాలా
వరం పరితమ్.
هلا
కాకతీయస్యేతి, దిశాం కూలముద్రు జతీతి దిక్కూలముద్రుణి ఆటోపో
యాసాం తా స్తథోళ్తాః, దిగంతవింత
సంభ్రమా ఇశ్యర్థః. ఆ భ్రంశషతీత్యభ్రం
కష ఉచ్ఛయో యాసాం తా సథోర్తాః. 'ఉదికూలే రుజీవళి' 'సర్వకులా'
భేత్యాదినా ఉభయత్ర ఖశ్ ప్రత్యయః, ఆశ్ర యశోలీలానాం మహోర్మి క్వరూ
క్షణం కాకతీయస్య దుమ్హార్ణవశ్వరూపణాధీన మిత్యశిష్ట కేవల వరం పరితమ్.
яз&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3cgkquaaut38dy1rovbx13rdgdmlml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/325</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227756</id>
    <revision>
      <id>583660</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '822 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే అశ్లీష్టమాలాపరంపరితం యథా.— దోరాశీ విషజిహ్వయా రిపువనశ్రీ ణీమహావాత్యయా శౌర్యో గ్రానలధూమ్యయా జయరమా యోవిలాస భ్రు వా, సంహృష్యద్ధరణీ విలాసశిఖ...'</comment>
      <origin>583660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="hgy8qrghrktenme0mwlsqbhb31twhaj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;822
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
అశ్లీష్టమాలాపరంపరితం యథా.—
దోరాశీ విషజిహ్వయా రిపువనశ్రీ ణీమహావాత్యయా
శౌర్యో గ్రానలధూమ్యయా జయరమా యోవిలాస భ్రు వా,
సంహృష్యద్ధరణీ విలాసశిఖనీసం వాసయష్ట్యా జగ-
తాసాదార్ధళయా కృపాణలతయా రుద్రో నృవః క్రీడతి. 28
అష్ట మాలాపరంపరితం వైధర్యేణాని సంభవతి.
యథా..
త్రాసాంధ కారమధ్యాహ్నః కైతవాతపరాత్రయః,
జయంతి వీరరుద్రస్య రణప్రాంగణ కేళయః
ఏవమష్టవిధ స్యాపి రూపకస్య వాక్య సమాసగతత్వేన షోడశ భేదాః
భవంతి.
దోరా విషేతి. వాతానాం సమూహో వాత్యా, ధూమానాం సమూహా
ధూమ్యా, ఉభయర్ర 'పాశాదిభ్యోయ' ఇతి యప్రత్యయః. విలానళీభనీ క్రీడామ
యూరీ, ఆర్ద్రలో విష్కంభః. ఆశ్ర కృపాణలతాయాం జిహ్వాద్యనేక రూపన్య భుజా
దీనామా శీవిసా ద్యారోప ప్ర తీక్షత్వా దళ్లిష్టమాలా పరంపరిఠం, సర్వత్ర చాత్ర హేతు
హేతుమద్భావో ఒయ మలంకారసర్వస్వకారమ లేనో శ8. కావ్యప్రకాశకారస్తు విజరీత
మవోచత్. యదత్ర యుక్తం కత్లాహ్యం.
४
వ్యతిరేకేణా స్యేతత్సంభవతీత్యాహ ఆశిష్టతి. శ్రావ వివాంధకార స్తస్య
మధ్యాహ్నా!, శక్తస్య తస్య శ్రీసాసంభనాదితి భావః కైతవం కపట మేవాతపస్తన్య
రాత్రయః, ధర్మ యోధిత్వాత్త న్యేతి భావః. వీర చ్చ ముఖచంద్ర ఇత్యాదౌ సమాస
గతం, ముఖమేన చంద్ర ఇత్యాదౌ వాక్యగతం, అత షోడశైతే భేదాః..
కత్రావశిష్టా భేదా ఆన్యతో ద్రష్టవ్యా ఇత్యాశయేనాహ-నీవమితి, ఆశ్ర
రోవ్యమాణన్య ధర్మిత్వా ల్డింగసంఖ్యయో రైయల్యేపి జటావల్క లాలంబినః
కపిలా దావాగ్నయి ఇత్యత్ర ఏకస్య కపిలమునే రనేకశ్వమనేకవిషయారో పాత్.
తదు శ్రమలంకారసర్వ
స్వీ—'అత్ర చారోద్యమాూణవ్య ధర్మి త్వా దావిష్టలింగ సంఖ్యా
కల్వేఒసి క్వచి త్స్వతో ఒసంభవా త్సంఖ్యాయోగన్య విషయసంఖ్యానం ప్రత్యేక
మారో' తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgy8qrghrktenme0mwlsqbhb31twhaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/326</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227757</id>
    <revision>
      <id>583661</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలజార ప్రకరణమ్. అం పరిణామాల స్కౌ ర. * ఆరోష్యమాణ మారోపవిషయాత్మ తయా స్థితం, ప్రకృతస్యోపయోగిత్వే పరిణామ ఉదాహృతః. 823 ఆరోష్యమాణం ప్రకృతోపయోగిత్య సేన సర్వాలంకార వ్యావృత్తిః....'</comment>
      <origin>583661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3771" sha1="92pe35ac7ykcta4tqrz50nl0hs9su6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలజార ప్రకరణమ్.
అం పరిణామాల స్కౌ ర.
* ఆరోష్యమాణ మారోపవిషయాత్మ తయా స్థితం,
ప్రకృతస్యోపయోగిత్వే పరిణామ ఉదాహృతః.
823
ఆరోష్యమాణం ప్రకృతోపయోగిత్య సేన సర్వాలంకార వ్యావృత్తిః.
తస్య సామానాధికరణ్య వై యధికరణ్యాభ్యాం దైవిధ్యమ్.
సామానాధికరణ్యేన పరిణామో యథా.---
శశ్వత్ప్రసాధనవిధానకృతాభిలాషా...
నభై ర్భజంతి మకుటై రవనీపవర్గాః,
శ్రీవీరరుద్రనృపతేః కకుభాం విజేతు.
రాజ్ఞామయీం స్రజ మమంద విలాసలక్ష్మీమ్.
రూపూలం కారాత్ప్రకృతోపయోగిత్వవైధర్యేణ పరిణామం
ఆరోద్యమాణమితీ. ప్రకృతస్యోపయోగిత్వ ఇతి విషయన ప్తమి. ప్రకృతోపయోగార్థ
మిత్యర్థశి. ఆరోవ్యమాణం చంద్రాదిక మారోకవిషయాత్మకయా ముఖాదితాదాత్యేన
స్థితం. ముఖచంద్రేణ తాప శామ్యతీక్యత్ర ప్రకృతోపయోగాంక మారోపస్య వివక్షిత
శ్వాత్. వస్తుతో ముఖవ్యైవ శాపశాంతినిమిత్త త్వేన తాదాత్యాభావే చంద్రస్య
ప్రకృతోపయోగాభావాదితి భావః. అతః ప్రకృత మనవహ్ను తస్వరూప మేవారో వ్య
మాణాత్మనా పరిణమతీతి పరిణామాలంకార ఇత్యర్థం. నీవం చ యత్రారో
సస్యతా ద్రుస్య ప్రతీతిమాత్ర
పర్యవసాయితయా ప్రకృతమపహ్నుతస్వరూపమ్మ
ప్రకృత
రూపాపన్నం భవతి. తస్మా ద్రూవకాశ్పరిణామస్య వైలక్షణ్యం దర్శితం. తదుకం
చక్రవర్తి నా—'విషయ్యాకారమారోవ్యవిషయస్థగనం యదా. రూపకత్వం తదా
తత్ర రంజనేన సమన్వయః. యదా కు విషయో రూపాత్స్వస్తా దప్రచ్యుతో భజిత్,
ఉపయుక్త్కే పరాకారం పరిణామ స్తదా మకః ' ఇతి. అన్య ద్వైవిధ్యమాహ
తస్యేతి.
xe
ఆద్య ముదాహరతి
——శశ్వదితి. ప్రసాధన విధాన మలంకారవిధిః, ఆత్రారో పేణ
ప్రకృతాజ్ఞాతాదాత్మ్యమాశవున్నాయా ఆప్రకృతాయాస ముకుటధారణాత్మక
ప్రకృతోపయోగా త్పరిణామాలంకారః. ఆత్ర విషయవిషయణో సృమానవిధ క్తికత్వా
త్సామానాధికరణ్యమ్.
42
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>92pe35ac7ykcta4tqrz50nl0hs9su6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/327</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227758</id>
    <revision>
      <id>583662</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '824 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే వైయధీకరణ్యేన పరిణామో యథా.— కిరీటమాణిక్యమయూఖజూలై ర్విఛాయ పుష్పాంజలి మర్చయం తే, ఫలార్థినోరుద్రన రేంద్ర పాద పీఠాంతసీమానమరిక్షితీం ద్రాః,...'</comment>
      <origin>583662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="metg0ngc8erp5ithv0hdwtadgrmrfof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;824
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
వైయధీకరణ్యేన పరిణామో యథా.—
కిరీటమాణిక్యమయూఖజూలై ర్విఛాయ పుష్పాంజలి
మర్చయం తే,
ఫలార్థినోరుద్రన రేంద్ర పాద పీఠాంతసీమానమరిక్షితీం ద్రాః, గూ
సమాసోక్తా వారోప్యమాణస్య ప్రకృతోపయోగిత్వే ఒస్య వాచ్యత్వా
న్న పరిణా మే౬ న్తర్భావః.
అ సం దేహా ల జ్కౌ ర.
* విషయో విషయీ యత్ర సాదృశ్యా త్కవిసమతాత్,
సందేహగోచరౌ స్యాతాం సందేహాలంకృతిశ్చ సా.
సా త్రివిధా. శుద్ధా నిశ్చయగర్భా నిశ్చంతా చేతి.
సందేహమాత్ర పర్యవసాయినీ శుద్ధా యథా—
కిమేష నవమో హరిత్పతి రమంద సంవత్సరం!
కిమేష దశమః ప్రజాపతిఃపూర్వసర్గ క్రమఃః,
కిరీటేతి, ఆర్ద్ర చ పూర్వప క్పరిణామ ఉద్భావనీయః. కింతు మయూఖజాల
పుష్పాంజల్యో ర్విషయవిషయిలో ర్భిన్నవిభక్తిత్వా యధికరణ్య మితి విశేషః గీతా
నను ప్రకృతోపయోగావిశేషా త్పరిణాము సమాసోక్త్యోః కో భేదఇత్యాశంక్య
ఆరోష్యమాణస్యోపాదానాను హదానాభ్యాం భేద ఇత్యాహి— సమాసోక్షానికి.
ఆరోపగ రేష్వనవ ధారణాత్మకం సందేహాలంకారం లక్షయతి విష య ఇతి.
కవిసమతాదిశ్య నేన స్థాణుర్వా పురుషో వేతి సందేహస్యాలంకార వ్యావర్త్యతే.
వర్ణ్యోక్క క్షార్థం కవి ప్రతిభోజ్ఞాపితః ప్రకృతా ప్రకృకగోచరస్సం దేహస్సం దేహాలం కార
తన్య త్రేభా విభాగమాహ— నీతి.
ऋह
ఆద్య ముదాహరతి—కిమితి, హరిక్పతి శ్లోకపాలకి, ప్రజాపతిద్య్రష్త్ర, ఉర్వరో
ద్ధరణచుంచు! జోణీరక్షణదక్షః. ఆశ్రీ సంపదాది సాదృశ్యాద్వీరుద్ర లోక పొలాది
కోటిద్వయగోచరస్య సందేహస్య తావన్మాత్ర పర్యవసాయి త్వాద్బుద్ధిఒయం సందేహ
భేదః, నను నవమాదిపదనిరహే కేవలలో కపాలాదీ నామారోవ్యమాణత్వసంభవాదస్తు
సందేహః. నవమాదిపదప్రయోగే కు లోకపొలాదీనాం వీరరుద్ర త్వేన సంభావనా
దులే షేయం న సందేహ ఇతిచే త్సత్యం; ఆస్తు సంభావన మారోపో వా. యత్ర
శోటీద్వయావలంబిశ్వం తత్ర సందేహ వివేతి స్వమతం. ఏవం విధస్థలే లేచి దుష్ప్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>metg0ngc8erp5ithv0hdwtadgrmrfof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/328</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227759</id>
    <revision>
      <id>583663</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. కిమేష హరి పుర్వరోద్ధరణచుంచు రేకాదశ! శ్చిరాదితి విలోక్యతే జగతి వీరరుద్రో జనైః. నిశ్చయగర్భోయ థా:-- కాలాహిః కి మయం మృణాళమృదులం భోగం సధత్తే పునః కాల బ్రూ...'</comment>
      <origin>583663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="jdqqk31v56eaxprakiukjwg8io9u8i1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
కిమేష హరి పుర్వరోద్ధరణచుంచు రేకాదశ!
శ్చిరాదితి విలోక్యతే జగతి వీరరుద్రో జనైః.
నిశ్చయగర్భోయ థా:--
కాలాహిః కి మయం మృణాళమృదులం భోగం సధత్తే పునః
కాల బ్రూకుటీరేష కి న్ను ముఖ ఏవోజ్జృంభతే సా పునఃః
కాలో గ్రానల ధూమపద్ధతిరసౌ కిం సా పున ర్ధూయతే!
వాతేనేతి వికల్ప్యతే ప్రతిభపై రుద్రస్య కౌశేయకః.
నిశ్చయపర్యవసానా యథా.——
$25
E.O
కిం కల్పద్రుమమంజరీ స్ర జ ఇమే ! కిం వా యోరాశయః!
స్వర్ధనో! రథవా కి ముజ్జ్వలతరా శ్చింతామణే స్ఫూర్తయః!
కిం వా సిద్ధరసోర్మయ శ్చిరమితి వ్యామృళ్య నిశ్చిన్వతే?
సంతః కాకతివీరరుద్రనృపతేః స్మేరాః కటామో ఇతి.
E ంతిమదలజ్కా ర.
కవిసమతసాదృశ్యా ద్విషయే పిహితాత్మని,
との
ఔశ్రయ స్పందేహ ఇత్యాహు!, ఉత్ప్రే వేఠ్యన్య ఇత్యాది సర్వ మలంకార సర్వస్వే
సమ్
ద్వితీయ ముదాహరతి ———కాలాహిరితి. భోగం సర్వశరీరం, కా రంత
కాలభ్రూకుటి
కఘ్రాభంగః, కాలో గ్రాసలః ప్రళయకాలాగ్నిః తస్య ధూమపద్ధతిః ధూమరేఖా,
ధూయతే కంస్యలే. అగ్ర కాషీయకం కృష్ణసర్పాధి రూపతయా సందిహ్య సుకుమార
శరీరాదిని
శేషాదర్శ నేన సర్పాదిని &quot;షేధనిశ్చయే ఒక జేయక నిశ్చయాభావాత్ నిశ్చయ
గర్భోఒయం సం దేహః,
కృతీయ ముదాహరతీ—కిమితి. సిద్ధగసోర్మయః సుధారసకల్లోలాకి, వ్యామృశ్య
కల్పద్రుమమంజరీమాల్యాదిరూపేణ నందిహ్య, సైరా! స్మిత ప్రధానాః, సానుగ్రహా
ఇత్యర్థం 3.
ర్థ్య. కటాష్ ఇతి నిశ్చిన్వతే. ఆకవీవ నిశ్చయంతో ఒయం సందేహః. వీరరుద్ర
కరుణాపలోశనవిషయాస్సర్వే సమృద్ధి
భావః.
అన్యథార్థజ్ఞానత్వసాధర్యాత్సం దేహానంతరం భ్రాంతిమంతం లక్షయతి — కనీతి.
పిహితాత్మని ఆచ్ఛాదితస్వరూపే, భ్రాంతి శ్చిత్త ధర్మో జస్యాస్త్రీతి భ్రాంతిమాన్, కవి
ప్రతిభోజ్ఞాపితః ప్రాకరణికం ప్రత్యప్రాకరణికల్వే నోపలంలో భ్రాంతిమా నిత్యర్థః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdqqk31v56eaxprakiukjwg8io9u8i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/329</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227760</id>
    <revision>
      <id>583664</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '326 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే ఆరోప్యమాణానుభవో యత్ర స భ్రాంతిమా న్మతః. యథా.--- కాకతీయవిభోః కీర్తివిభ వే వ్యాప్తరోదసి, దివాపి చంద్రి కాబుద్ధ్యా చకోరా యాంతి నిర్వృతీమ్. — ఆ వహ...'</comment>
      <origin>583664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="f5raj1segndiceexfwtjt7u8vupd0a1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;326
రత్నా పణసహితే
ప్రతాపరుద్రీయే
ఆరోప్యమాణానుభవో యత్ర స భ్రాంతిమా న్మతః.
యథా.---
కాకతీయవిభోః కీర్తివిభ వే వ్యాప్తరోదసి,
దివాపి చంద్రి కాబుద్ధ్యా చకోరా యాంతి నిర్వృతీమ్.
— ఆ వహ్న వాల జ్కా ర.
£3
*నిషిద్ధ్య విషయం సామ్యాదన్యారో పే హ్యవహ్ను తి.
తస్యాస్త్రైవిధ్యం, అపహ్ను త్యారోపః ఆరో ప్యా సహ్న వః ఛలాది
* జై రసత్యత్వ ప్రతిపాదనం చ.
ఆద్యద్వయస్యోదాహరణమ్ —
-
ఉద్వేలచ్చతురర్ణ వీకలకలో నాయం చమూడంబరో
నేదం దుందుభిగర్జితం త్రిపుర జిత్కల్పాంతఢక్కారవః,
ఇత్థం రుద్రన రేంద్ర థాటిషు మహీభారావన మ్రాభవ-
చ్ఛేషా శేషశిరస్సు విస్మిత మథ భ్రష్టం దిగీశై రపి.
ఛలాదిశ ద్దెరసత్యత్వ ప్రతిపాదనం యథా.
సర్వాం కాకతివీరరుద్ర ధరణీనాథ చ్ఛ లేని క్షితిం
పాతుం మధ్యమలోకపాలపదవీం ప్రాప్త సస్వయంభూ శ్శివః
ఏకేన సాదృశ్యమాత్ర నిబంధనాయాళ్ళు రజతాది భాం తేరాలంకారత్వమి తిదర్శితం.
దోషమూలాయాస్తు కిము తేతి భావః,
£3
ఉదాహరతి.—'కాకతీయేతి. వ్యాప్తరోదసి వ్యాప్త బ్రహ్మాండే అగ్ర కీర్త్యాంచంద్రి
కానుభవాదాంతిః.
సాదృశ్యా ద్వస్త్వంతర ప్రతీతిసామ్యా దాంలిమదనంతరమపహ్నుతిం లక్ష
యతి—నిషి
ధ్యేతి, అన్యారో పే ఆరోవ్యమాణ ప్రతీతా విశ్యర్థః.
కస్యా స్త్ర్యైవిధ్యం వివిన క్తి అజహ్ను త్యారోపణత్యాది.
ఉద్వేల్లదిత్యారో ప్యావహ్న వః. భేదం దుందుభిగర్జిత మిశ్యవహ్ను త్యారో వ
నరేంద్ర
ధాటిష్వితి. కృదికారు. తల్లక్షణంతు — 'శత్రు దేశాపమర్దాయ పద్యస్సుభట
ఘోటకైకి, విజిగీషోః ప్రవృత్తి ర్యా సా ధాటీతి నిగద్యలే', ఇక్యాహుః.
Ex
సర్వామితి. ధరణీనాధచ్ఛ లే జేత్యశ్రీ ఛలశర్దేన నా యం ధరణీనాథః కింతు
స్వయంభూళ్ళిన ఇతి రాట్టో ఒసత్యత్వం ప్రతిపాద్యలే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5raj1segndiceexfwtjt7u8vupd0a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/330</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227761</id>
    <revision>
      <id>583665</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్. నైవం చేద్విషమాపలోకనకలామాత్రేణ భస్మీకృతై శాతం వైరిపురైః కథ మవాగ్భూతం చ భూభృద్ధణైః 20 ఉల్లే ఖాల జ్కా ర. అ అర్థయోగరుచి శ్లే షై పల్లేఖన మనేక ఛా, గ్రహీతృభే...'</comment>
      <origin>583665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4039" sha1="rh5o86z0yiyl0lhbqas4tx1r7r2nq5u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్.
నైవం చేద్విషమాపలోకనకలామాత్రేణ భస్మీకృతై
శాతం వైరిపురైః కథ మవాగ్భూతం చ భూభృద్ధణైః
20 ఉల్లే ఖాల జ్కా ర. అ
అర్థయోగరుచి శ్లే షై పల్లేఖన మనేక ఛా,
గ్రహీతృభేదా దేకస్య స ఉల్లేఖ స్సతాం మతః.
రుచ్యర్థయోగాభ్యాం యథా —
లక్ష్మీనివాసగృహ మిత్యఖిలా నరేంద్రా
శ్శౌర్యాతిభూమిఖనిరిత్య రివీర వర్గాః,
విద్యావిహారపదవీతి చ లబ్ధవర్ణా
శ్రీకాకతీంద్రనగరీ మనిశం స్తువంతి.
చ
327
E2
తదేవ సమర్థయతి— తేనైపమితి. విషమావలోకనం నిగ్రహదృష్టి, ఆస్యక్ర
తృతీయనయనదృష్టిః, వైరిపురై రసం ఖ్యైస్త్రీభి శ్చ కర్తృభి ర్భస్త్రీభూతైక, కథంకాకం
జక్షే! భూధృద్దడైరాజనమూ హైః, అవ్యక్రభూభృతా కైలాసేన X తైః ప్రమథైశ్చ,
కధమవాగ్భూతం న్యగ్భూతమిత్యు భయత్ర భాజీ క్తః. ఈశ్వరస్య గిరీశత్వా త్ప్రమథాధి
పత్వాచ్చేతి భావః.
EE
ఆరోపగ ర్భేషు వారి శేమోదుల్లేఖం లక్షయతి అర్ధేతి. అర్థన ప్రయోజ నేన
యోగో ఒర్థిత్వం, లిప్సేతి యావత్. రుచిరభిరతికి, శ్లేషః ప్రసిద్ధః, వితైస్సమస్త్రై
ర్వ్యసై ర్వా యథాయోగం గ్రహీతృశతైరేకన్య వస్తునో నానా ధర్మ యోగా దనిక
జ్ఞోల్టేఖనం సిర్ధారణ ముల్లేఖాలంకార ఇత్యర్థః. సర్వాలంకార వ్యావర్తకేన గ్రహీతృ
భేదా దిశ్య నేన విషయ భేదో ఒప్యువల్యతే.
a. 2
లక్ష్మీతి. కార్యాతి భూమే పరాక్రమాతిశయస్య ఖనిరాకర్మ, లబ్ధవర్ణాః
విద్వాంసః. అత్రైకస్యాః కాకతీంద్రనగర్యా స్సమద్ధ్యా విధర్మ యోగాన్న రేంద్రాది
గృహీతృభేదేన రుచ్యర్ధయోగాభ్యాం లక్ష్మీనివాసగృహాదిరూపకయాzనేకధోల్లేఖనా
దుల్లేఖః.
Εσ
ఉగ్రఇతి, సవల్నేషు శత్రుము, ఉగ్రః కపర్దీ క్రూరశ్చ. గుణేషు భాస్వాన్
సూర్య స్తేజస్వీ చ, ప్రతీ
శేష్వంగేషు, రామో దాశరథి రభిరామ శ్చ, లక్ష్యా లీలా
సు పురుషోత్తమో విష్ణుః పురుష
శ్రేష్ఠశ్చ, అక్ర గ్రహీతృభేదాభావేఒక సపత్నాది
విషయ భేదా జ్ఞ్ఛేషేణోగ్ర త్వాద్య గేకథలో లేఖనా దుల్లేఖు.
£.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rh5o86z0yiyl0lhbqas4tx1r7r2nq5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227762</id>
    <revision>
      <id>583666</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '323 శ్లేషేణ యథా.-- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ఉగ్ర స్సపత్నేషు గుణేషు భాస్వా రామః ప్రతీకేషు రణేషు భీమః, లీలాసు లక్ష్మ్యాః పురుషోత్తమశ్చీ- త్యాచక్షతే రుద్ర నృపం కవీంద్రాః. అ...'</comment>
      <origin>583666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="dsw7irte83ktuhhlpe1kk63d87e4pk7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;323
శ్లేషేణ యథా.--
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ఉగ్ర స్సపత్నేషు గుణేషు భాస్వా
రామః ప్రతీకేషు రణేషు భీమః,
లీలాసు లక్ష్మ్యాః పురుషోత్తమశ్చీ-
త్యాచక్షతే రుద్ర నృపం కవీంద్రాః.
అథాధ్య నసాయగర్భ మలం కారద్వయం నిరూప్యతే.
విషయ విషయిణో రన్యతరనిగరణేన అభేద ప్రతిపత్తిరధ్య వసాయః.
స ద్వివిధః విషయనిగరణేన విషయనిగరణేన చ.
అ ఉ త్ప్రేక్షా ల జ్కా ర. -
య క్రౌన్యధర్ఘ సంబంధాదన్యత్వేనో పతర్కితవ్,
EF
అభేద ప్రతిపత్తే రవి శేషే2 ప్యారో పాదధ్యవసాయ స్యోత్కృష్టత్వాచ్చారోప
మూలానంతర మధ్యవసాయమూలాలంకార ప్రస్తావ ఇత్యాళయేనాహ అథేతి.
మూలభూతమధ్యవసాయం నిరూపయతి — విషయేతి, ఏకతరపరి శేషో మాభూది
త్యన్యథా వ్యాచ —స ద్వివిధఇతి. నిగ రణమసత్యత్వమిత్యర్థః. అన్యథా విషయనిగరణే
నా భేద ప్రతిపత్తి రధ్యవసాయఇతి సర్వసం ప్రతిపన్నేన స్వయ మనీ పూర్వోక్తే నాధ్య
వసాయలణేన నిరోధాత్. యదా విషయణో ఒసత్యత్వం కదాధ్యవసాయస్సాధ్యః .
యదా విషయస్యాసత్యత్వం కదా ఒధ్యవసాయ స్సిద్ధ ఇతి వివేకః. తథాహి — యదా
చంద్రాదీనిషయిగతం మాధుర్యాదికం విషయభూతే ముఖాదాపు పనిబద్ధం ముఖం ముఖ
త్వేన జాన న్నే వనూనమీదం చంద్ర ఇతి ప్రయుంక్తే లేదా విషయీచంద్రో ముఖర్వే
నాసత్యో సిగిర్ణః ప్రతిభాతి. విషయస్తు పరమార్థత నృత్య నీవ. వీవం సత్యాసత్యయో
రభేదప్రతిపత్తే రసంభవా న్నూనమాట భైర్విషయిలో ఒపి సత్యత్వ సమర్థ నాదధ్యవసాయ
స్పాధ్య ఇత్యశ్రాధ్యవసాయ ప్రాధాన్యం, యదా తు ముఖపదమనుక్త్వా చంద్రో జయ మితి
ప్రయుక్తే లేదా వస్తుతో ఒసత్యస్యాపీ విషయణ సృత్యతా ప్రతీయతే. ఆసత్యత్వ
నిమి త్తన్య ముఖపద ప్రయోగస్యాభావాత్. విషయస్య వస్తుతస్సత్యస్యావ్యత్యం తాకవలా
పాదసత్యాభిమతస్య నిశీర్ణత్వాద్య వసాయస్సిద్ధ ఇత్యశ్రాధ్యవసిత ప్రాధాన్య మిత్యాది
సర్వమలంకారసర్వస్వే. తద్వ్యాఖ్యాయాం న సంజీవిన్యాం ప్రపంచితం. తత్సర్వ
మనేనైప గతార్థమితి నేహ విస్తరః శ్రీయతే.
శత్ర సాధ్యాధ్యవసాయమూలాము లేశాం లక్షయతి యత్రేతి. అన్యద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dsw7irte83ktuhhlpe1kk63d87e4pk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227763</id>
    <revision>
      <id>583667</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 829 ప్రకృతం హి భవేత్ ప్రాజ్ఞాస్తా ముత్ప్రేక్షాం ప్రచక్షతే. 20 యత్రాప్రకృతగుణ క్రీయాసంబంధాద ప్రకృతత్వేన ప్రకృతస్య సంభా వనముత్ప్రేక్షా, సా ద్వివిధా. వా...'</comment>
      <origin>583667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4915" sha1="cxa0wmatgx8jyb95jy47rj8rj9ryd7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
829
ప్రకృతం హి భవేత్ ప్రాజ్ఞాస్తా ముత్ప్రేక్షాం ప్రచక్షతే. 20
యత్రాప్రకృతగుణ క్రీయాసంబంధాద ప్రకృతత్వేన ప్రకృతస్య సంభా
వనముత్ప్రేక్షా, సా ద్వివిధా. వాచ్యా ప్రతీయమానా చ. సంభావనా
ప్రతిపాద కానాం నూనం ధ్రువం ప్రాయ ఇత్యేనమాదీనాం ప్రయోగే
వాచ్యా. ఆప్రయోగే తు ప్రతీయమానా జాతిక్రియాగుణద్రవ్యా
ణాం చతుర్ణా మధ్యవసాయవిషయత్వేన సా ద్వివిధా. ప్రత్యేకం చతు
ర్విధా. . తేషాం భావాభావరూపతయా ద్వైవిధ్యే అష్టవిధా. అధ్యవసా
యస్య గుణనిమిత్త త్వేన శ్రీ యానిమిత్త త్వేన చ ద్వైవిధ్యే ప్రత్యేకం
షోడశ ప్రకారా నిమి త్తస్య వాచ్యత్వగమ్యత్వాభ్యాం ద్వైవిధ్యం
వాచ్యోత్ప్రేలియా మేన ప్రతీయమానో తేలియామి వాద్య సుపా
దానే నిమిత్తస్య చాప్రయోగే ఉత్ప్రే జాయా నిరవలంబనత్వాత్.
తథా జాత్యాదీనాం స్వరూపేణ హేతురూపేణ ఫలరూపేణ బాధ్యవ
ప్రకృతం, తస్య ధర్మో గుణక్రియాదిరూపః, కత్సంబంధాశకృతమన్య ల్వేనా ప్రకృ
తల్వే నోపకర్కి తం సంభావితం యత్ర భవేత్ తాము లేదాం ప్రచక్షత ఇక్యర్థః.
తదేతద్వ్యాచట్టే యత్రేతి. తస్యా విభాగమాహ - నీలి. వాచ్యాం లక్ష
యతి.—సంభావ నేతి. ఆత్రాదిశ దేన మన్యే శంకే ధ్రువమిత్యాదీనాం గ్రహణం. జాతి
శ్రీయాగుణద్రవ్యాణాం గౌ శ్చలతి శుక్లా డి ఇత్యేవమాదీ నామధ్యవసాయ విషయల్వే
నోత్ప్రేక్షావిషయ త్వేన ద్వివిధా వాచ్యా ప్రతీయమానా చ ప్రత్యేకం పతుత్వ భీత్యష్ట
విధాజా లేత్యర్థః. లేసాం జాత్యాదీనాం, అష్టవిధేతి. ప్రత్యేకమితి శేషః. నిమి త్తద్వైవిధ్యే
నాస్యా ద్వాత్రింశద్భేదా భవంతీత్యాహ అధ్యవసాయ సేృతి. వాచ్యోత్ప్రేక్షాయాం
విశేషమాహ—నిమిత్త స్యేతి. అన్యత్రై తదభావే హేతుమాహ— ప్రతీయమా నేతి మహి
'సహస్సభరివి తుహ తుహి హిఅని సుఆహ సాతిమా అంతీతి, దిఅహం అణంణనరణా
అంగఃతణుఅం నిఠణుని హి&quot; [ఛాయా] “మహిళా సహస్రభరితే తవ హృదయేసుభ
గాసా అమాంతీ, దివస మనన్యశరణా అంగం తనుకం వితను లేదా. ” ఇత్యక్ర
మహిళా
సహస్రభరితే తన హృదయే అమాంతీత్యుత్ప్రేక్షా ప్రతీయమానా; ఇవాది ప్రయోగా
భావాత్. తస్యామంగతనూకరణం నిమిత్తం యదినోపాదీయేక కదా తస్యా నిష్ప్ర
మాణకశ్వం స్యాదిత్యర్థ ప్రకారాంత రేణ త్రైవిధ్యమాహ --- తథా జాత్యాదీ నామితి.
యదా జాతిస్వరూపము స్ప్రేష్యతే కదా కన్యభావాభావరూపయా ద్వివిధస్యోపాత్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxa0wmatgx8jyb95jy47rj8rj9ryd7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227764</id>
    <revision>
      <id>583668</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '330 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే . సాయవిషయల్వే బహువిధత్వం. వాచ్యోత్ప్రదాయామపి హేతు ఫలయోకుల్పే - సత్వే నిమిత్త స్యోపాదాన మేవ. తథాహీ... సాధ్యే అనుపాత్తే సాధన త్వేన నిర్దేశీ నాన...'</comment>
      <origin>583668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="9qrepsag6x713fkpeul979pb3zoaa32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;330
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే .
సాయవిషయల్వే బహువిధత్వం. వాచ్యోత్ప్రదాయామపి హేతు
ఫలయోకుల్పే - సత్వే నిమిత్త స్యోపాదాన మేవ. తథాహీ...
సాధ్యే అనుపాత్తే సాధన త్వేన నిర్దేశీ నాన్వయం పుష్ణాతి. తథా సాధ నే
అనుపాలే సాధ్యత్వేన నిర్దేశిఒ పి; తయోరన్యో ర్యోన్యా పే&amp;తత్వాత్.
హేతూత్ప్రేఔయాం ఫలం నిమిత్తం. తస్యానుపాదానే కం ప్రతి
హేతుత్వం సంగచ్ఛతే! ఫలో త్ప్రేక్షాయాం సాధనం నిమిత్తం తస్యా
నుపాదానే కం ప్రతి ఫలత్వేన సంఘటతే?.
యథా.----
ప్రతాపరుద్రనృపతేరపారే కీర్తిసాగరే,
మగ్నా దురీశదుష్కీ_ర్తిసంగా దివ జగత్రయీ.
అత్రోత్ప్రే డానిమి త్తస్య మజ్జన స్యానుపాదానే సంగా దితి హేతూ
త్ప్రేక్షా న శోభామావహతి.
యథా వా --
జయశ్రీ వాసపద్మ స్య వికాసాయేవ భానుమాన్,
ప్రతిబింబమిషావడం ప్రవిశత్యంథభూభుజs.
గుణశ్రీమానిమిత్త భేదా చ్చాతుర్విధ్యం. నిమిత్తాను పాదానే తు కక్కృత భేదాభావా
ద్వైవిధ్య మేద. ఇర్ధం పోఢా జాతిస్వరూపో తేడా. వీవం క్రియాగుణద్రవ్యాణాం
భేదకల్ప నే మిళిత్వా చతుర్వింశతి స్స్వరూపో త్ప్రేక్షా భేదాః. హేతువలో రేశయో
ర్నిమిత్తోపాదాననీయమా త్ప్రత్యేకం చాతుర్విధ్య మేవేతి ద్వాత్రింశత్. ప్రతీయ
మానో లేదాయాం సర్వత్ర నిమిత్తో పాదాననీయమా న్నిమిత్తాను పాదాననిబంధన భేదా
ష్టక న్యూనత్వే ఒష్టాదత్వారింశద్భేదాః. ఏవం వణ్ణవతి భేదా ఇత్యాశయేనోక్తం —
బహువిధ మితి, వాచ్యో లేకా యామని హేతుఫలో లేక్ష యోర్నిమిత్తో పాదాననియమ
ముదాహరణేన హృదయంగ మీకర్తు మారభలే
కథాహీత్యాదినా. హేతూత్ప్రేక్షా
యాంఫలం నిమిత్తం. ఫలో త్ప్రేక్షాయాం హేతుర్నిమిత్తం. నీవంచ నిమిత్త నైమిత్తిక
యోరన్యతరో పాదానేశ్వయపోవాభావా దుర్గయోపాదాననియమే నిమిత్తో పాదానం
నియతమేవేతి భావకి.
వ్రతా పేతి. అస్పృశ్యన్పర్శనే స్నానన్య విహితత్వాదితి భావః.
జయ శ్రీత్యాది. స్పష్టమ్,
20
مة&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qrepsag6x713fkpeul979pb3zoaa32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227765</id>
    <revision>
      <id>583669</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 331 ఆత్రోత్ప్రేక్షానిమి త్తస్య భానుమత్ప్ర వేశస్యానుపాదానే జయశ్రీ వాసకమలవి కాసాయేవేతి ఫలో తేక్షణ మసమీచీనం. అత సస్వరూ పోతేడాయా మేవ నిమి త్తస్యోపాదానా...'</comment>
      <origin>583669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="tjtp3o4p1moxqq8xzsbumexoo9dgjel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
331
ఆత్రోత్ప్రేక్షానిమి త్తస్య భానుమత్ప్ర వేశస్యానుపాదానే జయశ్రీ
వాసకమలవి కాసాయేవేతి ఫలో తేక్షణ మసమీచీనం. అత సస్వరూ
పోతేడాయా మేవ నిమి త్తస్యోపాదానాను పాదానాభ్యాం ద్వై
విధ్యమ్.
C
b
لله
2
అత శ్చేత్థం వాచ్యోత్ప్రేఔయా భేద గణనా.
ఉపా త్తగుణనిమి త్తజాతిభావస్వరూపోతే.
ఉపా త్తగుణనిమి త్తజాత్య భావస్వరూపోతేతు,
ఉపాత్త క్రియానిమి త్తజాతిభావస్వరూపోతేందా.
ఉపాత్త క్రి యానిమి త్తజాత్య భావస్వరూపోతే.
అనుపా తనిమి త్తజాతిభావస్వరూపోతేడా.
అనుపా త్తనిమి త్తజాత్యభావస్వరూపోతే.
ఉపా త్తగుణనిమి త్తఖాతిభావ హేతూత్ప్రే
ఉపా త్తగుణనిమి
త్తజాత్య భావ హేతుతే.
ఉపాత్తక్రియానిమి త్తజాతిభావ హేతూత్ప్రేక్షా.
ఉపా త్తగుణనిమి త్తజాత్య భావ హేతూ తేడా.
త్తగుణనిమి_త్తజాతిభావఫలో తే.
ఉపా త్తగుణనిమి త్తజాత్య భానఫలో తేలి
03 ఉపా త్త క్రి యానిమి త్తజాతిభావస్థలో తేలిందా.
ఉపాత్తక్రి యానిమి త్తజాత్య భావఫలో
b
F
ఉపా
.
ఏవం చతుర్దశ భేదా జాత్యుతే అనేనైవ క్రమేణ గుణ క్రియా
ద్రవ్యోత్ప్రే డా ఒపి పరిగణనీయా. ఏవంచ వాచో గాయాః
షట్పంచాశద్భేదాః. ప్రతీయమానో తేడాయా స్వష్టచత్వారింశ
ద్భేదాః తత్ర స్వరూపోతే
గాయా మపి నిమిత్తో పాదాన నియమాత్
నిమి త్తస్య గమ్యత్వే గుణరూపత్వేన క్రియారూపత్వేన చ చారుత్వ
విశేషాభావాదేక ఏవ భేదో గణ్యతే. గుణక్రియ యోగ
విష
బుద్ధి సౌకర్యార్థం భేదగణనామాహ--ఆతశ్చేత్యాదినా. నిగదవ్యాఖ్యానమేశత్.
ప్రతీయమానో స్ప్రేక్షాయా భేదాష్టక న్యూనల్వే నిమిత్తమాహ— అశ్రీతి. యథా
నిమి త్తస్యోపాదానే నిమిత్త భేదార్భేద స్తథా ను పాదానే నా స్త్రీత్యాహ—నిమి త్త స్యేతి.
గమ్యత్వేనాను సోదానాడితి
భావః. ఆశవివ తత్ర గుణక్రియారూప నిమిత్త భేదనిబంధ
48
నా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjtp3o4p1moxqq8xzsbumexoo9dgjel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227766</id>
    <revision>
      <id>583670</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '332 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే యత్వము త్ప్రేక్షానిమి త్తత్వం చాభ్యుపగతం ప్రాచామలం కార్మప్రబం ధేషు షణ్ణవతి భేదోక్షేతి గణనామాత్రం. చారు త్వాతీశయస్తు షట్పంచాశత ఏవ. భేదానా...'</comment>
      <origin>583670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="5v7d2jiylplgidbgj9ecx8yzi5855ov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;332
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
యత్వము త్ప్రేక్షానిమి త్తత్వం చాభ్యుపగతం ప్రాచామలం కార్మప్రబం
ధేషు షణ్ణవతి భేదోక్షేతి గణనామాత్రం. చారు త్వాతీశయస్తు
షట్పంచాశత ఏవ. భేదానాం తత్ర యథాసంభవముదాహరణాని,
ఉపా త్తగుణనిమి త్తజాతిభావస్వరూపోతే
యథా ..
కీర్తిః కాకతివీరరుద్రనృపతే స్సింహాసనాధ్యాసినః
ప్రాచాం భూమిభుజాం యశః పిదధతీ కోటిందుతుల్య ద్యుతిః,
రక్షాదక్షిణ రాజలాభ జనితా మంద ప్రమోదోస్థితా
త్రైలో క్యాట్టహసప్ర భేవ కకుభాం ప్రాంతేషం విద్యోతతే. 23
అత్ర ప్రభాశబ్ది జాతిపచనః.
లో క్యాట్టహస ప్రభాయాః కవిప్రౌథో
క్తిసిద్ధత్వాన్నో పమా
శంకావకాశః
ఉపాత్తక్రియానిమి
త్తజాతి భావస్వరూపోతే. యథా —
వీరస్య రుద్రనృపతేః ప్రియవల్ల భస్య
రాజ్యాభిషేకసలిలైస్సరసీకృతా చూః,
సద్య స్సముచ్ఛ్వసిత సాంద్ర పరాగ రేఖా
నవ్య విచ్ఛిత్తిని
శేషస్యానుత్పన్న పుత్ర నామకరణకల్పత్వాత్ విశ వివ భేదో గణ్యత
ఇత్యాహ——- గుణరూప ల్వే జేత్యాది గుణ శ్రీయ యోరితి. న తు జాతిద్రవ్యయో రివ
&quot;కేవలో స్ప్రేక్షావిషయత్వమితి భావః.
