వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70084</id>
    <revision>
      <id>583884</id>
      <parentid>572797</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రచురణలు */</comment>
      <origin>583884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3900" sha1="8spsb22rfhifd6yxxfpdgrlj0sjyc2w" xml:space="preserve">{{portal header
 | title     = వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్ 
 | class     = Z
 | subclass1 = 
 | reviewed  = 
 | shortcut  = 
 | notes     = 
}}

==ప్రచురణలు==
* [[బ్రహ్మోత్తరఖండము]] (1901)
* [[వేమన పద్యములు (సి.పి.బ్రౌన్)]] (1911)
* [[అభినయదర్పణమ్]] (1934)
* [[ఆంధ్ర కవిత్వ చరిత్రము]] (1921)
* [[కవి జీవితములు]] (1913)
* [[చిత్రలేఖనము]] (1918)
* [[నరస భూపాలీయము]] (1920) {{small scan link|Narasabhupaleeyamu.pdf}}
* [[శృంగారనైషధము]] {{small scan link|శృంగారనైషధము (1951).pdf}}
* [[శ్రీ వేమనయోగి జీవితము]] (1917)
* [[హరవిలాసము (1931)]] {{small scan link|హరవిలాసము.pdf}} మరియు [[హరవిలాసము (1966)]]
* [[శ్రీమాన్ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]] (1955) {{small scan link|Sri-Srinivasa-Ayengar.pdf}}
* [[ఆంధ్రరాష్ట్రము]] (1943) {{small scan link|Andhrarastramu.pdf}}
* [[అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు]] (1946) {{small scan link|Adhyatma-Ramayana-Keertanalu.pdf}}
* [[వ్రతరత్నాకరము]] ([[వ్రతరత్నాకరము - ప్రథమ భాగము|ప్రథమ భాగము, 1955]]) (ద్వితీయ భాగము: 1946)
* [[సౌందర్యలహరి (వావిళ్ల, 1929)]] (టీకాతాత్పర్యసహితము) {{small scan link|Saundarya-Lahari.pdf}}
* అనంతుని ఛందము అను నామాంతరముగల [[ఛందోదర్పణము]] (1921) {{small scan link|Ananthuni-chandamu.pdf}}
* [[ఆంధ్రభాషాభూషణము]] (1949)
* [[లంకావిజయము]] (1927) {{small scan link|Lanka-Vijayamu.pdf}}
* [[రామరాజీయము]] (1923) {{small scan link|2015.370872.Raamaraajyamu.pdf}}
* [[కాశీఖండము]] (1917) {{small scan link|కాశీఖండము.pdf}}
* [[చిత్తరంజనదాసుగారి జీవితచరిత్రము]] (1923) {{small scan link|Chitta-Ranjana-Dasugari-Jeevitacharitramu.pdf}}
* శ్రీయుత లోకమాన్య బాలగంగాధర తిలకుగారి సెక్యూరటీకేసు స్వరాజ్య ఉపన్యాసములు (1920)
* [[నృసింహపురాణము]] (1924) {{small scan link|హరివంశము.pdf}}
* [[హరివంశము]] (1901) {{small scan link|నృసింహపురాణము.pdf}}
* [[సౌగంధికప్రసవాపహరణము]] (1949) {{small scan link|సౌగంధిక ప్రసవాపహరణము.pdf}}
* [[ధనాభిరామము]] (1950) {{small scan link|ధనాభిరామము.pdf}}
* [[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] (1922) {{small scan link|ఆనందరంగరాట్ఛందము (కస్తూరి రంగయ).pdf}}
* [[రాజయోగసారము]]
* [[భక్తిరసశతకసంపుటము]] (1926)
* [[హరిశ్చంద్రనలోపాఖ్యానము]] (1930)
* [[స్వరశాస్త్రము]] (1933)
* [[శశిరేఖాపరిణయము]]
* [[ఆనందమఠము]] (1924)
* [[వైజయంతీవిలాసము]] (1909)

[[వర్గం:వేదికలు]]
[[వర్గం:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]</text>
      <sha1>8spsb22rfhifd6yxxfpdgrlj0sjyc2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120239</id>
    <revision>
      <id>583826</id>
      <parentid>376847</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T13:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5535" sha1="5r9awsw1cqnka13tk5aeox3e61xiowp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh|84|కావ్యాలంకారసంగ్రహము|}}&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అలహేతుఫలనిమిత్తం, బులకు న్గమ్యత్వ మైనభువి హేతుఫలం
బులు లేక రుచిర మగు నని, యలవడ గమ్యత్వ మిందు నగదిత మయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=65}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కావున నేఁబదియా ఱగు, నావాచ్యో త్ప్రేక్షగమ్య యటువలెనే భే
దావహ మగుచు నిమిత్త,  ద్వైవిధ్యమునందు గమ్యదాస్థితిలేమిన్.&lt;/poem&gt;|ref=66}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;హేతుస్వరూపఫలములు, నాతతగతి నెన్మి దెన్మి దయి యనియు నిమి
త్తాతివ్యాప్తిఁ బదాఱుగ, నేతఱి గమ్యయును నల్వదెనిమిది యయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=67}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇందు నేఁబదియాఱు భేదంబులం బొల్చువాచ్యోత్ప్రేక్షకుం గొన్నినామధేయంబు
లెఱింగించెద. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, నుపాత్తక్రియా
నిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, నుపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావస్వరూపో
త్ప్రేక్షయు, నుపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, ననుపాత్త
నిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, నుపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావహేతూత్ప్రే
క్షయు, నుపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావహేతూత్ప్రేక్షయు, నుపాత్తగుణనిమిత్త
జాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, నుపాత్త క్రియానిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రే
క్షయు, నుపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, నుపాత్తక్రియానిమిత్త
జాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, నుపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు,
నుపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు ననఁ జతుర్దశభేదంబులఁ బొల్చు
జాత్యుత్ప్రేక్ష ఇట్లు గుణోత్ప్రేక్షయుఁ క్రియోత్ప్రేక్షయు ద్రవ్యోత్ప్రేక్షయుఁ
బరస్పరచతుర్దశభేదంబులం బొంద వాచ్యోత్ప్రేక్ష యేఁబదియా ఱగు జాతి యనఁగ
సముదాయంబును గ్రియ యనఁగఁ గృత్యంబును గుణం బనఁగ రూపాదియు ద్రవ్యం
బనఁగ నొకవస్తువు నగు నేతదధికాధ్యవసాయమూలంబు లగు నేఁబదియాఱుభేదం
బులకు నుదాహరణంబు లొనరించినఁ జాల యగు ననుభయంబున దిఙ్మాత్రంబుగ
లక్ష్యంబులు నిరూపించెద నె ట్లనిన.&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{p|al|fwb}}ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;భవదీయ బాహుపీఠం, దవిలినభూదేవి యుచితధనలాభమహో
త్సవకృతకుంకుమరుచివై, భవ మన నీశౌర్యశోభ పరఁగు నృసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=69}} 
{{p|al|fwb}}ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిరుపమరణదీక్షావ్రత, విరచిత మగువిజయలక్ష్మి వేణియుఁ బోలెం
బరఁగుఁ గరాళభవత్కర, కరవాలమతల్లి యోబఘనునరసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=70}}
{{p|al|fwb}}అనుపాత్తనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీచరణకమలనఖరుచి, వీచికలు నతారివీరవిభవము మగుడం
బ్రోచుసమీచీనసుధా, వీచికలనఁ బొల్చు నోబవిభునరసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=71}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5r9awsw1cqnka13tk5aeox3e61xiowp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120244</id>
    <revision>
      <id>583832</id>
      <parentid>376863</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T20:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4093" sha1="06g65i5rl99g7mkscz5lenyyh6nb5qu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh||నరసభూపాలీయము. ఆ. 5|85}}&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}అనుపాత్తజాత్యభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇలను సమాద్రమువలె నీ, బలధూళి యొనర్చి సమదపరిపంథివధూ
విలసితబాష్పోదకముల, జలనిధిశతకము ఘటించు జగతి నృసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=72}} 
{{p|al|fwb}}జాతిహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పొందిననృసింహనృపసం, క్రందనుసత్కీర్తిచేతఁ గడఁగి త్రిలోకీ
మందస్మితంబుచే బలెఁ, జెందొవచెలి యంకరుచివిశేష మడంగెన్.&lt;/poem&gt;|ref=73}}
{{p|al|fwb}}జాత్యభావహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;రేల రవిలేమి నిరు లౌఁ, ద్రైలోక్యం బనియుఁ బోలె ధాత సృజించెన్
లాలితనిరుపమతేజో, నాళీకవనాప్తుఁ డైననరసింహేంద్రున్.&lt;/poem&gt;|ref=74}} 
{{p|al|fwb}}జాతిఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రమదమునఁ జెలఁగు జలమయ, కమలకు రంగస్థలంబు రావలసి సుమీ
క్రమమున నరసింహేంద్రుని, సమధికభుజమధ్య మతివిశాలం బయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=75}} 
{{p|al|fwb}}జాత్యభావఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తగవరులు జగతి మగువలఁ, దెగటార్పరు గాన నీదుదృప్తారాతుల్
మగఁటిమి డినవలసి సుమీ, తగ భీరువు లగుట యోబధరణిపునరసా.&lt;/poem&gt;|ref=76}}
{{p|al|fwb}}క్రియాస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అనఘ నృసింహ నీఘనజయానకజాతభయానకాధిక
ధ్వనులు గుహాగృహాగ్రముల వ్రాలఁ బ్రతిధ్వనిమేదురంబు లై
తనరె దిగంతశైలములు దమ్ము నెదుర్కొనువైరికోటికిన్
నిను శరణంబు వేడు మని నేర్పున బుద్ధులు నేర్పుకైవడిన్.&lt;/poem&gt;|ref=77}} 
{{p|al|fwb}}క్రియాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;భవదరిభూమిపాలకులపాలిక చెంచెత కాత్మ దుర్దశ
ల్వివరముగా వచింప వనవీథి దయామతిపల్కనీనియ
ట్లవిరళమందమారుతచలాచలచారుపలాశహస్తముల్
తెవిలి విదుర్చు శౌర్యగుణధామ నృసింహనృపాలశేఖరా.&lt;/poem&gt;|ref=78}} 
{{p|al|fwb}}క్రియాహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;మొగము ముడించెఁ గచ్ఛపము మో మరవాంచె భుజంగపుంగవుం
డగము చలింపఁగా వెఱచె నాదివరాహము మోరత్రోపునం
దెగువఁ బయోధిఁ జొచ్చె సుదతీమకరాంకనృసింహభూప నీ
జగదభినంద్యభూభరణశక్తికృతాభిభవంబుచే బలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=79}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>06g65i5rl99g7mkscz5lenyyh6nb5qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120247</id>
    <revision>
      <id>583836</id>
      <parentid>376878</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T01:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="hak9fm5q4ngrseengorz1xefm63zbtz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh|86|కావ్యాలంకారసంగ్రహము|}}&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}క్రియాభావహేతూత్ప్రేక్ష. —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;సరసనృసింహ నీయశముఁ జంద్రునిఁ ద్రాసున ధాత దూఁచిన
న్సరభసవృత్తి నెత్తుడిగి సామ్యనిరూఢి వహింపలేమినో
యరయ గురుత్వహేతుమలినాంకనిరంకుశలోహటంకసం
కరమునఁ జెందెఁ జంద్రుఁడు జగంబు మృగం బని చూచుచుండగన్.&lt;/poem&gt;|ref=80}} 
{{p|al|fwb}}క్రియాఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నరనుతశౌర్యవైభవ సనాథనృసింహధరాధినాథ నీ
వరజయభేరిభాంకృతిరసంబు దివిం బరిపూర్ణ మయ్యె నా
సురగణికాపరంపరకుఁ జోద్యముగా ననురూపనాయక
స్థిరపరిరంభసంభ్రమవిశేషము దెల్పఁగ నేఁగుకైవడిన్.&lt;/poem&gt;|ref=81}} 
{{p|al|fwb}}క్రియాభావఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;గందపుఁగొండపై నివము గ్రమ్మెడిమౌక్తికనిర్ఘరీతటీ
చందనవాటిలోఁ గనకసైకతసాంద్రగుహాగృహావళిం
జెంది ఫణీంద్రకన్యలు నృసింహు నమందయశోమరందని
ష్యందము గ్రోలుచుందురు విషాగ్ని దహింపఁగ లేమికిం బలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=82}} 
{{p|al|fwb}}గుణస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నరసింహుభాగ్యసూచక, సురుచిరదృక్కోణశోభ చెలంగెన్
శరణాగతభరణాయతి, కరుదుగ సాకార మగుదయారస మనఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=83}} 
{{p|al|fwb}}గుణాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బలశశిహరభాషలకును, బొలుపుగ మితిలేనిమాడ్కి మొలబం టై ఱొ
మ్ములబం టై మెడబం టై, తలమునుకలు నయ్యె నరసధరణిపుకీర్తుల్.&lt;/poem&gt;|ref=84}}
{{p|al|fwb}}గుణహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అరయ న్శ్రీనరసింహుకీర్తిచయ ముద్యన్ముఖ్యవర్ణోదయా
కరసామ్యంబున ధాతపైఁ గినిసియే కాఁబోలుఁ దత్సైంధవో
త్కరసౌభాగ్యముఁ దన్మహాసనరుచిం గారించి భాషావర
స్థిరరూపం బయి తా సృజించె నరులన్శ్రీకంఠసంకాశులన్.&lt;/poem&gt;|ref=85}} 
{{p|al|fwb}}గుణాభావహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;హరిగరిమ దెగడి సత్సధ, పరిచయలంఘన మొనర్చి బ్రమియించుఁ జుమీ
నరసింహభూమిపాలుని, యరు దగుసత్కీర్తి యవినయంబునఁ బోలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=86}} 
{{p|al|fwb}}గుణఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వడి నీకీర్తులఁ బోలెడి, కడిమిం దన కందు దీపు గావలసి జుమీ
కడ కడలియెడల గ్రుంకును, వెడవిల్తునిమామ యోబవిభునరసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=87}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hak9fm5q4ngrseengorz1xefm63zbtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120252</id>
    <revision>
      <id>583842</id>
      <parentid>376919</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T02:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4367" sha1="hk3mxt3y1yh1wg08wqwowoeylf3pm7f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh||నరసభూపాలీయము. ఆ. 5|87}}&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}గుణాభావఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తెగువరి యై చెలంగుభవదీయకృపాణము వైరికోటియం
దగణితదానకేలిరత మయ్యును జీవన మీ దటన్న లో
భగుణము లేమికిం బలె విపక్షనృపాలుర కెల్ల జీవనం
బొగిఁ దృణవృత్తి నిచ్చువిజయోన్నత శ్రీనరసింహభూవరా.&lt;/poem&gt;|ref=88}} 
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సటలెకా నొకకొంత చాలదు పౌరుషం, బాయుధప్రౌఢి యింతైన లేదు
జనన మెంచినఁ బ్రదోషంబుపా లౌట మా, టికిఁ బుట్టినట్టిచోటికిని జేటు
నెఱిఁ జిన్నవాని కెన్నిక గానితనబల్మి, ద్వేషిఁ గన్నను నోరు చెఱచుకొనుట
పాటింప నోరి బొబ్బాట మేవడిగాని, ఘోరాజిలో బుసకొట్టుచుంట&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొదవ దన కంచుఁ గ్రమ్మఱ నుదితుఁ డైన, యల్ల నరసింహుఁడును బోలె నసమసమర
సృమరఘోరప్రతాపుఁ డై చెలఁగు దౌర, సరసగుణహార యోబయనరసధీర.&lt;/poem&gt;|ref=89}} 
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పొగ డొందుచదలేటిపొందామరలు గోసి, శిరసులనొఱపుగాఁ జెరువువారు
చలిదేఱుకల్పకాసవరసంబులకుఁ ద, త్కోరకంబులతావి గూర్చువారు
వేల్పుఁగన్నియల నేవేళదేశీయంపు, బిట్టుఁ జేతల గాసి పెట్టువారు
నమరునే జాజల్లు లగు నని బేసితా, పసులకూర్చము లూడ్వఁ బఱచువారు&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నగుచు భవదసివిదళితయవననృపతు, లహరహము రాయిడి యొనర్ప నమరపురము
వాసవుఁడు లేనికైవడి వఱలుచుండు, నరనుతాటోప యోబయనరసభూప.&lt;/poem&gt;|ref=90}}
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నరసింహ యోబభూవరు, నరసింహ భవద్భుజాగ్రనటదనిచి భూ
పరిచితరాహువుచేఁ బలె, నరి తేజోభానుబింబ మపహృత మయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=91}} 
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యాభావహేతూత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;స్థిరబల యోబభూవరునృసింహ భవన్నవకీర్తి భూనభోం
తరముల నిండఁ దద్రుచివితానములోన విలీన మౌసుధా
శరనిధి లేమిచే బలెఁ బ్రశాంతనిరంతరతావకాశయాం
తరసుఖవాస మందె మురదానవభంజనుఁ డెల్లకాలమున్.&lt;/poem&gt;|ref=92}}
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;రాజపురందరుండ వయి రంజిలు నీ కుచితంబు గాఁగ నీ
రాజితకీర్తి యభ్రగజరా జయి యున్కికిఁ గాదె తారకా&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hk3mxt3y1yh1wg08wqwowoeylf3pm7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120268</id>
    <revision>
      <id>583852</id>
      <parentid>376943</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="94jfulrhm9lkekizmfbt8mm4zewx0ev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh|88|కావ్యాలంకారసంగ్రహము|}}&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;రాజికరాంబుశీకరపరంపరలుం దెలిమబ్బుజల్లులుం
దేజముతో ధరించె సుదతీమకరాంక నృసింహభూవరా.&lt;/poem&gt;|ref=93}}
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యాభావఫలోత్ప్రేక్ష —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తనరు నసంఖ్యవాజిగజదారుణ మై తగు నాదుమ్రోల నేఁ
డెనిమిదిసైంధవేభముల నీడుగఁ దాల్చుట యె ట్లటంచు నా
కినుక నభంబు లే కునికికిన్ బలె శ్రీనరసింహుజైత్రవా
హిని యనిలోన నింగి కెగయించు సుదంచితరేణుపుంజముల్.&lt;/poem&gt;|ref=94}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ధరవాచ్యోత్ప్రేక్ష కుదా, హరణము లిని గొన్ని కడను యన్యకృతులయం
దరయఁగ దగు గమ్యోత్ప్రే, క్ష రచింపఁగ లేదు నేర్పు చాలమి నిందున్.&lt;/poem&gt;|ref=95}} 
{{p|al|fwb}}అతిశయోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఉపమేయ మింతదడవక, యుపమానమె నుడువ నతిశయోక్తి కవి మహా
నిపుణోక్తిమూల మై తగు, నపరిమితప్రౌఢి నదియు నైదువిధము లై.&lt;/poem&gt;|ref=96}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పరఁగ సంబంధమం దసంబంధ మనఁగ, మఱి యసంబంధమందు సంబంధ మనఁగ
భేదమందు నభేద మభేద భేద, భావమును గార్యహేతువిపర్యయ మన.&lt;/poem&gt;|ref=97}} 
{{p|al|fwb}}సంబంధాసంబంధాతిశయోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అలఘుప్రౌఢిమ నీదుదానవిభవం బాలించి యాలించి ని
చ్చలు దా నస్ఫురణం బడంగె సురభూజశ్రేణికిం గల్గె నా
బలభిద్వారణగండకాషకలనప్రత్యగ్రలగ్నాధికో
జ్జ్వలదానం బొకవేళ గల్గు నరసక్ష్మాపాలచూడామణీ.&lt;/poem&gt;|ref=98}}
{{p|al|fwb}}అసంబంధసంబంధాతిశయోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చందనశైలసానువులఁ జాలఁ జెలంగుభుజంగబాలికా
బృందము శ్రీనృసింహవిభుఁ బేర్కొని పాడఁ దదీయగానని
ష్యందము లానువేడ్క బెరయంగఁ గురంగతురంగ మేగమిన్
మందగతిప్రసంగములు మానవు దక్షిణగంధవాహముల్.&lt;/poem&gt;|ref=99}} 
{{p|al|fwb}}భేదాభేదాతిశయోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అగు నొకటి కర్ణభూషణ; మగు నొక్కటి కర్ణవైరిహరిచందనపుం
జిగురును నీచే చిగురుం, బొగ డొందుట కిదియె భేదము నృసింహనృపా.&lt;/poem&gt;|ref=100}} 
{{p|al|fwb}}అభేదభేదాతిశయోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అమృతమూ ర్తికిఁ గళంకావాప్తి యె ట్లని, మిహికాంశునిఁ గళంగరహితుఁ జేయ
లోకబాంధవున కుగ్రాకార మె ట్లని, భానుఁ బార్వణశీతభానుఁ జేయ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94jfulrhm9lkekizmfbt8mm4zewx0ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120270</id>
    <revision>
      <id>583859</id>
      <parentid>376945</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5111" sha1="lqrfkiivaosioi3jd4dzcy0ag3a5zw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;{{rh||నరసభూపాలీయము. ఆ. 5|89}}&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మృత్యుంజయున కేల మెడచుట్టు విస మని, గరళకంఠుని సితకంఠుఁ జేయ
దలపోయ నుఱు వై నదాత కీమాలిన్య, మనుచితం బని ఘను నమలుఁ జేయ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మహితభవదీయసత్కీ ర్తిమధురవిధుర, వక్ర మగు బ్రహ్మసృష్టి నతిక్రమించి
కమలజాండకరండంబు గడచి వెడలె, వైరిగజసింహ యోబయనారసింహ.&lt;/poem&gt;|ref=101}}  
{{p|al|fwb}}కార్యకారణవిపర్యయరూపాతిశయోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నీప్రతాపాగ్ని దెసలఁ బర్వక మున్నె, పొరయు శాత్రవరాజపురవరంబు
లలపురంబులధూమ మగ్గలింపక మున్నె, ప్రబలువైరికళత్రబాష్పవితతు
లలజలంబులు ధాత్రి నవఘళింపక మున్నె , ద్రె ళ్ళుబ్బువారి యకీర్తిపంక
మాపంకసంకరం బంకురింపక మున్నె, పొడము నసత్కీర్తిపుండరీక&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మవుర కవిబుధశుకపికనినహనిరత, ఫలితసురుచిరసురతరుపటిమఘటన
కలితకరతలకుసుమితకరజనికర, గరిమ మనుపోచిరా జోబఘనునృసింహ.&lt;/poem&gt;|ref=102}} 
{{p|al|fwb}}సహోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిపుణత ముఖ్యాన్విత మా, నుపమేయంబును సహార్థయోగాన్విత మౌ
నుపమానంబును బెరసినఁ, బ్రపంచితం బగుసహోక్తి రహి నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=103}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నానారిభూనాథసేనాపతులతోనె, కటకము ల్దూఱు నీపటహరవము
భీతారిజాతాసువాతావళులతోనె, దివి కేఁగు నీచమూభవరజంబు
ధీరాతివీరారిఘోరాంగములతోనె, వడకు నీకరతలోజ్జ్వలకృపాణ
మస్తారిమస్తాగ్రవిస్తారములతోనె, సతిఁ జెందు తావకోన్నతశ రాస&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మహితనృపరాజ్యలక్ష్మీమృగాక్షితోనె, వేడ్క నినుఁ జెందు సంగ్రామవిజయలక్ష్మి
యనఘతరపోచిరాజవంశాబ్ధచంద్ర, నరనుతాటోప యోబయనరసభూప.&lt;/poem&gt;|ref=104}}
{{p|al|fwb}}వినోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సంబంధిం బాసి మఱియొక, సంబంధికిఁ జారుతయు నచారుతయుం బ్రా
పంబుగఁ బ్రజ్ఞాధికులమ, తంబున నది యగు వినోక్తి ధర నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=105}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;క్రూరత లేనిచూపు నెలకొన్నవికారము లేనిరూ పహం
కారము లేనియేపు కలకాలము వేసట లేనిప్రాపు సం
ప్రేరితయంత్రమీనతనుభేదమున న్సరి లేనితూపు ని
ద్ధారుణి నీకె పొల్చు గుణధామ నృసింహనృపాలశేఖరా.&lt;/poem&gt;|ref=106}} 
{{p|al|fwb}}అచారుతావినోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కవి లేని రాజుకీర్తియు, రవి లేనినభంబు రూపరసభావములం
జవి లేనిభామపొందును, రవ లేనివిభూషణంబు రహి నరసింహా.&lt;/poem&gt;|ref=107}} 
{{p|al|fwb}}సమాసోక్తి —&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రకృతము విశేషణంబులు, సకలంబును సామ్యధర్మసహితము లై య
ప్రకృతముఁ దలఁపింపఁగ నది, య కృతి సమాసోక్తి యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=108}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lqrfkiivaosioi3jd4dzcy0ag3a5zw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>141830</id>
    <revision>
      <id>583882</id>
      <parentid>583821</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T10:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583882</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1130" sha1="2gj63m1pcx53g92pkq7zs6txp37hmgy" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుడు|శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1901
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2to3=&quot;పీఠిక&quot;
4to7=&quot;విసూ&quot;
8=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు={{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/4}}
{{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/5}}
{{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/6}}
{{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/7}}
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>2gj63m1pcx53g92pkq7zs6txp37hmgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583883</id>
      <parentid>583882</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583883</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="6to0qpvenqzvvcp5x7bvurmt1pjgsmk" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుడు|శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్|వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1901
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=V
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2to3=&quot;పీఠిక&quot;
4to7=&quot;విసూ&quot;
8=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు={{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/4}}
{{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/5}}
{{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/6}}
{{:పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/7}}
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>6to0qpvenqzvvcp5x7bvurmt1pjgsmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/643</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219296</id>
    <revision>
      <id>583823</id>
      <parentid>572175</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T12:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="3740jxvnm3mazdsu1u2qxn2x9iyb3ab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పోత్ప్రేక్షయు, 6. అనుపాత్తనిమిత్తజాత్యస్వభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, 7. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 8. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావహేతుత్ప్రేక్షయు, 9. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 10. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 11. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 12. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 13. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 14. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు ననఁ జతుర్దశభేదంబులఁ బొల్చు జాత్యుత్ప్రేక్ష. ఇట్లు గుణోత్ప్రేక్షయుఁ గ్రియోత్ప్రేక్షయు ద్రవ్యోత్ప్రేక్షయుఁ బరస్పరచతుర్దశభేదంబులం బొంద వాచ్యోత్ప్రేక్ష యేఁబదియాఱగు. జాతి యనఁగ సముదాయంబును గ్రియ యనఁగఁ గృత్యంబును గుణం బనఁగ రూపాదియు ద్రవ్యం బనఁగ నొకవస్తువు నగు. (జాతి,గుణ, క్రియా, ద్రవ్య, వాచకములను గూర్చి వెనుక వరింపఁబడినది) ఏతదధికాధ్యవసాయమూలంబు లగు నేఁబదియాఱుభేదంబులకు నుదాహరణంబు లొనరించినఁ జాల యగు ననుభయంబున దిఙ్మాత్రంబుగ లక్ష్యంబులు నిరూపించెద. ఎట్లనిన.&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{p|al|fwb}}1. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;భవదీయబాహుపీఠం
దవిలినభూదేవి యుచితధనలాభమహో
త్సవకృతకుంకుమరుచివై
భవ మన నీశౌర్యశోభ పరఁగు నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=69}}
శౌర్యమనఁ బ్రతాపము. అది యెఱ్ఱగా పండునని కవి సంప్రదాయము. నీ &lt;u&gt;శౌర్యశోభ&lt;/u&gt; నీ బాహుపీఠమునఁ దవిలిన భూదేవి తన కుచితుఁడగు పతి లభించుట యను మహోత్సవముచే (సంతోషముచే) దాల్చిన &lt;u&gt;కుంకుమకాంత్యతిశయ&lt;/u&gt; మనఁ బరగును. శౌర్యశోభ యుపమేయము. కుంకుమకాంత్యతిశయ ముపమానము. రుచిపదము జాతివాచకము. అదియు భావరూపము. ఇట నుపమేయ ముపమానముగా దర్కింపఁబడినది. &lt;u&gt;నిమిత్తము సంతోషము&lt;/u&gt;. (మహోత్సవము) &lt;u&gt;ఇది గుణము&lt;/u&gt;. ‘అనన్’ ఉత్ప్రేక్షా లేక సంభావనావాచకము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3740jxvnm3mazdsu1u2qxn2x9iyb3ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583824</id>
      <parentid>583823</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T12:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3984" sha1="9k147w3meikfnqo4dye2b3wdxf41bb4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పోత్ప్రేక్షయు, 6. అనుపాత్తనిమిత్తజాత్యస్వభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, 7. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 8. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావహేతుత్ప్రేక్షయు, 9. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 10. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 11. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 12. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 13. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 14. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు ననఁ జతుర్దశభేదంబులఁ బొల్చు జాత్యుత్ప్రేక్ష. ఇట్లు గుణోత్ప్రేక్షయుఁ గ్రియోత్ప్రేక్షయు ద్రవ్యోత్ప్రేక్షయుఁ బరస్పరచతుర్దశభేదంబులం బొంద వాచ్యోత్ప్రేక్ష యేఁబదియాఱగు. జాతి యనఁగ సముదాయంబును గ్రియ యనఁగఁ గృత్యంబును గుణం బనఁగ రూపాదియు ద్రవ్యం బనఁగ నొకవస్తువు నగు. (జాతి,గుణ, క్రియా, ద్రవ్య, వాచకములను గూర్చి వెనుక వరింపఁబడినది) ఏతదధికాధ్యవసాయమూలంబు లగు నేఁబదియాఱుభేదంబులకు నుదాహరణంబు లొనరించినఁ జాల యగు ననుభయంబున దిఙ్మాత్రంబుగ లక్ష్యంబులు నిరూపించెద. ఎట్లనిన.&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{p|al|fwb}}ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;భవదీయబాహుపీఠం
దవిలినభూదేవి యుచితధనలాభమహో
త్సవకృతకుంకుమరుచివై
భవ మన నీశౌర్యశోభ పరఁగు నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=69}}
శౌర్యమనఁ బ్రతాపము. అది యెఱ్ఱగా పండునని కవి సంప్రదాయము. నీ &lt;u&gt;శౌర్యశోభ&lt;/u&gt; నీ బాహుపీఠమునఁ దవిలిన భూదేవి తన కుచితుఁడగు పతి లభించుట యను మహోత్సవముచే (సంతోషముచే) దాల్చిన &lt;u&gt;కుంకుమకాంత్యతిశయ&lt;/u&gt; మనఁ బరగును. శౌర్యశోభ యుపమేయము. కుంకుమకాంత్యతిశయ ముపమానము. రుచిపదము జాతివాచకము. అదియు భావరూపము. ఇట నుపమేయ ముపమానముగా దర్కింపఁబడినది. &lt;u&gt;నిమిత్తము సంతోషము&lt;/u&gt;. (మహోత్సవము) &lt;u&gt;ఇది గుణము&lt;/u&gt;. ‘అనన్’ ఉత్ప్రేక్షా లేక సంభావనావాచకము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9k147w3meikfnqo4dye2b3wdxf41bb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583825</id>
      <parentid>583824</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T12:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="3740jxvnm3mazdsu1u2qxn2x9iyb3ab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;పోత్ప్రేక్షయు, 6. అనుపాత్తనిమిత్తజాత్యస్వభావస్వరూపోత్ప్రేక్షయు, 7. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 8. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావహేతుత్ప్రేక్షయు, 9. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 10. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావహేతూత్ప్రేక్షయు, 11. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 12. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 13. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు, 14. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాత్యభావఫలోత్ప్రేక్షయు ననఁ జతుర్దశభేదంబులఁ బొల్చు జాత్యుత్ప్రేక్ష. ఇట్లు గుణోత్ప్రేక్షయుఁ గ్రియోత్ప్రేక్షయు ద్రవ్యోత్ప్రేక్షయుఁ బరస్పరచతుర్దశభేదంబులం బొంద వాచ్యోత్ప్రేక్ష యేఁబదియాఱగు. జాతి యనఁగ సముదాయంబును గ్రియ యనఁగఁ గృత్యంబును గుణం బనఁగ రూపాదియు ద్రవ్యం బనఁగ నొకవస్తువు నగు. (జాతి,గుణ, క్రియా, ద్రవ్య, వాచకములను గూర్చి వెనుక వరింపఁబడినది) ఏతదధికాధ్యవసాయమూలంబు లగు నేఁబదియాఱుభేదంబులకు నుదాహరణంబు లొనరించినఁ జాల యగు ననుభయంబున దిఙ్మాత్రంబుగ లక్ష్యంబులు నిరూపించెద. ఎట్లనిన.&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{p|al|fwb}}1. ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;భవదీయబాహుపీఠం
దవిలినభూదేవి యుచితధనలాభమహో
త్సవకృతకుంకుమరుచివై
భవ మన నీశౌర్యశోభ పరఁగు నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=69}}
శౌర్యమనఁ బ్రతాపము. అది యెఱ్ఱగా పండునని కవి సంప్రదాయము. నీ &lt;u&gt;శౌర్యశోభ&lt;/u&gt; నీ బాహుపీఠమునఁ దవిలిన భూదేవి తన కుచితుఁడగు పతి లభించుట యను మహోత్సవముచే (సంతోషముచే) దాల్చిన &lt;u&gt;కుంకుమకాంత్యతిశయ&lt;/u&gt; మనఁ బరగును. శౌర్యశోభ యుపమేయము. కుంకుమకాంత్యతిశయ ముపమానము. రుచిపదము జాతివాచకము. అదియు భావరూపము. ఇట నుపమేయ ముపమానముగా దర్కింపఁబడినది. &lt;u&gt;నిమిత్తము సంతోషము&lt;/u&gt;. (మహోత్సవము) &lt;u&gt;ఇది గుణము&lt;/u&gt;. ‘అనన్’ ఉత్ప్రేక్షా లేక సంభావనావాచకము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3740jxvnm3mazdsu1u2qxn2x9iyb3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/644</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219297</id>
    <revision>
      <id>583827</id>
      <parentid>572176</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T13:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="fc810p2ult363m60yf6p5sxepbjsrzu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
‘శౌర్యము కుంకుమ మనఁబరగును' అన్నఁ జాలును. ఉపమేయమున 'శోభా’ పదము, ఉపమానమున ‘వైభవము' అనునవి వ్యర్థములే.
{{p|al|fwb}}2. ఉపాత్తక్రియానిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిరుపమరణదీక్షావ్రత
విరచిత మగువిజయలక్ష్మి వేణియుఁ బోలెౝ
బరఁగుఁ గరాళభవత్కర
కరవాలమతల్లి యోబఘనునరసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=70}}
నరసభూపాలా! నీ చేతి భయంకరఖడ్గము రణదీక్షావ్రతాచరణమున నిప్పు కొనిన వేణీయనఁ బరగుచున్నది.

