రచయిత:అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>67919</id>
    <revision>
      <id>584701</id>
      <parentid>489947</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>584701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="s6in6wmi61nafo9ec7006uqawxtf7ty" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అయ్యల సోమయాజుల
 |అసలుపేరు = గణపతిశాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ
 |పుట్టిన_యేడు = 1878
 |గిట్టిన_యేడు = 1936
 |వివరణ = ప్రముఖ పండితుడు, జ్యోతిష్యుడు మరియు ఆధ్యాత్మికవేత్త. రమణ మహర్షి శిష్యులలో ప్రముఖుడు. ఆయన వసిష్ఠ గణపతి ముని అనీ కావ్యకంఠ గణపతిముని అనీ ప్రసిద్ధుడు. 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* ఇంద్ర సహస్రనామ స్తోత్రమ్‌ (1999)[https://archive.org/details/indrasahasranaam020291mbp]
* [[ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]] (1962) {{small scan link|Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf}}
* [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]] {{small scan link|మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf}}

==గణపతి ముని గురించిన రచనలు==
* [[గణపతిముని చరిత్ర సంగ్రహం]] (1992)</text>
      <sha1>s6in6wmi61nafo9ec7006uqawxtf7ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:Ananthuni-chandamu.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>89523</id>
    <revision>
      <id>584620</id>
      <parentid>570262</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584620</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="t1rrsw2av4xc0rfrwxxmvbg17h8t7wn" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[అనంతుని ఛందము అను నామాంతరముగల ఛందోదర్పణము|ఛందోదర్పణము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:అనంతామాత్యుడు|అనంతామాత్యుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్|వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]
|చిరునామా=చెన్నై
|సంవత్సరం=1921
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:వ్యాకరణం]]</text>
      <sha1>t1rrsw2av4xc0rfrwxxmvbg17h8t7wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:భరతరసప్రకరణము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>131013</id>
    <revision>
      <id>584670</id>
      <parentid>400391</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584670</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="dixn7b8bmbxyjwyzytgehsyatrpx5ja" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[భరతరసప్రకరణము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=సంకలనము
|అనువాదకులు=నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1932
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=V
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2=&quot;ప్రవి&quot;
3=&quot;పీఠిక&quot;
4to8=&quot;విసూ&quot;
9=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>dixn7b8bmbxyjwyzytgehsyatrpx5ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భరతరసప్రకరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131014</id>
    <revision>
      <id>584671</id>
      <parentid>399963</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="528" sha1="obbldb18dtbtaccoc0y7ywup7jf6ie2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[భరతరసప్రకరణము]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[భరతరసప్రకరణము/పీఠిక|పీఠిక]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1932
}}
&lt;pages index=&quot;భరతరసప్రకరణము.pdf&quot; from=1 to=2 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>obbldb18dtbtaccoc0y7ywup7jf6ie2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భరతరసప్రకరణము/పీఠిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131015</id>
    <revision>
      <id>584672</id>
      <parentid>399964</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="4yowpqez3wx4h4scrzyappikjjwqewk" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  = పీఠిక
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి =[[../విషయసూచిక/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1932
}}
&lt;pages index=&quot;భరతరసప్రకరణము.pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>4yowpqez3wx4h4scrzyappikjjwqewk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భరతరసప్రకరణము/భరతరసప్రకరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131017</id>
    <revision>
      <id>584669</id>
      <parentid>399966</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="shuru0xz05fnktjj2gyqvu3suzh60ho" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  = భరతరసప్రకరణము
 | ముందరి = [[../విషయసూచిక/]]
 | తదుపరి =
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1932
}}
&lt;pages index=&quot;భరతరసప్రకరణము.pdf&quot; from=9 to=96 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రము]]</text>
      <sha1>shuru0xz05fnktjj2gyqvu3suzh60ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>173454</id>
    <revision>
      <id>584700</id>
      <parentid>562711</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>584700</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="qrlq8zwom1x07j1asox0enuwmkfeopi" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;బొమ్మ&quot;
2=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>qrlq8zwom1x07j1asox0enuwmkfeopi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:కవిజనసంజీవని (ముద్దరాజు రామభద్రుడు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>173471</id>
    <revision>
      <id>584683</id>
      <parentid>579308</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584683</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="bgmqooc0l1d7lbbopbh8wowdsd065tp" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవిజనసంజీవని]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:ముద్దరాజు రామభద్రుడు|ముద్దరాజు రామభద్రుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=జనమంచి వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశర్మ
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1930
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2to3=&quot;పీఠిక&quot;
4=5
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>bgmqooc0l1d7lbbopbh8wowdsd065tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవిజనసంజీవని</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173472</id>
    <revision>
      <id>584684</id>
      <parentid>490052</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="22h0zdfmfcgs0w52vljkxhw3lev5pts" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కవిజనసంజీవని]]
 | రచయిత = ముద్దరాజు రామభద్రుడు
|అనువాదం=
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కవిజనసంజీవని/పీఠిక|పీఠిక]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం= 1930
}}

&lt;pages index=&quot;కవిజనసంజీవని (ముద్దరాజు రామభద్రుడు).pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>22h0zdfmfcgs0w52vljkxhw3lev5pts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:అలంకారచంద్రోదయము (ఇమ్మానేని శరభలింగ కవి).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>185363</id>
    <revision>
      <id>584679</id>
      <parentid>584366</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584679</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="420" sha1="3ppwwvbqy1fculx9856myepsudcfttb" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[అలంకారచంద్రోదయము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:ఇమ్మానేని శరభలింగ కవి|ఇమ్మానేని శరభలింగ కవి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వీరేశలింగము
|చిరునామా=మచిలీపట్నం
|సంవత్సరం=1906
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>3ppwwvbqy1fculx9856myepsudcfttb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అలంకారచంద్రోదయము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188152</id>
    <revision>
      <id>584680</id>
      <parentid>506498</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="9zdoq48cacb7uhe9k82x8802iv6juuk" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[అలంకారచంద్రోదయము]]
 | రచయిత = ఇమ్మానేని శరభలింగ కవి
 |అనువాదం =
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[అలంకారచంద్రోదయము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1906
}}

&lt;pages index=&quot;అలంకారచంద్రోదయము (ఇమ్మానేని శరభలింగ కవి).pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>9zdoq48cacb7uhe9k82x8802iv6juuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:నవరసగంగాధరము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>189153</id>
    <revision>
      <id>584678</id>
      <parentid>519838</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584678</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="8zvmgdhguh4amw71yledujbhexcmkyn" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[నవరసగంగాధరము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:జగన్నాథ పండితరాయలు|జగన్నాథపండితరాయలు]]
|అనువాదకులు=జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=నవ్యసాహిత్యపరిషత్తు
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1942
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>8zvmgdhguh4amw71yledujbhexcmkyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:తెలుగు కావ్యాదర్శము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>190696</id>
    <revision>
      <id>584685</id>
      <parentid>584232</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584685</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="424" sha1="g85wm16h4hfb9x9enuekv51ua4yop0g" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:దండి|దండి]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి|అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist 
60=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>g85wm16h4hfb9x9enuekv51ua4yop0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:అలంకారమకరందః (కొల్లూరి రాజశేఖర).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>190896</id>
    <revision>
      <id>584681</id>
      <parentid>509537</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584681</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="jufotd60lwlhgrz9txx49cpixhxir1f" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[అలంకారమకరందః]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ|కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=మరింగంటి శ్రీరంగచార్య
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వప్రాచ్యలిఖితగ్రంథాలయం
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1985
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>jufotd60lwlhgrz9txx49cpixhxir1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అలంకారమకరందః</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190897</id>
    <revision>
      <id>584682</id>
      <parentid>509538</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="3y0iwzzxvoy9c0m9h0lzcv3p3jrazh4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[అలంకారమకరందః]]
 | రచయిత = కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
 |అనువాదం =మరింగంటి శ్రీరంగచార్య (వ్యాఖ్యాత)
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[అలంకారమకరందః/Preface|Preface]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1985
}}

&lt;pages index=&quot;అలంకారమకరందః (కొల్లూరి రాజశేఖర).pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>3y0iwzzxvoy9c0m9h0lzcv3p3jrazh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కావ్యాలంకారసంగ్రహము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219407</id>
    <revision>
      <id>584667</id>
      <parentid>572308</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="je8nz1metdllb6j68z7en16seh75x14" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]]
 | రచయిత = రామరాజభూషణుడు
 | అనువాదం= సన్నిధానం సూర్యనారాయణశాస్త్రి
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కావ్యాలంకారసంగ్రహము/తొలిపలుకు|తొలిపలుకు]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1945
}}

&lt;pages index=&quot;1945 KavyaAlankaraSangrahamu Telugu PDF.pdf&quot; from=5 to=6 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>je8nz1metdllb6j68z7en16seh75x14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>224313</id>
    <revision>
      <id>584622</id>
      <parentid>584555</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6980" sha1="1hirb1y5cymvsj6tnpour7tkag93vm8" xml:space="preserve">*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*గోకర్ణచ్ఛందము
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*వైజయంతీ ― యాదవప్రకాశుడు
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>1hirb1y5cymvsj6tnpour7tkag93vm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584660</id>
      <parentid>584622</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6981" sha1="55yy01l74qaim93uachol7htvpjui00" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*వైజయంతీ ― యాదవప్రకాశుడు
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన

*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>55yy01l74qaim93uachol7htvpjui00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584668</id>
      <parentid>584660</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7211" sha1="sbim1salx6st3vzfb2f3cyjwbpwgu53" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[నాట్యశాస్త్రం]] ― భరతముని; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*వైజయంతీ ― యాదవప్రకాశుడు
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన

*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>sbim1salx6st3vzfb2f3cyjwbpwgu53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584675</id>
      <parentid>584668</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7144" sha1="1361vdtxkx4yxct3b3vzqxhm46n2c2s" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[నాట్యశాస్త్రం]] ― భరతముని; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన

*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>1361vdtxkx4yxct3b3vzqxhm46n2c2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584676</id>
      <parentid>584675</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7198" sha1="9ncuhggxoayslvonc32aufvyagunapz" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
దశరూపకము ― ధనంజయుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[నాట్యశాస్త్రం]] ― భరతముని; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[నవరసగంగాధరము|రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన

*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>9ncuhggxoayslvonc32aufvyagunapz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584677</id>
      <parentid>584676</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7209" sha1="k3baksbnm3ljie12ysh0u62kin1xrxy" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)|కావ్యాదర్శము]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
దశరూపకము ― ధనంజయుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[నాట్యశాస్త్రం]] ― భరతముని; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
**[[నవరసగంగాధరము]] ― 
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన

*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>k3baksbnm3ljie12ysh0u62kin1xrxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584691</id>
      <parentid>584677</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7172" sha1="d4w49xir9njc9cnr8o2jcr3j2ri4efq" xml:space="preserve">*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*కావ్యాదర్శః (కావ్యలక్షణము) ― దండి
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
దశరూపకము ― ధనంజయుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*[[నాట్యశాస్త్రం]] ― భరతముని; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
**[[నవరసగంగాధరము]] ― 
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన

*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*హనుమచ్ఛందము
[[వర్గం:సాహిత్యం]]</text>
      <sha1>d4w49xir9njc9cnr8o2jcr3j2ri4efq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>224318</id>
    <revision>
      <id>584656</id>
      <parentid>580231</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584656</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="sfx85bmjmos3rzpc457jx5ek9xl45u0" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కావ్యప్రకాశము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:మమ్మటుడు|మమ్మటుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు|పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు]] (వ్యాఖ్యాత)
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=సంస్కృతభాషాప్రచారసమితి
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1995
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>sfx85bmjmos3rzpc457jx5ek9xl45u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224344</id>
    <revision>
      <id>584616</id>
      <parentid>579261</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584616</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="05nyb582tqynchgv2ns0saxoq2mmmoc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లక్షణం చెప్పాలి అని చెప్పిన లక్షణాలు. అవి కొందరికి అంగీకారయోగ్యాలు అయినా కాకపోయినా రచయితలు వాటిని పరిపూర్ణలక్షణాలు అనే ఉద్దేశంతో చెప్పి ఉంటారు.

10. ఆలంకారికులలో కావ్యాలంకారకర్త అయిన భామహుడు అతిప్రాచీను డని చాలామంది పండితుల అభిప్రాయం. దండియే ప్రాచీను డని పి.వి. కాణేగారి అభిప్రాయం. భామహుడు దండికి తరువాతివాడే అయి ఉంటాడని, బహుశా అతడు బౌద్ధపండితుడై ఉంటాడనీ నా అభిప్రాయం. (చూ. ఆంధ్రప్రదేశ సాహిత్యఅకాడమీ ప్రచురించిన కావ్యాదర్శం ప్రస్తావన).

11. కావ్యాలంకారంలో భామహుడు క్రీ.శ. 725-750) ఒక చోట &quot;శబ్దార్థే సహితౌ కావ్యమ్&quot; అని అంటాడు. ఇదే భామహునికి ఇష్టమైన కావ్యలక్షణం అని చాలామంది అభిప్రాయం. &quot;ఒక దానితో ఒకటి కలిసి ఉన్న శబ్దర్థాలు కావ్యం&quot; అని దీని అర్థం. ఇలాంటి కలయిక ప్రతివాక్యంలోనూ ఉంటుంది. “అన్యూనానతిరిక్తంగా ఈ రెండూ ఉండాలి; అప్పుడే అది కావ్యం అవుతుంది&quot; అంటూ ఏవేవో సర్దుబాట్లు చేసి చెప్పుతూ ఉంటారు. ప్రతీ శాస్త్రగ్రంథంలోను,
స్మృత్యాదులలోను శబ్దార్థాలను తూచి వాడతారు. అందుచేత ఈ సహితత్వం వాటిలోనూ ఉంటుంది. కాబట్టి ఇది సరియైన లక్షణం అవడానికి వీలు లేదు. ఈ వాక్యానికి ముందు భామహుడు శబ్దాలంకారాలను గూర్చి అర్థాలంకారాలను గూర్చి చర్చిస్తాడు. &quot;కొందరు శబ్దాలంకారాలు ప్రధానమైనవి అంటారు. మరికొందరు అర్థాలంకారాలు ప్రధాన మైనవి అంటారు. నా అభిప్రాయం ప్రకారం రెండూ సమప్రాధాన్యం కలవే&quot; అని చెప్పి (1-13-15) ఈ వాక్యం వ్రాస్తాడు. అందుచేత పైన చెప్పిన శబ్దార్థాలంకారాలను అన్వయించుకొని 'సహితా' అనే పదానికి &quot;శబ్దాలంకారార్థాలంకారసహితౌ' అని అర్థం చెప్పుకొని &quot;శబ్దార్థాలంకారాలు ఉన్న శబ్దార్థాలు కావ్యం&quot; అని లక్షణం చెప్పుకుంటే అది సమంజసంగా ఉంటుంది. లేదా ఇది స్థూలంగా చెప్పిన లక్షణం అనుకొని ఈ పరిచ్చేదంలోనే రాబోయే “అలఙ్కారవదగ్రామ్యమర్థ్యం న్యాయ్యమనాకులమ్&quot; (1.35) అనే వాక్యం లక్షణం అని చెప్పుకోవాలి.

12. ఇదే విధంగా దండి (క్రీ.శ. 660-680) కావ్యాదర్శంలో చెప్పిన “ఇష్టార్థవ్యవచ్ఛిన్నా పదావలీ&quot; అనేది కావ్యలక్షణం అని చాలామంది అంటూం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05nyb582tqynchgv2ns0saxoq2mmmoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224345</id>
    <revision>
      <id>584617</id>
      <parentid>579262</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584617</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="1rkpsub5mnbi5t0n8mmrqp8y09xv5fq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;టారు. వాస్తవానికి దండి ఈ వాక్యాన్ని కావ్యలక్షణంగా ఉద్దేశించలేదు. ఈఘట్టంలోని పూర్వాపరాలు పరిశీలిస్తే ఈవిషయం తెలుస్తుంది. ప్రథమపరిచ్ఛేదం ఎనిమిదవ శ్లోకంలో &quot;శాస్త్రజ్ఞానం లేనివాడు గుణదోషాలు ఎట్లా గ్రహించకలుగుతాడు?&quot; అని చెప్పి దండి ―
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“అతః ప్రజానాం వ్యుత్పత్తి మభిసంధాయ సూరయః,
 వాచాం విచిత్రమార్గాణాం నిబబన్ధుః క్రియావిధిమ్.
 తైః శరీరం చ కావ్యానామలఙ్కారాశ్చ దర్శితాః,
 శరీరం తావదిష్టార్ధవ్యచ్ఛిన్నా పదావళీ&quot; (కావ్యాదర్శ 1. 9,10)&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అని అంటాడు. &quot;అందుచేతనే పండితులు ప్రజలకు వ్యుత్పత్తి కలగడంకోసం
విచిత్రమార్గములు గల వాక్కుల నిర్మాణవిధానాన్ని చెప్పారు. కావ్యశరీరాన్ని అలంకారాలను కూడా చూపించారు. ఇష్టంగా ఉండే అర్థాన్ని ప్రతిపాదించే పదసముదాయమే కావ్యానికి శరీరం&quot; అని ఈ శ్లోకాల అర్థం. దీనిని పట్టి దండి కేవలం “ఇష్టార్థకపదసముదాయం కావ్యానికి శరీరం&quot; అని మాత్రమే చెపుతున్నాడు గాని దీన్ని కావ్యలక్షణంగా చెప్పడం లేదు. రెండవశ్లోకంలో &quot;యథా సామర్థ్య మస్మాభిః క్రియతే కావ్యలక్షణమ్&quot; అని చెప్పి తరువాత కొన్ని శ్లోకాలలో వాఙ్మయానికి ఉన్న ప్రాశస్త్యాన్ని వర్ణించి ఈ వాక్యం చెప్పడంచేత ఇదే దండ్యభిమతమైన కావ్యలక్షణం అని చాలామంది భ్రాంతి పడడానికి అవకాశం ఏర్పడింది. రెండవశ్లోకంలోని &quot;కావ్యలక్షణం&quot; అనేది ఈ గ్రంథానికి పేరు. ఎవరైనా రచయిత యథాశక్తిగా ఫలానాగ్రంథం రచిస్తున్నాను అని చెప్పుకుంటాడు గాని ఫలానాదానికి లక్షణం యథాశక్తిగా చెపుతున్నాను అని అనడు. దండి రచించిన గ్రంథానికి 'కావ్యలక్షణం' అనే పేరు. 'కావ్యాదర్శం' అనే పేరు అత డెక్కడా చెప్పలేదు. పైని చెప్పినట్లుగా 'కావ్యలక్షణం' అనగా కావ్యానికి లక్షణం అని అర్థం చేసుకొని ఎవరో వ్యాఖ్యాత మరొకపేరు ఏదీ గ్రంథంలో కనబడకపోవడంచేత.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“ఆదిరాజయశోబిమ్బమాదర్శం ప్రాప్య వాఙ్మయమ్,
 తేషామసన్నిధానే౽పి న స్వయం పశ్య నశ్యతి&quot; (కా.ఆ.1.5)&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అనే శ్లోకం చూచి దీనికి కావ్యాదర్శం అనే పేరు పెట్టి ఉంటాడు. &quot;కావ్యలక్ష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rkpsub5mnbi5t0n8mmrqp8y09xv5fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224346</id>
    <revision>
      <id>584618</id>
      <parentid>579263</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584618</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4728" sha1="ljwabkemmg28ox5l9gqnjm89anlqai7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రత్నశ్రీ&quot; అనే వ్యాఖ్యానం రచించిన ఒక సింహళదేశీయుడైన రత్నశ్రీ అనే పండితుడు ఈ గ్రంథం పేరు “కావ్యలక్షణం” అని స్పష్టీకరించి ఉన్నాడు.

13. ఈ విధంగా దండి పరిపూర్ణమైన లక్షణం ఏదీ చెప్పలేదు. పైన ఉదాహరించిన శ్లోకాలలోని విషయా లన్నీ చేర్చితే ఏర్పడిన “సాలఙ్కారా ఇష్టార్థవ్యవచ్చిన్నా విచిత్రమార్గా పదావలిః కావ్యమ్” అనే వాక్యం దండికి అభిమతమైన, అతడు సూచించిన కావ్యలక్షణం అని చెప్పవచ్చును.

14. కావ్యాలంకారసూత్రరచయిత అయిన వామనుడు (ఎనిమిదవ శతాబ్దం) కూడా స్పష్టమైన లక్షణం ఇవ్వకుండా సూచించి ఉన్నాడు. “కావ్యశబ్దో౽యం గుణాలఙ్కారసంస్కృతయోః శబ్దార్థయోర్వర్తతే, భక్త్యా తు శబ్దార్థమాత్రవచనః అత్ర గృహ్యతే&quot;, (కా.అ.సూ. పే. 1) దీనిని పట్టి &quot;గుణాలంకారసహితౌ శబ్దార్థౌ కావ్యమ్” అని వామనునికి అభిమతమైన కావ్యలక్షణం అని స్పష్టం అవుతుంది.

15. 'కావ్యాలంకార' కర్త అయిన రుద్రటుడు కూడా ( క్రీ.శ. 900 ప్రాంతం) కావ్యలక్షణం చెప్పకుండా &quot;నను శబ్దార్థౌ కావ్యమ్&quot; (పే. 8) అని మాత్రమే ప్రసంగవశంచేత అన్నాడు. దీనికి వ్యాఖ్యానం చేస్తూ నమిసాధువు &quot;ఈ రెండింటికీ సమప్రాధాన్యం కాబట్టి ఈ రెండూ కలిస్తేనే కావ్యం అవుతుంది&quot; అన్నాడు.

16. ఈ విధంగా ధ్వనిసిద్ధాంతస్థాపనకు ముందు ఏ అలంకారికుడూ కూడా కావ్యానికి అవ్యాప్త్యతివ్యాప్యసంభవదోషగ్రస్తం కాని లక్షణం చెప్పడానికి ప్రయత్నించలేదు. ఎంతసేవూ శబ్దార్థాలూ వాటికి సంబంధించిన గుణాలంకారాదులూ వీటి చుట్టూ మాత్రమే తిరిగారు. కావ్యాత్మను గూర్చి వీళ్లు ముచ్చటించలేదు. &quot;ధ్వని కావ్యానికి ఆత్మ&quot; అని ఆనందవర్ధనుడు స్థాపించడంతో తరువాతివాళ్ళందరూ, వాళ్లు ధ్వనిని అంగీకరించినవారైనా, అంగీకరించనివాళ్లైనా, కావ్యలక్షణంలో కావ్యాత్మను గూర్చి మాటలాడడం ప్రారంభించారు. అయితే ధ్వన్యాలోకరచయిత అయిన ఆనందవర్ధనుడూ (తొమ్మిదవ శతాబ్దం), తద్వ్యాఖ్యాత
అయిన అభినవగుప్తుడూ(పదవ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధం) కూడా కావ్యలక్షణం ఏదీ ఇవ్వకపోవడం గమనార్హం. “శబ్దారశరీరం తావత్కావ్యమ్&quot; (ధ్వన్యా. పే. 16). &quot;కావ్యవిశేషో హి విశిష్టార్థప్రతిపత్తిహేతుః శబ్దసన్దర్భవిశేషః&quot; (ధ్వన్యా. పే. 300) అని మాత్రమే ప్రసంగవంశంచేత ఆనందవర్ధనుడు అన్నాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljwabkemmg28ox5l9gqnjm89anlqai7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224347</id>
    <revision>
      <id>584654</id>
      <parentid>579264</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="1vbdhxki4ea2tb38p97l3vpjiv4jjfb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;17. “వక్రోక్తిజీవితం&quot; రచించిన కుంతకుడు (పదకొండవ శతాబ్దంప్రారంభం.)
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;శబ్దారౌ సహితౌ యత్ర కవివ్యాపారశాలిని,
 బన్దే వ్యవస్థితౌ కావ్యం తద్విదాహ్లాదకారిణి&quot;.{{float right|1-7}}&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అని కావ్యలక్షణం చెప్పి సాహిత్యం అంటే ఏమో విశదీకరించాడు.

భోజుడు (పదకొండవ శతాబ్దం ప్రారంభం, “సరస్వతీకంఠాభరణం”లో ఒక కావ్యలక్షణాన్ని సూచించాడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“నిర్దోషం గుణవత్ కావ్యమలఙ్కారైరలఙ్కృతమ్,
 రసాన్వితం కవిః కుర్వన్ కీర్తిం ప్రీతిం చ విన్దతి {{float right|(పే.2)}}&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
దీనిలోని “నిర్దోషం గుణవత్, అలంకారైః అలంకృతమ్, రసాన్వితం కావ్యమ్&quot;అనేదానిని భోజునికి సంమతమైన కావ్యలక్షణంగా గ్రహించవచ్చును.

18. అగ్నిపురాణంలో దండి - భోజులు ఇచ్చిన కావ్యలక్షణాలని కలిపి &quot;ఇష్టార్థవ్యవచ్చిన్నా పదావలీః కావ్యం స్ఫురదలంకారంగుణవద్దోషవర్జితమ్&quot; (1.6.7) అనే లక్షణం ఇవ్వబడింది. అగ్నిపురాణంలో ఉన్న అలంకారశాస్త్రానికి సంబంధించిన విషయా లన్నీ భోజుని సరస్వతీకంఠాభరణంనుండి గ్రహించబడిన వని పండితుల అభిప్రాయం. (చూ. పి.వి.కాణే, &quot;సాన్స్క్రీట్ పొయటిక్స్” ii సంపుటం. పేజి 201)

19. మమ్మటుడు ఇచ్చిన “తదదోషా శబ్దార్థౌ&quot; ఇత్యాదికావ్యలక్షణం ధ్వనివాదులకు ఇతరులకు కూడా అంగీకారయోగ్యంగానే ఉన్నది. ఆ లక్షణంలో ధ్వనిని కాని, రసాన్ని కాని ప్రత్యక్షంగా (Directly) చేర్చకపోవడమే ఇందుకు కారణం. తరవాత అతడు చేసిన ప్రతిపాదనను పట్టి గుణాలు రసధర్మాలు గాన గుణాలు ఉండా లని చెప్పగానే రసం ఉండా లని కూడా సూచితం అవుతున్నా, గుణాదులు శబ్దార్థాశ్రితాలు అనేవాళ్ళకు కూడా అంగీకారయోగ్యం అయే టట్లు, అతడు రసంమాట లక్షణంలో ఎత్త లేదు. తరువాత వచ్చిన అలంకారికులు చాలావరకు మమ్మటుని లక్షణాన్నే అనుసరించారు.

20. &quot;అదోషౌ సగుణౌ సాలఙ్కారౌ శబ్దార్థౌ కావ్యమ్”.
{{right|-హేమచంద్రుని కావ్యానుశాసనం. పే. 12}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1vbdhxki4ea2tb38p97l3vpjiv4jjfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584655</id>
      <parentid>584654</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="f2vdmq2pxpvtiyqdydgiwdxf0i4i59f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;17. “వక్రోక్తిజీవితం&quot; రచించిన కుంతకుడు (పదకొండవ శతాబ్దంప్రారంభం.)
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;శబ్దారౌ సహితౌ యత్ర కవివ్యాపారశాలిని,
 బన్దే వ్యవస్థితౌ కావ్యం తద్విదాహ్లాదకారిణి&quot;.{{float right|1-7}}&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అని కావ్యలక్షణం చెప్పి సాహిత్యం అంటే ఏమో విశదీకరించాడు.

భోజుడు (పదకొండవ శతాబ్దం ప్రారంభం) “సరస్వతీకంఠాభరణం”లో ఒక కావ్యలక్షణాన్ని సూచించాడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“నిర్దోషం గుణవత్ కావ్యమలఙ్కారైరలఙ్కృతమ్,
 రసాన్వితం కవిః కుర్వన్ కీర్తిం ప్రీతిం చ విన్దతి {{float right|(పే.2)}}&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
దీనిలోని “నిర్దోషం గుణవత్, అలంకారైః అలంకృతమ్, రసాన్వితం కావ్యమ్&quot;అనేదానిని భోజునికి సంమతమైన కావ్యలక్షణంగా గ్రహించవచ్చును.

18. అగ్నిపురాణంలో దండి - భోజులు ఇచ్చిన కావ్యలక్షణాలని కలిపి &quot;ఇష్టార్థవ్యవచ్చిన్నా పదావలీః కావ్యం స్ఫురదలంకారంగుణవద్దోషవర్జితమ్&quot; (1.6.7) అనే లక్షణం ఇవ్వబడింది. అగ్నిపురాణంలో ఉన్న అలంకారశాస్త్రానికి సంబంధించిన విషయా లన్నీ భోజుని సరస్వతీకంఠాభరణంనుండి గ్రహించబడిన వని పండితుల అభిప్రాయం. (చూ. పి.వి.కాణే, &quot;సాన్స్క్రీట్ పొయటిక్స్” ii సంపుటం. పేజి 201)

19. మమ్మటుడు ఇచ్చిన “తదదోషా శబ్దార్థౌ&quot; ఇత్యాదికావ్యలక్షణం ధ్వనివాదులకు ఇతరులకు కూడా అంగీకారయోగ్యంగానే ఉన్నది. ఆ లక్షణంలో ధ్వనిని కాని, రసాన్ని కాని ప్రత్యక్షంగా (Directly) చేర్చకపోవడమే ఇందుకు కారణం. తరవాత అతడు చేసిన ప్రతిపాదనను పట్టి గుణాలు రసధర్మాలు గాన గుణాలు ఉండా లని చెప్పగానే రసం ఉండా లని కూడా సూచితం అవుతున్నా, గుణాదులు శబ్దార్థాశ్రితాలు అనేవాళ్ళకు కూడా అంగీకారయోగ్యం అయే టట్లు, అతడు రసంమాట లక్షణంలో ఎత్త లేదు. తరువాత వచ్చిన అలంకారికులు చాలావరకు మమ్మటుని లక్షణాన్నే అనుసరించారు.

20. &quot;అదోషౌ సగుణౌ సాలఙ్కారౌ శబ్దార్థౌ కావ్యమ్”.
{{right|-హేమచంద్రుని కావ్యానుశాసనం. పే. 12}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2vdmq2pxpvtiyqdydgiwdxf0i4i59f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224348</id>
    <revision>
      <id>584657</id>
      <parentid>579265</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="nod5vu460l7wso9rfoyosoxvysyjrcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;గుణాలంకారసహితౌ శబ్దార్ధౌ దోషవర్జితౌ,
 గద్యపద్యోభయమయం కావ్యం కావ్యవిదో విదుః.&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|―ప్రతాపరుద్రీయం, II. 1.}}
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;శబ్దార్థౌ నిర్దోషౌ సగుణౌ ప్రాయః సాలఙ్కారౌ కావ్యమ్”&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|―కావ్యానుశాసనం, పే. 14}}
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“నిర్దోషా లక్షణవతీ సరీతిర్గుణభూషణా,
 సాలంకారరసానేకవృత్తిర్వాక్కావ్యనామభాక్”.&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|―చంద్రాలోకం. I. 7.}}
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“కావ్యం రసాదిమద్వాక్యం శ్రుతం సుఖవిశేషకృత్&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|―అలంకారశేఖరం- పే. 2.}}
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“ఆస్వాదజీవాతుః పదసందర్భః కావ్యమ్&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|―చండీదాసుడు.}}
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;వాక్యం రసాత్మ్యం కావ్యమ్”&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(సాహిత్యదర్పణం. పే. 5)}}
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“రమణీయార్థ ప్రతిపాదకః శబ్దః కావ్యమ్&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(రసగంగాధరం. పే.4)}}
ఈ విధంగా ఆలంకారికులు కావ్యానికి లక్షణం చెప్పి ఉన్నారు. వీటిని పరిశీలిస్తే (1) “గుణాదులున్న శబ్దార్థాలు రెండూ కావ్యం&quot; అని కొందరూ (2) “రసం ఉన్న శబ్దార్థాలే కావ్యం&quot; అని కొందరూ; 'మనోహరమైన అర్థాన్ని బోధించే శబ్దం కావ్యం' అని కొందరూ, &quot;రసం ఉన్న శబ్దమే కావ్యం&quot; అని కొందరూ లక్షణం చెప్పినట్లు కనబడుతుంది. శబ్దార్థాలు రెండూ కలిసి కావ్యమా, అందమైన అర్థం బోధించే, లేదా రసం ఉన్న శబ్దం కావ్యమా అనే విషయంలో, &quot;కావ్యలక్షణంలో శబ్దానికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి&quot; అని పండితరాయలు సయుక్తికంగా స్థాపించాడు. కావ్యంలో బోధించబడే అర్థం మనోహరంగా ఉంటే చాలు; ఆ మనోహరత్వం దేనిని పట్టి వచ్చినా రావచ్చు. కొన్నిచోట్ల రసంచేత, కొన్నిచోట్ల వస్తుధ్వనిచేత, కొన్నిచోట్ల అలంకారంచేతా కూడా రావచ్చు అని పండితరాయల అభిప్రాయం. కావ్యలక్షణాలను గూర్చిన విస్తృతచర్చను తెలుసుకొనగోరేవారు మా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nod5vu460l7wso9rfoyosoxvysyjrcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224349</id>
    <revision>
      <id>584658</id>
      <parentid>579266</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="f2wr7wm8i05p6snki0rpvu2pu94q60y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;The contribution of Panditaraja Jagannatha to Sanskrit Poetics&quot; అనే గ్రంథంలో (మొదటి సంపుటం 32-56 పేజీలలో) చూడవచ్చును.

21. కావ్యహేతువు:― కావ్యానికి హేతువు ఏది అనే విషయంలో ఆలంకారికులలో అభిప్రాయభేదం ఉంది. (1) ప్రతిభ, వ్యుత్పత్తి, అభ్యాసం. ఈ మూడింటిలో ఒక్కొక్కటి స్వతంత్రంగా కావ్యనిర్మాణహేతువు అవుతుం దని కొందరి అభిప్రాయం. (2) ఈ మూడూ కలిస్తేనే కావ్యహేతువులు అవుతా యని కొందరి అభిప్రాయం. (3) ప్రతిభ ఒక్కటే హేతు వని కొందరి అభిప్రాయం. అయితే ప్రతిభకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవారే అధికంగా ఉన్నారు. ప్రతిభ లేని వ్యుత్పత్త్యభ్యాసాలు ఉత్తమకావ్యసృష్టికి ఉపకరించ వనీ అసలు ప్రతిభ అంటూ ఉంటే దానికి ఇవి తోడ్పడతా యనీ వీరి అభిప్రాయం. ఈమూడూ కలిసి కావ్యహేతువు అని చెప్పినా కూడ మమ్మటుడు చివరికి ప్రతిభకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. ఈ విషయంలో కొందరు ప్రాచీనాచార్యుల వాక్యాలు పరిశీలిద్దాం.

&lt;poem&gt;22. &quot;స్మృతిర్వ్యతీతవిషయా మతిరాగామిగోచరా,
     బుద్ధిస్తాత్కాలికీ జ్ఞేయా ప్రజా త్రైకాలికీ మతా.
    ప్రజ్ఞాం నవనవోన్మేషశాలినీం ప్రతిభాం విదుః,
    ద్వే వర్త్మనీ గిరాం దేవ్యాః శాస్త్రఞ్చ కవికర్మ చ,
    ప్రజ్ఞోపజ్ఞం తయోరాద్యం ప్రతిభోద్భవమన్తిమమ్&quot;.&lt;/poem&gt;
{{right|―కా.ప్ర సంప్రదాయప్రకాశినీవ్యాఖ్య, పే. 8}}
“గడిచిపోయినవాటికి సంబంధించినది &quot;స్మృతి&quot;. రాబోయే విషయాలకి సంబంధించినది&quot;మతి&quot;. వర్తమానవిషయాలకి సంబంధించినది &quot;బుద్ధి&quot;. మూడుకాలాలకు సంబంధించిన విషయాలు గ్రహించేది ప్రజ్ఞ. క్రొత్త క్రొత్త రీతులలో వికసించే (మెరిసిపోయే) ప్రజ్ఞయే &quot;ప్రతిభ&quot; శాస్త్రమూ, కావ్యమూ అని సరస్వతీదేవి మార్గాలు రెండు. వీటిలో మొదటిది (శాస్త్రం) ప్రజ్ఞవల్ల పుడుతుంది. రెండవది (కావ్యం) ప్రతిభవల్ల పుడుతుంది&quot; అని వీటికి అర్థం. &quot;శక్తి&quot; అనే నామాంతరం గల ఈ ప్రతిభను చాలామంది ఆలంకారికులు ఈ విధంగానే నిర్వచించారు―

భట్టతౌతుడు:―
{{left margin|3em}}“ప్రజ్ఞా నవనవోన్మేషశాలినీ ప్రతిభా మతా, &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2wr7wm8i05p6snki0rpvu2pu94q60y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224350</id>
    <revision>
      <id>584659</id>
      <parentid>579267</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="dwl9q6bq7hwpsnv3t8qtgw7swxvcavn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;తదనుప్రాణనాజీవవర్ణనానిపుణః కవిః.
తస్య కర్మ స్మృతం కావ్యమ్”.&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అభినవగుప్తుడు:―
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;ప్రతిభా అపూర్వవస్తునిర్మాణక్షమా ప్రజ్ఞా తస్య విశేషో రసావేశ
 వైశద్యసౌన్దర్యకావ్యనిర్మాణక్షమత్వమ్&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(లోచనం. పే. 92)}}
{{left margin|3em}}&quot;శక్తిః ప్రతిభానమ్; వర్ణనీయవస్తువిషయనూతనోల్లేఖశాలిత్వమ్&quot;&lt;/div&gt;
{{right|(లోచనం. పే. 317)}}
మమ్మటుడు:―
{{left margin|3em}}&quot;శక్తిః కవిత్వబీజరూపః సంస్కార విశేషః&quot;&lt;/div&gt;
{{right|(కావ్యప్రకాశ. పే. 8)}}
వాగ్బటుడు:―
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“ప్రసన్నవదనవ్యార్థయుక్త్యుద్భోధవిధాయినీ,
 స్ఫురన్తీ సత్కవేర్బుద్దిః ప్రతిభా సర్వతోముఖీ,&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(వాగ్భాటాలంకారం. పే. 4)}}
రాజశేఖరుడు:―
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“యా శబ్దగ్రామమ్, అర్థసార్థమ్, అలఙ్కారతన్త్రమ్, ఉక్తిమార్గమ్,
 అన్యదపి తథావిధమ్ అధిహృదయమ్ ప్రతిభాసయతి సా ప్రతిభా.&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(కావ్యమీమాంస. 26-27)}}
రుద్రటుడు:―
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“మనసి యదా సుసమాధిని విస్ఫురణమనేకదాభిధయా,
 అక్లిష్టాని చ పదాని విభాన్తి యస్యామసౌ శక్తిః.
ప్రతిభేత్యపరై రుక్తా&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(కావ్యాలంకారం. పే. 6)}}
“సహజశక్తిరూపమైన ఈ ప్రతిభ మానవులలోనే కాదు, పశుపక్ష్యాదులలో కూడా ఉంటుంది. అందుచేతనే అవి గూళ్ళు కట్టుకోవడం మొదలైన పనులు చేయకలుగుతున్నాయి&quot; అని భర్తృహరి వాక్యపదీయంలో (II. 143-151) ప్రతిపాదించాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dwl9q6bq7hwpsnv3t8qtgw7swxvcavn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224351</id>
    <revision>
      <id>584661</id>
      <parentid>579268</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3504" sha1="kvrbwsvvin7nicc94oaiwb8ix6bjnjf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|మహిమభట్టు:―}}
కవి రసానికి అనుగుణమైన శబ్దార్థాలనుగూర్చి ఆలోచిస్తూ చిత్తాన్ని స్థిరంగా నిలిపినప్పుడు ఒక్క క్షణంపాటు ఆత్మచైతన్యస్పర్శ కలుగుతుంది. అదే ప్రజ్ఞ. దానినే భగవంతుని మూడవనేత్రం అంటారు. అప్పు డాకవి మూడులోకాలలోనూ ఉన్న పదార్థాలను చూడగలుగుతాడు&quot; అని
మహిమభట్టు &quot;ప్రజ్ఞ&quot;కు ఒక విధమైన నూతనవ్యాఖ్య చేశాడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“రసానుగుణశబ్దార్థచిన్తాస్తి మితచేతసః,
 క్షణం స్వరూపస్పర్మోత్థా ప్రజ్ఞైవ ప్రతిభా కవేః,
 సా హి చక్షుర్భగవతః తృతీయమితి గీయతే,
 యేన సాక్షాత్కరోత్యేష భావాం స్త్రైకాల్యవర్తినః&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|―(వ్యక్తివివేకం. పే. 452-53)}}
{{left margin|3em}}&quot;ప్రాక్తనాద్యతనసంస్కారప్రౌఢా ప్రతిభా కాచిదేవ కవిశక్తిః&quot;&lt;/div&gt;
{{right|―వక్రోక్తిజీవితం. పే. 107}}
ప్రతిభా, శక్తీ ఒకటే అని చాలామంది అభిప్రాయం అయితే రాజశేఖరుడు మాత్రం ఈ రెండూ వేరనీ, శక్తి ప్రతిభకు మూలం అని, ప్రతిభకే కాదు వ్యుత్పత్తికి కూడా ఇది మూలం అనీ
అన్నాడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“విప్రసృతిశ్చ సా(శక్తి) ప్రతిభావ్యుత్పత్తిభ్యామ్,
 శక్తికర్తృకే హి ప్రతిభావ్యుత్పత్తికర్మణీ&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
{{right|(కావ్యమీమాంస. పే. 26)}}

23. '''వ్యుత్పత్తి''' :― ఛందోవ్యాకరణాదులలో మంచి పాండిత్యం, కళలలో ప్రవేశం, లోకవ్యవహారజ్ఞానం, యుక్తాయుక్తవివేకం ఇవన్నీ ప్యుత్పత్తి అని ఆలంకారికులందరూ ప్రతిపాదించారు.

24. '''అభ్యాసం''' :- కావ్యనిర్మాణచాతుర్యం ఉన్నవానివద్దకు వెళ్ళి, స్వయంగానూ కూడ నిరంతరకావ్యనిర్మాణసాధన చేయడం అభ్యాసం.

25. కావ్యనిర్మాణానికి ఈ మూడూ అవసరమే, కాని ఈ మూడింటిలో ప్రతిభ చాలా ప్రధానమైనది అని చాలమంది ఆలంకారికులు ప్రతిపాదించారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvrbwsvvin7nicc94oaiwb8ix6bjnjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224352</id>
    <revision>
      <id>584662</id>
      <parentid>579269</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="bm0oa3m6p6e05qmhllo2xs45h8qyngq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సహజమైన ప్రతిభ లేకపోయినా నిరంతరాభ్యాసంచేతా వ్యుత్పత్తిచేతా సరస్వత్యనుగ్రహం పొందవచ్చును అని దండి, మంగళుడు మొదలైన ఇద్దరు ముగ్గురు మాత్రమే అంగీకరించారు. వ్యుత్పత్త్యభ్యాసాలవల్ల కూడా ప్రతిభ జనిస్తుంది; అందుచేత చివరికి ప్రాధాన్యం అంతా ప్రతిభకే అని పండితరాజాదుల అభిప్రాయం. మూడూ కలిసి కావ్యహేతువు అన్న మమ్మటుడు కూడా ప్రతిభకే ప్రాధాన్యం అని అంగీకరించాడు. ఈ విషయాన్ని గూర్చిన విస్తృతవిమర్శ మా &quot;The Contribution of Panditaraja Jagannatha to Sanskirt Poetics&quot; అనే గ్రంథంలో చూడవచ్చును.

26. '''కావ్యభేదాలు''':― ఆనందవర్ధనునికి ముందు ఉన్న ఆలంకారికు లందరూ కావ్యబాహ్యస్వరూపాన్ని పట్టి కావ్యవిభేదాలు ఏర్పరచారు. ఉదాహరణకి భామహుడు.

(ఆ) ముందుగా కావ్యాన్ని రచనా (శబ్దసంగ్రథన) భేదాన్ని పట్టి 1) గద్యకావ్యం 2) పద్యకావ్యం అని రెండువిధాలుగా విభజించాడు.

(ఆ) భాషాభేదాన్ని పట్టి 1) సంస్కృతం 2) ప్రాకృతం 3) అపభ్రంశం అని మూడువిధాలుగా విభజించాడు.

(ఇ) వస్తుభేదాన్ని పట్టి 1) వృత్తదేవాదిచరితశంసి 2) ఉత్పాద్యవస్తువు 3) కలాశ్రయం 4) శాస్త్రాశ్రయం అని నాలుగువిధాలుగా విభజించాడు.

(ఈ) నిర్మాణభేదాన్ని పట్టి 1) సర్గబంధం (మహాకావ్యం), 2) అభినేయార్థం 8) ఆఖ్యాయిక 4) కథ 5) అనిబద్ధం (ముక్తకం) అని ఐదువిధాలుగా విభజించాడు. భామహుని తరవాత వచ్చినవాళ్ళందరూ చాలావరకు ఇదేపద్ధతి అనుసరించారు. ఆనందవర్ధనుడు “ధ్వని కావ్యాత్మ&quot; అని సిద్ధాంతీకరించిన తరువాత పైన చెప్పిన విభజనంతో పాటు మరొక విధమైన కావ్యభేదవిభజనం కూడా ప్రారంభం అయింది. ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాలు మూడువిధాలు అని
స్పష్టంగా చెప్పకపోయినా ధ్వని ప్రధానంగా ఉన్న కావ్యం &quot;ధ్వనికావ్యం&quot; అనీ, అప్రధానంగా ఉన్నది &quot;గుణిభూతవ్యంగ్యం&quot; అనీ, వ్యంగ్యస్పర్శ లేక శబ్దార్థాల అందం మాత్రమే ఉన్నది &quot;చిత్రకావ్యం&quot; అనీ ప్రతిపాదించి కావ్యత్రైవిధ్యాన్ని సూచించాడు. &quot;వ్యఙ్గ్యార్థస్య ప్రాధాన్యే ధ్వనిసంజ్ఞితః కావ్యప్రకారం, గుణభావే తు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bm0oa3m6p6e05qmhllo2xs45h8qyngq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224353</id>
    <revision>
      <id>584663</id>
      <parentid>579270</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="84r3v9w2ja2eu67640h909yvoeagynv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణీభూతవ్యఙ్గ్యమ్ ... ... కేవల వాచ్యవాచకవైచిత్ర్యమాత్రాశ్రయేణోవనిబద్దమాలేఖ్యప్రఖ్యం యదాభాసతే తచ్చిత్రం కావ్యమ్. న తస్ముఖ్యం కావ్యమ్, కావ్యానుకారో హి సః&quot; (ధ్వన్యాలోకం. పే. 44).

27. తరువాత వచ్చిన ధ్వనిసిద్ధాంతసమర్థకు లందరూ ఈ విభాగాన్ని అంగీకరించారు. మమ్మటుడు ఆనందవర్ధనుడు చెప్పిన పేర్లతో పాటు వాటికి వరసగా “ఉత్తమం&quot; మధ్యమమ్” “అధమం&quot; అనే పేర్లు కూడా పెట్టాడు.

28 '''ద్వితీయోల్లాసం''':― మమ్మిటుడు ద్వితీయోల్లాసంలో శబ్దార్థాల స్వరూపాన్నీ, వాటిభేదాలనూ వివరించాడు. ఒక శబ్దం ఒక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది. ఒకప్పుడు అదే శబ్దం దాని అసలు అర్థానికి దగ్గరగా ఉన్న మరొక అర్థాన్నీ, మరొకప్పుడు కొంచం దూరంగా ఉన్న అర్థాన్నీ బోధిస్తూ ఉంటుంది. ఇది అన్నిభాషలలోనూ ఉన్న విషయమే. అయితే శబ్దానికి, ఆర్థానికి, ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? ఒకశబ్దం ఎన్నిరకాల అర్థాలు బోధిస్తుంది? బోధించబడే అర్థాలను
పట్టి శబ్దాలలో ఎన్ని భేదాలు ఉంటాయి? శబ్దంలో ఉన్న ఆ యా అర్థాలని బోధించడం అనే వ్యాపారానికి పనికి ఏమి పేరు? ఇత్యాదివిషయాలన్నింటినీ గూర్చిన చర్చ కొన్ని వేల సంవత్సరాలనుంచి భారతదేశంలో మాత్రమే కనబడుతుంది. మరి ఎక్కడా ఇంత విస్తృతమైన చర్చ లేదు. ఈనాడు కొన్ని పాశ్చాత్యభాషలలో కనబడే ఇలాంటి చర్చ అత్యాధునికం. కేవలం ఒకటి ఒకటిన్నర శతాబాలకు పూర్వం మాత్రమే ప్రారంభం అయింది.

29. &quot;ఈ శబ్దానికి ఇది అర్థం&quot; అని చేసికొన్న ఒక నిర్ణయాన్ని (సంకేతాన్ని) పట్టి ఒక శబ్దం ఒక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది అలా బోధించే శబ్దం &quot;వాచకం&quot;. బోధించబడే అర్థం “వాచ్యం&quot;. శబ్దంలో ఉన్న ఆ అర్థాన్ని బోధించడం అనే పని &quot;అభిధ&quot;. ఈ పనికి &quot;వృత్తి&quot; లేదా &quot;వ్యాపారం&quot; అని పేర్లు. ఒక్కొకప్పుడు ఒకపదం తన వాచ్యార్థంతో పాటు, లేదా వాచ్యార్థాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, మరొక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది. ఆ అర్థానికి 'లక్ష్యార్థం' అని ఆ అర్థాన్ని బోధించడం అనే వ్యాపారానికి &quot;లక్షణ&quot; అనీ, అక్కడ అ పదానికి &quot;లాక్షణికపదం&quot; అనీ పేర్లు. అదే పదంవల్ల ఇంకా దూరమైన అర్థం ఒక్కొకప్పుడు బోధించబడుతుంది. ఆ బోధించబడే అర్థానికి &quot;వ్యంగ్యార్థం” అనీ, పదానికి &quot;వ్యంజకం&quot;అని, వ్యాపారానికి &quot;వ్యంజన&quot; అనీ పేర్లు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>84r3v9w2ja2eu67640h909yvoeagynv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584664</id>
      <parentid>584663</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="3hxn5w7q2lm3dsotdzvx5jk9msgnn52" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణీభూతవ్యఙ్గ్యమ్ ... ... కేవల వాచ్యవాచకవైచిత్ర్యమాత్రాశ్రయేణోవనిబద్దమాలేఖ్యప్రఖ్యం యదాభాసతే తచ్చిత్రం కావ్యమ్. న తస్ముఖ్యం కావ్యమ్, కావ్యానుకారో హి సః&quot; (ధ్వన్యాలోకం. పే. 44).

27. తరువాత వచ్చిన ధ్వనిసిద్ధాంతసమర్థకు లందరూ ఈ విభాగాన్ని అంగీకరించారు. మమ్మటుడు ఆనందవర్ధనుడు చెప్పిన పేర్లతో పాటు వాటికి వరసగా “ఉత్తమం&quot; “మధ్యమమ్” “అధమం&quot; అనే పేర్లు కూడా పెట్టాడు.

