వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 106 89048 584543 508913 2026-10-11T22:31:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584543 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సుకవి మనోరంజనము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కూచిమంచి వేంకటరాయడు|కూచిమంచి వేంకటరాయడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=కోవెల సంపత్కుమారాచార్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1976 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 2=ముఖచిత్రం 2to9=roman 2=1 10to69=roman 10=1 70=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు={{:పుట:Sukavi-Manoranjanamu.pdf/6}} {{:పుట:Sukavi-Manoranjanamu.pdf/7}} {{:పుట:Sukavi-Manoranjanamu.pdf/8}} {{:పుట:Sukavi-Manoranjanamu.pdf/9}} |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] t8r5c186zltwx0xybmu1x2gfm31edyz 0 89051 584542 303823 2026-10-11T22:30:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584542 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సుకవి మనోరంజనము]] | రచయిత = కూచిమంచి వేంకటరాయ |అనువాదం= | విభాగము = సుకవి మనోరంజనము | ముందరి = | తదుపరి =[[సుకవి మనోరంజనము/సమాలోకనము|సమాలోకనము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1976 }} <pages index="Sukavi-Manoranjanamu.pdf" from=2 to=9/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 0hgvd7w7crvmyasutcpll5ly6qittv4 0 94820 584527 317426 2026-10-11T22:11:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584527 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భైరవకవి |అనువాదం= | విభాగము = కవిగజాంకుశము | ముందరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | తదుపరి =[[../అకారాదిసూచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1979 }} <pages index="Shriiranga-mahattvamu.pdf" from=420 to=434/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] cnjj2fpp4rx0kjflisz5fsumg9swvm0 104 108759 584609 566452 2026-10-12T10:45:24Z రవిచంద్ర 146 584609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="రవిచంద్ర" />{{rh||ఎనిమిదవప్రకరణము|37}}</noinclude>హవల్ దారును చంపినాఁ డని చెప్పుచుపోయి వాని చేతిని పట్టుకొనఁబోయెను. వాస్తవముగా వానిచేత తుపాకి యుండెను. సిపాయి దగ్గఱింపఁగానే, మూటను క్రిందపడవైచి, ఆతుపాకిని త్రిప్పుకోని ఒక్క దెబ్బ వానితలమీఁద వేసెను. వానితల ఆదెబ్బకు పగిలిపోయెను. ఆ సమయమున “హరీ, హరీ” యని కూయుచు ఇన్నూఱుగురు శస్త్ర ధారులు వచ్చి సిపాయీలను ముట్టడించిరి. సిపాయీలు అధికారియాగమనమును నిరీక్షించుచుండిరి. ఆయధికారివచ్చి లై౯ ఫారం (To form the line) చేయుటకు కమా నిచ్చిరి. ఇంగ్లీషువారికి విపత్కాలమున నిషా తల కెక్కి యున్నను చింత లేదు. సిపాయీలు నాలుగుదిక్కులలోను చతుష్కోణవ్యూహాకారముగా నిల్చిరి. మరల అధికారి కమా౯ చెప్పినట్లుగా తుపాకులను సరిగా చేతపట్టుకొనిరి. ఇంతలో నెవఁడో యొకఁడు, అధికారి కమ్మర్ బందులోనున్న కత్తిని తీసికొని కండ్లుమూసి తెఱచునంతలో అధికారి మస్తకమును ఛేదించెను. ఈ అధికారితల ఆతఁ డెక్కియున్న గుఱ్ఱము కాళ్ల క్రిందపడి యున్నందున, పైర్ (Fire) చేయునట్లు ఆజ్ఞ నిచ్చుటకు వేఱేతల లేకపోయెను. అప్పుడొకఁడు బండిమీఁద నిలుచుకోని కత్తిని చేతపట్టికొని త్రిప్పుచు. ‘హరీ, హరి’ యని యఱచుచు సిపాయీలను కొట్టుఁడు, నఱుకుఁడు’ అని గడబిడ చేయుచుండెను, వీఁడే భవానందుఁడు. హఠాత్తుగా అధికారి ఛిన్న శిరస్కుఁడై నదానిని గాంచి ముందేమి చేయుటకును ఉత్తరు విచ్చువారు లేక, సిపాయీలు ఏమియు తోఁపక నిశ్చేష్టితులై కొంచెము సేపు భయముచేఁ గుంది నిలిచి యుండిరి. అంతలో ధైర్యశాలులైన దొంగలు,<noinclude><references/></noinclude> cblx10ryn8hymuxzgmo4ji60vohz1vh 106 124755 584540 389790 2026-10-11T22:29:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584540 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కూచిమంచి తిమ్మన|కూచిమంచి తిమ్మన]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=[[రచయిత:మంత్రిప్రెగడ భుజంగరావు|మంత్రిప్రెగడ భుజంగరావు]] |చిరునామా=ఏలూరు |సంవత్సరం=1901 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 1umvnzjsgzwlb9qon7z9qqnqgduolcx 0 124756 584541 388012 2026-10-11T22:29:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584541 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] | రచయిత = కూచిమంచి తిమ్మన |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము/ప్రథమాశ్వాసము|ప్రథమాశ్వాసము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1901 }} <pages index="సర్వలక్షణసారసంగ్రహము.pdf" from=1 to=1/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 7mjdkag1iq3u5xjoipzd0ouawqle67l 106 128883 584545 396330 2026-10-11T22:32:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584545 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సులక్షణసారము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట తిమ్మన |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు|ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు]] |చిరునామా=కాకినాడ |సంవత్సరం=1930 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 8q34ws2pamieym2tywpkdgvf5cqjpw2 0 128884 584544 396286 2026-10-11T22:31:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584544 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సులక్షణసారము]] | రచయిత = లింగమకుంట తిమ్మన |అనువాదం= | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = | తదుపరి =[[సులక్షణసారము/లక్షణసారసంగ్రహము అను సులక్షణసారము|లక్షణసారసంగ్రహము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1930 }} <pages index="సులక్షణసారము (లింగమకుంట తిమ్మన).pdf" from=1 to=13/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] d5lwveqtyf4vpqgumwyc5gm5bdxcf6r 106 128975 584578 397465 2026-10-11T23:15:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584578 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కస్తూరి రంగయ|కస్తూరి రంగయ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్|వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్]] |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1922 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.388315/mode/2up |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4="తప్పొప్పులపట్టిక" 5=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] b50u5u8f8c1rhpbsve6r4sfx6htdh8o 0 128976 584577 396471 2026-10-11T23:15:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584577 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] | రచయిత = కస్తూరి రంగయ |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[ఆనందరంగరాట్ఛందము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1922 }} <pages index="ఆనందరంగరాట్ఛందము (కస్తూరి రంగయ).pdf" from=1 to=1/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] gd0oz6avmilkdk34m09m7pa68nn6pzt 0 128978 584579 396474 2026-10-11T23:16:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584579 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కస్తూరి రంగయ |అనువాదం= | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1922 }} <pages index="ఆనందరంగరాట్ఛందము (కస్తూరి రంగయ).pdf" from=5 to=26/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] ta74md6crhou8ccxqudi4r157gvoron 0 129315 584580 396979 2026-10-11T23:16:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584580 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కస్తూరి రంగయ |అనువాదం= | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../పీఠిక/]] | తదుపరి =[[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1922 }} <pages index="ఆనందరంగరాట్ఛందము (కస్తూరి రంగయ).pdf" from=27 to=36/> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] ki2seucjbjyrgd8bmab46j1kysk5ovz 106 145254 584574 427385 2026-10-11T23:11:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584574 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[చంద్రాలోకము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అడిదము సూరకవి|అడిదము సూరయ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారగ్రంథములు]] iho6k2y6qvw60vkevbhew0y5wis8j8o 584575 584574 2026-10-11T23:12:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584575 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[చంద్రాలోకము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అడిదము సూరకవి|అడిదము సూరయ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 4p5x3arr91sgqt5av1rbqvc6pn99p3a 0 145255 584572 542018 2026-10-11T23:11:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584572 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[చంద్రాలోకము]] | రచయిత = అడిదము సూరకవి |అనువాదం= | విభాగము = చంద్రాలోకము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="చంద్రాలోకము.pdf" from=1 to=26 /> [[వర్గం:అలంకారగ్రంథములు]] rgs2fn2vk8yx97gl0zo8c6ce2jy8y9o 584576 584572 2026-10-11T23:13:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584576 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[చంద్రాలోకము]] | రచయిత = అడిదము సూరకవి |అనువాదం= | విభాగము = చంద్రాలోకము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="చంద్రాలోకము.pdf" from=1 to=26 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] t33rvpxo619hg7fmjzmv4emriofvtu1 106 155353 584531 584365 2026-10-11T22:15:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584531 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అప్పకవీయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కాకునూరి అప్పకవి|కాకునూరి అప్పకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=గిడుగు రామమూర్తిపంతులు, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యులు, రావూరి దొరస్వామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=మదరాసు |సంవత్సరం=1966 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముచి" 2to3="ప్రవి" 4to5="ఉపో" 6to54="పీరిక" 55to109="సమీక్ష" 110to115="విసూ" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] pwjn4absoc1oba1n55f0e9v5supt1bg 0 155354 584528 449950 2026-10-11T22:12:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584528 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అప్పకవీయము]] | రచయిత = కాకునూరి అప్పకవి |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[అప్పకవీయము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1966 }} <pages index="అప్పకవీయము (కాకునూరి అప్పకవి).pdf" from=1 to=3 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 8e9mb908dyrts8zi3y9taev31l2q2d8 0 155355 584529 449951 2026-10-11T22:13:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584529 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కాకునూరి అప్పకవి |అనువాదం= | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../అప్పకవీయసమీక్ష/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1966 }} <pages index="అప్పకవీయము (కాకునూరి అప్పకవి).pdf" from=4 to=54 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] r4efu4gjxa96p71878k5bfw3o7aw0yd 0 155356 584530 449952 2026-10-11T22:14:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584530 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కాకునూరి అప్పకవి |అనువాదం= | విభాగము = అప్పకవీయసమీక్ష | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి =[[../పీఠిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1966 }} <pages index="అప్పకవీయము (కాకునూరి అప్పకవి).pdf" from=55 to=109 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 31cebx2vexsjesgtlx594szcg4mhnds 106 170750 584535 578404 2026-10-11T22:22:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584535 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కవికల్పలత]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:దేవేశ్వరుడు|దేవేశ్వరుడు]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు|కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కవికల్పలతానికేతనము |చిరునామా=రాజమహేంద్రవరము |సంవత్సరం=1930 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=5 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="విసూ" 7to10="విన్నపం" 13=1 349to351=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 2zbgtrq54irmri66j4oa2bshzj89mwq 106 174288 584583 491051 2026-10-11T23:23:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584583 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[యమకరత్నాకరమ్]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కూరత్తాళ్వార్|కూరత్తాళ్వార్]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=మాడభూషి రామానుజాచార్యులు |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వైష్ణవగ్రన్థముద్రాపకసభ |చిరునామా=చెన్నపట్టణమ్ |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] iimhyuaeyvepvg4bnn72b34ij077u6t 0 174289 584582 491057 2026-10-11T23:22:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584582 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[యమకరత్నాకరమ్]] | రచయిత = కూరత్తాళ్వార్ |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[యమకరత్నాకరమ్/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="యమకరత్నాకరమ్.pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 48wzugjnswogn8z4b4gv14vaj25lkh9 104 174300 584593 491072 2026-10-12T04:03:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=మూ.|lines=<poem>పద్మాక్షమాసమేతం ప్రసన్నతోయదగతిస్వభావస్థమ్ పద్మాక్షమాసమేతం ప్రసన్నతోయదగతిస్వభావస్థమ్</poem>|ref=1}} '''ప.వి.''' పద్మాక్షమాసమేతమ్, ప్రసన్నతోయదగతిస్వభావస్థమ్, పద్మాక్షమ్, ఆసమ్, ఏతమ్, ప్రసన్నతః, యత్, అగతిః, స్వభావస్థమ్. '''వ్యా'''. పద్మాక్షమాసమేతమ్. శ్రీభూమిభ్యాం సహితమ్, (ప్రసన్నతోయదగతిస్వభావస్థమ్ ప్రసన్నస్య తోయదస్యేన గతిః - రీతి ర్యస్యాస్సా ప్రసన్నతోయదగతిః) స్వస్యాః - ఆత్మీయాయాః, భాయాః - దీప్తేః, అవస్థా, స్వభావస్థా; ప్రసన్నతోయదగతిః; స్వభావస్థాయస్యసతథోక్తః. తమేతం పద్మాక్షమ్. పద్మసదృశనేత్రమ్, (స్వభావస్థమ్) స్వస్మిౝ-మదీయే, భావే-హృదయే, స్థితమ్; ప్రసన్నతఆసమ్-ప్రకర్షేణసన్నతో౽హమభవమ్, యదగతిః- యస్మాదహమనన్యగతిః, తస్మాత్తమేవప్రణతఅసమ్. ఆసమితిలజన్తస్య నిర్దేశేవ ప్రణతేశ్చిరాతివృత్తత్వం సూచ్యతే. తత్రచాయమభిప్రాయః - పూర్వమేనభగవస్తం సమాశ్రితస్య మమేప్సితేషుకుతోవిఘ్నసంభవ ఇతి. ఏతమిత్యన్వాదేశస్యా౽వివక్షితత్వాదేనాదేశాభావః. యథా - <ref>మహాభాష్యమ్</ref>“ఏతమాతం జీతం విద్యాత్” ఇతి - అథవా - నాత్రాన్వాదేశో౽స్తి; అన్వాదేశోహి - కథితానుకథనమ్; స చేహభగవతః కథితత్వమస్తి; కథ్యమాసమాత్రత్వాత్; వాక్యాన్తరేణప్రాగుక్తేహికథితత్వమ్ అథవా - ఏతమాగతంమయేత్యర్థః నను, తోయదస్యప్రసన్నత్వమ్ - స్వభావవిశదత్వమ్; భగవతశ్చశ్యామవర్ణస్వనతాదృశప్రభా సంభవతి. నైతదేవమ్; మేఘస్యనీలవర్ణత్వమేవ స్వభావతయా ప్రసిధ్ధమ్; "మేఘవర్ణ” ఇత్యుక్తే నీలత్వప్రతీతేః. అథవా- తోయదశబ్దోపాదానాన్మేఘస్య తోయదాసకాలోపాత్తనైల్యమేవ ప్రతీయతే; భగవత్ప్రభాయా దృష్టాన్తతయో పాదానాచ్చతథాప్రతీతిః.<noinclude><references/></noinclude> kk0r2lo2p8b8mn7r9omv6709dbajxjy 106 175104 584550 580275 2026-10-11T22:56:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584550 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్షణసారసంగ్రహము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:చిత్రకవి పెద్దన|చిత్రకవి పెద్దన]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు |చిరునామా=కాకినాడ |సంవత్సరం=1940 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 9=1 21to24=వి.సూ. 25=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:లక్షణగ్రంథములు]] k8h08c8j6vh8ecf02yjuwquldbo3f83 0 175105 584549 580282 2026-10-11T22:55:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584549 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్షణసారసంగ్రహము]] | రచయిత = చిత్రకవి పెద్దన |అనువాదం= | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్షణసారసంగ్రహము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1940 }} <pages index="లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf" from=1 to=8 /> {{smallrefs}} [[వర్గం:16వ శతాబ్దపు రచనలు]] [[వర్గం:లక్షణగ్రంథములు]] pk8kvm9woek8keek88sr3mz0fi9x9vt 106 175271 584547 579314 2026-10-11T22:33:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584547 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్షణశిరోమణి]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:పొత్తపి వేంకటరమణ|పొత్తపి వేంకటరమణ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=రావూరి దొరసామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1978 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 28=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] d2r0oq94cwo52u7j3sct7rggbgjbynf 0 175272 584546 492213 2026-10-11T22:33:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584546 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్షణశిరోమణి]] | రచయిత = పొత్తపి వేంకటరమణ |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్షణశిరోమణి/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1978 }} <pages index="లక్షణశిరోమణి (పొత్తపి వేంకటరమణ).pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 2wsw4bejo8tyy6asgjkwt5y1kvuxipr 106 214353 584533 572410 2026-10-11T22:18:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584533 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రామరాజభూషణుడు|రామరాజభూషణుఁడు]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:సన్నిధానం సూర్యనారాయణశాస్త్రి|సన్నిధానం సూర్యనారాయణశాస్త్రి]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=నిజాంరాష్ట్ర ఆంధ్రసారస్వతపరిషత్తు |చిరునామా=సికందరాబాదు |సంవత్సరం=1945 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=5 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1=పై అట్ట 2to4=- 5=శీర్షిక 6=copyright 7to10=తొలిపలుకు 11to28=మలిపలుకు 29to32=మేలిపలుకు 33to34=వి.సూ. 36=- 37=1 749=1 752=1 757to760=-/> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] nq1peasoobatr5jixwpcuhmmonkhyjk 104 214466 584517 560282 2026-10-11T16:25:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|3em}}<poem>శ్లో. రసప్రధానా శ్శబ్దార్థాః గుణాలంకార వృత్తయః రీతయశ్చేయతీ శాస్త్రప్రమేయం కావ్యపద్ధతిః.