ఉపమేయము ఖడ్గము; ఉపమానము వేణి; ఇది జాతిజాచకము. మరియు భావరూపము; ఉపమేయ ముపమానముగాఁ దర్కింపఁబడుచున్నది. నిమిత్తము 'వ్రతాచరణము' అను క్రియారూపము.
{{p|al|fwb}}3. అనుపాత్తనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీచరణకమలనఖరుచి
వీచికలు నతారివీరవిభవము మగుడం
బ్రోచుసమీచీనసుధా
వీచికలనఁ బొల్చు నోబవిభునరసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=71}}
నరసభూపాలా! నీ కాలిగోళ్ళకాంతితరంగములు ప్రణతులగు శత్రువీరులను దిరిగి ప్రోచు నమృతతరంగములనఁ బొలుచును.

సఖరుచివీచి యుపమేయము; సుధావీచి యుపమానము; ఇది జాతివాచకము. భావరూపము. ఇందు నిమిత్తము చెప్పఁబడలేదు.
{{p|al|fwb}}4. అనుపాత్తనిమిత్తజాత్యభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇల నసమాద్రమువలె నీ
బలధూళి యొనర్చి సమదపరిపంథివధూ
విలులితబాష్పోదకముల
జలనిధిశతకము ఘటించు జగతి నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=72}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fc810p2ult363m60yf6p5sxepbjsrzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/645</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219298</id>
    <revision>
      <id>583828</id>
      <parentid>572177</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T13:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3327" sha1="retnyhhrly1v0m6210kvqaf8m30fei4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నరసభూపాలా! నీ సైన్యదూళి మొదట &lt;u&gt;భూమిని&lt;/u&gt; &lt;u&gt;నసముద్రముగాఁ&lt;/u&gt; (సముద్రము లేనిదిగా) జేసి పిమ్మట శత్రురాజుల భార్యల బాష్పోదకములచేఁ బెక్కుసముద్రములను దానియందు ఘటించుచున్నది.

ఇల యుపమేయము; 'అసముద్రము' ఉపమానము. సముద్రశబ్దము జాతివాచకము. ‘అసముద్రము” అనుటచే నది యభావరూపమున నున్నది. ఇట గుణక్రియారూపనిమిత్తము చెప్పఁబడలేదు.

ఇట 'అసముద్రమువలె' అనుచోటను, బూర్వపద్యమున 'వేణియుఁబోలెౝ’ అనుచోటను వలెన్, పోలెన్ పదములుంటవలన నుపమాలంకారము గాదా? యని భ్రమింపరాదు. ఏలన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;యదా౽య ముపమానాంశో లోకత స్సిద్ధి మృచ్ఛతి
తదోపమైన యేనేవ శబ్దః సాధర్మ్యసూచకః
యదా పునరయం లోకా దసిద్ధః కవికల్పితః
తదోత్ప్రేక్షైవ యేనేవ శబ్దస్సంభావవా పరః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఎచ్చట ఉపమానము లోకసిద్ధమో యది యుపమాలంకారము. అచ్చటి 'ఇవ' (వలెన్, పోలెన్ ప్రభృతులు) శబ్దము సాదృశ్యవాచకము. ఎచ్చటి యుపమానము లోకసిద్ధముగాక కవికల్పితమో యది యుత్ప్రేక్షయే. అచ్చటి ‘ఇవ' శబ్దము (వలెన్, పోలెన్ ప్రభృతులు) ‘సంభావనాపరము’ అని యున్నది.

ఇట 'అసముద్రమువలె' అనునది (ఉపమానము) లోకసిద్ధము గాదు. ఇల సముద్రములు లేని దెట్లగును? కానఁ గవికల్పితము. కాన నిచ్చటి 'వలె ' పదము వెనుకటి 'పోలెన్' పదమును సంభావనావాచకములే.
{{p|al|fwb}}5. జాతిహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పొందిననృసింహనృపసం
క్రందనుసత్కీర్తిచేతఁ గడఁగి త్రిలోకీ
మందస్మితంబుచే బలెఁ
జెందొవచెలి యంకరుచివిశేష మడంగెన్.&lt;/poem&gt;|ref=73}}
నరసభూపాలుని కీర్తిచే ద్రిలోకీమందస్మితంబుచేతవలెఁ జంద్రునియొక్క కళంక మడఁగెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>retnyhhrly1v0m6210kvqaf8m30fei4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/646</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219299</id>
    <revision>
      <id>583830</id>
      <parentid>572178</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T17:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3468" sha1="c9oswzkm9tyb72r2ih0una8h3j4cpqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
హేతువు గానిదానిని హేతువుగా నుత్ప్రేక్షించుట హేతూత్ప్రేక్ష. నరసరాజు కీర్తిచేఁ గళంకమడఁగఁగా దానికి హేతువు గాని త్రిలోకీమందస్మితమును హేతువుగాఁ గవి యుత్ప్రేక్షించినాఁడు. స్మితము జాతివాచకము. అదియు భావరూపము. ఇట నిమిత్తము కళంకమడఁగుట యను క్రియారూపము. ఇది ఫలము. హేతూత్ప్రేక్షలో నిమిత్తము ఫలము. ఫలోత్ప్రేక్షలో నిమిత్తము హేతువు.
{{p|al|fwb}}6. జాత్యభావహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;రేల రవిలేమి నిరు లౌఁ
ద్రైలోక్యం బనియుఁ బోలె ధాత సృజించెన్
లాలితనిరుపమతేజో
నాళీకవనాప్తుఁ డైననరసింహేంద్రున్.&lt;/poem&gt;|ref=74}}
&quot;రాత్రులందు సూర్యుఁడు లేమిచే ముల్లోకములును నంధకారమయమగును” అని కాఁబోలును బ్రహ్మ తేజస్సూర్యుఁడగు నరసభూపాలుని సృజించెను. బ్రహ్మ తేజస్సూర్యుఁడగు నరసభూపాలుని సృజించుటకు హేతువుగాని రవిలేమిని హేతువుగాఁ జెప్పుటచే హేతూత్ప్రేక్ష. రవి జాతివాచకము. 'రవిలేమి' జాత్యభావరూపము. జాత్యభావమే యిట హేతువుగాఁ దర్కింపఁబడినది. నరసభూపాలసృష్టి ఫలము.
{{p|al|fwb}}7. జాతిభావఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రమదమునఁ జెలఁగు జలమయ
కమలకు రంగస్థలంబు గావలసి సుమీ
క్రమమున నరసింహేంద్రుని
సమధికభుజమధ్య మతివిశాలం బయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=75}}
సంతోషమునఁ జెలఁగు జయలక్ష్మికి రంగస్థలము కావలసి నరసభూపాలుని భుజమధ్యము విశాలమయ్యెను.

ఇట భుజమధ్యము విశాలమగుటకు ఫలము ‘జయలక్ష్మికి రంగస్థలము గావలసి సుమీ' అని ఫలము గాని రంగస్థలమును ఫలమునుగా నుత్ప్రేక్షించుటచే నిది ఫలోత్ప్రేక్ష. రంగస్థలము జాతివాచకము. ఇది భావరూపము. ఈ జాతివాచకమే యిట ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9oswzkm9tyb72r2ih0una8h3j4cpqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/647</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219300</id>
    <revision>
      <id>583831</id>
      <parentid>572179</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T20:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="fu6x0ov74p409os3ofbfr6ctu07t739" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}8. జాత్యభావఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తగవరులు జగతి మగువలఁ
దెగటార్పరు; గాన నీదుదృప్తారాతుల్
మగఁటిమి డినవలసి సుమీ
తగ భీరువు లగుట యోబధరణిపునరసా!&lt;/poem&gt;|ref=76}}
ఉత్తములగు వీరులు స్త్రీలను జంపరు, కాఁబట్టి నీ శాత్రవులు తమ మగతనమును దించుకొనుటకుసుమీ భీరువులగుచున్నారు.

ఇట భీరువులగుటకు ఫలముగాని 'మగతనమును దించుకొనుట' ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. 'మగఁటిమి డిగవలసిసుమా' అన 'అపురుషత్వము సిద్ధించుటకై' అని యర్థము. 'అపురుష' అనునది జాత్యభావరూపము. ఇదియే యిట ఫలము. 'అపురుషత్వము' అని ప్రయోగించుటయే లెస్స. 'జాత్యభావము' స్పష్టముగా గోచరించును.
{{p|al|fwb}}9. క్రియాస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అనఘ! నృసింహ! నీఘనజయానకజాతభయానకాధిక
ధ్వనులు గుహాగృహాగ్రముల వ్రాలఁ బ్రతిధ్వనిమేదురంబు లై
తనరె దిగంతశైలములు దమ్ము నెదుర్కొనువైరికోటికిన్
నిను శరణంబు వేడు మని నేర్పున బుద్ధులు నేర్పుకైవడిన్.&lt;/poem&gt;|ref=77}}
ఓ నరసభూపాలా! నీ జయదుందుభులయొక్క భయంకరధ్వనులు తమగుహలయందుఁ బ్రతిధ్వనింపఁగా దిగంతపర్వతములు తమలో డాఁగవచ్చు శత్రుకోటినిఁ గని మీరు నరసభూపాలునే శరణు వేఁడుఁడని బుద్ధులు నేర్పువిధమునఁ దనరెను.

దిగంతశైలము లుపమేయము; 'బుద్ధులు నేర్పుచున్నవోయన' అను క్రియాస్వరూప ముపమానముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ఇది భావరూపము. నిమిత్తము ప్రతిధ్వని.
{{p|al|fwb}}10. క్రియా౽భావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;భవదరిభూమిపాలకులపాలిక చెంచెత కాత్మ దుర్దశ
ల్వివరముగా వచింప వనవీథి దయామతిఁ బల్కనీనియ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fu6x0ov74p409os3ofbfr6ctu07t739</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/648</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219301</id>
    <revision>
      <id>583833</id>
      <parentid>572180</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="ct7gaf8kmp3yx569hf477nbkklqvxqu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ట్లవిరళమందమారుతచలాచలచారుపలాశహస్తముల్
తెవిలి విదుర్చు శౌర్యగుణధామ! నృసింహనృపాలశేఖరా.&lt;/poem&gt;|ref=78}}
నరసభూపాలా! నీ శత్రుకాంత యడవిలోఁ చెంచెతకుఁ దన దుర్దశను దెలుపుచుండఁ (తెలిపి వాపోవుచుండ) గా విని వనవీథి కనికరించి 'పలుకకుండఁ జేయుటకో’ యనఁ దన చిగురాకుచేతులను విదిలించుచున్నది. (పలుకవలదని యోదార్చుచున్నది.)

ఇట వనవీథి యుపమేయము; 'పలంకకుండఁ జేయుటకోయన' నను క్రియా౽భావరూపమగు నుపమాన ముత్ప్రేక్షింపఁబడినది. పలాశచాలనము నిమిత్తము.
{{p|al|fwb}}11. క్రియాహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;మొగము ముడించెఁ గచ్ఛపము మో మరవాంచె భుజంగపుంగవుం
డగము చలింపఁ గా వెఱచె నాదివరాహము మోరత్రోపునం
దెగువఁ బయోధిఁ జొచ్చె సుదతీమకరాంకనృసింహభూప నీ
జగదభినంద్యభూభరణశక్తికృతాభిభవంబుచే బలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=79}}
నీ భూభారణశక్తిచేఁ గలిగిన పరాభావముచేఁ గాఁబోలు నాదికూర్మము మొగము ముడుఁచుకొనెను; ఆదిశేషుఁడు మోము నలఁతిగా వంచెను. కులపర్వతము కదలలేకపోయెను. ఆదివరాహము ముట్టెతోఁ ద్రోసికొనుచు సముద్రముఁ దూఱెను.

