వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 106 94686 589731 329465 2026-10-18T16:08:15Z Rajasekhar1961 50 589731 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[నీతి రత్నాకరము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:జనమంచి శేషాద్రి శర్మ|జనమంచి శేషాద్రి శర్మ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్|వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్]] |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1939 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist 1=ప్రవి 2to3=తొలిపలుకు 4=5 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:PD India]] c983q3dxgma9dm8mizhxz71ox6is0f7 104 96123 589821 322798 2026-10-18T16:46:40Z Rajasekhar1961 50 589821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ramesam54" />{{rh||ఆఱవ వీచిక.|111}}</noinclude>రాధిక యనుమతింగొని చేయందగు కార్యముల నొనరించుచుఁ బ్రసిద్ధినొందెను. నాలుగు దేశములయందును వారి ప్రఖ్యాతి వ్యాపించెను. భగవంతునియందు భక్తి, జననీజనకులయందుఁ బ్రీతి, ఆశ్రితులయందు వాత్సల్యము గలిగి రాధికయు శ్రీకృష్ణ దాసును సుఖసంపదల ననుభవించుచుండిరి. {{c|శ్రీరాధామాధవార్పణమస్తు.}} {{c|శ్రీ శ్రీ శ్రీ}} {{rule|4em}} {{rule}} {{c|చెన్నపురి: వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారి}} {{c|'వావిళ్ల' ప్రెస్సున ముద్రితము—1939.}}<noinclude><references/></noinclude> 2fm17912liomz2s2rhm313a26kmccks 104 96892 590378 324317 2026-10-19T06:34:07Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|10|నీతిరత్నాకరము| }}</noinclude> ఆ నగరమున నొక ధనవంతుఁ డుండెను. అతని పేరు శ్రీనివాసదాసు. తలిదండ్రు లాతనికి వివాహమువఱకుఁ గలసంస్కారము లొనరించి గతించిరి. భాగ్యంగూడి శ్రీనివాసదాసు సద్వృత్తిఁ గాలముఁ బుచ్చుచుండెను. లక్ష్మీనారాయణులవలె వారు లున్న వారని యెల్లవారు వాడుచుండిరి. పరోపకారము వారికే నైజగుణము. కాని ముఖస్తుతులను జేయు వారిని మాత్ర మాదా సాదరింప కుండెను. దీనాంధబధిరాదు లాతనియిల్లు కల్పవృక్షమని కాచుకొని యుందురు. అన్నదానము వస్త్రదానము ననునీ రెండు వాతఁ డెక్కుడుగాఁ జేయువాఁడు. తక్కినదానములు యధోచితముగా: జేయుచుండును. బంధువుల రాకకుఁ బరిమితి లేకుండెను. వ్యాపారమున ధనమెక్కువగా లభించుచుండుటనే వ్యయము నాతనిమదికి లెక్కింపదగినది కాకయుండెను. ఆవ్యాపారము న్యాయము నతిక్రమింపక చేయఁబడుచున్నందున దినదినానాభివృద్ధి నొందుచుండెను. <poem> ధర్మంబు చెఱుపఁ జెఱచును, ధర్మము రక్షించువారిఁ దా రక్షించున్. </poem> అన్న సూక్తి యేల తప్పును ! ఆవ్యాసార మాతని కాలమున: నారంభింపబడినది కాదు. కులవృత్తి. "కావున శాస్త్రీయమే యనవలయుఁగదా. శ్లో. “స్వే స్వే కర్మణ్య భిరతస్సంసిద్ధిం లభతే నరః." అను భగవద్గీతా వాక్యము ప్రమాణము కదా. ఆవ్యాపారమునే పాటించి కులవృత్తియని భగత్ప్రతిపాదితమని కర్తవ్యమ్మని యాతఁ డోనరించుచు దేహమంతయుఁ గన్నులుగా<noinclude><references/></noinclude> 5qhb1b19d7pbmx9c2586h3ztltf626q 104 97525 589773 326084 2026-10-18T16:19:53Z Rajasekhar1961 50 589773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ramesam54" />{{rh| |రెండవ వీచిక |21 }}</noinclude><section begin="22A" />యని యాశీర్వదించిరి. ఆసమయమున నా కుమారికంగన్న తల్లి దండ్రుల యానందమిట్టిదని యెవ్వరు వర్ణింపఁగలరు? అది శక్య మగుపనియే కాదు. ఐన నొక్కఁడు లేచి, <poem> తే. శీతకరు నుదయంబున ♦ సింధువట్లు, ఘనతతిం గాంచినమయూర ♦ గణమురీతిఁ, బరమపూరుషుఁ గన్నట్టి ♦ భక్తుపోల్కి, నలరుచుండుత జనకుల ♦ హర్ష మెపుడు. </poem> అని దీవించెను పద్య భావము సరసజనహృద్యమని యెల్లరు మెచ్చు కొనిరి. కర్పూరదీపమును రాధికకు నివాళించి తల్లి దండ్రులు ఘోటకశకటమున నింటికిం బిలుచుకొని పోయిరి. ఆసభా గౌరవమును బురస్కరించుకొని యాకన్య పాండితి నలుదెసల వ్యాపించెను. {{rule|4em}} <section end="22A" /> <section begin="22B" />{{p|fs125|ac}}రెండవ వీచిక.</p> జాలంధరపురము నెఱుఁగనివారు మహారాష్ట్రులలో లేరనవచ్చును. ఆపురము చంద్రభాగకు సమీపమున నుండెను. శృంగార ప్రధాననగరము కాకున్నను ధనసంపన్న నివాసము మాత్ర మగును. నడుమనడుమ గృహములు పాడుపడియుండుట యది ప్రాచీనకాలమున నత్యున్నతదశ ననుభవించినదని చెప్పక చెప్పుచుండును. ఆచోటుల మరల గృహములు నిర్మింపం బడక యుండుటం బరికింపఁగాఁ గేవల శాస్త్ర విశ్వాసవంతు లందు విశ్లేషించి కలరని తెలియవచ్చును. పాడుపడిన తావుల గృహములు కట్టరాదని వాస్తుశాస్త్ర నియమము గలదు. కావు. <section end="22B" /><noinclude><references/></noinclude> qb40wk1d64vmg4ue4hmexvz2szvnb4m 104 97554 589785 326155 2026-10-18T16:22:09Z Rajasekhar1961 50 589785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ramesam54" />{{rh|34 |నీతి రత్నాకరము | }}</noinclude>{{p|fs125|ac}}మూఁడవ వీచిక.</p> {{rule|4em}} ఒక్కరి గొప్పతనమున కసూయపడుచుండుట మానవ సామాన్య స్వభావము దుర్గుణములయందెల్ల నసూయ ముందుగఁ బరిగణింపఁబడును. దానివంటిది వేఱోకఁడు లేదని పెద్దలందురు. అది యొక్కఁడున్నదికదా యనరాదు. అన్ని దుర్గుణము లుండిన గాని యది నిలువఁజాలదు కాన నసూయ యుండిన నన్ని యవగుణము లుండినట్లే యూహింపవలయును. లోకమున నసూయయే పెక్కండ్ర, బాధించుచుండును. ఎందఱి గొప్ప తనమునకో యపకీర్తిని గల్గించుచుఁ దాను రాజ్యము చేయుచుండును. దాని జయించుటయే దిగ్విజయమనంబడును. దానిని జయింపక యెన్ని దేశముల జయించిన నది విజయము కానేకదు. ఆవిజయమునఁ దనకు సుంతయు మేలు లేదు. అసూయను జయించినవాఁడే భగవదను గ్రహమునకుఁ బాత్రుం డగును. విలాస ధామమున నిరువురుమిత్రు లుండిరి. వారు శ్రీనివాసదాసు తెగకుఁ జేరినవారే. ఇందిరా దేవి పితృపక్షపువారు. వారు సోదరులు గారు. కాని వావింబట్టి సోదరులవంటివారే. ఒక్కని పేరు పాతాళుడు. రెండవవాని పేరు కుంతలుఁడు. పాతాళుఁడే యిందిరాదేవికి నించుక సమీపబంధువు. అనఁగా సోదరుఁడు, కుంతలుఁడు పాతాళునకు దూరపుసోదరుఁడు. వీరిద్ద ఱోక్కగురువుకడ నేమో మంత్రములు నేర్చుకొనిరి కావున సతీర్థ్యులు. కుంతలుఁడు స్వీయబుద్ధి ప్రభ లేనివాఁడు. పాతాళుఁడు<noinclude><references/></noinclude> st79hegvsqed3wutq4uk06u00fax96x 0 97563 589776 324601 2026-10-18T16:20:31Z Rajasekhar1961 50 589776 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =మొదటి వీచిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../రెండవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=4 to=22 tosection="22A" /> f42l1lrjpo7m1qg4z6mj7aeeyhfr6lt 0 97564 589740 581045 2026-10-18T16:10:54Z Rajasekhar1961 50 589740 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/ప్రథమాశ్వాసము/]] #[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] #[[/చతుర్థాశ్వాసము/]] #[[/పంచమాశ్వాసము/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] r9hygwoliaurc4nhx486vfm8x4tcmwr 589746 589740 2026-10-18T16:11:46Z Rajasekhar1961 50 589746 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] #[[/చతుర్థాశ్వాసము/]] #[[/పంచమాశ్వాసము/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 2tg09lye4sm7z98ixvj9xma57j5olmv 589750 589746 2026-10-18T16:12:36Z Rajasekhar1961 50 589750 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/రెండవ వీచిక/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] #[[/చతుర్థాశ్వాసము/]] #[[/పంచమాశ్వాసము/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 8qz8on9jfd59laicsf2bcigh6yh93dc 589751 589750 2026-10-18T16:13:45Z Rajasekhar1961 50 589751 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/రెండవ వీచిక/]] #[[/మూడవ వీచిక/]] #[[/చతుర్థాశ్వాసము/]] #[[/పంచమాశ్వాసము/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] cizvx4q3z8l3yxra3lbvd7kx28s1lv3 589753 589751 2026-10-18T16:14:26Z Rajasekhar1961 50 589753 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/రెండవ వీచిక/]] #[[/మూడవ వీచిక/]] #[[/నాల్గవ వీచిక/]] #[[/పంచమాశ్వాసము/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] t0omyuy1r1fnf1vxkylqupp7mw881p5 589754 589753 2026-10-18T16:15:22Z Rajasekhar1961 50 589754 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/రెండవ వీచిక/]] #[[/మూడవ వీచిక/]] #[[/నాల్గవ వీచిక/]] #[[/ఐదవ వీచిక/]] #[[/వీచిక/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] el77d48fgbty11dppdf1xjibzaqhpx5 589760 589754 2026-10-18T16:16:44Z Rajasekhar1961 50 589760 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/రెండవ వీచిక/]] #[[/మూడవ వీచిక/]] #[[/నాల్గవ వీచిక/]] #[[/ఐదవ వీచిక/]] #[[/ఆఱవ వీచిక/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] qnbm3iylaqu204kxq0nl0urynwvnn0o 589765 589760 2026-10-18T16:17:36Z Rajasekhar1961 50 589765 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[నీతి రత్నాకరము]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[నీతి రత్నాకరము/మొదటి వీచిక|మొదటి వీచిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=1 to=3 /> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/మొదటి వీచిక/]] #[[/రెండవ వీచిక/]] #[[/మూడవ వీచిక/]] #[[/నాల్గవ వీచిక/]] #[[/ఐదవ వీచిక/]] #[[/ఆఱవ వీచిక/]] }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] pzc90mvqaxtntv45yajagfam1g242i3 104 97671 589791 326236 2026-10-18T16:23:51Z Rajasekhar1961 50 589791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ramesam54" />{{rh| |నాల్గవ వీచిక |45 }}</noinclude><section begin="46A" />గురువునానతి శిరసావహించువారు గాన వా రామాటలు వినినంతనే శ్రద్ధాళువులై యట్లే యొనరింతుమనిరి . ఆ నలువురిలో వేంకటేశ్వరుఁడు సాము చేసినవాడు, బలశాలి, ధీరుఁడు నగును. కాళీచరణదాసు బలశాలియగుటయే గాక యుపాయముల నెఱింగినవాఁడు. ప్రత్యుత్పన్నమతియనం జనును రామకిశోరశర్మ జన్మ ధార్ఢ్యము గలవాఁడు. కార్యము పట్ల ముందు వెనుక లాలోచించువాఁడు కాఁడు. అంతియ గాక ఖడ్గ చాలనమున రెండవ భీముఁడే యనవచ్చును. శ్యామ సుందరుఁడు పై వారి నొక్కొక విషయమున మించువాఁడే కాని సామాన్యుడు కాడు ఈనల్వు రిట్టివారు కాఁ బట్టియే గురువుగారు రహస్యముగ నీ కార్యము చక్కపెట్ట నియోగించెను. వారెల్లరు శుక్రవారము రాకకై వేచియుం డిరి. ఆనంతాచలశర్మ యుఁ దనయిష్ట దేవత నారాధించుచు రాధిక కించుకంతయుఁ గీడుకలుగకయుండునట్లు కరుణింపవలయు నని ప్రార్థించుచుండెను. తుహినకిరణ శేఖరుఁడు పొరపాటున నీమాట యేల జాఱవిడిచితినని విచారించుచు గురు వీమాట నాలకించినజాడ కానరాలేదే యని మరలఁ దృప్తినొందుచు నుండెను. {{rule|4em}} <section end="46A" /> <section begin="46B" />{{p|fs125|ac}}నాల్గవ వీచిక.</p> జాలంధరపురమున మహోత్సవము సాగుచుండెను. ఆదిశక్తి కేటేట నాయుత్సవము సాగునాచారము కలదని పాఠకులు ముందే చదివియుందురు. లక్షలకొలఁది మానవు లరు <section end="46B" /><noinclude><references/></noinclude> 40v1m8zdqixquuxhs9ye29k9puls6yu 104 97767 589807 326294 2026-10-18T16:26:35Z Rajasekhar1961 50 589807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ramesam54" />{{rh| |నీతిరత్నాకరము |72 }}</noinclude><section begin="75A" />దొకవృక్షమూలమున నించుక శయనించి మరలఁ బ్రయాణము చేసెను. యధాపూర్వముగా దుశ్శకునములు కాసాగెను. భగవన్నామము జపించుచు సర్వానర్ధపరిహర్త పరమేశ్వరుండని నిశ్చయించుచు మరల దుశ్శకునములకు జంకియు మరలధైర్యము తెచ్చుకొని వానిని లెక్కింపనట్లు ప్రయాణము జరపుచునే యుండెను. సూర్యోదయమై కొంత ప్రొద్దెక్కెను. వడినడిగా గుఱ్ఱములు నడచుచునే యుండెను. మధ్యా హ్నము కావచ్చెను. అపుడపుడు దుశ్శకునము లగుచునేయుండెను. ఎండకుబడలి యొక గ్రామమున సత్రమునకు ముందున్న తోటలో దిగి వంట చేయ నాజ్ఞాపించి తాను నాలోచించు చుండెను. {{rule|4em}} <section end="75A" /> <section begin="75B" />{{p|fs125|ac}}ఐదవ వీచిక.</p> విలాసధామమున రాత్రి నాలవజామునఁ బ్రయాణమయిన యాశ్వికులు చావుపర్వున వాని నడిపించుచు శ్రీనివాసదాసు భుజించి యిఁకఁ బ్రయాణము చేయుదమా యని యూహించు చుండ నచ్చటఁ జేరిరి గుఱ్ఱములు నీరు తాగినపిదప నించుక సేపు సేదదీర్చుకొని ప్రయాణము సాగింతమని వారు సత్రముకడఁ జెట్ల క్రింద నిలిచిరి. సేవకుఁడు బయటి కెందులలో వచ్చి వారిం గాంచెను. వారు నావార్త వానికిం దెల్పి వానింగూడి తోట లోనికిం బోయి దాసుగారికి: జెప్ప లేక యావార్తం దెల్పిరి. శ్రీనివాసదాసు నిశ్చేష్టుఁడై రాధికాయనుచుఁ బడిపోయెను. శీతలోపచారము లొనరించి యెట్లో స్మృతి వచ్చునట్లు చేసిరి. <section end="75B" /><noinclude><references/></noinclude> fun7psdgq59tzy0kmu4moi3uulnd308 104 97770 590379 325925 2026-10-19T06:36:53Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>కదా యని ప్రార్థించి యాపాదతీర్థమును బుచ్చుకొని నిరశన వ్రతయై భర్తయా గమనమును బ్రతీక్షించుచుండెను నాలుగు గడియల కొక్క సారి భరతపురమునుండి సేవకులు గుఱ్ఱము లెక్కివచ్చుచు రాధిక కుశలమును దెలుపుచుండిరి. శనివార ముదయమున 'రాధికయు నాలయముననే స్నానము చేసి తల్లిగా రంపిన వస్త్రములం దాల్చి భగవతిం బూజించి ప్రాణరక్షకు లగు వేంక టేశ్వర ప్ర భృతు లొసంగిన యుపహారమునుం గొని జనకునిం జూడంగోరి కూరుచుండి తన ప్రియజనని కిట్లు లేఖ వ్రాసెను. "ప్రియజననీ! రాత్రి, యేమచ్చుమండుశ క్తివలననో విస్తృతనై పడియుండి యీ కాళికాలయమున మేల్కొలుపం బడితిని. పాతాళుని కరవాలమునకు బలినౌదునని నిశ్చ యించుకొని మిమ్ములను గష్ట పెట్టుదాన నైతిఁ గదా యని దుఃఖించుచు నవకాశ మొసఁగఁబడదని యాదురాత్ముండు హెచ్చ రించినందున నాతనిం బెండ్లియాడుటకంటె దేవీసాన్ని ధ్యమున మరణించి మరల మీకుఁ బుత్రికనై పుట్టుటయే సముచితమని తలంచి ధ్యాననిష్ఠ. నుంటిని. తమ యాశీర్వచన మహత్త్వ మెట్టిదో యీ శ్యామసుందరాదులు సలువురు శస్త్రపాణులై వచ్చి యా క్రూరుని బంధించి నన్ను గాపాడిరి. వీరియప్పును దీర్చుకొనుట కొక్క జన్మము చాలదు. నన్ను సోదరికంటే నెక్కుడు గారవించుచు నిద్ర లేక కాపాడుచున్న వారు. ఉషహార మిచ్చివి. ఈ రీలేఖయందఁగనే యనంతాచలశర్మను బిలువం బంపి సపర్యలం దన్పుఁడు. ఆమహాత్తునిశిష్యు లే యీ నలువు రట. వారు పంపఁగా వచ్చి కాచియుండినఁట. జనకులు రాఁగా<noinclude><references/></noinclude> 4dnvjzwzxl4xc25hdn6pppnn0krrsjw 104 97771 590380 325948 2026-10-19T06:39:52Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /> {{rh|78|నీతిరత్నాకరము|}}</noinclude>వచ్చెను. మీకంటే ముందే దుష్టుఁడగుపాతాళుని బంధించి యుంచినారు. మీకాశ్రమముకూడ నక్కఱ లేదు. మేమే వానిని దెచ్చి మీ కార్యాలయమున నప్పగింతుము తమరు సుఖంబుండుఁ డని దాసు విన్నవించెను. ఆయధ్యక్షుఁడు మండిపడి వానిం గట్టివేయునధికార మితరులకు లేదు. మీవా రెట్లు బంధించిరో విచారింపవలయునని కఠినవాక్కులం బలికెను. దొంగ పాఱిపోవు చుండఁ జూచిన వాఁ డేమి చేయవలయునో యెఱుంగఁ గో రెదనని దాసు ప్రశ్నింప నపుడే వచ్చి మాకుం 'దెలుప వలయును. దాసు—ఆమీఁద మీ రేమిచేయుదురు? అధ్య—వాని వెంటఁగొని భటులు చోరుఁ బట్టఁబోయెదరు? దాసు—వాఁ డగవడు టెట్లు? అధ్య—వానిం జూపునట్టిపని యాతనిదే దాసు-వాఁ డీలోపల నాద్రవ్యమును బాడు చేసిన నిది మాదని గుఱుతించుటెట్లు? అధ్య-వాని వెంటఁ గొందఱు పోవలయు. ఆవస్తువులను వాఁడేమీ చేయకయుండఁ గాపాడుచుండి మాకుం జూపవలయు. దాసు-ఈదినము దొంగలు వత్తుగని తెలిసికొని మనుష్యులను సిద్ధముగా నుంచుకొని కొందఱిని వారి వెంటఁ బంపి కొందఱు మీతావునకు 'రావలయునా? అంతియ కాక తెలిసియున్న నూరకయుండి వారు కన్నము పెట్టి లోప లికివచ్చి వస్తువుల నపహరించి కొనిపోవఁ బ్రయత్నిం<noinclude><references/></noinclude> 3bsjhp4iqxkyt21cnemb2ngatn5w36r 590381 590380 2026-10-19T06:40:30Z Rajasekhar1961 50 590381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /> {{rh|78|నీతిరత్నాకరము|}}</noinclude>వచ్చెను. మీకంటే ముందే దుష్టుఁడగుపాతాళుని బంధించి యుంచినారు. మీకాశ్రమముకూడ నక్కఱ లేదు. మేమే వానిని దెచ్చి మీ కార్యాలయమున నప్పగింతుము తమరు సుఖంబుండుఁ డని దాసు విన్నవించెను. ఆయధ్యక్షుఁడు మండిపడి వానిం గట్టివేయునధికార మితరులకు లేదు. మీవా రెట్లు బంధించిరో విచారింపవలయునని కఠినవాక్కులం బలికెను. దొంగ పాఱిపోవు చుండఁ జూచిన వాఁ డేమి చేయవలయునో యెఱుంగఁ గో రెదనని దాసు ప్రశ్నింప నపుడే వచ్చి మాకుం 'దెలుప వలయును. దాసు—ఆమీఁద మీ రేమిచేయుదురు? అధ్య—వాని వెంటఁగొని భటులు చోరుఁ బట్టఁబోయెదరు? దాసు—వాఁ డగవడు టెట్లు? అధ్య—వానిం జూపునట్టిపని యాతనిదే దాసు—వాఁ డీలోపల నాద్రవ్యమును బాడు చేసిన నిది మాదని గుఱుతించుటెట్లు? అధ్య—వాని వెంటఁ గొందఱు పోవలయు. ఆవస్తువులను వాఁడేమీ చేయకయుండఁ గాపాడుచుండి మాకుం జూపవలయు. దాసు—ఈదినము దొంగలు వత్తుగని తెలిసికొని మనుష్యులను సిద్ధముగా నుంచుకొని కొందఱిని వారి వెంటఁ బంపి కొందఱు మీతావునకు 'రావలయునా? అంతియ కాక తెలిసియున్న నూరకయుండి వారు కన్నము పెట్టి లోప లికివచ్చి వస్తువుల నపహరించి కొనిపోవఁ బ్రయత్నిం<noinclude><references/></noinclude> so5ypstc6zet901otb7gyua8jf829nm 104 97772 590382 325951 2026-10-19T06:44:01Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఐదవ వీచిక.|79}}</noinclude>చిన దనుక నూరకయుండి యపుడుకదా తమదర్శనమునకు రావలయును ఇది మంచిన్యాయమార్గమే. అనుచుండునంత నగరాధిపతి దాసు రాక విని యచటి కరు చెంచెను, వారి రాక నెఱింగి రక్షకభటాధ్యక్షుఁడు కాలికి బుద్ధి చెప్పెను. నగరాధిపతి దాసునూఱడించి యిట్టి యకార్యము మన నగరమున నీవఱకు సాగ లేదనియు, నిది యచ్చెరువును గల్గించు చున్న దనియు, నీశ్వరానుగ్రహమునఁ దమపుత్తికకు నించుకయు నాపద గలుగకుండ నాపర మేశ్వరుఁడే కాపాడెననియుఁ దెలిపి మీయనుమతియైనచో నాదుష్టుని మాస్వాధీనము చేసికొని విచారింతుమనియు, మర్యాద నతిక్రమింపక మీ యింటికి వచ్చి రాధిక నడుగుదుమనియు, నిపుడు పాపమని వదలిన నిట్టివాం డ్రింక నెందఱకో మార్గమును జూపించువా రగుదురనియు, నది నగర మునకే యపకీర్తిని హానిని దెచ్చుననియు, మంచిమాటలఁ దెలిపెను. దాసు నేనిపుడు పోయి వానిం జూచి తమకుఁ దెలు పుదుననియె నగరాధిపతి దాసుగారూ! నాయీమాట నాల కింపుఁడు. మీరిపు డచ్చటికిం బోవుటుచితము కాదు. ఆదురాత్ముని జూడఁగ నే మీకుఁ బట్టశక్యముగాని యాగ్రహము పొడ సూపును. ఏమిసొగినను ముందు మీ ప్రఖ్యాతి కయ్యది మచ్చవంటిదగును. నామాటం బాటించి మీరు పోవుటుడిగి కుమారికను బిలువనంపుఁడు. అచ్చటి తక్కిన కృత్యములు మాయధీనములుగ నొనరింపుఁడని సమర్యాదగాఁ బలికెను. దా సాపలుకులను మన్నించి తమ భావమునే యనుసరింతునని విన్నవించెను. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nc7kz049ijwp45i8phjduiqym9l229a 104 97773 590383 325961 2026-10-19T06:47:52Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|80|నీతిరత్నాకరము|}}</noinclude> ఆ యుత్తరక్షణమున నగరాధిపతి భరతపురము సకుఁ బరిజనులతో బయలు వెడలెను కాహళుఁ డు త్తమశిబికం గోనిపోయెను కొలఁదిమూరుతముల కాదేవాలయముకడం జేరిరి. నగరాధిపతి యచ్చటికిం బోయి కన్నియ నాశ్వాసించి యాహారాదుల నిచ్చితిరా యని యడిగి వేంకటేశ్వర ప్రభృతుల మెచ్చుకొనుచు వారజ్మాలాచారమును నడపి పాతా ళుని మంచిమాటలతో నిజము పల్కుము లేనున్న నిహపన ములకుం జెడుదువని హెచ్చరించెను. తనదుష్ప్రయత్నము దైవవశమునం దాఱుమాఱగుటకుం జింతిల్లి నిజము చెప్పకున్న మఱింత యాగ్రహ మాయధకారికిం గల్గునని యూహించి బుద్ధి లేక యిట్లు చేసితినని తన ప్రయత్న మెల్ల నెఱింగించెను. కుంతలుఁడు తనయవివేకము నొప్పుకొనియెను. బంధింపఁ బడిన యా యిరువురు వ్యాధులును దమపనియంతయుఁ దెలిసి శరణువేఁడిరి తక్కినయేడుగురను బట్టుకొన భటుల కాజ్ఞాపించిన వారు బద్దులగు నిరువురను దోడుకొనిపోయిరి, ఉత్తమ శిబిక రాఁగా 'రాధిక నం దెక్కంబంచి పరివారమును దనభటులను గూడనిచ్చి వేంకటేశ్వరాదులను నగరమునకుఁ బోవ సెల విచ్చి యర్చకులవలన వాజూ లరూపసారాశమును దీసికొని వారిని నగరమునకు రమ్మని ముందు తెలుపుదుమని చెప్పి తనపని యంతయుఁ దీర్చుకొని భరతపురాధికారి 'కాదేవాలయమున రాత్రి యందుఁ బరీక్షించు నధికార మొసంగి విలాస ధామము నకుఁ బయన మయ్యెను. రాధిక సిగ్గుచేఁ దల వంచుకొని దైవచేష్టితములను విచారించుచు మానవ ప్రయత్న మల్పతరమని యూహించుచు<noinclude><references/></noinclude> kowr344yirogkeh5cumhqlbfwpey305 104 97774 590384 325968 2026-10-19T06:49:41Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఐదవ వీచిక.|81}}</noinclude>నీగండముతప్పుట కాభగవతియను గృహమే కారణమని నమ్ముచుఁ దలిదండ్రులఁ జూడ నాతురంపడుచుఁ బోయెను. శిబిక నతిజవ మునఁ గొనిపోయిరి. తొలిజాము దాఁటకుండ నగరమును జేరిరి. మందిర ద్వారముననే శ్రీనివాసదాసు సభార్యుఁడై కాచియుండెను. శిబిక దింపఁగా నమ్మా యని పిల్చుచు నాదంపతు లట్లే మూర్చిల్లిరి. రాధిక యేమో పలుకఁబోయి మాటరాక యట్టె లేచి వారలపై ఁ బడి విస్తృతిఁ గాంచెను. పెద్ద లెల్ల వారికి నుపచారములుచేసి యెట్లో తెప్పిఱిల్లఁ జేసిరి. అతికష్టముమీఁద నింటిలోనికి నెల్లరఁ జేర్పఁగలిగిరి. ఆదంపతుల విలాపము రాధిక వ్యాకులపాటు పాషాణ హృదయులకైన జాలిని బుట్టింపక మానదు. రెండవజాము దాఁటకుండ నందఱు పెద్దలు వారి నూఱడించి యిందిర యుపవాసమును దెలిపి యెట్లో భుజింపఁ జేసిరి రక్షకు లెల్ల గృహము నప్రమత్తులై కాచుచుండ వారు శయనించిరి రాధికను వదలక యిందిర శయనించి ప్రాణముల నిలుపుకొనఁగ ల్లెను. మఱుదిన మనంతాచలశర్త గారిని బిలువంబంచి శ్రీనివాసదాసు శ్రద్ధాభక్తులు వెలయ బహుమానించెను. పుత్రి కాభిక్షము పెట్టిన మహత్తులు తమ రే యని కొనియాడెను. మీఋణ మెన్ని జన్మ ములకైనఁ దీఱదని విన్న వించెను. తమరీ సాయము చేయఁగల్గు టెట్లో తెలుపుఁడని ప్రార్థించెను. నగ రాధిపతియు నం దుండెను. శర్మయుఁ బూస గ్రుచ్చినట్లు మొదటి నుండి కొసవఱకుఁ దెలిపెను. ఎల్లరు నాశ్చర్యంపడిరి. సహజ వాత్సల్యము గల యాపండితుని గొనియాడిరి. నగరాధిపతి పాతాళుని యకృత్యమునకు వెఱఁగంది యనంతాచలశర్మ<noinclude><references/></noinclude> mwgjeiz8cekob9zm4ksm3863flrtlvl 104 97775 590385 325978 2026-10-19T06:51:27Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|82|నీతిరత్నాకరము|}}</noinclude>నుండి వాజూలపుఁ బద్దతి నిర్వహించెను. మరలఁ బిలుపింతు మనియు నాఁటికి రాజకీయ న్యాయస్థానమునకు రావలయు ననియు. దెలిపెను. రాధికయు నిందిరా దేవియుఁ దమయిడు మలఁ దలంచుకొనుచు నీగండము తప్పించిన “భగవతి యను విశ్వాసమున నూఱడిల్లిరి. ఈవార్త క్రమక్రమముగా జాలం ధరముదనుకఁ బ్రాఁకెను. శ్రీనివాసదాసు పయనము సాగించినదినమే రామదాసు శ్రీవత్సాంకదాసుతో మాటలాడుచు రాధిక కొక్క కష్టము వచ్చుననియు, నది విచిత్ర రీతిగాఁ దప్పుననియు నాయాపదచే నా మేవిఖ్యాతి లోకమున వ్యాపించుననియు నామె కోడలు గాఁగలభాగ్యము నీయదృష్టమునఁ గలుగఁగలదనియుఁ ద్వరగా విలాస ధామమున కరుగవలసియుండుననియు నీవిషయ మితరులకుఁ దెలుపవలదనియుఁ దెల్పెను.రామదాసు యోగ దృష్టిగల మహాత్ముఁడని శ్రీవత్సాంకదాసు నమ్మి యున్న వాఁడు గనుక నావాక్యములు తప్పక ఫలించుననియు నేవిధమగు కష్టము గల్గునోయనియు విచారించుచుండెను. ఆమూఁడవ దినమే యీవార్త యించుక మార్పుతోఁ దెలియవచ్చెను. పిడుగుపాటువంటి యావార్త విని భార్యయుఁ గుమారుఁడును విచారింపసాగిరి శ్రీవత్సాంకదాసు మాత్రము వారి నూఱడిల్లఁ జేసి తాను బ్రయాణమై రామదాసుంగూడి విలాసధామము నకుఁ బోయెను. పయనముచేయునపుడు భార్యతో వివాహ ప్రయత్నములు క్రమముగా సాగించుచుండుమనియు నీవార్త నాకింతకుముందే తెలియుననియుఁ దప్పక రాధిక మనకుఁ గోడలగుననియు ద్విగుణితోత్సాహమునఁ బనులు సాగింపు<noinclude><references/></noinclude> 5g7lyrm586tpu4n0j956bph6vfk3gxu 104 97776 590386 325990 2026-10-19T06:52:55Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఐదవ వీచిక.|83}}</noinclude>మనియుఁ దెల్పి పోయెను. రెండవదినమే శ్రీనివాసదాసుం జూచెను. అతఁ డించుక లజ్జించి యట్టె మోమువంచెను. రామదా సాతని నాణ్యాసించెను. అతఁ డంతట లేచి యెల్లవారును విను చుండ రామదాసుగారు తనతో నా రాత్రి తెల్పిన గూఢార్థము గలమాటలం దెల్పి వారిమహత్త్వమును గొనియాడెను. ఎల్లరు నచ్చెరు వుపడిరి. శ్రీవత్సాంకదాసును దనకా మఱుదినము తెల్పినవార్తలం దెల్పెను. ఎల్ల వారు విని కష్టములు గట్టెక్కినవి. కావున నిఁక శుభప్రయత్నము సాగింపవచ్చుననిరి. “శుభస్య శీఘ్హ్ర"మ్మను న్యాయము ననుసరించుటయే మేలని రామదాసు చెప్పెను. పెద్దలందఱు “తథా స్త”నిరి. ఆదినము మఱుదినము రామదాసుంగూడి శ్రీవత్సాం కదా సందే యుండి రాధికకుఁ గల విద్యాపాండిత్యము కలా కౌశలముఁ బరికించి తనదే భాగ్యమని పరమానందభరితుఁ డయ్యెను. ఆ మెశీలము నెల్లరుం బొగడుట వినఁబడినపు డాతని యానందపారవశ్యమునకుఁ బారము లేక యుండెను. ఇట్లు రాధి కాశీలవిద్యా వైశద్యములు వారి యింటి మర్యాదలు కాంచి తగిన సంబంధమును బరమేశ్వరుఁడు రామదాసరూపమున నను గ్రహిం చెనని తలంచుచుఁ బ్రయాణముచేయ ననుమతి వేఁడ శ్రీనివాసదాసు మహాత్ముల రాక మాభాగ్యమున మీమూలమునఁ గల్గినది. కావున నిక సుముహూర్తము నిశ్చయము చేసికొని పొమ్మని యభ్యర్థింప నాదినము నిలి చెను, అభియోగవిచారణ మెప్పుడో తెలియనందున నద్దాని కాయది యడ్డుగానుండ రాదని యెల్లరభావమైనందున జాలంధర పురము నుండియే రామదాసుగారివలన నిశ్చయింపఁబడిన ముహూర్తము<noinclude><references/></noinclude> iy2ssf08xhwzxejuvm9jxrxzqw8lvol 104 97777 590387 326057 2026-10-19T06:54:33Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|84|నీతిరత్నాకరము|}}</noinclude>తెలుపుఁడనియు దానిని మే మంగీకరింతుమనియు నీయభి యోగము తీర్మానిఁపబడిన వెంటనే తమకుం దెలుపుదుమనియుఁ బార్ధించి శ్రీవత్సాంకదాసును గురువర్యులగు రామదాసు గారిని బ్రయాణముచేయ సమ్మతించెను. వారును జాలంధర పురమున కరిగిరి. నగరాధ్యక్షుఁడు విచారించుదిన మిదియని నిర్ణయించి తెలిపెను. ఆనాడు శిబికను మోసికొనిపోయిన యేడుగురు వ్యాధులును జిక్కరి వారిని జెఱసాలయం దుంచిరి. భరత పురమునుండి యర్చకులకు మణికొందఱకు నాహ్వానపత్రిక లంపఁబడియెను. ఎల్లరు రాజకీయ మందిరమునఁ గూడిరి. రాధి కయు నిందిరా దేవియు దాసికలును బోవవలసివచ్చెను. ఇందిరా రాధికలు శిబిక నెక్కి వెళ్లిరి వారికొకగది నిర్ణయింపబడియుండెను. వారి యనుచరీబృంచము కూడ నందే యుండ నాజ్ఞ యయ్యెను. నగరాధిపతి తనపీఠము నధిష్టించెను. నగర మునఁ గల పెద్దలు వెక్కండ్రందుఁ జేరిరి. రక్షకభటాద్యక్షుఁడు తనయుద్యోగులతోడ భయంకరాకారమున నరు దెం చెను. విమర్శకు లుచితపీఠముల గూరుచుండిరి. దోషులు పాతాళుఁడు కుంతలుఁడు తొమ్మండుగురు వ్యాధులు నిగళ బద్దులై నిలుపఁబడిరి. వారి యిరుపార్శ్వములయందుఁ దళతళ లాడు నసీపు త్రికలంబూనిన రక్షకభటులు నిలిచియుండిరి. పాతాళ కుంతలులు తలలెత్తక వంచియుండిరి. {{c|న్యాయవిమర్శము.}} నగరాధిపతి యొక యుద్యోగిని బిల్చి దోషుల చెంత నిలుచుండి నాపల్కుమాటల వారికిం జెప్పుమని పంప నాతఁడు<noinclude><references/></noinclude> 1cufeph8ruy2j2960yj72mezzkojjzi 104 97778 590392 326073 2026-10-19T06:57:19Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఐదవ వీచిక.|85}}</noinclude>వారికడ నిలుచుండెను. దోషులారా! మీరు సప్తమీశుక్ర వారమున రాధికను గుటిలమార్గమున నెత్తుకొనిపోయినట్లు, భరతపుర కాళికాలయమున నామెను బలవంతపఱచి పాతా ళుఁడు పెండ్లి చేసికోనఁబూనఁగాఁ గుంతలుఁడు పురోహితత్వము నడుప సిద్ధముగా నుండ నీశ్వరానుగ్రహమున వేంకటేశ్వరాదులు నల్వురు వచ్చినట్లు, పాతాళుడు వివాహమున కంగీకరింపని రాధికను వధింపఁబూనినట్లు, వేంకటేశ్వరాదులు వారించి మిమ్ములఁ గట్టివై చినట్లుగా నభియోగము చేయఁబడినది. వా రభియోగమునఁ జెప్పియున్న యట్లు మీరెల్ల నందుఁ గట్టి వేయఁబడియే యుంటిరి. ఖడ్గము కొన్ని మూలికలు కొన్ని కాటుకలు నీసంచియందుఁ గలవని స్పష్టపడుచున్న యవి. ఈ కారణములవలన మీరు దుష్కృత్యము చేసితిరని నమ్మవలసి యున్న యది. దీని కెల్ల మీ ప్రతివాదము తెలుపవలయును. ప్రతివాదము సత్య సమ్మత మైన యెడల మీకు నిర్దోషు లనఁబడుదురు. లేనిచో సదోషు లనఁబడుదురు. అభియోగము సత్యసమ్మతమని మీ వాదమునుబట్టియు దృఢపడు నేని మీరు శిక్షా పాత్రులగుదురు. కావున మీరు యథార్థమగు ప్రతివాద మును దెల్పుఁడని యెఱింగించెను. పాతాళుఁడు తనవాదము ని ట్లెఱింగించెను. న్యాయ మూర్తీ! అనంతాచలశాస్త్రి గారికి నాకు సహజవిరోధము. అపుడపుడు మంచినీళ్ల బావికి మాతల్లి యుండిన కాలమున నీళ్లకుఁ బోవుచుండెడిది. వారిభార్యయు నచ్చటికి వచ్చునంట. ఏదో యొక హేతువునుబట్టి కలహించుకొనిరఁట. నన్నేట్టు లైనఁ గారాగృహమునకు, బంపునుపాయము చేయుదునని<noinclude><references/></noinclude> stbrl4w7ear2eksrh9xtbz5qqjswlhs 104 97779 590394 326077 2026-10-19T07:00:28Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|86|నీతిరత్నాకరము.}}</noinclude>యా మెమగఁడు పంతము పట్టెను. అపుడపుడు నన్నా మాటచే దూలనాడువాఁడు. ఇది యేగాక మఱియొకవిరోధము కలదు. ఆతనికడకుం బోయి భూతచికిత్స చేయించుకొనువారలు కోందఱట నుపయోగము లేమి నాకడకు వచ్చిరి. వారి కీవలసిన ద్రవ్యము లాభము లేదని యీయకుండుట కలదని వింటిని. నాకడ వారికి మేలు గలుగును తన ద్రవ్యము నేను బోఁగొట్టితినని నా పై నాయనకసూయ. శిష్యుల మూలమున నీపని చేయించేను. నేను భరతపుర దేవాలయమునకు బలుసారులు పోవుచుందును. ఆకాళికాదేవి మా యిలువేల్పు. ఆర్చకులు నన్నెఱుఁగుదురు. ఆనాడు నేను శుక్ర వారపూజకోఱకుఁ బోయియుండఁగా నన్ను గట్టివై చిరి. రాధికను బిలుచుకొనివచ్చినది వారే. అనంతాచలశర్మకు శ్రీని వాసదాసునకు మిక్కిలి సావాసము వారేమి మాటలాడి కొని యీ కార్యము చేసిరో భగవంతునకే యెఱుక, ఈఖడ్గము గాని యీమూలికాదులుగాని నావి కావు. ఇంతకంటే నే నేమియు నెఱుంగను. న్యాయమును బరిశీలించి నావాదమునఁ గలసత్యమును జిత్తగించి తమ చిత్రానుసారము చేయుఁడు. కడుంగడు బీదవాఁడను. మానవులసాయము నాకేమాత్రము లేదు. సత్యమునే నమ్మియున్నా ఁడనని తనవాదమును ముగిం చెను. కుంతలుఁడు తన ప్రతివాదము నిట్లు సాగించెను. భరత పురమునఁ గొన్ని వివాహములు చేయింపఁ బోయియుంటిని. శుక్రవారము కదాయని నృసింహస్వామి దర్శనమునకుఁ బోయితిని. వివాహములు చేయించి దేవాలయమునకు వధూవరులం.<noinclude><references/></noinclude> 1wkarptvhhi4jwaol20tpw219xo65zk 104 97780 590398 326081 2026-10-19T07:02:53Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఐదవ వీచిక.