యథాయోగముదాహరతి — కీర్తిరిత్యాది. ఆచ్ఛాదయంతీ, 'వష్టివాగురి
రణోప మవాప్యో రుపసర్గ యోగిరిత్యకారలోపకి, అట్టహసోఒట్టహాసః, 'స్వనహసో 'ర్వేతి
పాక్షికోఒ ప్రత్యయః. వీసా ప్ర మోదగుణనిమిత్తా జాతి భావస్వరూపో తేడా. 83
ఆత్రాట్టహాస ప్ర ఛాయా స్స్వతస్సిద్ధ ల్వేకి త్రైలోక్యసంబంధిత్వేన కవికల్పికత్వా
న్నో సమావకాశ ఇత్యాహ— త్రైలోక్యతి. అత ఏవ ఆశ్ర ఇవశల్లో ఒక సంభావనా
వాచశో నోపమావాచకః. తదుకు చక్రవర్తినా —'యదాయము
కుమా నాంతో లోకత
స్సిద్ధి మృచ్ఛతి, తదోపమైన యే సేవశబ్దస్సాధర్మ ్య సూచకః. యదా పునరయం లో కాద
సిద్ధేః కవికల్పితః, తదోపమైన యేనేవశబ్ద స్సంభావనాసరం” ఇతి.
వీర స్యేతి. క్రియా వల్లభా ప్రేయసీ యస్య ప్రియవల్లభవ్య, పులశ మంజరీ వే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5v7d2jiylplgidbgj9ecx8yzi5855ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227767</id>
    <revision>
      <id>583671</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. క్షోణ్యాః ప్రమోదఃపుల కాంకుర మంజరీవ. అత్ర పులకాంకుర మంజరీవే త్యు తేజా యాం సరనీకరణ క్రియా రూపం నిమి త్తమ్. అనుపా త్తనిమి త్తజాతిభానస్వరూపోతే యథా. ప్రత...'</comment>
      <origin>583671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="jzc933csuek6uwrpac9qwo05x97xjak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
క్షోణ్యాః ప్రమోదఃపుల కాంకుర మంజరీవ.
అత్ర పులకాంకుర మంజరీవే త్యు తేజా యాం సరనీకరణ క్రియా
రూపం నిమి త్తమ్.
అనుపా త్తనిమి త్తజాతిభానస్వరూపోతే
యథా.
ప్రతాపరు ద్రస్య న ఖిందు శాంతిః ప్రణామభాజాం పద యోర్నృపాణాం,
లలాటలగ్నా విధినిర్మితాయా నర్ణావశేర్వాచనదీపికేవ,
అత్ర దీపికే వేతి జాతివచనాజాతికు త్ప్రేష్యతే.
ఉపా త్తగుణనిమి త్తజాత్య భావస్వరూపోతే యథా -
ప్రతాపరుద్రస్య గుణామృతోర్మి
ధాతా విరాజంత్యమలీకృతాంగా,
ప్రక్షాళి తాత్యుద్ధతభూమిపాలాః
ఖడ్గంబుభిస్స్వచ్ఛతరా భవంతి.
అనుపా త్తనిమి త్తజాత్యభావస్వరూపోతే యథా. -
దిళాం జేతుర్విశ్వప్రథితమహసో రుద్రనృపతే-
ర్ణయ ప్రస్థానోద్యత్క రితురగసు మర్ద జనితం,
రజః కృత్వా గ్రస్త ప్రతిబలమసూ ర్యామిన దినం
ప్రతాపాఖ్యా నన్యా దిశి దిశి విధత్తే దినక రాజ్,
అత్ర అసూర్యామితి జాత్యభావః,
జాతి హేతూత్ప్రేక్షా యథా .—
22
ఉదారకీర్త్య భుజయ ప్రతాపరుద్రస్య విశ్వైకధుర ధరస్య,
త్యుత్ప్రగాయా మితి. జాతిభా వస్వరూపో లేజాయా మిశ్యర్థః క్రియారూపమితి.
నిమి త్తమితి శేషః.
ప్రతాపరుద్ర స్యేతి, ఆశ్ర వాచన దీపిళే వేతి శాతిభానస్వరూపోతే గాయాం
నిమిత్తం నో త్తమ్.
దేశామితి. రజః కర్తృ, దీప సుమార్యా మివ కృత్వేశ్యత్ర జాత్యభావస్వరూపో
&quot;స్ప్రేష్ అనుపాత్తనిమిత్తా&quot;.
2-22
ఉదారేతి. ఉదారరీత్యా ఉదారస్వభావయా. గోత్రమహీధ్ర వాసంకులపర్వత
నివాసం. నిస్తారి కేతి. 'గతిబుద్ధిత్యాదినా అణ్యంతకర్త విశ్వంభరాయాః కర్మత్వం:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzc933csuek6uwrpac9qwo05x97xjak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227768</id>
    <revision>
      <id>583672</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీయే విశ్వంభ రాకోమలశయ్య యేవ విస్తారితా గోత్రమహీధ్ర వాసమ్. అత్ర శయ్యయేవేతి జాతి హేతుత్వమ్. జాత్యభావ హేతూలేడా యథా. భూమేరకల్పవృక్ష త్వాదిన ధాతా వ...'</comment>
      <origin>583672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3327" sha1="h8wo738q4vcwp5r0e9unhpz8rx6hrg8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీయే
విశ్వంభ రాకోమలశయ్య యేవ విస్తారితా గోత్రమహీధ్ర వాసమ్.
అత్ర శయ్యయేవేతి జాతి హేతుత్వమ్.
జాత్యభావ హేతూలేడా యథా.
భూమేరకల్పవృక్ష త్వాదిన ధాతా విచింతయన్.
సృష్టవా న్కాకతీశానం నిర్వ్యాజత్యాగ వైభవమ్.
అత్రాకల్పవృక్ష త్వా దితి జాత్య భావస్య హేతుత్వమ్.
జాతిఫలో తేడా యథా.———
నూనం విశ్వంభ రాధార స్తంభీభవితు మాయతౌ,
వీరరుద్రన
రేంద్రస్య భుజా వాజాసులంబినౌ.
ఆత్ర స్తంభీభవితుమితి జాతి: ఫలత్వమ్
జాత్యభావఫలో తేమో యథా:-
పశూనవ ధ్యానాలోక్య శత్రవః కాకతీశితుః,
ప్రాణామానుషత్వాయ తృణవృత్తిం సమాశ్రితాః.
అత్రామానుషత్వాయేతి జాత్య భావస్య ఫలత్వమ్.
క్రియాస్వరూపోతేలి యథా.—
శ్రీ కాకతీయనృపతే ద్విషదంగనానాం
శ్వాసోర్మిభి స్ససది మర్మరితాంతరాళాః,
0.0
తస్మి న్నభిధీయే కర్మణిక్తః. 'ణ్యంచే కర్తుశ్చ కర్మణః' ఇతి వచనాత్. ఆత్ర శయ్య
యేవేతి జాతిభావ హేతూ స్ప్రేక్షాయాః పర్వతని వాసవిస్మరణం ఫలం నిమిత్తమ్.
20
భూమేతి, నిర్వ్యాజనం నిరుపాధికం త్యాగ వైభవ మాదార్యాతిశయో యస్య
తం కథోక్తం. కాకతీశానం సృష్టవానితి ఫలం ప్రత్యకల్పవృక్షత్వాది నేతి అత్యభావ
హేకూరేదా.
2F
నూనమితి, భుజయో రాజానులంబిత్వం పురుషస్య భాగ్యలక్షణం. ఆదుర్తం
నాటకే శృతీయే:201. ఆత్రాధార స్తంభీభవితుమితి జాతిభావనలో స్ప్రేగాయా మాయ
శత్వగుణో నిమి త్తమ్.
σο
పశూనితి. ఆశ్రామానుషత్వాయేతి జాత్యభావనలో స్ప్రేక్షాయాం తృణవృత్తి
సమాశ్రయణక్రియా నిమిత్తం. ఏవ ముత్తర శ్రావ్ శాదర్థ్య ప్రతిపాదకచతుర్థ్యాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8wo738q4vcwp5r0e9unhpz8rx6hrg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/338</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227769</id>
    <revision>
      <id>583673</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. తాసాం నివాసనిధయే కృతయాచనానాం ప్రత్యుత్తరాణి దధతీన మనోర్వనాం తాః. క్రియాస్వరూపాభావో త్ప్రేక్షా యథా -- 385 విముఖే సతి కాకతిక్షితీంద్రే జనసీమాపి కఠోరకం...'</comment>
      <origin>583673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="h5pvy6xwjk8h26pytfou9esh9tebv8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
తాసాం నివాసనిధయే కృతయాచనానాం
ప్రత్యుత్తరాణి దధతీన మనోర్వనాం తాః.
క్రియాస్వరూపాభావో త్ప్రేక్షా యథా --
385
విముఖే సతి కాకతిక్షితీంద్రే జనసీమాపి కఠోరకంటకాగ్రా,
చికు రేషు వికర్షతి ప్రతీశా నదదానేవ నిజాంతర ప్ర వేశమ్. లా3
అత్రాదదా నేతి క్రియాస్వరూపాభావః.
క్రియాహేతూలే. యథా
రాజ్ఞాం గర్వాంకురోద్భేదాః పరిమ్లానా దినేదినే,
కాకతీంద్ర ప్రతాపార్క తీవో ప్ర్రాభిభ వాదివ.
అత్రాభిభ వారి వేతి క్రియా హేతుత్వమ్.
[క్రియా హేత్వభావో లేక యథా --
1కపోలఫలకావస్యాః కథం భూత్వా తథావిధౌ,
అవశ్యంతా వివాన్యోన్య మాదృశీం మతాం గతౌ. |
క్రియాఫలో స్త్రీ యథా —
దంభోళి సంరంభమహాజిగోప ప్రస్థాన భేరీనినదో ఒంధ్ర భర్తుః,
శ్రవణే ఫలత్వం తృతీయాదివిభక్త్యా సామర్ధ్యన వా హేతుత్వం చేత్యాదికమూహ
నియమ్,
50
శ్రీకాకతీయేతి. మర్మరః పర్ణధ్వనికి, 'అథ మర్మరః, స్వనితే వస్త్ర వర్ణానామ్'
ఇశ్యదురు. కద్వంతి కృతాన్యంతరాళాని యేషాం లే తథోక్తాః ఇతి గుణనిమిత్తకథనం
దానో స్ప్రేఖాయామ్.
b
విముఖఇతి, ప్రతీశాక్ ప్రత్యర్థి భూపతీష్, చికురేషు కేశేషు, 'నిమిత్తా' త్కర్మ
సంయోగే సప్తమి' వికర్షతీతి. క్రియాదానాభావో లేఔయాం నిమిత్తం. వివం
నిమిత్తాను పాదానే ఒప్యు దాహార్యమ్,
03
రాజ్ఞామితి, పరిమానత్వము
త్ప్రేక్షాఫలం. క్రియాహేశ్వభావో లేషాయాః
ప్రతిజ్ఞామాత్రమేవ నోదాహరణమశ్రీ దృశ్యత ఇత్యన్యతో లిఖ్యతే. 'కపోలఫలజా
వస్యాః కథం భూత్వా తథావిధా' అవశ్యంతానివాన్యోన్యమీదృశం మతాం గతౌ&quot;
ఇతీ. అగ్ర దర్శన క్రియా హేక్వభావో త్ప్రేక్షా జామతాగమననిమిత్తా.
४
దంభోళీతి. మహాజి ర్మహాయుద్ధం, అన్యాభిభవ ఇతి యావత్. దంభోళి సంరంభ
+ కపోలఫల కావితిశ్లోకః శేషు చిన్మూల పుస్త కేవ్వప దృశ్య లే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5pvy6xwjk8h26pytfou9esh9tebv8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/339</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227770</id>
    <revision>
      <id>583674</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '336 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే - లీనాని వాన్వేష్టు మరాతివర్గా న్విగాహతే శైలగుహాంత రాణి క్రియాభావఫలో తేడా యథా. — సీమాద్రి కుంజేషు విహార భాజః సిద్ధాంగ నాకల్పితచంది, కార్ఖా...'</comment>
      <origin>583674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="dittt0tvl318qn7adj0ama6df3w0qvv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;336
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
-
లీనాని వాన్వేష్టు మరాతివర్గా న్విగాహతే శైలగుహాంత రాణి
క్రియాభావఫలో తేడా యథా. —
సీమాద్రి కుంజేషు విహార భాజః
సిద్ధాంగ నాకల్పితచంది, కార్ఖాన్,
శ్రీ వీకకు ద్రస్య యశోవిలాసా
గాయంత్య సంసష్టు మివాంధ కారమ్.
అబ్రాసుసముమి వేతి క్రియాభావస్య ఫలత్వమ్ .
గుణస్వరూ పోలేక యథా --
-
చకా స్త్రీ కాకతీంద్రస్య కృపాలోక విభ్రమః,
ప్రకృతిష్వపి సర్వసు ప్రసాద ఇవ మూర్తిమూక్.
గుణాభానస్వరూపో లేడి. యథా-
00
ప్రతాపరుద్రస్య మహాభిషేకమయఃకణై శీశీతలితా ఖిలాంగా,
ప్రశాంతభారా ర్తఫణీంద్ర గాఢశ్వాసానిలో పేవ విభాతి పృథ్వీ.
ఆత్ర ప్రశాంతో ప్యేతి గుణాభావః
గుణ హేతు స్ప్రేక్షా యథా-
జయశ్రియామాశ్రయతాము పై తి
శ్రీ వీరరు: ద్రవ్య రణే కృపాణః,
జయశ్రియం వైరిమహీపతీనాం .
సముత్సుకో హర్తు మసూయయేన.
FO
8.
మేప మహాళం గోపయత్యాచ్ఛాదయతీతి శథోక్తః తిరస్కృతాశ నిధ్వనిరిత్యర్థ 2.
ఆ స్వేష్టుమివేలి. అన్వేషణ
క్రియాఫలో తేడా గుహాంతరగాహన క్రియానిమిత్తా. రాజే
సీమాద్రీతి. సీమాద్రిర్లో శాలోకః, కల్పితః చంద్రికాయా ఇవార్థ: పూజావిధి
&quot;ర్వేషాం తాక్ కథోక్తాక్, చంద్రికాసదృశానిత్యర్థః. యశో గాన స్వాంధకారా
సంస్పర్శః ఫలమ్
20
చకా స్త్రీతి. ప్రకృతిషు ప్రజాసు ప్రసాద గుణన్య మూర్తిమద్వి శేష ణాదు త్ప్రేక్షా
లాభః. నిమి త్తమత్ర నోక్తమ్.
ప్రతా పేతి. అన్యత్ర ధర్మిణి ధర్యంతరోత్ప్రేక్షా. ఆశ్ర తు భూరూపే ధర్మి
ణ్యూష
ప్రశాంతిలక్షణో ధర్మ ఉర్పేద్యతే తత్ర శీతలాంగత్వం నిమిత్తముపా
త్తమ్. లా కొ
జయేతి. ఒశిష్టవస్తుసంగృహీలేశతో జెపి తస్యాన్య శ్రావస్థానం న సహత ఇతిభావకి
ఆతఏవోబీ తనిమి త్తేయం గుణ హేతులేదా.
FO&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dittt0tvl318qn7adj0ama6df3w0qvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227771</id>
    <revision>
      <id>583675</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కా— ర ప్రకరణమ్. - అత్రాసూయయేవేతి గుణ హేతుత్వమ్. గుణాభావ హేతూత్ప్రేక్షా యథా — జాతా వయం సంప్రతి వీరరుద్ర న రేంద్ర గంభీరిమగుల్ఫదఘ్నా?, ఇత్యప్రమోదా దిన జీవ నేషు మాలిన్...'</comment>
      <origin>583675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="fnla8cguung9m0bxq09nedefklym5xz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కా— ర ప్రకరణమ్.
-
అత్రాసూయయేవేతి గుణ హేతుత్వమ్.
గుణాభావ హేతూత్ప్రేక్షా యథా —
జాతా వయం సంప్రతి వీరరుద్ర
న రేంద్ర గంభీరిమగుల్ఫదఘ్నా?,
ఇత్యప్రమోదా దిన జీవ నేషు
మాలిన్యమంభోనిధయో భజంతే.
అప్రమోదాది చేతి గుణాభావస్య హేతుత్వమ్.
గుణఫలో త్ప్రేక్షా యథా.---
ఆశిషాం విషధూమ్రాణాం నైర్మల్యార్థమిచోత్సుకాః,
భుజంగ్యః కాకతీంద్రస్య గుణాకా గాతుం సుధానుచః,
ఆత్ర నైర్మల్యార్థమితి గుణస్య ఫలత్వమ్
గుణాభావఫలోత్ప్రేక్షా యథా.---
837
03
F9
అరణ్య వాసోచిత బాంధ వాసు మృగీష్వపై రార్థమివాళకణ్యా
త్రిలింగ దే శేశ్వర వైరినార్యః పరాఙుఖాలోచనవిభ్ర మేషు. F3
అల్ట్రావై రార్థ మితి గుణాభావస్య ఫలత్వమ్,
జాతాఇతి. పార్శ్వనిస్సృతౌ పాద గ్రంథి గుల్ఫా అద్దన్నూ స్తత్ప్ర నూణాకి
'ప్రమాణీ ద్వయనిచ్'.. 'ఇత్యాదినా దన్ను చ శ్యయః. నరేంద్ర గంభీరి గుల్ఫ
దఘ్నా!, తద పేక్షయా॥2తిస్వల్ప గాంభీర్యా ఇత్యర్థః. జీవనేషూడ కేషు వృత్తిషు చ
మాలిన్యం కార్ఘ్యం క్లిష్టత్వం చ భజంతే. ఆ శ్రావ మోదా: వీతి గుణ హేశ్వభావో
స్ప్రేగ్రాయా న శ్లేషో బాధకః. కింత్వంగ మేప. తదుక్తం రుచకేన — 'ఏషార్థా
శ్రీయా జపి ధర్మ విషయే క్లిష్టశబ్దహేతుశా క్వచిద్దృశ్యరే' ఇతి చక్రవర్తినాప్యు క్తణి—
'క్వచిచ్ల్ఛ షేణ ధర్మాంశగ
తేనైనా నబాధ్య తే' ఇతి.
ఆళిసామితి, విషధూమ్రాణాం విషమలినా నామాశిపాం దంష్ట్రాణాం, 'ఆశీరురగ
దంష్ట్రాయామ్' ఇతి విశ్వః
గుణగాననిమిత్తాం గుణభావఫలో లేక్షాం యోజయతి ఆత్రేతి.
80
అరణ్యేతి. శరణే రక్షణే సాధుశ్శరణ్యః తద్రహితా అశరణ్యాః, అనాథా
ఇత్యర్థ 8. అ వైరార్థమి వేతి. విలాసవీముఖమృగాంగనా విలాసినీ ర్విలోక్య వైరాయంలే,
తన్ని షేథార్థ మివేక్యర్థ ః. విభ్రమవిముఖత్వమ శ్రీ నిమిత్తమ్.
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnla8cguung9m0bxq09nedefklym5xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227772</id>
    <revision>
      <id>583676</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '333 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్షా యథా..-- న నిత్యనునీ స్పరిపూర్ణ తేతి త్యక్త్వా సభ్యతో ణితలావతీర్ణః, ఆనందయన్నిందు 8వ స్వథామ్నా విభాతిలోనే నవకాకతీ...'</comment>
      <origin>583676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="glvea7ibapll0opg8lbiz7j0dev3s4z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;333
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్షా యథా..--
న నిత్యనునీ స్పరిపూర్ణ తేతి త్యక్త్వా సభ్యతో ణితలావతీర్ణః,
ఆనందయన్నిందు 8వ స్వథామ్నా విభాతిలోనే నవకాకతీంద్ర ః.
ద్రవ్యస్వరూపాభావో త్ప్రేక్షా యథా —
అనన్య సాధారణదానక్రౌంచే సద్యః కృతార్థీ భవదర్థి సా ర్థే,
శ్రీ కాకతీంద్రే భువి రాజమానే ద్యౌః పారిజాతేననినాకృతేవ,
అగ్ర దివః పారిజాతాభావఉ త్ప్రేక్ష్య తే.
ద్రవ్య హేతూత్ప్రేక్షా యథా.---
ప్రతాపరుద్ర దేవేన భృత్పక్ష విజృంభితం,
సమున్యూలిత మామూలాదపరేణేవ వజ్రిణా.
ద్రవ్య హేత్వభావోత్ప్రేక్షా యథా—
కాకతీయ
ప్ర తాపోష్మ విలీనాం గేన మేరుణా,
Fb
నేతి, ఆస్త్మిన్నభసి, నోవో గుణైరపూర్వః కాకతీంద్రః, ఆత్రేందోః జోణితలాన
తీర్థస్య కవికల్పితత్వా దుష్ప్ర
ఖాబిన యత్వ
మేక త్వార్ధ వ్యత్వం చ,
ఆన స్యేతి. దానకొండో బహుప్రదః. 'స్యుర్వదాన్యస్థూలలకు దానకొండో బహు
ప్రజే ఇక్యమరః అస్యానన్యసాధారణత్వమర్థాదానఐతి లభ్యతే. ఉభయోః ఖంజకుబ్జది
వద్విశ్లేషణసమాసః, యద్వా తాదృశజాబీ జెండో మత్తః, నిస్సీదువితరణే నిర్విచార
ఇత్యర్థం. పారిజాతస్తాపలేక నీవ. కస్య రాజరూపతయా భూలోకే వర్తమానత్వా
త్కుతో దివః పారిజాత ? ఇతి భావః.
Kad
ప్రతాపేతి. తాదృక్ప నిజృంభితం వైరిభూపాలబలవిజృంభణం, అన్యత్ర
పర్వశభక్షనిజృంభణం. ఆశ వివాదరేణేన వజ్రిణేతి శ్లేషాంగా ద్రవ్య హేతూత్ప్రేక్షా.
అల్ట్రాపరశబ్దా ప్రయోగే శబ్దమాత్ర సాధర్మ్యాశ్లేషనీవ స్యాత్, ఆర్థసాధర్మ్యే త్వం ద్రవ్య
సిద్ధశయా ప్రతీతే రుషమైన, కతగేరు ప్రకృతో రాజై వాపరవ శ్రీ శ్వేనాధ్య
పసీయ తే. ఈ స్యేవళ దేన సాధ్యత్వాత్ ప్రతీతావప్యు లేమైన. ఇవశబ్దా ప్రయోగే తు
సిద్ధత్వాదభ్యవసాయస్యాతిశయోక్తి. ఇవాపరశబ్దయోరుభయోరవ్యప్రయోగే రూపక
మిత్యాదివి
శేషా యథాసంభవ మూహనీయాః,
కాకతీయేతి, విలీనాం గేన ద్రవీభూతావయవేస, అసువర్ణాచలేన, సువర్ణాచలా
భావేనేత్యర్థః. అత్రాభావవాచినో నక్ష్యా క్రియాసాపేక్షల్వేనా సమర్ధస్యాపి 'సుడనపుంస
కన్య' ఇతిజ్ఞావకా త్క్వచి త్సమాస ఇవ్వలే. యదాహ కైయటకి 'ఆసమర్థనఞ్సమా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glvea7ibapll0opg8lbiz7j0dev3s4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227773</id>
    <revision>
      <id>583677</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. అసువర్ణాచ లే నేవ విరించిర్వ్యాకులీకృతః. అత్రాసువర్ణాచలేనేతి హేత్వభావః. ద్రవ్యఫలో త్ప్రేక్షా యథా. దుగ్ధార్ణవశతాయేవ కైలాసాచలకోటయే, నూనం ప్రతాపరుద్...'</comment>
      <origin>583677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="bx97of9sgshbj8tv1c1gh14ouk484oa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
అసువర్ణాచ లే నేవ విరించిర్వ్యాకులీకృతః.
అత్రాసువర్ణాచలేనేతి హేత్వభావః.
ద్రవ్యఫలో త్ప్రేక్షా యథా.
దుగ్ధార్ణవశతాయేవ కైలాసాచలకోటయే,
నూనం ప్రతాపరుద్రేణ యశో దిక్కు ప్రసారితమ్.
అత్ర దుద్ధార్ద వశతాయేతి ద్రవ్యస్య ఫలత్వమ్.
ద్రవ్యాభానఫలో తేడా యథా -
వీరరుద్రన రేంద్రస్య జయ ప్రస్థానసంభ వం,
రజఃపిహితదిగ్గోళం నిరాకాశమివ స్థితమ్.
389
F2
FJ
FF
అత్ర నిరాకాశమిత్యాకాశాభావాయేత్యర్థః ఏవం భేదాంతరం
యథాసంభవముదాహార్యమ్.
*
ఇత్యాసమ్యగ ర్భాలం కారని వేచనమ్.
- ఆతిశయోక్త్యల చ్కౌరః -
విషయస్యానుపా దానాద్విషయ్యుషనిబధ్యతే,
సస్య క్వచిత్సాధుత్వజ్ఞాపజయా నపుంసక స్యేతి ప్రసజ్య ప్రతి షేధ ఆశ్రీయతే'ఇతి. ౯౭
దుద్ధార్థ వేతి. నూనమీ త్యేశద్ద్వితీయోత్ప్రేక్షాసాధకమ్,
వీరరు ద్రేతి. ఆకాశస్యాభావో నిరాకాశం, అర్థాభావే వ్యవ్యయీభావ, శత
శ్చతుర్థ్యా ‘నావ్యయీభావాదతో ఒమ్త్వపంచమ్యా!' ఇత్యమ్భావః. 'కస్తూరీతిలకంతి
ఫాలఫలకే దేవ్యా ముఖాంభోరుహే' ఇత్యాదావున మోపక్రమోలేడా.
FF
'యత్రొల్లుత్ఫేనకతిచ్ఛలేన ముక్తాట్టహా సీవ విభౌతి సింధు'' ఇత్యాదౌ సాప
హ్నవోత్ప్రేక్షేత్యాదికం తు స్వయమూహనీయమిత్యాహ— వివమితి,
మతిశయోక్తిం
ఇత్థం సాధ్యాధ్యవసాయమూలాముత్ప్రేక్షాం నిర్ణయ సిద్ధాధ్యవసాయమూలా
లక్షయతీ —విషయ స్యేతి. యత్ర విషయ్య ప్రకృతశ్చంద్రాదిరువని
బధ్యతే, ప్రాధాన్యే నేతి శేషః కుతః? విషయస్య ప్రకృకస్య ముఖాదే రనుపాదా
నాత్ విషయినా నిశీర్ణ శ్వావిశ్యర్థం. ఇది మత్రానుసంధేయం. ఆధ్యవసాయే త్రయం
సంభవతి. విషయో విషయీ అధ్యవసాన వ్యాపారాత్మకం స్వరూపం చ. తత్ర నిష
యస్య నిశీర్ణ శ్వేన స్వరూప ప్రతిపత్తే రేవాఖానా దధ్యవసాయే న కుత్రాది ప్రాధాన్య
44&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bx97of9sgshbj8tv1c1gh14ouk484oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227774</id>
    <revision>
      <id>583678</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '340 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే యత్ర సామెతిశయోక్తి స్స్యాత్కవి ప్రాథో క్తిజీవితా. ౧౦౦ యత్ర కవి ప్రౌఢాక్యా విషయతిరోధానేన విషయీ నిబద్ధతే సాఒతిశయోక్తిః, తస్యాశ్చాతుర్విధ్...'</comment>
      <origin>583678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4371" sha1="pjyp3wmjhw5or0d0nvmfy5tkaafcuni" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;340
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రో యే
యత్ర సామెతిశయోక్తి స్స్యాత్కవి ప్రాథో క్తిజీవితా. ౧౦౦
యత్ర కవి ప్రౌఢాక్యా విషయతిరోధానేన విషయీ నిబద్ధతే
సాఒతిశయోక్తిః, తస్యాశ్చాతుర్విధ్యం భేదే అభేదః, అభేదే భేదః,
సంబంధే అసంబంధః, అసంబంధే సంబంధ శ్చేతి కార్యకారణయోః
పౌర్వాపర్యావిపర్యయరూపా త్వద్యవసాయమూలత్వా ద్వ్యతిరికైన
కింతు ప్రౌధోక్తి మూలత్వా దతిశయోక్తి రితి కథ్యతే.
తత్ర భేదే అభేదో యథా.
స్థానే కల్పతరు ర్జాతః కాకతీయకులోద ధేః,
లక్ష్మీపతిరసౌ చిత్రం మర్త్యరూపమహోత్సవః.
అత్ర ప్రతాపరుద్ర కల్పవృక్ష యోర భేదాధ్యవసాయః.
అభేదే భేదోయథా...
000
ఔన్నత్యం మహదన్య దేవ మహితః శో వ్యేష గంభీరిమా
కావ్యన్యా సరణిః ప్రతాపయశసో రన్యైన బాహ్వోః ప్రథా,
సర్వం నూతన మేన రుద్రనృపతేర్జనే న తన్నిర్మి
సామశ్రీ చతురాననేన కియతీ కీదృక్రమా కల్పితాఃః. ౧౦౨
అక్రౌన్నత్యాజేర్వా స్తవా భేదే పి భేదః కల్పితః స్వతస్సిద్ధత
శంకావకాశః. నూనమాదిశ ద్దె రాధ్యవసాయేన వ్యాపార ప్రాధాన్యతూ త్ప్రేక్షా దర్శితా.
నూనమాదిశబ్ద ప్రయోగే విషయణ నీవ ప్రాధాన్య అధ్యవసాయన్య సిద్ధశ్వా దతి
శయోక్తిరితి, అశవీవోక్తం రుచకేన 'అధ్యవసిక ప్రాధాన్యేత్వతిశయోక్తిం' ఇలి. ఇదం
రజతమిత్యస్యాతిశయోక్తితా మాధూ దిత్యుక్తం కవి ప్రాణో క్తిజీవి తేలి.
: విభాగమాహ - కస్యాతి. నను పంచమస్యావ్యతిశయోక్తి భేదస్య సంభవా
త్కథం చాతుర్విధ్య? మిత్యాశం క్యాహ కార్య కారణయోరితి. కావ్యప్రకాశశా
రోక్త వైషమ్యం క్వపదు పాధ్యాయైరేకావళీశరళే సమాహితమితి నేహ ప్రపంచ్యతే,
క్రమేణోదాహరతి—స్థానణతి కల్పతరో రుదభీరుత్పత్తిరుచితా, కింతం లక్ష్మీ
సోదరస్యామర్త్యోవయోగిన స్తస్యేద మద్భుతమితి భావః.
ఔన్నత్యమితి, వ్యాఖ్యాత మేకల్.
900
90
ఆత్ర రాజమేర్వాది
సంబంధినో కొన్న త్యాద్యోర్వాస్తవా భేదే ఒప్యన్య దేవేత్యా
దినా కాల్పనికో భేదః ప్రతిపాద్యక ఇశ్యాహ. ఆత్రేతి. తర్హ్యస్మిక్ భేజేనాధ్యవ
సాయలక్షణానుగతి రక ఆహ స్వరఇతి. స్వతస్సిద్ధం యదౌన్నత్యం తదేవాన్య దేవేతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pjyp3wmjhw5or0d0nvmfy5tkaafcuni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227775</id>
    <revision>
      <id>583679</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. వీప్రౌథో క్తిసిద్ధయోరౌన్నత్యయో ర్భేదేఒవ్య భేదాధ్యవసాయః. సంబంధే అసంబంధో యథా - - శిలా చింతారత్నం తకురమర శాఖ పశురసా వియధేనుస్సర్వం జగదపి తథా దోషవిధురం...'</comment>
      <origin>583679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4176" sha1="l7e7n54zdbowo7csdwk31c4ry26euwh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
వీప్రౌథో క్తిసిద్ధయోరౌన్నత్యయో ర్భేదేఒవ్య భేదాధ్యవసాయః.
సంబంధే అసంబంధో యథా -
-
శిలా చింతారత్నం తకురమర శాఖ పశురసా
వియధేనుస్సర్వం జగదపి తథా దోషవిధురం,
న సృష్టిర్వైధాత్రీ తదిహ చతురశ్రీః కథమియం
స్పృశ్రేదేవం రుద్రం సకలగుణ సామ్రాజ్య నిలయమ్.
341
003
ఆత్ర విధాతృ సృష్టి సంబం ధేఒవ్యసంబంధ ఉక్తః. అతీత బ్రహ్మసృష్టి
నేశ్వరేణా త్రాభేదాధ్యన సాయః.
అసంబంధే సంబంధో యథా. —
బ్రహ్మకృతే
కీమిదం నైవంవిధా స్తే ముదః
స్వామిన్సత్యమధి
శ్రీయాద్య ఫలితా యద్వీరరుద్రః కృతః,
మిథ్యా కిం ను వికతనే త్రిజగతస్రాణాయ మత్రా ఎర్థితః
శంభుః త్యామవతీర్ణ వానితి కథా జాతా హరిబ్రహ్మణోః గురు
కవిప్రౌఢక్త్యా సాతిశయం. ఆక స్స్వతస్సిద్ధ ప్రౌ క్తి సిద్ధయో రాన్నత్యయోః ఫల
రూపయోర్భే డేఒక్య భేదాధ్యవసాయో న పునః ఫలిః తయోర్వాస్తవభేదే సత్య
భేదాధ్యవసాయకల్ప నాయోగాత్. తదుక్తం చక్రవర్తినా—'అభేదాధ్యవసాయో
హి ఫలేతీశయనాదిహ, న పురః ఫలినో స్పత్ర భేజే భేదో నీ సిద్ధృతి, ఇతి. కించ
ప్రథమోదాహరణే ఒన్ స్వతస్సిద్ధప్రౌ క్తిసిద్ధవదన్యత్వయోరేవా భేదాధ్యవసాయో న
రాజకల్పవృక్షయో$. అన్యథా ఏకత్ర ఫలయోధ్యవసాయోడెన్యశ్రీ ఫలిశోరితి వైరూప్య
ప్రసంగాత్. ఏవం చ ప్రతాపరుద్ర కల్ప వృక్ష యోర భేదాధ్యవసాయ ఇతి య. త్పూర్వ
ముక్తం తత్ఫలగతా భేదాధ్యవసాయ నిషయమితి ద్రన్జన్యమ్,
శిలేతి. యథా చింతారత్నాదికం శిలాత్వాదిదోషదుష్టం తథా సర్వమని జగదితి
దుష్టేయం బ్రహ్మ సృష్టిః కథమన పద్యా శేష గుణ మేశం సంస్పృశేషతి రుద్ర దేవస్య
బ్రహ్మసృష్టినంత సంబంధ
కథనం.
003
ఆ శ్రావ్యధ్యవసాయం సంపాదయతి ఆశీత బ్రహ్మసృష్టి నేతి. ఆయం చ స్వత
స్సిద్ధ
ప్రౌఢా క్తిసిద్ధగుణాతిశయాధ్యవసాయమూల ఇతి ద్రష్టవ్యం.
బ్రహ్మన్నితి. హరివార్య మేకల్, విరించిరు త్తరమాహ --స్వామిన్నితి. ఆధి
శ్రీయా జగత్సర్జనాధికారకి, విష్ణుర్విరించి కథనమన్యథాకరోతి మిథ్యేతి. అశ్రఅలౌకి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l7e7n54zdbowo7csdwk31c4ry26euwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227776</id>
    <revision>
      <id>583680</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '312 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు యే అత్ర హరిబ్రహ్మణో రేవంవిధగోష్ఠ్య సంబం ధేఒపి సంబంధఉక్తః. శంభునా సహ కాకతీంద్రస్య అభేదాధ్యవసాయః. కార్యకారణయోః పౌర్వాపర్య విపర్యయరూపాతిశ యోక్తి ర...'</comment>
      <origin>583680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3725" sha1="pm64kwwftxpq4frm1q0i9o588h4izul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;312
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు యే
అత్ర హరిబ్రహ్మణో రేవంవిధగోష్ఠ్య సంబం ధేఒపి సంబంధఉక్తః.
శంభునా సహ కాకతీంద్రస్య అభేదాధ్యవసాయః.
కార్యకారణయోః పౌర్వాపర్య విపర్యయరూపాతిశ యోక్తి ర్యథా
మాతః కథం కాకతినాథ! దృష్టేర గ్రేసరాః కామశరాః పతంతి,
తద్రూపలావణ్యజితః స్మర్కోపి నూనం గతః కింకరతామముష్య
ఆత్ర కార్యభూతస్య స్మరశరపాతస్య కారణభూతాత్త్రియదృష్టి
పాతా
త్పూర్వకాలత్వ ముత్తమ్.
అథోక్తిసామ్యాలం కారనిరూపణే అతిశయోక్తి హేతు కాసహోక్తి
ప
ల చ్కౌ ర, దా
“సహా ర్థేనాన్వయో యత్ర భవేదతిశయోక్తితః,
కల్పితౌపమ్యపర్యంతా సా సహోకిరితీష్యతే.
కొన్న శ్యాదిగుణయుక్త మేనం బ్రహ్మాని నిర్మాతుం న శళ్నో తీతి భావః.
అనుబంధే సంబంధం యోజయతి — ఆత్రేతి. పూర్వపద భేదాధ్యవసాయ
ఇత్యాహశంభు నేతి.
పంచమం భేదముదాహరతి మాతరితి. కామశరీరపీడమసహనూ నాయాకస్యా
శ్చి నాత్రా సహ వచనం. శవ్య కాకతీంద్రవ్య, అభూమా కె2 భూషితపద్భాసమాన
ఆకారో రూపం లావణ్యం కాంతివి శేష!. ఆనయోర్లక్షణముక్తం అనుష్య కాకతీంద్ర
న్య. కారణం పూర్వమపరం కార్యమితి సర్వత్ర నియదు?.
100
కవి ప్రౌఢాక్త్యా తద్విపర్యయో లంకార ఇత్యాశయేనాహ ఆత్రేతి. 'అవి
రళవిలోలజలడకి కుటజార్జున సీవసురభివన వాకః, ఆయహగచ్ఛతి కాలో హంత హతాః
పథిక గేహిన్యక' ఇత్యాది కార్యకారణయాగ పద్యమని పౌర్వాపద్యబిపర్యయ వివేతి
ద్రష్టవ్యం.
సహోస్తే స్సంగతిమాహ—ఆ థేతి.
లక్షణమాహ—సహార్థేకేతి, సహశబ్దస్యార్థి యస్య లేన సహార్థేన, తత్పర్యా
యేణ చేత్యర్థః. 'అనేన సార్ధం విహరాంబురాశ' ఇత్యాదౌ సహోక్తిమాత్ర
స్యాలంశా
మాభూదిత్యు
క్తమ్—ఆతిశయోక్తితఇతి. అల్ట్రాకాండీ తమంశమధ్యాహారా
దిఖిః పూరయన్వ్యాచ స్టే——యత్రేతి. ఏకన్య ప్రాధాన్య నాన్వయ ఇతి. యథా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pm64kwwftxpq4frm1q0i9o588h4izul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227777</id>
    <revision>
      <id>583681</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్. 343 యత్ర భేదేఒ భేద రూపతయా కార్యకారణ పౌర్వాపర్య విపర్యయ రూపయా చాతిశయోక్త్యా ఏకస్య ప్రాధాన్యేనాన్వయే అపరస్య సహా ర్థేన సంబంధే ఉపమానోపమేయభావః కల్ప్యతే...'</comment>
      <origin>583681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="ruy46940ct4gz8tve80sdmu35v6iz0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలజ్కార
ప్రకరణమ్.
343
యత్ర భేదేఒ భేద రూపతయా కార్యకారణ పౌర్వాపర్య విపర్యయ
రూపయా చాతిశయోక్త్యా ఏకస్య ప్రాధాన్యేనాన్వయే అపరస్య
సహా ర్థేన సంబంధే ఉపమానోపమేయభావః కల్ప్యతే తత్రసహోక్తికి
ప్రాకరణి కా ప్రాకరణికవిషయత్వాదుపమానోపమేయ భావస్య సహార్థసం
బంధన ద్వయోరపి ప్రకృతత్వాన్ని తదాత్మతా. కార్యకారణపౌర్వా
పర్యవిపర్యయరూపాతిక యో_క్తిమూలా సహో ధైర్యథా.
ఆంధ్రక్షమాభృత్సుభటాసిధారా రణేషు నీలోత్పలపత్ర భాసః,
పతంతి కంఠేష్వరిభూపతీనాం సాకం సుర స్త్రీజనముక్తమాల్యైః
అత్ర కృపాణపతనో త్తరకాల భావిలో దివ్యమాల్యపతనస్య సహశాల
త్వము_క్తమితిపౌర్వాపర్యనిపర్యయః భేదే అభేద రూపాతిశ యో_క్తీమూ
లా శ్లేష గ ర్భాభేదాధ్యవసాయరూపా చారుత్వాతీశయ హేతుర్య థా.
దినేదినే రుద్ర నరాధిపస్య ప్రతాపలక్ష్మీరుదయం ప్రయాతి,
ప్రకాశితాశేషదిగంతరాళా వివస్వతా సార్ధ మనింద్యభాసా.