ఇట నాదికూర్మాదులు ముఖసంకోచాదులు పొందుటకు హేతువుగాని పరాభవక్రియ హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}12. క్రియా౽భావహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;సరసనృసింహ! నీయశముఁ జంద్రునిఁ ద్రాసున ధాత దూఁచిన
న్సరభసవృత్తి నెత్తుడిగి సామ్యనిరూఢి వహింపలేమినో
యరయ గురుత్వహేతుమలినాంకనిరంకుశలోహటంకసం
కరమునఁ జెందెఁ జంద్రుఁడు జగంబు మృగం బని చూచుచుండగన్.&lt;/poem&gt;|ref=80}}
బ్రహ్మ నీ కీర్తినిఁ జంద్రునిఁ ద్రాసునఁ బెట్టి తూఁచఁగాఁ జంద్రుఁడు సామ్యము వహింపలేమిఁ గాఁబోలు నెత్తుడిగి యనఁగాఁ ద్రాసునుండి క్రిందికి దిగి (ఆకాశమునుండి దిగి) బరువు వహించి సరివచ్చుటకై, తన యంకరూపమగు నినుపగుండును దాల్చియుండెను. దీనిని లోకము మృగమని తలంచును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ct7gaf8kmp3yx569hf477nbkklqvxqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/649</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219302</id>
    <revision>
      <id>583834</id>
      <parentid>572181</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3431" sha1="pumhmfpwxv16pp4x20q2uig1b2k4sor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
చంద్రుఁ డంకమును ధరించుటకు హేతువు గాని ‘సామ్యనిరూఢి వహింపలేమినో’ అను క్రియా౽భావము హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ఇది ‘అంకటంక’ అను రూపకానుప్రాణితమై యున్నది.
{{p|al|fwb}}13. క్రియాఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నరనుతశౌర్యవైభవసనాథ! నృసింహధరాధినాథ! నీ
వరజయభేరిభాంకృతిరసంబు దివిం బరిపూర్ణ మయ్యె నా
సురగణికాపరంపరకుఁ జోద్యముగా ననురూపనాయక
స్థిరపరిరంభసంభ్రమవిశేషము దెల్పఁగ నేఁగుకైవడిన్.&lt;/poem&gt;|ref=81}}
నీ జయభేరీధ్వని దేవతాస్త్రీల కనురూపనాయకపరిరంభవిశేషముఁ దెల్పుటకు నేగుచున్నదో యన్న ట్లాకాశమున నిండెను.

భేరీధ్వని యాకాశమున నిండుటకు ఫలము గాని ‘యనురూప .....విశేషమును దెల్పుటకు నేగుట’ ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. అనఁగాఁ గ్రియయే ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}14. క్రియా౽భావఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;గంధపుఁగొండపై నివము గ్రమ్మెడిమౌక్తికనిర్ఝరీతటీ
చందనవాటిలోఁ గనకసైకతసాంద్రగుహాగృహావళిం
జెంది ఫణీంద్రకన్యలు నృసింహు నమందయశోమరందని
ష్యందము గ్రోలుచుందురు విషాగ్ని దహింపఁగ లేమికిం బలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=82}}
నాగకన్యలు మలయపర్వతము నందలి తామ్రపర్ణీనదీతీర చందనవాటికలోఁ గనకసైకతసాంద్రగుహలయందు విషాగ్ని వహింపకుంటకై కాఁబోలు నరసభూపాలుని కీర్తిమరందమును గ్రోలుచుందురు. యశోమరందపానమునకు ఫలము గాని ‘విషాగ్నిని దప్పించుకొనుట’ ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ‘విషాగ్ని వహింపలేమి’ అనునది క్రియా౽భావరూపము.
{{p|al|fwb}}15. గుణస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నరసింహుభాగ్యసూచక
సురుచిరదృక్కోణశోభ చెలంగెన్&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pumhmfpwxv16pp4x20q2uig1b2k4sor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/650</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219304</id>
    <revision>
      <id>583835</id>
      <parentid>572183</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T22:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="81tamv28bkbqm8539jbmu3cujpxf810" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;శరణాగతభరణాయతి
కరుదుగ సాకారమగుదయారస మనఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=83}}
నరసభూపాలుని దృక్కోణశోణశోభ యుపమేయము. అది సాకారమగు దయారసము అను గుణస్వరూపమగు నుపమానముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. శరణాగతభరణ మను క్రియ నిమిత్తము.
{{p|al|fwb}}16. గుణాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బలశశిహరభాషలకును
బొలుపుగ మితిలేనిమాడ్కి మొలబంటై ఱొ
మ్ములబంటై, మెడబంటై
తలమునుకలు నయ్యె నరసధరణిపుకీర్తుల్.&lt;/poem&gt;|ref=84}}
నరసభూపాలుని కీర్తులు బలరామునకు మొలబంటిగాఁ (వాని నల్లని వస్త్రమును గప్పుచున్నది.) జంద్రునికి రొమ్ములబంటిగా (వాని కళంకమును మాపుచున్నది.) హరునకు మెడబంటిగాఁ (కంఠమునందలి నలుపును నడఁచుచున్నది.) సరస్వతికిఁ దలమునకలుగా నయ్యెను.

కీర్తులు మితిలేనివి. ఇటఁ గీర్తు లుపమేయము. ‘మితిలేనిది’ అని మితిరూప గుణాభావ ముపమానముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ఇట నిమిత్తమనుపాత్తము.
{{p|al|fwb}}17. గుణహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అరయన్ శ్రీనరసింహుకీర్తిచయ ముద్యన్ముఖ్యవర్ణోదయా
కరసామ్యంబున ధాతపైఁ గినిసియే కాఁబోలుఁ దత్సైంధవో
త్కరసౌభాగ్యముఁ దన్మహాసనరుచిం గారించి భాషావర
స్థిరరూపం బయి తా సృజించె నరులన్శ్రీకంఠసంకాశులన్.&lt;/poem&gt;|ref=85}}
నరసభూపాలుని కీర్తి ముఖ్యవర్ణోదయాకరసామ్యముచేఁ (ముఖమునఁ బుట్టిన వర్ణము బ్రాహ్మణవర్ణము - బ్రాహ్మణవర్ణముయొక్క పుట్టుకకుఁ గారణమైనవాఁడు బ్రహ్మ. 'ముఖ్యవర్ణము' అనఁ దెలుపు. కీర్తి శ్వేతవర్ణోదయమునకుఁ గారణ మైనది. కాన బ్రహ్మయు గీర్తియు ముఖ్యవర్ణోదయాకరములు.) గాఁబోలు బ్రహ్మపైఁ గినిసి యాతని వాహనములగు హంసల సౌభాగ్యమును, అతని యాసనమగు శ్వేతపద్మముయొక్క కాంతిని బాధించి బ్రహ్మత్వమును వహించి శివసన్నిభులగు నరులను సృజించెను. అనఁగా నెల్లరను దెల్లఁగాఁ జేసెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81tamv28bkbqm8539jbmu3cujpxf810</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/651</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219305</id>
    <revision>
      <id>583837</id>
      <parentid>572185</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T01:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="3cn7ron9uzffiuytfqyw9joui8ejh8c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
ఇటఁ గీర్తి హంసల సౌభాగ్యమును, శ్వేతపద్మద్యుతినిఁ గారించుటకు నరులను శివసన్నిభులను జేయుటకును హేతువు గాని 'ముఖ్యవర్ణోదయము' అను గుణము హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}18. గుణాభావహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;హరిగరిమఁ దెగడి సత్సధ
పరిచయలంఘన మొనర్చి బ్రమియించుఁ జుమీ!
నరసింహభూమిపాలుని
యరు దగుసత్కీర్తి యవినయంబునఁ బోలెన్.&lt;/poem&gt;|ref=86}}
నరసభూపాలుని కీర్తి యవినయముచేతఁ గాఁబోలు విష్ణుదేవుని గౌరవమును దెగడి సత్పథము (ఆకాశము - సన్మార్గము) నతిక్రమించి తిరుగును.

ఇటఁ గీర్తి హరిగరిమను దెగడుటకును, సత్పథలంఘనమునకును హేతువు గాని “అవినయము హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.' అవినయము’ అన వినయాభావము. కాన గుణాభావహేతూత్ప్రేక్ష.
{{p|al|fwb}}19. గుణఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వడి నీకీర్తులఁ బోలెడి
కడిమిం దన కందు దీపు గావలసి చుమీ!
కడ కడలియెడలఁ గ్రుంకును
వెడవిల్తునిమామ యోబవిభునరసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=87}}

చంద్రుఁడు నీ కీర్తినిఁ బోలవలయునని తన మచ్చను దెలుపుఁ జేసికొనుటకు సుమీ పడమటి సముద్రమున మునుఁగుచున్నాఁడు.

చంద్రుఁడు పడమటి సముద్రమునఁ బడుటకు ఫలముగాని 'తన మచ్చను దెలుపుఁ జేసికొనుట' ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ఇట 'తెలుపు' గుణము. అది ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}20. గుణాభావఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తెగువరి యై చెలంగుభవదీయకృపాణము వైరికోటియం
దగణితదానకేలిరత మయ్యును జీవన మీ దటన్న లో
భగుణము లేమికిం బలె విపక్షనృపాలుర కెల్ల జీవనం
బొగిఁ దృణవృత్తి నిచ్చువిజయోన్నత! శ్రీనరసింహభూవరా!&lt;/poem&gt;|ref=88}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cn7ron9uzffiuytfqyw9joui8ejh8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/652</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219306</id>
    <revision>
      <id>583838</id>
      <parentid>572186</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T01:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="7gqavcr8b3sktmxfyet3n5d3rzez044" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహసి యగు నీ ఖడ్గము వైరులయెడ దానకేళి (వితరణకేళి - ఖండనక్రియ) రతమయ్యును, జీవనమును (తన ప్రాణమును) నీయదన్న లోభగుణము లేకుంటకుఁ (ఈతని ఖడ్గము దానకేళిరతమే కాని జీవనమునుమాత్ర మీయదు. దీనికి లోభగుణము కలదు. అని లోకులనుచున్నారు. ఆ యప్రతిష్ఠ లేకుంటకు) గాఁబోలు శత్రురాజులకుఁ దృణరూపమున జీవనము నిచ్చుచున్నది.

ఇట శత్రురాజులకుఁ దృణవృత్తితో జీవనమిచ్చుటకు ఫలముగాని లోభగుణాభావము ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}21. ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సటలెకా నొకకొంత చాలదు పౌరుషం;
                    బాయుధప్రౌఢి యింతైన లేదు;
జనన మెంచినఁ బ్రదోషంబుపా లౌట; మా
                    టికిఁ బుట్టినట్టిచోటికిని జేటు
నెఱిఁ జిన్నవాని కెన్నిక గానితనబల్మి;
                    ద్వేషిఁ గన్నను నోరు దెఱచికొనుట;
పాటింప నోరి బొబ్బాట మేవడిగాని, ఘో
                    రాజిలో బుసకొట్టుచుంట;&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొదవ దన కంచుఁ గ్రమ్మఱ నుదితుఁ డైన
యల్ల నరసింహుఁడును బోలె నసమసమర
సృమరఘోరప్రతాపుఁ డై చెలఁగు దౌర
సరసగుణహార! యోబయనరసధీర!&lt;/poem&gt;|ref=89}} 
&quot;తొంటి నరసింహావతారమునఁ దనకుఁ గలిగిన పై కొదవలను దీర్చుకొనుట కుదయించిన యా నరసింహుఁడవో యన్నట్లున్నావు.”

ఇట “నరసభూపాలుఁడు నరసింహుఁడో యన్నట్లు” అనుచోట ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్ష. నరసింహపదము ద్రవ్యవాచకము. నిమిత్తము ప్రతాపగుణము.
{{p|al|fwb}}22. ద్రవ్యాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పొగడొందుచదలేటిపొందామరలఁ గోసి,&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7gqavcr8b3sktmxfyet3n5d3rzez044</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583839</id>
      <parentid>583838</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T02:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="s245lj8inmx4656cgzlnkrw6euuz41u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సాహసి యగు నీ ఖడ్గము వైరులయెడ దానకేళి (వితరణకేళి - ఖండనక్రియ) రతమయ్యును, జీవనమును (తన ప్రాణమును) నీయదన్న లోభగుణము లేకుంటకుఁ (ఈతని ఖడ్గము దానకేళిరతమే కాని జీవనమునుమాత్ర మీయదు. దీనికి లోభగుణము కలదు. అని లోకులనుచున్నారు. ఆ యప్రతిష్ఠ లేకుంటకు) గాఁబోలు శత్రురాజులకుఁ దృణరూపమున జీవనము నిచ్చుచున్నది.

ఇట శత్రురాజులకుఁ దృణవృత్తితో జీవనమిచ్చుటకు ఫలముగాని లోభగుణాభావము ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది.
{{p|al|fwb}}21. ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సటలెకా నొకకొంత చాలదు పౌరుషం;
                    బాయుధప్రౌఢి యింతైన లేదు;
జనన మెంచినఁ బ్రదోషంబుపా లౌట; మా
                    టికిఁ బుట్టినట్టిచోటికిని జేటు
నెఱిఁ జిన్నవాని కెన్నిక గానితనబల్మి;
                    ద్వేషిఁ గన్నను నోరు దెఱచికొనుట;
పాటింప నోరి బొబ్బాట మేవడిగాని, ఘో
                    రాజిలో బుసకొట్టుచుంట;&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొదవ దన కంచుఁ గ్రమ్మఱ నుదితుఁ డైన
యల్ల నరసింహుఁడును బోలె నసమసమర
సృమరఘోరప్రతాపుఁ డై చెలఁగు దౌర
సరసగుణహార! యోబయనరసధీర!&lt;/poem&gt;|ref=89}} 
&quot;తొంటి నరసింహావతారమునఁ దనకుఁ గలిగిన పై కొదవలను దీర్చుకొనుట కుదయించిన యా నరసింహుఁడవో యన్నట్లున్నావు.”

ఇట “నరసభూపాలుఁడు నరసింహుఁడో యన్నట్లు” అనుచోట ద్రవ్యస్వరూపోత్ప్రేక్ష. నరసింహపదము ద్రవ్యవాచకము. నిమిత్తము ప్రతాపగుణము.
{{p|al|fwb}}22. ద్రవ్యాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పొగడొందుచదలేటిపొందామరలఁ గోసి
                    శిరసులనొఱవుగాఁ జెరువువారు&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s245lj8inmx4656cgzlnkrw6euuz41u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/653</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219307</id>
    <revision>
      <id>583840</id>
      <parentid>572187</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T02:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="ru4smlws3a3cdrgimc9s2nzh3ccancq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;చనిదేఱుకల్పకాసవరసంబులకుఁ ద
                    త్కోరకంబులతావి గూర్చువారు
వేల్పుఁగన్నియల నేవేళదేశీయంపు
                    బిట్టుఁజేతల గాసి పెట్టువారు
అమరునే జాజల్లు లగు నని బేసితా
                    పసులకూర్చము లూడ్వఁ బఱచువారు&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నగుచు భవదసివిదళితయవననృపతు
లహరహము రాయిడి యొనర్ప నమరపురము
వాసవుఁడు లేనికైవడి వఱలుచుండు
నరనుతాటోప! యోబయనరసభూప!&lt;/poem&gt;|ref=90}}
‘స్వర్గము అవాసవముగా (వాసవుఁడు లేనిదిగా) నున్నది' అనుచోట ద్రవ్యాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష. 'రాయిడి' అను క్రియ నిమిత్తము.
{{p|al|fwb}}23. ద్రవ్యహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నరసింహ! యోబభూవరు
నరసింహ! భవద్భుజాగ్రనటదసిచే భూ
పరిచితరాహువుచేఁ బలె
నరి తేజోభానుబింబ మపహృత మయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=91}}
నరసభూపాలా! నీ చేతికత్తిచే భూమికిదిగిన రాహువుచేతవలె శత్రుతేజోరూపమగు సూర్యబింబ మపహృతమైనది.

ఇట శత్రుతేజోరూపమగు సూర్యబింబాపహరణమునకు హేతువు గాని రాహువు హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడెను. తేజో౽పహరణము నిమిత్తము. రాహువు ద్రవ్యవాచకము
{{p|al|fwb}}4. ద్రవ్యాభావహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;స్థిరబల! యోబభూవరునృసింహ! భవన్నవకీర్తి భూనభోం
తరముల నిండఁ దద్రుచివితానములోన విలీన మౌసుధా
శరనిధి లేమిచే బలెఁ బ్రశాంతనిరంతరతావకాశయాం
తరసుఖవాస మందె మురదానవభంజనుఁ డెల్లకాలమున్.&lt;/poem&gt;|ref=92}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ru4smlws3a3cdrgimc9s2nzh3ccancq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583841</id>
      <parentid>583840</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T02:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="ncg4laaler8xnezogq6i9lwsb8bvvlz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;చనిదేఱుకల్పకాసవరసంబులకుఁ ద
                    త్కోరకంబులతావి గూర్చువారు
వేల్పుఁగన్నియల నేవేళదేశీయంపు
                    బిట్టుఁజేతల గాసి పెట్టువారు
అమరునే జాజల్లు లగు నని బేసితా
                    పసులకూర్చము లూడ్వఁ బఱచువారు&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నగుచు భవదసివిదళితయవననృపతు
లహరహము రాయిడి యొనర్ప నమరపురము
వాసవుఁడు లేనికైవడి వఱలుచుండు
నరనుతాటోప! యోబయనరసభూప!&lt;/poem&gt;|ref=90}}
‘స్వర్గము అవాసవముగా (వాసవుఁడు లేనిదిగా) నున్నది' అనుచోట ద్రవ్యాభావస్వరూపోత్ప్రేక్ష. 'రాయిడి' అను క్రియ నిమిత్తము.
{{p|al|fwb}}23. ద్రవ్యహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నరసింహ! యోబభూవరు
నరసింహ! భవద్భుజాగ్రనటదసిచే భూ
పరిచితరాహువుచేఁ బలె
నరి తేజోభానుబింబ మపహృత మయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=91}}
నరసభూపాలా! నీ చేతికత్తిచే భూమికిదిగిన రాహువుచేతవలె శత్రుతేజోరూపమగు సూర్యబింబ మపహృతమైనది.

ఇట శత్రుతేజోరూపమగు సూర్యబింబాపహరణమునకు హేతువు గాని రాహువు హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడెను. తేజో౽పహరణము నిమిత్తము. రాహువు ద్రవ్యవాచకము
{{p|al|fwb}}24. ద్రవ్యాభావహేతూత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;స్థిరబల! యోబభూవరునృసింహ! భవన్నవకీర్తి భూనభోం
తరముల నిండఁ దద్రుచివితానములోన విలీన మౌసుధా
శరనిధి లేమిచే బలెఁ బ్రశాంతనిరంతరతావకాశయాం
తరసుఖవాస మందె మురదానవభంజనుఁ డెల్లకాలమున్.&lt;/poem&gt;|ref=92}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ncg4laaler8xnezogq6i9lwsb8bvvlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/654</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219308</id>
    <revision>
      <id>583843</id>
      <parentid>572188</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T02:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="hmu45blgb7t2x2qgp7cfkkuc25n8gqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నరసభూపాలా! నీ కీర్తి భూమ్యాకాశముల నిండఁగా నీ కాంతిసమూహములో దాగినదగుటచే నమృతసముద్రము లేకుంటచేఁ గాఁబోలు శ్రీ మహావిష్ణువు నీ హృదయమున వసించెను.

శ్రీ మహావిష్ణువు నరసభూపాలుని హృదయమున వసించుటకు హేతువు గాని యమృతసముద్రాభావము హేతువుగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. అమృతసముద్రము ద్రవ్యము.
{{p|al|fwb}}25. ద్రవ్యఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;రాజపురందరుండ వయి రంజిలు నీ కుచితంబు గాఁగ నీ
రాజితకీర్తి యభ్రగజరాజయి యున్కికిఁ గాదె తారకా
రాజికరాంబుశీకరపరంపరలుం దెలిమబ్బుజల్లులుం
దేజముతో ధరించె సుదతీమకరాంక! నృసింహభూవరా!&lt;/poem&gt;|ref=93}}
నీవు రాజేంద్రుఁడవు. నీ కీర్తి నీ యింద్రత్వమున కుచితముగా నైరావత మగుటకుఁ గాఁబోలు నక్షత్రరూపశీకరసమూహమును దెల్లమబ్బులరూపమగు చామరములను ధరించెను.

కీర్తి తారకాశీకరసమూహమును, దెలిమబ్బుజల్లులను వహించుటకు ఫలము గాని 'యైరావతమగుట' ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ఐరావతము ద్రవ్యము.
{{p|al|fwb}}26. ద్రవ్యాభావఫలోత్ప్రేక్ష&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తనరు నసంఖ్యవాజి గజదారుణ మై తగు నాదుమ్రోల నేఁ
డెనిమిదిసైంధవేభముల నీడుగఁ దాల్చుట యె ట్లటంచు నా
కినుక నభంబు లే కునికికిన్ బలె శ్రీనరసింహుజైత్రవా
హిని యనిలోన నింగి కెగయించు సుదంచితరేణుపుంజముల్.&lt;/poem&gt;|ref=94}}
నరసభూపాలుని సైన్య మసంఖ్యవాజిగణములు గలిగియుంటచే నాకాశము నాముందేఁడు గుఱ్ఱములను (సూర్యాశ్వములు), ఎనిమిది యేనుఁగులను ( దిగ్గజములు), దాల్చుట యెట్లు? అని యా యాకాశమును లేకుండఁ జేయుటకుఁగాఁబోలు ధూళిని నింగికి విసరుచున్నది.

ఇట సైన్యము ధూళిని నాకాశమున కెగయఁజేయుటకు ఫలము గాని నభో౽భావము ఫలముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడినది. ఇది ద్రవ్యాభావము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hmu45blgb7t2x2qgp7cfkkuc25n8gqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/655</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219309</id>
    <revision>
      <id>583844</id>
      <parentid>572189</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T03:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="0qbvl3cm6j3h4lf2vjaucnzrmcxmwvi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఇచ్చట నీ విమర్శమును దెలియవలెను:― ఉత్ప్రేక్షయందుఁ బ్రకృతమప్రకృత  ధర్మసంబంధమును బట్టి యప్రకృతముగాఁ దాదాత్మ్యసంభావన చేయఁబడునని చెప్పితిమి. స్వరూపోత్ప్రేక్షయందు మాత్రమే ప్రకృతాప్రకృతములు వివిక్తముగా నగపడును. ఎట్లన, 'నీవానరసింహుఁడవో' అన్నట్లున్నావు. నీవు ప్రకృతము; నరసింహుఁడు అప్రకృతము. కాని హేతుఫలోత్ప్రేక్షలలో హేతువు గానిదానిని హేతువుగా, ఫలము గానిదానిని ఫలముగా, నుత్ప్రేక్షించుచున్నాము. అట నప్రకృత మనఁగా నుపమాన ముండనేయుండదు. ఎట్లనఁ బై లక్ష్యములలోని జాతిహేతూత్ప్రేక్షోదాహరణమున “కళంకకాంతి నరసభూపాలుని కీర్తిచే నడఁగఁగాఁ ద్రిలోకీమందస్మితమును హేతువుగాఁ జెప్పినాఁడు.”