|87}}</noinclude>బిలుచుకొని పోవునప్పటికే పొద్దుపోయెను. అర్చకులు తలుపులు వేసిపోయిరని యెవరో తెల్పినందునఁ బెండ్లి వారు మరలి పోయిరి. కొంతదూరము వచ్చితిని గదా ప్రదక్షిణము చేసియైనఁ బోవుదమని పోవఁగా ద్వారములు మూయఁబడక యుండెను. సంతసించి లోపలికింబోయి ప్రదక్షిణము చేసి నర సింహమూర్తి దర్శనము చేయఁ బోవఁగనే నన్ను నీ వేంకటేశ్వరాదులు కట్టివైచిరి. వివాహార్దమై దర్భలు తీసికొనిపోవుట పురోహితులయల వాటు. దర్భలు లేకయున్న శుభకార్యములు సాగవు. నన్ను గట్టి వేయునపు డిదియేమన్యాయమయ్యా యని యడిగితిని. వేంకటేశ్వరులు మనకుఁ దగినవాఁడు దొరకెనని కట్టివేయుఁ డనెను. ఇదియే నావాదము. సత్యమును బాలింపఁ బార్ధించెదనని కుంతలుఁ డూరకయుండెను. తక్కిన 'వారు తొమ్మండ్రు తోఁచిన ట్ల సంగతముగా మాటలాడిరి. రాధికను బిలిచి మర్యాద ననుసరించి కూరుచుండం బనిచి యభియోగమును వినిపించి యింక నేమైనఁ జెప్పవలసినది కలదా యని ప్రశ్నింప లేదనియె. ఆపత్రము నీచే వ్రాయబడి నదా యనియడుగ నౌననిపలికెను. ఈకన్నియనేమైనఁ బ్రశ్నింప వలయునేని యా ప్రశ్నముల మాకుం దెల్పిన మే మడుగుదు మని న్యాయమూర్తి పలుకఁ బాతాళు నిబంధు ఏకపండితుఁడు వచ్చి యసందర్భముగా నేమేమో ప్రశ్నింపఁగా నవి ప్రకృతోప యుక్తములు కావని తిరస్కరింపఁబడియెను. అర్చకు లిరువురును డగ్గుత్తికలఁ దమ రాచరించినపని యంతయు నున్న దున్నట్లు చెప్పిరిగాని రాధికనుగుణించి<noinclude><references/></noinclude> kodqq8hsbk3cjdqmopb8eice950c73m 104 97781 590424 326087 2026-10-19T07:08:15Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|88|నీతీరత్నాకరము|}}</noinclude>పాతాళుఁడు చెప్పినది దాఁచిరి. పెండ్లి యన్న మేమా యాలయమున నుంటిమనియు, జననీజనకు లేల రాలేదని ప్రశ్నించితి మనియు, నింతలో వేంకటేశాదులు వచ్చిరనియుఁ దెల్సిరి. అనంతాచలశర్మ తనకుఁ దెలిసిన విషయము తెలుపుచు సుంతయు దాఁపక సవిస్తరముగాఁ దెల్పెను. వేంకటేశ్వరాదులు గురునానతియుఁ దమరచట దాఁగియుండుటయు సమయమున నాలసింపక పై ఁబడి వానిని గుంతలుని బట్టుకొనుటయును దెలిపి వెంటనే భరతపురమునకుం బోయి పెద్దలకుఁ దెలుపుటయు వారు సాయపడుటయు లోనగు తమకృత్వములఁ దెలిపిరి. విచారింపఁదగిన వారెల్ల విచారింపఁబడిరి. రెండుదిన ములు నిరంతరముగా విమర్శించి యామఱు దినము తీర్పు చెప్పుదుమని న్యాయమూర్తు లనిరి. ఎల్లవారు నిండ్లకుం బోయిరి. మఱుదినము న్యాయస్థానము మనుజులచేఁ గ్రిక్కిఱిసి యుండెను. ఎపుడు న్యాయమూర్తు లరుదెంతురో ఏమి తీర్పు చెప్పుదురో యరయుదమని వేచియుండిరి, వీరి తొందఱపాటుచే మఱింత యాలస్యము న్యాయమూర్తి చేయుచున్నయట్లు తోఁచెను. యథావిధిగా న్యాయాధిపతి యరుదెంచెను. సింహపీఠిక నలంకరించెను. శ్రీనివాసదాసు రాధికయుఁ బోయిరి. రాధిక యథాపూర్వస్థలమున సపరిచారికయై యుండెను. పండితులెల్ల న్యాయాధిపతి కెదుటనే కూరుచుండిరి. అంతట నుత్తమాధికారి తీర్పు నిట్లు చదివెను. “ఈయభియోగమున న్యాయపరిశీలస మంత దుర్బేద్యము కాదు. ఇట్టి వ్యవహార మెన్నఁడు వినలేదు. పాతా<noinclude><references/></noinclude> 2jycui5ks6nic951ln3i3d1qkuonms0 104 97782 590425 326095 2026-10-19T07:11:07Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఐదవ వీచిక.|89}}</noinclude>ళుఁడు దోషియే యని యాతని వాజూలమునుబట్టి కూడ నూహింపనచ్చును. ఆనంతాచలశర్మ గారిసాక్ష్య మిందుఁ బ్రథానము. వేంక టేశ్వరాదులు ప్రత్యక్షముగాఁ బాతాళుని దుండగములఁ బరిశీలించినవారు. వీరిసాక్ష్యము నమ్మక పోవుటకు హేతు వగపడదు. ఇంతకంటే సాక్ష్యముత్తమము లోకముననే యుండదు. భరతపురమునఁ గొందఱు పెద్దమను ష్యుల విచారించితిని. ఈష త్తేని భేదము లేక సాగినది సాగి నట్లే చెప్పిరి. కావున నభియోగపక్ష మునఁ దృప్తీకరముగా విషయము నిర్ధారణము చేయఁబడినది. ఇఁకఁ బ్రత్యభియోగ పక్షమునుగుఱించి తర్కించెదను. పాతాళుఁ డనంతాచలశర్మ గారితోఁ దనకు విరోధము గలిగెననియు, వారిశిష్యులగువేంక టేశ్వరాదు లీపన్నా గమును బన్ని రనియుఁ దెల్పిన కారణము లే యాతని నింద్యునిగఁ జేయుచున్నవి ఏలనఁ గారణములన్నియు దుర్బలములు. కేవలకల్పితములు దుష్ట కార్య జనకములు. పాతాళునికడ నున్న కాటుకలు మూలికలు పరీ క్షింపఁగాఁ బరాపకార మొనరింపఁదగియున్నవి. కుంతలుని కడ మంగళసూత్రాది వివాహోచితపదార్దములు కలవు. ఆ నాఁడు భరతపురమున వివాహము లే సాగ లేదని యెల్ల వారుఁ దెల్పిరి. కావున వీరిరువురు నాలో చించుకొనియే యీదురంత కృత్యమును జేసిరని నమ్మవలసియే యున్నది. ఈకార్యములు సామాన్యములు కావు. ఒక్క కన్యను నిగ్బంధ పెట్టి యామెయావజ్జీవము దుఃఖపడునట్లు చేయుటయు, నంగీకరింపక యున్న వధింపఁ బూనుటయు సనునవి దుష్కార్యము లనఁదగియున్నవి. ఈ రెండుపను లీయదనున సాగెను. రాత్రి<noinclude><references/></noinclude> c8exlejcsdz7xmlj12eurkno5qdy5fz 104 97783 590534 326105 2026-10-19T10:04:46Z Rajasekhar1961 50 590534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude> కాలమునఁ బరునియింటఁ జొచ్చి కృత్రి మోపాయముల నొక స్త్రీని గొనిపోవుటయుఁ బై వానికి సమానమగు దుష్కార్యము. ఈమూఁ డపరాధముల నొనరించి పాతాళుడు పశమనింద్యుఁ డయ్యెను. <poem> కర్తా కారయితా చైవ ప్రేరకశ్చాను మోదకః, సుకృతే దుష్కృతే చైవ చత్వారస్సమభాగినః. </poem> అను ప్రమాణము ననుసరించి కుంతలుఁడు పాతాళు నకు సమానుఁడే యనవలసియున్నది. కాని కుంతలుఁడు పాతాళునిచే నీ కార్యము చేయించినట్లు, చేయఁ బురికొలిపి నట్లు మాత్రము తేల లేదు. కానఁ బాతాళుని కార్యము. నామోదించినట్లు, విశేషించి తోడ్పడినట్లు, నిశ్చయింప వలయు. నే నట్టియభిప్రాయమునకే వచ్చియున్నా ఁడను. ఈవిచారణమును దైవము నెదుట నునుచుకొని పక్షపాతమూనకయే సాగించితిని. ఏవిషయమునను బాతాళుని గుంతలుని క్షమించుటకు లేశ మైన నవ కాశము దొరకదయ్యెను. ప్రథమాప రాధమని కరుణ జూపను గూడ నవకాశము లేదు. ఇది యిత గులకు మార్గదర్శకము కూడ నగును. కావున నామనోనిశ్చి తార్థమును న్యాయసాహాయ్యమునఁ దెలుపుచున్నాఁడను. పాతాళుఁ డామరణము కారాగారముననుండి పాటుపడుచుండ వలసినట్లు, కుంతలుఁడు పడిసంవత్సరములు కారాగృహమున నుండి సామాన్య కార్యములయం దాయధి కారుల యుత్త రువు చొప్పునఁ బ్రవర్తించుచుండవలసినట్లు తీర్మానించుచున్న వాఁడను అర్చకులిరువురు దుష్కార్యమును జూచుచున్న యట్లు మాత్రము తేలెను. కావున వారికి ముందే పాతాళుని<noinclude><references/></noinclude> sbzz9ebbsrapv82e21xh5mmnbtfztlv 104 97784 590535 326113 2026-10-19T10:05:27Z Rajasekhar1961 50 590535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />ఐదవ వీచిక.</noinclude>దుష్కార్యము తెలిసియుండక తప్పదు. ఆయపరాధమునకై వారొక్క సంవత్సరము సాధారణ కారాగారమున నుండవల యును. తొమ్మండ్రు, వ్యాధులు ద్ర వ్యాశ చే నీదుష్కార్యమునకుఁ దమతోడ్పాడును జూపిరి కావున వారు నాలుగు సంవత్సర ములు చెఱసాలయందుండి కష్టములకు లోనగుచుండవలయును. వెంకటేశ్వర ప్రముఖులు నలువురు నసాధారణసాహసము నెఱపి కన్య కా ప్రాణమును గాపాడి ప్రభుత్వమునకు సాయపడి కీర్తిని దెచ్చిరి. కావున రాజసన్మానార్హు లగుదురు. కావున వారలుసువర్నకంకణములను ప్రభువులనుండి పొందఁగల వారు. అనంతా చలశర్మ గారీ విషయమును దమకుఁ దెలిసినపుడే దొరతనమున కెఱిగింపవలసి యుండెను ఆట్లేల చేయరైరని తొలుత నూహించితిని. అద్దానికంటె నిపుడు సాగించిన మహా కార్యమే సమంజసమని యెన్నఁదగియున్నది. కావున వారు రాజసన్మా నార్హులు. వారికిఁ బ్ర భుత్వమునుండి “యార్త రక్షక " బిరుద మొసఁగఁబడు. ఇట్లు న్యాయాధికారి.. అని వ్రాసిన తన తీర్పును జదివెను. రక్షకభటులు యమకింకరులం బోలు వారు వారినెల్లఁ గారాగారాదిపతి చెంతకుం బిలుచుకొనిపోవుచుండఁ గుంతలుఁడు కంఠమెత్తి " ప్రారబ్ధకర్మణాం భో గా దేవ క్షయః”అన్న న్యాయము నా కనుభవమున సిద్ధమైనది. వేనుకఁ జింతించుట పెఱ్ఱి తనమని పలు కుచుఁ గూడఁ బోయెను. ఆతీర్పును విని యెల్ల వారు న్యాయాధి కారిబుద్ధాచమత్కృతికి న్యాయపరిశీలనమునకుఁ గడు మెచ్చు<noinclude><references/></noinclude> l2c4c8dd7dr8xvn2v6ca3c18ocvgv2r 104 97785 589814 325996 2026-10-18T16:30:13Z Rajasekhar1961 50 589814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />92 నీతిరత్నాకరము</noinclude><section begin="95A" />కొనిరి. ఇఁక నిట్టిదుష్కార్యములు సాగవని తలంచిరి. పిదపఁ దమ తమయిరవులకుం బోయిరి. {{rule|4em}} <section end="95A" /> <section begin="95B" />{{p|fs125|ac}}ఆఱవ వీచిక.</p> “ధీరుల్ విఘ్న నిహన్యమానులగుచుక్ ధృత్యున్నతో శ్సాహులై ప్రారబ్దార్థము లుజ్జగింపరు సుమీ ప్రజ్ఞానిధుల్' గావున!".” అని ప్రాచీనోక్తి కలదు. ఆనూ క్తి యే కాలమున నైనను మార్పునొందదనుట నిక్కునము. ఈ ర్యాళువులు సాధువుల మేలున కే కీడు గల్గింపఁ బూనుదురు. ఇది లోకముస సాధారణ ముగా సాగునాచావము. ఈ యాచారమునకు లోబడక యుండువారు లేదన రాదు విరళముగా గలరసవలయు. ఈ యాచారమును బాటించియే "కాఁబోలు పాళు నిబంధు వులు వాని కారాగార ప్ర వేశము మొదలుకొని లేఖల వాసి రారామదాసని కృష్ణదాసని లోనగు పేరులతో శ్రీవత్సాంకదాసు నకుఁ బంపసాగిరి. రాధిక ప్రవర్తనము మంచిక "కాదనియుఁ, బెక్కం డ్రామెకు నే స్తగాండ్రు, కలరనియు, మీవంటిమం"్యద గల కుటుంబముల వా కట్టికన్యకలను గోడండ్రగా గ్రహింప రాదనియు, సౌందర్యమునుబట్టి మీరు మోసపోయినను స్వల్ప కాలమునకే మీమర్యాద యూడిపోవుననియుఁ, దర్వాత విచారించిన లాభము లేదనియుఁ గొంత యాలో చించి ప్రయ త్నించిన మేలనియు, నందు వాయఁబడుచుండెను. రామ దాసు శ్రీనివాసదాసునకు మిత్రుడనియు, మీసంబంధమును <section end="95B" /><noinclude><references/></noinclude> 5m2fmpbrs3cwqqyc5c88yoxzjly9jbw 589815 589814 2026-10-18T16:30:37Z Rajasekhar1961 50 589815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />92 నీతిరత్నాకరము</noinclude><section begin="95A" />కొనిరి. ఇఁక నిట్టిదుష్కార్యములు సాగవని తలంచిరి. పిదపఁ దమ తమయిరవులకుం బోయిరి. {{rule|4em}} <section end="95A" /> <section begin="95B" />{{p|fs125|ac}}ఆఱవ వీచిక.</p> ::“ధీరుల్ విఘ్న నిహన్యమానులగుచుక్ ధృత్యున్నతో శ్సాహులై ::ప్రారబ్దార్థము లుజ్జగింపరు సుమీ ప్రజ్ఞానిధుల్' గావున!".” అని ప్రాచీనోక్తి కలదు. ఆనూ క్తి యే కాలమున నైనను మార్పునొందదనుట నిక్కునము. ఈ ర్యాళువులు సాధువుల మేలున కే కీడు గల్గింపఁ బూనుదురు. ఇది లోకముస సాధారణ ముగా సాగునాచావము. ఈ యాచారమునకు లోబడక యుండువారు లేదన రాదు విరళముగా గలరసవలయు. ఈ యాచారమును బాటించియే "కాఁబోలు పాళు నిబంధు వులు వాని కారాగార ప్ర వేశము మొదలుకొని లేఖల వాసి రారామదాసని కృష్ణదాసని లోనగు పేరులతో శ్రీవత్సాంకదాసు నకుఁ బంపసాగిరి. రాధిక ప్రవర్తనము మంచిక "కాదనియుఁ, బెక్కం డ్రామెకు నే స్తగాండ్రు, కలరనియు, మీవంటిమం"్యద గల కుటుంబముల వా కట్టికన్యకలను గోడండ్రగా గ్రహింప రాదనియు, సౌందర్యమునుబట్టి మీరు మోసపోయినను స్వల్ప కాలమునకే మీమర్యాద యూడిపోవుననియుఁ, దర్వాత విచారించిన లాభము లేదనియుఁ గొంత యాలో చించి ప్రయ త్నించిన మేలనియు, నందు వాయఁబడుచుండెను. రామ దాసు శ్రీనివాసదాసునకు మిత్రుడనియు, మీసంబంధమును <section end="95B" /><noinclude><references/></noinclude> nz3b2pqyksd1s2imwnlcr1p143cidd5 104 97786 589824 326129 2026-10-18T16:55:42Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 589824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఆఱవ వీచిక.|93}}</noinclude>గోరియే యతఁడు పంపఁబడిన వాడనియు, వాని మాయా వాక్కుల నమ్మకయుండవలయుననియు, నింతకంటె విశేషించి. మీవంటి మర్యాదాభూషితులకు వ్రాయ నక్కఱయుండ దనియు, మీసౌజన్యమును విన్నవారము కానఁ గళంకమురాఁ గూడదనునూహచేఁ దెలిపితిమనియు, మాయీ భావమును మీరు విశ్వసింపకయుండినఁ దర్వాత విచారింపవలసి వచ్చు ననియు, నొక్కొక్క లేఖయందుఁ గడుఁ జమత్కారముగా వ్రాయఁబడుచుండెను. ఈ లేఖలన్ని యు శ్రీవత్సాంకదాసునకుఁ బద్మావతి దేవికిని మిగుల విచారమును గలిగింపసా గెను. ఒక్కొక్కసారి యిందు నిజముండకపోవునా యనియు స్పురింప సాగెను. రామదాసుగారియందు నించుకసంశయము గలుగ సాగెను. పిలువని పేరంటముగా వచ్చుటకిదియే హేతువుండునా యనియు వారూహింపసాగిరి. రాధిక కు సంగీత చిత్ర, లేఖనములఁ గలకౌశలము దుష్ప్రవృత్తిని గలుగఁ జేయునదియే యగుటం బట్టి యామె మనకుఁ గోడలుగా నుండి మర్యాద కాపొడునో లేదో యని పలుసారు లనుమానింపసాగిరి. రామదాసున కీవిషయము గోచరించినను యథాపూర్వముగ నున్న ట్లే యుం డెను. పదిదినము లిట్టియనుమానముల నాయిరువురు పరి తపించుచుఁ దుదకుఁ బరీక్షించి గాని వివాహమున కూఁకోన రాదని నిశ్చయించిరి. శ్రీకృష్ణదా సొకనాఁడు తనమిత్రుడగు శశిభూషణుని బిల్చి యీవిషయమంతయు నెఱిగించి విలాసథామమునకుం బోయి వేషాంతరమునఁ గొన్ని దినములుండి యథార్థ మెఱిఁగిరమ్ము. జాగరూకుఁడవై చరింపుము. నా<noinclude><references/></noinclude> 6firoi38awglt7vvjgx7kw0w00g5rns 104 97787 590536 326136 2026-10-19T10:07:11Z Rajasekhar1961 50 590536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude>మేలంతయు నీయదియేకదా యని యెంతయుం బ్రోత్సహించెను. శశిభూషణుఁడు విశ్వాసపాత్రుఁడు. సత్యహితుఁడు. పరోపకార నిపుణుఁడు. కావున శ్రీవత్సాంక దాసుని మనస్సంశయమును దొలఁగింప నెంచి సన్న్యాసి వేషమూని విలాస థామమున కరిగెను. నాలుగైదుదినములు పల్లియలలో సంచరించుచు నందందుఁ గారణాంతరములచే వారివార్తలరయుచు నిష్కళంక యశస్సును విని యానందించుచు విలాస థామమును జేరి సత్రములలో భుజించుచు వేషాంతరములఁ బూని సంతర్పణములలో దిరిగి భుజించుచు వార్తలురయుచుఁ బాతాళుని వ్యవహారమడిగి యా నెపమున రాధికా ప్రవృత్తిని బ్రశ్నించుచు దూషించునట్లు నటించి పాతాళుని పక్షమూని ప్రశ్నించుచు నెందఱినో యట్లు మాటలాడించుచు నొకపక్ష, మందుఁ గడపి శ్రీనివాసదాసు నింటికిం బోయి సన్న్యాసి గావున సులువుగ నాయింటం జోచ్చి సకల మర్యాదలొనరించి వా రెల్ల గారవింప నందే నాల్గు దినము లుండి సకలవిషయములఁ బరీక్షించి వారియనుమతి నోంది వారాణసికరుగుమార్గమునం బోయి మరలి జాలంధర పురమున కుం బోయెను ఈనడుమ మాసము గడచెను. శ్రీనివాసదాసునకు నిందిరాదేవికి నీయభియోగ మూలమున ననుమానము తోచు నేమో యనుశంక శ్రీవత్సాంక దాసున కుదయించెను. వివాహ ప్రయత్నములు సాగించుట విరమించి యనవరత మాలోచింపసాగెను. ఇందిరాదేవియు విచారసాగర నిమగ్న యయ్యెను. రాధిక వెడవెడ నావిషయ మెఱింగి నరపా లయ్యెను. శశిభూషణుఁడు జలంధ రపురమును జేరి శ్రీవ<noinclude><references/></noinclude> i8c9mqbhpnl1oz92i7relvvvab81wzj 104 97788 589822 326144 2026-10-18T16:52:37Z Rajasekhar1961 50 589822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh||ఆఱవ వీచిక.|95}}</noinclude>త్సాంక దాసుంగాంచి యేకాంతమున నెందో ఫూసగ్రుచ్చిన చందమున నావార్తల నన్నింటి నెఱిఁగించి ఘోర ప్రమాణముల నొనరించి వారి మనస్సంశయమును దుడిచి వేసెను. ఆమఱు దినమే రామదాసుగారితో నాలోచించి సుముహూర్తము నిశ్చయించిరి. ఆమఱుదినమే పురోహితుని బంపిరి. ఆతఁడరిగి శ్రీనివాస దాసునకు జాలంధరనగర వార్తల నెఱింగించి యామువ్వుర చింతలం దొలఁగించెను. దాసాభూసురుని సంతుష్టుం జేసి శుభ ముహూర్తమును దెలిపిన నేను బురోహితుని బంపుదుననియు "రామదాసుగారు నిర్ణయీంచినదే ముహూర్తమనియుఁ దెల్పెను. ఆవార్తం గైకొని మరలి జాలంధర నగరమును జేరి గృహస్థ వర్యున కాసువార్తం దేలియఁజేసెను రామదాసు ముహూ ర్తము నిర్ణయించి శుభ దినమున విలాస ధామమునకుం బంపెను, శుభముహూర్తపుత్రికను జూచి యాదంపతులు మా నందమునొంది. విశేషించి వివాహ ప్రయత్నముల నొనరింప సాగిరి. నగరమంతయు నావివాహమహోత్సవమును గాంచఁ గోరుచున్న యట్టు లలంకరింపఁబడియెను. శక్తిక నురూపముగ నెల్ల వారును దమతమ గృహములకు ముందు రంభా స్తంభాదుల నిలుపుకొన ననువగునట్లు పందిరుల వేసికొనసాగిరి. అందందుఁ బాంథులకు ఫలాహారము లమరింపఁబడుచుండెను. ఏవిషయ మునను గ్రొత్తవారి కామహోత్సవ సమయమునఁ గొదువ రాక యుండునట్టు లుచితరీతి సాయపడ నెల్ల రుత్సుకు లై యుండిరి. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nhd8j0ldqjgly4c8nx6bm8djwgp825w 104 97789 589823 326149 2026-10-18T16:54:09Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 589823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|96|నీతిరత్నాకరము}}</noinclude> జాలంధర నగరమునుండి పెండ్లి కరుదెంచువారి కాయాయితావుల శీతలవితానముల నమరింప శ్రీనివాసదా నూహించి యట్లే యొనరించెను. ఆ పందిరులయందుఁ 'బానకము ఫలాహారములు శిశువుల కావుపాలు నొసంగునట్టియేర్పాటు చక్కగా నొనరించెను. యోజనమున కొక్క తావున సత్రములఁ బెట్టించెను. ఆయాయిజాతులకు వేఱువేఱు భోజనముల నమరించి తదధికారులు సిద్ధముగ నుండిరి. భోజనమునకు, సుపహారము నకుఁ గొదువరానీయరాదని దా సిట్టి ప్రయత్నముల నొనరించె నని యెల్లరు సంతసిల్లుచుండిరి. దూరమునుండి పండితులు రాఁ బ్రయత్నించుచుండిరి. కవులు గాయకులు పరిహాసకులు నర్తకులు సంఖ్య కుమిగిలి రాసాగిరి. నాలుగుదినములకు ముందే వచ్చిన వారి కెల్ల భోజనమునకుఁ గొదువ లేనియట్లు చాటింపఁబడియెను. వేలకు వేలుగా వచ్చిన వారినందఱ నొక చోటఁ దోలి యెట్లో యన్నము పెట్టిన శ్రమమెక్కుడగుటయే కాక వారలకుఁ దృప్తియుఁ గలుగదని యూహించి యైదువం దల కొక్కొక్క తావున భోజనమిడునట్టిపద్దతి నొనరించెను. దానుదారహృదయుఁడనియుఁ బరమా స్తికుఁడనియు నెల్లరు కనుఁగొనిరి. అంతియ కాక స్వహస్తపాకులకు నర్హ భవనములు నిర్ణయింపఁబడియెను. ఒక్కొక్క విషయమునకుఁ గొందఱు నుద్యోగుల నిర్ణయించి యించుకంతయు లోప మావిషయమున రానీయకుండఁ జేయవలయునని వారల హెచ్చరించెను. తనసౌధమునకుముందు విశాలభాగము నావరించునట్టు లొకపందిరి వేయించెను. ఆయుతసంఖ్యాకు లందుఁ గూరు చుండ నర్హముగనుండ బీఠము లమర్పఁబడియెను. చుట్టును<noinclude><references/></noinclude> jn001c1rv53y8cx55dxzhyq3gj62slf 104 97790 590537 326159 2026-10-19T10:08:09Z Rajasekhar1961 50 590537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />ఆఱవ వీచిక</noinclude>నిలుచుండి కోలాహలము గావింపకుండ దాని వెలుపల నున్న తాసనము లుండఁజేసెను, రక్షకభటు లందందు నిలుచుండి నిశ్శబ్దముగా నుండఁజేయుటకు నేర్పఱచెను. ఆపందిరి విచిత్ర ముగా నలంకరింపఁబడియెను. చూచినది చూడకుండఁ జూచు చుండినను మూఁడుదినములు పట్టునట్లు చిత్రము లందుండెను. దానియె త్తిరువది బాహువులు. రామాయణ భారత భాగవతాది సద్గంథములచరిత్రము లన్నియుఁ జిత్రములయందే కనఁబడు చుండెను. ఆశిల్పమహిమము గొనియాడఁదగి విశ్వకర్మ నిర్మిత మాయనఁ దోఁపఁజేయుచుండెను. జాలంధరనగరావతంసమునకు సుముహూర్తమునకు నొక్క దినముముందే దయచేయవలయునని శ్రీవత్సాంకదాసు నకు శుభలేఖలనంపి పురోహితుని సపత్ని కునిగా నంపెను. వా రచ్చటఁ జేరఁగనే యుచితమర్యాదల నెఱపి గారవించి బంధువులను హితులను రావించి సభ చేయించి శుభ లేఖఁ జది వించి యాశీర్వదించిన వారియక్ష తలను గైకొని యాపురో హితులను విశ్లేషించి గారవించి శ్రీవత్సాంకదాసు వివాహ ప్రయాణమునకు సంసిద్ధుఁ డయ్యెను. బంధువులు మిత్రులు పురోహితులు పరిజనులు ప్రయాణమునకు సంసిద్ధులైరి. ఉచిత వాహన శకటశిబి కాదు. లాయత్తము చేయఁబడియెను. శుభ దినమున శ్రీనివాసదాసపురోహితులు మార్గదర్శకు లగుచుండ మహోత్సవముగాఁ దరలిరి చతురంగయానములు బహువిధ శృంగారములఁ గైసేయఁబడియె. వానింజూడ మూఁగినజనుల సంఖ్య వచింప నలవిగాక యుండెను. ఆవివాహమును జూడ గోరిక కలదని తెల్పిన వారినెల్లఁ దోడుకోనిపోవ శ్రీవత్సాంక<noinclude><references/></noinclude> kv86d1hykjbmuzn7j0bbm5uehauj6lu 104 97791 590538 326166 2026-10-19T10:08:43Z Rajasekhar1961 50 590538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude>దాసు సంకల్పించినందున యాచకులు గాక మూడు వేల సంఖ్యకు మించినవారే ప్రయాణము సాగించిరి. అందందు విడుదుల నేర్పఱుప బ్రయత్నించెనుగాని యంతకు ముందే శ్రీనివాసదాసు వాని నేర్పఱచియున్న వార్త వినఁబడినందున నూరకుండెను. వారి శుభాగమనమున నాదరింప నున్న వారి యడంకువ కచ్చెరువందు వారిసంఖ్య యంతయని వచింప రాక యుండెను. ఎందు నిలువఁబూనిన నందే తగిన చలువ పందిరు లుండెను. దిగిన వెంటనే యాతిథేయసత్కారము లాచరిం తురు. భోజునాదులు మిక్కిలి కొనియాడఁదగిన ట్లుండును. మరల బయనముసాగించుటకుముందే యుపాహరము లమర్పఁ బడును. ఘోటకములకుఁ గూడ సుఖకరమగు ఘాసాద్యాహా రము సిద్ధముగ నుండును, పరిచారకుల కొనరిం చుసత్కార మే విచిత్రముగ నుండును. ఇంకఁ బెండ్లి వారి విషయమునఁ బ్రశ్నింప నవసర మేమియుండును? కతిపయ ప్రయాణములకు విలాసధామ సమీపమును జేరఁగల్గిరి, అందొక రమ్యస్థానము నిర్మింపఁబడియుండెను. అందే వరపూజ చేయవలసినట్లు శ్రీనివాసదాసుగారి యాశయము. పెండ్లివా రచ్చటికి రాఁగా మంగళ వాద్యములు చెల రేగెను. కొందఱిదియే వివాహమందిరమని భ్రమ మొందిరి. అదొక పటకుటీరము. కుటీరమనుశబ్దమునకు సాధారణముగాఁ జెప్పు చున్న యర్థమున కది లక్ష్యముగాక యతివిశాల మై యున్నతమై హర్ష్య బ్రాంతిని గలిగించుచుండెను. అద్దానిం జేర రాఁగా వాద్య నిస్వనములు శ్రుతిహితములై శుభసూచకమ్ములై యొక్కుమ్మడి 'చెలఁగెను. అంతలోఁ గొందఱు ముత్తైదువులు<noinclude><references/></noinclude> dwgox0kxfrif6cd6q77imyv5v4foy4y 104 97792 590539 326206 2026-10-19T10:09:17Z Rajasekhar1961 50 590539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />ఆజవ వీచిక.</noinclude>ఫలకుసుమ కుంకుమ పరిమళవస్తు వ్రాతములఁ గైకొనియుఁ బురుషులు ఫలమంత్రాక్షతలఁ బూనియు నెదురుగఁ బోయి శ్రీకృష్ణ దాసును నాశీర్వదించి యతని జననీజనకుల బహూకరిం చిరి. అది వారియింటఁ గలమర్యాద. ఆయాచారము నడపి ప్రార్థించి వరునిం బూజించి తోడి తెచ్చిరి. అం దమర్పఁబడిన యున్న తాసనముల పై ఁ గూరుచుండఁ జేసిరి, హారతులెత్తి సువా సినులు దీవించిరి. విద్వాంసులు పెండ్లి కొడుకువు గమ్మని యాశీర్వ దించిరి. అంతట శ్రీనివాసదాసు నిందిరా దేవియు నరు దెంచి కులో చితమర్యాదలం బాటించి కొంతతంతు నడపి విధివిహితముగ వరపూజ చేసిరి పాదములు కడుగుచు నాతని లక్ష్మీ నారాయణ స్వరూపునిగా భావించిరి. పిదప నొకరత్న హారము పురోహి శుఁడా శ్రీకృష్ణ దాసునికంఠమున వైచెను దాసు విహితపూజ లొనరించి కన్యాదానమును గైకొన రమ్మా యని యభ్యర్థిం చెను. పిదప వీరకానికి వీరకత్తియకును మర్యాదలు నడపిరి. వాద్యములు మ్రోఁగుచుండ వారవనితలు పాడుచుండ ద్విజ ప్రవరులు వేదమును బఠించుచుండఁ బ్రయాణము సాగించిరి. యానాధిరూఢులై కొందఱు పోయిరి. మందమందగమనముల విలాస ధామమును బ్ర వేశించి విడిదియింట వారినెల్ల నిలిపి వారి బంధుమి త్రాదులకుఁ దగినగృహములం జూపి యాయాయధి కారు లవ్వారికిం దగుసపర్యలు సలుపఁ గట్టుదిట్టములు చేసి శ్రీని వాసదాసు స్వగృహమునకుం బోయెను. ఆరాత్రి యెల్లరకు క్షణకాల మట్లు తోఁచి గడచెను. ప్రతిగృహము వివాహమందికముగ నే తోఁపఁ జేయుచుండెను.<noinclude><references/></noinclude> f7g9gk2dbjd23k74ry2j2evn2azad0l 104 97793 590540 326220 2026-10-19T10:10:17Z Rajasekhar1961 50 590540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />100 నీతిరత్నాకరము</noinclude>తెల్ల వాఱుజాముననే మేల్కాంచి తమతమ విధుల నిర్వర్తించి కొని వాద్యధ్వనులఁ జెవియొగ్గి యాలించుచు జనులా పెండ్లి వేడుకలఁ జూడఁ గోరుచుండిరి. కన్యాదాతలు నభ్యంగస్నాన మొనరించి విధులందీర్చి లగ్నమునకై వేచియుండిరి. వరునిజన కులు కృతాభ్యంగస్నానులై కులాచారముల నయ్యై తెఱం గుల నిర్వర్తించి ముహూర్తమునకై కని పెట్టియుండిరి. ఇందిరా దేవియు శ్రీనివాసదాసును రామదాసయోగివర్యుం బురస్కరించుకొని సువాసినీ బృందము తోడ నడువ విప్ర ప్రవరులు వేదపారాయణము చేయుచు రాగా శుభ వాద్యధ్వనులు దిక్కులఁ బ్రతిధ్వనులీయఁ జేరవచ్చి వరునిఁ గులోచితమర్యా దలం దాటక పూజించి వరజననీజనకులఁ 'బ్రార్థించి శీఘ్రంబ యరు దెంచి సుముహూర్తమున నా వాంఛఁ దీర్పవలయునని పలుక నమృత పుసోనల మించిన యా నిద్దంపుఁబలుకుల నాలకించి యింతింత యనరాని సంతసంబున శ్రీవత్సాంక దాసు భార్యా పుత్ర పరివృతుండై సపరివారముగాఁ గదలి చని నిజపురోహి తో క్తమార్గంబు ననుసరించి కూరుచుండెను. {{c|పాణిగ్రహణమహోత్సవము.}} శుభముహూర్తము సమీపించెనని పురోహితుఁడు వక్కాణించెను. శుభ నినాదములు చెలరేఁ గెను. కన్యావరుల యంతరమున నొక నూతనాంబరమును బట్టుకొని నిలుచుండిరి. రాధిక యంతకుముందే సకలాభరణభూషితయై మహా లక్ష్కిం బూజించుచుండెను. కావునఁ బురోహితుఁడు తల్లిదం ద్రులుఁ జని స్వస్తీవాచనపూర్వకంబుగాఁ బిలుచుకొని వచ్చి, పశ్చిమాభిముఖము గలుగున ట్లుచితషీఠమునఁ గూరుచుండఁ<noinclude><references/></noinclude> 6xodq4844nlmica46742kuyjx61q1xj 104 97794 590541 326232 2026-10-19T10:11:01Z Rajasekhar1961 50 590541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />ఆఱవ వీచిక.</noinclude>జేసిరి, మంగళ ప్రదము లగు గాథలు గలమంత్రములను శ్లోక ములను బఠించిరి. బ్రాహణ ప్రవరు లాశీర్వదించిరి. కన్యాదానము యథావిధిగ సాగెను. ఆయవనిక తొలఁగింపఁబడియె. వరుఁడు కన్యాముఖమును జక్కఁగాఁ జూచెను. అదియే ప్రథమ వీక్షణము. కావున నాతని మదింగల ప్రీతి యొక తేజోరూపమున నాకన్య కాహృదయమును దృష్టి మార్గమునఁ బ్రవేశిం చెను. కన్యామణి ప్రమదము నట్లె వరునిహృదయమును వీక్షణ మార్గమునఁ బ్రవేశించెను. ఆ ప్రీతి శాశ్వతమగుఁగాక యని పెద్ద లాశీర్వదించిరి. జీలకఱ్ఱయు బెల్లము కలిపి ముద్దఁ జేసి వరుఁడు కన్యామూర్దమద్యమున నున చెను. అదియే లగ్న మనఁబడును. తలఁ బ్రాలుగ మనోజ్ఞ తమమౌక్తికములఁ జేకొని రాధిక మనోహరుఁడగు శ్రీకృష్ణ దాసుమూర్ధమునఁ బోసెను. ఆతఁడట్లే దోసిటం గైకొని వానిని రాధికామ స్తకమునఁ బోసెను. మంగళసూత్ర ధారణాదులు క్రమము తప్పక సాగింపఁ బడెను. తలఁ బ్రాలు పోసినపిదప మహాత్తుల యాశీర్వచనార్థము వధూవరుల వరుసఁగాఁ గూరుచుండఁ బెట్టిరి. నిర్మలాంతః కరణులగు భూసురపుంగవులు లోనగువారు దంపతుల కీయిరు వురకును శ్రీలలనా ప్రాణనాథుఁడు సర్వమంగళా ప్రాణేశుఁడు సరస్వతీమనోహరుడు శచీనాయకుఁడు తక్కుంగల దేవతోత్త ములు నిరంతర సుఖానుభవదీర్ఘాయుర్బాగ్యముల నొసంగుచు రక్షింతురు గాక యని ద్రవ్యాభిలాషమున: గాక ప్రీతిమై నాశీర్వదించిరి. ఆతరుణమున నామహాసభ భూసురేం ద్రాది నిబిడమై యుండెను. రామదాసయోగీంద్రుఁడు లేచి నిలువంబడియేను.<noinclude><references/></noinclude> e4geht0rwidlt8xqgt2kc6p7ax6o6tm 104 97795 590542 326242 2026-10-19T10:11:35Z Rajasekhar1961 50 590542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude>వారి యమృతవాక్కుల వినఁ గుతూహలులై యుండువారు గాన నెల్లరు నిశ్శబ్దముగ నుండిరి. రామదాసిట్టు లుపన్యసించెను. నిర్మలాంతఃకరణ భూషితులారా ! పరోపకారపారీణులారా ! ఈమహోత్సవమును గుఱించి నాలుగుమాటలు చెప్పే దను చిత్తగింపుడు. కన్యాదానము చేయుపద్దతి యిది మీరు చూచితిరి గదా, సనాతనమగునది యీయాచారమే కన్య కను వివాహమునకన్న ముందు వరుఁడు కనుఁగొనరాదు. అతని తల్లిదండు, లే యామె కులశీలాదులఁ బరికింపవలయు. లోకమున భగవంతుఁడు తప్ప దక్కెనవారిలోఁ దలిదండ్రుల కంటె దనయుని మేలు కోరువారు లేరనుట నిర్వివాదాంశము. అట్టి తలిదండ్రులు పరికించి కులోద్దారకురాలు కాఁగలదని విశ్వసింప వలయు. ఆకన్యకను వరుఁడు వరింపవలయు. పాణి గ్రహణమున నొకవస్త్రము వరుసకుం గన్యకకునడుమఁ బట్టు కొనఁబడును. ఆవలఁ గన్యక తనకుఁ దగిన ట్లునుపఁబడిన పీఠ మునఁ గూరుచుండవలయు. పాణిగ్రహణము ననంతరము వస్త్రము తొలఁగింపఁబడును. అత్తరుణమునఁ దనయావజ్జీవ సుఖాకర యగుకన్యకను వరుఁడు చక్కఁగాఁ జూడవల యును. ఆవీక్షణమే పరస్పర ప్రీ తిరశ్ముల వారిని బంధించును. ఈసంబంధ మాజన్మ ము నిలుచునదియే కాని నడుమ విడి పోవునది 'కాదనుభావ మే వారికిం గల్గును. అట్టి ప్రీతి శాశ్వత ముగా నిలువక తప్పదు. ఒక్క రాజు పట్టాభిషిక్తుఁడు కాగా నాతనిపై మిగులఁ బ్రీతి యంతకుముందు లేకుయున్న నిఁక నీతఁడే మనకు ఱేఁడు. మన మీతనిరక్షణమున నుండక తప్పదు. అనుభావము దృఢపడఁగా ముందున్న యసూయ:<noinclude><references/></noinclude> rdjsemko7j4u9qi4ww0emffupzhsm90 104 97796 590543 326248 2026-10-19T10:12:04Z Rajasekhar1961 50 590543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />ఆజవ వీచిక.</noinclude>తోలఁగును. వానినే విశ్వసించి మానవు లుందురు. ఈయుదు హరణము మీయనుభవమునఁ దోఁచునదే కానీ క్రోత్తగా గల్పింపఁబడినది కాదు కదా. అట్లే తనయావజ్జీవము సహధర్మ చారిణి యని ప్రేమించినకన్యను వరుఁడు రూపమునే ప్రధాన ముగా భావించిన ననర్థము వాటిల్లును. గుణము ప్రధానముగా భావింపవలయుననియే సనాతనాచారము తెల్పెడిని. అట్లుగాక వివాహమునకంటె ముందే సహచరసల్లాపాదులచే నాకన్యకనుబరి చితం జేసికొని ప్రేమించి పిదప వివాహము చేసికొనిన నా ప్రేమ మస్థిరమగుటయే కాక యనర్థదాయక మగుటకు సంశయం బే లేదు. ఒక్కనినే ప్రేమింపవలయునన్న నియమ మపు డుండదు. 'పెక్క డ్రఁబ్రేమించి యందెవ్వనిపై నతిశయ వాంఛ కలుగునో యాతనిం గన్యక 'పెండ్లియాడు నేని యద్దానిమనస్సు త్వరగా మాఱిపోవు ననుట య చ్చెరువును గల్పింపఁజాలదు. కావున వధూవరు లిరు వురును సద్గుణలుబ్ధులు కావలయును. రూపపరీక్ష, తల్లిదండ్రు లది. ఈయాచారము ననుసరించినవివాహము వధూవరులకు సదా సంతోషదాయకంబే యగు. పరస్పర సహకారమును వారు విడువఁజాలరు. ఈసనాతనాచారము హేయమని యూహించి యిష్ట మునకు నను వగుకన్యను బెండ్లియాడవలయునని యీ కాలపు వారు విరళముగ నందం దుపన్యసించుచున్నారు కదా. ఒక్క నినే ప్రేమించుట యీ నూతనాచారమున సంభవింపదు. ఎంద ఱినో పరీక్షించి యం దుత్తము నొక్కనిఁ బెండ్లియాడవలసి యుండును. అట్టి స్త్రీ చిత్తము పలుతావులఁ బ్రసరించినదగుటం<noinclude><references/></noinclude> 4cj5m7ex80kvjbikifr5og0mxd5k5ui 104 97797 590544 326255 2026-10-19T10:12:39Z Rajasekhar1961 50 590544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude>జేసి యొక్క తావుననే నిలుచుననుట విశ్వసింపఁ దగనిమాట. వరునిచి త్తము నట్లే యని నిశ్చయింపవలసి యుండును. ఇటీవలఁ గొందఱు కొంతలు పెండ్లియాడినపిదప నాతని వదలి వేఱోకనింగూడి చరించుచు నితరులను, దమమా ర్గము నుపదేశించుచు సభలకు, విలజ్జం బోవుచుఁ బురుషులని యనుమానింపక మాటలాడుచుఁ గరము వై దుష్యము నగ పఱచుచు వారి నవ్వించుచుఁ బ్రాచీనాచారములం దూలనా డుచుఁ బ్రవర్తించుచున్న వారని వినవ చ్చెడిని. అది కరము చింతాకరము! పరిశుద్దాంతరంగులకు మిగుల సంతాపకరము. పరపురుషునిం గూడితిరుగుట యెంతి మంచిదో నే: జెప్పనక్కఱ లేదు.*<ref>* ఒక్క నిఁ బెండ్లియాడి మఱియొక్కని సుందరకాయుఁ గూడి యే దిక్కు నఁజూడఁ దానయము తేటపడం దగుమాటలాడుచున్ మిక్కిలి నేర్పుకత్తెయన మించి చరించుచుచున్నఁ జూచి "పెక్ మక్కువ నాదరింతు రిది మంచిది గా దన 'రేమి కాలమా.”-కలివిలాసము.