లా
పుత్రేణ సహాగతః పిఠేత్యాదౌ పితురాగమనానినా శాబ్ద స్సంబంధ స్తద్వదితి భావః
అపరస్యసహార్ధన సంబంధ ఇతి. తతైవ పుత్రాదివదితి భావః. ఉపమానోస మేయ
భావః కల్ప్యత ఇతి. ‘సహయు కేంద్ర ప్రధానే' ఇశ్యప్రధానే కృతీయానిభానాత్తదంత
స్య గుణభావా దుపమానత్వం. అర్థాధితరణ్య ప్రాధాన్యాదుపమేయక్వం చ కల్ప్యత
ఇత్యర్థం. ఆశ వివాత్ర భేదప్రధానం సాధర్మ్యమితి ద్రష్టవ్యం. సహ శాఖయా ప్రస్త
రం ప్రహరతీత్యత్ర ప్రహరణేశాఖా ప్రస్తరయోరిన శాబ్ద వివాయం గుణ ప్రధాన
భావో న వాస్తవః, పిత్రా సహాగతః పుత్ర ఇత్యపి సుపరత్వాల్. ఉపమానోపమేయ
భావశ్చాత్ర కాల్పనికోన నాస్తవ ఇత్యత్ర నిమిత్త మాహ ప్రాకరణి కేతి. తదాత్మతా
ఆప్రకృతరూపతో,
ఉదాహరతి — ఆర్ధ్రతి, ఆశ్ర దివ్యమాల్యా నీవ ఖడ్గధారాః కంఠేషు పఠంతీ
త్యేవం ప్రతీయమానస్యోపమానోపమేయభావస్య ద్వయోః ప్రాకరణికత్వాద్వైభ
కత్వం. కంఠపఠనాసాధర్మ్యవ్య భేద ప్రధానకత్వం లోపమానోపమేయ యోస్సహార్థ
ప్రయుక్తగుణ
ప్రధానభావనిబంధనం చేత్యాద్యు న్నేయం,
ఆశ్ర కార్యకారణ పౌర్వాదర్యనిపర్యయ రూపాతిశయోక్తిమూలత్వము సపాద
యతి —— ఆత్రేతి. దినే దినఇతి.
108&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ruy46940ct4gz8tve80sdmu35v6iz0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227778</id>
    <revision>
      <id>583682</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '344 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే యే అత్రోదయం ప్రయాతీతి శ్లేషేణోదయ పర్వతాభ్యుదయ యోర భే బాధ్యవసాయః. అథ సహో క్తి ప్రతిపక్షరూపా వినోక్తిర్ని రూప్యతే. 18 వినో &quot;క్త్యలజ్కారః. శివి...'</comment>
      <origin>583682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3926" sha1="ju5cbaz41how1iwt1f7u2jn6bmub806" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;344
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
యే
అత్రోదయం ప్రయాతీతి శ్లేషేణోదయ పర్వతాభ్యుదయ యోర భే
బాధ్యవసాయః.
అథ సహో క్తి ప్రతిపక్షరూపా వినోక్తిర్ని రూప్యతే.
18 వినో &quot;క్త్యలజ్కారః.
శివినా సంబంధి యత్కించి ద్యన్యస్య పరా భవేత్ .
అరమ్యతా రమ్యతా వా సా వినోక్తిరితి స్మృతా
COF
యత్ర కస్య చిదసన్ని ఛానాద్వస్తు రమ్యమరమ్యం వా భవేత్సా
వినోక్తిః సా ద్వివిధా ఆరమ్యతా రమ్యతా చేతి.
అరమ్యతా యథా.——
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య గుణవర్ణ నయా వినా,
కీదృశీ కావ్యరచనా సంళృణుధ్వం కవీశ్వరాః.
000
శ్లేషభిత్తికా భేదాధ్యవసాయోశ్రీ సహోక్తిమూల మిత్యాహఆ త్రోదయ
మితి. 'కుముదదకై స్సహసం ప్రతి విఘటంతే చక్రవాక మిథునాని' ఇశ్యత్ర శ్లేషభిత్తికా
భేదాధ్యవసాయో మూలు. ఆత్ర విఘటనం సంబంధి భేదాద్భిన్నం న శఖ్ఛిష్టత్వ
మిత్యాహ సర్వస్వశారః 'ఉల్లి పంసహకౌళికస్యపుల కై ’ఇత్యాదౌ ఇయం మాలయాసి
దృశ్యతే. ఆశ్ర కర్మసాహిత్యా త్సహోక్తిః పూర్వత్ర కర్తృసాహిత్యాదితి భేదః.
వినోళ్తే స్సంగతి మాహ - ఆథేతి.
లక్షణమాహ——ని నేతి. యత్ర సంబంధి యత్కించి ద్వస్తు నినా అన్యస్య ప్రతి
సంబంధికో రమ్యతా శోభనత్వం అరమ్యతా అశోభనత్వం నా పరాభవేన్ని వర్తేకసా
వినో క్తిరిత్యర్థ గి.
200
ఫలితం వ్యాచ్ఛ ప్లే —యత్రేతి, రమ్య మరమ్యతారహితం అరమ్యం రమ్యతా
రహిశం వే వ్యర్థః వ్యాఖ్యానోక్తం వ్యుతమం పరిహర విభజతి సేతి. రమ్య
త్వాభానో గమ్యత్వాభావశ్చేత్యర్థః కస్త్రింశ్చిత్సతి కన్యచిద్రమ్యత్వ మరమ్యత్వం చేతి
విధిముఖేనాపి విచ్ఛిత్తిని శేషో నా స్త్రీ త్యేవమభిధానమితి ద్రష్టవ్యం.కదు క్తం——'సదసత్త్వ
నివృత్తిచ్చే న్నివృత్త్యాఒన్యస్య వర్ణ్యతే, తదా ద్విధా వినోక్తిస్స్యా ద్విధిర త్రఫలం
భవేత్ ' ఇతి.
అద్యముదాహరతీ—— ప్రతా
పేలి. కీదృశీ రమ్యా న భవతీత్యర్థ ః సంశృణుధ్వం.
వ్యాఖ్యాతం.
იის&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ju5cbaz41how1iwt1f7u2jn6bmub806</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227779</id>
    <revision>
      <id>583683</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాల ప్రకరణమ్ 345 ప్రతాపరుద్రగుణా వర్ణ అత్ర ప్రతాపరుద్ర గుణవర్ణ నేన వినా కావ్య శ్రీ యో2 శోభనత్వ ముక్తం. అనేన కావ్య శోభామిచ్ఛదః యితవ్యా ఇతి విధి రేవ ప్రకాశ్యతే.' రమ్యతా యథా -...'</comment>
      <origin>583683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="qwv03rxs91mq1ymkwxgp9u4a044n4k2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాల ప్రకరణమ్
345
ప్రతాపరుద్రగుణా వర్ణ
అత్ర ప్రతాపరుద్ర గుణవర్ణ
నేన వినా కావ్య శ్రీ యో2 శోభనత్వ
ముక్తం. అనేన కావ్య శోభామిచ్ఛదః
యితవ్యా ఇతి విధి రేవ ప్రకాశ్యతే.'
రమ్యతా యథా -
కలాపూర్ణే నిత్యం జయతి జగతీందౌ త్రిజగతో
వపుష త్యానందే విమలవిభ వే రుద్రనృపతౌ,
వినా లక్ష్మీ ప్రాప్య ప్రతిదివసపూర్ణాం నిజతనుం
ప్రకాశస్సా దిందువది దిని భ వేత్సో ఒపి సుభగః.
అత్ర ప్రతాపరుద్రే ప్రకాశమానే చంద్రమసః కళంకేన వినా శోభ
నత్వముక్తం. సకలగుణశాలినః ప్రతిపక్ష స్య పురస్తాత్తాదృశ గుణవత్త
యైన రమ్యతా నాన్య థేతి.
- సమాసోక్త్యలఙ్కారు.
*విశేషణానాం తౌల్యేన యత్ర ప్రస్తుతవర్తినాం,
అప్రస్తుతస్య గమ్యత్వే సా సమాసోక్తిరిష్యతే.
100
యత్ర ప్రకృతవి
శేషణసామ్యాద ప్రస్తుతం గమ్యతే సా సమా
సోక్తిః. తత్రివిధం. క్లిష్టవి శేషణ సామ్యం సాధారణ మౌపమ్యగర్భం చేతి,
అలంకారఫలం విధి మాహఆ నేనేతి.
ద్వితీయముదాహరతి —క ళేతి జగతీందౌ భూలోక చంద్రే రుద్రనృపతౌ కళా
పూర్ణ త్వానివి శేష ణైః ప్రతీయమానేన చంద్రా దుశ్క రేణ జయతి సతి ఇందుః కళంక
రాహిత్యేన నిత్యం పూర్ణః, ప్రకాశత ఇతిప్రకాశః ప్రకాశమానో దివి యదిస్యాత్'
భూలోళీ త్వేతత్సన్నిధానేన తథావిధోఒసి న శోభక ఇతి భావః. న చంద్రో ఒక
సుభగో భవేదిత్యశోధనశ్వాభౌవకథనమ్.
తదేవాహ.—ఆత్రేతి. సహో !
క్తినినోక్త్యోన్స హార్ధ వినార్థ యె
వివక్షా యము దాహరణమలంకారసర్వస్వాద్ ద్రష్టవ్యమ్.
000
యోరభావే ఒన్ కదర
ఉక్తిసామ్యాత్సమాసోక్లీం లక్షయతి—విశేషణానామితి. స్పష్టం. సమాసేన
సంచే పేణార్థద్వయకథనా తృమాసో 18.
విశేషణ సామ్యం విధిజతే తదితి,
యత్ర సకృదుచ్ఛారితశ ర్దేశార్థ ద్వయం ప్రతీయతే తచ్ఛిష్టం. యత్రోభయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwv03rxs91mq1ymkwxgp9u4a044n4k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/349</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227780</id>
    <revision>
      <id>583684</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '346 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే క్లిష్టవి శేషణ సామ్యం యథా.-- సద్యో విళ్ల థ మేఖలాం పులకితా మృజ్విం తనుం బిభ్రతీ రాగాదంధ్రపతేః కృపాణలతికా గృష్ణతి కంఠేష్వరీ, తద్యోగా దనురక్తభ...'</comment>
      <origin>583684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="0og56mzxpihtzphgnt2tc5qxlksin0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;346
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
క్లిష్టవి శేషణ సామ్యం యథా.--
సద్యో విళ్ల థ మేఖలాం పులకితా మృజ్విం తనుం బిభ్రతీ
రాగాదంధ్రపతేః కృపాణలతికా గృష్ణతి కంఠేష్వరీ,
తద్యోగా దనురక్తభావవివళా సృమీలితాక్షా శ్చిరం
శూన్యాంతఃకరణా భజంతి ఖలు తే భావస్థితిం కా మపి. ౧౧౩
అత్ర విళ్ల థ మేఖలాపులకితామితి క్లిష్టవి శేషణమహిమ్నా కృపాణ
లతికాయా నాయి కాత్వ ప్రతీతిః అసుర శభావవివశా ఇత్యాదివిశేషణ
ద్వారా రిపూణాం నాయకత్వ ప్రతీతిః.
సాధారణవి శేష ణేన యథా:-
వీతవ్రీడ మపా సమాన ముదయదై ్వస్వర్య మావిర్భవ-
స్వేదం నిర్భర గాత్ర వేషథు మిళనూర్భం గళద్భాష్పకం,
సంజాత ప్రళయం చ కాకతిమహీనాథస్మరో ద్వేజితా
భూపాళ్ళైలగుహాసు యాంతి విజనం భీత్యా సమాలింగితాః.
ప్రవృత్తినిమితైక్యం శత్సాధారణం. యశ్రీ సమ్యగర్భసమానవిశేషాశ్రయణం తదౌ
సమ్యగర్భం. లేన సమాసోక్తి రపి
త్రివిధా.
శ శ్రాద్యం భేద ముదాహరతి సద్య ఇతి. విళ్లథా ప్రయోగానుకూలా మేఖలా
కంఠరజ్జు ర్యస్యా స్తాం తథోళ్తాం శిథిల కాంధీగుణాంచ, పులకాశ్భాయ అప్యాన్సం
జాతాః పులకితా రోమాంచితా చ తాం, ఋజ్వీరుకుటిలాం రతావవామాం చ
కద్యోగా కృపాణలతికాసంబంధాత్, అనురక్తో నువృత్తర భావస్స్వరూపం
యేషాం లే కథోర్తాః, ఆత ఏవ వివశాః పరవశాః, అన్యత్ర తద్యోగాన్నాయి కా
సంబంధాదనుర శభావేన అనురక్తత్వేన వివశాః మిలితాక్షాః మూర్ఛయా సుఖపార
వశ్యాశ్చ, తథా శూన్యాంశఃకరణా గతమనసో విగళితవేద్యాంతఃకరణాశ్చ, కాముని
వక్తుమయోగ్యాం, సాక్షా దుక్తావమంగళ ర్వేవాళ్లీ లత్వాదితి భావః. భావస్థితిం వష్ఠభావ
వికారం, వినాశనిమి త్తమిక్యర్థః. అన్యత్ర కామపి వస్తువుశ క్యాం భావస్థితిం ప్రేమాను
బంధం, భజంతి.
03
ఆర్ద్ర క్లిష్టని శేషణ సామ్యార్ఖడ్గలతాయా మరియు నాయికానాయకవ్యవహార సమా
రోప ఇత్యాహ—ఆత్రేతి.
ద్వితీయము దాహరతి—వీ కేతి. వ్యాఖ్యాక మేఠల్ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0og56mzxpihtzphgnt2tc5qxlksin0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/350</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227781</id>
    <revision>
      <id>583685</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అత్ర అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్. 347 శృంగారభయానక సాధారణ విశేషణ బల్భ్యా సమా లింగితా ఇతి నృపాణాం నాయకత్వ ప్రతీతి. ఔపమ్య గర్భవిశేషణేన యథా. – భృతాత్మగుణరత్నాఘై: పూర్ణ స్సౌజన్య వారిణా,...'</comment>
      <origin>583685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4657" sha1="53llmckho3xnw31l86xsqxbsjs8xnu2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అత్ర
అర్థాలఙ్కా రప్రకరణమ్.
347
శృంగారభయానక సాధారణ విశేషణ బల్భ్యా సమా
లింగితా ఇతి నృపాణాం నాయకత్వ ప్రతీతి.
ఔపమ్య గర్భవిశేషణేన యథా. –
భృతాత్మగుణరత్నాఘై: పూర్ణ స్సౌజన్య వారిణా,
ప్రతాపరుద్రనృపతి ర్ధత్తే విశ్వంభరా
శ్రియమ్.
అత్రి సమాసోక్తా సర్వత్ర వ్యవహారసమాకోపఏన జీవితం. స చతు
ఆత్ర నీక ప్రీ డాది విశేషణానాముభయత్రై శార్ధత్వం సామ్యం, కద్బలాఠ్భీరూ
ణాం శృంగారనాయకవ్యవహారసమారోప ఇత్యాహ— ఆత్రేతి.
వ్రీడవ్యయానిధర్మ సమారోపో శ్రీ నిమిత్తం, 'ద్యామాలిలింగముఖమాళునిశాం
చుచుంబ’ఇత్యత్ర ఈక్షణాగ్నౌ యువనాయకవ్యవహారారో పే ఆలింగ నాది కార్యసమా
రోపః కారణం. సాధారణ విశేషణ సామ్యే ధర్మ కార్యయోరన్యక రారోపం వినావ్యంజన
వ్యాపారో ద్భేద నేనా ప్రశృతప్రతీతేరసంభవాత్. ఏవం చ ద్వితీయో భేదోద్వివిధో
తృతీయముదాహరతి. భృతాల్తేతి. గుణారత్నా నీ చేత్యువమిక సమాసవ్యగుణా
ఎవ రత్నా నీతి రూపక సమాసస్య చ సాధక బాధకాళావాక్సందేహసంకరః. కతోగుణ
సదృశై రత్నైరితి మధ్యమపదలో పీ సమాస?. వీవము శరత్రాపి ఇష్టమా సమ్యగర్భని శేషణ
సామ్యేన ప్రతాపరుద్రే సముద్రవవ్యహార ప్రతీతే స్సమాసోక్తి. యత్రోపమాసమా నే
సాధక మస్తి. యథా—'దంఠప్రఖా పుష్పచితా లోలాక్షీ చారుహాసినీ, కేశపాశాళి
బృందేన సువేషా హరిణేక్షణా' ఇత్యత్ర ను వేషక్వం శత్రోపనసమాసానంతరం మధ్యమ
పదలోవీసమాసో ద్రవ్యవ్యః కథా చ తృతీయ భేవస్యాసి ద్వైవిధ్యం సిద్ధ్యతిత్యేనం
పంచప్రకారా సమాసోక్తిః. తదుక్తములంకారసర్వ స్వీ — 'త దేవంళ్లి ష్టవిశేషణసముత్థాపి
తైకా, సాధారణవి
శేషణసముత్థాపితా ధర్మ కార్యసమారోపాధ్యాం ద్విధా. ఔవమ్య
గర్భని శేషణసముత్థాపితా తూపమానంకరసమాసాభ్యాం ద్వి భేదా ఇతి యత్ర ' నిరీక్ష్య
విద్యున్న యనై! ప్రయోదు' ఇత్యాదౌ నిరీక్షణాదికం రూపకే సాధకమస్తి రక్షైక దేశ
వివర్తిరూపక మేవ న సమాన రత్యాదివిశేషా అపి తడ్రైవ ద్రచ్భవ్యాధి.
విశేషాంతరనూహ—అత్రేతి వ్యవహారసమారోస నీవే త్యేవకారో రూపక
సమారో పవ్యవ చ్ఛేదార్థం.
68. తథాహి—యదా విశేషణ సామ్యాద
ప్రస్తుతం ప్రస్తుతవి
శేష్య
త్వేన ప్రతీయతే నకు ప్రయుజ్యతే లేదా నిష్ప్రతియోగిక ల్వేనా పరిక్య క్తస్వరూ
45&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53llmckho3xnw31l86xsqxbsjs8xnu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/351</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227782</id>
    <revision>
      <id>583686</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '348 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ర్విధః. లౌకికే వస్తుని లౌకికవ్యవహారసమారోపః శాస్త్రీయవస్తున్యవహార సమారోపశ్చేతి ద్వివిధః. తథా శాస్త్రీయవ స్తునిశాస్త్రీయవ స్తున్యవహార సమ...'</comment>
      <origin>583686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4686" sha1="f1zezn8fuew983xwqmueeif26tnn1g7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;348
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ర్విధః. లౌకికే వస్తుని లౌకికవ్యవహారసమారోపః శాస్త్రీయవస్తున్యవహార
సమారోపశ్చేతి ద్వివిధః. తథా శాస్త్రీయవ
స్తునిశాస్త్రీయవ స్తున్యవహార
సమారోపః లౌకికవస్తున్యవహారసమారోపశ్చేతి. ఏవం చతుర్విధః.
యథా శ్రమ ముదాహరణాని ——
-
సప్తాంగస్ఫురదుద్దామదానలక్ష్మీ ని రాజితః,
ప్రతాపరుద్రోభ ద్రాత్మ్యాతను తే సార్వభౌమతామ్.
అత్ర లౌకికే ప్రకృతవస్తుని లౌకికస్య సార్వభౌమనామ ధేయస్య
దిగ్గజస్య వ్యవహార ప్రతీతిః.
వస్య ప్రస్తుతస్య రాజూ దేర్వి శేషణ సామ్యావగమి తేనా ప్రస్తుతసముద్ర శ్వాదిధ ర్మేణ నిశిష్ట
తయా ప్రతీతేర్వ్యవహారసమారోహః. యదా త్వప్రస్తుకమనీ విశేష్యం ప్రయుజ్యతే
తదా తతస్తుకమర్థం స్వేన రూపేణ రూపవంతం కృత్వా వ్యగ్భవతి. ప్రస్తుత
మపి స్వరూపం పరిత్యజ్యాప్రస్తుకతాద్రూప్యముపగృష్ణతి. అత సత్ప్ర రూపక
సమారోప
ఏవ. తదుగం—'ఆ ప్రస్తుతం ప్రతీతం చేద్భేదశాంశైక సామ్యతః, వ్యవహారం సమా
రోష్య ప్రస్తుతే వ్యగ్భవత్యథ. తేనా
వస్తుకవృత్తాంతారో పేణా
ప్రస్తుతం స్వయం
సంక్షే పేణోచ్యతే యస్త్రాక్సమాసోక్తీరియం లేదా. 'స్యాన్వి శేష్యాంశ సామ్యం చేర
స్తుతాకారరూపితం, భవేద ప్రస్తుతం వేద్యం రూపకాలంకృతిసదా'ఇతి. ఆ శ్రావ్రస్తు
తస్య ప్రతీయమాన త్వాద్వ్యవహారసమారోపవీ వేతి భావః శం చతుర్ధా విభజతి స
ఇతి.
వస్తుని జాత్యాదౌ క్రమేణోదాహరతి సప్తాంగేతి. 'స్వామ్యమాత్య సుహృ
త్కోశ రాష్ట్ర దుర్గబకాని సప్తాంగాని, కగ్గోచరయా దానలక్ష్యా త్యాగ వైభవేన
విరాజితః అధేయమస్య కిరుది నా స్తీతి భావః. అన్యత్ర సప్తాంగాని కరాదీని తత్ర
స్ఫురంత్యా శ్రమత్యా దానలక్ష్మ్యా మద వైభ వేన విరాజితః, తదుక్తం. 'కరాక్కటాభ్యాం
మే। చ్చ నేత్రాభ్యాం చ మద మ్రుతిక' ఇతి పాలకావ్యే. కరాత్, నాసారంధ్రాభ్యా
మిత్యర్థః. భద్రాత్మా మంగళమూర్తికి ఆన్యత భద్ర జాతికి. తల్లక్షణం మతంగజ ఇతి
ప్రతీయతే. సర్వభూమే రీశ్వర స్పార్వభౌమః. 'తన్యేశ్వరః' ఇత్యత్ప్రత్యయః, ఆను
శతికారిత్వాదుభయపదవృద్ధిః. తత్తాం దక్రవర్తిత్వం, అన్యత్ర సార్వభౌమతాం దిగ్గజ
విశేషశ్వం తనుతే. అగ్ర ప్రకృత ప్రతాపరుద్ర ఆ ప్రకృతభద్ర గజవ్యవహారసమారోపః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1zezn8fuew983xwqmueeif26tnn1g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/352</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227783</id>
    <revision>
      <id>583687</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తథా — ప్రకరణమ్. 349 గురుప్రమాణేన నిజేన సద్య స్తిరస్కృతో ద్యత్ప్ర తిపక్ష హేత్, ప్రతాపకు ద్రస్య సమిత్యుద యే ఖడ్గ మహర్ఖండనపండితత్వమ్. అత్ర లౌకికే ఖర్గే తర్కశాస్త్ర ప్రసిద్ధవ స...'</comment>
      <origin>583687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5023" sha1="ocq6gk1wjfsyip22g1uyncjztql48iv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తథా —
ప్రకరణమ్.
349
గురుప్రమాణేన నిజేన సద్య స్తిరస్కృతో ద్యత్ప్ర తిపక్ష హేత్,
ప్రతాపకు ద్రస్య సమిత్యుద యే ఖడ్గ మహర్ఖండనపండితత్వమ్.
అత్ర లౌకికే ఖర్గే తర్కశాస్త్ర ప్రసిద్ధవ స్తువ్యవహారసమారోపః.
తథా.---
అపూర్వార్థ ఘాగురుభణిత సారస్య
పద వీ
శ్రుతి గ్రాహ్యం తత్త్వం కిమపి కలయంతీ ప్రతిపదం,
లౌకికే వస్తుని శాస్త్రీ యవస్తువ్యవహారసమారో వము దాహరతి, — గుర్విలి. గురుణా
శ్రేష్ఠన ప్రమాణేన, ధ్వజాదిశుభాయ విశిష్ట ప్రమాణే నేత్యర్థః. ఆయుధానాం ధ్వజా
బ్యాయా జయావహా ఇతి కద్విదః. ఆన్యశ్రీ ప్రమాణేనాను మానేప తస్యైవ కథా
సాధనత్వాత్ గౌరవం బాన్య వ్యా ప్తిపక్షధర్మ తా వైశిష్ట్య నిబంధనం ద్రష్టవ్యం ప్రతి
పద్యస్య శత్రోః ప్రతివాదిన శ్చ, హేతిరాయుధం, హేతువనుమానం చేతి. ఇకారో
కారయోనేషః ఉద్యదితి. శత్రా ప్రయోగ ప్రారంభ వివానయోః పరాభవ ఇతి
లభ్యతే. సమితి యజ్ఞే సభాయాం చ, ఖండనపండితత్వం విచారణ కౌశలం అన్య
అన్యత్ర
దూషణ
నైపుణ్యం. ఆశ్ర విశేషణ సామ్యాద్వైతండీకః ప్రతీయతే
శాస్త్రీయే వస్తుని శాస్త్రీయవస్తువ్యవహారసమారో సముదాహరతి.--- ఆపూర్వేతి.
ఆపూర్వస్యాచుంబిక స్వార్థస్య, సౌభుయా కథ నేన. గురూణాం శ్లామ్యానాం, భణితానాం
వాక్యానాం, యత్సారస్యమభిముఖీకరణయోగ్యత్వం, తస్య పదవీ, స్థానమిక్యర్థః. పదే
పదే ప్రతిపదం, శ్రుతిగ్రాహ్యం త్రేంద్రియ గ్రాహ్యం, కి మస్యనిర్వచనీయం, తత్త్వం
మాధుర్యరూపం, కలయంతీ ధారయంతీ శ్రుతికట్వాదిదోష రాహిత్యేన సాదిగుణసా
హిత్యేన చ స్రవత్చు ధామధురశ బ్దార్థశరీ రేత్యర్థః. ప్రబంధ శ్రీః కావ్యనాట కాది
ప్రబంధలక్ష్మీర్విజయతే. యస్యాం బుద్ధశ్రేణీ విదగ్ధపరిషత్, నిపుణమధికర్తుం రసమా
స్వాదయితుం, ప్రభవతి. అధికారస్య ఫలస్వామ్యలక్షణత్వా తృహృదయ నివా
త్రాధి
శారీ నాన్య ఇత్యర్థః. ఆపూర్వాణామర్థానాం చోదనైక సమధిగమ్య త్వేన ప్రమాణాం
తరాగోచరాణామగ్నిహో త్రాదీనాం గ్లామర కథ నేన గురూణాం శ్రేష్ఠానాం భణితా
నాం విధివాక్యానాం యత్సారస్యమర్థ వాద ప్రయుక్తం ప్రవర్తనాముఖ్యం తస్య పదవీ
స్థానం, విద్యాదిని చారస శ్రీ చీ సేత్యర్థం. శ్రుతిళదేన శ్రత్యేకదేశ్లో గృహ్యతే. లేన శ్రుతి
గ్రాహ్యం లిట్లాది ప్రత్యయవేద్యం, ఆశనివ కిమష్యలౌకికం తత్త్వం, శ్రేయస్సాధనతా
రూపం ధర్మం; ఆతవీవోత్తమాచార్యైః—'శ్రేయ స్సాధనతా 'హ్యేపాం నిత్యం
వేదా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ocq6gk1wjfsyip22g1uyncjztql48iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227784</id>
    <revision>
      <id>583688</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '350 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ప్రబంధ శ్రీర్వీర క్షితిపతిక వీనాం విజయతే 500 బుధశ్రేణీ యస్యాం నిపుణమధికర్తం ప్రభవతి. అత్రాలంకారశాస్త్రీయే వస్తుని తంత్ర శాస్త్ర ప్ర సిద్ధవ...'</comment>
      <origin>583688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4705" sha1="nnsgis0jp1ktsf38zuwwnkkbwjxrvse" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;350 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ప్రబంధ శ్రీర్వీర
క్షితిపతిక వీనాం విజయతే
500
బుధశ్రేణీ యస్యాం నిపుణమధికర్తం ప్రభవతి.
అత్రాలంకారశాస్త్రీయే వస్తుని తంత్ర శాస్త్ర ప్ర సిద్ధవస్తువ్యవహార
మారోప
తథా..
సాలంకారా లసద్వర్ణా సగుణా రసనిర్భరా,
త్ప్రతీయతే, తాద్రూ ప్యేణ చ ధర్మత్వం కస్తాన్నే౦ద్రియగోచరః ' ఇతి. పద్యతే
గమ్యతే ప్రామాణ్యాదిక మేఖిరితి పదాని న్యాయాని, ప్రతిపదం సహస్రేణాని న్యాయై
రిత్యర్ధ. కలయంతీ ఇతికర్తవుతారూ పేణ ప్రతిపాదయం తీత్యర్థః. మీ మాం నీతి
గమ్యతే. తదు క్తమాచార్యై: 'ధర్మే ప్రనియమాూణే హి వేదేన కరణాత్మనా, ఇతి
కర్తవ్యతా భాగం మీమాంసా పూరయిష్యతి' ఇతి. యస్యాం మీమాంసాయం బుధ
శ్రేణిః నిగమనీరుక్తాదివిద్యానిÔక విద్వత్సంథు వివాధికర్తుం ప్రభవతి తన్యైవా శ్రాధి
కారాదితి భావః. తదుత్తం జిజ్ఞాసా ప్రస్తావే - 'జిల్లా నైకోవనీతన్య ద్వితీయా పరిత
శ్రుతే!. కాలే విద్యాంకరస్యయాసా మిమాంసాపురస్సరీ' ఇతి. ఆథవా మతాంతరే
ణార్థాంతరం ఈ శ్రీయాదివ్యతిరిక్తం స్థాయి కార్యం ప్రమాణాంతరాగోచరముపూర్వం.
తదుక్తం కారికానాథేన—'క్రియాదిభిన్నం యత్కార్యం వేద్యం నూనాంత రైర్న
శత్ . ఆతో మానాంతరాపూర్వ మపూర్వ మితి గీయతే ఇతి. కదేవార్డ్లో నాక్యార్ధ..
ప్ర ధానత్వాత్ ; ఠదు క్తం—'కార్యన్యైన ప్రధానత్వాద్వాక్యార్థత్వం చ యుజ్యతే'
ఇతి. ఏవమాదే ఔ్శనూ కర్ణనం, కత్రధానానాం గురుభణితానాం నిబంధనవివరణాది
ప్రభాకర
గ్రంథానాం యత్సారస్యం ప్రసన్న గంభీరత్వం కన్య వదవీ స్థానం, తథావిధ
గ్రంథము కేత్యర్థః. శ్రుతి
గ్రాహ్యం లిజాదివాచ్యం, 'నీవం కార్యాత్మకే హ్యర్థే వ్యుత్ప
ద్యంతే లిజాదయక' ఇతి శారిలో కేః కికెనుస్యలౌకికం కత్త్వం. 'కార్య త్వేన నియోజ్యం
చ స్వాత్మని ప్రేరయన్న సౌ, నియోగ ఇతి మీమాంసానిష్ణా తైరభిధీయతే' ఇత్యుక్తలక్షణ
నియోగపరపర్యాయం ధర్మం ప్రతిపదం కలయంతీత్యాది పూర్వవత్. 600
లయ్యే లక్షణం యోజయతి ఆత్రాలంకారతి, శంత్ర శాస్త్రమత్ర భాట్టం
ప్రాభాధాకరం చేత్యుభయం వివశీతమ్,
శాస్త్రీయే వస్తుని లౌకికవ్యవహారసమారోప ముదాహరతి సాలంకారేతి, ఆలం
కారై రుసమాదిభికి కటకాదిభి శ్చ సహితా సాలంకారా, అసద్వర్జా మధురాక్షరా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnsgis0jp1ktsf38zuwwnkkbwjxrvse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227785</id>
    <revision>
      <id>583689</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్. భావానుబంధినీ భాతి భారతీ కాకతీశ్వరే. 851 అత్రాలంకారశాస్త్రీయే వస్తుని భారత్యాఖ్యే లౌకిక నాయి కావ్యవ హారసమారోపు. సమాసోక్తి విశేషణని శ్లేష్య యోర్ధ్వయో...'</comment>
      <origin>583689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="469nlx7fxnhfm7i8af0fqlhacbyeioa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్.
భావానుబంధినీ భాతి భారతీ కాకతీశ్వరే.
851
అత్రాలంకారశాస్త్రీయే వస్తుని భారత్యాఖ్యే లౌకిక నాయి కావ్యవ
హారసమారోపు. సమాసోక్తి విశేషణని శ్లేష్య యోర్ధ్వయోరుపాదానా
భావా శ్లేషాద్వి శేషః అన్యేషామష్యలంకారాణాం ఉక్తిసామ్యే ఒ.పి
శ్లేషగర్భత్వవి శేషా ద్వక్స్తో క్తి రుచ్యతే.
ప త్రి క్యల క్కా ఈ. s-
“అన్యథోక్తస్య వాక్యస్య కాకా శ్లేషణ వాభవేత్,
అన్యథా యోజనం యత్ర సావర్క్తోస్త్రోక్తిర్ని గద్యతే.
090
యత్రశయాచి ద్వివక్షయా కేనచిత్ ప్రయుక్తస్య వాక్యస్యాన్యే
నాన్యథా వివక్షయా యోజనా క్రియతే సావక్రోక్తి. ఉక్తివక్ర త్వే
కథంచి త్సంభవత్యువంవిధలక్షణాభావా త్సర్వాలంకార్యే
భిద్యతే.
మనోజ్ఞ కాంతి శ్చ, సగుణా శేషాదిగుణయుక్తా గాంభీర్యాది గుణయుక్తా చ, రసేన
శృంగారాదీనా అనురాగేణ చ, నిర్భరా పూర్ణా, కాకతీశ్వరే విషయే. భావో?
ప్రాయః ప్రేమా చ, కస్యానుబంధో విచ్ఛేద్భావః, తద్వతీ భారతీ వాణీ; నాయికా
ఈ గమ్యతే.
నను యత్ర క్లిష్టవిశేషణ సామ్యం తత్ర శ్లేష వివాలంకారః కస్తాన్న భవతీత్య
శ్రాహ—సమాసోక్తావితి,
భావ .
శేష
ఆప్రకృతని శేష్యస్యాపీ పృథగుపాదానే శ్లేషః శద్భవాదత్ర న శ్లేషత్వమితి
వక్రో స్పంగతిపూర్వకం లక్షణమాహ - ఉక్తిసౌమ్య ఇత్యాదీసో,
అన్యధోక్తన్యేతి. &quot;కేన చిది తి శేషః అన్యథా యోజనమితి, అపరేణేతి
తదేతద్వ్యాచ —య
త్రేతి. సర్వేభ్యో భేద మాహ - ఉక్తీతి. వక్ర ర్వే
నై చిత్ర్యాం. సంభవశ్యపీతి. సర్వాలంకా రేష్వితి శేషః. విచ్ఛిత్తిమాత్రవాచినో వక్ర
శబ్ద స్యోక్తవిశేష పర్యవసానా త్సర్వవిలక్షణత్వమితి భావః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>469nlx7fxnhfm7i8af0fqlhacbyeioa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227786</id>
    <revision>
      <id>583690</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '352 కాక్వా యథా.-- రత్నావణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే బహువల్ల హో ఖు రాజ సహి తస్మ్ససిరింమి ణిబ్బరాసత్తీ, ణూణాసిరిఏవితుము అప్పాణం కింణు లహువసి. 050 అత్ర త్వముని శ్రీయో న్యూనగుణాన భవసి అ...'</comment>
      <origin>583690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3930" sha1="3loqhi559ijvw7ni8pj78xei91wsryt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;352
కాక్వా యథా.--
రత్నావణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
బహువల్ల హో ఖు రాజ సహి తస్మ్ససిరింమి ణిబ్బరాసత్తీ,
ణూణాసిరిఏవితుము అప్పాణం కింణు లహువసి.
050
అత్ర త్వముని శ్రీయో న్యూనగుణాన భవసి అత స్వయ్యపి
నృపతిరాస క్త ఏవ కిమిత్యాత్మానం లఘూకరోషీతి కాశ్వా ప్రతీయతే.
శ్లేషేణ యథా.-
కస్తే సుందరి? వర్తతే హృది సదా రాజా కిమిందు? ర్నహి
క్షోణీభృత్తిలకస్సు మేరురయి కిం నో రుద్రదేవో విభుః,
ఈశః ఓం సఖ సత్యమాత్థ సుభగే త్వం గోత్ర సారోద్భవే
త్యాళ్యాం ఖల్వపహాసవాచి విరహం కించిద్వదూర్వ్యస్మరత్.
-అఅ స్వభావోక్త్యల జ్కా ర.
&quot;స్వభావోక్తిరసౌ చారు యథావద్వర్ణనం నిబధ్యతే సా
స్వభానో స్త్రీః.
7 బహువల్లభః ఖలు రాజా సఖి ! కస్య శ్రీయాం నిర్భరాస క్తి,
న్యూనా శ్రీయోఒని త్వమాత్మానం కన్ను లఘయని? '
కాకుమూలాం వక్రోక్తి ముదాహరతి బహ్వితి. (అప్పాణమిత్యత్ర 'ఆత్మనిభః,
ఇతి సూత్రేణ ఆత్మకట్టే యం క్తవర్ణ వ్యవకారా దేశః] ఆశ్రీ ప్రథమార్థే నాయికయా
సంభావిక స్యాత్మ
న్యూనశ్వస్య ద్వితీయార్థే సఖ్యా శ్రీయో న్యూ నేత్యత్ర కాళ్వా నిషేధ
యోజశాద్వజ్ఝక్తిః,
5.50
శ్లేషమూలాము దాహరతి కణతి, ఆశ్ర సఖీనాయక యోరుక్తి
ప్రత్యుర్థికతయా
నవ వాక్యానీ యోజనీయాని, రాజా నృప శ్చంద్రశ్చ, క్షోణీభృత్తిలతో రాజశ్రీము
పర్వతోత్తమ శ్చ, రుద్ర దేవః ప్రతాపరుద్రో రుద్రశ్చ, సత్యమార్థ బ్రూషే, గోత్ర
సారోద్భవా సక్కుల ప్రసూతా పర్వతరాజపుత్రీ చ. అసహాస ప్రధాన వాచో
యస్యా సస్యా మహాహాసవాచి, విరహం వియోగదుఃఖం, కించిద్య ్యస్మరత్.
వక్రోక్తివిపర్యయేణ స్వభావోక్తిం లక్షయతి ——స్వభావేతి.
Q...
యత్ర చారు సమ్యగ గ్రామ్యం యథావదన్యూనాతిరేకేణ వస్తునో వర్ణ శ్రీన
సంస్థానరూపస్య వస్తున్వభావస్య కని ప్రతిభైకగోచరవ్య వర్ణన మసౌ స్వభావోక్తికి, ఆత
ఏవేదం గ్రామ్యం నాలంకారణత్యుక్తం దోష ప్రకరణే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3loqhi559ijvw7ni8pj78xei91wsryt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/356</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227787</id>
    <revision>
      <id>583691</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా. అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 853 మదశ్చ్యుతాన_ర్తితకర్ణ తాళముధ్ధూతమూర్ధ్నా త్రిపదస్థితేన, లోలా గ్రహస్తేన గజేన జాతో నిత్యోత్సవః కాకతివీరరుద్రః. అవ్యాజో గ్యల జ్కా ర. అథోక్తిసామ...'</comment>
      <origin>583691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="gdyzq1y00d9nsv50hftjgczey5d2dxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యథా.
అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
853
మదశ్చ్యుతాన_ర్తితకర్ణ
తాళముధ్ధూతమూర్ధ్నా త్రిపదస్థితేన,
లోలా గ్రహస్తేన గజేన జాతో నిత్యోత్సవః కాకతివీరరుద్రః.
అవ్యాజో గ్యల జ్కా ర.
అథోక్తిసామ్యాద్వ్యాజోక్తిరుచ్యతే.
వ్యాజోక్తిస్సా సముద్భూతం వస్తు యత్ర నిగూహ్యతే.
యత్ర ప్రకాశం వస్తు సామ్య గర్భల్వేన నిహనార్హ త్వాత్
కేసచిద్వ్యా జేన ప్రచ్ఛాద్యతే సా వ్యాజోక్తిః,
యథా.
క్షోణీపాణి గ్రహణసమయే సంమదా ద్రోమహర్షే
సర్వాంగీణే నృపతితిలకః కాకతీయాన్వయేందుః,
ధీరోదాత్త శ్శిశిరసలిలై కిన్ను రాజ్యాభిషేకః
క_ర్తవ్యస్స్యాదితి మృదు హసన్వీక్షతే మంత్రివృధ్ధిక్. ఆర
అత్ర క్షోణీపాణి గ్రహణజనితం రోమహర్షణం ధీరోదాత్తతయా
ప్రతాపరుద్ర దేవేన మహాభిషేక సలిల శైత్య వ్యా జేన ప్రచ్ఛాదయతా
మంత్రిణో
వీక్ష్యంతే.
ఉదాహరతి -మజేతి.
903
మదశ్చ్యుతా మదస్రావిణా, నర్తితకర్ణతాళం యథా భవతి కథా, ఉద్ధూత
మూర్ధ్నా కంపికకుంభస్థలేన, త్రిభిః పదైః స్థితం స్థితిర్యస్య లేన త్రిపదస్థితేన, అగ్రం
హ స్తశ్చేక్యవయనావయవినోర భేవవివరాయాం విశేషణమాస యదాహ
వామనః—— హస్తా గ్రా గ్రహస్తాదయో గుణగుణినో ర్భేదా భేదాత్ ' ఇవి. ఆధ్ర క్రియా
స్వభావవర్ణనం. ఏవం వర్ణ సంస్థానయోరుదాహార్యమ్.
వ్యాధిః సంగతిమాహఉక్తీతి.
లక్షణమాహ——వ్యాజోక్తిరితి
వ్యాచట్టే యత్రేతి. ప్రకాశం నిగూఢచరం, కుకశ్చిన్ని మిత్తాత్ ప్రకట
మీత్యర్థ 8, ఆర్ద్ర వస్త్వంకరశేకరూపస్య వ్యాజస్య వవనాద్వ్యాజో శ్రీరిహ్యార్థం.
ఉదాహరతి—ఖోణితి. సర్వాణ్యంగాని వ్యాప్నో తీతి సర్వాంగీణకి, 'తత్స
ర్వాజే' ఇతి ఖప్రత్యయః.
ఆర్ద్ర నిగూఢ క్షోణీపాణి గ్రహణజన్యో హర్షి రోమహర్షణ ప్రకాశితస్సలిల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdyzq1y00d9nsv50hftjgczey5d2dxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/357</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227788</id>
    <revision>
      <id>583692</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '354 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే - మీ ల నాలంకారః. వ్యాజోక్త్యుత్తరం కించిత్సామ్యాన్మీలనముచ్యతే. &quot;మీలను వస్తునా యత్ర వస్త్వంతర నిగూహనమ్. యత్రవస్తునా వస్త్వంతరం ప్రచ్ఛాది...'</comment>
      <origin>583692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3836" sha1="f4sm3x8r1k32itiqju7u0ntejqczly2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;354
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
- మీ ల నాలంకారః.