ఇటఁ బ్రకృతము కళంకమడఁగుట; అప్రకృతము లేదు. అనఁగా నుపమానము లేదు. జాతిఫలోత్ప్రేక్షోదాహరణమగు భుజమధ్యము విశాలమగుటకు ఫలము జయలక్ష్మికి రంగస్థలము కానుండుటగా ననఁగా ఫలము గానిదాని ఫలమునుగాఁ జెప్పెను. భుజమధ్యము విశాలమగుట ప్రకృతము. అపకృతము చెప్పఁబడలేదు. కాన “బ్రకృతమున కప్రకృతతాదాత్మ్యసంభావన ముత్ప్రేక్ష&quot; అను లక్షణ మెట్లు సరిపోవును? అన్నచో వినుఁడు. హేతుఫలధర్మోత్ప్రేక్షోదాహరణములలోఁ గూడఁ దాదాత్మ్యసంభావనమే యుండవలెను. ఎట్లన, “నరసభూపాలుని కీర్తిచే నడఁగిన కళంకమును ద్రిలోకీమందస్మితముచే నడఁగిన కళంకముగాఁ దాతాత్మ్యసంభావన చేయవలెను. ఇట్లే స్వభావసిద్ధముగా విశాలతను బొందిన భుజమధ్యమును జయలక్ష్మీరంగస్థలార్థముగా విశాలతనుబొందిన భుజమధ్యముగాఁ దాదాత్మ్యసంభావన చేయవలెను. ఈ హేతుఫలోత్ప్రేక్షోదాహరణములలోఁ గూడఁ బైవిధమున రెండువిధములగు కళంకములకును, రెండువిధములగు విశాలతలకును దప్పక దాదాత్మ్యము చెప్పుకొనవలయును.”

‘లింపతీవ తమో౽౦గాని వర్షతీవాంజనం నభః' (తమస్సు శరీరములను బూయుచున్నట్లున్నది; ఆకాశము చీఁకటిని వర్షించుచున్నట్లున్నది.)

ఇటఁ దమోవ్యాపనరూపమగు ధర్మము తమోలేపనముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది. ఇట్లే
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;పినష్టీవ తరంగాగ్రై స్సముద్రః ఫేనచందనం
తదాదాయ కరైరిందు ర్లింపతీవ దిగంగనాః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
సముద్రుఁడు ఫేనచందనమును దరంగాగ్రములచే నూఱుచున్నట్లున్నాఁదు. చంద్రుడు దానినిఁ గొని దిగంగనలకుఁ బూయుచున్నట్లున్నాఁడు.

ఇటఁ బ్రేరణమే (ఫేనప్రేరణము) పేషణముగాఁ గరవ్యాపనమే దిగంగనాలేపనముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది. అయితే వ్యాపనప్రేరణాదిపదములు లేనే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0qbvl3cm6j3h4lf2vjaucnzrmcxmwvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583845</id>
      <parentid>583844</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T03:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="60d0vmzjhks0umic6bkcz306zgbjl8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఇచ్చట నీ విమర్శమును దెలియవలెను:― ఉత్ప్రేక్షయందుఁ బ్రకృతమప్రకృత  ధర్మసంబంధమును బట్టి యప్రకృతముగాఁ దాదాత్మ్యసంభావన చేయఁబడునని చెప్పితిమి. స్వరూపోత్ప్రేక్షయందు మాత్రమే ప్రకృతాప్రకృతములు వివిక్తముగా నగపడును. ఎట్లన, 'నీవానరసింహుఁడవో' అన్నట్లున్నావు. నీవు ప్రకృతము; నరసింహుఁడు అప్రకృతము. కాని హేతుఫలోత్ప్రేక్షలలో హేతువు గానిదానిని హేతువుగా, ఫలము గానిదానిని ఫలముగా, నుత్ప్రేక్షించుచున్నాము. అట నప్రకృత మనఁగా నుపమాన ముండనేయుండదు. ఎట్లనఁ బై లక్ష్యములలోని జాతిహేతూత్ప్రేక్షోదాహరణమున “కళంకకాంతి నరసభూపాలుని కీర్తిచే నడఁగఁగాఁ ద్రిలోకీమందస్మితమును హేతువుగాఁ జెప్పినాఁడు.”

ఇటఁ బ్రకృతము కళంకమడఁగుట; అప్రకృతము లేదు. అనఁగా నుపమానము లేదు. జాతిఫలోత్ప్రేక్షోదాహరణమగు భుజమధ్యము విశాలమగుటకు ఫలము జయలక్ష్మికి రంగస్థలము కానుండుటగా ననఁగా ఫలము గానిదాని ఫలమునుగాఁ జెప్పెను. భుజమధ్యము విశాలమగుట ప్రకృతము. అపకృతము చెప్పఁబడలేదు. కాన “బ్రకృతమున కప్రకృతతాదాత్మ్యసంభావన ముత్ప్రేక్ష&quot; అను లక్షణ మెట్లు సరిపోవును? అన్నచో వినుఁడు. హేతుఫలధర్మోత్ప్రేక్షోదాహరణములలోఁ గూడఁ దాదాత్మ్యసంభావనమే యుండవలెను. ఎట్లన, “నరసభూపాలుని కీర్తిచే నడఁగిన కళంకమును ద్రిలోకీమందస్మితముచే నడఁగిన కళంకముగాఁ దాతాత్మ్యసంభావన చేయవలెను. ఇట్లే స్వభావసిద్ధముగా విశాలతను బొందిన భుజమధ్యమును జయలక్ష్మీరంగస్థలార్థముగా విశాలతనుబొందిన భుజమధ్యముగాఁ దాదాత్మ్యసంభావన చేయవలెను. ఈ హేతుఫలోత్ప్రేక్షోదాహరణములలోఁ గూడఁ బైవిధమున రెండువిధములగు కళంకములకును, రెండువిధములగు విశాలతలకును దప్పక దాదాత్మ్యము చెప్పుకొనవలయును.”

‘లింపతీవ తమో౽౦గాని వర్షతీవాంజనం నభః' (తమస్సు శరీరములను బూయుచున్నట్లున్నది; ఆకాశము చీఁకటిని వర్షించుచున్నట్లున్నది.)

ఇటఁ దమోవ్యాపనరూపమగు ధర్మము తమోలేపనముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది. ఇట్లే
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;పినష్టీవ తరంగాగ్రై స్సముద్రః ఫేనచందనం
తదాదాయ కరైరిందు ర్లింపతీవ దిగంగనాః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
సముద్రుఁడు ఫేనచందనమును దరంగాగ్రములచే నూఱుచున్నట్లున్నాఁదు. చంద్రుడు దానినిఁ గొని దిగంగనలకుఁ బూయుచున్నట్లున్నాఁడు.

ఇటఁ బ్రేరణమే (ఫేనప్రేరణము) పేషణముగాఁ గరవ్యాపనమే దిగంగనాలేపనముగా నుత్ప్రేక్షింపఁబడుచున్నది. అయితే వ్యాపనప్రేరణాదిపదములు లేవే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60d0vmzjhks0umic6bkcz306zgbjl8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/656</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219310</id>
    <revision>
      <id>583846</id>
      <parentid>572190</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T03:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4242" sha1="bhbzp8lqvz3gejflujvvncx77cokzjb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యనవచ్చును. ఉత్ప్రేక్ష యధ్యవసాయగర్భము గాన నతిశయోక్తియందువలెనే విషయనిగరణము (ఉపమేయము గానరాకుంట) సంభవించునని గ్రహింపవలెను.

మరియు నుత్ప్రేక్షాలక్షణపద్యమున “గుణక్రియాదియోగముచే” అని ప్రకృతమున కప్రకృతతాదాత్మ్యసంభావన సేయుటలో గుణక్రియాదినిమిత్తము లుండవలెనని చెప్పితిమి. ఉదాహరణములందు గుణక్రియానిమిత్తములు మాత్రమే చూపితిమి. ఆదిశబ్దముచే గ్రాహ్యమగునదేమి? అని శంక గలుగుచున్నదిగదా! గుణక్రియానిమిత్తము మాత్రమేకాక గుణాభావనిమిత్తము, క్రియా౽భావనిమిత్తముగూడ నొక్కొక్కచో నుండును. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;మనసి సంతమివ ప్రియమీక్షితుం నయనయోః స్పృహయాంతరుపేతయోః
గ్రహణశక్తిరభూదిదమీయయోరపి న సమ్ముఖవాస్తుని వస్తుని&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
(ఒక యువతికి) తనహృదయగతప్రియునిఁ జూచుటకోయన్నట్లు మనస్సునఁ బ్రవేశించిన కన్నులకు సమ్ముఖమునందలి వస్తువుయొక్క గ్రహణశక్తి నశించెను. ఇట హృదయగతప్రియునిఁ జూచుటకు నేత్రములు లోపలఁ బ్రవేశించిన ట్లుత్ప్రేక్షించుటకు బాహ్యవస్తుగ్రహణశక్త్యభావము నిమిత్తము (గుణాభావము నిమిత్తము.)
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;వతంసనీలాంబురుహేణ కిం దృశా విలోకమానే విమనీబభూపతుః
అపి శ్రుతీ దర్శనసక్తచేతసాం న తేన తే శుశ్రువతు ర్మృగీదృశాం.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
కర్ణావతంసమగు నల్లకలువ యను కంటితోఁ జూచుచున్నవేమో! చెవులుగూడా విమనస్కములు (మనస్సు లేనివి) అయినవి. కావుననే దర్శనాసక్తలగు నా యువతులకు కేమియు వినఁబడలేదు.

ఇట శ్రోత్రేంద్రియగతమగు విలోకనైకాగ్రతను నుత్ప్రేక్షించుటయందు శ్రవణక్రియా౽భావము నిమిత్తము.

ఇంకను నీ నిమిత్త మొక్కొక్కటియే కాక సముచ్చయముగాఁ గూడా ననఁగాఁ నిమిత్తము లొక్కయెడలనే కానఁబడును. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;అవైమి హంసావళయో వలక్షా స్త్వత్కీర్తి మూర్తే శ్చపలాః పులాకాః
ఉడ్డీయ యుక్తం పతితాస్స్రవంతీవేశంతపూరం పరితః ప్లవంతే.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
తెల్లనిహంసలను నీ కీర్తిపులాకలుగాఁ (శకలములు) దలఁతును, ఏలన, నవి గిరినదులందుఁ బడి తేలియాడుచున్నవి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhbzp8lqvz3gejflujvvncx77cokzjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/657</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219311</id>
    <revision>
      <id>583847</id>
      <parentid>572191</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T04:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="gkykgcs7ej506huosho0njxq1sza207" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
హంసలను గీర్తిపులాకలుగాఁ దలఁచుటలో ధావళ్యగుణమును, నీటిపైఁ దేలియాడుట యను క్రియయును (గుణ క్రియలు రెండును) నిమిత్తములయ్యెను. ఇట్లే గుణాభావ, క్రియాభావములును నొక్కొక్కచో నిమిత్తములు గావచ్చును.

ఒక్కొక్కచో జాతి ద్రవ్యములును గూడ నిమిత్తములగును. ఎట్లన,
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ద్రోణ సృ తత్ర వికరిష్యతి భాగ్యలభ్యసౌభాగ్యకార్మణమయీ ముపదాం గిరిస్తే
తద్ద్వీపదీప ఇవ దీప్తిభి రోషధీనాం చూడామిళజ్జలదకజ్జలదర్శనీయః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట ద్రోణాచలమును దీపముగా నుత్ప్రేక్షించుటలోఁ దత్ప్రరూఢములైన యోషధిదీప్తులును, దాని పైఁగల జలదకజ్జలమును నిమిత్తము. దీప్తికజ్ఙలపదములు జాతివాచకములు. కావున జాతివాచకముగూడ నిమిత్తము గావచ్చును.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;నిశాసు మూర్ధ్ని స్ఫురతా యత్సౌధో రాజతీందునా
శ్రీకంఠో భక్తరక్షార్థం సన్నిధానం భజన్నివ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
రాత్రులందు శిరస్సున వెలుగుచున్న చంద్రునితో నా (బాణాసురుని) సౌధము భక్తరక్షణార్థము శ్రీకంఠుఁడు సన్నిధియం దున్నట్లున్నది.

ఇట బాణాసురసౌధమును శివుఁడుగా నుత్ప్రేక్షించుటకు శిరస్సున వెలుఁగుచున్న 'చంద్రుఁడు' నిమిత్తము. చంద్రుఁడు ద్రవ్యవాచకము.

కావున గుణక్రియలేకాక గుణాభావ, క్రియాభావములును, నిమిత్తములుగా నుండవచ్చును. అవి సముచ్చయరూపమునఁగూడ నుండవచ్చును. మరియు నిమిత్తము గుణ క్రియా రూపముననేకాక జాతి ద్రవ్య రూపమునఁ గూడ నుండవచ్చును.

ఇదంతయు 'ఆది' పదముచే గ్రాహ్యము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ధరవాచ్యోత్ప్రేక్ష కుదా
హరణము లిని గొన్ని కడను యన్యకృతులయం
దరయఁగ దగు గమ్యోత్ప్రే
క్ష రచింపఁగ లేదు నేర్పు చాలమి నిందున్.&lt;/poem&gt;|ref=95}}
గమ్యోత్ప్రేక్ష కుదాహరణము నిత్తుము; కనుఁడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. చెలికాఁడ! నీదు డెందము
   నెలవగుటం బెక్కుమంది నెలఁతలకందా
   చెలి తన్నిముడ్చుకొన ని
   చ్చలుఁ దనలేమేని నతికృశం బొనరించుౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
'తన్నిముడ్చుటకోయని' అని యున్నచో వాచ్యయగును. అదిలేమిని గమ్య. కావ్యప్రకాశకారుఁడు దీనిని వ్యంగ్యోత్ప్రేక్షగానే యుదాహరించెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gkykgcs7ej506huosho0njxq1sza207</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/658</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219312</id>
    <revision>
      <id>583848</id>
      <parentid>572192</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T04:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4344" sha1="fkas328aea2dubfsx8g4iyoatkcbu3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
గమ్యోత్ప్రేక్షా, వ్యంగ్యోత్ప్రేక్షల భేదమును జిత్రమీమాంసాకారుఁడు దెలిపినదానిని ద్వితీయాశ్వాసమున 124 పద్యముక్రింద వ్రాయఁబడినది. చూచుకొనవలెను.
{{p|al|fwb}}27. అతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఉపమేయ మింతదడవక
యుపమానమె నుడువ నతిశయోక్తి మహా
నిపుణోక్తిమూలమై తగు
నపరిమితప్రౌఢి నదియు నైదువిధములై.&lt;/poem&gt;|ref=96}}
ఉపమేయము నథఃకరించి యనఁగా విషయనిగరణము సేసి యుపమానమును మాత్రమే చెప్పుట యతిశయోక్తి. అది కవిప్రౌఢోక్తి ప్రధానము (మహానిపుణోక్తి మూలము) అది పంచవిధము.

విషయనిగరణమన విషయమును జెప్పకుండుట గాదు. విషయమును నథఃకరించుట మాత్రమే. “విషయస్యా౽నుపాదానే౽ప్యుపాదానే౽పి సూరయః । అధఃకరణమాత్రేణ నిగీర్ణత్వం ప్రచక్షతే” (విషయమును జెప్పినను జెప్పకున్నను ననఁగాఁ బ్రయోగించినను బ్రయోగింపకున్నను నధఃకరించుటవలననే నిగీర్ణత్వము (నిగరణము) సిద్ధించును. అనఁగా విషయనిగరణమనవిషయమునకు (ఉపమేయమునకు) విషయిచే (ఉపమానముచే) అపకర్షమును దోఁపఁజేయుట. ఇట్టి విషయనిగరణ ముత్ప్రేక్షయందును, నతిశయోక్తియందునుగూడ నుండును. ఎట్లన, “నీ ముఖమును జంద్రుఁడని శంకించుచున్నాను” అనుచో విషయమగు ముఖమునకు విషయియగు చంద్రునిచే న్యూనత్వము తోఁచుచున్నది. ఈ న్యూనత్వము 'శంకించుచున్నాను' అనుదానిచేఁ గలుగుచున్నది. 'చంద్రుఁడితఁడు' అన్నపు దతిశయోక్తిలోఁ గూడ విషయమగు ముఖమునకు విషయి యగు చంద్రునిచే న్యూనత్వము తోఁచుచున్నది. ఎట్లన, విషయిని మాత్రమే గ్రహించి విషయమును గ్రహింప కధఃకరించెను. పైని విషయము గ్రహింపఁబడినను ‘శంకించుచున్నాను' అను పదముచే న్యూనత్వము సంభవించుచున్నది.

కావున నుత్ప్రేక్షయందును, సతీశయోక్తియందును విషయాధఃకరణము సమానమే. రెండును నధ్యవసాయగర్భములే. ప్రకృతిముతో నప్రకృతమున కభేదప్రతిపత్తియే రెంటియందును గలుగును. ఆయినచో భేద మేమనవచ్చును? వినుఁడు! ఉత్ప్రేక్షలో నధ్యవసాయము సాధ్యము. అతిశయోక్తిలో నధ్యవసాయము సిద్ధము. అనఁగా నుత్ప్రేక్షయందు ‘మానంచంద్రః’ అనుచో విషయి (ఉపమానము) అనిశ్చిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fkas328aea2dubfsx8g4iyoatkcbu3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583849</id>
      <parentid>583848</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T04:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="1eqth0yg9ulkz7adz2ktgrzmnz1ls35" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
గమ్యోత్ప్రేక్షా, వ్యంగ్యోత్ప్రేక్షల భేదమును జిత్రమీమాంసాకారుఁడు దెలిపినదానిని ద్వితీయాశ్వాసమున 124 పద్యముక్రింద వ్రాయఁబడినది. చూచుకొనవలెను.
{{p|al|fwb}}27. అతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఉపమేయ మింతదడవక
యుపమానమె నుడువ నతిశయోక్తి మహా
నిపుణోక్తిమూలమై తగు
నపరిమితప్రౌఢి నదియు నైదువిధములై.&lt;/poem&gt;|ref=96}}
ఉపమేయము నథఃకరించి యనఁగా విషయనిగరణము సేసి యుపమానమును మాత్రమే చెప్పుట యతిశయోక్తి. అది కవిప్రౌఢోక్తి ప్రధానము (మహానిపుణోక్తి మూలము) అది పంచవిధము.

విషయనిగరణమన విషయమును జెప్పకుండుట గాదు. విషయమును నథఃకరించుట మాత్రమే. “విషయస్యా౽నుపాదానే౽ప్యుపాదానే౽పి సూరయః । అధఃకరణమాత్రేణ నిగీర్ణత్వం ప్రచక్షతే” (విషయమును జెప్పినను జెప్పకున్నను ననఁగాఁ బ్రయోగించినను బ్రయోగింపకున్నను నధఃకరించుటవలననే నిగీర్ణత్వము (నిగరణము) సిద్ధించును. అనఁగా విషయనిగరణమనవిషయమునకు (ఉపమేయమునకు) విషయిచే (ఉపమానముచే) అపకర్షమును దోఁపఁజేయుట. ఇట్టి విషయనిగరణ ముత్ప్రేక్షయందును, నతిశయోక్తియందునుగూడ నుండును. ఎట్లన, “నీ ముఖమును జంద్రుఁడని శంకించుచున్నాను” అనుచో విషయమగు ముఖమునకు విషయియగు చంద్రునిచే న్యూనత్వము తోఁచుచున్నది. ఈ న్యూనత్వము 'శంకించుచున్నాను' అనుదానిచేఁ గలుగుచున్నది. 'చంద్రుఁడితఁడు' అన్నపు దతిశయోక్తిలోఁ గూడ విషయమగు ముఖమునకు విషయి యగు చంద్రునిచే న్యూనత్వము తోఁచుచున్నది. ఎట్లన, విషయిని మాత్రమే గ్రహించి విషయమును గ్రహింప కధఃకరించెను. పైని విషయము గ్రహింపఁబడినను ‘శంకించుచున్నాను' అను పదముచే న్యూనత్వము సంభవించుచున్నది.

కావున నుత్ప్రేక్షయందును, నతిశయోక్తియందును విషయాధఃకరణము సమానమే. రెండును నధ్యవసాయగర్భములే. ప్రకృతముతో నప్రకృతమున కభేదప్రతిపత్తియే రెంటియందును గలుగును. అయినచో భేద మేమనవచ్చును? వినుఁడు! ఉత్ప్రేక్షలో నధ్యవసాయము సాధ్యము. అతిశయోక్తిలో నధ్యవసాయము సిద్ధము. అనఁగా నుత్ప్రేక్షయందు ‘మానంచంద్రః’ అనుచో విషయి (ఉపమానము) అనిశ్చిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1eqth0yg9ulkz7adz2ktgrzmnz1ls35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583857</id>
      <parentid>583849</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="9onlg0dg135pyai5za40lb9ddkxkt9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
గమ్యోత్ప్రేక్షా, వ్యంగ్యోత్ప్రేక్షల భేదమును జిత్రమీమాంసాకారుఁడు దెలిపినదానిని ద్వితీయాశ్వాసమున 124 పద్యముక్రింద వ్రాయఁబడినది. చూచుకొనవలెను.
{{p|ac|fwb}}12. అతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఉపమేయ మింతదడవక
యుపమానమె నుడువ నతిశయోక్తి మహా
నిపుణోక్తిమూలమై తగు
నపరిమితప్రౌఢి నదియు నైదువిధములై.&lt;/poem&gt;|ref=96}}
ఉపమేయము నథఃకరించి యనఁగా విషయనిగరణము సేసి యుపమానమును మాత్రమే చెప్పుట యతిశయోక్తి. అది కవిప్రౌఢోక్తి ప్రధానము (మహానిపుణోక్తి మూలము) అది పంచవిధము.

విషయనిగరణమన విషయమును జెప్పకుండుట గాదు. విషయమును నథఃకరించుట మాత్రమే. “విషయస్యా౽నుపాదానే౽ప్యుపాదానే౽పి సూరయః । అధఃకరణమాత్రేణ నిగీర్ణత్వం ప్రచక్షతే” (విషయమును జెప్పినను జెప్పకున్నను ననఁగాఁ బ్రయోగించినను బ్రయోగింపకున్నను నధఃకరించుటవలననే నిగీర్ణత్వము (నిగరణము) సిద్ధించును. అనఁగా విషయనిగరణమనవిషయమునకు (ఉపమేయమునకు) విషయిచే (ఉపమానముచే) అపకర్షమును దోఁపఁజేయుట. ఇట్టి విషయనిగరణ ముత్ప్రేక్షయందును, నతిశయోక్తియందునుగూడ నుండును. ఎట్లన, “నీ ముఖమును జంద్రుఁడని శంకించుచున్నాను” అనుచో విషయమగు ముఖమునకు విషయియగు చంద్రునిచే న్యూనత్వము తోఁచుచున్నది. ఈ న్యూనత్వము 'శంకించుచున్నాను' అనుదానిచేఁ గలుగుచున్నది. 'చంద్రుఁడితఁడు' అన్నపు దతిశయోక్తిలోఁ గూడ విషయమగు ముఖమునకు విషయి యగు చంద్రునిచే న్యూనత్వము తోఁచుచున్నది. ఎట్లన, విషయిని మాత్రమే గ్రహించి విషయమును గ్రహింప కధఃకరించెను. పైని విషయము గ్రహింపఁబడినను ‘శంకించుచున్నాను' అను పదముచే న్యూనత్వము సంభవించుచున్నది.