</poem> </div> రామరాజభూషణుఁ డీ శ్లోకము నీ క్రిందివిధమున ననువదించి యున్నాఁడు. {{left margin|3em}}<poem>గీ. అసదృశరసప్రధానశబ్దార్థములును, రీతులును, వృత్తులును, నలంకృతులు, గుణము, లాదియగు లక్షణంబుల నలరుఁ గావ్య సరణి యందు రలంకారసారవిదులు.</poem> </div> {{right|(కావ్యాలంకారసంగ్రహము-ప్ర. ఆ. 20 పద్యము)}} రసము, శబ్దార్థములు, రీతులు, వృత్తులు, అలంకారములు,గుణములు, అనునవి యీ సాహిత్యశాస్త్రప్రమేయము. అనఁగా నీ శాస్త్రమునఁ జర్చనీయములగు విషయము లివ్వి. సూక్ష్మముగా విచారింప నిందలి యొక్కొక్కవిషయముగూడ సముద్రమువలె నగాధమైనది. ఎట్లన, రసమున నేమి? తదాశ్రయ మేమి? సామాజికులు దాని నె ట్లాస్వాదింతురు? కావ్యమున నది యెట్లు వ్యక్తమగును? రసము లెన్ని? అవి యెట్లు పుష్టము లగును? శాంతము రసమా? భక్తి రససూ? భావమా? రస భావములకు భేదమేమి? వత్సలరన మనునది కలదు; శృంగార మొక్కటే రసము; శాంతమే రసము; కరుణమే రసము; రసాలంబనములగు నాయికా నాయక భేదవిభేదములు! శబ్దము లెన్ని విధములు? వాని శక్తులగు అభిధా, లక్షణా, వ్యంజనా ప్రస్తావము; వ్యంజన యంగీకార్యమా? కాదా? అర్థభేదము లెన్ని? ఈ రీతులకును రసములకును గల సంబంధబాంధవ్యము లేమి? అవి యెన్ని? వృత్తి యన నేమి? అవి యెన్ని?<noinclude><references/></noinclude> esl2xsevv3izqlnldcypx55klpu65ig 104 214467 584585 560283 2026-10-11T23:52:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />(3) 15</noinclude>నిందలి దోషములు సూపుచు, సంస్కృతగ్రంథములనుండి నిర్దుష్టము లయిన లక్ష్యలక్షణముల నుదాహరించుచు, సంస్కృత సాహిత్యగ్రంథములలో నున్న సర్వవిషయములను సంగ్రహముగా నా యా స్థలములందుఁ జేర్చుచు ‘వివరణము'ను వ్రాసినచో లెస్స యని తోఁచినది. దీనివలన నిందలి దోషములును, నిర్దుష్టలక్ష్యలక్షణములును, క్రొత్తవిషయములును దెలియును. కేవలము నూతనగ్రంథమే యగుచో నరసభూపాలీయదోషము లట్లే మిగిలియుండును. లోకమున కవి తెలియకయే యుండును. మరొకరైనను దానికి వివరణమో టీకయో వ్రాయవలసియేయున్నది. ఉదాహరణ ప్రత్యుదాహరణములచే సూత్రార్థము సుస్పష్టమగువిధమున నీ గ్రంథదోషముల నెఱిఁగి సాధువులయిన లక్ష్యలక్షణములను దెలిసికొన్నచో విద్యార్థుల కెం తేని మేలగునుగదా! మరియు మన భారతీయ సిద్ధాంతములతో పాటు పాశ్చాత్య సాహిత్య సిద్ధాంతములను గూడఁ జేర్చినచో సముచిత మనియెంచి నా కుపలబ్ధములయిన వాని నిందుఁ జేర్చుకొంటిని. నేనును నిందు నాటకప్రకరణమును వ్రాయలేదు. ఏలన, సాహిత్యదర్పణ, ప్రతాపరుద్రీయములందలి నాటక ప్రకరణములు చిన్నవి. ఇప్పుడు పాశ్చాత్య నాటకములు గూడ వచ్చినవి. కావునఁ బాశ్చాత్య భారతీయ నాటక లక్షణములను చర్చించుచుఁ బ్రత్యేక ముగా 'రూపకమీమాంస’ అను పేర నొకగ్రంథమును వ్రాయవలెనని అభిలాష గలదు. కాని యారోగ్యము సరిగా లేదు. అనారోగ్యస్థితిలో నుండియే దీని నెట్లో ముగించితిని. భగవంతుఁడు నా కాయువును, ఆరోగ్యమును బ్రసాదించినచో దానినిఁ గూడ రచించి వాగ్దేవి నారాధింతును. పాశ్చాత్య సాహిత్యకారు లెవ్వరును మన సాహిత్యకారులవలె సాహిత్యదర్పణాదులవంటి యా యా విషయవిభాగములు<noinclude><references/></noinclude> jwytfs8uagi8e4xehjlzq3s1790jtyv 104 215430 584504 584441 2026-10-11T12:04:50Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సుందరీ పటలము|19}}</noinclude>66. పరాఙ్ముఖుడు కాగూడదు (అనగా నసహ్యించుకొనరాదు). 67. అభిముఖుడును (అనగా ప్రీతిగలవాడును) కాగూడదు. 68. అట్టి సమత్వ సాధనము చిత్రోపాసనము. 69. జిహ్వరసములయొక్క కలయికచే సరస్సు నుపకల్పన చేయునట్టి శక్తి గావున 'సరస్వతీ' యను పే రీమెకు గల్గెను. {{rule|4em}} {{p|fs150|ac}}3. సుందరీ పటలము</p> 1. సుందరిని గుఱించి వ్యాఖ్యానించెదము. 2. ఆమె దశమహావిద్యలలో మూడవది. 3. సుందరియే త్రిపురసుందరి యనబడును. 4. జ్ఞానశక్తియగు సుందరీ విద్య కధిదైవతము 'మధ్యమ', (గౌరి). 5. శబ్దశక్తిలో జ్ఞానకళ మిళితమై యున్నది. 6. కనుకనే జ్ఞానశక్తివలె శబ్దశక్తి యుండెను. 7. దీనిని గుఱించి విశేషముగా ప్రసంగించ నక్కరలేదు. 8. ప్రజ్ఞానస్వరూపుడైన ధర్మియొక్క ధర్మమైన జ్ఞానమే సుందరి యని కొందఱనిరి. 9. దీపమునకు ప్రభకుగూడ స్వరూపము జ్యోతియే యగునట్లు ధర్మీధర్మములకుభయులకు జ్ఞానత్వ మొప్పును. 10. ధర్మీధర్మములకు భేదమేమాత్రము లేదని మఱికొందఱనిరి. 11. ఒకేజ్ఞాన మధిష్టానత్వము బొందిన వ్యవహారముచే ధర్మి యగుననియు. 12. శక్తిత్వ వ్యవహారముచే ధర్మమగుననియు, 13. భేదవ్యవహారము 'రాహువుయొక్క శిర'స్సను సామెతను బోలి యుండునని చెప్పబడుచున్నది. (శిరస్సు రాహువు, మొండెము కేతువు అయినట్లు కధయున్నది. దీనినిబట్టి రాహువుయొక్క శిరస్సనుటలో అభేదము భేదమువలె తోచును)<noinclude><references/></noinclude> kg1owud2oorauaqpfqsvjnl1cjgtm52 104 215431 584494 584318 2026-10-11T11:59:17Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కాళీ పటలము|9}}</noinclude>28. ప్రాణమునకు శ్రేష్ఠపరముగను శక్తిపరముగనుకూడ వ్యవహారముపనిషత్తులం దగపడును. (అనగా శ్రేష్ఠప్రాణమని శ్రేష్ఠపరముగను, ప్రాణశక్తియని శక్తిపరముగను కేవలప్రాణమును బిలుతురు). 29. ఇంద్రియములతో గూడినప్పుడు శ్రేష్ఠపరముగా (అనగా శ్రేష్ఠప్రాణమని) వ్యవహరింపబడెను. 30. పరమమైనదిగా స్తుతింపబడుటయందు (ప్రాణశక్తియని) శక్తి పరముగా వ్యవహరింపబడెను. 31. ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసములు ప్రాణతరంగములే యగును కాని ప్రాణస్వరూపము కాజాలవు. 32. వాయువు, క్రియయుకూడ (ప్రాణస్వరూపము) కాజాలవని ప్రత్యేక ప్రత్యేకముగా నుపదేశింపబడిన విషయము బాదరాయణసూత్రములం దున్నది. 33. సంసారులయొక్క ప్రాణశక్తి ప్రతిక్షణము వినియోగమగుచు గతి వైషమ్యముచే క్షీణించుచున్నది. 34. మాటిమాటికి శ్వాసను పీల్చుట విడుచుటద్వారా (అట్లగుచున్నది). 35. (కనుక) ఆత్మశక్తి వృద్ధియగుటకు కాళి నుపాసించవలెను. 36. రసజ్ఞా బీజముచే ('క్రీం' అను కాళీబీజము రసజ్ఞాబీజ మనబడును. ఇది మనుత్రయములో నొకటియై యొక మంత్రమగును). 37. శ్వసితకర్మను గమనించువాని కామెయొక్క శుద్దోపాసన మగును. 38. అట్లు తెలియుచు చేయబడిన క్రియ మహామహిమగలదియగును. 39. అది మనస్సునకు శక్తి నిచ్చును. 40. వాక్కునకు శక్తి నిచ్చును. 41. కంటికి శక్తి నిచ్చును. 42. తుదకు దీర్ఘజీవితమును గూడ నిచ్చును. 43. ఈ విద్య మోక్షమును సైత మీయగలదు.<noinclude><references/></noinclude> coktz082arnhjo4vd20zl1yuug0b90n 104 218573 584511 571299 2026-10-11T14:43:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}మలిపలుకు</p> {{left margin|3em}}<poem>శ్లో॥ వ్యాసతు స తు గౌతమతు వ్యాళేంద్ర తు యస్య నాస్తి సాహిత్యం తంప్రతి సంప్రతి కంప్రతి శిరో మమ తు తిరశ్చన పురశ్చన.</poem> </div> {{right|(జగన్నాథుఁడు)}} ఈగ్రంథమునకు గ్రంథకర్త సేసిన నామకరణము 'కావ్యాలంకారసంగ్రహము' అని. నరసభూపాలున కంకితమగుటచే నరసభూపాలీయ మనియు లోకవ్యవహారము. కావ్యమునందలి నాయికానాయకాదులు, రసభావాదులు, అలంకారాదులు మొదలగు విషయములను జర్చించుశాస్త్రమునకు 'అలంకారశాస్త్రము’ అని సామాన్యవ్యవహారము. “శబ్దార్థయోర్యథా వత్సహభావేన విద్యాసాహిత్యవిద్యా” అని రాజశేఖరుఁడు. పెక్షండ్రు పండితులు తమ గ్రంథమును 'సాహిత్యపదానికితముగానే వ్యవహరించిరి. (సాహిత్యదర్పణము, సాహిత్యరత్నాకరము, సాహిత్యచింతామణి, సాహిత్యసారము మొ.) కొంద ఱలంకారశబ్దమునే యుపయోగించిరి (భామహాలంకారము, రుద్రటాలంకారము, వాగ్భటాలంకారము మొ.) మఱికొందఱు 'కావ్య' శబ్దమునే వాడిరి (కావ్యప్రకాశము, కావ్యాదర్శము, కావ్యమీమాంస, కావ్యానుశాసనము, కావ్యాలోకము మొ.) భాషకు ముఖ్యాంగములు రెండు. ముఖ్యాంగము లనుటకన్న ముఖ్యప్రాణము లనుటయే లెస్స. ఒకటి బహిఃప్రాణము; రెండవది యంతఃప్రాణము. అవి యేవన 1. వ్యాకరణము, 2. సాహిత్యశాస్త్రము. మొదటిది శబ్దశుద్ధిని, రెండవది శబ్దార్థరామణీయకమును బోధించును. మన కిచ్చట రెండవదగు సాహిత్యశాస్త్రమును గుఱించియే ప్రసంగము.<noinclude><references/></noinclude> mbf8c1b26h5asvqmylkuq7chb93i5cs 104 218574 584512 571300 2026-10-11T14:50:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} సంస్కృతమున నీ సాహిత్యశాస్త్రముననున్న ముద్రితాముద్రితగ్రంథముల సంఖ్య 872 అని 'కాణే' పండితుఁడు తన History of Sanskrit Poetics అను గ్రంథమునఁ దెలిపెను. ఇన్ని గ్రంథములు ప్రపంచముతో నే భాషయందును సాహిత్యశాస్త్రమునఁ గాన రావనుట సత్యదూరము గాదు. మిగిలిన శాస్త్రములవలెనే సంస్కృతమున నీ సాహిత్యశాస్త్రము గూడఁ దర్కయుక్తిపరిష్కృతమై తదుపబృంహితమై యున్నది. యథార్థమునకు హేతుబద్ధముగాని సిద్ధాంతమేదియు సికతాకూపమువలె నిలువదుగదా! కావునఁ బూర్వాచార్యులు తమ సిద్ధాంతస్థాపనమునకుఁ దర్కశాస్త్రసాహాయ్య మపేక్షించిరి. కావుననే మన భారతీయశాస్త్రము లన్నియుఁ దర్కన్యాయములను నినుపపునాదులమీఁద నిర్మింపఁబడిన వజ్రపుకోటలు. ప్రత్యల్పవిషయముగూడ హేతువాదబద్ధమై సామాన్యబుద్ధులకు గహనమై దుర్భేదమైయుండును. దేనికేని లక్షణము సెప్పవలెనన్నచో నవ్యాప్తి, అతివ్యాప్తి, అసంభవాదిదోషరహితముగా నుండవలెను. అట్టి నిర్వచనము తార్కికునకే సాధ్యమగును. తర్కవాసన గిట్టనివారికిని, నది లేనివారికిని నీశాస్త్రము తలదిమ్ము గలిగించును. కావుననే డాక్టరు కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగా రీ యలంకారశాస్త్రపఠనమువలనఁ 'జమురునష్టియే కాని కవితకుఁ బుష్టి లే’దని కవిత్త్వతత్త్వవిచారమునఁ బరిహసించిరి. ఏదానినైన నామూలాగ్రముగా నభ్యసింపక యపహసించుట హాస్యాస్పదముగాదా! అలంకారశాస్త్రమును నవహసింపఁగల పాండిత్యము వారికున్నదేమో! నాకుఁ దెలియదు. ఈ సాహిత్యశాస్త్రమునకుఁ బ్రమేయమేమి? ప్రమేయమనఁ జర్చనీయమగువిషయము. [The subject which is to be discussed] విద్యానాథుఁడు స్థూలముగా నీవిధముగా దెలిపియున్నాఁడు.<noinclude><references/></noinclude> 5tj0lprtnb6p8648ztg0gqyxk2vjdmm 104 218575 584518 571301 2026-10-11T16:33:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అలంకారమన నేమి? అవి యెన్ని? వీని కన్నింటికినిఁ బరస్పరభేదమేమి? కావ్యమన నేమి? దానిలోఁ బై నుదాహృతవిషయములలో దేనికిఁ బ్రాధాన్య ముండవలెను? కావ్యశరీర మేటుమి? కావ్యాత్మ యేది? కావ్యభేదము లెవ్వి? కావ్యప్రయోజనము లెవ్వి? కావ్య శాస్త్రములకుఁ గల వైలక్షణ్య మేమి? కవి యన నెవఁడు? అతని సామగ్రి యేమి? కావ్యసౌందర్యము దేనివలనఁ గలుగును? కావ్యరసాస్వాద మెట్లు గలుగును? ఎట్టి కావ్య ముత్తమము? ఈ విషయములును వీనికి సంబంధించి బయలు వెడలుచున్న యితరకావ్యసమస్యలను గూలంకషముగా హేతుబద్ధముగాఁ బూర్వపక్షసిద్ధాంతపూర్వకముగా జల్లెడపట్టినట్లు సాహిజ్యశాస్త్రము చర్చించును. అనఁగా నుత్తమకావ్యత్వసిద్ధికి వలసినవిషయము నెల్ల మథించును. డాక్టరు రెడ్డిగారు దలంచిన ట్లీ శాస్త్ర మున్మత్తప్రలాపమువంటిది గాదు. అయితే యొకప్రశ్న యుత్థితమగుచున్నది. ఈవిషయములను జర్చించుట కిన్ని గ్రంథము లేల కావలయును? అని, నిజమే, లోకమున నే శాస్త్రము గాని యొక్కనాఁడే పెరిగి పెద్దది గాదు. ఒక రొకసిద్ధాంతమును లేవదీయఁగా నది లోకమునఁ గొంతకాలము నలుగును. దాని నవగాహనము సేసికొనుటకుఁ గొంతకాలము పట్టును. అప్పుడు దాని కనుకూలముగానో ప్రతికూలముగానో వాదములు చెలరేఁగును. ఈవిధముగాఁ గ్రమక్రమముగా శాస్త్రము పెరుగును. ఈక్రమమున మన సాహిత్యగ్రంథములలోఁ గొన్ని కొన్ని క్రొత్తసిద్ధాంతములను స్థాపించినవి గలవు. భరతుని నాట్యశాస్త్రము, భామహాలంకారము, కావ్యాదర్శము, వామనకావ్యాలంకారసంగ్రహము, ధ్వన్యాలోకము (దీనివ్యాఖ్య-లోచనము,) వక్రోక్తి జీవితము,<noinclude><references/></noinclude> sw6p1tkkt04vp34if56in6vgjlqrxjn 104 218576 584519 571302 2026-10-11T21:07:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వ్యక్తివివేకము, ఔచిత్యవిచారచర్చ అనునవి నూతన సిద్ధాంతస్థాపకగ్రంథములు. అనఁగా నివి వాదగ్రంథములు. మిగిలినవానిలోఁ బెక్కుగ్రంథము లీవాదగ్రంథబృందముయొక్క సంగ్రహములే [Text books] వీనికి మరలఁ బెక్కువ్యాఖ్యానములు. (ఒక కావ్యప్రకాశమునకే 72 వ్యాఖ్యలు గలవు). కొన్ని రూపకములఁగుఱించియుఁ, కొన్ని రసముల గురించియుఁ, గొన్ని శబ్దవృత్తులను గూర్చియుఁ, కొన్ని నాయికానాయకారులను గూర్చియుఁ గొన్ని యలంకారముల గూర్చియుఁ జర్చించెను. మొత్తముమీఁద సంగ్రహగ్రంథములే పెక్కు గలవు. అటనటఁ బూర్వసిద్ధాంతఖండనరూప మగు కొంత క్రొత్తఁదనము సిద్ధాంతములలో, విషయవిభాగాదులలోఁ గానవచ్చుచున్నను నన్నియుఁ గ్రోడీకరణములే. ఒకదానికొకటి ప్రతిబింబములే. పిష్టపేషణప్రాయములే! ఈ పరంపరలోఁ బ్రథమ శతాబ్దినుండి తొమ్మిదవ శతాబ్దివఱకు ననఁగా భరతుఁడు దొట్టి యానందవర్ధనునిదాఁక బయలువెడలిన రస, అలంకార, గుణ, రీతి, ధ్వనిసిద్ధాంతములను గ్రోడీకరించి ప్రకరణవిభాగము సేసి తొలుదొల్త సంగ్రహరూపమున రచించినవాఁడు మమ్మటుఁడు (క్రీ. శ. 1100). అదియే కావ్యప్రకాశము. రమారమీ యీతని సమకాలికుఁడగు హేమచంద్రుఁడు (క్రీ.శ. 1088-1172)గూడ నదేపద్ధతిగాఁ గావ్యానుశాసనమను మరొకసంగ్రహగ్రంథమును విరచించెను. తరువాత అంతకన్న విపులముగా మరికొన్ని కావ్యవిషయములను గూడఁ జేర్చి విశ్వనాథ పంచాననుఁడు (14 శతాబ్ది) సాహిత్యదర్పణమును రచించెను. దృశ్య శ్రవ్య కావ్య విషయములను నా కాలమునకుఁ జాల సమగ్రముగానే యతఁడు సంగ్రహించెను. ఈతని సమకాలికుఁడే యనఁదగిన విద్యానాథుఁడు ప్రతాపరుద్రీయమును విరచించెను. ప్రతాపరుద్రీయము సంగ్రహము<noinclude><references/></noinclude> d1evqfmtlh0dsw0nk2ffhznm70lizhb 584520 584519 2026-10-11T21:09:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వ్యక్తివివేకము, ఔచిత్యవిచారచర్చ అనునవి నూతన సిద్ధాంతస్థాపకగ్రంథములు. అనఁగా నివి వాదగ్రంథములు. మిగిలినవానిలోఁ బెక్కుగ్రంథము లీవాదగ్రంథబృందముయొక్క సంగ్రహములే [Text books] వీనికి మరలఁ బెక్కువ్యాఖ్యానములు. (ఒక కావ్యప్రకాశమునకే 72 వ్యాఖ్యలు గలవు). కొన్ని రూపకములఁ గుఱించియుఁ, కొన్ని రసముల గురించియుఁ, గొన్ని శబ్దవృత్తులను గూర్చియుఁ, కొన్ని నాయికానాయకాదులను గూర్చియుఁ గొన్ని యలంకారముల గూర్చియుఁ జర్చించెను. మొత్తముమీఁద సంగ్రహగ్రంథములే పెక్కు గలవు. అటనటఁ బూర్వసిద్ధాంతఖండనరూప మగు కొంత క్రొత్తఁదనము సిద్ధాంతములలో, విషయవిభాగాదులలోఁ గానవచ్చుచున్నను నన్నియుఁ గ్రోడీకరణములే. ఒకదానికొకటి ప్రతిబింబములే. పిష్టపేషణప్రాయములే! ఈ పరంపరలోఁ బ్రథమ శతాబ్దినుండి తొమ్మిదవ శతాబ్దివఱకు ననఁగా భరతుఁడు దొట్టి యానందవర్ధనునిదాఁక బయలువెడలిన రస, అలంకార, గుణ, రీతి, ధ్వనిసిద్ధాంతములను గ్రోడీకరించి ప్రకరణవిభాగము సేసి తొలుదొల్త సంగ్రహరూపమున రచించినవాఁడు మమ్మటుఁడు (క్రీ. శ. 1100). అదియే కావ్యప్రకాశము. రమారమీ యీతని సమకాలికుఁడగు హేమచంద్రుఁడు (క్రీ.శ. 1088-1172)గూడ నదేపద్ధతిగాఁ గావ్యానుశాసనమను మరొకసంగ్రహగ్రంథమును విరచించెను. తరువాత అంతకన్న విపులముగా మరికొన్ని కావ్యవిషయములను గూడఁ జేర్చి విశ్వనాథ పంచాననుఁడు (14 శతాబ్ది) సాహిత్యదర్పణమును రచించెను. దృశ్య శ్రవ్య కావ్య విషయములను నా కాలమునకుఁ జాల సమగ్రముగానే యతఁడు సంగ్రహించెను. ఈతని సమకాలికుఁడే యనఁదగిన విద్యానాథుఁడు ప్రతాపరుద్రీయమును విరచించెను. ప్రతాపరుద్రీయము సంగ్రహము<noinclude><references/></noinclude> 0jzr0n5jn5qvohz4815fra167je9ysj 104 218577 584521 571303 2026-10-11T21:26:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లలో సంగ్రహము. ఈ కావ్యాలంకారసంగ్రహ మా <ref>కొంద ఱిది ప్రతాపరుద్రీయమునకుఁ బ్రతిబింబము గాదనియు, స్వతంత్రగ్రంథమే యనియును జెప్పుదురు. దీనికిఁ గారణము వారు చెప్పునదేమనఁగా బట్టుమూర్తి కంఠోక్తితో నావిధముగాఁ దెలుపలేదని. ఇది పెద్దకారణము గాదుగదా! నాచేఁ దనగ్రంథము నామూలాగ్రముగా దిద్దించుకొన్న యొకపండితుఁ డాగ్రంథపీఠికలో నాపేరే తడవలేదు. అంతమాత్రమున నాతఁడు నాసాయ మపేక్షింపలేదనియా యర్థము? ఇంక సంస్కృతమున సుష్ఠు కృష్ణయజ్వరచితమగు నరసభూపాలీయము గలదని శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారు 1939 ఫిబ్రవరి భారతిలో వ్రాసిరి. అందు వారు సంస్కృతాంధ్ర నరసభూపాలీయములు రెండును బ్రతాపరుదీయమునకుఁ బ్రతిబింబములే యని తెలిపిరి. సంస్కృత నరసభూపాలీయమున నేడుల్లాసములు గలవఁట. అందాఱే లభించెనఁట. ఆంధ్ర నరసభూపాలీయముకన్న సంస్కృత నరసభూపాలీయము ముందు రచింపఁబడెనని శ్రీకవి గారు లిఖించిరి. అయిన నాంధ్ర నరసభూపాలీయము దాని కనువాదముగాక రెండును ప్రతాపరుద్రీయమునకుఁ బ్రతిబింబములే యనియు వ్రాసిరి.</ref>ప్రతాపరుద్రీయమునకు సంగ్రహరూపమగు ననువాదమని చెప్పవచ్చును. ఏలన, నందలి నాటకప్రకరణ మిందు లేదు. శృంగారేతర రసప్రసంగము లేదు. మిగిలిన ప్రకరణములందుఁ గూడఁ గొంత కొంత విషయమును గ్రంథకర్త వదలివేసెను. ఈ సంగ్రహగ్రంథములలో వాగ్భట కావ్యానుశాసనము (13వ శతాబ్ది), హేమచంద్ర కావ్యానుశాసన వ్యాఖ్య, కేశవమిశ్రుని (16వ శతాబ్ది) అలంకారశేఖరము మొదలగు గ్రంథములలో సాహిత్యదర్పణమునఁ జేరని, చేర్పఁదగిన, చేర్చినచో సమగ్రతను గలిగించు కావ్యవిషయములు గొన్ని సేకరింపఁబడియున్నవి. సాహిత్యదర్పణమునకుఁ బిమ్మట వెలువడిన యే యితర సంగ్రహగ్రంథమునను నవి సంగ్రహింపఁబడ లేదు. కావున సంస్కృతమునఁగూడ సాహిత్యదర్పణముకన్న సర్వకావ్యవిషయసంపూర్ణమగు సంగ్రహగ్రంథము లేదనియే చెప్పవచ్చును.<noinclude><references/></noinclude> 4w2d4z1ed6k23176zbprol2hw2lccxm 104 218578 584523 571304 2026-10-11T21:54:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఉన్నవానిలో సాహిత్యదర్పణమే మేలైనది. ప్రతాపరుద్రీయము నాంధ్రుఁడు రచించినాఁడనియు, ఆంధ్రప్రభువున కంకితమనియు, నాతని సంస్కృతకవిత్వము రసవంతమైనదనియు హర్షింపవలసినదే కాని విషయపుష్టి లేక నిదాఘనదీపూరమువలె సన్నగిల్లియున్నది. అది సంగ్రహములలో సంగ్రహమని తెలిపితినిగదా! అందు నాయికాభేదములగు ధీరా, అధీరాది భేదములును, రసదోషములును, అర్థనిర్ణాయకసామగ్రియుఁ, గవిసమయములును, ముఖ్యములయిన కావ్యభేదములును సంగ్రహింపఁబడవయ్యెను. ఈ విధముగా నిది యసమగ్రతమమగు గ్రంథము. సంస్కృతముననే యిట్లుండ నాంధ్రాలంకారగ్రంథములను గూర్చి వ్రాయనేల? ఆంధ్రమునఁ గల యలంకారగ్రంథములు ప్రాచీనార్వాచీనములు <ref>(శ్రీమాౝ ఈయుణ్ణి వీరరాఘవాచార్యులు ఎం. ఏ. గా రాంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణ పీఠికలో 49, 50, 51 పుటలలో నీ క్రిందిజాబితా నొసఁగిరి) # అలంకారమంజరి (శేట్టులూరి వెంకటరాఘవయ్యంగారు) # ఔచిత్యవిచారచర్చ (వేంకట రామకృష్ణ కవులు) # కవికల్పలత (కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులుగారు) # కవికంఠాభరణము (వేంకట రామకృష్ణ కవులు) # కావ్యప్రకాశము (కాండూరి నరసింహాచార్య శిరోమణి) # కావ్యమీమాంస (పంచాగ్నుల ఆదినారాయణశాస్త్రిగారు) # కావ్యాదర్శము (అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు) # కావ్యాలంకారచూడామణి (విన్నకోట పెద్దన) # కావ్యాలంకారసూత్రవృత్తి (వేదాల తిరువేంగళాచార్యులుగారు) # కువలయానందప్రకాశిక (కటికనేని రామకవి) # కువలయానందసారము (బులుసు వేంకటరమణయ్యగారు) # చంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి) # చంద్రాలోకము (తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరావుగారు) # చంద్రాలోకము (అక్కిరాజు ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులు) # గంధవహము (మంచెళ్ళ వాసుదేవకవి) # దశరూపకము (మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రిగారు) # ధ్వని (అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు) # ధ్వన్యాలోకము (వేదాల తిరువేంగళాచార్యులవారు) # నందరాజ యశోభూషణము (కవి పేరు దెలియదు) # నరసభూపాలీయము (బట్టుమూర్తి) # ప్రతాపరుద్రీయము (గణపవరపు వేంకటకవి) # రసగంగాధరము (జమ్ములమడక మాధవరామశర్మగారు) # రసమంజరి (గణవరపు వేంకటకవి) # రసమంజరి (గుడిపాటి కోదండకవి) # రసమంజరి (తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరావుగారు) # రసమంజరి (వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారు) # ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణము (చలమచర్ల రంగాచార్యులుగారు)</ref> 27. ఇం దొక్కదానియందును విషయ<noinclude><references/></noinclude> ma6vepwzyuff1cuwl2qb9os9heiero7 584524 584523 2026-10-11T21:54:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఉన్నవానిలో సాహిత్యదర్పణమే మేలైనది. ప్రతాపరుద్రీయము నాంధ్రుఁడు రచించినాఁడనియు, ఆంధ్రప్రభువున కంకితమనియు, నాతని సంస్కృతకవిత్వము రసవంతమైనదనియు హర్షింపవలసినదే కాని విషయపుష్టి లేక నిదాఘనదీపూరమువలె సన్నగిల్లియున్నది. అది సంగ్రహములలో సంగ్రహమని తెలిపితినిగదా! అందు నాయికాభేదములగు ధీరా, అధీరాది భేదములును, రసదోషములును, అర్థనిర్ణాయకసామగ్రియుఁ, గవిసమయములును, ముఖ్యములయిన కావ్యభేదములును సంగ్రహింపఁబడవయ్యెను. ఈ విధముగా నిది యసమగ్రతమమగు గ్రంథము. సంస్కృతముననే యిట్లుండ నాంధ్రాలంకారగ్రంథములను గూర్చి వ్రాయనేల? ఆంధ్రమునఁ గల యలంకారగ్రంథములు ప్రాచీనార్వాచీనములు<ref>(శ్రీమాౝ ఈయుణ్ణి వీరరాఘవాచార్యులు ఎం. ఏ. గా రాంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణ పీఠికలో 49, 50, 51 పుటలలో నీ క్రిందిజాబితా నొసఁగిరి) # అలంకారమంజరి (శేట్టులూరి వెంకటరాఘవయ్యంగారు) # ఔచిత్యవిచారచర్చ (వేంకట రామకృష్ణ కవులు) # కవికల్పలత (కల్లూరి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులుగారు) # కవికంఠాభరణము (వేంకట రామకృష్ణ కవులు) # కావ్యప్రకాశము (కాండూరి నరసింహాచార్య శిరోమణి) # కావ్యమీమాంస (పంచాగ్నుల ఆదినారాయణశాస్త్రిగారు) # కావ్యాదర్శము (అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు) # కావ్యాలంకారచూడామణి (విన్నకోట పెద్దన) # కావ్యాలంకారసూత్రవృత్తి (వేదాల తిరువేంగళాచార్యులుగారు) # కువలయానందప్రకాశిక (కటికనేని రామకవి) # కువలయానందసారము (బులుసు వేంకటరమణయ్యగారు) # చంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి) # చంద్రాలోకము (తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరావుగారు) # చంద్రాలోకము (అక్కిరాజు ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులు) # గంధవహము (మంచెళ్ళ వాసుదేవకవి) # దశరూపకము (మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రిగారు) # ధ్వని (అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు) # ధ్వన్యాలోకము (వేదాల తిరువేంగళాచార్యులవారు) # నందరాజ యశోభూషణము (కవి పేరు దెలియదు) # నరసభూపాలీయము (బట్టుమూర్తి) # ప్రతాపరుద్రీయము (గణపవరపు వేంకటకవి) # రసగంగాధరము (జమ్ములమడక మాధవరామశర్మగారు) # రసమంజరి (గణవరపు వేంకటకవి) # రసమంజరి (గుడిపాటి కోదండకవి) # రసమంజరి (తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరావుగారు) # రసమంజరి (వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారు) # ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణము (చలమచర్ల రంగాచార్యులుగారు)</ref> 27. ఇం దొక్కదానియందును విషయ<noinclude><references/></noinclude> lxfb73ral6opr3i81z6l4ohrdrbhq1p 104 218579 584522 571305 2026-10-11T21:50:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సామగ్రి లేదు. సరిగదా! మీఁదుమిక్కిలి కొన్ని ప్రాచీనగ్రంథములు దోషభూయిష్ఠములు. లక్ష్యములకును లక్షణములకును బొత్తు లేదు. లక్షణము లన్నియు నవ్యాప్త్యాది దోషజుష్టములే. వీనికిఁ దోడుగా నవపాఠములు. ఈ యున్న గ్రంథములలోఁ గావ్యాలంకారచూడామణి, నరసభూపాలీయములు విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలకుఁ బాఠ్యములు. ఈ గ్రంథకర్తల కలంకారశాస్త్రమునఁ గూలంకషమగు ప్రజ్ఞ లేదన్నట్లు వారి గ్రంథములే సాక్ష్యమిచ్చుచున్నవి. అట్టి గ్రంథములవలన విద్యార్థుల కెంత యలంకారశాస్త్రవిజ్ఞానము లభించును? కావున నాంధ్రభాషలోఁ దుదికి సాహిత్యదర్పణమువంటి నిర్దుష్టమగు సాహిత్యశాస్త్రగ్రంథమని చెప్పఁదగిన దేదియు లేదు. అట్టి గ్రంథ మొకటి యవశ్యమైయున్నది. కీ॥ శే॥ వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారి యాంధ్ర సాహిత్యదర్పణముకన్న సంస్కృత సాహిత్యదర్పణమే విద్యార్థులకు సుబోధమని నా తలంపు. దీనిని<noinclude><references/></noinclude> 7grbywuako6ou8srkf4pj9iorcikhi3 104 218580 584525 571306 2026-10-11T22:06:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఎం. ఏ. పరీక్షకుఁ జదువుచున్న నా కుమారునికిఁ బాఠము సెప్పఁజాలక సంస్కృత సాహిత్యదర్పణమునే చెప్పివైచితిని. నాకును నాతనికిని నదియే సుఖమనిపించెను. ఆంధ్రీకృతగ్రంథములు స్వతంత్రగ్రంథములవలె కడుంగడు సులభములై యుండవలెను. లోకమున సంస్కృతగ్రంథములను బాఠము సెప్పు పండితులును, వానిని గురుముఖమునఁ జదువుకొను విద్యార్థులును నుందురు. గురుముఖమున సర్వసంశయములు నివారింపఁబడుచుండును. ఈ యాంధీకృతగ్రంథములను జెప్పువారును వారికడఁ జదువుకొనువారును నరుదే. కాన విద్యార్థులకు గుర్వపేక్ష లేకయే తెలిసికొనఁదగినవిధమున సంస్కృతశాస్త్రగ్రంథముల ననువదింపవలెను. అంతేకాని యవి వివరణాంతరాపేక్షములై యుండరాదు. అట్లేని నవి "Kuppuswami Ayyer made difficult" (కన్యాశుల్కము) అన్నట్లుండును. మొన్న మొన్న ప్రతాపరుద్రీయ మాంధీకృతమైనది. దీని యసమగ్రతను మొదటనే తెలిపియుంటిని. ఇట్టియసంపూర్ణగ్రంథముల యాంధ్రీకరణములవలన గ్రంథకర్తలకు లాభ ముండునేమో? కాని విద్యార్థిలోకమునకు లాభ మావంతయును నుండదనుట నిర్వివాదము. మరియు నా ప్రతాపరుద్రీయానువాదము సరిగా లేదు. ఒకశ్లోక మేనియును సరిగా ననూదితముగా లేదు. వివరణము వివరణాంతరాపేక్షమై యున్నది. మూలములోని ముద్రాదోషములను గూడ సరియైన యాంధ్రీకరణ మనిపించుకొనవలెనని కాఁబోలు సంస్కరించుకొనక యట్లే యనువదించినారు. కవిత్వము కాకరగాయపాకమునఁ బడినది. నవరసగంగాధరము (ముద్రితము) ఆంధ్ర ధ్వన్యాలోకము (అముద్రితము) అనునవి గొప్ప శాస్త్రవాదగ్రంథములు. వాని నాంధ్రీకరించినవారును నుద్దండులగు పండితులు. కాని యవి ప్రారంభకుల కుద్దిష్టములు గావు. వానిని మొదలనే చదువఁబూనినచో వ్యాకరణశాస్త్రమున సిద్ధాంతకౌముదిఁ జదవక మహాభాష్యము నారంభించినట్లుండును.<noinclude><references/></noinclude> smjquzabr5rpl9r4e4ld4nfjcepfww5 104 218581 584584 571307 2026-10-11T23:47:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఈవిధముగా నే గ్రంథము గూడ సుబోధముగాఁ గానీ సంపూర్ణముగాఁ గానీ లేదు. కావున నిర్దుష్టములయిన లక్ష్యలక్షణములతో సాహిత్యదర్పణముకన్నను విషయసమృద్ధితో సర్వసాహిత్యవిషయములను గ్రోడీకరించి యాంగ్లసిద్ధాంతములను గూడ జతపఱచి విద్యార్థులు స్వతంత్రముగాఁ దెలిసికొనఁదగినంత సులభముగా నొకసంగ్రహగ్రంథమును వ్రాసినచో భాషకుఁ జాల మేలబ్బును. అట్టిది మిక్కిలి యవశ్యమై యున్నది. కాని యీపనిని గావించువారెవరు? కావించినను హర్షించువారెవరు? దానిని లోక మెంత యువయోగించుకొనును? శ్రమించి యట్టి గ్రంథమును వ్రాసి యెట్లో కష్టించి ముద్రించుకొని “విద్వానేవ విజానాతి విద్వజ్ఞాన పరిశ్రమం” అనుకొని తమ కృషికి హర్షింతురని తపాలావ్యయమును భరించి యభిప్రాయార్థమంపఁగాఁ కొందఱు దాము మహనీయులయినట్లును బంపినవా రల్సులయినట్లును భావించుకొని యందిన ట్లైనను దమ గౌరవమునకు భంగము వచ్చునని కాఁబోలు వ్రాయరు. తపాలాబిళ్ళలు పెట్టి జాబులు వ్రాసినను వానిని మ్రింగుదురు కాని బ్రత్యుత్తరింపరు. పదవీ, వేతనాదులవలన లభించిన పండితమ్మన్యత్వమును, నిర్లక్ష్యభావమును వారిలో వేఱు దన్నియున్నవి. పండితులు గ్రంథములను బంపి తమ్ము గౌరవించినందులకుఁ బ్రత్యుత్తరపూర్వకముగా వారిని గౌరవింపవలయునని తలంపరు. చిలుక తన ముద్దునే కోరును; కాని యెదుటివాని ముద్దును గోరదఁట. వారు సభల కగ్రాసనాధిపత్యమును వహించి బల్లగుద్దుచు శాస్త్రగ్రంథములు మన భాషకుఁ గావలెనని ఘోషింతురు. వ్రాయరు. సోదరవిద్వాంసులు వ్రాసిన వానినిఁ జూడరు. వారిని గౌరవింపరు. ఈ విషయమంతయును నా యనుభవము! నూతనముగా లక్ష్యలక్షణములను సృష్టించి వ్రాయుటకన్న దోషభూయిష్ఠమేయైయున్నను ‘గావ్యాలంకార సంగ్రహము’ నకు<noinclude><references/></noinclude> 0872jic0he5akroe53uywxf8ctbed6y 104 218582 584586 571308 2026-10-11T23:59:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గల సంగ్రహగ్రంథములను వ్రాయలేదు. కొందఱేకవికావ్యమును గుఱించియో విమర్శించుచు నడుమ నడుమ శైలినిఁ గూర్చియో నాయకునిఁగూర్చియో లేక రసమును గుఱించియో యలఁతిగాఁ దడపుచుఁ బోవుదురు. అంతేకాని యింత కూలంకషముగా హేతువాదపురస్సరముగా శాస్త్రీయపద్ధతితోఁ (Scientific treatment) బ్రతివిషయమును చర్చించుచు నెల్ల నెల్ల విషయములను సంగ్రహముగా నొకచో విద్యార్థుల కందుబాటుగా నుండు సాహిత్యగ్రంథములను విరచింపరైరి. కావునఁ బాశ్చాత్త్యుల సిద్ధాంతము లన్నియు మనము సంగ్రహముగా నొక్కచోఁ దెలిసికొనఁజాలము, నేను బెద్దల వలన విన్నదానినిఁబట్టి పాశ్చాత్యసాహిత్యగ్రంథములలో శబ్దశక్తివిచారము, నాయికా నాయక చర్చలు, రసభావాదివిచారము, గుణదోషవివేకము మొదలగునవి కానరావు. వారి సాహిత్యవిమర్శనము పూఁత మెఱుఁగే. “సర్వజ్ఞత్వము సాంబమూర్తిది; మనుష్యప్రజ్ఞ యల్పంబు” అన్న ట్లెవ్వరును సర్వజ్ఞులు గారుగదా! ఒకరిసాయ మొకరి కపేక్షణీయము. అట్టియెడ వారు పరులవలన గ్రహించిన యల్పసాహాయ్యముని కేనియుఁ గృతజ్ఞత సూవుట ధర్మము. ఒకరియొద్దనుండి సంతకము సేయుటకై కలమును గొని మరల నిచ్చునపుడు 'వందనము' (thank you) అని చెప్పు కాలమిది. అట్టిచో సమూల్యమైన విజ్ఞానవిషయములో సందేహములను బాఁపియు సూచనలను గావించియు నుపకరించినవారికిఁ గృతజ్ఞతను దెలుపుట ప్రథమవిధి. అట్లు సేయమి కృతఘ్నత. ఈగ్రంథమును వ్రాయు పట్ల నాకుఁ గలిగిన పెక్కు సంశయములను దీర్చి నాకుఁ దీర్పరాని సాహాయ్య మొనర్చిన, నా సాహిత్యశాస్త్ర గురువులగు శ్రీమాన్ శిరోమణి వేదాల తిరువేంగళా<noinclude><references/></noinclude> tbrkmjho3q1bt3wlfuy86pl97maswf1 104 218583 584587 571309 2026-10-12T00:04:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చార్యులవారికినిఁ, (గుంటూరు ఆంధ్ర క్రిష్టియన్ కాలేజీ సంస్కృతపండితులు) దాము సేకరించిన గేయవాఙ్మయమునందలి కావ్యభేదములను దయతో నాకొసఁగిన శ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారికిని, ఉదాహరణకావ్యమునుగుఱించి వ్రాయుపట్ల నాకు సంగీతశాస్త్రవిషయమును దెలిపిన శ్రీ వుచ్చా సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారికిని, నీగ్రంథముయొక్క వ్రాఁతప్రతిని నామూలాగ్రముగాఁ జూచి యామోదమును వెల్లడించి నాకుఁ బ్రోత్సాహ మొసంగిన మిత్రులగు శ్రీ బిదురు వేంకట శేషయ్యగారికిని నా కృతజ్ఞతాపూర్వకవందనములు. మరియుఁ బెక్కు సంస్కృత, ఆంధ్ర, ఆంగ్ల గ్రంథములను నే నీగ్రంథరచన కుపయోగించుకొంటిని. ఆగ్రంథకర్తలకును గృతజ్ఞుఁడను. {{p|ac|fwb}}వివరణ పద్ధతి</p> ఇందుఁ బ్రతిపదార్థమును వ్రాయఁదలంపలేదు. పద్యములకుఁ దాత్పర్యమును వ్రాసితిని. ప్రతిపదార్థము వ్రాసినచో నింక నిమ్మడియో ముమ్మడియో గ్రంథము పెరిగెడిది. నాందీ ప్రభృతి వంశచరిత్రాంతము గల పద్యములకును, ఆశ్వాసాంతపద్యములకును, బంధ, గర్భ పద్యములకును దాత్పర్యములు గూడ వ్రాయలేదు. ఏలన వాని యుపయోగ మల్పము. కాని యచట వలసిన సమన్వయరూప మగు వివరణమును వ్రాసితిని. ఈ కావ్యాలంకారసంగ్రహమునకు మూఁడు మాతృకలు గలవు. అవి కాకినాడలో 'ఆంధ్రసాహిత్యపరిష' త్కార్యాలయమునఁ గలవు. అందలి పాఠాంతరములను దెప్పించుకొని తదనుసారముగా మాతృకను సంస్కరించుకొంటిని. దీనియందలి నాయక రస ప్రకరణములకు మాత్రమే కీ. శే. వెల్లాల సదాశివశాస్త్రిగారు. (జటప్రోలు సంస్థాన పండితులు-నిజాం<noinclude><references/></noinclude> esggokl1h8hvq9hsoucz0cms4gamins 104 218584 584588 571310 2026-10-12T01:34:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రాష్ట్రము) పూర్వ మొకవ్యాఖ్యను రచించిరి. వారు గ్రంథకర్త సేసిన దోషములనే విశేషించి చూపిరి. అందుఁ జేర్పఁదగిన విషయములు సేర్పలేదు. వింజమూరి కృష్ణమాచార్యులవారును, శబ్దరత్నాకరకర్త బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులవారును గలిసి ప్రచురించిన యొక టుప్టీక గలదు. ఇవి రెండును నాకు విశేషించి యుపయోగపడలేదు. పాఠభేదములను సవరించుకొనుటకు మాత్రమే యలఁతిగాఁ దోడ్పడినవి. వారికినిఁ గృతజ్ఞుఁడను. ఇటీవల నామిత్రులగు విద్యాప్రవీణ శ్రీ బులుసు వేంకటరమణయ్యగారును (మద్రాసు) శిరోమణి శ్రీ తూములూరి శివరామకృష్ణశాస్త్రి B. O. L. గారును (మదనపల్లి కాలేజీ పండితులు) ఈ గ్రంథమునకు వివరణములు వ్రాసిరని తెలిసినది. అవి యింకను ముద్రితములుగామి వానినిఁ జూచు భాగ్యము గలుగలేదు. అవి ముద్రితము లయ్యెనేని నా గ్రంథమునఁ గల కొఱంతలు వానివలనఁ దీఱుననియు విద్యార్థులకు మరింత మేలబ్బుననియును వానినిఁ గూడఁ ద్వరితముగానే వారు ముద్రింతురుగాత మనియు అభిలషించుచున్నాను. 'దృష్టం కిమపి లోకే౽స్మిన్ న నిర్దోషం న నిర్గుణం' అని కదా యభియుక్తోక్తి, కావున నుదారహృదయులగు విద్వాంసులు దీనియందలి దోషములను సుహృద్భావముతోఁ దెలిపినచో సంస్కరించుకొందునని సప్రశ్రయముగా మనవి సేయుచున్నాను. {{p|ac|fwb}}గ్రంథకర్తృచరిత్రము</p> ఈగ్రంథకర్తయగు బట్టుమూర్తి బాలకవిగా నుండియే శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారి యష్టదిగ్గజములలో నొకఁడై క్రమక్రమముగా నతని యల్లుఁడగు అళియరామరాజునకు మేనల్లుఁడగు <ref>సంస్కృత నరసభూపాలీయ కృతిపతి గొబ్బూరి నరసరాజు. ఇతఁడు అయ్యలరాజు రామభద్రునిచే రామాభ్యుదయముఁ గూడ నాంధ్రమున నంకితము గొనెను. ఆంధ్ర నరసభూపాలీయ కృతిపతి యగు నరసరాజును, గొబ్బూరి నరసరాజును పినతండ్రి పెదతండ్రి కుమారులని చెప్పుదురు.</ref>నరసరాజు<noinclude><references/></noinclude> c05c5t251r4eplhqimw1yvc079anzkf 104 218585 584589 571311 2026-10-12T03:16:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నాశ్రయించి యాతని కీ కావ్యాలంకారసంగ్రహమును గృతి యిచ్చి యాతని యాశ్రయమువలననే రామరాజు సభ కెక్కి రామరాజభూషణ బిరుదము నొంది తల్లికోట యుద్ధములో రామరాజు కీర్తిశేషుఁడుకాఁగా నాతని తమ్ముఁడగు తిరుమలదేవరాయల నాశ్రయించి వసుచరిత్ర మాతనికిఁ గృతియిచ్చి పిమ్మట శ్రీ రామచంద్రుని కంకితముగా హరిశ్చంద్రనలోపాఖ్యానమును గూడ రచించెననియు క్రీ. శ. 1510 మొదలు 1580 వఱకాతఁడు జీవించెననియు నీతఁ డల్లసాని పెద్దనకు శిష్యుఁడనియును సంగీతశాస్త్రపండితుఁడును, అవధానతంత్రాది చతుర్విధకవితాధురంధరుఁడనియు, బట్టుమూర్తియు రామరాజభూషణుఁడును భిన్నులా? ఒక్కరా? అను వాదమును ఖండించి యొక్కరేయనియును నీమొదలగు విషయములను శ్రీవజ్ఝల చినసీతారామశాస్త్రిగారు వసుచరిత్రవిమర్శనము, హరిశ్చంద్రనలోపాఖ్యానపీఠికలలోను, తంజనగరము తేవప్పెరుమాళ్ళయ్యగారు వసుచరిత్రపీఠికలోను, రావు బహద్దరు కందుకూరి వీరేశలింగముపంతులుగారు ఆంధ్రకవులచరిత్రలోను లిఖించిరి. అంతకన్న విస్తరించి యిట వ్రాయ నక్కఱపట్టదు. {{p|ac|fwb}}కృతిపతి చరిత్రము</p> ఈ నరసరాజు కౌశికగోత్రసంభవుఁడు. (గీ. వసుధఁ గౌశికగోత్రపావనుఁడవైన । నీకు తగుఁగాక. 4 ఆ. 65 ప.) ఇంటిపేర తొరగంటివారు (తొరగంటి నరసభూప!) ఇతని వంశపురుషుఁడు పోచిరాజు (పోచిరాజు నరిసేంద్రుఁడు.) విష్ణుభక్తుఁడు (నారాయణచరణార్చన). తండ్రి ఓబుళుఁడు; తల్లి లక్కాంబ. సామాన్యముగాఁ గృతికర్తలు కృతిభర్తల శౌర్య, ధైర్య, సాహసౌదార్యములను మిన్ను ముట్టునట్లు వర్ణింతురు. అట్లే యీతఁ<noinclude><references/></noinclude> dvabvetmobj4zkmc842plrjltbko4db 104 218586 584590 571312 2026-10-12T03:35:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>డును వర్ణించెను. కాని యీతని చరిత్రలో రెండంశములు విచిత్రము లయినవి గలవు. అవి యివి:― 1. <u>నరసభూపాలుఁడు మత్స్యయంత్రమును గొట్టినాఁడు.</u> <poem>గీ. నరసభూభర్త మత్స్యయంత్రంబు నేయ. {{float right|(ద్వి.ఆ. 116 ప.)}} మ. సలిలచ్ఛాయగుఱించి యంత్రకృత మత్స్యం బీ నృసింహక్షమా తలనాథాగ్రణియేయ... {{float right|(ద్వి.ఆ. 123 ప.)}} గీ. యంత్రమీనంబుఁ దునుమాడినట్లు దునుము. {{float right|(ద్వి.ఆ. 14 ప.)}} సీ. శరవేగములు లేవె? చలయంత్రపాఠీన శాసనప్రౌఢికిఁ జనవుగాక. {{float right|(4 ఆ. 64 ప.)}}</poem> 2. <u>నదీప్రవాహమును ద్రిప్పినాఁడు.</u> <poem>సీ. వన్నె కెక్కిన దేవవాహిని సాటిగా నిలయెల్ల యేఱుల నిరవుకొల్పి. సీ. ఆల యనాదిప్రవాహములైన యేర్లవం కలుదిద్దు టే వివేకంబు కలిమి? సీ. సామర్థ్యములు లేవె? సరిదన్యపథయాన శాసనప్రౌఢికిఁ జనవుగాక.</poem> ఈతనికి ధీరోత్తమగండ, గండరగండ, ఉభయరగండ, గండభేరుండ బిరుదములు గలవు. {{float right|(ఆ. 5 1672 ప.)}} {{left margin|3em}}<u>ఈతఁడు దురుష్కుల నోడించి హిందూరాజ్యము నిలిపెను.</u> </div> <poem>సీ. అభిభూతఖానమల్కావిష్కృతాయశో ధ్వాతసంతతి కాత్మ సంతసిల్లి. {{float right|(2 ఆ. 20 ప.)}} చ. అదెయిదె వచ్చెవచ్చె నరసాధిపు దాడి యటంచుఁ బాళెముల్ బెదరి బరీదుఁ డేగునెడ...{{float right|(2 ఆ. 12 ప.)}} శా. మక్ఖా మండువ పండువా భయదదోర్మాహాత్మ్య!{{float right|(5 ఆ. 243 ప.)}}</poem><noinclude><references/></noinclude> 2lh24zpo6e8m39gieupaget54ofw52z 584591 584590 2026-10-12T03:36:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>డును వర్ణించెను. కాని యీతని చరిత్రలో రెండంశములు విచిత్రము లయినవి గలవు. అవి యివి:― 1. <u>నరసభూపాలుఁడు మత్స్యయంత్రమును గొట్టినాఁడు.</u> <poem>గీ. నరసభూభర్త మత్స్యయంత్రంబు నేయ. {{float right|(ద్వి.ఆ. 116 ప.)}} మ. సలిలచ్ఛాయగుఱించి యంత్రకృత మత్స్యం బీ నృసింహక్షమా తలనాథాగ్రణియేయ... {{float right|(ద్వి.ఆ. 123 ప.)}} గీ. యంత్రమీనంబుఁ దునుమాడినట్లు దునుము. {{float right|(ద్వి.ఆ. 14 ప.)}} సీ. శరవేగములు లేవె? చలయంత్రపాఠీన శాసనప్రౌఢికిఁ జనవుగాక. {{float right|(4 ఆ. 64 ప.)}}</poem> 2. <u>నదీప్రవాహమును ద్రిప్పినాఁడు.</u> <poem>సీ. వన్నె కెక్కిన దేవవాహిని సాటిగా నిలయెల్ల యేఱుల నిరవుకొల్పి. సీ. ఆల యనాదిప్రవాహములైన యేర్లవం కలుదిద్దు టే వివేకంబు కలిమి? సీ. సామర్థ్యములు లేవె? సరిదన్యపథయాన శాసనప్రౌఢికిఁ జనవుగాక.</poem> ఈతనికి ధీరోత్తమగండ, గండరగండ, ఉభయరగండ, గండభేరుండ బిరుదములు గలవు. {{float right|(ఆ. 5 1672 ప.)}} {{left margin|3em}}<u>ఈతఁడు దురుష్కుల నోడించి హిందూరాజ్యము నిలిపెను.</u> </div> <poem>సీ. అభిభూతఖానమల్కావిష్కృతాయశో ధ్వాతసంతతి కాత్మ సంతసిల్లి. {{float right|(2 ఆ. 20 ప.)}} చ. అదెయిదె వచ్చెవచ్చె నరసాధిపు దాడి యటంచుఁ బాళెముల్ బెదరి బరీదుఁ డేగునెడ...{{float right|(2 ఆ. 12 ప.)}} శా. మక్ఖా మండువ పండువా భయదదోర్మాహాత్మ్య!{{float right|(5 ఆ. 243 ప.)}}</poem><noinclude><references/></noinclude> 9hhgodb14kfynmwwjxxkli9xsgqfqwo 104 218587 584594 571313 2026-10-12T06:56:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శా. ...హిందూరాజ్య సంస్థాపనా! {{float right|(5 ఆ. 243 ప.)}} {{left margin|3em}}<u>మరియు కటకదేశాధిపతి యగు అశ్వపతి కితఁడన్న భయము.</u></div> క. కటకాధిరాజహయపతిసేనా । భీకర! {{float right|(4 ఆ. 1 ప.)}} {{left margin|3em}}<u>ఇతనికి భారవికవిత్వమునఁ బ్రీతి గలదు.</u> </div> {{left margin|3em}}భారవి కవిప్రౌఢోక్తిసంచార!{{float right|(2 ఆ. 124 ప.)}}</div> మొదటినుండియు నాంధ్రభాష కత్యవశ్యములును, బూర్వవిద్వాంసులు స్పృశింపనివియు నగు గ్రంథములను వ్రాసి భాషలోని కొఱఁతను యధాశక్తిఁ దీర్పవలెనని నా యభిలాష. "ఆఁకలి ఆకాశమంత; నోరు సూదిబెజ్జమంత" అన్నట్లు నాకా? యాశ పెద్దది. పాండిత్యము, అవకాశమును దక్కున. పైగా ననారోగ్యము. ఇచ్చటి సారస్వత వాతావరణమా? ప్రతికూలము. <ref>ఈ వాక్యములకు వ్రాయవలసిన వ్యాఖ్య పెద్దది గలదు. కాగితపు కరవువలన దానిని విరమింతును.</ref>ఏలన నిచ్చటి పత్రిక లేమి? పండితు లేమి? నవగ్రహములును నాయెడ వక్రించియున్నవి. ఇచ్చటి నాసారస్వత జీవిత మేటి కెదురీఁదుచున్నది. అట్లయ్యు సంస్కృతవ్యాకరణశృంఖలలనుండి యాంధ్రభారతినిఁ దప్పింప నుడుతభక్తితోఁ దత్సమచంద్రికను వ్రాసి యాంధ్రవాణి కూడిగము సేసితిని. మరియు జాతకకథాగుచ్ఛము (2 భాగములు) కీరసందేశము, ద్వంద్వయుద్ధము, ఖడ్గతిక్కన, గోవర్ధనాచార్య సప్తశతీసారము, వాసవదత్త, రేణుకవిజయము, అమృతకణములు, కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము మొదలగువానిని రచించి యా దేవి కర్పించితిని. ఈ గ్రంథమునకు బీజము నా హృదయమున 30 ఏండ్ల క్రిందనే పడెను. దీనిని సాధింపఁగల మహావిద్వాంసు లెందఱో యుండ నేను సాహసించుట తగదని మిన్నకుంటిని. కానీ పెద్దలెవ్వరును దీనికిఁ బూనకుంటచే వ్రాయఁగడఁగితిని. వ్రాసిన పిమ్మట నితరులు వ్రాసిరని తెలిసియు, వ్రాసినదానినిఁ బ్రకటింప కేల యూరకుందు? రని నా మిత్రులు ప్రోత్సహింప ముద్రింపఁగడంగితిని.<noinclude><references/></noinclude> 2fp54fnkivn4ach595ia1sy8ygvwx5c 584595 584594 2026-10-12T06:58:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శా. ...హిందూరాజ్య సంస్థాపనా! {{float right|(5 ఆ. 243 ప.)}} {{left margin|3em}}<u>మరియు కటకదేశాధిపతి యగు అశ్వపతి కితఁడన్న భయము.</u></div> క. కటకాధిరాజహయపతిసేనా । భీకర! {{float right|(4 ఆ. 1 ప.)}} {{left margin|3em}}<u>ఇతనికి భారవికవిత్వమునఁ బ్రీతి గలదు.</u> </div> <poem> భారవి కవిప్రౌఢోక్తిసంచార!{{float right|(2 ఆ. 124 ప.)}}</poem> మొదటినుండియు నాంధ్రభాష కత్యవశ్యములును, బూర్వవిద్వాంసులు స్పృశింపనివియు నగు గ్రంథములను వ్రాసి భాషలోని కొఱఁతను యధాశక్తిఁ దీర్పవలెనని నా యభిలాష. "ఆఁకలి ఆకాశమంత; నోరు సూదిబెజ్జమంత" అన్నట్లు నాకా? యాశ పెద్దది. పాండిత్యము, అవకాశమును దక్కున. పైగా ననారోగ్యము. ఇచ్చటి సారస్వత వాతావరణమా? ప్రతికూలము. <ref>ఈ వాక్యములకు వ్రాయవలసిన వ్యాఖ్య పెద్దది గలదు. కాగితపు కరవువలన దానిని విరమింతును.