</ref> వయసుక త్తియ వయసు కానిం గూడి తిరుగుట భారత భూమి నీవఱకు 'లేదనియు, నిప్పుడు కొత్త గా నచ్చినయా చాన మనియు, మీరు నేఱుంగుదురు. చంద్రమతి, దమయంతి, సీతాది సాధ్వీమణులు జన్మించిన యీపవిత్ర భూమియం దీయాచారము ప్రాంతది కాదని నేఁ జెప్పనేల? శాపాను గ్రహసామర్థ్యము వెలయ నీభూమిని బొడమిన స్త్రీ పురుషులు ప్రసిద్ధి గాంచిరి. మనశ్శుద్ధివినాశనం బగు నీయాచారము నవీనముగాఁ బొడ చూపుచున్నది. ఆమార్గము స్వేచ్ఛా ప్రవర్తకుల కత్యంతాను<noinclude><references/></noinclude> b9hyn2ttrvspemven2vbiev5041tyja 104 97799 590545 326266 2026-10-19T10:13:11Z Rajasekhar1961 50 590545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude>ప్రపంచవృద్ది హేతుభూతలు. కావున స్త్రీల మనస్సులు దుష్టములు కాకయుండఁ గాపాడవలయును. కులమును, జరిత్ర మును, దనను, సంతానమును, ధర్మమును గాపాడుకొనఁ దలఁచువాఁడు పరపురుషసంగతిఁ బోనీకయుండ భార్యను రక్షింపవలయును. లేనిచో నివి యన్ని యు దుష్టములవు. కావుననే పెద్దలు యోగదృష్టం బరికించి ధర్మములను యుగముల కనుకూలములుగా మార్చిరి. భగవంతునియందు భక్తి గలుగుమార్గముల సులభముగాఁ దెలిపిరి. వానినెల్ల నీనూతనా చారములు పాడుచేయును. ఈవివాహము ప్రాచీన సదాచారము సనుసరించి చేయఁబడినది. వధూవరు లన్యోన్య ప్రీతి గలిగి మీ యమో ఘాశిషములమూలమునఁ బరమేశ్వరుకరుణకుం బాత్రులై దీర్ఘాయురారోగ్యములఁ గాంతురు గాక. సర్వేశ్వరునను గ్రహమున సనాతనధర్మము, తదనుగుణము లగునాచారములు నశిం పక యథాపూర్వముగా నుండుఁగాక. మీరందఱు మన్వాది సృతులయుఁ బురాణములయు, మహాభారతా దీతిహాసము లయు ధర్మములను వదలక యాచరించుచు, దురాత్ములయుప దేశముల, నుపన్యాసముల నాలకించి మోసపోవక వారు స్వేచ్ఛా ప్రవర్తకులని లోకమున గౌరవమునే కోరువారని, శాస్త్రములతత్త్వముల నెఱుంగనివారని కేవల యుక్తివాదు లని, ఆ స్తికులభంగిఁ దోచు నాస్తికులని నిశ్చయించి వారికి దూరముగాఁ దొలంగియుండవలయును. వారితో విశేషించి సంభాషింపరాదు. వారియుక్తుల విని యిందే మేని 'మేలుం డునా యని యాలోచింపరాదు. వారిం జేరి భాషింపఁ బూన<noinclude><references/></noinclude> hmh67lytsh9pb9v2mcmnshtr2m57n6h 104 97800 590546 326273 2026-10-19T10:19:22Z Rajasekhar1961 50 590546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />ఆజన వీచిక</noinclude>రాదు, వారికిని దైవము తోడ్పడునని మనమించు కేఁ దలంప రాదు. వారికి భగవద్గీత లుపన్యాసముల కుపయోగించుననియే నిశ్చయింపవలయును. ఈ నాలుగుమాటలు మీకుఁ దెలుపు టనవసర మే యైనను వచ్చియున్నా ఁడఁ గానఁ జెప్పితిని మను జులసంసర్గమునే మాని యందందు నిర్ణనస్థలముల నివసించుచు భగవన్నా మసంకీర్తనము చేయుచునుండిన నేనీ కాలమునఁ బ్ర బలిన దురూహలననుసరించి ప్రాచీనసదాచారముల మానుడు రేమో యన్న సందియమున వచ్చి లోకమున కుదాహరణ భూతులగు నీసజ్జనుల ప్రయత్న మునకుఁ దోడ్పడ నరుదెంచి తిని. ప్రాజ్ఞులారా! మీ రెఱుంగని విషయములు లేవు. మీరు చదువనిశాస్త్రములు లేవు. మీ రాచరింప నిధర్మములు లేవు. మీ రభ్యసింపని యోగములు లేవు. మీకుఁ దోఁపని యూహలు లేవు. ఐనను వాక్చావలమున నామనస్సునఁ గల యభి ప్రాయమును దాఁపక వెలిపుచ్చితిని. మీ రెల్లరు సమా హితచిత్తులరై , యాలకించితిరి. ఇక నేను మీయనుజ్ఞఁగైకొనఁ దలఁచుచున్నా ఁడను. తరణోపాయము దొరకక భగ వంతు నాశ్రయించినఁ దనంతన తానే దొరకునని నమ్మియున్నాఁ డను. అని యుపన్యసించి రామదాసు కూరుచుండెను. ఆమహో' పన్యాసము నాలకించి గంభీరమగు తదగ్గమును గ్రహించి సామా న్యులుకూడఁ బరమానందభరితు లైరన నిఁకఁ బండితులమాట నిటఁ జెప్ప నేటికి? వారు కూరుచుండఁగనే మీయభి ప్రాయము సత్యధర్మ విహితము. అని యేక వాక్యముగఁ దమ మనోభావ ములఁ దెల్ఫిరి మఱియు నెవ్వరెవ్వరు సనాతనసదాచాలనిర్మూల<noinclude><references/></noinclude> 8tap8yzzyqvrwhoipiiary3rq93zmwr 104 97801 590547 326359 2026-10-19T10:19:50Z Rajasekhar1961 50 590547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />నీతిరత్నాకరము</noinclude>నము చేయఁ బ్రయత్నింతురో వారిని దమజాతినుండి వెడల నడువఁ దీర్మానము గావించిరి. వివాహాదులయందుఁ గలకట్టు బాటుల సడలింపరాదనియు వానివలనిలాభములు వాజ్ఞానస గోచరములు సామాన్యులకుఁ గావనియుఁ దప్పక యెంతో మేలు వానివలనఁ గలదనియు నతీంద్రియజ్ఞు లాశుభముల నెఱింగియే వాని నియమించిర నియు నట్టివాని నల్పజ్ఞులు సడలింపఁ బ్రయ త్నించిన వారిభావముల మన మంగీకరింప రాదనియు నెల్లరు తీర్మానించిరి. ఆపిదప సాగవలసిన వివాహతంత్రములు సాగింగఁ బడియెను. సకాలమున ముహూర్తము జరపబడుటయుఁ బెద్ద లాశీర్వదించుటయుఁ జూచువాల కెంతో యామోదమును గలిగింపఁజా లెను. శ్రీనివాసదాసు వచ్చిన పెద్దల బహూకరించి చందన తాంబూలముల నొసంగి రామదాసు గారిని గృహప్రవే శము దనుక నుండి ఫోవలయునని ప్రార్థించి వారందుల కను మతింప నెల్లరను భోజనములు సేయ నాయాయి చోటులకు దయ చేయుఁడని ప్రార్థించెను. ఎల్లరు తమతమ విడుదులకుం బోయిరి, వధూవరుల కాపగలు భోజనము లేకుండుట యాచారము. అరుంధతీ దర్శనానంతరము భుజింప వలయునని పెద్దలయాశ యము. ఆ యాచారము ననుసరించి వారు ఫలాహారములం గైకొనియుండిరి. వచ్చిన వా రెల్ల భుజించి సంతృప్తి మిగులం గాంచి యిం చుక విశ్రమించి సాయంసమయమునకు ముందే కార్య క్రమము 'నెఱింగిన వారు 'గానఁ 'బెండ్లి పందిరి కరుదెంచిరి అందాసమయమున నాట్యము సాగును. వారకాంతలు వచ్చి యల్ల రకు నమ<noinclude><references/></noinclude> gwifqmvv6dlzpe5nxzsrczm6k21gen9 104 97802 590096 326361 2026-10-19T02:47:52Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /> {{rh||ఆఱవ వీచిక.|109}}</noinclude>స్కరించి వారియనుమతినొంది యభినయమున కారంభించుచు, <poem> శ్లో. *<ref>* "యమునా వేణికయంచు గోపికలు నీరాడ స్వకీయాంశుకా ఘముల జ్" దాఁచఁగ సిగ్గుచే మృదులవాక్య ప్రౌఢితో వేడుకర్, సముదంచన్మ చనాలసోల్లననిరీక్షా నీలనీ రేజమా ల్యములక్ వారలు పూజచేయఁదగునయ్యబ్జాక్షు సేవించెదన్ .”</ref> దేవః సాయాత్సయసివిమలే యాము నేమజ్జతీనాం యాచంతీ నామనునయపదైరంచి తాన్యంశుకాని, లజ్జాలో లైరలసవిల సైరున్మి షత్పంచబాణై ర్గోపస్త్రీణాం నయనకుసు మైరర్చితః కేశవోనః.” </poem> అను శ్రీకృష్ణకర్ణామృతశ్లోకమును బఠించెను. దానిని విని, నంతన సభ్యులు సంసారముల మఱచి శ్రీకృష్ణ ధ్యానతత్పరు లైరి అంత నా కాంతావతంసము తదర్ధమును జెప్పకుండ నేత్రములను హస్తములను గదలించుచు విధినతిక్ర మింపక దానఁ గలభావ మెల్లఁ గనఁబఱచెను. “నయనకుసుమైః" అనుపదము నభినయించునపుడు సభ్యులయాశ్చర్యము వర్ణనాతీతమయి యుండెను. అభినయానంతర మాయిందుముఖి భక్తిభావము నెల్లరుం గొనియాడిరి. ఆ రేయి భుక్త్యనంతరము హరికథ సాగెను రుక్మి ణీకల్యాణకథను దెలుపుచు నా దాసునెల్లర విస్మిత. చిత్తులనుగా నొనరించెను. ఈరీతిగా నాయాయి వినోదముల నైదుదినములు సుఖముగా గడచెను. విద్వత్కవి ప్రభృతుల నుచితరీతి సమ్మానించి శ్రీనివాస దాసు పాత్రాపాత్ర వివేకముగలవాఁ డనుఖ్యాతికిం బాత్రుఁ డయ్యేను. తదనంతరము జాలంధర పురమునకు గృహ ప్రవేశ<noinclude><references/></noinclude> psjunjnbhbulsz3q5y334ylinlqmkpd 590097 590096 2026-10-19T02:48:22Z Rajasekhar1961 50 590097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /> {{rh||ఆఱవ వీచిక.|109}}</noinclude>స్కరించి వారియనుమతినొంది యభినయమున కారంభించుచు, <poem> శ్లో. *<ref>* "యమునా వేణికయంచు గోపికలు నీరాడ స్వకీయాంశుకా ఘముల జ్" దాఁచఁగ సిగ్గుచే మృదులవాక్య ప్రౌఢితో వేడుకర్, సముదంచన్మ చనాలసోల్లననిరీక్షా నీలనీ రేజమా ల్యములక్ వారలు పూజచేయఁదగునయ్యబ్జాక్షు సేవించెదన్ .”</ref> దేవః సాయాత్సయసివిమలే యాము నేమజ్జతీనాం యాచంతీ నామనునయపదైరంచి తాన్యంశుకాని, లజ్జాలో లైరలసవిల సైరున్మి షత్పంచబాణై ర్గోపస్త్రీణాం నయనకుసు మైరర్చితః కేశవోనః.” </poem> అను శ్రీకృష్ణకర్ణామృతశ్లోకమును బఠించెను. దానిని విని, నంతన సభ్యులు సంసారముల మఱచి శ్రీకృష్ణ ధ్యానతత్పరు లైరి అంత నా కాంతావతంసము తదర్ధమును జెప్పకుండ నేత్రములను హస్తములను గదలించుచు విధినతిక్ర మింపక దానఁ గలభావ మెల్లఁ గనఁబఱచెను. “నయనకుసుమైః" అనుపదము నభినయించునపుడు సభ్యులయాశ్చర్యము వర్ణనాతీతమయి యుండెను. అభినయానంతర మాయిందుముఖి భక్తిభావము నెల్లరుం గొనియాడిరి. ఆ రేయి భుక్త్యనంతరము హరికథ సాగెను రుక్మి ణీకల్యాణకథను దెలుపుచు నా దాసునెల్లర విస్మిత. చిత్తులనుగా నొనరించెను. ఈరీతిగా నాయాయి వినోదముల నైదుదినములు సుఖముగా గడచెను. విద్వత్కవి ప్రభృతుల నుచితరీతి సమ్మానించి శ్రీనివాస దాసు పాత్రాపాత్ర వివేకముగలవాఁ డనుఖ్యాతికిం బాత్రుఁ డయ్యేను. తదనంతరము జాలంధర పురమునకు గృహ ప్రవేశ<noinclude>{{rule}} <smallrefs/></noinclude> 1t8pz9ilxganpq0ulf36qxbcpik36lc 590098 590097 2026-10-19T02:48:41Z Rajasekhar1961 50 590098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /> {{rh||ఆఱవ వీచిక.|109}}</noinclude>స్కరించి వారియనుమతినొంది యభినయమున కారంభించుచు, <poem> శ్లో. *<ref>* "యమునా వేణికయంచు గోపికలు నీరాడ స్వకీయాంశుకా ఘముల జ్" దాఁచఁగ సిగ్గుచే మృదులవాక్య ప్రౌఢితో వేడుకర్, సముదంచన్మ చనాలసోల్లననిరీక్షా నీలనీ రేజమా ల్యములక్ వారలు పూజచేయఁదగునయ్యబ్జాక్షు సేవించెదన్ .”</ref> దేవః సాయాత్సయసివిమలే యాము నేమజ్జతీనాం యాచంతీ నామనునయపదైరంచి తాన్యంశుకాని, లజ్జాలో లైరలసవిల సైరున్మి షత్పంచబాణై ర్గోపస్త్రీణాం నయనకుసు మైరర్చితః కేశవోనః.” </poem> అను శ్రీకృష్ణకర్ణామృతశ్లోకమును బఠించెను. దానిని విని, నంతన సభ్యులు సంసారముల మఱచి శ్రీకృష్ణ ధ్యానతత్పరు లైరి అంత నా కాంతావతంసము తదర్ధమును జెప్పకుండ నేత్రములను హస్తములను గదలించుచు విధినతిక్ర మింపక దానఁ గలభావ మెల్లఁ గనఁబఱచెను. “నయనకుసుమైః" అనుపదము నభినయించునపుడు సభ్యులయాశ్చర్యము వర్ణనాతీతమయి యుండెను. అభినయానంతర మాయిందుముఖి భక్తిభావము నెల్లరుం గొనియాడిరి. ఆ రేయి భుక్త్యనంతరము హరికథ సాగెను రుక్మి ణీకల్యాణకథను దెలుపుచు నా దాసునెల్లర విస్మిత. చిత్తులనుగా నొనరించెను. ఈరీతిగా నాయాయి వినోదముల నైదుదినములు సుఖముగా గడచెను. విద్వత్కవి ప్రభృతుల నుచితరీతి సమ్మానించి శ్రీనివాస దాసు పాత్రాపాత్ర వివేకముగలవాఁ డనుఖ్యాతికిం బాత్రుఁ డయ్యేను. తదనంతరము జాలంధర పురమునకు గృహ ప్రవేశ<noinclude>{{rule}} <smallrefs></noinclude> liw1ujlp371xhdbe26dgnyxefy9qdgq 590099 590098 2026-10-19T02:49:06Z Rajasekhar1961 50 590099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" /> {{rh||ఆఱవ వీచిక.|109}}</noinclude>స్కరించి వారియనుమతినొంది యభినయమున కారంభించుచు, <poem> శ్లో. *<ref>* "యమునా వేణికయంచు గోపికలు నీరాడ స్వకీయాంశుకా ఘముల జ్" దాఁచఁగ సిగ్గుచే మృదులవాక్య ప్రౌఢితో వేడుకర్, సముదంచన్మ చనాలసోల్లననిరీక్షా నీలనీ రేజమా ల్యములక్ వారలు పూజచేయఁదగునయ్యబ్జాక్షు సేవించెదన్ .”</ref> దేవః సాయాత్సయసివిమలే యాము నేమజ్జతీనాం యాచంతీ నామనునయపదైరంచి తాన్యంశుకాని, లజ్జాలో లైరలసవిల సైరున్మి షత్పంచబాణై ర్గోపస్త్రీణాం నయనకుసు మైరర్చితః కేశవోనః.” </poem> అను శ్రీకృష్ణకర్ణామృతశ్లోకమును బఠించెను. దానిని విని, నంతన సభ్యులు సంసారముల మఱచి శ్రీకృష్ణ ధ్యానతత్పరు లైరి అంత నా కాంతావతంసము తదర్ధమును జెప్పకుండ నేత్రములను హస్తములను గదలించుచు విధినతిక్ర మింపక దానఁ గలభావ మెల్లఁ గనఁబఱచెను. “నయనకుసుమైః" అనుపదము నభినయించునపుడు సభ్యులయాశ్చర్యము వర్ణనాతీతమయి యుండెను. అభినయానంతర మాయిందుముఖి భక్తిభావము నెల్లరుం గొనియాడిరి. ఆ రేయి భుక్త్యనంతరము హరికథ సాగెను రుక్మి ణీకల్యాణకథను దెలుపుచు నా దాసునెల్లర విస్మిత. చిత్తులనుగా నొనరించెను. ఈరీతిగా నాయాయి వినోదముల నైదుదినములు సుఖముగా గడచెను. విద్వత్కవి ప్రభృతుల నుచితరీతి సమ్మానించి శ్రీనివాస దాసు పాత్రాపాత్ర వివేకముగలవాఁ డనుఖ్యాతికిం బాత్రుఁ డయ్యేను. తదనంతరము జాలంధర పురమునకు గృహ ప్రవేశ<noinclude>{{rule}} <references/></noinclude> 5d53n8325enjhr9szy91w1wv18med48 0 97912 589779 325976 2026-10-18T16:21:08Z Rajasekhar1961 50 589779 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =రెండవ వీచిక | ముందరి = [[../మొదటి వీచిక/]] | తదుపరి =[[../మూడవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=22 fromsection="22B" to=34 /> 3z6x0ahb692zr2omjatvbc6h8n7tjch 0 97914 589795 325980 2026-10-18T16:24:28Z Rajasekhar1961 50 589795 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =మూడవ వీచిక | ముందరి = [[../రెండవ వీచిక/]] | తదుపరి =[[../నాల్గవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=35 to=46 tosection="46A" /> 92qzho9crj1su080d0zb99v2pi67dje 0 97915 589799 325985 2026-10-18T16:25:06Z Rajasekhar1961 50 589799 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =నాల్గవ వీచిక | ముందరి = [[../మూడవ వీచిక/]] | తదుపరి =[[../ఐదవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=46 fromsection="46B" to=75 /> cfjwlbpehgfn9zzhjd6z2z1g4qr7ptp 589810 589799 2026-10-18T16:27:10Z Rajasekhar1961 50 589810 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =నాల్గవ వీచిక | ముందరి = [[../మూడవ వీచిక/]] | తదుపరి =[[../ఐదవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=46 fromsection="46B" to=75 tosection="75A" /> d4eg8n3uqv62yb7b3xnp50qs7yfug1c 0 97917 589812 325997 2026-10-18T16:27:56Z Rajasekhar1961 50 589812 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =ఐదవ వీచిక | ముందరి = [[../నాల్గవ వీచిక/]] | తదుపరి =[[../ఆఱవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=75 fromsection="75B" to=95 /> 73mj43wisahhyl7o15lhycnbtwyvpzw 589818 589812 2026-10-18T16:32:47Z Rajasekhar1961 50 589818 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =ఐదవ వీచిక | ముందరి = [[../నాల్గవ వీచిక/]] | తదుపరి =[[../ఆఱవ వీచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=75 fromsection="75B" to=95 tosection="95A" /> qi9sk0d1vkdsmk6nsnf86szlln8ubs0 0 97922 589819 325999 2026-10-18T16:33:29Z Rajasekhar1961 50 589819 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =ఆఱవ వీచిక | ముందరి = [[../ఐదవ వీచిక/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=95 fromsection="95B" to=114 /> ij844oxqn7cr3rpcn01ff613nsd5r00 589820 589819 2026-10-18T16:34:22Z Rajasekhar1961 50 589820 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ | అనువాదం= | విభాగము =ఆఱవ వీచిక | ముందరి = [[../ఐదవ వీచిక/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1939 }} <pages index="నీతి రత్నాకరము.pdf" from=95 fromsection="95B" to=114 /> {{smallrefs}} 07k9dpuxoikjdzogwi8evkvmuh7t1dy 106 199355 590426 526527 2026-10-19T07:24:06Z Rajasekhar1961 50 590426 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 100=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} aawasua6jdfi5s5ydwjd7ednde0ezli 590427 590426 2026-10-19T07:25:05Z Rajasekhar1961 50 590427 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 100=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 51ieh021nqze02nt7v832fdi6soo6kt 590428 590427 2026-10-19T07:26:20Z Rajasekhar1961 50 590428 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8="విసూ" 100=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} tr3volt7t97593rk3zaoak94pmr3n84 590429 590428 2026-10-19T07:27:15Z Rajasekhar1961 50 590429 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 100=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} q9y3fx8jnt2dtkj440otco7iculumt6 590430 590429 2026-10-19T07:28:41Z Rajasekhar1961 50 590430 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 12to24="విన్నపం" 100=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} bav1ia4raqskgjrwgd94ug75r1yu4ny 590431 590430 2026-10-19T07:32:52Z Rajasekhar1961 50 590431 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 12to24="విన్నపం" 100=1 417="సవరణలు" 418to420=— /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 02d0utps1egxj36ulmq5abtracay0hi 590432 590431 2026-10-19T07:36:16Z Rajasekhar1961 50 590432 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 12to24="విన్నపం" 100=1 147=50 417="సవరణలు" 418to420=— /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} b4bpwvfrxz4vfh061ydxckpqfc0owvx 590433 590432 2026-10-19T07:37:56Z Rajasekhar1961 50 590433 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 12to24="విన్నపం" 100=1 147=50 307to308=— 309=150 417="సవరణలు" 418to420=— /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} lzyma5s2tyy1nr2weituiropizw7n38 590435 590433 2026-10-19T07:38:28Z Rajasekhar1961 50 590435 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 12to24="విన్నపం" 100=1 147=50 307to308=— 309=210 417="సవరణలు" 418to420=— /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 4youwb0geqjmvytg81v5492liq7ah0t 590436 590435 2026-10-19T07:41:25Z Rajasekhar1961 50 590436 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శిశుపాలవధ]] ఆంధ్రమాఘము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోపీనాథము వేంకటకవి|గోపీనాథము వేంకటకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=గోపీనాథం శ్రీనివాసమూర్తి |చిరునామా=హైదరాబాదు |సంవత్సరం=1975 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=2 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=— 2="ముఖచిత్రం" 3="ప్రవి" 4="బొమ్మ" 5=— 6="వంశవృక్షం" 7="అంజలి" 8to11="విసూ" 12to24="విన్నపం" 100=1 147=50 307to308=— 309=210 379=282 417="సవరణలు" 418to420=— /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 7k8ws1llxub3mvdvx714xjj6mx04i7f 104 209131 589825 546664 2026-10-18T17:11:47Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| |ద్వి తీ యా శ్వా స ము. |321 }}</noinclude> చుచు జాగ్రదాదుల ననుభవించుచు గించిద జ్ఞుడ నరుకొనుచు నుండు విశ్వ తైజస ప్రాజ్ఞ భేదములు గలజీవుఁడు చెప్పఁబడుచున్నాఁడు. ఈయర్థము అనఁగా “త్వం” “జీవుఁడు” ఆను నర్థము) భ్రాంతులయనుభవమునుబట్టి చెప్పఁబడునదియే కాని విచార దృష్టిచేఁ జూచిన సిద్ధాంతమగునది కాదు. ఇట్టి యర్థమునకే వాచ్యార్థ మని పేరు. బాగుగ విచారించినచో నీ దేహములు కాని యవస్థలు కాని కించిద్ జ్ఞత్వాదిగుణములు కాని యథార్థములు కాక కేవలము భ్రాంతి సిద్ధములే. కావున నీ దేహముల కంటె వేఱై యవస్థలకు సాక్షియై పంచకోశములకు (ఈక్రోశములు క్రమముగ గ్రంథము ననే వివరింపఁబడును) నతీతుఁడై సత్యజ్ఞానానందస్వరూపుఁడై యున్న కూటస్థుడే యాత్వంపదమున కర్ణము. ఇట్లు నిర్ణయింపఁబడిన (లేక ఊహింపఁబడిన) యర్థమునకు లక్ష్యార్థ మని పేరు. త్వంపదమును గూర్చి వివరించిన విధముననే "తత్" "ఆఈశ్వ రుడు” అనుపదమునకుఁ గూడ సమష్టి స్థూలసూక్ష్మ కారణ శరీరంబులును సమష్టి జాగ్ర త్స్వప్నసుషుప్తులును వాని నభిమానించువిరాట్పురుషహిరణ్యగర్భావ్యాకృతులును వారికి (లేక, ఆభేదములు గల ఈశ్వరునకు) నున్నవని తలంపఁబడు చున్న సర్వజ్ఞత్వాది గుణంబులును వాచ్యార్థము. వీనితో సంబంధింపక నిర్గుణమై సర్వదేశసర్వకాలసర్వావస్థలయం దొక్కరి తిగ వ్యాపించి యద్వితీయమై యున్న పరబ్రహ్మమే లక్ష్యార్థము, అసి = అయియున్నాఁ డవు అనుపదమునకు “పైఁజెప్పిన రెండర్థములు నొక్కటియే” యనుటయే యర్థమని స్పష్టముగనే తెలియుచున్నది. ఇచ్చట నొకవిశేషము కలదు. ఒక వాక్యము నన్వయింపవలసినప్పుడు శక్తినిఁ గాని లక్షణను గాని యాశ్రయింపపలయును. శక్తియనఁగా పదములకుఁ గలస్వతస్సిద్ధ మైన యర్థము లక్షణ యనఁగా కేవలము శక్తి నాశ్రయించిన దాత్పర్యమునకు హాని కలుగునేని యప్పుడు శక్య మగు శక్తిచే బోధింపఁబడిన పదార్థమునకు సంబంధించిన మఱియొక దానిని దాత్పర్య మనుకూలముగ దెచ్చి కాని యర్థము చెప్పుట. అందును ….మును సంపూర్ణముగ వదలుటయు , వదలకుండుటయుఁ గూడ కలదు. ఇట్టిలక్ష ణలకుఁ గ్రమముగ జహల్లక్షణ యనియు నజహల్లక్షణ యనియు బేర్లు. ప్రస్తుత వాక్యము నన్వయించుట కీరెండులక్షణలును పనికిరావు. ఎట్లనిన : ఇచ్చట శక్యములు (శక్తిచేఁ దెలియఁజేయఁ బడునవి.) వాచ్యార్థములే! అవి పరస్పర విరుద్ధములు. కావున ఈపదార్థము (ఐక్యము) అన్వయింపదు. విరుద్ధముల నైక్యము కుదురదుకదా! ఈ కారణమువలన ప్రస్తుతవాక్యము నన్వయించునప్పుడు శక్తి నాశ్రయించుటకు వీలు లేదు. ఇంక లక్షణ నాశ్రయింత మన్నను జహల్లక్షణ పనికిరాదు. వాచ్యార్థముల సంపూర్ణముగ వదలినచో నైక్యము స్వతస్సిద్ధమే<noinclude><references/></noinclude> qywz5xhozl61n0iad97jfl79g5ahn7v 589923 589825 2026-10-18T23:42:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 589923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| |ద్వి తీ యా శ్వా స ము. |321 }}</noinclude>చుచు జాగ్రదాదుల ననుభవించుచు గించిద్{{ZWNJ}}జ్ఞుఁడ ననుకొనుచు నుండు విశ్వతైజసప్రాజ్ఞ భేదములు గలజీవుఁడు చెప్పఁబడుచున్నాఁడు. ఈయర్థము అనఁగా “త్వం” “జీవుఁడు” అను నర్థము) భ్రాంతులయనుభవమునుబట్టి చెప్పఁబడునదియే కాని విచారదృష్టిచేఁ జూచిన సిద్ధాంతమగునది కాదు. ఇట్టి యర్థమునకే వాచ్యార్థ మని పేరు. బాగుగ విచారించినచో నీ దేహములు కాని యవస్థలు కాని కించిద్{{ZWNJ}}జ్ఞత్వాదిగుణములు కాని యథార్థములు కాక కేవలము భ్రాంతిసిద్ధములే. కావున నీ దేహములకంటె వేఱై యవస్థలకు సాక్షియై పంచకోశములకు (ఈకోశములు క్రమముగ గ్రంథముననే వివరింపఁబడును) నతీతుఁడై సత్యజ్ఞానానందస్వరూపుఁడై యున్న కూటస్థుడే యాత్వంపదమున కర్ణము. ఇట్లు నిర్ణయింపఁబడిన (లేక ఊహింపఁబడిన) యర్థమునకు లక్ష్యార్థ మని పేరు. త్వంపదమును గూర్చి వివరించిన విధముననే "తత్" = "ఆఈశ్వరుఁడు” అనుపదమునకుఁ గూడ సమష్టిస్థూలసూక్ష్మకారణశరీరంబులును సమష్టిజాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తులును వాని నభిమానించు విరాట్పురుషహిరణ్యగర్భావ్యాకృతులును వారికి (లేక, ఆభేదములు గల ఈశ్వరునకు) నున్నవని తలంపఁబడుచున్న సర్వజ్ఞత్వాది గుణంబులును వాచ్యార్థము. వీనితో సంబంధింపక నిర్గుణమై సర్వదేశసర్వకాలసర్వావస్థలయం దొక్కరీతిగ వ్యాపించి యద్వితీయమై యున్న పరబ్రహ్మమే లక్ష్యార్థము, అసి = అయియున్నాఁడవు అనుపదమునకు “పైఁజెప్పిన రెండర్థములు నొక్కటియే” యనుటయే యర్థమని స్పష్టముగనే తెలియుచున్నది. ఇచ్చట నొకవిశేషము కలదు. ఒకవాక్యము నన్వయింపవలసినప్పుడు శక్తినిఁ గాని లక్షణను గాని యాశ్రయింపపలయును. శక్తి యనఁగా పదములకుఁ గలస్వతస్సిద్ధమైన యర్థము లక్షణ యనఁగా కేవలము శక్తి నాశ్రయించిన దాత్పర్యమునకు హాని కలుగునేని యప్పుడు శక్య మగు శక్తిచే బోధింపఁబడిన పదార్థమునకు సంబంధించిన మఱియొకదానిని దాత్పర్య మనుకూలముగ దెచ్చి కాని యర్థము చెప్పుట. అందును నైక్యమును సంపూర్ణముగ వదలుటయు, వదలకుండుటయుఁ గూడ కలదు. ఇట్టిలక్షణలకుఁ గ్రమముగ జహల్లక్షణ యనియు నజహల్లక్షణ యనియు బేర్లు. ప్రస్తుతవాక్యము నన్వయించుట కీరెండులక్షణలును పనికిరావు. ఎట్లనిన : ఇచ్చట శక్యములు (శక్తిచేఁ దెలియఁజేయఁబడునవి.) వాచ్యార్థములే! అవి పరస్పరవిరుద్ధములు. కావున ఈపదార్థము (ఐక్యము) అన్వయింపదు. విరుద్ధముల కైక్యము కుదురదుకదా! ఈ కారణమువలన ప్రస్తుతవాక్యము నన్వయించునప్పుడు శక్తి నాశ్రయించుటకు వీలు లేదు. ఇంక లక్షణ నాశ్రయింత మన్నను జహల్లక్షణ పనికిరాదు. వాచ్యార్థముల సంపూర్ణముగ వదలినచో నైక్యము స్వతస్సిద్ధమే<noinclude><references/></noinclude> ecsl5whrn2sks6snlcyo7h3sp1jrobg 104 209132 589924 546665 2026-10-18T23:42:53Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| 322 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude> కావునను, జీవేశ్వరులే యప్పుడు లేదు. కావునను, వాక్యమే నిరర్థకమగును, జీవేశ్వరులే లేకున్న “జీవేశ్వరైక్యము” అనునది ఎచ్చటనుండి వచ్చును? ఆజహల్లక్ష ణయును పనికిరాదు. వాచ్యార్థములు సంపూర్ణముగ విడువనిచో నైక్యము కుదురదని మొదటనే చెప్పియున్నానుకదా! కావున నీ వాక్యమును (మహావాక్యముల సమస్వ యించుటకై) వేదాంతశాస్త్రమున "శక్యమును విడిచియు విడువకుండుట" యనున దియే స్వరూపము గాగల మూఁడవలక్షణను “జహదజహల్లక్షణ" యను పేరుతో నంగీ కరించి యున్నారు, ఇదియును లోకానుభవమునకు విరుద్ధము కాదు. ఒక పురుషుని నొక కాలమున నొక స్థలమున నొక వేషముతోఁ జూచినవాఁడు మఱియొక కాలమున మఱియొక దేశమున మఱియొక వేషముతో నా పురుషునే చూచి "వాఁడేవీఁడు" అని గుఱుతించుచున్నాఁడు. ఇది ప్రత్యక్షమే కదా! ఇచ్చట “వాఁడేవీఁడు, వాఁడును వీఁడును ఒక్కటియే” అనువాక్యమును సమన్వయించుట ఎట్లు? “వాఁడు' అనఁగానే మొట్టమొదటఁ జూడఁబడిన దేశకాలాదులతో గూడినవాఁడు. “వీఁడు” అనఁగా! ప్రస్తుతదేశ కాలములతోఁ గూడినవాఁడు. ఇప్పుడు వాచ్యార్థములైన పూర్వ ప్రస్తుత దేశ కాలయుక్తపురుషులకు నైక్యము జహదజహల్లక్షణలచేఁ గాని శక్తిచేఁ గాని కుదు రదు. కావున దేశకాలములను సంపూర్ణముగఁ ద్రోసివేయక వివేకదృష్టితో మాత్రము తొలఁగించి లక్ష్యార్థమగుపురుషులకు నైక్యము చెప్పుచున్నారు. ఇట్లే ప్రస్తుతవాశ్య మునందును వాచ్యార్థముల సంపూర్ణముగఁ ద్రోసివేయక వివేకదృష్టిచే మాత్రము తొలఁగించి లక్ష్యార్థములగుకూటస్థ బ్రహ్మలకు జహదజహల్లక్షణచే నైక్యము చెప్పవల యును. ఇదియే మహావాక్యార్థము, ఓయాంజనేయా! జీవేశ్వరైక్యమును గూర్చి వేద మీ విధముగ “ఆహంబ్రహ్మా స్త్రీ” - “నేనే (కూటస్థుఁడనే) బ్రహ్మము నై యున్నా ను”“అయమాత్మా బ్రహ్మ” = ఈయాత్మయే (జీవుఁడేకూటస్థుఁడే) బ్రహ్మము” “ప్ర జ్ఞానం బ్రహ్మ” “జ్ఞానరూపుఁడగు జీవుఁడు (కూటస్థుఁడే) బ్రహ్మము” అను మహా వాక్యములచేతఁ గూడ జీవేశ్వరైక్యమును బ్రకటించుచున్నదియని తెలిసికొనుము. ఇఁక్రమీఁద జీవబ్రహ్మైక్యమును దెల్పెదను, ఓగౌరీ ! శ్రీరాముఁడీ విధముగ సమ స్తమును వివరించి జీవబ్రహ్మైక్యమునుం గూర్చి యాంజనేయునితో నిట్లనియె. {{Center|'''జీవబ్రహ్మైక్యవిచారము.'''}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> గగనరజ్జుస్థాణుమృగతుష్ణికాశుక్తి తతులాదిమధ్యమాంతములయందు స్వస్వభావములచే వసియించి యన్నియు వరుసతో నజ్ఞానవశమువలన </poem>| ref =}}<noinclude><references/></noinclude> bm461swlueammr4v0v7sb2ke10vr6ef 590377 589924 2026-10-19T06:31:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 590377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| 322 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude>కావునను, జీవేశ్వరులే యప్పుడు లేరు. కావునను, వాక్యమే నిరర్థకమగును, జీవేశ్వరులే లేకున్న “జీవేశ్వరైక్యము” అనునది ఎచ్చటనుండి వచ్చును? అజహల్లక్షణయును పనికిరాదు. వాచ్యార్థములు సంపూర్ణముగ విడువనిచో నైక్యము కుదురదని మొదటనే చెప్పియున్నానుకదా! కావున నీ వాక్యమును (మహావాక్యముల సమన్వయించుటకై) వేదాంతశాస్త్రమున "శక్యమును విడిచియు విడువకుండుట" యనునదియే స్వరూపముగాగల మూఁడవలక్షణను “జహదజహల్లక్షణ" యను పేరుతో నంగీకరించి యున్నారు, ఇదియును లోకానుభవమునకు విరుద్ధము కాదు. ఒకపురుషుని నొకకాలమున నొకస్థలమున నొకవేషముతోఁ జూచినవాఁడు మఱియొకకాలమున మఱియొకదేశమున మఱియొకవేషముతో నా పురుషునే చూచి "వాఁడే వీఁడు" అని గుఱుతించుచున్నాఁడు. ఇది ప్రత్యక్షమే కదా! ఇచ్చట “వాఁడే వీఁడు, వాఁడును వీఁడును ఒక్కటియే” అనువాక్యమును సమన్వయించుట ఎట్లు? “వాఁడు' అనఁగానే మొట్టమొదటఁ జూడఁబడిన దేశకాలాదులతో గూడినవాఁడు. “వీఁడు” అనఁగా ప్రస్తుతదేశకాలములతోఁ గూడినవాఁడు. ఇప్పుడు వాచ్యార్థములైన పూర్వప్రస్తుతదేశకాలయుక్తపురుషులకు నైక్యము జహదజహల్లక్షణలచేఁ గాని శక్తిచేఁ గాని కుదురదు. కావున దేశకాలములను సంపూర్ణముగఁ ద్రోసివేయక వివేకదృష్టితో మాత్రము తొలఁగించి లక్ష్యార్థమగుపురుషులకు నైక్యము చెప్పుచున్నారు. ఇట్లే ప్రస్తుతవాక్యమునందును వాచ్యార్థముల సంపూర్ణముగఁ ద్రోసివేయక వివేకదృష్టిచే మాత్రము తొలఁగించి లక్ష్యార్థములగు కూటస్థబ్రహ్మలకు జహదజహల్లక్షణచే నైక్యము చెప్పవలయును. ఇదియే మహావాక్యార్థము. ఓయాంజనేయా! జీవేశ్వరైక్యమును గూర్చి వేద మీవిధముగ “అహం బ్రహ్మా౽స్మి” = “నేనే (కూటస్థుఁడనే) బ్రహ్మము నై యున్నాను.” “అయ మాత్మా బ్రహ్మ” = ఈయాత్మయే (జీవుఁడే కూటస్థుఁడే) బ్రహ్మము” “ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ” = “జ్ఞానరూపుఁడగు జీవుఁడు (కూటస్థుఁడే) బ్రహ్మము” అను మహావాక్యములచేతఁ గూడ జీవేశ్వరైక్యమును బ్రకటించుచున్నది యని తెలిసికొనుము. ఇఁక్రమీఁద జీవబ్రహ్మైక్యమును దెల్పెదను, ఓగౌరీ! శ్రీరాముఁ డీవిధముగ సమస్తమును వివరించి జీవబ్రహ్మైక్యమునుం గూర్చి యాంజనేయునితో నిట్లనియె. {{p|ac|fwb}}జీవబ్రహ్మైక్యవిచారము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>గగనరజ్జుస్థాణుమృగతుష్ణికాశుక్తి తతులాదిమధ్యమాంతములయందు స్వస్వభావములచే వసియించి యన్నియు వరుసతో నజ్ఞానవశమువలన</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> cqc8kxvx20s2visi7gc07vu7jco70fo 104 209133 589958 546666 2026-10-19T00:12:09Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| |ద్వి తీ యా శ్వా స ము. |323 }}</noinclude> {{Telugu poem|type= |lines=<poem>నీలతాహిమనుష్యనీరరౌప్యంబు లై కనుపట్టి వివరించి కాంచునెడలఁ గల్పితరూపము గడుమిధ్య లైపోవఁ దత్త్వంబు లైనచందమున నాత్ముఁ తే.డయ్యు నతఁడు ననాద్యవిద్యాత్మశక్తి వలన జీవుఁడై తోఁచి కేవలనిజస్వ రూపము నెఱుంగుచోఁ బూర్పరూప ముడిగి యద్వయానందమూర్తియై యలరు ననఘః.</poem>| ref=62}} టీ. అనఘ = దోషరహితుఁడు వగునాంజనేయా! గగ... తతులు =గగన = ఆకా శము, రజ్జు = త్రాదు, స్థాణు= స్తంభము, మృగతృష్ణికా = ఎండమావులు, శుక్తి = ముత్య పుచిప్ప, తతులు = వీనిసమూహములు, ఆది... యందున్ - ఆది = మొదటను, మధ్యమ = నడుమను, అంతములయందున్ = తుదను (అనఁగా ఉత్పత్తిస్థితినాశములయందు), స్వస్వభాపములచేన్ = తమస్వరూపములతో, వసియించి = యుండి, ఆన్నియున్ = ఈ పైఁ జెప్పిన గగనాదులన్నియును, వరుసతోన్ = క్రమముగా, అజ్ఞానవశమువలనన్ - అజ్ఞాన = భ్రాంతికి, వశమువలనన్ = లోఁబడియుండుటచేత ( అనఁగా పురుషునికి (ద్రష్టకు) భ్రాంతికలుగుటవలన), నీ ……లై - నీలత = నలుపు, ఆహి=సర్పము, మనుష్య= మనుష్యుఁడు, నీర = నీరు, రౌప్యంబులై - వెండియునై (అనఁగాః ఆకాశము నల్లనిది గాను త్రాడు సర్పముగాను స్తంభము పురుషుఁడుగాను, ఎండమావులు జలము గాను, శుక్తి రజతముగాను, కనుపట్టి = కనఁబడి, వివరించి = బాగుగ విమర్శించి, కాంచునె డలన్ = చూచినట్లైన, కల్పి... ముల్ - కల్పిత = అజ్ఞానముచేఁ గల్పింపఁబడిన, రూప ముల్ = నలుపు సర్పమువలె అగురూపములు, కడు = మిక్కిలి, మిథ్యలై = ఆభాసమా త్రములై (అనఁగాః ఉన్నట్లు దోఁచుచు లేనివై), పోవన్ = పోగా, తత్త్వంబు క్లైన చందమునన్ = ఆయాశాదులు స్వస్వరూపములతో నిలుచునట్లు, ఆత్ముఁడు = పర బ్రహ్మము, ఆత్ముడయ్యున్ = ఎల్లప్పుడును స్వభావరూపముతో నుండువాఁడే యై నను, అనా …..లను - అనాది = అది లేని, అవిద్యా = ఆవిద్యయనెడు, ఆత్మ = తన యొక్క, శక్తివలనన్ = శక్తి చేత, జీవుఁడైతోచి = అవిద్యా ప్రతిబింబ మగుజీవుఁడుగా తనకుఁ దానే తోచి, కేవల నిజస్వరూపమున్ - కేవల = నిర్మలమైన (లేక, ఏకమైన), నిజస్వరూపమున్ = స్వస్వరూపమును, ఎఱుఁగుచోన్ = తెలిసికొనినప్పుడు, పూర్వ రూపముడిగి = వెనుకటి భ్రాంతిసిద్ధరూపమును చూని, అద్వ…యై - అద్వయ = రెండవది లేని, ఆనందమూర్తియై = పరమానందమే రూపముగాఁ గలవాఁడై ,అలరున్ = ఒప్పును .