వ్యాజోక్త్యుత్తరం కించిత్సామ్యాన్మీలనముచ్యతే.
&quot;మీలను వస్తునా యత్ర వస్త్వంతర నిగూహనమ్.
యత్రవస్తునా వస్త్వంతరం ప్రచ్ఛాదితం భవతి సమీలనాలజ్కొ
కారః స ద్వివిధః సహజేనాగంతుకతిలో ధానమాగంతుకేన సహజ
తిరోధానం చేతి. యథాక్రమముదాహరణే -
ఉగ్రః కాకతివీరరుద్రనృపతే గోదండ విస్ఫూర్జితై-
ర్యుద్ధ ప్రాంగణవర్జి తేషు పతిషు క్వాపి ప్రలీనాత్మను,
విష్వ క్తి వ్ర తరస్మరజ్వరజుషామం గే ద్విషద్యోషి తాం
సంక్రాంతోఒపి న లక్ష్యతే పథి మహానూషా చిరం మారవః.
అత్ర సహజేన రిపు కామినీగ లేన స్మరానలోష్మణా మార్గవశా
దాగంతుకో మరూషా తిరోధీయతే,
తథా......
ప్రతాపరుద్రస్య భుజప్రభావాదం తర్భయాద్భూమిభుజామజ
స్రమ్,
స్వేదాశ్రుకంపాద్యుదయే ఒ ప్యనంగగో ప్యాంక్రియః ప్రేమ్లి న విశ్వసంతి.
శైక్య వ్యాజే నాచ్ఛాద్యత ఇత్యాహ ఆత్రేతి. ధీరోదాత్తశయా గాంభీర్యేణాచ్ఛా
దిశస్యాపి హర్షస్య మృదుహాసేన పునః ప్రకాశనం లక్షణాంత పాతీతి రహన్యమ్.
మీ లనం సంగమయతి—వ్యాజో స్త్రీతి.
లక్షయతి—మీలనమితి. ఉక్కృష్టవస్తునా అవక కృష్ణవస్తుని గూహనం మీలన
61. ఆక ఏవ గుణసామాన్యనిబంధనా త్సామాన్యాదన్య భేద ఇతి ద్రష్టవ్యమ్.
సహ దేశాగంతుక తిరోధాన ను దాహరతి
— ప్రైరితి. దోర్దండనిస్ఫూష్టి తేః భుజ
విజృంభితై!. యుద్ధప్రాంగణవర్ణి లేదు, వర్ణిక యుద్ధప్రాంగ ణేష్వత్యర్థం. 'వాహితాగ్న్యా
దిషు' ఇతి వరనిపాతః.
లక్షణం యోజయతి.
యతి ఆత్రేతి.
ఆగంతునా సహజతిలో ధానము దాహరతి
క్రమాద్భకు
హేతోరంకర్గ కం భయమంతర్భయం. ఆకారగోప సేనానభివ్యక్తమిత్యర్థః.
-ప్రతాపతి. భుజప్రభావాత్సరా
శస్త్రార్ధేతోః భూమిభుజాం సంబంధిని ప్రేమి విషయే న విశ్వదంతి, ప్రేమమూలా నామపి
స్వేదాదీనాం భయానుభావక్వకంశయేతి భావః,
C&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f4sm3x8r1k32itiqju7u0ntejqczly2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/358</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227789</id>
    <revision>
      <id>583693</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 855 అత్ర భయజనితేన కంపాదినా ఒగంతుకేన సహజన్య ప్రేమజని తస్య కంపాదే స్త్రీరో థానమ్. 20 సామాన్యాలక్కొరక. *సామాన్యం గుణసామ్యేన యత్ర వస్త్వంతశైకతా. యత్రైకస్య...'</comment>
      <origin>583693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3403" sha1="r9d4hippmfrudzqwev4ppxnq5pxpc4j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
855
అత్ర భయజనితేన కంపాదినా ఒగంతుకేన సహజన్య ప్రేమజని
తస్య కంపాదే స్త్రీరో థానమ్.
20 సామాన్యాలక్కొరక.
*సామాన్యం గుణసామ్యేన యత్ర వస్త్వంతశైకతా.
యత్రైకస్య వస్తునో గుణసామ్యేన వస్త్వంతరైకాత్మ్యం భవతి స
సామాన్యాలం కారః
కైలాసదుగ్ధార్ణవయానహం..
స్వల లేష్వంధ్ర న రేంద్ర కీర్తి,
త్రయః పుమాంసః ప్రథమే స్మయంతో
స్వసేవ కా౯ సంభ్రమతో విలోక్య.
అత్ర ప్రతాపరుద్రకీర్త్యాం జగత్సు విజృంభితాయాం కైలాసప్ర
భృతీనాం విమలవస్తూనాం తదై కాత్త్మ్యమ్.
ఇతరగుణసన్ని ధానాతిశయసామ్యాత్తద్గుణ ఉచ్యతే.
*తద్గుణస్స్వగుణత్యాగాదన్యోత్కష్ణగుణాహృతిః.
యత్ర న్యూనం స్వగుణం విహాయ సన్నిహితవ స్తునస్స కాళాదు
త్కృష్టష్టగుణః స్వీక్రియతే స తద్గుణాలం కారః-
యథా.
ప్రతాపరుద్ర దేవాంఘ్రనఖజ్యోత్స్నా విజృంభితైః,
నమన్న ృపతిమాణిక్యమౌళయశ్శుచయః కృతాః.
కాల
మీలన సాధర్యాత్తదనంతరం సామాన్యం లక్షయతి సామాన్యమితి. యత్ర
గుణసామ్యా త్ప్రస్తుకస్య వస్తుకో2 ప్రస్తుతవస్వంత శాత్మ్యం నిబధ్యతే తత్సమాన గుణ
సంబంధాత్సామాన్యమిత్యర్థం.
కైలా నీతి. ప్రథమే పుమాంసః శివ కేశవవిరించాక, సంభ్రర
క్వచిదవ్యనవతిష్ఠమానాజ్&quot;, స్మయంటే మందం హసంతి,
లక్షణం యోజయతి—ఆత్రేతి.
కః సంభ్రామ్యతః
తద్గుణం సంగమయక్&quot; లక్షయతి కద్గుణఇతి, మాలనే వస్త్వంతరని గూహనం.
ఇహపునరని
గూహితస్యాస్యకు నేనో పరాగ ఇక్యనయోర్భేద ఇతి సర్వస్వ కారహృదయం •
తస్యా ప్రకృతన్య గుణో శ్రాస్త్రీతి తద్గుణః. ఉదాహరణం స్పష్టమ్.
ఆకద్గుణనూహ——శత్ప్రతిపక్ష్యాదిత్యాది నా.
46&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9d4hippmfrudzqwev4ppxnq5pxpc4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/359</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227790</id>
    <revision>
      <id>583694</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '856 రత్నా పణసహి తే అత్ర ప్రణమతాం భూపతీనాం పద్మమకుటాః స్వాం శోణప్రభాం ముక్త్వా కాకతి రుద్ర పదనఖజ్యోత్స్నా గతం ధవళిమానముద్వ తత్ప్రతిపయ్య తద్గుణో నిరూప్యతే. 4 సతి హేతా వన్యగు...'</comment>
      <origin>583694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="tcirhfuphqr7trh2ec6qjqg6pt9jo24" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;856
రత్నా పణసహి తే
అత్ర ప్రణమతాం భూపతీనాం పద్మమకుటాః స్వాం శోణప్రభాం
ముక్త్వా కాకతి రుద్ర పదనఖజ్యోత్స్నా గతం ధవళిమానముద్వ
తత్ప్రతిపయ్య తద్గుణో నిరూప్యతే.
4 సతి హేతా వన్యగుణాస్వీకారస్స్యా దతద్గుణః.
యత్ర సన్ని ధానరూపే హేతా సత్యప్యన్య గుణస్వీకారో నాస్తి
అసావతద్గుణాలం కారః.
యథా
--
ఈశానం సమయా జగత్యటతి తల్లీ లాట్టహాసోజ్జ్వలే
దైత్యారిం పరత స్తదంగవిలసన్నీ లద్యుతిద్యోతితే,
బ్రహ్మణం నికషా చ త త్తనుమిళత్స్వర్థ ప్రభాభాస్వరే
పుష్ణ ముద్రన రేంద్ర కీర్తివిభవస్స్వా మేన శు భ్రాం ఛవిమ్.౧౨౯
అత్ర హరిహరవిరించీనాం సమీపవర్తిషు జగత్సు తత్తన్నా నా ప్ర భా
సమ గ్రేష్వపి నిరంతరం విహరమాణస్య ప్రతాపరుద్ర యశసో నిరంకుశః
స్వకీయ ఏవ ధవళిమా విజృంభతే.
ఆ0 నిరోధాల్కఈ.
అతద్దునే కించి త్ప్రక్రాంతత్వాద్విరోధస్య విరోధాలంకారో నిరూ
&quot;ఆభాసత్వే విరోధస్య విరోధాలంకృతిర్మతా.
యత్ర ప్రథమమాభాసతయా ప్రతీతో విరోధః పర్యవసానే పరి
ప్రియతే స-విరోధాలం కారః. తత్ర జాతేర్జాత్యాదినా సహ విరోధే
ఈశానమితి. అత్రే కానాదినమీపవర్తిని శక్తిద్వర్ణ విశి ష్టే జగతి కీర్తినిభవః స్వవర్ణ
మజహదేవాటతీత్యర్థః.
ఆకని వాతద్గుణ ఇత్యా ఆత్రేతి, ఈశాన మిత్యాదౌ 'అభికఃపరితః...”
ఇత్యాదిగా ద్వితీయా.
విరోధం సంగమయతి— ఆతద్గుణ ఇతి.
విరోధభ్య సత్యపి సన్నిధానే ఒన్య గుణస్వీకార
భావలక్షణ సేృత్యర్థః.
లక్షయతి—ఆభాసర్వేఇతి.
వ్యాచష్ట
—యత్రేతి. ఆశ్ర విశేషతో విభాగమాహ -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcirhfuphqr7trh2ec6qjqg6pt9jo24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/360</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227791</id>
    <revision>
      <id>583695</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 357 చత్వారో భేదాః. క్రియాయాః క్రియాగుణద్రవ్యైస్సహ విరోధే త్రయో భేదాః గుణస్య గుణద్రవ్యాభ్యాం విరోధే ద్వౌ భేదా. ద్రవ్యస్య ద్ర వ్యేణ సహవిరోధే ఏకో భేదః ఏ...'</comment>
      <origin>583695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="qp7eas2meonz5xjqpo5le614pic0ohe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
357
చత్వారో భేదాః. క్రియాయాః క్రియాగుణద్రవ్యైస్సహ విరోధే
త్రయో భేదాః గుణస్య గుణద్రవ్యాభ్యాం విరోధే ద్వౌ భేదా.
ద్రవ్యస్య ద్ర వ్యేణ సహవిరోధే ఏకో భేదః ఏవం దశ విరోధే భేదాః
జాతేర్జాత్యా క్రియయా చ విరోధో యథా.-
పద్మాకర్కోపి విలసతి నితరామజ డాశయోమయముర్వీళః,
విమలతర వారి ధారాఒ ప్యాసీద్వైరిణితీశతాపకరీ.
అత్ర పూర్వార్థేజాత్యోర్విరోధః కమలాకరోత్యఙ డాశయఇతి
విరోధాత్ ఉత్తరా ర్థే జాతిక్రియయోర్విరోధః. విమలతర వారిధారా
యాః సంతాపకరణవిరో ధాత్. ఆత్ర శ్లేషమూలో విరోధః.
జాతీ ర్గుణద్ర వ్యాఖ్యాం విరోధో యథా.
იმი
అమద స్పార్వభౌమోఒ పి భాస్వా నపి కళానిధిః,
వీరు న రేంద్ర యమద్భుతానాం విహారభూః.
అగ్ర సార్వభౌమోఒవ్యమద ఇతి జాతిగుణయో ర్విరోధః. భాస్వా
తత్ర జాశ్రేరిలి. శ్రీయాయాస్త్రయో భేదా ఇతి. జాత్యా సహితస్యా విరోధన్య
జాతే రేతయా విరోధన గీతార్థత్వాదితి భావః. వీనం యథోత్తరమే కైకన్యూనతా
ద్రష్టవ్యా. ఆశ్రయం సంగ్రహః, శ్లో. &quot;శ్రమా జాతిగుణద్రవ్య క్రియాణాం తత్త
దాదిభిః, నిరోధ్ దశ భేదాన్స్యు శ్చతు స్త్రీ ద్వ్యేక భేదకః” ఇతి.
పదాకర ఇతి. పద్మాకర స్పరో ఒవ్యజడాశయ ఇతి లడయోరభేదా జ్ఞడాశయో
జలస్థానం న భవతీతి విరోధర్య లక్ష్మీనివాసో యమమందబుద్ధిరితి సరిహారః. విమలతరా
అతినిర్మల. వారిధారాసి శాపకరీతి జాతిక్రియయో ర్విరోధస్య తరవారిరా యుధ
విశేషః తస్య ధారాకోటీ రితి పరిహారః సర్వత్రాపికల్లో నిరోధద్యోతకః.
930
నాయమౌద్భుటా నామిప విరోధబాధకన్శేషః. కింతు శ్లేషవిరోధ యోరంగాంగి
భావన సంకర ఇత్యాశయేవాహ—
ఆశ్ర శ్లేషములో విరోధ ఇతి. ఉత్తరత్రా స్యేవం
విధోదాహరణే ష్వేవ మేవనిరోధ ఇతి
ద్రష్టస్యమ్స్,
అమదఇతి. సార్వభౌమో దిగ్గజో 2వ్యమదో మడరహిక ఇతి జాతిగుణయోర్వ
రోధః సర్వభూమిశ్వరో ఒపి నిరహంకార ఇతి పరిప్రియతే. భాస్వాక్ సూర్యో ఒపీ
కళానిధి శ్చంద్ర ఇతి జాతిద్రవ్యయోర్విరోధః. తేజస్వీ చతుష్షష్టికళాకుశలఇతి జరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qp7eas2meonz5xjqpo5le614pic0ohe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/361</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227792</id>
    <revision>
      <id>583696</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '358 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే నపి కలానిధి రితి జాతిద్రవ్య యోర్విరోధః కలానిధే రేకత్వాష్ట్ర వ్యత్వం. అత్రాపి శ్లేషమూలతా, క్రియాయాః శ్రీయయా విరోధో యథా— - ధర్మ ద్విషా మర్...'</comment>
      <origin>583696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="3qxlslhh4usab7j427jt39pd8o72fb6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;358
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
నపి కలానిధి రితి జాతిద్రవ్య యోర్విరోధః కలానిధే రేకత్వాష్ట్ర వ్యత్వం.
అత్రాపి శ్లేషమూలతా,
క్రియాయాః శ్రీయయా విరోధో యథా—
-
ధర్మ ద్విషా మర్థముషాం చ భంగ ముత్పాదయ కాక తివీర రుద్రః,
త్రివర్గసాధారణగోచర్కోపి కరోతి కామద్విషి భావమార్ద్రమ్.
అత్ర త్రివర్గసాధారణవృ తేర్ధర్మార్థవిరోధిషు భంగకరణం కామారౌ
స్నేహకరణం చ విరుద్ధమ్.
క్రియాయా గుణద్ర వ్యాభ్యాం విరోధో యథా-
ఏ గోత్ర వాత్సల్య లాలసః,
కరోతి కమలోల్లాసం రాజా స్యంధ్రన రేశ్వరః.
033
అత్ర జిష్ణువిహారస్య గోత్ర వాత్సల్య మితి క్రియాగుణయోర్విరోధః
కమలోల్లాసం కుర్వన్నపి రాజేతి క్రియాద్రవ్యమో ర్విరోధః. అ గ్రాపి
శ్లేషమూల తైన.
గుణస్య గుణేన విరోధో యథా.
† మి అంరాట ఆ
† రజ్జంతో భువణ మి అం రాఓ జన్ సలాహణిజోసీ,
రుద్దణరింద కహం సా రత్తావి అ పండురా జాలి.
+ రంజయర్&quot; భువన మిదం రాజేతి యయా శ్లాఘనీయోడెసి,
రుద్రనరేంద్ర! కథం సా రక్తాపి చ పాండురా జాతా?.
ధర్మ ద్విషామితి. త్రయాణాం ధర్మార్థకామానాం వర్గ స్త్రీ వర్ణః, 'త్రి వర్ణోధర్మ
'కామా'ల!' ఇత్యమరః. త్రివర్ణ స్సాధారణో వైషమ్యరహితో గోచర సేసేవ్య ల్వేనవిషయో
యస్య స తథోక్తః, 'న బాధ లే ఒస్యత్రిగుణః పరస్పర' మితి భాషకి, కామద్విషి కామ
పురుషార్థ ద్వేషిణి స్వరహరేచ.
13.0
అత ఏవ క్రియయోర్విరోధ సమాధీయత ఇత్యాహ— ఆశ్రత్రి వర్గేతి.
పూర్వశ్రీ ద్వయో రపి విరోధినో ఎష్టక్వ మత్ర ఫున రేక స్యైవేతి విశేషః,
విషణ్ణతి. జిష్ణో రింద్రస్య విహార ఇవ విహారో వ్యాపారో యస్య శథోక్తః,
తథావీ గోత్ర వాత్సల్యలాలసః పర్వతానురక్త ఇతి క్రియాగుణె విరుద్ధె. జయశీల
వ్యాపారః కులానుకూల శ్చేతి సమాహిత్. రాజా చంద్రోజెపి కమలోల్లాసం కరోతీతి
విరోధన్య క్రియా ద్రవ్యగతస్యనృవతి రక్ష్మీవిలాస మితి పరిహారః•
033
రజ్జంకఇతి, [‘క్తమాణి శతృశానచో ' ఇతి శతరి నాజేశః 'నలాహణిట్టోసో...'&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qxlslhh4usab7j427jt39pd8o72fb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/362</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227793</id>
    <revision>
      <id>583697</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. అత్ర రక్తత్వపాండురత్వయో ర్విరోధః గుణస్య ద్ర వ్యేణ విరోధో యథా - జ్వలత్ప్రతాపరౌద్రోసి కాకతీయన రేశ్వరః, భూత్వా జై వాతృకో భాతి శశ్వ ద్విశ్వప్రియంకరః. 859 1...'</comment>
      <origin>583697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="1ykuiz1pjxq09qns33nmxdtc1wfvlw7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
అత్ర రక్తత్వపాండురత్వయో ర్విరోధః
గుణస్య ద్ర వ్యేణ విరోధో యథా -
జ్వలత్ప్రతాపరౌద్రోసి కాకతీయన రేశ్వరః,
భూత్వా జై వాతృకో భాతి శశ్వ ద్విశ్వప్రియంకరః.
859
1032
అత్ర ప్రతాపరుద్రోసి జైవాతృక ఇతి గుణద్రవ్యయోర్విరోధః
ద్రవ్యస్య ద్ర వ్యేణ విరోధో యథా -
విభాతి కాకతీంద్రో ఒయం రుద్రో ... పి చతురాననః,
తథాపి జిష్ణు రస్యేష కథ్యతే పురుషోత్తమః.
ఏవం దశ భేదా దర్శితాః. అయ మశ్లేషేణాపీ భవతి.
యథా -
స్వభావశిశిరా దృష్టి రవి కాకతిభూభుజః,
సర్వాంగతాపినీ జాతా ప్రతిసంక్షమహీళృతామ్.
అత్ర స్వభావళిశి రాఒపి తాపినీతి విరోధః
అథ విరోధగర్భాలంకారా నిరూప్యంతే..
-
అం విశేషాల్కర. B&gt;~
ఆధారరహితాధేయ మేకం చానేకగోచరమ్,
అశక్యవ స్తుకరణ విశేషాలంకృతి స్త్రీ థా.
03
038
ఇత్యత్ర 'ఆ క్లా భుయో!' ఇతి శ్లాఘాకట్టే యం క్తవర్ణస్య విప్రకర్షః, పూర్వస్య
ఆకారయుక్తతా చేతి వేదితవ్యమ్.]
०३४
జ్వలదిలి, ప్రతాపరుద్రో ఒ8 జైవాతృక శ్చంద్రఇతి గుణద్రవ్యయోర్విరోభః,
జైవాతృక ఆయుష్తా నితి పరిహారం.
విభాతీతి. రు ద్రోఒన్ చతురాననో బ్ర హేతి, జిష్ణు రింద్రో ఒనీ, పురుషోత్తమో
విష్ణు రీతి చ, ద్రవ్యయోర్విరోధం. రుద్ర ఇతి నామాదిభిః ప్రసిద్ధ రథాంత రై 8జరి
శివరి
030
స్వభాపతి. శైశ్యసంతాపయో ర్గుణయో రక్లిష్టయో ర్విరోధో విషయ భేదేన
సరిప్రియ తే.
విరోధమూ లే వ్వ నేక భేదం విశేష సూహ
--- ఆధారేతి.
38
030&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ykuiz1pjxq09qns33nmxdtc1wfvlw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227794</id>
    <revision>
      <id>583698</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '360 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే యత్రాధారమంత రే ణాధేయో నిబధ్యతే స ఏకోవిశేషః. ఏక స్యా నేకగోచర ల్వేద్వితీ యోవి శేషః ప్రకృతాదశక్యవస్వంతరకర ణేతృతీయః యథాశ్రమముదాహర ణాని. -- నలనహ...'</comment>
      <origin>583698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3515" sha1="p4qjmwxym0q2qcyu8q0x6kwqfyej0tc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;360
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
యత్రాధారమంత రే ణాధేయో నిబధ్యతే స ఏకోవిశేషః. ఏక స్యా
నేకగోచర ల్వేద్వితీ యోవి శేషః ప్రకృతాదశక్యవస్వంతరకర ణేతృతీయః
యథాశ్రమముదాహర ణాని. --
నలనహుష దిలీపధర్మపుత్ర, ప్రభృతి న రేశ్వరసం శ్రితా యశస్క్రీః,
అనుదిన మధునా౨ ప్యు పేత్య మైత్రీం విలసతికాకతివీరరుద్రకీర్త్య
అత్ర ప్రాచాం భూపతీనా మాధారభూతానాం తిరోధాన్కే ప్యా
శ్రీతాయాః కీర్తే రవస్థానమ్ —
యథాచ.
పశ్యంతో భయవిహ్వలా ప్రతినృపాః పశ్చా త్పురః పార్శ్వయో
రష్యంతక్బహిరంధ్ర సార్థినపతం ప్రోక్షి ప్రకామేషయకం,
నిస్సీమోల్బణ ధావసవ్యతికర ప్రభ్రష్టదో రాయు ధా-
శ్ళైలా చ్ఛైల మటంతి కంపనిగళద్ధాంభీర్య శౌర్య శ్రీయః.
ఆత్ర భయభ్రాంతానాం శత్రునృపతీనాం ప్రతాపరుద్ర నృపతి రేకో
ఒవ్యనేక త్ర ప్రతీయతే.
తథాచ. ----
అపారకుణానిధే స్సదనీ వీరరుద్రప్రభో:
ప్రసాదమధుర క్రమా లగతి యత్ర దృష్టి ర్జనే,
०४०
ప్రసిద్ధాధారరహితమాధేయ మేకం పరిమితం వస్తు యంగ పదేవా సేకగోచరం.
తథా కించిద్వస్త్వారభమాణ స్తేనైవ యర్నేనాశక్యవస్త్యంతరమారభత ఇతి త్రయో
విశేష భేదా ఇశ్యర్థః.
క్రమేణోదాహరతినలేతి, ఆధునాపి, నలాదీనా మభావసమయే౭ పీఠ్యర్థః.
సలాదిసదృశకీర్తిర్ణయం రాజేతిభానకి.
యోజయతి—ఆత్రేత,
వాక్యంతఇతి. భావనవ్యతీకరూ పలాయనసంబంధః శం పేతి. కంపేన విగళంత్యో
మూర్తద్రవ్యపత్పతంత్యా గాంభీర్య శౌర్య శ్రీయా యేహించే కథోక్తా ఇత్యతిశ
యోక్తి,
యోజయతీ —— ఆత్రేతి,
ఆపారేతి, సదస్యాస్థానే యత్ర జనే సాధారణే ప్రసాదమధుర క్రమా, ప్రప
స్నేశ్యర్థః. దృష్టి రగతి స జనః సర్వాధికో లోకోత్తర స్సన్న లౌకికం వైభవ మనుభ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4qjmwxym0q2qcyu8q0x6kwqfyej0tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/364</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227795</id>
    <revision>
      <id>583699</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్. 861 იზი అతీంద్ర మతికిన్న రాధిప మశేషలోకొన్న తం న కిం కి మధితిష్ఠతి త్రిభువనే! స సర్వాధికః. అత్ర సాధారణో జనః ప్రతాపరుద్ర దృష్టి ప్రసాద పాత్రీకృతః కిం కిం...'</comment>
      <origin>583699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="07htfo001igzaf1dvg9ek1czbq93eh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్.
861
იზი
అతీంద్ర మతికిన్న రాధిప మశేషలోకొన్న తం
న కిం కి మధితిష్ఠతి త్రిభువనే! స సర్వాధికః.
అత్ర సాధారణో జనః ప్రతాపరుద్ర దృష్టి ప్రసాద పాత్రీకృతః కిం కిం
న లభ తే! ఇత్యశక్యన_స్వంతరకరణమ్.
అతి అధికాలజ్కొరః.
-
ఆధారా ధేయవైచిత్ర్యా దధి కాలం కారో నిరూప్యతే.-
ఆధారాధేయయో రానురూపాభావో ఒధికోమతః.
యత్రాశ్ర మాశ్రయణో రాసురూప్యం నాస్తి సోధి కాలంకా
ఈః స ద్వివిధః ఆశ్రయస్యాల్పత్వ మహత్త్వాభ్యామ్.
ప్రథమో యథా.....
సోకే బ్రహ్మాండరం ద్రే విపులతరతయా సై ్వర సంచార హేలా.
సంకోచా దేక రాశీభవదతనురుచౌ కాకతీంద్రస్య కీర్తి,
ఏతైః ప్రాలేయపృథ్వీదరర జతగిరిస్వర్ణ డి శీతఖాను
శ్రీ రాంబో రాశిముఖ్యైః ప్రకటిత మధునా తద్ధనీభావరూపమ్.
అత్రాశ్రయస్య రోదఃకుహర స్యాల్పత్వం ఆశ్రీతస్య ప్రతాపరుద్ర
యశసో వై పుల్యమ్.
ద్వితీయోయథా..
8.
--
క్వాసి క్వాపి కళింగమాళవమహా రాష్ట్రంగవంగాద యో
నతీత్యర్థః. అత్రే సృఢర్జనేజెస్ ప్ర సాద మారభమాణా దృష్టి రక్షైశ్వర్యవిశిష్టతా నూర
భతే కిల శీముశవిశిష్ట జనే? ఇత్యర్థాభక్తి స్వ్యజ్యతే.
సంగతిపూర్వక మధికం లక్షయతి ఆధారేత్యాదినా.
తన్య ద్వేధా విభాగమాహ న ఇతి.
ర
ఆద్యముదాహరతి—స్త్రోకఇతి. వ్వైరసంచారస్య స్వేచ్ఛావిహారస్య, 'హేలాయాః
గ్రంధస్య సంకోచాల్ ప్రాలేయపృథ్వీధరాజభి సద్ధనీభావరూపం ప్రకటితమ్,
ఆశ్రాధారే బ్రహ్మాండే అల్పతమే ఆధేయాయాః కీర్తి రాధిక్యేన సంచారసంతో చా
శత్ర కత్ర పిండీభూతాః కీ ర్తి ఖండా వినామీ న తు హిమాచలప్రభృకయ ఇక్యనయో
కానురూప్యాభావః,
ولاه
ద్వితీయ ముదాహరతి—క్వాపీతి. వ్యూహానాం మకరాధి సంజ్ఞా తానాం సేనా
కన్ని వేళవి శేషాణాం ప్రపంచస్య శ్రీ మా సమృద్ధ్యా, నిస్సీమే ఉద్వేలే బలవారిధౌ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07htfo001igzaf1dvg9ek1czbq93eh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227796</id>
    <revision>
      <id>583700</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '862 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు క్రీయే భూపా సాదృశ సై న్యవై భ వసమా క్రాంతాఖలా శాంతరాః, లీనాః కాకతివీరరుద్రనృపతే ర్వ్యూ ప్రపంచ శ్రీ యో నిస్సీమే బలవారిధౌ విదధతే పూర్తింన కోణే ఒప్యహ...'</comment>
      <origin>583700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="gw0gprxjh0urusx5fmws9pfmnxglbzz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;862
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు క్రీయే
భూపా సాదృశ
సై న్యవై భ వసమా క్రాంతాఖలా శాంతరాః,
లీనాః కాకతివీరరుద్రనృపతే ర్వ్యూ ప్రపంచ
శ్రీ యో
నిస్సీమే బలవారిధౌ విదధతే పూర్తింన కోణే ఒప్యహో ౧ర౩
అత్రాశ్రయస్య ప్రతాపరుద్ర సైన్యాంబుధేర్వై పుల్యం. ఆశ్రితానా
మంగ వంగ కళింగ ప్రభృతిరాజ కానీకినీనా మల్పత్వమ్
అథ విభావనా - విశేషో క్తిశ్చ. &quot;
ఉకారణేన వినా కార్యస్యోత్పత్తి స్స్యా ద్విభావనా,
తత్సామగ్ర్యా మనుత్పత్తి ర్విశేషోక్తి ర్ని గద్యతే.
యత్ర ప్రసిద్ధ కారణపరిత్యా గేన కార్యస్యోత్పత్తిర్ని గద్యతే సా
విభావనా యత్ర కారణసాకల్యే సత్యపి కార్యస్యానుత్ప త్తిస్సా
విశేషా క్తిః
యథా..
ప్రతాపరు శ్రేణ పరాజితానాం
ప్రత్యర్థినాం వింధ్య గుహాగతానాం,
కళింగమాళవాదిసేనా సేసేవార్థ మాగతాస్సరిత ఇవ సముద్రే యత్ర కుపి కోణే విలీ
యంత ఇశ్యర్థః. ఆత్రాధారస్యాధిక్యమా ధేయస్యాల్పత్వం చ న ప్రమాణ విరుద్ధం కింతు
మహూదనమధ్యే భిషేకలళ ఇవ నామరూకం. అకవి వోక్త మాధారాధేయయో రాను
రూప్యాభాన ఇతి
ఆనానురూప్య సారూప్యాడథికానంతరం విభావనాం తద్విపర్యయరూపాం విశే
షోక్లీం చోదాహరణలాఘవార్థం యంగసల్లక్షయతి కారణే నేత్యాదీనా. యది
కారణమాత్రేణ దినా కార్యోత్పత్తి రుచ్యతే కదా విరోధి దుష్పరిహర స్స్యాత్.
కారణాన్వయవ్యతి రే కానుని యిత్వాత్ కార్య స్యేతి.
అత స్తత్పరిహారార్థమాహ - ప్రసిద్ధేతి.
०४४
అతని వైశిష్ట్యన కార్యస్య భావనాద్వి భావనా సాకల్య ఇతి. కారణానా
మితి శేషః. ఆత్రాజివిరోధపరిహారార్థం సామ్మ శ్రీ వైగుణ్యమున్నేయం. విభావనాయాం
కార్యోక్పత్తా బిరోధః, విశేషోక్తా కారణసత్తాయా
మిత్యుభయవిరోధాను ప్రాణి తాద్వి
రోధా దేకై కవిరో ధాను ప్రాణితయో రనయో
ర్భేదః.
ఉదాహరతి
— ప్రతా పేతి. అవిద్యమానా రాత్రిః ప్రసిద్ధకారణం యేహిం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gw0gprxjh0urusx5fmws9pfmnxglbzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/366</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227797</id>
    <revision>
      <id>583701</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. తమాంస్య రాత్రీణి సముద్భవంతి తేజాంసి ఘ శ్రేష్వపి నోద్భవంతి. 368 అత్ర తమఃప్రాదుర్భావస్య ప్రసిద్ధ కారణం రాత్రిః తయా వినాఒపి తస్యోత్పత్తిర్నిబద్ధా అ ప్...'</comment>
      <origin>583701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3538" sha1="8p01j3yhc9vu99xzqij38qh4ftzod0f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
తమాంస్య రాత్రీణి సముద్భవంతి
తేజాంసి ఘ శ్రేష్వపి నోద్భవంతి.
368
అత్ర తమఃప్రాదుర్భావస్య ప్రసిద్ధ కారణం రాత్రిః తయా వినాఒపి
తస్యోత్పత్తిర్నిబద్ధా అ ప్రసిద్ధం కారణం శోకాద్య స్యేవ,తథా అహస్సు
రవికిరణేషు సత్స్వపి తేజసో నుత్పత్తిరితి అత్ర నిష్ప్రతాపత్వాది
నిమిత్త మ స్యేవ,
కార్యకారణవిరోధ ప్రస్తావా దసుగతి రుచ్యతే: -
*కారణ్య కారణయోర్భిన్న దేశ త్వే సత్యసంగతిః.
యత్రపశదేశవర్తినో రవి కార్యకారణయో ర్భిన్న దేశస్థితి ర్ని బధ్య
తే ఒసా వసంగత్యలం కారః.
యథా.----
బిభ్రత్యుర్వీధురాం గుర్వీం వీరరుద్రన రేశ్వరే,
భవంత్యతితరాం శశ్వన్నమ్రా స్వామంతమౌళయః.
ర
అత్ర రాజ్ఞి భూభారః శత్రుషు నమనమితి విరోధప్రస్తావా ద్విచి
త్రం నిరూప్యతే.
అతి విచిత్రాల ట్కా ర. ఇ
*విచిత్రం స్వవిరుద్ధస్య ఫలప్రాప్త్యర్థం ముద్యమః.
తాన్యరాశ్రీణి మాంస్యంధ కారా మోహాశ్చ మర్రేమ ది సేవ్వపి లేజాంసి ప్రకాశాః
వివేకాళ్చ.
యోజయతి—ఆత్రేతి, ఆశ్ర తమసా ద్వైవిధ్యే ఒవ్య భేదాధ్యవసాయ దేశ
శ్వమతిశయోక్త్యా. సాచాస్యా మవ్యభిచారిణీతి న తద్బాధీనాస్యా ఉజ్ఞానం, ఆదితు
లేదను ప్రాణిత ల్వే నేత్యాది విశేష అవాంతర భేదా శ్చ సర్వస్వ ద్రష్టవ్యాః.
ఆసంగ తేస్సంగతి పూర్వకం లక్షణ మహ— కార్యేత్యాదినా,
ధూమాగ్న్యో రివ కార్యకారణయో స్పమానదేశశ్వం న్యాయసిద్ధం కదన్యథా
కృతంచే దుచితసంగ తినివృత్తే సంగతిర్నామాలంకారః.&quot;
ఉదాహరతి బిభ్రతీతి. స్పష్టం.
విచిత్రం సంగమయ లక్షయతి - విరోధేత్యాది. స్వస్య హేతోర్విరుద్ధస్య
విపరీకన్య ఫలస్యా = క్యర్థ ముద్యమ ఉత్సాహాలో విచిత్రాలంకారః. న చాయంవిష
47&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8p01j3yhc9vu99xzqij38qh4ftzod0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/367</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227798</id>
    <revision>
      <id>583702</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '364 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే యత్ర స్వవిరుధ్ధ ఫల ప్రా వ్యర్థ ముద్యోగః క్రియతే స విచిత్రా యథా.-- ప్రతాపరుద్రనృపతే ర దూరాన్న రేశ్వరాః, అవరోహంతి హ స్తిభ్య స్థానారోడు మనర్...'</comment>
      <origin>583702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="b3c1pxaysowgk4tnxbaeo2ppr5g8rgn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;364
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
యత్ర స్వవిరుధ్ధ ఫల ప్రా వ్యర్థ ముద్యోగః క్రియతే స విచిత్రా
యథా.--
ప్రతాపరుద్రనృపతే ర దూరాన్న రేశ్వరాః,
అవరోహంతి హ స్తిభ్య స్థానారోడు మనర్గళం.
స
అత్రాఒఒరోడు మనరోహంతీతి విపరీత ఫల
ప్రాప్త్యర్థం ప్రయత్నః.
అన్యో బ్యాల జ్కా ర.
అథాన్యోన్యం నిరూప్యతే అస్యాపి విరోధమూలతా.
*తదన్యోన్యం మిథో యత్రోత్సాద్యోత్పాదకతా భవేత్,
యత్ర పరస్పరం క్రియాద్వారక ముత్సాద్యోత్పాదకత్వం తదన్యో
న్యాలం కారః.
యథా.---
ఆరోహతా రుద్రన రేశ్వ రేణ విరాజతే కాకతి రాజవీఠం,
ఆరుహ్య లేనోజ్జ్వల రత్న ఖాజా రాజూఒ పి లక్ష్మీ మధికాంబిభర్తి.
అత్రతాపరుద్ర భద్రాసన యో కన్యోన్యాలం కారాలం కార్యత్వం.
విషమాలజ్కొ ర.
అథ విరోధమూలో విషమాలంకారః కథ్య
* విరుద్ధ కార్యస్యోత్పత్తి ర్య శ్రీ నర్థస్యవా భవేత్,
విరూపఘటనా చాసౌ విషమాలంకృతిస్త్రీ ఛా.
మాద్యభేజేఒంతర్భవతి. ఇహహి స్వనిషేధోవైపరీత్యం గమయతి విష మేతు వ్యత్యయః
ఇతిభేదన్య రుచికేనో త్తత్వాత్.
ఉదాహరతి...ప్రతా
పేతి.
22
యోజయతి—ఆత్రేతి. ఆన్యోన్యం నిరూపయతి ఆ థేత్యావీనా, విరోధమూల
శ్రేతి, సంగతికథనం. క్రియాద్వారక మితి సాక్షాత్పరస్పర జన్య జనక భావస్య విరుద్ధత్వా
దితి భావః. ఆరోహతి.
ఆత్రాలంకారద్వారా రుద్ర భద్రాననయో ర్జన్యజన క భావ ఇత్యాహ— ఆత్రేతి.
సంగతిపూర్వకం విషమం లక్షయతి నిరుద్ధతి. కారణనిరుద్ధ కార్య స్వేత్యర్థ 8
అనర్థన్యవేతి ఉత్పత్తిరితి శేషః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3c1pxaysowgk4tnxbaeo2ppr5g8rgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/368</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227799</id>
    <revision>
      <id>583703</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. $65 యత్ర కారణాద్విరుద్ధ కార్యస్యోత్పత్తి దేశం విషమం, అకా ర్యభూతస్యా నర్థస్యోత్పత్తిద్వీతీయం, విరూపయో ర్వస్తునో స్సంఘ టనే తృతీయ తత్ర ప్రథమం యథా. — రాజ...'</comment>
      <origin>583703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="cqm8fyst3414514pqajymnvl27rj1dy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
$65
యత్ర కారణాద్విరుద్ధ కార్యస్యోత్పత్తి దేశం విషమం, అకా
ర్యభూతస్యా నర్థస్యోత్పత్తిద్వీతీయం, విరూపయో ర్వస్తునో స్సంఘ
టనే తృతీయ తత్ర ప్రథమం యథా. —
రాజ్ఞః కాకతినీరరుద్ర నృపతేః ఖడ్గాత్తమాల ప్రభా-
దుద్భూతాం శరదిందు శాంతిధవళాం కీర్తిశ్రీయం పశ్యతాం,
లోకానాం మురవైరిపాదకమలా జాతాం వియన్ని మ్న గాం
శ్రుత్వా సం ప్రతి విస్మయా ద్విరమతి ప్రాప్తాను భావం మనః ౧౫౦
అత్ర నీలవర్ణాతడ్గా దిందుధవళస్య యళస స్సముత్పత్తిః,
ద్వితీయం యథా——
ఆస్లాం జయాశా రిపుభూపతీనాం
సుగ్రామసీమాన ముపాగతానాం,
ప్రతాపరుద్రస్య విలోక నేన
భ్రశ్యంతి జీవై స్సమ మాయుధానీ.
Q
ఆత్ర సమరోద్యోగ ఫలస్య న కేవలం జయస్యా నుత్పత్తి ర్యావ
జీవిత భ్రంశ రూపానర్థోత్పత్తి రవి,
తృతీయంయథా.
క్వ భూపాలా స్తాదృగ్విభ నమహనీయ ప్రకృతయః?
క్వచేయం శాంతారస్థితి రశివవృత్యేక నిలయా!
ఇతి ప్రేక్షం ప్రేక్షం వనభువి రివూ రుద్రనృపతేః
ప్రతాపం శ్లాఘంతే శబరపురవీరాః ప్రతిదిళం.
=
ఆద్య ముదాహరతి —— రాజ్ఞ ఇతి.
D
అనుగతోభానో దార్జాంతికధరో యస్యాసావనుభానో దృష్టాం వ్రాస్తాను
భావమనుభూశదృష్టాంత. లోకానాం ముకో విస్మయాన్విరమతి అద్వితీయమైన వస్తు
విస్మయావహం న పున సృద్వితీయమితి భావః 'జుగుప్సానిరా మేత్యాదినా విస్మయాదితి
పంచమీ యోజయతీ—అత్రేతి,
ద్వితీయోదాహరణం—–స్పష్టం.
కృతీయ ముదాహరతి క్వేతి.
ato&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqm8fyst3414514pqajymnvl27rj1dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/369</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227800</id>
    <revision>
      <id>583704</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '366 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే అత్ర మహానగరనివాసయోగ్యానాం రాజ్ఞాం అశివానాం వనప్రదే శానాం విరూపాణాం సంఘటనం ఏవం విరోధ సమాల జ్కో ర. గోధగర్భాలజ్కా రానిర్జీ తాః. అధునావిషమ పై...'</comment>
      <origin>583704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="4v4ghe8bvsr4u3jpkbd6vdhdi6xug9l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;366
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
అత్ర మహానగరనివాసయోగ్యానాం రాజ్ఞాం అశివానాం వనప్రదే
శానాం విరూపాణాం సంఘటనం ఏవం విరోధ
సమాల జ్కో ర.