</ref>ఏలన నిచ్చటి పత్రిక లేమి? పండితు లేమి? నవగ్రహములును నాయెడ వక్రించియున్నవి. ఇచ్చటి నాసారస్వత జీవిత మేటి కెదురీఁదుచున్నది. అట్లయ్యు సంస్కృతవ్యాకరణశృంఖలలనుండి యాంధ్రభారతినిఁ దప్పింప నుడుతభక్తితోఁ దత్సమచంద్రికను వ్రాసి యాంధ్రవాణి కూడిగము సేసితిని. మరియు జాతకకథాగుచ్ఛము (2 భాగములు) కీరసందేశము, ద్వంద్వయుద్ధము, ఖడ్గతిక్కన, గోవర్ధనాచార్య సప్తశతీసారము, వాసవదత్త, రేణుకవిజయము, అమృతకణములు, కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము మొదలగువానిని రచించి యా దేవి కర్పించితిని. ఈ గ్రంథమునకు బీజము నా హృదయమున 30 ఏండ్ల క్రిందనే పడెను. దీనిని సాధింపఁగల మహావిద్వాంసు లెందఱో యుండ నేను సాహసించుట తగదని మిన్నకుంటిని. కానీ పెద్దలెవ్వరును దీనికిఁ బూనకుంటచే వ్రాయఁగడఁగితిని. వ్రాసిన పిమ్మట నితరులు వ్రాసిరని తెలిసియు, వ్రాసినదానినిఁ బ్రకటింప కేల యూరకుందు? రని నా మిత్రులు ప్రోత్సహింప ముద్రింపఁగడంగితిని.<noinclude><references/></noinclude> cxynfdjr8bn15nk95fxb53u4mjhhunn 104 218588 584596 571314 2026-10-12T07:20:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} గ్రంథమును వ్రాయుట యొకయెత్తు, ముద్రణమగుట యొకయెత్తుగదా! అందును గాగితముల కాటకవుదినములలో మరింత కష్టమని చెప్పఁబనిలేదు. దీనిని ముద్రింపఁదలఁచి సికింద్రాబాదా వణిక్పుంగవులలోఁ జిన్నయయ్యును గుణములచేఁ బెద్దయు దేవబ్రాహ్మణభక్తిసంపన్నుఁడును, బండితాభిమానియు, నాకు మిత్రుఁడును నగు మ రా.శ్రీ మరిపల్లి శంకరయ్యశ్రేష్ఠిగారితోఁ బ్రసంగింవఁగాఁ బ్రప్రథమమున 50 రూ॥ చందా వేసి మార్గముఁ జూపిరి. వారు చందా వేసిన ముహూర్తబలమే యీ గ్రంథముద్రణమును నిర్విఘ్నముగాఁ గొనసాఁగించినది. పిమ్మట నీ విషయమును నివేదింపఁగా దీని భారమును దమమీఁదికిఁ ద్రోసికొని స్వహస్తముచేతను బరహస్తముచేతను దోడ్పాటుగావించిన పరోపకారపారీణులగు శ్రీ బెల్దె జగదీశ్వరయ్య శ్రేష్ఠిగారికిని, నా యీ గ్రంథమును గుఱించి విని దీని నెట్లైన నుద్ధరింపఁ బ్రతిజ్ఞను బూని బళ్ళారి జిల్లా, ఆడవాని పట్టణమునఁ బౌరపక్షమున సభాముఖమున 12 రూ॥ సమర్పించి సమ్మానించిన భాషాభిమాని, సరళస్వభావుఁడును, పరోపకారధురంధరుఁడును నగు శ్రీ లోకనంది శంకరనారాయణరావు, ఎం. ఏ., యల్. యల్. బి., గారికిని నే నెంతయుఁ గృతజ్ఞుఁడను. ముఖ్యముగా వీరి యా పెద్ద సాహాయ్యము లేనిచో నీ గ్రంథము వెలుఁగు చూచెడిది గాదు. వీరికి నే నెంతయును ఋణపడియున్నాను. వీరికిని, నితరదాతలకును నా కృతజ్ఞతను జూపుచు వీరి కాయురారోగ్యైశ్వర్యములను బ్రసాదించి భగవంతుఁడు మనుచుఁగాతమని కోరుచున్నాను. మరియు దయతో నీగ్రంథమునకు “తొలిపలుకు" వ్రాసిన శ్రీ గంటి జోగిసోమయాజులు, ఎం. ఏ., యల్. టి., విద్వాన్, (Telugu Reader, Andhra University) వారికి నా కృతజ్ఞతాపూర్వకవందనము లర్పించుచున్నాను. {{rh|సికింద్రాబాదా<br> 26-11-45||{{Center|బుధవిధేయుఁడు}},<br> '''సన్నిధానము సూర్యనారాయణశాస్త్రి'''}}<noinclude><references/></noinclude> 6ma1s89vcz8d22x6umtx90k9586q8v1 104 218589 584597 571315 2026-10-12T07:36:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}మేలిపలుకు</p> శిరోమణి శ్రీ సన్నిధానము సూర్యనారాయణశాస్త్రిగారు సమకూర్చి రచించిన 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము'ను 'నిజాం రాష్ట్ర - ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు' పక్షమునఁ బండితసారస్వతశాఖక్రింద–ప్రకటించి, సాహిత్యరసికులకు నాంధ్రుల కందఁజేయఁగల్గినందులకు మే మెంతయు గర్వించుచున్నాము. శ్రీశాస్త్రిగారు కవులు; సంస్కృతాంధ్రములయందుఁ బండితులు, కవులై 'జాతకకథాగుచ్ఛము' మొ॥ కావ్యములచేతను, పండితులై <ref>సంస్కృతవ్యాకరణమునుండి యాంధ్రభాషకుఁ గావలసినంత పట్టు విషయ ముద్ధరింపఁబడి వ్రాయఁబడిన మహాగ్రంథము. ఈ గ్రంథాంతమున దీనిని గుఱించిన ప్రకటన లేదు.</ref>'తత్సమచంద్రిక’, 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము' అను సద్గ్రంథములచేతను నింతవరకు నాంధ్రసరస్వతిని నారాధించియున్నారు. వారి యితరగ్రంథము లిదివఱకే యాంధ్రలోకమునకు సమర్పితము లయియుండుటచే, శాస్త్రిగారినిఁగూర్చి పరిచయవాక్యములు వ్రాయుట దినకరుని దివ్వెతో చూపించుటవంటిదే యగును. ఈ గ్రంథమును బ్రకటించిన సంస్థ నిజాము రాష్ట్ర ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు. ఇది నెలకొల్పఁబడి యిప్పటికి మూఁడు సంవత్సరములై నది. మొట్టమొదట గ్రంథాలయోద్యమముతోఁ బ్రారంభించి కొంతకాలము సారస్వతసేవఁ గావించిన 'ఆంధ్రమహాసభ' క్రమక్రమముగాఁ బూర్తిగా రాజకీయసంస్థగా మాఱిపోవుటచేతను, రాష్ట్రమునఁ గల గ్రంథాలయములు, సారస్వతసంస్థలును బఠనమందిరములుగనో, ప్రకటనసంస్థలుగనో యుండుటవల్లను, రాష్ట్రీయులలో మాతృభాషాభిమానమును, ఆంధ్రసంస్కృతియం దభినివేశమును గల్గించుటకై రాజకీయములతోఁ బ్రత్యక్షముగఁగాని పరోక్షముగఁగాని యెట్టి సంబంధ<noinclude><references/></noinclude> h4wpl6prsvnt1cswdzxz2q560thqztg 584598 584597 2026-10-12T07:37:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}మేలిపలుకు</p> శిరోమణి శ్రీ సన్నిధానము సూర్యనారాయణశాస్త్రిగారు సమకూర్చి రచించిన 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము'ను 'నిజాం రాష్ట్ర - ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు' పక్షమునఁ బండితసారస్వతశాఖక్రింద–ప్రకటించి, సాహిత్యరసికులకు నాంధ్రుల కందఁజేయఁగల్గినందులకు మే మెంతయు గర్వించుచున్నాము. శ్రీశాస్త్రిగారు కవులు; సంస్కృతాంధ్రములయందుఁ బండితులు, కవులై 'జాతకకథాగుచ్ఛము' మొ॥ కావ్యములచేతను, పండితులై <ref>సంస్కృతవ్యాకరణమునుండి యాంధ్రభాషకుఁ గావలసినంత పట్టు విషయ ముద్ధరింపఁబడి వ్రాయఁబడిన మహాగ్రంథము. ఈ గ్రంథాంతమున దీనిని గుఱించిన ప్రకటన లేదు.</ref>'తత్సమచంద్రిక’, 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము' అను సద్గ్రంథములచేతను నింతవరకు నాంధ్రసరస్వతిని నారాధించియున్నారు. వారి యితరగ్రంథము లిదివఱకే యాంధ్రలోకమునకు సమర్పితము లయియుండుటచే, శాస్త్రిగారినిఁగూర్చి పరిచయవాక్యములు వ్రాయుట దినకరుని దివ్వెతో చూపించుటవంటిదే యగును. ఈ గ్రంథమును బ్రకటించిన సంస్థ నిజాము రాష్ట్ర ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు. ఇది నెలకొల్పఁబడి యిప్పటికి మూఁడు సంవత్సరములై నది. మొట్టమొదట గ్రంథాలయోద్యమముతోఁ బ్రారంభించి కొంతకాలము సారస్వతసేవఁ గావించిన 'ఆంధ్రమహాసభ' క్రమక్రమముగాఁ బూర్తిగా రాజకీయసంస్థగా మాఱిపోవుటచేతను, రాష్ట్రమునఁ గల గ్రంథాలయములు, సారస్వతసంస్థలును బఠనమందిరములుగనో, ప్రకటనసంస్థలుగనో యుండుటవల్లను, రాష్ట్రీయులలో మాతృభాషాభిమానమును, ఆంధ్రసంస్కృతియం దభినివేశమును గల్గించుటకై రాజకీయములతోఁ బ్రత్యక్షముగఁగాని పరోక్షముగఁగాని యెట్టి సంబంధ<noinclude><references/></noinclude> ct24fea658wgp5l5wjhl1or4w9njtoe 584599 584598 2026-10-12T07:39:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}మేలిపలుకు</p> శిరోమణి శ్రీ సన్నిధానము సూర్యనారాయణశాస్త్రిగారు సమకూర్చి రచించిన 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము'ను 'నిజాం రాష్ట్ర - ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు' పక్షమునఁ బండితసారస్వతశాఖక్రింద–ప్రకటించి, సాహిత్యరసికులకు నాంధ్రుల కందఁజేయఁగల్గినందులకు మే మెంతయు గర్వించుచున్నాము. శ్రీశాస్త్రిగారు కవులు; సంస్కృతాంధ్రములయందుఁ బండితులు, కవులై 'జాతకకథాగుచ్ఛము' మొ॥ కావ్యములచేతను, పండితులై <ref>సంస్కృతవ్యాకరణమునుండి యాంధ్రభాషకుఁ గావలసినంత పట్టు విషయ ముద్ధరింపఁబడి వ్రాయఁబడిన మహాగ్రంథము. ఈ గ్రంథాంతమున దీనిని గుఱించిన ప్రకటన లేదు.</ref>'తత్సమచంద్రిక’, 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము' అను సద్గ్రంథములచేతను నింతవరకు నాంధ్రసరస్వతిని నారాధించియున్నారు. వారి యితరగ్రంథము లిదివఱకే యాంధ్రలోకమునకు సమర్పితము లయియుండుటచే, శాస్త్రిగారినిఁగూర్చి పరిచయవాక్యములు వ్రాయుట దినకరుని దివ్వెతో చూపించుటవంటిదే యగును. ఈ గ్రంథమును బ్రకటించిన సంస్థ నిజాము రాష్ట్ర ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు. ఇది నెలకొల్పఁబడి యిప్పటికి మూఁడు సంవత్సరములైనది. మొట్టమొదట గ్రంథాలయోద్యమముతోఁ బ్రారంభించి కొంతకాలము సారస్వతసేవఁ గావించిన 'ఆంధ్రమహాసభ' క్రమక్రమముగాఁ బూర్తిగా రాజకీయసంస్థగా మాఱిపోవుటచేతను, రాష్ట్రమునఁ గల గ్రంథాలయములు, సారస్వతసంస్థలును బఠనమందిరములుగనో, ప్రకటనసంస్థలుగనో యుండుటవల్లను, రాష్ట్రీయులలో మాతృభాషాభిమానమును, ఆంధ్రసంస్కృతియం దభినివేశమును గల్గించుటకై రాజకీయములతోఁ బ్రత్యక్షముగఁగాని పరోక్షముగఁగాని యెట్టి సంబంధ<noinclude><references/></noinclude> 6z43rjfadt87gmg0r3fn7ijzpq8pp4r 104 218590 584600 571316 2026-10-12T08:04:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మును బెట్టుకొనక తీవ్రకృషి సాగించు మహా సారస్వత సంస్థ యొకటి యవసరమని యిది స్థాపింపఁబడినది. ఈ పరిషత్తు ప్రచార-పరీక్షా-ప్రకటన-సంగ్రహశాఖలక్రిందఁ జుఱుకుగాఁ బని సేయుచున్నది. ప్రచారశాఖాకృషికి ఫలితముగా నిప్పుడు రాష్ట్రమున 26 శాఖాసంఘములు జిల్లా గ్రామములలో నేర్పడి పరిషత్కార్యక్రమమును నిర్వహించుచున్నవి. పరీక్షాశాఖ యిప్పటికి ప్రాథమిక - ప్రవేశపరీక్షలు జరిపి, రాష్ట్రీయులచే నిర్బంధముగాఁ గొన్ని గ్రంథములు చదివించియు, ఉత్తీర్ణులకు విజయపత్రముల నొసఁగియు, బహుమతుల నిచ్చియు, భాషాభిరుచినిఁ బెంపొందించుచున్నది. ఈయేఁడు 'ప్రారంభపరీక్ష' (Literacy Examination)ను, తర్వాత 'ఆంధ్ర సారస్వత విశారద' మొ॥ పరీక్షలను యథావసరముగా జరువు నుద్దేశము కలదు. ప్రకటనశాఖ ‘బాలసారస్వతము, ప్రజాసారస్వతము, పండితసారస్వతము' అని సారస్వతమును ముత్తెఱఁగులుగా గ్రహించి ప్రకటింపఁదలఁచినది. తారణ వత్సరమున ప్రజాసారస్వతపక్షమున 'ఆంధ్రుల చరిత్ర'ను ప్రకటించినది; ఈ సంవత్సరము యువజనశిక్ష, నక్షత్రమండలము, మొ॥ పుస్తకములను - ౧౦౦ పుటలకు మించనివి - ప్రకటింపఁబోవుచున్నది. శ్రీ శాస్త్రిగారి 'కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము' పండితసారస్వతమునందలి ప్రథమపుష్పముగా నిప్పు డాంధ్రుల కందఁజేయఁబడుచున్నది. బాలసారస్వతపక్షమునఁ కొన్నిపుస్తకములు సిద్ధమగుచున్నవి. ఈ కావ్యాలంకారసంగ్రహవివరణము పేరికి వివరణగ్రంథమైనను, ఒకవిధముగా దీనిని 'సాహిత్యసర్వస్వ' మనవచ్చును. ఆంధ్రదేశమున నిప్పటికిఁ బెక్కలంకారగ్రంథములు పుట్టకపోలేదు; కాని యవియన్నియ నే వాదగ్రంథములో యై సాహిత్యవిషయ<noinclude><references/></noinclude> elrsbeu5cjdvlzyhxugkcnuduqkm95o 104 218591 584601 571317 2026-10-12T08:16:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ముల నా మూలాగ్రముగఁ దెలిసికొనుట కవకాశ మిచ్చునట్టివి కావు" శ్రీ శాస్త్రిగారు సంస్కృతసాహిత్యశాస్త్రమునందలి సర్వవిషయములను సంగ్రహించి, కావ్యాలంకారసంగ్రహమునఁ బొందించి, యిటు సాధారణముగాఁ గొఱుకుడుపడని కావ్యాలంకారసంగ్రహముయొక్క యుపయోగమును వృద్ధి చేయుటయేగాక, అట్టి సర్వసాహిత్యసామగ్రినిఁగూడ నొసఁగి, తత్పాఠకుఁడు స్వయంపఠనముచేతనే పండితుఁ డగుటకు వీలు కల్పించినారు. ఈనాఁ డిట్టి ఘనకార్యము మఱొక రెవ్వరు చేయకుండుటచేఁ, దత్ప్రథమగౌరవము శాస్త్రిగారికే లభించినదనవచ్చును. ఇది సాహిత్యశాస్త్రముమీఁద విమర్శగ్రంథము గాకపోయినను, విషయము తెలిసినఁగాని విమర్శకుఁ దావు లభింపదు గావున, నిట్టి విషయసమగ్రమైన గ్రంథము ని. రా. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తువారు మొట్టమొదటఁ బ్రకటించి, సాహిత్యజిజ్ఞాసువుల కెంతయో యుపకృతి చేసినా రనఁదగును. ఇట్లే, తర్వాత ఒక సాహిత్యశాస్త్ర విమర్శగ్రంథమును గూడ - కావ్యకళాతత్త్వము - అనుదానిని బ్రకటించి, రెండవ లోపమును బూరించుటకుఁ బూని యున్నారు. శ్రీ శాస్త్రిగారి వివరణపద్ధతు లటు ప్రాచీనులకును, నిటు ఆధునికులకును దృప్తినిఁ గల్పింపఁజాలినవై యున్నవి. శ్రీ శాస్త్రిగా రీ గ్రంథమును బ్రారంభించి ముగించినపిదపఁ, బరిషత్తునకుఁ బూర్వాధ్యక్షులును, గౌరవసభ్యులును నగు శ్రీ లోకనంది శంకరనారాయణరావుగారు తత్య్రాశస్త్యమును గుర్తించి యట్టి గ్రంథము పరిషత్తు పక్షమునఁ బ్రకటింపవలయునని, యందుల కంగీకరింపవలసినదిగా శ్రీ శాస్త్రిగారినిఁ బ్రార్థింపఁగా, వారును దయతో సమ్మతించి, పరిషత్తు స్థాపకులలో నొకరైన తమ కీ సంస్థపైఁ గల యభిమానమును బ్రకటించుటయేకాక, పరిషత్తునకుఁ గొన్నిప్రతులు గూడ దానము చేసి తమ యాదార్యమును<noinclude><references/></noinclude> qfxldbzng5pmxp02xw00059po019ehn 104 218592 584602 573067 2026-10-12T08:20:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />4</noinclude>గనఁబఱిచిరి. ఈ సందర్భమున గ్రంథముద్రణమునకై కొంద ఱుదారులను బ్రోత్సహించి సాయపడి యట్టి పూనికవల్లఁ బండిత సారస్వతశాఖ నీ యుద్గ్రంథముచే భూషింపఁజేసిన శ్రీ శంకరనారాయణ రావుగారికిని, సాయపడిన ధనదాతలకును మరొకమాఱు పరిషత్ఫక్షమున ధన్యవాదము లర్పించుట నా విధి. ఈ గ్రంథమును - సల్లగొండలో జరుగుచున్న పరిషత్తు తృతీయ వార్షికోత్సవ సందర్భమున సమ్మానపూర్వకముగా బహిరంగ పఱుచు గౌరవము పరిషత్తున కొదవుట యెంతయుఁ బ్రశంసనీయము. ఇంక ముం దీయుద్గ్రంథము విశ్వవిద్యాలయములలోఁగూడఁ బాఠ్యగ్రంథమై ప్రభుత్వవిద్యావిధానమునందును దన కర్హస్థానమును గల్పించుకొని పరిషత్తున కలంకారప్రాయము కాఁగలదనియు, నీ గ్రంథమును లోఁతుగాఁ బరిశీలించినవారు మా యభిప్రాయముతో నేకీభవింపఁగలరనియు, నమ్ముచున్నాను. {{rh|హైద్రాబాదు,<br> 14-12-45||{{Center|విధేయుఁడు,<br> '''బిదురు వేంకటశేషయ్య''',<br> గౌరవకార్యదర్శి,<br> నిజాంరాష్ట్ర—ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు.}}}}<noinclude><references/></noinclude> jt6p3qzytpqq9fd410aqu2whwvuqgbh 104 219401 584506 572281 2026-10-11T12:05:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఈ యలంకారములలో నుపమాలంకారము సర్వాలంకారబీజభూతమని వామనమతము. కావుననే యాతఁ డుపమాగర్భములగు నలంకారములనే యుదాహరించెను. "ఉపమా కాళిదాసస్య" అని మహాకవి కాళిదాసే యుపమాలంకారమును బరాకాష్ట నొందించారు. మమ్మటుఁ డతిశయోక్తియే సర్వాలంకారబీజమని క్రిందివిధమున వచించెను. {{left margin|3em}}<poem>ఏషా సర్వైవ వక్రోక్తి రసయార్ధో విభావ్యతే యత్నో౽ప్యాం కవినా కార్యః కో౽లంకారో౽నయా వివా</poem> </div> ఇట వక్రోక్తియన సుందరమైనయుక్తి. ఆసౌందర్య మతిశయముచే లభించును. కాన వక్రోక్తియన నతిశయోక్తి. దీనిచే నర్థము విశేషముగా భావింపఁబడును. ఆస్వాద్యమగును. కావునఁ గవి దీనివిషయమున యత్నము సేయవలెను. ఇది లేని యలంకార మే మున్నది? కాని వామనుని పిమ్మట వచ్చిన సర్వాలంకారికులును వామనమతమునే స్వీకరించి తమ గ్రంథములలో నలంకారప్రకరణమునఁ బ్రప్రథమమున నుపమాలంకారమునే వివరించిరి. మరియు దండి చూపినన్ని యుపమాభేదముల నెవరును చూపలేదు. అప్పయ్యదీక్షితులవారు {{left margin|3em}}<poem>“ఉపమైకా శైలూషీ సంప్రాప్తా చిత్రభూమికా భేదాౝ రంజ యతి కావ్యరంగే నృత్యంతీ తద్విదాం చేతః”</poem> </div> అని తెలిపిరి. (దీని వివరణము వెనుక నుపమాలంకారప్రకరణమునఁ జేయఁబడినది) ఎల్ల యలంకారములును శ్లేషస్పర్శచే సౌందర్యాతిశయమును వహించుననియును గొందఱు పలికిరి. “శ్లేషః పుష్ణాతి సౌభాగ్యం ప్రాయో వక్రోక్తిషు స్థితం.” ఈ యలంకారములన్నియుఁ గావ్యజీవితమగు త్రివిధమగు ధ్వన్యుపస్కారకములుగానే నిబద్ధము గావలయును. అట్లు గానిచో నవి కేవలముగా వర్ణచిత్రములే యగును. అలంకారశబ్ద మయ్యెడ సార్థకము గాదు. ఎట్లన, {{left margin|3em}}<poem>సచ్ఛిన్నమూలః క్షతజేనరేణు స్తస్యోపరిష్టా త్పవనావధూతః అంగారశేషస్య హుతాశనస్య పూర్వోత్థితో ధూమ ఇవావభాసే.</poem> </div> రక్తపాతముచే ఛిన్నమూలము గలదై, వాయుధూతమై యాకాశమున నిగిడిన రేణువు ఇంగిలముమాత్రమే మిగిలిన యగ్నియొక్క (ఆర్పుటకు) ముందు లేచిన ధూమమువలె భాసిల్లెను. కాలుచున్న కట్టెపై నీరు వడఁగా నింగలము మిగులును. పొగ పైకిఁబోవును. అట్లే రక్తపాతముచే నేల తడియఁగా రేణువు పైకెగసిపోయెను. ఇచ్చటి యుపమాలంకారము ధ్వన్యుపస్కారము గాక కేవలౌపమ్యమాత్రపరముగా<noinclude><references/></noinclude> mywewg25ifqropgnle8b5uvvznjx5cc 104 219402 584508 572282 2026-10-11T13:44:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నున్నది. ఇందర్థవైచిత్రియే కాని యాస్వాద్యత లేదు. కాన నలంకారము లిట్లు గాక త్రివిధమగుధ్వని పర్యవసాయములుగా నుండవలెను. ఎట్లన, "ఓ సుందరీ! నీ ముఖము చంద్రునివలె వున్నది" అనుచోట నున్న యుపమాలంకారము వక్తయొక్క రతినిఁ (శృంగారరసమును) బోషించుకున్నది. అర్థశక్తిమూలవ్యంగ్యములలో నుపమాద్యలంకారములచే వస్తువ్యంగ్యములను, అలంకారవ్యంగ్యములను మున్నుదాహరించియుంటిమి. ఈ విధముగా నీ యలంకారములు కేవలార్థవైచిత్ర్యమాత్రపరములు గాక త్రివిధములగు ధ్వనులకును నుపస్కారకములై యుండవలెను. సాధారణముగా నర్థాలంకారము లన్నియును త్రివిధధ్వని పర్యవసాయులుగానే యుండును. సమాసోక్తి, అప్రస్తుతప్రశంస, దీపకము, పర్యాయోక్తము, ఉత్తరాలంకారము, పరికరము, అర్థాంతరన్యాసము మొదలగునవి ధ్వని పర్యవసాయులే. ఇందు సమాసోక్త్యాదులు గుణీభూతవ్యంగ్యములుగా నుదాహరింపఁబడినవి. ఏవో కొన్నిమాత్రము 'సచ్ఛిన్నమూలః' అను శ్లోకమునందువలె ధ్వన్యుపస్కారికములు కావు. కావునఁ గవులు వానిని ధ్వనిపర్యవసాయులుగానే చేయుటకు యత్నింపవలెను. ఈ యలంకారములలో నుపమాదులగు కొన్ని యలంకారము లప్రత్యక్షము గాన ననుభూతముగాకున్న వస్తువును బ్రత్యక్షము సేసి యనుభవమునకుఁ దెచ్చును. ఎట్లన, ‘ముఖము చంద్రునివలె నున్నది’ అను నుపమముఖమునందు మనకుఁ బ్రత్యక్షముగాని సౌందర్యమును బ్రత్యక్షము సేయుచున్నది. ఈ యభియుక్తినిఁ గనుఁడు. {{left margin|3em}}<poem>అతథార్ఖా నపి తథా సంస్థితానివ హృదయే యా సూచయతి అర్థవిశేషే సా జయతి వికటకవిగోచరా వాణీ.</poem> </div> 'అట్లు కానివారిని నట్టివానివలె హృదయమునకు సూచించునట్టి కవివాణి జయించును.’ కవి యా యలంకారములచేతనే కదా యీ విధముగా సూచించును. భాషతోఁగూడ నలంకారములు పుట్టినవి. మనుష్యు లాబాలవృద్ధముగా నలంకారయుక్తముగా భాషింతురు. “ఆ దంపతులు చిలుకాగోరింకలలాగా ఉన్నారు” "భాగ్యం ఉంటే బంగారం తింటారా?” ‘ఆ యిల్లు సీతలేని పర్ణశాల' 'పిల్లవాఁడు దూసినట్లయినాఁడు’ అని యీ విధముగాఁ బ్రతిమాటలోను నలంకారములే. అందును నావేశము వచ్చినచో విశేషించియు నవి వెలువడును. అలంకారమన నేమో తెలియకయే యాబాలగోపాలమును నలంకారయుక్తముగా సంభాషింతురు. అలంకారయుక్తమగు భాష జీవద్భాష. శౌర్యాదులవలె గుణము లాత్మభూతరసధర్మములు. అలంకారములు హారాదులవంటి వగుటచే గణములవలె సాక్షాద్రసోపస్కారకములు గాక పరంపరారసోపస్కారకము లగును.<noinclude><references/></noinclude> r33pvut8t75b76yes9g7krtavkcr3up 104 219403 584509 572283 2026-10-11T14:01:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} వామనుఁడు కావ్యశోభాయాః కర్తారో గుణాః । తదతిశయ హేతవస్త్వలం కారాః । పూర్వే నిత్యాః॥ (కావ్యశోభను గూర్చునని గుణములు. తదతిశయహేతువు లలంకారములు: ఇందు మొదటివి (గుణములు) (నిత్యములు) అని చెప్పెను. గుణములు నిత్యమనుటచే నలంకారము ‘లనిత్యములు’ అని చెప్పినట్లయినది. మరియు “యువతే రివ రూప మంగకావ్యం” “యది భవతి వనశ్చ్యుతం గుణేభ్యః" (చూ॥ గుణప్రకరణారంభము.) అనువానిచే గుణములు ప్రధానములనియు ననఁగా సాక్షాద్రసోపస్కారకములనియు నలంకారము లప్రధానము లనియు ననఁగాఁ బరంపరారసోపస్కారకములనియును దెలిపెను. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>మక్ఖామండువపండువాభయద దోర్మాహాత్మ్య! ధాటీమహా తుక్ఖారప్రతిరుద్ధభూభువనహిందూరాజ్యసంస్థాపనా ప్రాక్ఖద్యోతకులోత్థితధ్వజపటప్రారయప్రసర్పద్యశ స్స్రక్ఖర్వీకృతశర్వకంకణనమస్యాజాలకోలాహలా.</poem>|ref=243}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సాహిత్యభోజ! భూజన సౌహిత్యనిదాన! దానసంతానమహా బాహావదానవాహా రోహణరేవంత! లలితరూపజయంతా!</poem>|ref=244}} {{p|al|fwb}}వర్గపంచకరహితసుగంధివృత్తము.</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>హారహీరసారసారిహారశైలవాసవో ర్వీరుహాహిహారశేషవేషహాసలాలస శ్రీరసోరుయాశసాంశుశీలవైరివీరసం హారసారశౌర్యసూర్యహర్యవార్యసాహసా.</poem>|ref=245}} {{Center|<poem>గద్యము ఇది శ్రీహనుమత్ప్రసాదలబ్ధకవితాసారసారస్వతాలంకారనిరంకుశప్రతి భాబంధుర ప్రబంధపఠనరచనాధురంధర ప్రబంధాంక వేంకట రాయభూషణసుపుత్త్ర తిమ్మరాజపౌత్త్ర సకలభాషావిశేష నిరుపమావధానశారదామూర్తిమూర్తిప్రణీతం బైన నరసభూపాలీయం బనఁ దద్రాజనామధే యంకితంబై పొల్చుకావ్యాలంకారసం గ్రహఁ బనుమహాప్రబంధంబునం దర్థాలంకారవిభాగంబును సం కరసంసృష్టినిర్ణయంబు నన్నది సర్వంబును బంచమాశ్వాసము సంపూర్ణము.</poem>}} {{Center|――――――}}<noinclude><references/></noinclude> 17y1axzwqk09picyuu66s67h6a81qrn 584510 584509 2026-10-11T14:05:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} వామనుఁడు కావ్యశోభాయాః కర్తారో గుణాః । తదతిశయ హేతవస్త్వలం కారాః । పూర్వే నిత్యాః॥ (కావ్యశోభను గూర్చునని గుణములు. తదతిశయహేతువు లలంకారములు: ఇందు మొదటివి (గుణములు) (నిత్యములు) అని చెప్పెను. గుణములు నిత్యమనుటచే నలంకారము ‘లనిత్యములు’ అని చెప్పినట్లయినది. మరియు “యువతే రివ రూప మంగకావ్యం” “యది భవతి వనశ్చ్యుతం గుణేభ్యః" (చూ॥ గుణప్రకరణారంభము.) అనువానిచే గుణములు ప్రధానములనియు ననఁగా సాక్షాద్రసోపస్కారకములనియు నలంకారము లప్రధానము లనియు ననఁగాఁ బరంపరారసోపస్కారకములనియును దెలిపెను. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>మక్ఖామండువపండువాభయద దోర్మాహాత్మ్య! ధాటీమహా తుక్ఖారప్రతిరుద్ధభూభువనహిందూరాజ్యసంస్థాపనా ప్రాక్ఖద్యోతకులోత్థితధ్వజపటప్రారయప్రసర్పద్యశ స్స్రక్ఖర్వీకృతశర్వకంకణనమస్యాజాలకోలాహలా!</poem>|ref=243}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సాహిత్యభోజ! భూజన సౌహిత్యనిదాన! దానసంతానమహా బాహావదానవాహా రోహణరేవంత! లలితరూపజయంతా!</poem>|ref=244}} {{p|al|fwb}}వర్గపంచకరహితసుగంధివృత్తము.</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>హారహీరసారసారిహారశైలవాసవో ర్వీరుహాహిహారశేషవేషహాసలాలస శ్రీరసోరుయాశసాంశుశీల! వైరివీరసం హార! సారశౌర్యసూర్య! హర్యవార్యసాహసా!</poem>|ref=245}} {{Center|<poem>గద్యము ఇది శ్రీహనుమత్ప్రసాదలబ్ధకవితాసారసారస్వతాలంకారనిరంకుశప్రతి భాబంధుర ప్రబంధపఠనరచనాధురంధర ప్రబంధాంక వేంకట రాయభూషణసుపుత్త్ర తిమ్మరాజపౌత్త్ర సకలభాషావిశేష నిరుపమావధానశారదామూర్తిమూర్తిప్రణీతం బైన నరసభూపాలీయం బనఁ దద్రాజనామధే యంకితంబై పొల్చుకావ్యాలంకారసం గ్రహఁ బనుమహాప్రబంధంబునం దర్థాలంకారవిభాగంబును సం కరసంసృష్టినిర్ణయంబు నన్నది సర్వంబును బంచమాశ్వాసము సంపూర్ణము.</poem>}} {{Center|――――――}}<noinclude><references/></noinclude> pv8bekjeeneirehft3mzbr40059ctkd 0 219409 584532 572296 2026-10-11T22:17:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584532 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రామరాజభూషణుఁడు | అనువాదం= సన్నిధానం సూర్యనారాయణశాస్త్రి | విభాగము = మలిపలుకు | ముందరి = [[../తొలిపలుకు/]] | తదుపరి = [[../మేలిపలుకు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1945 }} <pages index="1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf" from=11 to=28 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 6byuysglfmh5fuea2cdfjc2zdfeheps 0 223503 584534 578411 2026-10-11T22:21:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584534 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికల్పలత]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[కవికల్పలత/విన్నపము|విన్నపము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=5 to=5 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] fmqz9k36fgyicjjz6jfj9euavqtfi27 0 223504 584536 577911 2026-10-11T22:23:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584536 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = విన్నపము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../బంధములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=7 to=10 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] e9xsux11newmm2c5zn6rsfym8axu1yp 0 223505 584537 577981 2026-10-11T22:24:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584537 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = బంధములు | ముందరి = [[../విన్నపము/]] | తదుపరి = [[../పీఠిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=11 to=12 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] nb0yac9fnoklkz17z418e7qefxb9nws 0 223568 584538 577980 2026-10-11T22:25:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584538 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = [[../బంధములు/]] | తదుపరి = [[../శబ్దస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=13 to=16 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] d7bmblh2niqyee7zcozr7riw78hvl2u 0 223569 584539 577982 2026-10-11T22:25:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584539 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవేశ్వరుడు | అనువాదం= కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు | విభాగము = శబ్దస్తబకము | ముందరి = [[../పీఠిక/]] | తదుపరి = [[../శ్లేషస్తబకము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1930 }} <pages index="కవి కల్పలత-మొదటి సంపుటి.djvu" from=17 to=69 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] f1wkxaaivqcb4na651hqo625jdoo73i 14 224313 584526 584367 2026-10-11T22:09:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584526 wikitext text/x-wiki *[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం) *[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి *[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి *[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ *అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు *అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు *[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ *ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు *[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు *[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు *కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు *[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు *[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన *[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు *[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు *[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు *[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు *[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు *కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి **[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి *కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు కావ్యానుసాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు *[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన *కావ్యాలంకారము ― భామహుడు *కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు *[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు *కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు *[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు **[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య **[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి **[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి *గోకర్ణచ్ఛందము *చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు *[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు *చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు *[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు *[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు *నీలకంఠచ్ఛందము *[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ *[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు *[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్ *[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు *[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి *[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి *[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు *[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు *[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు *లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి *లక్షణదీపిక ― గౌరన *[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ *[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన *వక్రోక్తిజీవితము ― కుంతకుడు *[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య *వైజయంతీ ― యాదవప్రకాశుడు *[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు *శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్ *[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి *శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు *[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు *[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన *సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు *[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి *సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు *[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు **ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― *[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి *[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ *[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన *హనుమచ్ఛందము [[వర్గం:సాహిత్యం]] rvcidvc1uaas2whj1qn3bq6lsvbwnoc 584555 584526 2026-10-11T23:04:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584555 wikitext text/x-wiki *[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం) *[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి *[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి *[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ *అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు *అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు *[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ *ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు *[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు *[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు *కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు *[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు *[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన *[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు *[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు *[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు *[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు *[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు *కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి **[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి *కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు *[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన *కావ్యాలంకారము ― భామహుడు *కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు *[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు *కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు *[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు **[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య **[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి **[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి *గోకర్ణచ్ఛందము *చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు *[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు *చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు *[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు *[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు *నీలకంఠచ్ఛందము *[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ *[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు *[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్ *[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు *[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి *[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి *[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు *[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు *[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు *లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి *లక్షణదీపిక ― గౌరన *[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ *[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన *వక్రోక్తిజీవితము ― కుంతకుడు *[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య *వైజయంతీ ― యాదవప్రకాశుడు *[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు *శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్ *[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి *శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు *[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు *[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన *సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు *[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి *సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు *[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు **ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― *[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి *[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ *[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన *హనుమచ్ఛందము [[వర్గం:సాహిత్యం]] 71cwzh8viibjf8oxzvjrzw2ervoghti 104 224329 584603 579246 2026-10-12T09:48:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీ}} {{p|ac|fwb}}కృతిసమర్పణమ్</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>పావితా జనుషా యేషాం కోనసీమా కృతా౽సమా, ఆచాన్త శబ్దశాస్త్రామ్బునిధయః ప్రధియశ్చ యే,</poem>|ref=1}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>నిత్యం భాగవతీయార్థమననైః శాస్త్రచిన్తనైః, గరీయసా చ తపసా యే విఖ్యాతాస్తపోధనాః,</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యద్బోధామృతసంసేకైః స్థాణవో౽పి సుమాఞ్చితాః, యదాశీఃకఞ్చకచ్చన్నా నిర్భయాః శాస్త్రవర్త్మసు,</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యత్ప్రసాదాదధిగతా శబ్దశాస్త్రే మయా రుచిః, యత్ప్రేరణైవ హేతుర్మే వేదాన్తాధ్యయనే౽భవత్,</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>శ్రీసుబ్బరాయశాస్త్రిభ్యస్తేభ్యః సాదరమర్ప్యతే, కావ్యప్రకాశవ్యాఖ్యేయం తదాశీర్బలనిర్మితా.</poem>|ref=5}} {{rh|24-5-1995||{{Center|వినీతః<br> '''పుల్లెల శ్రీరామచంద్రః'''}}}}<noinclude><references/></noinclude> c9cmjyyth9kw35mdlslhta2flzh95fy 104 224340 584605 579257 2026-10-12T09:59:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీః}} {{p|ac|fs150}}ప్రస్తావన</p> 1. ప్రకృతి సౌందర్యానికి నిలయమైన కాశ్మీరదేశంలో సౌందర్యశాస్త్రం (అలంకారశాస్త్రం) విభిన్నరూపాలు సంతరించుకొని కవి సహృదయలోకాన్ని రసపరిప్లుతం చేసినదంటే ఆశ్చర్యపడవలసిన పని లేదు. మమ్మటుడు కాశ్మీరదేశంలో జన్మించి విశ్వవిఖ్యాతి సంపాదించిన భామహ - ఉద్భట - వామన - ఆనందవర్ధన - భట్టనాయక - కుంతక - అభినవగుప్త - మహిమభట్టాది అలంకారికులకోవకు చెందినవాడు. మమ్మటునికి సంబంధించిన వైయక్తికవిషయా లేవీ నిశ్చితంగా తెలియవు. ఇతడు జైయటుని కుమారు డనీ, కైయటుడు, ఉవ్వటుడూ ఇతని సోదరు లనీ భీమసేను డనే ఒక కావ్యప్రకాశవ్యాఖ్యాత వ్రాశాడు. కైయటుడు మహాభాష్యానికి వ్యాఖ్యానం వ్రాశాడు. ఉవ్వటుడు శుక్లయజుర్వేదసంహితకి, ఋత్ప్రాతిశాఖ్యకూ వ్యాఖ్యానం వ్రాశాడు. మమ్మటుని విద్యాభ్యాసం అంతా కాశీలో జరిగిందనీ, అతడే తన సోదరులకు గురు వనీ ప్రసిద్ది. అయితే ఉవ్వటుని గ్రంథాల కొన్ని వ్రాతప్రతులలోని పుష్పికలలో అతడు తనను వజ్రటుని కుమారునిగాను, తాను తన గ్రంథాలు భోజరాజు రాజ్యం పాలిస్తూన్న కాలంలో ఉజ్జయినిలో ఉండి వ్రాసినట్లుగాను చెప్పుకున్నట్లు కనబడుతున్నది. అందుచేత భీమసేనుడు వ్రాసినది ఎంతవరకు సత్యమో తెలియదు. జైయటునికే వజ్రటు డనే నామాంతరం ఉండేదేమో? 2. నైషధీయచరితమహాకావ్యరచయిత అయిన శ్రీహర్షునికి మమ్మటుడు మేనమామ అనే ప్రసిద్ది కూడ ఒకటి ఉంది. శ్రీహర్షుడు తన నైషధీయచరితం మేనమామకు చూపించాడట. అప్పుడు అది చదివి మమ్మటుడు- "నువ్వు ఈ కావ్యం కొంచెం ముందుగా నాకు చూపిస్తే బాగుండేది; నా కావ్యప్రకాశలోని దోషప్రకరణంలో వివిధదోషాలకు ఉదాహరణలు చూపడానికి ఆ కావ్యంలోను ఆ కావ్యంలోనూ వెదకి చాలా శ్రమపడ్డాను. నీ కావ్యం అప్పుడే లభించి ఉంటే అన్ని దోషాలకి ఉదాహరణలు దీనిలోనే లభిస్తున్నాయి కాబట్టి నా కాశ్రమ అంతా తప్పి ఉండేది"<noinclude><references/></noinclude> d3cp0qzy18otbl83bpp2fog4sa26xxw 104 224341 584606 579258 2026-10-12T10:05:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అని అన్నాడట. ఇది పండితు లందరూ ప్రసిద్ధంగా చెప్పుకొనే కథ. అందుచేతనే కాబోలు శ్రీ హర్షు డొక సర్గాంతపద్యంలో “నా కావ్యాన్ని కాశ్మీరపండితు లందరూ మెచ్చారు." అని వ్రాసుకున్నాడు. నైషధీయచరితం ఆనాటి కాశ్మీరదేశపండితుల మన్ననలు పొందిందంటే బహుశా శ్రీ హర్షుడు మేనమామగారి సలహాలప్రకారం ఎన్నో మార్పులు చేసి ఉండాలి. ముందుగా ఆయనకు చూపిన కావ్యానికీ చివరికి రూపొందించినదానికి చాలా భేదం ఉండి ఉండాలి. 3. '''మమ్మటుని కాలం''':— మమ్మటుని కాలాన్ని యాభైసంవత్సరాల ఇటూ అటూలో నిర్ణయించవచ్చు. మమ్మటుడు అభినవగుప్తుణ్ణి సగౌరవంగా పేర్కొన్నాడు. బహుగ్రంథనిర్మాత అయిన అభినవగుప్తుడు ఒక గ్రంథాన్ని 980 లోను, మరొక గ్రంథాన్ని 1020 లోను రచించినట్లు ఆధారాలున్నాయి. అందుచేత అతని గ్రంథరచనాకాలం క్రీ శ. 980-1020 సంవత్సరాల మధ్య అని నిర్ణయించబడింది. అభినవగుప్తునికి మమ్మటునికి మధ్య కనీసం ముప్పై నలభై సంవత్సరాల వ్యవధానమైనా ఉండాలి. భోజుని దాతృత్వాన్ని వర్ణించే ఒక శ్లోకం మమ్మటుడు కావ్యప్రకాశలో ఉదాహరించాడు (చూ. శ్లో. 505). భోజుడు 1054వ సంవత్సరం దాకా రాజ్యం చేసినట్లు చెప్పడానికి ప్రమాణాలు ఉన్నాయి. అందుచేత మమ్మటుడు 1050 ప్రాంతంలో గ్రంథరచన చేసినట్లు నిర్ణయించవచ్చు. మమ్మటుని కావ్యప్రకాశకు అతిప్రాచీనవ్యాఖ్యానమైన 'సంకేతం' రచించిన మాణిక్యచంద్రు డనే జైనపండితుడు ఆ వ్యాఖ్యానాన్ని 1159లో పూర్తిచేసినట్లుగా చెప్పుకున్నాడు. ఈ ఆధారాలను పట్టి మమ్మటుడు పదకొండవ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధానికి సంబంధించినట్లు నిశ్చితంగా చెప్పవచ్చు. భోజమమ్మటులు సమకాలికులే అయినా భోజుడు రచించిన సరస్వతీకంఠాభరణ శృంగారప్రకాశాది గ్రంథాలను మమ్మటుడు కాని, మమ్మటుని కావ్యప్రకాశను భోజుడు కాని చూచినట్లు కనబడదు. వారిద్దరు ఒకరి కొకరు సుదూరప్రాంతాలలో ఉండడమే దీనికి కారణం. భోజుని కీర్తి ఆతనిని వర్ణించే పద్యాలూ మాత్రం కాశ్మీరంవరకూ వ్యాపించి ఉండవచ్చును. 4. '''మమ్మటుని పాండిత్యం''':— మమ్మటునికి అనేకశాస్త్రాలలో మంచిపాండిత్యం ఉన్నట్లు కావ్యప్రకాశను పట్టి స్పష్టం అవుతుంది. వ్యాకరణ - పూర్వమీమాంసా - న్యాయ - సాంఖ్య - బౌద్ధ - శైవసిద్ధాంతాలలో సమానమైన ప్రావీణ్యం ఉన్నా వ్యాకరణశాస్త్రం ఇతనికి అభిమానశాస్త్రంగా కనబడుతుంది. అయితే<noinclude><references/></noinclude> b3qfuapbfzk2o3jzf9643r7rvevtfqa 104 224342 584607 579259 2026-10-12T10:09:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈనాడు ఈతని రచనలు ‘కావ్యప్రకాశ' 'శబ్దవ్యాపారవరిచయం' అనే అతిలఘువైన గ్రంథం ఈ రెండే లభిస్తున్నాయి. 