28 '''ద్వితీయోల్లాసం''':― మమ్మిటుడు ద్వితీయోల్లాసంలో శబ్దార్థాల స్వరూపాన్నీ, వాటిభేదాలనూ వివరించాడు. ఒక శబ్దం ఒక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది. ఒకప్పుడు అదే శబ్దం దాని అసలు అర్థానికి దగ్గరగా ఉన్న మరొక అర్థాన్నీ, మరొకప్పుడు కొంచం దూరంగా ఉన్న అర్థాన్నీ బోధిస్తూ ఉంటుంది. ఇది అన్నిభాషలలోనూ ఉన్న విషయమే. అయితే శబ్దానికి, ఆర్థానికి, ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? ఒకశబ్దం ఎన్నిరకాల అర్థాలు బోధిస్తుంది? బోధించబడే అర్థాలను
పట్టి శబ్దాలలో ఎన్ని భేదాలు ఉంటాయి? శబ్దంలో ఉన్న ఆ యా అర్థాలని బోధించడం అనే వ్యాపారానికి పనికి ఏమి పేరు? ఇత్యాదివిషయాలన్నింటినీ గూర్చిన చర్చ కొన్ని వేల సంవత్సరాలనుంచి భారతదేశంలో మాత్రమే కనబడుతుంది. మరి ఎక్కడా ఇంత విస్తృతమైన చర్చ లేదు. ఈనాడు కొన్ని పాశ్చాత్యభాషలలో కనబడే ఇలాంటి చర్చ అత్యాధునికం. కేవలం ఒకటి ఒకటిన్నర శతాబాలకు పూర్వం మాత్రమే ప్రారంభం అయింది.

29. &quot;ఈ శబ్దానికి ఇది అర్థం&quot; అని చేసికొన్న ఒక నిర్ణయాన్ని (సంకేతాన్ని) పట్టి ఒక శబ్దం ఒక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది అలా బోధించే శబ్దం &quot;వాచకం&quot;. బోధించబడే అర్థం “వాచ్యం&quot;. శబ్దంలో ఉన్న ఆ అర్థాన్ని బోధించడం అనే పని &quot;అభిధ&quot;. ఈ పనికి &quot;వృత్తి&quot; లేదా &quot;వ్యాపారం&quot; అని పేర్లు. ఒక్కొకప్పుడు ఒకపదం తన వాచ్యార్థంతో పాటు, లేదా వాచ్యార్థాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, మరొక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది. ఆ అర్థానికి 'లక్ష్యార్థం' అని ఆ అర్థాన్ని బోధించడం అనే వ్యాపారానికి &quot;లక్షణ&quot; అనీ, అక్కడ ఆ పదానికి &quot;లాక్షణికపదం&quot; అనీ పేర్లు. అదే పదంవల్ల ఇంకా దూరమైన అర్థం ఒక్కొకప్పుడు బోధించబడుతుంది. ఆ బోధించబడే అర్థానికి &quot;వ్యంగ్యార్థం” అనీ, పదానికి &quot;వ్యంజకం&quot;అని, వ్యాపారానికి &quot;వ్యంజన&quot; అనీ పేర్లు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3hxn5w7q2lm3dsotdzvx5jk9msgnn52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224354</id>
    <revision>
      <id>584665</id>
      <parentid>579271</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4959" sha1="l50bu2nmw250z8lce7qaumadihi2z11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
30. శాస్త్రకారులలో కొందరు అభిధను మాత్రమే అంగీకరించినా, చాలామంది లక్షణను కూడా అంగీకరించారు. అవే కాకుండా మరొక వ్యాపారం “తాత్పర్యం” అనేది ఉందని మరి కొందరు అంగీకరించారు. వీటికి అన్నింటికంటె భిన్నంగా మరొక &quot;వ్యంజనా&quot; వ్యాపారం అనే వ్యాపారం ఉందని స్థాపించినవారు ఆనందవర్ధనాది ఆలంకారికులు. ఈ విధంగా అలంకారికులు ప్రధానంగా అభిధ, లక్షణ, వ్యంజన అనే మూడు వ్యాపారాలు (వృత్తులు), వాచ్యం, లక్ష్యం, వ్యంగ్యం అనే మూడు విధాలైన అర్థాలు, వాచకం, లాక్షణికం, వ్యంజకం అనే మూడు శబ్దభేదాలు అంగీకరించారు. తాత్పర్యాదులు కూడా ఈ మూడింటిలో ఏదో ఒకదానిలో అంతర్గతా లని నిరూపించారు. ఈ త్రివిధశబ్దభేదాలూ, త్రివిధ అర్థభేదాలు, వృత్తిత్రయమూ ద్వితీయోల్లాసంలో ప్రతిపాదించబడ్డాయి.

31. లక్షణాదుల విషయంలో ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. ఒకపదాన్ని స్వతంత్రంగా ప్రయోగించినప్పుడు అది తన వాచ్యార్థాన్ని మాత్రమే బోధిస్తుంది. “గఙ్గా&quot; అనే పదానికి “గంగానది&quot; అని మాత్రమే అర్థం. “గౌః&quot; అనే పదానికి &quot;ఎద్దు&quot; అని మాత్రమే అర్థం. ఈ పదాల పక్కన మరొక పదమో, మరి కొన్ని పదాలో చేర్చినప్పుడే ఈ పదాలు మరొక అర్థాన్ని బోధిస్తాయి &quot;గజ్జాయాం ఘోషః&quot; అనే వాక్యంలో 'గంగా' శబ్దం దగ్గర 'ఘోష' శబ్దం ఉంది కాబట్టే ఇక్కడ “గంగా&quot; శబ్దం &quot;గంగాతీరం&quot; అనే అర్థాన్ని బోధిస్తూన్నది &quot;గౌః వాహీకః&quot; అన్నప్పుడు “వాహీక&quot;శబ్దం పక్కన ఉండడంచేతనే &quot;గో&quot;శబ్దం “గోసదృశుడు&quot;అనే అర్థాన్ని బోధిస్తూన్నది. అందుచేత లక్షణ అనేది (మరొక అర్థాన్ని గుర్తించడం అనేది) “గంగా”ది శబ్దార్ధాలైన “గంగానది&quot; మొదలైన వాటిలోనే ఉన్నది కాని, శబ్దంలో లేదు. అర్థంలో ఉన్న లాక్షణికత్వాన్ని శబ్దానికి ఆరోపించారు. అందుచేతనే లక్షణను &quot;అభిదాపుచ్చం&quot; (అభిధకు తోక) అని అంటారు. అందుచేత ఒక శబ్దం తన వాచ్యార్థం ఏది ఉందో దాన్నే బోధిస్తుంది; మరొక అర్థం బోధించాలి అంటే నూటికి 90 ప్రదేశాలలో (అనగా నిరూఢలక్షణలలో తప్ప) మరొకశబ్దం పక్కన ఉండాలి. అందుచేతనే కొందరు శాస్త్రకారులు లక్షణను స్వతంత్రవృత్తిగా అంగీకరించలేదు.

32. లక్షణవిషయమే ఇలా ఉన్నప్పుడు ఇంక వ్యంజన మాట చెప్పనే అక్కర్లేదు. ఒక శబ్దం
ఒక వాక్యంలో ఉన్నప్పుడే, కొన్ని పరిస్థితులలోనే, వ్యంజనావ్యాపారంచేత మరొక అర్థాన్ని బోధిస్తుంది. అందుచేతనే వ్యంజనావృత్తిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l50bu2nmw250z8lce7qaumadihi2z11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224355</id>
    <revision>
      <id>584666</id>
      <parentid>579272</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4302" sha1="mbgejq9r7iwegkrsi6y58i33w13g8q2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఒక వృత్తిగా అంగీకరించాలా అంగీకరించ నవసరం లేదా అని ధ్వనివాదులకూ ధ్వన్యభావవాదులకూ మధ్య వివాదం. ఒక వాక్యం విన్న వెంటనే దాని వాచ్యార్థం తెలిసిన తరవాత దానికంటె భిన్నమైన మరొక అర్థమో, లేదా కొన్ని అర్థాలో శ్రోతకు స్పురిస్తాయి అనే విషయం అందరూ అంగీకరిస్తారు. అయితే ఆ విధంగా ఆ అర్థం స్ఫురించడానికి కారణం శబ్దంలో ఉన్న వ్యంజనావృత్తి అని ఆనందవర్ధనాదులు అంటారు; ఆసుమానాదులచేత పని జరిగిపోతూండగా మళ్ళీ ఈక్రొత్తవృత్తి ఎందు కని ధ్వన్యభావవాదు లంటారు. ఈ విషయం మున్ముందు మళ్ళీ పరిశీలిద్దాం.

33. '''తృతీయోల్లాసం''' :― వ్యంజకత్వం అనేది కేవలం శబ్దంలోనే కాదు; వాచ్యార్థ-లక్ష్యార్థ-వ్యంగ్యార్థాలలో కూడా ఉంటుంది అని ద్వితీయోల్లాసంలో ప్రతిపాదించిన విషయాన్నే మమ్మటుడు తృతీయోల్లాసంలో మళ్ళీ మరికొన్ని అంశాలు కూడా చేర్చి సోదాహరణంగా విశదీకరించాడు.

34. '''చతుర్ణోల్లాసం''' :― ఈ ఉల్లాసంలో ధ్వనిభేదాలు, రసభావాదిస్వరూపం ప్రతిపాదించబడ్డాయి. భట్టలోల్లట, భట్టశంకుక, భట్టనాయకుల మతాలు విశదీకరించిన పిమ్మట అభినవగుప్తుని మతం సిద్ధాంతంగా ప్రతిపాదించబడింది.

35. '''పంచమోల్లాసం''':― ఈ ఉల్లాసంలో ఎనిమిది గుణీభూతధ్వనిభేదాలు సోదాహరణంగా ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ధ్వని, గుణీభూతధ్వనిభేదాల పరస్పరసంసృష్టిసంకరాలచేత ఏర్పడే అనేకభేదాలు పరిగణించిన పిమ్మట &quot;ధ్వనిని అంగీకరించవలసిన పని లేదు&quot; (వ్యంజనావృత్తిని స్వతంత్రవృత్తిగా అంగీకరించవలసిన ఆవశ్యకత లేదు) అనే మీమాంసకనైయాయికాదుల మతం ఖండించబడింది.

36. '''షష్ఠోల్లాసం''' :― అత్యల్పప్రమాణం గల ఈ ఉల్లాసంలో శబ్దార్ణచిత్రాలు సోదాహరణంగా నిరూపించబడ్డాయి.

37. '''సప్తమోల్లాసం''' :― కావ్యప్రకాశలోని దశమోల్లాసం అన్ని ఉల్లాసాలకన్నా చాలా పెద్దది. ప్రమాణం విషయంలో దాని తరువాత చెప్పదగినది సప్తమోల్లాసం. ఈ ఉల్లాసంలో పద వాక్య అర్థ దోషాదులు విస్తృతంగా, సోదాహరణంగా చెప్పబడ్డాయి. ప్రసక్తానుప్రసక్తంగా యచ్చబ్దతచ్ఛబ్దాల ప్రయోగం మొద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbgejq9r7iwegkrsi6y58i33w13g8q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224356</id>
    <revision>
      <id>584692</id>
      <parentid>579273</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4220" sha1="39c6hwyitmgrbazgkvq3a8jz5z6dm57" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లైన విషయాలు కూడా ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఈ దోషప్రకరణం చదివినవారికి ఎవరికైనా కవిత్వం వ్రాయాలంటే భయం కలుగుతుంది. ఎలా వ్రాసినా ఏదో ఒకదోషం కనబడుతూనే ఉంటుంది.

38. '''అష్టమోల్లాసం''':― ఈ ఉల్లాసంలో కావ్యగుణాల నిరూపణం చేయబడింది. కావ్యగుణాల ఇతిహాసం చాలా ప్రాచీనమైనది. భరతుడు నాట్యశాస్త్రంలో (xvi-96) పది గుణాలు పేర్కొన్నాడు. గుణాలకి అలంకారాలకి ఉన్న భేదాన్ని గూర్చి భరతుడు ఏమీ చెప్పలేదు. అర్థగుణాలు, శబ్దగుణాలు అనే భేదం కూడా చెప్పలేదు. అయితే అత డిచ్చిన లక్షణాలను పట్టి కొన్ని శబ్దగుణా లనీ, కొన్ని అర్థగుణా లని, కొన్ని ఉభయగుణా లనీ కనబడుతుంది. వీటికి సాధారణలక్షణం చెపుతూ భరతుడు గుణాలు దోషాభావరూపా లని అంటాడు.

39. భరతుని తరువాత భామహుడు కావ్యాలంకారంలో (II. 1.3) మాధుర్యం, ప్రసాదం, ఓజస్సు అని మూడు గుణాలు మాత్రమే పేర్కొన్నాడు. కాని లక్షణలక్ష్యాలద్వారా వాటి విస్తృతవివేచనం ఏదీ చేయకపోవడంచేత గుణాల సంఖ్యాస్వరూపాదుల విషయంలో భామహుని అభిప్రాయం ఏమో ఇదమిత్థంగా చెప్పడం కష్టం.

40. భరతుడు చెప్పిన పది గుణాలనే దండి కావ్యాదర్శంలో (1-41) చెప్పి ఉన్నాడు. ఈ గుణాలను పట్టి వైదర్భ - గౌడమార్గాల (రీతుల) భేదం ఏర్పడుతుం దని దండి ప్రతిపాదించాడు. ఈ పది గుణాలలో శ్లేష, సమత, సుకుమారత, ఓజస్సు అనే నాలుగూ శబ్ధగుణాలు, ప్రసాదం, అర్థవ్యక్తి, ఉదారత, కాంతి, సమాధి అనేవి అర్థగుణాలు, మాధుర్యం ఉభయగుణం అన్నట్లు దండి ఇచ్చిన లక్షణోదాహరణలను పట్టి ఊహించవలసి ఉంటుంది.
దండి కూడా గుణాలకీ, అలంకారాలకీ ఉన్న భేదాన్ని విశదీకరించలేదు.

41. కావ్యంలో గుణాలకి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన ఆలంకారికుడు వామనుడు. ఇతడు గుణాల సంఖ్యను పదినుండి ఇరవైకి పెంచాడు. శ్లేష మొదలైన పది శబ్దగుణాలు, అవే పేర్లతో పది అర్థగుణాలు అంగీకరించాడు. ప్రప్రథమంగా గుణాలకీ అలంకారాలకి మధ్య ఉన్న భేదాన్ని విశదీకరించిన ఆలంకారికుడు వామనుడే అన్నట్లు కనబడుతుంది. గుణాలు కావ్యంలో సౌందర్యాన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39c6hwyitmgrbazgkvq3a8jz5z6dm57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224357</id>
    <revision>
      <id>584693</id>
      <parentid>579274</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="ga3m4q71hgl43tsl2ingx1dufq4noqh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుట్టిస్తా యనీ, ఆ సౌందర్యాన్ని అలంకారాలు పెంపొందిస్తా యనీ ఇతడు ప్రతిపాదించాడు.

42. దోషాలు గుణాభావరూపా లని వామనుడు అంటాడు (II.1.1). గుణాలు దోషాభావరూపా లని మమ్మటాదులు ప్రతిపాదించారు. ఒక్క విషయం గమనించవలసి ఉంది. ఒక వస్తువు ఇతర వస్త్వభావరూపం. అనగా ఇతర వస్తుభిన్నం కావచ్చు, ఉదాహరణకి అశ్వం గజాభావరూపం అనీ, గజం అశ్వాభావరూపం అనీ చెప్పవచ్చు. అయినా అశ్వంలో కొన్ని విశేషలక్షణాలు ఉంటాయి. గజంలో కూడా కొన్ని విశేషలక్షణాలు ఉంటాయి. అందుచేత అశ్వం అనగా ఏమిటి అని ప్రశ్నించినప్పుడు గజభిన్నం అశ్వం అని, గజం అనగా అశ్వభిన్నం అనీ చెప్పిసంతమాత్రంచేత సరిపోదు. వాటి వాటి విశేషలక్షణాలు చెప్పాలి.
అందుచేతనే పండితరాయలు ఒక చోట (ర. గం. పే. 521) &quot;మూర్ఖత్వం దోషం: విద్య మూర్ఖత్వాభావరూపం కావచ్చును; అయినా దానికి కొన్ని విశిష్టలక్షణాలు ఉన్నాయి. వాటిని చెప్పవలసి ఉంటుంది.&quot; అని ప్రసంగాతరంలో అంటాడు. అదేవిధంగా గుణాభావరూపాలు దోషాలని చెప్పి దోషాలనూ, దోషాభావరూపాలు గుణాలు అని చెప్పి గుణాలను కొట్టి పారవేయడానికి లులేదు. అందుచేతనే &quot;దోషాలు గుణాభావరూపాలైనా వాటికి కొన్ని లక్షణాలు ఉన్నాయి కాబట్టి అవి చెప్పాలి&quot; అని దోషప్రకరణప్రారంభంలో వామనుడు (కా.ఆ సూ.పే 14).
అన్నాడు.

43. వామనుని తరవాత కూడా భోజుడు మొదలైనవాళ్ళు గుణాల సంఖ్యను బాగా పెంచారు. భోజుడు ఇరవైనాలుగు శబ్దగుణాలు, ఇరవైనాలుగు అర్థగుణాలు అంగీకరించాడు. (వి. రాఘవన్ గారి శృంగారప్రకాశ. పే. 304). ఇవి కాక వైశేషికగుణా లనే పేరుతో మరి కొన్ని గుణాలు కూడా ప్రతిపాదించాడు (పే. 302).

44. విద్యానాథుడు భోజమతానుయాయి అని కుమారస్వామి చెప్పినా (రత్నాపణం. 274) అతడు ఇరవైనాలుగు శబ్ధగుణాలు మాత్రమే అంగీకరించాడు. &quot;గుణాలు ప్రధానంగా పదసంఘటనాధర్మాలు. అందుచేత శబ్దగుణాలు మాత్రమే అంగీకరించాలి కాని అర్థగుణాలు కూడా అంగీకరించడం అయుక్తం&quot; అని గుణప్రకరణాంతంలో విద్యానాథుడు తన అభిప్రాయం వ్యక్తీకరించాడు (ప్ర. రు. పే. 285).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ga3m4q71hgl43tsl2ingx1dufq4noqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224358</id>
    <revision>
      <id>584694</id>
      <parentid>579275</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4409" sha1="tnq4wtm4c10fy88sm89bikpxx1ovioa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
45. గుణాలవిషయంలో వామనుని మాటలలో కొంత పూర్వాపరవిరోధం కనబడుతుంది. “రీతి కావ్యానికి ఆత్మ&quot; అని చెప్పి &quot;రీతి అనగా విశిష్టమైన పదరచన&quot; అని రీతికి లక్షణం చెప్పాడు. పదరచనలోని విశేషం ఏమిటి అనగా గుణాలు ఉండడమే, &quot;విశేషో గుణాత్మా&quot; (1-1-8) అని వివరించాడు. దీనిని పట్టి గుణాలు పదరచనకు సంబంధించినవి అని చెప్పినట్లయింది. తరువాత అర్థగుణాలను కూడా అంగీకరిస్తున్నాడంటే వాటికి గుణత్వం గౌణ మని ఏదో విధంగా
సమర్థించుకోవాలి.

46. గుణాలకీ అలంకారాలకి ఉన్న భేదాన్ని వామనుడు అంగీకరించినపద్ధతిలో విద్యానాథుడు అంగీకరించలేదు. గుణాలు శబ్దాల కూర్పును (సంఘటనను) ఆశ్రయించి ఉంటాయి. అలంకారాలు (శబ్దాలంకారాలు) శబ్దాలను ఆశ్రయించి ఉంటాయి అని విద్యానాథుడు ప్రాచీనుల మతాన్ని అనుసరించి గుణాలంకారాల పరస్పరభేదాన్ని ప్రతిపాదించాడు. అతడు అర్థగుణాలను అంగీకరించలేదు గాన అర్థగుణాలు అర్థసంఘటనాశ్రితాలు అని చెప్పలేదు అయితే లోచనంలో అభినవగుప్తుడు ప్రాచీనుల అభిప్రాయం ప్రకారం శబ్దగుణాలకి ఆశ్రయం
శబ్దసంఘటన, అర్థగుణాలకి ఆశ్రయం అర్థసంఘన అని చెప్పి ఉన్నాడు. ఈ విధంగా “రసానికి శ్రవ్యకావ్యాలలో కూడా ప్రాధాన్యం ఉన్నది&quot; అని అంగీకరించడానికి పూర్వమే ప్రాచీనాలంకారికులు గుణాలను అంగీకరించి అవి శబ్దార్థాలను లేదా వాటి సంఘటనను ఆశ్రయించి ఉంటా యని ప్రతిపాదించారు.

47. అయితే కావ్యంలో ధ్వనికి, అందులోను రసధ్వనికి, ప్రాధాన్యం అంగీకరించిన ధ్వనికారాదులు గుణాలు రసధర్మాలని ప్రతిపాదిస్తూ వాటి సంఖ్యను తగ్గించి మాధుర్యం, ఓజస్సు, ప్రసాదం అనే మూడు గుణాలను మాత్రమే స్వీకరించారు. ఆనందవర్ధన. అభినవగుప్తులు గుణాలు రసాదుల ధర్మాలు ('ఆది' శబ్దంచేత భావరసాభాసాదులకు కూడా గ్రహణం) అని అంగీకరిస్తే మమ్మటుడు ఇవి రసధర్మాలు మాత్రమే (భావాదుల ధర్మాలు కావు) అని అంటాడు. మాధుర్య, ఓజః, ప్రసాదాలు సహృదయుని చిత్తంలో వరసగా ద్రుతి, విస్తృతి, వ్యాప్తులను కలిగిస్తాయని వీరి అభిప్రాయం.

48. ఆయా రసాలు సహృదయుని మనస్సులో వికాస-విస్తార-క్షోభ-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnq4wtm4c10fy88sm89bikpxx1ovioa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224359</id>
    <revision>
      <id>584695</id>
      <parentid>579276</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4331" sha1="63r1z0vrfaic5bzw11m924kfx2l1l4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విక్షేపాలను కలిగిస్తాయి అని ధనంజయుడు దశరూపకంలో ప్రతిపాదించాడు. ఇతడు ఇలా చెప్పడానికి నాట్యశాస్త్రంలో ఏదైనా ఆధారం ఉండి ఉండాలి. భరతుడు శృంగార – వీర - బీభత్స - రౌద్రరసాలను ప్రకృతిరసాలనీ మిగిలిన హస్యాదులైన రసాలు వాటినుండి జనించాయని ప్రతిపాదించాడు. బహుశా ప్రకృతిరసాలని చెప్పిన ఆ నాల్గింటివల్లా మనస్సులో కలిగే వికారాలను ఊహించుకొని కూడా ధనంజయుడు వికాసాదులను చెప్పి ఉండవచ్చు. గుణరసధర్మత్వవాదులు కూడా తమ పక్కికలో రసాలలో మూడు గుణాలు ఉంటా యనీ, అవి ద్రుత్యాదుల్ని కలిగిస్తాయనీ ప్రతిపాదించి ఉంటారు.

49. ఆ యా రసాలవల్ల చిత్తంలో కలిగే వికారాలను పట్టి వీరు ఏవో కొన్ని గుణాలనో, ధర్మాలనో కల్పించుకోవడంలో ఎవరికీ అభ్యంతరం ఉండదు. కాని ప్రాచీనాలంకారికులు శబ్ధాశ్రితాలుగానో అర్థాశ్రితాలుగానో ఉభయాశ్రితాలుగానో అంగీకరించి సయుక్తికంగా సోదాహరణంగా ప్రతిపాదించిన గుణాలను పూర్తిగా నిరాకరించి, వాటి స్థానంలో తమ సిద్ధాంతం ప్రకారం మూడు గుణాలు కల్పించడం ఎంతవరకు సమంజసం అనేది ఆలోచించవలసిన విషయం. అందుచేతనే పండితరాయలు ఈ మూడు గుణాలూ రసధర్మాలనే వీరి వాదాన్ని ఆంగీకరించలేదు. ఈ గుణత్రయాన్ని అతడు పూర్తిగా నిరాకరించలేదు గాని ఇవి కొన్నిచోట్ల శబ్ద-తత్సంఘటనాద్యాశ్రితాలు కూడా అని అంగీకరించాలి అని సయుక్తికంగా ప్రతిపాదించాడు. ఈ మూడు గుణాల మాట ఎలా ఉన్నా వామనాదులు శబ్దార్థగతాలుగా అంగీకరించిన గుణాలన్నీ కూడా అందరూ అంగీకరించాలి అని సూచిస్తూ వాటిని సవిస్తరంగా ప్రతిపాదించాడు. (చూ. The Contribution of Panditaraja to Sanskrit Poetics, III Chapter)

50. '''నవమోల్లాసం''' :― ఈ ఉల్లాసంలో వక్రోక్తి, అనుప్రాస, యమకం, శ్లేష, చిత్రం, పునరుక్తవదాభాస అనే ఆరు శబ్దాలంకారాలు వాటి అవాంతరభేదాలు సోదాహరణంగా ప్రతిపాదించబడ్డాయి.

51. '''దశమోల్లాసం''' : ఈ ఉల్లాసంలో 59 అర్థాలంకారాలు, సంసృష్టిసంకరాలు అనేకములైన అవాంతరభేదాలతో సోదాహరణంగా ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఆ యా అలంకారాలలోని దోషాలు దోషప్రకరణంలో చెప్పిన దోషాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63r1z0vrfaic5bzw11m924kfx2l1l4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224360</id>
    <revision>
      <id>584696</id>
      <parentid>579277</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4518" sha1="615pv7s6ucbfvfjj3e67lk6a99eq83c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోనే అంతర్గతాలవుతాయి అనే విషయం సయుక్తికంగా ఈ ఉల్లాసం చివర ప్రతిపాదించబడింది.

52. ఈ విధంగా మమ్మటుడు అలంకారశాస్త్రంలో ధ్వని ప్రస్థానానికి సంబంధించిన అన్ని విషయాలూ ఒక్కచోట చేర్చి తత్ప్రథమంగా ఒక ప్రామాణికమైన గ్రంథాన్ని మనకు అందజేశాడు. ఆనందవర్ధన-అభినవగుప్తులనుంచే కాకుండ ఎందరో ఇతర ప్రాచీనాలంకారికులనుంచి కూడా ఎన్నో విషయాలు గ్రహించాడు. ధ్వనిసిద్దాంతాన్ని ఖండిస్తూ మహిమభట్టు వ్యక్తివివేకం అనే గ్రంథం రచించాడు. అతడు దానిలో ప్రసంగవశంచేత దోషాలను ఉదాహరణపూర్వకంగా ప్రతిపాదించాడు. మమ్మటుడు ఆ దోషప్రకరణం నుంచి ఎన్నోవిషయాలు, యత్తచ్చబ్దాల ప్రయోగానికి సంబంధించిన చర్చతో సహా గ్రహించాడు. శబ్దాలంకారాల నిరూపణంలో రుద్రటుని కావ్యాలంకారం నుంచి ఎన్నో ఉదాహరణలు తీసికొన్నాడు. ఉద్భటుని కావ్యాలంకారసంగ్రహంనుంచీ, ఇందురాజు రచించిన దాని వ్యాఖ్యానంనుంచీ ఉపమావిభేదాదుల నిరూపణంలో కొన్ని విషయాలు గ్రహించాడు. మమ్మటుని వైశిష్ట్యం అంతా విషయాలను ఒక నియమితమైన పద్ధతిలో సమకూర్చడంలో ఉంది. అయితే విషయప్రతిపాదనలో మమ్మటుని రచనలో స్పష్టత తక్కువ. ఈయనకు మాటలు చాలా తక్కువ వాడడం అలవాటు. విషయప్రతిపాదనపద్దతి ఆనందవర్ధనాదులపద్ధతి వలె ఉండదు. వృత్తి కూడా సూత్రాల లాగ ఉంటుంది. దీనిమీద ఇన్ని వ్యాఖ్యానాలు బయలుదేరడానికి ఈ అస్పష్టత కూడా ఒక కారణం. ఇంత సర్వాంగసంపూర్ణమైన గ్రంథం ఏదీ అంతకు ముందు రాలేదు; అందుచేత దీనిని వదలడానికి వీలు లేదు; అయితే అంత సులభంగా అర్థంకాదు. ఆకారణంచేతనే చాలామంది వ్యాఖ్యానాలు వ్రాశారు. ఈ వ్యాఖ్యాత లందరూ భారతదేశంలోని విభిన్నప్రాంతాలకి చెందినవారు. ఇది దీని సార్వత్రిక ప్రచారానికి తార్కాణం.

53. మమ్మటుడు పరికరాలంకారంవరకే కావ్యప్రకాశ రచించాడనీ మిగిలిన భాగం ఆల్లటసూరి పూరించాడనీ చాలమంది వ్యాఖ్యాతలు చెప్పి ఉన్నారు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“కృతః శ్రీ మమ్మటాచార్యవర్యైః పరికరావధిః,
 ప్రబన్ధః పూరితః శేషో విధాయాల్లటసూరిణా&quot;.&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అని 'నిదర్శన' అనే వ్యాఖ్యానం రచించిన ఆనందకవి పరికరాలంకారఘట్టంలో వ్రాశాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>615pv7s6ucbfvfjj3e67lk6a99eq83c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224361</id>
    <revision>
      <id>584697</id>
      <parentid>579278</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5215" sha1="q0o8g2azot3alpwy0sambn0j9y1df0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
54. '''ధ్వనిసిద్ధాంతం''':― అలంకారశాస్త్రానికి సంబంధించిన సిద్ధాంతాలలో ధ్వనిసిద్దాంతం చాలా ప్రధానమైన దని ఈ నాడు అందరూ అంగీకరిస్తూన్న విషయం. దీనిని గూర్చి కొంత పరిశీలించవలసి ఉంది. మనం వెనుక 30,31,32 అనుచ్ఛేదాలలో ( పేరాలలో) చూచినట్లు చాలామంది శాస్త్రవేత్తలు వ్యంజనను ఒక స్వతంత్రవృత్తిగా అంగీకరించరు. ఒక శబ్దం ఒక అర్థాన్ని మాత్రమే బోధిస్తుంది. అది రెండు అర్థాలను బోధిస్తున్నట్లయితే అది ఒక శబ్దంవలె కనబడినా ఒక శబ్దం కాదు. మొదటి అర్థాన్ని బోధించే శబ్దం వేరు రెండవ అర్థాన్ని బోధించే
శబ్దం వేరు. ఉదాహరణకి 'భవ' “భవాని” అనే పదాలు ఉన్నాయి. 'భవ' శబ్ద సంబోధనప్రథమైకవచనంగా ప్రయోగించినప్పుడు 'భవ' అనగా “ఓ! శివుడా!&quot; అని అర్థం. దానినే భూధాతులోణ్మధ్యమపురుషైకవచనంగా ప్రయోగిస్తే దానికి 'అవుము' అని అర్థం. అట్లే 'భవాని' అనేదాన్ని సుబంతంగా గ్రహిస్తే “ఓ! పార్వతీ!&quot; అనీ, తిజంతంగా (భూధాతులోడుత్తమపురుషైకవచనం) గ్రహిస్తే “అగుదునుగాక&quot; అని అర్థం. అందుచేత అర్థభేదాన్ని పట్టి శబ్దభేదం అంగీకరించాలి.

55. “గఙ్గాయాం ఘోషః” ఇత్యాదులలో కూడా 'గఙ్గా' శబ్దానికి నది అని మాత్రమే అర్థం. గంగాతీరం అనే అర్థం చెప్పుకున్నాం అంటే 'గంగానది' అనే అర్థంలోనే మార్పుచేశా మన్నమాట. అందుచేత లక్షణావృత్తి అనేది గంగానదీరూపార్థంలోనే ఉన్నది గాని 'గఙ్గా' శబ్దంలో లేదు. అర్థంలో ఉన్నదానినే శబ్దంలో ఉన్నట్లు ఆరోపించి 'గఙ్గా' శబ్దంలో లక్షణావృత్తి ఉన్నది అని అంటున్నాం. ఈ విషయం మమ్మటుడు స్పష్టీకరించి ఉన్నాడు. (చూ. 'ముఖ్యార్థబాధే' ఇత్యాది, 9వ కారిక). రెండవకక్ష్యకు చెందిన లక్షణావృత్తియే అర్థగతం అయినప్పుడు తృతీయకక్ష్యకు, కొన్నిచోట్ల చతుర్థకక్ష్యకూ చేరిన వ్యంజనావృత్తి శబ్ధగతం అనడం ఎంతవరకూ సమంజసమో ఆలోచించాలి. కొన్ని నిరూఢలక్షాణాస్థలాలలో (“అనులోమ”, “ప్రతిలోమ”, “అనుకూల”, “ప్రతికూల”, “కుశల” ఇత్యాదులలో) వాచ్యార్థజ్ఞానతద్బాధాదులు లేకపోయినా లాక్షణికార్థప్రతీతి కలగవచ్చు. నిజానికి అలాంటివి రూఢపదాలవంటివే. కాని వ్యంజనాస్థలా లన్నింటిలోనూ ముందుగా వాచ్యార్థజ్ఞానం అత్యావశ్యకం. అందుచేతనే “అర్థో౽పి వ్యఞ్జకస్తత్ర సహకారితయా మతః&quot; (కా. ప్ర 20వ కారిక) అని మమ్మటు డన్నాడు. అదే విధంగా “సర్వేషాం ప్రాయశో౽ర్థానామర్థవ్యజ్ఞకతోచ్యతే&quot; (కా.ప్ర.7వ కారిక) అని వాచ్య-లక్ష్య-వ్యంగ్యా లనే మూడు విధాలైన అర్థాలూ కూడా అర్థాంతరవ్యంజకాలు అవు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q0o8g2azot3alpwy0sambn0j9y1df0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224362</id>
    <revision>
      <id>584698</id>
      <parentid>579279</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4712" sha1="7ra98m43lakuz8bcm83skze814q2aud" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తాయి అని ప్రతిపాదించబడింది. ఈ విషయా లన్నీ పరిశీలించగా - 'వ్యంజనావృత్తి' అనే ఒక వృత్తిని అంగీకరించడం అనేది అవసరమైతే దానిని అర్థవృత్తిగానే అంగీకరించాలి గాని శబ్దవృత్తిగా అంగీకరించడానికి వీలులేదు అని తోస్తుంది. ఒక పదంలో లక్షణను కాని వ్యంజనను కాని అంగీకరించాలి అంటే ఆపదంపక్క ఒకటి రెండు ఇతరపదాలు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే కుదురుతుంది అని వెనుక చూచి ఉన్నాం (చూ. 30,31,32 అనుచ్చేదాలు). దీనిని పట్టి వాచ్యార్థజ్ఞానం కలిగిన తరవాతనే వ్యంగ్యార్థప్రతీతి కలుగుతున్నదని నిశ్చితంగా చెప్పవలసి ఉంది. అందుచేత వ్యంజన అర్థవృత్తిమాత్రమే అవుతుంది కాని శబ్ధవృత్తి ఎలా అవుతుంది?

56. మరొక విషయం ఏమనగా ఒక వృత్తిని శబ్దవృత్తిగా అంగీకరించాలంటే అది ప్రత్యక్షంగానో, ఔపచారికంగానో కేవలం శబ్దంలో మాత్రమే ఉండాలి గాని మరెక్కడా ఉండగూడదు. ఇతరత్రా కూడా ఉన్నట్లయితే దానిని శబ్దవృత్తిగా పరిగణించడం యుక్తం కాదు. 'అభిధ' 'లక్షణ' అనే వృత్తులలో అభిధ శబ్దంలో మాత్రమే ఉంది. లక్షణ వాస్తవంలో అర్థగతమే అయినా ఔపచారికంగా శబ్ధగతం అని &quot;అభ్యుపగమ్యవాదం&quot;గా అంగీకరిద్దాం. కాని 'వ్యంజన' అనేది శబ్దార్థభిన్నమైనవాటిలో కూడ ఉన్న దని ధ్వనివాదు లందరూ అంగీకరిస్తున్నారు. “న చ (ధ్వననమ్) ఉభయానుసార్యేవ, అవాచకవర్ణానుసారేణాపి తస్య దృష్టేః స చ శబ్దానుసార్యేవ; అశబ్దాత్మకనేత్రత్రిభాగావలోకనాదిగతత్వేనాపి తస్య ప్రసిద్దేః&quot; (కావ్యప్రకాశ పంచమోల్లాసాంతం) అని మమ్మటుడు చెప్పినాడు కదా. భరతుని రససిద్ధాంతం ప్రధానంగా రూపకాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని ప్రతిపాదించినదనే విషయం నిర్వివాదం. విభావానుభావవ్యభిచారులు రసవ్యంజకా లని కదా ధ్వనిసిద్ధాంతం. అనగా నాయికా-నాయక-ఉద్యానాదులైన విభావాలలోను, వాళ్ళ చేష్టాదులలోను కూడా 'వ్యంజన' ఉన్న దని అర్థం. అప్పు డది శబ్దవృత్తి ఎలా అవుతుంది?

57. ఒకవాక్యం విన్నవెంటనే దాని వాచ్యార్థం తెలిసినతరవాత ఆ వాచ్యార్థానికి సంబంధించినవీ, సంబంధించనివీ, ఎన్నో విషయాలు శ్రోత మనస్సులో స్ఫురించవచ్చు. ఒక అత్యున్నతాధికారి ఒక గంట తరవాత తనను కలుసుకొనవలసినదిగా తన క్రింది అధికారికి కబురు పంపుతాడు. లేదా కొత్తగా ముఖ్యమంత్రి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ra98m43lakuz8bcm83skze814q2aud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224363</id>
    <revision>
      <id>584699</id>
      <parentid>579280</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4868" sha1="b87ogjifqwv4xsuous7wtrq5d5x7z36" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అయిన వ్యక్తి మరునాడు తనను కలుసుకొనవలసిందిగా తని పార్టీ ఎమ్.ఎల్.ఏ. ఒకనితో చెపుతాడు. &quot;నేనేమైనా తప్పు చేశానా? ఏ విషయం అడుగుతాడో? ఎక్కడికైనా వెళ్ళవలసి ఉంటుందా? బదిలీ వంటివి ఏవైనా జరగబోతున్నాయా? మొదలైన ఆలోచనలు గంటసేపూ ఆ క్రింది అధికారి మనస్సులో మెదులుతూనే ఉంటాయి. తనకి అమాత్యపదవి ఇస్తాలేమా? ఇస్తే ఏ శాఖ ఇస్తారు అది లభించినతరవాత ఏ ఏ విధాల ఆత్మాత్మీయోద్ధరణాదులు చేసుకోవాలి మొదలైన ఆలోచనలతో రాత్రి తెల్లవార్లూ ఆ ఎమ్.ఎల్ .ఏ. సతమతమౌతూ ఉంటాడు. ఇవన్నీ ఉన్నతాధికారి లేదా ముఖ్యమంత్రి పలికిన మాటలని అర్థం; అది వ్యంజనచేత బోధింపబడుతుంది అని అంగీకరించడం యుక్తం అవుతుందా? &quot;గతోవాన్నవంద్యః&quot; అనే
వాక్యం వినగానే వివిధవ్యక్తుల మనస్సులలో కలిగిన ఆయా అర్థాల స్థానం గల వాక్యంలోని వ్యంజనవ్యాపారంచేతనే కలిగింది అనడం కూడా అందువలననే. అందుచేత వ్యంజనను శబ్దవృత్తిగా ప్రతిపాదించే వాదాన్ని పునఃపరిశీలించవలసి ఉంటుంది.

58. అందుచేతనే ఆనందవర్ధనుడు స్థాపించిన ఈ ధ్వనివాదాన్ని మీమాంసకాదిశాస్త్రకార పరిహాసపూర్వకంగా అభినవగుప్తుడు బలపరిచినా ప్రామాణికులైన అలంకారికులు ఈ వాదాన్ని అంతగా పట్టించుకొనలేదు. మహిమభట్టు ఈ సిద్ధాంతాన్నే ఖండిస్తూ &quot;వ్యక్తివివేకం&quot; రచించాడు. కుంతకుడు ధ్వనిభేదా లన్నింటినీ వ్యక్తిలో అంతర్గతం చేసి వక్రోక్తి పరిధి ధ్వని కన్న అధికము అతివిస్తృతమైనది అని నిరూపించినాడు. ధనంజయ-ధనిక-లోలోదులు కూడ ఈ ధ్వనివాదాన్ని పట్టించుకొనలేదు.

59. వాచ్యార్థంకంటె భిన్నంగా కొన్ని ప్రదేశాలలో ప్రతీయమానార్థం అనేది ఒక టున్న దని ప్రాచీనాలంకారాదు లందరూ అంగీకరించిన విషయమే. పర్యాయోక్త - సమాసోక్తి. అప్రస్తుతప్రశంసా-వ్యాజస్తుత్యాదులలో ప్రతీయమానార్థం ఒకటి ఉన్నదని వాటి లక్షణోదాహరణాదుల వల్ల స్పష్టం అవుతుంది. ప్రసంగవశంచేత ఈ విషయాన్ని ఆనందవర్ధనుడే చెప్పాడు. అయితే ప్రాచీనాలంకారికులు దీనికి 'ధ్వని' అని పేరు పెట్టలేదు. ఇదే కావ్యాత్మ అనలేదు. 'గమ్యార్ణం' &quot;ప్రతీయమానార్థం&quot; ఇత్యాది పదాలతో దీనిని నిర్దేశించారు. అయితే ఈరెండవ అర్థం ఎలా గమ్యం అవుతున్నది అంటే శబ్దశక్తిచేతనే అని అభిప్రాయం. అనగా అభిధత శబ్దాలు అర్థాలను బోధిస్తాయి. ఆ శబ్దాలే తాము బోధించవల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b87ogjifqwv4xsuous7wtrq5d5x7z36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224364</id>
    <revision>
      <id>584709</id>
      <parentid>579281</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="7qcny3pnq3dbyh5278mmvjpe66sjtrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సిన, వక్త చెప్పదలచిన అర్థం పూర్తి అవడానికి మరొక అర్థాన్ని కూడా బోధిస్తాయి అని వారి అభిప్రాయం. వ్యాజస్తుత్యలంకారఘట్టంలో ఉద్భటుడు.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;&quot;శబ్దశక్తిస్వభావేన యత్ర నిన్దేవ గమ్యతే,
 వస్తుతస్తు స్తుతిః శ్రేష్ఠా వ్యాజస్తుతిరసౌ మతా&quot;&lt;/poem&gt;&lt;/div&gt;
అని వ్యాజస్తుతికి లక్షణం చెప్పినాడు. దీని వ్యాఖ్యలో ఇందురాజు- “యత్ర శబ్దానామభిధాయకానాం యా శక్తిః అర్థప్రత్యాయనౌన్ముఖ్యం తస్యాః యః స్వభావః నియతార్థనిష్ఠత్వాత్మకః తేన నిన్దా గమ్యతే ఇవ, స త్వసౌ నిన్దైవ పదార్థపర్యాలోచనసామర్థ్యోత్థాయాం స్తుతా వాక్యార్థీభూతాయామవాన్తరవాక్యార్థత్వాత్&quot; అని దీని భావం విశదీకరించాడు. అనగా వాక్యం వినగానే స్ఫురించేది నిందయే. అయితే పదార్థపర్యాలోచన చేయగా నింద కుదరకపోవడంచేత స్తుతి గమ్యం అవుతుంది అని దీని భావం. “పదార్థపర్యాలోచనసామర్థ్యం&quot; అనగా తాత్పర్యం అని అర్థం. స్థూలంగా నిందారూపార్థం బోధించబడినా వక్తతాత్పర్యం తెలుసుకొని స్తుతిరూపార్థమే చెప్పుకుంటాం అని భావం. శబ్దాల అర్థప్రత్యాయనోన్ముఖత్వం అంతవరకు ఉంటుంది. దీనినిపట్టి వాక్యార్థ నిర్ణయంలో తాత్పర్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యం స్పష్టం అవుతుంది. “సో౽యమిషోరివ దీర్ఘదీర్ఘతరో వ్యాపారః&quot; అన్న అభిప్రాయం వంటిది ఈ రచయితల అభిప్రాయం అని తెలుస్తుంది. అందుచేత తాత్పర్యాదిసహకృతమైన అభిధయే అర్థాంతరాన్ని బోధిస్తుం దని చెప్పవచ్చు. లక్షణాస్థలంలో కూడా తాత్పర్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యం ప్రసిద్ధమే. అందుచేతనే లక్షణ తాత్పర్యానుపపత్తి మూలకం అంటారు. “గంగాయాం ఘోషః&quot; అన్నప్పుడు వక్తయొక్క వివక్షను పట్టి 'గంగా' శబ్దానికి లక్షణచేత గంగాతీరం అని అర్థం చెప్పుకున్నాం. అతని వివక్ష మరొకవిధంగా ఉంటే 'ఘోష' శబ్దానికి లక్షణచేత 'తిమింగిలం' అని లేదా 'తొట్టిపడవ' అని అర్థం చెప్పుకుంటే గంగా శబ్దంలో లక్షణ ఉండదు.

60. &quot;తృణాన్యఙ్కురయామాస విపక్షనృపసద్మసు&quot; ఇత్యాది స్థలాలలో అన్యార్థప్రతీతికి ఒక విధమైన హేతుహేతుమద్భావజ్ఞానం ఉపకరిస్తుంది. కొన్నిచోట్ల అనుమానం ఉపకరిస్తుంది. ఈ అనుమానం అనుమానప్రమాణంవలె నిర్దుష్టహేతుజన్యమైనది కావలసిన పని లేదు. అనుమానాలంకారంలో ఎలాంటి అనుమానత్వం ఉంటుందో అలాంటిది ఉంటే చాలు ఈ అనుమానంలో. అనగా వాచ్యార్థం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7qcny3pnq3dbyh5278mmvjpe66sjtrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224365</id>
    <revision>
      <id>584710</id>
      <parentid>579282</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4946" sha1="oadix3s57sn5eoebtn35l4ldyepdoic" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రోత మనస్సులో అనేకభావాలను రేకెత్తిస్తుంది. ఎవరి మనస్సులో ఎలాంటి భావాలు పుడతాయో ఊహించడానికి శక్యం కాదు. &quot;వక్తృబోద్ధవ్య కాకూనామ్&quot; (కావ్యప్రకాశ III 21) అని ధ్వనివాదులు చెప్పిన విషయమే కదా. ఈ భావాలను కార్యకారణభావాలు చూపి సమర్థించడం కష్టం వాటిలో కొన్నింటికి వ్యంగ్యార్థాలని పేరు పెట్టి వాటిని 'వ్యంజన' అనే శబ్దవ్యాపారం బోధిస్తుంది అని చెప్పినంతమాత్రాన ఉపపత్తి చూపినట్లు అవదు. అందుచేత శబ్దానికి అభిధ
అనేది ఒక్కటే ప్రధానమైన వృత్తి అనీ, లక్షణావృత్తి లాక్షణికవృత్తి మాత్రమే అనీ, వాద్యార్థమే వ్యంగ్యార్థాలుగా చెప్పబడే అర్థాలన్నింటికీ మూల మనీ అంగీకరించడం యుక్తం అని తోస్తుంది. అయితే ఈ విషయం విషయనిర్ణయైకప్రవణదృష్టిగల (open-minded) విమర్శకులు అందరూ పరిశీలించవలసి ఉంది.

61. ఒక్కొక్కకాలంలో కొన్ని అభిప్రాయాలు ప్రచురప్రచారంలోని వచ్చేస్తాయి. ఉదాహరణకి వ్యాకరణం అంటే పాణినీయవ్యాకరణమే; అదే వేదాంగం అని ఈనాడు అందరూ అంటూంటారు. పాణినికి పూర్వం ఎందరో వైయాకరణు లుండేవా రనీ ప్రాతిశాఖ్యాదులు ఉన్నాయని వీరికి తెలియనివిషయం కాదు పాణినీయులకి ఇతర వైయాకరణులకి మధ్య కాకోలూకీయం జరుగుతూండే దని మూడవశతాబ్దికి చెందిన ఒక భాణంవల్ల తెలుస్తూన్నది. అయినా పాణినియందున్న గౌరవాతిశయంచేత ఈ విధమైన అభిప్రాయం ప్రబలింది. అదే విధంగా వేదాంతం అనగా శాంకరవేదాంతమే అని చాలామంది అభిప్రాయం. వైదేశికులలో ఈ భావం మొన్నమొన్నటివరకూ అత్యధికంగా ఉండేది. వివేకానందాదుల ద్వారా అది ఇతరదేశాలలో కూడా అత్యధికప్రచారం పొందడం దీనికి కారణం. తావన్మాత్రంచేత ద్వైత - విశిష్టాద్వైతాదుల వేదాంతత్వం ప్రతిహతం కాదు కదా? ఆనందవర్ధనుడు సహృదయశిరోమణి. ఆయన విషయప్రతిపాదనచాతుర్యం చాలా గొప్పది. దానికి తగినట్లు ఆయనకు అభినవగుప్తుని వంటి అత్యుత్తమసమర్థకుడు లభించాడు. అందుచేత ఆయన 'వ్యంజని' అనే శబ్దవృత్తి ఉన్న దనీ, అన్యార్థప్రతీతికి అదే కారణం అని స్థాపించిన సిద్ధాంతానికి బహుపండితామోదం లభించింది. ఒక్కమారు కళ్ళు మూసికొని పూర్వాపరపర్యాలోచన చేసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని గూర్చి ఆలోచించడానికి వీలులేకుండా మమ్మట జగన్నాథాదులు పఠితలను తమగ్రంథాలచేత ఉక్కిరి బిక్కిరి చేసివేశారు. మిగిలిన వాళ్లందరూ గడ్డలికాప్రవాహన్యాయపతితులే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oadix3s57sn5eoebtn35l4ldyepdoic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224366</id>
    <revision>
      <id>584711</id>
      <parentid>579283</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4655" sha1="dlh2ai840nzfdi4rjxh1wlj1k0pta3h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{nop}}
62. అయితే ధ్వనికి ప్రాధాన్యం ఏమీ లేదా అని ప్రశ్నించవచ్చు. కావ్యంలో ప్రతీయమానార్థంలో ఉండే వైశిష్ట్యాన్ని ఎవరూ కాదనలేరు. కావ్యంలోనేకాదు, దైనందిన వాగ్వ్యవహారంలో కూడా వాచ్యార్థప్రధానవాక్యాల ప్రయోగంకంటె లాక్షణిక-వ్యంజక పదాలప్రయోగం, అనగా పదాలను స్థూలమైన అర్థంతోపాటు మరొక అర్థం కూడా బోధించేటట్లు ప్రయోగించడం, ఎంత మనోహరంగా ఉంటుందో సహృదయవిదితమే. మా కున్న విప్రతిపత్తి అల్లా 'వ్యంజన' అనే శబ్దవృత్తిని అంగీకరించడం విషయంలోనే. ఆనందవర్ధనుడు చూపిన ధ్వనిభేదాలు వాటి ఉదాహరణాదులు ఆయనకున్న సహృదయశిరోమణిత్వానికి నిదర్శనాలు. ఇతరసహృదయులకు మార్గదర్శకాలు. ఇవన్నీ కూడా వాచ్యార్థసంనివేశవిశేషాలైన అర్థాలంకారభేదాల వలె వ్యంగ్యార్థసంనివేశవిశేషాలుగా మనోహరంగా ఉంటాయి అని అందరూ అంగీకరించవలసిందే. అలవాటు అయిపోవడంచేత వ్యంగ్యార్థం అని అంటున్నా ఇవన్నీ వాచ్యార్థజ్ఞానానంతరం కలిగే వివిధభావాలవిచిత్రరూపాలే. అనగా ఈ ప్రతీయమానార్థా లన్నీ శ్రోతృభావనావిశేషాన్ని పట్టి వాచ్యార్థజ్ఞానజన్యాలే. వ్యంజన అనే స్వతంతవృత్తిని అంగీకరించవలసిన పని లేదు. ఈ వ్యంజకత్వం అర్థంలోనే ఉంది కాని శబ్దంలో లేదు. ఎక్కడేనా ఉంటే అని “ధిక్” “ఛీ” “అయ్యో&quot; ఇత్యాది పదాలలో ఉన్న వ్యంజకత్వం వంటిదే.
శ్లేషాలంకారఘట్టంలో (నవమోల్లాసంలో) &quot;శబ్దశ్లేష ఇతి చోచ్యతే అర్థాలంకారమధ్యే చ లక్ష్యతే ఇతి కో౽యం నయః&quot; అని మమ్మటుడు ప్రశ్నించినట్లు “వ్యఞ్జకతా వాచ్య లక్ష్య వ్యంగ్యార్థగతా ఇతి చోచ్యతే, వ్యఞ్జనాయాశ్చ శబ్దవృత్తి తా అఙ్గీక్రియతే ఇతి కో౽యం నయః&quot; అని మనం ఆయనను ప్రశ్నించవచ్చును.