గోధగర్భాలజ్కా రానిర్జీ తాః.
అధునావిషమ పై ధర్య్యాత్సమాలంకారో నిరూప్యతే.
*సా సమాలంకృతిర్యోగే వస్తునోరనురూపయోః,
యత్రాన్యోన్యానురూపపదార్థసంఘటనా శ్రీయతే. స
లజార
యథా.
+ వింజాఓ సఅలాఓ లంఛీఎసమం పఆచరుందంమి,
సంఘటిఊణ సుసరిసం హోలి కలంతో సఆబమ్లా.
అత్ర ప్రతాపరుద్రే సకలవిద్యానాం లక్ష్మ్యైశ్చ యోగః.
అథ గమ్యమానౌపమాలంకార వర్గ ప్రస్తావః,
తు యోగితాలజ్కో ర.
* ప్రస్తుతానాం తథాన్యేషాం కేవలం తుల్యధర్మతః,
ఔపమ్యం గమ్యతే యత్ర సామతాతుల్యయోగితా.
+ విద్యా స్సకలా లక్ష్యా సమంప్రతాపరుద్ర,
సంఘటయిత్వా సుసదృశం భవతి కృతార్థ స్స్వయం బ్రహ్మా-
సమా
0x3
ఆశివవృత్తా నామమంగ ళచరితానా మేక నిలయః ప్రేక్షం ప్రేక్షంపునః పునః ప్రేక్ష్య
(అభీశ్లేష్య ణములితి ద్విర్భావః.) దిశి దిశి ప్రతిదిశం
యీభావే శరత్ప్రభృతిభ్య ఇతి సమాసాంతః)
ఆధ విరోధగర్భా లంకారా న్ని గమయక్
లక్షయతి—ఏవమిత్యాదినా,
(యథార్థే వ్యయీభావః ఆవ్య
సమాలంకారం సంగతి పూర్వకం
విషమవైధర్మ్య దితి. విషమతృతీయ భేద వైధర్యాదిత్యర్థః. అయంచాలం కార
స్సంబద్ధ్యమాన వస్తునోః క్లాఫ్యుత్వా భ్యుత్వాభ్యాం ద్వివిధ ఇక్యనుసం ధేయం.
విజ్జా ఓఇతి. (స్త్రీయాం శన ఉదోతా వితి స్త్రీలింగే విద్యాశ దేవర్తమానస్య శస
ఓదా దేశః) ఆత్రకాభ్యుయో ర్లక్ష్మీ సరస్వత్యో ర్యోగ్య
ఆక్లామ్యయో స్తు—'ధారౌ నింబఫలాస్వాదే కాకలోలో కల్పిత ' ఇత్యాదో
ద్రష్టవ్యః. గమ్యావయ్యావలంకారాక్ ప్రస్తాతి ఆదేశి. తర ప్రస్తుత ప్రస్తుత
వ్యాసాశ్రయం తుల్యయోగితామాహ - 'ప్రస్తుతానా మితి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4v4ghe8bvsr4u3jpkbd6vdhdi6xug9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/370</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227801</id>
    <revision>
      <id>583705</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలబ్కౌ—రప్రకరణమ్. 367 యత్ర కేవల ప్రస్తుతానాం కేవలా ప్రస్తుతానాం వా సమానధర్మం సంబంధా దౌపమ్యం గమ్యతే సా తుల్యయోగితా. ప్రస్తుతానాం యథా.-- భద్రాసనాధ్యాసిని రుద్రదేవే తత్కీ...'</comment>
      <origin>583705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="n6o3lv2no664pi76rdcvij5k2kpfhxl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలబ్కౌ—రప్రకరణమ్.
367
యత్ర కేవల ప్రస్తుతానాం కేవలా ప్రస్తుతానాం వా సమానధర్మం
సంబంధా దౌపమ్యం గమ్యతే సా తుల్యయోగితా.
ప్రస్తుతానాం యథా.--
భద్రాసనాధ్యాసిని రుద్రదేవే తత్కీర్తయ సద్ద్విష దంగనాశ్చ,
అనారతం భ్రాంతివి శేషభాజః ప్రతిక్షణం పాండురతాం భజంతే.
అత కీర్తినాం ద్విషదం నానాం చ ప్రాకరణికత్వం పాండుకతాం
భజంత ఇతి సమానధర్మః
అప్రాశరణికానాం యథా.
కూర్చేంద్రపన్న గాఢీశా హరిత్కరికులా ద్రయః,
మిథో నిస్సారతాం ప్రాప్తాః కాకతీంద్రే మహీభృతి. ౧౬
అరేంద్ర ప్రభృతీనామప్రాకకణికత్వం నిస్సారతాంప్రాప్తా
ఇతిసమానధర్మః ఆత్ర గమ్యమానౌపమ్యం న వా స్తనంకింతువై సక్షికం.
దీపకాల జ్కా ర. ఫ
శ్రీ ప్రస్తుతా ప్రస్తుతానాంతు సామస్యై తుల్యధర్మతః,
'ఓ పద్యం గమ్యతే యత్ర దీపకం తన్ని గద్యతే
యత్ర ప్రస్తుతా ప్రస్తుతానాం సమస్తానా మేవ సమానధర్మ సంబం ధే
నౌపమ్యం గమ్యతే తద్దీపకం.
కేవల మిత్యుభయత్ర సంయోజ్య వ్యాచమే - యత్రేతి. తుల్యస్య యోగో ఒ
స్యాం సంజాత ఇతి తుల్యయోగి తేవ్యర్థః సౌచ ప్రస్తుతానామ ప్రస్తుతానాంచ ప్రతిస్వం
గుణేన క్రియయాచ సంబంధే చతుర్విధా. తత్ర కేవల ప్రస్తుత విషయాం గుణాశ్రయా
ముదాహరతి—భద్రాన నేతి,
ఆన్యోదాహరణమాహ——కూర్మేంద్రలి.
a
హరిత్కరిణో దిగ్గజాః ఏపముభయత్ర క్రియాశ్రయ ల్వేనాప్యుదాహార్యం,
నను ప్రస్తుశా ప్రస్తుత విషయస్యావమ్యస్య కథ మత్రోవపత్తి సబ్రాహ - ఆత్రేతి.
కేవల ప్రస్తుతేషు కన్యచిదుపమానక్వస్య కేవలా
ప్రస్తుతము కన్యచిదు మేయ
త్వస్య కల్ప్యమానత్వాడితి భావః,
ఆధ్మప్రస్తుతా ప్రస్తుత గమాసాశ్రయం దీపకమాహ - ప్రస్తుతేతి,
ఆశ్ర ప్రస్తుతా
ప్రస్తుతానాం సమస్యమకనివాదమ్యం వాస్తవమితి తుల్య
యోగీ తోవిశేషః సమ్యత్వం పునరస్య పూర్వపదత్రావీణవాద్యభావాత్ ప్రాకరణి
కాప్రాకరణికమధ్య కుత్రచి న్నినిష్ట స్సమానోధర్మః పశ్వర్థానుష్ఠితః ప్రయాణాదికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n6o3lv2no664pi76rdcvij5k2kpfhxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227802</id>
    <revision>
      <id>583706</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '368 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే తస్య ధర్మస్య ఆదిమధ్యాంతగతత్వేన త్రైవిధ్యం. ఆదిదీపకం యథా.- † భౌఇ ణ లేణ కీఅజు అంగహుఉలదీ వేణ సోరిణాతేతా, దావారోతవ జణీణాకలిజు అంవీరరుందేణ. యత్ర య...'</comment>
      <origin>583706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="jum4tygi2v1kr5j0kfgrasxhmtrrijs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;368
రత్నాపణసహితే
ప్రతాపరుద్రీయే
తస్య ధర్మస్య ఆదిమధ్యాంతగతత్వేన త్రైవిధ్యం.
ఆదిదీపకం యథా.-
† భౌఇ ణ లేణ కీఅజు అంగహుఉలదీ వేణ సోరిణాతేతా,
దావారోతవ జణీణాకలిజు అంవీరరుందేణ.
యత్ర యథా నల రామ ధర్మపుత్రైః కృత త్రేతా ద్వాపరా
శ్శోభంతే తథా వీరరు ద్రోణ కలియుగం శోభత ఇత్యాపమ్యం గమ్యతే.
మధ్యదీపశంయ థా.
‡ భాఈరహీ ఎజళణిహీరాఆఇ జోరాశిపుణ్ణి మాచందో,
ఏ కమల కింతి ఏ పట్టిన మందోవి.
OXF
అగ్ర భాగీర థ్యాదిభి స్సముద్రాదయో యథా రాజం తే కీర్త్యా తథా
ప్రతాపరుద్రో రాజత ఇత్యాసమ్యం గమ్యతే.
అంతదీపకం యథా.
• సురలోఅం సుకణాహోణనలో అం వీరరుందణరణాహో,
ఫణిలో అం ఫణిణాహోరం ఖఖణీరుపంద వోట్టే అం.
+ భౌతినలేన కృతయుగం రఘుకులకి పేర శౌరిణా త్రేతా,
ద్వాపాగ సపోజినినా కలియుగం వీరరుద్రోణ.
‡ భాగీరథ్యా జలనిధీ రాజతే జోత్స్నయా పూర్ణి సూచంద్ర,
శ్రుత్యాకమలభవః కీర్త్యా ప్రతాపరుద్రో ఒ.పి.
* సురలోకం సురఖాధో నరలోకం వీరరుద్ర వరనాథః,
ఫణిలోకం ఫణినాథో రక్షతి నిరుపద్రవోద్వేగం.
CEO
పురోడాశ స్యే వేశరాంశ స్యోపకరోతి. ఆతనిప దీపసాదృశ్యాద్దీపకమిత్యుచ్యతే. సంజ్ఞా
యాం చేతీవా
ర్థీకనత్యయః,
ఆత్రవిశేషమాహ—శ సేృతి, ఆస్తిమధ్యాంతగత ర్వేన ఆదిమధ్యాంత వాక్యగత ర్వే
సేత్యర్ధః. భాఈతి.
రఘుకులదీపేన శౌరీణా రామేణ తపసో జని రుక్పత్తి ర్యస్య లేన కపోజనినా
ధర్మపుత్రేణ. ఆశ్రభాతీతి. సమానధర్మ స్యాది వాక్యగవత్వాదాది దీపకం. భా ఈరహి
ఏ ఇతి.
ఆత్ర రాజత ఇత్యస్య ద్వితీయవాక్యగతత్వా స్మధ్య దీపకం.
సురేతి. ఆ శ్రరక్షణస్యాంతవాక్య గతత్వా దంతదీపకం.
OXF&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jum4tygi2v1kr5j0kfgrasxhmtrrijs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227803</id>
    <revision>
      <id>583707</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 869 ఆత్ర యథా సురలోక ఫణీలో సురనాథ ఫణినాథాభ్యాం రక్షితో తథా వీరరుద్రేణ నవలోకో రక్ష్యత ఇత్యాసమ్యం గమ్యతే. అథ పదార్థతాలం కారద్వయానంతరం వాక్యార్థగతమలం కా...'</comment>
      <origin>583707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="5gevx4beplul0xo8r865dins14nldew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
869
ఆత్ర యథా సురలోక ఫణీలో సురనాథ ఫణినాథాభ్యాం రక్షితో
తథా వీరరుద్రేణ నవలోకో రక్ష్యత ఇత్యాసమ్యం గమ్యతే.
అథ పదార్థతాలం కారద్వయానంతరం వాక్యార్థగతమలం కార
ప
---అతి ప్ర తి వస్తూ పమాల జ్కా ర..
యత్ర సామాన్యని ర్దేశః పృథగ్వాక్యద్వయే యః,
గమ్యాపమ్యా 22 శ్రీతా సాస్యా త్ప్రతివస్తూపమామతా.౧౬౧
యత్ర వస్తు ప్రతివస్తుభావేన సామాన్యం వాక్యద్వయే నిర్దిశ్యతే తే
న గమ్యాకమ్యా ప్రతివస్తూపమా
సా సాధర్మ్య వైధర్యాభ్యాం ద్వివిధా.
ప్రథమాయథా.---
మంథానాచలఏవై కః క్షమ స్సింధువిలోడనే,
ప్రతాపరుద్ర ఏవై కః శక్తశ్శత్రునిలోడనే.
అత్ర యథా సముద్ర విలోడనే ముథనాచలః క్షమః తథా శత్రు
విలోడ'నే ప్రతాపరుద్ర శ్శక్త ఇత్యాపమ్యం గమ్యతే.
ఏమాదాహరణేవ్వ నేక కారక్వత ల్వేనిక క్రియాశీచకం, వివదు నేక క్రియా గత
ల్వే నైక కారకమని దీపక మస్తి యథా:--
'సాధూనా మునకర్తుం లక్ష్మీం ద్రష్టుం విహాయసా గంతుం, న కుతూహలి కన్య
మన శ్చరికంచ మహాత్మశాం తు మితి.
ఆనంకరాలంకారయో స్సంగతిమాహ - ఆతి. సమానధర్మస్య పదార్థగకత్వా
దీపకతుల్యయోగి కే పదార్థ గ తే తన్నిరూపణానంతరం కదారబ్ధవాక్యార్థ మూలాలం కార
ద్వయ ముద్యతఖత్యర్థః.
తత్రాపి పూర్వోక్తరీత్యా ఒంతరంగ వస్తు ప్రతివస్తుఖ
సమూలం ప్రతివస్తూవ
మామాహ—యత్రేతి.
ఫలతో వ్యాచ -య శ్రవ స్త్వితి. గమ్యా రమ్యేఇలి. ఐకాదప్రయోగా2లిభావః,
అన్య ధేయమునమైన స్యాదితి హృదయం, కేన ప్రతివస్తు ప్రతివాక్యార్థ ముకుమా
సామాన్యం యస్యాం సా ప్రతివస్తూపమేత్యన్వత్థాయ చజని.
తస్యా ద్వైవిధ్యమా!సాధర్మే ఖ్యాతి. &quot;
సాధ ర్యేణో దాహరతి— మంథా నేతి.
120&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gevx4beplul0xo8r865dins14nldew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/373</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227804</id>
    <revision>
      <id>583708</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '370 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే ద్వితీయాయథా— ప్రతాపరుద్ర ఏవైకః పటీయా జనరంజనే చంద్రాదృతేకమో నాన్యశ్చకోరపరితోషణే. 083 అత్రచం ద్రే ణయ థాచకోరపరితోషణం క్రియతే తథావీరరు ద్రోణ జ...'</comment>
      <origin>583708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="1j3bhp82cac04nucni41n5t5sw24yzo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;370
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
ద్వితీయాయథా—
ప్రతాపరుద్ర ఏవైకః పటీయా జనరంజనే
చంద్రాదృతేకమో నాన్యశ్చకోరపరితోషణే.
083
అత్రచం ద్రే ణయ థాచకోరపరితోషణం క్రియతే తథావీరరు ద్రోణ
జనరంజనం క్రియత ఇతివైధ్యశాపమ్యం గమ్యతే.
-అఅ దృష్టాంతాలఙ్కారః. అ
యత్ర వాక్యద్వయే బింబ ప్రతిబింబత యోచ్యతే,
సామాన్యధరో వాక్యకై స్స దృష్టాంతో నిగద్యతే.
068
యత్ర బింబ ప్రతిబింబభావేన సామాన్యం వాక్యద్వయే నిర్దిశ్య
తే స దృష్టాంతాలంకారః, సోపి సాధర్మ్య వైధరాభ్యాం ద్వివిధః
ఆద్యోయథా,——
క్షోణీం బిభ్రతు భూభృతః కతిపయేకాని ప్రతిష్ఠాపునః
స్వర్ణాదే దిగధీశ వాసనగరీ సందిగ్ధకుంజ శ్రియః,
రాజానో జనరంజనం విదధతాం శ్రీ వీరరుద్ర ప్రభో:
కోప్యన్యో మహిమాజగత్ప్రమధురాధౌరేయబోళ్ళాలినః.
అత్ర సంబంధి భేదేన క్షమశక్తశబ్దాభ్యాం సమానధర్మస్య కథనాద్వస్తుప్రతివస్తు
భావః. వైధర్యేణో దాహరతి — ప్రతాపేతి.
దృష్టాంతం లక్షయతి—యత్రేతి.
DE 3
०६४
ద్వయోస్సదృశయోరర్థయోరుపాదానం బింబప్రతిబింబభావఇత్యుక్తం ఆజ్ఞాపి
ఇవాద్యు పాదానే పూర్వవదునమైన స్యాదితి ద్రష్టవ్యం, దృష్టా ఒంతో
నిశ్చయో యత్ర
స దృష్టాంత ఇత్యర్థ!.
సాధ ర్యేణోదాహరతి——జోణీ మితి. భూభృతః పర్వతాః దిగధీశానా మింద్రా
దీనాం వాసనగరీ త్వేన సందిగ్ధః సందేహవిషయీకృతాః కుంజయో యస్య తన్య
తథో క్తస్య తత్ర కుంజే ష్వేపనగ రబుద్ధి రుజేతీతిభావః. సంపూర్వణో దిహిః సకర్మకోడెసి
దృశ్యతే. యథాయి—'నానుపల దేశ నిర్ణీ తేర్థేశ్యాయః ప్రవర్తతే అపి తు సందిగ్ధ,
ఇతి. జగత్త్రియధరాయాం ధౌరేయాభ్యాం ధురంధరాభ్యాం దోర్భ్యాం శాలలే
తాచ్ఛీల్యేన తథోక్తస్య, దౌరేయశట్టో వ్యాఖ్యాతః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1j3bhp82cac04nucni41n5t5sw24yzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/374</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227805</id>
    <revision>
      <id>583709</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 871 అత్రప్రతాపరుద్రస్య మేరోళ్చ బింబప్రతిబింబభావాదౌపమ్యం గమ్యతే. వై ధ ర్యేణ యథా.--- కాకతీంద్ర కృపాదృష్టిమాత్రాజ్ఞా గ్రృతి సంపదః, తాపదబ్దానీ నిద్రాంతి...'</comment>
      <origin>583709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="hwlw78kx2zkt1ngew1ieqpp5anbpt0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
871
అత్రప్రతాపరుద్రస్య మేరోళ్చ బింబప్రతిబింబభావాదౌపమ్యం
గమ్యతే.
వై ధ ర్యేణ యథా.---
కాకతీంద్ర కృపాదృష్టిమాత్రాజ్ఞా గ్రృతి సంపదః,
తాపదబ్దానీ నిద్రాంతి యావ న్నో చేతి భానుమా.
O&amp;E
అత్ర యథా భాస్వదుదయమాత్రేణ పద్మాని సమున్మీలంతి తథా
ప్రతాపరుద్ర దయావిలోకనమాత్రేణ సంపదస్సంభవంతీతి వైధర్యేణ
బింబ ప్రతిబింబన.
అది నిదర్శనాలంకారం.
అథ గన్యుమానౌపమ్య
ప్రస్తావాన్ని దర్శనాలం కారో నిరూప్యతే,
అసంభ వద్ధర్మ యోగాదుపమానోపమేయ యోః,
ప్రతిబింబమా యత్ర సాస్యాన్ని దర్శనా.
యత్రోపమానధర్మస్య ఉపమేయగతత్వేన నిబద్ధస్యాన్వయా సంభ
వార్తత్సంబంథార్థం బింబ ప్రతిబింబకరణమా కిప్యతే పై కానిదర్శనా
తద్విపర్యయే ద్వితీయా నిదర్శనా.
ప్రథమాయథా.--
రీపుతిమిరముదస్య రత్న సింహాసనస్థ-
శ్రీభువన మహనీయః కాకతీయం తీళః,
వహతి మహితవిశ్వోల్లాసి లీలా మళిఖ్యా-
వైఢర్యేణోదాహరతి—కాకతీతి.
నిదర్శనాయా స్సంగతిమాహ—అభీతి.
DEE
ఆత్ర బింబ ప్రతిబింబభావో భ్యుచ్చయు, లక్షణమాహఆసంధపదితి, ఉప
మానధర్మ స్యోవ చేయగత ల్వేకోప మేయధర్మ జ్యోవచునగ త త్వేని వా సంబంధాసంభవా
ద్వాక్యార్ధ సంబంధానిదర్శనాద్విని వేశ్య ర్థ కి
వ్యాచట్లే —యత్రేతి.
తద్విపర్యయ ఇతి. ఉప మేయధర్మ స్యోపమానుగత ల్వే సత్యర్థః.
రిపుతిమిరమితి,—ఊదయశిఖరిచూడా చుంబినకి ప్రాచీనపర్వతాగ్ర వర్తిన స్త్రీవ
48
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwlw78kx2zkt1ngew1ieqpp5anbpt0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/375</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227806</id>
    <revision>
      <id>583710</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '372 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే ముదయశిఖరిచూ డాచుంబిన_స్త్రీ వ్రభానోః. 050 ఆత్ర తీవ్రభానో రభిఖ్యాయాః ప్రకృతే అసంభవాదభి ఖ్యా సదృశీ మభిఖ్యాం వహతీతి బింబప్రతి బింబకరణా వః ఉపమే...'</comment>
      <origin>583710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="oy185edybawcipdd8f26crak1xjfps3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;372
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
ముదయశిఖరిచూ డాచుంబిన_స్త్రీ వ్రభానోః.
050
ఆత్ర తీవ్రభానో రభిఖ్యాయాః ప్రకృతే అసంభవాదభి ఖ్యా సదృశీ
మభిఖ్యాం వహతీతి బింబప్రతి బింబకరణా వః
ఉపమేయ ధర్మస్య ఉపమానే అసంభవాద్య థా..
వీరరుద్ర సరేంద్రస్య యశో వైశద్య సంపదః,
లక్ష్యంతే క్షీరవారాశి లీలాదర్పణ మండలే.
OLF
అత్ర యశోవైశద్యస్య దుద్ధార్ణవే అసంభవాత్సాదృశ్యో పగ మేన
బింబ ప్రతిబింబనంగమ్యతే.
క్వచిన్ని షేధనశాదాక్షి ప్రయా ప్రాప్త్యా బింబ ప్రతిబింబకరణా
క్షే.పో యథా--
కాకతీంద్ర ద్విషతా ధావంత్యః ప్రతి కాననం,
పద్భ్యాం ముంచంత్యలాభ్యాం స్థలే రక్తోత్పల శ్రియం
అగ్ర ముంచతీతి నిషేధాత్పూర్వం రక్తోత్పలశ్రీప్రాప్తి రాస్తా
అథి వ్యతిరేకాలంకారః. cam
ప్రధానధర్మముపమానోపమేయ యోః,
భానోక విశ్వోల్లాసిలీకాం లో కానందిస్వరూపామభిఖ్యాం శోభాం వహతి.
యోజయతి. ఆత్రేతి, —వీరరుద్రేతి.
ఆత్రోవ మేయధర్మ
స్యోవమా నే అసంభవాత తిబింబ శ్రియా నేపణత్యాహ
ఆ శ్రీ యళ ఇతి.
ఆగ్ర చ వి శేషాంకరమాహ---క్వచిరితి,
330
కాకతీంద్రేతి. ఆలాషాభ్యామలకకరహితాభ్యాం, పూర్వం రాజ్యసమయఇత్యర్థః.
సంభవద్వాశ్యార్థసంబంధాపీయమున్యైరంగీకృతా, కదుక్తం. 'అభవన్వస్తునంబంధో భవ
న్వాయత్ర కల్పయేత్, ఉపమానోపమేయత్వం కథ్యతే సా నిదర్శనేతి.
ఉదాహరణంతు. 'చూడామణినదేధత్తే యో దేనం రవిమాగతం, సతాం కార్యా
తికేయీతి బోధయజ్గృహమేధినకి ఇవి. ఆశ్ర చక్రవర్తీవ్యాచక్రే ‘బోధయన్ని తి శారీ
షోడెగ్ని రథ్యావయ' తీతిజిద్గిరిగృహమేధినో బోధన శ్రీ యసమర్థా కరోతీతి తత్సమ
జ్ఞాచరణే ణిదః ప్రయోగాత్సంభవతి వస్తుసంబంధఇతి. కతజ్ఞత్సదృశబోధనాక్షేహా,
సైసువర్వాదిపదార్థవృత్తిః, వాక్యార్థవృత్తిర్యథా -'కత్పాదనఖరత్నానాం యదలక్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oy185edybawcipdd8f26crak1xjfps3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/376</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227807</id>
    <revision>
      <id>583711</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 878 02.9 ఆధిక్యాల్పత్వ కథనా ద్వ్యతిరేక స్సఉచ్యతే. యత్రో సమానాదుప మేయస్యాధి క్యేన న్యూనత్వేన పాద నే న భేదప్ర ధానం సాధర్మ్యముపగమ్యతే స వ్యతిరేకాలం కారః, యథ...'</comment>
      <origin>583711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="7dnrxun4fefp59lkchtnz6dvtuz9dzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
878
02.9
ఆధిక్యాల్పత్వ కథనా ద్వ్యతిరేక స్సఉచ్యతే.
యత్రో సమానాదుప మేయస్యాధి క్యేన న్యూనత్వేన
పాద నే న భేదప్ర ధానం సాధర్మ్యముపగమ్యతే స వ్యతిరేకాలం కారః,
యథా..----
వా
ప్రతి
దినకృతికుముదైదృతోన రాగశశిని పరాంచిపురం సరోరుహాణి,
కువలయకమలాదృత ప్ర కాశః ప్రభవతివిశ్వసుహృత్ప్రతాపరుద్రః
అత్ర రవిశశినోరసంభ వేన సర్వ ప్రియంకర త్వేన ఉపమేయభూ
తస్య ప్రతాపరుద్ర స్యాధిక్యం కువలయకమలాదృత ప్రకాశ ఇతి శ్లేష
సముజ్ఞాపితో వ్యతి రేకః.
అథ శ్లేషాలంకారో నిరూప్య'. --
ప్రకృతా ప్రకృతోభ యగతముక్తం చేచ్ఛబనూత్ర సాధర్మ్యం,
శ్లే.యంక్లిష్టత్వం సర్వత్రాజ్యద్వయే నాంత్యే.
023
కమార్జనం, ఇదం శ్రీఖండలే పేన పాండురీకరణం విధో'రితీ, నచాయందృష్టాంతః. ఆశ్ర
వాక్యయో స్సాపేక్షత్వాత్, యత్ర నిరపేక్ష వాక్యద్వయే బింబ ప్రతిబింబ భావ స్స
దృష్టాంతః, యత్ర సాపేక్ష నాక్యద్వయే సో సౌనిదర్శ నేతి మహాసనయో ర్భేదః,
అక్ర మాలావై చిత్రమ! క్రష్టవ్యం. అధర వ్యవమ్య ప్రస్తావా ద్వ్యతిరేకం లక్ష
యతి
— భేదేతి.
ఛేజో వైలక్షణ్యం కత్ప్రధానం సాధర్మ్యం గమ్యత ఇశ్యధ్యాహృత్య వాచష్ట
ఉదాహరతి ——జనకృతీతి. రాగో నురాగః పరాంచి ప్రతికూలాని అంగుంతు
కువలయేన భూమండలేన కమలయా లక్ష్యాన అభేదాధ్యపస్థితైః కువలయకములై
రాదృత ప్రకాశ ఇత్యువసూనా దుసమయస్యాధిక్య కథనం శ్లేషమూలం, ఉపమానా
దుపమేయస్యాల్పత్వపక్షే సహృదయహృదయా నధిరో దదాహరణం గోత్తం, భేద
ద్వయలక్షణంతు సర్వర్వది రామసారాతి రహస్యం. ఆదీయోదాహరణంతు - కావ్య
ప్రకాశకార స్సమదూషయాత్. తనకారో వ్యతిరేక ప్రపంచశ్చ శక్తిన ద్రవ్యవ్యః.
'ఉపమానాద్య
దన్యస్యవ్యతిరేక స్పవీవన' ఇతి తల్లక్షణమేవసాధీయః. వ్యతిరేకస్య శ్లేష
గర్భత్వాత్తత్ప్రసంగానంతరం శ్లేషం ప్రతిజ్ఞా పూర్వకం లక్ష్యతి ఆ భీతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dnrxun4fefp59lkchtnz6dvtuz9dzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/377</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227808</id>
    <revision>
      <id>583712</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '874 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే యత్ర కేవల ప్రకృతయోః కేవలా ప్రకృతయోళ్చశ్లేషః కథ్యతే. తత్ర ప్రకారమే విశేషణవి శేష్యక్లిష్టతా. ప్రకృతాప్రకృతవిష యేఒంత్య భేదేవి శేషణమాత్రక...'</comment>
      <origin>583712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4049" sha1="if51y6wvf1rw79u33jg1fxhqdbdlphv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;874 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
యత్ర కేవల ప్రకృతయోః కేవలా ప్రకృతయోళ్చశ్లేషః కథ్యతే.
తత్ర ప్రకారమే విశేషణవి శేష్యక్లిష్టతా. ప్రకృతాప్రకృతవిష
యేఒంత్య భేదేవి శేషణమాత్రక్లిష్టతా. విశేష్యయో రపిళ్లిష్ట
త్వేశబ్దశక్తి
మూలధ్వని ప్రసంగాత్. కేవల ప్రకృతయోః కేవలా ప్రకృతమోళ
ఏకశబ్దగోచరత్వే తు న ధ్వనిశంకా.
అత్రార్థద్వయ ప్రతిపాదనే అప్రస్తుతత్వేన ప్రస్తుతత్వనవా వైష
మ్యాభావాదభి ధైవ సమర్థా.
ప్రస్తుతా ప్రస్తుతవిషయే తు అభిఛాయాః ప్రస్తు లేక పరతంత్రత్వా
దప్రస్తుతార్థప్రతిపత్తి ర్వ్యంజన వ్యాపారాయ త్తైన, తథాచోక్తం—
కావ్యప్రకాశే.
యత్ర కేవల ప్రకృతయోః కేవలా ప్రకృతయోః ప్రకృతా ప్రకృతయోశ్చ శబ్ద
మాత్ర సాధర్మ్య ముక్తం చేత్ క్లిష్టపదోపనిబంధః కృతశ్చేదిత్య నేరోదమా వ్యవ చ్ఛేదః
ఆయం శ్లేషాలంకారః. ఆ శ్రాద్యద్వయే కేవల ప్రశృతశ్లేషే కేవలా
ప్రకృతశ్లేష్ చేత్య
ర్థః. సర్వశ్రీ క్లిష్టత్వం విశేష ణేషు విశేష్యమున శ్లేష ణక్యర్థః. అంత్యే ఉభయశ్లేష న
సర్వత్ర క్లిష్టత్వం కింతు విశేష ణే స్వే వేత్యర్థం.
వి శేష్యయోరపి క్లిష్టల్వే శబ్దశ
క్తిమూలధ్వని ప్రసంగః తదేతదాహ ఆత్రేలి.
ననూభయ శ్లేష ఏవ విశేష్య క్లిష్టత్వే ధ్వనిశంకా నేతర
భేదద్వయ ఇత్యత కిం
నియామకమత ఆహ— కేవలప్రకృతయో రితి. ఆద్యభేదద్వయే విశ్లేష్యయో రపి
క్లిష్ట త్వేఆర్థ ద్వయస్య ప్రస్తుత త్వాని శేమీద ప్రస్తుతత్వాని సాద్వా అభిఛాయా అకుం
ఉతÑంచారత్వాత్ ప్రస్తుతా ప్రస్తుత ద్వానవ్యర్థ వాచ్యావేప, ఆతో నాద్య భేదద్వ
యే ధ్వనిశం శితి భావః.
ఉభయశ్లేషే కథం ధ్వనేరవకాశఇత్యాకాంక్షాయ మహ
భీషయేత్వితి. ప్రకరణాద్రిశం ప్రస్తుతార్థవినాభిధాంనియర్భతి నా ప్రస్తుతార్థే, ఆక స్తన్య
- ప్రస్తుత ప్రస్తుత
నవాచ్యత్వమితిభావరి.
స్తుతేతి.
నేను మాభూద్వాచ్యత్వం వ్యంగ్యత్వంతు కుతో లభ్యత ఇక్యతఆహ ఆ ప్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>if51y6wvf1rw79u33jg1fxhqdbdlphv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/378</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227809</id>
    <revision>
      <id>583713</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. $75 అనేకార్థస్య శబ్దస్య వాచక త్వే నియంత్రి తే, సంయోగాద్యైరవాచ్యార్థ ధీకృద్వ్యాపృతి రంజనమితి. ౧౭౪ తదేవం త్రిథాశ్లేషః. తత్ర కేవలప్రాకరణిక యోర్య థా. రాజ...'</comment>
      <origin>583713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4609" sha1="6570piqbqchjlyrq5kxozmb1zsmmbae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
$75
అనేకార్థస్య శబ్దస్య వాచక త్వే నియంత్రి తే,
సంయోగాద్యైరవాచ్యార్థ ధీకృద్వ్యాపృతి రంజనమితి. ౧౭౪
తదేవం త్రిథాశ్లేషః.
తత్ర కేవలప్రాకరణిక యోర్య థా.
రాజ్ఞః పూజావిధిం ధ త్తే సకలో మాధవే తిథి,
నీలకంఠ కలాపాంకే స్ఫురదబ్జమణిత్విషి,
అత్ర పూజావిషయతయా హరిహరయోః ప్రాకరణికత్వం
అప్రాకరణియో ర్యథా.-
సదృశః కాకతీంద్రోడియం మహాకులమహీభృతాం,
020
అర్ధాంకరస్య వ్యంజన వ్యాపారైక విషయత్వే వృద్ధసమతి రూహ——అనేకఇతి.
అనేకార్థ స్యాదాది శబ్దస్య సంయోగాద్యైన్సింయోగో వి ప్రయోగ శ్చే క్యాదిభిర్వా
క్యపదీయోకై రర్థనిశ్చాయకై ర్వాచక ల్వే నియంత్రికే ప్రస్తుకపరల్వేన నియ
మితే సతి ఆవాచ్యార్థం ధీకృదర్థాంతర ప్రతీతీకృద్వ్యాపృతిరంజనం వ్యంజన వ్యాపార
ఇత్యర్థ!. తదేపమితి. ప్రకృతా ప్రకృతోభయగత ర్వే నేశ్వర్థశి. ఆయందశ్లేషః. ప్రశా
రాంక రేణాపి త్రివిధః తథాహి జతు కాష్ఠ న్యాయేన సభంగ పదశ్శబ్దశ్లేషు, ఏకనాళా
వలంబిఫలద్వయ న్యాయే నాభంగ బదో ఒక శ్లేషః, ఉభయనిబంధే తూభయ శ్లేషఇతి,
కావ్యప్రకాశకారకి, పున రిమ మర్థశ్లేషం శబ్ద శ్లేష మేవోక్త్వా వ్యథార్థశ్లేషమవోచత్
కద్వివేకస్తు తడ్రైవ ద్రష్టవ్యః.
०२४
మయూర
కేవల ప్రకృత శ్లేషము దాహరతి రాష్ట్ర ఇతి. నీలకంఠకలా పాంకే
పింఛటహ్నే స్ఫురంతీ అబ్జమణే కాస్తుధస్య ల్విద్యన్య తస్మినాథవే సకల స్తిథిః ప్రతి
రాజ్ఞః పూజావిధిం ధత్తే నీలః కంఠో యస్యాసౌనీలకంఠః కలాషోడశపాతీతి
కలాప శ్చంద్రోఒంక ళ్ళేఖరో 'యస్య సతథోక్తః. ఉదయో ర్విశేషణననూస్య, కన్మీకా
స్ఫురంతీ అబ్జమణేశ్చంద్ర కాంతస్య త్వడిప త్విద్యస్య తస్తీ న్ను మాధవే సకలాతిథికి
పూజానిధిం ధర్తే. 'తదాద్యాప్తినయో ద్వయో రిత్యనురః. సర్వేష్వపతిథిషు హరిహరౌ
పూజనీయా విత్యర్థ!. సకలో
మాధ పతిథి రిత్య శ్ర వభంగపడత్వా చ్ఛన్దశ్లేషత్వం అన్యత్రా
భంగపదత్వా దర శ్లేషశ్వంచయథాసంభవం ద్రష్టవ్యం.
max
కేవలా ప్రకృత్వష ముదాహరతి సదృశ ఇతి. శిరసాగృహీతో గౌరవేణ
స్వీకృతః సన్తార్లస్సాధుమార్లో యేషాం లే ఠథోక్తా, స్ఫురంత్యః కటకానానులంకా
రాణాం సంపదో యేషాం తే రథోక్తాః, ఉధయోర్విశ్లేషణసమాసః. మహత్కులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6570piqbqchjlyrq5kxozmb1zsmmbae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/379</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227810</id>
    <revision>
      <id>583714</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '876 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే శీరోగృహీత సన్మార్గ స్ఫురత్క టకసంపదాం. ఆత్రమహాకులానాం హరిశ్చంద్రప్రభృతీనాం కులపర్వతానాం చోపమానత్వేనా ప్రాకరణికత్వం. ప్రతరణి కాకరణిక యోర...'</comment>
      <origin>583714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4298" sha1="sywwlk5p2848z12efljdf8qhzulmup3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;876
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
శీరోగృహీత సన్మార్గ స్ఫురత్క టకసంపదాం.
ఆత్రమహాకులానాం హరిశ్చంద్రప్రభృతీనాం కులపర్వతానాం
చోపమానత్వేనా ప్రాకరణికత్వం.
ప్రతరణి కాకరణిక యోర్య థా.
విజతారిపుకోమూర్తే విలసత్సర్వమంగళః,
రాజమౌళిః ప్రతాపాంకరుద్రో రుద్ర ఇవాస్థితః.
అత్ర ప్రతాపరుద్ర రుద్ర యో ప్రాకరణికా ప్రాకరణికత్వం.
విశేషణవైచిత్ర్యమూల త్వాత్పరికర ఉచ్యతే.
అథి పరికరాలజ్కోరః. అ
య. త్రాభి ప్రాయగర్భస్స్యాద్విశ్లేషణ పరంపరా,
తత్రాభిప్రాయ విదుషా మసౌ పరికరో మతః.
యత్ర విశేషణాని సాభిప్రాయాణి నిబధ్యంతే స పరిక రాలం కారః.
యథా.-
-
రాజ్జో యాదవవంశ
పార్థివమణిః ప్రఖ్యాత శౌర్య శ్రీయ
సంగత్తుంగతురంగ సైన్యమహతోమానై కవి త్తస్య చ,
సద్యో రుద్రన రేంద్ర
నాయకచమూనా థేన కేనాప్యధి
యేహిం తే మహాకులా! లేచలేమహీళ్ళతో రాజానో హరిశ్చంద్రాదయః పర్వతాశ్చ
శిరోభి శ్శిఖరైర్లృహీతకి సన్మార్గో నక్షత్ర మార్గో యేమోంతే కధోళ్తాః స్ఫురంక్య స్చా
సుసంపతో యేహిం 'లేషాం మహతాం కులమహీభృతాం కులపర్వతానాం చ సదృశః.
ఉదయశ్లేష ముదాహరతి—విజిలేతి. విజితారిపురో నిర్ణికళ త్రు నగర స్త్రీ పు
రాంతకళ, మూర్తి విలసంతి సర్వాణి మంగళాని నిలసంతీ సర్వమంగళా పార్వతీచ
యస్యవః రాజమౌళీ రాజశ్రేష్ఠ శ్చంద్ర శేఖరశ్చ, ఆత్రే రుద్రప్రతాపరుద్ర
యోర్విశే
వ్యయోః పృథగుపాదానం అతఉభయశ్లేషః.
082
సంగతిపూర్వకం పరికరం లక్షయతి — విశ్లేషణేతి. అభిప్రాయ గర్భా వ్యంగ్యన్య
కాచ్యోన్ముఖ ల్వేస నాచ్యాతి యిత్వాభావాత్పరికరఇత్యస్వజ్ఞ్కోలంకారః.
ఉదాహరతి ———రాజ్ఞ ఇతి. రాజ్ఞో న తు యస్యకస్యచిత్, యాదవవంశ పార్టీప
మణే ర్మహాకలీనస్య మ్లేచ్ఛ స్య, ప్రఖ్యాత శౌర్య శ్రీ యోజ నేకధా విహిత పరాక్ర మస్య
సత్వనా
మాకరణగంధస్య త్వం గత్తుంగ తురంగ సైన్యమహతో నైకాకినః, మానైకవి త్తస్య
నతు యథా కట్టించి త్య్రాణపరాయణన్య సేవణపతేః కేనావ్యంధ్ర చమూపతినా
అధిశ్రీ భవ్య సతః ఆచరితాన్యా యుధసన్న్యాసాదీని సా కబలిత సేవణవతినర్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sywwlk5p2848z12efljdf8qhzulmup3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/380</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227811</id>
    <revision>
      <id>583715</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&amp; అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్. క్షి ప్తస్యా చరితాని సేవణపతే జ్ఞానాతి సా గౌతమీ. అత్రరాజ్ఞ ఇత్యేవ మాది విశేషణాన్యు తాసగ ర్భాణి. అథాక్షి పాలజ్కా ఈ విశేషబోధాయో క్తస్య వక్ష్యమాణస్య వా...'</comment>
      <origin>583715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="7g4slp96zhxbs4iowvk9uubyxk7ul0f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&amp;
అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్.
క్షి ప్తస్యా చరితాని సేవణపతే జ్ఞానాతి సా గౌతమీ.
అత్రరాజ్ఞ ఇత్యేవ మాది విశేషణాన్యు తాసగ ర్భాణి.
అథాక్షి పాలజ్కా ఈ
విశేషబోధాయో క్తస్య వక్ష్యమాణస్య వా భవేత్,
నిషేధాభాసకథన మా క్షేప స్స ఉదాహృతః.