5. '''కావ్యప్రకాశ''':— యావద్భారతదేశంలో కావ్యప్రకాశకు ఉన్నంత ప్రచారం మరే అలంకారశాస్త్రగ్రంథానికి లేదు. ఇది రచించబడిననాటినుండి నేటివరకూ దీనికి ఇంత ప్రసిద్ధి ఉంది. అందుచేతనే దీనికి ఎంతోమంది మహాపండితులు సంస్కృతభాషలో శాస్త్రీయపద్ధతిలో వ్రాసిన వ్యాఖ్యానాలు నలభై ఎనిమిది (48) ఉన్నాయి. హిందీ - గుజరాతీ మొదలైన తత్తత్ప్రాంతీయభాషలలోను, ఆంగ్లభాషలోనూ విస్తృతములైన వ్యాఖ్యానా లున్నాయి. దీనిని పట్టి ఈగ్రంథానికి పఠనపాఠనాది ప్రచారం ఎంతగా ఉందో ఊహించుకొనవచ్చును. మమ్మటుడు నూతనంగా ఆవిష్కరించిన సిద్ధాంతా లేవీ లేవు. అయితే అలంకారశాస్త్రానికి సంబంధించిన విషయాలన్నీ నియమబద్ధమైన రీతిలో ఒకచోట కూర్చి ప్రప్రథమంగా ఒక సమగ్రమైన అలంకారశాస్త్రగ్రంథం అందించిన ఘనత మమ్మటునికే తక్కింది. మమ్మటుని తరవాత సుమారు వంద అలంకారశాస్త్రగ్రంథాలు (వీటిలో కొన్ని ప్రచురితము లయ్యాయి, కొన్ని కాలేదు) బయలుదేరాయి. వీటిలో నూటికి తొంబై కావ్యప్రకాశానుకరణాలే. వాటిలో కొన్నింటికి ఆ యా ప్రాంతాలలో ప్రచారం లభించినా సకలభారతప్రసిద్ధి లభించలేదు. ఈ విధంగా అలంకారశాస్త్రగ్రంథనిర్మాణంలో నూతనపథప్రదర్శకుడుగా మమ్మటునికి ఉన్న విఖ్యాతి అసాధారణమైనది. అందుచేతనే కొందరు వ్యాఖ్యాతలు ఇతడు సాక్షాత్తు వాగ్దేవి అవతారం అని స్తుతించారు. 6. కావ్యప్రకాశలో కారికలు, వృత్తి, ఉదాహరణలు అని మూడు అంశాలు ఉన్నాయి. కారికలు, వృత్తి మమ్మటుడు రచించినవే. ఉదాహరణలు మాత్రం ఆ యా ప్రాచీనకావ్యాలనుంచి, అలంకారశాస్త్రగ్రంథాలనుంచి సేకరించినవి. కారికలు కూడ మమ్మటునివి కావు, ఎవరో ప్రాచీనపండితుడు రచించినవి అయి ఉంటా యని ఒక వాదం ఉంది కాని అది "వాదో వాదాయ కేవలమ్". మొత్తం గ్రంథం పది ఉల్లాసాలుగా విభజింపబడి ఉన్నది. స్థూలంగా ఈ ఉల్లాసాలలోని విషయాలు ఇవి:— 7. '''ప్రథమోల్లాసం''':— ప్రథమోల్లాసం ఒక విధంగా ఉపోద్ఘాతం వంటిది. భారతీవందనానంతరం కావ్యప్రయోజనం, తరువాత కావ్యలక్షణం, పిమ్మట కావ్య<noinclude><references/></noinclude> 8qg19ds5ad7d45hdd4i91c691t24322 104 224343 584608 579260 2026-10-12T10:14:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>హేతువు చెప్పబడ్డాయి. చివర త్రివిధకావ్యవిభాగం సోదాహరణంగా నిరూపించబడింది. 8 '''కావ్యప్రయోజనం''':― కావ్యంవల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి? కేవలం ఆనందం కలిగించడమేనా మరొకటి కూడ ఏదైనా ఉందా అనేది ప్రశ్న. ఆనందం కలిగించడం ప్రధానప్రయోజనమే అయినా అదొక్కటే ప్రయోజనం కాదు; సన్మార్గోపదేశం కూడా కావ్యానికి ప్రయోజనమే అని భారతీయులైన ఆలంకారికుల అభిప్రాయం. "కళ కళకోసమే” అనేది వీరికి అంగీకార్యం కాదు. ఒక్క కావ్యమే కాదు; వాఙ్మయం అంతా, అది ఏ ప్రక్రియ అయినా, సన్మార్గోపదేశంకోసమే అని వీరి సిద్ధాంతం. మమ్మటుడు కూడా ఈ విషయమే ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఉపదేశించవలసినది ఏమిటి అనే ప్రశ్న కలుగుతుంది. ఆ యా దేశకాలాదులను పట్టి, తన అభిరుచిని పట్టి, కవియే ఆ విషయం నిర్ణయించుకోవాలి. ఉదాహరణకి కొందరు ప్రాచీనకవుల కావ్యాలలో వైదికమతానికి సంబంధించిన అంశాల ఉపదేశం కనబడుతుంది. బౌద్ధుల కావ్యాలలో బౌద్ధమతానికి సంబంధించిన విషయాల ఉపదేశం, జైనుల కావ్యాలలో వారి మతానికి సంబంధించిన విషయాల ఉపదేశం కనబడతాయి. స్పెన్సర్, మిల్టన్ మొదలైనవాళ్ళ కావ్యాలలో క్రీస్తుమతానికి సంబంధించిన అంశాల ఉపదేశం కనబడుతుంది. ఈ నాటి కవుల రచనలలో సమసమాజం, మానవతావాదం, విప్లవం మొదలైన అంశాల ఉపదేశం కనబడుతున్నది. ఒక రచనను 'కావ్యం' అనాలంటే, ఉపదేశించబడే విషయం ఏదైనా, శబ్దగుంఫన, భావావిష్కారం, అలంకారప్రయోగం మొదలైనవాటిచేత అది ఆనందజనకంగా కూడా ఉండాలి. కేవలం ఉపదేశం మాత్రమే ఉన్న స్మృతులు మొదలైనవి ఉన్నాయి. అవి ఛందోబద్దంగా కూడా ఉంటాయి. అయినా వాటిని కావ్యం అనరు. అదే విధంగా రచన ఎంత అందంగా ఉన్నా ఏదో ఒక ఉపదేశం లేకపోతే అది కూడా కావ్యం కాజాలదు. రెండూ ఉంటేనే కావ్యం. ఇది ఆలంకారికులమార్గం. 9. '''కావ్యలక్షణం''':— కావ్యం అంటే ఏమిటి అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా అతిప్రాచీనకాలంనుంచీ అలంకారికులు కావ్యలక్షణం చెపుతూనే ఉన్నారు. వీటిలో కొన్ని లక్షణాలు స్వరూపసూచనమాత్రపరాలుగానే ఉంటాయి. పరిపూర్ణలక్షణాలు కావు. లేని పదాలు కొన్ని అధ్యాహారంగా తెచ్చుకొని పూర్తిచేసుకోవాలి. కొన్ని<noinclude><references/></noinclude> fgamlbk0foghvh390fyihz5rmizjch5 0 225252 584604 580232 2026-10-12T09:50:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584604 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కావ్యప్రకాశము]] | రచయిత = మమ్మటుడు | అనువాదం= పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[కావ్యప్రకాశము/ప్రస్తావన|ప్రస్తావన]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1995 }} <pages index="కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf" from=2 to=4 /> [[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]] 3xqy7rzv48tph7ij12x102u6qp1xycy 104 227374 584513 583112 2026-10-11T15:11:22Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{Center|2}}</noinclude> తదుక్త కార్యాచరణనిష్ఠాగరిష్టుడగుటయ కాక సత్సహవాసప్రవర్తనంబులు గలిగి నిర్మలంబగు మనంబుతో సంచరించు యోగ్యుండే యావేదంబున కర్ధంబు జెప్పుట కర్హుండు. ఇట్టివారు మనకు లభింపనితఱిఁ బూర్వోక్త గ్రంథరాజంబులనే ప్రమాణంబులనుగా గైకొనవలెను. ఇట్లుచేయక కొందఱు మహర్షుల మనియు మహాత్ములమనియు నింక నేవేవియో పేరులం దగిలించుకొని బయలు దేరి యిచ్చ వచ్చినట్లు వేదాదుల కర్ధంబులం దెల్పి ధర్మం బధర్మంబుగాను నధర్మంబు ధర్మంబు గాను బోధించి జగంబును జీకాకు పరచునపుడెల్ల సచ్చిదానందుండును, బ్రహ్మాండ మండలనాథుండును దయాకరుండును నగు పరమేశ్వరుండు గమనించి యవతారం బుల నెత్తెదనని <poem>శ్లో: పరిత్రాణాయసాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతాం ధర్మసంస్థాపనార్ధాయ । సంభవామి యుగేయుగే. యదాయదాహిధర్మస్య | గ్లానిర్భవతి భారత అభ్యుత్థానమధర్మస్య | తదాత్మానం సృజామ్యహం!</poem> అని భగవద్గీతా ముఖంబున నుడివియున్నాఁడు, అట్లెత్తిన యవతారంబులు పెక్కులు. అవి యంశాంశాంశకలావేశపూర్ణ పరిపూర్ణతమావతారంబు లని యాఱుతెఱంగు లుగా నున్నవని వ్యాసాదులు నిర్ధారించియున్నారు. అందు శ్రీరామకృష్ణావతారం బులు పరిపూర్ణతమంబులు, 'ప్రస్తుత ప్రస్తావనీయంబు శ్రీకృష్ణావతారంబు. ఇద్దానిం గూర్చి మీరు భారత భాగవత హరివంశ బ్రహ్మవైవర్తపద్మపురాణ విష్ణు పురాణాదులందును నుపనిషత్తులందును జదివి యుండవచ్చు. వాని యన్నింటి యందు శ్రీకృష్ణ చరిత్రంబు సమగ్రంబుగాఁ జెప్పఁబడియున్నదని తలంచి యుండ వచ్చును. కాని బ్రహ్మమానసపుత్రుండును, జ్ఞాననిధియును రాధారమణనామ పారాయణపరాయణుండును, దేవమౌనీంద్రుండును నగు నారదుండట్లెంచక గర్గా చలంబునం దపంబుఁజేసికొను శ్రీగర్గమహర్షి సమీపమునకుం బోయి “ వ్యాసాదులు విడిచి పెట్టిన శ్రీకృష్ణచరిత్రంబును జక్కగాఁ జెప్పి రచింపుమనియు నీ గ్రంథం బే మిధిలాదినాథుండగు బహులాశ్వునకుఁ జెప్పి వాసికిఁ దెచ్చెదననియు " నుద్బోధింప నతండు ధన్యుండ నైతినంచు నెంచుచు నంగీకరించి తత్కృష్ణపవిత్ర చరిత్రంబు ద్వాదశ సహస్రశ్లోక పరిమితంబుగా “గర్గసంహిత" యను పేర నూత్నగ్రంథం బొండు రచించె. ఏతద్విషయంబింక నెఱుంగనెంచువా రిద్దాని మాహాత్మ్యమునం జూడం గలరు. {{c|గర్గసంహిత.}} ఇద్దానియందు గోలోక బృందావన గిరిరాజ మాధుర్య మధురా ద్వారకా విశ్వజి ద్బలభద్ర విజ్ఞానములను సవఖండంబులు గూర్పంబడియున్నవి. ఇందు<noinclude><references/></noinclude> d3rnss7b8iezegxbwq3pikidr0nv2z1 104 227380 584514 583131 2026-10-11T15:26:57Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" /></noinclude>వ్యాసాద్యనుక్తవిషయంబులు విపులంబుగను, తదుక్త ప్రధానవిషయంబులు క్లుప్తం బుగను రచింపఁబడినవి. పండ్రెండువేల శ్లోకంబు లున్నవని యీవఱకుఁ జెప్పం బడియె. ఇందు ముఖ్యంబుగా గోలోక ఖండంబందలి గోపికల పూర్వచరిత్రంబులును, గంసదిగ్విజయంబును, రాధావతార వర్ణనంబును, ఉత్కచపూతనాది పూర్వజన్మ వృత్తాంతంబులును, రాధాకృష్ణ వివాహమహోత్సవంబును, శ్రీకృష్ణుం జూచి దుర్వాసుడు భ్రాంతుడగుటయు బృందావనఖండంబందలి గోవర్ధనపర్వతచారిత్రం బును, యమునానదీ చరిత్రంబును, వత్సబకాదిదైత్య పూర్వజన్మ వృత్తాంతంబులును, రాధాకృష్ణ ప్రీతివర్ణనంబును, గిరిరాజఖండంబందలి గోవర్ధనోత్పత్తివిభూతి పూజావిధి మాహాత్మ్యంబులును, మాధుర్యఖండంబందలి పెక్కు గోపికల చరిత్రంబులును, యమునా పంచాంగంబును, మధురాఖండం బందలి కుబ్జవాయక సుడామచాణూ రాది కంసానుజాష్టక పూర్వజన్మ వృత్తాంతంబును, ద్వారకా ఖండంబందలి ద్వారకాగమున హేతునిరూపణంబును, తత్పురీతీర్థమాహాత్మ్యంబులును, ద్వారకా దుర్గప్రశంసయు, విశ్వజిత్ఖండంబందలి మరుతోపాఖ్యానము, మన్మధదిగ్విజయం బును, శ్రీకృష్ణపుత్రసామర్థ్యంబులును, శ్రీకృష్ణుండు పుత్రసహితుండై హిరణ్యాక్ష పుత్రులగు శకుని మొదలగు రాక్షసులం జంపుటయు, వేదనగర వృత్తాంతంబును, హిమాలయ ప్రాంతంబున మన్మధుని సుందరి వరించుటయు, సుగ్రసేనుండు రాజ సూయంబు జేయుటయు, బలభద్ర ఖండంబందలి దుర్యోధన ప్రాడ్విపాక సంవాదం బును, జ్యోతిష్మత్యు పాఖ్యానంబును, బలభద్ర రాసలీలయు, బలభద్రపంచాంగం బును, విజ్ఞానఖండంబందలి వ్యాసోగ్రసేన సంవాదంబును మొదలగునవి నూతన విషయంబులు, పూర్వోక్త నవఖండంబులతోడనే యీ గర్గసంహిత పరిపూర్తియైనట్లు తన్మాహాత్మ్యమునందుఁ జెప్పబడినది. ఇవిగాక అశ్వమేధఖండంబనునది మఱియొకటి ఇందుననేకలదు. అందుగ్రసేనుండు నారదప్రేరితుండై శ్రీకృష్ణ సమ్మతిమీద నశ్వ మేధయాగంబుఁ జేయఁబూనుటయు, ననిరుద్ధుండు దిగ్విజయంబునకై బయలుదేరు టయు లోనగు పెక్కువిషయంబులు గలవు. గర్గుడీ ఖండంబు సంహితనంతయు రచించిన తరువాతఁ గొంతకాలంబునకు రచించినట్లా ఖండాదియందే చెప్పియుండు టవలన నీ సంహితాగ్రంథంబునకు నా యశ్వమేధఖండంబునకు సంతగా సంబంధ ము లేదని తెలియుదురుగాక. ఐనను దానిని సగమువఱకుఁ దెనిగించితి. {{c|విచారణీయాంశములు.}} ఇందు శ్రీకృష్ణుండు ద్వాపర కలియుగ సంధికాలమం దవతరించినట్లు తెలియుచున్నది. ఇది భాగవతాది సర్వగ్రంథ సమ్మతంబు. భాగవతాది గ్రంథంబులందుఁ జెప్పినట్లు శ్రీకృష్ణుండు జనించిన దివసంబు శ్రావణబహుళాష్టమి యని లిఖంపక భాద్రపద బహుళాష్టమియని యీ సంహితయందు గర్గమునీంద్రుండు వ్రాసి యున్నాఁడు. దీనికిఁ గారణంబేమో విజ్ఞులు విమర్శించి నిర్ణయింతురుగాక.<noinclude><references/></noinclude> 8rxiwn8gmey3wpfpmxdsmmb2yo16iou 104 227381 584515 583132 2026-10-11T15:39:06Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{Center|4}}</noinclude> మఱియు నిందు ద్వారకాఖండంబునం జక్రతీర్ధమాహాత్మ్య సందర్భంబునందు గజేంద్రమోక్షణకథ వచ్చును. అందుఁ గరిమకరంబులకు నేఁబదియైదేండ్లుమాత్రమే పోరు జరిగినట్లు తెలియుచున్నది. ఇఁక భాగవతమందున్ననో యొక వెయ్యి సంవత్స రంబు లా రెంటికి దంటపోరైనట్లు వ్రాయంబడియున్నది. కాన నిదియు విమర్శకులు విచారింతురుగాక. ఇంక నిందు నిట్టివే యీషద్భేదంబులు గల విషయంబులు గలవేమో పరిశీ లించి యథార్ధంబును దెల్పుదురు గాక. వెండియు నిందుఁ జెప్పంబడు వైకుంఠలో కాదులేకాక అజితలోకము, గోలోకము, శ్రీలోకము, రమా వైకుంఠాధో వైకుంఠోర్ధ్వవైకుంఠలోకంబులు మొద లగునని మీకు క్రొత్తవిగాఁ గనుపడ వచ్చును. కాని యివి శ్రుతియందును, భారతభాగవతములందు సంగ్రహించియు బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణంబునందు విస్తరించియుఁ దెల్పంబడినది. ఇందిరగాధలు పెక్కులు మనోహరంబుగా నుండినను బ్రధానంబుగా శ్రీరాధాకృష్ణ గోపికా చరిత్రంబులున్నవి. కాన వీరింగూర్చి యిచ్చటఁ గొలఁదిగా వ్రాయఁదలఁచితి. {{c|రాధ}} <poem> శ్లో॥ అనయా రాధ్యతేకృష్ణో | భగవాన్ హరి రీశ్వరః లీలయా రసవాహిన్యా ! నరాధాప్రకీర్తితాః శ్లో॥ రాధికాపి పరాశక్తిః | కృష్ణే చానందరూపిణీ నిత్యా చ నిత్యసత్యస్మిన్ | స్వాధారేపురుషొత్తమే | (బృహద్బ్రహ్మసంహిత.) శ్లో॥ రమయాతురకారస్యా ! దాకారేఽస్త్యాదిగోపికా ధకారోధరయాహిస్యా | దాశారో విరజానదీ!</poem> అను శ్లోకములనుబట్టియు, నీ గర్గసంహితలోని గోలోకఖండమందు శ్రీరాధాకృష్ణ వివాహంబు జరిపింపఁ బురోహితుఁడుగా వచ్చిన బ్రహ్మదేవుం డవ్వారిని స్తుతించు సందర్భమునుబట్టియు, బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణమందలి రాధికాఖ్యానముంబట్టియు మఱియు నితరోద్గ్రంథంబులనుబట్టియు నా దేవి పరాశక్తి యనియు త్రిగుణాత్మిక యనియు, నిత్యయనియు విష్ణ్వనపాయనియు శ్రీకృష్ణభక్తిస్వరూపిణియనియు దెలియు చున్నది. ఆజగదంబయంశంబువలననే వాణీ మంగళదేవతా సర్వమంగళ లుద్భవించి రనియు నీ జగదంబ శ్రీకృష్ణునకు దన యష్టభార్యలకంటెను, గోపికామణులకంటెను బ్రియతమయనియు “రాధాకృష్ణ" యని యుచ్చరింపవలెగాని విడదీసి పల్కఁగూడ దనియు, భేదబుద్ధితో విడదీసిపల్కినవారలు రౌరవాది నరకంబులం బడుదు రనియు వ్యక్తంబగుచున్నది. దీనింబట్టి యా లోకమాతను గూర్చి సామాన్యయనియు<noinclude><references/></noinclude> paq7vw4ujtbx44e36qlni5amoygpwst 104 227382 584516 583133 2026-10-11T15:49:54Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{Center|5}}</noinclude>శ్రీకృష్ణుని యుంపుడుకత్తెయనియు వ్రాయు నజ్ఞులపలుకులు నింద్యంబులనియు నిరాక రంబులనియు మనము గట్టిగా నమ్మవచ్చును. ఇంక నీ రాధాదేవిం గూర్చి తెలిసి కొనందలంచినవారీ గర్గసంహితా గ్రంథంబును సమగ్రంబుగాఁ బఠింతురుగాక. {{c|శ్రీకృష్ణుఁడు}} కృష్ణశబ్దము గూర్చి <poem> శ్లో॥ కృషి ర్భూవాచక శృద్ధి | న శ్చానందవిధాయకః సదానంద సమావేశః | కృష్ణ ఇత్యభిధీయతే। శ్లో॥ సచ్చిదానందరూపాయ। కృష్ణాయాఽ క్లిష్టకారిణే నమో వేదాంతవేద్యాయ ! బ్రహ్మణే పరమాత్మనే (బృహదహ్మసంహిత.) శ్లో॥ సద్యఃప్రాణిపవిత్రాణి ! జగతాం మంగళాని చ కకారః కమలా కాంతః | ఋకారో రామ ఇత్యపి || శ్లో॥ షకారః షడ్గుణపతిః | శ్వేతద్వీపనివాసకృత్ ణకారో నారసింహోయ | మకారోహ్యక్షరోగ్నిభుక్ శ్లో॥ విసర్గౌచ తథాహ్యేతౌ | నరనారాయణావృషీ సంప్రలీ నాశ్చషట్పూర్ణా | యస్మిన్ శబ్దే మహామునీ శ్లో॥ పరిపూర్ణతమే సాక్షా | త్తేన కృష్ణః ప్రకీర్తితః శుక్లోరక్త స్తథా పీతో ! వర్ణోఽస్యను యుగంధరఃః (గర్గసంహిత గో.అ. ౧౫)</poem> అని చెప్పఁబడినది. దీని యాంధ్రీకరణము జూచిన విశదము కాగలదు. శ్లో॥ శేషో నాగో భవేద్రామః | కృష్ణో బ్రహ్మైవ శాశ్వతం (అధర్వణీకృష్ణోపనిషత్తు.) ఇట్లనే ఛాందోగ్యోపనిషత్తు, తైత్తిరీయోపనిషత్తు, గోపాలోత్తరతాపసీయో పనిషత్తులలోఁగూడఁ జెప్పఁబడి యున్నది. తత్కారణంబున శ్రీకృష్ణుండు పరాత్పరుం డనియు వేదాంతవేద్యుండనియు, సర్వశక్తి సంపన్నుండనియు, వ్యూహావతారంబగు పరిపూర్ణతమావతారుఁడనియు నెఱుంగఁబడుచున్నది. కాని కొందఱు లౌకికులు గ్రంథపరామర్శచేయక గోపికావస్త్రాపహరణ జలక్రీడా రాసక్రీడాది స్థలములందైనను యధార్థంబును గుత్తెఱుంగక యా యోగేశ్వరుండు చోరుండనియా, జారుండనియు, మాయలమారియనియు వారివారి ఇచ్చవచ్చినట్లెల్ల వ్రాయుచున్నారు. ఇది నింద్యంబు. ఈ మహామహుండు పూర్వాధునిక స్వదేశీయ విదేశీయ పండితాఖండలుల విమర్శనంబులందు నిలిచి జగత్పూజ్యండనియఁ బరమేశ్వరుండనియు వాసిఁగాంచుటం బట్టి నే నెక్కువగా వ్రాయవలసిన యవసరంబు గాన్నింపదు , మరియు వ్రాయుటకు శక్తియులేదు.<noinclude><references/></noinclude> c69c9cq1yd2t9j2qzqtwzlwohtz0twn 104 228213 584495 584320 2026-10-11T12:00:04Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|10|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>44. ఇయం సంవర్గవిద్యోపనిషత్సు గీయతే । 45. ప్రాణవిద్యా కై శ్చిత్ । 46. ముఖ్యప్రాణోదీథవిద్యా పరైః । 47. సంసారిణః ప్రహరత్ఖడ్గం కాలీ । 48. యోగినాం హస్తగతం ఖడ్గం । {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}ద్వితీయః తారా పటలః</p> 1. తారాం వ్యాఖ్యాస్యామః । 2. ద్వితీయా సా దశసు మహావిద్యాసు। 3. శబ్దశక్తి స్తారా మధ్యమాత్వధిదైవతమ్ । 4. శబ్దశక్తిశ్చ ప్రణవా న్నాతిరిచ్యతే । 5. తాం పశ్యంతీ మాహుః । 6. తార ఇతి ప్రణవస్య ప్రసిద్ధం నామ। 7. తార ఏవ స్త్రీలింగేన తారోచ్యతే । 8. ఇయం నాకాశస్య । 9. అపి త్వాకాశే చరతి । 10. ఓంకారస్తు తదనుకరణమాత్రమ్ । 11. న స్వరూపం । 12. ఖండత్వాత్ ।<noinclude><references/></noinclude> 5azorxiyct6gxqica7c88yux1lnqnct 104 228214 584496 584323 2026-10-11T12:00:45Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||తారా పటలము|11}}</noinclude>44. ఉపనిషత్తులు దీనినే సంవర్గవిద్యయని గానముచేసెను. 45. దీనిని కొందఱు ప్రాణవిద్యయనిరి. 46, మఱికొందఱు ‘ముఖ్య ప్రాణోద్గీథ విద్య' యనిరి. 47. సంసారుల జీవితమందు బ్రహరణములనొనర్చు ఖడ్గమువలె కాళి యొప్పును. (పరిణామమందు వీరు విభేదములను జూతురు గనుక) 48. యోగులయందైనచో హస్తమునకు స్వాధీనమైన ఖడ్గమువలె (విజయములను గూర్చునదిగా) నుండును. {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}2. తారా పటలము</p> 1. తారను గుఱించి వ్యాఖ్యానించెదము. 2. ఆమె దశమహావిద్యలలో రెండవది. 3. శబ్దశక్తియగు తారా విద్య కధిదైవతము 'మధ్యమ' (గౌరి). 4. శబ్దశక్తి ప్రణవముకంటె వేఱుకాదు. 5. దానిని 'పశ్యంతీ' యందురు. ( పరా - పశ్యంతీ - మధ్యమా - వైఖరీ యను నాల్గు విధములగు వాక్కులలో రెండవదానిని కల్పించు శబ్ద శక్తి యని భావము). 6. 'తార' యనునది ప్రణవముయొక్క ప్రసిద్ధనామము. 7. తరింపజేయునదియై స్త్రీలింగముచే 'తారా' యనబడెను. 8. ఇది యాకాశసంబంధముకాదు (అనగా నాకాశమునకు గుణమగు శబ్దమునిచ్చు సగుణశక్తి కాదు). 9. మఱియెట్టిదనిన, ఆకాశమందు కేవలము సంచరించునట్టి శబ్ద రూపిణి. 10. 'ఓం' కార మామె కనుకరణమాత్రము. 11. స్వరూపము కాజాలదు. 12. ఖండత్వము జెందుటవలన (వాచ్యమైన 'ఓం' కారము ఖండీభూతమైనది).<noinclude><references/></noinclude> hi9w9b838s03hkr6b7cs0eseahp2jrk 104 228215 584497 584326 2026-10-11T12:01:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|12|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>13. ప్రణవోహ్యఖండః । 14. తారైవ నీలోచ్యతే తామసీతి । 15. తామసత్వం చాత్రావ్యక్తత్వమ్ । 16. ఏతేన రుద్రస్య తామసత్వంచ వ్యాఖ్యాతమ్ । 17. పావనేభ్యశ్చ పావనీ భవత్యేషా । 18. యదియమీశ్వరస్యాసాధారణం నామ। 19. 'తస్య వాచకః ప్రణవ' ఇతి పతంజలి రత్రభవతి । 20. తదనభిజ్ఞస్య సర్వేమంత్రా వ్యర్ధాః । 21. 'ఋచో౽క్షరే పరమే వ్యోమ' న్నితి మన్త్రే యస్తన్న వేద కిమృచా కరిష్యతీతి పాదోత్ర భవతి । 22. ఇయం వ్యక్తశబ్దానావిశ్య వ్యష్టిశక్తిశ్చ భవతి । 23. ప్రణవ వాహిత్వే శబ్దేషు తారతమ్యం । 24. ధ్వనిభ్యో వర్ణేష్వధికత్వం । 25. తత్రాపి వైదిక పదఘటితేషు। 28. తదనుగత సురవశ్రేణీ సమర్పిత నాదవిశేషతః ప్రణవాభి వ్యక్తిః। 27. ఏతేన మన్త్రస్వర రక్షాప్రయోజనం వ్యాఖ్యాతమ్ ।<noinclude><references/></noinclude> 9xr5kcru9dtjmnag7px94cleybz9l04 104 228255 584498 584393 2026-10-11T12:01:51Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||తారా పటలము|13}}</noinclude>13. ప్రణవమో యఖండమైనది. 14. తామసవర్ణయై తారయే 'నీల' యనబడుచున్నది. 15. ఇక్కడ తామసత్వ మవ్యక్తత్వమునకు (లేదా గుణప్రకాశము గానట్టి శబ్దస్థితికి) అర్థము. 16. ఇట్లే ప్రణవస్వరూపుడైన రుద్రునియొక్క తామసత్వముకూడ వ్యాఖ్యానింపబడినదగును. 17. ప్రణవమనబడు నీ తార పావనమైనవానికంటెను పావనము. 18. ఇది (అనగా ప్రణవము) యీశ్వరుని యసాధారణ నామము. 19. 'ఈశ్వరవాచకము ప్రణవ' మని పతంజలి పేర్కొనిన దిక్కడ ఒప్పును. 20. ఆ ప్రణవస్వరూపము నెఱుగని వారికన్ని మంత్రములు వ్యర్థములే. (మంత్రధ్యానము చేయునప్పుడు మంత్రనాదము దాని మూలమగు ప్రణవమునందు లీనమగువఱకు జపించి ప్రణవము నెఱుగవలెను. అదియే సిద్ధి, యదియే జపసార్థకము). 21. 'ఋచో౽క్షరే పరమే వ్యోమన్' అను మంత్రములోని యీ విషయ మెవ్వ రెఱుగరో వారికీ ఋక్కువలన నేమి ప్రయోజనము? అనునదిక్కడ తట్టును. 22. ఈ తార వ్యక్తశబ్దము నావేశించి వ్యష్టిశక్తియు నగుచున్నది. 23. ప్రణవముయొక్క యుపాధిననుసరించి శబ్దములందు తారతమ్య మేర్పడును. 24. సామాన్యధ్వనులయందుకంటె వర్ణములందు ప్రణవప్రవాహ మధికము. 25. ఆ వర్ణములందైనను వైదికపదబద్ధములందింకను నధికము. 26. వేదపదానుగతములగు సుస్వరములయొక్క శ్రేణులకు సమర్పితమైన నాదవిశేషమువలన ప్రణవము పరిస్ఫుటమగును. 27. దీనినిబట్టి వేదమంత్రస్వరమును గాపాడు ప్రయోజనము వ్యాఖ్యాతమైనది.<noinclude><references/></noinclude> m7m8a13xvjcmwt547sxndgf6b8rppe2 104 228256 584499 584394 2026-10-11T12:02:23Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|14|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>28. మంత్రాణాం భాషాంతరీకరణే గూఢార్థసమర్పణమేవ ప్రయోజనం । 29. న జపోపయోగిత్వమ్ । 30. ఆస్ఫుట ప్రణవత్వాత్ । 31. ఋషీణాం తపసి ప్రణవసముద్రా న్నిర్గతాస్తరంగా మన్త్రాః । 32. తత్రర్షీణాం వాక్ జలస్యకుల్యేవ ప్రవహణ భూః । 33. పురుషయత్న గ్రథితా లౌకికాః శబ్దాః । 34. సత్యామపి స్ఫుటప్రణవశబ్దగ్రథనే నాస్తి పురుషస్యశక్తిః । 35. యథా సత్యామపి భూతసామగ్ర్యాం శిల్పినో న ప్రాణినిర్మాణ శక్తిః । 36. అధిభూత మధ్యాత్మంచ వాగేవ తారా । 37. సత్యా సమష్టివాక్ । 