<noinclude><references/></noinclude> dez2ve6b1cljca7x54vii14d1z2qlzo 106 213705 589624 589515 2026-10-18T13:54:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589624 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శివయోగసారము]] |భాష=te |సంపుటి=ద్వితీయసంపుటము |రచయిత=[[రచయిత:కొలనియాది గణపతిదేవుడు|కొలనియాది గణపతిదేవుడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=తెలియదు |చిరునామా=తెలియదు |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] jl4htzxea9h48vc1cntgzqdgvg1mgr7 589657 589624 2026-10-18T14:49:29Z Rajasekhar1961 50 589657 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శివయోగసారము]] |భాష=te |సంపుటి=ద్వితీయసంపుటము |రచయిత=[[రచయిత:కొలనియాది గణపతి దేవుడు|కొలనియాది గణపతిదేవుడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=తెలియదు |చిరునామా=తెలియదు |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] o2w3i0127ov7biihaghjxp1bx99ngyi 0 213706 589625 557900 2026-10-18T13:58:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589625 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శివయోగసారము]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[శివయోగసారము /అవతరణిక|అవతరణిక]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసారము 2.pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] qkyc5vn0iox2i5deo43p665fy0szpm4 589706 589625 2026-10-18T15:14:52Z Rajasekhar1961 50 589706 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శివయోగసారము]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతి దేవుడు | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[శివయోగసారము /అవతరణిక|అవతరణిక]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసారము 2.pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] no4unqy2s2u2cgrqlf94jtgdauq6pvh 106 213834 589925 558551 2026-10-18T23:49:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589925 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[భద్రాపరిణయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి|అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి|పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి]] (వ్యాఖ్యాత) |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=పీఠికాపుర సంస్థానాధీశ్వరులు |చిరునామా=పిఠాపురం |సంవత్సరం=1912 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="పైఅట్ట" 2="-" 3="వ్యాఖ్యతృ విజ్ఞాపనము " 4="-" 5to10="అతప" 63="1" 11to62="ఉపోద్ఘా" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} aqbqwks4xz1gl72yiuzdgidcwslq3jp 589926 589925 2026-10-18T23:49:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589926 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[భద్రాపరిణయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి|అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి|పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి]] (వ్యాఖ్యాత) |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=పీఠికాపుర సంస్థానాధీశ్వరులు |చిరునామా=పిఠాపురం |సంవత్సరం=1912 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="పైఅట్ట" 2="-" 3="వ్యాఖ్యతృ విజ్ఞాపనము " 4="-" 5to10="అతప" 63="1" 11to62="ఉపోద్ఘా" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} ipzbo77iktdhfz4lhab8sqzxwk7jb2l 589948 589926 2026-10-19T00:10:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589948 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[భద్రాపరిణయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి|అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి|పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి]] (వ్యాఖ్యాత) |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=పీఠికాపురసంస్థానము |చిరునామా=పిఠాపురం |సంవత్సరం=1912 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="పైఅట్ట" 2="-" 3="వ్యాఖ్యతృ విజ్ఞాపనము " 4="-" 5to10="అతప" 63="1" 11to62="ఉపోద్ఘా" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} jh8dwrinesyekjse8bkhekwnyu35iz1 590376 589948 2026-10-19T06:20:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 590376 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[భద్రాపరిణయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి|అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి|పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రి]] (వ్యాఖ్యాత) |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=పీఠికాపురసంస్థానము |చిరునామా=పిఠాపురం |సంవత్సరం=1912 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1="పైఅట్ట" 2="-" 3="వ్యాఖ్యతృ విజ్ఞాపనము " 4="-" 5to10="అతప" 63="1" 11to62="ఉపోద్ఘా" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} qoh65u1tt5tvm5p3qaq2222xkvop5an 104 213835 589930 558418 2026-10-19T00:05:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీ}} {{Center|style=font-size:160%;|భద్రాపరిణయము}} {{Center|(పద్యకావ్యము)}} {{Center|'''అల్లమరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి''' ప్రణీతము}} {{Center|style=font-size:70%;|ఇది}} {{Center|బ్రహ్మశ్రీ}} {{Center|'''పురాణపండ మల్లయ్యశాస్త్రులు'''గారిచే}} {{Center|వ్రాయఁబడినవ్యాఖ్యానముతో}} {{Center|శ్రీపీఠికాపురసంస్థానాధీశ్వరులయనుజ్ఞను}} {{Css image crop |Image = భద్రాపరిణయము.pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 120 |cHeight = 21 |oTop = 454 |oLeft = 233 |Location = center |Description = }} {{Center|పిఠాపురమునందలి}} {{Center|శ్రీ విద్వజ్జన మనోరంజనీ ముద్రాక్షరశాలయందు}} {{Center|ముద్రింపఁబడియె.}} {{Center|style=font-size:120%;|1912.}} ''Copy Right'']{{float right|[''Registered''}}<noinclude><references/></noinclude> esxptoqi2qpnliv5r6gw280to76cbuk 106 216663 589633 565809 2026-10-18T14:30:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589633 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[భద్రాయురభ్యుదయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రాపాక లక్ష్మీపతి|రాపాక లక్ష్మీపతి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=రాజా రామచ౦ద్రరావు బహద్దరు |చిరునామా=కాకినాడ |సంవత్సరం=1908 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=3 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} omc9pzdbdrq3oteqzdbs31eezjdtmx1 104 232832 589556 2026-10-18T12:42:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '[A] ద్వితీయాశ్వాసము, గృకులై తెలియఁ× నేరరు సకలంబును నీశ్వరాజ్ఞ జనియి) మగ 33 300 తా. లోకంబునఁ గొండలవివేకులు మత్సరమున సీసమస్తము నీశ్వరాజ్ఞ కలవ జ రుగుచున్నదని తెలియ జేకరు. క. ధూరుల స...' 589556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>[A] ద్వితీయాశ్వాసము, గృకులై తెలియఁ× నేరరు సకలంబును నీశ్వరాజ్ఞ జనియి) మగ 33 300 తా. లోకంబునఁ గొండలవివేకులు మత్సరమున సీసమస్తము నీశ్వరాజ్ఞ కలవ జ రుగుచున్నదని తెలియ జేకరు. క. ధూరుల సంగతిఁ బాయక వర్తించు దురాత్ములైన వారలు వోచు ష్కీర్తి యుతులైన మత్సర మూర్తులు వారలకు భుక్తి ముక్తులు గలవే. గొంగి తా. ధూర్తుల సహవాస మోనర్చిచు మంచిచెడ్డల గుర్తిరుగక యమా యాపరులై యపకీర్తి కైనసుడలయ్యె సంవశించు దురాత్ములకు భుక్తిముక్తులు సంభ వించుట సీ. క్షణభంగుర ప్రశస్తములు జవ్వనములు సరసిజ దశ తరళ దములు కని కర్ణ చపలముల్ కాయంబులన్నియు విదిత వైభవము ఋు దృద సమంబు పుత్రదారాదు ల ద్భుత మాయ రూపులు మిత్ర బాంధనకోటి, మెఱుఁగు లట్ల బహురూప ఘటనా ప్ర పంచమీ సర్వంబు స్వప్న విధముగ జాలమెల్ల తే.గీ. నింద్రజాలోప మాస మూహించి చూడ నింతయునునని మదిలోన వెఱుఁగ లేరు కుమతులగువారు మత్సర భ్రమితులగుచు 'వారలకు నగమ్యంబు వల్య పదము, 500 తా. అయ్యో! జోకులీ= లీ మాత్సర్యముఁ జెడి పోవుచున్నారు. కాని సత్యమునిచా రెంపరైశీ. ఆహా! యాదనము ? తక్షణరంగురము. తామర బిందువువోలె చంచలమైనది. శ శ్రీరములా? ఏనఁఁగ చెవులవలె నిలిచంచలములు. వైధనముఖా? టిబుగ్గలవంటివి. తారాపు<noinclude><references/></noinclude> 08bx23yrbt06ke2qny7owd7gn10dj91 104 232833 589557 2026-10-18T12:42:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 శివయోగ సారము, శ్రాణలా? యశాశ్వతులు. మిత్రబాంధవులా! మెఱుపు వంటివారు. అనేక రూపంబు ల భాగిల్లు నీప్రపంచంబంతయు విరాళింభఁగా స్వప్న సదృశము. ఈ ప్రపంచమును ని3 ద్రణా లోపసూనముగఁ గాంచ...' 589557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>38 శివయోగ సారము, శ్రాణలా? యశాశ్వతులు. మిత్రబాంధవులా! మెఱుపు వంటివారు. అనేక రూపంబు ల భాగిల్లు నీప్రపంచంబంతయు విరాళింభఁగా స్వప్న సదృశము. ఈ ప్రపంచమును ని3 ద్రణా లోపసూనముగఁ గాంచి నేరక మత్సరగ్రస్తులై మెలంగు ుమతులకు (గైవల్యపద ముల భింపదు. కావున మాత్సర్యంబు విడువవలయుమ వ. మత్సర మనసస్య శుభ ద్వేషంబు. తా. మత్సరమఃఁ గా- ఇకకల మేలు మాచి యోర్చఁజాలకుందుటయే. క. మత్సర రహితుల కనవర తోత్సాహాన్వితుల శీతుల యోగజసిత సు విత్సుఖ పరవశీ మతులకు వత్సలుఁడై యుండు శివుఁడు ఎరచుండగుచు. no3 తా. మత్సేరమువిడిచి యోగము నవలంబించి యా యోగమువలన జవిను నానం దరగుము గ్రోలుచుం గాలంబుగడుపు మహాత్ములకు శివుడు తోడునీడైయుందు శ. రభసమునకు జన సంగతి ప్రభవించుచు నుండు మత్స! గము దీవన కా దె భవభయం బెదనుడుగక యుభయ గతుఁబొంద లేకె యుడుగు రధముల్. తా. సంతోషమున జనులితకులు గొప్పవేయు మయను. దాని నాలకించి కొంద జాలేమను గొప్పచేయలేదు : నూళ్లునుబొండి దుష్కార్యము లాచరించి సంసారమునం డి తరించ లేకయు ఇహలోక ముఖమునకు - బరలోక సుఖమువకు దూరులగుచున్నారు. క. తగులు సంసర్గన దో మ గుణంబులు పుణ్యములు : జంబుగ ననుచూ నిగమార్ధంబులు మ్రోయుట దగునె దురాత్ములకు జోడికి తగులెవ్వరికి. NOE తా. సర్సే వాసమున సద్గుణంబులును- దుస్సహ వాసము జరుగ్గణంబులును, సనిశించునని వేదంలులు మ్రోగుచున్నవి గదా! కావున దురాత్ముల తోడి స్నేహంజొన ర్చుట కం టెఁ బాపకృత్యము వేరొకటిలేదు. శృ ధరలోన (జద్రకాంతపు<noinclude><references/></noinclude> 719otwg1vq7txgqomzhe0yxjndnpksw 104 232834 589558 2026-10-18T12:42:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. గిరిపొ; తను దర్పణుబు) కేవఁగనుఁగొనడా గిరికల కరిగిరియెట్లకు సరిసద సద్భజన మిట్టి చందమె కాదే. 3 002 తె. చంద్ర శాంతపు పర్వతమునందుగాని, దర్పణమునందు గాని- పర్వతము ప్...' 589558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. గిరిపొ; తను దర్పణుబు) కేవఁగనుఁగొనడా గిరికల కరిగిరియెట్లకు సరిసద సద్భజన మిట్టి చందమె కాదే. 3 002 తె. చంద్ర శాంతపు పర్వతమునందుగాని, దర్పణమునందు గాని- పర్వతము ప్రతి ఫలించినచో ఏనుగుగాని? ఏమకు_ ప్రతిఫలించినచో పర్వతము గాని, కావటుల సత్పుగువ, సహవాసమున దుగ్ధతులు గాని, దుగ్ధన సహజాసమున సత్పురుషులు గాని, గాజాలరు. ఉ. ఎత్తరి నెట్టివారి భజ్మి యించిన నట్టిఁడమై చరించు న త్యుత్తముఁడైన నెట్లనిన్న నోలినవజ్ఞత నెందునైనఁ దా హత్తుచుఁ దత్త దాకృతి య॥ దశశికాంతపు భౌతిగా వునం జిత్త మెలక నుత్తములఁ జెందుచు మానవుఁడట్ల కాఁదగు, ౧ తా. ఉత్త ముల సేవించిన వారికి ముత్త మబుద్ధి లభ్యమగును. అర్ధములు భజించిన వారికి కధపబుద్ధి జనించును. చంద్ర కాంతమణి యందుఁ దనయాకార మెటులనుండిన న టులే ప్రతిఫలించి ఇటుల పద సత్పురుష సహవాసమున వారివారి గుణంబులు పట్టుబడు ను. కావున ముగి ముల సహవాసమే మంచిది ఎవరిని సేవించిన సంధివించును. - క. "త్యజకర్జన సాంగత్యం భజసాధు సమాగమ "మమ్ము భాషాగతుల క్కజముగఁ జున్నుఁగ వినరే యజ్ఞస్రమును మనుజులిది య థార్థ కదా, గుణముం 307 9". · దుర్జన సాంగత్యము వదలు మునియు- సజ్జన సాంగత్యము జేయుమనియు శా స్త్రములు వచించు మాటలు వినలేదా? న. కావున. తా. కాఁబట్టి. క. అత్యంత సత్త్వగుణ సాం గిత్యంబున సాధుసేవ గలిగి లం గృత్యము లెవ్వియు నేటికిఁ బ్రత్యయముగ దీనవత్సరం బిడ బాయు.<noinclude><references/></noinclude> 8k6w5zpn4my3cw841ocli5o9h5n6203 104 232835 589559 2026-10-18T12:42:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3z శివయోగ సారము. తా. సర్వగుణమువలన సాధు సంసేవలభించి దానివిలవ మత్సరము నశించును తర ప్రయత్నములకంటె సాధుసంసేవనకై ప్రయత్నించుటయే శ్రేష్ఠము. క. ఈగతి నంతశ్శత్రుల వేగమె నిర్జించి మ...' 589559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3z శివయోగ సారము. తా. సర్వగుణమువలన సాధు సంసేవలభించి దానివిలవ మత్సరము నశించును తర ప్రయత్నములకంటె సాధుసంసేవనకై ప్రయత్నించుటయే శ్రేష్ఠము. క. ఈగతి నంతశ్శత్రుల వేగమె నిర్జించి మదివి వేకము మైస ద్యోగాభ్యాస మునకు ను ద్యోగము సేయంగవలయు నుడుగక యెపుడు. 00.0 తా. ఈరీతిగ ఒకళ్ళత్రువులకు కాడు క్రోధాదులు జయించి వివేక వంతుఁడైయో గాభ్యాసమునకును బ్రయత్నము సేయవలయును. క. ఆలస్యంబున నూరక కాలము పుచ్చగ నిపుడు గవియునో మృత్యు వ్యాళంబు తెలిసిబుధులు కాలము శివయోగ నిష్ఠ గడుపఁగ వలయు. 003 తా. ముందు యోగమధ్య సింహాఁ గూడదా? తొంద రేమియని తలంచ గూడదు.” ధనిశ్యపున్ని హితో మృత్యుః" అనఁవడము ననుసరించి మృత్యురూపముగు సర్పము కొన్నం. టీయే యుండును. ఈ ఫంగతి దెలిసికొని పండితులు తమ కాలమును శివయోగ నిద్ధ యందే యాను క. మృత్యు సమమైన దుఃఖము మృత్యుసమం బైన రుజయు మృత్యు సమంజౌ సత్యంతభయము దేహికిఁ బ్రత్యయముగ నుండుగలదె భావింపంగరా. రా. మనుష్యులకు మృత్యుశనుము నిత్యము జరించు. దుఃఖ రోగ- భయముల- ఁగా భురొకటి భయంకరమైనది గలదా? కంటే చారింపఁగా క. దారలు పుత్రులు మిత్రులు నారాజ్యైశ్వర్య ములును నా బుధములౌ వైరగతినిది యెఱుఁగుఁడు శ<noinclude><references/></noinclude> hjivt5hj3enbu12lx1b8p7k27vu0zv1 104 232836 589560 2026-10-18T12:42:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము. రీయుఁ దనుమృత్యు వపహ్మ రించిన దాఁశ్రణ. 32 იი తా. భార్యాశత్రులు.. మిత్రలు - రాజ్ఞాము- ఐశ్వర్యములు బంధములను విషయ ముహా, దన్ను మృత్యువునోట వేసికొను ఎంతవరకు జీవులు...' 589560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాసము. రీయుఁ దనుమృత్యు వపహ్మ రించిన దాఁశ్రణ. 32 იი తా. భార్యాశత్రులు.. మిత్రలు - రాజ్ఞాము- ఐశ్వర్యములు బంధములను విషయ ముహా, దన్ను మృత్యువునోట వేసికొను ఎంతవరకు జీవులు గుర్తింపజాలరు. క. భువిలోన నెవ్వరికి మృ త్యువు చేరువయగును వానికి కూహింపుగా వివిధములగు నరిష్టము లవశ్యమును దోఁచు మొదలు నవియెట్లున. 3 తా - లోకమునందు మృత్యువు సమీపించిన వానికి పశోకునముల సేకములుగ లుగును. వాటిని ప్రతిమానవుఁ డుగుర్తి ఆపవలయును. :అష్టలక్షణములు :- - సీ. దివిజ పథం బున, ధ్రువుని శుక్రునిజేని చ్ఛాయ నరుంధతీ! సతినిమాన వుఁడు గానకుండు వె వ్వడు నాఁడు మృత్యుసు ప్రాప్తుడౌ" నొకవత్సి! రంబు మీఁదఁ గిరణ విహీన భాస్కరబింబమును గిర ణావృతాగ్ని గనిన్న యావరునకు మరణ మేకాదశ మాసంబు లిరిగిన నటమీఁదఁ గల్గు ఈ ధ్యంబుగాఁగ తే. గీ, జనుఁడు కలలోననైన దృ ష్టమున నైన రజితమును గాంచనమును మూ! త్రము పుష మును గరంబరు తొందఁ గ్ర) క్కిన నతండు నిధనమును బొందు నొకపది నెలలు చనఁగ. తా. ఆకాశమందున్న ధ్రువఃముద్రము శుక్రవముద్రము శనినక్షత్రము- అరుంధతియు సేమానవునికి గన్పించేదో, ఆగిందోక సంవత్సరము బ్రతికితర్వాతఁ జనిపోవును. ఎవనికిన గ్నిహోత్రము కిరణములతో గూడి కొన్నటులను సూర్యబింబము కిరణరహితముగను గన్పించు నో, అతఁడు ౧౧మాసముల మీద మృతినొందును.<noinclude><references/></noinclude> 3kxe0j6yay2zxwq7u05ytho8fpmkjbe 104 232837 589561 2026-10-18T12:43:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '35 శివయోగ సారము, ఎవడు స్వప్నమునందు గాని, ప్రత్యక్షముగాని, బంగారము. వెండి- మూత్ర ము, పురీషను కక్కునో యాతను పది నెలలు గడిచిన తరువాత చనిపోవును, క. ప్రేత పిశాచ కనక వృ i మోతత గంధర్వపు...' 589561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>35 శివయోగ సారము, ఎవడు స్వప్నమునందు గాని, ప్రత్యక్షముగాని, బంగారము. వెండి- మూత్ర ము, పురీషను కక్కునో యాతను పది నెలలు గడిచిన తరువాత చనిపోవును, క. ప్రేత పిశాచ కనక వృ i మోతత గంధర్వపురము లోకించుకో భూతలమున నేపురుషు డాతఁడు నవమాసములకు వస్తువులు విడుచుకో. 500 తా. ఎవడు, పిశాచమాట, ఉమ్మెత్త చెట్లకు. గంధగ్వపురములను గాంచునో, ఆ ఈఁడు తొమ్మిదిమాసములకు చనిపోవును. తే.గీ. అరయఁ గారణ మించుక్క యయిన లేక సలము గలవాడు బడుగైన ఇలము లేని వాఁడు వలమైనఁ తెలియంగు వలయు వాని బ్రతుకు నెనిమిది నెలతౌట! భవ్యమతులు. OOF తా. జలమాగలవాఁడు, కృశించి ఇటులగాని, కృశించిన వాఁడంరికంటె కృశించి నటుల గాని, యాక స్మికముగ కారణములేక తోచుచుండె నేని యాకఁ డెనిమిది నెలలకు మరణించును, క. ఘన రేణు కర్దమంబుల మనిఁగి తనదు రెండుపాద ములు ఖండములై యునికిఁ గనుఁగొన్న మర్యుఁడు తనువు విడుచు నేడు నెలలు) దాఁటినమీఁడఁ. 050 తా. తానుబుకుందలోదిగబడినటులను, తన కాళ్లు రెండును ఖండము లై పడినటుల ను కలం గాంచె నేని యాలిడేడు నెల మీద మరణించును. క. పసివాడి గువ్వయు వాయస మును శ్రద్దయు నాదియైన పులుగులు గడుగ్రో వ్వున నడుతల వేసిన స మ్మనుజుఁడు నెలలాఱుగాని, మనఁడు ధరిత్రిగా. 030<noinclude><references/></noinclude> med41bjoikpjnw5zz69tsa3l9xhp5rh 104 232838 589562 2026-10-18T12:43:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము. 3 తా గుప్వగాని, గ్రద్ద కాని, కాకి గాని, మఱియే పక్షియైనను దనఁడికలమీద ము క్కుతోఁబొడిచినచో, ఆకఁడాకుమాసములకంటే నెక్కువటంచదు. ఉత్సాహ వృత్తము కివియుపాంసు వృష్ట...' 589562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాసము. 3 తా గుప్వగాని, గ్రద్ద కాని, కాకి గాని, మఱియే పక్షియైనను దనఁడికలమీద ము క్కుతోఁబొడిచినచో, ఆకఁడాకుమాసములకంటే నెక్కువటంచదు. ఉత్సాహ వృత్తము కివియుపాంసు వృష్టి చేతలో గాక పంక్తి చేత మా నవుని మస్తకస్థలుబు, సకును దీవ్ర బాధ యు ద్భనము నొంద నైదునెలలు కే తనువు నీళ్లయొందు గవుట నాల్గు నెలలునీల్గు, సతయు వేయు నేటికి. లా తా. పజాగవృష్టి చేరేగానీ, కాశీసమూహము చేతగాని దనతలకు దీవ్ర బాధ జనించిన చో, వాఁడైను నలలకంటె నెక వశీంపకు. తవనీడ గల్పించకున్నాను, మరియొక లా డు గన్పించినను, అతఁడు నాలుగు నెలలకంటే ఎక్కువకాలము జీవింపఁడు, 3 న. వెండియు నరుడు రెండు మూడు నెలలలోనూ జెడిపోవు నపగత మేగుంబైన యామ్యంబున మెఱుఁగును నింద్ర ధనుపును నుదకం బును గీసినను నైలాజ్య దర్పణాభ్యంతరంబులఁ దానిరూపంబు త ల లేక తోఁచినను నొక్కి మాసంబున జచ్చను. నిజశరీరంబు గొ ఱియ గనుగును, శవ గంధంబును గలిగిన వర్ధమాసాయుష్యుండగు సీళ్లాడిన పదతలంబును హృదయంబును నప్పుడయెండినను నీరుద్రా సంగ సంతకంతకు దాహంబగ్గలం బైన దశదినంబుల దీఱు, కపియా నగతుండై దక్షిణపుదిక్కులకుఁ బాడుచుం జనంగలుగనినట్లునుగా కసూప్యం కుదయంబు సేయు నిడ ఇత డెవ్వనికై యెరుగుగా వరు గు, నెవ్వి కి నాకష్టుధ్వం తెలుగు. మిక్కిలియు నాఁలియుఁ బొ డమునో. ఎవ్వనికి రాయుం బగలు భోజనం బొనరించు నప్పుడ మ సంబున నూరక భయ-బు పుట్టుచుండువాడునుదుడ ధరాలయం బున కేగువాడాట నిశ్చయుంబు. తా, మఱియు వ్రతంకు రెండు మూడు 'పలలలో పల నే కనిపో వచ్చును. మేఘ ములులేక దక్షిణపు దిక్కున మెఱుపును గాని, యింద్ర ధనుస్సును గాని యదకంణును శాని గాంచినడు—— మానె యండ గాని, నెయ్యియందుగాని, అద్దము నందు గాని, దీన యాకారము తెల లేసి మొండయిన గన్పించినను, అతఁడొక మాసములోపల (జచ్చులు,<noinclude><references/></noinclude> k2x2o3ecoyi0nwoeq51l6y8izizisoq 104 232839 589563 2026-10-18T12:45:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '४० శివయోగ సారము. తన దేహమునందు గొశైలి పాసనగాని, పేరుగ వాసన గాని సంభవించిన వాతండు పదు ఐదు రోజులలోపల పరమగతిఁ బొంగురు, ప్రసవించిన పదస్థానము, హృదయమునప్పు డేయణ డిపోయినను, తాగిన క...' 589563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>४० శివయోగ సారము. తన దేహమునందు గొశైలి పాసనగాని, పేరుగ వాసన గాని సంభవించిన వాతండు పదు ఐదు రోజులలోపల పరమగతిఁ బొంగురు, ప్రసవించిన పదస్థానము, హృదయమునప్పు డేయణ డిపోయినను, తాగిన కొలది దానామెక్కువ యయినచో నతఁడు పదిరోజులలో మృతి నొందును. కోతిమీద నెక్కి దక్షిణపు జ్కులకు (బ)యాణమై పోయింటుల సెగలకు క అంగశతో, సూర్యోదయమున సూర్యుండు తమకెదురు గా ఁబోవుచున్నటుల నెవనికి (దోచునో, మిక్కిలి భయంకర ధ్వని నెవనికి వినబడునో రాత్రిం బవలు భోజన కాలం బుల మఃంబువా నెవనికీ భయఁబూరక పుట్టుచుండునో, వాడుతిప్పక యప్పుడే యమ శిల శి యంబు వేగుట నిశ్చయుఁలు, క. పెలుచఁ బలు గొఱుకు నెవ్వఁడు గలయు ననుఁడు తారకమ్మలఁ గానఁడు తనరూ. పిలో నెవ్వఁడు వానికి గలయాయువు చెల్లు కెఱుఁగ్రత గాఁదగుఁ బ్రౌజ్ఞుల్. తా, ఎవడు బండ్లు కొఱుకు చుండునో, ఎవనికనుగుడ్లు తిరుగుతు లోనికి పో వుముసకో, ఎవనికిఁగమాటము గల్పింపలో, అంతడు మరణించుట నిశ్చేశాము. 8. గగనమునన్ గ్రహీతారలు X ఇగ లెవ్వఁడు గాంచు దేన పత్తి డొగిరాత్రి చూచు నాయువు ధనువెవ్వం తెగుట నిజమువారలకు న అత్వరితముగా 0.91 తా, ఆకాశంబున ళుకుఁడు. బృహస్పతి పెందలకు వభగ్రహములను - అఃఁశాస్త్ర హసూపక ములగు ఇంతములను, పరలెముడు గాంచునో, రాతియంద్ర ధన స్పవని కె. గన్పించునో, అట్టి వాఁడు త్వరలో మరణించును, చ, అనిశము వామిలో చనమ్ము నందు జలంబు స్రవించుచుండు నీ వ్వని కరయంగ ముక్కు తుద ముటవల్లి వికార మొదు నే స్వనికి ముఖజు రక్త సభ. వర్ణము నాలుక చూడ నల్పు సె వ్వనికగు నాయు నేమియును వానికినిల్వకపోవుఁజయ్యనగర్, ౧౩౬ తా, ఎవనికి నెడను నేత్రమునుఁడి కన్నీరుగారినో, ఎవని ముక్కు కొంచెరుగు పరిగి వికారక సన్పించునో, ఎవని ముఖము రక్తమువలె వెస్కు పోవునో, ఎవని నాలుక<noinclude><references/></noinclude> qk0pxt0yol7vznmso4f6gb1hep0kikk 104 232840 589564 2026-10-18T12:45:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '[e.] ద్వితీయాశ్వాసము. నల్సెక్కి పోవునో, ఆతఁడపుడే చనిపోవుట నిశ్చయము, క, కలలోన నుష్ప్రరాసభ ములఁబూచిన రథమునెక్కి పురుషుండెవ్వం డల యముని దెసకుఁ జను న కలుషంబున జీవితంబు గడచునతని...' 589564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>[e.] ద్వితీయాశ్వాసము. నల్సెక్కి పోవునో, ఆతఁడపుడే చనిపోవుట నిశ్చయము, క, కలలోన నుష్ప్రరాసభ ములఁబూచిన రథమునెక్కి పురుషుండెవ్వం డల యముని దెసకుఁ జను న కలుషంబున జీవితంబు గడచునతనికి. మం దెవఁడు గాడిదల చేతగాని, ఒం తెల చేత గాని, కట్టఁ బడి తా. స్వప్నమం నా రధము నెక్కి దక్షిణ దిశకుఁ బోయి కటుల 'గలం గాంచునో; అతఁడు వెంటనే మర ణించును. క. తడఁబడఁ బ్రాతఱఁ బడినం గడువడిఁ దన్నెగయకుండఁ గప్పిరనుచు నే ర్పడ ఁగలగనిన మనుష్యుఁడు తడయక జముప్రోలి శ్రేగుఁ! దద్దయు బ్రీతికా. తా. ఎవడు అపబడుచు, సౌకరలోఁ బడి కటులు గాని, తాను లేవకుండ (జైన పదిమందిచే నలచి వేసినటులగాని, కలగాంచునో, అతఁడు యమ సతవమున కేగును. 7. కర్ణ ద్వారములందు వ్రేళ్లు నిలుపు। గా స్వర్ణాదిత్యుని భంగి నేత్రయుగళి ర్ణంపై చెలువొందకున్న సకుఁడు మ్రోఁత లేకుండినగా సంకర్షణజ్యోతి స దృల్లోలతో రక్త పూర్ణ ప్రస్ఫుర వూర్ధ్వదృష్టి యయిన బొందున్మృతి క్లేశముఖ తా. తనరుడు జీవులలో పేళ్లు పెట్టి మూసికొని నపుడు లోపల ధ్వనిలేక పో యివను, నేత్రములందు సూర్యునివలె గాంతి ఎక్కగా (బ)కాశింప కున్నాను, పెరుగు డ్లు త్రిప్పుట గల్గినను, ఊర్ధ్వదృష్టి జరించినను, దప్పక యారిఁడు మృతిఁ చెందునూ తే.గీ. బొడ్డులోఁతైన వదనంబు ఎందుదప్పి శుష్కమైనఁదాఁగట్టిన శుభ్రవస్త్ర a ములు దనకుఁ జూడ నెల్లనైన నలుపు నైన విధము దోచిన నరుఁడు నే వేగ (జచ్చు. 030 తా. తాను గట్టికొనిన తెల్లని వస్త్ర ణ లెట్టుపై నోచినను, నల్లనివైనోచినను, వె<noinclude><references/></noinclude> fo32c059e05l21mtz8drw8pjnou60t6 104 232841 589565 2026-10-18T12:45:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'టనే అతఁడు దనిపోవును. క. ప్రటంబుగ :జ భావ శివయోగ సారము, ప్రకృతులు దలపోయ మగుడ ఁబడు వెసనవ్వా పరీతము తికినంత్యపుఁ గాలమరుగు దెంచుట జగతి. తా. ఎవనిశిఁ దనభావమును- రసయాకృతియును, విచారి...' 589565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>టనే అతఁడు దనిపోవును. క. ప్రటంబుగ :జ భావ శివయోగ సారము, ప్రకృతులు దలపోయ మగుడ ఁబడు వెసనవ్వా పరీతము తికినంత్యపుఁ గాలమరుగు దెంచుట జగతి. తా. ఎవనిశిఁ దనభావమును- రసయాకృతియును, విచారింపగారి తనికి సంత్యాకాలము సమిపించినదని తెలిసికొనవలెను. ఆ, వె. ఒక్క. నాడి యంద యుడుగక వాయువు నడచెనేని రెండు నాడులందు మానవునకు సమము శ్రీ గాట్లు చనునేని నలేనియు వల్ప శ్రీ మద్రుబుద్ధులు. იპი రిపోవునో, ఆ 039 తా. ఒక నాడియే వాయువుచేఁ జలించు చున్నటుల చినను, లేక నాడీ స్వ యమునందునో" "కేవిధముగు చలనము కలిగినటులఁ దోచినను, అతనికి రాయువు స్వల్ప మ ని గుర్తొస్తారుగ వలయును. -* కర్మ విచారము, ఉ. కావున నీయఁష్టముల ! కలవ బుద్ధినుగ నేర్చిరః భావహ మృత్యువాశ శ్రీ కరమైన సదా శివయోగము లస వన నభ్యసించి యమ్మ/ తిస్ధిర సౌఖ్యముఁ బొందుటొప్పునా నావిధకర్మ పాశదళ్ళ సం బొనరించుచు సజ్జనానకుల్ . <33 తా. కాఁబట్టి సత్పురుషులు నానావిధములైన ధర్మములను ద్రాళ్ల జీఁ గట్టుబడకు వాటిని ఁదునారు-కలు చేసియిట్టి యరిష్టముల నాలోచించి సర్వసి శిఖాలయ మగుమృత్యు పు వాతంబడ కుండు నటులను- నిరంత రాజ్యాస వశంబున సదాశివయోగమును వశపర చుకొని శాశ్వతానందము ననుభవింపఁ బ్రయత్నించే సలెను. శా. ఆలస్యంబును బోలుశ, తువును దశ ధ్యం బెన్నఁ బ్రారంభముం లోలంజలిన బంధువు గెలఁ యీ భూమి స్థలింగానతా నాలస్యంబొక యింతయైన మదిఁ జేశి యం జూడకుద్యోగియై<noinclude><references/></noinclude> 7xc3wdcyq0wruykiiewdgl1bcngn8ax 104 232842 589566 2026-10-18T12:45:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము, వాలాయంబున యోగిగాపలయు ని ర్వాణాను రక్తుడిల౯ ౧౩ర తా. ఈజ్యంబున మానవుల కాలస్యము బోలు- శత్రువును - ప్రారంభము బోలు మిత్రుఁడును లేడు. కావున మోక్షాఖిలా పగల మానపు...' 589566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాసము, వాలాయంబున యోగిగాపలయు ని ర్వాణాను రక్తుడిల౯ ౧౩ర తా. ఈజ్యంబున మానవుల కాలస్యము బోలు- శత్రువును - ప్రారంభము బోలు మిత్రుఁడును లేడు. కావున మోక్షాఖిలా పగల మానపురించు కంతయు నాలసింపక వెం టనే మహానురాగంబున శివయోగులు కావలయును. క, యోగంబు నుభయకర్మ త్యాగంబున కు త్యాగమగున పుడముల వి దుదు నవిద్యా ద్యాగరిమము గలిగియోగి, యెగునట మీదశా. 03% తా. ఉభయకర్మములఁ ద్యజించిన గాని, యోగికా నేరఁడు. ఉభయకర్మములకగా నజ్ఞానము. ఆలస్యము పశునవి. అందును నవిద్యా త్యాగము ప్రధానము. అవిద్య అజ్ఞానము నశించినచో సాలవ్యసుకూడ నశించును. కాన నజ్ఞాన · నాశముచే విజ్ఞానము గలిగి యోగి యుగుడు. వ. అవ్విధం బెట్లు. . గీ. క్రియగలుగు జూని కంబను . గిల్బిషుఁడుఁ గ్రీ యా హీనుని కంటెను బావనుఁడును నెందు లేఁడని తెలిసిన సిద్ధబుద్ధి మహిఁగ్రియా హీను గతినుఁడు • మర్మ మెఱిఁగి. 032 1032 తా. కర్మలాచరించిన వానికంటెఁ బాపాత్ముఁడును గర్మత్యాగికంటెఁ బుణ్యాకు, ఁడును ఎచ్చటకు లేఁడని మర్మముగుర్తెరిగి క్రియానిహీనుఁడగు జ్ఞాని విధంబునఁ జరిలిమట సకల శ్రేయానిధానంలు, ఉత్సాహ వృత్తము. 3 కర్మముల్ని మెపుడు మేన గల్గియుండ నెంతయు నిర్మలుండు నయిన మర్మమెఱిఁగి దర్పణంబు కమలిన ముడుగఁ గోమఁగా నిర్మలుబుగాక మున్న నీడగాన వచ్చునే 535<noinclude><references/></noinclude> dq5144ileyj74ne7hfxd60ejbcm7viq 104 232843 589567 2026-10-18T12:45:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '୪୫ శివయోగ సారము, తా. ఎంతవరకు నీకర్మ మాలిన్యము గల్గియుండునో, అంతవరకు పరమాత్మకు గాం చలేడు. అదియట్టులనిన 3 మలినమకు అద్దమును నిర్మలము గా గాఁ జేరుకుఁడిన దానిమాలిన్యము వండు ప్రత...' 589567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>୪୫ శివయోగ సారము, తా. ఎంతవరకు నీకర్మ మాలిన్యము గల్గియుండునో, అంతవరకు పరమాత్మకు గాం చలేడు. అదియట్టులనిన 3 మలినమకు అద్దమును నిర్మలము గా గాఁ జేరుకుఁడిన దానిమాలిన్యము వండు ప్రతిబింబు మెటుల గన్పింపచో, అటులే కర్మ మాలిన్యమును జ్ఞానోదకమున శుభ్ర పర చినగాని, జనులు పగ మేశ్వకు సమగ్రహ పాత్రులు కాజాలరు. తే.గీ. ఉభయ కర్మంబు లెంచాఁక 9 నురుగకుండు నోలినంచాఁక నొకటిపో నొకటి పొంది యండుదేహము గర్మము $ రెండు పొలియు నపుుగాదె శరీరక్ష యావ సరము. తా. కర్మద్వయ మొంతవరకు వశింపకుండునో, అంతవఱకు నొకటిపోయినను నొ కటిడేహము నాశ్రయించియుండును. కావున గర్మద్వయముఁ వశించినపుడే శరీర నాళవము యొక్క విచార మపరచుని తోచునుగదా? తే.గీ. అపున రావృత్తి పదము 1 కర్మావలంబ మునను సిద్ధించునది ? మోహమునఁ గడఁగి కర్మముల శోరిసలి పెడు కష్టజనులు మూఢులని చాటు నాగమ 3 ములు ధ్రువముగ ర తా. ఏకోరికయుఁ గోరక' యెవండీశ్వ తార్పితముగఁ ర్మ లాచరించునో, వానికి మోగంబు సిద్ధించుట నిశ్చయము. అటుల ఁగాక కోచ్కలతో కర్మంబుల నాచరించెడి వారు మూఢులని యాగమములు ఘోషిల్లు చున్నవి. తే.గీ. వ్రతములను దీర్ఘములను పక వాసములకు దేవపూజలఁ గర్మికిఁ 3 దీపిపుట్టు సద్గురుఁడు గల్గెనేని సరే ష్క ర్శికి వియుఁ జప్ప నైయుడు వేయును జెప్పనేల? D రా. ప్రకములందేమి? తీర్ధములందేమి ? ఉపవాసములందేమి? జీవతార్చనలం దే మి? కర్మనిష్ఠగ లవానికిఁ (బేను జనించును, నిష్కర్మికి సద్గురుఁడొకండు గల్గినఁజాలు. ఈక ర్మలన్నియు నతనికిఁ జప్పగానుండును. అనగా వీచిందవని భావము. క. కడగట్టిన మోడపగిది<noinclude><references/></noinclude> gghguhzwsxgsfad0b2xnidklksgyz36 104 232844 589568 2026-10-18T12:46:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, నెడయాకు గ్రియాభియుక్తుఁ డిట నిష్రియుఁడై యొడీ సెలను తాయి చన్నుకై వడితత్త్వము గలయు బంధు వర్గముతోడు. నా. కర్మాభిలాషి ఓడస్తంభము గట్టిప యోడవలె మెల్లగా గమ్య స...' 589568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, నెడయాకు గ్రియాభియుక్తుఁ డిట నిష్రియుఁడై యొడీ సెలను తాయి చన్నుకై వడితత్త్వము గలయు బంధు వర్గముతోడు. నా. కర్మాభిలాషి ఓడస్తంభము గట్టిప యోడవలె మెల్లగా గమ్య స్థా-ముజేరును. ః యుఁడు యొడిసెలనుండి రాకువ్విన శీఘ్రముగా పదిగవ్య స్థానము జేరునటు అఁద్వనలో బంధుబృందముతోఁ గూడతత్వమున గలియఁగ లఁడు. తే.గీ. పసిఁడి యినుకు సుకలియల భంగులైన పుణ్యపాప కర్మంబులు $ పొందకుండుఁ గరియును జగతి నివే ష్కాను జనుఁడు పత్రము నీళ్లందని విధమున 083 తా. ఎవండు బంగారమును నినుపడంకెల గా భావించునో, అతని పుణ్యి పాపంబు లఁట సేరవు కావున మానవులు కమలపత్రంబులందలిసిటి ఇంగువులం బోలే. గర్మి యయ్య కోరిక లేక శివార్పణము గా కాచరించుచుఁ గర్మరహితునివో లెఁ జరింప వలెను. క. ధర్మా ధర్మము . లనియెడు కర్మంబులు రెంటివలన గట్టువడక ని మర్మము సద్దుకు కృపాస్మ మన్వితుఁ డెఱుఁగు. శా. కావున ధర్మా ధర్మములను కర్మద్వయంబు నేను గట్టుపడక నిమ్కర్మకూగ్గ మునఁ జరించు మర్మమును సద్గురు కృపాపాత్రులగు వారలు తెలియులరు? 3. శ్రీగురు కరుణావి శేషంబు గలిగియు నజ్ఞాన తముమెల్ల 3 వ ణఁగ దేవి నజ్ఞాన తమమెల్ల ) నణఁగియు నిజతత్త్వ మిరియని చూడంగ నెఱుఁగఁడేని తత్త్వసందర్శన తత్పరుండయ్యును సంశయంబులు విడ) (జాలఁడేని సంశయంబులు విడ జాలియు నిహలోక<noinclude><references/></noinclude> ht5c9ebcb22a4d8kgp081l3lqmp8xqe 104 232845 589569 2026-10-18T12:46:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము. సౌఖ్య విశ భ్రాంతుఁడే ని తే.గీ భ్రాంతి విడిచియు సకలతీ వ్రతోప శాసజపహోమ పితృమేధ వరసురార్చ నాదికృత్యంబు లను మ్మో హంబు గలుగు నేనియెఱుకకు నిదిఫలమేతలం ప. 082 తా. సగ్గు...' 589569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము. సౌఖ్య విశ భ్రాంతుఁడే ని తే.