యత్ర విశేష ప్రతిపత్త్యర్థముక్తవష్యమాణయోః
నిషేధాభాసః కథ్యతే స ఆక్షేపాలంకారః.
377
ప్రాశకణిక యోః
. ఉక్తవిషయే, వస్తునా కథనం వా నిషిధ్యతే. వక్ష్యమాణవిష
యే కథనమేన నిషిధ్యతే తత్రాపి సామాన్యరూపేణ ప్రతిజ్ఞాయ విశేష
రూ వేణ నిషేధః, అంశోక్తా వంశాంతరస్య వా నిషేధః, ఏవం చతుర్వి
ధోయ మాపః. క్రమేణేషా ముదాహరణాని...
న రేంద్ర మౌళేన వయం తవ సందేశహారిణః,
జగత్కుటుంబినః కశ్చిన్న శత్రు రితి కథ్యతే.
0.00
అత్ర రాజసంధివిగ్రహకారిణాముక్తేన వయం సందేశహారిణ ఇతి
వస్తుని షేధః
సచానుపపద్యమానః సంధివిగ్రహ కాలోచితకై తకవచనసరిహా రేణ
తత్వవాది ల్వే పర్యవసితేః, సర్వజగత్పాలకస్య తవ శత్రుభావేన
స్వా గౌతమి జానాతీత్యేవం సాభిప్రాయవిశేషణక్వం. ఉతాసగర్భాణ్యభిప్రాయ
గర్భాణీత్యర్థ 8.
గమ్యత్వ ప్రస్తావాత్పరికరానంతరం
లక్ష
విశేషమ్యత్వా శ్రీ యమా య
యతి—విశేషతి. యత్రోక్తవ్య పద్యమాణక్య నా ప్రాకరణికత్వేన విభాత మిష్టన్య
ఆశవీన నిషేధానర్హస్య యోనిషేధో విశేషబోధార్థమళిథియమానస్సన్నా భానీభవతి
స ఆక్షేపఇత్యర్థః.
తస్యచతుర్థానిభాగమాహ—
తస్యచతుర్ధానిభా గమాహ— ఉక్తవిషయణ క్యాసినా.
శత్రోక్తవిషయవస్తుని షేధముదాహరతి నరేంద్రేతి. ఆశాశశత్ర్యో కిమర్థం
సంధివిగ్రహకారిణ ఇతి భావః.
వస్తుని షేధం యోజయతి——ఆత్రేతి.
కబ్ఫలంది
శేష మాహ -సచేతి. సందేశహారిస్తు తత్వనీ షేధోఒ
సుపపద్యమాన స్ప
న్నస్మదీయారాజానోఛృత్యరూపేణ భరణీయా ఇత్యాదివి శేషం భోధయ తీవ్యర్థ ః .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7g4slp96zhxbs4iowvk9uubyxk7ul0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/381</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227812</id>
    <revision>
      <id>583716</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '378 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే నాలోకనీయా రాజానః కింతు భృత్యరూపేణ సంరక్షణీయా ఇత్యేవ మాది విశేషమాక్షీపతి. కథనని షేధోయథా.— వయమశరణా ఇత్యేష్తోక్తిః కథం ఘటతే జగ తళుకరణే వ్రాయ...'</comment>
      <origin>583716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="mwp8uk4f7eit541n2e0oj6twwfqq0rp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;378
రత్నా పణసహితే
ప్రతాపరుద్రీయే
నాలోకనీయా రాజానః కింతు భృత్యరూపేణ సంరక్షణీయా ఇత్యేవ
మాది విశేషమాక్షీపతి.
కథనని షేధోయథా.—
వయమశరణా ఇత్యేష్తోక్తిః కథం ఘటతే జగ
తళుకరణే వ్రాయస్వాసానితిస్ఫుటమజ్ఞ తా,
సకలజనతారణోద మే. త్వయి ప్రణతా ఇతి
త్రిభువన నమస్కా ర్యే సిద్ధం ప్రతాపమహీపతే,
059
ఆత్ర వయమశరణా ఇత్యేవమాద్యు క్తికథననిషేధాభాసరూప్తాదవ
శ్యం పరిపాలనీయత్వాది విశేషః ప్రతీయతే.
నక్ష్యమాణవిషయే సామాన్యం ప్రతిజ్ఞాయ కథననిషేధో యథా.—
విజ్ఞాపయాను_స్తేకించి త్కాకతీయకులోద్వహ,
విజ్ఞాప్యతే కమథవా సర్వజ్ఞే రక్ష కే త్వయి.
003
అత్ర విజ్ఞాపయామంతి సామాన్యం ప్రతిజ్ఞాయ (విశేష) కథననివే
థాభాసా త్సర్వథా వయం రక్షణీయా ఇతి విశేష ఆక్షి,వ్యతే,
అంశోత్తా వంశాంతరస్య నిషేధో యథా-
సద్ధ లేజా
దైవం చ తద్విక్రమద త్తహ స్తం,
యూయం చ తూలోపమసారభాజ
_స్తద్యుక్త మేదం యది వా కీము కైళ
కధనని షేధ ముదాహరతి వయమితి. సర్వేసాం నాథే రక్షకే నమస్కా ర్యేచ
త్వయి దీప్యమానే, సర్వాంతర్భూతానా మస్త్మాక మరణాస్త్రాయస్య ప్రణతా ఇత్యాదీని
వచనాని వ్యర్థానీత్యర్థః.
50.9
యోజయతి—ఆత్రేతి. వయమ శరణాఇత్యేవ సూద్యుక్తిభి ర్యకథనని షేధః కస్తా
దాభాసహపొకవిషయ
ప్రవృత్త్యానిషేధన్య ప్రరోహాభా వాదాభాసత్వ మితిభావః.
వక్ష్యమాణనిషయే సామాన్యం ప్రతిజ్ఞాయ విశేష నిషేధ ముదాహరతి -విజ్ఞా
పయానుఇరి. అశ్రీ ప్రథమార్ధే సామాన్యేన ప్రతిజ్ఞాయ ద్వితీయార్థేవయం రక్షణీయా
ఇతి విశేషబోధార్థం విశేషకథన నిషేధాదాశేషః.
ఆంశోత్తా వంశాకరని 'షేధముదాహరతి - ప్రతాపేతి.
8.00
ఇద్ద లేజాః సమృద్ధ
ప్రతాప దత్తహస్త మనుకూలం తూలోపమసారభాజో నిస్సార ఇత్యర్థం, తదేవం
యుక్త మిత్యంలో క్యాకిముకై రిత్యంశాంశరని షేధః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwp8uk4f7eit541n2e0oj6twwfqq0rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/382</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227813</id>
    <revision>
      <id>583717</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలేజ్కార ప్రకరణమ్. 379 San అత్రప్రతాపరుద్రోమహీయార్ యూయమల్పా ఇత్యం శో యది వాకిముకై రిత్యం శాంతరనిషే ధాభాసేన సర్వథా ప్రణామైః ప్రసా దనీయోఒయం న తు, ప్రాతిపక్ష్యమవలంబనీయం యు...'</comment>
      <origin>583717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3359" sha1="t3m3vdp7ytl0x4xe3798nn0p9jsjfhy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలేజ్కార ప్రకరణమ్.
379
San
అత్రప్రతాపరుద్రోమహీయార్ యూయమల్పా ఇత్యం శో
యది వాకిముకై రిత్యం శాంతరనిషే ధాభాసేన సర్వథా ప్రణామైః ప్రసా
దనీయోఒయం న తు, ప్రాతిపక్ష్యమవలంబనీయం యుష్యాభిరితి శత్రువ
చనభంగ్యావిశేష ఆక్షీప్య తే.
*సమానార్థతయాంఒ నిష్టవిధ్యాభాసోఒ
ప్యా కేసత్యభ్యుపగమ్యతే.
యథా చ ఇష్టనిషేధస్యా నుపపద్య మానతయ
22 భాసత్వం
తథాఒనిష్టని ధేరవ్యనుఃపద్యమానతయా22 భాసత్వం.
యథా.—
నాథ ప్రతాపరుద్రస్య సేవాం త్యజనిచే త్యజ
అరణ్యగృహ మేధిన్యారీతిర్యస్యతే మయా.
ఆత్రానిష్టభూతం ప్రతాపరుద్రపాదనేవాత్యజనం తద్రిపు కామిన్యా
విధీయతే స విధి రనుపపద్యమాన ఆభానే పర్యవస్యతి, అరణ్యగృహ
మేధిన్యా రీతి రభ్యస్యత ఇత్య నేన విధ్యాభాస ఏవ ఉపబృంహితః.
అథి వ్యాజస్తుత్యలఙ్కారక,
అథ గమ్య ప్రస్తావాద్వ్యాజస్తుతి రుచ్యతే.
నిందయా హెచ్యయా యత్ర
స్తుతి రేవావగమ్యతే,
స్తుత్యా వా గమ్యతే నిందా వ్యాజస్తుతి రసౌ మతా.
యత్ర నిందాకథనమున స్తుతిర్గమ్యతే ఏకా, సా యత్ర స్తుతి ము
భేన నిందా గమ్యతే సా ద్వితీయా వ్యాజస్తుతిః.
తస్యవంగ్యం విశేషమాహ సర్వథేతి.
ఆమే పాంతరముపక్ష్మి పతీ—సమా నేతి. సమానార్థకయా సమానన్యాయకయే
తదేవాహ----యథాచేతి, అనుపప త్తివశార్దిష్టని షధస్యేవా ఒ నిష్ట విధార్య భాన
త్వాదాశే పత్వమితి భావః.
ఉదాహరతి—నా థేతి. ఆనిష్ట విధ్యాభాను యోజయతి ఆత్రేతి.
ఆథ గమ్యత్వ ప్రస్తావాద్వాచ్యాభాసత్వ ప్రసం గేవాతే పానంతరం వ్యాజస్తుతిం
లక్షయతీ నిందయేతి.
యత్ర నిందయా స్తుత్యావా వాచ్యయ ప్రమాణాంతరబాధితన్వరూపయా
49&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t3m3vdp7ytl0x4xe3798nn0p9jsjfhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/383</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227814</id>
    <revision>
      <id>583718</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '380 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే క్ర మేణయ థా.— కాకతీయవిభోః కీర్త్యా కింవాద్య ధవళీకృతం, యత్తదీయారివ శేషు దృశ్యతే కాలిమా మహా. స్తుత్యా నిందా యథా.- ప్రతాపరుద్రనృపతే రహోసాహసీ కా...'</comment>
      <origin>583718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4288" sha1="8kyxqqbjelnukh58lp5eccjdpdli3xk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;380 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
క్ర మేణయ థా.—
కాకతీయవిభోః కీర్త్యా కింవాద్య ధవళీకృతం,
యత్తదీయారివ శేషు దృశ్యతే కాలిమా మహా.
స్తుత్యా నిందా యథా.-
ప్రతాపరుద్రనృపతే రహోసాహసీ కా
యద్విశంత్యుదధీ! జై లా నారోహంతి సమంతతః.
-అథి ఆ ప్రస్తుత ప్రశంసాలణ్కారు.
య
300
C
అథగమ్యత్వప్రస్తావాద ప్రస్తుత ప్రశంసోచ్యతే.
అప్రస్తుతస్య కథనాత్ప్రస్తుతం యత్ర గమ్యతే.
అప్రస్తుత ప్రశంసేయం సారూప్యాదినియం త్రితా,
యత్ర సారూ ప్యేణ సామాన్యవి శేష భావేన కార్య కారణ భావేన
చాప్రస్తుతకథనా త్య్రస్తుత ప్రతీతి స త్రా ప్రస్తుత ప్రశంసా.
అప్రస్తుతాత్ప్రస్తుత ప్రతీతి రిత్యనేన సమాసోక్తి వ్యావృత్తిః,
న చ కార్యా త్కారణప్రతీతావనుమానావిర్భావశంకా.
యథాశ్రమం స్తుతి గిందావా గమ్యతే సా వ్యాజేన వ్యాజరూపానా స్తుతిరితి ద్వివి
ధాజ్ఙ్యాన్వర్థా వ్యాజస్తుతి రిత్యర్థః-
కాకతీయలి. 'విశేషనిషేధో శేషాధ్యను జ్ఞాన మి'తి న్యాయే నారివక్త్ర వ్యతిరిక్తం
విశ్వం కీర్త్యా ధవళీకృత మితి నిందయా స్తుతిర్గమ్యతే.
ప్రతా సేతి, ఆశ్ర శత్రూణాం సాహసప్రశంసన భీరుత్వం వ్యజ్యతే. ౧౮లా
స్తుతీ ప్రసంగాద్వ్యాజస్తుత్యనంతర మప్రస్తుత ప్రశంసామాహ - అథేతి. యద్య
వ్యప్రస్తుత మప్రస్తుతత్వాజీవ న కథనీయం తథాఒ పి.ప్రస్తుతార్థప్ర తీత్యర్థ త్వా విరో
ధః. ఆర్ద్ర గమ్యగమకయోః ప్రస్తుతా ప్రస్తుతయోర్నియామకం సంబంధమాహ--
సారూ ప్యేతి. అది గ్రహణాత్సామాన్యవిశేషభావః. కార్యకారణ భావశ గృహ్యతే,
లేదు మేవార్థాంతర ప్రతీతి హేతుత్వాల్, తేన సామాన్యం విశేషః కార్యం కారణం సరూ
పంచప్రస్తుతం స్వవ్వ ప్రతియోగినో 2. ప్రస్తుతస్య కథనాకతీయతఇతి పంచా
ప్రస్తుత
ప్రశంసాభేదాః, న చేయంసమాసోక్తి సద్విపర్యయేణ ప్రవృత్తేరిత్యాహ- అప్రస్తుతా
కార్యాత్కారణ ప్రతీతి భేదస్యానుమా నే ఒంతర్భావం వారయతి—నచేతి. అకనీవ
పర్యాయోక్తవ్యావృత్తిరపీత్యాహ అనే నేతి, కప్యుభయోః ప్రకృతత్వాదితిభావరి
వ్యంగ్య మత్రాలంకార్య మత ఆహ న చేతి
తి.
ఇలా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8kyxqqbjelnukh58lp5eccjdpdli3xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/384</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227815</id>
    <revision>
      <id>583719</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 381 అనుమానాలం కారే ప్ర త్యాయ్య ప్రత్యాయక మోర్ధ్వయోరపి ప్రాక రణికత్వా భ్యుగమాత్,అనేన పర్యాయోక్తస్య వ్యావృత్తిరపి, నచా యంధ్వనిః, ప్రతీయమానస్య వాచ్య సి...'</comment>
      <origin>583719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="1tkxtgytpfkeolr42iec1ec6ioam7cz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
381
అనుమానాలం కారే ప్ర త్యాయ్య ప్రత్యాయక మోర్ధ్వయోరపి ప్రాక
రణికత్వా భ్యుగమాత్,అనేన పర్యాయోక్తస్య వ్యావృత్తిరపి, నచా
యంధ్వనిః, ప్రతీయమానస్య వాచ్య సిద్ధ్యం త్వాత్.
తత్ర సారూ వ్యేణ యథా.—
ఆశాసు ప్రశమిత వాసనోద యేభ్యః
కింలబ్ధం భ్రమర గ ణైర్జర త్తరుభ్యః,
పున్నాగో నవనపసౌరభ ప్రసూనై
రామోదం దిశతి నివాసమారభత్వం.
0.30
అత్ర భ్రమరవృత్తాం తేనా ప్రస్తుతేన సర్వానసంపూర్ణ విభ వాసుర్వీ
శ్వరా న్విహాయ సకలగుణపరిపూర్ణః సర్వజనానందీ ప్రతాపరుద్ర ఏకఏన
సర్వేషాం విదుషాం సేవ్యఇతి ప్రస్తుతం ప్రతీయతే
సామాన్యాద్వి శేష ప్ర తీతిర్య థా.—
యశస్వినీపద్మ భవస్య సృష్టిరుత్పాదయిత్రీ నృప శేఖరాణాం,
తత్పాలనా ల్లాలన భాగ్య యోగ్యో జాతశ్చిరాన్మధ్యమలోక ఏషః.
అత్రప్రతాపరుద్రస్య గుణమహత్వే ప్రస్తుతేసామాన్య మభిహితం
విశేషా త్సామాన్య ప్రతిపత్తిర్య థా. —
శత్ర హేతుమాహ— ప్రతీయమాన సేృతి. వాచ్య సిద్ధ్యంగత్వాల్ అప్రస్తుకన్య
వాచ్యత్వ మేవాయుక్త మితి కృత్వా ప్రస్తుతం ప్రతీయమానం తత్సాధన ల్వేకోపకరో
తీతి వాచ్యసిద్ధ్యంగంనామ గుణీభూతవ్యంగ్యం సప్రధాన మతో న ధ్వని రితి భావః.
తత్ర సారూ ప్యేణో దాహరతి ఆశాన్వీతి. ప్రశమితవాసనోదయేభ్యో నివ
ర్తిత పరిమళ ప్రచారేభ్యో జర త్తరుభ్యో జీర్ణవృక్షేభ్య. ఆప్రస్తుత భ్రమరవృ
త్తాంతేన ప్రస్తుత ప్రతాపరుద్రవృత్తాంతస్సారూ స్యేణ ప్రతీయతే, సాధ్యద
ము దాహరణం, పై ధర్యా నిబంధనా స్వస్యతో ద్రష్టవ్యాని
యశస్వినీతి. ఆశ్రావస్తుక రాజసామాన్య వృత్తాంత వర్ణనయా ప్రస్తుకరాజని
షణ ప్రతాపరుద్ర గుణమహిమ ప్ర తీతికి,
OF Q&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tkxtgytpfkeolr42iec1ec6ioam7cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/385</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227816</id>
    <revision>
      <id>583720</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '382 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే గదంటుమణావిణ పెంఖఇ ణభణ వంతుం సకోఊహలావి, పరిసొసఆ వి ఇందసజ్ఞ వణిఆఏకీరిసీ సింఠీ. OF అత్ర ముద్ధానాం నవసంగ మే మహతీ లజ్జోతి సామాన్యప్రస్తుతే వి శేష...'</comment>
      <origin>583720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="1ut0f5otneq48q5x0r28e5p4394b1hx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;382
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
గదంటుమణావిణ పెంఖఇ ణభణ వంతుం సకోఊహలావి,
పరిసొసఆ వి ఇందసజ్ఞ వణిఆఏకీరిసీ సింఠీ.
OF
అత్ర ముద్ధానాం నవసంగ మే మహతీ లజ్జోతి సామాన్యప్రస్తుతే
వి శేషోఒభిహితః
కార్యాత్కారణప్రతీతిర్య థా...
--
గాథాఇ వార్ణ వాజూతా నీచాఇవ మహాద్రయః,
మహీమవతరత్యస్తి నాకతీయ కులేశ్వరే.
OF 3
అత్రార్థవాదీనాం గాధత్వాదిభిః కార్యభూతైరప్రస్తుతైః కారణ
భూతం ప్రతాపరుద్ర గాంభీర్యాది ప్రతీయతె.
కారణాత్కార్య ప్రతీతి ర్యథా.---
ప్రతాపరుద్రనృపతే ర్ధరిత్రీ కల్పశాఖనః,
జాతామయి కృపాదృష్టిః కింవావిస్మయనేస
OF8
ఆత్ర కథమీదృశమహావిభవ భాజన మధునా భవనీతి కార్యంపృచ్ఛతే
సవిస్మయాయ సుహృదే కారణభూతా ప్రతాపరుద్రకృపాదృష్టి రభి
హితా, వాచ్యసంభ వాసంభవో భయరూపతయా
భేదాః స్వయంద్రష్టవ్యాపి
+ ద్రష్టుమనాఅవి సపశ్యతి నభణతి వక్తుం సకౌతూహలాఒపి,
స్పర్శాళయాన్ న స్పృశతి వనితాయాః కీదృశీ సృష్టికి.
యథా సంభవం
080
దంకుమణావీతి. ఆర్ద్ర దర్శనాద్యుత్కంఠాయ మవ్యదర్శనాదీనా మప్రస్తు
తానాం లజ్జావిశేషణా ముక్త్యా ప్రస్తుకలజ్జాసామాన్య ప్రతీతిః, లక్షాకార్యాణాం లజ్జా
త్వ మాపచారికం.
గాధాఇతి. ఆ శ్రా ప్రస్తుశార్ణవ గాధాది కార్య వర్ణనయా ప్రస్తుత ప్రశాపరుద్ర
983
ప్రతాపేతి, ఆజ్ఞా ప్రస్తుక కారణవర్ణ నాత్ ప్రస్తుత కార్యప్రతీతిం యోజ
358
ఆశ్రీ వాచ్యన్య సంధవా ద్యుసాధావళాద్భేదాంతరాణి స్వయమూహనీయా
నిత్యాహ--వాచ్యేతి వాచ్యన్య సంభవే ప్రాచీనాన్యేవోదాహరణాని. ఆసంభవేతు
'శస్త్వం భోః కథయామి దైవహతకం మాం విద్ధి శాఖోటక' మిత్యాదావ చేత నేనసహ
ప్రశ్నోత్తరికా ఒనుకకు న్నే తివాచ్యస్యా సంభవః, విపమన్య దప్యుదాహార్యం,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ut0f5otneq48q5x0r28e5p4394b1hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/386</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227817</id>
    <revision>
      <id>583721</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. అతి పర్యాయోక్తాలఙ్కా ఈ. గమ్యత్య ప్రస్తావా త్పర్యాయో క్తముచ్యతే - 383 OFX కారణంగమ్యతే యత్ర ప్రస్తుతాత్కార్యవర్ణనాత్, ప్రస్తుత ల్వేన సంబద్ధం తత్పర్యా యోక...'</comment>
      <origin>583721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="ftftbc9nc4ge5q4tfu41dbu5j8r55kj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
అతి పర్యాయోక్తాలఙ్కా ఈ.
గమ్యత్య ప్రస్తావా త్పర్యాయో క్తముచ్యతే
-
383
OFX
కారణంగమ్యతే యత్ర ప్రస్తుతాత్కార్యవర్ణనాత్,
ప్రస్తుత ల్వేన సంబద్ధం తత్పర్యా యోక్తముచ్యతే.
యత్ర ప్రస్తుతస్యైవ కార్యస్య వర్ణనాత్ప్రస్తుత మేవ కారణం గమ్య
తే తత్పర్యాయో క్తం.
యథా..
ప్రతిభూపాల శుద్ధాంత దీర్ఘ కాస్వాజిధూసరాశి,
ప్రళయంతి గాత్రాణి కాకతీయచమూచరాః.
OF
అత్ర రిపునగరీదీర్ఘ కావారివిహారేణ ప్రతాపరుద్ర చమూచకకర్తృ
కేన కార్య భూతేన సమరప్రారంభ ఏవ స్వపు రాణి విహాయ కలాయిత్యా
ప్రతినృపాణతి కారణం ప్రతీయతే.
అథ ప్రతీపం. --
ప్రతీపాలణ్కారః,
ఆసఉపమానస్య శై మర్ధక్యేన కథ్యతే,
యద్వోప మేయ స్యాద్యత్వం తత్ప్రతీప ముదాహృతమ్.
OF 2
యత్ర ఉపమేయస్య లోకోత్తరత్వా దుపమాన శేషః శ్రీయతే త
దేశం ప్రతీపం, యత్రోపమేయస్యోపమానత్వం కల్ప్యతే తద్వితీయం.
కారణగమ్యత్వ ప్రస్తావా త్పర్యాయోక్తం లక్షయతి — కారణమితి, ప్రస్తుతా
దిత్యేతద ప్రస్తుత ప్రశంసావ్యనచ్ఛేదార్థం, పర్యాయణ కార్యాదిద్వారా ప్రతీయమానస్య
కారణస్య వర్ణనం పర్యాయో శ్రమిక్యర్థ8.
రిణీషు.
ఆత్రేతి
ఉదాహరతి—ప్రతిభూపాలేతి. శుద్ధాంతదీర్ఘ శాస్వంతః పురశ్రీ డాపుష్క
అత్రే ప్రస్తుతకార్యకథనా కస్తుతస్యైవ కారణస్య ప్రతీతిం యోజయతి—
స్ఫుట ప్రతీయమానానంతరమస్ఫుట ప్రతీయమానం ప్రతీపాలంకారం
యతి-ఆక్షేపణతి. ఉపమేయేనైవోపమాన కార్యే సిద్ధి సమర్థ ముపమాన మిత్యాశేవ
ఏకం ప్రతీపం, యత్ర సిద్ధోపమానస్య నికర్దార్థ మంస మీయత్వ క్లాప్తి సద్ద్వితీయం, ఉభ
యక్రొవ్యువ మేయస్యోవమాన ప్రాతికుల్యాత్ ప్రతీవవ్యపదేశః,
982&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ftftbc9nc4ge5q4tfu41dbu5j8r55kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/387</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227818</id>
    <revision>
      <id>583722</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '894 ఆద్యంయ థా--- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే కీర్తి ప్రతాపరుద్రస్య విలసంత్యాం దిగంత రే, సమర్థ ముదయత్యేష నిర్లజ్జ శ్శశలాంఛనః. ద్వితీయం యథా- కాకతీయకు లే లక్ష్మీపతి రేష న సంశయః,...'</comment>
      <origin>583722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="r0kfbvmle8x24knbnhp6yljkvhuja82" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;894
ఆద్యంయ థా---
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ
యే
కీర్తి ప్రతాపరుద్రస్య విలసంత్యాం దిగంత రే,
సమర్థ ముదయత్యేష నిర్లజ్జ శ్శశలాంఛనః.
ద్వితీయం యథా-
కాకతీయకు లే లక్ష్మీపతి రేష న సంశయః,
అనేన కథ మల్పత్తై స్సు మేరు రుపమాయతే.
అ@ ఆనుమానాలఙ్కారః.
అథతర్క న్యాయ మూలాలంకారా నిరూప్యంతే,
“సాధ్యసాధననిర్దేశీ త్వనుమాన ముదీర్యతే.
రూపక హేతుకత్వేన తర్కా. సుమాన వైలక్షణ్యం.
యథా. -
రజోధూమ సేసేనావ్యతికరభ వోయత్ప్రసరతి
స్ఫులింగా దృశ్యంతే భటఘటిత కాజేయకభువః,
తతోమన్యేయాత్రా శుచిసమయజో రుద్ర నృపతేః
ప్రభూతః కోపాగ్నిర్దహతి రిపుభూపాలనగరీః.
OFU
GFF
కీర్తా వితి. ఆత్ర కీర్తే రేవ చంద్ర భారోద్వహనా ద్వ్యర్థ శ్చంద్ర ఇత్యర్థం.
కాకతీయేతి, ఆత్రో పమాన త్వేన ప్రసిద్ధస్య సుమేరో ర్నికర్షార్థమున మయత్వం
కల్పితం, కాకతీంద్ర స్యోపమాన త్వే వివక్షా ద్ర యోజికా
off
ఆథానుమానాద్యలంకార వర్గ మధికరోతి, అథేతి శత్రాపి ప్రాధాన్యాదను
మాన మాదౌ లక్షయతి—సాధ్యేతి, వ్యావకన్య ధర్మిణ్య యోగ వ్యవ చ్చే దస్సాధ్యం వ
ధర్మక్వం నవశేనత్వం విపక్షా ద్వ్యావృత్తిః త్యేక ద్రూ పత్ర యనహితో హేతు స్సాధనం
యత్ర సాధ్య, ప్ర తీతయే సాధనం నిర్దిశ్యతే సోఒనుమానాలంకార ఇత్యర్థః. కర్కాను
మాన వైలక్షణ్యం దర్శయతి రూపక హేతుక త్వేనేతి.
ఉదాహరతి---రజోధూమణతి. యాడ్రైన శుచిసమయ అమోఢమాసో శ్రీష్మ
ఇత్యర్థః. అత్రే క్రోధాగ్నౌ సాధ్యీ రజో భూమః ఖడ్గభువః స్ఫులింగాళ్చ లింగం
సర్వసం ప్రతిపన్న రూపత్రయసంపన్న యో రూమాగ్న్యో రూపకగర్భత్వా
లంకారత్వం.
దనుమానా
10°&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r0kfbvmle8x24knbnhp6yljkvhuja82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/388</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227819</id>
    <revision>
      <id>583723</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అథ కావ్యలింగం — అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. కావ్యలింగాల జ్కారు. అ 885 *హేతో ర్వాక్యపదార్థలే కావ్యలింగము దాహృతమ్. యత్ర హేతుర్వాక్యగత త్వేన పదగతత్వేన వా ప్రతిపాద్యతే తత్కా వ్యలింగ...'</comment>
      <origin>583723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="7rucr2jc8oglrwmp6otf92yn5qintcf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అథ కావ్యలింగం —
అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
కావ్యలింగాల జ్కారు. అ
885
*హేతో ర్వాక్యపదార్థలే కావ్యలింగము దాహృతమ్.
యత్ర హేతుర్వాక్యగత త్వేన పదగతత్వేన వా ప్రతిపాద్యతే తత్కా
వ్యలింగమ్.
· యథా.-
--
ప్రతాపరుద్ర ఇత్యేషా కాపి పంచాక్షరీ శుభా,
హృది యాం బిభ్రతో భూపా వశీకుర్వంతి సంపదః.
అత్రవాక్యార్థగతో హేతుః,
పదార్థగతోయథా.---
మానా విభూభృతాం ఫలలిపిరుచ్చ్వసితాపురః,
900
ప్రతాపరుద్ర దేవాం నఖజ్యోత్స్నా ఒమృతోక్షితా. ౨౦౨
అత్రపూర్వం పరిమ్లానాయా భూపాలలి వేః పునరుచ్ఛ్వాసే
ప్రతాపరుద్ర న రేంద్ర చరణ నఖచంద్రి కాసేచనం హేతుః, తస్యవిశేషణ
గతత్వా త్పదార్థగతతో
అనుమాన ప్రసంగా
తదనంతర కావ్యలింగమాహ— హేతోరితి. వాక్యార్థ
హేతుకం విశేషణగత్యా పదార్థ హేతుకంవా కావ్యలింగంద్వివిధమిక్యర్థం. కావ్యగ్ర
హణం తర్క వైలక్షణ్యార్థం, తేనవ్యాప్తిపధర్మ తాదయో న క్రియంశఇతిరుచకః,
ఆతఏవానుమానాదన్య వై వమ్యమితి లభ్యతే.
ప్రతా పేతి, ఆత్ర సంపద్వశీకరణే నాక్యార్థే ప్రతాపరుద్ర పంచాక్షరీ ప్రాశ
__స్యలక్షణో వాక్యార్థి 'హేతుకి.
600
మ్లానేతి. అశ్ర శత్రుభూపాల ఫాలలి పేకి పున రుచ్ఛ్వాసే నరేంద్ర నఖజ్యో
త్స్నామృతోషితశ్వ పదార్థో హేతుః. యత్ర నఖజ్యోత్స్నామృతోషితత్వాదితి
త్వకలాదిళిరస్కృతయా పదార్థస్య హేతు క్వేకోపాదా నోవాక్యార్థ హేతుకే హేతుశ్వ ప్రతి
పాద యచ్ఛన్దిది ప్రయోగే చ నాలం కారక, తదా హేతు హేరుమద్భావస్య రాశిక
త్వేన విచ్ఛిత్తివి శేషాభావాత్, యర్ర తూపాత్తస్య హేతుత్వం యథోదాహృతే విష
యే తత్ప్రనకశ్చిద్విరోధఇతి సర్వస్వరహస్యం, తదేతన్మనసి విధాయాహకప్యవిశే
షణగతత్వాత్పదార్థగతత్వోక్తిరిలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7rucr2jc8oglrwmp6otf92yn5qintcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/389</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227820</id>
    <revision>
      <id>583724</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '886 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే అది ఆర్ధాంతరన్యాసాలఙ్కారః. — అథార్థాంతరన్యాసః — కార్య కారణసామాన్య విశేషాణాం పరస్పరం, సమర్థనం యత్ర స్కోర్థాంతరన్యాస ఉదాహృతః. 903 యత్ర కార్...'</comment>
      <origin>583724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3846" sha1="ri5yd4hnmtzm44gfqdn5veemtuvul94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;886
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
అది ఆర్ధాంతరన్యాసాలఙ్కారః. —
అథార్థాంతరన్యాసః —
కార్య కారణసామాన్య విశేషాణాం పరస్పరం,
సమర్థనం యత్ర స్కోర్థాంతరన్యాస ఉదాహృతః.
903
యత్ర కార్య కారణభావేన సామాన్యవిశేష భావేన వా ప్రకృతసము
ర్థనం క్రియతే స్కోర్థాంతరన్యాసః.
కార్యకారణభావేన యథా. --
భూపాః ప్రతాపరుద్రస్య సతా భవత నోన్న తాః,
ఉన్న తాన్న మయత్యేష నతా నున్న మయత్యపి.
అత్రఫలరూ వేజొన్న త్యేన నమ్రత్వకారణం సమర్థితమ్.
సామాన్యా ద్వి శేషసమర్థనం, యథా. -
ఉద్వేజితా రుద్రన రేశ్వరస్య రణాపదానైః ప్రతిపక్ష భూపాః,
బిభ్రత్యమాచిత్ర మచేత నేభ్యో భీతస్య సర్వం భయకారినూనం
అత్ర భీతస్య సర్వంభయ కారీతిసామాన్య చేత నేభ్యో రిపుభూపా బి
భ్యతీతివి శేషం సమర్థయతి.
క్వచిత్కావ్యలింగ సామ్యా త్తదనంతర మర్థాంతరన్యాసం లక్షయతి కార్యేతి.
వ్యాచ -- యత్రేతి. ప్రకృతిసమర్థన మితి. సమర్థనార్హ త్వేనాభిహితస్య ప్రకృ
తస్యయక్సమర్థన ముపాదానం నత్వపూర్వ త్వేన ప్రతితిరిత్యనుమా నవ్యప చ్ఛేదః, సమర్థ్య
సమర్థకభావే సమా నే సీతాటస్టైన హేతుత్వాత్కావ్యలింగా ద్భేదః. నేను తాటన
హేతుత్వం సామాన్యవి శేష భావనీవ. నతం కార్యకారణ భావే ఆత పత్ర కాగతి రితి
చేల్లక్షణాంకరమస్తు యథాయోగమన్యశ్రీ వాఒంతర్భ వత్వితి సమాధేయం, తదుక్తం చక్ర
వర్తినా, ‘ఆ ప్రతీక
ప్రతీతౌస్యా దనుమానవ్యవస్థితికి, పదార్థాద్వా దవాక్యార్థాన్ని వే
శే సతి హేతుకః, సమర్థనం ప్రతీతస్య కావ్యళింగద్వయంమకం, భవే దర్థాంతరన్యాన
సాట స్ట్చే హేతుభావకః, కార్య కారణభావేతు తస్యోక్తం లక్షణాంకర' మితి.
ఉదాహరతి —— భూపా ఇతి. కార్యేణ కారణసమర్థనం యోజయతి —ఆత్రేతి.
ఉద్వేజితా ఇతి. రణై రేవాపదానై
రద్భుతకర్మభిః . సామాన్యేన విశేషస్సమర్థ్యత
ఇత్యాహ———ఆర్ద్ర భీక స్యేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ri5yd4hnmtzm44gfqdn5veemtuvul94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/390</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227821</id>
    <revision>
      <id>583725</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. ఏ శేషాత్సామాన్య సమర్థనం యథా.—— దుష్టోఒపి మహతాం సంగాద్భవ త్యేవహి సజ్జనః, ప్రతాపరుద్రమ భ్యేత్య కలిః కృతయుగాయతే. 387 అత్రప్రతాపరుద్ర సంగతిమహిన్నూ కలిః క...'</comment>
      <origin>583725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3657" sha1="igbqf8btvd98o0qsv9k5zja1cbdgtq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
ఏ శేషాత్సామాన్య సమర్థనం యథా.——
దుష్టోఒపి మహతాం సంగాద్భవ త్యేవహి సజ్జనః,
ప్రతాపరుద్రమ భ్యేత్య కలిః కృతయుగాయతే.
387
అత్రప్రతాపరుద్ర సంగతిమహిన్నూ కలిః కృతయుగ సదృశ ఇతి విశే
షేణ సామాన్యసమర్ధనం. కార్య కారణభావేని కారణాత్కార్యసమ
శనం కావ్యలింగేఒంతర్భూతమితి తన్నోక్తం. అతఃప్రకార త్రయమ
శాంతర న్యాసస్య.
తర్కన్యాయమూలాలం కారానంతరం
లంకారా నిరూప్యంతే,
వాక్యన్యాయమూలా
ఉద్దిష్టానాం పదార్థానాం పూర్వం పశ్చాద్య థాక్రమం,
అనుద్దేశోభ వేద్యత్ర తద్య థాసంఖ్య
మిష్య తే.
902
యత్ర యేన క్రమేణోద్దిష్టాః పదార్థా నేనైపర్ర మేణానూద్దిశ్యంతే
కత్ర యథాసంఖ్యాలం కారః .
గాంభీర్యమౌన్నత్య మనర్గళత్వం ప్రతాపరుద్రే సమవేశ్య ధాతా,
అంభోనిధిష్వ ద్రి షుదిగ్గ జేషు సృష్టిం ప్రయానై కఫలామమం స్త.
దుష్టో ఒపీతి. అత్ర విశ్లేషణ సామాన్యసమర్థనం యోజయతి ఆశ్రప్రతాపతి,
కారణేన కార్యసమర్థనం కావ్యలింగేఒంతర్భూతత్వాన్నో దాహృతమిత్యాహ
కార్యేతి. వైధర్మ్యాశ్రయణే సద్భేదాద్రష్ట వ్యాః
తర్క పరిశుద్ధబుద్ధేరేవ మీమాంసాయ మధికారా త్తనులానంతర మేతన్మూలా
కాం ప్రస్తావ ఇత్యాహం కర్కేృతి.
యథా సంఖ్యం లక్షయతి ఉద్దిష్ట నామితి. పూర్వం నిర్దిష్ట ఉద్దిష్టాకి వెళ్చాన్ని
కీశో ఒరుద్దేశః, లేనాత్ర పూర్వవశ్చాత్స చేస్ఫుటారే.
వ్యాచ —య త్రేతి. ఆగ్నేయాదీనాను గ్నేరహం దేవయజ్యయే త్యాద్యను
సంత్రణ మంత్ర పద్యర్దిష్ట శ్రీ మేగానూ దేశస్స యద్యథాసంఖ్యాలం కార ఇత్యర్థ !.
గాంభీర్యమితి. సముద్రాదిభ్యో ధికమస్య గాంభీర్యాదికమితి భావః. గాంభీర్యా
ప మేణ సముద్రాదీనా మమాద్దేశా దృథాసంఖ్యాలంకారః; క్రమాలంకారో 2
సుమితికేచిత్.
50
604&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igbqf8btvd98o0qsv9k5zja1cbdgtq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/391</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227822</id>
    <revision>
      <id>583726</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '388 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే అతి ఆజ్ఞాపత్త్యలక్కారు. 90F ఏకస్యవస్తునోభావా దౄత్రవస్త్వన్యదాపఠేత్, కై ముత్య న్యాయతస్సా స్యాదప త్తిరలం క్రియా. యత్ర కస్య చిద ర్థస్య నిష్పత్...'</comment>
      <origin>583726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="5k55q9hhicjbkidf6g92vi29saawluw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;388
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
అతి ఆజ్ఞాపత్త్యలక్కారు.
90F
ఏకస్యవస్తునోభావా దౄత్రవస్త్వన్యదాపఠేత్,
కై ముత్య న్యాయతస్సా స్యాదప త్తిరలం క్రియా.
యత్ర కస్య చిద ర్థస్య నిష్పత్తా తత్సమానన్యాయాల్కై ముత్యేనార్థాం
తరమాపతతి స్కోర్థాపత్తిరలం కారః.
నచాత్రానుమానశంకా. కై ముత్య న్యాయసంబంధ రూపత్వాత్.
యథా.-
--
సమంతాడుద్వేలై ర్వివిధహయధాటీ కలకలై
ర్థగత్యాం శ్రీమన్న వ్యజని విధుర స్సేవణపతిః,
మనా స్క్రోథోదంచదుకంటికంటిలే రుద్ర నృపతౌ
నృపాణా మన్యేషాం విఫలితరుపాం కైవగణనా?.
అపిచ---
OUG
త్రైలోక్యసారో, పసువర్ణ శైలః ప్రతాపరుద్రేణ నృపేణతుల్యం,
తులాంసమారోడుమపూర్ణ ఏవమహీభృతాం కాగణ నేత రేషం.
వాక్యవిదామర్థాపతీశ్చ న్యాయణతికృత్వా సం ప్రత్యర్థిపత్తింలషయతి - ఏక
స్యేతి. యత్రై కన్యవస్తునః కన్యచిదరన్య భావాన్ని ప్పలేక, కిముతైన కైముత్యం, చాతు
ర్వర్ణ్యాదిత్వాత్స్వార్థే ష్యజీ త్యయః, కన్న్యాయతో ఒన్యద్వస్తు వస్త్వంతర మాపతే
త్సాఅర్థావ త్తిస్స్యాదిత్యర్థం.
వ్యాచ —యత్రేతి. యథాదండభక్షణాదవూపభక్షణమర్థాదాపలితం కద్వ
క్కస్యచిదర్ధన్య నిష్పత్తా తత్సామర్థ్యరూపాత్సమాన న్యాయా దర్గాంతరమావతతి సో
జ్ఞాపక్త్యలంకార ఇత్యర్థః, ఆక ఏవ సర్వస్వనూత్రం, దండా వూపికయా2ర్థాంతరా
మర్థాపత్తి రితి.
ዋ
అనుమానాంతర్భావం వారయతి న చేతి.
ఉదాహరతి—సమంతాదితి. ఆశ్రప్రాకరణిక స్సేవణ వతివృత్తాంతో నృపాం
తర వృత్తాంత మప్రాకరణికమాక్షి పతి.
త్రైలోక్యేతి, కులాం సాదృశ్యం మహిభృతాంరాత్థామ ప్రీణాంచ, ఆక్షేప్యా
క్షేపకయో రుభయమహీభృద్వృత్తాంతయో ప్రాకరణికత్వం, మహీకృతా మిశ్య
శ్రీ శ్లేషావిశేషః, నీవ మప్రాకరణికస్య ప్రాకరణికానే పేఒప్యు దాహార్యం.