కావున నుత్ప్రేక్షయందును, నతిశయోక్తియందును విషయాధఃకరణము సమానమే. రెండును నధ్యవసాయగర్భములే. ప్రకృతముతో నప్రకృతమున కభేదప్రతిపత్తియే రెంటియందును గలుగును. అయినచో భేద మేమనవచ్చును? వినుఁడు! ఉత్ప్రేక్షలో నధ్యవసాయము సాధ్యము. అతిశయోక్తిలో నధ్యవసాయము సిద్ధము. అనఁగా నుత్ప్రేక్షయందు ‘మానంచంద్రః’ అనుచో విషయి (ఉపమానము) అనిశ్చిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9onlg0dg135pyai5za40lb9ddkxkt9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/659</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219313</id>
    <revision>
      <id>583850</id>
      <parentid>572193</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T04:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="5jeo92m01eruqff08a8zcdgzky3qv15" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముగా నిర్దేశింపఁబడుటచే నధ్యవసాయము సాధ్యము. అనఁగా నిట విషయము విషయిగా నిశ్చయింపఁబడలేదు. అతిశయోక్తిలో (చంద్రో౽యం) విషయము విషయిగా నిశ్చయింపఁబడుటవలన నధ్యవసాయము సిద్ధము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పరఁగ సంబంధమం దసంబంధ మనఁగ
మఱి యసంబంధమందు సంబంధ మనఁగ
భేదమందు నభేద; మభేద భేద
భావమును; గార్యహేతువిపర్యయ మన.&lt;/poem&gt;|ref=97}}
సంబంధ మున్నను లేకున్నట్లు చెప్పుట, సంబంధము లేకున్న నున్నట్లు చెప్పుట; భేద మున్నను లేనట్లు చెప్పుట; భేదము లేకున్నను నున్నట్లు చెప్పుట; కార్యకారణభావముయొక్క విపర్యయము (తలక్రిందులు) చెప్పుటయని యతిశయోక్తి పంచవిధము.
{{p|al|fwb}}1. సంబంధాసంబంధాతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అలఘుప్రౌఢిమ నీదుదానవిభవం బాలించి యాలించి ని
చ్చలు దా నస్ఫురణం బడంగె సురభూజశ్రేణికిం; గల్గె నా
బలభిద్వారణగండకాషకలనప్రత్యగ్రలగ్నాధికో
జ్జ్వలదానం బొకవేళ గల్గు; నరసక్ష్మాపాలచూడామణీ!&lt;/poem&gt;|ref=98}}
నీదానవైభవమును విని కల్పవృక్షములకు దానవైభవ మడఁగెను. ఒకవేళఁ గలిగినను నైరావతము దన గండస్థలమును రాచుకొనుటచే నంటుకొన్న దానమే (మదము) కలుగును.

కల్పవృక్షములకు దానసంబంధ మున్నను (దానము గలిగియున్నను) నసంబంధము వర్ణింపఁబడినది.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. సుదతీ! అనుక్షణంబును
   నెడుగుకొనుచువచ్చు నీదు నీచన్గవ కె
   య్యదిచాలినంతదేశము?
   త్వదీయకరలతలనడిమిభాగమునందున్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
చనుఁగవకు వలసినంత ప్రదేశమున్నను లేనట్లు వర్ణింపఁబడినది. ఇదియు సంబంధాసంబంధాతిశయోక్తియే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jeo92m01eruqff08a8zcdgzky3qv15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/660</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219314</id>
    <revision>
      <id>583851</id>
      <parentid>572194</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="ppcznxqzqg0gukwm6g9e7ca3upb6khn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}2. అసంబంధసంబంధాతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చందనశైలసానువులఁ జాలఁ జెలంగు భుజంగబాలికా
బృందము శ్రీనృసింహవిభుఁ బేర్కొని పాడఁ దదీయగానని
ష్యందము లానువేడ్క బెరయంగఁ గురంగతురంగ మేగమిన్
మందగతిప్రసంగములు మానవు దక్షిణగంధవాహముల్.&lt;/poem&gt;|ref=99}}
మలయపర్వతసానువులందు నాగకన్యలు నరసభూపాలునిఁ గూర్చి పాడుచుండఁగా నా గానరసమును ద్రాగు కోరికితోఁ దన వాహనమైన కురంగము నడవకుంటవలన దక్షిణమారుతము మెల్లఁగా నడచుచుండెను.

కురంగములకు నాగకన్యల గానరససంబంధము లేకున్నను నున్నట్లు చెప్పఁబడినది. కాన నసంబంధసంబంధాతిశయోక్తి.
{{p|al|fwb}}3. భేదాభేదాతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అగు నొకటి కర్ణభూషణ;
మగు నొక్కటి కర్ణవైరి; హరిచందనపుం
జిగురును నీచేఁ జిగురును
బొగ డొందుట కిదియె భేదము; నృసింహనృపా!&lt;/poem&gt;|ref=100}}
హరిచందనపల్లవము కర్ణభూషణము. నీ హస్తపల్లవము కర్ణవైరి. ఇదియే భేదము. అని భావము. భేదమున్నను నభేదము చెప్పవలసియుండఁగా ‘నిదియే భేదము' అని భేదమే యిటఁ జెప్పఁబడుచున్నది. ఇది యుదాహరణార్హము గాదు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;పల్లవతః కల్పతరో రేష విశేషః కరస్య తే వీర!
భూషయతి కర్ణమేకం పరస్తు కర్ణం తిరస్కురుతే.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అను శ్లోకమునకుఁ బైపద్య మనువాదము. ఈ శ్లోకమును వ్యతిరేకాలంకారమున కుదాహరణముగాఁ గువలయానందకర్త యిచ్చియున్నాఁడు. ఈ క్రింది పద్య ముదాహరణీయము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చ. విలసిలు బావియొండు వినువీథిని; నాపయిఁ బైఁడిమెట్లలో
    మలఁచిన యింద్రనీలమయమార్గము గ్రాలుఁ; దదగ్రమందు ప
    ర్తిలును గిరిద్వయం; బది సుకృజ్జనగమ్యము; చందనాంక; మా
    స్థలనము కేగ లభ్య మమృతంబు సుధానిధియుంటఁ జెంగటౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppcznxqzqg0gukwm6g9e7ca3upb6khn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/661</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219315</id>
    <revision>
      <id>583853</id>
      <parentid>572195</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="1e869nn77r8xhf1cb53q4l7es5nd6li" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
మధ్యభాగమందలి నాభి, వళులలో నున్న నూఁగారు, స్తనములు, చందనలేపము, అధరామృతము, ముఖము అను ప్రకృతములు చెప్పఁబడక దానితో సంబంధించిన యప్రకృతములు మాత్రమే చెప్పఁబడినవి. వాస్తవముగాఁ బ్రకృతాప్రకృతములకు భేదమున్నను గవిప్రౌఢక్తిచేఁ బ్రకృతము చెప్పఁబడక తదభేదముగా నప్రకృతమే చెప్పఁబడినది. దీనినిఁ గువలయానందకారుఁడు రూపకాతిశయోక్తి యనెను. ఈ భేదమున విషయనిగరణము చేయఁబడును. దీని నాంగ్లమున 'Antonomasia ' అందురు.
{{p|al|fwb}}4. అభేదభేదాతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అమృతమూ ర్తికిఁ గళంకావాప్తి యె ట్లని
                    మిహికాంశునిఁ గళంగరహితుఁ జేయ
లోకబాంధవున కుగ్రాకార మెట్లని
                    భానుఁ బార్వణశీతభానుఁ జేయ
మృత్యుంజయున కేల మెడచుట్టు విస మని
                    గరళకంఠుని సితకంఠుఁ జేయ
దలపోయ నుఱు వైనదాత కీమాలిన్య
                    మనుచితం బని ఘను నమలుఁ జేయ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మహితభవదీయసత్కీర్తిమధురవిధుర
వక్ర మగు బ్రహ్మసృష్టి నతిక్రమించి
కమలజాండకరండంబు గడచి వెడలె
వైరిగజసింహ! యోబయనారసింహ!&lt;/poem&gt;|ref=101}}  
అభేదమున్నను భేదము చెప్పినచో నది అభేదభేదాతిశయోక్తి యనఁబడును. ఈ పద్య ముదాహరణార్హము గాదు. ఏలన, నీ లక్షణ మిటఁ బట్టదు. ఈక్రింది పద్య ముదాహరణీయము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. ఆయందం, బాచందం
   బా యానెఱజాణతనము, లామాటతనం
   బేయెడఁగన; మాసుందరి
   యాయజు సామాన్యసృష్టి యగునే తలఁపౝ?&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
లోకములోని యితరస్త్రీల సృష్టికిని నాయువతి సృష్టికిని భేదము లేకున్నను భేదమున్నట్లు చెప్పఁబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1e869nn77r8xhf1cb53q4l7es5nd6li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/662</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219316</id>
    <revision>
      <id>583854</id>
      <parentid>572196</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3598" sha1="r423xnnt2n4t2nedahy1f8r653168s7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
మనము లోకములోఁ గొంచెము విలక్షణముగా నున్నవానినిఁ గూర్చి 'వానితరహా వేఱు, వాని కథ వేఱు' అని యీ విధముగా వేఱు, వేఱు, అని చెప్పుదుము. ఈ భేదములో నావిధముగాఁ జెప్పవలెను. ప్రకాశకారుఁడు 'ప్రకృతస్య యదన్యత్వం' అని యీ భేదమునకు లక్షణము చెప్పెను.
{{p|al|fwb}}5. కార్యకారణవిపర్యయరూపాతిశయోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నీప్రతాపాగ్ని దెసలఁ బర్వక మున్నె
                    పొరయు శాత్రవరాజపురవరంబు
లలపురంబులధూమ మగ్గలింపక మున్నె
                    ప్రబలువైరికళత్రబాష్పవితతు
లలజలంబులు ధాత్రి నవఘళింపక మున్నె
                    క్రేళ్ళుబ్బువారి యకీర్తిపంక
మాపంకసంకరం బంకురింపక మున్నె
                    పొడము నసత్కీర్తి పుండరీక&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మవుర! కవిబుధశుకపికనినహనిరత
ఫలితసురుచిరసురతరుపటిమఘటన
కలితకరతలకుసుమితకరజనికర
గరిమ మనుపోచిరా జోబఘనునృసింహ!&lt;/poem&gt;|ref=102}} 
నీ ప్రతాపాగ్ని దెసలఁ బ్రాకకమున్నే శత్రురాజు పత్తనములు పొగలెత్తును. ఆ ధూమ మతిశయింపకమున్నే శత్రురాజుల భార్యలకుఁ గన్నీళ్లూఱును. ఆ నీరు నేలపైఁ బడకముందే నేల (వారి) యపకీర్తి బురదతో నిండును. బురద యేర్పడకముందే నీ కీర్తి పుండరీకము మొలచును.

అగ్న్యాదులు కారణములు; ధూమాదులు కార్యములు. కారణము పూర్వభావి. కార్య ముత్తరభావి. కాని యిటఁ గారణములకన్నఁ గార్యములు ముందు జరిగినట్లు కవి ప్రౌఢోక్తిచే వర్ణింపఁబడినది.

అతిశయోక్త్యలంకారమునకు 'వక్రోక్తి' యనియు వేరొకపేరు. ఇది లేని యలంకార ముండదు. ఉపమాలంకారమునఁ గూడ నతిశయోక్తియే యుండును. “ముఖము చంద్రునివలె నున్నది” అన్నపుడు చంద్రునివలె నిజముగా నున్నదా? లేదు. అతిశయము సేసి చెప్పుచున్నాము. కాన నతిశయోక్తిగర్భితమై యున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r423xnnt2n4t2nedahy1f8r653168s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/663</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219317</id>
    <revision>
      <id>583855</id>
      <parentid>572197</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="j08vwhpi7fzl7vw16izw8ies3i8cs3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఎల్ల యలంకారములకును నతిశయోక్తి మూలమని మమ్మటాదులును, ఉపమాలంకారము మూలమని వామనాదులును చెప్పుదురు. ఇది సర్వాలంకారబీజభూతము. మరియును “శ్లేషః పుష్ణాతిసౌభాగ్యం ప్రాయో వక్రోక్తిషు స్థితం' 'తఱచుగా సర్వాలంకారములందును నున్న సౌభాగ్యమును శ్లేష పోషించును' అని యున్నది. కాన శ్లేష స్పర్శచే సర్వాలంకారములకును సౌందర్యము హెచ్చును. దీని కాంగ్లమున 'Hyperbole' అని పేరు.
{{p|ac|fwb}}సహోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిపుణత ముఖ్యాన్వితమౌ
నుపమేయంబును సహార్థయోగాన్వితమౌ
నుపమానంబును బెరసినఁ
బ్రపంచితం బగుసహోక్తి రహి నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=103}}
ఉపమేయమునకు (క్రియతో) ముఖ్యావ్వయమును (శాబ్దాన్వయము) ఉపమానమునకు సహార్థసంబంధముతో సముఖ్యాన్వయమును (అర్థాన్వయము ) గలిగినయెడల సహోక్తి. మరియు నుపమాలంకారమున నుపమానోపమేయములు ప్రాకరణికాప్రాకరణీకములు. మరియు నందలి యౌపమ్యము ప్రసిద్ధము. సహోక్త్యలంకారమున నుపమానోపమేయములు రెండును బ్రాకరణికములే. ఇందలి యౌపమ్యము కల్పితము. ఈ సహోక్తి కార్యకారణవిపర్యయరూపమగు నతిశయోక్తియే మూలముగాఁ గలది. అప్పుడే అది చారుత్వహేతువు.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నానారిభూనాథసేనాపతులతోనె
                    కటకము ల్దూఱు నీపటహరవము
భీతారిజాతాసువాతావళులతోనె
                    దివి కేఁగు నీచమూభవరజంబు
ధీరాతివీరారిఘోరాంగములతోనె
                    వడకు నీకరతలోజ్జ్వలకృపాణ
మస్తారిమస్తాగ్రవిస్తారములతోనె
                    సతిఁ జెందు తావకోన్నతశ రాస&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మహితనృపరాజ్యలక్ష్మీమృగాక్షితోనె
వేడ్క నినుఁ జెందు సంగ్రామవిజయలక్ష్మి&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j08vwhpi7fzl7vw16izw8ies3i8cs3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583856</id>
      <parentid>583855</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T05:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="cgeoystg8t7b9u6e9gfuoul4am1hbio" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఎల్ల యలంకారములకును నతిశయోక్తి మూలమని మమ్మటాదులును, ఉపమాలంకారము మూలమని వామనాదులును చెప్పుదురు. ఇది సర్వాలంకారబీజభూతము. మరియును “శ్లేషః పుష్ణాతిసౌభాగ్యం ప్రాయో వక్రోక్తిషు స్థితం' 'తఱచుగా సర్వాలంకారములందును నున్న సౌభాగ్యమును శ్లేష పోషించును' అని యున్నది. కాన శ్లేష స్పర్శచే సర్వాలంకారములకును సౌందర్యము హెచ్చును. దీని కాంగ్లమున 'Hyperbole' అని పేరు.
{{p|ac|fwb}}13. సహోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిపుణత ముఖ్యాన్వితమౌ
నుపమేయంబును సహార్థయోగాన్వితమౌ
నుపమానంబును బెరసినఁ
బ్రపంచితం బగుసహోక్తి రహి నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=103}}
ఉపమేయమునకు (క్రియతో) ముఖ్యావ్వయమును (శాబ్దాన్వయము) ఉపమానమునకు సహార్థసంబంధముతో సముఖ్యాన్వయమును (అర్థాన్వయము ) గలిగినయెడల సహోక్తి. మరియు నుపమాలంకారమున నుపమానోపమేయములు ప్రాకరణికాప్రాకరణీకములు. మరియు నందలి యౌపమ్యము ప్రసిద్ధము. సహోక్త్యలంకారమున నుపమానోపమేయములు రెండును బ్రాకరణికములే. ఇందలి యౌపమ్యము కల్పితము. ఈ సహోక్తి కార్యకారణవిపర్యయరూపమగు నతిశయోక్తియే మూలముగాఁ గలది. అప్పుడే అది చారుత్వహేతువు.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నానారిభూనాథసేనాపతులతోనె
                    కటకము ల్దూఱు నీపటహరవము
భీతారిజాతాసువాతావళులతోనె
                    దివి కేఁగు నీచమూభవరజంబు
ధీరాతివీరారిఘోరాంగములతోనె
                    వడకు నీకరతలోజ్జ్వలకృపాణ
మస్తారిమస్తాగ్రవిస్తారములతోనె
                    సతిఁ జెందు తావకోన్నతశ రాస&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మహితనృపరాజ్యలక్ష్మీమృగాక్షితోనె
వేడ్క నినుఁ జెందు సంగ్రామవిజయలక్ష్మి&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgeoystg8t7b9u6e9gfuoul4am1hbio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/664</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219318</id>
    <revision>
      <id>583858</id>
      <parentid>572198</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="367wgx2khfrnl71m046q3j6ujoxhf4d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;యనఘతరపోచిరాజవంశాబ్ధచంద్ర!
నరనుతాటోప! యోబయనరసభూప!&lt;/poem&gt;|ref=104}}
పటహరవము కారణము. సేనాపతులు కటకముల దూఱుట కార్యము; చమూరజము కారణము; అనువాతము దివికేగుట కార్యము. కృపాణము కారణము; శాత్రవాంగములు కంపించుట కార్యము; శరాసనము కారణము; అరిమస్తకనతి కార్యము. కారణకార్యములకుఁ బౌర్యాపర్యము లోకమునఁ బ్రసిద్ధము. అయినను నిట నతిశయోక్తిచే సమకాలికత్వము చెప్పఁబడినది. ఇటఁ బ్రథమాంతములగు పటహరవాదులు క్రియలతో ముఖ్యాన్వయమును (సాక్షాచ్ఛాబ్దాన్వయము) సేనాపతులు మొదలగు పదములు (తృతీయాంతములు) సహార్థసంబంధముతో నార్థాన్వయమును బొందుచున్నవి.

శ్లేష భిత్తికాభేదాద్యవసాయమూలకమగు సహోక్తియుఁ గలదు. ఎట్లన,

&quot;కుముదదళై స్సహ విఘటంతే చక్రవాక మిథునాని.” చక్రవాకమిథునములు కుముదదళములతో విఘటనమును (వియోగము-విచ్చుటను) బొందుచున్నవి. ఇట ‘విఘటనము’ ఆను పదము శ్లిష్టము. రెండర్థములకును నభేదాధ్యవసాయము. శ్లేషభిత్తిక యన శ్లేష మూలముగా గలది.

ఈ సహోక్తి మాలారూపముగఁ గూడఁ గలదు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;ఉత్క్షిప్తం సహకౌశికస్య పులకై; స్సార్థం ముఖైర్నామితం
భూపానాం; జనకస్య సంశయధియా సార్థం సమాస్ఫాలితం
వైదేహ్యా మనసా సమం తదధునా కృష్టం తతో భార్గవ
ప్రౌఢాహంకృతికందళేన చ సమం భగ్నం తదైశం ధనుః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
విశ్వామిత్రుని పులకలతోఁగూడ నెత్తఁబడినట్టియు, రాజుల ముఖములతోఁగూడ వంపఁబడినట్టియు, జనకుని సంశయబుద్ధితోఁగూడ నాస్ఫాలితమైనట్టియు, సీతాదేవి మనస్సుతో గూడ లాఁగఁబడినట్టియు, పరిశురాముని యహంకారాంకురముతోఁగూడ నా శివధనుస్సు భగ్న మయ్యెను.
{{p|ac|fwb}}14. వినోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సంబంధిం బాసి మరియొక
సంబంధికిఁ జారుతయు నచారుతయుం బ్రా
పంబుగఁ బ్రజ్ఞాధికులమ
తంబున నది యగు వినోక్తి ధర నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=105}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>367wgx2khfrnl71m046q3j6ujoxhf4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/665</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219319</id>
    <revision>
      <id>583861</id>
      <parentid>572199</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="e2itcgmem7gj0aka03im57381ikhzx8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఒకదానినిఁ ద్యజించుటవలన వేఱొకటి సుందరముగాఁ గాని యసుందరముగాఁ గాని యుండునట్లు చెప్పినచో వినోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;క్రూరత లేనిచూపు, నెలకొన్నవికారము లేనిరూ, పహం
కారము లేనియేపు, కలకాలము వేసట లేనిప్రాపు, సం
ప్రేరితయంత్రమీనతనుభేదమున న్సరి లేనితూపు, ని
ద్ధారుణి నీకె పొల్చు గుణధామ! నృసింహనృపాలశేఖరా!&lt;/poem&gt;|ref=106}} 
క్రూరత్వాదులు లేని చూపు మొదలగునవి సుందరములుగా వర్ణింపఁబడినవి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కవి లేని రాజుకీర్తియు
రవి లేనినభంబు, రూపరసభావములం
జవి లేనిభామపొందును
రవ లేనివిభూషణంబు రహి నరసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=107}} 
కవి మొదలగువారు లేని రాజు కీర్తి మొదలగునవి యసుందరములు.

ఈ వినోక్తి సహోక్తికిఁ బ్రతిద్వంద్వి.
{{p|ac|fwb}}15. సమాసోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రకృతము విశేషణంబులు
సకలంబును సామ్యధర్మసహితము లై య
ప్రకృతముఁ దలఁపింపఁగ నది
యకృతి సమాసోక్తి యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=108}}
ప్రకృతము యొక్క విశేషణముల సామ్యమునుబట్టి యప్రకృతార్థము దోఁచునేని నది సమాసోక్తి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కలకంఠరుతులఁ బిలుచును
ఫలములు చవి చూడుఁ డనుచుఁ బదములఁ బెనఁగున్
బలమఱి పఱచు భవద్రిపు
లలనాతతిఁ గాంచి వింధ్యలతలు నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=109}}
వింధ్యపర్వతమునందున్న లతలు పరుగిడుచున్న నీ శత్రుకాంతలను జూచి కలకంఠరుతులఁ బిలుచును. (తమపైఁ గూర్చున్న కలకంఠములయొక్క రుతములతో) తమ ఫలములను జవిఁ జూడుఁడనుచు బదముల కడ్డముపడి పెనఁగులాడును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2itcgmem7gj0aka03im57381ikhzx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583862</id>
      <parentid>583861</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3054" sha1="f81c5v3p1ipzjqumq7sssslywzi4msa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఒకదానినిఁ ద్యజించుటవలన వేఱొకటి సుందరముగాఁ గాని యసుందరముగాఁ గాని యుండునట్లు చెప్పినచో వినోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;క్రూరత లేనిచూపు, నెలకొన్నవికారము లేనిరూ, పహం
కారము లేనియేపు, కలకాలము వేసట లేనిప్రాపు, సం
ప్రేరితయంత్రమీనతనుభేదమున న్సరి లేనితూపు, ని
ద్ధారుణి నీకె పొల్చు గుణధామ! నృసింహనృపాలశేఖరా!&lt;/poem&gt;|ref=106}} 
క్రూరత్వాదులు లేని చూపు మొదలగునవి సుందరములుగా వర్ణింపఁబడినవి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కవి లేని రాజుకీర్తియు
రవి లేనినభంబు, రూపరసభావములం
జవి లేనిభామపొందును
రవ లేనివిభూషణంబు రహి నరసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=107}} 
కవి మొదలగువారు లేని రాజు కీర్తి మొదలగునవి యసుందరములు.