63. ఆనందవర్ధనుడే అనేక ధ్వనిభేదాలను కల్పించాడు. అవి చాలక తరవాతివాళ్ళు ఇంకా ఎన్నో అవాంతరభేదాలు, వాటి సంయోగాదులవల్ల వందలకొలది, వేలకొలది భేదాలు కల్పించారు. ఇవన్నీ గణకమస్తిష్కసముత్తేజకాలు మాత్రమే. ప్రాయోగికప్రయోజనశూన్యా లవడంచేత సహృదయహృదయోద్వేజకాలుగానే ఉంటాయి. అందుచేతనే పండితరాయలు ఆ భేదాల అన్నింటి జోలికీ వెళ్ళక కేవలం 26 భేదాలు మాత్రమే పేర్కొన్నాడు.

64. ఏదైనా ఒక సిద్ధాంతానికి లోకాదరం కలిగేటప్పటికి విపరీతమైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dlh2ai840nzfdi4rjxh1wlj1k0pta3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Shri Garga Bhagavatam by B. S. Appayya Shastri Chivukula (Telugu).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227383</id>
    <revision>
      <id>584755</id>
      <parentid>583134</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesam54</username>
        <id>3001</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="hkbfzrvvqe52ed0u6igjypyu8v02y5o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ramesam54&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|గోపికలు.}}

&quot;గో&quot; అనగా నింద్రియము, ఇంద్రియంబులను వశపరచుకొనిన వారలు 
గోపులనియు, గోపికలనియుఁ గాఁగలదు. అనగా జితేంద్రియులని యర్ధము. ఆజితేం
ద్రియులే మునులు. ఈ మునులు శ్రీరామచంద్రవామనాద్యవతారంబులను బరా
త్పరుం డెత్తినపుడు ప్రార్ధించి వరంబులం గైకొని గోపికలుగాఁ బుట్టి తమ మనోరథం
బులం దీర్చికొనియున్నవారు. కాని వారు కామాంధులగు గొల్లతలుకారు. ఈ యభి
ప్రాయంబును నాధర్వణీ కృష్ణోపనిషదాదులును, బ్రహ్మవైవర్తాది మహాపురాణం
బులును, గర్గసంహితయందలి గోలోక బృందావన మాధుర్యఖండంబులును, బల
పరచుచున్నవి, సీతారామాంజనేయ సంవాదమందలి ప్రథమాశ్వాసంబులోని “సలలి
తేంద్రియ &quot; అను పద్యంబుసైతము పూర్వోక్తాభి ప్రాయంబునే విశదీకరించినది. 
కాన శ్రీరాధాకృష్ణగోపికామణులం గూర్చి మనము దెలిసికొని యున్నాము, ఇఁక

{{c|గర్గ సంహితా గ్రంథకర్త}}

నుగూర్చి తెలిసికొనవలసియున్నది. ఈ గ్రంథకర్త పేరు గర్గాచార్యులు, వీరు వేద వేదాంగ
పారీణులును మహర్షులును గవివరులునునై మిక్కిలి ప్రసిద్ధి చెందినవారు. వీరితో 
సమానుఁడగు జ్యోతిశ్శాస్త్రవేత్త యింతవఱకు లేఁడని బుధులు పల్కియున్నారు. 
ఈ మునీంద్రుండు జ్యోతిషమునందు “గర్గసంహిత, గర్గమనోరమ&quot; మున్నగు కబ్బం
బులను, రచించియున్నాఁడు. ఈ మహామహుండు శ్రీకృష్ణచంద్రునకుఁ బురోహి
తుండనివచించినప్పు డాతని పూర్వపుణ్యప్రభావతపస్సామర్ధ్యంబులం జెప్ప నప్ఫణీం
ద్రుండు సైతం బశక్తుండని నాయాశయము, కాన నీవిషయమును విడిచి దీని 
యాంధ్రీకరణము/గూర్చి యించుక నిట ముచ్చటించుచున్నాను.

{{c|ఆంధ్రీకరణావశ్యకము.}}

ఇద్దానియం తరగ్రంథంబులందులేని పెక్కు మనోహర నూతనవిషయంబు 
లుండుట, శ్రీరాధాకృష్ణగోపికలనుగూర్చి సంశయంబులం దీర్చి సంతోషంబు గూర్చు 
సద్భావంబులు సెలంగుట ఇదివరకెవ్వరు దీని నాంధ్రీకరింపకయుండుట, నవలలను 
నాటకములను వ్రాయువారలకు గొన్ని చిత్రకథ లుండుటయు హేతువులు. 
దీనికి గర్గసంహితయను నామంబునకు మాఱుగా నా యాంధ్రీకరణంబునందు

{{c|గర్గభాగవతము}}

అని నామకరణంబు గావించినాను. అందు భగవచ్చరిత్రంబును, భక్తులచరిత్రంబులు
నుండుటం బట్టియు సామాన్యలోకంబు &quot; గర్గసంహిత&quot; యను దాని కర్థంబు
గ్రహింపఁజాలదనియు గర్గభాగవతం బన్నచో సులభంబుగా నందలి కథ యెఱుంగఁ
గలదనియుఁ  దలంచి యట్లానామంబుంచితి. ఈ భాగవతంబునందుఁ గొన్ని యెడల
జేర్పు మార్పులు సమయోచితంబుగాఁ గూర్పఁబడినను మాతృకాభిప్రాయంబునకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hkbfzrvvqe52ed0u6igjypyu8v02y5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Shri Garga Bhagavatam by B. S. Appayya Shastri Chivukula (Telugu).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>227388</id>
    <revision>
      <id>584774</id>
      <parentid>583148</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesam54</username>
        <id>3001</id>
      </contributor>
      <origin>584774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="7upr7fz9rz2yu3u8un4q8u1tof2y5xo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విరుద్ధంబుగా నుండనేరదు, సంస్కృతకృతిలోని యమునా బలభద్ర సహస్రనామ 
స్తోత్రంబు లిందు వ్రాయఁబడలేదు. వానిని నాంధ్రీకరింపక ప్రత్యేకంబుగా ముద్రిం
చిన బాగుగ నుండునని యెంచితి. ఆంధ్రభాషలో లేని యీ నూతన గ్రంథరాజంబు 
నాంధ్రీకరించుటకు గొల్లపూడి ఆంజనేయ శాస్త్రి గారు తమ జీవితకాలములో నా 
కొనరించిన హెచ్చరికయే యని కృతజ్ఞతతో మీకుఁ దెల్పుకొనుచున్న వాఁడను.
నా కవిత్వములోని గుణావగుణములు విమర్శించి నన్ను ధన్యునిగాఁ జేయ సుధీ
మణులగు మిమ్ములను వేఁడుచున్నవాఁడను. ఇందు ముఖ్యంబులగు తప్పులు గొన్ని 
సవరించి తుదిని ముద్రించితి. మిగిలినవి మీరే దిద్దుకొని పఠింపఁ బ్రార్థితులు. ఇందు 
నే విషయం బందునైన నెంతమాత్రమేనిఁ దోడ్పడిన బ్రహ్మశ్రీ పైడిమర్రి రామ
మూర్తి మొదలగు సుజనుల కందఱకును గృతజ్ఞుఁడనై భుక్తిభక్తిముక్తుల నొసం
గుటకు శ్రీరాధాకృష్ణునిఁ బ్రార్థించుచున్న వాఁడను.

రెండవకూర్పున విస్తరించి వ్రాయఁదలఁచి యిప్పు డతిసంగ్రహంబుగా నీ 
యుపోద్ఘాతమును వ్రాసినందులకు మన్నింతురుగాక.

&lt;poem&gt;శా॥ ఏరెట్లన్నను దీనినిం గుఱిచి శ్రీ కృష్ణార్చనాలోలుపుల్
 ధీరుల్ దీనదయాళురున్  రసికులున్  ధీమంతులున్  భూమిలో 
లేరే? చూడరె? మెచ్చరే ? యిఁకను జా లింబొంద నాకేటి
శ్రీరాధారమణుండు పూర్ణ దయహ ర్షించున్  గదా యెట్టులేన్ 

క॥ ఎందాక సూర్యుఁడుండునో, యెంచాఁక సుధాకరుండు, నెసఁగునో తారా
బృందంబెందాఁగను దివిఁ, జెందునొ యందాఁక నిది వసించుత భువిలోన్ .&lt;/poem&gt;

:అక్షయవత్సర శ్రీరామ
:నవమీ సౌమ్యవాసరము, 
:గుంటూరు.
{{right|భవద్విధేయుఁడు,}}
{{right|చివుకుల అప్పయ్యశాస్త్రి.}}
{{right|(శికింద్రాబాదు.)}}
{{Css image crop
|Image = Shri Garga Bhagavatam by B. S. Appayya Shastri Chivukula (Telugu).pdf
|Page = 22
|bSize = 600
|cWidth = 85
|cHeight = 87
|oTop = 756
|oLeft = 263
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7upr7fz9rz2yu3u8un4q8u1tof2y5xo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584775</id>
      <parentid>584774</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesam54</username>
        <id>3001</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="cuka06azl3mxdg7v9i3tax9u2748lti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ramesam54&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విరుద్ధంబుగా నుండనేరదు, సంస్కృతకృతిలోని యమునా బలభద్ర సహస్రనామ 
స్తోత్రంబు లిందు వ్రాయఁబడలేదు. వానిని నాంధ్రీకరింపక ప్రత్యేకంబుగా ముద్రిం
చిన బాగుగ నుండునని యెంచితి. ఆంధ్రభాషలో లేని యీ నూతన గ్రంథరాజంబు 
నాంధ్రీకరించుటకు గొల్లపూడి ఆంజనేయ శాస్త్రి గారు తమ జీవితకాలములో నా 
కొనరించిన హెచ్చరికయే యని కృతజ్ఞతతో మీకుఁ దెల్పుకొనుచున్న వాఁడను.
నా కవిత్వములోని గుణావగుణములు విమర్శించి నన్ను ధన్యునిగాఁ జేయ సుధీ
మణులగు మిమ్ములను వేఁడుచున్నవాఁడను. ఇందు ముఖ్యంబులగు తప్పులు గొన్ని 
సవరించి తుదిని ముద్రించితి. మిగిలినవి మీరే దిద్దుకొని పఠింపఁ బ్రార్థితులు. ఇందు 
నే విషయం బందునైన నెంతమాత్రమేనిఁ దోడ్పడిన బ్రహ్మశ్రీ పైడిమర్రి రామ
మూర్తి మొదలగు సుజనుల కందఱకును గృతజ్ఞుఁడనై భుక్తిభక్తిముక్తుల నొసం
గుటకు శ్రీరాధాకృష్ణునిఁ బ్రార్థించుచున్న వాఁడను.

రెండవకూర్పున విస్తరించి వ్రాయఁదలఁచి యిప్పు డతిసంగ్రహంబుగా నీ 
యుపోద్ఘాతమును వ్రాసినందులకు మన్నింతురుగాక.

&lt;poem&gt;శా॥ ఏరెట్లన్నను దీనినిం గుఱిచి శ్రీ కృష్ణార్చనాలోలుపుల్
 ధీరుల్ దీనదయాళురున్  రసికులున్  ధీమంతులున్  భూమిలో 
లేరే? చూడరె? మెచ్చరే ? యిఁకను జా లింబొంద నాకేటి
శ్రీరాధారమణుండు పూర్ణ దయహ ర్షించున్  గదా యెట్టులేన్ 

క॥ ఎందాక సూర్యుఁడుండునో, యెంచాఁక సుధాకరుండు, నెసఁగునో తారా
బృందంబెందాఁగను దివిఁ, జెందునొ యందాఁక నిది వసించుత భువిలోన్ .&lt;/poem&gt;

:అక్షయవత్సర శ్రీరామ
:నవమీ సౌమ్యవాసరము, 
:గుంటూరు.
{{right|భవద్విధేయుఁడు,}}
{{right|చివుకుల అప్పయ్యశాస్త్రి.}}
{{right|(శికింద్రాబాదు.)}}
{{Css image crop
|Image = Shri Garga Bhagavatam by B. S. Appayya Shastri Chivukula (Telugu).pdf
|Page = 22
|bSize = 600
|cWidth = 85
|cHeight = 87
|oTop = 756
|oLeft = 263
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cuka06azl3mxdg7v9i3tax9u2748lti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227912</id>
    <revision>
      <id>584686</id>
      <parentid>583985</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="n6sufdj40afm2hb6h5twjpuk1s7pn8g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కావ్యాదర్శము]]
 | రచయిత = దండి
 | అనువాదం= అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కావ్యాదర్శము/పీఠిక|పీఠిక]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1929
}}

&lt;pages index=&quot;తెలుగు కావ్యాదర్శము.pdf&quot; from=4 to=5 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>n6sufdj40afm2hb6h5twjpuk1s7pn8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584688</id>
      <parentid>584686</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="gns8jxbrsdpsu3fwj9zxvp3fhz7qc81" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)]]
 | రచయిత = దండి
 | అనువాదం= అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)/పీఠిక|పీఠిక]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1929
}}

&lt;pages index=&quot;తెలుగు కావ్యాదర్శము.pdf&quot; from=4 to=5 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>gns8jxbrsdpsu3fwj9zxvp3fhz7qc81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)/పీఠిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227913</id>
    <revision>
      <id>584687</id>
      <parentid>583987</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="76gymfsnnp34yjya1ftmrjob55i57i4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = దండి
 | అనువాదం= అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి
 | విభాగము  = పీఠిక ఇత్యాదులు
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../ప్రథమపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1929
}}

&lt;pages index=&quot;తెలుగు కావ్యాదర్శము.pdf&quot; from=6 to=59 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>76gymfsnnp34yjya1ftmrjob55i57i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584689</id>
      <parentid>584687</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[కావ్యాదర్శము/పీఠిక]] పేజీని [[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)/పీఠిక]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>584687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="76gymfsnnp34yjya1ftmrjob55i57i4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = దండి
 | అనువాదం= అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి
 | విభాగము  = పీఠిక ఇత్యాదులు
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../ప్రథమపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1929
}}

&lt;pages index=&quot;తెలుగు కావ్యాదర్శము.pdf&quot; from=6 to=59 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>76gymfsnnp34yjya1ftmrjob55i57i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అథర్వణచ్ఛందము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228243</id>
    <revision>
      <id>584619</id>
      <parentid>584364</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="k2sudby1bqavhlys3par52621u1u3d8" xml:space="preserve">{{p|ac|fs150}}అథర్వణచ్ఛందము&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}అథర్వణుఁడు&lt;/p&gt;
ఈతఁడు 12వ శతాబ్ది చివరనో, 13వ శతాబ్ది ప్రారంభంలోనో ఉండిఉంటాఁడని పండితుల అభిప్రాయం. తురగా రాజకవి – అయ్యంకి బాలసరస్వతి అనే జంటకవులు, కాణాదం పెద్దనసోమయాజి – వీళ్ళు మాత్రమే అథర్వణుణ్ణి పూర్వకవిస్తుతిలో పేర్కొన్నారు. ఈతఁడు జైనుఁడని ప్రతీతి. జైనులైన తెలుగుకవుల కావ్యాలెన్నో పూర్తిగా నష్టం కావడం తెలుగుసాహిత్యానికి ఒక పెద్ద లోటు.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కలువల గొప్పుఁ దీర్చి సిరిగంద మలంది మెఱుంగుముత్తియం
బుల్ తొడవుల్ బెడంగడరఁ బూని దుకూలముఁ గట్టి చేతులం
బొలుపగు రత్నవీణియయుఁ బుస్తకమున్ విలసిల్లఁ గుందకు
ట్మలరుచి నొప్పు విప్రలకు మాతృక సత్కవితాప్రదాయి యై.&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{right|ఆనందరంగరాట్ఛందము 2.270}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అలవడ సంపెఁగల్ తురిమి యచ్చపుఁగస్తురి మేనఁ బూసి కెం
పులతొడవు ల్వహించి మఱి పుష్పశరంబును దీయవిల్లుఁ జే
తుల విలసిల్లఁ గావిగిజి దూకొనుపుట్టముఁ గట్టి దీపకు
ట్మలరుచిఁ బొల్చు రాజకులమాతృక భూజనవశ్యకారియై.&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{right|ఆనందరంగరాట్ఛందము 2.273}}
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;దేశ్యతెలుఁగులందుఁ దెలియ నొక్కొకచోట
హల్లులోన నచ్చు లణఁగియుండు
నట్టిచోట రెండు నమరు వళ్ళకుఁ జెప్ప
నాదిసుకవివరుల యనుమతమున.&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{right|ఆనందరంగరాట్ఛందము 3.180}}
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;అనవరతమును బూజించి సాంబశివునిఁ
దలఁపఁ దలఁపులు ఫలియించుఁ గలుష మణఁగు
.............................................
..............................................&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{right|ఆనందరంగరాట్ఛందము 3.217}}