గీ భ్రాంతి విడిచియు సకలతీ వ్రతోప శాసజపహోమ పితృమేధ వరసురార్చ నాదికృత్యంబు లను మ్మో హంబు గలుగు నేనియెఱుకకు నిదిఫలమేతలం ప. 082 తా. సగ్గును కృహలిగినను నెవనికి నజ్ఞానము నశింపదో, అజ్ఞానము సశింఛినను త త్వమిది యనియెవఁడు గుర్తిఱుఁగుడో, శర్వమును గన్ను లార గాంచు చున్నను నెవనికి సంశయములు నశించవో, అవివశించినను - నైహేకా ముష్మిక భోగంబు లందేవండు భ్రాంతి నొంది యుండునో, భ్రాఁతినివిడిచినను సెగనికిఁ దీపములందుము క్షేత్రము లందును - ప్రత ము లందును. ఉపవాసము లందును - జపము లంగరు. హోమము లందును. దేవతా ° ర్చనాది కృత్యము లఁరును మోహంబుగతిగి వస్తే అనో, ఆతడు ముక్తి నొంద వేరఁడు. కా నము గలిగినను- కట్టివానికి సర్వము వ్యర్ధము అనఁగా జ్ఞానవంతుఁడయ్యు-సర్వవిషయము లుదెలిసియు. విషయవాస శా పీడి తుండయిన జనునకు సర్వము వ్యర్ధ మేయని భావము . క, ఎడదవుల రజ్జుగుక్తిం బొడఁగని భుజగమును వెండి ) (బోలిచి మతియే ర్పడఁ గనుఁగొని తెలిసిన కై వడి మిధ్యా భ్రాంతి యుడుగు వలయుందజ్ఞుల్. B తా, దగ్గరగాని, దూరమందు గాని, తౌడుచూచి పామనుకొనియు ముత్యము చి ప్పనుజూచి వెండియనియు- తలంచి భ్రాంతినొందినను దిరిగి యధార్ధమును గను గొనిన రువాత నెటుల భ్రాంతిని సములునో, అట్లే ప్రపంచ మందలి భ్రాంతివదిలి శివస్వరూప ము గా 'నెఱుంగు' లేను. క. ఈక్షితం కాశీ క్షేత్రకు రుక్షేత్రము లాదిగాని ! రూఢములగు పు ణ్యక్షేత్రములకు నడుగన జేక్షింపు దురాత్మ తీర్ల మెఱుఁగని వారల్. తె ఆత్మతీర్ధముల గుర్తెఱుఁగని వాడకొండఱు కాశీ క్రకురు క్షేత్రములాది గా<noinclude><references/></noinclude> 5ctl2hk7qmrqytmqg2279241uftltmu 104 232846 589570 2026-10-18T12:46:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము. గలతీర్థంబుల నరుగ నా పేక్షింతురు. శా. అంతస్ధంబగు నాత్మ తీర్థము పరి శ్రీ త్యాజ్యంబు గావించి వి. భ్రాంతి బాహ్యనదీ విశేషములుఁ చెప్ప వించుఁ గానీ చఁబో సంతంతం ద...' 589570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాసము. గలతీర్థంబుల నరుగ నా పేక్షింతురు. శా. అంతస్ధంబగు నాత్మ తీర్థము పరి శ్రీ త్యాజ్యంబు గావించి వి. భ్రాంతి బాహ్యనదీ విశేషములుఁ చెప్ప వించుఁ గానీ చఁబో సంతంతం దిరుగాడు వారలు వెసూ శ్రీ హస్య స్థ రత్నంబున ల్లంత ద్వైచుచు గాజు పూసయెడన ! త్యాసకు తోటారయర్. తా. తపలోన మున్న తీర్థంబులు వదిలి బాన్యాతీర్థ మహిములు వచింప ముదంబునఁ గా బోవురు- చేతియందున్న రత్నంబును బారవేది గాజుపూసకై 3 దిరుకుట వంటిది సుమా ? చ. గుకరము తొడిగాఁ గజల మధ్యమునందు వశించు జీవజా శ్రీకిని సభఃపధంబునన శ్రీ తిశ్వరి తంబునఁ బాఱుపక్షి రా శికిని జలాంబ శాంతర వి। శేషము బొందునె యెందునైన భా యక మఱియుట్లకొదె తమ్మ యాత్మనెఱుంగని భ్రాంత చిత్తులు. తా. నీటియందు జరుగు మొగ్గలు. చేపలు మొదలగు జలజంతువులకును- ఆకాశం. జునఁ బగుడి పక్షిజాలంబు సకును- జలాం బరాంతిగములు వి శేషంబులు దెలియ నేర ని యెటులు- మానవులుచు - భ్రాంతులై తమయాత్మల గుర్తెఱుగ నేరకున్నారు. క. ప్రియమలరగ (దీర్ఘంబులు ప ప్రపూర్ణములు దేవ ) పరిసరము శిలా మయ ముల బులెత్యగి ప్ర త్యయముగ నీక్షింతు రాత్మ ! న్నియు నగుసకొ. J. cho . తీర్ధములన్నియు సమః పూర్ణములనియు- దేవశీలందలు శిలామయము అని యెఱిఁగియు పండితులాలు యంజేయాన్నియుఁ గాంతురు. తే.గీ. తానెవటి కేగినను మణి తారాక యితరుఁడగ 'నేర్చునే జను౦డే విధమున బుద్ధిఁ జూడున భావంబు 4 శుద్ధమైన శఖల తీర్థంబులును దవ యంద లేఖ. తా. రా నెక్కడికి వెళ్లినను ప్రజలాదలు తనను విక్రమిని చెప్పక, తన పేరు జి 5<noinclude><references/></noinclude> fyvryp66zja3nixy6kfx7alchs75ov3 104 232847 589571 2026-10-18T12:46:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగ సాతము. నయాకారము నే చెప్పుఁటుల- మనంబు పరిశుద్ధ మైనచో సమస్త తీర్థంబులను దనయందే గలవు. శ్వాభావశుద్ధి యవసరము. ~* శరీరతీర్ధ వివరణము. *- వ, అవియెయ్యవి యనిన, తా. అవియే వియన క. అమరగ...' 589571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగ సాతము. నయాకారము నే చెప్పుఁటుల- మనంబు పరిశుద్ధ మైనచో సమస్త తీర్థంబులను దనయందే గలవు. శ్వాభావశుద్ధి యవసరము. ~* శరీరతీర్ధ వివరణము. *- వ, అవియెయ్యవి యనిన, తా. అవియే వియన క. అమరగ భ్రూనాసామ ధృమమగుఁ గాశీ స్థలము ప్రయాగ యగు హృ త్కమలము శ్రీ పర్వత ము త్తమాంగమని చెప్పునుగు గ + దాతత్త్వ విదుల్. 0x3 తా, కనుబొములకు శాసికకును మధ్యనున్న స్థానము, కాళీ క్షేత్రము. హృత్పుం ద రీశము ప్రయాగ క్షేత్రము శిరంబు- శ్రీశైలము. అనితత్వవేత్తలు వచింతురు. క. అగుజ గతిలోఁగు శస్థల ము గురుక్షేత్రంబు ఫాల $ మునుఁ గేదారం బగు నండ్రు మఱియుఁ దీర్ఘము ల గణితముగఁ దరువునంద 3 యనయము నుండుఁ. శా. మఱియు- గుళక్షేత్రము గురు క్షేత్రము కేదారమును పాలఁబున గలదు. ఆ ఫౌల ప్రదేశమే పై క్షేత్రములంగఁ పేర్కొనఁ బడినది. తక్కిన తీర్థము లన్ని పో యాత్మ ముందే గలవు. యూనిటులనే ఆ. నె. అరయ నిట్లయగు ర్జించి బావ్యా తీర్ధ యాత్మ తీర్థము విస సేన సేయం గోరి బ్రమని తిరుగుకుమతులు 'నోరునఁ గలగు దీనిఁదెలియ వలదె బుధులు. + తా, కావుననిట్లు విలసిల్లెడి యాత్మ తీర్థంబుల వదిలిదాస్యా తీర్థంబులు కాశించి తి రుగు కుడుతులు సేచన శలయును? క. జనుఁ ఉట్టిదె కాలీన భ్రాం<noinclude><references/></noinclude> te7jhd33mff059uj1zv4uzarlh1wm9b 104 232848 589572 2026-10-18T12:46:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(2) ద్వితీయాశ్వాసము. , తిని పీడిత బుద్ధినన్య తీర్థములాడ జనకతస యాత్మఁగడు బా వనుఁడని సందేహ ముడుగ వలయును బేర్మిఁ. తా, జనులాగ్మి యందలి తీర్థంబుల గుర్తింఱిఁగి భ్రాంతుఁడై యవ్య తీర...' 589572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(2) ద్వితీయాశ్వాసము. , తిని పీడిత బుద్ధినన్య తీర్థములాడ జనకతస యాత్మఁగడు బా వనుఁడని సందేహ ముడుగ వలయును బేర్మిఁ. తా, జనులాగ్మి యందలి తీర్థంబుల గుర్తింఱిఁగి భ్రాంతుఁడై యవ్య తీర్థంబులపొద ఈబోక లేనియాత్మయె మిక్కిలి పవిత్రమైనదని శీలంచి సంశయములుడుగ వలయును. * కర్మయజ్ఞ క. శ్రుతిచెప్పెడి ననిభ్రమ మై దూషణము. క్రితువులు సేయుదురు మోకు శ్రీ కాంక్షను హింసా యతీయని తలఁపరు తమతమ మతిలో పలఁ గొందఱిట్టి, మాయయు గలదే. తా. వేదములు చెప్పిన మాభ్రాంతితోఁ గొందలు మోక్ష కాంక్షులైయాగముఖంచే యుదురు గాని, అది జంతు హింసా కరమని కొంచెమును దలంపరు గదా? ఆహా!యిట్టి మా యయెందైన గలదా? శా. యాగంబుల్ నిగమోక్తి మై ఁజలిపి దే హాంతంబు నన్నాకలో కా గారంబున నుండుఁ గొంతదడప శ్రీ శ్యంతోత్సవ ప్రాప్తుఁడై వేగుజారఁగఁ గ్రమ్మఱ న్మగికి యు స్విం బుట్టునానాక్రియ రాగ ద్వేషముఁ బొంది సేహనపన శ్రీ ర్గం బేగతిం గల్గునే ౧జితా తా. వేదము చెప్పిన చొప్పున యాగంబు లొనర్చియు దేహాంతమున గొంత కాల మ కఱకు స్వర్గలోకఁబున నుండి భోగంబు లనుభవించి తిరిగి భూమియందు జన్మించి నా నా కర్మలకు లోనై రాగ ద్వేషములను వలయందు ఁబిక్కి కొని తిరిగి జన్మపరంపర నను భవింప వలసినదేగాని మోక్క మేగతిని వారికయ్యను? అనఁగా మోక్ష మెప్పటికిని వారికిఁ గల్లదనియే కవిహృదయము. ఈ, అక్కట నిర్ణయం బశువు | లంచున నాగలు మేఁక పోతుల స్రుక్కక చంపి నంజుకులు సొక్కుచు నిక్కుచు (రెందు కెల్లకూ గ్రీక్కున పెట్టి మేఁకలకుఁగాలము గూడిన వెళ్లుఁ గాక నా<noinclude><references/></noinclude> 3rftvkgzwbe6cpz4wk5rbfih2xktau6 104 232849 589573 2026-10-18T12:46:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Я0 శివయోగ సారము, రెక్కడ మోడ సౌఖ్యమది, యెక్కడఁ జిత్తమునందలం పఁగా. తా. అయ్యో! దయావిహీనులై పశువులని మేకపోతులను గొందఱు జంపుదు మాంసమును దినుచు- సోమయాజులదుని నిక్కు చుఁదురు గాని, వ...' 589573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>Я0 శివయోగ సారము, రెక్కడ మోడ సౌఖ్యమది, యెక్కడఁ జిత్తమునందలం పఁగా. తా. అయ్యో! దయావిహీనులై పశువులని మేకపోతులను గొందఱు జంపుదు మాంసమును దినుచు- సోమయాజులదుని నిక్కు చుఁదురు గాని, వారికి మోరు సుఖంబిం చు కంతయు లేదు తుమీ? నిజము విచారింపగా బామేకలకుఁ గాలము మూడి యేగు టం గాని, వీరికి మోక్షడు మొసగుటకై చనట గాదు. తే.గీ. కర్మబీజంబు సంకల్ప ! కలసమునన యంకు దింపుచు నంతంతి ) నతిశయిల్లు నది యసంకల్ప మనుకురా రాజా తినిజ వముదలిర్పంగ ఖండింప వలయు మొదల తా. కర్మయను విత్తనము సంకల్పమున వంకురింపుచు మహావృక్ష మగును గౌర దానిని బ్రాజ్ఞులా జ్ఞులా సంకల్ప రాహిత్య మను గండ్ర గొడ్డలిచే మొద లంట నరికివేయ వల ణను. * జ్ఞానయజ్ఞ ప్రాశ స్యము. * తే. గీ కర్మమెల్లను భోగై క కారణంబు జ్ఞానమెల్లను మోక్ష భా* జనమె యగుట కర్మయజ్ఞంబు వలని యా 'కాంక్షలుడిగి సతతి విజ్ఞానయజ్ఞంబు సలు కువలయు. DEO తా, కర్మమంతయు భోగముల కాలయము. జ్ఞానమంతయు మోగమునకు దావు. శాపుర కర్మ యజ్ఞంబు నందలి యాశవదులుకొని నిరంతరము విజ్ఞానయజ్ఞము సేనవలంబింప చ అరయగఁ త్రాడుపామనిభర్ యంబును బొందినమాత్రలో పిషం బరుముగ నెక్కుఁజామైన నాత్మగలంగక త్రాడుగాక నాఁ బొరయదు లిద్విషంబును బ్రకే బుద్ధుకు నట్లగుఁ గర్మకోటులతో స^బొరయండ కర్మఫలకే శంకవహింపమిఁ జేసియెత్త జి. n౬౩ తా, త్రాటిని జూచిసామని భయంబు గొందినచో, 5.పం చెక్కుట నిశ్చయము<noinclude><references/></noinclude> dwx394qh9aciz3ub9gq7x92y5pxnce5 104 232850 589574 2026-10-18T12:47:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము, తాడు గాక పామైనను మనంబున భయంబు నొందనిచో విష బాధ యుండునా? క ర్మ కోటులందలి కర్మ ఫలం అనుభవింప గోర మిచేత జ్ఞానితోఁ దుల్యు ఁడెండును గాఖఁ బడఁడు. క. వేయేమి వ్యయమున...' 589574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాసము, తాడు గాక పామైనను మనంబున భయంబు నొందనిచో విష బాధ యుండునా? క ర్మ కోటులందలి కర్మ ఫలం అనుభవింప గోర మిచేత జ్ఞానితోఁ దుల్యు ఁడెండును గాఖఁ బడఁడు. క. వేయేమి వ్యయమునోవక యేయాయాసమును లేక హింసాక్రియలు య మోక్ష శ్రీ యొదుఁ జ్ఞానమఘము సేయగవలదే. తా. ఆయాసహాణు మాత్రమును లేక, హింసాకర్మములఁ బరిత్యజించి జ్ఞాన ము సేసినవారికి మోక్షము సులభముగా లభించును. తా. అది యెట్టు లక్షఁగ. యాగ CE చ. అరయఁగఁ జిత్త బుద్ధులు న్మ హంకరణంబును గూర్చి ఋత్విగా వరణముఁ జేసి యల్ల ప్రణ) వంబొక యూపముఁజేసి యింద్రి యో క్కరమును బ్రాణముల్ పదియగ్రా పశు సంతతి గాన నాహరస్ఫు రదురుమంత్రి ఘోషణమ్ము పొంగుచునింగిఁ జెలంగిమ్రోయఁగాణ. సేమమార విశుద్ధచక్ర శ శిస్థలంబుల మధ్యము హెూమకుండముఁ జేసియందలి జ్యోతిలో పలఁ దత్పశు స్తోమము) దిగ వేల్చి యుతట్మ సోమపానముఁ జేసి ని ష్కామభావన సోమయాజియుఁ గాఁదగుకో సుజనుండిల ౧౬ తా. మానవులు- చిత్తము. బుద్ధి. అహం కారములను మూడింటిని ఋత్విజులనుగా గావించి ప్రణవమను యూపస్థ అధమును జాతియంద్రియ సమూహ ముసు... దశ ప్రాణ ములను- పశుసంతతిగా నొనర్చియనాహత చక్రమున మంత్రశ్వనులు మిన్నుముట్టు నటు లమ్రోయుచుండ, విశుద్ధవశ్రీశి స్థలముల మధ్య హోమకుండము దీసియచ్చట వెల్లురు హాజ్యోతిలోఁ టైపుకు సంతతిని వేల్చినిష్కామ భావన సోమపానమునం చేసిసోమయాజు<noinclude><references/></noinclude> msrfp0tq4qub1xkiht5ekkpp698biue 104 232851 589575 2026-10-18T12:47:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగ సారము. లై మెలఁగవలయును. అట్లుగాక కేవలపు యాగము లొ వచ్చువారిని సోమయాజు అని చె ప్ప వచ్చునా? క. ఏమతమును గాదని మఱి యీ. మతము పరిగ్రహించి యెలమి జలువఁగా శ్రీవెఱయు జ్ఞానయజ్ఞం బ...' 589575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగ సారము. లై మెలఁగవలయును. అట్లుగాక కేవలపు యాగము లొ వచ్చువారిని సోమయాజు అని చె ప్ప వచ్చునా? క. ఏమతమును గాదని మఱి యీ. మతము పరిగ్రహించి యెలమి జలువఁగా శ్రీవెఱయు జ్ఞానయజ్ఞం బేమియు సందియము వలవర్ దిచ్చును ముక్తిదా 082 తా. అన్ని మతముల వదిలి యీయీశివయోగుల మతము స్వీకరించి ప్రేమచే జ్ఞాన యజ్ఞం బొనర్పఁ దప్పకముక్తి గలుగును. క. నానావిధముల సిట్ల జ్ఞానము దలఁగింపఁగా నికే జంబరఁగ సు జ్ఞానంబొడగూడును సు జ్ఞానముదక్కగ మోక్ష సౌఖ్యముగలదే. తా. అనేక విధములుగా వున్న "జ్ఞానము పోకండించిన గాని సుజ్ఞానము గలుగ నేరదు. అట్టి సుజ్ఞాన ప్రాప్తి కంటే మోక్ష సుఖను వేరుగఁ గలదా? సీ. సల్లలితజ్ఞానం వల్ల కీజాలంబు పెట్టన దట్టమైన చుట్టుకొఁగ సదమలంబగు సూరి జనవాక్రసూన సం శోభిత గంధంబు, సుడియు చుండఁ పక్వ ఫలములు వ్రాలిన యాగమ వేదాంతశాఖలు వినుతికెక్కి పడమటఁబఱ చెంచు, కుచల్లనగుగాలి. మెయివచ్చు నమృతంబులై 'మేనఁజిలుక తే. రసం కాళే రామభూమి జలన లేనిస మాధి యాశాసనము గాఁగ<noinclude><references/></noinclude> n9mf390f0if9axxz8cc10eh55szzwyy 104 232852 589576 2026-10-18T12:47:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. నున్నతానంద మయవృత్తి ముకుటొప్పు కీడుగావు. 3er తా, ముప్పదియారు తత్వములచే (బ్రకాశించు చక్కని యువ్యాన వనమున గం జములు- నిర్మలము. నిశ్చలనమునగు సమాధి నిష్ఠచే యోగ మ...' 589576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. నున్నతానంద మయవృత్తి ముకుటొప్పు కీడుగావు. 3er తా, ముప్పదియారు తత్వములచే (బ్రకాశించు చక్కని యువ్యాన వనమున గం జములు- నిర్మలము. నిశ్చలనమునగు సమాధి నిష్ఠచే యోగ ముపాసించవలెను. ఆయారా మీ భూమి కుందు నాతప బాధలు లేకుండ జ్ఞానలకల సమూహము దట్టముగా వ్యాపించి యున్నది. పండిత జనుల వాక్కులను పుష్పముల పలశ గుప్పుగుప్పులనే రెండుమంది పరిమళమాతోట యందంతటను వ్యాపించి యున్నది. బారుగాఁ బండిగ ముక్తి ఫలంబుల చే నేలమీదకు వాలిన ఆగమములు- ఉపనిషత్తులు- అరుకొమ్మలదే నాగుందరోద్యా నము విలసీజ్లు చుండును. పడమటి నుండి వీతెంచు గాలితో వచ్చెడి యమృత బిందువు లు శరీరము నందు హాయిని గొల్పుచుండును. కావున నిట్టి యావ్యాప్త భూమియందునిశ్చ ఆ సమాధి మగ్నుఁడై నిర్మలానందమున మండుట తగురు. ఎన్ని మార్గము లితరము లున్న మ. దీనికిఁ దుల్యములు గావు. . ఇత్తెఱంగున తా. ఈవిధమున క. శివయోగం బగు నంతకు న వింతము సకామవృత్తి! వర్షంబగు క ర్మవితానము సేయుచు నది శివార్పణము సేయునది వి శేషము జగతి. తా. శివయోగ సిద్ధిగలుగు వంతవఱకు నిష్కామ బుద్ధితో గర్మలనా చరించి శివా ర్పణము చేయవలయును. వి. ఇందువలన గవి యభిప్రాయము యోగ సిద్ధి తర్వాత ధర్మమార్గము నిష్ప్రయో జన మనియుః- అది యండినచో జన్మపరంపరకు హేతుభూతమనియుఁ గావున శివయో గసిద్ధి గలుగు ఇంతవఱకుఁ గర్మావరణము ముఖ్యమై నటులను దోచుచున్నది. క. ప్రతిమల సత్కర్మసవహ మనశ్యముగనుడుగ వలవదటయోగా భ్యా ప్రవిధికతన రెండుగకును ని 3<noinclude><references/></noinclude> nmzx1kgvgrdxy8e5065uleep9te05yz 104 232853 589577 2026-10-18T12:47:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '४ శివయోగ సారము, రవకాశం నదియెయుడుగు నందాక మిగి. తా, కర్మసమూహమును- యోగా భ్యాస కారణ త 520 గూడదు.త మంతే తామే యాకర్మలు సశించి పోవలయును. అనఁగాఁ గర్మయే దన్ను వదిలి పోవల యునుగాని, అంతవర...' 589577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>४ శివయోగ సారము, రవకాశం నదియెయుడుగు నందాక మిగి. తా, కర్మసమూహమును- యోగా భ్యాస కారణ త 520 గూడదు.త మంతే తామే యాకర్మలు సశించి పోవలయును. అనఁగాఁ గర్మయే దన్ను వదిలి పోవల యునుగాని, అంతవరణకు బామ మాత్రము గర్మను విడువ గూడదు. క. బ్రహ్మము నిజ మెఱుఁగక హం బ్రహ్మంబని సత్రి_యలకును బాసినకర్మ బ్ర హెశ్మాభయ విభ్రష్టుకు బ్రహ్మాండములోన నిహప రంబులుగలవే. 023 తా. బ్రహ్మమన 'నెవరో యెఱుగక నేనే బ్రహ్మవని విఱ్ఱవీగుచు. నటుబ్రహ్మసా క్షాత్కారములేక ఇటు కర్మాచరచను: లేక యుభయ భ్రష్టు లెద వారికీ బ్రహ్మండమునం దెచ్చటనైనను ఐహిక ముఖముగాని, యాముష్మిక సంఖము గాని గలడా? క. కర్మములు గోరిసలుపుచూఁ గర్మఫలానుభవ శంక! గదురుచు వెలి ని త్కర్మముఁ బెడ-బాయు పాప కర్మియుఁ గలఁజే. తె . తామబుద్ధి పూర్వకముగ గర్మల గోరిక తీరిక లెత్త వాచరించుచుఁ గర్మఫ లమను భవించ వలయునను సంశీయు లున బాహ్యమున నేను నిష్కుర్మిని యని వచింపు చు- సక్కర్మల దూషించుట సజ్జనుల ధర్మముగాదు. క. క్రమమునఁ దరుఫలములు (బ క్వములు నులిచి త్రెంచి వైచు కరణి మనఃపా కము గాకమును శిఖాసూ త్రములు విడుచు పాపకర్మిఁ! . తా. వృక్షమునందలి బాగుగా పండిన ఫలంబులు, దెందు విధంబున మనఃపరిపా కము గదిరిన తర్వాత శిఖామాత్ర పరిత్యాగము చేసిన చేయవచ్చును; గాని, మొదలే శి<noinclude><references/></noinclude> j3n5kg085akslyl4kds4satu48ldk58 104 232854 589578 2026-10-18T12:47:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. భాసూత్రముల ద్రౌంచి వేరణ పొపారు నేను వలచుకో దోవకున్నది. దేహము న్నంత వరకుఁ బ్రారబ్ధ ముండుట చేతను, ప్రారబ్ధ మవశ్య మనుభవింప దగినది యగుటచే తిను, మణః పరిపాకము గ...' 589578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. భాసూత్రముల ద్రౌంచి వేరణ పొపారు నేను వలచుకో దోవకున్నది. దేహము న్నంత వరకుఁ బ్రారబ్ధ ముండుట చేతను, ప్రారబ్ధ మవశ్య మనుభవింప దగినది యగుటచే తిను, మణః పరిపాకము గుదురుట దుర్లభమని తోచుచున్నది అందు వలవ నే శిఖా నర్రీ పరిత్యాగమును వెంటనే చేయఁగూడదు. చ. అలవడ భూసురప్రవరుఁ డా సంత్యజుఁ డంతమైన వా రలయెడ నొక్క రూపు గది. రంబుగఁ జూడక మున్న కీర్తి యుం గలిమియు నాశ సేయక స్ము ఖంబునఁ జెందక మున్న సత్రియల్ దలముగఁజేయ లేక మతి) దప్పిన సోమరిఁ జెప్ప నేటికీ. తా. C బ్రాహ్మణుఁడు మెద లంత్యజుని వరకుగల సర్వమానవులను సమానముగ జూడక, కీర్తి సంపదల యపేక్ష వదలక సుఖమును పరిత్య జింపక మందే కర్మల పరిత్య జించుట సోమరి పోతుల లక్షణము. కథ కావునఁ బాపపుత్రోవలఁ బోపక నిగమోక్త ధర్మ ములు నిజశక్తి గావింపుటొప్పు నిస్పృహ భావంబున నదియ ముక్తి పధమండ్రు బుధుల్. తా. శాఁబట్టి దుష్టమార్గతుల నవలంబింపక నిగయోగ మోక్త ధర్మముల శక్తి కొలది నిష్కామ బుద్ధితో నీశ్వరార్పితముగా నొనర్ప వలయును, ఆటు లాచరించుట యము క్తి మాగ్గిరుని పండితులు వచింతురు. తే.గీ. తానెనర్చిన పుణ్యంబు, తన్ను మనుచు దానొనర్చిన పాపంబుకే తన్నుఁ జెఱచు గానితనమన్న ఁఔఱుపం గఁగర్త లెందు నెవ్వరును లేరు జనులీది? యెఱుఁగ వలయు. జల తా. తాను జేసిన పుణ్యములు తన్ను రక్షించును. తాను జేసిన పాపములు తన్ను నశింప జేయును. తన్నుగా పాడుటకుగాని, చెఱుపుటకుఁ గాని, మానవు లెపునుగ ర్తలు కారని తెలిసికొని రూఢిగా నమ్మవలయును.<noinclude><references/></noinclude> ak3c1tgd8veacy3mec3c8k0s0tz377c 104 232855 589579 2026-10-18T12:47:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '* శివయోగసారము -4 జన నృర్త యీశ్వరుఁ డని నిరూపించుట 6- క. కనుఁగొనఁ బ్రాపంచికమున కనయమునీశ్వరుఁడు కర్మ యైయుండఁగు లేక డన నెట్టు వచ్చు కొట్టు యనవుని సదసర్వవేశ్ హాసియగుఁగదా. తా. క్షచ...' 589579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>* శివయోగసారము -4 జన నృర్త యీశ్వరుఁ డని నిరూపించుట 6- క. కనుఁగొనఁ బ్రాపంచికమున కనయమునీశ్వరుఁడు కర్మ యైయుండఁగు లేక డన నెట్టు వచ్చు కొట్టు యనవుని సదసర్వవేశ్ హాసియగుఁగదా. తా. క్షచారింపఁ గానీ ప్రపంచమున ఇంతయు, నీశ్వరుఁడు కరయై యుండగా కొట్ట లేడని చెప్పుట తప్పు సుమా? క జగదీశ్వరునకుఁ బగయును మొగమోటయు లేదు సతులు 'మొగిఁ జేసిన క ర్మగతిని శుభాశుభంబులు దగిలియనుభవించు చోటు। దాపాక్షి యగు. 050 తా. జగతీశ్వరుఁడగు నా పరమేశ్వరు కం వెలగ మోటము యనఁగా వీరు నా బం ధువులని ప్రేము గాని, వీరు శాశత్రువుల విద్వేషము గాని, లేదు. జీవులు తమతమ పురా కృత కర్మ వశంబున శుభాశుభ కర్మల నమధ వింతురు. అట్టిదో ఁబరశివుడు సాక్షీభూ తుఁడు గానుండుకు. వ, ఇట్లు భాట్టులు కర్మంబ సుఖముఃఖకారణంబు గాని పరమేశ్వగుం డసంగ నొక్క సియామకుఁడు లేఁడండ్రు, అది యబద్ధబు. హంబు చేసిన వానికి ద్రోహంబు సంకలియమై వచ్చునే, అసంక లియ పెట్టి చెడికర్త యొకడుగలుగుఁగాక. హితముఁ జేసినణానికి శాహితంబ యాందోళికా శ్ఛాత్ర చామరాదులై నడచి వచ్చినే. యవికర్త ధీపంబు లై వచ్చుఁగాక కావున దదీయమతంబ యుక్త ౦ జీవాత్మ వాదులు కొందఱు జీవ స్వాతిః త్ర్యంబు చెప్పుకురు. వారలనజ్ఞులని తెలియవలయును. ఎట్లనిన జీవులకు ప్రారంభించిన ప నులెల్ల ఫలించునని చెప్పవచ్చనే?. యొకానుక చోట ఫలియించు ట గలిగిన జాత్యంధుుడు తెరువు నడుచుమ నెుక్క మాలు పేరు P.37.<noinclude><references/></noinclude> gt57zv7zp3uode3lwrskk39lnazn38g 104 232856 589580 2026-10-18T12:48:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీ యాశ్వాసము. 19 яг పుదప్పుచు నొక్కమాఱు తెరువున వచ్చునట్లు, కీటకంబు మ్రాను దొలుచునప్పు డొక్కొక్కచోట నక్షరాకారం బైన యట్లు, జీవా త్మ కర్తృత్వంబు నని తెలియునది. జీవాత్ముం...' 589580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీ యాశ్వాసము. 19 яг పుదప్పుచు నొక్కమాఱు తెరువున వచ్చునట్లు, కీటకంబు మ్రాను దొలుచునప్పు డొక్కొక్కచోట నక్షరాకారం బైన యట్లు, జీవా త్మ కర్తృత్వంబు నని తెలియునది. జీవాత్ముండు పశువనం జను. తత్ఫలియైన పరమేశ్వరుండు పశుపతియనందగు. బశువులకుఁ బతికు ద్రుడని ప్రుతి ప్రమాణంబు గలిగియుండు, చెట్లనిన పశుపతినా మంబు నంగల షష్ఠీ తత్పురుష సమాసంబుతోఁ గూడ శ్రుతి నమ స్కరించుటం తీసి "అత్రవేదాః ప్రమాణం" బండ్రు. గావున నిట్టి జీనజ్ఞానంబు వైదిక మతం బై ప్రవర్తిల్లు నదియు నుం గాక, యు త్పత్తి వేళఁబగుపతి తాన భవనామ రూపంబున స్రష్ట ప్రజాపతి కాలసమస్త భూతంబు లకు సంతర్యామియై రజో గుణంబుతోఁ గూడి సృజియింపును, స్థితి యుదు మృడ రూపంబున మనుప్ర భృతుల ముఖంబునధర్మశాస్త్రంబులు రచియించి సత్పథంబునూ పిచి విష్ణు నామరాలభూ కాదులకు సంతర్యామియై సత్వ గుణంబు తోడు గూడి రక్షించును. సంహార బునందువార రూపం బువరు ద్రాగ్ని సూర్యాంతక కాలభూతంబులకు సంతర్యామియైత మా గుణుబు తోడూడి సంహరించు నీత్రిగుణంబులు నతిక్రమించిశి సస్వరూపంబు నందును నాశ్రయించిన సర్వ దుర్లక్షణదూరులు ను సర్వసులక్షణ సంపన్నులును సతిత సంతృప్తి సహితులును సూర్య రేతస్కులును నిత్యముక్తులును నిజభక్తులునగు సనక సనం దన సనత్కుమార సనత్సుజాతాకులకు సంగుష్ట ప్రమాణదేహు లగుబాలఖిల్యాదిసిద్ధులకును శుక వామదేవాది శుద్ధులకునంత ర్యా మియుధ్యే యుండునునై పరమానంద ప్రదాయ కుండగుచునుండు నినిచతు వ్యూహంబులనందగుఁ దాన సృజియిం చిన సృష్టిలోవఁగొం దఱిదుఃఖ సంసారులకు, గొందతీసుఖ సంసారులనుగా సృజియించిన పశుపతికి నైషమ్య వైరుణ్యంబులు ప్రాప్తంబులు కాకుడునే? య నినఁదత్పశువుల పుణ్యపాపాభి మానంబులు కారణబులుగాఁ జేసి చూచుచు వినోదించు చుండు చెట్లనిన పఠానక శుక శారికా (అ)<noinclude><references/></noinclude> 69a24u7g7ok3qio3fzp829vy7hg0wfk 104 232857 589581 2026-10-18T12:48:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తా శివయోగ సారము, దులు బెంచి తద్వినోద సుఖంబులు బొందు నీకా నొకపుకు షుండును౦ బోలె నానావిధ గోమహిమాని పశువులఁ గ్వాడి సిడిబ లువగు రజ్జువులు గిట్టి కసపు నీరయ్యై యెడల బెట్టి రక్ష...' 589581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తా శివయోగ సారము, దులు బెంచి తద్వినోద సుఖంబులు బొందు నీకా నొకపుకు షుండును౦ బోలె నానావిధ గోమహిమాని పశువులఁ గ్వాడి సిడిబ లువగు రజ్జువులు గిట్టి కసపు నీరయ్యై యెడల బెట్టి రక్షించు దనకు వలసినపుడు విడుచుచు నుందు గోపతియణ ఖోలె, నానా విధ పశువులం బుణ్య పాపాభిమాన పాశంబులంగట్టి సుఖదుఃఖం బులను గ్రామంఁ బెట్టి యందులో నం దనదు కిటా క్షవీక్షణంబు లెవ్వరిపయింబొలసే ఎప్పుడు వారలఁగాళ బంధముక్తులుగాఁ బీ యుచు జగత్ప్ర వర్త సంబు లీలయుం గోలెఁజులు పురుసుఖించుచుఁ దనకు నశిష డ్వర్గ షడూర్మి పంచకోశ ముళిక తాపత్రయగు ఇత్ర యాదులు గలుగక ఏనితోడు గూడిన జగన్నట సంబునకుఁ చానొక్కిండు సాక్షియు నిశ్లేషియునై సత్య తేజా విధానంబై బ్ర హ్మవిష్ణు రుద్రమహేశ్వర సదాశి వాద్య నాది నాద బిందు కళాది తత్త్వాత సంజ్ఞ కుండై వస్త్రం శత్తత్వాధి కుంకుతునని చెప్ప. దగి పరశిన బ్రహ్మంబగు పశుపతికి వైషమ్య నైగుణ్యంబు లేల కల్లు పట్టుగావున ఁబమపత్నియైన పరిశిపుం డుమును తలపుల కెల్లను పాస్యు డనుట సకలవేద శాస్త్ర సిద్ధాంతంబు. OJO తా. రొట్ట మరస్థులు, పెర్మమే సుఖప్రాప్తి కిని దుఃఖప్రాప్తి కిని నారణముగాని, లేద తిరిక్తముగ దేవుండు జీరో లేడందురు. జీవాత్మ వారులు జీవుఁడే స్వతంత్రుడు గాని, యతని కంపె మరొకఁడు కర్త లేదందుకు. కాని చర్శింపగా నీరెండు నున సఁగళములే. వి ఒకడు దొంగతనము చేసిన వాఁడని యను కొనుడు. అందువర్ణముగా వచ్చిన రువురిని జం పెనని యనుకొనుడు. ఇటుల మహాపాప మొనర్చిన పరినికి (భువు జంక్షక భటుల ఁబండి సంకలల చేయించి కాగా గృహమున బడవేసి దుఃఖము గెలిగిం చుకున్న అతని పగహత్యా రూపమైక పొపముతినిని మరలనట్టి దుష్కార్యంబునకే పురికొల్పి సంతోసంబును గల్గించును గాని యాదుష్కార్యము నుండి మరలించి దుఃఖంబును గలిగి చునా? లేదు. ఒక రాజు ఇజిలోఁబడి కొట్టుకొని పోవుచుండఁగా నొండు చప శ్రమపడి యీ<noinclude><references/></noinclude> 997n06wjwx4dubycumy2xn1hfyoo8on 104 232858 589582 2026-10-18T12:48:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము, F దుకొని వెళ్లి తవప్రాణమును రక్షించు కొనుచు నతనినిగూడ బ్రతికించి బాద్యని యమతి"వ డు. అతఁడొ వరి సహిత మోకనికి బహుమకులకు స్వయముగ జేయగలదా? లేదు రా . జుచేతి నతని...' 589582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాసము, F దుకొని వెళ్లి తవప్రాణమును రక్షించు కొనుచు నతనినిగూడ బ్రతికించి బాద్యని యమతి"వ డు. అతఁడొ వరి సహిత మోకనికి బహుమకులకు స్వయముగ జేయగలదా? లేదు రా . జుచేతి నతనికి ఁగావలసిన వస్తువు గాని, చివరకు సర్ధి రాజ్యము గాని యిపించాగలదు. కా పున పుణ్యపాప రూపములగు కర్మము లెన్నటికి సుఖముఃఖములు కలుగఁ జేయవు. ఆవు ణ్యపాపముల విచారించి శిక్షింపను గణింపను బరమేశ్వరుఁడు వేరే యొకఁ డున్నాడని లంచ వలెను. కర్త లేకయచేతనములకు పాపపుణ్యములు ముఖముఃఖములను స్వయము కాగ లాగ జేయవని భావము. - దేవుఁడు గూడ స్వతంత్రుఁడు గాడు. అయినచో జీవుఁడు చేసిన పనులు కొన్ని స లవంతము లగుటలేదా యని యనవచ్చును. నిజమే. పుట్టు గ్రుడ్డు మార్గమున ననుచును మానము దప్పినొకప్పుడు తినదుర్గమున వచ్చునటులను, వస్త్ర కీటకము,కో కొయ్య తొలుచుచు నొకప్పుడే తీరాకారముగ దొలచునటులను జీవుం డి సెర్చినవి యాకస్మికముగ వొకానొ కటి ఫలించును- అఃతినూ త్రింబునఁ ఒస్తేగాడు. జీవులు- పశువులు. పశువుల కథ పతి యగుటచేఁ బశుపతియని పర మేశ్వగువకు చేయువచ్చింది. ఈవిషయమై వేదములు ఘులా ఘోసముగా నదింపుచున్నవి. పరమేశ్వరుఁ జనుర్వ్య హమునగలవు. 140 - భన- మృడ శివ నారుముల చే నొప్పారు. పశుపతి రుకు పరమేశ్వరుడు ప్రపంచ త్పత్తి కాలంబున ప్రజాపతి మొ చలగు సమస్త భూతాంతి ర్యామియు భవరూపులున సృజింపుచుండు. విష్ణువు మొదలగు సర్వభూతముల కంతిర్యామియై మువ్వాదులచే ధర్మః స్త్రము ములు రచిం పించి సన్మాగము "సేర్పరచి మృడపయిన రక్షింపునుండు. రుద్రుఁడు. సూన్యుఁడు-అన్ని, బాముడు, కొ లము, భూతిములు, అనువానియండు దఃశక్తిని ముంచితేమో గుణంబు పాఠరూపంబునహ కొంచుచుండు, త్రిగుణ తీతుఁడై శివస్వరూపులువ నిర్యోముక్తులకు సవకప వందనాది ము నీంద్రులకును, బొటన వేలంక ప్రమాణము దేహముగల వాలఖిల్యాది సిద్ధు లురు, గుహ వ్యక్తి ముండును. ఈవిధిముగఁ జరుపతియే సర్వ ప్రపంచమునుఁ దత్త గ్రూప భేగుతి ని నడిపించు చుండు. పరశివుఁడే తీప, పపంచమును సృశించెను గదా? ఆవనికింత పక్షుపాతం చేల? కొంద టీవి సుఖవంతులగను, కొండఱి దుఃఖవంతుల గము జేయ నేలలోని సంశయము గలుగ వచ్చు. ను. కాని, దానికి జీవులు చేసికొను పుణ్యపాపులే కారణముగాని పర మేశ్వరుఁ దుకాడ ని తెలిసికొన వలెను. ఆయీశ్వరుడొక పశుపాలకుఁడు పశుపాలకు డెటులగోన్నను భాదులకఁ దృణం<noinclude><references/></noinclude> mlb1awowggpgcz3zsxkzo6v6aojqqa8 104 232859 589583 2026-10-18T12:48:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము. బుజేసి నీరుపెట్టి శ్రాళ్ల గట్టుచు, దనకుఁ గావలసి నపుడు విడుచు చుండునో, అటులే స ర్వేశ్వరుఁడు జీవులను పాశంబులను శ్రీళ్లబిగించి పుణ్యపాపములను గడ్డిని చేసి తనకట...' 589583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము. బుజేసి నీరుపెట్టి శ్రాళ్ల గట్టుచు, దనకుఁ గావలసి నపుడు విడుచు చుండునో, అటులే స ర్వేశ్వరుఁడు జీవులను పాశంబులను శ్రీళ్లబిగించి పుణ్యపాపములను గడ్డిని చేసి తనకటారు. మెననిపిఁ బ్రసరించునో వానినప్పుడు బంధముక్తులుగాఁ జేయును. గాని, సర్వజకు లసు ఖ దుఃఖంబులు స్వకర్మ కృగంబులు గదలంచి పర మేశ్వరు నిందింపక యను భవించుచు త ద ఈగ్రహాభి లాషి, నిరంతరం బర్చించు చుండ వలయును. ఆహార శివునికిఁ గారు క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్యములను నరిషడ్వర్గములేదు. ఆకలి, దప్పి,జర్, మరణము, శోకము, మోహము అనుపదూగులు లేవు. అన్నమయ ప్రాణ మయ, మనోమయ విజ్ఞానమయు, ఆనందమయ ముఖను పంచకోశములు లేవు. పక్కోళ ములు గాని, తాపత్రయములు గాని, ఈషణత్ర యానులు గాని యాతనిశి రేవు. ఇ యాన్ని యు జగంబునకుఁ గలవు. దీనికి సాక్షీభూతుఁడై తేజోరూపుడై బ్రహ్మవిష్ణు రుద్ర మ హేశ్వర సదాశివా ద్యనేక నామంబులు గలిగి వృత్తి శక్త త్వాధికు డై వ ల కెల్ల నాతఁడుపా న్యు డై యుండు. ఇది సమస్త శా సంబులందు సిద్ధాంతముచే యఁబడినది, తే.గీ. మోక్ష సుఖ చుట్టి శివయోగ 5 ముసముదక్క.. నెట్టిక్రియలను లేకుండు నే పెరిగి బుధులు సర్వధర్మోత మంబైన శైనధర్మ మలఘుమితి నాచరింపెంగ 3 వలయు మొదల. 059 తా. 'మోక్షము శియోగమున నేగాని నిశిరకర్మలవలన శ్రీరుగుదు. కాన„ర్వధర్మ . ములలో సుత్త మనుగు శైవధర్మరు నాశ్రయించవలెను క. ధర్మాతి శయమున వస త్కర్మము సంక్షీణమగు వి | గత కిల్బిషతం బేర్మిమయి నున్న ఇరునకు నిర్మలశివయోగ మహిమ / నిజముగఁ గల్గుణ. -3 తా. శివధర్మము లాచరించిన గాని, పాపములు నశింపవు. తదనంతరము గాని మాన పునికి శివయోగమహిమ బుద్ధికి గోచరింపదు. * గురు శిష్య సంవాదము. * వ. మఱిన జ్ఞాన నాశనకారణంబును శివయోగజ్ఞాన మూలంబును వై<noinclude><references/></noinclude> 7279l2bop037nzjjmmoulobds3f3kur 104 232860 589584 2026-10-18T12:48:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. EO న గుగుశిష్య సువాదంబుగల దది యెట్టిదానిన, నిరంతర శివజ్ఞాన, శివభక్తి శివధ్యాన, శివవ్రత శివలింగార్చన, పంచవిధ శివయోగ పూర్వక చతుర్విధ యోగాభ్యాస పరాయణుండైన గు...' 589584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. EO న గుగుశిష్య సువాదంబుగల దది యెట్టిదానిన, నిరంతర శివజ్ఞాన, శివభక్తి శివధ్యాన, శివవ్రత శివలింగార్చన, పంచవిధ శివయోగ పూర్వక చతుర్విధ యోగాభ్యాస పరాయణుండైన గురు నాథు నిదివ్య శ్రీపాద పద్మంబులకుఁ దత్రియ శిష్యుండు సాష్టాంగ దం డ ప్రణామంబు లాచరించి, ముకుళిత కరకము లుండ గుచు, దే వా!భ వత్ప్రసాదంబునఁ గృతార్ధుండ నైతి, నిందుకు సందేహంబు లేదైనను మదీయాభిమత ప్రశ్నంబులకు నుత్తరం బవధరింప వల యునవి, విన్నవించి యిట్లనియె. ఆ అజ్ఞాన నాశనమొనరించి శివయోగజ్ఞానముకలుగ జేయు గురుశిష్య సంవాద ముగలదు అట్టిదానిని సాధకుల సుఖభ బోధ రైఁగ వీంద్రుండిందు వచింపుచున్నాడు. . శివజ్ఞానము శివభక్తి - శివధ్యానము - శివవ్రతము- శిరితింగార్చనము.. అను పంచవిధములయిన శివయోగముచేఁ బ్రకాశించుచు, మంత్ర లయ-హఠ రాజయోగ ములను : తెరంగులగు యోగంబులభ్యసించి ల॥