38. వ్యాఖ్యాతం నీలాత్వం తస్యాః । 39. సైవ ఋషివాక్కుల్యాద్వారా వ్యక్తా త్రయీ । 40. తాం శుక్లామాహుః । 41. ఇత్యధిభూతమ్ । 42. అథాధ్యాత్మమ్ । 43. సత్యాసత్యా లౌకికీ వాక్చిత్రా । 44. మహజ్జిగమిషుణా తిసృష్వేకోపాస్యా ।<noinclude><references/></noinclude> bfheenn3l2mw4htdlc67974qq2zhlwy 104 228257 584500 584395 2026-10-11T12:02:49Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||తారా పటలము|15}}</noinclude>28. మంత్రములను భాషాంతరీకరణమొనర్చినచో గూఢములైన అర్థ సమర్పణము మాత్రమే ప్రయోజనమగును. 29. జపమున కా భాషాంతరీకరణము లుపయోగపడవు. 30. ఎందుచేతననగా ప్రణవము స్ఫుటము గాకుండుటవలన. 31. ఋషుల తపస్సులో దర్శనమైన మంత్రములు ప్రణవసముద్రము నుండి వెడలిన తరంగములే. 32. కాలువ జలప్రవావామునకు హేతువగునట్లే ఋషులవాక్కు మంత్రప్రవాహమునకు హేతువయ్యెను. 33. పురుషప్రయత్నముచే కూర్పబడినవి లౌకిక శబ్దరూపములు. 34. అట్టి శబ్దములను గూర్చుశక్తి పురుషునియందున్నను స్ఫుటప్రణవగ్రధనశక్తిమాత్రము లేదు. 35. ఏవిధముగా భూతసామగ్రిని కూర్చుశక్తి శిల్పియందున్నను ప్రాణినిర్మాణశక్తి యుండదో. 36. అధిభూతమధ్యాత్మముల రెండింటియందును వాక్కే తార యగును. 37. సమష్టి వాక్కై యామె యెల్లప్పుడు నున్నది. 38. అట్టి సమష్టివాక్కై యవ్య క్తముగానున్న ఆమెకు నీలాత్వమిదివఱకు చెప్పబడెను. 39. ఆమెయే ఋషివాక్కులనెడి కాల్వలద్వారా వేదత్రయియగుచు వ్యక్తమయ్యెను. 40. అట్టి వేదత్రయీ రూపిణియగు తారను 'శుక్ల' యందురు. 41. ఇ ట్లధిభూతమందు వాక్కు ప్రకటితమగుచున్నది. 42. ఇంక నధ్యాత్మమం దెట్లనగా. 43. లోకసంబంధమై, సత్యాసత్యమిశ్రితమై వాక్కు ప్రకటితమగుచు ‘చిత్రా' యనబడుచున్నది. 44. మహత్తును జయించగోరువాడు అధ్యాత్మాధిభౌతికాధి దైవతములగు చిత్రా - శుక్లా - నీలా రూపములు మూడింటిలో నొకదానిచే తార నుపాసించవలెను.<noinclude><references/></noinclude> fl4cqd8p5ul5s572tctae9adetswcfv 104 228258 584501 584396 2026-10-11T12:03:16Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|16|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>45. తారయా ఏవ శుక్లాచిత్రోపాసనమితి । 46. తారాయాహీమే విభూతీ । 47. ప్రణవ, మాయా, స్త్రీ, కూర్చాస్త్రై స్తారా ముపాసీత । 48. మాయా, స్త్రీ, కూర్చా స్త్రైర్వా । 49. మాయా, స్త్రీ, కూర్చైర్వా । 50. శుద్ధేన ప్రణవేన వా । 51. ఉపాసనంతు తస్యా అంతరవ్యక్తేశబ్దే స్థితిః । 52. మనసా మన్త్రానుసంధానా దవ్యక్తశబ్ద నిష్ఠా । 53. అనుజ్ఞా ముద్రయా వా । 54. ఇయ మక్షరవిద్యోపనిషత్సు గీయతే । 55. ఉద్గీథ విద్యా కైశ్చిత్ । 56. నానృతం వక్తవ్యమ్ । 57. సత్యమేవ వక్తవ్యమ్ । 58. స్వాధ్యాయో౽ధ్యేతవ్యః । 59. ఏతత్సమాసతః శుక్లాయా ఉపాసనం । 60. చిత్రోపాస్యా పరముఖవిహారిణీ । 61. నిందాయాం స్తుతౌచ 62. అసంబన్ద ప్రలా పేషు కావ్యేషుచ 63. అపస్వరే సుస్వరే చ 64. రోదనే గానే చ 65. తుల్యం నాదం గృహ్ణీయాత్<noinclude><references/></noinclude> rcyrj1j8rqekr8xwkoxey541l8vx94o 104 228263 584502 584439 2026-10-11T12:03:48Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||తారా పటలము|17}}</noinclude>45. శుక్లా, చిత్రోపాసనలుగూడ నీలయైన తారోపాసనములే. 46. అవి తారయొక్క విభూతులు. 47. తారను 'ఓం హ్రీం స్త్రీం హూం ఫట్' అను మంత్రముచే నుపాసించవలెను. 48. లేదా 'హ్రీం స్త్రీం హుం ఫట్' అని ప్రణవమును విడచి యైనను 49. లేదా 'హ్రీం స్త్రీ హూం' అని యస్త్రబీజమునుగూడ విడచి యైనను (ఇది బాలామంత్రముతో సమానమనబడును.) 50. లేదా 'ఓం' అను నొక్క ప్రణవబీజముచేనైన నుపాసించవలెను. 51. ఈ మంత్రాక్షరముల యంతరమం దవ్యక్తమైయుండు శబ్దమందు దృష్టినుంచి జపించుట యుపాసనక్రమము. 52. మనస్సుతో మంత్రము (అనగా శబ్దబీజముల) ననుసంధాన మొనర్చుటవలన నవ్యక్తశబ్దనిష్ఠ యేర్పడును. 53. లేదా అనుజ్ఞాముద్రచే నైనను నిష్ఠకల్గును. (ఒక రేదైన నడిగినప్పుడు అనుజ్ఞనిచ్చుట కక్షరరూపముగా వ్యక్తముగాని శబ్దమును జేయుదురు. మంత్రజపమం దట్టి శబ్దమునందు దృష్టిచే) 54. అవ్యక్త నిష్ఠనే యక్షరవిద్యయని యుపనిషత్తులు గానముచేసెను. 55. దీనిని యుద్గీధవిద్యయని కొందఱనిరి. 56. అనృతమాడరాదు. 57. సత్యమునే పల్కవలెను. 58. వేదాధ్యయనము చేయవలెను. 59. పై మూడింటితో గూడినది శుక్లయొక్క ఉపాసనము. 60. చిత్రోపాసన మితరులవాక్కులందు విహరించునట్టిది. (ఎట్లనగా), 61. నిందాస్తుతులందు (రెండింటియందును), 62. అసంబంధ ప్రలాపములందు లేదా కావ్యాలాపములందు, 68. అపస్వర సుస్వరములందు, 64. రోదన గానములందు, 65. తుల్యమైన నాదమును గ్రహించుచుండవలెను.<noinclude><references/></noinclude> 0tf0m2rdhilix86ost2acvjnfqpv5gi 104 228264 584503 584440 2026-10-11T12:04:15Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|18|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>66. న పరాఙ్ముఖో భవేత్ । 67 నచాభిముఖః । 68. ఏతచ్చిత్రాయా ఉపాసనమ్ । 69. జిహ్వారసస్య సరస్త్వోపకల్పనాత్ తత్సంగిన్యాః సరస్వతీతి నామ। {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}తృతీయః సుందరీ పటలః</p> 1. సుందరీం వ్యాఖ్యాస్యామః । 2. తృతీయా సా దశసు మహావిద్యాసు । 3. సుందర్యేవ త్రిపురసుందరీ । 4. జ్ఞానశక్తిః సుందరీ మధ్యమాత్వధిదైవతమ్ । 5. శబ్దశక్తౌ జ్ఞానచ్ఛాయాశ్లేషః । 6. అతో జ్ఞానశక్తిరివ సాపి । 7. తస్మా న్నాతి ప్రసంగః । 8. ధర్మిణో జ్ఞానస్య ధర్మోజ్ఞాన మియమిత్యేకే । 9. దీపప్రభయోస్తేజస్త్వ మివోభయో ర్జ్ఞానత్వం । 10. సుతరామభేద ఇత్యన్యే । 11. అధిష్ఠానత్వేన వ్యవహారే తదేవధర్మీ । 12. శక్తిత్వేన ధర్మః । 13. 'రాహోఃశిర ఇతివద్వా భేదవ్యవహారః ।<noinclude><references/></noinclude> 6ymgcq1sfsp8yp0mqgy02r63f6kvxc7 104 228265 584505 584442 2026-10-11T12:05:17Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|20|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>14. అంతరశాఖాభేదేనేతి వాసిష్ఠః । 15. అస్యాః సంవిదో౽ధ్యాత్మం ప్రథమంపురం చక్షుర్జాగరిత స్థానమ్ । 16. 'ఫాలస్థేంద్ర ధనుఃప్రభే'తి నామనీ అత్ర భవతః । 17. ద్వితీయం శిరస్తైజసస్థానమ్ । 18. విశుద్ధ చక్ర మిత్యేకే । 19. శంఖిన్యుభయ సంబద్ధేతి వాసిష్ఠః । 20. 'శిరస్థితా చంద్రనిభే'తి నామనీ అత్ర భవతః । 21. తృతీయం హృదయం ప్రాజ్ఞస్థానం । 22. ‘హృదయస్థా రవిప్రఖ్యే'తి నామనీ అత్రభవతః । 23. ఉపనిషదిచాయమావసథ 'ఇతి' త్రిరభ్యస్తం స్థానత్రయ ప్రదర్శనాయ । 24. ఏవం సంవిదః త్రిపురాత్వం వ్యాఖ్యాతమ్ । 25. అథాధిదైవతమ్ । 26. సూర్యస్య మండలం ప్రథమం పురమ్ । 27. చంద్రస్య ద్వితీయమ్ । 28. అగ్నే స్తృతీయమ్ । 29. ద్వితీయం పురం గగనమిత్యేకే ।<noinclude><references/></noinclude> j30nt77jel3zsf7xmc6kh98p0v81usu 104 228268 584507 584484 2026-10-11T12:05:44Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సుందరీ పటలము|21}}</noinclude>14. ధర్మీధర్మముల అభేదము మూలమునకు శాఖలకుగల సంబంధము వంటిదని వాసిష్ఠగణపతిముని మతము. (ఈ యుపమానము పై యుపమానమువలె భ్రాంతిని సూచించదు. శాఖలకు మూల మాశ్రయమైనట్లే ధర్మమునకు ధర్మీభూత మాశ్రయమగుచు నొకేస్వరూపమందున్నట్లు సూచించును.) 15. అట్టిసంవిత్తునకు (జ్ఞానశక్తియైన సుందరికి) అధ్యాత్మమందు జాగరితస్థానమగు చక్షురింద్రియము త్రిపురములలో మొదటిపురము. 16. అక్కడ 'ఫాలస్థా', 'ఇంద్రధనుఃప్రభా' అను నామము లామెకు ప్రసిద్ధములు. 17. తైజస స్థానమగు శిరస్సు రెండవపురము. 18. విశుద్ధచక్రము (అనగా కంఠము) తైజసునకు స్థానమగునని కొందఱందురు. 19. శిరస్సును కంఠమును గలిపి బంధించు శంఖినీనాడి తైజసస్థానమని వాసిష్ఠగణపతిముని మతము. 20. అక్కడ 'శిరస్థితా', 'చంద్రనిభా' అను నామము లామెకు ప్రసిద్ధములు. 21. ప్రాజ్ఞస్థానమగు హృదయమామెకు మూడవపురము. 22. అక్కడ 'హృదయస్థా', 'రవిప్రఖ్యా' అను నామములామెకు ప్రసిద్ధములు. (ఈ విధముగా జాగ్రత్స్వప్న సుషుప్త్యావస్థలలో జీవచైతన్యపురుషునకు చెప్పబడు స్థానము లామెయొక్క పురత్రయముగా వచింపబడెను.) 23. ఆమె యావాసమునుగూర్చి త్రిపురోపనిషత్తునందును 'ఇది, యిది, యిది' యని ముమ్మారు పేర్కొనుట యామె స్థానత్రయమును బ్రదర్శించుచున్నది. 24. ఈ విధముగా సంవిత్తునకు త్రిపురాత్వము వ్యాఖ్యాతమయ్యెను. 25. ఇంక అధిదైవతమునకు చెందిన త్రిపురాత్వమెట్లనగా 26. సూర్యుని మండలము మొదటి పురము. 27. చంద్రుని మండలము రెండవ పురము. 28. అగ్నియొక్క మండలము మూడవ పురము. 29. కొందఱు గగనమును రెండవ పురమనిరి.<noinclude><references/></noinclude> ice3yzv3gsml0akdr3g4enblwdjgvun 104 228272 584548 2026-10-11T22:50:05Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సుందరీ పటలము|25}}</noinclude>మొదటిదానిచే కర్మనుండి మోక్షము, రెండవదానిచే సర్వజ్ఞత్వము సిద్ధించుననియు భావము.) 46. వాగ్భవకూట, కామకూట, శక్తికూటములు మూడింటితో గూడిన ప్రసిద్ధయగు త్రిపురసుందరీరూపము (అనగా శ్రీచక్రరూపము) చేతను, 47. 'క ఏ ఈలహ్రీం, హసకహలహ్రీం, సకలహ్రీం' అను పంచదశాక్షరీ మంత్రముచేతను నుపాసించవలెను. (ఈమంత్రము పై సూత్రములో పేర్కొనబడిన రూపమున కన్వయించును గావున నామెకీ మంత్రాక్షరము లంగములగును. కనుక కవి చక్రపూజను మంత్రజపమునుగూడ పేర్కొనెను. ) 48. దీనినే శ్రీవిద్య యందురు. (అనగా లక్ష్మీసంబంధమగు విద్య). 49. ఆసురీ గాయత్రీ విద్యయనినను నిదియే ('అసువు' అనగా ప్రాణము; తత్సంబంధమగునదియై ఆసురీ యనబడెను.) 50. ఈవిద్య తంత్రశాస్త్రసారభూతము. 51. 'రమ + అన్తయావా శ్రీవిద్యయా' అను పదచ్ఛేదముచే 'శ్రీం' అను లక్ష్మీబీజము నంతమందు గల్గిన పైమంత్రము — అనగా షోడశాక్షరి యనబడు శ్రీవిద్యయగును. అట్టి దాని చేతను నుపాసించవలెను. 52. ' ఓం హ్రీం శ్రీం - శ్రీం హ్రీం క్లీం ఐం సౌః-పంచదశీ - సౌః ఐం క్లీం హ్రీం శ్రీం' అను 28 అక్షరములుగల శ్రీవిద్యచే నైనను నుపాసించవలెను. 58. శుద్ధోపాసనమెట్టిదనగా జ్ఞానమూలమేది? యని వెతుకుట. 54. లేదా, 'అహమ్మహ'మ్మను స్ఫూర్తియొక్క ప్రత్యేకగతి నవతరణ మార్గముచే దాని మూలమునకు దించుటయు శుద్ధోపాసనమే. 55. ఇది వైశ్వానరవిద్యయని యుపనిషత్తులందు గానము చేయబడెను. 56. ఆత్మవిద్యయే వైశ్వానరవిద్య. 57. ఆత్మయే వైశ్వానరుడు.<noinclude><references/></noinclude> e5vghr4i77by8jkcxbbzg7k29999wd9 14 228273 584551 2026-10-11T22:59:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన' 584551 wikitext text/x-wiki *[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన j950d691as57km2mfsk8pif59sqae56 584554 584551 2026-10-11T23:01:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584554 wikitext text/x-wiki వర్గం:లక్షణగ్రంథములు quyaf57gyqjkvy9m95tosz0yfvbeuz7 104 228274 584552 2026-10-11T22:59:18Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|26|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>58. ఆత్మానం జానతా గృహ్యమాణా అపి విషయా భేదేన నాను భూయంతే । {{}} {{}}చతుర్ధః భువనేశ్వరీ పటలః</> 1. అథ భువనేశ్వరీం వ్యాఖ్యాస్యామః । 2. చతుర్థీ సా దశసు మహావిద్యాసు । 3. భువనేశ్వర్యేవ నామాంతరేణ మాయా । 4. ఈక్షాశక్తి ర్భువనేశ్వరీ మధ్యమాత్వధిదైవతం । 5. జ్ఞానస్య నిమిత్తభూతః పూర్వోవ్యాపార ఈక్షా । 6. ఈక్షాశక్తి రిచ్ఛాశక్తి రిత్యనర్ధాంతరం । 7. క్వచి దీక్షాపూర్వికా సృష్టిః ప్రదర్శ్యతే । 8. క్వచి దిచ్ఛా పూర్వికా । 9. అనిశేషాదేవ ద్వయోః । 10. ఈశస్యేక్షైవ విశాలోదేశః । 11. ప్రతిదర్శక యంత్రే యావద్దృష్టిమతి విశాలంపశ్యామోదేశం । 12. సచ దేశో న యధార్థః । 13. అస్మద్దృష్టే రాతిరిచ్యతే । 14. విమలేజలే పశ్యామో మహాన్తమాకాశమ్ । 15. సహ సూర్యేణ దివా । 16. సహ నక్షత్రైః సహచన్ద్రమసా చ నిశి । 17. సచ దేశో న యధార్ధః ।<noinclude><references/></noinclude> jes4pi84otxgthj2q79sfq7xtfdx3cr 584553 584552 2026-10-11T23:00:07Z శ్రీరామమూర్తి 1517 584553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|26|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>58. ఆత్మానం జానతా గృహ్యమాణా అపి విషయా భేదేన నాను భూయంతే । {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}చతుర్ధః భువనేశ్వరీ పటలః</p> 1. అథ భువనేశ్వరీం వ్యాఖ్యాస్యామః । 2. చతుర్థీ సా దశసు మహావిద్యాసు । 3. భువనేశ్వర్యేవ నామాంతరేణ మాయా । 4. ఈక్షాశక్తి ర్భువనేశ్వరీ మధ్యమాత్వధిదైవతం । 5. జ్ఞానస్య నిమిత్తభూతః పూర్వోవ్యాపార ఈక్షా । 6. ఈక్షాశక్తి రిచ్ఛాశక్తి రిత్యనర్ధాంతరం । 7. క్వచి దీక్షాపూర్వికా సృష్టిః ప్రదర్శ్యతే । 8. క్వచి దిచ్ఛా పూర్వికా । 9. అనిశేషాదేవ ద్వయోః । 10. ఈశస్యేక్షైవ విశాలోదేశః । 11. ప్రతిదర్శక యంత్రే యావద్దృష్టిమతి విశాలంపశ్యామోదేశం । 12. సచ దేశో న యధార్థః । 13. అస్మద్దృష్టే రాతిరిచ్యతే । 14. విమలేజలే పశ్యామో మహాన్తమాకాశమ్ । 15. సహ సూర్యేణ దివా । 16. సహ నక్షత్రైః సహచన్ద్రమసా చ నిశి । 17. సచ దేశో న యధార్ధః ।<noinclude><references/></noinclude> pi714on37d24u5k69hhs3anxdhfryzq 104 228275 584556 2026-10-11T23:05:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 584556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 4bsu7gycf74s1bb8shxurzk4htk18gl 584557 584556 2026-10-11T23:06:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 584557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీరస్తు. ఛందోదర్పణము. శ్రీ మ ణిక. 3. అంగణా స్త్రమనువృత్తమా అంతరాక్కరము అంత్య ప్రాసము మ 74 59 77 50 అక్కడ రణయతి నిర్ణయము 78 ఆమె యశ బంబులు అవ్యయీ భావసమాసము 16 లలితనువృత్తము ఆష్టమూ ర్తియనున్నత్తర ఆసం రాధయనువృత్తము 111 109 54 55 43 అక్కిలి ప్రాపనీసము 78 ఆ. అక్కి_లిఐడిసీసము ఆగ మవిరోధము 15 ఆర్ద్రయోగ చతుష్టయరు. 99 ఆటవెలది " అనుప్రాసము. 17 68 అనుస్వార యతీ 35 A 92 అపరాజితముమవృత్తమ 48 98 ఇంద్ర చంద్రాదిగ ణ భేదములు ఇంద్ర వంశమనువృత్తాడు ఇంద్రవజ్రమనువృత్తము 39 35 అపార్థము 93 ఉ అర్థ సమవృత్త విషమవృత్తంటులు 48 ఉత్పలమాలయ నఃసృత్తమ 51 అర్ధ బిందు ప్రాసము 23 అలుక్సమాసము 108 ఉత్సాహము ఉదాహరణణ క్షణము 75 $3 78 5<noinclude><references/></noinclude> 29c7kmohvs01l598ydlh2pqlsv6hgxs 104 228276 584558 2026-10-11T23:06:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉరగీతి ఉపజాతియనున్న తన ఉపేంద్ర = బ్రమమనృత్తమ ఉభయ ప్రాసము ఛందోదర్పణము ఫ్రుట. 67 67 30 12 2000. 19 16 ఎ. ఋశారస్వరూపయతి ఎక్కటియం ఎత్తుగీతి కండములు క్రియా పదంబుబు క్రియావిశేషణంబులు p. ఖచరఫ్...' 584558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఉరగీతి ఉపజాతియనున్న తన ఉపేంద్ర = బ్రమమనృత్తమ ఉభయ ప్రాసము ఛందోదర్పణము ఫ్రుట. 67 67 30 12 2000. 19 16 ఎ. ఋశారస్వరూపయతి ఎక్కటియం ఎత్తుగీతి కండములు క్రియా పదంబుబు క్రియావిశేషణంబులు p. ఖచరఫ్లుతనునుప్ప తము గణఫలములు X. 111 113 $6 1 Xణగ క్రియాంకమునుచక్రము 86 గణాధి డైపతీంబులు 15 | గ ణాష్టక లక్షణమా 88 | గద్యపద్యలక్షణము గద్యష్ణము గీతా అంబన మనుసృత్తమ క. 65 44 108 క్రమణవిల స్థిరమనుసృత్తము కవిరాజవిరాజితమునువృత్తము 64 గూఢవ్వరయతి " 36 67 $ కర్మధారయము 19 శౌవిరోధము 96 చ. 24 చంద్రకళయనువృత్తము కాకుస్వరయతి కారకశబ్దంబులు కఱుచకాకు సంధి చంద్ర శ్రీయ ముఖృత్తము చంపక మనువృత్తము 94 చతుసము కుసుమిఠతా వేల్లితమనుపృత్తము 69 కృత్యాదివర్ణనీయ గణములు 8 చాటు శ్రీ బంధ లక్షణము చిత్ర పదమనువృత్తమా చుట్టు ه 109 46 L 16 66 83 33 2<noinclude><references/></noinclude> 8jujxgpkgbhf0lk1p3mg3wccmn676eu 104 228277 584559 2026-10-11T23:06:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పదము ఛందములో ఛందః ప్రాశస్త్యము ఛందోవృత్తంబు నెఱను ఛందోకృత సంఖ్య అనుక్రమణిక. ఫుట. త్రిభంగియనువృత్తము 119 10 68 39 ద. 2 దండకము 90 దశ దోషములు 89 87 18 80 దుష్ప్రయోగము 94 98 23. జమున చపలార్య 07 విరోధమ...' 584559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పదము ఛందములో ఛందః ప్రాశస్త్యము ఛందోవృత్తంబు నెఱను ఛందోకృత సంఖ్య అనుక్రమణిక. ఫుట. త్రిభంగియనువృత్తము 119 10 68 39 ద. 2 దండకము 90 దశ దోషములు 89 87 18 80 దుష్ప్రయోగము 94 98 23. జమున చపలార్య 07 విరోధము 96 81 తమనువృత్తము 39 16 79 81 జలదమమవృత్తము జంధరమాలయేనువృత్తమ జలోద్ధతXతియనువృత్తము త. తత్పురుషము తనుమధ్యయనవృ స్తము తరళమనుసృత్త వ తరువోజ తుక్పంధి తురగ పల్గనడుమరగడ whe 41. ద్వంద్వ ప్రాసమా ద్వితీయ గడ 107 వదీ ప్రఘోష యనుసృత్తమ 76 శారీపుతమనువృత్తము పంక్తియనువృత్తము 60 తము 47 15 50 97. నిత్య సమా నియతి 31 80 ప. 69 23 తోటకమనువృత్తము తోదకమనుపృత్తము తోచకమనుసృత్తము 38 పంచచామరము 46 3ర్ పంచపాదియను వృత్తము 61 118 శ్రీ పద త్రిప్రాసము } 11 : పద్మశమునువృత్తము<noinclude><references/></noinclude> 7ou50cntlcf2x5fxppzl8g2aoe4m9gg 104 228278 584560 2026-10-11T23:06:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 శుద్మ నాభమునువృత్తము ఛందోదర్పణము ఫుట, పుట. 37 57 ఈ భద్రికను వృత్తిర 68 | భాస్కర విలసితమనుసృత్తము భుజంగ ప్రయాతమనువృత్తము 38 భుజంగ విజృంభితమనువృత్తము 7 భూఅకమనువృత్తము పాలాశ దళమన...' 584560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>120 శుద్మ నాభమునువృత్తము ఛందోదర్పణము ఫుట, పుట. 37 57 ఈ భద్రికను వృత్తిర 68 | భాస్కర విలసితమనుసృత్తము భుజంగ ప్రయాతమనువృత్తము 38 భుజంగ విజృంభితమనువృత్తము 7 భూఅకమనువృత్తము పాలాశ దళమనుసృత్తము 48 పునరుక్తికము 90 స్వయము 48 పోలికపడి 28 84 42 88 ప్రభాతమనుసృత్తము శ్రీమాణీయనుప్పర్తిను, శ్రీ మితాక్షరమనుప్పు ము ప్రహరణకలితమనుసృత్తము ప్రహర్షిణి Dh నుపృత్తము ప్రౌది సము ప్రాసప్రకరణము ప్రాసమై శ్రీ ప్రియంవదంబను వృత్తము ప్రియ శాంతాయసువృత్తమ ఫ ఫల పదవమనువృత్తము బహువ్రీహి బిందుప్రాసము బ. 40 భూసతమముప్పత్తము మ. 50 44 మంగళమహా శ్రీ యనః వృత్తము 67 మంజరీ ద్విపద మఁభాషిణియను వృత్తమ 48 41 మందా గ్రౌంతనునుసృత్తము 11 71 మకారయతీ మణిగణనికరమునువృత్తము 10 | మణిభూషణమన వృత్తమం మణిర మాయను ప్పమ మణిరంగమనుసృత్తిము మత్తకోకిఆయన వృత్తము 40 45 46 మ మయూరమనుసృత్తము ముత్తయనువృత్తము మతేఢివి స్క్రీడితమనువృత్తము మద రేఖయనం వృత్తము 107 మధుమతియనుసృత్తము మధురగతియ మరిగెడ 56 12 81 మధురాక్కర మధ్యాక్కరము $1 | మనో జ్ఞయనుసృత్తము 79 41 47 25 46 45 52 24 48 41 83 50 32 $3 61 " 95<noinclude><references/></noinclude> 3whfstngsfrzf2efh0e7t35ub7pwe04 104 228279 584561 2026-10-11T23:07:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుక్రమణిక. 121 పుట. ఫుట. 61 ఈనోహరమునువృత్తమ గుయూరసారీయనువృత్తము మహాక్కర మహా శ్రద్ధరయ నువృత్తమా 84 ఆయవిభాతి 77 అయహారియముప్ప తము 58 | లాటీ విటమనువృత్తము ళస్థమనుప్పత్త వనమంజరియనువ...' 584561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అనుక్రమణిక. 121 పుట. ఫుట. 61 ఈనోహరమునువృత్తమ గుయూరసారీయనువృత్తము మహాక్కర మహా శ్రద్ధరయ నువృత్తమా 84 ఆయవిభాతి 77 అయహారియముప్ప తము 58 | లాటీ విటమనువృత్తము ళస్థమనుప్పత్త వనమంజరియనువృత్తము " 53 మానినియనువృత్తము 58 వ, మాలినియమువృత్తము 44 పళ తము 39 ముఖ్య 66 వడిన సము 73 మేఘవిస్ఫూర్జి తమనువృత్తము మేదినియను వృత్తము గీతి 49 58 17 $3 60 య. యతిపంచక భేదములు యతిపంచక ము 17 వసంతతిలకమనువృత్తము పనమయూరమనప్ప తము 68 | పరాంగీయనువృత్తము 43 37 లు యునిక యతీ " వాతోరి యనువృత్తమ 90 17 వికల్ప ప్రాసము కల్ప మతి 26 16 విజయ మంగళము నుర గడ 80 8. విశాళ మనం జౌ పదము 79 80 విద్యు నాలయమసృత్తము $2 66 106 113 రథగమనమనోహరమనవృత్తము 60 రథోద్ధతమనుసృత్తమ రుక్ష ప్రతియసువృత్తము రుచిరమనుప్పత్తము ctb On ఆగ క్రియా చక్రము 38 విశేషసంధి 42 | విశేష్యవిశేషణంబులం 2. విశ్వదేవియనువృత్తము 86 87 సంధి ము విసర్గ సంధి వీణారచనమనుసృత్తము 40 1. 108 60<noinclude><references/></noinclude> 2xjsgsn47fl0dx1u7ksfkmar0om80ag 104 228280 584562 2026-10-11T23:07:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 వృక్షభగ మనకు మరగడ నైరివర్గము వ్యం జనసంధి శ. ఛందోదర్పణము ఫుట. 18 సమయనిరోధము 83 సమజము ప్రాసము సమవృత్తంబు నెను సదువృత్తిలక్షణకు 94 100 91 శార్దూఅవి శ్రీడితమునువృత్తము 49 కాలివయసువృ...' 