1000&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5k55q9hhicjbkidf6g92vi29saawluw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/392</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227823</id>
    <revision>
      <id>583727</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. అత్రప్రతాపరుద్రా వేక్షయా 889 మేరావస్యసార్కో న్యేషాం మహీ భృతా మర్థాదసారత్వం కైముత్యాబాపతతి. ఏకస్య వస్తునః ప్రాప్తా వనేక త్రై కదాయదీ, ఏకత్ర నియమ స్సాహ...'</comment>
      <origin>583727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4124" sha1="imoy3zjyyf885imtydmnp02fj7rbf48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
అత్రప్రతాపరుద్రా వేక్షయా
889
మేరావస్యసార్కో న్యేషాం మహీ
భృతా మర్థాదసారత్వం కైముత్యాబాపతతి.
ఏకస్య వస్తునః ప్రాప్తా వనేక త్రై కదాయదీ,
ఏకత్ర నియమ స్సాహి పరిసంఖ్యా నిగద్యతే.
కాలకా
య త్రైకం వస్తు యుగపద నేకత్ర సంభావ్యమానంఏక త్రై వనియమ్య
తే సాపరిసంఖ్యా. సాప్రథము ద్వివిధా ప్రశ్న పూర్వికా తదన్యథా చేతి
తయోర్ద్వయో ర్వర్డనీయస్య శాబ్దత్వార్థత్వాభ్యాం విధ్యే చాతు
ర్విధ్యం.
తత్ర శాబ్దనర్జనీయా ప్రశ్న పూర్వికా యథా. —
కింమండనం త్రిలోక్యాఃః కాకతితిలకో న హాటకక్షితిభృత్,
స్తోతవ్యః కస్సుధియాం? రుద్రన రేంద్రనమందరఃక్షి
తిభృత్
అర్థవర్ణనీయా ప్రశ్న పూర్వికా యథా —
కీంవా మవితానం లో శానాం! కాకతీయకులకీర్తిః,
కింసౌఖ్యం వసుమత్యా? రుద్రన రేంద్రస్య భుజవాసః,
అప్రశ్న పూర్విశా శాబ్దవర్ణనీయా యథా.
రాగో ధరే న విషయసుభే సంగతి సృత్సభాయాం
సశ్రీగ్యోం వ్యసన మనిశం నీతిశాస్త్రేనచాటే,
పరిసంఖ్యాం లక్షయతి —— నీక స్వేతి. ఏకన్యనస్తున్కో నేక డ్రై కదాయుగప
రౌప్తా వన్యతో నివృత్త్యర్థ మేకశ్రీ నియమనం పరిసంఖ్యేత్యర్థః. ఏ లేన 'విధిర
త్యంతమ ప్రా_పేనియమః పాక్షి కేసతి, తత్ర చాన్య త చ ప్రొ పేపరిసం ఖ్యాతిగీయత' ఇతి
మీమాంనకో క్తనియమపరిసంఖ్యయో ర్భేదోనాలంకారికై
రంగీకృత ఇతి ద్రష్టవ్యం,
పరివర్ణ సేన కన్యచిద్వర్ణ సేన కుత్ర చిత్సంఖ్యానం వర్ణనీయత్వేన గణనం పరిసంఖ్యేక్యన్వ
జ్ఞేయం. తస్యావిభాగ మాహ సేతి. తయోరితి. ప్రశ్న పూర్వికా
ప్రశ్న పూర్వికయో
ఆశ్యర్థ
క్రమేణోదాహరతి—కిమితి. ఆశ్రమండన త్వేన ప్రాప్తయోఃకాకతీంద్ర కనళా
చలయోః కనకాచలకంఠోక్త్యా వర్ణయిత్వా కాకతీంచే నియమజ చ్ఛా
ప్రశ్న పూర్వికా పరిసం ఖ్యాత్యర్థః, వినము త్తరప్రాసి ద్రవ్వవ్యం.
కింవేతి. ఆ శ్ర వర్ణనీయస్య చంద్రి
శా దేరర్థ శ్వం.
903
రాగతి. ఆషే ద్యూతే. ఆశ్ర విషయ సుఖాది వర్ణనీయం శాబ్దం. ప్రశ్నస్తునాస్తి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>imoy3zjyyf885imtydmnp02fj7rbf48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/393</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227824</id>
    <revision>
      <id>583728</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '390 రత్నా పణసహీ తే ప్రతాపరుద్రీయే కీర్త్యాం నిత్యార్జనచతుర తానార్థ జా లేవినోదో విద్యాభ్యాసే నచపరిజనే రుద్ర దేవస్య రాజ్ఞః. ఆఫ్ఘవర్ణనీయా ఆప్రశ్న పూర్వి కాయథా – భూరేవ భువనం ద...'</comment>
      <origin>583728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3628" sha1="ddp0zkml9manc5vjnzq12917bsaj2f3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;390
రత్నా పణసహీ తే ప్రతాపరుద్రీయే
కీర్త్యాం నిత్యార్జనచతుర తానార్థ జా లేవినోదో
విద్యాభ్యాసే నచపరిజనే రుద్ర దేవస్య రాజ్ఞః.
ఆఫ్ఘవర్ణనీయా ఆప్రశ్న పూర్వి కాయథా –
భూరేవ భువనం దేవః స్వయంభూ రేవ పార్థివః,
శ్రీశరుద్ర ఏ వైకశిలైన నగరి శుభా. '
క్షోణీరుద్ర నరాధీశే రక్షతి శతవిద్విషి,
బలిXద్మన్యహీభయం త్రిదివే గోత్ర భిత్కథా.
అలంకారస్యాస్య శ్లేషేణ చారుత్వాతిశయః.
80 ఉత్తరాలఙ్కారు.
ఉత్తశాస్త్రశ్న ఉన్నే యో యత్రప్రశ్నోత్తరే తథా,
బహుధార నిబధ్యతే తదుత్తర ముదీర్యతే.
అ
యత్రోత్తరా న్ని బధ్యమానాత్ప్ర
శ్న ఉన్నీయ తేత దేశము త్తరం,
చారు త్వార్ధ మసకృల్లోకోత్తరం ప్రశ్న ప్రతిపాదన పూర్వము త్తరం
ద్వితీయము త్తరం.
శ్రీ మేణయథా.—
కి మద్య వ్యుత్పత్తి స్తవ సుజనలోక వ్యవహృతా
యదద్య జ్ఞాతవ్యం ప్రభవతి యదా రుద్రనృపతిః,
మారేజీతి. సస్వర్గా వీరిత్యార్థ వర్ణనీయా ప్రశ్న రహితోపరిసంఖ్యా.
క్షోణిమితి, బలినద్మని పాతాళే, ఆహిభయంసర్పభయం, స్వపక్ష ప్రభావం
భయంచ, ‘మహీభుజా మహిళయం' స్వపక్ష ప్రభవం భయమి'శ్యమరః. త్రిదివే గోత్ర
భిక్కథా ఇంద్ర ప్రసంగః కులఘాతుక ప్రసంగశ్చ.
ఆ శ్రీభుచ్చయమాహ - అలంకారస్యేతి.
వరిసంఖ్యాయాం ప్రశ్న ప్రసంగా తదనంతర ముత్తరంలషయతి ఉత్తరాదితి,
యత్రోత్తరా దుఃనిబధ్యమానాల్ ప్రశ్న ఉన్నీ యతేక దేశముత్తరం, నచేదమనుమానం
వక్షధర్మ త్వరినిర్దేశాభావాత్, తథాప్రశ్న పూర్వకం లోకోత్తర ముత్తరం బహుధా నిబ
ధ్యతే శదవరం సకృచ్చారుత్వం నా స్త్రీతి బహుధా
గ్రహణం, నేయంపరిసంఖ్యా తద్వ
ద త్రవ్యపళ్ఛేదవ్య వ చ్ఛేదక భావస్యా విపక్షికత్వాత్.
6000
శ్రీమేణో దానారతి—శిమద్యేతి, సుజనలోక వ్యవహృతా సాధుజన ప్రసిద్ధా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ddp0zkml9manc5vjnzq12917bsaj2f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/394</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227825</id>
    <revision>
      <id>583729</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్, తదారభ్యోస్తూర్ధా జయతి విశదో ధర్మవిభవో మహీదేవా శ్చోద్యద్వివిధవిభ వారంభ ముదితాః. ఆత్రప్రతాపరుద్రో యదా ప్రభవతి తదారభ్య 391 9CF పూర్ణ ధర్మ ప్రతిష్ఠామహీ మ...'</comment>
      <origin>583729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3864" sha1="5s9c8dk2v2en5dc6glrw9xovqdltsf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్,
తదారభ్యోస్తూర్ధా జయతి విశదో ధర్మవిభవో
మహీదేవా శ్చోద్యద్వివిధవిభ వారంభ ముదితాః.
ఆత్రప్రతాపరుద్రో యదా ప్రభవతి తదారభ్య
391
9CF
పూర్ణ ధర్మ ప్రతిష్ఠామహీ మహీ దేవా అని త ఖావిధసంతోష భాజః,
కీ మధునా పృచ్ఛసీ త్యుత్తర్వాత్కిం ప్రతాపపద్ర
రాజ్యే
ధర్మప్రతిపాలనమ స్త్రీ!కింసుఖినో భూసురా?ఇత్యున్ని తేప్రశ్న:
ద్వితీయం యథా..
కుంకుల విూ కోలాహో సంజణేణ సహవానో,
కాణఅరిఏ ఆసిలా కోరాఆ వీరరుందణరణాహో,
అ0 నికల్పాలంకారు,
వాక్యన్యాయమూల ప్రస్తావాద్వికల్పఉచ్యతే,
విరో ధేతుల్యబలయోర్వికల్పాలంకృతిర్మతా.
యత్ర తుల్య ప్రమాణానుశిష్ట యోర్వియుద్ధ ద్వయో మృగ
పత్ప్రప్తా ఏక స్యాసంభవ స్తత్ర వికల్పః, ఔపమ్యా చ్చారుత్వం.
యథా..
భూపాలాః క్రియతాం మూర్ధ్నాం ధనుషాం వా వినమ్రతా,
* శింమధనం! కులవిద్యా కో లాభ సృజ్జనేన సహవాసకి,
కానగరీ? ఏకశిలారోరాలా? వీరరుద్ర నరనాధకి.
090
వ్యుత్పత్తి ధార్మికత్వా ద్విజ్ఞానం కవాద్య కిం యదద్య కవచజ్ఞాతవ్యం భవతీతి శేషు.
కిం తదిత్యా శాంతాయామాహ - ప్రభవతీతి. ప్రభుర్భవతీత్యర్థం. ఉనూర్ధపరి
పూర్ణ ఇత్యర్థం: నిర్మలో నిరుపాధికఇత్యర్థ మహీ దేవా బ్రాహణాశ్చ ఉద్యద్భి
ర్వీవిధై ర్విభ వారం భై రైశ్వర్య నిజృంభణై రుదితా!.
అత్రోత్తరా శశ్నోన్నయనంయోజయతి అత్రేతి.
3.00
ద్వితీయము దాహరతి —ఓం ణ్ణ్వితి. ఆశ్ర వ్యవఛ్ఛేద్యపువ చ్ఛేదక భానమవిన
తత్వా దృహుధా ప్రశ్నోత్తర నిబంధనా దుత్తరాలంకార,
3.80
నికల్పం సంగతి పూర్వకం లక్షయతి వాక్యన్యాయేత్యాదినా, తుల్య ప్రమాణ
విశిష్టత్వా త్తుల్యబలయోరేకత్ర యువతా విరుద్ధశ్వాద్యౌగ పద్య సంభవే
విశల్ప ఇత్యర్థః. లౌకికవికల్పా ద్వైలక్షణ్యం దర్శయతి — ఔజమ్యా చ్చారుత్వ మితి,
భూపాలా ఇతి. పాదచ్ఛాయా చరణచ్ఛాయా, ఆన్యశ్రీ ప్రత్యంతపర్వత చ్ఛా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s9c8dk2v2en5dc6glrw9xovqdltsf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/395</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227826</id>
    <revision>
      <id>583730</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '392 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే పాద చ్ఛాయా 2ంధ్ర నాథస్య వింధ్యాద్రే ర్వా నిషేవ్యతామ్. అత్ర ప్రతాపరుద్రే ప్రభవతి రాజ్ఞాం సంధివిగ్రహాభ్యాం తుల్యబల ప్రమాణాభ్యాం శిరోనమనధను...'</comment>
      <origin>583730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="hd7zd38r19bwk7riq1clqaaf4no6cnk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;392
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
పాద చ్ఛాయా 2ంధ్ర నాథస్య వింధ్యాద్రే ర్వా నిషేవ్యతామ్.
అత్ర ప్రతాపరుద్రే ప్రభవతి రాజ్ఞాం సంధివిగ్రహాభ్యాం తుల్యబల
ప్రమాణాభ్యాం శిరోనమనధనుర్న మనే యుగపదేవ ప్రాప్తే తమో
ర్విపద్ధత్వా వ్యాగపద్యాసంభ వే వికల్పః.
-అతి సముచ్చయాలణ్కార. 0
వికల్ప ప్ర తిపక్ష భూతః సముచ్చయో నిరూప్యతే
గుణక్రియాపదం సముచ్చయ ఉదాహృతః,
యత్ర గుణానాం వైమల్యాదీనాం క్రియాణాం చ దర్శనాదీనాం
యుగపదవస్థానం తత్ర సముచ్చయాలం కారః.
యథా.-
ప్రతాపరుద్ర నృపతౌ భద్రాసన ము వేయుషి,
సతాం ప్రసన్నం హృదయ మసతాం కలుషం మనః. అర
క్రియాసముచ్చయో యథా.--
ఘుణ్ణఇ మణో
ణరిందో పవిసళ్ళ మఆణో అ గలఇ మాణో ఆ,
ఆసుణ్ణం కం ఏదం ఉనహ సహిఆఓ.
ఏతే భిన్న విషయ త్వే ఉదాహరణే.
ఏకవిషయిత్వే యథా.—
త్రైలోక్య ప్రథమానకీ_ర్తిమహిత శ్రీ వీరరుద్ర ప్రభోః
+ ప్రేక్షతే ఇమాం నరేంద్రో ప్రవిశతి మదనశ్చ గళతి మానశ్చ,
ఘూర్ణతే మన శ్చ శూన్యం కి మేత త్పశ్యత సఖ్యః.
యా. ఆగ్ర శ్లేషో విశేషం.
లక్షణంయోజయతి —ఆత్రేతి.
సముచ్ఛయస్య సంగతి మాహ - నికల్పేతి.
లక్షణ మాహ---గుణేతి.
κασ
వ్యాచష్టీ——య త్రేతి యత్ర
గుణానాం శ్రియాణాం చ వ్యస్తానాం సమస్తానాం
నా యంగ పదవస్థానం సముచ్చయాలంకార ఇత్యర్థః.
విషయ భేజేన గుణసముచ్చయ ముదాహరతి ప్రశా పేతి.
తదైవ క్రియాసముచ్చయ ముదాహరతి
పేచ్ఛ ఈతి.
لامى
الامه
3
విషయ భేదాభావేన క్రియా సముచ్చయ ముదాహరతి త్రైలోక్యతి, కద్యో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hd7zd38r19bwk7riq1clqaaf4no6cnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/396</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227827</id>
    <revision>
      <id>583731</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 398 సేవార్థం చివయత్సు కాకతిపురే భూపేషు తద్యోషితః, ద్వారం యాంతి విలోకయంతి పురతో నిశ్వాస మాతన్వతే శుష్యంతి ప్రలపతి యాంతి తనుతాం ముహ్యంతి మూర్ఛంతి చ. గు...'</comment>
      <origin>583731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="lwtpw0o0pf4eajywd9mdyk6ihjit0yc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
398
సేవార్థం చివయత్సు కాకతిపురే భూపేషు తద్యోషితః,
ద్వారం యాంతి విలోకయంతి పురతో నిశ్వాస మాతన్వతే
శుష్యంతి ప్రలపతి యాంతి తనుతాం ముహ్యంతి మూర్ఛంతి చ.
గుణక్రియాసామ్యన యథా.--
దేవే కాకతినీరరుద్రనృపతౌ జైత్రప్రయాణోను భే
మాద్యద్ధంతి చలత్పదాతి విచలద్వాజి ప్రధాన ప్రథం,
విచ్ఛాయానన మాకులా క్ష ముదయత్కార్పణ్య మావిళ్భవ
తపం బ్రామ్యతి సర్వతః ప్రతివనం ప్రత్యర్థిభూళృక్షణ.
ద్వితీయస్సముచ్చయః :-
ఖలేక పోతన్యా యేన బహూనాం కార్యసాధనే,
కారణానాం సముద్యోగ స్స ద్వితీయ స్సముచ్చయః.
యత్రైకం కార్యం సాధయితు మహమహమికయా బహూనాం
షితః ప్రోషిత భర్తృగాః, ఉత్కంఠయా ద్వారం యాంతిపురతో విలోకయంతి, యావ
దృష్టిః ప్రసరతీతి భావః. నిశ్వాస మాతన్వకే, ప్రియ మదృష్ట్వా చింకయేతి భావః,
జ్వరేణ శుష్యంతి, ముహ్యంతి జడీభవంతి ఇతికర్తవ్యతా మూఢమనసో భావంశీత్యర్థ .
యద్వా మోహమూర్ఛయో స్పంచార్యవస్థా భేదేవ భేదః. ఆ త్రావస్థా నామ నిరతీతక
క్రమః.
9.DE
గుణశ్రియయో స్పామస్త్యేన సముచ్చయ మాహ— దేవ ఇతి మాదృర్దంతీ
త్యాదీని చత్వారి ప్రయాణ క్రియావిశేషణాని. ఆశ్ర కుషశ్రీమా, అన్బే తాకి,
సముచ్ఛయక్వసామ్యా ద్వితీయసముచ్చయం లక్షయతి—ఖలేకపోలేతి. పురా
కిల కుర్ర చి కలే లుబ్ధకేన ప్రసారితే జాలే చిత్ర శ్రీ వోనామ కశ్చిత్కపోశరాజకీ
సపరివారో ధాన్యలోభా 'బాగత్య బద్ధః పరస్పరం మంత్రయిత్వా సర్వే 26 సఃభూయ
జలేన సహోడ్డీయ లుబ్ధకాదృశ్యతాం గత్వా కుర్ర చిత్ప్ర దేశ్ హిరణ్యకనామ్నో
మూషికరాజా న్మిత్రా త్పాశచ్ఛేదం లబ్ధ్వా సపరివార స్స్వగృహం ప్రశిష్ట ఇతివంచ
తంత్ర కథా3 మనసే నిధాయాహ—ఖ లేకపోత న్యాయేనేతి. యథావళచ్చేను ప్రతి
సర్వేషాం కపోతానా ముద్యమః ఏవం కన్య చిత్కార్యప్య సాధనే బహూనాం కార
ణానాముద్యమే సో సిసముచ్చయ ఏ నీతి.
వ్యాచట్టే ——యత్రే తి. ఆహనుహమికా వ్యాఖ్యాతా.
6699&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lwtpw0o0pf4eajywd9mdyk6ihjit0yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/397</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227828</id>
    <revision>
      <id>583732</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '394 కత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే కారణానా ముద్యము స్కోపి సముచ్చయ ఏన; యుగపద సేక్రేషా మవ స్థానాత్. యథా - -- శుభ్రంయళ శ్శౌర్య మహచ్చవృత్తంవిద్యా 2 నవద్యా విమలంకులంచ, ప్రతాపరుద్రస్...'</comment>
      <origin>583732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="418dxanhjwh5qezj1ohiwiv95iss7np" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;394
కత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
కారణానా ముద్యము స్కోపి సముచ్చయ ఏన; యుగపద సేక్రేషా మవ
స్థానాత్.
యథా -
--
శుభ్రంయళ శ్శౌర్య మహచ్చవృత్తంవిద్యా 2 నవద్యా విమలంకులంచ,
ప్రతాపరుద్రస్య సరేశ్వరస్య లోకోత్తరాంరీతిముదంచయంతి
ఆత్ర యశః ప్రభృతీనాం లోకోత్తరరీతిసంపాదనే ప్రత్యేకం 'హేతు
త్వేఒపి యుగవ తలేక పోతన్యాయసంబంధః.
-అథి సమాధ్యలఙ్కారక. అ
అథ సమాధి రుచ్యతే.----
*వకస్మి న్కారణే కార్యసాధ నేఒన్య త్పశాపతేత్,
కాకతాళీయనియత స్స సమాధి రుదీర్యతే.
1930
యత్రైకస్తీక్ కారణే కార్యసాధనాయ ప్రవృత్తే కాకతీయతీయా
సముచ్చయల్వే హేతు మాహయుగ పదితి. ఆస్యైవ కక్కరమితి సంజ్ఞం
తరం. కదుక్తం—'కల్సిద్ధి హేతా వేకస్మిక్ యశ్రావ్యత్తత్కరంభ వే' దితి.
ఉదాహరతి—శుభ్రమితి, సద్యోగే చేద ముదాహరణం. శుభ్రత్వేన శోభ
నవ్య యశసో లోకో శరరీతిసంపాదనే కార్యమహత్త్వాసినా శోభనైర్వృత్తాదిభి స్సము
చ్చయాత్. 'దుర్వారా స్పరమార్గ ణాః ప్రియతమే దూరే మనో ఒప్యుత్సుక' మిత్యాదౌ
స్మరమార్గణానాం దుర్వారల్వేనా
శోభనానాం తాదృశైశవ ప్రియక మాదిభి స్సము
చ్చయఇశ్య
త్రాసద్యోగః శ్రీయకమాదీనాం స్వక శ్శోధనత్వేజన్ విరహివిషయ త్వే
నా శ్రీశోభనక్వం జ్ఞేయం. 'శశీ దివసధూసరో గళితయావనాకా-మినీ' ఇత్యాదౌ శశిన
ళ్శోధనస్యాది దివసధూరత్వాదశోభన ల్వేననదనకస్తాదృరేవ కామినీ ప్రభృతిభిః
సముచ్చయ ఇతి సదసద్యోగోత్ర ద్రష్టవ్యః. ఇతి త్రివిధోzయం సముచ్చయః.
తత్కరసాదృశ్యా త్తదనంతరం సమాధింల యతి. — నీకస్మిన్నితి.
030
వ్యాచట్టే —యర్రేతి. కేనచిదారబ్ధస్య కార్యన్య 'కాకతాళీయన్యాయేన
కారణాంత రేణ సమాధానా కృమాధి రిత్యర్థం. కాకతాళీయేతి వృత్తివిషయే కాక
తాళశబ్ద కాకతాళసమజిక క్రియావాచినా తేన కాశాగమన మీద తాళపరన మివ
కాకతాళ మితీవార్థే
చ్చతద్విషయా' దితి జ్ఞాపకా 'త్సుప్పు' పేతి సమాసక్తి,
ఉభయ త్రోవ మేయం క్రమేణ దేవదత్తాగమనం దన్యూపనిపాక శ్చ. తేన దేవదత్తద
న్యుసమాగమః కాక తాశసమాగమసదృశ ఇతి లభ్యతే. తత్వకాకతాళమిన కాకతాళీయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>418dxanhjwh5qezj1ohiwiv95iss7np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/398</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227829</id>
    <revision>
      <id>583733</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలేజ్కార ప్రకరణమ్. 895 అన్యత్కారణ మాగత్య తత్కార్యం సుకరంకరోతిససమాధ్యలం కారః. యథా.- రణాంగ ణేరుద్రన రేంద్ర రోషళమాయరాజ్ఞాం విహిత స్తుతీనాం, వక్త్రషు యద్వాయువళా తృతంతి తృణ...'</comment>
      <origin>583733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4296" sha1="6vaot3yr5n0ikp7iwh1hesnjvjcmxsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలేజ్కార ప్రకరణమ్.
895
అన్యత్కారణ మాగత్య తత్కార్యం సుకరంకరోతిససమాధ్యలం కారః.
యథా.-
రణాంగ ణేరుద్రన రేంద్ర రోషళమాయరాజ్ఞాం విహిత స్తుతీనాం,
వక్త్రషు యద్వాయువళా తృతంతి తృణాని దేవస్య సపక్ష పాతః.
అత్ర ప్రతాపరుద్రన రేంద్ర క్రోధశాంత్యర్థ్యం కణాలే ప్రక్రాంతస్తు
తీనాం రాజ్ఞాం వక్త్రషు వాయువళా త్కాకతాళీయతయా పతితై స్తృ
ణైః కోపశాంతిలక్షణ కార్యసుకరత్వమ్,
అథ లోకన్యాయమూలాలంకారా నిరూప్యంతే. —
-అతి భావికాలజ్కారః, -
*అతీతానా యత్ర ప్రత్య శే. ఇవ లక్ష్మీతే,
అత్యద్భుతార్థకథనా దానికం తదుదాహృతమ్.
యత్రాద్భుతచరితో పవర్ణనా ద్భూతభావినో ర్వస్తునో: ప్రత్య
యమాణత్వం భవతి స భావికాలంకారః న చ భూతభావనో:
మితి ద్వితీయనీన్ని వారే 'సమాసా చ్చ కద్విషయా' దితి ఛప్రత్యయః. యథా పఠేతా
తాళవలేన కాకపధః తద్వదు పనివతి తెర న్యుభిర్దేవదత్తన్య వధ ఇత్యర్థః. యదాహ భగ
వాక్ భాష్యకారః—'ఏవంతర్హి ద్వా విదార్థా క్యాగమన మీప తాళపతన మిన కాక
తాశం కాకతాళమిద శాకతాళీయన్ 'ఇతి. తచ్చ వ్యాఖ్యాతం కైయటేన 'శత్ర
కాశాగమనం దేవదత్తాగమనస్యోవమానం తాళపతనం దన్యూవని పాకన్య. తాళేన
తు యః శాకస్య వధ స్సదేవదత్తస్య దన్యునా పధస్యోపమాన మితి ప్రధానికి 'కాకతా
ళీయాదిశబ్దవాచ్య స్సంపద్యతే' ఇతి. 'తన కాకతాళీయం నామాశర్కితోకవశం చిత్రీ
కరణ ముచ్యక ఇతి వృత్తికారః. నీవం చానుషంగిక కారణాంతరస్య సమాధేః సమ్మక
భానసర్వకారణా తృముచ్చమా ద్భేద ఇతి ద్రవ్యవ్యమ్.
ఉదాహరతి—రణాంగణ ఇతి. అశ్ర ధశాంతా స్తుతిః ప్రధానకారణం.
వక్త్ర వాయువశాత్తృణపతనం కాకతాళీయ మితి సమాధికి,
లోకన్యాయమూలేను చమత్కారాతికయనిదానం భావికం లక్షయతి — అతీ
లేతి. అశ్యద్భుతార్థ కథనా దితి. తథావిధశబ్ద సందర్భేణేతి శేషః.
వ్యాచష్ట
—యత్రేతి. భాప కజీ రభి ప్రాయః శ్రీకరి ప్రతిబింబిత ర్వే నా స్త్రీతి
భావికం. నను సంబంధో వర్తమానం చ గృహ్యకేచకురాది నేతి న్యాయేన భూకభా
వినోః రక్యశచడవభాసోవిరుద్ధ
ఖత్యాశంక్య, సరిహరతి—నచేతి, కర్ర హేతు మహ
51.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vaot3yr5n0ikp7iwh1hesnjvjcmxsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/399</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227830</id>
    <revision>
      <id>583734</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '396 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే ప్రత్యక్ష నద వభాసోవిరుద్ధః;అత్యద్భుతవస్తువర్ణనయా భావికానాంహృది భావనోదయాత్. తథాచ భావనాయాః పునః పునశ్చేతసి నిదర్శనా త్ప్రత్యయమాణత్వం...'</comment>
      <origin>583734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="bj3emncdueozb1a4k9sqetx34vm2ppo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;396
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
ప్రత్యక్ష నద వభాసోవిరుద్ధః;అత్యద్భుతవస్తువర్ణనయా భావికానాంహృది
భావనోదయాత్. తథాచ భావనాయాః పునః పునశ్చేతసి నిదర్శనా
త్ప్రత్యయమాణత్వం ఘటత ఏవ. యథాపొంథస్య కామినీభావ
నయా తస్యాః ప్రత్యయమాణత్వం. న చేయం స్వభావోక్తిః; త
స్యాం వస్తుస్వభావస్య యథావద్వర్ణనయా ప్రత్యయమాణతా ఇహ
త్వత్యద్భుతత్వేన నాపి రసవద్యాలం కారః; తత్ర విభావానుభావా
ద్యనుసంధానేనైవ రసాదే ర్భావ్యత్వం. న త్వత్యద్భుత ల్వే, న చేయ
—ఆత్యద్భులేతి. భావికానాం సహృదయానాం భావనోదయా త్సంస్కారోద్బో
ధాత్. న చేద మయుక్త మిత్యాహ— తథావతి. భావనాయాః పునరితి. భావనా
విషయాణా మత్యద్భుకవస్తూనా మిత్యర్థం, చేతసి సహృదయహృదయే, నిదర్శనా న్నిత
రౌం దర్శనాత్, ఆదరప్రత్యయేన ధార్యమాణత్వాదిత్యర్థం. ప్రత్యక్షాయమాణత్వం
ఘటక ఏజేతి. యథా లౌకికానా మింద్రియై ర్వర్తమానసంబంధార్థ సాక్షాత్కార,
యథా వాయోగినా మైకాగ్యలక్షణయా భావనయా ఒతీంద్రియార్థ సాక్షాత్కారః,
తథా కావ్య త్తత్వవిదాం కావ్యతత్త్వగతాత్యద్భుతత్వానుసంధాన ప్రయుక్తయా భావ
నయా అతీతా నాగ తార్థ సాక్షాత్కారో యుజ్యక వే వ్యర్థః. ఆ శ్ర దృష్టాంత మాహ—
యథేతి. పాంధస్య పధికస్య, విరహిణఇశ్యర్థః. 'పదో ఇనిత్య' మితి ణప్రత్యయః.
కామినీభావనయా కామినీధ్యానేన తస్యాః కామిన్యాః ప్రత్యక్షాయమాణత్వం. తదు
క్తం—' సాక్షిగత స్సాకలికో ఒయ మద్వైత వాదః ' ఇతి. నచేదం స్వభావోక్తా వంత
ర్భవతీత్యాహ—నచేతి. కుక ఇత్యాకాంక్షాయా ముభయోర్వైషమ్యమాహ - తస్యా
మితి. వస్తుస్వభావస్య,లౌకిక వస్తుగత సూక్ష్మ
ధర్మ స్యేత్యర్థః. యథావ దన్యూ నాతిరి
కల్వేస
ప్రత్యక్షాయమాణతాసాధారణ్యేన హృదయసంవాది ప్రతీతివిషయత్వ
మిక్యర్థ&amp;. ఇహ భావికే తు ఆక్యద్భుత త్వేన లోకోత్తరాణాం వస్తూనాం స్ఫుటకయా
తాట భ్యేన ప్రతీతి రితి భేద ఇత్యర్థః. అతవివ రసవదాదౌ నాంతర్భావత్యాహ
నావీతి, కత్ర, హేతు మాహ - కశ్రీతి. విభావానుభావాద్యనుసంధానేన వరమాద్వైత
జ్ఞాసిన న్మమై వైతే శత్రోపైతే తటస్థస్యైత ఇత్యాదివి శేషపరిహారాత్సాధార
ణ్యేన సహృదయసంవాది ప్రత్యయే నేక్యర్థ &amp; రసాదే ర్భాన్యత్వం స్వాద్యక్వ మిత్యర్థః.
న త్వత్యద్భుక ర్వేనేతి. యథా భావి కే భూతభావనోరత్యద్భుతార్థ యోస్సర్వజ్ఞ వత్తాట
స్యేన ప్రతీతిర్న సాధారణ్యేన తద్వదశ్రీ న భవతీత్యర్థః. నన్వత్ప్రభూతభావినో
రప్రత్యక్షయోః ప్రత్యక్ష ల్వేనాధ్యవసాయా దివాదే రభావా చ్చంద్ర తీయమానో స్ప్రేక్షా
8.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bj3emncdueozb1a4k9sqetx34vm2ppo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/400</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227831</id>
    <revision>
      <id>583735</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. 397 ముత్ప్రేక్షా; అతీతానాగతయోః ప్రత్యక్ష త్వేనాధ్యవసాయాభావాత్. నచాయం భ్రాంతిమదలం కారః; భావనాయా అభ్రాంతిరూపత్వాత్. అత స్సర్వోతీర్ణ నీవాయ మలం కారః. యథా...'</comment>
      <origin>583735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3912" sha1="a7j1noh9urzw1grhnz39cwxk2l3wdrr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
397
ముత్ప్రేక్షా; అతీతానాగతయోః ప్రత్యక్ష త్వేనాధ్యవసాయాభావాత్.
నచాయం భ్రాంతిమదలం కారః; భావనాయా అభ్రాంతిరూపత్వాత్.
అత స్సర్వోతీర్ణ నీవాయ మలం కారః.
యథా.-
33
ధ్వజాగ్రే కాకతీంద్రస్య భాతి క్రో డాకృతి ర్హరః,
మృద్బిందు 8వ దంష్ట్రాగ్రే యస్యా లక్ష్యత మేదినీ.
ఆత్రాష్టాదశద్వీపయు
క్తాయా మేదిన్యా దంష్టాగే మృద్బిందురూప
తేతి అత్యద్భుతవర్ణనయా తథావిధభావనాయాం ప్రత్యక్షవత్ప్రతీతి
సంభవః
ప్రత్యనీ కాలఙ్కారం. -
అథ ప్రత్యనీ కాలఙ్కారః ప్రతిపాద్యతే.—
*బలినః ప్రతిపక్షస్య ప్రతీకారే సుదుష్క రే,
య_స్తదీయతిరస్కారః ప్రత్యనీకం తదుచ్య తే,
యత్ర ప్రబలస్య ప్రతిపక్షస్య ప్రతీశారాసామర్థ్యా త్తదీయతిరస్కా
రో భవతి తత్ప్రత్యనీకమ్.
జతోనే స్యాదత ఆహ—నచేయము స్ప్రే క్షేతి. తత్ర
హేతుమాహ - అతీ తేతి
నన్యా ప్రత్యక్షం ప్రత్యక్ష ర్వే నాధ్యవసీయతే. కింకర్హి శావ్యార్థ విద్భిః ప్రత్యక్షం దృశ్యత
ఇతి నోత్ప్రశ్రేతి భావః. నను భూత భావినోః ప్రత్యక్ష ల్వే భ్రాంతిమదలం కార
ఓం సస్యా! దత ఆహ—నబాయ మితి. తత్ర హేతుమాహ— భావనాయా ఇతి.
కావ్యత్తత్వనిదాం భూతభాని వస్తు సాక్షాత్కారసామ శ్రీ భావనా తస్యా ఆభ్రాంతి
రూపత్వాత్. భ్రాంతిం రూపయతి జనయతీతి భ్రాంతిరూపా కస్యా భావ స్తత్త్వం.
తదభావాత్, భ్రాంతిజనకత్వాభావాది శృర్థం. భూత భావివిషయ త్వే భావనాను
హిన్నూ నా ప్రత్యక్షశ్వహాని రితి భావః కంటక
శోధన మునసంహరతి ఆశ్రఇతి యదన్య
దవశిష్టం తత్సర్వమలంకార సర్వ స్వే ద్రష్టవ్యమ్.
ఉదాహరతి—ధ్వశాస్త్ర ఇతి శ్రీ డాకృతి ర్వరాహాకృతిః.
33
లోకన్యాయమూల ప్రస్తావాత్ప్రశ్యనీకం లక్షయతి
బబినణతి. ప్రతీకార
ఇతి 'ఉపసర్ల స్య మఠ్యామను ష్యే బహుళ మితి దీర్ఘ !.
వ్యాచ—యత్రేతి. అనీకస్య సైన్యస్య ప్రతినిధిః ప్రత్యనీకం, కత్తుల్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7j1noh9urzw1grhnz39cwxk2l3wdrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/401</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227832</id>
    <revision>
      <id>583736</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '398 యథా.-- రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే కాకతీయపతిశౌర్య మహోష న్యక్క ృతస్వమహిమా బడ బాగ్ని ః, తద్గభీరిమసనాభి మజస్రం బాధతే నిధి మపాం బహిరంతః. అత్ర సాదృశ్య హేతుకం తదీయత్వ మిత్య...'</comment>
      <origin>583736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3590" sha1="nqufpq5urmyfoaw90rhz36p0i2gw1ul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;398
యథా.--
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
కాకతీయపతిశౌర్య మహోష న్యక్క ృతస్వమహిమా బడ బాగ్ని ః,
తద్గభీరిమసనాభి మజస్రం బాధతే నిధి మపాం బహిరంతః.
అత్ర సాదృశ్య హేతుకం తదీయత్వ మిత్యలం కారత్వమ్,
అతి ఆథ వ్యామాకాలఙ్కారకి, ఐ—
*యేన యత్సాధితం వస్తు తేనైవ క్రియతేజన్యథా,
అన్యేన తదలంకారో వ్యాఘాత ఇతి కథ్యతే.
యద్యస్తు యేన కేనచి త్కర్తా యేన సాధనేన సాధితం తద్వస్తు
తేనైవ సాధనేన అన్యేన కర్రా యదన్యథా క్రియతే స వ్యాఘాతః.
యథా.---
కాకతీయాభిజాతో ఒయం నాభిజాతాధికస్థితిః,
దోర్భ్యాం లభోదయా౯ భూపాంసాభ్యా మనుదయా సృజ౯.
- పర్యాయాలఙ్కారః,
అథ లోకన్యాయమూలాలంకార నిరూపణ ప్రస్తావాత్పర్యాయాలు
&quot;కారో నిరూప్యతే.
&quot;క్రమేణైక మనేకన్మీ న్నాథారే వర్తతే యది,
దిదమసి ప్రత్యనీకమిశృద్ధః. ప్రతిసమ్
ప్రాబిల్య ప్రఖ్యాసన మశ్ర ప్ర యోజన.మ్..
కాకతీయేతి, కన్యకాకతీయస్య గభీమ్లా గాంధీర్యేణ సనాభిం సుహృదం, 'జ్యో
తీర్జనవ' చేత్యాదినా సమానశబ్దస్య నభావః.
ఆస్యాలం కారక్వ మాహ— ఆ త్రేతి.
పూర్వయైన సంగత్యా వ్యాసూతం లక్షయతి యేనేతి, యేనోపాయేన య
ద్వస్తు సాధికం, &quot;నేన చి త్కతిశేషః 'లేనైవోపాయేనా స్యేన కర్ణా తద్వస్తు అన్య
థాక్రియతే చేత్సవ్యాఘాతో ఒలంకారణత్యర్థః.
కాకతీయేతి, కాకతీయ-భికారక కాకతీయకులోద్భూతః. నాభికాలో బ్రహ్మా,
తతోఒద్ధితా స్థితి ద్యస్య స తథోశక్తి. దోర్భ్యా విశ్వరబాహుభ్యాం, లబ్ధిదయాజ్&quot;
భూపా క్రాజర్యాక్, 'బాహూరాజన్యః కృతః ' ఇతిశ్రులే. తాభ్యాం దోర్భ్యా
మసుదయా సుదయరహితాజ్, సృజన్ని తినిప్పిదకన్య నిప్పిదిత వస్తువ్యాహతి హేతుత్వా
32
వ్యాఘాలే వస్తుసాధనాన్యథాకరణయోః క్రమికత్వాత్తత్ప్రసంగేన పర్యాయం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nqufpq5urmyfoaw90rhz36p0i2gw1ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/402</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227833</id>
    <revision>
      <id>583737</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలబ్కా రప్రకరణమ్. ఏకస్మి న్న థవా నేకం పర్యాయాలంకృతి ర్మతా. 899 యత్ర క్రమాదేశ మాధేయ మనేకస్మి న్నా థారే వర్తతే స ఏకః పర్యాయః. నచా త్రవిశేషాలం కారు, త త్రై కస్యా నేక త్ర యుగపద...'</comment>
      <origin>583737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3343" sha1="izpdk587mos2nfv7k0w0mxnm6l8zheb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలబ్కా రప్రకరణమ్.
ఏకస్మి న్న థవా నేకం పర్యాయాలంకృతి ర్మతా.
899
యత్ర క్రమాదేశ మాధేయ మనేకస్మి న్నా థారే వర్తతే స ఏకః
పర్యాయః. నచా త్రవిశేషాలం కారు, త త్రై కస్యా నేక త్ర యుగపద్వర్తనం.
అత్ర క్రమేణ. తథా ఏకస్మిన్నా ధారే అనేకమా ధేయం వర్తతే
సద్వితీయః పర్యాయః. నచాత్ర సముచ్చయాలంకారః; తత్రాప్యేక త్రా
నేకేషాంయుగపద్వర్తనం. అత్ర క్రమేణ
యథా.-
దంష్ట్రీయాం కుహనాకిటే ర్భగవతో దేవస్య శౌరే: పురా
పళ్ళాన స్త కమండలే ఫణభృతః పాతాళలోకేశితుః,
ఆద్యోర్వీపత్ శేఖకస్య మహత శ్రీకాకతీయ ప్రభో-
ర్భాహౌ సర్వధురీణసారమహితే బద్ధోత్సవా మేదినీ.
అత్రైకస్యా మేదిన్యాః క్రమాద నేక త్ర వర్తనమ్.
యేషాం ముఖే నిజవధూసవిధే నృపాణాం
శౌర్యోక్తయ స్సమభవ న్న భీమానగర్భా!,
తేషాం ప్రతాపనృపవీక్షణ కాతరాణాం
తత్రైవ దీనవచనాని సముద్భవంతి
93F
१४०
లష్యతి క్రమేణేతి, ఏకస్యానేకత్ర వర్తన మనేక స్యైకశ్రవర్తనం చేతి ద్విధా
పర్యాయాలంకారః. ఉభయస్య శ్రామికత్వా ద్వి శేష సముచ్చయ యోని క్రమేణ
వ్యవచ్ఛేదః.