సిల్లుచున్న గురునాధుని సమీపము వెకు శిష్యుండు చని దోసిలియొగ్గి" మహాత్మా! "నేనడు గుప్రశ్నంబులకు సదుత్తరము శ్రీ య వేడెద మీకృపాకటాకు ప్రసారదూత్రమున నే కృతార్థుండ నైతినవి విన్న వింశదొడ గే. క. ఎయ్యదీ చేపట్ట వలయు నెయ్యది విడువంగ వలయు నందాఁక మది? నెయ్యమునఁ దత్త్వచింతన మియ్యఖలము నాకునాన! తమ్ముమహాత్మా. తా. గురువరా! ఏదివదలవలయును! ఏదిస్వీకరింపవలయును? రకు చేయవలయును? ఇదియఁతీయు నాకు జావతీ యుము. వ. అనుటయు గురునాధుడు శిష్యున కిట్లనియె. అ గురువిటులు శిష్యునికి ఁ జెప్పఁ దొడంగెను . క. పిండాండ మూఁది మఱి బ్ర హ్మాండము సర్వంబు దెలియు 1 మటజీవాత్ముం డుండు నెలవు గనుఁగొని త 3.00<noinclude><references/></noinclude> c4wpklb996xp4f88ptv40yiqykeu05z 104 232861 589585 2026-10-18T12:48:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '..9 శివయోగసారము, ల్పిందాండ మునందునున్న శ్రీ ప్రియముడుగఁగనా. తా. పిండాండము మొదలు బ్రహ్మాండమువరకు గల సర్వపదార్థములు విచారింది ) వుండుండుచోటును దెలిసికొని పిండాండము నందలి ప్...' 589585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>..9 శివయోగసారము, ల్పిందాండ మునందునున్న శ్రీ ప్రియముడుగఁగనా. తా. పిండాండము మొదలు బ్రహ్మాండమువరకు గల సర్వపదార్థములు విచారింది ) వుండుండుచోటును దెలిసికొని పిండాండము నందలి ప్రేమనువిడువ వలయుఁను, క. పరమాత్మా లోకనత త్పరుఁడ నగుచు విడువుమంతఁ దజ్జీవాత్ముం బరమాత్మ లీపితాసు స్ధికుడవైన తేదొకింతచింతయు నర య ల దా. నీవుపరమాత్మాలోక పరాయణుఁడపై తన్మయత్వంబునొంది జీవాత్ముని వ దులుము. పరమాత్మయందు లీనమైనమనస్సు గలనీళెక రెయ్సే చారము తోఁబనిలేదు. ——* గురుశిష్య సోదర చర్యాన విచారము. *- వ. అనిన శిష్యుం డిట్లనియె. తా. అంటే శిష్యుఁడిటులఁ ల్కె.. సీ. ఎట్టివాఁడు గురుఁడుక పెట్టి ఇంబుగ శిష్యు లెవ్వరు సోదరులెట్టివారు సుస్తుతింపఁ గఁదగుకే చర్యమెట్టిది పర మజ్ఞాని వెట్టిది, మనమలరఁగ నానతీ వలయుఁ దత్త్వార్థంబు లును గాఁగ ననుటయు నతీసికి ట్లనియెగురుఁడు ఎవ్వరియందు నూరే హింపంగఁ దనకంటె ఘనతి రంబగు ప్రజ్ఞ గలిగియుండు తే. గీ, వారలందఱు గురువులు కే మంద్యులెపుడు జ్ఞానమునఁ దనకం టనుకే హీ నులైన వార లెల్లను శిష్యులు కే వర సహోద రులు సమాన విద్యాకిలి తులుజగమున. OFO తా. మహాత్మా! గురువనఁగా నెటువంటివాడు. శిష్యు రెట్టివారు? సోదడలనఁగ<noinclude><references/></noinclude> riuq8hytqug44lqplyjqk86ke8a77fd 104 232862 589586 2026-10-18T12:49:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. EL 3 పెట్టివారు? వర్యయెట్టిది? ఉత్త మజ్ఞాన మెట్టిది? తత్వార్థ మేమి? దీనివంక యూనివరణ శాఖ చెప్పుతున్న గురువు అతని జూచి శిప్యా! తేకంటే ఎక్కువ బలవాలందఱుగు రుపుల...' 589586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. EL 3 పెట్టివారు? వర్యయెట్టిది? ఉత్త మజ్ఞాన మెట్టిది? తత్వార్థ మేమి? దీనివంక యూనివరణ శాఖ చెప్పుతున్న గురువు అతని జూచి శిప్యా! తేకంటే ఎక్కువ బలవాలందఱుగు రుపులు. వారందరు వందనీయులు. తనకంటె జ్ఞానహీనులగువారందలు శిష్యులు. సమాన విద్యావంతులు సోదరులుసుమా? ళ. ప్రకృతి వర్వపు మెయ్యది నంబగు. - ప్రకటంబుగ నదియచర్యం బ్రహ్మమయం బీ సకలంబుకు ననియు తెలియట యకలం కజ్ఞానమదియ, యగుడధ్యము గా౯. 030 నా. శ్రేష్ఠురుగు నిష్ఠయే చార్యతునఁబడు. ఈపర్వనూ శివుండని తెలియుటయే జ్ఞా -* ఇతరుల కొనర్చుహితా హితకర్మఫల వ. అనపుఁడు శిష్యుడు. క. ఇతరులకు నరుడు హీతా విచారము హితములు గావించి యాత) (డే పొందుకా వితతంబుగ సుఖహుఃఖ 0-3 పా. అంశశిష్యుడు గురువుని జూచి గురుస్తే మా! మాజపు లికారులకుఁకేయను పశారాపజాగములకు ఫలంబుల పొంగుదు రా ? గుండెట్లను నన్యులందు సహితమైన హితు జైన ర్ నాచరించి నట్టికర్మఫలము మీఁద నైన నిపుడ యైన భోక్తవ్య ముగుసశ యంబులేదు. OF'8' తా. అంతగురువు శిష్యా! నీకీ సందియ పేట? ఇతరులతో వచ్చిన హితాహిత కర్మ ని, గరవారి గాని, యనుభవింప వలయును. తప్పదు.<noinclude><references/></noinclude> mnk3d4cfsal5fa7hc8jcvbseqt7s5vk 104 232863 589587 2026-10-18T12:49:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగ సారము, సీ. ఒక్క సూత్రంబునఁత బెక్కు మాణిక్యంబు లున్న చందంబున నుండునొక్క యాత్మయందు చర్మబు$ లైన దేహంబులు చరంబులైన దేశ్ హంబులట్ల కావున నద్వైతిః కారణంబుననట్టి కర్మఫలంబ...' 589587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగ సారము, సీ. ఒక్క సూత్రంబునఁత బెక్కు మాణిక్యంబు లున్న చందంబున నుండునొక్క యాత్మయందు చర్మబు$ లైన దేహంబులు చరంబులైన దేశ్ హంబులట్ల కావున నద్వైతిః కారణంబుననట్టి కర్మఫలంబు ని క్కంబుగాఁగ బురుషుఁ డనుభవించుఁá బరమాత్మయందు జీ వాత్ము డెంచాఁక వైర్ క్యంబుఁబొంద ణి నెకటిపోతే నొక్కతనువు బొందితా శుభాశుభకర్మ) భోక్త యగుచు బహువిధములగు సంసార బంధములను జిక్కువడు మోక్షమార్గంబుఁ జెద'లేక. తా. ఒక వారముననే సేక మాణిక్యము లుండినటుల ఒకపర మాత్మ ముందే వరా చేగ ప్రకాశించు చుండును. సచ్చిదానంద రూపుండగు పరమాత్మ యందు జీ వుడైక్యంబు చెందు వంటివరకు నొకతనువును వదలి మరో కతనువు ను గ్రహించుచు కు భాకుధకర్మంబుల సుభ వించుచు సంసార బంధమునబడి మోక్షము బొంద లేదు. * యోగ ప్రాశస్త్యము. *- క. అటుగాన దేహముక్తీక్ఁ జటుయోగజ్ఞానివగుచుఁ బరమాత్మకుఁ బ్రా కట జీవాత్మకు ధైర్యము உ ఘటియింపఁగఁ జేయు మనము కడుశీఘ్రమున. తా, కావున శివయోగ మధ్యసించి జీవాన్మైక్యముచే కూర్చనల నీరు - తే.గీ. గణ లేని మహా పాత కములు చేసి వివిధ భూతావళులఁ జంపి విశ్వ మెల్ల దగ్ధముగఁ చేసి పొంచెడు ఆతులంబు నుత్తమజ్ఞాన బలమును యోగివడయు. OFE OF 2<noinclude><references/></noinclude> tg6w2jtzfhtp58evv79rs5g97aatbtg 104 232864 589588 2026-10-18T12:49:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(F) ద్వితీయా శ్వాసము, లెక్కలేని మహాపాప వలస పొంచెడి మహాఫలము నుగమ 17 BEA లాచరించి యనేక జంతువుల జంపి యాగాదుల శాగి పొంగును. శా. యోగజ్ఞానముకం టఁ బుణ్యము స్థలం బొ)డేమియు లేదొగి యోగ జ్ఞా...' 589588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(F) ద్వితీయా శ్వాసము, లెక్కలేని మహాపాప వలస పొంచెడి మహాఫలము నుగమ 17 BEA లాచరించి యనేక జంతువుల జంపి యాగాదుల శాగి పొంగును. శా. యోగజ్ఞానముకం టఁ బుణ్యము స్థలం బొ)డేమియు లేదొగి యోగ జ్ఞానము కంటే నవ్యతుగు మో తోపాయముం లేదిల యోగజ్ఞానముకంపె నిశ్చలసుఖం బొదేమియు గల్గదీ జ్ఞానుల కంటెం సూజ్యులురు, లేరువృద్ధతిం జూడఁ గాళా. తా. యోగ జ్ఞానముకన్న మిన్నయకు వేగాక పుణ్యంబు గానిమో బొప్పాయము గాని శాశ్వతా నందముగానీ లేదు. శివ శివయోగతులకవి పెలూజ్యులు జగంబుసమరొకరు లేదు. క. ఇది సత్యం వినిసిత్యం c. బికి పరమ రవ మితక మెల్ల (ఎమిమునకో పదలుము యోగజ్ఞానము పదిలంబుగ నాత్మ నిలిపి బ్రతుకుము నత్సా. OFF తా. కుమారా! ఇది పరమ రహస్యము. ఇవియే స్యము వీనిసేవు వధ్య సించుము, ఇ గగరాలు పక్వేచించుము. క. భునిఁజెక్కు మాట నేటికి శివలినాటి విను జెప్పెద వినుమా! శివయోగశాస్యక్రియ ఈ గ్భన వినేసరి నియె నూనె ! పరమార్ధముగా. 006 తా. నిజముగా శివలింగము మీరు చీమనిధి ప్రమాణ పూర్వకముగాఁ చెప్పుచుంటి ఇంటికన్న పరిచూర్ధ సాధక’కరు నోడిన కొకటి లేదు. చ. ఇదిబహుశాస్త్ర జాలముల నెన్నినర్ సొర తరార్ధమంతయు విదితము గాఁ^ఁ జెప్పిలిమికే వినిక దీనికి వెంచునాక్కుఁడై నది యొక యిత యుగలుగు దైనను నీమదిలో నశిషయె య్యబియటఁ చెప్పు మన్ననత, గురు మూర్తికి భక్తింట్లకు. తా. ఇయనేక శాస్త్రముల సారాంశము. దీనికంటె నక్కువైంది మరెందుకు<noinclude><references/></noinclude> cpiev9zlps97uazm6b55utgyk2cr2f1 104 232865 589589 2026-10-18T12:49:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము. లేను. నీమనస్సు లోనిష్ట మేడి యోవచింపుకున శిష్యుఁడిట్లనియె. క. జీవాత్మునిఁ జూడ గనరా దావలఁ బరమాత్మఁ గానకే నలవియె చక్క ర్భావముల కగోచరమగుఁ గావునఁ దద్భోగ మెట్లు, గల...' 589589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము. లేను. నీమనస్సు లోనిష్ట మేడి యోవచింపుకున శిష్యుఁడిట్లనియె. క. జీవాత్మునిఁ జూడ గనరా దావలఁ బరమాత్మఁ గానకే నలవియె చక్క ర్భావముల కగోచరమగుఁ గావునఁ దద్భోగ మెట్లు, గలుగఁగ నేర్చుడా. 909 తా. మహాత్మా! రువరా! జీన్మానే చూచుటకు శక్తి లేని నేను,దప్పక్కు లడఁ గాని, మనస్సునికుఁ గాని, యగోచరుఁడగు పరమాత్మ నెట్లు గాంచుదును అవినయ మును, టెలిపినన్ను సంపార బంధమునుండి తొలగింపు మన్న గురుండిట్లనియె. క. అనుటయు గురుఁడిట్లరు . ష్యుని తోడఁ శ్రవణ మనన శుద్ధ నిదిధ్యా సనములు మూఁడును దగు సా ధనములగు సాధ్యమునకుఁతో ఉత్త్వజ్ఞునకు. 903 తా. శిప్యా? మంచి ప్రశ్న నడిగితివి. ఆపకహత్మను వెలిసికొనుటకు శ్రవణ మనన నిది ధ్యాసలని మూడుపాయములు గలవు. క. శ్రవణంబున మననమ్మగు ద్వివిధంబునఁ గల్గుమతిని దిధ్యాసనమీ త్రివిధంబు నాత్మదర్శన మపుటకు హేతువు చెప్పిన్ రార్యులు జగతి. తా. నిరంతరము పరమేశ్వరుఁ డిట్టివాఁడని విమటచేత మనశము గలుగును. ఈ. రెంటిచోలేనిది ధ్యాసము చేకూరును. అందువలన వాత్మిగల్పించును. వ. అది మెట్లనిన. 3 ఆదియెటు అవఁగ. చ. శ్రవణము వేదవాక్యములు సమ్మతి విన్కి తదర్ధశాస్త్రసం భవపటు యుక్తు లామనను భవము రెంటి నెఱింగి ధ్యేయవ సును గురూక్ష మార్గమును సుస్థితిఁ జింతన చేత ధ్యానమా త్రివిధమున నిరూఢుఁడుగునే ధీరుఁడు గాంచు శివస్వరూపముగా<noinclude><references/></noinclude> 2enjhwxn1221iwtzejo125tjy7v0mz5 104 232866 589590 2026-10-18T12:49:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 2.2 తా. శోషణమున వేదవదనములఁ బ్రియముతో వినుట. మననమున- వేదశాస్త్రా క బలుమారు తలంచుట. నిదిధ్యాసమన శ్రవణ మననంబులచే నెఱిగిన ధ్యేయవస్తువును..డు రువుచెప్పిన చొప్పు...' 589590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 2.2 తా. శోషణమున వేదవదనములఁ బ్రియముతో వినుట. మననమున- వేదశాస్త్రా క బలుమారు తలంచుట. నిదిధ్యాసమన శ్రవణ మననంబులచే నెఱిగిన ధ్యేయవస్తువును..డు రువుచెప్పిన చొప్పున ధ్యానము చేయుట. ఈ మూడిటి యందును కార్యసిద్ధిపొందిన వాఁడు శివస్వరూపమును గాంచును. ఎ. అదియును గాక. రా. మణియు, శే.గీ. సిద్ధ రసవశమున నిన్ను శీఘ్రమున సు వర్ణమగు భౌతి సద్గుకు వశతఁ దన్ను దానకనుఁ గొట యాత్ముండు, తన్మయమును బొందుఁ గడువేగ ముసనును ద్భుతము గాగ. 902 తా. వరకు వేడి వలన యినుము బంగార మగునటుల గురు, వుపదేశించిన వినంబు న దన్నదాను దెలిసికొని జీవుండు పరిశివస్వరూ పంబు నొందుము. క. క్రమమున బహుకర్శపరి భ్రమ హేతువు లైనగురులు; పరఁగఁ దఱుచులో కమునం బుసరే రావృత్తి కు దమునకుఁ గారణము గారు తలపో యంగర్. 305 తా. కర్మమార్గమును బోధించు గురువులు లోకంబున వశేకులుగలకు. వారు పున రావృత్తి కిఁ గారణ భూతులు. అనఁగాఁ కర్మల నాచరించిన వెంటనే తత్ఫలములకు గ్వ గోకమువఁ బొంది పుణ్య క్షణము కాగానే తిరిగి లోకంబున జన్మించుదురని భావము. ఉ. వారక మోక్ష కాంక్ష గల వారికి వారలతోడి దేటికి ధారుణి నాత్మ యుదశివ, ధర్మన నిర్మిల బుద్ధిమైనసా ధారణ కారణం ఋయిన) ధన్యుఁడు గిల్గినయ్నతండు వి సొరత తత్వ భావుఁడగు సద్దుకు నాథుఁడు మద్యుఁడెల్లెడగా. తా. మోక్షమును గోర్యవారికి బారలతోఁబనియేమి, ఆత్మయండీ శివదర్శనము గ లఁగజేసిన మహానుభావుఁ డెల్లకాలము, వందనీయులను,<noinclude><references/></noinclude> s7glkpo8p9kfi61srqbdlzel0l17t9f 104 232867 589591 2026-10-18T12:49:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగ సారము. * మాయా విచారము *. సీ. అని గురుఁడావ తికిచ్చిన శిష్యుఁడిటను మాయయేగతి నుండు మహిత చరిత తద్విలక్షణమైన తత్త్వమెట్టిది తద తీతమెయ్యది మైనర్ (దేట పడఁగఁ గలదేనినదియును గద...' 589591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగ సారము. * మాయా విచారము *. సీ. అని గురుఁడావ తికిచ్చిన శిష్యుఁడిటను మాయయేగతి నుండు మహిత చరిత తద్విలక్షణమైన తత్త్వమెట్టిది తద తీతమెయ్యది మైనర్ (దేట పడఁగఁ గలదేనినదియును గదియింప వలయునా కనుటయు శ్రీగురుకే ఁడతనితోడ ననియె నీయడిగిన యర్థంబు గంభీర మెంతయు లెస్స ము / న్నిటి మహాత్ము తే. ఓ లైన సుజ్ఞాన నిరతులకే చే వనూన భంగిఁ జిప్పగఁ బడియెఁ దళ్ త్పరత వినుము ధరణి మొదలైన పంచ భూ తములు మాయ తద్విలక్షణ జీవాత్మ తత్త్వ మొనరు, .900 తా. అనివచింపగా శిష్యుండు గురువును జూచి మహానుభావా! మామ గోఁగా నెట్టిది? ఏవిధముగామండును? దాన్నితిక్రమించిన విశ్వ మేరి? దానికంటే విలక్షణమై నది యేది? అట్టి డేది యైననుండిన నాకు వచింపుకునగ- గురువు శిష్యుని (శ్రీముతో జూచి, వత్సా నీవడిగిన ప్రశ్న మంతయు బాగుగనున్న". ఆదిమతి గంభీర్ధములని ముందుమహాత్ములైన సుజ్ఞానులుదానిని జెప్పి యుండిరి. అంచెను. శ్రద్ధాసఁద వైయాలిం పుము, పృధిని, ఉదకము.. తేజస్సుఖాయువు ఆ కాశీమువను సందమాూలములును మాయ యనఁబడును. దీనికంటె వేరైనది జీవాత్మక ్వచుని తెలియవలయును. తే, గీ అదిమనశ్శక్తి యండ్రు లే స్వార్థ విరులు తన్మనోంతము లైన తత్వబు లాx గడచి యింద్రియ, తీతుడై గరిమ మరసి పరమ పదుఁడై 'నెలుంగుమ్ము బరశివుడు. 90.9 తా. తత్వవేత్తలుదానిని మనళ్ళణ్ణి యని చెప్పుదురు. మనస్తత్వము చినికి గలయా శానాదు క్వములను వదిలి యింద్రియా తీరుఁడై వెలింగిడి వాఁడు పహాశివుండు. క. స్వాను భవంబున నష్టమి<noinclude><references/></noinclude> i7u41exkga62m47md5zrim8tsa0rwc5 104 232868 589592 2026-10-18T12:50:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీ చశ్వాసము, తాన్వదము గ్రం8 జొనఁగ నాగమాత్ము డైన శివు నెఱుఁగు చుఁ ద ల్లీనుఁడ నైసుఖిని గమ్ము! లీల: గుమారా, తా, స్వామభివంబున నానందరూపుడగు పరిశివుని నెఱింగి యాక్రనియందు లీ మ...' 589592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీ చశ్వాసము, తాన్వదము గ్రం8 జొనఁగ నాగమాత్ము డైన శివు నెఱుఁగు చుఁ ద ల్లీనుఁడ నైసుఖిని గమ్ము! లీల: గుమారా, తా, స్వామభివంబున నానందరూపుడగు పరిశివుని నెఱింగి యాక్రనియందు లీ మైన మనస్సుగలిగి శాశ్వత సుఖంబును బొందుము॥ : శివాశివారి నామంబులుగల వస్తువిచారమం:-- వ. అనిననిని శిష్యుండు దేవా! శివంబును, నశివబునగు శివాశివ పర మాత్మకంబును. “కేవలంబును సహజానందంబు నన దగు నవియె వ్వి,యవ్విధంబు నాన తీవలయునని విన్నవించిన తదీయాంCతే ప్ర విశేషంబునకు నెంతయు సంతసించి గురునాథు డిట్లనియె. తా. అంతశిష్యుండు" గురువరా! శివము- అశివము శివాశివ పరమాత్మ కేవలము సహజానందములను సవియట్వ! తెలియఁ జెప్పుతున గుగుం కిట్లనియె. క. శక్తి మహా మాయయగు శక్తి పు స్త్రీపుడు నౌఁగు! సచరాచరాసు వ్యక్త జగజ్జలము శివ మ శక్తి మయంబయ్యె సనఘః సకలము నరయం, అ తె. శిపా! శక్తి యేమహామాయ, శర్త పై వెలింగెనే వాడు శివుండు. ఈదరా చర ప్రపంచమంతియు శివశక్త్యాత్మికము. 6. వినుపుణ్యంబును స్వర్ణం బును మోక్షంబును శివుడు. మునశుభము సుఖం బును నిష్ప్రపంచ కబురు ననునీయేడును శివాహ్వ ! యములై యుండుకొ. BOE. తా. పుణ్యము. స్వర్గము- మోక్షము- శివుడు. శుభము. సుఖము- నిష్ప్రపంచ ము- ఈగోడును శివయని పేరుగలవి. క. మునుకొని దురితము దుర్గతి యురుషుఱి బుధంబు శక్తి యునున శుభముఁగ<noinclude><references/></noinclude> qw0h16927x6pt4abrjf1tab8zze622j 104 232869 589593 2026-10-18T12:50:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 శివయోగ సారము, కొన దుఃఖంబు ప్రపంచము సనఁగాన య్యే కునయ్యె! నశీ వాహ్వయముల్ . తా. గురితము. దుగ్గతి అంధము - భక్తి - అశుభము. దుఃఖము ప్రపంచమునను నీరే డరు - ఆశివము లను పేరుగలవి. తే.గీ. శక్...' 589593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 శివయోగ సారము, కొన దుఃఖంబు ప్రపంచము సనఁగాన య్యే కునయ్యె! నశీ వాహ్వయముల్ . తా. గురితము. దుగ్గతి అంధము - భక్తి - అశుభము. దుఃఖము ప్రపంచమునను నీరే డరు - ఆశివము లను పేరుగలవి. తే.గీ. శక్త్యతీతులు (వరుయ్యె! శక్తి యశిన మయ్యెనా రెంటికిని పరం) బైనదాది కారణ నామ కంబనంగ విమల వి చారవినుము. తా. శక్తి కంటే సతీతమైనది శివమని చెప్పబడును. క్రియ శివస్వరూపము. ఈ రెంటికిని బరంపై మూల కారణమై నామరహితమై సు ప్రసిద్ధమై పశివతత్వంబు వెలుగు చుండును. తే. గీ. ఇదియ కొందఱు సప్తమం పదమయనియు గరిమఁ గొందఱు షడ్వింశ కంబనియును వేణి కొండలు అత్వార్థక విధులు నాల్గు తొమ్ముదుల మీఁద నని చెప్పు దురు గ్రామమువ. 36 తా. దీనినికొందఱు సప్త మపదమరియు - మడ్వింశమనియు పట్టింశన త్వాత్మి కమనియు, క్రమముగా ఉప్పుడుకు. వ. మఱియు నదియ పరతత్త్వబును ధ్యానధ్యేయ వివర్జితంబును ని రాశ్ర యంబును నిరాలు బుబును నిష్కళంకంబును గేవల సహ జా నందంబును, వినాశోత్పత్తి వివర్జితంబును, ప్రమాణంబు ను, సనాకారంబును, బరబ్రహ్మంబును నని బ్రహ్మవిదు లెఱుగు దురని గురుస్వామికి శిష్యుం డిట్లనియె. జగద్వ్యాపారంబు సత్పురు షులకైన నతి దుస్తరంబుని తలుచెద. తత్సు భోపాయం బాసతీ వ లయు ననుటయు గురుప్రభుం డిట్లనియె. 990 తా. దీనిని సౌవంద స్వరూ పలుగును- వినాశోత్ప త్తిరహితము.గడు- పరశివ త<noinclude><references/></noinclude> qn93ydyskxc0yyb3j319dpeq0tepsr8 104 232870 589594 2026-10-18T12:50:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిన 5 యమృతి ద్వితీ దశ్వాసము, 20 త్వంబుగను బ్రహ్మవేత్తలు రచింతుగన శిష్యుండు గురువుని జూచి దేవా? తామువచిం తి వాక్కుల నాలించి యానందంబు నితిః మింహారంబు కాదని పెద్దలువడం తురు. అం...' 589594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చిన 5 యమృతి ద్వితీ దశ్వాసము, 20 త్వంబుగను బ్రహ్మవేత్తలు రచింతుగన శిష్యుండు గురువుని జూచి దేవా? తామువచిం తి వాక్కుల నాలించి యానందంబు నితిః మింహారంబు కాదని పెద్దలువడం తురు. అందుకు సుఖో పొయంబేదియైన నుండిన వచించి యీఛక్తుని దరింపఁ జేయుమని ప్ర్రార్ధింప నారిఁడు కృపాళుఁడై యిట్లనియె. క. వ్యాపారాంతరము స్వభా వ్యాపరిమిత నిత్యసౌఖ్య / మని చెప్పఁగ నే లాపరసుఖము ప్రపంచ వ్యాపార ప్రభనమెల్ల శ్రీ యనితలఁపనగు. .990 తా. వత్సా! జగన్వ్యాపారమున సుఖంబు లేదనియు వ్యాపాఠాంతరము గలడ నియు వచింపనేల? ప్రపంచ వ్యాపార ప్రభవమైన దంతయు సుఖంబుగ నే భావింపుము. ఆ. వె. తలఁచి సుఖవిగమ్ము శ్రీ ధన్యాత్మ యనపుఁడు శిష్యుఁడధిక వినయ శీలుఁడగుచు సనియెగురుల వాక్య • మునకునుకల్పోక్తి గాదయయినను సుమతి కే సంగి వలయు. ووو తా. ఇటులఁ దలంచి సుఖవంతుఁడవు గమ్మున శిష్యుడు గురూ ! ప్రపంచం బు కల్పితంబని చెప్పుచున్నారు గదా? 3 క. సిక్క-ముఁగ బ్రపంచ సుఖం బెక్కడ సర్వంబు సతికి మంచిన (23.1 బెక్కడని మదిదలఁ చెద నొక్కట నీసంశయంబు | నుడిగింపఁ దగు౯. ౨౨ 3 తా. నిజము విచారింపఁగా ప్రపంచ సుఖ పిచ్చట! సమస్తమును సతి క్రమించి వె లుంగుతున్న పగశివుం "డిక్కడ కల్పిత ప్రపంచ సుఖంబులకు.. పరశివా సంగంబునకు (బర్వతీ పరమాణువులంటే 'భేదంబు గన్పించెది. ఈసంశయమువిచ్ఛేదము చేయణమవగురుండి వ. అనిన విని గురు నాధుడు " సర్వం కల్పితం బ్రహ్మ " యను వా క్యంబు కృతి గతం బగుటం చేసి స్వ భా పంబున బ్రహ్మ ప్రపంచం<noinclude><references/></noinclude> 8xt6kgly7jpcfvannhww4pebykac5l5 104 232871 589595 2026-10-18T12:50:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగ సారము. బులకు భేదంబు లేదు. జీవాత్మ పరమాత్మ భేదంబజ్ఞాన వశంబున గిలిగిన యట్ల బ్రహ్మ ప్రపంచంబుఁ గావున నది నంబు విద లకు గలుగదు. దూర దృష్టికి సూత్రంబు నందు సర్ప భ్రమంబు ను న...' 589595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగ సారము. బులకు భేదంబు లేదు. జీవాత్మ పరమాత్మ భేదంబజ్ఞాన వశంబున గిలిగిన యట్ల బ్రహ్మ ప్రపంచంబుఁ గావున నది నంబు విద లకు గలుగదు. దూర దృష్టికి సూత్రంబు నందు సర్ప భ్రమంబు ను నెడ మావులయందు జలభ్రమంబును శుక్తి యందు రజతభ్ర మంబును బుట్టిన యట్టకాదె పరబ్రహ్మంబునందు దృశ్య భావ బ శిష అర తా. వత్సా! "సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ" యని శ్రుతి వచించు చున్నది. వస్తులే ! బ్రహ్మ ప్రపంచములకు భేవఁలు లేదు జీవాత్మ భేదంబు నజ్ఞానంబున గలిగిన విధంబున బ్రహ్మ ప్రపంచ భేదంబునజ్ఞులకు గలుగు, పండితులకు జంపను. పరిశివ స్వరూపంబునం దు (బ్రపంచ భ్రాంతి కజ్జపర్ప భ్రాంతివలె వలెను గొందఱికి జనించును. అంతియే గానియ ధార్ధము గా లేదన శిష్యుం డిట్లనియె. -* మృత్యు లక్షణ విచారము*,- సీ. సురలును దైత్యులు, సరులును మొదలైన సర్వశత్రులు జగతి మృత్యు నశులని సద్బధం నక్యులవలం వి నఁగఁబకు పెట్టిన దంబు మృత్యు తాగురుం.పిట్లను సలేసి కాలమి మెఱయంగ నోతండ్రి . సులెంతయును శోభ సము నీవడిగిన ప్ర శము మహాత్త తే. గీ, రంబు పూర్వవిపశ్చిదు. క్తంలు మోక్ష మిచ్ఛయించిన వారల కెల్ల నెఱుఁగఁ దగిన యది యోగ వినుతంబు దాని వెఱుఁగఁ జ్పెప్పెదమునీకు నవధానం మొప్పవినుము. الاوو తె.. గురువరా! దేవతలు రాక్ష సులు మానవులు 'ముదలగు సర్వ ప్రాణులురు మృత్యువు నోటబడు రుచిని తమబోటి "పెద్దలు వచింతురు, అమృత్యు లక్షణమును గొంచి<noinclude><references/></noinclude> e47prqbc11sqlw7ctpfofreygi9zvm9 104 232872 589596 2026-10-18T12:50:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(00) ద్వితీయాశ్వాసము. 23 ము వివరింపుడనిన, ప్రత్యక్ష మ హేశ్వరునివాలె వెలుంగు చున్న నా గురుండుకండ్రీ! నీళ్ల డిగినవిషయ మత్యుత్త మము, మోక్షము అభిలషించిన వారిల్లకు తెలిసికొనదగిన...' 589596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(00) ద్వితీయాశ్వాసము. 23 ము వివరింపుడనిన, ప్రత్యక్ష మ హేశ్వరునివాలె వెలుంగు చున్న నా గురుండుకండ్రీ! నీళ్ల డిగినవిషయ మత్యుత్త మము, మోక్షము అభిలషించిన వారిల్లకు తెలిసికొనదగిన విషయ మ. దానిని రచించెన వినుము. క. మృత్యు ననఁగ సంసారము సత్యంబుగ దీనిఁగడన శక్యముగాడి కృత్యముల నెట్టివారికి నత్యంతము దుఃఖ హేతు వచు వెల్లప్పుడు. 99 తా. అత్యంత దుఃఖ హేతువకు నీసంపాదము గమున నేనికి శక్యము గాను. మృత్యు వేదంగా నీ సంసారమే సుమా? కో. ఐననసూస శివజ్ఞా నానందతి నిర్మలాత్ము డైన కృతార్ధు డేనాఁటనైన వెఱవు పరిపూర్ణమైన యి తా- పాపభూయిష్ఠ మగు నీ సంసారమును జూచి శివజ్ఞానమున నిర్మలమైన మన స్సు గలవార లెన్నిటికిని భయ పడరు. వ. బహ్మజ్ఞుడు గానివాడు సిరంతరంబు సంసారంబు వలననుండిస౨ సారణణబునుంబొందుచ్చుడు- "మృత్యో స్సమృత్యుమాప్నోతి”యను శ్రుతియధార్ధంబుగాన మళ్లీపెట్టి పంపాకులకుఁ గలుగుదు ఖంబు ను జన్మప్రకృతివృత్తి యు దోషంబును విధ్యాజ్ఞానంబును ధర్మాధ ర్మంబులుఁగూడ సంసార లక్షణంబగు అద్దుఃఖం బిరువది యొక్క భే దంబులు గలిగియుండు, వెల్లువ. శరీరంబు త్వక్చము,శ్రోత జిహ్వా ఘ్రాణ మనంబులను యింద్రియంబు లాఱును, శబ్దస్పర్శ రూపర స గంఢమనంబులను విషయంబు లారును, తకుృద్ధులకును, సుఖం బును దుఃఖంబునని చెప్పంబకు సిరియురుఁగాక.. 9.95 తె. బ్రహ్మరు దెలియు నేరని వాడు “మృత్యోర్ముగ్యు మాప్నోతి" యను శ్రుతి చొప్పున స్క జన్మ తుంచి మరొక ఎప్పారు బొందు చుండును. వీరికఁ గలుగు ముఖయి. మీ<noinclude><references/></noinclude> ra0l8fvknf840w6citbvu41asu6p4dp 104 232873 589597 2026-10-18T12:51:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర ||శివయోగసారము. ధ్యానము - ధర్మాధర్మములు- సంసార లక్షణము. ఈ సంసార మందలి దుఃఖము- శరీర ము-త్వశ్చడు శ్రోత్ర జహ్వా ఘ్రాణ మనస్సు లారును శబ్ద స్వగృ రూపరసగంధ మనంబు ఆరును తిళ్బుద్ధు లా...' 589597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ర ||శివయోగసారము. ధ్యానము - ధర్మాధర్మములు- సంసార లక్షణము. ఈ సంసార మందలి దుఃఖము- శరీర ము-త్వశ్చడు శ్రోత్ర జహ్వా ఘ్రాణ మనస్సు లారును శబ్ద స్వగృ రూపరసగంధ మనంబు ఆరును తిళ్బుద్ధు లారుకు - సుఖముఃఖములు రెండును కలిసి మొత్త మిరువది యొకవి ధంబున గలుగు చుండును. సీ, మొదలు మిధ్యాజ్ఞాన మున సంభవించురా గంబును ద్వేషంబుఁ గ్రమముకోడ నా రెంటివలన ధ ర్మాధర్మములు గల్గు నందుజన్మ ప్రాప్తి, యగురయమునఁ దాన్ని మిత్తము సంధి తతమును దేహిదుః ఖము బొందునట్టి దుఃఖ ఖము వినాళ మగుట యెట్లన్న మి। ధ్యా జ్ఞాన సంతయు బున దేహులకు దోష ముక్తి యగును • జ. వె, దోషముక్తి యైనఁ దొలఁగు ధర్మాధర్మ చయములసి దొలంగ, జన్మముడుగు జన్మముడిగెనేని) చర్చింప నెత్త ఆ నైన దుఃఖమించః। కైన లేదు. 3.35 తా. మొట్టమొదట మిధ్యాజ్ఞానము - అందువలన రాగ ద్వేషములును. దానివలన ధ ర్మా ధర్మరులును, దానిచే జన్మము, దానిచేత దుఃఖములును ప్రాణులు పొందు చుందు ఈ. శాన విధ్యా జ్ఞానము మొదట నశించినచో దాని వలన జనితి చిన సమస్త శించును. క, సమధిక శాఖాన్విత వృ శ్రీము మూలము దెగినఁగూలు ( గతివిద్యా జ్ఞా నము వాతమైనను సంసా ర మహాదుఃఖంబు దృఢత ) రంబుగఁ బొలియు. మును మూలము నరికిన తా. అనేక శాఖాఫల పుష్పాదులచే నొప్పారు మహా వృతము వంకాయ నశించునటుల మిధ్యాజ్ఞానము నశించిన సర్వదుఃఖములు నశించును.<noinclude><references/></noinclude> azejt7rqm5xujp3hpz9q3r4t99d0xnv 104 232874 589598 2026-10-18T12:51:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయగా శ్వాసము. అ. వె అపురుగాదె దేహి శ్రీ కపవర్గ సంప్రాప్తి గల్గుసేవు నీప ! కార మెల్ల సారమతి వెండి శ్రీ సంసార వారిధి యతుల మోక్షతీర ! మాశ్రయింపు. 2% პი తా. అప్పుడు గాని దేహికి...' 589598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయగా శ్వాసము. అ. వె అపురుగాదె దేహి శ్రీ కపవర్గ సంప్రాప్తి గల్గుసేవు నీప ! కార మెల్ల సారమతి వెండి శ్రీ సంసార వారిధి యతుల మోక్షతీర ! మాశ్రయింపు. 2% პი తా. అప్పుడు గాని దేహికి మోక్షము గలుగదు. కొన శ్రీవిది యంతయు గర్తి వికి భూసంసార మహాసముద్ర తీరము నాశ్రయింపుము. ప. అనవుఁడు. ఆదియుం గాక. తే. గీ. హానియెడ్ది మహాలాధ ! మనఁగ నెద్ది కలిత సుగతి ప్రదం బైన కర్మమేద్ది యొనర సిద్ది యుత్కృష్ట ప్ర యోజనంబు యీసర్వమును నాన ! శ్రీ వెనాకు. ఆ39 33 తా. అశశిష్యుండు మహాత్మా! ఏ సర్గమువ లాభము గలుగును? ఏమగ్గము రాత్ర యించిన హారిగలుగును? ఏదిసుకృతి గలుగఁ జేయను? ఎద్యుతి యన్నిటి యందుమర్కేృ ష్ట మైనది. దీనినంతయు తెలియఁ జెప్పుము. వ. అనిన శిష్యునకు శ్రీగురుం డిట్లనియె. తా. అవశిష్యులకు గురుం డిట్లనియె. క. యోగాభ్యాస మునికురు గ్యోగించు తలుపులేక ) దుస్సంసారే చ్ఛాగతిఁ గాలము పుచ్చుటఁ బోగురుతుగ పోలియుడు | బుధవరు లనఘా. 937 శా. వత్సా! అన్నిటిలో యోగమార్గ మత్యుత్తమము. ఈయోగంబు నభ్యసింప క సంసా రేచ్ఛాపర తంత్రుఁడై కాలంబును వెళ్లించుటయే హాని యందరు. క. ప్రాణము లహర్నిశముసం క్షణములై వెడల దేహి ! కి.క్షణ మైనం<noinclude><references/></noinclude> nfhrbln8aiztjcfpj7v9he74sfd7got 104 232875 589599 2026-10-18T12:51:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2a. శివయోగ సారము, బ్రాణా యామంబునఁ ద త్రాణా నిలరక్షణము గదా లాభము. 3e తా. దేహులకు ప్రాణములు క్షీణించి దేహము నుండి వెడలి పోవు చుండును. ఆ సమయమున క్షణకాలము నైనను బ్రాణమును నిలుపలేఁద...' 589599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2a. శివయోగ సారము, బ్రాణా యామంబునఁ ద త్రాణా నిలరక్షణము గదా లాభము. 3e తా. దేహులకు ప్రాణములు క్షీణించి దేహము నుండి వెడలి పోవు చుండును. ఆ సమయమున క్షణకాలము నైనను బ్రాణమును నిలుపలేఁదు. ప్రాణాయామము సభ్యపించి సచోఁ బ్రాణవాయువును లేవకుండ నిలుపుటకు సమర్ధులగుదురు. కాశ రక్షణనే లాధరుని చెప్పఁ బడును. క. సంకల్ప వికల్పములే మగును. వంకం బొరయంగ నీక ? వైరాగ్య తంక మతిఁజేయు కర్మము నిరా గొంకక సుగతి ప్రదంబ కు విమలాత్మా. · శావునఁ బ్రాణవాయ 932 తా. వైరాగ్యము గలిగి సంకల్ప వికల్పములు లేకజేయ కర్మమే సుగతికిఁగారణ క. ఈజగతి నశ్యములగు ప్ర యోజనములు చూడ నప్ర / యోజనములు వి భ్రాజితముగఁ బరమైన ప్ర యోజన మూహింపఁగా మ ! నోన్మని యయ్యె. 935 తా. విద్యా౦పఁగా నిలేరప్రయోజనము లన్నియు నిరర్ధకములు. నీవములు. శివసో న్మని యొకటిమాత్ర మన్నిటి కంటే నుక్కుృష్ట మైనది, వ. అట్టి మనోన్మని సౌఖ్యం బహర్నిశంబురు, శివయోగా భ్యాస పా ధనంబున జీవునకుం గలుగు, నందాఁక జన్మజరామరణ స్వర్గనరక దుఃఖాస్పదు బైన బహువిధకర్మ బంధుబు విరుగడ గాదనపుఁడు ష్యుం డిట్లనియె, సద్వయుండును సతిస్వచ్చుండునునైన యాత్ముం డెట్లు దుఃఖయగు, నెట్లు సుఖయగు నేమిటు బద్ధుండగు నేమిట ముక్తుడగు నిత్తెఱుగు నా కెఱిగింప వలయునని విన్నవించిన నత నికి గురునాను. డిట్ల) యె 935<noinclude><references/></noinclude> 3t8nd5mjxm3z1q24kyo6olkp1xz5djq 104 232876 589600 2026-10-18T12:51:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'i ద్వితీ యూశ్వాసము. తా. ఆహానోన్మనీ సౌఖ్యము రాత్రింబవలు శివ కూడదు. అది చేకు 15న గాని జన్మ జకామ రణాదుల వల 22 యోగాభ్యాస ముఁ గావిటీ వచ్చునుఃఖము వశించరు. క ర్మబంధము తెగదః, శిహ్యంకు స్...' 589600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>i ద్వితీ యూశ్వాసము. తా. ఆహానోన్మనీ సౌఖ్యము రాత్రింబవలు శివ కూడదు. అది చేకు 15న గాని జన్మ జకామ రణాదుల వల 22 యోగాభ్యాస ముఁ గావిటీ వచ్చునుఃఖము వశించరు. క ర్మబంధము తెగదః, శిహ్యంకు స్వామి! పరమాత్మ నిర్మబఁడు గదా? అత నికి ముఖమూ గాని, సుఖముగాని, కలుగుటకుఁ గారణ ఏమి? ఆతిఁడు దేనివలన బద్ధుఁడగును? దీనివల న ముకుఁదగును వచింపుమన గురుండిట్లకయె → క. వినులు స్ఫాటిక మాణి క్యము వివిధోపాధి పశత | నట్లన యగుం దమునం ద్రితనూ సాధివ శము జన్గుణియయ్యె నాత్మ చర్చిం పంగ. తా. స్ఫటికమణిత్వ దగ్గర ఎఱ్ఱని కాంతిగల వస్తువుంచి తన కాంతిని వదిలియెఱ్ఱు కాంతిని స్వీక్కం కాఁతిగలవస్తువుంచివతన చినటుఖనిగ్మలుఁడగు పరమాత్మయుఁదసు త్రయవళముగ వాయా కుణంబుల గ్రహించుచుండును, * తరుత్రయ విచారము. * 4 వ. స్థూల సూక్ష్మ కారణ భేదంబులుగల తమత్రయ లక్షణం బెట్టిద నివి సూ శిరంబు నానాగుణ భరిత పంచ మహాభూత సంభరి + తంబై భోగాగారంబై యుడు. సూక్ష్మాంగంబ పంచీకృత గగన ముఖ సముద్భవంబును పంచ ప్రాణ లింగాత్మ కంబును భోగపా త్రీ`బు నై యుండు, కారణతను వైన నవాచ్యమహనీయ యనా ద్య విద్యయని చెప్పంబడు సీ యుపాధి త్ర యంబునకు నసైన్యం బై కంబైన పరబ్రహ్మంబును దలంపుచుండు తత్త్వజ్ఞుడు. అడం తా. తనువులు స్థూలమని- సూక్ష్మమని- కారణమని-త్రివిధము, స్థూలశరీరముభూ తపంచకముతోఁ గూడికొని సర్వభోగంబు లనుభవించుటకు నిలయము. సూక్ష్మశరీరము- ఆఖాళాదులచేఁ బంచీకృతమై పంచప్రాణ లింగస్వరూపమై భోగపాత్రిమై వెలయును. శా రణ శరీర మనిగ్వద నీయ మై యనాద్య విద్య యని చెప్పంబనువు. తత్వజ్ఞుఁ డియ॥ సాధి త్ర యాతీతమగు పరమార్మెను ధ్యానించు చుండును. మ. పురసంజ్ఞం బరఁగుం పురుషుండైన వెఱింగి శరీరము శ్రీ పురంబు బ్మాఁడు నిభంగినే బ్రహ్మ శ్రీ మయ సర్బోనోజ్వల ద్వహ్ని చే<noinclude><references/></noinclude> g538zs0tgfs3bhi4yalzhwbtzq87pwx 104 232877 589601 2026-10-18T12:51:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25 శివయోగ సౌరము. సరిదగ్ధంబులుగా నొనర్చి విగ తే చ్ఛాద్వేష యత్నాది వి స్ఫురితుండై త్రిపురాంతకుండగుఁ | గదా పోలింప నాతండిలకా. తా. శరీరమునకు పురమని పేు. మూడు శరీరములకు- త్రిపురము...' 589601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>25 శివయోగ సౌరము. సరిదగ్ధంబులుగా నొనర్చి విగ తే చ్ఛాద్వేష యత్నాది వి స్ఫురితుండై త్రిపురాంతకుండగుఁ | గదా పోలింప నాతండిలకా. తా. శరీరమునకు పురమని పేు. మూడు శరీరములకు- త్రిపురములని పేరు. ఈ రీతిగ నేపురుషుండైనను దెలిసికొని రాగ ద్వేసారుల వదిలి శివజ్ఞానాగ్ని చేవానిని దహింప జేసి త్రిపురాంత కుండను నామంబు వహింప వలయును. వి ఉ. వేయును నేటికిన్విను వి శ్రీ వేకని ధీ! పురుషుండ నాద్య ద్యాయుతుఁడైన వాఁడయిక దాకకు బద్ధుఁడుఁబోలెఁదోఁచుఁదా నే యెడఁదద్వి ముక్తుఁడగు నేని స్వభావమునకు విముక్తుఁ డి ట్లా యమల ప్రబోధ విధ శ్రీ మంతయు శీఘ్రము గల్గుయోగికి. శా. వేయిమాటలేల; వత్సా. వినుము- పురుషుఁడు నాది ఱుగు నవిద్యచేఁ గూడి కొని బద్ధునివోలె దోరుచుండును కానియధార్ధముగా నాకఁడువిడకుఁ సుమా? దీని ఇంతయు శివయోగులు శీఘ్రముగఁ దెలిసి కొందురు. శ. శంకరమగు పరిశివయో గాంకుడిత సుఖామృతము న శ్రీ నాత్మన విద్యా పంకముఁ బోఁగడిగిన యక లంకాత్ముఁడు పొందు మోక్ష ! లక్ష్మీ వత్సా. తా. ఎవడు శివయోగ జ్ఞానా మృతమున, ఆత్మగల యవిద్యా పంకమును గడిగి వేయనో, ఆకఁడు మోక్షంబు జెందును. ప అని యివ్విధంబున. తా. ఈ కారముగ. ఉ.