ఈ వినోక్తి సహోక్తికిఁ బ్రతిద్వంద్వి.
{{p|ac|fwb}}15. సమాసోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రకృతము విశేషణంబులు
సకలంబును సామ్యధర్మసహితము లై య
ప్రకృతముఁ దలఁపింపఁగ నది
యకృతి సమాసోక్తి యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=108}}
ప్రకృతము యొక్క విశేషణముల సామ్యమునుబట్టి యప్రకృతార్థము దోఁచునేని నది సమాసోక్తి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కలకంఠరుతులఁ బిలుచును
ఫలములు చవి చూడుఁ డనుచుఁ బదములఁ బెనఁగున్
బలమఱి పఱచు భవద్రిపు
లలనాతతిఁ గాంచి వింధ్యలతలు నృసింహా!&lt;/poem&gt;|ref=109}}
వింధ్యపర్వతమునందున్న లతలు పరుగిడుచున్న నీ శత్రుకాంతలను జూచి కలకంఠరుతులఁ బిలుచును. (తమపైఁ గూర్చున్న కలకంఠములయొక్క రుతములతో) తమ ఫలములను జవిఁ జూడుఁడనుచుఁ బదముల కడ్డముపడి పెనఁగులాడును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f81c5v3p1ipzjqumq7sssslywzi4msa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/666</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219320</id>
    <revision>
      <id>583864</id>
      <parentid>572200</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="8mg4y46xo18nzfhp1xhe8ighg9opkip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
ఇట &quot;కలకంఠరుతులఁ బిలుచును । ఫలములఁ జవిఁజూడుఁ డనుచుఁ బదములఁ బెనఁగుౝ” అనునెడ నచేతనములగు లతలయందుఁ జేతనధర్మ మారోపింపఁబడినది. దానిచే నపకృతమగు పుణ్యస్త్రీజనము లాతిథ్య మిచ్చుటకై బ్రతిమాలుచున్న వృత్తాంతము దోఁచుచున్నది.

ఈ సమాసోక్తిలో నప్రస్తుతవృత్తాంత(వ్యవహార)సమారోప ముండును. అదియే జీవితము. అనఁగాఁ జారుతాహేతువు. అది లేకున్న సమాసోక్తియే లేదు.

సమాసోక్తియం దప్రస్తుతవ్యవహారసమారోపమును, రూపకమున నప్రస్తుతరూపసమారోపమును నుండును. ఎట్లన, 'కలకంఠరుతుల' అను పై పద్యమున ప్రస్తుతవ్యవహారసమారోపమును జూపితిమి. ఇది సమాసోక్తి. 'ముఖము చంద్రబింబము' అను రూపకమున ముఖమునఁ జంద్రబింబత్వమే యారోపింపఁబడుచున్నది. పైదానియందువలె వ్యవహారసమారోపము లేదు. అప్రస్తుతరూపమే యారోపింపఁబడినది.

ఈ విశేషణము శ్లిష్టముగా, సాధారణముగా (ప్రస్తుతాప్రస్తుతసాధారణము) నుండవచ్చును. 'కలకంఠరుతులు' ఇత్యాదిస్థలమున శ్లిష్టము. సాధారణమున నీ క్రింది దుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చ. చనుగవ తాండవింప, జడ సళ్లఁగ, నూఁగఁగ ముత్తెపుౝసరుల్,
    కనకపుఁగమ్మలాడఁ జెవులౝ మిఱుమిట్లుగఁ, జెమ్మగిల్ల నా
    ననముఁ, గరప్రహారము లొనర్చుచు మిక్కిలి యార్చుకొంచు ని
    వ్వని కరంగుఁగందుకము! భాగ్యమనంగను నీదెపో! భువిౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట విశేషణములచే బురుషాయితప్రసక్త యగు నాయికావృత్తాంతము దోఁచుచున్నది.

ఈ సమారోపము నాలుగు విధములు. 1. లౌకికవస్తువునందు లౌకికవస్తుసమారోపము. 2. లౌకికవస్తువునందు శాస్త్రీయవస్తుసమారోపము. 3. శాస్త్రీయవస్తువునందు శాస్త్రీయవస్తుసమారోపము. 4.శాస్త్రీయవస్తువునందు లౌకికవస్తుసమారోపము. కావ్యములందు లౌకికవస్తువునందు లౌకికవస్తుసమారోపమే హృద్యమగుట మిగిలినవికామి నవి  దాహరింపఁబడవయ్యెను. వలసినచోఁ బ్రతాపరుద్రీయమున జూచుకొనవలెను.
{{Center|సమాసోక్తిదోషము}}
సమాసోక్తియందు క్లిష్ట, సాధారణ, విశేషణములవలననే వాగ్రూపముగా జెప్పఁబడకున్నను నౌపమ్యము స్ఫురించును. అట్టిచో వాగ్రూపముగా నౌపమ్యమును వచించుట యపుష్టి లేక పునరుక్తి యను దోషమగును. ఎట్లన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mg4y46xo18nzfhp1xhe8ighg9opkip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/667</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219321</id>
    <revision>
      <id>583866</id>
      <parentid>572201</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T07:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4144" sha1="eadd1898ag51j8cz25bqvmgcfo41r91" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స్పృశతి తిగ్మరుచౌ కకుభః కరై ర్దయితయేవ విజృంభితతా పయా
అతనుమానపరిగ్రహయా స్థితం రుచిరయా చిరయాయిదినశ్రియా.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
సూర్యుఁడు దనకరములచే దిక్కులను స్పృశింపఁగా గ్రీష్మదివసశ్రీ తాపము విజృంభింప నధికమైన మానమును గ్రహించిన దయితవలె నయ్యెను.

ఇట ‘తిగ్మరుచి' శబ్దముచే నాయకత్వమును 'దిక్కులు' అను శబ్దముచే నాయికాత్వమును గోచరించినట్లు 'గ్రీష్మదివసశ్రీ' శబ్దముచేఁ బ్రతినాయికాత్వము గోచరించుచునే యున్నది. అనఁగా గ్రీష్మదివసశ్రీ ప్రతినాయికవలె నున్నదని వ్యక్తమగుచున్నది. అట్టిచో 'దయితయేవ' అని వాగ్రూపముగా నౌపమ్యమును వచించుట యపుష్టి లేక పునరుక్తి.
{{p|ac|fwb}}16. వక్రోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వేరొకవివిక్షఁ బలికిన
చారూక్తికి శ్లేష, కాకుసంబంధముచే
వేరొకయోజన దెచ్చిన
నారయ వక్రోక్తి యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=110}}
ఒకయభిప్రాయముతోఁ బలికిన వాక్యమునకు శ్లేషసంబంధముచేఁ గానీ కాకుస్వరసంబంధముచేఁ గానీ మరొకయభిప్రాయమును గలిగించుట వక్రోక్తి. పక్రోక్తియన నుక్తివక్రత. వక్రత యన వైచిత్ర్యము. ఉక్తివైచిత్ర్యము వక్రోక్తి. ఎల్ల యలంకారములందును నుక్తివైచిత్ర్య ముండును గదా! దీనియందుఁ గల విశేష మేమి? అన్నచో మిగిలిన యలంకారములలో నిట్టి వైచిత్ర్యము లేదు. ఇది విలక్షణము. ఈ వక్రోక్తి శ్లేషవక్రోక్తి, కాకువక్రోక్తి యని యిఱుదెఱఁగులు.
{{p|al|fwb}}శ్లేషవక్రోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఇంతి! భవన్మనోగతుఁ డెవ్వఁ? డినుం; డినుఁ డైన బద్మినీ
కాంతుడొ? రాజశేఖరుఁడుగా నితఁ డాతఁడు గాఁడు; రుద్రుడో?
కాంతి! లలాటలోచనుఁడు గాఁడు నృసింహుఁడు; మాధవుండొ? ని
న్నింతట మెచ్చితిం జెలి! నిజేశుఁడు మాధవుఁ డౌ శుభాకృతిన్.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
చెలికత్తె నాయికను &quot;ఇంతి... ఎవ్వఁడు?&quot; అని ప్రశ్నించినది. నాయిక “ఇనుఁడు” అని ప్రత్యుత్తరించినవి. 'రాజు' అని నాయిక యభిప్రాయము. చెలికత్తె ' ఇన' శబ్దమునకు శ్లేషను దీసి ‘సూర్యుఁడా’ అని యడిగినది. ఇట్లే రాజశేఖర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eadd1898ag51j8cz25bqvmgcfo41r91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583869</id>
      <parentid>583866</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="bet72epitdy3rynh13iaa1xpgbcgup4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;స్పృశతి తిగ్మరుచౌ కకుభః కరై ర్దయితయేవ విజృంభితతా పయా
అతనుమానపరిగ్రహయా స్థితం రుచిరయా చిరయాయిదినశ్రియా.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
సూర్యుఁడు దనకరములచే దిక్కులను స్పృశింపఁగా గ్రీష్మదివసశ్రీ తాపము విజృంభింప నధికమైన మానమును గ్రహించిన దయితవలె నయ్యెను.

ఇట ‘తిగ్మరుచి' శబ్దముచే నాయకత్వమును 'దిక్కులు' అను శబ్దముచే నాయికాత్వమును గోచరించినట్లు 'గ్రీష్మదివసశ్రీ' శబ్దముచేఁ బ్రతినాయికాత్వము గోచరించుచునే యున్నది. అనఁగా గ్రీష్మదివసశ్రీ ప్రతినాయికవలె నున్నదని వ్యక్తమగుచున్నది. అట్టిచో 'దయితయేవ' అని వాగ్రూపముగా నౌపమ్యమును వచించుట యపుష్టి లేక పునరుక్తి.
{{p|ac|fwb}}16. వక్రోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వేఱొకవివిక్షఁ బలికిన
చారూక్తికి శ్లేష, కాకుసంబంధముచే
వేఱొకయోజన దెచ్చిన
నారయ వక్రోక్తి యయ్యె నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=110}}
ఒకయభిప్రాయముతోఁ బలికిన వాక్యమునకు శ్లేషసంబంధముచేఁ గానీ కాకుస్వరసంబంధముచేఁ గానీ మరొకయభిప్రాయమును గలిగించుట వక్రోక్తి. వక్రోక్తియన నుక్తివక్రత. వక్రత యన వైచిత్ర్యము. ఉక్తివైచిత్ర్యము వక్రోక్తి. ఎల్ల యలంకారములందును నుక్తివైచిత్ర్య ముండును గదా! దీనియందుఁ గల విశేష మేమి? అన్నచో మిగిలిన యలంకారములలో నిట్టి వైచిత్ర్యము లేదు. ఇది విలక్షణము. ఈ వక్రోక్తి శ్లేషవక్రోక్తి, కాకువక్రోక్తి యని యిఱుదెఱఁగులు.
{{p|al|fwb}}శ్లేషవక్రోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఇంతి! భవన్మనోగతుఁ డెవ్వఁ? డినుం; డినుఁ డైన బద్మినీ
కాంతుడొ? రాజశేఖరుఁడుగా నితఁ డాతఁడు గాఁడు; రుద్రుడో?
కాంత! లలాటలోచనుఁడు గాఁడు నృసింహుఁడు; మాధవుండొ? ని
న్నింతట మెచ్చితిం జెలి! నిజేశుఁడు మాధవుఁ డౌ శుభాకృతిన్.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
చెలికత్తె నాయికను &quot;ఇంతి... ఎవ్వఁడు?&quot; అని ప్రశ్నించినది. నాయిక “ఇనుఁడు” అని ప్రత్యుత్తరించినవి. 'రాజు' అని నాయిక యభిప్రాయము. చెలికత్తె 'ఇన' శబ్దమునకు శ్లేషను దీసి ‘సూర్యుఁడా’ అని యడిగినది. ఇట్లే రాజశేఖర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bet72epitdy3rynh13iaa1xpgbcgup4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/668</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219322</id>
    <revision>
      <id>583870</id>
      <parentid>572202</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="7lij18rzdhs81lvgonyrvt9kj5fekyf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(రాజేంద్రుఁడు-శివుఁడు) నరసింహ (నరసభూపాలుఁడు-శ్రీవిష్ణువు) పదములకును భిన్నార్థయోజనము దెలియవలెను.

ఈ శ్లేషవక్రోక్తి ప్రశ్నోత్తకరూపముగా నుంటయే సౌందర్యావహము. ఇట్లే
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చ. అపరిమితానురాగ సుమనో౽లసయై చిగురాకుచేతులం
    దపసినిఁ గౌఁగిలించె వనితా! యిదె రంభ; దలంప రంభ తా
    నపరిమితానురాగ సుమనో౽లసయై చిగురాకుచేతులం
    దపసినిఁ గౌఁగిలించు టుచితంబెగదా యని నవ్వె రంభయుౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇందును బ్రశ్నోత్తరరూపముననే శ్లేష వక్రోక్తి నిబద్ధమయ్యెను.

కాకువక్రోక్తి కిం దుదాహరణము లేదు. చూపుదుము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గురుజనపరతంత్రతయా దూరతీరం దేశముద్యతో గంతుం
అలికులకోకిలలలితే నైవ్యతి సఖి! సురభిసమయే౽సౌ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
గురుజనపరతంత్రుఁ డగుటచే దూరదేశమునకుఁ జనఁబూనియున్న యీ నాప్రియుఁ డలికులకోకిలలలితమైన వసంతమున సఖీ! రాడు.

నాయకుఁడు ప్రవాసమునకుఁ జనుచుండ నాయికయొక్కయు దాని సఖియొక్కయు వచనప్రతివచనములు. నాయిక యీ పద్యమున “రాఁడు” (నైష్యతి) అను వర్ధమును దెలుపఁగా సఖి 'రాఁడు?' అను కాకుస్వరముచే రాఁడా? అనఁగా &quot;వచ్చును” అను నర్థమును యోజించుచున్నది. ఇట ‘నైష్యతి’ అను నొకేపదము నాయిక యొకయర్థమునఁ బ్రయోగింప సఖి యన్యార్థమున దానినే ప్రయోగించెను. ఈ శ్లోకమే నాయికావచనమును సఖీప్రతివచనమును నగును.

ప్రకాశకారుఁ డీ వక్రోక్తిని శబ్దాలంకారముగాఁ బరిగణించెను.
{{p|al|fwb}}17. స్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సహృదయహృదయంగమ మై
మహి నున్నది యున్న యట్ల మాటలతేటల్
బహుళంబులుగాఁ జెప్పిన
మహితోక్తియె జాతి యయ్యె మది నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=112}}
కేవల మున్నదున్నట్లుగా వర్ణించినచో స్వభావోక్తి గాదు. అది సహృదయహృదయంగమముగా నుండవలెను. హృదయంగమత్వము ప్రతిభా లభ్యము. కావుననే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lij18rzdhs81lvgonyrvt9kj5fekyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583871</id>
      <parentid>583870</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="4ldmz592cb7ibz4kpar6lfbgvwdfi79" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(రాజేంద్రుఁడు-శివుఁడు) నరసింహ (నరసభూపాలుఁడు-శ్రీవిష్ణువు) పదములకును భిన్నార్థయోజనము దెలియవలెను.

ఈ శ్లేషవక్రోక్తి ప్రశ్నోత్తకరూపముగా నుంటయే సౌందర్యావహము. ఇట్లే
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;చ. అపరిమితానురాగ సుమనో౽లసయై చిగురాకుచేతులం
    దపసినిఁ గౌఁగిలించె వనితా! యిదె రంభ; దలంప రంభ తా
    నపరిమితానురాగ సుమనో౽లసయై చిగురాకుచేతులం
    దపసినిఁ గౌఁగిలించు టుచితంబెగదా యని నవ్వె రంభయుౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇందును బ్రశ్నోత్తరరూపముననే శ్లేష వక్రోక్తి నిబద్ధమయ్యెను.

కాకువక్రోక్తి కిం దుదాహరణము లేదు. చూపుదుము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గురుజనపరతంత్రతయా దూరతీరం దేశముద్యతో గంతుం
అలికులకోకిలలలితే నైవ్యతి సఖి! సురభిసమయే౽సౌ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
గురుజనపరతంత్రుఁ డగుటచే దూరదేశమునకుఁ జనఁబూనియున్న యీ నాప్రియుఁ డలికులకోకిలలలితమైన వసంతమున సఖీ! రాడు.

నాయకుఁడు ప్రవాసమునకుఁ జనుచుండ నాయికయొక్కయు దాని సఖియొక్కయు వచనప్రతివచనములు. నాయిక యీ పద్యమున “రాఁడు” (నైష్యతి) అను వర్ధమును దెలుపఁగా సఖి 'రాఁడు?' అను కాకుస్వరముచే రాఁడా? అనఁగా &quot;వచ్చును” అను నర్థమును యోజించుచున్నది. ఇట ‘నైష్యతి’ అను నొకేపదము నాయిక యొకయర్థమునఁ బ్రయోగింప సఖి యన్యార్థమున దానినే ప్రయోగించెను. ఈ శ్లోకమే నాయికావచనమును సఖీప్రతివచనమును నగును.

ప్రకాశకారుఁ డీ వక్రోక్తిని శబ్దాలంకారముగాఁ బరిగణించెను.
{{p|ac|fwb}}17. స్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సహృదయహృదయంగమ మై
మహి నున్నది యున్న యట్ల మాటలతేటల్
బహుళంబులుగాఁ జెప్పిన
మహితోక్తియె జాతి యయ్యె మది నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=112}}
కేవల మున్నదున్నట్లుగా వర్ణించినచో స్వభావోక్తి గాదు. అది సహృదయహృదయంగమముగా నుండవలెను. హృదయంగమత్వము ప్రతిభా లభ్యము. కావుననే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ldmz592cb7ibz4kpar6lfbgvwdfi79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/669</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219323</id>
    <revision>
      <id>583872</id>
      <parentid>572203</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="lme0alkpolpcbr9pkvx77qfpl5cybmt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;దీర్ఘపుచ్ఛ శ్చతుష్పాదః కకుద్మాౝ లంబకంబలః
గోరపత్యం బలీవర్ద స్తృణమత్తి ముఖేన సః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అనునది స్వభావోక్తి కాదని తెలిపితిమి.

బాలకాదులయొక్క క్రియా, రూపముల నున్న వున్నట్లుగా వర్ణించుట స్వభావోక్తి, క్రియ యనఁగాఁ జేష్ట. రూపమనఁగా నీలపీతాది వర్ణమును, ఆకారమును నగును. కావున బాల, యువతి, ముగ్ధ, కాతర, తిర్య, గ్భ్రాంత, హీనపాత్రాదులయొక్క చేష్టలును. రూపమాను, ఆకారమును హృదయంగమముగా నున్నవున్నట్లుగా వర్ణించుట స్వభావోక్తి. మొత్తముమీఁద దేనియొక్క కాని యసాధారణధర్మవర్ణనము స్వభావోక్తియని నిష్కృష్టార్థము. దీనిని జాత్యలంకారమని ప్రాచీనులు వ్యవహరించిరి.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తలచూపి మోసులై త్రాసులై తళుకెక్కి
                    నిక్కి నక్కులవలె నెరసి బెరసి
గెఱకట్టి కళుకులై కెరలి పోఁకంతలై
                    వింతలై చెంతల విరివిఁ జెంది
జిగిదొట్టి మిట్టలై బిగువులై బుగడలై
                    మొగడలై నిగనిగన్నిగల నెగడి
కొన లుబ్బి గబ్బులై గుబ్బలై యపరంజి
                    కుండలై కొండలై దండ నించి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దొరసి యొండొంటి నొరసి క్రిక్కిఱిసి మెఱసి
యగణితస్ఫూర్తి మొగమున కెగయు నీదు
వలుదవలిగుబ్బచన్ను లోవలపులాడి
నేడు నరసింహుకౌఁగిట నెరపఁ గలిగె.&lt;/poem&gt;|ref=113}}
ఇందుఁ గ్రమమైన స్తనముల యెదుగు వర్ణింపఁబడినది. ఇది క్రియ.

భామహుఁ డీ స్వభావోక్తి నలంకారముగా గణింపలేదు. అతఁడు వక్రోక్తి లేకున్న నలంకారత్వమే లేదనెను. స్వభావోక్తియందు వక్రోక్తి లేదు. కాన నలంకారము కాదఁట. కాని దండి దీని నలంకారపరిచ్ఛేదమునఁ బ్రప్రథమముననే గణించెను. మరియు దీనిని జాతి, గుణ, క్రియా, ద్రవ్యభేదములచేఁ జతుర్విధముగా వర్ణించెను. ఎట్లన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lme0alkpolpcbr9pkvx77qfpl5cybmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583873</id>
      <parentid>583872</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="fo1vh0i2k6p2hvsimprs60o2y1rzz95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;దీర్ఘపుచ్ఛ శ్చతుష్పాదః కకుద్మాౝ లంబకంబలః
గోరపత్యం బలీవర్ద స్తృణమత్తి ముఖేన సః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అనునది స్వభావోక్తి కాదని తెలిపితిమి.

బాలకాదులయొక్క క్రియా, రూపముల నున్న వున్నట్లుగా వర్ణించుట స్వభావోక్తి, క్రియ యనఁగాఁ జేష్ట. రూపమనఁగా నీలపీతాది వర్ణమును, ఆకారమును నగును. కావున బాల, యువతి, ముగ్ధ, కాతర, తిర్య, గ్భ్రాంత, హీనపాత్రాదులయొక్క చేష్టలును, రూపమును, ఆకారమును హృదయంగమముగా నున్నవున్నట్లుగా వర్ణించుట స్వభావోక్తి. మొత్తముమీఁద దేనియొక్క కాని యసాధారణధర్మవర్ణనము స్వభావోక్తియని నిష్కృష్టార్థము. దీనిని జాత్యలంకారమని ప్రాచీనులు వ్యవహరించిరి.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తలచూపి మోసులై త్రాసులై తళుకెక్కి
                    నిక్కి నక్కులవలె నెరసి బెరసి
గెఱకట్టి కళుకులై కెరలి పోఁకంతలై
                    వింతలై చెంతల విరివిఁ జెంది
జిగిదొట్టి మిట్టలై బిగువులై బుగడలై
                    మొగడలై నిగనిగన్నిగల నెగడి
కొన లుబ్బి గబ్బులై గుబ్బలై యపరంజి
                    కుండలై కొండలై దండ నించి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దొరసి యొండొంటి నొరసి క్రిక్కిఱిసి మెఱసి
యగణితస్ఫూర్తి మొగమున కెగయు నీదు
వలుదవలిగుబ్బచన్ను లోవలపులాడి
నేడు నరసింహుకౌఁగిట నెరపఁ గలిగె.&lt;/poem&gt;|ref=113}}
ఇందుఁ గ్రమమైన స్తనముల యెదుగు వర్ణింపఁబడినది. ఇది క్రియ.