దంష్ట్రాయామితి. కుహనా!టే రామావరాహస్య, పాతాళలో కేళితుఃఫణభృత
శ్శేషస్య, సర్వధురాం సహతీతి సర్వధురీణః, 'ఖ స్సర్వధురా' దితి ఖప్రత్యయః. విశ్వ
ధురీణేతిపాతే ఆడ్రైవ ‘ఖ' ఇతియోగ విభో* గాక ప్రత్యయః.
ఏకస్యానేక శ్రీ వర్తనం యోజయలి—ఆత్రేతి.
యేషామితీ. నిజవధూసవిధే యోగిన్మ
ధ్యే, అభిమాన గర్భా గర్వ గుంభితాః,
తత్రైవ ముఖీ, దీనవచనాని వ్రాయస్వేత్యాది వాక్యాని, సముద్భవంతి. ఆకస్మిళా
ముడే కౌర్యో క్తీనాం దీనవ చ నానాం ద క్రమేణ వృత్తి?.
అరం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izpdk587mos2nfv7k0w0mxnm6l8zheb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/403</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227834</id>
    <revision>
      <id>583738</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '400 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే -అతి సూక్ష్మాలజ్కార. అథ సూక్ష్మ్యాలంకారో నిరూప్యతే.--- &quot;అసంలశ్రీతసూర్యర్థ ప్ర కాశ సూక్ష్మ ఉచ్యతే. మాత్ర వేయ్యస్య యత్రాకా రేంగితాభ్యాం ప్ర...'</comment>
      <origin>583738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4045" sha1="htzl9x4qt42nve1c5j01xvdm3b9mdee" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;400
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
-అతి సూక్ష్మాలజ్కార.
అథ సూక్ష్మ్యాలంకారో నిరూప్యతే.---
&quot;అసంలశ్రీతసూర్యర్థ ప్ర కాశ సూక్ష్మ ఉచ్యతే.
మాత్ర వేయ్యస్య యత్రాకా రేంగితాభ్యాం ప్రకాశ సంస
సూర్యలం కారః.
*గురు అణసవిహమ్మి సహూదట్టూణ ణ రేదం వేసిఆం దూఈం,
సవ్వం గేసు సహాసం కత్థూరివి లేనణం కుణం.
ఆత్రకస్తూరిని లేపనేన తిమిర సమయ స్సంకేత కాల ఇతి ప్రకాశః
ఆ ఉదాత్తాలక్కొరకి,
ఆథోదాత్తాలంకారః కథ్యతే.—
తస్యాపి లోకన్యాయమూలతై వానంతర్య కారణమ్,
+ గురుజనసది
ధే వధూర్దృష్ట్వాన రేంద్ర ప్రేషితాం దూతీం,
సర్వాంగేషు సహాసం కస్తూరీవిలేపనం కరోతి.
ఏకత్రా సేకవృత్తి
ప్రసంగే వైకస్య సంలక్షి తత్వాసంలక్షి తత్వసంబంధాత్పర్యా
యానాంతరం
సూక్ష్మంలక్షయతి ఆసంలక్షి లేతి. అసంలక్షితస్య స్థూలబుద్ధినా మనం వే
దృప్ప, సూక్ష్మస్య ఇంగి కౌశారాభ్యాం తీక్షబుద్ధినం విద్య స్యార్థస్య, ప్రకాళో విదగ్ధం
ప్రతి ప్రకాశనం, యత్ర ససూక్షాలంకార ఇత్యర్థం.
వ్యాచ ——విదగ్ధతి, ఇంగి తాకారయో ర్లక్షణమాహ చక్రవర్తి &quot;ఆకృతి
వ్యంజితా శ్చేష్ట ఇంగితం బుద్ధికారితాః, ఆకారః పునరామ్నాత స్తా వివాబుద్ధికా
తథా—&quot;తారాపుట భూదృష్ట్యా దేర్వికారానింగితం విదుః, ఆశారాస్స
త్వజా భావా ఆద్యా బుద్ధ్యా పరే ఒన్యథా&quot; ఇతి.
පුර්ව
ఉదాహరతి — గుర్వితి. ఆశ్ర దుశ్యా స్సంకేత సమయ జిజ్ఞాసాయాం తదీయేన
భూభంగాని నేంగి లేనోపలభ్య ప్రగల్భవధ్వా రాత్రి సమయ స్పంకేతకాల
కస్తూరీని ' లేదనేన ప్రకాశ్యతే. &quot;వక్తవ్యంది స్వేదబిందుప్రబుథైర్దృష్ట్వా భిన్నం క
మం కాసి కంఠే, పుంస్త్వంతన్వ్యా వ్యంజయంతి వయస్యా స్మిత్వా పాణా ఖడ్గ
లేఖాం లిలేఖ&quot; ఇశ్యశ్ర స్వేదబిందునిమి త్తకుంకుమ భేదలక్ష
గా కారసూచికం పురుషా
యితం పాణె కృపాణలేఖనేన పురుషైకయోగ్యేన ప్రకాశ్యత ఇత్యాకారనిబంధన
స్సూక్ష్మః.
ఉదాత్త మాహ——ఆ
భేతి.
కస్యసంగతి మాహ -ఈ స్యేతి.
అరణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htzl9x4qt42nve1c5j01xvdm3b9mdee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/404</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227835</id>
    <revision>
      <id>583739</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్. -అది ఉదాత్తాలంకారు. అ *తదుదా త్తం భ వే ద్యత్ర సమృద్ధం వస్తు వర్ణ్యతే. 401 మత్ర మహాసమృద్ధిశాలినో వస్తునో వర్ణనం క్రియతే త త్రోదాత్తా రమ్యా మేకశిలాభిధానన...'</comment>
      <origin>583739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4698" sha1="p76vfemvgm784bbgciw2eishbd334tl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలజ్కార ప్రకరణమ్.
-అది ఉదాత్తాలంకారు. అ
*తదుదా త్తం భ వే ద్యత్ర సమృద్ధం వస్తు వర్ణ్యతే.
401
మత్ర మహాసమృద్ధిశాలినో వస్తునో వర్ణనం క్రియతే త త్రోదాత్తా
రమ్యా మేకశిలాభిధాననగరి మాసేదివాంసో బుధాః
సౌవర్ణేషు గృహేషు రత్నరచితద్వాస్తోర ణేషు స్థితాః,
ఆరుహ్యాంగణ మేదినీషు కలభా క్రీడోత్సుకా సర్భకా
నోదంతే య ద వేక్ష్య రుద్రనృపతే స్తత్త్యాగలీలాయితం. అర౨
లక్షణమాహ---తదితి.
వ్యాచట్లే యత్రేతి. మహాసముృద్ధిశాలినికి కవి ప్రతిభాప్రా, వైశ్వర్యశాలిన
క్యలౌకికశ్వకథనాదలం కారత్వమితి,
రమ్యామితి. అసేదివాంసః ప్రాప్తాక, కలభాజ్ బాలగ జాక్, మోదంత ఇతి
బల్కత్ త్యాగలీలాయితం త్యాగలీలా. లోహితాదిశ్యమంతాద్భావేత్తః. అంగ
కూకమహాపురుష, చరితం చోదాత్తం. యథా &quot;తవిదమరణ్యం యస్మిక్ దశరథవ
కనాను పాలనవ్యసనీ, నివసకో బాహుసహాయ శ్చకార రక్షః క్షయం రాదు. ఆశ్ర
ణ్యే వర్ణనీయే రామచరిత మంగ త్వేన వర్ణిక మితి మతాంకరానుసారేణ సర్వస్వకార్య,
కథాహి—యత్ర రసాదయో వాక్యార్థీ భూతాస శ్రీ రసవదాదయోడెలంకారా ఇత్య
కారమా రసికా భామహాదయః తన్మతే యథావాక్యార్థీ భవాదంగభూతో
;సాది_స్తథాంగ భూకమహాపురుష చరిత వర్ణ నాత్మతో ద్వితీయోదాత్త ఉపపద్యతే, ధ్వని
కర్మణే తు కావ్యాత్మనో రసాదేకి ప్రాధాన్యదశాయా మలం కార్యత్వా దలంకారభావో
కోపపద్యతే. తదుక్తం ధ్వన్యాచార్యై “రసభావతదాభా సభావశాంత్యాది క్రమః,
స్వ నేరాతాంగిభావేన భాసమానోవ్యవస్థితః&quot; ఇతి. యత్ర రసస్వరూపే వస్తుమాత్రే
కలంకారతాయోగ్యే వాక్యార్థి భావేన ప్రధానే ఒంగభూతా రసాదయ స్తోత్ర రస
లంకారా నివ. తదపి | తైరేవోక్తం - &quot;ప్రధానే జన్య క్ర వాక్యార్థే యత్రాం
శం తు రసాదయః, కావ్యేతస్మిన్నలంకారో రసాదిరితే మేమతికి ఇతి. లేదా ద్వితీయో
దాత్తస్య విషయ నీవ నాస్తితి సర్వస్వహృదయం. అక ఏవ ధ్వనిదర్శనానుసారీ విద్యా
నాథోఒసి ద్వితీయ ముదాత్తంనాంగీతకారేతి రహస్యం. నన్వేపం తర్హి రసవదాశయః
సమితి నాంగీ క్రియంత ఇతి చేస్తేవం; రసప్రకరణ నీవ తత్స్వరూపనిరూపణాత్,
కింతూదాహరణ మలంకారప్రకరణే భవిష్యతీతి ప్రతిఙ్ఞయ సేన వాడెభి ప్రాయే నేహ
కోదాహృతం! అస్త్రాభిస్తు తన విజ్ఞాత్ర ముదాహృతమితి నేహ పునః ప్రయత్యతే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p76vfemvgm784bbgciw2eishbd334tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/405</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227836</id>
    <revision>
      <id>583740</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '402 రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే అతి పరివృత్త్యల స్కౌరః - -- అరక అథ సమానన్యాయాత్ పరిసృత్తిర్ని రూప్యతే.. &quot;సమన్యూనాధి కానాంచ యదావినిమయోభవేత్, సాకం సమాధికన్యూనైః పరివృత్తి రసౌ...'</comment>
      <origin>583740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="s457j41btdddtfyufyyvd5i0vuqqtcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;402
రత్నా పణసహితే ప్రతాపరుద్రీయే
అతి పరివృత్త్యల
స్కౌరః -
--
అరక
అథ సమానన్యాయాత్ పరిసృత్తిర్ని రూప్యతే..
&quot;సమన్యూనాధి కానాంచ యదావినిమయోభవేత్,
సాకం సమాధికన్యూనైః పరివృత్తి రసౌ మతా.
సమన్యూనాధికానాం సమాధికన్యూనై ర్వినిమయః పరివృత్తిః.స మేన
సమకపరివృత్తి ర్న్యూ నేనాధిక పరివృత్తి రధికేన న్యూనపరివృత్తిశ్చేతి.
సమేన సమపరివృత్తి ర్యథా—
-
సుధారసముచో వాచో దత్వా కాకతిభూభుజే,
అతో లభంతే కవయ స్సహస్రం గంధసింధురాజ్,
అత్ర వచసాం గంధసింధురాణాం చ సమత్వం
న్యూ నేనాధిక పరివృత్తి ర్యథా.
ఉపాయనం గజాళ్వాది కృత్వా సర్వేఒ పి భూభుజః,
ప్రతాపరుద్ర దేవస్య లభంతే సుస్థిరాం కృపామ్.
७४४
అర
అత్ర త్యజ్యమానా దుపాయనాదే రాదీయమానస్య ప్రతాపరుద్ర
కృపావిలసిత స్యైవాధిక్యమ్,
అధికేన న్యూనపరివృత్తి ర్వథా -
ప్రతాపరుద్రేణ రణే జితాః ప్రత్యర్థిభూభుజః,
దత్వా భూషాం కిరాతేభ్యో లభంతే వల్కలాదికమ్.
ఆత్ర త్యజ్యమానా దాభరణజాతా దాదీయమానస్య వల్కలాదే
ర్న్యూత్వం.
అథ శృంఖలాన్యాయమూలాలంకారా నిరూప్యం తే.--
సమృద్ధి కార్యత్వా ద్వీనిమయస్య కద్రూపం పరివృత్తిముదాత్తానంతరం నిరూ
పయతి అధేతి. సమానన్యాయాత్ లోకవ్యవహారరూపాల్.
సమేతి. కించి దత్వా కస్య చి దాదానం వినిమయు, సమస్య సమేన న్యూన
స్యాధి ? నాధికస్య న్యూ నేన వినిమయ ఇతిత్రేధా ఇరివృత్తిః.
సమేన సమపరివృత్తి ముదాహరతి సుభీతి. అతః కాకతీంద్రాత్, గంధసిం
ధురాక్&quot; గంధగజార్. లక్షణ ముక్తం నాటకే.
న్యూనేనాధికపరివృత్తి ముదాహరతి
ఉపాయనమితి,
అధికేన న్యూనపరివృత్తి ముదాహరతి — ప్రతాపేతి.
అనంతరాలంకారచతుష్టయస్య సంగతిమాహ - అభేతి,
०४४
అర
అర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s457j41btdddtfyufyyvd5i0vuqqtcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/406</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227837</id>
    <revision>
      <id>583741</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్. -అం కారణమాలాలణ్కార. క యదా హేతు 403 స్స్యాదుత్తకోత్తరం, * పూర్వం పూర్వం ప్రతి . తదా కారణమాలాఖ్య మలంకరణ ముచ్యతే. యదా పూర్వపూర్వం క్రమేణోత్తరోత్తకం ప్రతి హే...'</comment>
      <origin>583741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="5vh62ovsy24j2r4h49bsxit6ocb881x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అర్థాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
-అం కారణమాలాలణ్కార. క
యదా హేతు
403
స్స్యాదుత్తకోత్తరం,
* పూర్వం పూర్వం ప్రతి .
తదా కారణమాలాఖ్య మలంకరణ ముచ్యతే.
యదా పూర్వపూర్వం క్రమేణోత్తరోత్తకం ప్రతి హేతుతాం
భజతే స కారణమాలాఖ్యో ఒలం కారః.
యథా :
విద్యయా వినయోత్కర్ష వినయేన గుణార్జనం,
గుణైః ప్రజానురాగశ్చ క్రమోర్తయం కాకతీశ్వ.
-ఇది నీకావళ్యలక్కారు. జ
యత్రోత్తరో త్త రేషాంస్యా త్పూర్వం పూర్వం ప్రతి క్రమాత్,
విశేషణత్వకథన మసా వేశావళీ మతా.
యత్ర పూర్వ పూర్వం ప్రతి క్రమేణోత్తకొత్తకం విశ్లేషణత్వం
భజతే స ఏకావళ్యలం కారః.
ప్రతాపరుద్రనగరీ సుజనై రుపశోభితా,
సుజనా స్స్ఫీతనిభ వై ర్విభ వా ధైర్యశాలినః.
ఏతత్ స్థాప నోదాహరణమ్. ఆపోహనేనాపి భవతి.
యథా :-
న తద్రాజ్యం ప్రజా యత్ర న భవంత్యూర్థిత శ్రీయః,
CKE
న తాః ప్రజాః ప్రభు ర్యాసాన స్వయం శాంతిశ్వరు. శని
కారణమాలాం లక్షయతి—పూర్వపూర్వమితి, ప్రతికల్లో భిన్న శ్రమ లేద
పూర్వపూర్వస్యో త్తర హేతుల్వే కారణమా లేక్వర్థః,
కథా వ్యాచష్ట—యజేతి,
విద్యయేతి. విద్యాదయో విషయాడీ సతి హేతవః.
ఈన దేశ ద్వైసరీత్యా దేశావళీం లక్షయతి - యత్రేతి. భూవ్వపూర్ణ ప్రత్యే
త్తరో త్తస్య విశ్లేషణత్వం స్థావనే నాపోహ నేరరనై ఎన్యమున ఎవరికాను స్వరా
ఆద్య ముదాహరతి - ప్రకా పేలి, ఆగ్ర స్వర్యా జేక పూర్వపూర్వళ్ళ సుజ
ద్యుత్తరోత్తరం స్థాపనేన విశ్లేషణత్వం కజలే.
K
క్వితీయ ముదాహరతి—న్న ద్రాజ్యమి? శత్రరాజ్యాదేవి పూర్వపూర్వస్య క్రజా
ద్యుత్తరోత్తర మపోహ నేన విశేషణత్వం భజతే.
52&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vh62ovsy24j2r4h49bsxit6ocb881x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/407</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227838</id>
    <revision>
      <id>583742</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '404 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే -50 మాలాదీపకాలజ్కో ఈ. *యదా తు పూర్వపూర్వస్య సంభవే దుత్తరోత్తరం, ప్రత్యుత్కర్షావహత్వం త న్మాలాదీపక ముచ్యతే. தந்த యత్ర పూర్వపూర్వస్య ఉత్తరోత్త...'</comment>
      <origin>583742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="c27s2fm4pdpb1xtxzotp6w92dk93sn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;404
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరుద్రీ యే
-50 మాలాదీపకాలజ్కో ఈ.
*యదా తు పూర్వపూర్వస్య సంభవే దుత్తరోత్తరం,
ప్రత్యుత్కర్షావహత్వం త న్మాలాదీపక ముచ్యతే.
தந்த
యత్ర పూర్వపూర్వస్య ఉత్తరోత్తరగుణావహత్వం స మాలాదీవి
యథా..
భాగ్యభూమా మహీం ప్రాప్తిః కాకతీంద్రభుజం మహీ,
భుజః ప్రతాప మతులం ప్రతాప శ్చ జగత్ప్ర యం.
అథి సారాలణ్కా.ఈ. ప్రజ
జగత్రయం.
*ఉత్తరోత్తర ముత్కర్షః సారాలం కార ఉచ్యతే.
యథా.-
జగత్సు వసుధా భాతి తస్యా మేకశిలా పురీ,
3
కాకతీయాన్వయ స్తత్ర తస్మిక్ రుద్ర వరేశ్వరః
సకలభువనసారభూతం ప్రతాపరుద్రం విషయీ కుర్వతః చిరాదస్యా
లంకారస్య సార ఇత్యస్వర్థాభిధానమ్.
ఇతి శ్రీ విద్యానాథకృతౌ ప్రతాపరుద్రయశోభూషణే
అలంకారశాస్త్రే అర్థాలం కార ప్రకరణం
సమాప్తమ్.
పూర్వపూర్వం ప్రత్యుత్తరోత్తరస్యోర్కర్ష హేతుత్వేనై శావళీముక్త్వా ఉత్తరో
త్తరం ప్రతి పూర్వపూర్వ స్యాత్కర్ష హేతుల్వే
మాలాదీపకమాహ. —యదేతి.
భాగ్యేతి. ఆశ్రభాగ్యాతి శయాదిభి ర్మహ్యాదీనా ముక్కర్షరి క్ర మేణనిధీయ తే.
పరి శేషాత్సారం లక్షయతి. ఉత్తరోత్తరమితి.
జగత్స్వితి. అత్ర జగద పేక్షయావసుధాయా ఉత్కర్షః, తద పేక్షయా ఏకశిలా
యా ఇత్యాది క్రమేణోత్కర్ష రుద్రన రేశ్వరే విశ్రామ్యతి.
ఇతి పదవాక్య ప్రమాణపారావార పారీణ శ్రీ మహోపాధ్యాయ కోలాచల మల్లి
నాథ సూరిసూనునా విశ్వజనీన విద్యస్య విద్వన్మ తేః పెద్దయార్యస్యాను జేన కుమార
స్వామిసోమపీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నాపణాఖ్యానే
అర్థాలఙ్కారనిరూపణం నామాష్టమం ప్రకరణమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c27s2fm4pdpb1xtxzotp6w92dk93sn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/408</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227839</id>
    <revision>
      <id>583743</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మిశ్రాల జ్కార ప్రకరణమ్. అథ సంసృష్టి సంకరౌ నిరూ వ్యతే యథా లౌకికానామలం కారాణాం హిరణ్మయానం మణిమయాం నాం చ పృథక్సౌందర్య హేతునా మన్యోన్య సంబంధేన చారుత్వాక యో దృశ్యతే తథైవ కావ్...'</comment>
      <origin>583743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3310" sha1="db54eq4cilfx0bll8xs3pim3s36kr37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మిశ్రాల జ్కార ప్రకరణమ్.
అథ సంసృష్టి సంకరౌ నిరూ వ్యతే
యథా లౌకికానామలం కారాణాం హిరణ్మయానం మణిమయాం
నాం చ పృథక్సౌందర్య హేతునా మన్యోన్య సంబంధేన చారుత్వాక
యో దృశ్యతే తథైవ కావ్యాలం కారాణాం రూపకాదీనాం మిథర్సింబం
ధేన సౌందర్యాతిశయః ప్రతీయతే. స చ సంబంధో ద్వివిధః సుయోగ
రూప స్సమవాయరూపశ్చేతి. సంయోగే మిశ్రతిలతండుట న్యాయసము
వాయే మిశ్రక్షీరనీరన్యాయః. తిలతండులన్యాయేన సంబంధే సంసృష్టిన
క్షీరనీరన్యాయేన సంబంధే సంకర అనయో! వృథ కావ ర్వాతిశయ
హేతుత్వా దలం కారధురంధరత్వం, నతు పూర్వోక్తాలంకార శేషతా.
తత్ప్రప్రథమం సంసృష్టి ర్ని గద్యతే. --
-
&quot;తిలతండులసం శ్లేష న్యాయా దృత్రే పరస్పరం,
సంశ్లే షేయు రలంకారా స్సా సంసృష్టి ర్ని గద్యతే.
0
ఏ కై కాలం కారనిరూపణానంతరం మిశ్రాలంకారనిరూపణం ప్రతికానీలే
ఆథేతి. ఉత్తానా మలంకారాణాం క్వచి కృహభాజ్ కిం పార్ధక్యేన వన్యజసాన ను తా
లంకారాంతరత్వ మితి విచార్య లోకి కాలం కావన్యాయేనాలంకారాంతకథ్వం సిద్ధాంతే
నా మాత్రేణ
యతి—యభేతి హిరణ్మయానాం సౌవర్ణాణాం, 'దారిణిగాయ'
నిపాతనా త్సాధుః. వృధతి దస్సంబంధాల్లో ఒక సౌందర్య హేతూనాం ? సంబం
చారుత్వాతీశయ స్తథైవ రూపకాదీనా మిత్యర్థ్య. సౌందర్యాతిశయంతో
ద్వైవిధ్య మాహ——న చేతి ఉత్కట భేద స్సంయోగ రూపం అనుకుల భేదం గారు
రూప ఇత్యర్థకి, అద్యే తిలకందుల న్యాయేన సంసృష్టి. వ్వితీయే వశీకర్యాయేన
సంకరః, అనయో! వృథగుపాదానం న పూర్వ శేషశ్వ మిక్యర్థ .
తత్ర ప్రథమ ముక్కట భేదరి బంధనాం సంస్కృష్టం లక్షయతీ కోర్స్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>db54eq4cilfx0bll8xs3pim3s36kr37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/409</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227840</id>
    <revision>
      <id>583744</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '406 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే యత్ర త్యయేన పరస్పరసంబద్ధా రూప కాద యో భవంతి సా సంసృష్టిః, సాత్రివిధా, శబ్దాలంకారగీత త్వేనార్థాలం కార గతత్వే నోభయాలం కారగత త్వేన చ. శబ్దాలం...'</comment>
      <origin>583744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3473" sha1="43e4r8rq3vplvpwn5ef7juhi9slpmhw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;406
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు స్త్రీ యే
యత్ర త్యయేన పరస్పరసంబద్ధా రూప కాద యో
భవంతి సా సంసృష్టిః, సాత్రివిధా, శబ్దాలంకారగీత త్వేనార్థాలం కార
గతత్వే నోభయాలం కారగత త్వేన చ.
శబ్దాలం కారసంసృష్టి వ్యథా
శుంభత్సంభ్రమగంధసింధుర ధురానిర్దారితోర్వీతలా
రంగమ ప్రతిభయా ద్రాక్స్యందనస్యంద నాః,
తీవ్రారంభ సముద్యదుద్భట భటాటోపస్ఫుట కటా
నిస్సీమాః ప్రసరంతి రుద్రనృపతే చైత్ర ప్రయాణోద్యమాః ౨
అత్ర ఛేకాను ప్రాసవృత్త్యనుప్రాస స్సంసృష్టిః.
అర్థాలంకారసంసృష్టి వ్యథా-
కాకతీర్ద్ర చమూర్ధత్తే మహీమాన ముదన్వతః,
గ్రసతే యా ద్విషద్భూపధ్వజినీ స్తటినీ 8వ.
అత్ర నిదర్శనోసమయో స్సంసృష్టిః.
ఉభయసంసృష్టి ర్య థా..-
ప్రతాపరుద్ర దోర్దండో మండలా గ్రేణ మండితః,
దృశ్యతే సమరే నీరై రుత్ఫణః ఫణవా నిన.
అత్ర వృత్త్యను ప్రాసోపమయో స్సంసృష్టిః.
తస్యా స్త్రీ భా విభాగ మాహ - నేతి.
3
శబ్దాలం కారసంసృష్టి ముదాహరతి శుంభదితి. శుంభత్సంభ్రమా దీప్యమాన
సంరంభా యే గంధసింధురా గంధగజః కద్దురయాతద్భారేణ నిర్ధారితం నిర్భిన్న ముర్వీ
తల యేషు తే కథోక్తాః, త్వం గర్భిః ప్లవమాసై తుంగతురంగమైః ప్రతిభయా
భయంకరాః, ద్రాక్స్యందనాః శ్రీఘ్రధాననాః స్వదనా రథా యేషులే దధోక్తాః,
అశ్రధుగధురా భటభటే త్యత్ర ఛేకానుప్రాసో ఒన్యత్ర వృత్త్యనుప్రాసశ్చ సం
అర్థాలంకారసంసృష్టి మ. దాహరతి - కాకతీంద్రేతి. ఉదన్వతో మహిమానం
ధ ర్త ఇత్యశ్రా సంభవద్ధర్మ యోగేన ప్రతిబింబకరణా క్షేపా న్ని దర్శనా. తస్యా స్తటినీరివే
త్యువమాయాశ్చ పరస్పరినైర పేక్ష్యా స్సంసృష్టి..
ఉభయ సంసృష్టి ముదాహరతి ప్రశాపేతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43e4r8rq3vplvpwn5ef7juhi9slpmhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/410</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227841</id>
    <revision>
      <id>583745</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మిశ్రాలఙ్కార ప్రకరణమ్. అథ సంకరో నిరూప్యతే.— అతి సంక ఈ. అ క్షీరనీరనయా దృత్ర సంబంధ స్స్యా త్పరస్పరం, అలంకృతీనా మేతాసాం సంకర స్స ఉదాహృతః. 407 &gt; యత్ర క్షీరనీకన్యా యేనాలంకారాణాం మి...'</comment>
      <origin>583745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="dpl63teczhx4ap5pd0r9w9a0ygn23ir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మిశ్రాలఙ్కార ప్రకరణమ్.
అథ సంకరో నిరూప్యతే.—
అతి సంక ఈ. అ
క్షీరనీరనయా దృత్ర సంబంధ స్స్యా త్పరస్పరం,
అలంకృతీనా మేతాసాం సంకర స్స ఉదాహృతః.
407
&gt;
యత్ర క్షీరనీకన్యా యేనాలంకారాణాం మిథస్సంబంధో భవతి స
సంకరు. తస్యాంగాంగిభావేన సందేహేన ఏక వాచకాను ప్రవేశేన చ
తత్రాంగాంగిభావేన సంకరో యథా.-
ఉద్యద్బృంహితగర్జితై ద్విపఘటా కాదంబినీ సంభ్రమైః
క్షోణీభృత్కటకోపరోధపటుభిః ప్రావృద్విహా రా ఇస,
శత్రు స్త్రీబహుగా శ్రువృష్టి శమిత చక్ర తాపోదయా
యాత్రాః కాకతివల్ల భస్య జగతా మానంద నూతన్వతే.
ఆత్ర యాత్రాః ప్రావృడ్విహా రా ఇవే త్యుషమాలం కా రణ ద్విప
ఘటా కాదంబినీ త్యత్రోపమా ప్రసాధ్యత ఇతి సజాతీయయో రంగాంగి
సంకరం లక్షయతి శ్రీ రేతి, యః యత్రాలంకారాణాం క్షీరనీరన్యాయా దనుక్క
ట భేద స్సంబంధః స సంకర ఇత్యర్థ
తస్య శ్రీధా విభాగ మాహ—క స్యేతి.
×
శ్రీమే ణోదాహరతి ఉవ్యదితి. క్షోణీళ్ళక్క టకానాం వైరిభూపాలరాజ
ఛానీ కాం అన్యత్ర పర్వశనికంబానాం, ఉపరోధపటు భిర్నిరోధనసమర్డై, ‘కటకం వలయే
సానౌ రాజధానీనితంబయో రితి విశ్వః శత్రు స్త్రీ బహుళాశ్రు వృధ్యేవ శమితః క్ష్మాచ
క్రతాపోదయో భూమండలంతోపాతిశయో యాను తాసథోర్తాక, దుష్టనిగ్రహేణి
భూభారో ఒవతరతీతి భావః.
E
సజాతీయసంకరం యోజయతి ఆత్రే లి. ఉపమా ప్రసాధ్యకఇతి. రూపక త్వే
ద్వీపకుటారూపవిషయస్థగ నే కాదంబినీరూపోదమానస్యైని సవిశేషణత్వం శోకమే
యస్య. ఆతో ఒధికోసమని నాను దోషస్స్యాత్ కష్టాదుపమా ప్రసాధ్యత ఇతిభావక,
యా త్రా ప్రావృడ్విహా రాఇవే త్యస్యా అను గ్రాహ్యత్వానంగిత్వం, స్వాషఘటా కాదంబి
నీత్యస్యాలను గ్రాహకత్వా దంగత్వమ్ అతో
ఉనయో రంగాంగ్ భావేన సంకర. అంగినో
రన్యోన్యం చదుత్కారహేతుత్వా న్మిశ్రీ
ణే డెన్ రామణీయకం ద్రవవ్యం. కర్హి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpl63teczhx4ap5pd0r9w9a0ygn23ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/411</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227842</id>
    <revision>
      <id>583746</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '408 రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే భావః. కాదంబినీవ ద్విపఘ చేతి సమాసాశ్రయణాత్ క్షోణీఛృత్క_టతో పరో ధేత్యత్ర శ్లేషమూలాతిశయోక్తిః. విజాతీయసంకరో యథా-- ప్రతాపరుద్రస్య కృపాణధారా ప...'</comment>
      <origin>583746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="g6e2kqfexvtaaqyxg6yg1ruw99qx00z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;408
రత్నాపణసహితే ప్రతాపరు శ్రీ యే
భావః. కాదంబినీవ ద్విపఘ చేతి సమాసాశ్రయణాత్ క్షోణీఛృత్క_టతో
పరో ధేత్యత్ర శ్లేషమూలాతిశయోక్తిః.
విజాతీయసంకరో యథా--
ప్రతాపరుద్రస్య కృపాణధారా ప్రత్యర్థిఫాలేషు పతత్యమందం,
ప్రళయేవ కృతస్య ధాత్రా తద్వర్తినో దుర్లిపికల్మషస్య.
ఆత్ర ప్రణాళనాయే వేర్యు త్ప్రేక్షయా దుర్గి పికల్మష స్యేత్యత్ర
రూపకం ప్రసాధ్యత ఇతి విజాతీయయో రంగాంగిభావః,
ఏక వాచ కాను ప్రవిష్ట
సంకరో యథా.—
విజితారిపురో మూర్తా విలసత్సర్వమంగళః,
భువి శంభు రివాభౌతి కాకతీయన రేశ్వరః.
అత్ర విజితారిపుర ఇత్యర్థ సామ్యా దుపమా. విలసత్సర్వమంగళ ఇతి
శబ్దసామ్యాత్ శ్లేషశ్చ తో శంభు రివేత్యేకస్మి న్ని వశ బేను ప్రవిష్టా.
సందేహసంకరో యథా.-
ద్విపకుటా కాదంబినీ త్యత్ర కేన సమాసేనోపమాలాధ ఇత్యాకాంషాయా మహ-
కాదంబినీవ ద్వివఘుటేతి, 'ఊరమితం వ్యామ్రాదిభి'రితి సమాసః, ఆభ్యుచ్ఛయమాహ
క్షోణీభృదితి. క్షోణీభృత్కటకకట్టిన శత్రు రాజధానీ పర్వతనికంబయో రభిధానా
శ్లేషః, ఉభయోర భేదాధ్యవసాయ శ్లేషమూలాతిశయోక్తిరిత్యర్థః, ఇయం చ
ద్విషఘుటా కాదంబినీఠ్య త్రోవమాయా అంగం. లేనాతిశయోక్త్యనుగృహీతయా తయా
యాత్రాః ప్రావృడ్విహారా ఇవే క్యునమా ఒను గ్రాహ్యత ఇతి ఫలితం.
విజాతీయ సంకర ముదాహరతి — ప్రతాపేతి. కృపాణస్య ధారాకోటి పదక
ధారాచ, ఆమందం అనల్పం, తద్వర్థినకి ప్రత్యర్థి పాలపర్తినో దురిపి రేవ కల్మషం
పంకం కస్య క్షాళనాయేతి ఫలారేష్ ఆశ్ర శాశనయోగ్యన్య కల్మషస్య
ప్రాధాన్యం రూపకే డైన లభ్యతే నాన్యథే త్యులే క్షయ రూపకం ప్రసాధ్యత ఇతి
రూపకో లేక్షయో ర్విజాతీయయో రవ్యోన్యసాపేక్షత్వా దంగాంగిభావేన సంకరః.
కను ప్రవిష్టర ముదాహరతి నిజితేతి.
యోజయతి—ఆత్రేతి, విజితారిపుర ఇక్యత్ర శబ్దపరివృత్తిసహిష్ణుత్వా దర
సామ్యం విలసత్సర్వమంగళ ఇత్యత తదభావా చ్చద్ధిసామ్యం. తావురమా శ్లేషా వేక
స్మిన్ని పట్టే ఒను ప్రవిష్టా. కస్యోభయోపకారిత్వా దితి భావః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6e2kqfexvtaaqyxg6yg1ruw99qx00z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/412</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227843</id>
    <revision>
      <id>583747</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మీస్ట్రోలజ్కార ప్రకరణమ్. 409 3 జాతః ప్రతాపరుద్రేందుః కాకతీయాన్వయాంబుధౌ, ధత్తే జనచకోరాణాం ప్రసాదజ్యోత్స్నయా ఒమృతం. కాకతీయకులాంబుధా విత్యాదౌ . రూపకోపమయో స్సందేహ సంకరః; కాకతీ...'</comment>
      <origin>583747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3575" sha1="nb4b6bnel7ypz7h12r9h0xw5p9p47va" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మీస్ట్రోలజ్కార ప్రకరణమ్.
409
3
జాతః ప్రతాపరుద్రేందుః కాకతీయాన్వయాంబుధౌ,
ధత్తే జనచకోరాణాం ప్రసాదజ్యోత్స్నయా ఒమృతం.
కాకతీయకులాంబుధా విత్యాదౌ . రూపకోపమయో స్సందేహ
సంకరః; కాకతీయాన్వయ ఏవాంబుధిః కాంతీయాస్వయో బుధి రివేతి
సమాసద్వయ సంభవాత్. నచాత్ర సాధకం బాధకం వాప్రమాణ
మన్యతరస్యా స్త్రీతి సందేహ ఏవ పర్యవస్యతి సాధక బాధక ప్రమాణసంభ
వేతు సందేహనివృత్తిః.
అత్ర సాధకం యథా.--
-
ప్రతాపరుద్ర నృపతేః పారిజాతా త్సముద్భవాః,
వతంసయంతి దిఙ్నా ర్యో మధురాః కీర్తిమంజరిః.
అత కీర్తయ ఏవ మంజర్య ఇతి రూపకాలంకారే వతంసయంతీతి
సాధకం ప్రమాణం వతంసీకరణే నా భేద ప్రతీతిః.
బాధకం యథా....
సందేహసంకర ముదాహరతి జాత ఇతి.
యతీ ఆశ్రీ కులాంబుధావిత్యాదౌ సమాసద్వయసంభవాదితి. మయూ
రవ్వంసశాదీనాం చాకృతిగణత్వా ద్రువకోవమిక ససూపద్వయ సంభవాదిత్యర్థః. నస్వ
శ్రీమృకదానస్య చంద్ర వీవ ప్రసిద్ధశ్వాత్ ప్రతాపరుద్ర వివేందు రితి రూపక
మేవ గోపమేతి చేట్టైవం; ఔపచారిక స్యామృత దానన్య ప్రతాపరుద్రే ఒ8 సంభవాత్,
ఉపమాయా బాధ కాభావాత్. తేనాత్ర రూపకోపమయోస్సందేహవీవ పర్యవస్య
శీత్యాహ———న చేతి. సాధక మనుకూలం, బాధకం ప్రతికూలం. తత్సద్భావేసం దేహ
ఏప నివర్తత ఇత్యర్థం.
తర్షి కుత్ర సాధకం కుత్ర వా బాధక మిత్యాకాంక్షాయాంత్రమేణ దర్శ
యతి — ప్రతాపేతి. ప్రతాపరుద్రనృపతిరూపా త్సారిజాతాల్ (నకంసయంతీశ్యత,
'వష్టి వాగురి రలోపమువాప్యో రుపసర్లయో, రిత్యకారలోహా), ఆర్ద్ర వతంసీకరణం
మంజరీ ష్వేవానుగుణ మితి రూపకపరిగ్రహే సాధక మిత్యాహ– ఆత్రేతి. శ
పోద్బలమాహ——వతం సీకరణేనా భేద ప్రతీతి రితి. న పున రుపమాయా మిన భేదాభేద
ప్రతీతి రితి భావః,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nb4b6bnel7ypz7h12r9h0xw5p9p47va</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/413</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227844</id>
    <revision>
      <id>583748</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '410 రత్నాపణనహీతే ప్రతాపరు ద్రీ యే. కాకతీంద్రస్య నిస్సాణధ్వనౌ దియు నిజృంభితే, వ్యాకులీకృతసత్త్వో ఒభూత్ప్రతికపుకు బలార్ణవః. 20 అత్ర ప్రతిపక్ష బలార్ణవ ఇత్యువమాయా వ్యాకులీకృత...'</comment>
      <origin>583748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3984" sha1="543o9lnfyz4mig3bn6mvn0adt4lkwwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;410 రత్నాపణనహీతే ప్రతాపరు ద్రీ యే.
కాకతీంద్రస్య నిస్సాణధ్వనౌ దియు నిజృంభితే,
వ్యాకులీకృతసత్త్వో ఒభూత్ప్రతికపుకు బలార్ణవః.
20
అత్ర ప్రతిపక్ష బలార్ణవ ఇత్యువమాయా వ్యాకులీకృతసత్త్వ ఇతి
బాధకం ప్రమాణం. 'ఉపమితం వ్యాఘ్రాదిభి స్సామాన్యా ప్రయోగే
ఇత్యనుశాస నేన సామాన్య ప్ర యోగ స్యోపమా బాధకత్వాత్
అంతఃపారి
'శేష్యా ద్రూపకాలం కారు ఏవం యథాసంభవమన్యేషా మలం కారాణాఁ
సంసృష్టి సంకరౌ బోద్ధన్యౌ తత్ర తత్ర ప్రబంధేషు.
ఇతి శ్రీ విద్యానాథమహోపాధ్యాయకృతో ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణే
అలఙ్కారశాస్త్రే మిశ్రాల జ్కార ప్రకరణం
సమాప్తమ్.
బాధకం దర్శయతి.—కాకతీంద్ర జ్యేతి. ది నిస్బాణధ్వనా నిజృంభి
తేన్యా
సతి, ప్రతిపక్షులమే నార్ణవో, వ్యాకులీకృతాని కలుషీకృతాని సత్వాన్యంతఃకరణాని
ప్రాణిన శ్చ యస్య స కథోక్తః.
30
బాధకంయోజయతి —ఆత్రేతి. ప్రతిపక్ష బిలార్ణవ ఇ హేత్యుపమిశసమానన్య
వ్యాకులీకృతు ర్త ్వ ఇతి సామాన్యప్రయోగవ్య బాధకత్వాత్సరి శేషా దూరకమే
పత్యర్థ
అలంకారాంతరసంక రసంసృష్టి ప్రపంచః ప్రబంధాంతరము ద్రష్టవ్య ఇత్యాహ—--వీ
మితి, వివేశినా మేతానతైవేతర దసి సుబోధ మితి విస్తరభీరుభి రసాభి రుపరమ్యత ఇతి
సర్వ మవదాకమ్.
జగలి నిఖలవిద్యా సింధు
ముష్టింధయానాం
వరఫణితి పరీక్షా యుజ్యతే సజ్జనానాం,
క దీపా మమ నిబంధే దూషణం భూషణం నా
భవతి యని విదభై స్తద్ధ్యవశ్యం వినుృశ్యమ్,
ఇతి పదవాక్య ప్రమాణ పారావారపారీణ
శ్రీమహోపాధ్యాయ కోలచల మల్లినాథ
సూరినూరు నా విశ్వజనీన విద్యవ్య విద్వన్మణేః పెద్దయార్య స్యాముకేన కుమారస్వామి
సోమసీథినా విరచితే ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యానే రత్నాపణాఖ్యాజీ మిశ్రా
లజ్కారనిరూపణంచాను నవమం ప్రకరణమ్.
35 G34
EBWARA
రీయం నామాలంకారశాస్త్రమ్
23537
నం సమాప్తమ్.
రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్
సన్స్టిఇ ల్యే తైకి
'వానిర్ల' ముద్రణాలయే ముద్రితమ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>543o9lnfyz4mig3bn6mvn0adt4lkwwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ప్రతాపరుద్రీయమ్ (విద్యానాథ).pdf/414</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227845</id>
    <revision>
      <id>583749</id>
      <timestamp>2026-10-06T11:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>583749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>