శ్రీగురుఁ డాన తిచ్చుటయు ! శిష్యుఁడ రహస్యయోగ శా ప్ర్రాగమ నిర్ణయార్థ విదుడై చెలువొందె న పార చిత్సుఖా సాగిన మగ్న మానసల శ్రీ సచ్చినయోగ విచిత్ర సౌఖ్య సం భోగ వినోద భేద పరి పూర్ణకళాసము దీర్ణమూర్తి యై. గ౬.<noinclude><references/></noinclude> ktfvaqu3ztdiprtifurgo5hs3reo93c 104 232878 589602 2026-10-18T12:52:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 27 శా. గురు వుపదేశించిన విధంబున శిష్యుండు తెలిసి కొని యోగశాస్త్ర రహస్య ముల గుర్తెరిగి చిదానందరస నిమగ్నుఁడై శివయోగియై ముక్తి నొండెను. క. కావున సద్గురు వరపద...' 589602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 27 శా. గురు వుపదేశించిన విధంబున శిష్యుండు తెలిసి కొని యోగశాస్త్ర రహస్య ముల గుర్తెరిగి చిదానందరస నిమగ్నుఁడై శివయోగియై ముక్తి నొండెను. క. కావున సద్గురు వరపద సేవా నిరతులకు ఁగలుగు గేవల నిత్యానందము జీవన్ముక్తి శ్రదైక చిన్మయలీలం శివయోగమున. 2 لاو తా. "కొన నెవరు గురుపాదపద్మ ' సేవానిరతులై మెలంగుదురో, వారికి జీవన్ముక్తి నొసంగు శివయోగమున నిత్యానందము ప్రాప్తించును. క. శివయోగ పరాయణులై ప్రవిమల చారిత్రులైన వివిధైశ్వర్య ప్రదుఁణా భవ్యాత్ములకు శివుఁడు వెసఁబ్ర సన్నుడౌట సిద్ధంబుగదా. ఆరూ తా. ఎవరు (వయోగ మందాసక్తులో ఎవరు సచ్చరిత్రులో వారి కందతికి వుండు ప్రసన్నుఁడై యైశ్వర్యంబు లొసంగును. క, శివయోగిము ఁబోలంగా భువినే కృత్యములు లేవు. బుధులట్లగుటూ శివయోగా భ్యాసముచే యవలయు సద్గురు కృపా సమస్యతు లగుచుకొ. అరణ తా. భూమియందు శివయోగముతోఁ దుల్యమగునది మరొకటి లేదు. కావున శు రుకృపా పాత్రులై శివయోగ మధ్యసింప వలయును. --1 యోగ విచారము న, అట్టి యోగాభ్యాస క్రమం బెట్టిదనిన యోగంబు నాల్గు విధంబు లై మంత్ర లయ హఠరాజ యోగంబులనం బరఁగుఁ దత్ప్రకా రంబు సర్వంబును బూర్వంబున శివప్రబోధిత సిద్ధ మువీంద్ర సము దీరితంవై యొప్పుచుండు. శా. ఆయోగ విధానం బెట్టులను యోగంబులు మంత్ర యోగమని- లయ మో<noinclude><references/></noinclude> 35taukz92t2fvdahto28pq88kfpig0g 104 232879 589603 2026-10-18T12:52:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'σο శివయోగ సారము . గమని హపయోగతుని రాజయోగమని నాలుగు విధములు. అగ్వి ధాన మంతయుఁబూ శ్వశాలంబున శివుండు సిద్ధులకు వచించె. దానిని వచించెద. G. 2. ప్రణవమైన నక్ష 5 రద్వయంబైన ష డఓరంబయైన 5 ఇక్...' 589603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>σο శివయోగ సారము . గమని హపయోగతుని రాజయోగమని నాలుగు విధములు. అగ్వి ధాన మంతయుఁబూ శ్వశాలంబున శివుండు సిద్ధులకు వచించె. దానిని వచించెద. G. 2. ప్రణవమైన నక్ష 5 రద్వయంబైన ష డఓరంబయైన 5 ఇక్ష రాష్ట్ర కంబయైన మోక్ష 9 గరిమకై సతతంబు మదిఁజపించు నతఁడు 5 మంత్రయోగి. తా ఒక్క ప్రణవము గాని, రెండక్షరముల మంత్రమును గాని, పదక్షసీమహాము త్రము గాని, అష్టాక్షరీ మంత్రమును గాని మోక్ష మునకై యెవఁడు బపిం చునో, వాఁడు మంత్ర యోగి తన బడును. ఇదియే మనుయోగము. మ. ఎనయన్వాయు మనోయుతంబుగ నిజ ధ్యేయ స్థలంబందునై ననుగా 'దేవి ననాహతాహ్వయ మహా నాదంబు నందైన నె వ్వని చిత్తంబు ప్రపంచ వర్తన మొగిక వర్తించి లీనం గు వినుతింపఁ లయయోగి యాతఁడు గదా ! విశ్వంభ రాముడలికా తా. ఎవడు తనచిత్తమును ప్రపంచవ్యాపారము నుండిరుగలించి, ఆవాహత మహా వాదంబు వందు గాని తామథ్యానింపఁ దలచిన స్థలంబు నందుగాని వాయు మవోయు 3.3 నిల్సిలీనము చేయునో, అతఁడులయ యోగీ భవబడును. ఇదియే లయ యోగము • సీ. లస్టాంగ మార్గము శ్రీ నందువాసన బంధ ౯రణ ముద్రాభ్యాస గేవల కుంభక క్రియనైన వాయువు రతి వైనం పశిమగు చుండు నే 4 స్వనికి సతఁడు హఠ యోగి ఁయనఁదగు • నటలక్ష్యములు మూఁట బ్రహ్మ సాక్షాత్కార భరితుఁ డైన యుజ్జ్వలాత్ముఁడు రాజు యోగియాగా మెడియు జ్ఞానము వుదైన మానస బు తే.గీ. వృత్తి రహితమై యుండు నే 3 యుత్తమునకు నాలేఁడును రాజయోగము శ్రీ చినఁగ వెలయు<noinclude><references/></noinclude> ea0ktqwvzh84gdfpmd0xlou0tgwnubl 104 232880 589604 2026-10-18T13:47:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(00) ద్వితీయాశ్వాసము. నుత్త రోత్తర వైశిష్ట్యక మొలయ నెపుడు యోగములు నాలుగై యుండు 5 నోలినిట్లు, .53 తా. ఆసన బంధకరణ ముద్రాభ్యాస ములచే గాని, కేవల ఈంభక మార్గమనగా నీ, ఎవనికి వాయువు స్వాధ...' 589604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(00) ద్వితీయాశ్వాసము. నుత్త రోత్తర వైశిష్ట్యక మొలయ నెపుడు యోగములు నాలుగై యుండు 5 నోలినిట్లు, .53 తా. ఆసన బంధకరణ ముద్రాభ్యాస ములచే గాని, కేవల ఈంభక మార్గమనగా నీ, ఎవనికి వాయువు స్వాధీనముకు చుండునో, వాఁడు నాకయో? యవఁబడును. లక్ష్య శ్రేయము నందును నెవరికి బ్రహ్మ సాక్షాత్కారము గల్గించబడునో, అఁతడు రాజయోగి. జ్ఞానము సంస్థను నెవనీమావసమతి వృత్తి రహికము-ఆరఁ గాఁజలించక తదేక నిష్ఠతో సం డునో అతఁడును రాజ యోగజ్ఞుఁడవఁ బడురు. ఈయోగముల కాంటిలో మంత్రి యో గముకన్న లయయోగము, లయయోగము కన్న హఠయోగమును - హళ యోగము కన్న రాఉయోగముమ శ్రేష్ఠములు. * రాజయోగ మహిమ. * వ, చతుర్విధ యోగంబుల యందును ముఖ్యంబగు రాజయోగం బొ క్కటియు నుత్తమోత్తమంబు. డా. అన్నిటిలో రాజయోగముత్త 'మోస్తే మరుగఁ చేక్కొన బడినది. సీ. అతిరహస్యంబైన ! యారాజ యోగంబు మూఁడు విధంబులై ! మొదట సాంఖ్య మునుమఱి తారకం ( బును నమ నస్కంబు ననఁ బెంపు మిగులునై । బైదులైన నిజతత్త్వ మెఱుఁగంగ ! నేర్చిన సాంఖ్య యో గంబగుంది తార శ్రీ కంబనంగ బాహ్యముదాజ్ఞాన ! భావమంతర్ముద నెఱుఁగుట యమనిస్క ! విద్ధమహిమ ! స్థంబుతార తే. గీ, సాంఖ్య యోగంబు కంపె కంబు తారక యోగంబు / కంటె (బ్రవర మగుచు నమనస్క మొప్పారు / సంతకం ల బరచు మెందును లేదండ్రు ! బ్రహ్మవిదులు. S ఆగిర తా, ఈ రాజయోగము సాంఖ్యము - తారకము- అమనస్కము- అనిమూడు విధ<noinclude><references/></noinclude> 7hin547bkzdokw2mxt4x79fe8jyp4h6 104 232881 589605 2026-10-18T13:47:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము. ములు. ఇరువది హైదు తాశ్వముల వెలిసికొనుట సాంఖ్య యోగమును బాహ్యముద్రా జ్ఞా వరం తారకునియు- అంతర్ముడు యము వస్న మరియు దెలిసికొన వలయును. సాంఖ్య ముకంటె ఁదారకమును తారక...' 589605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము. ములు. ఇరువది హైదు తాశ్వముల వెలిసికొనుట సాంఖ్య యోగమును బాహ్యముద్రా జ్ఞా వరం తారకునియు- అంతర్ముడు యము వస్న మరియు దెలిసికొన వలయును. సాంఖ్య ముకంటె ఁదారకమును తారకముకంటె నమనస్కుముఁను శ్రేష్ఠము. దానికంటే నుత్తమ మైనదిలేదని బ్రహ్మ వేత్త లందురు. ఆ. వె. ఎల్ల యోగములకు నిదియ రాజగుటకు రాజయోగ మనఁగ రమణ మెఱియు రాజయోగ మనఁగ రాజత శివయోగ మనఁగ భేదమించు ! కైన లేదు. తా. సమస్త యోగములకునిది రాజగుటచే దీనికి రాజయోగ మని పేరు. శివరిర గమున కును. రాజయోగమున కును భేదమేమియు లేదు. శ. ఇటఁగఱరుల పట్ల వా క్పటుతం బ్రసరించు జేసేమి ఫలమిది సిద్ధి) చుటగాదు యోగవాతి దు ర ర్ఘటమనికా కెవ్వరై సఁ గడఁగక యుండ్రీ! తా. ఢంకాశా దమునోలె వాక్పటుత్వమున సంభాషించుట యోగంబు కాదు' యోగమున కది ఫలంబుగారు. అశ్యంతికష్టరుని ప్రయత్నింపక యుండఁగూడదు. క. ఐనను యోగము తెగువుకు రానోపని వానికద్ది శ్రీ రాయన్నస్ గానీయం పూని సలిపెడి యాసరునకుఁ గొంగు పసిఁడి । యట్టిది తలఁప. తాప్పిగల వారికది పాసాణమువలె నుండును. దానిని శ్రమము గ నభ్యసించు వానికి నది కొంగు బంగారము వంటిది. వ. కావున. తా- కాపెట్టి, క. శివభక్తి రతిని సుజనులు శివయోగా భ్యాస మెపుడుఁజేయంగ దగ్గు<noinclude><references/></noinclude> 3oj0jjangil42kg5hr70zok7p76j4wt 104 232882 589606 2026-10-18T13:47:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, శివకర సహజా నందము శివయోగ పరాయణులకు శ్రీ సిద్ధించు వేస. లా SEO తా. శివభక్తి గలిగి సత్పురుషులు శివయోగా భ్యాసమును జేయ వలయును. అట్టి వారికి సహజానందము "ఏ.టనే ప్రాప్...' 589606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, శివకర సహజా నందము శివయోగ పరాయణులకు శ్రీ సిద్ధించు వేస. లా SEO తా. శివభక్తి గలిగి సత్పురుషులు శివయోగా భ్యాసమును జేయ వలయును. అట్టి వారికి సహజానందము "ఏ.టనే ప్రాప్తించును. న. మఱియు శివయోగం బైదు విధములై యుండు నెట్లవిన్న శివజ్ఞా నంబును శివధ్యానంబును శివభక్తి యు, శివవ్రతంబును, శివలింగా ర్చనము నని చెప్పం జశుమ. అట్లు గావునఁ దదీయ నిష్టాపరుల ను శివ యోగీంద్రులనం బరఁగుదు రెట్టి పంచవిధ శివయోగపూ ర్వకంబుగా ఁజతుర్విధ యోగా భ్యాసంబులు సేయు మహాత్ము లు నిరంతే రంబును నిరుపమాభ్యంత సుఖాను భవంబునఁ బ రమా నందంబునం బొందుచు గ్రమంబున వణి మాద్యం లైశ్వ ర్య సంపన్నులై భవముక్తులును జీవన్ముక్తులునై సకలలోక పూ జ్యులునై యథేచ్ఛాగతిం జరించిన మీఁద (జఠశివసాయుజ్య సూ స్త్రాపులగుచు (బునరావృత్తిరహితులై యుండుదు గట్లగుటం జే సర్వ ప్రయత్నంబులను యోగాభ్యాసుబు కర్తవ్యంబు, ౨౬౧ తా. ఇంతియు గాక శివయోగము - శివజ్ఞానమని- శివధ్యానమని, శివభక్తి యని, పప్రతీమని, శివలింగార్చన మని యెడు విధములు, కాపుశ వీనియందు నిష్ఠ గలణారంద అని శివరకు లనంబడుదురు. ఈ యయిదు విధములగు శివయోగములు మొదలు నొనరించుచు. నాలుగు యోగములు సభ్యసించు వారు మహాను భావులు వారు, క్రమంబువ పరమానం దము నొందుచు - ఆప్లై శ్వర్యము గలిగి జీవన్ముక్తులై సర్వ జరులచేఁ బూజింపఁ బడుచు వంతంబున (జరశివ సాయుజ్యంబు నొందు దురు. కావున నన్నిటికి మూలంబు యోగంబు గాన, తదభ్యాస మావశ్యకంబు. క. యోగము వలనను జ్ఞానము వేగమ జనియించు జ్ఞా • విభవము వలనకో యోగంబు సంభవించును యోగ జ్ఞానముల కేల 4 యొండొంటికిల. 99 శా. యోగమున కాలము - జ్ఞానమన యోగము జనించును. ఈరెఁడును లభించిన<noinclude><references/></noinclude> 0drfsk7fk4v78q3hkct2cs1h87nn77o 104 232883 589607 2026-10-18T13:48:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర శివయోగ సారము, మరొకదానితోఁ ప్రయోజనమేమి? క. ఆరెండును సిద్ధించుట కై రక్షింపంగ వలయు నంగమ్ము కారూన జనులు తను వా ధారంబు గదా సమస్త ధర్మంబు DE 3 తా. “శరీర మాద్యంఖలు ధర్మసాధన" మ్మని సగ...' 589607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ర శివయోగ సారము, మరొకదానితోఁ ప్రయోజనమేమి? క. ఆరెండును సిద్ధించుట కై రక్షింపంగ వలయు నంగమ్ము కారూన జనులు తను వా ధారంబు గదా సమస్త ధర్మంబు DE 3 తా. “శరీర మాద్యంఖలు ధర్మసాధన" మ్మని సగ్వధర్మములు సాధించుటకు శరీర ము మూల కార ణము గదా? కావున నీళరీర మును యోగజ్ఞానముల సిద్ధి రక్షింప వల క, నిలుచుశరీరముప్ర్రాణా నిల మభ్యంతరము నందు నిశ్చంచలమై నిలిచిన మఱియే వెరవున నిలువదు దేవతల కైన ! నిశ్చయమిదియు. తా. ప్రాణవాయును నిలిపినచో శరీరము నిలుచును, కాని దేవతలకైన మరొక వి ధంబున నిలుపశక్యము గారు. ఉ. ఇమ్మహి నెల్ల నేలుచునహీనపరాక్రమ లీలనిష్ట పౌ ఖ్యమ్ములనొందుచుండుమను | జాధిపవర్యులకైనఁ బ్రాప్త కా లమ్మునఁ బ్రాణవాయువుదో | లంగిననంగ మునిల్వదట్ల స ర్వమ్మును నప్రయోజనము శ్రీ వారికిఁ బ్రాణము లేనిపిమ్మట తా. చక్రవర్తుడై చతుస్సముద్ర వేష్టిత భూమండలమును బరిపాలించు రాజాధి రాజుల కైనను మరణకాలము ప్రాప్తించి నప్పుడు ప్రాణములు పోయినవెంటనే శరీరము ని లువదు. కానప్రాణము లేనితరువాత సకలము నిరర్ధకము. తే.గీ. ఎంత శ్రీ నెంతవారి జైనబ్రాణఁ బుకాలావసానవేళ నిలువరాకుండు టెఱిఁగిన ) నీషనరులు తెలియ వలయును ప్రాణంబు | నిలుపు వెరవు. SEE తా. ఎంతటి విశ్రాంతియన్న- ఎంతటి వారి కైనను- అవసాన వేళఁ. బ్రాణంబు<noinclude><references/></noinclude> t9drkxg0xolnvdpgjmjwo6b6lintziw 104 232884 589608 2026-10-18T13:48:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. అయినదు గనుక- ప్రాణంబా విలుపు విధ మును బండి తులకు.. రామ రులును విచారిండు. వలచును. క, అనిలం బెంచాఁక నిలుచు దనువును సందాఁక జీవితంబగు నిధనం బనఁబఁడు నది వెడలుతఱి...' 589608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. అయినదు గనుక- ప్రాణంబా విలుపు విధ మును బండి తులకు.. రామ రులును విచారిండు. వలచును. క, అనిలం బెంచాఁక నిలుచు దనువును సందాఁక జీవితంబగు నిధనం బనఁబఁడు నది వెడలుతఱిం బనుపడనట్లేటవాయు $ బంధన మొప్పు. తా. ప్రాణము శరీర మందున్నంత కాలము బ్రతికి యున్నాఁ దనికుః- ఆదిపో యినచో మరణించి నాఁడనియులో మలందురు. కావున ప్రాణవాయుని రోధము మానవ మాత్రుని కవసరము. క. వాయువుచంచలమైనం గాయముచంచలతఁబొందుకే (శ్రమమారఁగన వ్వాయువు నిశ్చలమైనం గాయము నిశ్చలతఁ బొందు 5 గరిను మెఱయఁగ. ちょ తా. వాయువుచాంచల్యము నొందిన శరీర చాంచల్యము గలుగును. వాయువు చల సగ్రహితమై యుండిన శరీరము కూడా చలన రహితమై యుండును. __* హఠయోగప్రభావము *- ఉ, పాయక ప్రాణ వాయువుల 5 పాయము బొందక సుస్థిరంబులౌ గాయమునందు నిక్కువము 5 గాఁగ్రఫ నాశనమైన (దత్కఫం 'బీయెడ నైన నుండనిర 3 వేమియు లేక నశించిపోవునో హో!యమి యోగ్యమైన హఠ యోగమునంగడు వద్భుతంబుగా తా. శరీరము నందుగాని, ఈయాపద రణ నొందక ప్రాణ వాయు వుండ నేరదు. ఆటులఁ బ్రౌణ వాయువు స్ధిరముగా నుండుటకు కఫము నశించు దుపాయముకను గొనవల యును. ఏలయన శిఫముహృద యము నందును... కంఠము నందును ఇది యది యన నేల? సర్వాంగము నందును వ్యాపించి మనీధవించుట చేతనే మానవులు చని పోవు చున్నారు. కావునపట్టి కఫము నశింపఁ జేసిన ప్రాణములు స్వస్థానములో మందును ప్రాణముల విలి చి న దేహము నిలుచును అట్టి కధనాశమునకు, ముఖ్యోపాయము మునీంద్ర సేనికమగు పొ వయోగాభ్యాసమే.<noinclude><references/></noinclude> ae6t40mde25dxmv0yviqagp0hyeluc8 104 232885 589609 2026-10-18T13:48:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగ సారము. క. అభ్యుదయ హేతునగు యో గా భ్యాసము చేయవలయు నభ్యంతరమున వాయువు నాత్మజయముతో లభ్యంబకు నేనియదియ 5 యలవడుఁ బేర్మి. 920 తా. . నాగాభ్యాస మభి వృద్ధికి హేతువు. ఎప్పుడు వాయువును...' 589609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగ సారము. క. అభ్యుదయ హేతునగు యో గా భ్యాసము చేయవలయు నభ్యంతరమున వాయువు నాత్మజయముతో లభ్యంబకు నేనియదియ 5 యలవడుఁ బేర్మి. 920 తా. . నాగాభ్యాస మభి వృద్ధికి హేతువు. ఎప్పుడు వాయువును నిలువు శక్తి గలుకునో అప్పుడు గాని యోగ మూ సిద్ధింపదు. వ. ఆయుష్యాభి వృద్ధికి ఁ గారణంబు హఠ యోగం బయకు నదియునుం గాక, తె'. ఆయుష్యాభి వృద్ధికి గారణ నిహఠ యోగ మేయని దెలి ఈ వలెరు. ఉ. ఉన్నత రాజయోగ లలితోజ్జ్వల సౌధమునక్క ఁగోరు వి ద్వన్నుత సచ్చరిత్రులగు శ్రీ వారికి నిచ్చెన వోలె నెంతయుం ఇన్నొలయ విశిష్టజన సేన్యమున హఠ యోగ విద్య ము మ్మున్న రయంబువం విభవ శ్రీ ముల్ దొరకించుటఁ దాహఠం బగు, తా. రాజయోగ సౌధము నెక్క గోరువారికి హఠయోగము నిచ్చెన మట్టిది, దీని నభ్యసించు వారికి నిదివరలో నున్న సౌఖ్యంబు నశించు గావున పాఠంబని పేరు గాంచెను. మ హఠశూన్యం ఋయిన ఫలింపదమలు శ్రీ జారాజ యోగంబొగి హఠయోగంబును రాజయోగ రహితం శ్రీ బౌనేని సిద్ధిం పదీ హఠరాజంబులు రెండు (గూడ సతతా / భ్యాసంబు గావించు ని శృర నిస్సంశయ భవ్యమానసునకు సాధ్యంబగు సర్వము. తా. హఠయోగము లేనిది రాజయోగమును, రాజయోగము లేనిది హఠయోగము ను, పరస్పరము సిద్ధింప నేరవు. ఈరెంటిని నభ్యసించు వారికి నిస్సంశయమున సర్వంబు ను సాధ్యం బగును. దానని కాదె శరీర శుద్ధియు ఉ. కావున రాజయోగ సుఖ గౌరవ మొందుటకై హఠంబుస ద్భానన నభ్యసింపఁదగుఁ దేవత లైనఁబొందనియు దీర్ణతరప్రధిత ప్రభావముం గేవల చిన్మయత్వమును శీఘ్రమకల్గుదు నుండుయోగికి..౨౭ర<noinclude><references/></noinclude> rm9ariapb47yt3kdvg0iu2h8lh68qjx 104 232886 589610 2026-10-18T13:48:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. తా, కాఁబట్టి రాజయోగ సౌఖ్యమొందుటకు పాఠయోగా భ్యాస దవ సము॥ దీనివలన నే యోగీశ్వరులు మహాప్రభావమును.. చిన్మయత్వమును - శీఘ్రముగా నొందుదురు, న, హఠయోగ ప్రభావంబునఁ గ...' 589610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. తా, కాఁబట్టి రాజయోగ సౌఖ్యమొందుటకు పాఠయోగా భ్యాస దవ సము॥ దీనివలన నే యోగీశ్వరులు మహాప్రభావమును.. చిన్మయత్వమును - శీఘ్రముగా నొందుదురు, న, హఠయోగ ప్రభావంబునఁ గదా శ్రీయాది నాథమత్స్యేంద్రగో రతిది మహాసిద్ధ వరులు కాలదండంబు ఖండించి యఖండ జ్ఞా నమండితులై బ్రహ్మాండ భాండంబున నభీష్ట గతిం జరింపు చుండు దురు. వెండియు. తా. ఈపాఠ యోగాభ్యాసమున నే యాదివాధ. మత్స్యేంద్ర గోరక్ష'ణమహా సిద్ధు లు మహాజ్ఞాన సంపన్నులే స్వేచ్ఛగా సంచరించు చుందురు. సీ. సంసార సంతాప | సంతప్పులకున న మానస మాశ్రయ | మఠము హఠము యోగి జనంబుల ! కోలినన్నింటికి మండితా ధారక | మ్యము హఠము కామాది శత్రు సు | ఘాతంబు బెదరించు మహితనాదంబు త శ్రీ మ్మటము పరమ సాధకుల క ! పార సౌఖ్యంబులు హఠము సమకొల్పు నెడల నీ / శ్శరము వారము తే.గీ. చంద్ర సూర్యాగ్ని సంగమ స్థల నిబద్ధ గంధరహ విస్ఫుర ద్విహ్ని ! సునక ప్ర కీర్ణ నిర్మిలాంత స్సుధా ! కిరణ విగళ ది మృతి ధారానిపాత స ర్ఘటము హరము. తా, ఈపాతియోగము సంసారమను రెండలో నుండివచ్చిన వారికిఁజల్లవి నీడ నొడంగు మతము వంటిది. యోగుల పాలిటికిది యాధారము. కామాదిశత్రువుల భయ పెట్టుటకునిది భేరీ వాదమువఁటిది. తనను సాధించిన వారికనంత సౌఖ్యములొసంగునది. చంద్రసూర్యాగ్ని మండముల చెంగట దహరాకాశంబున మహాజ్యోతియై వెలుంగు వహ్ని శిఖ యొక్క లో యముృతికిరణ ముల నుండి వెవలిన సుధాధారలు పడునట్టి సుటమువంటిది సుమా! ఈ హఠయోగము.<noinclude><references/></noinclude> o8re42v5i72n81kxmrxmhnb1d7y4d9e 104 232887 589611 2026-10-18T13:48:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము, వ, మంత్రలయ హఠరాజ యోగంబులోన ముత్ర యోగం బధ మం బది యనుష్ఠించు వాడును విధ మాత్ముండ సంబకు. లయయో గంబుమధ్యమం బగునది మధ్యమ సత్త్యుం డనుపించు. హఠయో గంబుత్త మంబడి యాచరిం...' 589611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము, వ, మంత్రలయ హఠరాజ యోగంబులోన ముత్ర యోగం బధ మం బది యనుష్ఠించు వాడును విధ మాత్ముండ సంబకు. లయయో గంబుమధ్యమం బగునది మధ్యమ సత్త్యుం డనుపించు. హఠయో గంబుత్త మంబడి యాచరించు వాఁడుత్తముఁ డనంబకు, నిట్టి పాఠ యోగంబునంగాని యత్యుత్తమ రాజయోగంబు సులభంబుగారు, గావున, వేదశాస్త్రార్ధ పరిజ్ఞాతయు నిర్మలవిజ్ఞాన వైరాగ్య మాన సుఁడును బ్రజల ధైర్య సంపన్నుండును నగు మానవుడు హఠ యోగా భ్యాసంబున కధికారియగు ఁదదను సంధాన మార్గం బె ట్టి దాని తా. నాలుగు యోగములతో మంత్రయోగమధమము. అదియా చరించెడి వారు ప్రాధమికులు, లయయోగము మధ్యమము. దీనిననుసరించెడి వారు మధ్య మములు, హఠయోగ మ. దీనిని ము లాచ రించుదురు. ఇట్టి పాఠయోగమువ గాని రాజయోగ ములభింపదుగాన, వేదశాస్త్రములు దెలిసికొని మనో వైరాగ్యము గలిగి ధీరుఁడై వాఠ యోగా భ్యాసమునకును పక్రమించ వలెను. - క. శివయోగము సాధకునకు నవశ్యమును సాధ్యమగు (గ / దా సాధనమం త్ర విరళగతి పాఠయోగము కవిశళి సంఘటన మది ) విరాజి త మహీనం. 925 తా. సాధనమంత్రముల శివయోగము సాధకునకు సిద్ధించును. హఠయోగమునూ ర్యచంద్ర సంఘట సముఖ గాని గలంగదు. శ. ఆది హకార ఠకారము లాదిపతి చంద సంస్థ లగుఁ దద్యోగ శ్రీదొరకొనిన హరంబగు నాదట నిరునాలుగయ్యె , నయ్యంగ ములు. తా. సాకార ఠశా రములు సూర్యచంద్రులకు సంజ్ఞలు, ఆరెండును గలిపికనాఠము నఁ బడును. అనంతర మీ రెండ వయములును నిరువది నాలుగయ్యెను.<noinclude><references/></noinclude> 0l8w9pkfhndmvc21djv4s9969xvo3il 104 232888 589612 2026-10-18T13:48:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(0.9) ద్వితీయాశ్వాసము. -* అష్టాగ విచారము 55 వ. అష్టాంగంబుల యందు బాహ్యంబులు నాలుగును, విభ్యంతరం ణులు నాలుగును నై యుండును. తా. ఎనిమిది యంగ ములలో- నాలుగు బాహ్యములనియు నాలు గు అభ్యంతర...' 589612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(0.9) ద్వితీయాశ్వాసము. -* అష్టాగ విచారము 55 వ. అష్టాంగంబుల యందు బాహ్యంబులు నాలుగును, విభ్యంతరం ణులు నాలుగును నై యుండును. తా. ఎనిమిది యంగ ములలో- నాలుగు బాహ్యములనియు నాలు గు అభ్యంతర ములనియున చింపఁ బడును. క. యమనియ మాసనములు (బ్రా ణ మారుతా యామము నున్న నంగా బాహ్యాం గములగు (బ్రత్యాహృతి ధ్యా ఇము ధారణయట సమాధి శ్రీ నానాంతరముల్. తా. యచును. నియమము- ఆసరము ప్రాణాయామము ఆమనాల్గుకు బాహ్యం గములు, ప్రత్యాహార ధ్యానధారణ సహ నులు నాలుగును అధ్యంత రములు • ఆ వె. యకుము మొదలుగా మ హాత్ము లష్టాంగ యో గములు శివుని ఁబూట శ్రీ యమరః జేసి సకల సిద్ధులును ని జంబుగా బొందుచు భన విముక్తులను దు। గ విరళముగ. ودو తా. మహాత్ములీ యఙ్ఞగ యోగముల శివుని బూగించి సర్వ సిద్ధుల నొంది సం పొగము నుండి తరింగుడు. క. వినుతా విధానం బున వంతః పద్మనిలయ · మునయంద శివా గఁ జేసినఁ గాక కలనె యనూన భద్రమ్ము లిందు 4 నందును నెపురు 353 తా. హత్పుండ చీకంబున నష్టాంగ విధానమున శివపూజఁ జేసిన గాని యెహికా ముష్మీక భోగముల మానవులు పొంద నేరరు,<noinclude><references/></noinclude> b2eg0qh8eikqvbka1p12p10cuuz2xtm 104 232889 589613 2026-10-18T13:49:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము, ఆశ్వాసాంతము మ. రజిజహ్ను ప్రభవ ప్రసిద్ధతటి నీ కరంగ ప్రదేశోరు పై భవథాత్రీ జలవహ్ని నాయుగగన 1 పవ్యక్త వర్ణస్థలీ నివసత్పావక మండలాX నిలయక స్నిగ్ధాన్కి మధ్యస్థి తైం...' 589613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము, ఆశ్వాసాంతము మ. రజిజహ్ను ప్రభవ ప్రసిద్ధతటి నీ కరంగ ప్రదేశోరు పై భవథాత్రీ జలవహ్ని నాయుగగన 1 పవ్యక్త వర్ణస్థలీ నివసత్పావక మండలాX నిలయక స్నిగ్ధాన్కి మధ్యస్థి తైం దవ బింబప్పురచాత్మ లింగసతతక ధ్యానావ ధానాత్మకా. వార తా. కాళిందీ జాహ్నవీ నదీను తల్లి కలశ వ్యాప్తమై పృధ్వ్యా వస్తే శో య్వాకాశ వ్యక్త మగువర్ణ ప్రదేశములండున్న సూర్యచంద్రాగ్ని మండలములయందు ప్రతి Dox ధ్యానము నందునిశ్చల చిత్త ముగలవాఁడా. బింబించు క. ఆధారాదిక షట్కమ లాధార సితాంత సుఖ క రాంతర్నాడీ శోధక మరున్ని రోధ మ హాధారణ ధర్యనిరుపమాద్భుత చర్యా. తా. ఆధారాది షట్కము అంబుల సవలంబముగ గలిగినిత్యంబు సుఖంబు లొసం గీ లోనినాడులను పరిశోధించి వారసువుల నిరోధించుట యందు నిరుపమాన సామర్థ్య ము గలవాఁడా. మాలినీ, అతులిత సువి చాకాశ వ్యాప్తమాయా విదూరా హతపడరి వికారా $ హాట శాస్త్రం ధీరా శ్రితజల ధిగభీరా 3 శిష్య చేత్తో విహారా సితభసిత శరీరా 3 సేవితా హీళహారా. ఆన తా. అనుపమానమైన జ్ఞాన విదారముగలవాడా! మాయాతీతుఁడా! అరిషడ్వర్గము ను జయించిన మహాను భావుఁడా! సాగరముబోలు గాంభీర్యమును పేరువులోలు ధైర్య మును గలవాడా? శిష్యుని మనఁబున విహరించు వాడా! భస్మలిస్త శరీరుడవై యీశ్వరు ని రేశ్కిచు వహత్మానూకనారాధ్యా! [స్వీకరింపుము]<noinclude><references/></noinclude> eck8vilt2g0b8a2cy43wsojv0ynzdm2 104 232890 589614 2026-10-18T13:49:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. గద్య ఇది శ్రీగురు చెన్న సదాశివ యోగీంద్ర ప్రచార వింద మధుక రా యమాన నిరంతర శివభక్తి సమాధాన కొలనియాది మూల నామాత్య పుత్ర యన్యస్తుతి పరాఙ్ముఖ శివస్తుతీసుముఖ క...' 589614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. గద్య ఇది శ్రీగురు చెన్న సదాశివ యోగీంద్ర ప్రచార వింద మధుక రా యమాన నిరంతర శివభక్తి సమాధాన కొలనియాది మూల నామాత్య పుత్ర యన్యస్తుతి పరాఙ్ముఖ శివస్తుతీసుముఖ కవిజన మిత్ర సరస కవిత్వ విరచిత ప్రధాన గ ణపతి దేవ ప్రణీతం బైన శ్రీశివ యో గ సారమునం దుత్తర భాగంబున ద్వితీయాశ్వాసము సమాప్తము. 03<noinclude><references/></noinclude> 6wqlmva28cgtaw2xww1gmm6weridff0 104 232891 589615 2026-10-18T13:49:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '63 - తప్పొప్పుల పట్టిక . తప్పు. ఒప్పు. 3 OE నరక 9.9 దృవ ర OF లి S 3 03 50 భావన ధాతృ 27735 పాశా బల ల 30 02 నది నధి 35 دو బుగుంద しつ *3 .38. నెండుగరు E లంచ దలంచ శివయో " జేకూరు ఆ మఱిన మలయున E.J ఆ రానారుతత్వ 5.9 గనుల సమాప్...' 589615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>63 - తప్పొప్పుల పట్టిక . తప్పు. ఒప్పు. 3 OE నరక 9.9 దృవ ర OF లి S 3 03 50 భావన ధాతృ 27735 పాశా బల ల 30 02 నది నధి 35 دو బుగుంద しつ *3 .38. నెండుగరు E లంచ దలంచ శివయో " జేకూరు ఆ మఱిన మలయున E.J ఆ రానారుతత్వ 5.9 గనుల సమాప్తము.<noinclude><references/></noinclude> p6vtcw27d9xbsv544pwnhkql5j5qd7d 104 232892 589616 2026-10-18T13:49:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆను బంధము” అరిషడ్వర్గముల గూర్చి యాగ్రంధమును ఒక్క గాఁ వచింపఁ బడినది. అరిసడ్వర్గ మన- కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్యములు. వీటిస్వరూపమిందు విస్తారముగ గలదు. కామ లోకంబున "వాఁడా స్...' 589616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆను బంధము” అరిషడ్వర్గముల గూర్చి యాగ్రంధమును ఒక్క గాఁ వచింపఁ బడినది. అరిసడ్వర్గ మన- కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్యములు. వీటిస్వరూపమిందు విస్తారముగ గలదు. కామ లోకంబున "వాఁడా స్త్రీ జన్నము మును గావించి నాఁడు. ఆశాంతామణీయా పురుషు ని మోహించింది." అని వ్యవహరింపఁ బడుట యనుభవ సిద్ధము. అట్టితం యా రెండ వ్యా ములకుఁగల భేదము స్థూలదృష్టికి బోధపడక యేకాభిప్రాయము 'వ్యక్త పరచుచున్నది. మ క్రోధాదుల లక్షణమింద ఁజెప్పఁబడినను సాన్యులకు సులభముగా నందువల నా వచ్చేడి సుఖదుఃఖములు దెలియుట చిన్ని కధల వ్రాయుటయం - ముఖ్యమని తోచు- చున్నది. అఁపడ్వర్గ పరస్న తారతమ్య మొకచో నిరూపించిన, పాఠకులకు సులభము గా బోధపడవచ్చునను నహయెకటి స్ఫురించుచున్నది రాగం ద్వేష - ఈక్ష్యాసూయ దంధి దర్ప హంకారములను వాటితోఁ గణనీయ మ పదమూడు విధములుగ గొందరిచే మడువఁబడినది. కామ మోహములకు వ గె_ న్యీదూయలకును భేదము గప్పించుటలేదు. కావున వీటిస్వరూప నంతణ నిచ్చం ఈవ్రాయట యవర వేయగుచున్నది. అందువలననే యీయనుబంధ మారంభింపబడినది. కామము... కామము.. అవఁగఁ “గోరిక” యనియర్ధము. ఈ కోరికకు వంశము లేదు. గృహము లు. తోటఁలు- ధనధాన్యములు స్త్రీలు- మొదలగునవి యెక్కువగ సలపా జించ వల యువను చిత్త వృత్తి యే కామమని కొందరి యాశ యము స్త్రీభవ యక మగం సమరాగ మే - కాకుమని మణికొందరు- “కందరి.ఏ దర్పకోవంగః కామః పంచ' శరస్మృతి " అను వచనమును బట్టికామోద్రేక మనగ - మష్మకోలేక మనివేరొక కొండఱు, వచించిరి. • చతుర్విధ పురుషార్ధములలో- కామముక పురుషార్ధముగా చేర్కొనబడినది ఎవరెన్ని విధముల వ్యవధించింనయి. కాపకుడు మాటకు నిక యని యర్ధము చెప్పుడు యే సమంజ ధముగా గోరుతున్నది ఆకోరిక - స్త్రీవిషయ మై యగు గాక లేరు రో * ఔషథమై యోగాకు అన్నిటికిని సున్వయిఁ వవచ్చుకు : ఆకోరిక- స్త్రీ కంటె నిశరములగు వస్తువుల విషయమై యున్నచో నది యూవీ<noinclude><references/></noinclude> 5nogdf51a7352g3dcqks01axv7n4y2s 104 232893 589617 2026-10-18T13:49:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సర్వదివారం... వెళ్ళుట "మై శివయోగసారము. వత్యాయని వ్యవసారింప బడుతున్నది. నైనం కనినచో శామమని లోకంచావ వ్యవసారింప బడుమన్నది. ఆ ప్రక ఉండేశాడు" అంగ "ఆ స్త్రీని కోరినాఁడు" అనియన వచ్చ...' 589617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సర్వదివారం... వెళ్ళుట "మై శివయోగసారము. వత్యాయని వ్యవసారింప బడుతున్నది. నైనం కనినచో శామమని లోకంచావ వ్యవసారింప బడుమన్నది. ఆ ప్రక ఉండేశాడు" అంగ "ఆ స్త్రీని కోరినాఁడు" అనియన వచ్చును. గృహా దుల విషయమై కామించి నపుడు... నటులనఁ గూడను. గృహాదులను పంపారించి వల యవని లేచింది పోవుడు- వాటి విషయమై గోళోద్రికగా యనియేశ్యవ హరించుషుడు. పర స్త్రీవిషయక ముంపునను రాగము గలిగి యన్నాడని య॥ ( గామించి నాఁడనియు- నందగును. ఇంతకుఁ దేలిన సారాంశమే వః కానుకు పోగా, "కోరిక" యనీయే యర్ధమనియు- ధనాదులను గోరిన కోరిక యనియు-- స్త్రీల షయమై నపుడు కామ మనియు గోకవ్యవ హారముగలదనియు భావము. " కామమును నిరాకరించిన గాని, ముడి కాములకు ముక్తి లభింపదు. కోరికలు నశించుట య - స్త్రీలను శామింపక యుండుట ఈ ముక్తి మార్గమునకు సోపార ము, లను శామించి.. విశ్వామిత్రాది మహర్షులు మతిపస్సుకు గోల్పోయిన పీతము గా మించి గదా? రావణా సురుఁడు రాయనిచే మడిసెను. అహల్యను కామించి వేంద్రం డు కోడియై పూసి గౌతమ మహర్షి చేళమింప బడెను. శచీదేవిని రాఘించినహుషుఁఈ పదభ్రష్టుఁ డెయ్యను. పౌర కారుకు డప స్త్రీలను బట్టికమ్లవిభీముడి సెవః. ఈవిధము గస్త్రీలనుగో రివిపత్తులఁ జొండిన వారి శిమితి లేదు కావున బక స్త్రీలను గోరుటవరిక హేతువు తివకున్న దానితోదృష్టి విఁ జొందలేక రాజు లనేకులు వక్రవర్తి త్వ మభిలపించి చనిపోయిరి. అ నవమును గోరి పలుపుకు ప్రాణత్యాగము చేసిరి. గృహములను- తోటలను- నె క్కువగ సంపాదింప వలయునని యసేరులు.. వారి జీవిత ముల నందులోనే గడిపి మరణిం చిరి. కావున బట్టి కారమును నిగ్రహించిన శాన్ని మోక్షము లభింప చేరదు, | శోధము · తాము జేయుపనలకు. సేవఁడునిన్ను ములుగలంగఁజేయునో తాను పలు యున్న పలు లకు విరుద్ధముగ సేవఁడుమాటలాడుతో-అట్టివానిని శిక్షింపవలయ్యును సంగ్రమకు చిత్త వ్యాపా కామే క్రోధభవఁబడును. ఈ క్రోధమువలన లోకమువ వ సేకులు వి చాళమును బొందిరి. బ్రౌ థమును బరిత్యజించినవాఁడు ముక్తిర్హుడని శాస్త్రములు వచింపుచున్నవి. ముములు వు లు- క్రోధము లేక కాంతినవలంబించిన శాస్త్రి, మొక్తి మార్గమును గమగొనఁ జాలకు, క్రోధా విచ్చుటకు ఉన్మత్తువారి భేదములేదు. క్రోధపరవళ్లులై వీరరసాతిరేకమున రణరంగమాన మ డిపినవారికి లెక్క లేదు. క్రోధము వహించినవారి డెంకటి దురుక్తులనైనను బల్కుటకు<noinclude><references/></noinclude> 9cz41kpgl7l712sxevjatgprojnwhkm 104 232894 589618 2026-10-18T13:49:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధము. ఈశ్వజ చేయుఁడు, జ్ఞానివలన జీ గూఢనికి మరణము సంభవించును. ఇందుకొక చిన్ని కథ వాలిప్పుడు. - బకాసుర వధ — ఏక చక్రి పురముని బ కారుకుడేను శోక రాక్ష సుడుగలఁడు, అతఁడు గ్రామమునం...' 589618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అనుబంధము. ఈశ్వజ చేయుఁడు, జ్ఞానివలన జీ గూఢనికి మరణము సంభవించును. ఇందుకొక చిన్ని కథ వాలిప్పుడు. - బకాసుర వధ — ఏక చక్రి పురముని బ కారుకుడేను శోక రాక్ష సుడుగలఁడు, అతఁడు గ్రామమునందలి మనుష్యులను జంతువులను తేలిక కావలసినంతవరకు భక్షించి ప్రజలను మహాబాధలఁ బె * స్త్రీలచుండెను. అతినిచేఁ కొన్ని కుటుంబములు మొదలంట గూలిపోయినవి. కొన్ని గృహము ! లందు భర్త లుండివ భార్యలురేయు భార్యలువడిన భర్త లంలేకయు భార్యా ఛరణలుండి. న పిల్లలు లేక యు వకులు శోక పాగరమున మునిగిరి. ఇట్టిస్థితి గలుగుటకు కారణము ఈ రాక్షసుఁడు తన యిష్టము వచ్చినటుల రక్షించుటయే. అతనివలన నాబాధల సహింపఁ జాలక గ్రాము కుబతనితో రాజీ కుదుర్చు కొనిరి. మూడుపప్లెబి భ్యమును- ఇందుకు దిగిన వ్యంజన సామగ్రియం. నోకమానవుని విలవును ఈప్పుగుమనికి- ఆశఁడొప్పుకొని గ్రామమునకు రెండు మైళ్ల దూరమునకున్న తాళప్పడగన మున విరహించాను. పాండవు లా కాలముకు నొకబ్రాహ్మణుని యింటియందు మారు వేష. ముఃనుండిరి. ఆ బ్రా ప్యాణునికఁగువచ్చినది అతడు నీళ్లు చనిపోయిన సరే నీవుమాత్రముపిల్లలకు నెటులో (రాపోడ గలవు కావున, చేసేయాహారముఁ బోవుదునని భార్యతో ననెను. "మీరుపోయిన నాబ్ర తుందుకు? సంపాదించువారము? నేనుజని పోయినను మీకు సంపాదించి పిల్లలకు షించ వచ్చును. కావున నేనే చనిపోవుదును." అనిభార్యయనెను. వారికుమార్తె యొకతె యీవారికొనిని తల్లిదంద్రులారా! నేనెప్పుడైనను నొకనియింటికి పోవలసినదే గదా! "గేబీ - మారాడుముని కాహారముగఁ బోవుదును' దుఃఖింప కుఁడ నెవు. అంత చాతని నాలు గేండ్ల బాలకుఁ డొక గడ్డి పరకను గైకొని సీనీ గడ్డిపరకతో వాని గొంతుకోతువ నేను. ఆబాలకుని పల్కు లాలకించితలిదండ్రులును ఖింపసాగిరి. అప్పుడు కుంతీదేవి తనపుత్రుని పంపెద ననియు... అతఁ డాలేని వధింప సమర్ధుడని యు ఒక వేళ వాళ్లొమరుఁడే వినిపోయినను వాకయిదుగురు కొడుకులుగల నియా పచ్చి చి తనకుమారునితోఁ జెప్పెను అంటే గ్రామస్థు లందఱు రాక్షస వాఢ పేటితో దీనని దలంచి సంతసించి మూ చువుట్ల బియ్యమన్నమును దానికిఁదగిన సామగ్రి యొసంగి యొకడున్న పోతులబండి కోసం గ భీముఁడు దానిని గైకొని వెఁటి పేరు కాదూరుని చెంతి రేగి అకఁడ చూచు మందగ దిను మండెను.