భామహుఁ డీ స్వభావోక్తి నలంకారముగా గణింపలేదు. అతఁడు వక్రోక్తి లేకున్న నలంకారత్వమే లేదనెను. స్వభావోక్తియందు వక్రోక్తి లేదు. కాన నలంకారము కాదఁట. కాని దండి దీని నలంకారపరిచ్ఛేదమునఁ బ్రప్రథమముననే గణించెను. మరియు దీనిని జాతి, గుణ, క్రియా, ద్రవ్యభేదములచేఁ జతుర్విధముగా వర్ణించెను. ఎట్లన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fo1vh0i2k6p2hvsimprs60o2y1rzz95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/670</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219324</id>
    <revision>
      <id>583874</id>
      <parentid>572204</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="j7l3qolrgh673gmnyk2pnuaq5a85t7e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}జాతిస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. హరితకోమలపక్షంబు లగుచుఁ దుండ
   పంక్తి యాతామ్రకుటిలమై భాసిలంగ
   మెడలు మువ్వన్నెచాఱల మెరయుచుండ
   శుకము లివి మంజులోక్తులై శోభిలెడిని.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట శునకజాతి వర్ణితము.
{{p|al|fwb}}క్రియాస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. కన్నులాఘూర్ణితంబులై క్రాలఁగాఁ, గ
   లక్వణితగర్భమైన గళంబుతోడఁ
   బ్రీతిఁ బారావతంబు పరిభ్రమించి
   ప్రణయినిన్ ముద్దిడుకొనె రిరంసతోడ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
పారావతముయొక్క చుంబనక్రియ వర్ణితము. మరొక యుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. మోఁకాల్మోడ్చి, పిఱుందులన్ మడమలన్ మోపించి, ముందద్దమా
    లోకంబుం బొనరించుచుం, గుచగిరుల్ త్రుళ్ళాడఁ గేలెత్తుచుం
    బైకిౝ, వ్రాల్ఛుచు, మ్రోఁగగాజులు గురుల్ నానాగతిం దువ్వుచున్
    ఆకన్యామణి కట్టుచుండె ముడియో? అస్మచ్చలచ్చిత్తమో?&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{right|నా‘అమృతకణములు’}}
{{p|al|fwb}}గుణస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. అంగములయందు బద్ధరోమాంచమగుచుఁ
   జిత్తమునయందు నిర్వృతిఁ జేయుచుండి
   నయవయుగమున కామీలనంబుఁ గూర్చి
   వర్తిలుచునుండెఁ బ్రేయసీస్పర్శ మహహ!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట స్పర్శరూపగుణస్వభావము వర్ణితము.
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;క. గరళము గళమునఁ దనరఁగఁ
   గరమందుఁ గపాల మొప్పఁగా శశధరశే
   ఖరుఁడగు వృషధ్వజుం డిదె
   యరుణస్నిగ్ధజటలఁ జెలువై పొడగట్టెౝ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7l3qolrgh673gmnyk2pnuaq5a85t7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583875</id>
      <parentid>583874</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="sq7c1jmjxc3ek6ivou5ez5zms7m5xm5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}జాతిస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. హరితకోమలపక్షంబు లగుచుఁ దుండ
   పంక్తి యాతామ్రకుటిలమై భాసిలంగ
   మెడలు మువ్వన్నెచాఱల మెరయుచుండ
   శుకము లివి మంజులోక్తులై శోభిలెడిని.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట శునకజాతి వర్ణితము.
{{p|al|fwb}}క్రియాస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. కన్నులాఘూర్ణితంబులై క్రాలఁగాఁ, గ
   లక్వణితగర్భమైన గళంబుతోడఁ
   బ్రీతిఁ బారావతంబు పరిభ్రమించి
   ప్రణయినిన్ ముద్దిడుకొనె రిరంసతోడ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
పారావతముయొక్క చుంబనక్రియ వర్ణితము. మరొక యుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. మోఁకాల్మోడ్చి, పిఱుందులన్ మడమలన్ మోపించి, ముందద్దమా
    లోకంబుం బొనరించుచుం, గుచగిరుల్ త్రుళ్ళాడఁ గేలెత్తుచుం
    బైకిౝ, వ్రాల్ఛుచు, మ్రోఁగగాజులు గురుల్ నానాగతిం దువ్వుచున్
    ఆకన్యామణి కట్టుచుండె ముడియో? అస్మచ్చలచ్చిత్తమో?&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{right|నా‘అమృతకణములు’}}
{{p|al|fwb}}గుణస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. అంగములయందు బద్ధరోమాంచ మగుచుఁ
   జిత్తమునయందు నిర్వృతిఁ జేయుచుండి
   నయనయుగమున కామీలనంబుఁ గూర్చి
   వర్తిలుచునుండెఁ బ్రేయసీస్పర్శ మహహ!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట స్పర్శరూపగుణస్వభావము వర్ణితము.
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. గరళము గళమునఁ దనరఁగఁ
   గరమందుఁ గపాల మొప్పఁగా శశధరశే
   ఖరుఁడగు వృషధ్వజుం డిదె
   యరుణస్నిగ్ధజటలఁ జెలువై పొడగట్టెౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sq7c1jmjxc3ek6ivou5ez5zms7m5xm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583876</id>
      <parentid>583875</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="grwjgfz3ij7lkir6un3as7c0oryje3l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|al|fwb}}జాతిస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. హరితకోమలపక్షంబు లగుచుఁ దుండ
   పంక్తి యాతామ్రకుటిలమై భాసిలంగ
   మెడలు మువ్వన్నెచాఱల మెరయుచుండ
   శుకము లివి మంజులోక్తులై శోభిలెడిని.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట శుకజాతి వర్ణితము.
{{p|al|fwb}}క్రియాస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. కన్నులాఘూర్ణితంబులై క్రాలఁగాఁ, గ
   లక్వణితగర్భమైన గళంబుతోడఁ
   బ్రీతిఁ బారావతంబు పరిభ్రమించి
   ప్రణయినిన్ ముద్దిడుకొనె రిరంసతోడ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
పారావతముయొక్క చుంబనక్రియ వర్ణితము. మరొక యుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శా. మోఁకాల్మోడ్చి, పిఱుందులన్ మడమలన్ మోపించి, ముందద్దమా
    లోకంబుం బొనరించుచుం, గుచగిరుల్ త్రుళ్ళాడఁ గేలెత్తుచుం
    బైకిౝ, వ్రాల్ఛుచు, మ్రోఁగగాజులు గురుల్ నానాగతిం దువ్వుచున్
    ఆకన్యామణి కట్టుచుండె ముడియో? అస్మచ్చలచ్చిత్తమో?&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
{{right|నా‘అమృతకణములు’}}
{{p|al|fwb}}గుణస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. అంగములయందు బద్ధరోమాంచ మగుచుఁ
   జిత్తమునయందు నిర్వృతిఁ జేయుచుండి
   నయనయుగమున కామీలనంబుఁ గూర్చి
   వర్తిలుచునుండెఁ బ్రేయసీస్పర్శ మహహ!&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట స్పర్శరూపగుణస్వభావము వర్ణితము.
{{p|al|fwb}}ద్రవ్యస్వభావోక్తి&lt;/p&gt;
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. గరళము గళమునఁ దనరఁగఁ
   గరమందుఁ గపాల మొప్పఁగా శశధరశే
   ఖరుఁడగు వృషధ్వజుం డిదె
   యరుణస్నిగ్ధజటలఁ జెలువై పొడగట్టెౝ.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grwjgfz3ij7lkir6un3as7c0oryje3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/671</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219325</id>
    <revision>
      <id>583877</id>
      <parentid>572205</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3343" sha1="6nah6lqkp8zqvheci06kmhjfl8zs98k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
ఇట వృషభధ్వజరూపద్రవ్యస్వభావవర్ణనము చేయఁబడినది.

ఈ నాల్గింటిలోఁ గ్రియాస్వభావోక్తి వర్ణనమే హృదయంగమము. మిగిలినవి తరువాతివి. ఇతరాలంకారికులు క్రియా, రూప, వర్ణనము స్వభావోక్తి యనిరని తెలిపితిమి. దండిభేదములును నీ భేదములును సమానమే. ఇరువురికినిఁ గ్రియావర్ణనము గలదు. రూపమును, నీలపీతాది రూపము, ఆకారము, అని ప్రాచీనాలంకారికులు విభజించిరికదా! నీలపీతాదిరూపవర్ణనము గుణస్వభాయోక్తియే యగును. ఆకారవర్ణనము, జాతి, ద్రవ్యస్వభావోక్తు లగును.

ఈ స్వభావోక్తి కుదాహరించిన పద్యములు ‘అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి'గారి కావ్యాదర్శములోనివి.
{{p|ac|fwb}}18. వ్యాజోక్తి&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తేజరిలు వేడ్కతో న
వ్యాజసముద్భూత మైనవస్తువు నెలమిన్
వ్యాజంబు చేసి డాఁచిన
వ్యాజోక్తి యనంగఁ బొల్చు నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=114}}
ఉద్భిన్న మైన (పైకుబికిన లేక ప్రకటితమైన) వస్తువును వ్యాజముచే దాఁచి చెప్పినచో వ్యాజోక్తి యగును. వ్యాజముచే నుక్తి యని సార్థకనామము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బాలామణి నరసింహనృ
పాలాగ్రణిఁ జూచి ప్రమదబాష్పావృత యై
లీలాసౌధసముత్థిత
కాలాగురుధూప మెంతఘన? మని పల్కున్.&lt;/poem&gt;|ref=115}} 
నాయిక నరసభూపాలునిఁ జూచుటవలనఁ దనకుఁగలిగిన యానందబాష్పములను గాలాగరుధూపముల వలనఁ గలిగిన బాష్పములుగా నిగూహనము సేసినది.

సామ్యమున్ననే యీ నిగూహనము సేయ వీలగును. కావున సామ్యనిబంధన ముండవలెను.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;క. హారములు గరఁగ నరస
   క్ష్మారమణునిఁబాడి యొక్కసతి పులకలుమై
   నీరికలెత్తినఁ దాఁచును
   సారెకు హారాంబుజనితశైత్యం బనుచున్.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6nah6lqkp8zqvheci06kmhjfl8zs98k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/672</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219326</id>
    <revision>
      <id>583878</id>
      <parentid>572206</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T10:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="gh36mpnsuy8jd4mimisv88epfm1drwm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నరసభూపాలునిఁగూర్చి గానము సేయఁగా నొకయువతికి గగ్గుఱుపాటు గలిగెను. అది హారజలశైత్యముచే గలిగినట్లు దాఁచెను. ఇదియు వ్యాజోక్తియే. కాని 'దాఁచును' అని వాగ్రూపముగాఁ జెప్పుట యసుందరము.
{{p|al|fwb}}19. మీలనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అతనిం బ్రబలం బగువ
స్తువుచే వస్త్వంతరంబు సొరిది నడఁగినన్
గవులమతంబున మీలన
మవునది యన్వర్థ మగుచు నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=116}}
ప్రబలమగు వస్తువుచే వస్త్వంతరము (అల్పవస్తువు) అడఁగినచో నది మీలనము. మీలనమన వ్యుత్పత్త్యర్థమును బట్టి యుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తునిగూహనము.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నీధాటీవిచలద్బలోద్భలభటానీకోదయద్భీతిచే
భాధాహేతువనోగ్రజంతుభయముం బాటింప కాత్మ న్రిపు
క్ష్మాధీశాంగన లద్రికందరల వె ల్గంచు న్భుజంగస్ఫటా
సాధూద్యన్మణిపంక్తి గప్పుదురు దోశ్శక్తి న్నృసింహాధిపా!&lt;/poem&gt;|ref=117}}
నీసైన్యమువలనఁ గలిగిన భయముచేఁ గ్రూరజంతుభయమును బాటింపక నీ శత్రుకాంతలు పర్వతగుహలలోఁ బ్రవేశించి యటనున్న సర్పముల పడగలమీఁది మణులకాంతులచే వెలుఁగు గనఁబడఁగా వా రామణులను గప్పుచున్నారు.

పరసైన్యభయముచేఁ గ్రూరసర్పభయము కప్పఁబడినది. కాన మీలనమని గ్రంథకర్త యభిప్రాయము. ఇది సరిగాదు. 'భయముం బాటింపక’ అని యుంటచే వారు సర్పభయమును లెక్కింపకున్నారనియు సైనికుల హస్తములలోఁ బడుటకన్న సర్పములవలన మరణించుటయే మేలనియుఁ దాత్పర్యము వచ్చును. ఈ పద్య ముదాహరణార్హము గాదు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;అపాంగతరళే దృశౌ మధురపక్రవర్ణా గిరో
విలాసభరమంధరా గతి రతీవ కాంతం ముఖం
ఇతి స్ఫురిత మంగకే మృగదృశస్స్వతో లీలయా
తదత్ర స మదోదయః కృతపదో౽పి సంలక్ష్యతే.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఆ యువతి దృక్కు లతిచంచలములు; వాక్కులు మధురములును వక్రములును; గమనము విలాసభరమంధరము; ముఖము కాంతిమంతము; ఇవన్నియు స్వభా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gh36mpnsuy8jd4mimisv88epfm1drwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583879</id>
      <parentid>583878</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T10:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="pj88cjkjywvv1tj4xq9qkxw2n3ynfoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నరసభూపాలునిఁగూర్చి గానము సేయఁగా నొకయువతికి గగ్గుఱుపాటు గలిగెను. అది హారజలశైత్యముచే గలిగినట్లు దాఁచెను. ఇదియు వ్యాజోక్తియే. కాని 'దాఁచును' అని వాగ్రూపముగాఁ జెప్పుట యసుందరము.
{{p|al|fwb}}19. మీలనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అతనిం బ్రబలం బగువ
స్తువుచే వస్త్వంతరంబు సొరిది నడఁగినన్
గవులమతంబున మీలన
మవునది యన్వర్థ మగుచు నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=116}}
ప్రబలమగు వస్తువుచే వస్త్వంతరము (అల్పవస్తువు) అడఁగినచో నది మీలనము. మీలనమన వ్యుత్పత్త్యర్థమును బట్టి యుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తునిగూహనము.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నీధాటీవిచలద్బలోద్భలభటానీకోదయద్భీతిచే
భాధాహేతువనోగ్రజంతుభయముం బాటింప కాత్మ న్రిపు
క్ష్మాధీశాంగన లద్రికందరల వెల్గందు న్భుజంగస్ఫటా
సాధూద్యన్మణిపంక్తి గప్పుదురు దోశ్శక్తి న్నృసింహాధిపా!&lt;/poem&gt;|ref=117}}
నీసైన్యమువలనఁ గలిగిన భయముచేఁ గ్రూరజంతుభయమును బాటింపక నీ శత్రుకాంతలు పర్వతగుహలలోఁ బ్రవేశించి యటనున్న సర్పముల పడగలమీఁది మణులకాంతులచే వెలుఁగు గనఁబడఁగా వా రామణులను గప్పుచున్నారు.

పరసైన్యభయముచేఁ గ్రూరసర్పభయము కప్పఁబడినది. కాన మీలనమని గ్రంథకర్త యభిప్రాయము. ఇది సరిగాదు. 'భయముం బాటింపక’ అని యుంటచే వారు సర్పభయమును లెక్కింపకున్నారనియు సైనికుల హస్తములలోఁ బడుటకన్న సర్పములవలన మరణించుటయే మేలనియుఁ దాత్పర్యము వచ్చును. ఈ పద్య ముదాహరణార్హము గాదు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;అపాంగతరళే దృశౌ మధురపక్రవర్ణా గిరో
విలాసభరమంధరా గతి రతీవ కాంతం ముఖం
ఇతి స్ఫురిత మంగకే మృగదృశస్స్వతో లీలయా
తదత్ర స మదోదయః కృతపదో౽పి సంలక్ష్యతే.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఆ యువతి దృక్కు లతిచంచలములు; వాక్కులు మధురములును వక్రములును; గమనము విలాసభరమంధరము; ముఖము కాంతిమంతము; ఇవన్నియు స్వభా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pj88cjkjywvv1tj4xq9qkxw2n3ynfoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583881</id>
      <parentid>583879</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T10:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="bw7g3cp93qicgahhm8fistcwqzte1vt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నరసభూపాలునిఁగూర్చి గానము సేయఁగా నొకయువతికి గగ్గుఱుపాటు గలిగెను. అది హారజలశైత్యముచే గలిగినట్లు దాఁచెను. ఇదియు వ్యాజోక్తియే. కాని 'దాఁచును' అని వాగ్రూపముగాఁ జెప్పుట యసుందరము.
{{p|al|fwb}}19. మీలనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అతనిం బ్రబలం బగువ
స్తువుచే వస్త్వంతరంబు సొరిది నడఁగినన్
గవులమతంబున మీలన
మవునది యన్వర్థ మగుచు నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=116}}
ప్రబలమగు వస్తువుచే వస్త్వంతరము (అల్పవస్తువు) అడఁగినచో నది మీలనము. మీలనమన వ్యుత్పత్త్యర్థమును బట్టి యుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తునిగూహనము.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నీధాటీవిచలద్బలోద్భలభటానీకోదయద్భీతిచే
భాధాహేతువనోగ్రజంతుభయముం బాటింప కాత్మ న్రిపు
క్ష్మాధీశాంగన లద్రికందరల వెల్గందు న్భుజంగస్ఫటా
సాధూద్యన్మణిపంక్తి గప్పుదురు దోశ్శక్తి న్నృసింహాధిపా!&lt;/poem&gt;|ref=117}}
నీసైన్యమువలనఁ గలిగిన భయముచేఁ గ్రూరజంతుభయమును బాటింపక నీ శత్రుకాంతలు పర్వతగుహలలోఁ బ్రవేశించి యటనున్న సర్పముల పడగలమీఁది మణులకాంతులచే వెలుఁగు గనఁబడఁగా వా రామణులను గప్పుచున్నారు.

పరసైన్యభయముచేఁ గ్రూరసర్పభయము కప్పఁబడినది. కాన మీలనమని గ్రంథకర్త యభిప్రాయము. ఇది సరిగాదు. 'భయముం బాటింపక’ అని యుంటచే వారు సర్పభయమును లెక్కింపకున్నారనియు సైనికుల హస్తములలోఁ బడుటకన్న సర్పములవలన మరణించుటయే మేలనియుఁ దాత్పర్యము వచ్చును. ఈ పద్య ముదాహరణార్హము గాదు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;అపాంగతరళే దృశౌ మధురవక్రవర్ణా గిరో
విలాసభరమంధరా గతి రతీవ కాంతం ముఖం
ఇతి స్ఫురిత మంగకే మృగదృశస్స్వతో లీలయా
తదత్ర స మదోదయః కృతపదో౽పి సంలక్ష్యతే.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఆ యువతి దృక్కు లతిచంచలములు; వాక్కులు మధురములును వక్రములును; గమనము విలాసభరమంధరము; ముఖము కాంతిమంతము; ఇవన్నియు స్వభా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bw7g3cp93qicgahhm8fistcwqzte1vt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/673</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219327</id>
    <revision>
      <id>583880</id>
      <parentid>572207</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T10:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3532" sha1="7r97p67kmevb4xcwx1pgjvgd2lby001" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వముచేతనే సిద్ధించియున్నవి. ఇపుడు మదిరామదము ప్రవేశించినను వివిక్తముగా గనరాకున్నది.

స్వభావసిద్ధములయిన ప్రబలములయిన దృక్చాంచల్యాదులచే నల్పములయిన మదిరాకృతదృక్చాంచల్యాదులు కప్పఁబడినవి.

ఈ మీలనమునకు మీలితమనియు నామాంతరము. ఇది ద్వివిధము. సహజతిరోధానముచేతను, నాగంతుకతిరోధానముచేతను, వన్తునిగూహనము. 'అపాంగతరళే’ అనుచో సహజమగు తిరోధానము. అనఁగా సహజమగు దృక్చాంచల్యాదులచేఁ దిరోధానము జరిగినది.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;యే కందరాసు నివసంతి సదా హిమాద్రే
స్త్వత్పాతశంకితధియో వివశా ద్విష స్తే
అప్యంగ ముత్పులక ముద్వహతాం సకంపం
తేషా మహో! బత! భియాం న బుధో౽ప్యభిజ్ఞః.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
నీ భయమున హిమశైలగుహలయందు వసించువారి శరీరములందుఁ గంపమును బులకలను గాంచి విద్వాంసుఁడును నివి భయకార్యములుగాఁ గ్రహింపఁజాలఁడు. అనఁగా వారి కంపమును బులకలును చైత్యకార్యములుగా గ్రహించును గాని భయకార్యములుగా గ్రహింపఁడు.

శైత్య మాగంతుకము. దానివలనఁ గలిగిన కంపపులకలును నాగంతుకములే. వానిచే భయకార్యములగు కంపపులకలకుఁ దిరోధానము గలిగినది. కావున నిట నాగంతుకతిరోధానము. ఆగంతుకములచేఁ దిరోధానము జరిగినది.
{{p|ac|fwb}}20. సామాన్యము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అవిరళగుణసామ్యంబున
నవని న్వస్త్వంతరంబునం దేకం బై
ప్రవిమలవస్తువు మెఱసిన
నవు నది సామాన్య మనఁగ నది యె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=118}}
సమానగుణములు గల రెండు వస్తువులు గుణసాదృశ్యమునుబట్టి యేకాకారముగా భాసించినచో నది సామాన్యాలంకారము.

మీలనాలంకారముస నుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తువునకుఁ దిరోధానము. సామాన్యాలంకారమున సమానవస్తువులు గుణసామ్యముచే నేకాకారముగా భాసించుట.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7r97p67kmevb4xcwx1pgjvgd2lby001</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/674</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219328</id>
    <revision>
      <id>583885</id>
      <parentid>572208</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="phwpsdtkhux1a91tkx1gfmkhqxfmd3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీకీర్తికాంతిలోపల
శ్రీకంఠుం డేకమైన శివుఁ గానక యా
నాకనది జలధి కేఁగుం
బాకారిసమాన! యోబపార్థివునరసా!&lt;/poem&gt;|ref=119}} 
కీర్తిశ్రీకంఠులు శ్వేతగుణసామ్యముచే నేకాకారముగా భాసించుచున్నారు.

ఇట నాకనది జలధి కేగుటకు హేతువు గాని శివునిఁ గానకుంటను హేతువుగా నుత్ప్రేక్షించుటచే గమ్యహేతూత్ప్రేక్షయుఁ గలదు. ఇట నీ యుత్ప్రేక్షను సామాన్యాలంకార మనుగ్రహించుచున్నది. మరొక యుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. మల్లెదండలు గైసేసి, మలయజంబుఁ
   బూని యొడలికిఁ, దొడి పట్టుపుట్టములను,
   బండువెన్నెల నడిరేలఁ బరువులిడుచుఁ
   గానఁబడదయ్యె నభిసారికాగణంబు.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
చంద్రికా, అభిసారికలు శ్వేతకాంతి సామ్యమున నేకమై ప్రత్యేకముగా భాసింపకున్నారు.
{{p|ac|fwb}}21. తద్గుణము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనగుణము విడిచి యన్యము
ననఘ గుణముఁ గొనుట తద్గుణాఖ్యము....&lt;/poem&gt;|ref=120}}
స్వగుణమును విడిచి యితరవస్తువుయొక్క యుత్కృష్టగుణమును స్వీకరించినచోఁ దద్గుణాలంకారము.

మీలనమన నుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తువునకుఁ దిరోధానమే. కాని స్వగుణత్యాగము లేదు. సామాన్యమునను స్వగుణత్యాగము లేదు. కానఁ దద్గుణ మేతద్భిన్నము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కానల కేఁగి నీవిమతకాతరలోచన ప్రాణనాథుఁడుం
దాను భుజింపఁగా ఫలవితానము గోసెద నంచుఁ బోయి నా
నానిరవద్యకోకవదనర్మనఖాంగుళిపాటలాంశురే
ఖానిబిడంబు లైనకసుగాయలె కోయు నృసింహభూవరా.&lt;/poem&gt;|ref=121}}
నీ శత్రుకాంత పండ్లు గోయఁబోయి తన నఖకాంతులచే నెఱ్ఱఁబాఱిన కసుగాయలు గోయుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phwpsdtkhux1a91tkx1gfmkhqxfmd3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583886</id>
      <parentid>583885</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="c7py49d1gg1hnofh3rcqk2afqw6kujq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీకీర్తికాంతిలోపల
శ్రీకంఠుం డేకమైన శివుఁ గానక యా
నాకనది జలధి కేఁగుం
బాకారిసమాన! యోబపార్థివునరసా!&lt;/poem&gt;|ref=119}} 
కీర్తిశ్రీకంఠులు శ్వేతగుణసామ్యముచే నేకాకారముగా భాసించుచున్నారు.