[[వర్గం:వ్యాకరణం]]</text>
      <sha1>k2sudby1bqavhlys3par52621u1u3d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:వక్రోక్తిజీవితం.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>228299</id>
    <revision>
      <id>584621</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:వక్రోక్తిజీవితం.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>228300</id>
    <revision>
      <id>584623</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>584623</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="65vssjy9wrx4otf8r8adwch9s8mpgq5" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[వక్రోక్తిజీవితము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:కుంతకుడు|కుంతకుడు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు|పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు]] (వ్యాఖ్యాత)
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=సాహిత్య అకాదెమీ
|చిరునామా=న్యూఢిల్లీ
|సంవత్సరం=1977
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=5
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>65vssjy9wrx4otf8r8adwch9s8mpgq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228301</id>
    <revision>
      <id>584624</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుంతకుని వక్రోక్తి జీవితము (బాలానందిని అను తెలుగు వ్యాఖ్యతో) వ్యాఖ్యా రచయిత : డా. పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు సాహిత్య అకా దెమీ 67'</comment>
      <origin>584624</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="344" sha1="fqf1w178320hqhf7un26kek75zdp30k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కుంతకుని
వక్రోక్తి జీవితము
(బాలానందిని అను తెలుగు వ్యాఖ్యతో)
వ్యాఖ్యా రచయిత :
డా. పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
సాహిత్య అకా దెమీ
67&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqf1w178320hqhf7un26kek75zdp30k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228302</id>
    <revision>
      <id>584625</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>584625</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228303</id>
    <revision>
      <id>584626</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తిజీవితము'</comment>
      <origin>584626</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="bjjx1vplt81x5e2bqqk22g89fym12vh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తిజీవితము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjjx1vplt81x5e2bqqk22g89fym12vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228304</id>
    <revision>
      <id>584627</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>584627</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228305</id>
    <revision>
      <id>584628</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుంతకుని వక్రోక్తి జీవితము (బాలానందిని అను తెలుగు వ్యాఖ్యతో) వ్యాఖ్యా రచయిత : డా. పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు साहित्य సాహిత్యఅకాదెమీ'</comment>
      <origin>584628</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="361" sha1="8ug7ptry13hu1kkjolwpsz5oyo3sgas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కుంతకుని
వక్రోక్తి జీవితము
(బాలానందిని అను తెలుగు వ్యాఖ్యతో)
వ్యాఖ్యా రచయిత :
డా. పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
साहित्य
సాహిత్యఅకాదెమీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ug7ptry13hu1kkjolwpsz5oyo3sgas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228306</id>
    <revision>
      <id>584629</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'VAKROKTI JIVITAMU-by Kuntaka, with 'Balanandini' a Telugu commentary by Dr. Pullela Sri Ramachandrudu, Sahitya Akademi, New Delhi, 1977. Price Rs. 30-00, Telugu translation: Dr. P. Sri Ramachandradu First edition: 1977 891.209 కుంత- వక్రోక్తి -9751 30 kr.: Copies available from: SAHITYA AKADEMI Rabindra Bhavan, New Delhi-I Regional Offices: Madras-6, Calcutta-29, &amp; Bombay-14. 30-00 సుందర 82764 wwww47. Printed at: Dakshina...'</comment>
      <origin>584629</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="s3y1ubts1y6iwqyq7vit69yl4av2me2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;VAKROKTI JIVITAMU-by Kuntaka, with 'Balanandini'
a Telugu commentary by Dr. Pullela Sri Ramachandrudu,
Sahitya Akademi, New Delhi, 1977. Price Rs. 30-00,
Telugu translation: Dr. P. Sri Ramachandradu
First edition: 1977
891.209
కుంత- వక్రోక్తి
-9751
30 kr.:
Copies available from:
SAHITYA AKADEMI
Rabindra Bhavan, New Delhi-I
Regional Offices:
Madras-6, Calcutta-29, &amp; Bombay-14.
30-00
సుందర
82764
wwww47.
Printed at:
Dakshina Bharat Press, Khairatabad, Hyderabad-500 004.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3y1ubts1y6iwqyq7vit69yl4av2me2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228307</id>
    <revision>
      <id>584630</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '5. -9757 Test: 'श्रीमदल्ला डिवंशाब्धिरत्नाय न्यायमूर्तये । 'कुप्पुस्वाम्यायं सुधिये कृतिरेषा समर्प्यते ॥ DEDICATED to Justice Sri Alladi Kuppuswami Who is a fine example for the Socratic dictum for a Judge &quot;Hearing courteously, answering wisely, considering soberly and deciding impartially&quot; and who is...'</comment>
      <origin>584630</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="88dgu1v3gvg0vedcn5g7dndf4gd4di5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5.
-9757
Test:
'श्रीमदल्ला डिवंशाब्धिरत्नाय न्यायमूर्तये ।
'कुप्पुस्वाम्यायं सुधिये कृतिरेषा समर्प्यते ॥
DEDICATED
to
Justice Sri Alladi Kuppuswami
Who is a fine example for the Socratic dictum for a Judge
&quot;Hearing courteously, answering wisely, considering
soberly and deciding impartially&quot;
and who is
A great lover of Sanskrit.
అల్లాడి కృష్ణస్వామ్యార్యు సత్యుతుడవై
తద్యశః _స్తంభతన్ దాల్చినావు
న్యాయశాస్త్రముతోడ నాంగ్లాంధ్ర గీర్వాణ
భాషల పాండితిన్ బడసినావు
ఎల్లరు ప్రతివాడు అల్లాడి పోవంగ
న్యాయవాదిత్వంబు నడపినావు
న్యాయైకమతి యంచు నయవిదుల్ మెచ్చంగ
న్యాయాధిపతి పదం బందినావు
అఖిల సుగుణాలవాల! ఓ! అమల కీర్తి!
కుప్పుస్వామ్యార్య నీకిదే యొప్పు మీర
అంకితము చేయుచున్నాడ నాంధ్రభాష
నలరు వక్రోక్తి జీవితం బందికొనుము.
పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు.
ఆంధ్రానువాద - వ్యాఖ్యా రచయిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88dgu1v3gvg0vedcn5g7dndf4gd4di5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228308</id>
    <revision>
      <id>584631</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>584631</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228309</id>
    <revision>
      <id>584632</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '5 ప్రస్తావన ఎందరో ఉత్తము లైన ఆలంకారిక శేఖరుల కాకర మగు కాశ్మీరదేశ మును అలంకరించిన సాహిత్యవిమర్శకాగ్రేసరు డగు కుంతకుడు రచించినది ఈ వక్రోక్తి జీవితము. కుంతకునకు కుంతలకుడు అ...'</comment>
      <origin>584632</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3622" sha1="dedb5wfxx9zu4582c2bliv7a2l50osp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5
ప్రస్తావన
ఎందరో ఉత్తము లైన ఆలంకారిక శేఖరుల కాకర మగు కాశ్మీరదేశ
మును అలంకరించిన సాహిత్యవిమర్శకాగ్రేసరు డగు కుంతకుడు రచించినది
ఈ వక్రోక్తి జీవితము. కుంతకునకు కుంతలకుడు అను నామాంతరము గూడ
కలదు. ఈతడు ప్రతిపాదించిన వక్రతా సిద్ధాంతమును బట్టి ఈతనికి 'కుంతల
కుడు' లేదా 'కుంతకుడు' అను నామములు ప్రసిద్ధికి వచ్చియుండును. ఈతని
అసలు పేరు వేరేదియో యై యుండవలెను. ఈతడు వక్రోక్తి జీవితమును రచించె
ననెడు విషయము తరువాతి వారి గ్రంథములద్వారా తెలియుటయే గాని రాం
కాలము వరకు ఆ గ్రంథము లభ్యము కాలేదు. 1829 ప్రాంతములో మద్రాసు
ప్రాచ్య పుస్తక భాండాగారమున లభించిన, ఆవపాఠ- పాఠలోపాది భూయితే
మగు ఒక లిఖిత ప్రతిని ఆధారముగ గొని శ్రీ S. K. డే వక్రోక్తి జీవితము
మొదటి రెండు ఉన్మేషములు మాత్రము ప్రకటించిరి. పిమ్మట 1928 ప్రాంత
మున జెసల్మెర్ జైన భాండాగారమున మరియొక ప్రతి గూడ లభించినది. ఇది
గూడ లోపభూయిషమే యైనను దాని సాయముతో ప్రథమ ద్వితీయోన్మేషముల
లోని కొన్ని స్థలములను పరిశోధించుటకు వీలు కల్గుటచే శ్రీ డే మరల เส
గ్రంథమును సంపాదించినారు. ఇందులో తృతీయోన్మేషము మధ్య భాగము
వరకు పాఠములు కొంతవరకు బాగుగ నున్నవి. తృతీయోన్మేషము మిగిలిన
భాగము, చతుర్ధోన్మేషము గూడ, ఈ ప్రతిలో గూడ త్రుటితములై యుండుటచే
శ్రీ డే మద్రాసు ప్రతినుండియే లభ్య మగు గ్రంథ ఖండములను
RESUME (iii UNMESA), RESUME (IV UNEMSA) అరు
పేర్లతో సంపాదించిరెండవ ముద్రణములో చేర్చినారు.
కుంతకుడు చెప్పదలచిన విషయము లన్నియు
పూర్తి యైనవి గాన ఈ గ్రంథములో మొత్తము నాలుగు
చతుర్థోన్మేషముతో
ఉన్మేషను లే ఉండి
యుండ వలె ననియు, కొందరు భావించి నట్లు ఐను ఉన్మేషము లుండెడి పని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dedb5wfxx9zu4582c2bliv7a2l50osp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228310</id>
    <revision>
      <id>584633</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తి జీవితము తలంప పని లేదనియు, చతురోన్మేషములోని చివరి రెండు మూడు పత్రములు మాత్రమే నష్టములైయుండు ననియు శ్రీ డేగారి అభిప్రాయము. ఇది యుక్తమే అని తోచుచున్నది. - వక్రోక్త...'</comment>
      <origin>584633</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4279" sha1="bmriyk9xho06hp7pbjegrmg38akbwzf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తి జీవితము
తలంప పని లేదనియు, చతురోన్మేషములోని చివరి రెండు మూడు పత్రములు
మాత్రమే నష్టములైయుండు ననియు శ్రీ డేగారి అభిప్రాయము. ఇది
యుక్తమే అని తోచుచున్నది.
-
వక్రోక్తి జీవితము కారికా-వృత్తి ఉదాహరణరూపము. కారికావృత్తులు
రెండును కుంతక విరచితములు. ఉదాహరణములు పూర్వప్రబంధముల నుండి
సేకరించినవి. కారికా భాగమునకు కుంతకుడు కావ్యాలంకార మని నామధేయ
మిడి నట్లు— 'కావ్యస్యాయ మలంకారం కోఒప్య పూర్వో విధీయతే' అను
ప్రథమోన్మేష ద్వితీయ కారికవలన తెలియుచున్నది. మొత్తము గ్రంథమునకు
నామధేయము వక్రోక్తి జీవిత మని అనంతరాలంకారికుల గ్రంథములనుండి
తెలియుచున్నది ప్రథమోన్మేషాంతమున 'ఇతి రాజానక కుంతల (క) విరచితే
వక్రోక్తి జీవితే కావ్యాలంకారే ప్రథమోన్మేషః' అనియు, ద్వితీయోన్మేషాంత
మున- ' ఇతి శ్రీ కున్తల విరచితే వక్రోక్తి జీవితే ద్వితీయ ఉన్మేషః' అనియు,
ప్పుకలలో గూడ వక్రోక్తి జీవితాభి ధానమే కనబడుచున్నది.
కాలము!- కుంతకుడు తన గ్రంథమున ఆనందవర్ధన (ఈతని గ్రంథ
రచనాకాలము 880_880) రాజశేఖరాదుల (గ్రం.ర.తా. 800-825) గ్రంథముల
నుండి ఉదాహరణనులను సేకరించి యున్నాడు. 12వ శతాబ్ది ప్రథమ పాదము
నకు చెందిన మహిమ భట్టు ఈతని గ్రంథమను గూర్చి ముచ్చటించెను. దీనిని
బట్టి కుంతకుడు క్రీ. శ. 950-1050 సంవత్సరముల నడుమ నుండి యుండవలె
శనియు, అందుచే అభినవగుప్తునకితడు సమకాలిక డై యుండవలె ననియు,
కుంతకుని మతమును అభినవగుప్తుడు గాని, అభినవగుప్తుని మతమును కుంతకుడు
గాని ఉటంకించక పోవుటచే వారిరువురును కాశ్మీరదేశమువారే యైనను పరస్ప
రము ఆజ్ఞాతులై యుండి యుందురనియు, బహుళః కుంతకుడు వయసున అభి
నవగుప్తుని కంటే చాల చిన్నవాడై యుండుననియు డే మొదలగు వారి అభిప్రా
యము. అభినవగుప్తుడు ఖండించిన వక్త్రశక్తి వాదము కంతకునిదేయని మరి
కొందరి యభిప్రాయము.
కుంతకునికి పూర్వము వక్త్రశ క్తి:- వక్రోక్తి విషయమున ప్రాచీనాలంకా
రికులలో అభిప్రాయభేదము కనబడుచున్నది. వీరిలో థామహ దండి వామనులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bmriyk9xho06hp7pbjegrmg38akbwzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228311</id>
    <revision>
      <id>584634</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రస్తావన వక్రోక్తి కి ఉత్త రోత్త ర హ్రాసము చెందిన విస్తృత రూపమును అంగీకరించిరి. రుద్రట మమ్మటాదులు దాని పరిధిని పూర్తిగ సంకుచితము చేసిరి. భామహుని అభిప్రాయము ప్రకారము వక్...'</comment>
      <origin>584634</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4046" sha1="k10715dzukhztc55ndq28zpxou6vkhs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రస్తావన
వక్రోక్తి కి ఉత్త రోత్త ర హ్రాసము చెందిన విస్తృత రూపమును అంగీకరించిరి.
రుద్రట మమ్మటాదులు దాని పరిధిని పూర్తిగ సంకుచితము చేసిరి.
భామహుని అభిప్రాయము ప్రకారము వక్రోక్తి యనునది గుణాలంకారముల
కంటె భిన్నమైనది. గుణాలంకారముల పరిధి సంకుచితమై యుండ వక్రోక్తి
పరిధి అతి విస్తృత మైనది. కావ్యాలంకార ప్రథమపరిచ్ఛేదమున, భామహుడు
కొన్ని కావ్యభేదములను పేర్కొని; వీనికి కావ్యత్వము లభించ వలె నన్నచో
వీనిలో వక్రోక్తి యుండి తీరవలె నని చెప్పియున్నాడు.
&quot;యుక్తం వక్ర స్వభావోక్త్యా సర్వమేవైత దిష్యతే&quot; (i.80)
కావ్యమునకు శోభ కూర్చ వలె నన్నచో వక్రోక్తి యుండ వలె ననెడు
యమునే మరి రెండు మూడు స్థానములలో స్పష్టీకరించి యున్నాడు.
&quot;న నితాంతాదిమాత్రేణ జాయతే చారుతా గిరామ్
వక్రాభిధేయ శట్టోక్తి రిష్టా వాచా మలంకృతి&quot; (i.88)
విష
(వాక్కులకు సౌందర్యము లభింప వలె నన్నచో వక్రశబ్దార్థోక్తి యుండ
వలెను. అంతియే గాని &quot;ఆహా! ఇది ఎంత బాగున్నది! ఇది ఎంతయు మధు
రముగా నున్నది?&quot; ఇత్యాది విధయిన చెప్పినంత మాత్రమున లభింపదని దాని
భావము).
&quot;వాదాం వక్రార్ధశక్తి రలంకారాయ కల్పతే&quot; (V BB)
&quot;వక్రవారం కవీనాం యే ప్రయోగం ప్రతి సాధవశి
ప్రయోక్తుం యే న యుక్తాశ్చ తద్వివేకో
ఒయముచ్యతే&quot; (Vi.28)
పై కారికలలో భామహుడు వక్రోక్తి నామనిర్దేశము మాత్రమే చేసినాడు.
కాని దాని స్వరూప మేదియో వివరింపలేదు. ద్వితీయ పరిచ్ఛేదమైన ఇతరాలం
కారములతో పాటు అతిశయోక్త్యలం కారమును వివరించుచు, అతిశయో క్రియే
వక్రోక్తియనియు, అది వాక్కులకు సౌందర్యమను కూర్చు ననియు అది లేనిచో
అలంకారములు అలంకారత్వమును కోల్పోవు ననియు చెప్పియున్నాడు.
&quot;ఇత్యేవమాదిరుదితా గుణాలంకారయోగశః
సర్వై వాతిశయో క్రీస్తు తర్క యేత్తాం యథాగమమ్.
సైషా సర్వేవ వక్రోక్తి రసయార్డ్లో విభావ్మతే,
యత్నో ఒస్యాం కవినా కార్యః కో ఒలంకారో 2నయా వినా&quot;
(ii.84 85)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k10715dzukhztc55ndq28zpxou6vkhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228312</id>
    <revision>
      <id>584635</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తి జీవితము ఇచట భామహుడు అతిశయోక్తియే వక్రోక్తి యని చెప్పుచున్నను ఇది ఒక అలంకారము మాత్రమే యని అతని అభిప్రాయము కాదు. కావ్యమున కంతకును శోభను కూర్చునది ఈ వక్రోక్తియే య...'</comment>
      <origin>584635</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3895" sha1="b7gpbsahzq37cycco2zz2ht4gxmt6is" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తి జీవితము
ఇచట భామహుడు అతిశయోక్తియే వక్రోక్తి యని చెప్పుచున్నను ఇది
ఒక అలంకారము మాత్రమే యని అతని అభిప్రాయము కాదు. కావ్యమున
కంతకును శోభను కూర్చునది ఈ వక్రోక్తియే యనియు, దీని సంపర్కము
లేని అలంకారము లేవియు ఉండవనియు, దీని సంపర్కము
పేరు లేక సూక్ష్మములను అలంకారములుగ అంగీకరింప రాదనియు ఈతడు
చెప్పుచున్నాడు. దీ' ని బట్టి ఉపమయే రైలూషివలె రూపకాది వివిధరూపములను
ధరించిన దని అప్పయదీక్షితాదులు చెప్పినట్లు, వక్రోక్తి యనునది సర్వాలం
కారాను స్యూతమును, కావ్యశోభాధాయకమును
అగు ఒక వైశిష్ట్య
భావహుని యభిప్రాయమైనట్లు స్పష్టమగుచున్నది. ఈ విషయమును విశదీక
రించుటకే కంతకు డీ గ్రంథము వ్రాసినాడు.
రానున్యూత మగు అతిశయోక్తియే వక్రోక్తి యనుటచే
మని
వక్రోక్తి యన నేమియో భామహుడు స్పష్టీకరింపకున్నను సర్వాలంకా
అతిశయోక్తి లక్షణ
మగు లోకాతి కాస్త గోచరోక్తియే వక్రోక్తి యని సూచించినాడు. మరియు --
&quot;గతో ఒస మర్కో భాశీందు ర్యాన్తి వాసాయ పక్షిణం
Во
ఇత్యేవమాది కం కావ్యం వార్తామేనాం ప్రచక్షతే&quot; (11.87)
చంద్రుడు ప్రకాశించుచున్నాడు;
ఆను కారికలో &quot;'సూర్యుడ స్తమించినాడు;
పక్షులు గూళ్ళు వేరుచున్నవి&quot; ఈ విధముగ మామూలుగ చెప్పుకొను మాటలు
కావ్యము కాజాలవు. అవి కేవలము కబుర్లు (వార్తా) మాత్రమే&quot; అని చెప్పుటచే
కావ్యోక్తులలో నొక విధమగు అలౌకికత్వ ముండవలె ననియు, ఆదియే వక్రోక్తి
యనియు స్పష్టమగును.
కుంతకుడు స్వభావోక్తి అలంకారము కాశాలదని స్పష్టముగ చెప్పినను
థామహునకు ఈ విషయమున (ఆలంకారత్వాంగీకారమున) పూర్తి వైముఖ్య
మున్నట్లు చెప్పజాలము.
&quot;యుక్తం వక్రస్వభావోక్త్యా సర్వమే వైతదిష్యతే&quot; (i.80)
అను వాక్యమును బట్టియు,
&quot;స్వభావోక్తి రలంకార ఇతి కేచిత్ప్రదక్షతే
ఆర్థస్య తదవస్థత్వం స్వభావో ఒభిహితో యథా&quot; (11.98)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7gpbsahzq37cycco2zz2ht4gxmt6is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228313</id>
    <revision>
      <id>584636</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రస్తావన అను కారికచే స్వభావోక్తి గూడ కొందరి మతమును అలంకారమే యని చెప్పి, దానిని ఖండింపక, దానికి &quot;ఆక్రోశన్నాహ్వయ న్నన్యా నాధావన్ మండలై రుదన్, గా వారయతి దండేన డింభః సస్యాపూర...'</comment>
      <origin>584636</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="1utf2lgmitbu9u8l8v6kq79gt25tjqj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రస్తావన
అను కారికచే స్వభావోక్తి గూడ కొందరి మతమును అలంకారమే యని చెప్పి,
దానిని ఖండింపక, దానికి
&quot;ఆక్రోశన్నాహ్వయ న్నన్యా నాధావన్ మండలై రుదన్,
గా వారయతి దండేన డింభః సస్యాపూరణిః (11.94)
అను శ్లోకమును ఉదాహరణముగ చూపుటచేతను ఇట్టి
స్వభావోక్తికి అలంకారత్వమును థామహుడు కూడ అంగీకరించి నట్లు తోచును.
స్థలములలో
దండి కావ్యాదర్శమున వాఙ్మయము నంతను స్వభావోక్తి యనియు
వక్రోక్తి యనియు రెండు తెగలుగ విభజింపవచ్చు ననియు, స్వభావోక్తి భిన్నా
లంకారాలఁకృతవాఙ్మయ మంతయు రెండవ తెగకు చెందిన దనియు చెప్పినాడు.
&quot;శ్లేషః సర్వాసు పుష్ణాతి ప్రాయో వక్రోక్తిషు శ్రియమ్,
ద్విధా భిన్నం స్వభావోక్తి ర్వ క్రోక్తి శ్చేతి వాఙ్మయమ్.&quot; (ii.62)
దీనిని బట్టి స్వభావోక్తి భిన్న స్థలము లందన్నిటియందును వక్రో క్రియే ప్రాణ
ప్రదమై యుండు ననియు అత డంగీకరించి నట్లు తేలినది. కాని వాఙ్మయమును
ద్విధా విభజించి ఒక తెగకు చెందిన దానియందు మాత్రమే వక్రోక్తి యున్న
దని చెప్పుటచే దండి వక్రోక్తి పరిధిని కొంతవరకు సంకుచితము | చేసిన
ట్లున్నది. భామహుడు స్వభావోక్తిని కేచిత్పక్షముగ చెప్పకున్నచో
దండు లిరువురును వక్రోక్తి విషయమును తుల్యాభిప్రాయవంతులే యనిచెప్పుటకు
వీలుండెడిది. అతిశయోక్తి ప్రకరణమున దండి గూడ, భామహుని వలె, అతి
శయోక్తి అలంకారాంతరములకు గూడ ఆధారభూతమని చెప్పుట (అలఁ కారాన్తరాణా
మప్యాహురేకం పరాయణమ్ -1.220) గమనింపదగినది.
రామహ
కావ్యాలంకారసూత్రమున వామనుడు &quot;సాదృశ్యాలక్షణా వక్రోక్తి &quot;
ఆను సూత్రముచే, సాదృశ్యమూలక లక్షణాస్థలములలో వక్రోక్తి యుండు
నని చెప్పుచు దీని నొక అర్థాలంకారముగ అంగీకరించి, దీని పరిధిని ఇంకను
సంకుచితము చేసి వాడు.
రుద్రటుడు దీని నొక శబ్దాలంకారముగ మాత్రమే అంగీకరించి, భంగ
శ్లేష వక్రో క్తి యనియు, కాకు వక్రోక్తి యనియు రెండు విధముల
విభజించి
నాడు (ii. 14, 18). తరువాతి అలంకారికులు చాలవరకు రుద్రటుని అనసరించి
నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1utf2lgmitbu9u8l8v6kq79gt25tjqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228314</id>
    <revision>
      <id>584637</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 వక్రోక్తి జీవితము అతి కుంతకుడు, తన వక్రోక్తి జీవితమున, భామహ నూచిత మైన విస్తృత మగు వక్రోక్తి స్వరూపము విశదీకరించి, అదియే కావ్యజీవిత మనియు, కావ్యజీవితముగ ఇతరాలంకారికాం గీక...'</comment>
      <origin>584637</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4540" sha1="cdlsah7f43e1jmhqtmimbub7zh9y8cv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8
వక్రోక్తి జీవితము
అతి
కుంతకుడు, తన వక్రోక్తి జీవితమున, భామహ నూచిత మైన
విస్తృత మగు వక్రోక్తి స్వరూపము విశదీకరించి, అదియే కావ్యజీవిత మనియు,
కావ్యజీవితముగ ఇతరాలంకారికాం గీకృతము లగు ధ్వన్యలంకారాదులు
వక్రో క్యంతర్గతములే యనియు ప్రతిపాదించినాడు.
ఈ గ్రంథమున నాల్గు ఉన్మేషములు గలవు. ప్రథమోన్మేషమన కావ్య
లక్షణమును, శబ్ధార్థముల స్వరూపమును నిరూపించి, కుంతకుడు, కావ్యజీవిత
మగు కవివ్యాపారవక్రతను — వర్ణ విన్యాసవక్రత, పదపూర్వార్ధవక్రత,
ప్రత్యయ పక్రత, వాక్య పక్రత, ప్రకరణ వక్రత, ప్రబంధ వక్రత అని ర
విధములుగ విభజించి వాని స్వరూపోదాహరణములను సంక్షిప్తముగ
యున్నాడు. ప్రసంగవశమున వామనోక్త రీతి త్రయతుల్యము లగు సుకుమార
విచిత్ర మధ్యమ మార్గములను, తత్సంబద్ధము లగు గుణములను గూడ నిరూ
పించినాడు. మిగిలిన గ్రంథ మంతయు షడ్విధ వక్రతా స్వరూపము ను
విస్తృతముగ నిరూపించుటకు ఉద్దిష్టమైనది. ద్వితీయోన్మేషమున వర్ణ విన్యాస
వక్రతా-పదపూర్వార్ధవక్రతా ప్రత్యయ వక్రతలును, తృతీయోన్మేషమున వాక్య
పక్రతయు, చతుర్ణోన్మేషమున ప్రకరణ వక్రతా ప్రబంధ వక్రతలును, నిరూపింప
బడినవి. ప్రసంగవశమున ప్వూరాలంకారిక మత పరామర్శ
కొన్ని ఆలంకారముల స్వరూపము గూడ స్పష్టీకరింపబడినది.
పూర్వకముగ
కుంతకుడు ధ్వని సిద్ధాంతమును పూర్తిగ విరోధింపలేదు గాని, ధ్వనియే
కావ్య జీవితము కాదనియు, ధ్వని భేదములన్నియు ఉపచార వక్రతా ప్రత్యయ
వక్రతాదులలో నంతర్గతములు కావచ్చు ననియు ఈతని అభిప్రాయము. వాస్తవ
మున ఏతద్గ్రంథ రచనా ఫక్కికకు ధ్వన్యాలోకము పఠి ప్రదర్శక మని చెప్ప
వచ్చును. ధ్వని వర్ణ-ప్రత్యయ - విభక్తి ప్రబంధాదిగతమై యుండునని ధ్వని
కారు డంగీకరించి నట్లు ఈతడు గూడ, వక్రత వర్ణాదిగత మని యంగీకరించెను.
వర్ణ విన్యాస వక్రతకును వర్ణధ్వనికిని, పదవక్రతకును పదధ్వనికిని వాస్తవమున
నామమాత్రభేదమే కాని స్వరూపభేదము లేదు. బనను కుంతకుడు వక్రోక్తి
జీవితమున ఇదం ప్రథమముగ చెప్పిన కొన్ని మౌలిక విషయములు లేకపోలేదు.
అందలి వైశిష్ట్యమును ఎందరో ఆర్వాచీనాలంకారికులు గూడ గ్రహించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdlsah7f43e1jmhqtmimbub7zh9y8cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228315</id>
    <revision>
      <id>584638</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రస్తావన యున్నారు. ఇట్టి విశేషములనన్నిటిని ఇచట చూపవలె నన్న మరి గ్రంథమగును. యొక ఈ ఆంధ్ర వక్రోక్తి జీవితమునకు, శ్రీ యస్. కే.డే గారు సంపాదించిన తృతీయముద్రణము ఆధారము. ఈ గంథముప...'</comment>
      <origin>584638</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3982" sha1="ikh1ssgrhiaiug2d7pbboyj3qw68xg9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రస్తావన
యున్నారు. ఇట్టి విశేషములనన్నిటిని ఇచట చూపవలె నన్న మరి
గ్రంథమగును.
యొక
ఈ ఆంధ్ర వక్రోక్తి జీవితమునకు, శ్రీ యస్. కే.డే గారు సంపాదించిన
తృతీయముద్రణము ఆధారము. ఈ గంథముపై
విశ్వేశ్వరులు
హిందీలో వ్రాసిన వ్యాఖ్య గూడ నాకు కొంతవరకు ఉపయోగించినది. కొన్ని
స్థలములలో డే గారు మూలములో నిచ్చిన పాఠముల కంటె అధః సూచికలో
చూపిన పాఠములు బాగుండుటచే వానినే గ్రహించితిని. కొన్ని స్థలములలో
ఆచార్య విశ్వేశ్వరుల వ్యాఖ్య అనుకూలముగ నున్నట్లు కనబడుటచేతను, కొన్ని
యెడల ఆయన మూల వాఠ పరిశోధన విషయమున ఎక్కువ స్వాతంత్య్ర్యము
వహించిన తను నాకు నచ్చిన విధముగ వ్యాధ్యానించితిని. దీనిపై
రాధేశ్యాను మిశ్ర అను నాతడు హిందీలో వ్రాసిన వ్యాఖ్యాన్ మొకటి ఉన్నది గాని
అది కేవలము విశ్వేశర వ్యాఖ్యలోని దోషాభాసములను చూపుటకు మాత్రమే
ఉద్దిష్టమై, వైశిష్యరహితమై యున్నది. తృతీయ చతురోన్మేషములలో అనేక
స్థలములందు అప పా - పాఠలోనాదు లుండుటచే &quot;స్థితిస్య గతిశ్చిన నీయా&quot;
అనునట్లు నా కరమైన రీతిని వ్యాఖ్యానించితిని.
నా కి గ్రంథముపై వ్యాఖ్య వ్రాయు నవకాశ మిచ్చిన కేంద్ర సాహిత్య
అకాడెమీ నిర్వాహకుల కెంతయు కృతజ్ఞుడను. ఎంత శ్రమ పడినను ఏవియో
దోషము లుండియే యుండును. వానిని క్షమింతురు కాపుత మని దోషజ్ఞులకు
విన్నవించు కొనుచున్నాను.
మొదట మూలమును గూడ ఈ వ్యాఖ్యతో ప్రచురింప వలె నను
ఉద్దేశముతో దానిని కూడ వ్రాతప్రతిలో చేర్చుట జరిగినది. కాని కారణాంతరము
అదే కారికా-ఉదాహరణల్లోకములను మాత్రము ఉంచి మిగిలిన మూలము తీసి
వేయబడినది. 'కా' అనగా కారిక. 'వ్యా' అనగా వ్యాఖ్యానము. అది కుంతకుని
వ్యాఖ్యానమునకు యథాతథముగ అనువాదము. 'వి' అనగా విశేషాంశములు,
'అవ' అనగా అవుతాంక నేను కూర్చినవి. కారికలకును, ఉదాహరణ శ్లోకముల
కును వెంటనే అనువాదము కూడ కుండలిలో చేర్చబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikh1ssgrhiaiug2d7pbboyj3qw68xg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228316</id>
    <revision>
      <id>584639</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 ఈ వక్రోక్తి జీవితము ఈ గ్రంథమును నాహితాభిలాషు లెవ్వరికైన అంకిత మీయ దలచినాను, అనుమతింపుడు అని కోరగా అందుల కనుమతించిన అకాడెమీ వారికిని నా ప్రార్థ నను మన్నించి ఈ కృతిని స్వ...'</comment>
      <origin>584639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="fylioyullt0l6h56yfzas0ucs73cfxm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
ఈ
వక్రోక్తి జీవితము
ఈ గ్రంథమును నాహితాభిలాషు లెవ్వరికైన అంకిత మీయ దలచినాను,
అనుమతింపుడు అని కోరగా అందుల కనుమతించిన అకాడెమీ వారికిని నా ప్రార్థ
నను మన్నించి ఈ కృతిని స్వీకరించిన ఆంధ్రప్రదేశోన్నత న్యాయాలయ న్యాయ
నిర్ణీతలును, సంస్కృతభాషానిష్ణాతులను, భాగ్యనగరీ విరాజమాన సురభారతీ
సమిత్యధ్యక్షులును అగు శ్రీ అల్లాడి కుప్పుస్వామి గారికిని కృతజ్ఞుడను.
హైదరాబాదు.
80-5-1974.
పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fylioyullt0l6h56yfzas0ucs73cfxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228317</id>
    <revision>
      <id>584640</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు శ్రీమద్రాజానక కున్తక విరచితమగు వక్రోక్తి జీవితము (ఆంధ్రానువాదము ) ప్ర థ మో న్మేషము మూలమునందలి వృత్తి ప్రారంభ ప్రార్థనాల్లోకము జగత్త్రితయ వైచిత్ర్య చిత్రకర్మ...'</comment>
      <origin>584640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="hdhim2c2tt4a7c2oag9dmn4vxgp7lwj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు
శ్రీమద్రాజానక కున్తక విరచితమగు
వక్రోక్తి జీవితము
(ఆంధ్రానువాదము )
ప్ర థ మో న్మేషము
మూలమునందలి వృత్తి ప్రారంభ ప్రార్థనాల్లోకము
జగత్త్రితయ వైచిత్ర్య చిత్రకర్మ విధాయినమ్
శివం శక్తి పరిస్పన్ద మాత్రోపకరణం నుమః
యథాత త్త్వం వివేచ్య స్తే భావాస్త్రైలోక్య వర్తినః
యదితన్నాద్భుతం నాకు దైవరక్తా హి కింశుకాః
స్వమనీషిక యైనాథ తత్త్వం తేషాం యథారుచి
స్థాప్యతే ప్రౌఢి మాత్రం తత్పర మార్థో న తాదృశః
శ్లో॥ ఇత్యసతర్క సన్దర్భే స్వత స్త్ర ఒప్య కృతాదర
సాహిత్యార్థ సుధాసిద్ధి, సారమున్మీలయామ్యహమ్
యేన ద్వితీయ మప్యేతత్తత్త్వ నిర్మితి లక్షణమ్
తద్విదా మద్భుతామోద చమత్కారం విధాస్యతి
ఆంధ్రాన వాద - వ్యాఖ్యానములు :-
ప్ర థ మోన్మేషము
వ్యాఖ్యాతృ మంగళ శ్లోకము
3
శ్లో: నత్వా శ్రీతాత పాదాదీన్ శాస్త్ర మస్త్రాది సద్గురూన్
కుర్వే శ్రీరామ చన్దోఒహ మాన్ద్ర్యం &quot;వక్రోక్తి జీవితమ్&quot;
5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdhim2c2tt4a7c2oag9dmn4vxgp7lwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228318</id>
    <revision>
      <id>584641</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 వక్రోక్తి జీవితము అవతారిక సహృదయధురీణు డగు రాజానక కుంతకుడు వక్రోక్తి జీవితాపరనామ ధేయ మగు 'కావ్యాలంకార' గ్రంథమును రచించెను. &quot;కావ్యస్యా యమలంకారః కోఒప్యపూర్వో విధీయతే&quot; అను...'</comment>
      <origin>584641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="r7e21tqj6zmtpmbjcax6j8xg1jot5dw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
వక్రోక్తి జీవితము
అవతారిక సహృదయధురీణు డగు రాజానక కుంతకుడు వక్రోక్తి
జీవితాపరనామ ధేయ మగు 'కావ్యాలంకార' గ్రంథమును రచించెను. &quot;కావ్యస్యా
యమలంకారః కోఒప్యపూర్వో విధీయతే&quot; అను ద్వితీయ కారికా వాక్యమును
బట్టియు, “వక్రోక్తి జీవితే కావ్యాలంకారే' ఇత్యాది పుష్పికావాక్యమును బట్టియు,
దీని శా నామధేయ ద్వయ మున్నట్లు స్పష్ట మగుచున్నది.
ప్రాచీనాలంకార గ్రంథములయందు వలె దీనియందు గూడ, కారిక,
వృత్తి, ఉదాహరణములు, అను మూడు
విభాగము లున్నవి. కారికా వృత్తులు
కుంతక విరచితములు. ఉదాహరణములు వివిధ కావ్యములనుండి గ్రహింప
బడినవి.
కుంతకుడు మొదట, “వన్డే కవీన్ద్ర వక్త్రన్దు&quot; ఇత్యాది కారికలను
రచియించి, వానిపై, వ్యాఖ్య వ్రాయ నుపక్రమించి, ప్రారంభమున, ఇష్టదేవతా
నమస్కారాదు లాచరించుచు గ్రంథ ప్రయోజనాదులను గూడ (ఈ శ్లోకములలో)
సూచించుచున్నాడు.
(శక్తి పరిస్పందన మాత్రమునే సాధనముగ గొని, ముల్లోకముల
వైచిత్ర్య మనెడు చిత్ర కర్మను రచించిన శివుని స్తుతింతుము)
విశేషాంశములు :- కాశ్మీరశైవము ప్రకారము-పరతత్త్వ మగు శివుడు
ఈ ప్రపంచమున కంతకును మూలకారణ భూతుడు. ఈతడు సృష్టిని శక్తి
సాహాయ్యముతో చేయును. శక్తి శివునికంటె భిన్న మైన తత్త్వము కాదు.
వా స్తవమున శివ శ క్తి త త్త్వములు రెండును అభిన్నములే. అగ్నికంటె వేరుగ
దాహకత్వ శక్తి యనునది ఒకటి లేదు. అయినను &quot;అగ్ని యొక్క దాహకత్వ
శక్తి&quot; అని భేద వ్యవహారము కనబడుచున్నది. అట్లే శివశక్తుల లేవము గూడ
వ్యావహారికమే కాని, యథార్థముకాదు. శివునిలో నున్న ఈ శక్తి స్పందించగనే,
కదలగనే - సృష్టి జరుగుచున్నది. ఈ విధమగ శక్తి పరిస్పందమాత్ర
సాహాయ్యముతో శివుడు విచిత్ర సృష్టిని జరుపుచున్నాడు. అట్టి శివుని స్తుతించు
చున్నాము అని కుంతకుడు వృత్తి గ్రంథ ప్రారంభమున ఇష్టదేవతా నమస్కార
రూప మగు మంగళము నాచరించినాడు.
కంతకు డీ గ్రంథమునందు, ఉక్తి
ప్రకో క్తిని, కావ్యజీవితముగ ప్రతిపాదింప నున్నాడు.
మగు
వైచి
త్వరూప
కవి కూడ, ప్రతికారప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7e21tqj6zmtpmbjcax6j8xg1jot5dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228319</id>
    <revision>
      <id>584642</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము - 18 నామధేయ మగు శ క్తియొక్క స్పందనమును మాత్రమే సాహాయ్యముగ గొని, ఉక్తి వైచిత్ర్యమును సాధింప గలుగుచున్నాడు. అనెడు విషయమును కూడ కుంతకుడు ఇచట నూచించుచున్నాడు. ధ్...'</comment>
      <origin>584642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="31fpwl4hjrvqlpnp1rz0oohvjganff2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
-
18
నామధేయ మగు శ క్తియొక్క స్పందనమును మాత్రమే సాహాయ్యముగ గొని,
ఉక్తి వైచిత్ర్యమును సాధింప గలుగుచున్నాడు. అనెడు విషయమును కూడ
కుంతకుడు ఇచట నూచించుచున్నాడు. ధ్వన్యాలోక లోచన ప్రథమోద్యో
తాఁతము నందు అభినవగుప్తుడు గూడ, ఇట్టి ప్రార్థనా శ్లోకమునే కూర్చెను.
&quot;యదున్మీలన శక్యైన విశ్వమున్మీలతి క్షణాత్
స్వాత్మాయతన విశ్రాన్తాం తాం వద్దే ప్రతిభాం శివామ్&quot;
లోకములో వస్తుసౌందర్య విషయమున విభిన్నాభిప్రాయములు గోచ
రించుచున్నవి. కొందరికి స్వాభావిక సౌందర్య మన్న నిష్టము. కొందరికి
కృత్రిమ సౌందర్య మన్న ఆదర మెక్కువ. కావ్య విషయమునందు గూడ, ఇట్టి
విభిన్న రుచులు కనబడుచున్నవి. ఆ యా వస్తువులను ఉన్నవి ఉన్నట్లుగా వర్ణిం
చినచో నట్టి స్వాభావిక వర్ణనమే మనోహర మని కొంద రందురు. ఉన్నది
ఉన్నట్లుగా వర్ణించినచో విశేష మేమియును లేదు. అలంకారాది సమలంకృత
మగు భాష న పయోగించి, వర్ణించిశనే కావ్యమునందు సౌందర్య ముండకు నని
మరికొంద రందురు. ఈ విధముగ అలంకార శాస్త్రకారులలో స్వభావోక్తి
వాదులు, వక్రో క్తివాదులు, అను రెండు తెగల వారు కలరు.
ఈ విషయమును, 'దండి' తన కావ్యాదర్శమున
&quot; శ్లేషః సర్వాను; పుష్ణాతి. ప్రాయో వక్రోక్తిషు శ్రియమ్
భిన్నం ద్విధా స్వభావోక్తి ర్వక్రోక్తి శ్చేతి వాఙ్మయమ్&quot;
(11-888)
ఆను కారికలో చెప్పినాడు. వీరిలో 'కుంతకుడు' వక్రోక్తి సిద్ధాంతము
నకు—అనగా, ఉక్తి వైచిత్ర్యమే కావ్యమున ప్రధానము అను సిద్ధాంతము
నకు చెందిన వాడు.
దండి కంటె పూర్వమునందున్న భామహుడు కావ్యాలంకారమున
&quot; సై షా సర్వత్ర వక్రోక్తి రనయార్డ్లో విభావ్య తే
యత్నోఒస్యాం :
కవినా కార్యః
నయా వినా (II 85)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31fpwl4hjrvqlpnp1rz0oohvjganff2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228320</id>
    <revision>
      <id>584643</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 వక్రోక్తి జీవితము అను కారికలో వక్రోక్తియే సర్వాలంకారముల మని చెప్పినాడు. ఆ సిద్ధాంతమునే విస్తృత రూపమున నిరూపింప నున్న కుంతకుడు, తన సిద్ధాంత మునకు విరుద్ధమైన స్వభావోక్త...'</comment>
      <origin>584643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="2eyyhatt5mnmxk9trzrauroy5jeff4c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
వక్రోక్తి జీవితము
అను కారికలో వక్రోక్తియే సర్వాలంకారముల మని చెప్పినాడు. ఆ
సిద్ధాంతమునే విస్తృత రూపమున నిరూపింప నున్న కుంతకుడు, తన సిద్ధాంత
మునకు విరుద్ధమైన స్వభావోక్తి సిద్ధాంతమునందలి దోషమును వృత్తి గ్రంథ
ప్రారంభముననే స్పష్టీకరించుచున్నాడు.
స్వభావోక్తి వాడి యభిప్రాయ మేమనగా, (&quot;మూడు లోకములలో
నున్న వస్తువులను ఉన్న వానిని ఉన్న విధముగనే వర్ణించినచో అందులో, (నీవు
మొదటి శ్లోకమున చెప్పిన విధమున) క్రొత్త వైచిత్ర్య మేమున్నది. ఆ సౌంద
ర్యము వానికి స్వాభావికమే. కింశుక పుష్పములు స్వభావసిద్ధముగనే రక్తవర్ణ
ములు కదా!&quot;)
అట్లు కాక (న కోక్తివాది చెప్పిన ప్రకారము) (&quot;తన బుద్ధి బలముచే
వాని తత్త్వమును తన కిష్టమైన విధముగ స్థాపింప యత్నించినచో అది కేవ
లము ప్రౌఢివాదమే యగును; యథార్థము కాజాలదు&quot;)
అవ. స్వభావోక్తివాది చెప్పిన పై యభిప్రాయమును కుంతకుడు ఈ
క్రింది విధముగ నిరాకరించుచున్నాడు.
8
(&quot;ఈ విధముగ స్వబుద్ధి మాత కల్పిత మగు, స్వభావోక్తివాది చూసిన
కుతర్కమును ఆదరించక నేను సాహిత్యార్థ సుధా సముద్రమునుండి సారమును
వెలికి తీయుచున్నాను.&quot;)
(&quot;దీనిచే వక్రోక్తి తత్వ నిరూపణము, తత్ప్ర్పతిపాడక లక్షణ గ్రంథము,
ఈ రెండును వానిని తెలిసికొను శక్తిగల వారికి ఆనందమును సమకూర్చును&quot;) 5
విశేషాంశములు :- వృత్తి ప్రారంభమ నందలి ఈ నాలుగు శ్లోకములను
స్వభావోక్తి వాదమును నిరసించి, వక్రోక్తి సిద్ధాంత ప్రాశస్త్యమును సూచించుటకై
కుంతకుడు వ్రాసి యున్నట్లు సమన్వయము చూపబడినవి. కాని, ఈ సమన్వ
యము, అక్షరార్ధమున కంతగా అనుకూలముగ నున్నట్లు లేదు. అందుచే ఈ
క్రింది విధముగ అర్థము చెప్పినచో యుక్తముగ నుండునని, తోచుచున్నది.
లోకమునందు స్వభావోక్తి, ప్రౌరోక్తి అను రెండు ఉక్తులు (వర్ణనా
విధానములు) ఉండుటకు అవకాశమున్నది. ఈ రెండును స్వతంత్ర రూపమున
కావ్యమునకు అంతగ అనుకూలముగ నుండవు. ఈ రెండిటిని తగు పాళ్ళలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2eyyhatt5mnmxk9trzrauroy5jeff4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228321</id>
    <revision>
      <id>584644</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 15 నుపయోగించి, చక్కగా మలచినచో, 'వక్రోక్తి' యేర్పడును. కాని, వక్రోక్తి స్వరూప మీ విధమున నుండును, అని నయుక్తికముగ ప్రతిపాదింప వలెను గాని, వీడియో తర్కమును చూసి, 'స్...'</comment>
      <origin>584644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4022" sha1="4ddild6tfvj7pet7im396k9trcmnemr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
15
నుపయోగించి, చక్కగా మలచినచో, 'వక్రోక్తి' యేర్పడును. కాని, వక్రోక్తి
స్వరూప మీ విధమున నుండును, అని నయుక్తికముగ ప్రతిపాదింప వలెను
గాని, వీడియో తర్కమును చూసి, 'స్వభావోక్తి' మంచిది కాదు, 'ప్రౌథోక్తి'
మంచిది కాదు, అని చెప్పినంత మాత్రమున వక్తిని, స్థాపించి నట్లు కాజాలదు.
ఈ భావమును మనస్సులో నుంచుకొని, కుంతకు డి శ్లోకములను
వ్రాసె నని
తోచును. అందు స్వభావోక్తికి ప్రతికూల మగు యుక్తి 'యథాతత్వం' ఇత్యాది
శ్లోకమున చూపబడుచున్నది. —
&quot;మూడు లోకములలో నున్న పదార్థములను ఉన్న వానిని ఉన్నట్లుగా
వర్ణించినచో దానిలో అద్భుత మేదియును లేదు. కింకుకపుష్పములు స్వభావము
చేతనే ఎఱ్ఱగా నుండును. అట్టిచో 'కింశుకములు ఎఱ్ఱగా నున్నవి'
స్వభావమును వర్ణించుటలో చమత్కార మేమి యున్నడి &quot;
అని వాని
ప్రౌఢక్తికి ప్రతికూలముగ యుక్తి 'స్వమనీషికయా' ఇత్యాదిశ్లోకము
నందు చూపబడుచున్నది. ఈ శ్లోకమున పూర్వశ్లోక ప్రతిపాదిత భిన్నమగు
విషయము (ప్రౌధోక్తి విషయము) ప్రతి పాదింపబడుచున్నది. కావుననే 'ఆథ''
శబ్దము ప్రయోగింపబడినది).
తమ బుద్ధి
&quot;జట్లు కాక వాని తత్త్వమును తము కష్టము వచ్చినట్లు,
బలముచే (కింశుక పుష్పములు తెల్లగా నున్నవి. ఇత్యా! విధముగ స్థాపించు
ఆది ప్రౌడి వాదము మాత్రమే యగును.
కాణాలదు. అందుచే దానియందును చమత్కారము లేదు.&quot;
యథార్థము
ఈ విధముగ యుక్తులచే స్వభావోక్తి వాద - ప్రౌఢా క్తి వాదములను నిరాక
రించ వచ్చును. &quot;అయినను, ఈ తర్కములు నా యధీనమునం A
(స్వతంతే వాసిని ఆదరించక నేను సాహిత్యార్థసుధా సముద్రము నుండి
సారమును వెలికి తీయుచున్నాను.&quot;
అన్నాడు.
యుక్తులకొక అంతమనునది ఉండదు. కనుక &quot;అసతర్క సన్దర్భే&quot;
కాని, ఈ స్వభావోక్తి-ప్రౌధోక్తులు అత్యంత నిరుపయుక్తములు కావు.
వానిని వక్రోక్తి కనుగుణముగ మలచు కొన్నచో అవి కూడ చమత్కారణన
కము లగు నని చెప్పుచున్నాడు.—&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ddild6tfvj7pet7im396k9trcmnemr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228322</id>
    <revision>
      <id>584645</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 వక్రోక్తి జీవితము &quot;నేనీ సాహిత్యార్థ సుధా సింధు సార మగు వక్రోక్తిని నిరూపించుటచే తత్త్వము (వస్తు సహజ స్వభావము) నిర్మితి, (ప్రౌథోక్తిచే నూతన రూపత్వ నిర్మాణము) అను ఈ రెండును...'</comment>
      <origin>584645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="7o5b8cihic1keib44bgre095ri2ahij" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
వక్రోక్తి జీవితము
&quot;నేనీ సాహిత్యార్థ సుధా సింధు సార మగు వక్రోక్తిని నిరూపించుటచే
తత్త్వము (వస్తు సహజ స్వభావము) నిర్మితి, (ప్రౌథోక్తిచే నూతన రూపత్వ
నిర్మాణము) అను ఈ రెండును ఆ సారము నెరిగిన వారికి అద్భుతానంద చమ
త్కారమును కలిగించును.&quot; 5,
ఆ తడి విధముగ వృత్తి గ్రంథ ప్రారంభమున మంగళా
చరణము చేసి తాను స్థాపించ నున్న వక్రోక్తి సిద్ధాంతమునకు గల వైశిష్ట్యమును
సూచించి మూల గ్రంథములోని ప్రార్థనారూప మగు ప్రథమ కారికను వ్యాఖ్యా
నించుటకై అవతారిక వ్రాయుచున్నాడు.—
(కారికా ప్రారంభ మంగళ శ్లోకము)
వన్దే కవీన్ద్ర వక్రేన్లు లాస్య మన్దిక నర్తకీమ్
దేవీం సూక్తి పరిస్పన్ది సున్దరాభినయోజ్జ్వలామ్.
వ్యా. గ్రంథారంభమునందు ఇష్టదేవతా నమస్కారము చేయుట
ఆచారము. ఆందుచే, ('వందే' ఇత్యాది శ్లోకమున) ఇష్ట దేవతా నమస్కారరూప
మంగళా చరణమును ఉపక్రమించుచున్నాడు.
= కవి
(&quot;కవీంద్రుల ముఖ చంద్రు డనెడు లాస్యమందిరమునందు లాస్యము
చేయునదియు, సుమధురోక్తుల విలసితము నేడు సుందరాభినయములచే ప్రకా
శించు నదియు నగు (సరస్వతీ దేవిని నమస్కరించు చున్నాను&quot;)
వ్యా, దేవీం వన్డే దేవతను స్తుతించుచున్నాను. ఎట్టి దేవతననగా
చెప్పుచున్నాడు. కవీన్ద్ర వక్రేన్లు లాస్య మన్దిర నర్తకీమ్. కవీన్ద్ర
శ్రేష్ఠులు, శేషాం=వారియొక్క, వ క్రేన్దుః = ముఖచంద్రుడు;
స ఏవ లాస్య
మందిరం=ఆ ముఖ చంద్ర డే ఒక నాట్యగృహము, తత= అక్కడ, నర్తకిం
=నాట్యమాడునది. కింవిశిష్టామ్ దేనితో కూడినది? సూక్తి పరిస్పన్ద నున్దరాలి
నయోజ్జ్వలామ్ సూక్తి పరిస్పన్దాః సుమధుర వచో విలాసములు,
తాన్యేవ సుండరా అభినయాః = అవియే సుకుమారమైన సాత్త్వికాద్యభినయ
ములు, తైః= వానితో, ఉజ్జ్వలామ్ = ప్రకాశించునట్టిది.
నాట్యమందిరమున సవి సాభినయములతో లాస్యము చేయు నర్తకి
వలె, ఏ దేవి సత్కవిముఖమునందు నాట్య మాడుచు ప్రకాశించు చున్నదో అట్టి
దేవిని స్తుతింతును అని వాక్యార్ధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7o5b8cihic1keib44bgre095ri2ahij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228323</id>
    <revision>
      <id>584646</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 17 కావ్యళో భాదాయక మగు ఒకానొక అపూర్వ వస్తువు ప్రకృతము కదా. దాని కధి దేవతయు, ఇట్టి చమత్కారముచే హృదయమును ఆకర్షించుననియు, వాగ్రూపయు నగు సరస్వతీదేవిని స్తుతించుచ...'</comment>
      <origin>584646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="fn83w3cryu9tecys6nkbwrovc6ry4ag" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
17
కావ్యళో భాదాయక మగు ఒకానొక అపూర్వ వస్తువు ప్రకృతము కదా.
దాని కధి దేవతయు, ఇట్టి చమత్కారముచే హృదయమును ఆకర్షించుననియు,
వాగ్రూపయు నగు సరస్వతీదేవిని స్తుతించుచున్నాను, అని తాత్పర్యము.
వ్యా. ఈ విధముగ నమస్కరించి వక్తవ్య వస్తువునకు సంబంధించిన
విషయనామ ప్రయోజనములను (అనుబంధములను) (ఈ రెండవ కారికలో)
చెప్పుచున్నాడు.
శ్లో, &quot;వాచో విషయ నైయశ్య ముత్పాదయితు ముచ్యతే
ఆది వాక్యే౬ విధానాది నిర్మితేర్మాన సూత్ర వత్&quot;
&quot;వాక్కున (గ్రంథమున) ప్రతిపాద్య మగు విషయముకు నిశ్చితముగ
తెలుపుటకై గ్రంథారంభ వాక్యమునందు, నామధేయాదికము, గృహానీ నిర్మాణ
ప్రారంభమున మాన సూత్రము పట్టి నట్లుగా, చెప్పబడు చున్నది.&quot;) ఇది అంతర
శ్లోకము
వి. ఏదైన ఒక గ్రంథమును వ్రాయ సుపక్రమించి నపుడు (1) ఆ
గ్రంథము నందు ప్రతి పాద్యమగు విషయ మేది॥ 2. దాని ప్రయోజనమేమి?
(8) దానిని తెలిసి కొనుటకు అధికారి ఎవ్వరు? (4) వీఏ పరస్పర సంబంధ
మేమి? అను నాలుగు విషయములను స్పష్టీకరించినగాని పఠితలకు
థపకనోన్ముఖత్వముకలుగదు. వీనికి అనుబంధ చతుష్టయ సుని పేరు సాధారణ
ముగ విషయ ప్రయోజనములను చెప్పినచో తద్విషయ జిజ్ఞాసువు అధికారి
యనియు, విషయ గ్రంథాములకు ప్రతిపాద్య ప్రతిపాదకత్వాది సంబంధ
మనియు ఆర్హతః తెలియ వచ్చును.
ఏదైన భవనాదికముకు నిర్మంప దలచినపుడు వునాదులు త్రవ్వువారికి
స్పష్టముగ తెలియుటకై, మొదట నూత్రము పట్టి కొలిచి దాని ప్రకారము ముగ్గు
మొదలగు వానితో భూమిపై రేఖలు గీయుదురు. దీనికి మాన సూతమ
పట్టుట అని పేరు. గృహా3 నిర్మాణమునకు మాన సూత్రము పట్టుట ఎట్టిదో
గ్రంథరచనకు అనుబంధ చతుష్టయ ప్రతిపాదన మట్టి దని ఈ అంతర శ్లోకాలి
ప్రాయము.
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fn83w3cryu9tecys6nkbwrovc6ry4ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228324</id>
    <revision>
      <id>584647</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 వక్రోక్తి జీవితము వృత్తిలో భాగములై విశిష్ట విషయ ప్రతిపాదనమునకై ఉద్దిష్టము లగు శ్లోకములకు అంతర శ్లోకము లని పేరు. వృత్తిలో మధ్య మధ్య ఈ విధములగు శ్లోకములను కూర్చుట ప్రాచీ...'</comment>
      <origin>584647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="dkkis4kwlvo6cfle3d6ihvzm5mebyyb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
వక్రోక్తి జీవితము
వృత్తిలో భాగములై విశిష్ట విషయ ప్రతిపాదనమునకై ఉద్దిష్టము లగు
శ్లోకములకు అంతర శ్లోకము లని పేరు. వృత్తిలో మధ్య మధ్య ఈ విధములగు
శ్లోకములను కూర్చుట ప్రాచీన వ్యాఖ్యాతృసంప్రదాయము. అప్పుడప్పుడు సుప్ర
సిద్ధములైన ప్రాచీనులశ్లోకములను గూడ అంతర శ్లోకములుగ గూర్చుట కలదు.
కా. లోకోత్తరమత్కార కారి వైచిత్ర్య సిద్ధయే
కావ్యస్యాయ మలజ్కారి కోటప్య పూర్వోఒలిధీయతే. 2
(&quot;లోకోత్తర చమత్కారమను కలిగించు వైచిత్ర్యము సిద్ధించుటకై
అపూర్వము ఒకానొక కావ్యాలంకారము రచింపబడుచున్నది.&quot;)
.
వ్యా. అలంకారో విధీయతే = అలంకరణము చేయబడుచున్నది, దేనియొక్క
=కావ్యము యొక్క, కవియొక్క కర్మ కావ్యము; దాని యొక్క ప్రాచీనము
లైన కావ్యాలంకారము లున్నవి కదా; ఇది ఎందులకు అను ప్రశ్నకు సమాధా
నముగ చెప్పుచున్నాడు. అపూర్వః = వాని అన్నింటికంటే భిన్నమైన అర్థమును
చెప్పునది అపూర్వత్వ మనునది పూర్వకావ్యాలంకారములకంటె ఇది ఉత్కృష్ట
మైనను నికృష్ట మైనను గూడ సంభవింపవచ్చును. నీవు చెప్పిన అపూర్వత్వ
మెట్టిది? అను ప్రశ్నకు సమాధానము చెప్పుచున్నాడు. - కోఒన్ = అలౌకిక
మైనది. అత్యుత్కృష్టమైనది. అదికూడ ఎందుకు అనగా -- లోకోత్తర చమత్థార
కాగి వై చిత్ర్య సిద్ధయే – అసామాన్య మగు ఆహ్లాదమును కలిగించు వైచిత్ర్యము
సంపన్న మగుటకు. వందలకొలది కావ్యాలంకారము లున్నను వానిలో, ఏ ఒక్క
దానినుండియు ఇట్టి వైచిత్ర్యము లభింపదు.
-
అలంకారశబ్దము ముఖ్యముగ (ముఖ్యవృత్తిచే) శరీరమునకు శోభా
తిశయమును కూర్చు కటకకుండలాదులను బోధించును. శోభాతిశయకారిత్వ
సామ్యమును బట్టి ఆరోపము (గౌణవృత్తిచే) ఉపమాదులను గూడ శోధించును.
ఆష్లే ఉపమాది సదృశము లగు గుణాదులను గూడ బోధించును. అట్లే అలంకా
రాభిదాయక గ్రంథమును గూడ బోధించును, శబ్దారములు రెండింటికి, యోగ
క్షేమములు ఒకేవిధముగ నుండుటరే వానిని రెండింటిని, 'గోవు' అను శబ్దము
'గోవు' అనర్థము అన్నట్లు, అభిన్నముగ వ్యవహరింతురు.
వివరణము : 'అలంకారము' అనగా శరీరమునకు అందమును గూర్చు
కటకకుండలాదు లనియర్థము. కటకాదు లెట్లు శరీరమునకు అందమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkkis4kwlvo6cfle3d6ihvzm5mebyyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228325</id>
    <revision>
      <id>584648</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోన్మేషము 19 చేకూర్చుచున్నవో, ఉపమాదులు కూడ అట్లే కావ్యశరీరమునకు శోభన కూర్చు చున్నవి. కావున అలంకారశబ్దము గౌణవృత్తిదే (సాదృశ్యముల లక్షణదే) ఉప మాదులను, గుణములను గూడ బోధి...'</comment>
      <origin>584648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4031" sha1="fe73j9676nvhfdeuxog0udh31uf0q8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథ మోన్మేషము
19
చేకూర్చుచున్నవో, ఉపమాదులు కూడ అట్లే కావ్యశరీరమునకు శోభన కూర్చు
చున్నవి. కావున అలంకారశబ్దము గౌణవృత్తిదే (సాదృశ్యముల లక్షణదే) ఉప
మాదులను, గుణములను గూడ బోధించును. ఉపమాది ప్రతిపాదకమును, శబ్ద
రూపమును అగు గ్రంథమునకు కూడ అలంకార మని పేరు. ఎందుచేత ననగా
శబ్దార్థములు తుల్యయోగక్షేమములు, అనగా శబ్దమును విడిచి అర్థము, అర్థ
మును విడిచి, శబ్దము ఉండ జాలవు గాన, ఒకదాని మంచిచెడుగులు, రెండవ
దానికి కూడ సంబంధించును. అందుచేతనే శబ్ద మైనను 'గౌ' అనియే, అర్థమై
నను 'గౌః' అనియే, కావున వానికి ఒక విధ మగు అభేద వ్యవహారము కలదు,
అందుచే అలంకార శబ్దము అర్థరూపము లగు ఉపమాద్యలంకారములను శబ్దరూప
మగు తత్ప్రతిపాదక గ్రంథమును కూడ బోధించును.
వ్యా. ఈ కారిక యొక్క సంపిండితార్థమిది:- ఈ గ్రంథమునకు 'అలం
కారము' (లేదా కావ్యాలంకారము) అని పేరు. ఉపమాదివిషయములు ఏతద్గ్రంథ
ప్రతిపాద్యములు. పైని చెప్పిన విధముగ వైచిత్ర్యము లభించుట ప్రయోజనము,
ఈ విధముగ ఈ కావ్యాలంకారమునకు ప్రయోజన మున్న దని
స్థాపించినను ఈ అలంకారముచే అలంకార్య మగు కావ్యమునకు ప్రయోజనము
లేనిచో కావ్యాలంకారమునకు ప్రయోజన మున్నను, అది నిరర్థకమేకదా అని
ఆశంకించుకొని, కావ్యమునకు కూడ ప్రయోజన మున్న దని (8, 4, 5 కారిక
లలో) దెప్పుచున్నాడు:-
కా. ధర్మాది సాధనోపాయ, కుమారక్రితః
కావ్యబంధోఒ ఖిజాతానాం హృదయాహ్లాదకారక
(&quot;ధర్మాదులను సాధించుటకు ఉపాయమును, సుకుమార పద్ధతిలో నిబద్ధ
మును అగు కావ్యబంధము ఉత్తమ వంశ సంజాతు లగు రాజకుమారాదులకు
ఆహ్లాదమును కలిగించును.&quot;)
బ్యా, కావ్యబంధ మనగా సర్గబంధరూప మగు మహాకావ్యము. 'సర్గ
బంధ మహాకావ్యమ్' అని దండి. అట్టి సర్గ బంధాదికము చిత్తమునకు ఆనంద
మును కలిగించునదగు నని అన్వయము. ఎవ్వరికి అనగా - అలిజారులకు. ఉత్తమ
వంశ సంజాతు లగు రాజపుత్రాదులు ధర్మాద్యు వేయము లను పొందవలె నని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fe73j9676nvhfdeuxog0udh31uf0q8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228326</id>
    <revision>
      <id>584649</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 వక్రోక్తి జీవితము అభి షింతురు జయేచ్ఛ కలవారై సర్వోన్నతులుగ నుండ వాంఛింతురు. కాని వారు సుకుమారస్వభావు లగుట చే క్లేశమునుండి భయపడుదురు. (కాస్యము లట్టి వారికి ఆహ్లాదజనకము లగ...'</comment>
      <origin>584649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="jjdkg84f2s4fctjgrd0mku8x8yaqbk6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
వక్రోక్తి జీవితము
అభి షింతురు జయేచ్ఛ కలవారై సర్వోన్నతులుగ నుండ వాంఛింతురు. కాని
వారు సుకుమారస్వభావు లగుట చే క్లేశమునుండి భయపడుదురు. (కాస్యము లట్టి
వారికి ఆహ్లాదజనకము లగు నని యర్థము). కావ్యము వారి కాహ్లాదము కలిగించి
నను ఒక సామాన్య వినోద వస్తువువంటిది మాత్రమే యగును కదా యని
శంకించి చెప్పుచున్నాడు:-“ధర్మాదిసాధనోపాయం&quot;. ఇది ఉవేయమగు ధర్మాద్-
చతుర్వర్గమును గూర్చి బోధించును గాన దానిని సంపాదించుటకు ఉపాయము,
దాగిని పొందుటకు నిమిత్తము.
ఐనను, అట్టి పురుషార్థముల నుపదేశించెడు శాస్త్రాంతరములు కూడ
ఉన్నవి కదా: అవి ఏమి అపరాధము చేసినవి. వానిని కాదని ఈ కావ్య
ములు అభ్యసించుటకు?- అని ప్రశ్నించుకొని, సమాధానము చెప్పుచున్నాడు -
సుకుమార క్రమోదితః = సుందరమును సహృదయ హృదయాహ్లాదకారియు నగు
రచనా క్రమముచే చెప్పబడినదై, కొవ్మబంధము ఆహ్లాదమును కలిగించుచు
ప్రవర్తింపచేయును కాన, సద్వంశ ప్రసూతులకు ధర్మాదిప్రా ప్తికి ఉపాయనుగు
చున్నది. శాస్త్రము ఉన్ననో, కఠోర మగు క్రమము నవలంబించి ధర్మాదు
పదేశమును చేయును గాన అవి దురవగాహ మైనవి. అట్టి ధర్మోపదేశమున్నను
రాజపుత్రాదుల విషయమున నిరుపయోగ మైనదే. రాజుపు తాదులు, వైభవాధి
కారాదులు లభించిన పిమ్మట రాజ్యపరిపాలనావ్యవస్థను చేయవలసి యుండును,
అపుడు వారికి తగు ఉపదేశము లేకున్నచో వారు స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించుచు
లోకమునఁదలి కట్టుబాట్ల నన్నింటికీ ఉచ్ఛిన్నము చేయవచ్చును. కావున కవులు
వారికి వ్యుత్పత్తి కలిగించుటకై ఉత్తమచరితు లగు పూర్వరాజుల సచ్చరిత
మును వారి కాదర్శముగ నుండు విధమున తమ కావ్యగ్రంథములందు కూర్తురు.
ఈ విధముగ కావ్యబంధమునకు శాస్త్రాతిరిక్త మైన అత్యుత్తమ మగు ప్రయో
జర మున్నది.
పురుషార్థ సిద్ధిరూప మైన మఖ్యప్రయోజనము మాట అటుండగా,
ఈ కావ్యముచే లోకయాత్ర జరుగుటకు నిమిత్త మైన భృత్యులు, మితులు,
ప్రభువులు, మొదలగు వారిని తమ కనుకూలముగ చేసికొనుటకు కూడ వీలగును
అని (నాల్గవకారిలో చెప్పుచున్నాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjdkg84f2s4fctjgrd0mku8x8yaqbk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228327</id>
    <revision>
      <id>584650</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 5. వ్యవహార పరిస్పన్ది పౌన్దర్యం వ్యవహారిఖిః సత్కావ్యాధిగమాదేవ మాత నౌచిత్యమాప్యతే, 21 (&quot;సర్కావ్య పరిజ్ఞానమువలననే వ్యవహర్తలు నూతన మైన ఔచిత్య ముతో కూడిన చక్కని...'</comment>
      <origin>584650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="mgtj4tugus7lxrg0ffhat9cmgoo00td" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
5. వ్యవహార పరిస్పన్ది పౌన్దర్యం వ్యవహారిఖిః
సత్కావ్యాధిగమాదేవ మాత నౌచిత్యమాప్యతే,
21
(&quot;సర్కావ్య పరిజ్ఞానమువలననే వ్యవహర్తలు నూతన మైన ఔచిత్య
ముతో కూడిన చక్కని లోకవ్యవహార నిర్వహణశ క్తిని పొందగలుగుదురు&quot;)
=
مد
వ్యా. వ్యవహారః = లోకవ్యవహారము. దానియొక్క పరిస్పన్ల మనగా
క్రమబద్ధ నిర్వహణ రూపముగు వ్యాపారము; దానిసౌందర్యము, వ్యవహారిఖిః=
వ్యవహర్తలచేత, సత్కావ్యాధి గిమాదేవ - సుందర కావ్యపరిజ్ఞాన వలననే-
ఇతరమువలన కాదు_ఆప్యతే = పొందబడును; అని అర్థము. ఆ సౌందర్య
మెట్టిదనగా—— నూతనౌచిత్యమ్-నూతనమ్ = క్రొత్తిడైన-ఆలౌకికమైన, ఔచిత్యం
ఉచితత్వము. యస్య దేనికో అది
దీని పర్యవనితార్థమిది. గొప్పవారైన మహారాజాదుల చరితమును
వర్ణించునపుడు వారికి సహాయ భూతులగు ముఖ్యామాత్యుడు మొదలగు వా
రందరును తమ తమ కర్తవ్యము లగు వ్యవహారములందు నిపుణులుగు చిత్రింప
బడుదురు. కాన, వారు వ్యవహరించెడు ఇతరులెల్లరకును, సద్వృత్తోపదేశకు
లగుదురు. ఈ విధముగ ఉత్తమ కావ్యమునందు పరిశ్రమచేసిన యెల్లరును వ్యవ
హార నిర్వహణమునందలి సౌందర్యాతిశయమును తెలిసికొని ఉత్తమ లౌకిక
ఫలమును పొందగలరు.
వ్యా, ధర్మాదిపురుషార్థ చతుర్వర్గమును ఎట్లు సంపాదింపవలెనో కావ్యము
బోధించునుగా చతుర్వర్గప్రాప్తి కావ్యమును పారంపరిక (దూర) ప్రయో
జన మని చెప్పబడినది. కాని ధర్మాది పురుషార్థప్రాప్తి కావ్యపఠన సమయము
నందు కాక కాలాంతరమునందే జరుగును కావున దాని వలన కలుగు ఆనందము
కూడ కాలాంతముకందే లభించును. అందుచే ఎపుడో, కాలాంతరమున లభింప
నున్న ఆనందముకొరకై పఠితలకు కావ్యపఠన ప్రవృత్తి కలుగక పోవచ్చును.
కావున చతుర్వర్గ భిన్నమును, తత్కాలా (ప్రశనకాలా) నందసంధాయకమును,
సహృదయహృదయసంవాదముచే సుందరమును అగు ప్రయోజనాంతరమును
(5వ కారికలో) చెప్పుచున్నాడు….
- వి. 'హృదయ సంవాదము' అనగా అనేకుల హృదయములు ఒకే
విధమగు అనుభూతిని పొందుట. &quot;సహృదయ హృదయ సంవాద
మందం
C. N: 82764).
A C. Nel&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mgtj4tugus7lxrg0ffhat9cmgoo00td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228328</id>
    <revision>
      <id>584651</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తి జీవితము సుభగము&quot; అనగా-కావ్యము మనోహరముగ నున్న దను విషయము నహృ దయుల హృదయ సంవాదముచే నిర్ణీత మని యర్థము. కా. చతుర్వర్గ ఫలాస్వాదమవ్యతిక్రమ తద్విదామ్ కావ్యామృత రవేనాన్...'</comment>
      <origin>584651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="lbe4r6isdnr35k6pkbths2570rv9jxn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తి జీవితము
సుభగము&quot; అనగా-కావ్యము మనోహరముగ నున్న దను విషయము నహృ
దయుల హృదయ సంవాదముచే నిర్ణీత మని యర్థము.
కా.
చతుర్వర్గ ఫలాస్వాదమవ్యతిక్రమ తద్విదామ్
కావ్యామృత రవేనాన్తశ్చమత్కారో వితన్యతే
(&quot;కావ్యామృత రసము తదభిజ్ఞుల అంతఃకరణమునందు చతుర్వర్గ
ఫలాస్వాదమును మించిన చమత్కారమును ప్రసరింపచేయును&quot;).
5
వ్యా. చమత్కారః వితన్యతేజ చమత్కారము విస్తరింప చేయబడు
చున్నది. ఆనందము మాటి మాటికి కలిగింప బడుచున్నది; అని యర్థము,
దేనిచేత కావ్యామృత రసేన- కావ్యమే అమృతము. దాని యొక్క
-
రసము, అనగా అస్వాదము, లేక అనుభవము కావ్యామృత రసము;
దానిచేత. ఎక్కడ అనగా చెప్పుచున్నాడు. అనః . అంతఃకరణము
నందు, ఎవరికి? తద్విదామ్. తం దానిని; విద్యన్తి తెలిసికొనుచున్న వారు
కావున తద్విదః; వారికి, ఎట్లు చతుర్వర్గ ఫలాస్వాదమప్యతి క్రమ్య. చతుర్వర్గస్య
ధర్మాదిచతుర్వర్గము యొక్క, ఫలం ఉపభోగము, తస్య దానియొక్క,
ఆస్వాదః = అనుభవము; అత్యుత్కృష్ట మని ప్రసిద్ధ మగు దానిని కూడ, అతి
క్రమః = జయించి; దానివి క్షుద్రముగ చేసి, ('పస్పశ' శబ్దమునకు గ్రంథోసో
ద్ఘాతమని యర్థము. ఇచట ప్రకరణము ననుసరించి 'సస్సళ్ల ప్రాయము' అనగా
శుద్రము, అప్రధానము అను అర్థము చెప్పబడినది).
-
దీని అభిప్రాయ మిది. చతుర్వర్గ ఫలాస్వాదము పరమపురుషార్థ
మనియు, సర్వశాస్త్ర ప్రయోజన మనియు, ప్రసిద్ధి చెందినది. అది కూడ కావ్యా
మృతాస్వాదముచే కలిగిన చమత్కార లేశముతో నైనను పోల్చుట కేమాత్రము
తగినది కాదు.
వినుటకు కటువుగనుండుట, ఉచ్చరించుటకు కష్టముగ నుండుట అర్థము
కాకుండుట మొదలగు దోషములతో దుష్టమగు శాస్త్ర సందర్భము, అధ్యయన
సమయము నందే అపూర్వ చమత్కారమును కలిగించు కావ్యముతో, ఏ
మాత్రము కూడ పోటీ చేయజాలదు -అను విషయము కూడ ఇచట స్పష్టముగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbe4r6isdnr35k6pkbths2570rv9jxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228329</id>
    <revision>
      <id>584652</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము శ్లో. &quot;కటు కౌషధ వచ్ఛాస్త్ర మవిద్యావ్యాధి నాశనమ్ ఆహ్లాద్యమృత వత్కావ్య మని వేక గదాపహమ్ &quot; 28 (&quot;శాస్త్రము చేదుమందు వలె ఆవిద్య అనెడు వ్యాధిని నశింపచేయును. కావ్యము ఆ...'</comment>
      <origin>584652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3276" sha1="s8z7scxtehgwkso7dekokzyb0pb027p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
శ్లో. &quot;కటు కౌషధ వచ్ఛాస్త్ర మవిద్యావ్యాధి నాశనమ్
ఆహ్లాద్యమృత వత్కావ్య మని వేక గదాపహమ్ &quot;
28
(&quot;శాస్త్రము చేదుమందు వలె ఆవిద్య అనెడు వ్యాధిని నశింపచేయును.
కావ్యము ఆనందదాయకమగు అమృతము వలె అవివేక మనెడు రోగమును తొల
గించును&quot;).
చ
శ్లో. &quot;ఆయత్యాంచ తదాత్వే చ రసనిఃస్యన్ద సుందరమ్
యేన సమ్పద్యతే కావ్యం తదిదావీం
విచార్యతే.&quot;
(&quot;కావ్యము దేని సహాయముచే రాబోవు కాలమునందును తత్కాలము -
పతన కాలము వందును రస ప్రవాహముచే సుందర మైనది అగునో,
(ఆ అలంకార స్వరూపము) ఇప్పుడు విచారింపబడుచున్నది&quot;).
—ఇవి అంతర శ్లోకములు,
అది
వి. కుంతకుడు పై మూడుకారికలలో రాజ పుత్రులకు ధర్మాద్ము పదే
శము, పఠితలకు లోక వ్యవహారజ్ఞానము, లోకోత్తరానందము అను మూడు
కావ్యప్రయోజనములను చెప్పి యున్నాడు. ఈ మూడు ప్రయోజనములును
కావ్య పాఠకునకు మాత్రమే సంబంధించినవి రచయితకు సంబంధించినవి కావు.
కుంతకుని కంటె పూర్వమునందున్న రామహుడు కావ్యరచనకు ధర్మాధి వై చన
ణ్యము, కలా కౌశలము, కీర్తి, ప్రీతి, అను నాలుగు ప్రయోజనములను
చెప్పెను. ——-
&quot;ధర్మార్థ కామ మోజేషు వైచడణ్యం కలాను చ
- కరోతి కీర్తిం ప్రీతిం చ సాధుకావ్య నిబంధనమ్&quot; (18)
&quot;సాధు కావ్య నిబంధనమ్&quot; అను పాఠమును, &quot;సారుకావ్య నిషేపణమ్&quot;
అని మార్చి ఈ ప్రయోజనములు రచయితకే కాక, పతితకు కూడ లఖింపవచ్చు.
నవీ సూచించినారు.
వామనుడు కావ్యము దృష్టఫలమగు ఆనందమును, అదృష్టఫలముగు
కీర్తిని ఇచ్చునని చెప్పివాడు.
&quot;కావ్యం సద్ కృష్ణా దృష్టార్థమ్; ప్రీతి కీర్తి హేతుత్వాత్&quot; (1.15)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8z7scxtehgwkso7dekokzyb0pb027p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228330</id>
    <revision>
      <id>584653</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 వక్రో క్తి జీవితము ఈ రెండును రచయితకును పాఠకునకును కూడ లభిచవచ్చును. రచించి నందులకు కవికి కీర్తి వచ్చునట్లు దానిని బాగుగ చదివిన వారికి గూడ కొంత వరకు బహుకావ్య పతిత యను కీర్...'</comment>
      <origin>584653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="a2l86fbr4synn1soxf4g5kj9of6zkt2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
వక్రో క్తి జీవితము
ఈ రెండును రచయితకును పాఠకునకును కూడ లభిచవచ్చును. రచించి
నందులకు కవికి కీర్తి వచ్చునట్లు దానిని బాగుగ చదివిన వారికి గూడ కొంత
వరకు బహుకావ్య పతిత యను కీర్తి రావచ్చును. కదా: అట్లే కాలాంతరమున
ఆ కావ్యమునే చదువుకొనినపుడు కవికి కూడ ఆనందము కలుగ వచ్చును.
మమ్మటుడు
&quot;కావ్యం యశసేఒర్ధకృతే వ్యవహార విదే శివేతరగతయే।
సద్యః పరనిర్వృతయే కాన్తా సంమితతయోప దేశయు శే॥
(1.3)
అను ఆరు ప్రయోజనములలో కీర్తి, ధనము, అనుంగళనివృత్తి ఆను
నవి ప్రధానముగ కావ్య రచయితకు చెందునవి, వ్యవహారజ్ఞానము, పరమానం
దము, ఉపదేశజ్ఞానము, అనునవి ప్రధానముగ పఠితకు సంబంధించినవి పైని
చూపిన విధముగ అన్నియు ఉభయులకును, సమన్వయించవచ్చును. గాని,
స్వారస్యము ననుసరించి, ఇట్లు విభాగముచేయ బడినది.
అభినవగుప్తుని అభిప్రాయము ననుసరించి ఆనందమే కావ్యపరమ
ప్రయోజనము, (చూ, లోచన ప్రథమోన్మేషము),
కంతకుడు మాత్రము కేవలము పాఠకులకు సంబంధించిన ప్రయోజనము
అనే పేర్కొనెను. రచయితకు కీర్తి ధనాదులు అఖించు నని ప్రత్యేకముగ
చెప్పపని లే దని యాతడు (ఇంతకుడు) తలచి యుండ వచ్చును.
కా.
ఆలంకృతి రలం కార్య మపోద్ధృత్య వివే వ్యతే
తదు పాయతయా తత్త్వం సాలంకారస్య కావ్యతా.
. (&quot;ఆలంకార మగు ఉపమాదికము అలంకార్య మగు శబ్దముకంటెను అర్థము
కంటెను వేరుచేసి, కావ్యస్వరూప జ్ఞానమునకు ఉపాయముగా చూపబడుచున్నది.
సాలంకారము (శబ్దార్థరూప అలంకార్యము) కావ్యమనునది మాత్రము
తత్త్వము.&quot;)
వి అలంకార్యము ల గు శబ్దార్థములు, అలంకారములు ఈ
మూడును కలిసిన సమష్టి రూపమే కావ్యము, ఐనను కావ్యస్వరూపము స్పష్ట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2l86fbr4synn1soxf4g5kj9of6zkt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:భరతముని నాట్యశాస్త్రం - పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>228331</id>
    <revision>
      <id>584673</id>
      <timestamp>2026-10-13T03:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:భరతముని నాట్యశాస్త్రం - పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>228332</id>
    <revision>
      <id>584674</id>
      <timestamp>2026-10-13T03:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>584674</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="pdh3b6zlo5wejska6vrvjz73tgtof8r" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[నాట్యశాస్త్రం]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:భరతముని|భరతముని]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు|పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు]] (వ్యాఖ్యాత)
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పి. యస్. శాస్త్రి
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=2014
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>pdh3b6zlo5wejska6vrvjz73tgtof8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కావ్యాదర్శము/పీఠిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228333</id>
    <redirect title="కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)/పీఠిక" />
    <revision>
      <id>584690</id>
      <timestamp>2026-10-13T05:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[కావ్యాదర్శము/పీఠిక]] పేజీని [[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)/పీఠిక]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>584690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="2y006r2ku43qrplu5qgefk786v6ka3o" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)/పీఠిక]]</text>
      <sha1>2y006r2ku43qrplu5qgefk786v6ka3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహా విద్యాది సూత్రావళి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228334</id>
    <revision>
      <id>584702</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]  | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి | అనువాదం=  | విభాగము  =ముఖపత్రం  | ముందరి =   | తదుపరి =మహా విద్యాది సూత్రావళి/గాయత్రం శతకమ్|గాయత...'</comment>
      <origin>584702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="smek2fotl54j61yn8vh1t44f6yirp35" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
 | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[మహా విద్యాది సూత్రావళి/గాయత్రం శతకమ్|గాయత్రం శతకమ్]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=
}}
&lt;pages index=&quot;మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf&quot; from=1 to=14 /&gt;

{{PD-India}}</text>
      <sha1>smek2fotl54j61yn8vh1t44f6yirp35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584703</id>
      <parentid>584702</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>584703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="648" sha1="hxdxtodck36p86zdb781k23hq4hlzzs" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
 | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[మహా విద్యాది సూత్రావళి/ప్రథమ భాగము|ప్రథమ భాగము]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=
}}
&lt;pages index=&quot;మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{PD-India}}</text>
      <sha1>hxdxtodck36p86zdb781k23hq4hlzzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహా విద్యాది సూత్రావళి/ప్రథమ భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228335</id>
    <revision>
      <id>584704</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]  | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి | అనువాదం=  | విభాగము  =ప్రథమ భాగము  | ముందరి =   | తదుపరి =[[మహా విద్యాది సూత్రావళి/ భాగము]]  | వివరముల...'</comment>
      <origin>584704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="pbv8qwhwo46p39o88v0bkjd421wt330" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
 | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ప్రథమ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[మహా విద్యాది సూత్రావళి/ భాగము]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=
}}
&lt;pages index=&quot;మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf&quot; from=4 to=23 /&gt;

{{PD-India}}</text>
      <sha1>pbv8qwhwo46p39o88v0bkjd421wt330</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584706</id>
      <parentid>584704</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>584706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="feoyr4n9nzw1hnp7tp0mf1c8ey69yfb" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
 | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ప్రథమ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[మహా విద్యాది సూత్రావళి/ భాగము]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=
}}
&lt;pages index=&quot;మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf&quot; from=4 to=66 /&gt;

{{PD-India}}</text>
      <sha1>feoyr4n9nzw1hnp7tp0mf1c8ey69yfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>584707</id>
      <parentid>584706</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>584707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="cj6u9157hl2kejyxc3e7v64ehqyjbdd" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
 | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ప్రథమ భాగము
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[../ద్వితీయ భాగము/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=
}}
&lt;pages index=&quot;మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf&quot; from=4 to=66 /&gt;

{{PD-India}}</text>
      <sha1>cj6u9157hl2kejyxc3e7v64ehqyjbdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228336</id>
    <revision>
      <id>584705</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>584705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహా విద్యాది సూత్రావళి/ద్వితీయ భాగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228337</id>
    <revision>
      <id>584708</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]  | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి | అనువాదం=  | విభాగము  = ద్వితీయ భాగము  | ముందరి = [[../ప్రథమ భాగము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =   |సంవత్సర...'</comment>
      <origin>584708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="5pl30e05xf02vi48tb3r455y6tt1yb8" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[మహా విద్యాది సూత్రావళి]]
 | రచయిత = అయ్యల సోమయాజుల గణపతిశాస్త్రి
| అనువాదం=
 | విభాగము  = ద్వితీయ భాగము
 | ముందరి = [[../ప్రథమ భాగము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=
}}
&lt;pages index=&quot;మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf&quot; from=68 to=99 /&gt;