584562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>122 వృక్షభగ మనకు మరగడ నైరివర్గము వ్యం జనసంధి శ. ఛందోదర్పణము ఫుట. 18 సమయనిరోధము 83 సమజము ప్రాసము సమవృత్తంబు నెను సదువృత్తిలక్షణకు 94 100 91 శార్దూఅవి శ్రీడితమునువృత్తము 49 కాలివయసువృత్తము శిఖరిణీయనువృత్తము సమసీ సమా సరసయతి సర్వతః ప్రాససీసము సర్వలఘునీసము సర్వసకువృత్త భేద సంఖ్య 95 11 87 To 38 65 73 37 76 47 31 షట్పద శుద్ధవిరాటఅనువృత్తము మేనియను వృత్తము శ్రీరమణమనువృత్తము షత్ప్రత్యయంబులు క్షడ్వర్గంబులు పంధిత సము 84 69 37 63 60 మా సుశాంతియనుసృత్తము స కేసరమనువృత్తము 81 45 78 51 - 85 88 114 స 13 స్వరయతులు స్వర సంధి స్వాగతమునఃసృత్తము 18 97 86 58 28 సంయు క్షవర గణంబులు 6 420 సంయుత ప్రాసము హయ ప్రచారరగడ 80 18 గడ $3 సంశయము 91 హరిణతీయ నరగడ సగణలX క్రియాంకమగుచక్ర ము 86 సదు ప్రాసము 9 హరిణీయనువృత్తము 83<noinclude><references/></noinclude> 2qfr82yx7cbt6lo2av70vld2e3qt91a 104 228281 584563 2026-10-11T23:07:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తప్పొప్పుల పట్టిక. tu. So 1. తప్పు. ఒప్పు. 4 21 నగఁ గంబు నగగంబు 5 మ హేళ యన -మహిళ యన 8 16 " 15 12 * = 222 8 8 11 12 ఇటఋ ఇఉఋ 15 లేటికి .... తాఁ బేటి 38.... 13 2 కృష్ణుండు కృష్ణుండ 13 19 .. జ కలిత...రంజిత 17 3 19 4 " 20 " 8 ∞∞ 8 22 నౌపనుచోన్ క్...' 584563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తప్పొప్పుల పట్టిక. tu. So 1. తప్పు. ఒప్పు. 4 21 నగఁ గంబు నగగంబు 5 మ హేళ యన -మహిళ యన 8 16 " 15 12 * = 222 8 8 11 12 ఇటఋ ఇఉఋ 15 లేటికి .... తాఁ బేటి 38.... 13 2 కృష్ణుండు కృష్ణుండ 13 19 .. జ కలిత...రంజిత 17 3 19 4 " 20 " 8 ∞∞ 8 22 నౌపనుచోన్ క్లప్తి.... ననఁగ 3 దురీ 23 మీ " 24 161వ పద్యము 19 28 11 సంజ సురుచిర నౌననుచోన్ క్షప్తి నంగ దుర్ సమ్ సరిగా లేదు (చూ. టిప్పణి) సంజ్ఞ సురుచిర 29 20 " 30 2231 4 నినదాను కార నినదాను కారి సత్య యును గర్త్య<noinclude><references/></noinclude> f1bpnmtcfo2w73gtu0pqz7gfcl0gv7l 104 228282 584564 2026-10-11T23:07:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చుట. పంక్తి. 124 32 2 అగునీ గున్ 8 מ తనుమధ్య తనుమధ్య 34 35 చిన్న 14. చెన్న 88 "పదునొకండవ త్రిష్టుప్ఛందంబు” అనునది తోదకమునకు ముందుండవలెను. భూమిథ్ర 36 భూమిధ 37 18 సరస రస 38 4 ప్రయా 39 4 నింపార 40 23 సోనల్...' 584564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చుట. పంక్తి. 124 32 2 అగునీ గున్ 8 מ తనుమధ్య తనుమధ్య 34 35 చిన్న 14. చెన్న 88 "పదునొకండవ త్రిష్టుప్ఛందంబు” అనునది తోదకమునకు ముందుండవలెను. భూమిథ్ర 36 భూమిధ 37 18 సరస రస 38 4 ప్రయా 39 4 నింపార 40 23 సోనల్ ప్రభూతా ఇంపార సోనల్ 43 23 నసం బాధల్ 44 2 తన 15 నను పగు 45 17 ఋష్వను 24 " య, న, గ నసం బాధ పురుపో తమ నును పగు ఋష్యను ,, గ 47 14 49 8 తాంబుల 20 రమాన్నాథు రమానాథు 51 14 రుత్ 855 16 సముజ్వల 58 5:58 SONA 18 ధన్వుఁడు ధన్యుఁడు ధ్యాంత ధ్వాంత 2 ననససలు నననసలు 11<noinclude><references/></noinclude> ju9lhocix6ykn8y11bwd4ydv98nxzye 104 228283 584565 2026-10-11T23:07:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 12 తప్పు.. 125 నయమొందుకో . 18 " శ్రావ్వఁ పు గవ్వవుఁ 20 పంచ " 58 9,13,14,16, " 18 వృ వృత్తులు... పాదంబుల బాదంబుల 20 * 8520 " 59 నవీయ 1 చందంబున ఛందంబున 8 నన్నిట నన్ని యును 59 " 21 9,14 నార్థ నార్ధ బై 60 61 62 10 11 6 నదీ నదీ లాస " జ...' 584565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>56 12 తప్పు.. 125 నయమొందుకో . 18 " శ్రావ్వఁ పు గవ్వవుఁ 20 పంచ " 58 9,13,14,16, " 18 వృ వృత్తులు... పాదంబుల బాదంబుల 20 * 8520 " 59 నవీయ 1 చందంబున ఛందంబున 8 నన్నిట నన్ని యును 59 " 21 9,14 నార్థ నార్ధ బై 60 61 62 10 11 6 నదీ నదీ లాస " జగత్రయ .... పుత్రు జగత్ప్రయ 12 21 సదమలన 23 334 63 ... సదమలిన (“సదయఘన” పాఠాంతరము) (134.వ పద్యము త్రిభంగి సరిగాలేదు. చూ. వీఠిక) యర్ధముల 66,67 (ఈపుటలలోని పద్యములు సరిగా లేవు. చూ. వీఠిక) 64 6 నర్థ 65 9 యర్థములు 68 14 నిమ 15 19 మువ్వురులు య గీయ మువ్వురును<noinclude><references/></noinclude> arp2wp08eyl1ilr1n3rfkl82kxnwf2k 104 228284 584566 2026-10-11T23:08:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ్చట. పంక్తి. తప్పు.. 69 2 నేయు 70 8 భాసిల్లు 3 128 ఒప్పు.. భాసిల్ల 11 నవక వికి నవకలికి " 13 నది యసమ నదియ సమ 75 23: : : : 222: : " " 71 18 18 చరి 72 14 ప్రేముడించి రసజ్ఞాని సర్వతః ప్రేముడించు 74 120 10 పదంబును పదంబునఁ 22 న...' 584566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చ్చట. పంక్తి. తప్పు.. 69 2 నేయు 70 8 భాసిల్లు 3 128 ఒప్పు.. భాసిల్ల 11 నవక వికి నవకలికి " 13 నది యసమ నదియ సమ 75 23: : : : 222: : " " 71 18 18 చరి 72 14 ప్రేముడించి రసజ్ఞాని సర్వతః ప్రేముడించు 74 120 10 పదంబును పదంబునఁ 22 నీత్రుఁడు 18 పదముగ పదమగు 19 పాదముగ పాదమగు " 76 1 యార్యంచ ర్వంచ 77 1 రొత్త రొత్తు 77 13 ందులు 78 22 కార్కులుగాలి కార్కులకవయు " 79 17 37 23 జరుగు నిప్పుగిది జగ నిప్పుగిది జైన 호 80 4 ప్రానం 11 జన " 82 4 14 కుంకుము కుంకుమ దలంచెదఁ " 23 బోవని " 83 14 పెనుబది నూటెనిమిది 16 చున మనఁగ<noinclude><references/></noinclude> n9vvwkm1i5o65gswg4hhz625kzftvy6 104 228285 584567 2026-10-11T23:08:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '127 పుట తప్పు. 83 19 తార్ధ రార్థ 84 14 87 9 లధ్వ 90 15 మ మ 22 91 1 4 వచింపమఱికీర్తిచం వచిం చిమఱి కాంతి చంద్రుఁ దురుఁడనచుఁబలుక డటంచుఁ బలుక గాంతినమృతకిరణుఁ గీర్తినమృతకిరణుఁ అభిమతంబున నభిమతంబుగ 15...' 584567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>127 పుట తప్పు. 83 19 తార్ధ రార్థ 84 14 87 9 లధ్వ 90 15 మ మ 22 91 1 4 వచింపమఱికీర్తిచం వచిం చిమఱి కాంతి చంద్రుఁ దురుఁడనచుఁబలుక డటంచుఁ బలుక గాంతినమృతకిరణుఁ గీర్తినమృతకిరణుఁ అభిమతంబున నభిమతంబుగ 15 తాపను తాపసు 92 10 చరితులు 12 నగరు చతురులు నడుగు 13 భ్రాంతి యింకఁగీ ర్తిభ్రాతి 46 94 9 23 సత్వము సనృపస్య జరగులోక సత్వమున నృపన్య (సత్వరము నృవస్య) 58 95 97 12 16 12 దఱి చేసి దరిబేసి భకార ఛ కార 98 4 మృద్యాన్న మృద్వన్న 99 6 గ్లా 15 మత్వమున మంత్యమున 23 మాలి మావన 100 12 సంధుల సంధికలిమి 21 సత్సం 101 3 ఆజఞణనమముల ఆదిబఞణనమల.<noinclude><references/></noinclude> 5z1t92aans2t0hrxxf25jkytenqasaa 104 228286 584568 2026-10-11T23:08:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 పుట. పంక్తి, తప్పు. 101 18 జలు 102 16 తృతీ 21 103 7 తడ్డక్క పొలుపుకచట t 104 చతుర్థవర్గ 15 ట్రిలు రాజీ A క పొలుపుగఁజట చతుర్థవర్ణ ట్రిలి యర్చీ రాజి 105 10 106 12 ఛందము చందము 15 నే 18 సందీ సంధి 108 6 యలవదుఁ 22 నలుగ...' 584568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>128 పుట. పంక్తి, తప్పు. 101 18 జలు 102 16 తృతీ 21 103 7 తడ్డక్క పొలుపుకచట t 104 చతుర్థవర్గ 15 ట్రిలు రాజీ A క పొలుపుగఁజట చతుర్థవర్ణ ట్రిలి యర్చీ రాజి 105 10 106 12 ఛందము చందము 15 నే 18 సందీ సంధి 108 6 యలవదుఁ 22 నలుగు నాలుక్కగు 23 వనౌ వనే 109 3 ఎక్కడ యిక్కడ 7 క. గీ. 13 దానం 17,18 మాను తెలుఁగు మానుఁ దెలుఁగు 110 4 షష్టి 112 11 .. రంజిల ** క్రియయ .. ల్యష్ప్రత్యయ కావ్యయము దెనుం, రంజిలుఁ మాద్రి తము —1921<noinclude><references/></noinclude> pgp25p8kwuxquvp6sixxjhbs323c6wd 104 228287 584569 2026-10-11T23:08:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 584569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 228288 584570 2026-10-11T23:09:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 584570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 228289 584571 2026-10-11T23:09:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 584571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 228290 584573 2026-10-11T23:11:25Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భువనేశ్వరీ పటలము|27}}</noinclude>58. ఆత్మ నెఱిగినవానిచే విషయములు గ్రహింపబడుచున్నను నవి తనకంటె భిన్నముగా ననుభవింపబడవు. (తటస్థ లక్షణ మాత్మకు - బ్రహ్మకు - నిత్యమని పైని వివరింపబడెను. అట్టి లక్షణముచే యావత్క్రియా వ్యాపారము గ్రహింప వీలగుటచే విషయగ్రహణ ముండవచ్చును. కాని వానియం దనుభవము వేఱుగానుండును. ఇది పూర్ణసిద్ధియందలి విశేషము) {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}4. భువనేశ్వరీ పటలము</p> 1. భువనేశ్వరిని గుఱించి వ్యాఖ్యానించెదము. 2. ఆమె దశమహావిద్యలలో నాల్గవది. 3. నామాంతరముచే భువనేశ్వరియే మాయ యనబడును. 4. ఈక్షాశక్తియగు భువనేశ్వరీవిద్య కధిదైవతము ‘మధ్యమ’. 5. జ్ఞానమునకు నిమిత్తభూతమగు పూర్వవ్యాపారమే యీక్ష. 6. ఈక్షాశక్తి యిచ్ఛాశక్తికంటె వే ఱర్థముగలది కాదు. 7. సృష్టికి పూర్వమీక్ష కారణమైనట్లు కొన్నిశ్రుతులు ప్రదర్శించును. 8. మఱికొన్ని యిచ్ఛ కారణమైనట్లు ప్రదర్శించును. 9. ఈక్షకు నిచ్ఛకు వ్యత్యాసవిశేషము లేనందున (అట్లు ప్రదర్శించెను). 10. ఈశ్వరుని యీక్షయే విశాల దేశమయ్యెను. 11. ప్రతిదర్శక యంత్రమందెంత విశాలము దృష్టికంతకు నగపడునో మన మంతదేశమును చూచెదము. 12. అది యధార్థమగు దేశము కాదు. 13. మనదృష్టికంటె మించినది కాదు ( వేఱుకాదు). 14. నిర్మలమైన జలమందు మహాన్తమైన ఆకాశమును చూతుము. 15. పగటిపూట సూర్యునితో సహా చూతుము. 16. రాత్రిపూట చంద్ర నక్షత్రములతో సహా చూతుము. 17. అదియు నిజమగు దేశము కాదు.<noinclude><references/></noinclude> 1cipus1lmtl65biwvxu99rcx8y5wkvy 104 228291 584581 2026-10-11T23:21:48Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|28|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>18. అస్మ ద్దృష్టే ర్నాతిరిచ్యతే । 19. స్వప్న దేశశ్చైవమ్ । 20. యావతీ దృష్టి స్తావాన్దేశో భవతి । 21. ఈశ్వరస్య దృష్టి రపారా । 22. తస్మాత్ విశ్వస్య దేశశ్చాపారః । 23. అపారశ్చ దేశః పరమాకాశా న్నాతిరిచ్యతే । 24. తస్మా ద్భువనేశ్వరీ పరమాకాశః । 25. విశ్వస్మి న్ఫరమాకాశో భిత్తి స్థానీయః । 26. క్రియా శబ్ద విజ్ఞానాని చిత్రస్థానీయాని । 27. తస్మా ద్భువనేశ్వర్యాం పూర్వాః ప్రతితిష్ఠంతి । 28. విశ్వం ప్రతితిష్ఠతీ త్యుక్తం భవతి । 29. ఈక్షా వల్యాం మూలమిచ్ఛా । 30. ఆద్యాదృష్టి రిచ్చేత్యుక్తం భవతి । 31. ప్రతిదృష్టి శ్చేచ్ఛాస్తీ త్యేకే । 32. రసానుభూత్యౌదాసీన్యాభ్యాం తద్భావాభావనిర్ణయో లోకే । 33. ఈశ్వరేచ తథాస్యాత్ । 34. సర్వ రసానుభూతిమానీశ్వర ఇత్యేకః పక్షః । 35. అసంగ ఇత్యన్యః । 36. పరమాకాశ ఏవాదితి రుచ్యతే । 37. అఖండ్యత్వాత్ । 38. ఈశ్వరః కశ్యప ఉచ్యతే । 39. పశ్యతీతి । 40. అదితిః సర్వేషాం దేవానాం మాతా ।<noinclude><references/></noinclude> iez2tl72kgxo1bfp3f139uh59sbsn3o 104 228292 584592 2026-10-12T03:44:49Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భువనేశ్వరీ పటలము|29}}</noinclude>18. మన దృష్టికంటె వేఱును గాదు. 19. స్వప్నమం దగపడు దేశము వంటిదే. 20. దృష్టి యెంతవఱకు వ్యాపించునో దేశ మంతవఱకే వ్యాపించును. 21. ఈశ్వరుని దృష్టి యపారము. 22. ఆ కారణముచేత విశ్వముయొక్క దేశ మపారము. 23. అపారమైన దేశము పరమాకాశముకంటె వేఱు కాదు. 24. అందువలన (నీశ్వరదృష్టియైన) భువనేశ్వరి పరమాకాశమగును. 25. విశ్వవిషయములో పరమాకాశము గోడవంటిది. 26. క్రియా శబ్ద విజ్ఞానములు మూడును గోడపై బడు చిత్రములు వంటివి. 27. కనుక భువనేశ్వరియం దా మూడును ప్రతిష్ఠితములగును. (అనగా కాళీ తారా సుందరీలప్రకాశమునకు భువనేశ్వరి తెరవంటిది). 28. ఆమెయందు విశ్వమంతయు ప్రతిష్ఠితమైనట్లును చెప్పనగును. 29. ఈక్ష (దృష్టి) యొక్క వ్యాపార మనెడి లతకు మూల మిచ్ఛ యగును. 30. (వ్యాపారరూపము బొందని) మొదటి దృష్టి నిచ్చ యనవచ్చును. 31. ప్రతిఫల దృష్టికూడ యిచ్ఛ యగునని కొందఱనిరి. 32. లోకమందు రసానుభవమువల్లను ఉదాసీనమువల్లను ఏ వస్తువు నైన నున్నట్లు లేనట్లు (భావాభావములను) నిర్ణయించు చుంటిమి. 33. ఈశ్వరుని నిర్ణయించుటకు నదే మార్గము. 34. ఈశ్వరుడు సర్వరసానుభూతిమంతుడని యొక తెగవా రందురు. 35. అసంగుడని యింకొక తెగవా రందురు. 36. పరమాకాశమే అదితి యనబడెను. 37. ఖండముగానిదగుటవలన (అ + దితి = ఖండీభూతము కానిది). 38. ఈశ్వరుడు కశ్యపు డనబడెను. 39. చూచినవాడగుటచేత (‘కశ్యపః పశ్యకో భవతి' అనునది యక్షర వ్యత్యాసముచే నగుట యిచ్చట యన్వయింపబడెను). 40. అదితి సర్వదేవతలకు తల్లి (ఈశ్వరదృష్టి).<noinclude><references/></noinclude> 403s4urdh5kow0o14rsiugg3i8lp3jo 104 228293 584610 2026-10-12T10:55:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|30|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>41. కశ్యపః పితా । 42. తన్నామ్నా మునిదంపత్యో ర్వ్యవహారః । 43. తౌ న దేవానాం మాతా పితరౌ । 44. అస్యామేవశక్త్యాం సర్వంభువన మోతంప్రోతం చ । 45. 'ఆకాశే ఖలు' గార్గీతి శ్రుతేః । 46. తథోపలబ్ధేశ్చ । 47. తస్మా ద్భువనేశ్వరీయ ముచ్యతే । 48. భువనమప్యేషైవ భవతి । 49. ప్రకృతిత్వాత్ । 50. ప్రకృతిత్వం చాస్యా మూలదృష్టిరితి । 51. ఏవం జగతో దృష్టిమూలకత్వం వ్యాఖ్యాతమ్ । 52. అస్మద్దృష్టి రేవ సృష్టిరితి పరే । 53. స్వప్నసృష్టిరేవ సా । 54. 'అస్మత్ ' శబ్దస్య బ్రహ్మపరత్వేతు న విప్రతిపత్తిః । 55. త్రయాణాం వ్యాపకత్వే ప్రమాణాని దృశ్యంతే । 56. 'అదితి ర్జాత మదితి ర్జనిత్వ' మితి దేశస్య । 57. 'యమోహ జాతో యమోహ జనిత్వ' మితి కాలస్య ।<noinclude><references/></noinclude> 89jxydhvsslw9t0r8b6sa5wsseaxd1g 104 228294 584611 2026-10-12T11:04:39Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భువనేశ్వరీ పటలము|31}}</noinclude>41. కశ్యపుడు (ద్రష్ట) తండ్రి (పురాణములం దదితి కశ్యపులను మూలవ్యక్తు లనిరి - అనగా నాకాశరూపిణి, బ్రహ్మ). 42. ఆ పేర్లు ఇద్దరు మునిదంపతుల కుంచబడినట్లును వ్యవహారము. 43. వారు దేవతలకు తల్లిదండ్రులు కాజాలరు. 44. అదితి యను శక్తియందే భువనమంతయు పడుగుపేకవలె రూపొందెను. (వస్త్రమున కసలు రూపము లేకున్నను పడుగుపేకలచే నేర్పడినట్లే). 45. (పడుగుపేకవలె భువనము) ఆకాశమందే యున్నదని గార్గికి చెందిన శ్రుతివాక్కు తెల్పును. 46. దానినిబట్టి విదితమగునది యేమనగా, 47. పై కారణమువలన భువనేశ్వరినే యాకాశముగా వచింపబడినట్లగును. 48. ఆమెయే భువనముగను అగుచున్నది. 49. ప్రకృతియగుటవలన. 50. ప్రకృతిత్వముచేతనే యామె మూలదృష్టి యైనట్లగును. 51. ఈవిధముగా జగత్తునకు దృష్టిమూలకత్వము (అనగా జగత్సృష్టి కీశ్వరదృష్టి మూలకారణమనునది) వ్యాఖ్యాత మయ్యెను. 52. మనయొక్క దృష్టివల్లనే జగత్తు సృష్టింపబడుచున్నట్లు కొందఱందురు. 53. స్వప్నమందు సృష్టివలెనే అదియునని. 54. 'మన' యను నస్మచ్ఛబ్దమునకు బ్రహ్మపరముగా నర్థముగైకొనినచో (వారియభిప్రాయముతో) భేదముండదు.' 55. మూడు వ్యాపకత్వములకు (అనగా పైని వచింపబడిన ద్రష్ట - దృక్ - దృశ్యములకు లేదా పురుషుడు - కాలము - దేశములకు) ప్రమాణము లగపడును. 56. 'అదితియే పుట్టినది పుట్టుకలకుక్షేత్రమైనదియు' నను నర్థముగల శ్రుతి వాక్కు దేశవ్యాపకత్వమునకు ప్రమాణము. 57. కాలము విషయములో 'పుట్టినది పుట్టబోవునదియు యమత్వ'మను నర్థముగల శ్రుతి ప్రమాణము.<noinclude><references/></noinclude> nzv07iw6f5cau8blt83dv1s303307g5 104 228295 584612 2026-10-12T11:11:53Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|32|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>58. 'పురుష ఏవేదం సర్వ' మితి పురుషస్య । 59. దేశవ్యాపకత్వం వైశాల్యమివ విశ్వస్య । 60. దైర్ఘ్యమివ కాలవ్యాపకత్వమ్ । 61. స్వరూపమివ పురుషవ్యాపకత్వమ్ । 62. తస్మా న్న విప్రతిషేధః । 63. భువనేశ్వరీ పరమా శాంతా । 64. సర్వాభ్యః క్రియాభ్య ఆత్మానం సమర్ప్య నిశ్చలాతిష్ఠతి । 65. పరమాం శాంతిం కామయమానో భువనేశ్వరీ ముపాసీత । 66. మాయయా । 67. ప్రణవ సంపుటి తయావా । 68. ద్వితీయ శ్చింతామణి రుచ్యతే । 69. శుద్ధ ముఫాసనమ్ । 70. దృగ్దృశ్యయో రంతరభూత ఆకాశ ఏవ సదా ద్రష్టవ్యః । 71. సంసారిణాంతు దృష్టేర్మార్గ ఏవ నభః । 72. న లక్ష్యమ్ । 73. పృథివ్యాద్యుపాసనం కష్టమ్ । 74. ప్రియా౽ప్రియోభయాస్పదత్వాత్ ।<noinclude><references/></noinclude> at17q4defh68b7jdq50e7qy1s8nb0o8 104 228296 584613 2026-10-12T11:19:47Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భువనేశ్వరీ పటలము|33}}</noinclude>58. పురుషవ్యాపకత్వమునకు 'పరమపురుషుడే యీ సర్వమును (బుట్టించి పుట్టినవాడు) అయ్యె' నను భావముగల శ్రుతి ప్రమాణము. 59. దేశవ్యాపకత్వము విశ్వముయొక్క వైశాల్యముగా నున్నది. 60. విశ్వస్థితికి చెందిన దీర్ఘత్వముగా కాలవ్యాపకత్వమున్నది. 61. విశ్వముయొక్క స్వరూపముగా పురుషవ్యాపకత్వమున్నది. 62. అందువలన విరోధము తొలగినట్లగును. (అదితి భువనేశ్వరీలకు) 63. భువనేశ్వరి పరమమైనది, శాంతిమయమైనది. 64. సర్వక్రియలనుండి యాత్మను సమర్పించి (అనగా కర్తృత్వము నీశ్వరున కర్పించి) నిశ్చలమై పరాకాశరూపిణి యుండును. 65. కావున పరమమైనదానిని, శాంతిని గోరువాడు భువనేశ్వరి నుపాసించవలెను. 66. 'హ్రీం' అను మాయాబీజ మొక్కదానితోగాని 67. 'ఓం' అను ప్రణవముతో జేర్చిన మాయాబీజముచేగాని (ఓం హ్రీం ఓం) 68. ఈ యుపాసన చింతామణిని వెనుక చేయునందురు. (ఇంకొక యర్థమేమనగా నీయుపాసన రెండవ చింతామణియనబడునని. చింతామణియను పేరుతో ప్రసిద్ధమై యొక మంత్రమున్నది. దాని నిక్కడ కవి స్మరించుచుండెను.) 69. శుద్ధోపాసన మెట్లనగా 70. దృక్ - దృశ్యములకు నడుమనుండు నాకాశమును సదాచూచుట ద్వారా శుద్ధోపాసనమగును (ఆకాశమే యామె కనుక). 71. సంసారమందు మునిగినవారి కాకాశము దృష్టికి మార్గమగు నుపాధివలె దోచును. 72. అంతేకాని లక్ష్యమైన దైవస్వరూపమువలె దోచదు. 73. పృధివ్యాది స్థూలవస్తువుల ని ట్లుపాసించుట కష్టము. (అవియు వ్యాపించినవైనను.) 74. అవి ప్రియాప్రియములు రెండింటి కాస్పదములగుట చేత.<noinclude><references/></noinclude> 6efcyhfqad12wr0590tcumpron6zhw0 104 228297 584614 2026-10-12T11:29:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|34|దశ మహావిద్యలు|}}</noinclude>75. యత్ర ద్వంద్వోపరమ స్తల్లక్ష్యముత్తమమ్ । 76. తాదృశ ఆకాశః । 77. ఆకాశే న కస్యచి ద్ద్వేషః సంగోవా । 78. 'దర్శనా దభ్ర సదసీ'తి శ్లోకో౽త్ర భవతి । 79. అభ్రస్య సదస్త్వం బ్రహ్మాండ సంకీర్ణత్వాత్ । 80. సేయం హిరణ్మయాండానాం సభాద్యౌః కనకసభోచ్యతే । 81. తత్రేశస్య తాండవం కాలీపటలే వ్యాఖ్యాతం । 82. దివం పశ్యన్సాక్షిణి ప్రతితిష్ఠతి। 83. దృష్టావేప హి తదా దృష్టిః । 84. ఇయం ‘పరోవరీయసీ' విద్యోపనిషది గీయతే । 85. పరోవరీయా నుద్గీథ ఆకాశోహి । 86. తత్రాకాశ మీశ' మేకే వ్యాచక్షతే । 87. అభేదా త్తదుపపద్యతే । 88. దృష్టే ర్వస్త్వేవ హి లక్ష్యార్థః । {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}పంచమః భైరవీ పటలః</p> 1. భైరవీం వ్యాఖ్యాస్యామః । 2. పంచమీ సా దశసు మహావిద్యాసు । 3. భైరవ్యేవ త్రిపురభైరవీ ।<noinclude><references/></noinclude> 072a44vu91wy8oztmy1ujew3gr1ifsq 104 228298 584615 2026-10-12T11:39:56Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 584615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భైరవీ పటలము|35}}</noinclude>75. ద్వంద్వముల నేది శాంతింపజేయునో దాని లక్ష్యముత్తమము. 76. ఆకాశమట్టిది. 77. ఆకాశమునకు దేనితోడను ద్వేషములేదు, సంపర్కమునులేదు. 78. దర్శనమాత్రముచేత నాకాశ మొక సదస్సగునని (అనగా చిత్రవిచిత్రములను బ్రదర్శించు వేదిక యగునని) యొక ప్రసిద్ధ శ్లోకము చెప్పుచున్నది. (చిదంబరక్షేత్ర స్తుతి) 79. బ్రహ్మాండసృష్టిసంకీర్ణత్వముచే నాకాశమునకు సదస్త్వ మొప్పును. 80. ఆయీ హిరణ్మయాకృతి గోళములుండు నాకాశసభనే కనకసభ యనిరి. 81. ఆకనకసభయం దీశ్వరుని తాండవమును గుఱించి కాళీ పటలమందు వ్యాఖ్యానింపబడెను. 82. ఆకాశమును జూచుచున్న దృష్టియందు సాక్షిణిత్వము ప్రతిష్ఠితమగును. 83. దృష్టియందే లక్ష్యముంచి చూచుటవలన (దృష్టికి లక్ష్యమగు నాకాశమదృశ్యము గనుక సులభముగా దృష్టికి దృష్టియే లక్ష్యమగును) 84. 'పరోవరీయసీ' యని యీ విద్యనుపనిషత్తులు స్తుతించెను. 85. ఉద్గీధాకాశమే (అవ్యక్తశబ్దముగలది) పరోవరీయము. 86. అక్కడ (అనగా ఉపనిషత్తులలో) ఆకాశమునే కొందఱీశ్వరు డనుచున్నారు. 87. అభేదమున్నందున నీ యర్థము యుక్తమై యున్నది. 88. దృష్టికి (పరా)వస్తువే కదా లక్ష్యార్థము. {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}5. భైరవీ పటలము</p> 1. భైరవిని గుఱించి వ్యాఖ్యానించెదము. 2. ఆమె దశ మహావిద్యలలో నైదవది. 3. భైరవియే త్రిపురభైరవి.<noinclude><references/></noinclude> a8jkqhbmlgod5vbm55cb8p8db9kw7lg