ఇట నాకనది జలధి కేగుటకు హేతువు గాని శివునిఁ గానకుంటను హేతువుగా నుత్ప్రేక్షించుటచే గమ్యహేతూత్ప్రేక్షయుఁ గలదు. ఇట నీ యుత్ప్రేక్షను సామాన్యాలంకార మనుగ్రహించుచున్నది. మరొక యుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. మల్లెదండలు గైసేసి, మలయజంబుఁ
   బూని యొడలికిఁ, దొడి పట్టుపుట్టములను,
   బండువెన్నెల నడిరేలఁ బరువులిడుచుఁ
   గానఁబడదయ్యె నభిసారికాగణంబు.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
చంద్రికా, అభిసారికలు శ్వేతకాంతి సామ్యమున నేకమై ప్రత్యేకముగా భాసింపకున్నారు.
{{p|ac|fwb}}21. తద్గుణము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనగుణము విడిచి యన్యము
ననఘ గుణముఁ గొనుట తద్గుణాఖ్యము....&lt;/poem&gt;|ref=120}}
స్వగుణమును విడిచి యితరవస్తువుయొక్క యుత్కృష్టగుణమును స్వీకరించినచోఁ దద్గుణాలంకారము.

మీలనమన నుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తువునకుఁ దిరోధానమే. కాని స్వగుణత్యాగము లేదు. సామాన్యమునను స్వగుణత్యాగము లేదు. కానఁ దద్గుణ మేతద్భిన్నము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కానల కేఁగి నీవిమతకాతరలోచన ప్రాణనాథుఁడుం
దాను భుజింపఁగా ఫలవితానము గోసెద నంచుఁ బోయి నా
నానిరవద్యకోకవదనర్మనఖాంగుళిపాటలాంశురే
ఖానిబిడంబు లైనకసుగాయలె కోయు నృసింహభూవరా!&lt;/poem&gt;|ref=121}}
నీ శత్రుకాంత పండ్లు గోయఁబోయి తన నఖకాంతులచే నెఱ్ఱఁబాఱిన కసుగాయలు గోయుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7py49d1gg1hnofh3rcqk2afqw6kujq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583887</id>
      <parentid>583886</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="ef4mdx7nc168j2axxt2cykon5iw55rl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీకీర్తికాంతిలోపల
శ్రీకంఠుం డేకమైన శివుఁ గానక యా
నాకనది జలధి కేఁగుం
బాకారిసమాన! యోబపార్థివునరసా!&lt;/poem&gt;|ref=119}} 
కీర్తిశ్రీకంఠులు శ్వేతగుణసామ్యముచే నేకాకారముగా భాసించుచున్నారు.

ఇట నాకనది జలధి కేగుటకు హేతువు గాని శివునిఁ గానకుంటను హేతువుగా నుత్ప్రేక్షించుటచే గమ్యహేతూత్ప్రేక్షయుఁ గలదు. ఇట నీ యుత్ప్రేక్షను సామాన్యాలంకార మనుగ్రహించుచున్నది. మరొక యుదాహరణము.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;గీ. మల్లెదండలు గైసేసి, మలయజంబుఁ
   బూసి యొడలికిఁ, దొడి పట్టుపుట్టములను,
   బండువెన్నెల నడిరేలఁ బరువులిడుచుఁ
   గానఁబడదయ్యె నభిసారికాగణంబు.&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
చంద్రికా, అభిసారికలు శ్వేతకాంతి సామ్యమున నేకమై ప్రత్యేకముగా భాసింపకున్నారు.
{{p|ac|fwb}}21. తద్గుణము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనగుణము విడిచి యన్యము
ననఘ గుణముఁ గొనుట తద్గుణాఖ్యము....&lt;/poem&gt;|ref=120}}
స్వగుణమును విడిచి యితరవస్తువుయొక్క యుత్కృష్టగుణమును స్వీకరించినచోఁ దద్గుణాలంకారము.

మీలనమన నుత్కృష్టవస్తువుచే నికృష్టవస్తువునకుఁ దిరోధానమే. కాని స్వగుణత్యాగము లేదు. సామాన్యమునను స్వగుణత్యాగము లేదు. కానఁ దద్గుణ మేతద్భిన్నము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కానల కేఁగి నీవిమతకాతరలోచన ప్రాణనాథుఁడుం
దాను భుజింపఁగా ఫలవితానము గోసెద నంచుఁ బోయి నా
నానిరవద్యకోకవదనర్మనఖాంగుళిపాటలాంశురే
ఖానిబిడంబు లైనకసుగాయలె కోయు నృసింహభూవరా!&lt;/poem&gt;|ref=121}}
నీ శత్రుకాంత పండ్లు గోయఁబోయి తన నఖకాంతులచే నెఱ్ఱఁబాఱిన కసుగాయలు గోయుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef4mdx7nc168j2axxt2cykon5iw55rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf/675</title>
    <ns>104</ns>
    <id>219329</id>
    <revision>
      <id>583888</id>
      <parentid>572209</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="68n8g1l9lrtq1ayyb3p6vst0lo56pjh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఉత్కృష్టమగు నఖకాంతిచే గసుగాయలు తమ గుణమగు పచ్చఁదనమును విడిచి యెఱ్ఱని పండ్లవలెఁ గనఁబడినవి.

“తస్య అపకృతస్య గుణః అత్ర అస్తీతి తద్గుణః” అప్రకృతవస్తువుయొక్క గుణములు (నఖకాంత్యాదులు) ఇందున్నవి కానఁ దద్గుణమా అని వ్యుత్పత్తి.
{{p|ac|fwb}}22. అతద్గుణము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;.....ఒరుగుణం
బనయము హేతువు గలిగియు
నెనయమియ యతద్గుణాఖ్య మివి యెట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=}}
తగినంత కారణమున్నను నితరవస్తువుయొక్క గుణమును స్వీకరింపకున్నచో నతద్గుణము. 'తస్య గుణ! న అత్ర అస్తీతి అతద్గుణః' అని వ్యుత్పత్తి. (దాని గుణ మిందు లేదు. కాన నతద్గుణము.)
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;బలరిపుభోగ! యోబనరపాలనృసింహ! భవద్యశంబుచే
దెలుపగు నిందులాంఛనము; తెల్పగుఁ బ్రాక్తనభోగిభోగముల్
తెలుపగు రుద్రుకంధరము; తెల్పగు భారతికొప్పు; గాని త్వ
త్ఖలరిపుదుర్యశోరుచివితానము తెల్పయియుండ దెన్నడున్.&lt;/poem&gt;|ref=122}}
నీ కీర్తిచే నెల్ల వస్తువులును దెల్లఁబడుచున్నను నీ శత్రువుల యపకీర్తిమాత్రము దెల్లఁబడకున్నది.

తగిన కారణమున్నను నపకీర్తి నీకీర్తి గుణమును స్వీకరింపకున్నది. కాన నతద్గుణము.
{{p|ac|fwb}}23. విరోధాభాసము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అమరవిరోధం బాభా
సము గాఁగ విరోధ మయ్యె జగతి నదియునుం
గ్రమమునఁ జాత్యాదివిభే
దములబహుత్వంబుఁ జెంది తగు నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=123}}
పైకిమాత్రము విరోధము గనఁబడుచుఁ బరమార్థమున విరోధము లేకున్నచో విరోధాభాసాలంకారము. దీనికి విరోధాలంకారమనియు నామాంతరము. ఇతి జాతి, గుణ, క్రియా, ద్రవ్యభేదములచే బహువిధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68n8g1l9lrtq1ayyb3p6vst0lo56pjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583889</id>
      <parentid>583888</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>583889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="nrw5l2v9izzog3hf6vyxjjz5ey1tioq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఉత్కృష్టమగు నఖకాంతిచే గసుగాయలు తమ గుణమగు పచ్చఁదనమును విడిచి యెఱ్ఱని పండ్లవలెఁ గనఁబడినవి.

“తస్య అపకృతస్య గుణః అత్ర అస్తీతి తద్గుణః” అప్రకృతవస్తువుయొక్క గుణములు (నఖకాంత్యాదులు) ఇందున్నవి కానఁ దద్గుణమా అని వ్యుత్పత్తి.
{{p|ac|fwb}}22. అతద్గుణము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;.....ఒరుగుణం
బనయము హేతువు గలిగియు
నెనయమియ యతద్గుణాఖ్య మివి యెట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=}}
తగినంత కారణమున్నను నితరవస్తువుయొక్క గుణమును స్వీకరింపకున్నచో నతద్గుణము. 'తస్య గుణ! న అత్ర అస్తీతి అతద్గుణః' అని వ్యుత్పత్తి. (దాని గుణ మిందు లేదు. కాన నతద్గుణము.)
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;బలరిపుభోగ! యోబనరపాలనృసింహ! భవద్యశంబుచే
దెలుపగు నిందులాంఛనము; తెల్పగుఁ బ్రాక్తనభోగిభోగముల్
తెలుపగు రుద్రుకంధరము; తెల్పగు భారతికొప్పు; గాని త్వ
త్ఫలరిపుదుర్యశోరుచివితానము తెల్పయియుండ దెన్నడున్.&lt;/poem&gt;|ref=122}}
నీ కీర్తిచే నెల్ల వస్తువులును దెల్లఁబడుచున్నను నీ శత్రువుల యపకీర్తిమాత్రము దెల్లఁబడకున్నది.

తగిన కారణమున్నను నపకీర్తి నీకీర్తి గుణమును స్వీకరింపకున్నది. కాన నతద్గుణము.
{{p|ac|fwb}}23. విరోధాభాసము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అమరవిరోధం బాభా
సము గాఁగ విరోధ మయ్యె జగతి నదియునుం
గ్రమమునఁ జాత్యాదివిభే
దములబహుత్వంబుఁ జెంది తగు నె ట్లన్నన్.&lt;/poem&gt;|ref=123}}
పైకిమాత్రము విరోధము గనఁబడుచుఁ బరమార్థమున విరోధము లేకున్నచో విరోధాభాసాలంకారము. దీనికి విరోధాలంకారమనియు నామాంతరము. ఇతి జాతి, గుణ, క్రియా, ద్రవ్యభేదములచే బహువిధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrw5l2v9izzog3hf6vyxjjz5ey1tioq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227848</id>
    <revision>
      <id>583860</id>
      <parentid>583815</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5451" sha1="fmdyxh4vuxfwtf2brh47lzxodktik9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగి సుమతికి దత్వోపదేశంబు చేయుట]]}} 
 |{{DJVU page link|203|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగీశ్వరుండు మృతుండైన రాజకుమారుని బ్రదికించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|208|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగీశ్వరుడు భద్రాయువునకు నష్టాదశపురాణరహస్యంబు లుపదేశించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|212|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగి భద్రాయువునకు శివకవచం బుపదేంబు చేయుట]]}} 
 |{{DJVU page link|217|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|వజ్రబాహుని మగధదేశపురాజు జయించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|224|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువు మాగధుని జయించి తనతండ్రికి మరల రాజ్యము నిచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|226|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|సూర్యాస్తమయవర్ణనము]]}} 
 |{{DJVU page link|233|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగీశ్వరుండు చంద్రాంగదునియొద్దకి జని భద్రాయువునకు తూతునిచ్చి వివాహంబు సేయుమని యుపదేశించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|235|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|చంద్రాంగదమహారాజు భద్రాయువును శుభలేఖవ్రాసి పిలిపించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|238|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువు వివాహార్థమైన్ నిషధపురమునకు వచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|239|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువునకు వివాహం బొనర్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|240|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|చంద్రాంగదమహారాజు వజ్రబాహునకు భద్రాయుంసుమతులవృత్తాంతం బెఱింగించి మరల నొప్పగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|243|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువునకు బట్టముగట్టుట]]}} 
 |{{DJVU page link|251|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|వసంతఋతువర్ణనము]]}} 
 |{{DJVU page link|256|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువు భార్యతోగూడి వనవిహారంబు సల్పుట]]}} 
 |{{DJVU page link|256|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|కృత్రిమదంపతీకథనము]]}} 
 |{{DJVU page link|259|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువునకు శ్రీసాంబమూర్తి ప్రత్యక్షం బగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|264|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఆశ్వాసాంతము]]}} 
 |{{DJVU page link|271|7}}
}}

{{Center|
[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పంచమాశ్వాసము]]
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|విభూతిమహత్వము-వామదేవోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|273|7}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fmdyxh4vuxfwtf2brh47lzxodktik9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583863</id>
      <parentid>583860</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T06:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6186" sha1="8ib3eho8n3sqs8mr2pa6os5zhy9pl80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగి సుమతికి దత్వోపదేశంబు చేయుట]]}} 
 |{{DJVU page link|203|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగీశ్వరుండు మృతుండైన రాజకుమారుని బ్రదికించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|208|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగీశ్వరుడు భద్రాయువునకు నష్టాదశపురాణరహస్యంబు లుపదేశించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|212|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగి భద్రాయువునకు శివకవచం బుపదేంబు చేయుట]]}} 
 |{{DJVU page link|217|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|వజ్రబాహుని మగధదేశపురాజు జయించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|224|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువు మాగధుని జయించి తనతండ్రికి మరల రాజ్యము నిచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|226|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|సూర్యాస్తమయవర్ణనము]]}} 
 |{{DJVU page link|233|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఋషభయోగీశ్వరుండు చంద్రాంగదునియొద్దకి జని భద్రాయువునకు తూతునిచ్చి వివాహంబు సేయుమని యుపదేశించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|235|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|చంద్రాంగదమహారాజు భద్రాయువును శుభలేఖవ్రాసి పిలిపించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|238|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువు వివాహార్థమైన్ నిషధపురమునకు వచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|239|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువునకు వివాహం బొనర్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|240|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|చంద్రాంగదమహారాజు వజ్రబాహునకు భద్రాయుంసుమతులవృత్తాంతం బెఱింగించి మరల నొప్పగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|243|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువునకు బట్టముగట్టుట]]}} 
 |{{DJVU page link|251|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|వసంతఋతువర్ణనము]]}} 
 |{{DJVU page link|256|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువు భార్యతోగూడి వనవిహారంబు సల్పుట]]}} 
 |{{DJVU page link|256|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|కృత్రిమదంపతీకథనము]]}} 
 |{{DJVU page link|259|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|భద్రాయువునకు శ్రీసాంబమూర్తి ప్రత్యక్షం బగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|264|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/చతుర్థాశ్వాసము|ఆశ్వాసాంతము]]}} 
 |{{DJVU page link|271|7}}
}}

{{Center|
[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పంచమాశ్వాసము]]
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|విభూతిమహత్వము-వామదేవోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|273|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవభక్షణాసక్తిచే బ్రహ్మరాక్షసుండు చనుదెంచుట]]}} 
 |{{DJVU page link|274|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవమహామునియొక్క దేహస్పర్శనముచే బ్రహ్మరక్షస్సు తనరాక్షసభావము వదలి పూర్వజన్మజ్ఞానముచే స్తుతియించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|275|7}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ib3eho8n3sqs8mr2pa6os5zhy9pl80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227849</id>
    <revision>
      <id>583829</id>
      <timestamp>2026-10-07T13:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 విషయ విషయ సూచిక వామదేవుండు బ్రహ్మరాక్షసునకు భస్మ ప్ర భావంబు దెలుపుట వామదేవమహాముని పాపవిముక్తుఁ దగు బ్రహ్మరాక్షసునకు నితిహాస రూపంబున భస్మ ధారణవి శ్రమం బెఱింగించుట 278 281 స...'</comment>
      <origin>583829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="b0nc2jjigk46v0a9urnq741rg3lio8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
విషయ
విషయ సూచిక
వామదేవుండు బ్రహ్మరాక్షసునకు భస్మ ప్ర భావంబు దెలుపుట
వామదేవమహాముని పాపవిముక్తుఁ దగు బ్రహ్మరాక్షసునకు నితిహాస
రూపంబున భస్మ ధారణవి శ్రమం బెఱింగించుట
278
281
సాంబమూర్తి సనత్కుమారునకు భస్మ ప్రభావం బెఱింగించుట
283
భూతుండు శౌనకాదిఋషులకు భక్తి శ్రద్ధాస్వరూపంబుల
నితిహానరూపంబుగా నెఱింగించుట
287
చండకుండను శబరోపాఖ్యానము
289
ఉమామ హేశ్వర వ్రతమునందు శారదోపాఖ్యానము
295
కారద దీర్ఘ సుమంగలి యగుట
296
ఉమామ హేశ్వర వ్రత క్రమము దెలుపుట
298
శారదయొక్క పూర్వజన్మ వృత్తాంతము దెలుపుట
302
రుద్రాక్ష మహత్వము
312
పరాశరుండు భద్ర సేనుసధకు వచ్చుట
315
వరాళరుండు సుధర్మ తారకులవృత్తాంతంబు దెలిపెడు కథ
816
కుక్కుట ధనము
317
వేశ్యావైశ్యసంవాదము
318
మనోరంజనికి సాంబమూర్తి ప్రత్యక్షం లగుట
పరాశరుఁడు భద్ర సేనమహారాజునకు రుద్రాధ్యాయ ప్ర భావం
ఔఱింగించుట
యముఁడు బ్రహ్మసభకుఁ బోవుట
323
326
...
327
భద్ర నేను సభకు నారదమహాముని వచ్చుట
వీరభ ద్ర యమని వాదము
పురాణ శ్రవణమాహాత్మ్యము
881
332
334
విదురవంజు ళోపాఖ్యానము
888&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0nc2jjigk46v0a9urnq741rg3lio8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583865</id>
      <parentid>583829</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T07:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="4l7s39own4ily6hba66q3qheulzsbz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవుండు బ్రహ్మరాక్షసునకు భస్మప్రభావంబు దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|278|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవమహాముని పాపవిముక్తుఁ డగు బ్రహ్మరాక్షసునకు నితిహాసరూపంబున భస్మధారణవిక్రమం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|281|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|సాంబమూర్తి సనత్కుమారునకు భస్మప్రభావం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|283|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|సూతుండు శౌనకాదిఋషులకు భక్తి శ్రద్ధాస్వరూపంబుల నితిహాసరూపంబుగా నెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|287|7}}
}}

{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|చండకుండను శబరోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|289|7}}
}}

ఉమామ హేశ్వర వ్రతమునందు శారదోపాఖ్యానము
295
కారద దీర్ఘ సుమంగలి యగుట
296
ఉమామ హేశ్వర వ్రత క్రమము దెలుపుట
298
శారదయొక్క పూర్వజన్మ వృత్తాంతము దెలుపుట
302
రుద్రాక్ష మహత్వము
312
పరాశరుండు భద్ర సేనుసధకు వచ్చుట
315
వరాళరుండు సుధర్మ తారకులవృత్తాంతంబు దెలిపెడు కథ
816
కుక్కుట ధనము
317
వేశ్యావైశ్యసంవాదము
318
మనోరంజనికి సాంబమూర్తి ప్రత్యక్షం లగుట
పరాశరుఁడు భద్ర సేనమహారాజునకు రుద్రాధ్యాయ ప్ర భావం
ఔఱింగించుట
యముఁడు బ్రహ్మసభకుఁ బోవుట
323
326
...
327
భద్ర నేను సభకు నారదమహాముని వచ్చుట
వీరభ ద్ర యమని వాదము
పురాణ శ్రవణమాహాత్మ్యము
881
332
334
విదురవంజు ళోపాఖ్యానము
888&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4l7s39own4ily6hba66q3qheulzsbz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583867</id>
      <parentid>583865</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T07:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>583867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3933" sha1="2odr418110w96uicmkuv1y2mxb4ahvt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవుండు బ్రహ్మరాక్షసునకు భస్మప్రభావంబు దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|278|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవమహాముని పాపవిముక్తుఁ డగు బ్రహ్మరాక్షసునకు నితిహాసరూపంబున భస్మధారణవిక్రమం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|281|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|సాంబమూర్తి సనత్కుమారునకు భస్మప్రభావం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|283|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|సూతుండు శౌనకాదిఋషులకు భక్తి శ్రద్ధాస్వరూపంబుల నితిహాసరూపంబుగా నెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|287|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|చండకుండను శబరోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|289|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|ఉమామహేశ్వర వ్రతమునందు శారదోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|295|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|శారద దీర్ఘసుమంగలి యగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|296|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|ఉమామహేశ్వర వ్రతక్రమము దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|298|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|శారదయొక్క పూర్వజన్మవృత్తాంతము దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|302|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|రుద్రాక్ష మహత్వము]]}} 
 |{{DJVU page link|312|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పరాశరుండు భద్రసేనుసభకు వచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|315|7}}
}}


వరాళరుండు సుధర్మ తారకులవృత్తాంతంబు దెలిపెడు కథ
816
కుక్కుట ధనము
317
వేశ్యావైశ్యసంవాదము
318
మనోరంజనికి సాంబమూర్తి ప్రత్యక్షం లగుట
పరాశరుఁడు భద్ర సేనమహారాజునకు రుద్రాధ్యాయ ప్ర భావం
ఔఱింగించుట
యముఁడు బ్రహ్మసభకుఁ బోవుట
323
326
...
327
భద్ర నేను సభకు నారదమహాముని వచ్చుట
వీరభ ద్ర యమని వాదము
పురాణ శ్రవణమాహాత్మ్యము
881
332
334
విదురవంజు ళోపాఖ్యానము
888&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2odr418110w96uicmkuv1y2mxb4ahvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583868</id>
      <parentid>583867</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>583868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="ru6gscwun2ogvc6m6eb45u0ewa7n8am" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవుండు బ్రహ్మరాక్షసునకు భస్మప్రభావంబు దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|278|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వామదేవమహాముని పాపవిముక్తుఁ డగు బ్రహ్మరాక్షసునకు నితిహాసరూపంబున భస్మధారణవిక్రమం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|281|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|సాంబమూర్తి సనత్కుమారునకు భస్మప్రభావం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|283|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|సూతుండు శౌనకాదిఋషులకు భక్తి శ్రద్ధాస్వరూపంబుల నితిహాసరూపంబుగా నెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|287|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|చండకుండను శబరోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|289|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|ఉమామహేశ్వర వ్రతమునందు శారదోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|295|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|శారద దీర్ఘసుమంగలి యగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|296|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|ఉమామహేశ్వర వ్రతక్రమము దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|298|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|శారదయొక్క పూర్వజన్మవృత్తాంతము దెలుపుట]]}} 
 |{{DJVU page link|302|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|రుద్రాక్ష మహత్వము]]}} 
 |{{DJVU page link|312|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పరాశరుండు భద్రసేనుసభకు వచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|315|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పరాశరుండు సుధర్మతారకుల వృత్తాంతంబు దెలిపెడు కథ]]}} 
 |{{DJVU page link|316|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|కుక్కుటధనము]]}} 
 |{{DJVU page link|317|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వేశ్యావైశ్యసంవాదము]]}} 
 |{{DJVU page link|318|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|మనోరంజనికి సాంబమూర్తి ప్రత్యక్షం బగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|323|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పరాశరుఁడు భద్రసేనమహారాజునకు రుద్రాధ్యాయ ప్రభావం బెఱింగించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|326|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|యముఁడు బ్రహ్మసభకుఁ బోవుట]]}} 
 |{{DJVU page link|327|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|భద్రసేనుసభకు నారదమహాముని వచ్చుట]]}} 
 |{{DJVU page link|331|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|వీరభద్రయమవివాదము]]}} 
 |{{DJVU page link|332|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|పురాణశ్రవణమాహాత్మ్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|334|7}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[బ్రహ్మోత్తరఖండము/పంచమాశ్వాసము|విదురవంజుళోపాఖ్యానము]]}} 
 |{{DJVU page link|338|7}}
}}

{{rule|4em}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ru6gscwun2ogvc6m6eb45u0ewa7n8am</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>