{{PD-India}}</text>
      <sha1>5pl30e05xf02vi48tb3r455y6tt1yb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:కావ్యాదర్శః.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>228338</id>
    <revision>
      <id>584712</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>584712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:కావ్యాదర్శః.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>228339</id>
    <revision>
      <id>584713</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>584713</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="seuh99g1rd46mnv8mcey9v5it82oihv" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కావ్యాదర్శః]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[వర్గం:దండి|దండి]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు|పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు]] (వ్యాఖ్యాత)
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1981
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>seuh99g1rd46mnv8mcey9v5it82oihv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228340</id>
    <revision>
      <id>584714</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 25 ముగ తెలియుటకై వీటిని వేరు వేరు విషయములుగ చూపుట అలంకారశాస్త్రము నందలి పరిపాటి. 1 వ్యా. &quot;అలంక్రి యయా&quot;-'దేనిచేత అలంకరింపబడునో అది' అని విగ్రహమచే &quot;అలంకృతిః&quot; అను పద...'</comment>
      <origin>584714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="pqb7fdadj8bf3nhglpns9j1gaou3zpi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
25
ముగ తెలియుటకై వీటిని వేరు వేరు విషయములుగ చూపుట అలంకారశాస్త్రము
నందలి పరిపాటి.
1
వ్యా. &quot;అలంక్రి యయా&quot;-'దేనిచేత అలంకరింపబడునో అది' అని
విగ్రహమచే &quot;అలంకృతిః&quot; అను పదమునకు 'అలంకారము' అని యర్థము,
అది, వివేచ్యతే... వివరింపబడుచున్నది వాచక మగు శబ్దము, వాచ్యమగు
అర్థము ఏతదుభయరూప మగు అలంకార్యము (అలంక రింపతగినది) కూడ
వివేచింపబడుచున్నది. అనగా.. సామాన్యలక్షణములను, విశేషలక్షణములను,
చెప్పి వాటి స్వరూపము నిర్ణయింపబడుచున్నది. ఎట్లు: ఆపోద్ధృతః = విడదీసి ;
వేరు వేరుగా చేసి, సముదాయ రూప మగు ఏకా వ్యమునందు ఆ ఆలఁ కార్యా
లంకారములు రెండును కలసి యున్నవో దానినుండి వాటిని విడదీసి, ఎందు
నిమిత్తము! 'తదుపాయతయా – తచ్చక్రము కావ్యమును పరామర్శించును.
తస్య= (ఆ కావ్యమునకు) ఉపాయః = ఉపాయము అదుపాయము, తదు
పాయము యొక్క ధర్మము తదుపాయత, హేతువైన తదుపాయతచేశ. కావున
ఇట్టి వివేకము కావ్యవ్యుత్పత్తికి ఉపాయ మగును. ఒక సముదాయములో కలిసి
ఉన్న వాటికి ప్రత్యేక వ్య క్తిత్వము (స్వతంత్రత్వము) ఉండదు. ఆవి అసత్య
మలు. ఐనను వ్యుత్పత్తి కొరకై - అనగా వాని స్వరూపము స్పష్టముగ తెలి
యుటకొరకై వాటిని వేరు వేరుగా విడదీసి వివేచించుట కందు. ఉదాహర
ఇక-- ప్రకృతి ప్రత్యయములు ఒక పదములో అంతర్భూతములు; అట్టే పద
ములు వాక్యములో అంర్భూతములు. అయినను పదములనుండి వేరుచేసి ప్రకృతి
ప్రత్యయములను, వాక్యమునుండి వేరు చేసి పదమును, వైయాకరణులు
వివేకించుట కలదు. దీనికి కేవలము వ్యుత్పత్తియే ప్రయోజనము.
=
-
వి. భాష అననది భావాభివ్యక్తికై ఉద్దిష్టమైనది. భావమును అభి
వ్యక్తము చేయ వలయు నన్న సంపూర్ణ వాక్యమును ప్రయోగించవలెను. కావున
భాషలో వాక్యమే యథార్థమైనది. వాక్యములో పనము లున్నవనియు, 'రామః'
ఇత్యాది పదములలో &quot;రామ+న్&quot; ఇత్యాది ప్రకృతి ప్రత్యయములున్న వనియు
విభజించుట కేవలము బాలుర వ్వత్పత్తి కై వైయా కరణు అవలంబించిన ఉపా
యము. వాస్తవమున ప్రకృతి, ప్రత్యయ, పదాది విభాగము సత్యము కాదని
వైయాకరణుల సిద్ధాంతము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqb7fdadj8bf3nhglpns9j1gaou3zpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228341</id>
    <revision>
      <id>584715</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 వక్రోక్తి జీవితము పదే న వర్ణా విద్యర్తే వన్డే వ్వవయవా న చ వాక్యాత్స దానామత్యన్తం ప్రవివేకో న విద్యతే॥ (వాక్యపదీయము. బ్రహ్మకాండ 78) భర్తృహరి వాక్యము పై విషయమును ప్రతిపాదిం...'</comment>
      <origin>584715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3628" sha1="tkayrtgnd52t9v2p3m9gebuus9173fm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
వక్రోక్తి జీవితము
పదే న వర్ణా విద్యర్తే వన్డే వ్వవయవా న చ
వాక్యాత్స దానామత్యన్తం ప్రవివేకో న విద్యతే॥
(వాక్యపదీయము. బ్రహ్మకాండ 78)
భర్తృహరి వాక్యము పై విషయమును ప్రతిపాదించుచున్నది.
నవీన భాషాశాస్త్రజ్ఞులు కూడ ఈ విషయమునే అంగీకరించుట గమనార్హము,
వ్యా, ఆసత్యభూత మైన అలంకారాలం కార్యాది పృథక్కరణము కావ్య
వ్యుత్పత్త్యుపాయ మైనచో సత్య మైనది ఏది? చెప్పుచున్నాడు. &quot;తత్త్వం
సాలంకారస్య కావ్యతా&quot; = అలంకారములతో కూడిన శబ్దార్థ సముదాయమే
కావ్య మనుట తత్త్వము .
ఇచ్చట పరమార్థ మిది.— సాలంకారస్య = అలంకారములతో కూడిన
అవయవరహిత మగు సముదాయమునకే, కావ్యతా - కావ్యత్వము. అందుచే
ఆలంకృతమైన కావ్యమనుట యథార్థ స్థితి. అంతియే కాని కావ్యమునందు
అలంకారములు కూర్చుట అనునది కాదు.
B
కావున
&quot;సాలంకారస్య కావ్యతా&quot; అను వాక్యమున స్థూలముగ కావ్యస్వరూపము
నిర్దిష్ట మైనది. అంతియే కాని నిశ్చిత రూపమున నిర్దిష్టము కాలేదు.
ఇపుడు _కావ్య మని పేర్కొ నదగినది ఏది? అను విషయమను చెప్పుచున్నాడు.
కా. శబ్దార్థ్ సహితౌ వక్ర కవి వ్యాపార శాలిని
ఐన్దే వ్యవస్థితౌ కావ్యం తద్విదాహ్లాద కారిణి.
7
(&quot;కావ్య తత్త్వజ్ఞుల కానందమును కలిగించునట్టిదియు, వక్రమైనదియు, కవి
వ్యాపారముచే ప్రకాశించుచున్నదియు నగు, బంధమునందు, వ్యవస్థితములును,
సహితములును అగు శబ్దార్థములు కావ్యము&quot;.)
వ్యా, శబ్దార్ధేకావ్యమ్, వాచిక మగు శబ్ధము వాచ్య మగు అర్థము, ఈ
రెండును కలిసి కావ్య మగును. ఈ రెండును ఒకటి అనుటలో కూడ ఒక
చిత్యమున్నది.
వి. ఇది వక్రోక్తి జీవితము గాన దీని ప్రారంభమునండు చెప్పిన
(శబ్దార్థములు) రెండును ఒకటి (ఒక కావ్యము) అనుటలో గూడ వక్రోక్తి
యున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkayrtgnd52t9v2p3m9gebuus9173fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228342</id>
    <revision>
      <id>584716</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 27 వ్యా. దీని చేత --- కవి కౌశలముచే కల్పిత మగు సౌందర్యాతిశయము గల కేవల శబ్దమే కావ్యమనేడు వారి మతము, రచనా వైచిత్ర్యమునే చమత్కారమును కలిగించు అర్థమే కావ్య మనెడు వార...'</comment>
      <origin>584716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4094" sha1="2p46noh9i1np30hrg6b1i3mjo9fa0if" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
27
వ్యా. దీని చేత --- కవి కౌశలముచే కల్పిత మగు సౌందర్యాతిశయము గల
కేవల శబ్దమే కావ్యమనేడు వారి మతము, రచనా వైచిత్ర్యమునే చమత్కారమును
కలిగించు అర్థమే కావ్య మనెడు వారి మతము,
నిరాకృతము లైనవి. ఒక్కొక్క నువ్వు గింజలోను
ర్థములు రెండిటిలోను కావ్యతత్త్వజ్ఞుల కాహ్లాదమును
ఒక్కదానిలోనే కాదు.
వి. అనగా - ఒక్క శబ్దము గాని,
ఈ రెండు మతములును
శైలము ఉన్నట్లు శబ్దా
కలిగించు శ.
శక్తి కలదు.
అర్ధము గాని కావ్యము
కాజాలదు. రెండును కలిసిననే కావ్య మగును. కొన్ని నువ్వుగింజలను కలిపి
పిండగా నూనె వచ్చుచున్నది. ఆ నూనె కొన్ని నువ్వులలో నుండి కొన్నిటిలో
లేకపోవుట అనునది లేదు. అది అన్ని గింజలలోను ఉన్నది. అదే విధముగ
ఆహ్లాదకారిత్వము శబ్దారములు రెండిటియందును ఉన్నది.
ఉదాహరణకు:-
“భణతరుణి రమణ మన్దిర మానందస్యన్దసున్దరేన్దు ముఖ
యది సల్లీలోల్లాసిని గచ్ఛని తత్కిం త్వదీయం మే&quot;
&quot;అనణురణన్మణి మేఖల మనిరత శింజానమంజు మంజీరమ్
పరిసరణ మరుణచరణే రణరణక మకారణం కురుకే&quot;
(ఆనందమును సందించు సుందరేందుని వంటి ముఖము కలదానవును,
నలీలముగా సల్లాపములు చేయుదానవును, ఆరుణచరణవును ఆగు ఓ తరుణీ।
నీవు నీ రమణుని మందిరమునకు పోవుచుండగా, ఒడ్డాణము నందలి మణులు
అత్యధికముగ ధ్వనిచేయ, మంజీరములు మంజుశింజాన రణితము చేయ, నీ
నడక నిష్కారణముగా నా కెందులకు ఉద్వేగము కలిగించు చున్నది)
వ్యా ఈ శ్లోకద్వయమునందు ప్రతిభా దారిద్య్ర దైన్యముచే అతిస్వల్ప
మగు సుభాషితము గల (మంచి వర్ణనీయ విషయము లేని) కవి సమానరూప
ములగు వర్ణముల నుపయోగించి, తద్వారా కొంచెము శబ్దరమ్యత్వమును సంపా
దింప గలిగెను. అంతియే కాని ఇందులో అర్థవైచిత్ర్య లేశము కూడ లేదు.
(అందుచే ఇందు కావ్యత్వములేదు గాన ఇది వ్యతిరేకోదాహరణము.)
నూతనమగుతారుణ్యముచే తొణికిసలాడుచున్న లావణ్యము సుందర
మైన కాంతి గల కొంతను ప్రేమించుచున్న ఒకానొకడు అనుచున్న- &quot;ఓ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p46noh9i1np30hrg6b1i3mjo9fa0if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228343</id>
    <revision>
      <id>584717</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 వక్రో క్తి జీవితము తరుణీ: నీవు రమణ మందిరమునకు వెళ్ళునప్పుడు, నీ గమనము నాకెందులకు ఆకారణముగ దుఃఖమును కలిగించుచున్నది?&quot; అను వాక్యము చాల గ్రామ్య ముగ (సౌందర్య విహీనముగ నున్నది...'</comment>
      <origin>584717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3858" sha1="72kgkbv7eohhnupmhcrwsyd36hr264t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
వక్రో క్తి జీవితము
తరుణీ: నీవు రమణ మందిరమునకు వెళ్ళునప్పుడు, నీ గమనము నాకెందులకు
ఆకారణముగ దుఃఖమును కలిగించుచున్నది?&quot; అను వాక్యము చాల గ్రామ్య
ముగ (సౌందర్య విహీనముగ నున్నది. అకారణముగ అని చెప్పుటకు కూడ
వీలు లేదు ఆమెయం దనురక్తుడగు తనను అనాదరము చేసి ఆమె వెడలిపోవు
నపుడు తన కామె విరహము భరింప శక్యము కాదనెడు శంకయే ఈ దుఃఖము
నకు కారణము కదా!
లేదా... &quot;నీ వట్టు వెడలిపోవుటకు నే నేమి అపరాధము చేసితిని'? అను
అభిప్రాయముతో గమనము ఆకారణము అని చెప్పుట ఇంకను .గ్రామ్యము.గ
నున్నది. మునలు రచించిన దేవతాస్తోతముల లోని అమంత్రణములు సంబో
ధనం) వలె నున్న ఇన్ని సంబోధనలతో కావ్యతత్త్వజ్ఞుల యాహ్లాదమున శే
మాత్రము పుష్టి చేకూరుట లేదు కావున ఇది నిరర్థికము; నిఃసారము.
శోభాతిశయము లేని శేవల వస్తువు కావ్య మని చెప్పుటకు యోగ్యము
గాదు. ఎట్లనగా 1-
&quot;ప్రకాశస్వాభావ్యం విదధతి న భావా
స్తమసియత్
తథా నైతే తే స్యుర్యది కిల తథా తత్ర న కథమ్.
గుణాధ్యాసాధ్యా సవ్యసన దృఢదీక్షా గురుగుణో
రవివ్యాపారోయం కిమధ సదృశం తస్యమ హస
(&quot;ప్రదార్థములకు ప్రకాశము సహజ సిద్ధముకాదు. ఈ పదార్థములు చీక
టిలో ఆ విధముగ (ప్రకాశ స్వభావము ల గ లేవు గదా? అవి ప్రకాశ స్వభావము
లైనచో తమమస్సులో కూడ అట్లే ఏల ఉండవు. ఇది (పదార్థము పై నీల
పీఠాది) గుణముల అధ్యాసమును చేయుటయొక్క అభ్యాస మినెడు వ్యసనము
నందు దృఢదీక్ష యనెడు గొప్ప గుణము గల సూర్యవ్యాపారము ఆ సూర్య
లేజస్సుతో సమాన మైనది ఏమి ఉన్నది?)
ఈ శ్లోకము నందు శుష్కము లైన తర్క వాక్యముల వాసనతో నిండిన
చిత్తము గల కవి కేవలము ప్రతిభచే కల్పిత మగు వస్తువును మాత్రమే నీరస
తర్కావ్యాస వ్యసనముచేత కూర్చినాడు. అంతియే కాని, శబ్దవక్రతకు సంబం
ధించిన సౌందర్యము కొంచె మైనను కనబడుట లేదు. అందుచే ఈ శ్లోకరచన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72kgkbv7eohhnupmhcrwsyd36hr264t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228344</id>
    <revision>
      <id>584718</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 1 29 తర్కవాక్య పద్ధతిలో నడచినది. 'ధర్ములు తగు తమో వ్యతిరిక్త పదార్థములు ప్రకాశ స్వరావములు కావు'. - అనునది సాధ్యము. 'తపస్సులో ఆ విధముగ లేవు కనుక' అని హేతువు ఈ విధము...'</comment>
      <origin>584718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="cqy62tpwucfyyvhj5nqq3c698tp0rgf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
1
29
తర్కవాక్య పద్ధతిలో నడచినది. 'ధర్ములు తగు తమో వ్యతిరిక్త పదార్థములు
ప్రకాశ స్వరావములు కావు'. - అనునది సాధ్యము. 'తపస్సులో ఆ విధముగ
లేవు కనుక' అని హేతువు ఈ విధముగ ఈ శ్లోకవాక్యార్థము అనుమాన
వాక్యము వలె నీరసముగ నున్నది.
వి. దేనియందు సాధ్యమున్నట్లు సాధింపబడునో దానికి ధర్మి అని పేరు.
దీనిని పక్షమని కూడ అందురు. 'పక్వతో వహ్ని మాన్; ధూమాత్' ఇత్యాద్యను '
మానములయందు ధూమమను హేతువు సాధనము) చే వహ్నియను సాధ్యము
పర్వశముపై నున్నట్లు సాధింపబడుచున్నది. కావున పర్వతము ధర్మి లేక-
పక్షము.
వ్యా (పశ్న) ఈ శ్లోకమునందు అనుమానము ధూపబడినదని ఆర్
చున్నావు కదా — అటులైన అరుమాన వాక్యమున కాపశ్యకనుగు దృష్టాంతము
నేం చూపలేదు: (సమా.) మనస్సులో తర్క న్యాయమే ప్రతిభాసించుచుండుటనే
ఇచట దృష్టాంతము చూపబడలేదు. (అనగా బౌద్ధ నైయాయికాదులు అనుమాన
మున దృష్టాంత ప్రదర్శన మంత ప్రధానము కాదని యంగీకరించి యున్నారు.
అందుచే దృ ప్రాంతముకు చూపకున్నను ఇది అనుమాన వాక్యమనుటలో దోషము
లేదు.). కావుననే బౌద్ధాది నైయాయికులు ఈ విధముగ చెప్పుచున్నారు.
“తద్భావ హేతుభావౌహి దృష్టార్తే తదవేదిన
స్థాప్యేతే విదుషాం వాచ్యో హేతు రేవహి కేవలః &quot;
&quot;సాధ్యసాధన భావము స్పష్టముగ తెలియని దాని కొరకై ఒక దృష్టాంత
మును చూపి, దానియందు హేతు హేతు మద్భావము లున్నట్లు స్థాపింతురు. కాని
హేతు హేతు మద్భావమును సులభముగ తెలిసి కొనగలిగిన పండితులకు కేవ
లము హేతువు మాత్రమే చూపబడును. &quot;
వి. స్వార్థానుమాన మనియు. పరార్థానుమాన మనియు అనుమానము
రెండు విధములు. తనకు అనుమితిజ్ఞానము కలుగుటకు హేతువగు అనుమానము
స్వార్థానుమానము తాను ముందుగ ధూమమును బట్టి అగ్నిని ఊహించి ఇతరుల
జ్ఞానముకొరకై పంచావయవ వాక్యమును ప్రయోగించునపుడు అది పూర్థాకు
మానము. ఈ పరార్ధామమాన ప్రయోగమున పంచావయన వాక్యములు తప్పక
ఉండవలె నని నైయాయికుల అభిప్రాయము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqy62tpwucfyyvhj5nqq3c698tp0rgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228345</id>
    <revision>
      <id>584719</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 వక్రోక్తి జీవితము 'పర్వతో వహ్నిమాన్' (పర్వతముపై అగ్ని ఉన్నది.) ఇది ప్రతిజ్ఞ. &quot;ధూమ వత్త్వాత్&quot; (ధూను మన్నది గనుక). ఇది హేతువు. &quot;యోయో ధూమ వాన్ స సోఒగ్ని మాన్; యథా మహానసః&quot; (ఎక్కడెక్కడ...'</comment>
      <origin>584719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="pda12jfpzdqwlbqp7kdxgrvp61zoo2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
వక్రోక్తి జీవితము
'పర్వతో వహ్నిమాన్' (పర్వతముపై అగ్ని ఉన్నది.) ఇది ప్రతిజ్ఞ.
&quot;ధూమ వత్త్వాత్&quot; (ధూను మన్నది గనుక). ఇది హేతువు. &quot;యోయో ధూమ
వాన్ స సోఒగ్ని మాన్; యథా మహానసః&quot; (ఎక్కడెక్కడ ధూమ ముండునో
అక్కడక్కడ అగ్ని యుండును. మహానసమునందు వలె) ఇది ఉదాహరణము,
'తథా చాయమ్' (ఇది కూడ అట్టిదియే) ఉపనయము. 'తస్మాత్తథా' (ఆందుచే
ఇది ఇట్లు) నిగమనము.
కొన్ని శాస్త్రములలో(సాంఖ్యశాస్త్రాదులలో) ప్రతిజ్ఞా హేతూదాహర ణము
లను మూడు అవయవము బున్నదాలు నని ప్రతిపాదింపబడినది. హేమ
చంద్రుడు, అనన్తవీర్యుడు మొదలగు జైనాచార్యులు నాలుగు అవయవముల
నంగీకరించిరి, కొందరు జైనతార్కికులు, బౌద్ధ తార్కికులును, హేతూదాహరణ
ములు రెండు మాత్ర మున్న చాలు నని అంగీకరించిరి. ఇచట కుంతకు రుదాహ
రించిన శ్లోకమును బట్టి హేతు నొక్కటియే యున్న చాలు నని అంగీకరించి
నట్లున్నది. కాని ఇది ఎవరిమతమో స్పష్టముగ తెలియదు.
.
వ్యా. &quot;విదధతి” అను నపుడు వి పూర్వక ధా ధాతువునకు చేయుట అని
యర్థము. ఇచట 'ప్రకాశ స్వాభావ్యమును చేయుట లేదు' అను అర్థము పొస
గదు. &quot;ప్రకాశ స్వాభావ&quot; శబ్ద ప్రయోగము కూడ చింత్యమే ప్రకాశః
స్వభావః యస్య సః ప్రకాశ స్వభావం - ప్రకాశము స్వభావముగా గలది.
ప్రకాశ స్వాభావస్య భావః ప్రకాశ స్వాభావ్యమ్ = ప్రకాశ స్వభావము కలదాని
ధర్మము ప్రకాశ స్వాభావ్యమ్ అను వ్యుత్పత్తి చెప్పుపక్షమున['ప్రకాశ స్వభావ'
శబ్దముకంటె, &quot;గుణ వదన బ్రాహ్మణాదిభ్యః కర్మణి చ&quot; అను సూత్రముచే
(5-1.124, ష్మణ్ (య) ప్రత్యయము చేసినచో 'తద్ది శేష్వదా మాద్యే'
అను సూత్రముచే (7-8_'17)] ఆదివృద్ధి వచ్చి 'ప్రాకాశ స్వభావ్యమ్' అను
రూపమగును గాని 'ప్రకాశ స్వాభావ్యమ్' అను రూపముకాదు. అట్లుకాక,
ముందుగా స్వధాన శబ్దము కలదె 'స్వభావస్య భావం' అను భావార్ధమున వ్యణ్'
ప్రత్యయముచేసి 'స్వాభ్యామ్' అను పదము నివ్సన్న వమైన పిదప ప్రకా
శశ్చానీ స్వాభావ్యం చ' అను కర్మధారయ సమాసముచే ప్రకాశ స్వాభావ్యమ్
అను రూపమును సాధించుట కూడ యుక్తము కాదు. స్వభావ శబ్దములోని
'భావ' శబ్దము భూధాతువునకు 'భావే' అను సూత్రముచే (8-8-18) భావార్థక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pda12jfpzdqwlbqp7kdxgrvp61zoo2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228346</id>
    <revision>
      <id>584720</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 81 మగు ఘజ్ ప్రత్యయమును చేర్చగా నేర్పడినది. కావున ఒక భావ ప్రత్యయ మును చేర్చగా నిష్పన్నమైన భావ ప్రత్యయాంతములకు మరల భావప్రత్యయ మును చేర్చుట &quot;మూర్ఖత్వరా&quot; ఇత్యాదు...'</comment>
      <origin>584720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="q049fq1rv97csg4v34cv9f5xut5wckz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
81
మగు ఘజ్ ప్రత్యయమును చేర్చగా నేర్పడినది. కావున ఒక భావ ప్రత్యయ
మును చేర్చగా నిష్పన్నమైన భావ ప్రత్యయాంతములకు మరల భావప్రత్యయ
మును చేర్చుట &quot;మూర్ఖత్వరా&quot; ఇత్యాదులందు వలె అంత సమంజసము కాదు.
ప్రకాశ శబ్దము స్వాభావ్య శబ్దములో విశేషణము కాదు గాన. ఆ రెండు పదము
లకు, 'ప్రకాశశ్చాసౌ స్వాభావ్య ఇ్చ' అను కర్మధారయసమాసము కూడ అంత
బాగుగ లేదు.
తృతీయ పాదమున 'గుణాధ్యాసాధ్యాస వ్యసన దృఢదీక్షా గురు గుణః'
ఆను దీర్ఘ సమాసము స్పష్టార్థ ప్రతీతికి ప్రతిబంధకముగా నున్నది. కావున
దీర్ఘ సమాస ప్రయోగ మనెడు ఈ క్రౌర్యము కావ్యతత్త్వజ్ఞులకు ఆనందమును
కలిగింపజాలదు. ఇచట రవి అన్ని వస్తువులకు ప్రకాశమును చేకూర్చుచున్నాడు
గాన రవికి ప్రాధాన్యము చూపవలసి యున్నది. కానీ, 'రవి' శబ్దమును 'రవి
వ్యాపారః' అను సమాసమున అప్రధానార్థముగ చేయుట ఆయుక్తము. తత్పురు
షము ఉత్తర పదార్థ ప్రధానము గాన, వ్యాపారమునకే ప్రాధాన్య మిచ్చి నట్లై
సరి కాని రవికి కాదు. 'రవి వ్యాపారం' అనుటకు బదులు 'రవ్యే' 'వ్యాపారం'
అను వ్యక్త పదములకు ప్రయోగించి నచో రవికి వివక్షిత మగు ప్రాధాన్యము
చాలించి యుండెడిది కదా?
వస్తు మాత్రము కూడ ఆలంకార శూన్యము కావున ఆది కావ్యమర్మజ్ఞుల
కానంద మెట్లు కలిగించును? - అని శంకించరాదు.
వి. ఈ వాక్యమునకు —— &quot;శోభాతిశయము లేని వస్తుమాత్రమును కావ్య
మని చెప్పుటకు వీలు లేదన్నచో అప్రస్తుత ప్రశంసాని స్థలములలో అలంకార
మేదియు లేని వస్తుమాత్రము సహృదయ హృదయాహ్లాదము నెట్లు కలిగించును?”
అను నర్థమును హిందీ వ్యాఖ్యానములలో వ్రాసియున్నారు. అది పూర్వాపర
సంగతముగ నున్నట్లు లేదు. కవి కౌశల కల్పిత కమనీయాతిశయ మగు శబ్దమే
కావ్య మను పక్షము గాని, రచనా వైచిత్ర్యచమత్కారకారి యగు వాచ్యమే
శావ్య మను పక్షముగాని యుక్తము కాదు - అని ప్రతిపాదించు సందర్భమున
మొదట, మొదటి పక్షమును సోదాహరణ ప్రదర్శనముగ ఖండించి పిమ్మట
ద్వితీయ పక్షమును గూడ 'ప్రకాశ స్వాభావ్యం' ఇత్యాది శ్లోకమును
ఖండించి యున్నాడు. ఈ శ్లోకములో అర్థము నాగున్నను వాక్య విన్యాసరీతి
ఈ
చూపి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q049fq1rv97csg4v34cv9f5xut5wckz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228347</id>
    <revision>
      <id>584721</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 వక్రో క్తి జీవితము · బాగులేదు గాన కావ్యత్వము చేకూరదు అని చెప్పెను. కావున ఇప్పుడు “నను వస్తు మాత్రస్య' ఇత్యాది ప్రశ్నను ద్వితీయ పక్షఖండన పర మగు గ్రంథ భాగమునకు సంబంధించిన ద...'</comment>
      <origin>584721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="c9j79tzh8tzql7x6l6knduvkpknn2ju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
వక్రో క్తి జీవితము ·
బాగులేదు గాన కావ్యత్వము చేకూరదు అని చెప్పెను. కావున ఇప్పుడు “నను
వస్తు మాత్రస్య' ఇత్యాది ప్రశ్నను ద్వితీయ పక్షఖండన పర మగు గ్రంథ
భాగమునకు సంబంధించిన దానినిగా వ్యాఖ్యానించవలెను కదా?
&quot;వస్తువు బాగున్నది కాని వాక్యరచనా విధానము ఆసుందర మగుటచే
పై శ్లోకములో కావ్యత్వము లేదని కదా చెప్పుచున్నావు? ఈ వస్తువును ముంచి
వాక్యమునందే కూర్చెద రనుకొన్నను ఇందు అలంకార మేదియు లేదు. గాన '
అపుడు మాత్రము దీనికి కావ్యత్వ మెట్లు లభించును?&quot; అని ఈ ప్రశ్న కు అభి
ప్రాయము. దీనికి ప్రత్యుత్తర మేమనగా-
వ్యా. పై శ్లోకమునం దైనను అలంకారము లేక పోలేదు. ఇది అన్యాప
దేశ శ్లోకము గాన దీనిలో ఆ ప్రస్తుత ప్రశంసాలంకార ముండనే యున్నది. ఆ
అలంకారము మనమున స్ఫురించియే కవి ఈశ్లోకమును వ్రాసినాడు. (కాని దానిని
అందమైన వాక్యములో చక్కగా అమర్చలేక పోయినాడు ) కవి ప్రతిభలో
మొట్టమొదట మెదిలిన వస్తువు బంగారములో పొదుగుటకు పూర్వము సాన
పట్టక తాతిముక్క వలె నుండు మణి వంటిది ఆ వస్తునే నేర్పరి యగు కవి
రచించిన వక్రవాక్యము నందు సందృబ్ధమై సాన పట్టిన మణి వలె కావ్యచర్మజ్ఞుల
కానందమును కూర్చు కావ్యత్వమును సంపాదించుకొనును ఉదాహరణమునకు
వస్తువు ఒక్కటియే యైనను ఆవహిత చిత్తుడును అనవహిత చిత్తుడును అగు
ఇద్దరు కవులు రచించిన ఈ రెండు వాక్యములలో ఎంతయో (చమత్కార)
భేదమున్నది.
-
&quot;మానినీ జనవిలోచన పాఠా
సుష్ట బాష్ప కలుషా న భిగృహ్లాన్.
మన మన్ద ముది ప్రయయౌఖం
భీత భీత ఇవ శీత మయూఖః ॥ * 5. అ. 9. 26.18
&quot;క్రమాదేకద్విత్రి ప్రకృతి పరిపాటీ: ప్రకటయన్
కలాః స్వైరం స్వైరం నవకమల కనాబుర రుచః ॥
పురస్త్రీణాం ప్రేయో విరహదహనోద్దీపిత దృశాం
కటాడేభ్యోబిథ్యన్ని భృతమీన చ భ్యుదయతే|&quot;
14&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9j79tzh8tzql7x6l6knduvkpknn2ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228348</id>
    <revision>
      <id>584722</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 88 &quot;వేడి కన్నీళ్ళతో కలుషము లగు మానవతుల నేత్ర ప్రసారములను గైకొనుచు మెల్ల మెల్లగా ఉదయించిన చంద్రుడు భయపడుచు భయపడుచు వలె (భయముతో నక్కుచు) ఆకాశములోనికి ప్రవేశిం...'</comment>
      <origin>584722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="i8xv9y5is1vilphkkiz9w8sue1ckuag" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
88
&quot;వేడి కన్నీళ్ళతో కలుషము లగు మానవతుల నేత్ర ప్రసారములను
గైకొనుచు మెల్ల మెల్లగా ఉదయించిన చంద్రుడు భయపడుచు భయపడుచు
వలె (భయముతో నక్కుచు) ఆకాశములోనికి ప్రవేశించెను. &quot;
&quot;చంద్రుడు వరుసగ ఒకటి, రెండు, మూడు చొప్పున క్రొత్త తాము ర
తూడుల వంటి కాంతి గల కళలను స్వేచ్ఛగ ప్రకటించుచు, ప్రియవిరహాగ్ని
ప్రదీపితముగ నేత్రములు గల స్త్రీలకటాక్షములకు భయపడుచు, నక్కు
చున్నవాడు వలె ఉదయించుచున్నాడు&quot;
14
వ్యా, ఈ వాక్యములలోని భేదము సహృదయ హృదయైక వేద్యము
గాన వారే దీనిని గూర్చి తెలిసి కొనవలసి యున్నది. మొదటిది సావధాన కవి
వాక్య మనియు, రెండవది అసావధాన కవివాక్యమనియు వాక్యనిర్మాణ శిల్ప
మును బట్టియే సుస్పష్టమగుచున్న దని అభిప్రాయము.
కావున రమణీయత విశిష్ట మగు కేవల శబ్దము గాని, కేవల అర్థము గాని,
కావ్యము కాదనుట నిర్ధారితము. ఈ విషయమునే భామహుడు) ఇట్లు చెప్పి
యున్నాడు.
&quot; రూపకాదిరలం కారస్తథా న్యైర్బహు ధోదితః
న శాంత మపి నిర్భూషం విభాతి వనితాననమ్ |
“రూపకాది మలం కారం బాహ్యమాచతే పరే
సుపాం తిజాం చ వ్యుత్పత్తిం వాచాం వాంఛంత్యలం
కృతిమ్&quot;
“తదేశ దాహు! సౌశబ్ద్యం నార్థ వ్యుత్పత్తిరీదృశీ
శబ్దాభిధేయాలఙ్కార భేదాదిష్టం ద్వయన్తు నః&quot;
(కావ్యాలజ్కార 1.18 to 15)
15
16
17
&quot;కొందరిచే రూపకము మొదలగు అలంకారములు అనేక విధములుగ
'ప్రతిపాదింప బడినవి. అందమైనదైనను శ్రీ ముఖము అలంకార రహిత మైనచో
ప్రకాశింపదు&quot;.
*మరికొందరు రూపకాద్యలంకారము బాహ్యమైనది—– (వాక్కునకు సం
బంధించినది గాన అంత ప్రధానమైనది కానిది) అని చెప్పుచున్నారు. సుబంత
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i8xv9y5is1vilphkkiz9w8sue1ckuag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228349</id>
    <revision>
      <id>584723</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 వక్రోక్తి జీవితము జ పరముఖ (&quot;రామః' 'బాల' మొదలగునవి సుబంతములు; 'గచ్ఛతి', 'పథతి' ఇత్యాదులు తిఙంతములు) సాధుప్రయోగమే (శబ్దములకు సంబంధించినది గాన) వాక్కునకు ప్రధానాలంకార మని వీరు చె...'</comment>
      <origin>584723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="5mz0qobaz3t3q3yhujlxa2x8t01lxzj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;84
వక్రోక్తి జీవితము
జ పరముఖ (&quot;రామః' 'బాల' మొదలగునవి సుబంతములు;
'గచ్ఛతి', 'పథతి' ఇత్యాదులు తిఙంతములు) సాధుప్రయోగమే (శబ్దములకు
సంబంధించినది గాన) వాక్కునకు ప్రధానాలంకార మని వీరు చెప్పు
చున్నారు&quot;.
16
&quot;దీనినే శబ్ద సౌన్దర్య మని ఆరుచున్నారు. అర్థవ్యుత్పత్తి అనగా అర్థ
సంనివేళ విశేషరూప మగు అర్థాలంకారము ఇట్టిది కాదు.
చున్నారు) కానీ శబ్ధాలంకారార్థాలంకారము లనెడు భేదముచే
సమ్మతములే&quot;.
(అని వీరను
రెండును మాకు
17
వి. &quot;సుపాం శిజాం చ వ్యుత్పత్తిమ్&quot; అనుదానికి శబ్దముల మనోహర
సన్నివేళ మని యభిప్రాయము. దానికే కదా శబ్దాలక్కార మని పేరు?
వ్యా. అందుచే శబ్ధారములు రెండును కలిపి కావ్య మని నిర్ణీతమైనది,
ఈ విధముగ శద్ధారములు రెండింటికిని కావ్యత్వము స్థాపితమై యుండ,
ఒకప్పుడు ఆ రెండింటిలో ఏదైన ఒకదానికి కొంచెము న్యూనత్వ మున్నను
(ఏ మైనను శబ్ధారములు రెండును అచ్చట నున్నవి గాన) కావ్య మని వ్యవహ
'రింపవచ్చును - అనెడు ఆశంక కలుగ వచ్చును. తదాశంకానివృత్తి శై
&quot;సహితౌ&quot; అని చెప్పబడినది &quot;సహితా&quot; అనగా సహభావముతో కలయి
కతో ఉన్నవి అని యర్థము.
వి. ఇట్టి సహభావము లేనిచో కేవలము శబ్దార్థములు రెండును వీడియో
విధమున నన్నంత మాత్రమున కావ్యము కాదని యభిప్రాయము.
వి. ఇచట మూలములో &quot;సహితౌ సహితభావేన సాహిత్యేన......&quot;
తను పాఠముకంటే &quot;సహితౌ సహభావేన .....&quot; అనుపాఠము బాగున్నది.
వ్యా, కార్యవాచక సంబంధము (నిత్యమగ) ఉండును. గాన ఈ వాచ్య
వాచకములకు ఎన్నడును సాహిత్యము లేకపోవుట అనునది ఉండదుకదా? ఇది
సత్యమే. కాని ఇచట విశిష్ట మగు సాహిత్యము వివక్షిత మైనది. ఎట్టిది? వక్రతతో
విచిత్రము లగు గుణాలంకారసంపదలు పరస్పరమునందు, అనగా శబ్దార్థములు
రెంటి యందును, స్పర్ధతో సంబంధించి యుండుట, కావున వే:-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mz0qobaz3t3q3yhujlxa2x8t01lxzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228350</id>
    <revision>
      <id>584724</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము ॥ సమసర్వగుణే సన్తా సుహ్రుదావిన సంగ. తా పరస్పరస్య శోభాయై శబ్దార్థ భవతోయ థా' 85 &quot;సర్వగుణములును సమముగా నుండి మిత్రుల వలె కలసియున్న శబ్దారములు ఒకదాని కొకటి శోభను...'</comment>
      <origin>584724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="mbwll60sixo02vhlxaf913wbawehjtw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
॥ సమసర్వగుణే సన్తా సుహ్రుదావిన సంగ. తా
పరస్పరస్య శోభాయై శబ్దార్థ భవతోయ థా'
85
&quot;సర్వగుణములును సమముగా నుండి మిత్రుల వలె కలసియున్న
శబ్దారములు ఒకదాని కొకటి శోభను చేకూర్చును” ఎట్లనగా,
“తతో ఒరుణ పరిస్పన్ద మద్దీకృతవపుః
దధేశాను పరిణామకామినీగండ పాండు తామ్&quot;
&quot;ఇంతలో అరుణోదయముచే మంది భూత మగు శరీరము (కాంతి) గల
చంద్రుడు కామముచే విరహముచే కృశించిన కామినీ గండ స్థలము నందలి
పాండుత్వమును ధరించెను&quot;
19
వ్యా ఈ శ్లోకమున అరుణ పరిస్పన్ద మద్దీకృత శరీరుడు ఆగు చంద్రుని
యందును, కాషముచే కృశించిన కామినీగండ మండలమందును ఉన్న పాండు
త్వపు సామ్యమును సమర్థించుటచే నిదర్శనారూప) అర్థాలంకార పరిపోషణము
శోభాతిశయమును కూర్చుచున్నది. ముక్కుందు వివరింప నున్న వర్ణవిన్యాస
వక్రతా రూపనుగు శబ్దాలంకారము గూడ మిగుల రమణీయముగ నున్నది. వర్ణ
విన్యాస సౌంరదర్యముదే సంపాదిత మగు (సర్వశ్లోక వ్యాప్తమైన) లావణ్య
గుణ సంపద కూడ ఉండనే ఉన్నది.
మరియు
లీలాఇ కువలయం కువలఅ వ ఓపే మువ్వహం శ్రేణ
నేనేణ నేస పురిసాణ పురుసఆరో సమువ్వసిఓ
(లీలయా కువలయం కువలయమివశీర్షే సముద్వహతా
శేషేణ శేషపురుషాణాం పురుషకారం సముద్వసిత
20
&quot;భూవలయము నంతను కలువను వలె అనాయాసముగ శిరస్సుపై
మోయుచున్న ఆదిశేషుడు ఇతర పురుషుల పురుషకారమును దూరముగ తొల
గించినాడు&quot;
వ్యా. ఈ శ్లోకమున అప్రస్తుత ప్రశంస, ఉపమ అనెడు రెండు అర్థా
అంకారములు వైచిత్ర్యముచే సంపాదితమై, అప్రయత్న సంపాదితములగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbwll60sixo02vhlxaf913wbawehjtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228351</id>
    <revision>
      <id>584725</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 వక్రోక్తి జీవితము యమకాను ప్రాస రూప శబ్దాలంకారములదే మనోహరముగా నున్న, అనిర్వాచ్య మగు కావ్యశోభ, అనాయాసముగ అర్థమును గ్రహించుటకు వీలుగ నుండుటచే ఇంకనూ సుందరమై సహృదయుల హృదయమ...'</comment>
      <origin>584725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="pldusvngudwoowhatfsdvzpzdn5wsn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
వక్రోక్తి జీవితము
యమకాను ప్రాస రూప శబ్దాలంకారములదే మనోహరముగా నున్న, అనిర్వాచ్య
మగు కావ్యశోభ, అనాయాసముగ అర్థమును గ్రహించుటకు వీలుగ నుండుటచే
ఇంకనూ సుందరమై సహృదయుల హృదయముల కానందము కలిగించు
చున్నది.
వి. అప్రస్తుత శేషవర్ణన ద్వారా ప్రస్తుత రాజాది వర్ణనము చేయుటచే
ఇచట ఆప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారము &quot;కువలమిన&quot; అనునపుడు ఉపమా శబ్దా
లంకరములు స్పష్టవేద్యములు.
వి. వాచక మగు శబ్దమునకును వాచ్య మగు అర్థమునకును సంబంధము
నిత్యముగ (&quot;ఔత్పత్తి కస్తు శబ్దస్యార్థన సమ్బనః&quot; ఇత్యాది మీమాంస
కాదుల మతము ననుసరించి గూడ) ఉండును గాన, సహితము లగు శబ్దార
ములు అని చెప్పుటతో విశేష మేమి యున్న దని ప్రశ్నకు అభిప్రాయము.
శబ్దమునకును అర్థమునకును లోకములో నున్న సామాన్య సంబంధమువంటి
సంబంధము కావ్యములలో నున్న ఆది పర్యాప్తము కాదు. ఏ శబ్ధారములు
వక్రతా విచిత్రము లగు స్వస్వ గుణాలంకారాదులతో కూడి యుండునో అట్టి
శబ్దారముల సాహిత్య ముండవలెను. &quot;తతో ఒరుణ&quot; ఇత్యాది శ్లోక
మున అర్థాలంకారములతో గూడిన అర్థమునకును శబ్దాలంకారములతో గూడిన
శబ్దమునకును సాహిత్యమున్నది. లావణ్యగుణము శ్లోకమునం దంతటను
వ్యాప్తమై యున్నది. కావున కావ్యములలో ఇట్టి శబ్దార్థముల సాహిత్య ముండవలె
నని సిద్ధాంతి అభిప్రాయము.
వ్యా. ఇచట ద్వివచనము వాచ్యవాచక జాతుల ద్విత్వము చెప్పబడు
చున్నది. వ్యక్తిద్విత్వమును బోధించినచో ఒకే పదమునం దున్న వాటికి కూడ
కావ్యత్వము వచ్చి యుండెడిది. కావున 'ఐన్దేవ్యవస్థితౌ' అని చెప్పుచున్నాడు.
ఒన్ద మనగా వాక్య విన్యాసము దానియందు వ్యవస్థితములై యున్నవి. (విశే
షేణ ఆవస్థితా వ్యవస్థితా) విశేషేణ = లావణ్యది గుణములతోడను అలంకార
ములతోడను శోభించుచున్న సన్నివేశముతో, (ఆవస్థితా) = చేయబడిన స్థితి
కలవి; ఉన్నవి.
వి. &quot;శబ్దార్ధే&quot; అను చోట ద్వివచన ముండుటచే ఒక శబ్దము, ఒక అర్థము
అని గ్రహింపరాదు. అద్దెశచో 'లతా' అను ఒక్క పదము నందే శబ్దార్థములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pldusvngudwoowhatfsdvzpzdn5wsn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228352</id>
    <revision>
      <id>584726</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 87 రెండును ఉన్నవి గాన ఇది కావ్యము కావలసి వచ్చును. కావున ఇది జాతి వాచ కము శబ్దర్వజాతి గల కొన్ని శబ్దములు, అర్థత్వ జాతిగల కొన్ని అర్థములు అని యర్థము. ఈ విషయమును స...'</comment>
      <origin>584726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="4w67cdi2me8fbeumamaa2txcw3rllwl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
87
రెండును ఉన్నవి గాన ఇది కావ్యము కావలసి వచ్చును. కావున ఇది జాతి వాచ
కము శబ్దర్వజాతి గల కొన్ని శబ్దములు, అర్థత్వ జాతిగల కొన్ని అర్థములు
అని యర్థము. ఈ విషయమును సూచించుటకే బంధమునందు, వాక్యవిన్యాసము
నందు &quot;అలంకారాది శోభిత సన్నివేశములతో ఉన్నవి&quot; అని చెప్పినా డని
భావము .
వ్యా. 'సహితౌ' అను నపుడు గూడ యుక్త్యనుసారముగా శబ్దమునకు
శబ్దాంతరమ తోడను, అర్థమునకు అర్థాంతరముతోడను, స్వజాతీయవేక్షాకృత
మగు పరస్పర స్పర్ధిత్వ లక్షణమైన సాహిత్యము అంగీకార్యము. ఆట్లు కానిచో
ఆ కావ్యము కావ్యవిదుల హృదయముల కాహ్లాది కారి కాజాలదు ఎట్లనగా—.
-
వి. &quot;సహితౌ&quot; అను దానికి విజాతీయముల సాహిత్యమును అంగీకరించి,
'అర్థముతో కూడిన శబ్దము, శబ్దముతో కూడిన అర్థము' అను నర్థము వెనుక
చెప్పబడినది. ఇచట సహితము లగు శబ్దార్థములు పరస్పర విజాతీయములు,
కాని ఇపుడు సజాతీయముల సాహిత్యము అనగా శబ్దమునకు శబ్దాంత
తోడను, అర్థమునకు అర్థాంతరము తోడను, సాహిత్యము ఆను నర్థమునకు
చెప్పబడుచున్నది. కావ్య సౌందర్యము నినుమడింపు చేయుటకు శబ్దము లన్నియు
ఒకదానితో నొకటి పోటీ పడవలెను. అర్థులు కూడ ఒకదానితో నొకటి పోటీ
పడవలయును. ఇది మరియొక విధమగు &quot;సాహిత్య&quot; నిర్వచనము. ఇట్టి సాహి
త్యము లేనిచో సహృదయ హృదయాహ్లాద కారిత్వ ముండదు.
&quot;అసారం సంసారం పరిముషితరత్నం త్రిభువనం
విరాలోకం లోకం మరణశరణం బాన్ధవ జనమ్
ఆదర్పం కందర్పం జననయన నిర్మాణమఫలం
జగజ్జీర్ణారణ్యం కథమసి విధాతుం వ్యవసితః&quot;
21
(మాలతీ మాధవమ్, 6.80)
'ఏమిది నీ ఏ సంసారమును ఆసారముగను, త్రిభువనములను దొంగి
లింపబడిన రత్నము కలవానినిగను లోకమును తేజోహీనముగను బాంధవ జన
మును మరణమే శరణము కలదానినిగను, మన్మథుని గర్వరహితునిగను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4w67cdi2me8fbeumamaa2txcw3rllwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228353</id>
    <revision>
      <id>584727</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తి జీవితము జనుల నయన నిర్మాణమును వ్యర్థమైన దానినిగను, జగత్తును జీర్ణారణ్యము గము చేయ సమకట్టినావా&quot; : 21 ఇచట నౌక ప్రబంధములో ఒక కాంతను చంప నుంకించుచున్న ఒక కాపాలికునితో -...'</comment>
      <origin>584727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="nvi0qjx2e3877t6u4ch1ub8fof7u2nu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తి జీవితము
జనుల నయన నిర్మాణమును వ్యర్థమైన దానినిగను, జగత్తును జీర్ణారణ్యము
గము చేయ సమకట్టినావా&quot; :
21
ఇచట నౌక ప్రబంధములో ఒక కాంతను చంప నుంకించుచున్న ఒక
కాపాలికునితో - ఈమె లేనిచో సంసారము నిస్సారమగును, త్రైలోక్యము
హృత సర్వస్వ మగును. జీవలోకము దర్శనీయవస్తు శూన్య మగును. లోక
లోచన నిర్మాణము వ్యర్థ మగును, మన్మథుని-మూడు లోకములను జయింప
గల ననెడు గర్వము తొలగి పోవును. జగత్తు పాడుపడిన అడవి వలె యగును.
ఇట్టి ఆకార్యమును చేయసమకట్టితివేమి? అని పల్కుచున్నాడు. (మాధవుడు).
ఈ శ్లోక మొక మహావాక్యము అనేక వాక్యసముదాయము) వలెనున్నది.
ఇందులోని ఆవాంతర వాక్యముల వలె నున్న ఇతర వాక్యములు ఒకదానితో
నొకటి పోటీ పడుచు సకల లోకాకర్షక మగు ఆమె సౌందర్యాతిశయమును
ప్రతిపాదించునట్లు నిర్మితములై అపూర్వ మగు కావ్యశోభాతిశయమును పోషిం
చుచున్నవి. కాని &quot;మరణశరణం బాన్ధవజనమ్&quot; అనునది మాత్రము పై ఇతర
వాక్యములతో నేమాత్రమును స్పర్ధ చేయజాలకున్నది. కావున ఇది కావ్యతత్త్వ
జ్ఞుల కాహ్లాదమును కూర్ప గాలదు.
వి. ఈమె మరణించినచో బంధువులు మరణింతురని చెప్పుటచే వారి
ప్రేమాతిశయము సూచిత మగు చున్నది గాని, ఆమె సౌందర్యాతిశయము
సూచిత మగుట లేదు.
ఒక ప్రధాన విషయము బోధించుటకై కొన్ని చిన్న వాక్యములను
ప్రయోగించినచో వాటి సముదాయముచే నేర్పడిన మొత్తము వాక్యమునకు మహా
వాక్య మని పేరు- చిన్న వాక్యములు ఆవాంతర వాక్యములు. ఇచట &quot;అసారం
సంసారం&quot; ఇత్యాదులు పూర్ణ వాక్యములు కావు. &quot;సంసారం ఆసారః
భవిష్యతి&quot; ఇత్యాది విధముగ ప్రయోగించినచో పూర్ణవాక్యములై యుండెడివి,
కావున ఇవి ఆవాంతర (పూర్ణ) వాక్యములు కావు, తత్సముదాయము మహా
వాక్యము కాదు. కాని అట్లు భాసించుచున్నది. కావుననే &quot;మహా వాక్యకల్పే&quot;
&quot;అవాంతర వాక్య సదృశాని&quot; అని చెప్పియున్నాడు.
వ్యా, ఏకవాక్యము నకు ఉపయోగించు అనేక రమణీయ విషయములు
ఒక్క మారుగ స్ఫురించిన పిమ్మట మరియొక విషయమును అట్టిదానినే నాక్యార్థ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvi0qjx2e3877t6u4ch1ub8fof7u2nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228354</id>
    <revision>
      <id>584728</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 89 పూరణమునకై సంపాదింపవలసి వచ్చినపుడు ప్రయత్నముదే ప్రతిభ ప్రసన్నము చేయబడును. ఈ శ్లోకమునందు కూడ అట్లే ప్రస్తుత మగు వస్తువుతో సమాన మగు &quot;విధి మపి విపన్నాద్భుత వ...'</comment>
      <origin>584728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="hp37441vsu1sj7fnfsrns0p7szzwfgq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
89
పూరణమునకై సంపాదింపవలసి వచ్చినపుడు ప్రయత్నముదే ప్రతిభ ప్రసన్నము
చేయబడును. ఈ శ్లోకమునందు కూడ అట్లే ప్రస్తుత మగు వస్తువుతో సమాన
మగు &quot;విధి మపి విపన్నాద్భుత విధిమ్&quot; (బ్రహ్మను కూడ నశించిన అద్భుత
సృష్టి కలవానిగా అని వస్త్వంతరము సులభమే.
వి. ప్రయత్నించి ప్రతిభను ఉపయోగించినచో ఇట్టి విషయ మేదైన
లభించి యుండెడిది. కాని ఈ కవి అట్టి ప్రయత్నము చేయక ఇతర వాక్యము
లతో సరిగా పొసగని &quot;మరణశరణం వాద్ధవజనమ్&quot; అను వాక్యమును చేర్చి
నా డని తాత్పర్యము.
వ్యా. మొదట స్ఫురించిన పదార్థములతో సమానములగు పదార్థాంతర
ములు లభింపనప్పుడు కవులు సుకుమార తర మగు ఒక అపూర్వ విషయమును
గూర్చి చెప్పనలవి కాని ఒకానొక కావ్య సౌందర్యమును వికసింప చేయుచుందురు.
ఉదాహరణమునకు :-
&quot;రుద్రాద్రేస్తులనం స్వకంఠవిపినచ్ఛేదో హరే ర్వాసనం
కాలావేళ్మని పుష్ప కాపహరణమ్...''22 (బాలరామాయణము 1.51)
“జై లాపాద్రిని కదుపుట, తన కంఠ సముదాయమును ఛేదించుకొనుట,
దేవేంద్రుని కారాగార బద్ధుని చేయుట, పుష్పకమును లాగి కొని పోవుట&quot;
అని వర్ణించి, మొదట కూర్చిన పదార్థములకు అనురూప మగు మరియొక
వస్తువేదియను లభించకపోవుటచే &quot;యస్యేదృశాః కేలయం&quot; (ఎవ్వడు ఇట్టి
క్రీడలు చేయుచుండునో) అను ఒక అపూర్వ విషయము ఉంచబడినది. దీనితో
మిగిలిన వాటికి కూడ ఒక విధమగు సౌందర్యము లభించినది. ఇంకను
ఎట్లనగా
&quot;తద్వళైన్దు విలోక నేన దివసోనీతః ప్రదోష స్తథా
తద్దో స్యైవ నిశాప్ మన్మథకృతోత్సాహై
సద జౌర్పడై |
కాం సంప్రత్యపి మార్గద త్తనయనాం ద్రష్టుం ప్రవృత్తస్యమే
బద్దోత్కంఠమిదం మనః కిమ్... 28 [తాపసవత్స రాజచ. 1.68]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hp37441vsu1sj7fnfsrns0p7szzwfgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228355</id>
    <revision>
      <id>584729</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 వక్రో క్తి జీవితము &quot;ఆమె ముఖచంద్రుని చూచుటలో పగలు గడచినది. ఆమెతో సంభాషణలు చేయుటలో సంధ్యాకాలము గడిచినది. మన్మథునిచే చేయబడిన ఉత్సాహము గల ఆమె యొక్క అవయవ సమర్పణములచే రాత్రి క...'</comment>
      <origin>584729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="87vc223xxu39zbnq92jus0h8lw5ygj1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
వక్రో క్తి జీవితము
&quot;ఆమె ముఖచంద్రుని చూచుటలో పగలు గడచినది. ఆమెతో సంభాషణలు
చేయుటలో సంధ్యాకాలము గడిచినది. మన్మథునిచే చేయబడిన ఉత్సాహము గల
ఆమె యొక్క అవయవ సమర్పణములచే రాత్రి కూడ గడిచినది. ఇపుడు కూడ
నా రాకకై ఎదురు చూచుచున్న ఆమెను చూచుటకై ప్రవర్తించుచున్న నా మనసు
ఎందుచేత ఉత్కంఠితమై యున్నదో&quot;?
వ్యా. ఇచట &quot;ఇపుడు కూడ ఈ విధముగా నున్న ఆమెను చూచుటకై.
ప్రవర్తించుచున్న నా మనస్సు ఏల ఉత్కంత పొందుచున్నదో?&quot; అనుటతోడనే
వాక్యము సమాప్తమైనను, &quot;అథవా ప్రేమాస మాప్తోత్సవమ్” (లేదా ప్రేమకు
ఉత్సవ సమాప్తి యనునది లేదు) అను అపూర్వ వస్తువిన్యాసము చేయబడినది.
దీనితో వెనుక నున్న వాక్యములకు జీవిత మిచ్చినట్లయినది.
వి. అనగా ఈ చివరి వాక్యము లేకపోయినను ప్రధాన వాక్యార్ధము పూర్ణ
మైనది; అయినను ఈ వాక్యమును గూడ చేర్చుటతో వెనుక చెప్పిన అర్థమునందు
చమత్కారాతిశయము గోచరించుచున్న దని భావము.
వ్యా. పై రెండు ఉదాహరణములందును శబ్దారసాహిత్యమునకే ప్రాధా
న్యము నిచ్చి వాక్య నిర్మాణము చేయబడినది, అయినను (వాటి చముత్కార
తారతమ్యమున) కవి ప్రతిభా ప్రౌఢియే ప్రాధాన్యమును వహించుచున్నది.
వి. అనగా, 'అసారం సంసారం' ఇత్యాది శ్లోకమున కవి ప్రయత్న
పూర్వకముగ తన ప్రతిభ నుపయోగించక పోవుటచే &quot;మరణశరణం వాస్థవ
జనమ్&quot; అను వాక్యము.ను ప్రయోగించినాడు. అందుచే అర్థముల నడుమ పర
స్పర స్పర్ధిత్వరూప సాహిత్యము కొరతపడినది. కాని 'రుద్రాదే' 'తద్వ క్తేన్దు'
అను శ్లోకములలో కవి ప్రతిభా ప్రౌడిచే అర్థములకు పరస్పర సాహిత్యము
బాగుగ కుదిరినది అని అభిప్రాయము.
వ్యా, శబ్దమునకు మరి యొక శబ్దముతో సాహిత్యము లేకపోవుటకు
ఉదాహరణము ఎట్లనగా:-
చారుకా వపు రణభూషయ దా సాం
కామనూన నవయౌవన యోగః|
తం పునర్మకరి చేతన లక్ష్మీ
సాంమదోదయిత సంగమభూష ॥ 24
(శిశుపాలవధ -10-18)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>87vc223xxu39zbnq92jus0h8lw5ygj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228356</id>
    <revision>
      <id>584730</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 41 &quot;సౌందర్యము ఈ స్త్రీల శరీరమును అలంకరించెను. పరిపూర్ణ మగు నూతన యౌవన సంబంధము దానిని (ఆలంకరించెను). మన్మథలక్ష్మి దానిని (అలంకరించెను). ప్రియ సంగమమే భూషణముగా గల మ...'</comment>
      <origin>584730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="hr6nccybf9gw41fw4235bwvppwbckle" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
41
&quot;సౌందర్యము ఈ స్త్రీల శరీరమును అలంకరించెను. పరిపూర్ణ మగు
నూతన యౌవన సంబంధము దానిని (ఆలంకరించెను). మన్మథలక్ష్మి దానిని
(అలంకరించెను). ప్రియ సంగమమే భూషణముగా గల మదము దానిని ఆలంక
రించెను.''
అలంకారమో అట్టిది; అని
సంగమ' శబ్దము సమాస
కావ్యజ్ఞుల కాహ్లాదము కలి
న్యా. &quot;దయితసంగమము దానిని అలంకరించెను&quot; అని చెప్పవలసి
యుండగా ఎట్టి మదము దయిత సంగమము దేనికి
చెప్పు నపుడు ప్రధానముగ వివక్షిత మగు 'దయిత
వృత్తిలో అంతర్భూత మగుటచే ఆప్రధాన మగుట
గింపదు, కావ్యమునకు శోభను కూర్చుటకై కూర్చిన దీపకాలంకారము చివరకు
తెగిపోవుటచే ప్రక్రమభంగముచే గలిగిన సరస హృదయవైరస్యము అని
వార్యము. &quot;దయిత సఙ్గతిరేనమ్&quot; అను పాఠాంతరము సులభమేకదా!
వి. అనగా 'చారుత' మొదలగు అనేకములకు 'అక్షయత్' అను
ఒక క్రియతో అన్వయ ముండుటచే దీపకాలంకారము ప్రారంభింపబడినది.
'దయిత సఙ్గమభూషం' అనునపుడు ప్రధానముగా చెప్పవలసిన దయితసంగమ
మునకు ఆప్రాధాన్యము కలుగుటయే కాక, ఆ దీపకనిర్వాహమునకు భంగము
కూడ వచ్చుచున్నది. ఈ రెండు దోషములను నివారించుటకు “దయిత సఙ్గతి
భూష&quot; అను పాఠమునకు బదులు 'దయిత సఙ్గతి రేనమ్' అను పాఠమును
కూర్చినచో దయిత సంగమమునకు అభీప్సిత మగు ప్రాధాన్యమును బాగుగ
నిర్వహించినట్లు అగును అని భావము. ఈ విధముగ నిది శబ్దమునకు అనుకూల
మగు శబ్దాంతరముతో సాహిత్యము లేకపోవుటకు ఉదాహరణము.
మమ్మటాదులు ఒక క్రియతో గాని, కారకముతో గాని ఆనేకములు అన్వ
యించునపుడు దీపక మని యంగీకరించినను ఆ విధముగ అన్వయించువాటిలో
కొన్ని ప్రస్తుతములు మరికొన్ని అప్రస్తుతములు నై యుండవలె ననియు, వాటి
నడుమ ఉపమానోపమేయ భావము కూడ ఉండవలె ననియు చెప్పియున్నారు.
కావున ఆ దీపక లక్షణము ఈ శ్లోకమున కుదురదు. అయినను కుంతకుడు
భామహసూచిత మగు లక్షణము ననుసరించి ఒకదానికి అనేకములతో సంబంధ
మున్న దీపక మని లక్షణమును చెప్పుకొన్నాడు. ఆ లక్షణము ప్రకారమే ఇచట
దీపకాలంకార మని చెప్పుట కుదురును. మమ్మటాదుల లక్షణము ప్రకారము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hr6nccybf9gw41fw4235bwvppwbckle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228357</id>
    <revision>
      <id>584731</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'في వక్రోక్తి జీవితము ఇతట దీవకము కాదు. కావుననే మల్లివారు శ్రీ శ్లోకమున ఏకాపల్యణం,గము సంగీకరిం చెను (కంతకుడు మమ్మటునికంటె ప్రాచీనుడు) వ్యా. పై రెండు ఉదాహరణములలో (అసారం సంసారం;...'</comment>
      <origin>584731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4576" sha1="derf9yu4mqgrayvtabtjwuj0bl79yj3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;في
వక్రోక్తి జీవితము
ఇతట దీవకము కాదు. కావుననే మల్లివారు శ్రీ శ్లోకమున ఏకాపల్యణం,గము
సంగీకరిం చెను (కంతకుడు మమ్మటునికంటె ప్రాచీనుడు)
వ్యా. పై రెండు ఉదాహరణములలో (అసారం సంసారం; బారతాచపూ,
అను శ్లోకములలో) పాధాన్యమును పురస్కరించుకొని ఒక్కొక్క దానితో
ఒక్కొక్క దాని సాహిత్య విరహము (మొకటి దానిలో అర్థ సాహిత్యాతావము;
రెండవరాసిలో శబ్ద సాహిత్యాభావము) ప్రతిపాదింప బడినది. వాస్తవమా..
శద్ధారములు రెండింటిలో నొక దానికి సాహిత్యము లేక పోయినచో రెండవడానికి
కూడ సాహిత్య ముండదని, చెప్పకున్నను పర్యవసించును, ఒక అర్థము తాను
స్ఫురించుచున్నను స్వబోధన స్వర్ణ మగు వాచకము (శబ్దము) లేకున్నచో
నిర్జీవము వలె నుండును. అట్లే శబ్ద కూడ వాక్యమునకు ఉపయుక్తమగు
వాచ్యము సంభవించనపుడు అర్థాస్తవ బోధక మగుచు ఈ వాక్యమునకు వ్యాధి
వలె కనబడును. ఇక ప్రసక్తాను ప్రసక్త మగు ఈ విచారము బాలును.
వి. అర్థమునకు అర్థాంతరసాహిత్యము లేదన్నచో శబ్ద సాహిత్యము
కూడా లేదనియే అర్థము. అసారం అను శ్లోకమున &quot;మరణ శరణం శాస్తవ
జనమ్&quot; అను దాని కేరియో విధముగ నాయికా సౌందర్యాతిశయ ద్యోతకత్వ
మును ప్రతిపాదించినను అచట ప్రయోగించిన వరములకు అర్థమును
బోధించు శక్తి లేకపోవుటచే కొద్ది సాహిత్యము లేదు. అట్లే, కల్పముము కద్దాం
తర సాహిత్యము లేదన్నచో అర్థ సాహిత్యము కూడ లేదనియే అర్థము &quot;దారుతా
నవ్వు' అను శ్లోకమున 'డయిత సజ్జను భూషం' అను చోట శబ్ద సాహిత్యము
లేదు, కాని ఈ పదము బోధింప వలసిన అర్థమును భోధింపజాలక అర్థాంతర
మును బోధించుచున్నది. అందుచే ఇచట అర్థ సాహిత్యము కూడి లేదు. ఈ
విధముగ శబ్దార్థ సాహిత్యములలో నొకటి లేదన్నచో రెండవది కూత ఉండ
డను విషయము అర్థాత్పిర్ధమని యభిప్రాయము.
వ్యా, ప్రకృతమైతే. ఎట్టి బంధమునందుః &quot;వక్రకవి వ్యాపారశాలివి&quot;,
వక్రః శాస్త్రాములలో ప్రసిద్ధములగు శబ్దార్థముల కూర్పుకంటే భిన్న మగు
వట్టిదియు, ఆరు విధము అగు వక్రత్వములతో కూడిన, కవి వ్యాపారం కని
యొక్క క్రియావిధానము ఏదికలదో, దానిచే, కాలతేజ శ్లాఘించునది. అనగా
ప్రకాశించునది అగు బంధమునందు, కష్ట కల్పనలచే పాడుచేయబడిన ఆంధము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>derf9yu4mqgrayvtabtjwuj0bl79yj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228358</id>
    <revision>
      <id>584732</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము కూడా ప్రసిద్ధ ఇంధముకంటె వ్యతిరిక్తముగనే ఉండును కదా యని ఆశంకించు కొని చెప్పుచున్నాడు. 'తద్వి దాహ్లవకారిణి, తచ్చలము కావ్యమును పరామర్శిం చను. తత్ = ఆ కావ్యములన...'</comment>
      <origin>584732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="4t8orftldm512cqtwu0l5lf84cu7dhm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
కూడా ప్రసిద్ధ ఇంధముకంటె వ్యతిరిక్తముగనే ఉండును కదా యని ఆశంకించు
కొని చెప్పుచున్నాడు. 'తద్వి దాహ్లవకారిణి, తచ్చలము కావ్యమును పరామర్శిం
చను. తత్ = ఆ కావ్యములను, విదనీతి తెలిసికొనవాడు కాగా,
ఈ ద్విదః = కావ్యజ్ఞులు, వారికి ఏని ఆహ్లాదమణ కల్గించునో అట్టి బంధము
నందు వ్యవస్థీతము లైనవి. వక్రత్వము, వనితా లేవములు, తద్విహ్లామారి
త్వము, ఇవి వేరు వేరుగ ఆయాస్థానములలో సోదాహరణముగ నిరూపింపణత
గంవు.
-
అన. ఈ విధముగ కావ్యమునకు సామాన్య అతణమును చెప్పి ఇప్పుడు
విశేషణ లక్షణము సవక్రమించు చున్నాడు. ముందుగ శక్షారముఖ స్వరూప
మును నిరూపించుచున్నారు.
కా. వాచ్యోర్థో2 వాచకః శబ్దః ప్రసిద్ధిమితి యద్యవి
తతాపి కావ్వమార్గే స్మిన్ వరమార్థోయ మేశాయో?
&quot;ధింపబడునది అర్థమనియు బోధించునది శబ్దమనియు ప్రసిద్ధమే
యైనను ఈ కావ్యమున వీని పరమార్థము ఇది&quot;
ఇది ఈ విధమైన వస్తువు ప్రసిద్ధమ్ ప్రసిద్ధమైనది, యుః ఏది.
వాచక వాచకమో అది, శబ్దశి జశబ్ద ; ఏడి, వాచ్య= బోధింపతగినదో
అది అర్థము అవి. (ప్రశ్న) శబ్దములు ద్యోతికములుగను వ్యంజక ముంగను
గూడ ఉండవచ్చును కదా (సమాధానము) వాటిని సంగ్రహింపక పోవుట
వలన అవ్యా ప్తికేయు; ఏజయన అర్థ వతీతిని కలిగించుట ఆమ సాదృశ్యముచే ఆరో
వజ్రముచే అవి గూడ వాచకములే. ఇద్దే ద్యోత్య వ్యంగ
ఐగు అర్ధ ములు
గూడ, ప్రమేయములే (బోధ్యములే) యనెడు సామ్యముచే ఆరోపణము వలన
నాచ్యములే. కావున అర్థమును బోమిచుట శబ్దముచే భోంచణమని అనెడు
శబ్దానముల లక్షణము లోక మ నంపు ను ప్రసిద్ధ మైనను ఈ అలౌకికము, కావ్య
మార్లే కాత్యమార్గము. నును ఏరియోః= ఈ రెండిటి యొక్క, అందం.
చెప్పబడబోవు ముగ. పరమార్థం ఒకానొక అపూర్వ ముగు తత్త్వము
అని యర్ధము-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4t8orftldm512cqtwu0l5lf84cu7dhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228359</id>
    <revision>
      <id>584733</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 వక్రో క్తి జీవితము వి. సింహమునందున్న శౌర్యాది గుణములు రాజునందు కూడ ఉండు సింహము' టచే ఆ సాదృశ్యమును బట్టి ' ఈ రాజు అని ప్రయోగింతురు. సాదృశ్యమును బట్టి సింహత్వారోపమునకు ఉపచా...'</comment>
      <origin>584733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="b3maeqw29yiuvabde3nag2u0vah595y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
వక్రో క్తి జీవితము
వి. సింహమునందున్న శౌర్యాది గుణములు రాజునందు కూడ ఉండు
సింహము'
టచే ఆ సాదృశ్యమును బట్టి ' ఈ రాజు
అని ప్రయోగింతురు.
సాదృశ్యమును బట్టి సింహత్వారోపమునకు ఉపచార మని పేరు. ఇట్టి ప్రయో
గములకు ఔవచారిక ప్రయోగములనియు గౌణ ప్రయోగము అనియు పేర్లు.
అట్లే కొన్ని శబ్దమలు ద్యోతకములు కావచ్చును. కొన్ని వ్యంజకములు
కావచ్చును. ఏమైనను ఆ శబ్దములు అర్థవిశేషములను బోధించుచున్నవి గాన
వాటిని బోధకత్వ సామ్యముచే వాచకము లనుటలో తప్పులేదు.
వ్యా. అది శ్రద్ధారముల అపూర్వ తత్త్వము) ఎట్టి దనగా చెప్పు
చున్నాడు . ----
కా. శద్దో వివ&amp;తా రైక వాచకో ఒన్యేషు సత్స్వపీ
అర్థః సహృదయాహ్లాదకారి స్వస్పంద సుందర
&quot;ఇతర శబ్దము లున్నను విపక్షితమగు అర్థమునకు ఏకైక వాచక మగు
నది శబ్దము. సహృదయులకు ఆహ్లాదమును కలిగించెడు స్వభావముచే సుందర
మగువది అర్థము&quot; .
8
9
వ్యా, ఏది కావ్యమునకు తగిన సమస్త సామగ్రి కలదో ఆదియే
కావ్యమునందు శబ్దము. ఎటువంటిది 'వివక్షి ఆర్థిక వాచకం' వివక్షిత చెప్పు
టకు ఇష్ట మైన ఏ అర్థము కలదో, తదేక వాచకః తస్య= దానికి, ఎక
ఇది యొక్కటియే, వాచకః వాచకముగా నున్నది. ఎట్లు? అన్వేష
సత్స్వవి= తద్వాచకము లైన ఇతరము లైన అనేక పదములన్నను.
వి. ఒక అర్థమును బోధించుట కెన్ని యో. శబ్దముః లున్నను కవి చెప్ప
దలచిన విషయమును బోధించు శక్తి ఒక్క శబ్దమునకు మాత్రమే యుండును.
కావ్యమున అట్టి శబ్దమే శబ్దము.
వ్యా, కావుననే సామాన్య రూపమున చెప్పదలచిన అర్థమును విశేష
వాచక మగు శబ్దము బాగుగా బోధింప జాలదు. ఎట్లనగా—
కల్లోల వేల్లిత దృష త్పరుష ప్రహారై
రత్నాన్యమూని మక రాశర మానమంస్థాః।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3maeqw29yiuvabde3nag2u0vah595y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228360</id>
    <revision>
      <id>584734</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '45 కిం కౌస్తుభేన భవతో విహీతో న నామ, యాజ్ఞా ప్రసారిత కరః పురుషోత్త మోఒన్. (భల్లటశతకము 82) 25 &quot;ఓ సముద్రమా! తరంగములలో చుట్టితెచ్చిన రాళ్ళయొక్క పరుషము లగు ప్రహారములదేత ఈ రత్నములను అవ...'</comment>
      <origin>584734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="4py9cf4xg76npkyawznc0zdekyfjzo4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;45
కిం కౌస్తుభేన భవతో విహీతో న నామ,
యాజ్ఞా ప్రసారిత కరః పురుషోత్త మోఒన్.
(భల్లటశతకము 82)
25
&quot;ఓ సముద్రమా! తరంగములలో చుట్టితెచ్చిన రాళ్ళయొక్క పరుషము
లగు ప్రహారములదేత ఈ రత్నములను అవమానింపకుము. కౌస్తుభమణిదేత
చాపబడిన హస్తములు
పురుషోత్తముఁడు గూడ నీ ఎదుట యాచించుటకై
కలవాడుగా చేయబడలేదా? &quot;
వ్యా. ఇచట సామాన్యరూపమున అన్ని రత్నముల ఉత్కర్షవర్ణనము ప్రారంభింప
బడినది. రత్నవిశేషాభిధాయక మగు 'కౌస్తుభేన' అను పదము రత్నములలో
'నౌకదాని ఉత్కర్షను చెప్పుటతో ఉపసంహరించుచున్నది. ఈ విధముగ
ఉపక్రమోప సంహారముల వైషమ్యము శోభాతిశయజనకముగ లేదు.
విశేషమునందు ఏ గుణసముదాయ గౌరవముండునో అది యంతయు
సామాన్యమునందు గూడ సంభావ్యమే కదా యని చెప్పుటకు వీలులేదు. ఏలయన
&quot;వాజీ వారణలో హానాం కాష్ఠపాషాణ వాససామ్ ।
వారీపురుష తో యానామ స్తరం మహద నరమ్ ”
28
&quot;అశ్వములు, గజములు- లోహములు, కాష్ఠములు, రాళ్ల (రత్నములు)
వస్త్రములు, స్త్రీలు, పురుషులు, ఉదకములు, వీటికి [తమ స్వజాతీయములతో]
భేదము చాల లేద ముండును, 28, అని చెప్పుదురు.
వ్యా. కావున ఇట్టి విషయములందు సామాన్య వాచక మగు శబ్దమే సహృ
దయహృదయ హారిగ నుండును. ప్రకృతమునందు అట్టి- &quot;ఏకీన కిం న
విహీతో భవతః స నామ&quot; (ఒక్క రత్నముచే చేయబడలేదా మొక.) అను
పాఠాంతరమును తేలికగ కూర్చ వచ్చును.
విశేషరూపమున ఒక వస్తువును ప్రతిపాదింపవలె నని అనుకొనునప్పుడు
కవులు విశేష వాచకముగు ఒక శబ్దమును కూర్తురు. ఎట్లనగా-
&quot;ద్వయం గతం సంప్రతి శోచనీయకాం
సమాగముప్రార్థనయా కపాలివః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4py9cf4xg76npkyawznc0zdekyfjzo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228361</id>
    <revision>
      <id>584735</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 కలా చసా కాన్తిమతీ కలావత స్వమస్యకస్యచ నేత్ర కౌముదీ &quot; &quot;W వక్రోక్తి జీవితము 27 &quot;కపాలియొక్క సమాగమమును ప్రార్థించుటచే, ఆ కాంతిమంత మగు చంద్రుని కలయు, లోకపు నేత్రములకు వెన్నెల పైన న...'</comment>
      <origin>584735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3818" sha1="1xzeubd2hd3yd013fn6ftg7e9f50zri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
కలా చసా కాన్తిమతీ కలావత
స్వమస్యకస్యచ నేత్ర కౌముదీ &quot; &quot;W
వక్రోక్తి జీవితము
27
&quot;కపాలియొక్క సమాగమమును ప్రార్థించుటచే, ఆ కాంతిమంత మగు
చంద్రుని కలయు, లోకపు నేత్రములకు వెన్నెల పైన నీవును, ఈ డ్వయమును
ఇప్పుడు దయనీయ దశను పొందినది.&quot;
27
ఇచట పరమేశ్వర వాచకములగు వేలకొలది శబ్దము లున్నను బీభత్స
రసమునకు ఆలంబన విభావ మగుదానిని బోధించు కపాలినః అను శబ్దము
జుగుప్సాజనకమగు విధమన ప్రయోగింపబడినదై ఒక విధమగు వాచక వక్ర
తను కల్పించుచున్నది. 'సంప్రతి' 'ద్వయం' అనునవి ఇంకను రమణీయములు,
ఏలయన- పూర్వ మా చంద్రుని కల యొక్కటియే దుర్వ్యసన దూషిత మగుటచే
జాలిపడవలసిన యవస్థలో నుండెను. ఇప్పుడు నీవు కూడ ఆ చంద్రకళ చేసిన
(కపాల్యాశ్రయ రూప) దుష్టనిశ్చయమున సాహాయ్యమును చేయుట కుపక్రమిం
చినట్లున్నావు; అని ఉపహాసము చేయబడుచున్నది. 'ప్రార్థనా' శబ్దము కూడ
మిగుల రమణీయ మైనది ఏలయన-కాకతాలీయముగ ఆ కపాలితో సమాగమ
మేర్పడినచో అంత నిందార్హము కాకపోవచ్చును. (ఆ సమాగమమును)
ప్రార్థించుట యనునది మాత్రము ఎంతయు అపవాద కలంకమునకు కారణ
భూతము. ఇరువురును (చంద్రకలాపార్వతులు) ఒండొరులతో స్పర్ధ చేయతగిన
లావణ్యాతిశయము కలవారు అను నర్థమును ప్రతిపాదించుటకై 'సాచ, త్వంచ '
అని ప్రయోగింపబడినది. &quot;కలావతః శాన్తిమతీ' అనునపుడు మతుప్ ప్రత్య
యమును చేర్చుటచే ఇరువురును ప్రశంసనీయులే అను విషయము ప్రతీయమాన
మగుచున్నది. ఈ విధముగ ఈ పదములలో ఒక్కొక్క పదము బోధించు
ఆరమును మరి యే ఇతర శబ్దము బోధింపజాలదు.
వి. “భూమనిందా ప్రశంసాను నిత్యయోగే ఒతిశాయనే
సంపరే౬. స్త్రీ వివణాయాం భవన్తి మతు బాదయ॥&quot;
అను వార్షికము ననుసరించి మతువాది ప్రత్యయములకు, బాహుల్యము,
చింద, ప్రశంస, నిత్యసంబంధము, అతిశయించుట. కలిసియుండుట, ఉండుట
1ము అర్థములుండును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xzeubd2hd3yd013fn6ftg7e9f50zri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228362</id>
    <revision>
      <id>584736</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '47 ఇచట 'కలావతః', 'కాన్తిమతీ' అనునపుడు ప్రశంసార్థక మగు మతుప్ ప్రత్యయ మని యభిప్రాయము. వ్యా, కవి చెప్పదలచిన విశేషమును బోధింపగలిగి యుండుటయే వాచ కత్వమునకు లక్షణము. ఏలయనగా ప్రతిభలో...'</comment>
      <origin>584736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="h1c1whmkr7p6i3gowrsig5xtcsc5eim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;47
ఇచట 'కలావతః', 'కాన్తిమతీ' అనునపుడు ప్రశంసార్థక మగు మతుప్
ప్రత్యయ మని యభిప్రాయము.
వ్యా, కవి చెప్పదలచిన విశేషమును బోధింపగలిగి యుండుటయే వాచ
కత్వమునకు లక్షణము. ఏలయనగా ప్రతిభలో కావ్యనిర్మాణ సమయమునందు
నాటుకొనిన ఒకానొక స్వభావ విశేషముతో స్ఫురించుచున్న పదార్థములు (ఆ
స్వభావ విశేష విశిష్టములుగ గాని లేదా ప్రకృత ప్రస్తావమునకు అనుగుణ
మగు ఒకానొక ఉత్కర్షచేత ఆచ్ఛాదిత స్వరూపములుగ గాని, (కవి) వివక్షా
విషయములై అభిధేయములై యుండును. అట్టి విశేషమును ప్రతిపాదింప
సమర్థము లగుశబ్దములచే బోధింపబడినవై అవి చిత్తమున చమత్కారమును
కలిగించును.
వి. అనగా కావ్యరచనా సమయమున కవి ప్రతిభలో ఒక విశిష్ట రూప
ముతో స్ఫురించిన విషయములను అట్టి విశిష్టరూపములో ప్రతిపాదింప సమర్థము
లగు శబ్దముల ద్వారా బోధించిననే చమత్కారము కలుగు నని భావము.
ఎట్లనగా..
“సంరమ్భః కరికీట మేఘ శకలోద్దేశేన సింహస్య యః
సర్వస్యైవ స జాతిమాత్రవిహితో హేవాళ లేక॥ కిల.
ఇత్యా ద్విరదక్షయాంబురఘటా బంధేఒవ్యసంరల్దవాన్
యో౬సౌ కుత్ర చమత్కృతే రతిశయం యాత్వమ్బికా
కేసరీ.
28
&quot;గణ కీటకములను గూర్చియు, మేఘఖండములను గూర్చియు సింహము
చేయ క్రోధాది సంరంభము ఆ జాతికి చెందిన మాత్రముననే ప్రతిఒక్క
సింహమునందు గానవచ్చు స్వతాలేశమే కదా యని భావించి, దిగ్గజముల విష
యమునను, ప్రళయకాల మేఘ సమూహముల విషయముశందును గూడ,
సంరంభము లేని ఈ అంబికా వాహన మగు సింహమువే రెక్కడ చమత్కా
ఛాతిశయమును (తన పరాక్రమమును చూపుటకు తగు ఆనందకర మగు అవ
కాశమును) పొంద కలుగును? &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1c1whmkr7p6i3gowrsig5xtcsc5eim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228363</id>
    <revision>
      <id>584737</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 వక్రో క్తి జీవితము వ్యా. ఇచట కరులను కీటములనుటచే వాటి విషయమున తిరస్కార భారము. మేఘములను శకలములు (తునకలు) అనుటచే వాటి విషయమున ఆనాదరము, &quot;సర్వస్య&quot; (ప్రతి ఒక్క దానికిన్ని అనుటచే అ...'</comment>
      <origin>584737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="nlg5bbequwqle3yt9tb88rkbco0cr9y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
వక్రో క్తి జీవితము
వ్యా. ఇచట కరులను కీటములనుటచే వాటి విషయమున తిరస్కార భారము.
మేఘములను శకలములు (తునకలు) అనుటచే వాటి విషయమున ఆనాదరము,
&quot;సర్వస్య&quot; (ప్రతి ఒక్క దానికిన్ని అనుటచే అతితుచ్చ మగు దేని కైనను అని
చిన్న చూపు. (జాతి మాత్ర అననపుడు) జాతిశబ్దముతో మాత్రశబ్దమును
చేర్చుటచే గర్వము. హేవాక శబ్దముతో 'లేక' శబ్దమును చేర్చుటచే అత్యల్పత్వ
జ్ఞానము. ఈ విధముగ ఈ పదము లన్నియు వివక్షితార్థమునకు ఏకైక వాచక
ములుగ (వివక్షితార్థమును బోధించుటలో ఏ ఇతర పదములకును లేని సామర్థ్యము
కలవిగ] ఉన్నవి. ఘటాబన్దశబ్దము కూడ ప్రస్తుతమగు అంబికా కేసరికి గల
గొప్పతనమును ప్రతిపాదించుటకై ఉపాత్త మైన దై దాని మహత్వమును
బోధించుచున్నది.
కాని విశేష ప్రతిపాదనమును ఆక్షేపించు పదార్థ స్వరూపమునకు ఆ
విశేషమును ప్రతిపాదించు విశేషణమును కూర్పకున్నచో శోభకు లోపము
కలుగును ఎట్లనగా..
&quot;యాత్రానుల్లి ఖితాఖ్య మేన నిఖిలం నిర్మాణమేతిద్విరే
రుత్కర్ష ప్రతియోగి కల్పనమపి న్యక్కారకోటి, పరా.
యారాః ప్రాణధృతాం మనోరథగతీరు లంఘ్య యత్సంపదః
తప్యాధానముణీ కృతాశ్మను మణేరళ్మత్వమేవోచితమ్.
29
&quot;ఏది ఉన్నప్పుడు బ్రహ్మ యొక్క ఈ సృష్టి యంతయు వేరెత్తి పిలుచు
టకు కూడ ఆయోగ్యమైనదో, (ఈ చింతామణి దానికంటే
గొప్పది అని
కూడ దేనికి
గొప్ప అవ
గూడ దాటి
భావము.) ఉత్కర్షమునకు అవధిని కల్పించుట
మానమో, దేని సంపదలు ప్రాణుల మనోరథముల ప్రసారమును
యున్నవో, అట్టి చింతామణి, పైపై మెరుగులను బట్టి మణులుగా
తాళ్ళ నడుము (మణియని చెప్పుకొనుట కంటె) తాయిగా
ఉచితము&quot;
చెప్పబడు
ఉండుటయే
29
వి. అనగా పై మెరుగును బట్టి ప్రతి ఒకదానికి గూడ మణి యను పేరు
పెట్టి చింతామణిని గూడ వాటిలో చేర్చునపుడు చింతామణి మణియను వేరు
వదలుకొని ఒక రాయిగానే ఉండిపోవుట మంచి దని యభిప్రాయము. గుణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlg5bbequwqle3yt9tb88rkbco0cr9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228364</id>
    <revision>
      <id>584738</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 40 వంతులను, తద్విహీనులను గూడ తారతమ్య పరీక్ష యేమియు లేక ఒకే విధ ముగ చూచుట ఆయుక్తమని ఈ అన్యోక్తి అభిప్రాయము. వ్యా. ఇచట &quot;ఆధ్యాస&quot; శబ్దము (చెప్పవలసిన అర్థమును చెప్పవ...'</comment>
      <origin>584738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4010" sha1="govqg8kjajfo9ema1nkg9ce5ovf49se" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
40
వంతులను, తద్విహీనులను గూడ తారతమ్య పరీక్ష యేమియు లేక ఒకే విధ
ముగ చూచుట ఆయుక్తమని ఈ అన్యోక్తి అభిప్రాయము.
వ్యా. ఇచట &quot;ఆధ్యాస&quot; శబ్దము (చెప్పవలసిన అర్థమును చెప్పవలె
కన్నచో) సహజముగ 'మాత్ర' మొదలగు శబ్దముల సాహాయ్యమును ఆపేక్షించు
చున్నది. &quot;ఛాయామాత మణీకృతాశ్యసు పదే నస్యాశ్మ తై వోచితా&quot; అను
(మాత్రశబ్ద ఘటితమగు) పాఠాంతరము యుక్తము. ఈ విషయము వాచక
వక్రతా ప్రకార స్వరూపమును నిరూపించు ఘట్టమున తత్తత్పద ప్రాధాన్యాను
సారముగ స్పష్టము కాగలదు గాన ఇచట అతిప్రసంగము చాలును,
అవ. ఇంత వరకును కావ్యమార్గోపయుక్త మగు
బోధించి ఇపుడు అర్థ స్వరూపమును విశదీకరించుచున్నాడు.
శబ్దస్వరూపమును
వ్యాం వాచ్యలక్షణ మగు అర్థము కూడ ఎట్టిది? ఏది కావ్యమునందు
సహృదయాహ్లా కారి స్వస్పన్దసున్దరమో. సహృదయాః = కావ్యార్థమును తెలిసి
కొన గలిగినవారు; వారికి, ఆహ్లాదం ఆనందమును, ఏటి, కరోతి చేయునో,
అట్టి, స్వస్పనేక = తనయొక్క స్వభావముచేత నున్దరం = సుకుమారమైనది.
తాత్పర్యమేమనగా - ఒక పదార్థమ నందు అనేక ధర్మము లండవచ్చును. ఐనను
ఏది సహృదయుల హృదయమునకు ఆనందమును కలిగింప సమర్థమో అట్టి
ధర్మముతోటి సంబంధము (కావ్యమునందు) వర్ణింపబడును. ఏ ధర్మముచే
అపూర్వమగు స్వభావమహ త్వముగాని, రసపరిపోషకాంగత్వముగాని అభివ్యక్త
మగునో అట్టి ధర్మమనకే సహృదయాహ్లాదకారిత్వసామర్థ్యము సంభావ్యము.
ఎట్లనగా...
దంష్ట్రాపి స్టేషు సద్యః శిఖరిషు న కృతః స్కన్దకండూవినోదః
సింధుష్యం గావగాహః ఖురకుహరగలత్తుచ్ఛతో యేషు నా ప్తః.
పాతాలపం కే న ల ఠనరతయః పోత్రమాత్రో పయుక్తే
యేనోకారే ధరిత్ర్యాః స జయతి విభుతా విఘ్ని తేచ్ఛో వరాహః.80
(ఇది వరాహమిహిరుని శ్లోక మరి సదుక్తి కర్ణామృతము)
&quot;భూమిని ఉద్ధరించు సమయమున ఏ వరాహముచే వెంటనే కోరలదే
పిండి యైపోయిన కొండలపై నీవును రాచి దురదను తొలగించుకొనుట చేయబడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>govqg8kjajfo9ema1nkg9ce5ovf49se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228365</id>
    <revision>
      <id>584739</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 వక్రో క్తి జీవితము లేదో, డెక్కల రంధ్రములనుండి జారిపోయిన స్వల్పజలములు గల సముద్రము లలో దేహమును ముంచుటయు చేయబడలేదో, ముద్దెకు మాత్రమే సరిపడిన పాతాళపంకమునందు దొరలుటవలన కలు...'</comment>
      <origin>584739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="pm25icclekastrtgmqtukbf96l64mdl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
వక్రో క్తి జీవితము
లేదో, డెక్కల రంధ్రములనుండి జారిపోయిన స్వల్పజలములు గల సముద్రము
లలో దేహమును ముంచుటయు చేయబడలేదో, ముద్దెకు మాత్రమే సరిపడిన
పాతాళపంకమునందు దొరలుటవలన కలుగు ఆనందములు పొందబడలేదో, అట్టి,
విశ్వవ్యాప్తత్వముచే విఘ్నము కలిగింపబడిన ఇచ్చ గల ఆదివరాహమూర్తి
సర్వోత్కర్షగా నున్నాడు.&quot;
వ్యా. ఇచట (ఆదివరాహమూర్తి రూప మగు) పదార్థము యొక్క
స్వభావమహిను వర్ణింపబడినది. ఇది సహజసంభావ్యములకు (కండూ విశోదనాది)
ఇతరస్వభావములను నిరోధించుట ద్వారా ఆదివరాహస్వభావమహత్తను ప్రక
టించుచు సహృదయాహ్లాదమును కలిగించుచున్నది.
అన. ఇది స్వభావమహత్తావ్యం జనమునకు ఉదాహరణము. ఇక రసపరి
పోషాంగత్వాభి వ్యక్తికి, ఉదాహరణమును చూపుచున్నాడు.
ఇంకను ఎట్లనగా :-
కామథ్యగచ్ఛ ద్రుదికాను సారీ
మునిః కు శేధా హరణాయ యాతః.
నిషాద విద్ధాండజ దర్శనోత్థః
శ్లోకత్వ మాపద్యత యస్య శోకం.
81
[రఘువంశము 14-70]
&quot;నిషాదుడు కొట్టిన పక్షిని చూచుటచే కలిగిన ఎవని శ్లోకము శ్లోకముగా
అయినదో, సమిత్కుశములను తీసికొనివచ్చుటకై వెళ్లిన అట్టి యుని, రోదన
ధ్వనిని అనుసరించుచు ఆమెకు ఎదురుగా వెళ్ళెరు&quot;,
వి. లక్ష్మణుడు రామాజ్ఞానుసారము వరమున పరిత్యజింపగా నిస్సహా
యయై ఏడ్చుచున్న సీత ఏడుపు విని వాల్మీకి ఆమె వద్దకు వెళ్ళిన ఘట్టములోని
వ్యా. ఇచట ఆ ముని యెవ రనగా 'వాల్మీకి' అని పర్యాయపదమును
మాత్రము చెప్పవలసి యుండగా - &quot;నిషాదుడు కొట్టిన పక్షిని చూచినంతనే కలి
గిర ఏ పరమకారుణికుని శోకము శ్లోకముగ నైనదో అట్టివాడు&quot; అని చెప్పి అట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pm25icclekastrtgmqtukbf96l64mdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228366</id>
    <revision>
      <id>584740</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము B1 అవస్థలో నున్న జనకరాజ కుమారిని చూచుటచే చెదరిన మనస్సు గల ఆతని అంతఃకరణ స్వభావము కరుణరసపరిపోషణమున కంగమై సహృదయ హృద యాహ్లాదకారి కావలె నని కవి యభీప్పితము. వి. ఒక...'</comment>
      <origin>584740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3888" sha1="bwd3bgao4ulk3zsq9hbe2raq0sqg3cy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
B1
అవస్థలో నున్న జనకరాజ కుమారిని చూచుటచే చెదరిన మనస్సు గల ఆతని
అంతఃకరణ స్వభావము కరుణరసపరిపోషణమున కంగమై సహృదయ హృద
యాహ్లాదకారి కావలె నని కవి యభీప్పితము.
వి. ఒకనాడు వాల్మీకి స్నానార్థమై తమసానదికి వెళ్ళగా అచట ఒక
వ్యాధుడు క్రౌంచపక్షుల జంటలోనుండి మొగపక్షిని చంపివేసెను. క్రౌంచి ఏడుపు
విని ఆ ముని శోకాకులమానసుడై యుండ అతని నోటినుండి ఆప్రయత్నముగ
మా నిషాద ప్రతిష్ఠా త్వ మగమః శాశ్వతీః సమా॥
యంచమిథునాదేక మవధీః కామమోహితమ్.
82
అను శ్లోకము బయల్వెడలెను; ఆనెడు రామాయణ గాథ నిచట అనుసం
ధించుకొనవలెను.
ఇంకను ఎట్లనగాః~
భర్తుర్మిత్రం ప్రియమవిధవే విద్ది మామమ్బువాహం
తత్సర్దేశాద్ధృదయనిహితాదాగతం త్వత్సమీపమ్.
యో వృన్దాని శ్వరయతి పథి గ్రామ్యతాం ప్రోషితానాం
మన్ద్రస్ని దైః ధ్వనిభిరబలా వేణిమోటోత్సుకాని,
88
(మేఘదూతము - 96)
&quot;ఓ సౌభాగ్యవతీ || శ్రమపడుచున్న ప్రోషితుల సమూహములను
గంభీరములును మధురములును అగు గర్జితములచే తమ అబలం జడలను విడి
పించుటకు ఆతురత రెండునట్లు మార్గమునందు తొందర పెట్టువాడును, నీ భర్త
యొక్క ప్రియమిత్రుడును, హృదయమునందుంచబడిన ఆతని సందేశముతో నీ
దగ్గరకు వచ్చినవాడును అగు అంబువాహులిగా' (మేఘునిగా నన్ను తెలిసి
కొనుము.&quot;
వ్యా. ఇచట మొదట ('ఆవిధవే' అను సంబోధన పదార్థము ఆమెకు
ఊరడింపును కలిగించెడు స్వభావము కారణముగా కంది. (నీ భర్త జీవించి
ఉన్నాడు' అని సూచించుటచే ఈ పదము యక్షిణికి ఆశ్వాసనము కలిగించెడు
స్వభావము కల దని యర్థము.) &quot;నన్ను నీ భర్తకు మిత్రునిగా తెలిసికొనుము &quot;
అనునది తాను దగ్గరకు రానీయ తగినవాడు అను విషయమును స్పష్టీకరించు
చున్నది. ఆ మిత్రుడు కూడ సామాన్యమైన &quot;మిత్రుడు&quot; కాడ; ప్రియుడు అని
చెప్పుటచే విశ్వాసపూర్ణమైన సంభాషణము చేయుటకు తగినవా డని సూచించు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwd3bgao4ulk3zsq9hbe2raq0sqg3cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228367</id>
    <revision>
      <id>584741</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 వక్రోక్తి జీవితము ఈ విధముగ ఆమెను ఓదార్చి, ఉన్ముఖురాలిగా చేసి, అతని సన్దేశమే నీ వద్దకు నా రాకకు కారణ మని ప్రకృత విషయమును ప్రస్తావించుచున్నాడు. &quot;హృదయ నిహితాత్&quot; అనుటచే తన హృద...'</comment>
      <origin>584741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4301" sha1="m17imuyiu4g1g001c8dtxr03v3qug49" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;58
వక్రోక్తి జీవితము
ఈ విధముగ ఆమెను ఓదార్చి, ఉన్ముఖురాలిగా చేసి, అతని సన్దేశమే
నీ వద్దకు నా రాకకు కారణ మని ప్రకృత విషయమును ప్రస్తావించుచున్నాడు.
&quot;హృదయ నిహితాత్&quot; అనుటచే తన హృదయము నందుంచబడిన సావధాన
శ్వము సూచిత మగుదున్నది.
వి. ఇచట S. K De సంపాదించిన ప్రతిలో 'స్వహృదయనిహితమ్'
అను పాక మున్నది గాని అది అచ్చు పొరపాటై యుండును. దీనిని 'స్వహృద
యనిహితాత్' అని శోధించి 'తన హృదయమున నున్న సావధానత్వము' లేదా
ఇది హృదయమునందే ఉన్నది గాని పత్రాదిరూపమున లేదు గాన సావధా
శత్వము అను అర్థమును విశ్వేశ్వరుడు చెప్పియున్నాడు. కాని డే ప్రతిలో అధః
సూచికలో చూపిన &quot;సుహృత్వవిహితమ్&quot; అను పాఠము యుక్తముగ నున్నట్లు
తోచుచున్నది. నేను నీ భర్తకు సుహృత్తు నగుటచే అంతటి సావధానత్వముతో
(శ్రద్ధతో) ఆ సందేశమును హృదయములో నుంచుకొని తీసికొని వచ్చితి నని
భావము.
వ్యా, ఇట్టి వ్యవహారములలో నేర్పు గల బుద్ధి గలవాడు మరెవ్వడైన
(ఈ కార్యము నందు) ఏల నియుక్తుడు కాలేదు అని ఆశంకించుకొని &quot;ఈ కార్య
మును నిర్వహించుటలో నాకే ఒక విధమగు నేర్పు అధికముగ నున్నది&quot; అని
చెప్పచున్నాడు. 'అన్బువాహమ్' అను పదముచే తాను ఆ పనిని (వాహన
మును) చేయు స్వభావమును కలిగియుండుటను చెప్పుట పై విషయమును
(తత్కార్యాచరణ కౌశలమును) సూచించుచున్నది. య॥ ఎవడు ప్రవాసములో
నున్నవారియొక్క బృందములను, త్వరయతి = పుట్టిన తొందర కలవారినిగ
చేయునో, కదృశానామ్ ఎట్టివారు ? గ్రామ్యతామ్ = అలసినవారు. అందుచే
తొందరపడుటలో సామర్థ్యము లేనివారైనను. 'వృన్దాని' అని బహుజనము చే
ఆ పని చేయు అలవాటుకు చెప్పుచున్నాడు. దేనిచేతః వస్త్రన్ని = ధ్వనిః =
నేర్పరి యైన దూతయొక్క ప్రరోధనావచనములతో (మంచిమాటలతో) సమాన
మైన మాధుర్యరమణీయములగు శబ్దములచేత ఎక్కడ? పథి = మార్గమునందు
[దారిలో] యాదృచ్ఛికముగ (అట్టివారు కనబడినపుడు] గూడ ఏదియో విధముగ
నే నా పని చేయుచుందును కదా, మితుని ప్రేమకై ప్రయత్నపూర్వకముగ
అశ్రమతో కూడిన బుద్ధి కలవాడను కాకుందునా [యని భావము.] ఎద్ద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m17imuyiu4g1g001c8dtxr03v3qug49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228368</id>
    <revision>
      <id>584742</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 68 బృందములు। అబలా వేణులను విడిపించుటకు ఉత్సుకము లైనవి. అవిలా శబ్దములే ఇచట వారి (ఆ పాంథుల) వేయసులు విరహబాధను సహింపణం కండంట రెప్పబడుచున్నది. వారి (అట్టి అబలల) వే...'</comment>
      <origin>584742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="mrfh2t2cfvwi80icnozu0vib9i6iz1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
68
బృందములు। అబలా వేణులను విడిపించుటకు ఉత్సుకము లైనవి. అవిలా
శబ్దములే ఇచట వారి (ఆ పాంథుల) వేయసులు విరహబాధను సహింపణం
కండంట రెప్పబడుచున్నది. వారి (అట్టి అబలల) వేణులను విడిపించుటయందు
ఉత్సుకములు అని చెప్పుటచే ఆ పాంథబ్బందముల చిత్తములు వారియందు
(వేయసులయందు) అను రక్తము లై యుండుట చెప్పబడుచున్నది. కావున
'విధివశముచే వియోగముతో బాధపడుచున్న పరస్పరానురక్తచిత్తులగు కామి
జనుల కెవ్వరి కైనను సమాగమసౌఖ్యమును కలిగించుట యనెడు సుహృత్కా
ర్యము చేయుటకై నేను ఎల్లవేళలకు ప్రతిశ పట్టి యున్నాను అని ఇచట వాక్యా
ర్థము. ఇచట కవి ఏ (మేఘరూప) పదార్థ స్వభావమును కూర్చి యున్నాడో
ఆదియే వాస్తవమున ఈ ప్రబంధము మేఘదూతమగుటకు జీవితము కావున ఇది
మిక్కిలి సహృదయాహ్లాదకారిగా నున్నది.
'
వ్యా- (పదార్థ పరిస్చన్ద నిబంధనము పైన చూపిన విధముగా నుండ
వలెను) కాని ఇట్లుండరాదు.
ఎట్లనగా....
సద్యః పురీస రేఒ.పి శిరీష మృద్వీ
సీతా జివాత్ త్రిచతురాణి పదాని గత్వా
గన్తవ్యమద్య కియదిత్య సకృద్ బృవాణా
రామాశ్రుణః కృతవతీ ప్రథమావతారమ్.
84
(బాలరా. 4. 84)
&quot;శిరీషను కుమారి యగు సీత పట్టణపు పొలిమేరయందే తొందరగ
రెండు నాలుగు అడుగులు వేసి &quot;ఇప్పుడు ఇంకను ఎంత దూరము) వెళ్ళవలసి
యున్నది ?&quot; అని మాటి మాటికిని పలుకుచు, ప్రప్రథమముగ రాముని కను
రెండు కన్నీరు చొరలునట్లు చేసెను.&quot;
వ్యా. ఇచట మాటి మాటికిని &quot;ఇపుడు ఇంకను ఎంత దూరము వెళ్ళ
వలెను&quot; అని అడుగుట యనెడు స్వభావము (వ్యాపారము) స్వభావమహతను
ప్రకటింపచేయుటలేదు రసపరిపోషణాంగత్వమును గూడ పొందుటలేదు. ఏల
యన - సహజ మగు ఒక ఔచిత్యముచే (పాతివ్రత్యాద్యౌచిత్యముచే) (రామునితో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrfh2t2cfvwi80icnozu0vib9i6iz1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228369</id>
    <revision>
      <id>584743</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 వక్రోక్తి జీవితము కూడ) వెళ్ళుటకు నిశ్చయించుకొనిన సీతకు, సౌకుమార్యమువలన మనస్సులో ఇట్టి అభిప్రాయము కలిగినను అది మాటలలోనికి కూడ వచ్చునని (మాటల ద్వారా పైకి అభివ్యక్తము చేయ...'</comment>
      <origin>584743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="dly1bfsubcxz48ussriu65ujpf51vjg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;64
వక్రోక్తి జీవితము
కూడ) వెళ్ళుటకు నిశ్చయించుకొనిన సీతకు, సౌకుమార్యమువలన మనస్సులో
ఇట్టి అభిప్రాయము కలిగినను అది మాటలలోనికి కూడ వచ్చునని (మాటల
ద్వారా పైకి అభివ్యక్తము చేయబడునన్ని సహృదయు లెవ్వరును ఊహింప
జాలరు మరియు మాటి మాటికి చెప్పబడినను రాఘవుని ప్రథమాశ్రుపాతమునకు
[కారణ మైశ దనుటలో] సరియగు సంగతిని పొందుట లేదు. (ఉచితముగ
లేదు). ఒక్కమారు వినగనే కనుల నీరు రావచ్చును కదా ? ఇది యంతయు
చాల రమణీయముగనేయున్నను కవి అవధానము కొంచెము సడలిపోవుటచే
చెడిపోయినది. అందుచే 'అవశం' అనుపాఠమును కూర్పవలెను.
వి. అనగా సౌకుమార్యాతిశయముచే ఆమెకు తెలియకుండగనే ఈ
మాటలు పైకి వచ్చి రాముని అశ్రు పాఠమునకు కారణములైన వను భావము
యుక్తముగా నుండును.
వ్యా, కావున ఈ విధముగ శబ్దార్థముల లక్షణమును విశిష్ట మగుదానినే
గ్రహింపవలెను. దీనిదే 'నేయార్థము, అపార్ధము' మొదలగు కావ్యదోషములు
దూరముగ తొలగిపోవును గాన (అవి యున్నది కావ్యమే కాజాలదు గాన్న వాటిని
గూర్చి వేరుగా చెప్ప నక్కర లేదు.
వి. కావ్యదృష్టితో చూచినచో అట్టి దోషములు గల శబ్దార్థములు శబ్దార
ములే కావు కదా యని భావము,
వి. ఒక పదమునకు ప్రయత్నపూర్వకముగ ఒక అర్థమును కల్పింప
వలసి యున్నచో అట్టి పదము నేయార్థము. నేయార్థత్వము వదదోషము.
సముదాయార్థశూన్య మగునది అపార్ధము. వాటి ఉదాహరణములు థామహ
కావ్యాలంకార కావ్యప్రకాశాదులలో చూపబడినవి.
వ్యా, ఈ విధముగ ప్రసిద్ధ మగు స్వరూపముకంటె భిన్న మగు శబ్దార్థ
ముల రూపాంతరమును నిరూపించి, కావ్యమునకు ఇంత మాత్రమే శ్రద్ధార్థములు
మాత్రమే) యున్న బాలదు. మరి యొక వైచిత్ర్యముతో గూడిన శబ్దార్థములు
కావలెను అని చెప్పుచున్నాడు. —
-
కా. ఉభావేతావలంకార్యౌ తయోః పున రలంకృతిః
వక్రోక్తి రేవ వైదగ్ధ్య భంగీభణితి రుచ్యతే.
10&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dly1bfsubcxz48ussriu65ujpf51vjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228370</id>
    <revision>
      <id>584744</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 10 రెండును అలంకార్యములు, వాటికి అలంకారము కవికి కల నేర్పు నందలి సౌందర్యముచే సిద్ధించిన ఉక్తివిశేషరూప మగు వక్రోక్తియే యని చెప్పబడుచున్నది&quot;. 10 వ్యా. ఉభౌ ఆ రెండున...'</comment>
      <origin>584744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4510" sha1="khqsgabb14yw3c9fdsir866nksxrq0x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
10
రెండును అలంకార్యములు, వాటికి అలంకారము కవికి కల నేర్పు
నందలి సౌందర్యముచే సిద్ధించిన ఉక్తివిశేషరూప మగు వక్రోక్తియే యని
చెప్పబడుచున్నది&quot;.
10
వ్యా. ఉభౌ ఆ రెండును, ఏతో ఈ శక్షారములు, అలంకార్యౌ
అలంకరింపతగినవి, శోభాతిశయమును ఏదైన ఆలంకరణముతో కూర్చదగినవి.
వాటి అలంకరణ మేది అనగా చెప్పబడుచున్నది — తయోః పునరలంకృతిః,
తయోః =ద్విత్వసంఖ్యతో కూడిన వైనను వాటియొక్క, ఆలంకృతిః పునః=
అలంకారమైతే, ఒక్కటే. దానిచే ఆ రెండును అలంకరింపబడుచున్నవి. అది
ఏది ? వక్రోక్తిరేవ - ప్రసిద్ధ మగు అభిధానము (బోధించెడు విధానము) కంటె
భిన్నమైన విచిత్ర మగు అభిధియే వక్రోక్తి. ఎట్టిది ? 'వైద్యభంగీభణితి'-
వైదగ్ధ్యమ్= విదగ్ధత్వము కవి కర్మయందు (కావ్యనిర్మాణమునందు నేర్పు,
దాని యొక్క భంగీ = సౌన్దర్య విశేషము, దానిదే భణితిః ఆ చెప్పుట, విచిత్ర
మగు అధయే (ప్రతిపాదన పద్ధతియే) వక్రోక్తి యని చెప్పబడుచున్నది.
-O
ఇచట తాత్పర్య మిది- (అలంకారముకంటె) వేరుగా నున్న శబ్దారములు
స్వభిన్న మగు ఏ అలంకారముతోడను కూర్చబడుటలేదు. ఇక నేమనగా-
వక్రతచే లభించిన వైచిత్ర్యముతో సంబంధించిన విధముగ చెప్పుటయే వాటికి
అలంకారము అదియే శోభాతిశయమును కలిగించును కదా ! ఇది వక్రతను
వ్యాఖ్యానించు సమయమన ఉదాహరింపబడగలదు.
10
వి. ఇచట 'నకేనాపి వ్యతిరిక్తే నాలంకరణేన యోణ్యేతే అను 'నబ్'
సహిత మగు పాఠ మున్నచో యుక్త మగు నని తోచుచున్నది. అట్లు కానిచో
అలంకారములకంటే అలంకార్యము లగు శబ్దార్థములు భిన్నము అని చెప్పుటలో
ఏమి విశేష మున్నది? తరువాత వాక్యములో 'శీను' అను పదముతో ప్రారంభించి
వక్రతా వైచిత్ర్య మండువిధమన చెప్పుటయే అలంకారము అని చెప్పుటచే అలం
కారము కూడ శబ్దారస్వరూపమైనదే యనియు, ఆరవ కారికలో చెప్పిన విధమున
ఆలంకార్యాలంకారముల భేదము కాల్పనిక మనియు మరల సూచించినట్లున్నది,
అట్లు కానిచో 'కిస్తు' పదఘటిత వాక్యనిర్మాణము అంతగ పొసగ దేమో యని
పంచుచున్నది.
వ్యా, పత్రోక్తియే అలంకారము, మరియొకటి ఏదియును లేదు అనచు
ప్రసిద్ధ విషయమునకు విరుద్ధముగ చెప్పుచున్నా వేమి? ప్రాచీనులు (దండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>khqsgabb14yw3c9fdsir866nksxrq0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228371</id>
    <revision>
      <id>584745</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 వక్రోక్తి జీవితము దృటాద్యాలంకారికులు) స్వభావోక్తి యనెను అలంకారమును గూడ చెప్పి యున్నారు కదా ! అది కూడ దాం సుందర మైనదే అని ఆశంకింప దానిని సహింపనివాడై దానినే (స్వభావోక్తిన...'</comment>
      <origin>584745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="pyb3zxz0k7zem9ca3pspu9hlz8uuxy3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
వక్రోక్తి జీవితము
దృటాద్యాలంకారికులు) స్వభావోక్తి యనెను అలంకారమును గూడ చెప్పి
యున్నారు కదా ! అది కూడ దాం సుందర మైనదే అని ఆశంకింప దానిని
సహింపనివాడై దానినే (స్వభావోక్తినే) నిరాకరించుటకు చెప్పుచున్నాడు.
కా. &quot;అలంకారకృతాం యేషాం స్వభావోక్తిరలంకృతిః
అలంకార్యతయా తేషాం కిమన్యదవరిష్ఠతే&quot;.
11
&quot;ఏ అలంకారికులకు స్వభావోక్తి కూడ అలంకారమో వారికి అలంకార్య
ముగ మరి ఏ మున్నది”?
వ్యా యేషాం = ఏ, ఆల జ్కో రకృతం = అలంకార కారులకు, 'స్వరా
వో క్తిః అఁఙ్కృతిః', ఏ, స్వభావస్య = పదార్థ ధర్మరూపమగు పరిస్పన్దము
యొక, ఉక్తిః= చెప్పుట, ఆదియే- అలంకృతిః= ఆలంకారముగా తోచుచున్నదో,
వారు సుకుమారమనస్కు లగుటచే వివేకమును చూపుట యను కష్టమును
ద్వేషించుచున్నారు. ఏలయన స్వభావోక్తి యనగా అర్థ మేమి చెప్పబడు
చున్న స్వభావము. అదియే అలంకార మైనచో దానికంటె భిన్నమును కావ్య
శరీరముతో సమాన మైనదియు నగు మరి యొక వస్తువు ఏదీ ఉన్నది? ఏది,
శేషాం ఆ ఆబంకారికులకు (వారి మతమున) అలజార్వతయా - అలంకార్య
ముగా, ఆవతిష్ఠతే sex వేరుగా స్థితిని పొందుచున్నదో (అట్టి దేది) ఏదియును లే
డని యర్థము.
వి. భామహుని వలెనే కుంతకుడు కూడ స్వభావోక్తికి అలంకారత్వమును
అంగీకరింపడు.
వ్యా, సాలంకారమును విభాగరహితమును అగు వాక్యమే కావ్య మని
వేనకనే స్థాపించబడినది కదా ? ఇపు డిట్లేల చెప్పుచున్నావు.?
వి. కావ్యమునకు అలంకారములను కూర్చుట అనునది వాస్తవము కాదు.
సౌలంకారము లగు శబ్దారములే కావ్యము. కావున అలంకార్యాలంకార విభాగము
లేదని చెప్పితివి కదా ?— (8వ కారికలో). ఇపుడు స్వభావోక్తియే అలంకార
మైనచో ఇంక అలంకార్య మేది అని ఈ విధముగ చెప్పుచున్నావేమి? యని
పూర్వపక్షాశయము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyb3zxz0k7zem9ca3pspu9hlz8uuxy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228372</id>
    <revision>
      <id>584746</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము H నిజమే కాని పదములో వర్ణములను విభజించి నట్లును, వాక్యములో పదములను విభజించి నట్లును ఆపోద్ధార బుద్ధి దే భేద వివక్షచే అసత్య మైనను విభాగమును చేయవచ్చు నని కూడ చె...'</comment>
      <origin>584746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="9st239qp6lf3wg4zlc4dlwrprdvtrdm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
H
నిజమే కాని పదములో వర్ణములను విభజించి నట్లును, వాక్యములో
పదములను విభజించి నట్లును ఆపోద్ధార బుద్ధి దే భేద వివక్షచే అసత్య మైనను
విభాగమును చేయవచ్చు నని కూడ చెప్పియున్నాముకదా: (కావున స్వభావోక్తి
అలంకారమనుట యుక్తము).
11
12
ఈ విషయమునే మరియొక ప్రకారమున వికల్పించుటకై చెప్పుచున్నాడు.
కా. &quot;స్వభావవ్యతిరేకేణ వక్తుమేవ న యుజ్యతే
వస్తు తద్రోహితం యస్మాన్నిరుపాఖ్యం ప్రసఖ్యతే&quot;.
&quot;స్వభావము లేకుండగా చెప్పుటకే సాధ్యము కాదు.
అది (స్వభావము) లేని వస్తువు శబ్దమునకు గోచరము కాకుండుట
ప్రసక్తించును&quot;.
ఎందుచేత ననగా
12
వి. స్వభావము లేని వస్తువును గూర్చి శబ్దమునే చెప్పుటయే శక్యము
కాదని యర్థము.
వ్యా స్వభావ వ్యతిరేకేణ - స్వభావము లేకుండగా; స్వభావరహిత
మగుదానిని, చెప్పుటకే, న యుజ్యతే శక్యముకాదు. వస్తు = వాచ్యరూప మగు
నది. ఎందువలన? తద్రోహితం ఆ స్వభావముతో శూన్య మైనది, ఏ కార
ణమువలన నిరుపాఖ్య మగునో; ఉపాఖ్యనుండి నిష్క్ర మించినది నిరుపాఖ్యము,
ఉపాఖ్య అనగా శబ్దము. దానికి గోచరము కానిదై, వర్ణించుటకు వీలు కానిదై
ఆగును. 'స్వభావ' శబ్దవ్యుత్పత్తియే ఈ విధముగ నున్నది కదా ? &quot;భవతః
అస్మాత్ అభిధాన ప్రత్యయౌ ఇతి భావః&quot; దేనిని, (ఏ ధర్మమును) నిమిత్తముగా
చేసి కొని శబ్దముచే అభిధానమును జ్ఞానమును కలుగునో ఆప్రభావము. &quot;ధర్మము&quot;
అని యర్థము. స్వస్య = తనయొక్క, భావము = స్వభావము. కావున ఆ
స్వభావమే ఏదైన ఒక పదార్థము యొక్క ప్రభ్యోపాఖ్యలు, ఆనగా జ్ఞానమును
శబ్దవ్యవహారమును, కలుగుటకు కారణము. అది లేని వస్తువు లేనిదానితో
సమానమై కుందేటికొమ్మువంటిదై శబ్దమునకు గాని, జ్ఞానమునకు గాని
గోచరము కాజాలదు. స్వభావముతో కూడినవి మాత్రమే సర్వవిధముల అభి
ధేయ మగుటకు వీలు న్నది గానే (స్వభావోక్తి కలది కావ్య మన్నచో) బండి
తోలుకొనేవాళ్ళ మాటలు కూడ స్వభావోక్తియుక్తములే గాన, కావ్యములనవలని
18&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9st239qp6lf3wg4zlc4dlwrprdvtrdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228373</id>
    <revision>
      <id>584747</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రో క్తి జీవితము ఈ విషయమునే మరియొక యుక్తితో మరల చెప్పుచున్నాడు.— &quot;శరీరంచే దలంకారం కి మలం కురుతే పరమ్ ఆం క్వచిరప్యధిరోహతి&quot;. 18 18 &quot;శరీరమే అలంకార మైనచో మరి ఆన్యమును దేని నలంకరి...'</comment>
      <origin>584747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="mrl9arcg8bewmuz9pmltw95zjaklm5y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రో క్తి జీవితము
ఈ విషయమునే మరియొక యుక్తితో మరల చెప్పుచున్నాడు.—
&quot;శరీరంచే దలంకారం కి మలం కురుతే పరమ్
ఆం క్వచిరప్యధిరోహతి&quot;.
18
18
&quot;శరీరమే అలంకార మైనచో మరి ఆన్యమును దేని నలంకరించును?
ఎచ్చటను శరీరము ఆశరీరముయొక్క భుజమునే ఎక్కజాలదు కదా: &quot;
(ఇచట 'ఆత్మ' శబ్దమునకు శరీరమని యర్థము)
=
వ్యా. ఏదైన ఒక వస్తువు వర్ణింపబడునపుడు, వర్ణింపబడునది దాని
స్వభావమే కొన ఆదియే వర్ణ్యమునకు శరీరము. అదియే, అలంకార శ్చేత్ :
అలంకారమైనచో, అది దేనిని అలంకరించునో అట్టి తద్భిన్న మగు మరి యొకటి
ఏమి యున్నది? తన్నే అలంకరించును అన్నదో అది అనుపపన్నము గాన
యుక్తముకాదు. ఏలయన ఆక్మయే ఆత్మ యొక్క స్కంధమును ఎచ్చటను
శరీరమే శరీరముయొక్క భుజము ఎక్కడను ఎక్క
జాలదని యర్థము. తన ఆరోహణాది క్రియ తనపైననే ప్రవర్తించుట
విరుద్ధము కదా ?
మరి యొక విషయము:- మీ మతమును అంగీకరించి యైనను చెప్పు
చున్నాము :
భూషణర్వే స్వభావస్య విహితే భూషణాన్తరే ।
భేదావబోధః ప్రకటస్తయోర ప్రకటోఒథవాణ
స్పష్టే సర్వత్ర సంస్పష్టిరస్పష్టే సంకర స్తథా ః
అలంకారా నూణాంచ విషయో నావశిష్యతేజ
14
16
&quot;స్వభావము అలంకార మైన పక్షమున, మరి యొక్క అలంకారమును
మార్చి నపుడు, ఆ రెండింటికిని భేదము స్పష్టముగ తెలియునా; లేక
తెలియదా?&quot;
14
&quot;స్పష్ట మన్నతో అంతటను సంసృష్టియే యుండును. అస్పష్ట మైనచో
అంతటను సంకరమే యుండును. (ఈ విధముగ) ఇతరాలంకారములకు
అవకాశమే లేకపోవును.
16&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrl9arcg8bewmuz9pmltw95zjaklm5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228374</id>
    <revision>
      <id>584748</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము = 的 వ్యా, భూషణర్వే స్వభావస్య = స్వభావము అలంకార మైనపుడు, ఎప్పుడు, భూషణా నరం = మరి యొక అలంకారము కూర్చబడునో, అప్పుడు రెండు విధములగు పద్ధతి (గతి) ఉండవచ్చును. - అది ఏది ?...'</comment>
      <origin>584748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4546" sha1="r431ke0op1i8r7gnspf925qhuf7qcpl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
=
的
వ్యా, భూషణర్వే స్వభావస్య = స్వభావము అలంకార మైనపుడు,
ఎప్పుడు, భూషణా నరం = మరి యొక అలంకారము కూర్చబడునో, అప్పుడు
రెండు విధములగు పద్ధతి (గతి) ఉండవచ్చును.
-
అది ఏది ? తయోః mi
ఆ స్వరావో క్త్యలంకారాంతర ములయొక్క, భేదానబోధః = భిన్నత్వజ్ఞానము;
ప్రకటః (ఒకప్పుడు) సుస్పష్టముగా నుండునా; అప్రకటశ్చ(లేక) అస్పష్ట
ముగా నుండునా? స్పష్టే – అది ప్రకట మన్నచో, సర్వత్ర = సమస్త మగు
కావ్యములందును సంసృష్టి యొక్కటియే అలంకార మని చెప్పవలసి వచ్చును.'
అది స్పష్టము కాదన్నచో అంతటను సంకరాలంకార మొక్కటియే ఉండవలసి
వచ్చును. దానివలన దోష మేమి అని ఆశంకించుకొని చెప్పుచున్నాడు.—.
&quot;అలంకారా నరాణాం చ విషయో నావశిష్యతే&quot; - ఇతరము లైన ఉపమాద్యలం
కారములకు, విషయః= గోచర మైనది- లక్ష్యమైనది ఏదియును మిగులదు.
వాటికి లక్ష్యములే లేకుండ పోవు నని యర్థము. అప్పుడు వాటికి లక్షణములు
చెప్పుట వ్యర్థము కావలసి వచ్చును. ఆ సంసృష్టిసంకరములే ఉపమాదులకు
విషయము లని చెప్పిన గూడ ఏమియు ప్రయోజనము లేదు. ఆ అలంకారకారులే
ఆ విషయమును అంగీకరింప లేదు కదా? కావున ఆకాశమును నములుటతో
సమాన మగు ఈ అసత్యస్వభావోక్త్యలంకార విషయకవాదోపవాదములు చాలును..
వి. ఉపమాదిలక్షణ నిర్మాణము వ్యర్థము కాకుండ చేయుటకై &quot;సంసృష్టి
సంకరము లున్న లక్ష్యములే ఉపమాదులకు కూడ లక్ష్యములు; అంతకు మించిన
స్వతంత్రస్థానములు లేవు అని అంగీకరింతుము&quot; అని పూర్వపక్షి అభిప్రాయము.
స్వభావోక్తి అలంకారమును అంగీకరించిన ఆలంకారికులు ఉపమాదులకు కూడ.
లక్ష్యలక్షణములను చూపి యున్నారు. ఉపమాదులకు స్వతంత్రస్థానము లున్న
పనియే వారి యభిప్రాయము గాని సంసృష్టిసంకరముల చోటనే ఉపమాదు
లుండు నని వారు చెప్ప లేదు కదా.. కావున పూర్వపక్షయుక్తి అసంగత మని
యభిప్రాయము.
వి. ఒకటి కంటె అధికము లగు అలంకారములు ఒక స్థానమున కలసి,
నపుడు అవి ఒకదానిపై నొకటి ఆధారపడక స్వతంత్రముగా నున్నచో వాటి
కలయికచే సంసృష్టి అను అలంకారాంతర మేర్పడును. అవి ఒక దానిపై మర్చి
యొకటాధార పడి యున్నను, లేదా వాటి భేద మంతగా స్పష్టముగా లేకున్నను
అపుడా కలయికకు సంకర మని పేరు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r431ke0op1i8r7gnspf925qhuf7qcpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228375</id>
    <revision>
      <id>584749</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ed వక్రో కీ జీవితము వ్యా. ఇక ప్రకృతవిషయము ననుసరింతము కవి వ్యాపారమునకు విషయ మగుటచే వర్ణనాపదవిని పొందిన (వర్ణింపబడుచున్న) ఏ యొక్క పదార్థజాతము నకు సంబంధించిన డైనను సహృదయహృదయా...'</comment>
      <origin>584749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="e19blpdswuhn9hux1r69emqruaz1lm0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ed
వక్రో కీ జీవితము
వ్యా. ఇక ప్రకృతవిషయము ననుసరింతము కవి వ్యాపారమునకు విషయ
మగుటచే వర్ణనాపదవిని పొందిన (వర్ణింపబడుచున్న) ఏ యొక్క పదార్థజాతము
నకు సంబంధించిన డైనను సహృదయహృదయాహ్లాదకారి యగు స్వభావమే
తాన్యశరీర మగుటచే అన్ని విధములచేతను వర్ణనీయత్వమును పొందును.
స్వభావమునకే అవకాశమును బట్టి, శోభాతిశయమును కల్పించు ఏదైన అలం
కారమును కూర్చవలెను, ఇదియే &quot;అర్థః సహృదయాహ్లాదకారిస్వస్పన్ది సున్దరః&quot;
(1-9) ‘ఉభావేతావలన్కార్యౌ' (1-10) అని చెప్పుటలో అభిప్రాయము. 16
బ్యా ఈ విధముగ శబ్దార్థముల పరమార్థమును చెప్పి, 'శబ్దార్థ్' ఇత్యాది
కాప్యలక్షణవాక్యమునందలి ఒక పదము వ్యాఖ్యానింపబడినది. ఇపుడు 'సహితౌ&quot;.
అను పదమును వ్యాఖ్యానించుటకు వీటి సాహిత్యమును గూర్చి విచారణము
చేయబడుచున్నది..
కా. శబ్దార్థే సహితావేవ ప్రతీతౌస్ఫురతః సదా
సహితావిత్రి తానేన కిముపూర్వం విధీయతేజ
10
&quot; శబ్దారము తెల్లపుడును సహితములుగనే జ్ఞానమునందు స్ఫురించు
ఉన్నవి. కావున 'సహితము అగు కష్టారములు' అనుచు క్రొత్తగ ఇపుడు
చెప్పన దేమి &quot;
=
16
వ్యా, శబ్దార్ధే = అభిధానాలిధేయములు, సహితౌ ఆవియుక్త ములుగనే,
నజ= సర్వకాలములందును, ప్రతీతా జ్ఞానమునందు, స్ఫురఈ ప్రతి
శాసించుచున్నవి. అకారణమువలన, అవియే, సహితౌ అవియుక్తమలు అని
అపూర్వవిషయము ఏమి చెప్పబడుచున్నది? క్రొత్తవిషయ మేదియు సాధింప
ఆడుటలేదు; సిద్ధ మగు విషయమే సాధింపబడుచున్నదని యర్థము. ఈ
విధముగ శబ్దారములకు సాహిత్యము సహజసిద్ధము. మరల దానినే చెప్పుచు
బుద్ధికలవా డెవ్వడు నిష్ప్రయోజపముగ తనను ఆయాన పెట్టుకొనును? (ఇది
పూర్వపక్షము)
ఇది సత్యమే; కొని, వా స్తవమున వాచ్యవాచక రూప మగు (వాచ్య మనగా
బోధిఁపబడు అర్ధము; వాటిక మనగా బోధించు శబ్దము) నిత్యసంబంధమును
పురస్కరించుకొని సాహిత్య మని చెప్పబడుట లేదు. ఏలయన సాహిత్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e19blpdswuhn9hux1r69emqruaz1lm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228376</id>
    <revision>
      <id>584750</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 45' 81 శబ్దములే దానినే చెప్పినచో కష్టకల్పనచే రచితము లగు 'గాఱ్కుటారిలో ఒన్ ఇత్యాది (పాణిర్యాదిప్రో క్త) వాక్యములును, అసంబద్ధము లగు బండితోలు వాళ్లు మొదలగువారి వా...'</comment>
      <origin>584750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3862" sha1="ep4uodlgojqne2cqaf2zmngu6ubmqex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
45'
81
శబ్దములే దానినే చెప్పినచో కష్టకల్పనచే రచితము లగు 'గాఱ్కుటారిలో ఒన్
ఇత్యాది (పాణిర్యాదిప్రో క్త) వాక్యములును, అసంబద్ధము లగు బండితోలు
వాళ్లు మొదలగువారి వాక్యములును, అన్నియు సాహిత్య మనుశబ్దముచే చెప్ప
బడవలసియుండును. అపుడు వ్యాకరణ- మీమాంసా - న్యాయవ్యతిరిక్త మగు
ఒకానొక అపూర్వత త్త్వము సాహిత్య మనెడు విభాగము లేకుండ పోవుకు,
వ్యాకరణాదిభిన్న మగు ఏ సాహిత్య మనునది కందో, అది గూడ ను ప్ర
సిద్ధమే మరల దానిని గూర్చి చెప్పినచో వునరుక్తిదోష ప్రసఙ్గము లేకుండ
ఎట్లుండును (ఇది పూర్వపక్షి ప్రశ్న) కావున అపుడి విషయము చెప్ప
చున్నాము.
సాహిత్య మనునది ఏది కలదో అది నేటివరకును అనంత దీర్ఘ కాలముత
సాహిత్య' శబ్దమాత్రిముచేతనే ప్రసిద్ధము. అంతియే కాని, కవివ్యాపారకాక
లముయొక్క పరాకాష్టను అధిరోహించుటచే రమణీయ మగు ఈ 'సాహిత్యము'
యొక్క పరమార్థము ఇది అని నేటివరకును గూడ ఏ విద్వాంసుమును కొంచె
మైనను విచారించలేదు. కావున ఇపుడు సరస్వతీహృదయారవిందమునందలి
మకరన్దబిన్ధుసముదాయము వలె మనోహరము లగు సక్కనివాక్కులకోసం
సువాసన వలె మనోహరముగా స్ఫురించుచున్న ఇది (సాహిత్యశబ్దపరమార్థము)
సహృదయమముకు గోచర మగునట్లు చేయబడుచున్నది.
ఎ. కాలము నుండి సాహిత్యశబ్దమును కావ్య మను నర్థమున ఎందరో
ప్రయోగించుచున్నారు గాని నేటివరకు దానిత త్త్వమును గూర్చి విచారించిన
పండితు డొక్కడును లేడు. ఇపుడు 'సాహిత్య' స్వరూపము ను విశదీకరించు
చున్నాను అని ప్రాయము,
5. సాహిత్యమనయోః శోభా శాలితాం ప్రతి కావ్యసౌ
అన్యూనానతిరి ౧ త్వ మనోహారిణ్యవస్థితిః.
16
17
&quot;(కావ్యముయొక్క ) శోఖాశాఖిత్వమును గూర్చి (సంపాఠించుటకు) ఈ
శద్ధారముం, అన్యూనతిరిక్తములుగ నుండుటరే మనోహర మగు తోకోత్తర
ముగు స్థితి (ఉనికి) సాహిత్యము&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ep4uodlgojqne2cqaf2zmngu6ubmqex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228377</id>
    <revision>
      <id>584751</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 వక్రోక్తి జీవితము వ్యా, సహితము లైనవానియొక్క ధర్మము సాహిత్యము. అనయోః = ఈ శబ్దార్థములయొక్క ఏ, కాని అలౌకికమైన, సహృదయచమత్కార జననమునకుకారణభూతమైన, ఆఃస్థితిః= విచిత్ర మైన విన్యా...'</comment>
      <origin>584751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="lbbhf8h4g5f8ca7ks3rk97nxqjp2iva" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
వక్రోక్తి జీవితము
వ్యా, సహితము లైనవానియొక్క ధర్మము సాహిత్యము. అనయోః =
ఈ శబ్దార్థములయొక్క ఏ, కాని అలౌకికమైన, సహృదయచమత్కార
జననమునకుకారణభూతమైన, ఆఃస్థితిః= విచిత్ర మైన విన్యాసభంగి యున్నదో
(అదియే సాహిత్యము). ఎట్టిది ? అన్యూనానతిరిక్తత్వమనోహారిణీ= పరస్పర
స్పర్థిత్వముచే రమణీయ మైనది. ఏ విన్యాసభంగియందు శబ్దారములు రెండిం
టిలో ఒకదానికి గూడ, న్యూనత్వం నికృష్టత్వము, నజులేదో, అతిరిక్తత్వం
= ఉత్కర్షము కూడ లేదో అట్టిది అని అర్థము.
దుష్టము లగు శబ్దారములకు గూడ ఇట్టి సామ్యము సంభవించును గదా
అని ఆశంకించు కొని దెప్పుచున్నాడు... 'శోభాశాలితాం ప్రతి'. శోభ అనగా
సౌందర్యము, దానిదే, కాలతే నర్వోత్కృష్టముగనన్నది గాన శోభాశాలి. దాని
యొక్క ధర్మము శోఖాశాలిత. దానిని గూర్చి, సౌందర్యమిత్వమును గూర్చి
యని యర్థము. సహృదయాహ్లాదకారిత్వ మనగా నదియే ఆశోభాశాలితవిషయ
మున పోటీపడుచు ఏ ఉనికి గలదో పరస్పరసామ్యముచే సుందర మగు ఏ
స్థితి గలదో అది సాహిత్య మని చెప్పబడుచున్నది. ఆసాహిత్యమునందు గూడ
ఒక శబ్దమునకు శబ్దాంతరముతోడను, అర్థమునకు అర్దాంతరముతోడను
సాహిత్యము అభీష్టము. ఏలయన కాన్యలక్షణము (అనేక పద రూప) వాక్యము
నందే పరిసమాప్తమగును కదా । ఈ విషయమును గూడ ప్రతిపాదించి
యున్నాము.
వి. అనగా- అనేకశబ్దాసుల సముదాయరూప మగు వాక్యమే కావ్య
మగును గాని ఒక్క శబ్దమును, ఒక అర్థమును కావ్యము కాజాలదు. కావున
వాక్యమునందలి సమస్తశబ్దములకు పరస్పరసంబంధ ముండవలెను. అర్థములకు
గూడ పరస్పరసంబంధ ముండవలెను. ఆదియే సాహిత్య మని యభిప్రాయము.
వ్యా. శబ్దమునకు అర్థాంతరముతోడను, అర్థమునకు శబ్దాంతరముతోడను
సాహిత్య ముండవలె నని ఏల చెప్పరాదు.
పరాదు.
(వాచకమునకు వాచకాంతరమతోడను వాచ్యమునకు వాచ్యాన్తరము
తోడను సాహిత్యము అనెను) పూర్వోక్తక్రమమును మార్చి, వాఁకమనకు
వాద్యా నరముతోడను వాచ్యమునకు వాచకాన్తరముతోడను సాహిత్యము అని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbbhf8h4g5f8ca7ks3rk97nxqjp2iva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228378</id>
    <revision>
      <id>584752</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 68 చెప్పుటలో ప్రయోజన మేదియును లేదు. అట్టి సమన్వయము కూడ కుదరదు. కావున ఈ శబ్దార్థముల (ఆన్యూనానతిరిక్త మగు) స్వసామగ్రీసంపద యథా యోగ్యముగ ఏ రచనయందు సహృదయాహ్లాదమున...'</comment>
      <origin>584752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3717" sha1="p31ntnvrt1x8vvxql5tmqvfldtn2yg8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
68
చెప్పుటలో ప్రయోజన మేదియును లేదు. అట్టి సమన్వయము కూడ కుదరదు.
కావున ఈ శబ్దార్థముల (ఆన్యూనానతిరిక్త మగు) స్వసామగ్రీసంపద యథా
యోగ్యముగ ఏ రచనయందు సహృదయాహ్లాదమును కలిగించుచు, పరస్పర
స్పర్ధతో స్ఫురించునో అట్టి అపూర్వ మగు సుందరవాక్యరచనా విశేషమునకు
మాత్రమే సాహిత్యమని చెప్పుటకు అర్హత కలదు.
పూర్వో క్షవిషయమునే అంతర శ్లోకములదే విశదీకరించుచున్నాడు.
శ్లో॥ మార్గానుగుణ్యసుభగో మాధుర్యాదిగుణోదయః |
అలంకరణవిన్యాసో వక్రతాతిశయాన్వితః
84
&quot;మార్గముల (రీతుల యొక్క అనుకూలత్వముచే సుందర మైనదియును
మారార్యాదిగుణోపేతమును, వక్రతాతిశయముతో కూడినదియును, అగు అలం
కార విన్యాసమును&quot;.
శ్లో&quot; వృత్త్యాచిత్యమనోహారి రసానాం పరిపోషణమ్ |
స్పర్ధయా విద్యతే యత్ర యథాస్వముభయోరపి
84
85
&quot;వృత్తుల ఔచిత్యముచే మనోహర మగు రసముల పరిపోషణమును
(శబ్దారములు) రెండింటియందును యథోచితముగ ఎచట స్పర్ధతో ఉండునో&quot; 35
శ్లో॥ సా కా వ్యవస్థితి స్త ద్విదానన్దస్పన్దసున్దరా |
పదాదివాక్పరిస్పన్దసారః సాహిత్య ముచ్యతే॥
86
* అట్టి కావ్యజ్ఞులకు ఆనందమును కలిగించు స్వభావముచే సుందర మైన,
ఒకానొక (అనిర్వచనీయ మైన) (శబ్దార్థముల) స్థితి వ్యాకరణాది సకలవాఙ్మయ
సార మగు సాహిత్య మని చెప్పబడుచున్నది&quot;
86
ఈ
వ్యా, వ్యాకరణ – మీమాంసా న్యాయ సాహిత్యము లనెడు
నాల్గింటికిని ప్రతి ఒక్క వాక్యమునందును ఉపయోగ ముండును. ఎట్లనగా-
ఈ (గౌః) శబ్దస్వరూప మిట్టిది- ఇది గకార, ఔకార విసర్గాత్మక మైనది. ఈ
సుబంతపదము ప్రాతిపదికార్థపంచకములోని ఈ అర్థమును బోధించును;
(స్వార్థము -అనగా ప్రాతిపదికము ఉచ్చరింపగనే ఏ అర్థము బోధింపబడునో
ఆ అర్థము, ద్రవ్యము (లేక వ్యక్తి), లింగము, వచనము, కారకము, అను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p31ntnvrt1x8vvxql5tmqvfldtn2yg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228379</id>
    <revision>
      <id>584753</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1856" sha1="eupsoonrlsv5gzbywninx0pj9k172k4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|36|దశ మహావిద్యలు|}}&lt;/noinclude&gt;4. పరావాగ్పైరవీ ।

5. సుందర్యా స్త్రిపురాత్వేన భైరవ్యాస్త్రిపురాత్వం వ్యాఖ్యాతం ।


6. సూక్ష్మశబ్ద జ్ఞానయో రభేదాత్ ప్రాయః ।

7. దేవతై క్యేపి తత్త్వవిభూతిభేదాత్ విద్యాభేదః ।


8. మూలాధారే నిష్ఠా౽స్యాః శుద్ధముపాసనం ।

9. సహి పరాయా ఆలయః ।


10. అస్యా ఆపి మంత్రః శ్రీవిద్యోచ్యతే ।

11. అత్ర ఖ భృగ్వగ్నివాగ్భిర్యుక్తాభిః ఆదిబీజం ।

12. ఖ భృగు కామాగ్నిభిర్యుక్తై ర్ద్వితీయం ।

13. ఖ భృగు వహ్ని చతుర్దశ సర్గైర్యుక్తైః తృతీయం ।


14. సుందర్యామివాత్రాపి ప్రథమం వాగ్భవం కూటం ।

15. ద్వితీయం కామరాజం కూటం ।

16. తృతీయం శక్తి కూటం ।

17. అనయా విద్యయా భైరవీ ముపాసీత మోక్షకామః ।

18. విద్యా కామోవా ।

19. 'జాత వేదస’ స్త్రిష్టుభేమాం కష్టతరణ కామః ।


20. అస్యా ఏవ దేవగణ తృప్తిదం స్వాహేతి నామ ।

21. స్వధేతి చ పితృగణ తృప్తిదం ।


{{rule|2cm}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eupsoonrlsv5gzbywninx0pj9k172k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228380</id>
    <revision>
      <id>584754</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 వక్రోక్తి జీవితము ఐదును ప్రాతిపదికార్థములు). ఈ తేజంతపదము అఖ్యాతార్థషట్కమునకు చెందిన వ్యాపారాశ్రయమగు కర్త, ఫలాశ్రయ మగు కర్మ, కాలము, పురుషము, వవనము, భావము అనగా క్రియ, అమ ఆరు...'</comment>
      <origin>584754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="kmix8if215bs3zle52td53ecgfthbkg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;86
వక్రోక్తి జీవితము
ఐదును ప్రాతిపదికార్థములు). ఈ తేజంతపదము అఖ్యాతార్థషట్కమునకు
చెందిన వ్యాపారాశ్రయమగు కర్త, ఫలాశ్రయ మగు కర్మ, కాలము, పురుషము,
వవనము, భావము అనగా క్రియ, అమ ఆరును ఆఖ్యాతార్థములు) ఈ అర్ధమును
బోధించును; అని శోధించుల పదసంస్కార (వ్యాకరణ) శాస్త్రము చేయు
వ్యాపారము, పదములకు గల పరస్పరాన్వయరూప మగు సంబంధమును
పురస్కరించుకొని ఈ వాక్యార్థతాత్పర్య మిది అని నిర్ణయించుటలో వాక్యవిచార
(మీమాంసా) శాస్త్రము ఉపయోగించును. ప్రత్యక్షానుమానాది ప్రమాణముల
సాహాయ్యముచే, ఇది యు క్తిసంగతముగ నున్నది. అని నిర్ణయించుట ప్రమాణ
(న్యాయ)శాస్త్ర ప్రయోజనము. స్వభావమాహాత్మ్యముచే ఇదియే సహృదయాహ్లాదక
ముగ నున్నది అని నిర్ణయించుటలో సాహిత్య (శాస్త్రము ఉపయోగించును.
వ్యా. ఈ వ్యాకరణాదులలో ఒక్కొక్క దానికి, దానిక్షేత్రమునప్రాధాన్య
ముండును. ఇతరములు అప్రధానము లుగ నుండును. అయినను వాస్తవమున
సకలవాఙ్మయమునకను జీవితమవంటి దగు ఈ సాహిత్యరూప మైన కవి
వ్యాపారమే అన్నింటికంటెను ఉత్కృష్ట మైనది. ఏ యన (వ్యాకరణాదే
ప్రధానములగు భట్టివాక్యాదులవంటి ఇతర వాక్యసన్ద కృములలో కూడ ఆ ప్రధాన
మగ నున్నను ఇది సాహిత్యము) తన పరిమళమాత్రమే చేతనే ఒక విధ మగు
సంస్కారమును కలిగించుచున్నదికదా! అట్టిచో వానికి దీని పరిమళము లేనంత
మాత్రముననే రామణీయకము లేకుండ పోవుచున్న దని తేలుచున్నది. రామ
శ్రీయకము లేకపోవుటచే ఆ వాక్సందర్భమునకు గం ఉపాదయత్వము తగ్గిపోవు
చున్నది. ఈ విధముగ గుణిభూతకావ్యరచనా ప్రవృత్తి వ్యర్థ మగును.
వి. ఇతర కందములకంటే సాహిత్యసందర్భము శ్రేష్ఠ మనీ
చెప్పుటకు కారణమేమనగా వ్యాకరణాయు ర్వేదాది ప్రధానము లగు భట్టి
కావ్య
మశ్రుతాది గ్రంథములలో నచ్చటచ్చట ని సాహిత్యర్భాయ యుండుటతే నొకవిధ
మగు సంస్కారము కనబడుచున్నది. దీనిని బట్టి- అనగా కావ్యపరిమళము
కొంచెముగ నాన్నను వానికి అందమును గూర్చుచున్నది గాన సాహిత్యము
ఆనందసంధాయక మగుటలో అన్నిటికంటే మిన్నయని తెలియుచున్నది. కానీ
ఆ భట్టికావ్యాదులలో సాహిత్యపరిమళము మాత్రమే ఉన్నది గాని, ఆధివాసము -
అధికసుగంధము - లేక పోవుటచే వాటిలో కొంత రామణీయకము లోపించి వాటి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmix8if215bs3zle52td53ecgfthbkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228381</id>
    <revision>
      <id>584756</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము ఉపాధేయత్వము (స్వీకారార్హత) గూడ తగ్గుతున్నది దానితో సాహిత్యము గౌణ ముగా నున్న అట్టి వాక్సంచర్మములను రచించుట (అహ్లాదకరత్వదృష్టితో చూచినచో) వ్యర్థము కావలసి వ...'</comment>
      <origin>584756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="guzz7gx3ucowopvazoe3rcsmsw8dnvv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
ఉపాధేయత్వము (స్వీకారార్హత) గూడ తగ్గుతున్నది దానితో సాహిత్యము గౌణ
ముగా నున్న అట్టి వాక్సంచర్మములను రచించుట (అహ్లాదకరత్వదృష్టితో
చూచినచో) వ్యర్థము కావలసి వచ్చుచున్నది; అని తాత్పర్యము,
ఈ సాహిత్యమునకు శాస్త్రాతిరిక్త మగు ప్రయోజన మన్నదనియు,
శాస్త్రాభిధేయము అగు చతుర్వన రూపులములకంటె అధిక మగు ఏం మున్న
దనియు వెనుకనే (1-3-5) చెప్పియున్నాము.
అన. ఉత్తరకారికలలో ప్రతిపాదించ నున్న వక్రోక్తియే కావ్యజీవిత
మని అంతరశ్లోకములతో ప్రతిపాదించుచున్నాడు...
శ్లో. అసర్యాలోచితే వ్యర్థే బంధసౌన్దర్య సమ్పదా
గీత వద్దృదయాహ్లాదం తద్విదాం విదధాతి యత్
87
&quot;ఆర్థి పర్యాలోచనము చేయకున్నను రచనా విధానమునందలి సౌన్దర్య
సంపదలే ఏది సంగీతము వలె కావ్యజ్ఞులకు హృదయాహ్లాదమును కలిగించు
చున్నదో...
శ్లో. వాచ్యావబోధ నిష్పత్తా వర వాక్యార్థ వర్జితమ్
యత్కి మప్యర్పయత్యస్త పాన కాస్వాద వత్సరామ్ 38
&quot;ద్యార్థఙ్ఞానము కలిగిన పిమ్మట, ఏది, పదార్థ వాక్యార్థ భేద విహి
నమును, పానకాస్వాదము వలె సమూహాత్మకమును, ఆగు ఒకానొక అనిర్వచ
నీయ మగు ఆస్వాదవిశేషమును సత్పురుషుల, సహృదయుల, హృదయము
లందు కలిగించునో &quot;_
-
శ్లో. శరీరం జీవితేనెవ స్ఫురితేనేవ జీవితమ్
వినా నిర్జీవతాం యేన వాక్యం యాతి విపశ్చితామ్
88
39
&quot;ఏది లేనిచో జీవితము (ప్రాణము) లేని శరీరము వలె, స్ఫూర్తి లేని
జీవితము వలె, విద్వాంసుల (శాస్త్ర పండితుల) వాక్యము నిర్జీవముగ
మండునో&quot;.
. యస్మాత్ కిమపి సౌభాగ్యం తద్విదామేన గోచరమ్
పరస్వతీ సమభ్యేతి తదిదానిం విచార్యతే
5
40&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guzz7gx3ucowopvazoe3rcsmsw8dnvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228382</id>
    <revision>
      <id>584757</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 వక్రోక్తి జీవితము &quot;సహృదయైకసంవేద్యమును అనిర్వచనీయమును అగు సౌభాగ్యమును దేనివలన సరస్వతి (వాక్కు) పొందుచున్నదో అది (అట్టి వక్రోక్తిరూపకవి వ్యాపారము) ఇపుడు విచారింపబడుచున్...'</comment>
      <origin>584757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="5if5bdwox8f62fkcf5uxo1k6q3eg3na" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
వక్రోక్తి జీవితము
&quot;సహృదయైకసంవేద్యమును అనిర్వచనీయమును అగు సౌభాగ్యమును
దేనివలన సరస్వతి (వాక్కు) పొందుచున్నదో అది (అట్టి వక్రోక్తిరూపకవి
వ్యాపారము) ఇపుడు విచారింపబడుచున్నది.&quot;
ఇవి అంతర శ్లోకములు
40
17
ఈ విధముగ 'సహితౌ శబ్ద వ్యాఖ్యానమును గావించి, కవి వ్యాపార
వక్రత్వమును చెప్పుచున్నాడు.
కానీ కవ్యాపారవకత్వప్రకారం సమ్భవ
ప్రత్యేకం బహవో భేదాస్తే షాం విచ్ఛిత్తిశోభినః
18
&quot;కవి వ్యాపార వక్రత్వ పద్ధతులు (ప్రధానముగ) ఆరు ఉండవచ్చును.
వాటిలో ఒక్కొక్కదానికి వై చిత్యశోభితములగు అనేక భేదములు ఉండును.&quot;
=
=&gt;
ప్యూ, రవీనాం కవులయొక్క, వ్యాపారః = వ్యాపారము = కవివ్యాపా
రము, కావ్యరచనా రూప మగునది. దానియొక్క వక్రత్వం - వక్రభావము.
అనగా ప్రసిద్ధ మగు గుణాలంకారాది) ప్రస్థానముకంటే భిన్న మగు కావ్య
/వైచిత్ర్యము. దీని యొక్క ప్రకారా భేదములు ఆరు సంభవించును.
ప్రధానముగ ఆరు భేదములు మాత్రమే సంభవించు నని యర్థము. వాటిలో
ప్రతియొక్క ప్రకారమునకును అనేక మైన, భేదాః - విశేషములు; ఎట్టివి?
విచ్ఛిత్తిశోభి&quot; ః = వైచిత్ర్యపు మన పులతో ప్రకాశించునవి; 'సమృవన్తి' అను
ధానితో సంబంధము, (సంభవించును)
ఆ విషయమునే (షడ్విధవక్రతా ప్రకారములనే) చూపుచున్నాడు —
కా. వర్ణ విన్యాస వక్రత్వం పద పూర్వార్ధ వక్రతా
చక్రతాయా! పరోఒప్యప్తి ప్రకారం ప్రత్యయాశ్రయః
18
ఓ వర్ణ విన్యాసము యొక్క వక్రత్వము, పద పూర్వార్ధము యొక్క వక్ర
త్వము, ప్రత్యయమును ఆశ్రయించియున్న వక్రత యొక్క మరి యొక
ప్రకారమును ఉన్నది&quot;. (ఈ కారికలో మూడు వక్రత్వభేదములు చెప్పబడినవి.
మిగిలిన మూడు లేకములు 20, 21 కారికలలో ప్రతిపాదింపబడును )&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5if5bdwox8f62fkcf5uxo1k6q3eg3na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228383</id>
    <revision>
      <id>584758</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 87 వ్యా. వర్ణానాం = వర్ణములయొక్క, విన్యాసః = విన్యాసము, వర్ణ విన్యాసము, అనగా అక్షరముల యొక్క విశిష్ట మగు కూర్పు; దానియొక్క, పక్రత్వం = వక్రముగా నుండుట, అనగా ప్రసిద్...'</comment>
      <origin>584758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="70jmwt4ldpto7yrsgmmmm8e7y8r0d0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
87
వ్యా. వర్ణానాం = వర్ణములయొక్క, విన్యాసః = విన్యాసము, వర్ణ
విన్యాసము, అనగా అక్షరముల యొక్క విశిష్ట మగు కూర్పు; దానియొక్క,
పక్రత్వం = వక్రముగా నుండుట, అనగా ప్రసిద్ధముగా నుండు పద్ధతికంపె
భిన్నముగా నుండెడి వైచిత్ర్యముతో కూర్చుట. (వర్ణముల) సన్నివేశ విశేషముచే
ఏర్పడినడియు కావ్యజ్ఞుల కానందమును కూర్చునదియు నగు శబ్ధశోభాతిశయ
మని భావము.
ఎట్లనగా....
ప్రథమ మరుణచ్ఛాయస్తావత్ తతః కనకప్రభః
తదను విరహోత్తామ్య తన్వీకపోల తలద్యుతిః .
ప్రస ధ్వాన్తతోదక్షమః తణదాము భే
సరస బిసినీ పెద్దచ్ఛేద చ్ఛవిర్మృగ లాంఛనః.
41
&quot;రాత్రి ప్రారంభమున మొదట ఎర్రని కాంతి కలవాడును, పిమ్మట
బంగారు కాంతి కలవాడును, అటు పిమ్మట విరహముతో బాధపడుచున్న
కృంగియొక్క కపోలతలము వంటి కాంతి కలవాడును, ఆ పిమ్మట సరసము
లగు తామరతూడు ముక్కలవంటి కాంతి కలిగి, చీకటిని తొలగించుటకు సమర్థు
డును అగు చంద్రుడు ప్రసరించుచున్నాడు.&quot;
ఇచట వర్ణవిశ్యాసమునందలి వక్రతామాత్రముచే లభించిన శోభాతిశయము
ఎంతయు స్పష్టముగ చూపబడినది. ఈ వర్ణ విన్యాస వక్రత్వమే ప్రాచీనా
అంకార గ్రంథములయందు అనుప్రాస మని ప్రసిద్ధి గాంచినది. ఇందలి భేదము
లను లక్షణ నిరూపణ సమయమున (2-1) చూపగలము.
=
వ్యా, పదస్య = సుబంతము యొక్క గాని, అజంతము యొక్క గాని,
ఏ పూర్వార్ధం ఈ ప్రాతిపఒకరూపమైనది గాని, ధాతురూప మైనది గాని యగు
పూర్వార్ధము కలదో, దానియొక్క వక్రతా వక్రభావము, అనగా విన్యాసము
నందలి వైచిత్ర్యము. (దానికి పద పూర్వార్ధవక్రత యని పేరు.)
=
వి. సుప్ ప్రత్యముములను చేర్చుటచే ఏర్పడిన 'రామః ' 'బాల, '
ఇత్యాదులు సుబంతములు, (నామవాచకములు) తిబ్ ప్రత్యయములను చేర్చుటనే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>70jmwt4ldpto7yrsgmmmm8e7y8r0d0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228384</id>
    <revision>
      <id>584759</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తి జీవితము ఏర్పడిన 'భవతి' గచ్చతి' ఇత్యాదులు తిబింతములు. క్రియా పదములు. ఈ రెండింటికిని సుంత తిఱంతములకు) పదమని పేరు. సుబంతమైనచో తాని పూర్వార్ధము ప్రాతిపదిక మై యుండును,...'</comment>
      <origin>584759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="jq10emkjqz1j3dw0250u65sz7yivd0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తి జీవితము
ఏర్పడిన 'భవతి' గచ్చతి' ఇత్యాదులు తిబింతములు. క్రియా పదములు.
ఈ రెండింటికిని సుంత తిఱంతములకు) పదమని పేరు. సుబంతమైనచో
తాని పూర్వార్ధము ప్రాతిపదిక మై యుండును, అజంతమైనచో దాని పూర్వార్ధము
ఛాతు వై యుండును. వీటి వక్రత పద పూర్వార్ధ వక్రత యని యర్థము.
వ్యా, ఈ పదపూర్వార్ధవక్రత్వమన అనేక భేదము లుండవచ్చును.
(1) రూఢి శబ్దమునే ప్రస్తావమునకు అనుకూలముగ
నుండునట్లు
వాచ్యముగా ప్రసిద్ధ మగు ధర్మమకంటే భిన్న మగు ధర్మము (వాచ్యము
నందు ప్రసిద్ధ మగు మరి యొక (రామత్వాద భిన్న) ధర్మ మని చెప్పుట
అక్షరార్ధ సంగీతము) యొక్క ఆరోపము గర్భము నందుండు నటుల నిబంధిం
చుట పదపూర్వార్ధచక్రతయొక్క మొదటి భేదము. ఎట్లనగా.. &quot;రామోఒన్మి
సర్వం సహే&quot;. నేను రాముడను కదా అంతను నహింపగలను (అనుచోట రామ
శబ్దమునందు.)
వి. ఈ వాక్యము మహా నాటకములోని..
స్నిగ్ధశ్యామల కాన్తిలి పవియతో వేల్ల ద్వలాకా ఘనా
*తాః శీకరణం పయోద సుహృదా మానన్ద కేకాః కలాః,
సోమం సస్తు దృఢం కఠోర హృదయో రామోజస్మి సర్వం సహే
వైదేహీ తు కథం భవిష్యతి హహా హా దేవి! ధీరాభవ#
అను శ్లోకములోనిది.
&quot;స్నిగ్ధ మగు శ్యామల కాంతితో ఆకాశమును పూయుచున్న వియును,
పరిసరమునందు ఎగురుచున్న కొంగలు కలవియును అగు మేఘములును,
అంపురుఁ తో నిండిన గాలులును, మధురము లగు మయూర కేకాధ్వనులును,
అన్ని ఉండి ఉండుగాక, మిక్కిలి కఠిన మైన హృదయము గల
రాముడనై యున్నాను. అన్నిటిని సహింతును. కాని వైదేహి ఎట్లుండునో
కదాః హా. దేవీ! దైర్యముతో నుండుము.&quot;
ఇచట 'రామ' పదము కేవలము దశరథ పుత్రు డగు రాము డను
అర్థమున కాక &quot; ఎన్నియో కష్టముల ననుభవించుట కలవాటు పడినవాడు&quot; అను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jq10emkjqz1j3dw0250u65sz7yivd0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228385</id>
    <revision>
      <id>584760</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము నర్థమున ప్రయోగింప బడినది. 'రామ''లో 'రామ' అనునది ప్రాతిపదికము: (ను) అనునది ప్రత్యయము. 'రామ' అనునది పదపూర్వార్ధము శాన్ ఇది తద్వక్రతకు ఉదాహరణము. వ్యా. 2. ఎచ్చట వాచ్యము...'</comment>
      <origin>584760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="suktw9sycvj0w2go6k8khehrv6pt1tc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
నర్థమున ప్రయోగింప బడినది.
'రామ''లో 'రామ' అనునది ప్రాతిపదికము:
(ను) అనునది ప్రత్యయము. 'రామ' అనునది పదపూర్వార్ధము శాన్
ఇది తద్వక్రతకు ఉదాహరణము.
వ్యా. 2. ఎచ్చట వాచ్యమునందు ప్రసిద్ధ మగు ధర్మముయొక్క
లోకోత్త రాతిశయారోపమును గర్భమునం దుంచి సంజ్ఞాశబ్దము కూర్పబడుతో
అది రెండవ (పదపూర్వార్ధ) వక్రతాభేదము.
ఎట్లనగా...
రామోజసౌ భువనేషు విక్రమగుడై ప్రాప్తః ప్రసిద్ధిం పరా
మన్మద్భాగ్య విపర్యయాద్యది పరం దేవో న జానాతి తమ్.
వన్దవై ష యశాంసి గాయతి మరుద్యస్యైక బాణాహతి
శ్రేణీభూత విశాలతాల వివరోద్దీరై | స్వరై ః స_ప్తలిః.
(రాఘవానంద నాటకము)
&quot;ఈ రాముడు పరాక్రమము దేతను, గుణములచేతను లోకములలో
గొప్ప ప్రసిద్ధిని పొంది యున్నాడు. అతనిని గూర్చి ప్రభువుగారికి తెలియ
దన్నచో అందులకు మా(అంకావానుల) దురదృష్టమే కారణము. ఒక్క బాణ
ప్రహారముచే పంక్తిగా నేర్పబడిన (ఏడు) విశాం తాం వృక్షముల రంధ్రముల
నుండి బయల్వెడలిన ఏడు స్వరములతో వాయువు స్తోత్ర పాఠకుడు వలె
ఏ రాముని కీర్తిని గానము చేయుచున్నదో,&quot;
ఇచట లోకోత్తరము లగు శార్యౌదార్యాణి ధర్మముల అతిశయము యొక్క 3
అధ్యారోపమును బోధించునదిగా ప్రయుక్త మగు 'రామ్' శబ్దము సక్రత్వమును
ప్రకటించుచున్నది.
వి. పదపూర్వార్ధవక్రతకు చూపబడిన ఈ రెండు ఉదాహరణములందును
'రామ' శబ్దమునందే ఈ వక్రత రూపబడినది. ఈ వక్రత్వమునందలి రేవ
మేమనగా, పూర్వల్లో 3 మున 'రామ్' పద వాచ్యుడగు రాముని యందు ప్రసిద్ధముడు
లగు దశరథపుత్రత్వాది ధర్మములకంటె భిన్న మగు దుంబైక రాజసత్వాడు
రూపధర్మాంతరములు ఆప మున్నది. కాని రెండవ ఉదాహరణము నందలి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>suktw9sycvj0w2go6k8khehrv6pt1tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228386</id>
    <revision>
      <id>584761</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రో క్తి జీవితము రామవదవాచ్యు డగు రాముని యందు ప్రసిద్ధము లగు శౌర్యాది గుణములయందే లోకో త్తరత్వ రూపాతి శయము యొక్క ఆరోప మున్నది. వ్యా. 8. ఒక వస్తువును అనేక శబ్దములచే బోధించుట...'</comment>
      <origin>584761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="0jjk1p84ubpehgfg3v1smvoyppwf8ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రో క్తి జీవితము
రామవదవాచ్యు డగు రాముని యందు ప్రసిద్ధము లగు శౌర్యాది గుణములయందే
లోకో త్తరత్వ రూపాతి శయము యొక్క ఆరోప మున్నది.
వ్యా. 8. ఒక వస్తువును అనేక శబ్దములచే బోధించుటకు అవకాశమున్నను
ప్రకృతమనకు అనుగుణ మగుటచే ఒకానొక శబ్దమే, ఎచట ప్రయోగింప
బడునో, అచట పదపూర్వార్ధ సక్రత్వముండును. ఎట్లనగా
వామం కజ్జలవద్విలోచనమురో రోహద్విసారి స్తనం
మధ్యం శామమకాండ ఏవ విపులాభోగా నితంబస్థలి.
సద్యః ప్రోద్దత విస్మయైరితి గడై రాలోక్యమానం మహుః
పాయాద్వః ప్రథమం వపుః స్మరరిపోర్మి శ్రీభవత్
కా
కాన్తయా. 44
&quot;ఎడమ కన్ను కాటుక కల దైనది. వక్షస్థలపు ఎడమభాగము బయల్వె
తణ చున్న విశాల స్తనము గలది. నడుము హఠాత్తుగా సన్నమైనది; నితంబము
విశాల మైనది; ఈ విధముగ వెంటనే బయల్వెడలిన ఆశ్చర్యము గల ప్రమథ
గణములదే మాటిమాటికిని చూడబడుచున్న, కాంతతో ప్రప్రథమముగా కలసి
పోవుచున్న స్మరరిపుని యొక్క (అర్ధనారీశ్వర రూపముగు) శరీరము మిమ్ము
లను రక్షించుగాక.&quot;
44
వ్యా. ఇచట స్మరరిపోః అనెడు శివ పర్యాయ పదము అపూర్వమగు
వక్రత్వమును ఆవిష్కరించుచున్నది; ఏలయనగా మన్మథ శత్రువు శరీరము
కాంతతో కలిసిపోవుట ఏ విధమునను సంభావ్యము కాదు గాన గణములకు
(అది చూచిన) వెంటనే ఎక్కువ ఆశ్చర్యము కలుగుట యుక్తముగా నున్నది.
ఆకలసిపోవుట కూడ మరల మరల పరిశీలించిన పిదప ఆశ్చర్యమును కలి
గింప జాలదు గాన 'ప్రథము' పదము యొక్క జీవితము.
అను విషయమును
వి. అనగా— తొలిసారి చూచినప్పుడు మాత్రమే అట్టి ఆశ్చర్యమః
కలుగును గాని, మాటిమాటికి చూచిన పిమ్మట కలుగదు
బోధించుటకే శ్లోకమన 'ప్రథమ' పదము ప్రయుక్త మైనది, అదియే '
సద ప్రయోజనము.
'ప్రథమ'&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jjk1p84ubpehgfg3v1smvoyppwf8ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228387</id>
    <revision>
      <id>584762</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ్యా, వాచ్యమునందు సంభావ్యములు కాని ధర్మాంతరములను గతిత ములు చేయుట చేత గూడ ఈ పర్యాయ వక్రత్వము చూడబడుచున్నది. ఎట్లనగా నేనాపతే| రాజవల్లభ! రక్షేనం భీమాద్దుఃశాసనమ్ &quot; ॥ (వేణీసంహా...'</comment>
      <origin>584762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="csmmeo8n0uubl2jr1tgqbizp6za5k7b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ్యా, వాచ్యమునందు సంభావ్యములు కాని ధర్మాంతరములను గతిత
ములు చేయుట చేత గూడ ఈ పర్యాయ వక్రత్వము చూడబడుచున్నది.
ఎట్లనగా నేనాపతే| రాజవల్లభ! రక్షేనం
భీమాద్దుఃశాసనమ్ &quot; ॥
(వేణీసంహారము 8-47)
&quot; ఓ అంగరాజా! ఓ నేనాపతీ: ఓ రాజప్రియుడా ఈ దుశ్శాసనుని
భీముని నుండి రక్షింపుము&quot;.
వి. భీమనేనుడు దుశ్శాసనుని పక్షము చీల్చి రక్తము త్రాగనున్నప్పుడు
అశ్వత్థామ అంతవరకును బీరములు పలికిన కర్ణునితో సోల్లు:తనముగ పలికిన
మాటలివి.
ఇచట ('అంగరాజాః' మొదలగు) మూడు పర్యాయ పదములందును
అతనిని రక్షించగల్గుట అసంభావ్య మనెడు (కర్ణుని) ఆశక్తత్వమును గర్భితము
చేసి &quot; వీనిని రక్షింపుము &quot; అని ఉపహాసము చేయబడుచున్నది.
వ్యా, 4. పద పూర్వార్ధ వక్రత్వమునందు ఉపచార వక్రత్వ మనెడు మరి
యొక (నాల్గవ భేదమున్నది. ఇందు మూర్త ద్రవ్యమును బోధించు శబ్దము ఉప
చారము (ఆరోపము) అమూర్త ద్రవ్యమును బోధించును. ఎట్లనగా..
&quot;విష్కారణం వికారకణికాపి మనస్వినాం, మానస మాయా
&quot;నిష్కారణముగ చేయబడిన అవమాన
సయతి.
కణమైనను మానవంతుల
మనస్సుకు బాధ కలిగించును.” మరియొకటి ఎట్లనగా—
&quot;హస్తాపచేయం యశః&quot;
&quot;చేతితో కోయతగిన కీర్తి&quot;. చిన్ని మూర్త శబ్దమును బోధించు కణికా
శబ్దము సామాన్యరూపమున అల్పత్వమును ఆరోపించుటచే ఇచట అమూర్త మగు
అవమానము యొక్క ఆల్పత్వమును బోధించుటకై ప్రయుక్త మైనదై సహృద
కారియగుట వక్రత్వమును పోషించుచున్నది 'హస్తాప దేయమ్'
అనచోట కూడ మూర్తము లగు పుష్పాది వస్తువులలో ఉండుటకు అవకాశము '
కల సంహతత్వమును (ఒక ముద్దగ నుండుటను) ఆరోపించి అమూర్త మగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csmmeo8n0uubl2jr1tgqbizp6za5k7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228388</id>
    <revision>
      <id>584763</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రోక్తి జీవితము యశస్సును గూడ 'హస్తావ చేయమ్' అని చెప్పుట వక్రత్వమును కూర్చు వ్యా. తరంగితత్వము (అలలు అలలుగా లేచుట) మొదలగు ధర్మముల నాధారముగ చేసికొని, ద్రవరూప మగు వస్తువును బ...'</comment>
      <origin>584763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="8pimn18zn9n4flbsp7gbm7gt71e9vhj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రోక్తి జీవితము
యశస్సును గూడ 'హస్తావ చేయమ్' అని చెప్పుట వక్రత్వమును కూర్చు
వ్యా. తరంగితత్వము (అలలు అలలుగా లేచుట) మొదలగు ధర్మముల
నాధారముగ చేసికొని, ద్రవరూప మగు వస్తువును బోధించు శబ్దము, వీడియో
యొక సాదృశ్య మాత్రమను పురస్కరించుకొని, ఘనపదార్థవాచకముగ గూడ
ప్రయోగింపబడుచు కవి ప్రవాహము నందు ప్రసిద్ధిలోనున్నది. ఎట్లనగా—
&quot;శ్వాసోత్కచ తరఙ్గణిస్తనతపే&quot;
'శ్వాస జన్యకంపముచే తరంగిత మగు ననతటమునందు.'
46
ఇచట కఠిన మగు ననతటమున జలమునందు వలె తరంగములు వచ్చి
నట్లు ఆరోపించుటచే ఇది పద ప్వూరార్ధ వక్రత్వమునకు చెందిన ఉపచార
వక్రత్వమనెడు నాల్గవ భేదమున కుదాహరణము.
(ఈ పూర్తి శ్లోకము ముందు, మూలమునందే ఉదాహరింపబడగలదు).
వ్యా. కొన్ని యడం ద్రవరూపార్ధమును బోధించునది అమూర్తవాచక
ముగ గూడ ప్రయోగింపబడును. ఎట్లనగా
జీతాలు కామని కాల విపుషమమీ శార్యోప్మ కణూవ్యయ
మరచమూడమ్మా హవా బాహవశి, 47
&quot;ఈ శ్లోకమెవరిదో తెలియదు. తృతీయోన్మేషములో పూర్తిశ్లోక మీ విధ
ముగ చూపబడినది.
లోకో యాదృశ మాహ సాహస ధనం తం దతియా పుత్రకం
స్యాత్ సత్యేన స తాదృగేవ న భవేత్ వార్తా
షికాం కామపి కాల విషృషముమీ శౌర్యోష్మ కణ్ణూవ్యయ
వ్యగ్రాః స్యుశ్చిరవి స్మృతా మరచ మూడిన హవా వాహవః।
'లోకులు ఆ క్షత్రియా పుత్రకుని గూర్చి ఏ విధముగ, సాహసమే ధన
ముగ కలవానినిగా చెప్పుచున్నారో, అతడు సత్యముగ అట్టివాడే కావచ్చును.
లోకవార్త యథార్థ దూరము కాకపోవచ్చును. సురసేనలతో జరిగిన చిన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pimn18zn9n4flbsp7gbm7gt71e9vhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228389</id>
    <revision>
      <id>584764</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 78 చిన్ని యుద్ధములను బాంకాలము క్రితమే మరిచిన నా బాహువులు ఒక్క కాల బిందువు పాటు శౌర్యము వలన కలిగిన దురదను పోగొట్టు కొనుటయందు వ్యగ్రమలై అగుగాక' వి. ఇది పూర్తిశ...'</comment>
      <origin>584764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="aczjaix51ikv83az9omtuv6wgddyksf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
78
చిన్ని యుద్ధములను బాంకాలము క్రితమే మరిచిన నా బాహువులు ఒక్క కాల
బిందువు పాటు శౌర్యము వలన కలిగిన దురదను పోగొట్టు కొనుటయందు
వ్యగ్రమలై అగుగాక'
వి. ఇది పూర్తిశ్లోకమునకు అనువాదము, 'క్షత్రియా' అను స్త్రీలింగ
శబ్దమును, 'పుత్రకం' అను అల్పార్థకప్ ప్రత్యయాంతమును ప్రయోగించుటచే
రాముని విషయమున రావణునికి గల అవజ్ఞసూచిత మగుచున్నది. డిమాృహవ
మనగా చిన్న దెబ్బలాట, లేదా వినోదముకొరకు చేయు యుద్ధము. (MOCK
PIGHT) ఇచట జలాది ద్రవపదార్థములను బోధించు విప్పట్భద్దాము అమూర్త
కాలాంశ వాతకముగ ప్రయోగింపబడినది.
వి. ఈ రెండింటిలో 'శ్వాసోత్కమ్ప' 'ఏకాం కామని కాలవిపృషం' అను
పద్యములలో 'తరంగిణి' 'విపృషం' అనునవి వక్రత్వమును సంపాదించుచున్నవి.
5. విశేషణ వక్రత్వ మెనెడు పదపూర్వార్ధ వక్రతాభేదము (అయిదవది)
ఉన్నది. అందు విశేషణ మాహాత్మ్యము చేతనే సహృదయాహ్లాద కారిత్వరూప
మిగు వక్రత్వము వ్యక్తమగును. ఎట్లనగా
దాహో ఒమ్భః ప్రసృతిం పచః ప్రచయవాన్ బాష్పః ప్రణాలో చిత
శ్వాసాః ప్రేంఖత దీవ్ర దీపలతికార పాణిమ్ని మగ్నంవపు||
కించావ్యత్కథయామి రాత్రిమఖిలాం త్వన్మార్గ వాతాయన
హ స్తచ్ఛత్ర నిరుద్ధచన్ద్ర మహసప్తస్యాః స్థితిర్వర్త తే॥
(విద్ధళాలభంజిక 11–21) 48
'తాపము దోసిళ్ళ కొలది నీళ్ళను కాచివేయ గలదిగా నున్నది. అత్యధిక
మగు బాష్పము గొట్టములలో ప్రవహింపచేయుటకు సరిపడునది ఉన్నది. శ్వాస
ములు ప్రజ్వలించుచున్న దీపలతికను కదల్చి వేయుచున్నవి. శరీరము తెలు
పులో మునిగిపోయినది. ఇంకొక విషయమును చెప్పెదను. ఆమె రాత్రి
యంతయు హస్త మనెడు ఛత్రమును చంద్రకాంతికి అడ్డముగ పెట్టికొని నీవు
వచ్చెడు మార్గము వైపున నున్న వాతాయనమునందు కూర్చొని యున్నది'.
ఇచట ‘దాహః, ‘బాష్పః, శ్వాసాః, వపుః' అని చెప్పుటలో వైచిత్ర్య
మేమియు చూపబడలేదు. కాని ఒక్కొక్క దానికి చేర్చిన &quot;ఆంధ్రః ప్రసృతిం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aczjaix51ikv83az9omtuv6wgddyksf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228390</id>
    <revision>
      <id>584765</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 వక్రోక్తి జీవితము ఒకానొక వక్రత పచః&quot; ఇత్యాది విశేషణముల మాహాత్మ్యముచేత మాత్రము ప్రతీతమగుచున్నది. కావున ఇది విశేషణ వక్రత్వమున కుదాహరణము) ఇంకను ఎట్లనగా— క్రీడా యోగాన్నతి వ...'</comment>
      <origin>584765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="olkpr01scdnf3u31c79hlmxybwjwn1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;74
వక్రోక్తి జీవితము
ఒకానొక వక్రత
పచః&quot; ఇత్యాది విశేషణముల మాహాత్మ్యముచేత మాత్రము
ప్రతీతమగుచున్నది. కావున ఇది విశేషణ వక్రత్వమున కుదాహరణము)
ఇంకను ఎట్లనగా—
క్రీడా యోగాన్నతి వదనయా సన్నిధానేగురూణాం
బద్దోర్కెమ్పస్తన కలశయా మన్యు మనర్నిగృహ్య.
తిష్ఠిత్యుక్తం కి మివ న తయా యత్సముత్సృజ్య బాష్పం
మయ్యా సక్తశ్చకిత హరిణీహారి నేత్రత్రిభాగఃః
48.
ధర పద్ధతి 3486
ఆమె కోపమును లోన
&quot;పెద్దల సమీపమున సిగ్గుదే తల వంచుకొన్నదియు, (తీవ్ర శ్వాసము
లచే) కదలుచున్న స్తన కలశములు కలదియు నగు
దిగమ్రింగి, కన్నీరు రాల్చి, నేత్రాంతము భయపడుచున్న లేడి(చూపు) వలె
మనోహర మగునట్లుగా నాపై లగ్నమగునట్లు చేసిన దనగా (ప్రసరింప చేసిన
దనగా) తన్మాత్రము చేతనే ఆగిపొమ్ము అని చెప్పలేదా ।
వి. గ్రామాంతరమునకు వెళ్ళెదనంటివే వెళ్ళలే దేమి? అని మిత్రు డడు
గగా, అందులకు కారణమును తెలుపుచు పలికినదీ వాక్యము,
వ్యా. ఇచట 'భయపడుచున్న లేడిచూపు వలె మనోహరముగా' అనెడు
క్రియా విశేషణము గురు సన్నిధిచే గలిగిన అప్రగల్భత్వముచే రమణీయ మగు
నేత్రాంత సంగమమనకు భయపడుచున్న లేడి యొక్క నేత్రములతో సామ్య
మును చూపుటద్వారా ఒకానొక సౌందర్యమును కలిగించుచున్నది.
వ్యా. 6. ప్రస్తావానుగుణ మగు ఏదియో ఒక నికర్షముతో గాని, ఉత్కర్ష
ముతో గాని కూడిన పదార్థ స్వరూపమును ప్రత్యక్షముగను, స్పష్టముగను చెప్పు
టకు వీలు కానపుడు కప్పిపుచ్చుటకు సామర్థ్యము కందగుటచే ఉపయుక్త మగు
శబ్దముచే అది బోధింపబడును. ఇది 'సంవృతివక్రత్వము' అనెడు పద
పూర్వార్ధవక్రత యందలి మరియొక (ఆరవ) భేదము,
ఎట్లనగా.....&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>olkpr01scdnf3u31c79hlmxybwjwn1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228391</id>
    <revision>
      <id>584766</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 75 (ఈ శ్లోకము అపసవత్సరాజచరితములోని చతుర్థాంకములోనిది). పూర్తిక చతుర్యస్య తవాసనాదవగతం నాథూత్ క్వచిన్నిర్వృతం యేనైషా సతతం త్వదేశశయనం వశఃస్థలీ కల్పితా, యేనోక...'</comment>
      <origin>584766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="06px5uajux4dwuld8ptul94t4vl6wkr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
75
(ఈ శ్లోకము అపసవత్సరాజచరితములోని చతుర్థాంకములోనిది).
పూర్తిక
చతుర్యస్య తవాసనాదవగతం నాథూత్ క్వచిన్నిర్వృతం
యేనైషా సతతం త్వదేశశయనం వశఃస్థలీ కల్పితా,
యేనోక్తానీ వినా త్వయా బత జగచ్ఛూన్యం తణాజ్జాయతే
స్కోయం దమ్భధృతవ్రతః ప్రియతమే కర్తుం కిమప్యుద్యః॥ 50
&quot;నీ ముఖమునుండి తొలగింపబడిన ఎవరియొక్క దృష్టి మరి యెచటను
ఆనందముకలది కాలేదో, ఎవనిచే ఈ వక్షస్థలము నీ యొక్క లెకు మాత్రమే
శయనముగా కల్పింపబడినదో, &quot;నీవు లేకున్నచో ఈ జగత్తు క్షణకాలములో
శూన్యప్రాయ మై యగును&quot; అని ఎవనిచే నీవు పలకబడితివో, దంభమునకై
గ్రహింపబడిన ఏకపత్నీ వ్రతము గల ఆ ఈతడు. (అట్టి ఈ వత్సరాజు)
ఓ ప్రియతమురాలా ఏడియో చేయుటకు ఉద్యమించుచున్నాడు&quot;.
వ్యా. ఇచట, వాసవదత్తకు కలిగిన విపత్తిచే వ్యాకులుడగు వత్సరాజు,
(&quot;నీవు పద్మావతిని వివాహమాడినచో పోయిన వాసవదత్త మరల లభించును&quot;
కొందరి జ్యోతిష్కుల మాటలను బట్టి) ఆమెను మరల
అనెడు
పొందవలె
ననేడు ఆశోచే పద్మావతిని వివాహ మాడ నిశ్చయించి, తాను చేయు పని (పద్మా
వతీవివాహము.) ఆకార్య మని భావించుచు ఆ అర్థమును కప్పిపుచ్చుటకు సమర్థ
మగు 'కేనాపి' అనెడు సర్వనామపదమురే, మహాపాతకమును వలె ఆ పనిని
నోటితో ఉచ్చరించుట కూడ తగ దని సూచించుచున్నాడు. (కావున ఇది
సంవృతిపక్రతకు ఉదాహరణము).
ఇంకను ఎట్లనగా-
నిద్రానిమీలితదృశో మదమన్థ రాయా
నాప్యర్థనన్తిన చయాని నిరర్థకాని,
అద్యాపి మే వరతనోర్మధు రాణి తస్యా
సాన్య రాణి హృదయే కిమపి ధ్వనన్తి
51
* 'నిద్రచే మూయబడిన నేత్రములు కలదియు, మదముచే మందయు నగు
ఆ సుందరి యొక్క, అర్థము కలవి కానివియు, అర్థములేనివి కూడ కానివియు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>06px5uajux4dwuld8ptul94t4vl6wkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228392</id>
    <revision>
      <id>584767</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వక్రో క్తి జీవితము ఆగు మధురము లగు ఆ అక్షరమాలు హృదయమునందు ఏమేమో ధ్వనించుచునే యున్నవి&quot;. ఇచట 'కిమపి' అనుటచే ఆ అక్షరములను విమటచే కలిగిన చిత్తచము త్కారము కేవలము అనుభవైక గోచర మగు...'</comment>
      <origin>584767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="hkh6boqqcmi4fcekq6lgym4jmtxphq2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వక్రో క్తి జీవితము
ఆగు మధురము లగు ఆ అక్షరమాలు హృదయమునందు ఏమేమో ధ్వనించుచునే
యున్నవి&quot;.
ఇచట 'కిమపి' అనుటచే ఆ అక్షరములను విమటచే కలిగిన చిత్తచము
త్కారము కేవలము అనుభవైక గోచర మగుటచేత ఇది ఇట్లని చెప్పుటకు శక్యము
కాదని ప్రతిపాదింపబడుచుచున్నది. 'తాని' అనగా 'అట్టి అనిర్వచనీయానుభవ
గోచరముగ స్మరింపబడుచున్నవి' అని యర్థము.
‘నాప్యర్థవ న్తి' అనుటచే తనకు మాత్రమే సంవేద్య మగుటచే వర్ణించుటకు
శక్యము కాకుండుట ప్రకాశింపబడుచున్నది. అవి అలౌకిక చమత్కార జనకములు
గాన, 'నచ యాని నిరర్థకాని' అనుటచే, వాటికి అపార్థకత్వము నివారింపబడు
చున్నది. ఈ మూడు విశేషణములందును, విశేషణవక్రత్వము గోచరించుచున్నది.
(కిమపి అనునపుడు సంవృతివక్రత్వ మున్నది).
వ్యా. 7. కవులు సమాసాదివృత్తులలో విచిత్రము లగు కొన్ని వృత్తులను..
మాత్రమే పరిగ్రహింతురు. అట్టి చోట్ల వృత్తి వైచిత్ర వక్రత్వ మనెడు మరి
యొక (ఏడవ) పద పూర్వార్ధ వక్రతాభేదము సంభవించును. ఎట్లనగా-
&quot;మధ్యే ఒఙ్కరం పల్లవా&quot; వి.శా. భ. (1-28) 52
అంకురమధ్యమమునందు (మధ్యేంకురము) పల్లవములు”
వి. ఇచట 'అంకురమధ్యే' అని తత్పురుష
సమాసమును ప్రయోగింపక
&quot;హెరేషధ్యేషష్ఠ్యావా&quot; అన సూత్రముదే (8-1-18) విహిత మగు అవ్యయీభావ
సమాసమును మధ్యేంకురం) ప్రయోగించుటచే సమాసరూపవృత్తివక్రత్వ
మన
వ్యా, ఇంకను ఎట్లనగా-
&quot;పొమ్ని మగ్నం ను” 68. (చూ. 48వ క్లో)
&quot; శరీరము పాండిమయందు మునిగిపోయినది&quot;
వి. ఇచట 'పాండుతాయామ్' 'పాండుర్వే' మొదలగు ప్రసిద్ధతద్ధితాం
తములను ప్రయోగింపక, ఇమనిచ్ ప్రత్యయంత మగు (వర్ణదృఢాదిభ్యఃష్యఞ్చ
6-1-18 అను సూత్రముచే 'పాణ్ణిమ్ని' అను పదమును ప్రయోగించుటచే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hkh6boqqcmi4fcekq6lgym4jmtxphq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228393</id>
    <revision>
      <id>584768</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము 77 వక్రతావిశేషము అనుభవగోచర మగుచున్నది. ఇది తద్ధితవృత్తివక్రతకు ఉదాహరణము. ఇంకను ఎట్లనగా… &quot;సుధావిసరనిష్యద్ధ సముల్లాస విధాయిని హేమధామని ఖండేఒపి న జనో నోన్మనా...'</comment>
      <origin>584768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="gad18snjdzievv2moadsivwap8sc8n8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
77
వక్రతావిశేషము అనుభవగోచర మగుచున్నది. ఇది తద్ధితవృత్తివక్రతకు
ఉదాహరణము.
ఇంకను ఎట్లనగా…
&quot;సుధావిసరనిష్యద్ధ సముల్లాస విధాయిని
హేమధామని ఖండేఒపి న జనో నోన్మనాయతే&quot;
&quot;ఖండరూపుడైనను హిమాంశువు అమృతధారాప్రవాహ ప్రసారమును
-చేయుచుండగా, జనుడు ఉత్కంఠితుడు కాడనునది లేదు”. (తప్పక ఉత్కంఠితు
డగును)
వి. ఇచట 'ఉత్కంఠితో భవతి' ఇత్యాదివాక్యములను ప్రయోగింపక
&quot;భృశాదిత్యో భువ్యచ్వేర్లోపశ్చ హలః&quot; అను సూత్రముదే (8-1-12)
'ఉన్మనస్' శబ్దమునకు క్యజ్ ప్రత్యయముకు చేర్చుటచే నిష్పన్న మగు 'ఉన్మ
నాయతే' అను నామధాతువును ప్రయోగించుటచే నౌక విధ మగు చమత్కా
రము పోషింపబడుచున్నది. కావున ఇది సనాద్యన్తధాతు (నామధారు, రూపవృత్తి
వక్రతకు ఉదాహరణము, కృత్- తద్ధిత సమాస, ఏకశేష-సనాద్యన్తధాతువు
లను పేర్లతోవృత్తులు ఐదువిధములు. &quot;సన్, క్యచ్, కామ్యచ్, క్యణ్, కృష్,
ఆచారక్విప్, ణిచ్, యజ్, యక్, ఆయ, ఈయక్, బీజ్ అను ప్రత్యయములను
చేర్చుటచే నిష్పన్నములగు ధాతువులు సూద్యన్తధాతువృత్త్యంకర్గతములు.
ఇచట 'ఉన్మనాయతే' అనునది క్యణ్ ప్రత్యయాంతము. ఈ ఐదు వృత్తులలో
చమత్కారకారి యగు వృత్తిని స్వీకరించుట వృత్తివక్రత యని భావము. ఇచట
వరుసగ సమాసవృత్తి- తద్ధితవృత్తి = సనాద్యంతధాతువృత్తి-వక్షతం కూడా
హరణములు చూపబడినవి.
ఇచట 'సమాసాది వృత్తినామ్' అనుపాఠము, దానిపై విశ్వేశ్వరుని
వ్యాఖ్యానమును అసంగతముగ నున్నవి.
వ్యా, 8. వైచిత్ర్యముకొరకై భిన్న లింగపదములను సమానాధికరణములనుగ
(అనగా ఏకవస్తుబోధకములను గ) ప్రయోగించినచో అచట &quot;లింగ వైచిత్ర్యము&quot;
అనెడు మరి యొక (ఎనిమిదవ) భేదము గూడ కనబడుచున్నది.
ఎట్లనగా..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gad18snjdzievv2moadsivwap8sc8n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228394</id>
    <revision>
      <id>584769</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 ఇత్థం జడే జగతి కో ను బృహత్ప్రమాణ కర్ణః కరీ నను భ వేర్ధ్వనితస్య పాత్రమ్, ఇత్యాగతం ఝటితి యో లినమున్మమాధ మాతఙ్గ ఏవ కిమతః పరముచ్యతే || వక్రోక్తి జీవితము &quot; ఈ విధముగ ఇడ నగు ఈ ప్రపం...'</comment>
      <origin>584769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="pt7zz9jkgo904m9e2jjx8tgw3esolng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
ఇత్థం జడే జగతి కో ను బృహత్ప్రమాణ
కర్ణః కరీ నను భ వేర్ధ్వనితస్య పాత్రమ్,
ఇత్యాగతం ఝటితి యో లినమున్మమాధ
మాతఙ్గ ఏవ కిమతః పరముచ్యతే ||
వక్రోక్తి జీవితము
&quot; ఈ విధముగ ఇడ నగు ఈ ప్రపంచమున పెద్ద చెవులుగల ఈకరి,
(పెద్ద దేయి కలది. అనగా ఈవి కలది, తొండము కలది అని అర్థద్వయము)
ఎవరోక నా ధ్వనితమునకు (ప్రార్థనకు) అర్హత కలది కావచ్చును. ఇట్లు
భావించి వచ్చిన తుమ్మెదను ఏది వెంటనే చంపివేసెనో అది మాతంగమే.
(మాతంగుడే—చండాలుడే అని రెండవ యర్థము) దానిని ఇఁక నేమని పిలువ
వలెను
వి. ఇచట &quot;బృహత్ప్రమాణకర్ణః, 'కం', 'పాత్రమ్&quot;ఆరు భిన్న లింగము
లగు (మొదటి రెండును పుంలింగములు, మూడవది నపుంసకము) పదములు
సమానాధికరణములుగ ఏకగ వ్య క్తిసంబద్ధములుగ ప్రయోగింపబడినవి గాన)
ఇది లింగవక్రత కుదాహరణము.
ఇంకను ఎట్లనగా-
“మైథిలీతస్యదారాః” (బాలరా 8-27)
*(మైథిలి అతని దారలు)&quot;
లి. ఇచట స్త్రీలింగ, పుంలింగ శబ్దము లగు 'మైథిలీ' 'దార' శబ్దములు
సమానాధికరణములుగ ఉపయోగింపబడినవి గాన లింగవక్రత కుదాహరణము,
వ్యా. శ్రీ అను వేరే సుందరము గావున నామ్నైవ స్థితి వేళలమ్)
శివులు (ఒక శబ్దమునకు) అనేకలింగము ఉన్నను సౌకుమార్య మనెడు కారణ
ముచే శ్రీలింగశబ్దమునే ప్రయోగించుచుందురు. అట్టి స్థలములలో మరి యొక
లింగవై చిత్ర్యవక్రత్వభేదము కూడ ఉన్నది.
ఎట్లనగా
&quot;ఏతాం పశ్య పుర స్తటీమ్&quot;
&quot;ఎదుట ఈ రటిని (ఒడ్డును) చూడుము&quot;.
57&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pt7zz9jkgo904m9e2jjx8tgw3esolng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228395</id>
    <revision>
      <id>584770</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము .79 వి. తటశబ్దమును మూడు లింగములందును ప్రయోగింపవచ్చును. ఇచట కవి సౌకుమార్యాతిశయమును పురస్కరించుకొని 'తటీమ్' అను శ్రీలింగశబ్ద మునే ప్రయోగించినాడు. అవ, ఇంతవరకును...'</comment>
      <origin>584770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="1iia3dff0ho9h1cown9qsckobiru8v1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
.79
వి. తటశబ్దమును మూడు లింగములందును ప్రయోగింపవచ్చును. ఇచట
కవి సౌకుమార్యాతిశయమును పురస్కరించుకొని 'తటీమ్' అను శ్రీలింగశబ్ద
మునే ప్రయోగించినాడు.
అవ, ఇంతవరకును సుబంతపదపూర్వార్ధ ప్రాతిపదిక) వక్రతకు ఉదా
హరణములను చూపి, ఇపుడు తిఱంతపదపూర్వార్ధ వక్రతము, అనగా ధాతువక్ర
తను, చూపుచున్నాడు.
9. క్రియావైచిత్ర్య ప్రతిపాదనము కొరకై శివులు' ఒక విధ మగు నేర్పుతో
గూడిన పలుకులచే రమణీయములగు ప్రయోగములను చేయుచుందురు. అట్టి
స్థలములలో &quot;క్రియావై చిత్ర వక్రత్వము&quot; అనెడు, పదపూర్వార్ధ మగు ధాతువు
నకు సంబంధించిన మరి యొక వక్రత్వభేదమున్నది. అందు సౌన్దర్యవ్యాప్త మగు
వ్యవహారము గల బహువిధము లగు క్రియావైచిత్ర్యము కనబడుచున్నది.
ఎట్లనగా-
&quot;రతి కేళిహృతనివసనక రకిసలయరుద్ధనయనయుగలస్య
రుద్రస్య తృతీయనయనం పార్వతీపరిచుంబితం జయతి&quot;.
58
&quot;రతికేళియందు తొలగింపబడిన (పార్వతీ) వస్త్రము కలవాడును, (ఆమె
యొక్క) కరకిసలయములచే మూయబడిన నేత్రద్వయము కలవాడును అగు
రుద్రునియొక్క పార్వతీచుమ్బిత మగు మూడవ నేత్రము సర్వోత్కృష్టముగ
మన్నది&quot;.
58
ఇచట సాధింప తగిన కప్పుట అనేడు ప్రయోజనము (అన్ని నేత్రముల
విషయమునందును) సమానమే యైనను లోచనత్వము (ఆ మూడింటికిని) సమా
నమే యైనను, దేవి చుమ్బనముచే ఏ కన్నును మూయుచున్నదో, భగవంతుని ఆ
మూడవ కన్ను సర్వోత్కృష్టముగ నున్నది అని వాక్కార్థము. ఇచట (మిగి
లిన రెండు కన్నులకును లేని గొప్పదనమును సూచించు) 'జయతి' అను
క్రియాపదమునకు గల సహృదయసంవేద్య మగు వైచిత్ర్యము స్ఫురించుచున్నది.
ఇంకను ఎట్లనగా
స్వేచ్ఛా కేసరిణః స్వచ్ఛస్వచ్ఛాయా యాసిన్దవః ।
క్రాయన్తాం వో మధురిపో॥ ప్రపన్నార్తిచ్చిదో నఖా॥ 58&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1iia3dff0ho9h1cown9qsckobiru8v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228396</id>
    <revision>
      <id>584771</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="mn47kbi1pwghncscm2w7l362erf3q2r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భైరవీ పటలము|37}}&lt;/noinclude&gt;4. పరావాక్కు భైరవి యగును.

5. సుందరియొక్క- త్రిపురాత్వవ్యాఖ్యానముచే భైరవియొక్క త్రిపురాత్వము వ్యాఖ్యానమయ్యెను.

6. సూక్ష్మశబ్దమునకు జ్ఞానమునకు ముఖ్యముగా భేదము లేనందున.

7. దేవత యొక్కటియైనను తత్త్వవిభూతియందున్న భేదముచే విద్యయందు భేదము గల్గెను.

8. మూలాధారమందు నిష్ఠయే భైరవియొక్క శుద్ధోపాసనము.

9. అదియు పరాసంబంధమైనదానికి (పరావాక్కుగా నన్వయించుకొనవలెను) ఆలయమగుచున్నది.

10. భైరవీ మంత్రముకూడ శ్రీవిద్య యనబడును.

11. మొదటి బీజము 'హ్స్రైం ’

12. రెండవది 'హ్ల్స్కీం '

13. మూడవ బీజము 'హ్ర్సౌః '


14. సుందరీ విద్యలోవలె మొదటిది వాగ్భవ కూటము.

15. రెండవది కామరాజ కూటము.

16. మూడవది శక్తి కూటము.

17. మోక్షముగోరు వాడీ విద్యచే భైరవి నుపాసించవలెను.

18. విద్యను గోరువాడును.

19. &quot;జాతవేదస...” యను త్రిష్టుభ మంత్రముచే భైరవిని కష్టములు దాటగోరువా డుపాసించవలెను. (ఇది వేదమంత్రము.)

20. ఈ భైరవీశక్తికే దేవగణములను దృప్తిబరచు 'స్వాహా' యని,

21. పితృగణములను దృప్తిబరచు 'స్వధా' యని పేర్లు ప్రసిద్ధములు.


{{rule|2cm}}


(మనయందు స్మృతి రెండు రూపములగుచున్నది వాక్స్మృతి, అర్ధస్మృతి. వాగ్రూపములకు క్షేత్రమువంటి శ్రుతియే ప్రణవమై, కేవలమైనప్పుడు పరావాక్కనబడుచున్నది. అర్థస్మృతులను గ్రహించు జ్ఞానము నిర్విషయమైనప్పుడు పరిజ్ఞానమైన ట్లే, పరాశబ్దజ్ఞానములే భైరవీ సుందరీలు. ఇవి ప్రత్యేకస్మృతిసంబంధములే.)


{{c|(పూర్వపంచక మింతతో ముగిసెను.)}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mn47kbi1pwghncscm2w7l362erf3q2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228397</id>
    <revision>
      <id>584772</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 (ధ్వన్యాలోక మంగళాచరణ శ్లోకము) వక్రోక్తి జీవితము &quot;స్వచ్ఛ మగు తమ కాంతిచే జయింపబడిన చంద్రుడు కలిగినట్టియు, శరణు జొచ్చినవారి ఆర్తిని ఛేదించు నవియు అగు, స్వేచ్ఛావశముచే సింహమ...'</comment>
      <origin>584772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="ba3s63f89fka745v12e5aylo9xrwl0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
(ధ్వన్యాలోక మంగళాచరణ శ్లోకము)
వక్రోక్తి జీవితము
&quot;స్వచ్ఛ మగు తమ కాంతిచే జయింపబడిన చంద్రుడు కలిగినట్టియు,
శరణు జొచ్చినవారి ఆర్తిని ఛేదించు నవియు అగు, స్వేచ్ఛావశముచే సింహముగ
అవతరించిన మధుసూదనుని నఖములు మిమ్మలను రక్షించుగాక&quot;.
ఇచట సకలలోక ప్రసిద్ధ మగు ఛేదనవ్యాపారము కంటె భిన్న మగు ఒకా
నౌక అపూర్వ మగు ప్రపన్నార్తిచ్చేదనరూప మగు క్రియావైచిత్ర్యము నఖము
లకు వర్ణింపబడినది,
వి. అనగా నఖములు తృణాదులను భేదించినట్లు నృసింహుని నఖములు
ప్రపన్నుల అర్హుల నన్నిటిని ఛేవించునని చెప్పుటలో ఒక వైచిత్ర్య మున్నది
గాన ఇది క్రియాపక్రతకు ఉదాహరణము,
ఇంకను ఎట్లనగా—
ఉప్తో హస్తావలగ్నః ప్రసభమభిహతో 2 ప్యారదానోంశుకాస్తం
శేశేష్వపా సశ్చరణనిపతితో నేషితః సమమేణ.
గృహ
ఆలిఙ్గన్ యో వధూత స్త్రీ పురయువతిఖిః సాత్రునేత్రోత్సలాభిః
కామీ వార్డ్రోపరాధః స దహతు దురితం శామృతో వః శరాగ్ని
(అమరుకము) 80
&quot;క్రొత్తగ అన్యకాంతాసంగమార్మపరాధము చేసిన కాముకుడు వలె'
హస్తమందు లగ్న మైనపుడు కన్నీళ్ళతో నిండిన నేత్రోత్సలములు గల త్రిపుర
యువతులచే విసిగి వేయబడినట్టియు, గట్టిగ కొట్టబడినను వస్త్రాంతమును పట్టు
కొనుచున్నట్టియు, కేశములను గ్రహించు నపుడు దూరముగ తొలగింపబడి
నట్టియు, పాదములపై పడినను సమమముచే చూడబడనట్టియు, కౌగిలించు
కొనునపుడు (తిరస్కరింపబడిన) దులిపివేసికొనబడి నట్టి శంభుసంబంధ మగు
బాణాగ్ని మీ పాపమును దహించుగాక&quot;.
(అగ్నికి దహించుటస్వాభావికము గాన్న ఇచట పూర్వమునందు వలె
-క్రియావై చిత్ర్యము ప్రతీయమాన మగుచున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ba3s63f89fka745v12e5aylo9xrwl0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వక్రోక్తిజీవితం.pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228398</id>
    <revision>
      <id>584773</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమోన్మేషము ఇంకను ఎట్లనగా- 81 కర్ణోత్పల దళమిళితలోచనై క్లేలాలో లనమానితనయనాభిః లీలయా లీలావతీభిర్నిరుద్ధ శిథిలీకృతచాపో జయతి మకరధ్వజః॥ 61 &quot;విలాసపూర్వకము లాగ చలనములదే మానిత...'</comment>
      <origin>584773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="61q7wr11b0iu40r7ux1yjihtu66h1uu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమోన్మేషము
ఇంకను ఎట్లనగా-
81
కర్ణోత్పల దళమిళితలోచనై క్లేలాలో లనమానితనయనాభిః
లీలయా లీలావతీభిర్నిరుద్ధ శిథిలీకృతచాపో జయతి మకరధ్వజః॥ 61
&quot;విలాసపూర్వకము లాగ చలనములదే మానితములగు నయనములు
గల లీలావతులదే. లీంతో కర్ణములందలి ఉత్పలముల దలములతో కలసిన
నేత్రముల నైగదే, తన పనినుండి నిరోధింపబడినట్టియు, శిథిలము చేయబడిన
ధనస్సు కలిగిన మకరధ్వజుడు సర్వోత్కృష్టముగ నున్నాడు&quot;.
ఇచట-లీలావతులచే, లీంతో, లోచనములచే (సైగచేసి) నిరుద్ధుడై తన
వ్యాపారమునుండి పరాఙ్ముఖుడుగ చేయబడిన వాడై, శిథిలము చేయబడిన
ధనస్సుగల కందర్పుడు సర్వోత్కర్షముతో నున్నాడు. అవి చెప్పుటలో విశేష
మేమి ఉన్నది? ఏలయవ- అట్టి జయము కలిగి నపుడు ఆ లీలావతులు
సర్వోత్కర్షమతో నున్నారు అని చెప్పవలెను.
దీని అభి ప్రాయమేమనగా-
వారి లోచనవిలాసముల కట్టి విజయశీల మగు ప్రౌఢిమ ఉన్న దని తెలిసి
కౌని మన్మథుడు బుద్ధిమంతు డగుటచే తన ధనస్సును ఉపయోగించుట అనెడు
శ్రమను ఉపసంహరించుకొనెను. లీలావతీలోచనవిలాసముదేతనే నాకు త్రిభు
వన విజయము సంపూర్ణముగ లభించుచున్నది అని భావించుచున్న అతనికి
సహాయభూతము లగు లీలావతీనేత్రవిలాసముల ఉత్కర్షాతిశయము, 'జయతి'
అను క్రియాపదములే, క ర్తృత్వమునకు (సర్వోత్కృష్టముగనుండుటలో కర్తగా
నుండుటకు కారణముగ కవిమానసమండు స్ఫురించుచున్నది. దానిచే ఇచట
కావ్యవిదాహ్లాదకారి యగు ఒకానొక క్రియావైచిత్ర్యము ప్రతీత మగు చున్నది.
ఇంకను ఎట్లనగా...
&quot;తాస్యతరాణి హృదయే కిమపి స్ఫురన్తి&quot;
(ఆ అక్షరములు హృదయమునందు ఏమియో ధ్వనించుచున్నవి)
62
ఇచట (పూర్వోదాహృత మగు &quot;నిద్రా నిమీలిత దృశః&quot; ఇత్యాది
శ్లోకమున) 'ఆల్పాన్తి', 'పదన్తి' ఇత్యాదికము ప్రయోగింపబడలేదు. ఏలయన అవి
6&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61q7wr11b0iu40r7ux1yjihtu66h1uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>228399</id>
    <revision>
      <id>584776</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>584776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="0fgs51qd24zf7ctuaxrr5ekr377c9mk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}షష్ఠః ప్రచండ చండికా పటలః&lt;/p&gt;

1. ప్రచండ చండికాం వ్యాఖ్యాస్యామః ।

2. షష్ఠీ సా శక్తి ర్దశసు మహావిద్యాసు ।

3. ప్రచండ చండికైవ ఛిన్నమస్తా నామాంతరేణ ।

4. కాల్యాస్తత్త్వేన ప్రచండచండికాయాస్తత్త్వం వ్యాఖ్యాతమ్ ।

5. అస్తి కశ్చన విశేషః ।

6. సామాన్యతః పరిణమయిత్రీ విద్యుచ్ఛక్తిః కాలీ ।

7. ప్రభోరాయుధభూతా ప్రచండచండికా !


8. అత ఏవ వజ్రవై రోచనీ యేతిచ కథ్యతే ।

9. వజ్రం హ్యాయుధం ప్రభోః ।

10. విరోచనస్య శక్తి ర్వైరోచనీయా ।

11. విశేషేణ రోచత ఇతి ప్రభురేవ విరోచనః ।


12. వైరోచనీ వా నామతః ।

13. ‘వైరోచనీం కర్మఫలేషు జుష్టా' మితి మంత్రోత్ర భవతి !


14. అధిదైవతం తు మధ్యమా।

15. కాలీ సుందరీ భువనేశ్వరీణాం దేవతా మధ్యమా గౌరీయంత్వింద్రాణీ త్యేకే ।


16. నామభేద ఏవ న వ్యక్తిభేద ఇతి వాసిష్ఠః ।


17. వ్యక్తిభేదేవా వేషభేద ఏకస్యాః ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fgs51qd24zf7ctuaxrr5ekr377c9mk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>