<noinclude><references/></noinclude> k8qk6ol4ybwe19piawbyxpk2pnd45ur 104 232895 589619 2026-10-18T13:50:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 're శివయోగసారము. కానుగుఁడు నుండిపడి యాతిని యొద్దకువచ్చి యొక గ్రుడ్డు గ్రుడ్డెను. భీముడు చిరునవ్వున వ్వచుఁ వొచ్చిన పదార్ధమువంతియు దినుసంతి వరకు మాట ూడలేదు ఎన్ని గికములనుం...' 589619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>re శివయోగసారము. కానుగుఁడు నుండిపడి యాతిని యొద్దకువచ్చి యొక గ్రుడ్డు గ్రుడ్డెను. భీముడు చిరునవ్వున వ్వచుఁ వొచ్చిన పదార్ధమువంతియు దినుసంతి వరకు మాట ూడలేదు ఎన్ని గికములనుం డీ భీమన కాహారము తృప్తి గలేదు. నేటికి సంధానించినందుల కాతఁడేకము సంతసించెను. కాసుగుఁ డాహారములేక నుండి పడుచున్న వాఁడగుటఁ ద్వికముగా ననేక దుర్భాషుల బాడుచు కొకతాళప్పడమునునీకి యుద్ధమునకు సన్నద్ధుఁణాయను. భీముడు ను తాను తెచ్చిన పదార్ధమంతయు సమాప్త కుటచే సరిములకు దిగెను. ఇరువురికి మూ గయుద్ధము జరిగింది. చివరకడ భీమసేరుఁడు బకాసురుని జంపి వేసెను, ఆకని కళేబరమును బండిమీద వేసికొని యేక చక్రపురము ప్రవేశించాను. అండరాతిని జరాశ్రమమును గొనియా డిరి. రాక్షసకీడ పోరులని వారు సంతిపించిం చూచితిరా! బకాసుకుని పల్కులకు విరుద్ధముగా బల్కుటయ గాక ఆశనికి సమ ర్పించ వలసిన యూహారము సవర్పింపక పోవుటచేవాశ్య రుగ్రుడై మండిపడుచు దుక్తు లఫల్కుచు భీమ సేవ:నితో యుద్ధమారంభించి మడికుటకు నీ క్రోధ మేగదా! కారణము - ఏకచక్రపురవాసులగు బ్రాహ్మణులు సనప్పట్టి వారని బీడించుకొని వారందను కా సుగు నెటుల శిక్షించుదము? యని యాచించి యామినికి భీము పంపుటకు గార ణము క్రోధ మేక దా? కావున నట్టి క్రోధమును వినుచుట ముఖ్యము. శోభము లోధిము మానవుల కపకీతిశా హేతువు. లోభి మంగ దఃకులధించి : సకాధ౯౧బు. ల నితీరుల కి,య్యగూడదను జిత్తి వ్యాపారము విని చేతి సనుష్యు లప్రతిష్టకు బాల్పడు చు న్నారు. "వీని కొంతేధనముండినను లోభీసుమీ" యని అధికణసలవారలు లోతుల పరి హాసములకుఁ కాత్రులగు చున్నారు. పాండవులకు భాగ్యము లేదనియు సూరి మోపునం భూమి యయివను నీయనని యుపనికిదుర్యోధనుఁ మురి7 కున్నారా జ్యుము నీయక పట్టుబట్టుటకీలోభ గుణం బేగదా కారణము. అతిఁణీ లోకంబునఁ దఃజ్ఞాతులకుఁ బంచి పెట్టక పుత్ర మిత్ర హావన బంధువులతో గూడ మరణించెను. లోలింటునఁ భావం ఈశయించును. కావున పట్టిలోధగుణము జ ఇంచిన గాని నూనవులు ముక్తి నొందజాలు బతికెప్పుడు ముఖముగలుగదు. ఆత నెంతవ రు నొక నాగిడ న గూడ నరంతో, అశివర కారినికి సుఖ మెక్కడిది? అతనిగణిం చు. నా పేరు ? అతని భార్యాపుత్రాదులు కూడా వారిని జక్కఁగాఁ జూచుటకు సంగీతజ్రం పడు. జాన నట్టిలోధమును విడుచుట మరి హేతున్న-<noinclude><references/></noinclude> ov5o8ysmkz540fmseboj8j671ozmhuu 104 232896 589620 2026-10-18T13:50:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధము మోహము 'మోహమనఁగ- ద్వికరస్ర పుత్రి మిశ్రాడు అందుకతి నయమైన ప్రేమగలిగి య క్తాయుక్త కృత్యముల నెఱుగనిచిత్ర వ్యాపారము. దీని, తిశయ సేవ -యని గాని భ్రడయనిగా నియవవచ్చును, 'మో...' 589620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అనుబంధము మోహము 'మోహమనఁగ- ద్వికరస్ర పుత్రి మిశ్రాడు అందుకతి నయమైన ప్రేమగలిగి య క్తాయుక్త కృత్యముల నెఱుగనిచిత్ర వ్యాపారము. దీని, తిశయ సేవ -యని గాని భ్రడయనిగా నియవవచ్చును, 'మోహమున మగ్నుఁడగు వాఁడు ప్రపంచము నే మరచి యుండును. ఆ ప్పుడతఁడేమి చేయ వలయానో, సుఱుఁగఁడు. పిదప నేడ్చినను లాభము లేదు. శ్రీరామునికి దశరధుఁడు పట్టాభిషేకము కోయనిర్ణ యించెను. సుమ హూర్తము పెట్టి. పట్టణములంక బ్రంపఁబడెను. మందగతయూను దాసి దశరధుని భార్యయగు కైకకు దుర్బో ధ గఱ పెను- నీకుమారుఁడగు భగతునికి రాజ్యము లేదనెను. కైక యజయంతయునమ్మి భ శమీద యలిగినటుల పరుండెను. దశరధుఁడు శ్రీరాముని పట్టాభిషేక మహోత్సవముమదవశత్యంత ప్రేమసర్వస్వ మగు కైకకు చెప్పసే తెంచెను. కైకను వెదళిక నుగొని కోపమునకు గారణ మడిగేను. కైక చెప్పలేదు. దశరథుఁడు బ్రతిమాలేను. నాకు వెనుక తా మొసంగుడు మనిన వరద్వయము ని పుడొసంగుట కభయ మీయుమని కైకదశరధుని నడిగారు. ఆతఁజొప్ప కొనెను. రామునికి బదునాలుగు వత్సరము లరణ్యవాసమును భరతునికి రాజ్యపట్టాభిషే "మును కనుపరర్వయమును నిఃషించెను. ఈవాలేజును వినుట తోడి'నే దశరథుఁడు మూ లము నరికినప్పడుము గూలినటుల నేల గూలెను. రాముఁ డాసమయఁబు లక్ష్మణ సమే తముగా వచ్చి తండ్రినిఁ జలుకరించెను. కాని, యతఁడు మూర్ఛితుఁడై పడియుం డెను మాట లాడలేదు. ఆవారినCEయ జాలిపికొని రాముఁడిప్పుడే సీతాలక్ష్మణ మేతుడై యదఃకేగెను. దశరథుఁడ కొంతవడి రాముఁడడవి కేగిన వాళళను విని వి స్మృతిలిసి చారసాగరమున మానించెను. అది మొదలు కొని పుత్రప్రేమచే మహా దుఃఖము =నుభవించు చ, పుత్ర శుఃఖమును జూడకనే యశఁడు మరణించెను. కావున పత్రాదుల ప్రేమముక్తికి విరోధము. దశరధునివంటి ధీరుఁడు - పుత్తివంతుడు యఁడలి వచే, దఃయవధం గమును పీడజాలక- వద్వయ మొసంగినను - పుత్రం మోహమున మరణించ వలసిన దుర్దశనం భ వించినది. కావున సిట్టే మోహము కదచట యుక్తము, మదము వదము మాఃపురకు పలువిధముల సంభవించును. విద్యావంతునికి విద్యామదమః- ధనవఁతునికి ధనవడము యరకుకు యావనమదము, బలవంతునికి బలవడము _ ఈరీతి<noinclude><references/></noinclude> sz4t4cdtrmmss4zwwp4gee5z85w8e74 104 232897 589621 2026-10-18T13:50:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివయోగసారము, గ నకేక భదములు ప్రోదకురు- భుదమనఁగా సకల సంపదలు కలిగి గర్వాంధుఁడై నేనేమి చేసినను జెల్లున్ గాడిది త్త జ్యాపారము . దీనినిఁదొలగించిన గాని ముక్తి మారళము బోధపడేరు Ce క...' 589621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శివయోగసారము, గ నకేక భదములు ప్రోదకురు- భుదమనఁగా సకల సంపదలు కలిగి గర్వాంధుఁడై నేనేమి చేసినను జెల్లున్ గాడిది త్త జ్యాపారము . దీనినిఁదొలగించిన గాని ముక్తి మారళము బోధపడేరు Ce కపరశురామునితో 1 జరుదగ్ని మహషీళహోమము చేయుచుండెను. అతనివద్ద హోమ ధేనువు గలదు కొత౯బీ క్యాముని కుమాకు ళా ధేనువును మదంబున నపహరించిరి అపహరించుటకు కా యుద్ధమునకు బ్రారంభించిరి. షనకు కాముఁడు మహా ధంబునవా శలతో యుద్ధముచేసి యమప్యు కంపెను. నాకు రణరంగ మునఁ గూలగ వే కారిక వీని ర్జునుఁడెదిరించె. అతఁడును పరశు రాముని చేత జనిపోయెను. కావున మదించి ముందుగా తె వరి మీదికి పోరాదు. అల్లుపోయిందో నాశము తప్పక నణ్ణను. కాబట్టి మానవులు మద మును విడిచినగాని, ముక్తి మార్గమున కష్టాలు గాకు, ' * మాన్సెర్యము. • మాత్సర్యమము ఇతరుల ఈభమాను దాని ద్వేషించుట. ఇతరులు తనకంటె నాధిక ముగు విద్య- సంపత్తు చక్కదనము - భోగము- పలుకు బడి. మొదలగు వాటివి Xలిగి యున్నారని యోర్ఛ జాలక మండేపకు చిత్త వ్యాపారమే మాత్సర్య మనఁబడును. వీని చున్నవి. ఓర్చ జాఖకుండుట మంచిది కాదు. ఇందు కలవ వివేక ములకు ధీనులం మూడు స్మరాజు రాజసూయయోగమును జేయుచుండెను. ఆసభ యందగ్ర తాంబూ ల మెనః కీయపల భూనని ప్రభాస్తారుల (బ్రశ్నింది కదభి ప్రాయా సారముగా ఇత డు శ్రీకృష్ణునికి కోసం గారు. వెంటనే కుపాలుఁడు లేచి తనకు ఇరువరు కృష్ణునకు శారబూల మిచ్చుటకు నోన్వజాలక - కృష్ణుని మాకులిట్లు తిటైను. కృష్ణుఁడు వహించె ను. మాట ఒక్క ఓట్టు విన్పింపగా నే ఎతఁ డిదివరలో నిచ్చిన సరము చెల్లింది గనుక చ శమును ప్రయోగించి 'జారిని కంఠముకుంది వేసెను. కావున నేర్పర్యము" కూడదు, మత్ఫిన Xస్తు లందరికి నేదోయొక విధమున హాని సంభవించుట యనుభవ సిద్ధము. కా పున ఇట్టి మార్ఫిగ్య గుణముకు దూరముగా కొలగింది వేయవలెను. లేనిచో ఇది మోక్ష ప్రతి జంధక మగును. ఇంతవరకు- గాకుకోధాదుల విషయము సంగ్రహముగ శదింపఁబడినది. ఇక రాజాది సప్తక క విషయమును నుడీనను.<noinclude><references/></noinclude> pmhtopslcxv8yy90dodh3n6ewwrtj0n 104 232898 589622 2026-10-18T13:50:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధము. *రాగాది సప్తకము. • రాగమనగి- పరస్త్రీ విషయ కముగఁ గలిగాడు చిత్త వ్యాపారము, దీనికర రా మణుడు పీరి యందను రాగము గలిగి మరణించెను. ఈశఁగా- గృహధాన్యాదు రాగాది సప్తక విభాగము చ...' 589622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అనుబంధము. *రాగాది సప్తకము. • రాగమనగి- పరస్త్రీ విషయ కముగఁ గలిగాడు చిత్త వ్యాపారము, దీనికర రా మణుడు పీరి యందను రాగము గలిగి మరణించెను. ఈశఁగా- గృహధాన్యాదు రాగాది సప్తక విభాగము చేసినపుడు.. కామ శఁగా- పిక్కక గోరుటయే థని యర్థము చెప్ప వలయును. 3 ద్వేషము తమకొక ఁడపకారము చేసినపుడు తిరిగి వాని కపకారము చేయవలయు ద "నెడి చిత్త వ్యాపారము. హిరణ్య. కశివుఁడు. తన యనుజుని విష్ణువు చంపి శాడని తిరిగి యతని కపశార ము చేయఁ దలఁచి యాకనిచే మరణించెను. ఈర్ష్య తనకు వచ్చిన కష్టము లికరులకు రావలయు ననెడి చిత్త వ్యాపారము అరుణాక్షుఁడను వాఁడు తలకు వచ్చిన దుఃఖము. తరతోఁ దుల్యుఁడగు బాణునికి రాగోల తుద కాలేనిచేతఁ బ్రాణములు గోలుపోయెను. అమాకు- నాకు వచ్చిన సుఖ మికునికి రాకూడదను చిత్త వ్యాపారము. పుడ్రక దేశపు రాజుకు వాసుదేవుఁడు. తనకున్న పే తరునికి మండ కూడదని దేవునితోఁ బోరి- యాకవి వలవ మరణించెను. దంభము "నేను చేపినడు నిక్రులు భూచి మెచ్చుకొన వలయునను చిత్త వ్యాపారము, అపూర్వుఁడను వాడొక యాగమును కేయు చుండెను. అప్పటికి వచ్చిన దూ ర్వాసునితో "నేను జేయణ యోగమును జూమ్ మనెను. దూర్వాకు ఁడిటుల పల్కుట దంని మనెను. అందు వలప, పపూర్వుఁ దనికి గుర్వాసుని నిందించి యావని వలన యా X వైఫల్యము నొందెను. దగ్నము. వేు సర్వ విషయము లందు సమర్ధుఁడను శాతో సమారులు లేనని గర్వించెడి చిత్త వృత్తి యే దగ్పతునఁ బడుచున్నది. هد భస్మాసుుఁడీశ్వరుని వలం విరంబుఁబోంది తల్లితో పమారు డెవ్వఁడు. చి తుద కారిని వలవనే మృతి చెందెను. లేడం గర్విం అహంకారము - ఓరి వాసంగతి గుర్త గుళుదువా? నేను పట్టిన పట్టును బ్రహ్మ దిగి వ తుడ పుట్టింపక విడువను. అని యిక్టరుల భయపెట్టు చిత్త వ్యాపారమే యహం కార మూఁబడును. త్రిపురాసుగులు- శంకరునితో గలహించి యాతని చేత నీ మడిసిరి<noinclude><references/></noinclude> 7yejmt83ssu95sce062ppd47igqt1nn 104 232899 589623 2026-10-18T13:50:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'C00 శివయోగసారము, ఈరాగాడు లేడును. కౌమాదు లారును గలసి పడుమూడు దగ్గణములని కణాలప బడినవి. సజ్జనులగు వారలీ దుర్గుణముల పొంతఁ బోక పెద్దలగు గురు వుల సేనించి తం చ వలయును. అరిషడ్వర్గము...' 589623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>C00 శివయోగసారము, ఈరాగాడు లేడును. కౌమాదు లారును గలసి పడుమూడు దగ్గణములని కణాలప బడినవి. సజ్జనులగు వారలీ దుర్గుణముల పొంతఁ బోక పెద్దలగు గురు వుల సేనించి తం చ వలయును. అరిషడ్వర్గమున సంతర్భాగము చేసినను - దీనిని జేయవచ్చును. ఎట్టులఁగ - కామ మునందు, రాగమును. క్రోధమునందు, ద్వేషమును - దంభము, దర్భాహంకారములు, మీ దము నందును- ఈర్ష్యాసూయలు మాత్సర్యము నందును సం సంటే భ్భాగము వచ్చును. అట్లు చేసి యేప్ర్రాచీనులు కొండండి పద్వమును వీడిన మోక్షాధి కారికా వచ్చుననికి శాప సరిషడ్వర్గమను పేరును సమంజసముగనే దోచు చున్నది. అందు వలవనే గ్రంధ ర్తయు పరిషడ్వర్గ విచారము నారంభించెను- ఈయరి వృద్వర్గమును జయించిన కాని మానవులు బ్రహ్మవిదారణమున కష్ట లు గాజాలరు. అట్టి యరిషడ్వర్గమును వదిలి అట్లు వదలుట దగిన సుపాయముల గురువు ఆ యెద్ద గ్రహించి మానవులందరీయోగాభ్యాసమువ కుపక్రమించి తరింతురు గాత సర్వేజనా స్సుఖినో భవంతు. సమాప్తము.<noinclude><references/></noinclude> 7ptxgfpl117aysec49xdrsw254pwh03 0 232900 589626 2026-10-18T14:07:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = అవతరణిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[.. /ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగస...' 589626 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = అవతరణిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[.. /ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసారము 2.pdf" from=2 to=7 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] fsbff16et1sbte7zj6thm0fiokld2be 589627 589626 2026-10-18T14:07:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589627 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = అవతరణిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసారము 2.pdf" from=2 to=7 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] n4wvmm6c7aildna0f4jrg5yqqsby120 0 232901 589628 2026-10-18T14:10:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../అవతరణిక/]] | తదుపరి = [[../అనుబంధము/]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages inde...' 589628 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../అవతరణిక/]] | తదుపరి = [[../అనుబంధము/]] | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసారము 2.pdf" from=10 to=100 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] 0j564a407tknr5xr64bjw1vzhwwxb1c 0 232902 589629 2026-10-18T14:11:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = అనుబంధము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసా...' 589629 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొలనియాది గణపతిదేవుడు | అనువాదం = | విభాగము = అనుబంధము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = ఉత్తరభాగము |సంవత్సరం = }} <pages index="శివయోగసారము 2.pdf" from=102 to=109 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] a3qrt9vbhp9cy3ouh0yvlj74ss0fd05 104 232903 589630 2026-10-18T14:16:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 232904 589631 2026-10-18T14:16:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 232905 589632 2026-10-18T14:26:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీ}} {{Center|దోమకొండ సంస్థానాధిప}} {{Center|రాజ రాజన్న రాజకంఠీరవాస్థానకవికులశేఖర}} {{p|ac|fwb}}రాపాక లక్ష్మీపతికవిప్రణీత</p> {{p|ac|fs150}}భద్రాయురభ్యుదయము</p> {{Css image crop |Image = భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu |Page = 3 |bSize = 600 |cWidth = 137 |cHeight = 19 |oTop = 471 |oLeft = 219 |Location = center |Description = }} {{Center|ఇది}} {{Center|శ్రీరాజా రామచ౦ద్రరావు బహద్దరుగారిచేఁ}} {{Center|బ్రకటింపఁబడియె}} {{Center|COCANADA:}} {{Center|Printed by Proprietor, P. Brahmananda Rao}} {{Center|at the Sujanaranjani Press}} {{Center|1908}}<noinclude><references/></noinclude> 38edpi4szf0m21wv8fdoxvh61koewyf 104 232906 589634 2026-10-18T14:33:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 232907 589635 2026-10-18T14:34:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 232908 589636 2026-10-18T14:34:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Raja Ramchunder Rao, Domkonda.' 589636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>Raja Ramchunder Rao, Domkonda.<noinclude><references/></noinclude> 0vgxh17mhlly856kcyq9vacsz32bans 104 232909 589637 2026-10-18T14:34:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 232910 589638 2026-10-18T14:35:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 0 232911 589639 2026-10-18T14:37:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[భద్రాయురభ్యుదయము]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[భద్రాయురభ్యుదయము/శీర్షకము|శీర్షకము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index...' 589639 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[భద్రాయురభ్యుదయము]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[భద్రాయురభ్యుదయము/శీర్షకము|శీర్షకము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=3 to=6 /> czze0hxrszx2ihzjxthee4lq5gsiqaj 104 232912 589640 2026-10-18T14:40:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 ఉ. అక్క ట దక్కని వి •ధంబునఁ బండిన పొట్లకాయయై చీఁకిన గ్రంధము విబుధ సింహుల చే మరి వాయఁజేసి ము చాకలితం బొనర్చి తమ • శ్రీకుఁడు రామచంద్రనృప తాతల కీతికి వన్నెఁ దెచ్చె సు శేఖరుఁ డ...' 589640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 ఉ. అక్క ట దక్కని వి •ధంబునఁ బండిన పొట్లకాయయై చీఁకిన గ్రంధము విబుధ సింహుల చే మరి వాయఁజేసి ము చాకలితం బొనర్చి తమ • శ్రీకుఁడు రామచంద్రనృప తాతల కీతికి వన్నెఁ దెచ్చె సు శేఖరుఁ డందఱుఁ దన్ను మెచ్చఁగ • ప్రవిమలరీతిఁ జేయుట క హాత్ములకు మృతిఁ బాపి తత్కథల్ పాగ పరిశ్రమ మొందనట్టి స చ. అవనిఁ బ్రసిద్ధిఁ గాంచిన మ . త్కవుల ఋణంబుఁ దీర్చుటనఁ దత్కృతసత్కృతిపుంజ మందఱుక్ దవిలి పఠింపఁగాఁ దగు వి . ధంబున నెల్ల డి సేయుటే కదా. మ. తన విద్యాత్యనురక్తి తేటపడ శ . దాబద్ధుఁడై తాళప త్ప్రనిశీణ౯౦ బయినట్టి సత్కృతిని ది • ౦ద సాహాయ్యసం జనితోత్సాహసమగ బుద్ధిఁ బునగు జ్ఞాతంబు : గావింపఁజే సిన యత్నంబు ఫలింప దే కవిజనా • శీశ్శక్తి మూల౦బున౯. 29-12-07 దోమకొండ. ఆదిపూడి ప్రభాకరకవి. పిఠాపుర సంస్థానము •<noinclude><references/></noinclude> prmph1a2bcg5re3ggtgsdd00phn2rgk 104 232913 589641 2026-10-18T14:40:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయురభ్యుదయము ప్ర థ మోల్లాస ము .. వరిష్టు ఔదం సమసై చిదిచి • జేగీయమాన ప్రపం చావిర్భావ తిరోపధాన కిట ల న్యోన్యావి నా భావ వే షాప్ ష్కా-రు ల పూర్వద పతులు స త్యానందు లేనట్టి యా •...' 589641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయురభ్యుదయము ప్ర థ మోల్లాస ము .. వరిష్టు ఔదం సమసై చిదిచి • జేగీయమాన ప్రపం చావిర్భావ తిరోపధాన కిట ల న్యోన్యావి నా భావ వే షాప్ ష్కా-రు ల పూర్వద పతులు స త్యానందు లేనట్టి యా • శ్రీవిష్ణు లుమామ హేశ్వరుల నే సేవింతు నేతత్కృతి. శా. శ్రీమ స్వదిశిముఖ్య వష్ణ ముఖమి • శ్రీభూతి నా నామను స్వామిత్వాంచితియె వికాస ? హ • స్యదేమయె స్వ, ప్రభా యామా మేయిచిది – బరాకృతియు నై హ్మాస్తుతి. జెందు నా శ్రీమాతకు బరిశుద్ధమానసమునిజ్ సేవి కు నేతత్కృత. జౌ. శ్రీసంకాశ ననూపెమారుణసీతా - . ఘన్యాస మేతజ్జగ ద్భాసాభాసకరింబు గాఁగనిజపు . భావోపపన్న. బుణె నామీ చెందిన నారిజాసనముఖ వ్యాపారముల్ స్వ! ప్రభా రాసంయుక్తతి నొందుచోఁ దగు మహా వా దలంతు న్మద మ. విలసన్త్విక వింశదిలి సిమా • విరూృతమన్వంతలో జ్జ్వల దాత్మ పతిభ౯ సభ క్తిసహా రల కిష్టార్థ మొసుగ లోకముల సం లలితాం బాకళ యెన గేవిఁ దలఁతుఁ శా. ప్రాకాశాభనిజాన నాతీరమునక్ • • రాగ౦బులో నిల్చునా రక్షింపుదున్నట్టి శ్రీ లక్షించి యేతత్కృతి౯. భాస్వత్పరా శంభుఁ డా లోక౦చ౦ దిదుదాః: భావమును ము లోఁ గొంచు నా నావికా 2 3<noinclude><references/></noinclude> tosirunv6hjo0varz19i9kfn8xrl01u 0 232914 589642 2026-10-18T14:41:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = శీర్షకము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపా...' 589642 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = శీర్షకము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=9 to=10 /> mcuq13cmvdwcv949yxb73ytsgdhiekd 104 232915 589643 2026-10-18T14:41:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శీష౯కము సీ. కామి నేన్యన్వయ . కలశ పాథోరాశి పార్వణచంద్ర ఓ౦ • బంబనంగ శ్రీమదుమాపతి • క్షితిపాల శేఖర బహుజన్మకృతతపః • ఫల మనంగ లలితగుణాలంబ • లచ్చమాంబా గర్భ కమనీయతమమౌ శక్తి • కంబనం...' 589643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శీష౯కము సీ. కామి నేన్యన్వయ . కలశ పాథోరాశి పార్వణచంద్ర ఓ౦ • బంబనంగ శ్రీమదుమాపతి • క్షితిపాల శేఖర బహుజన్మకృతతపః • ఫల మనంగ లలితగుణాలంబ • లచ్చమాంబా గర్భ కమనీయతమమౌ శక్తి • కంబనంగ బాలచంద్రకిరీట • పదయుగ రాజీవ మకరందమత్త బం భర మనంగ మహిళ వేంకటలక్ష్మీ మాంబా మనోఙ్ఞ సంతతవిహారి రాజహంసం బనంగ రామచందాహ్వయుండు శ్రీ • దోమకొండ ధరణిథవుఁ డెసఁగుఁ గవిమం దారమతఁడు. మ. తనకుం బ్రష్త్రపితామహుండు బహువీ స్తార ప్రధాశాలి రా జనభూపాలుఁడు పూర్వ మం దతనిసం దుని చే నీ భరతాయుర భ్యుదయ మెం స్థానంపువిద్వత్కవీం తోఁ బ్రీతి జేయించి యుం చిన నాకావ్యము తాళపతంగతమై జీణితాంచె నానాటికి.<noinclude><references/></noinclude> jk9mxl1ix9swiarsedi7bfb8ddb8tlp 104 232916 589644 2026-10-18T14:43:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్రాయురభ్యుదయము . రాకారంబులు గల్గు లోకముల నెయ్యంబొప్పఁ గల్పించి నేకాకారత నొందు నా స్ఫురణనే నేతత్కృతిం ద ల్చేదళ్. చ. విలసితమైన యమ్మిహిర బిందువు ముద్దు మొగంబు గాఁగ నా జ్వలన...' 589644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్రాయురభ్యుదయము . రాకారంబులు గల్గు లోకముల నెయ్యంబొప్పఁ గల్పించి నేకాకారత నొందు నా స్ఫురణనే నేతత్కృతిం ద ల్చేదళ్. చ. విలసితమైన యమ్మిహిర బిందువు ముద్దు మొగంబు గాఁగ నా జ్వలనసుధాంశు బిందువులు . చక్కని సిబ్బెపు గబ్బి గుబ్బలై యలరఁ బరార్థమెన్న రశ . నాస్పదమై విలసిల్లుచుండ వ ర్తిలు తద భేదయైన పర • దేవిఁ దలంచెద నిట్టి సత్కృతి. మ. అమితాలంక ర ణాభిశోభితయు మా క్రమణ ప్రక్రమ మార్గ దుర్గ జయ తా యాపాయ దుర్మంత్రచం ఫ్ను ప్రాజ్య యంత్రా ద్యుప క్రమ నిర్వక్ర పరాక్రమ స్థితి విశు • క్రప్రాణ హృచ్ఛాప ర్యమునజ్ మించిసమంచితాత్మ యగువా రాహి న్మదు దల్చెద. మ. కరమొప్ప మ్మను తాళ భేదనియతుల్ •గాలక్రియామానముల్ త్వరిత స్ఫూర్జితమూర్ఛ నాంతరములు త్పాదించి వీణావినో దరతి౯ సొంపు జనింపు పెంపుగల మా తంగాంగనల్ బాడ సు స్ధిర సింహాసనవాసయై తనరుల • క్ష్మీ న్నెమ్మటం దల్చెద. శా. కాదంబాళి చకోరికా ఒక శుక క్రౌంచాది పత్రి స్ఫుక త్కాదంబప్రసవ ప్రభూత మధు సంఘా తాపుతాకారయై కాదంబ ర్యదన ప్రమోదన నటత్కాంతా ని ని నా దార్భటీ కాదంబస్థితి గల్గు దేవినిఁ బుర స్కారింతు నేతత్కృతి. ళా. ఆదిం దివ్యవిమర్శరూపిణియు నై యా శ్రీప్రకాశాత్మతా మోదం బేర్పడ నీచరాచరజగన్మూలంబు తానయ్యుఁ ద తాదుర్భూత పరాట వైఖరుల చే భాసిల్లుచో ముం దహిం తేదంతైక్యము నౌ పరాకళను నేనేతత్కృతిం ద ల్చెద౯. మ. సకలస్థావర జంగమాత్మక జగ జ్జలంబు నిర్మించి త త్ప్రకటీభూతములైన కార్యముల నుత్పాదించి బ్రహ్మాండక ల్పకుఁడై నిక్కపునాదునజ్ నెలయు నా భారత్యధీశుండు ది వ్యకవిత్వాంచితయైన మత్కృతిని నిత్యానంద మొందించుత. మ. సమసూక్ష్మీకదశాసమేత చిదచి • జ్ఞానస్వరూపంబు జెం ద్ర మహాస్థూలదశాసమేత చిదచి • త్కార్యస్వరూపంబునం 5 6 7 8 9 10 11<noinclude><references/></noinclude> if58exq3gimi323ok1km79j0fj919ym 104 232917 589645 2026-10-18T14:43:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మో ల్లా స ముని పి బ్రమదం బేర్పడ నొక్కఁడై జగముల • రక్షించు లక్ష్మీశ్వరూ “డమితస్తోత్రకృ దస్మదీయ కృతి నా మ. వనజాక్షుండు పురందరో పలము నై హ్లాదంబు నొందించుకజ్. వర్తింపఁ దా...' 589645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మో ల్లా స ముని పి బ్రమదం బేర్పడ నొక్కఁడై జగముల • రక్షించు లక్ష్మీశ్వరూ “డమితస్తోత్రకృ దస్మదీయ కృతి నా మ. వనజాక్షుండు పురందరో పలము నై హ్లాదంబు నొందించుకజ్. వర్తింపఁ దా నా జపా కనదచ్ఛప్రసవంబు నై తనరిత త్కాయంబులో వెల్పలం దన కాంతిం బ్రసరింపఁ జేయుచును ముక్తా దత్స్వావి నా భాతయై మునుగ న్పట్టిన లక్ష్మీ మత్కృతిని సమ్మోదంబు నొందించుత . మ. యతులొక్కప్పుడు భ క్తిచే నిజనహస్త్రారంబులక్ శ్రీశ్రియః పతిఁ బూజించు ట దెంత నే సతత మ ప్పద్మాక్ష నంతర్బహి స్థితునిం జేసి త దాజ్ఞ చే నసురయో షిత్కంఠ కైవల్యసం 12 13 యతవృత్తిం జరియింతు నంచును సహస్రారంబుఁ దల్తుంగృతి౯. 14 సీ. భుగ్య యోక్త్రద నో త్సుకత వచ్చునొ యందు నినుఁ డనూరు ప్రేమ నను వరింపఁ గార్ముక జ్యాజిఘృ • క్షను జనుదెంచునో యని శంకరుఁడు శంకఁ గొని వచింపఁ దల్ప'గ సినబుద్ధిఁ • దలపోయునో యని హరి యాదరంబున ననునయిం ప యజ్ఞోపవీత సం . హ! హరణార్థం మేతెంచు నో యని విఘ్నేశుఁ • డూహఁ జేయ నీ జగ రున్మరుదుద్ధూత • నిఖిల భూమి ధకుఁడు పణభృతయువతిప క్త్రప్రహరణుఁ డైన శ్రీనైన తేయు౦డు • నస్మదీయ కలుషము లడంచుఁ గావుతఁ గరుణతోడ. మ. మును గృష్ణార్జునపక్షవిస్ఫురణక మోదంబుఁ గల్పించి సొం పునఁ గృష్ణార్జునపక్ష నిస్ఫురణ నీ భూతప్రపంచంబు నే ర్పునఁ గన్పట్ట· గ జేయుచో నిజపదాం • భోజాతము ల్గొల్చువా రిని రక్షించు శివుండు మక్కృతిని సు శ్రీ నొందఁగాఁ జేయుతజ్. శా.. శ్రీకాంతారుచిరత్వ మెల్లపుడు వీ క్షింప న్మదిం దల్చి య స్త్రోకంబైన నిమేష మొందు నని ని స్ఫూర్జత్కటాక్షాలయ 15 16<noinclude><references/></noinclude> kqiixx5jecti7s0iawargynctvjsnvi 104 232918 589646 2026-10-18T14:43:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్రాప్రాయురభ్యుదయము . ప్రాకట్యస్థితి నొందఁ జేని సకల ప్రాణ్యుత్సవం బెంచు నా శ్రీకాంతుండగు వేంక టేశ్వరుఁడు 5 • క్షించు న్మవంచక్కృతిక్. శా. శ్రీవాణీశముఖామరాధిపు లిదం సృష్ట్...' 589646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్రాప్రాయురభ్యుదయము . ప్రాకట్యస్థితి నొందఁ జేని సకల ప్రాణ్యుత్సవం బెంచు నా శ్రీకాంతుండగు వేంక టేశ్వరుఁడు 5 • క్షించు న్మవంచక్కృతిక్. శా. శ్రీవాణీశముఖామరాధిపు లిదం సృష్ట్యాదిలో నాత్మలం దేవానిన్ భజియించి హృద్యఫల సౌ దేవుం దజ్జయవిఘ్న యంత్రహరుని హిక్యంబు ను జెంది ర దీనావను సిద్ధల క్ష్మీవి ఘ్నేశు నిరంతరాయమునకై చింతింతు నేతత్కృతి౯, శా. శ్రీరామాయణ భారతాఖ్య రచనా జేగీయమానప్రధా ధారంధర్యసమేత నా • స్తవక థా • ధన్యాత్మ వల్మీక భూ పారాశర్యులఁ గొల్చి ఛందముల సంపాదించి వృత్త ప్రభే దారూఢస్థితు లెంచు పింగళభుజం గాధీశ్వరుం గొల్చెదళ్. . గీ. కావ్య నాటక సంగ్రహ కాళిదాన దండి భవభూతి శంకర డిండిమాంక iz 18 19 రామకవి చోర మాఘ భారవి మయూర బాణ బిల్హణ ముఖుల ముక్ ప్రస్తుతించి. 20 ఉ. ప్రాకృత సంస్కృతాంధ్ర పర ణాకలి తేతిహాసముల భాగములుల్ల నిలంగ సైకృత వ్యాకరణంబుఁ జేసి బుధ • వత్సలత సకలార్థ వత్పురా నన్ని వచించిన నన్న యార్యు సు శ్లోకునిఁ దిక్కయజ్వను వచోనియతి వినుతింతు మత్కృతిక్. 21 గీ. తెలివి లేక ప్రదో షైక • దృష్టి రూఢి విఘసనవి బాధితావృత్తి • నెలయుచుండ సంతతారుంతుదో క్తులు • సల్పుచుండు కాకవులు కాకవులు గాక క. కృతులుగల కృతులొనర్చని కలితమతు లె. కృతులఁ దలంచియఁ దలంచ • కెంతేని నిరా కృతులందుఁ గృతులొనర్చిన కృతులఁ దలంచంగ నేల • 22 పృథ్వీస్థలిపై. 23 వ. అనియిష్టదేవతా గురు సుకవి కుకవి నమస్కరణ పురస్కరణ తిర స్క రణంబు లోనరించి యెక్క పార మేశ్వర స్వర్యాచ ర్యాధుర్యుండకు మహామ హీశ్వరు దర్శించు తలంపున నుండువాడ.. 24<noinclude><references/></noinclude> 56xuz51pqcyim9fts9hgaznl5e2qjwn 104 232919 589647 2026-10-18T14:43:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మో: ల్లా సము • సీ. నవరత్న మౌళి సంభవ మహఃపుంజంటు ముందు జ్యోతిశ్చక్ర • మును వాసింపఁ గరుణారసస్యంది . సరస నేత్రంబులు సితక రార్కులఁ శ్రేణి సేయుచుండఁ జారుముక్తాఫ్ లో ౪ దారహార...' 589647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మో: ల్లా సము • సీ. నవరత్న మౌళి సంభవ మహఃపుంజంటు ముందు జ్యోతిశ్చక్ర • మును వాసింపఁ గరుణారసస్యంది . సరస నేత్రంబులు సితక రార్కులఁ శ్రేణి సేయుచుండఁ జారుముక్తాఫ్ లో ౪ దారహారద్యుతుల్ గురు భార్గవులకు సంకోచ మొసఁగో సకలమణీమయ • చ్ఛన్న వీరప్రభల్ రత్న సానుచ్ఛవి • రహినడంప సామి తన్మూర్తిభృ జ్జగ • జ్జనని ప్రేమ దెలియఁగఁ బరాపరప్రకృ తిక్వ మొందు భవ్యసమయ స్వరూప ప్ర భావ మహిమ నలరి యొక దేవ దేవుండు పొలిచె మదిని. 25 26 వ. ఇట్లు స్ఫురించిన విశేషఫలంబు నగునని తలంచి. మ. పరవి ద్యానుసమాన మీననయనా ప్రాకాశ నీకాశ సుం దర పొదద్విత యోల్లస న్నఖముఖాంతర్భిం)త ప్రథ్యగాం తర దృక్తారక నామయోగి గురుపా దద్వందము న్నెమ్మది స్థిరతం తం జెందఁగఁ జేసి ప్రత్యగయనా స్త్రీం బొందఁగా నొక్కచోక్ . 27 క. శ్రీరాజేశ్వర వరకరు, ణారూఢి కటాక్షవీక్ష ణాగత లక్ష్మీ పూరిత ధనధాన్యాది, శ్రీరామారెడ్డిపేట • చెలఁగు భువిలోజ్. సీ. హరి హరిద్గిరిచర • ద్గురు మరుద్వర సరి త్పరివహ త్కృత కాద్రి • పరిసరములు ళ్లధ దళక్ఫల గళ • న్మధు లలన్మద లగ దళ చలత్పికకు కో • ద్యానములును నవభవ తృవ సము ద్భవ సముత్సవ యతో . పవనాంతరిత యజ్ఞ భవనములును ఘన కంజవన సంజ వన సంజవన గుంజ దళిరంజిత సమంజసాంబుజినులు 28<noinclude><references/></noinclude> iq9ja5rlb8vszc4umpazubxhamhpu7c 104 232920 589648 2026-10-18T14:44:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాయు ర భ్యుదయ ము . దోరయే ‘మెర సె నిరంతర • సర దసమ కు సుమ సుమరస రజో ఘుమం ఘుమిత గంధ వాసితాంతర్గృహారామ శ్రీ నామ రామ రడ్డిపేట మహానర్ఘ్య • రత్న పేట. 29 సీ. దీపితాశ్రావయే • తి ప్రయోగ శ్ర...' 589648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నాయు ర భ్యుదయ ము . దోరయే ‘మెర సె నిరంతర • సర దసమ కు సుమ సుమరస రజో ఘుమం ఘుమిత గంధ వాసితాంతర్గృహారామ శ్రీ నామ రామ రడ్డిపేట మహానర్ఘ్య • రత్న పేట. 29 సీ. దీపితాశ్రావయే • తి ప్రయోగ శ్రుతి- జాగద త్పరభృత సంచయంబు సుఖితసామాజికా • సుశ్రేషడితి సదా- వావదచ్ఛారికా వార ములును శ్రోతృశ్రవణ సౌఖ్య · దాతృయజేత్యుక్తి - రారటద్రుచిరపా • రావతములు హికయేయజామహే • ఇతి భవ్యభాషిక - లాల పద్బర్షిక లాపములును సరసవౌషడితీ ప్రభా ష చ్ఛుకములుఁ . ఒకఁగి చెలువొందె రామభూపాల నగరి మాననీ యెల్లస త్కామినేని వంశ జనన రాజన్న దేశాయి • శాసనమున. 30 సీ. సింజాన సుమనఃప్ర యుంజాన మక గంద - భుంజాన మధుకరీ • గంజితంబు కంజాతకింజల్క పుంజాతతపరాగ - సంజాత నద పరి ష్వంజికంబు ఖంజరీటవిహార • మంజరీ పరివార - పింజరీకృక భూజ • మంజులంబు గుంజాధిగ మ్య సా • మంజస్య సమ్యజ్ని- గుంజాతిరమ్య భూమంజిమ౦బు నగుచుఁ దొగరగు జిగిఁ దగి నిగుడు మొగడ లగణితము లగు పొగడల తెగల సొగసు గల వలపు గుమగుమయని చెలువుఁ జూపఁ 31 బ్రమదవన మొప్పుచుండు న ప్పట్టణమున. సీ. సమదాతిశయ వయః ప్రమదా తతకరాగ్ర నమదాఠత పలాళ కుముదములును స్యందమాన మరంద • బృందపాన మిళింద నందదానమహారవిందములును నానావినీత ప్ర • సూసావృతాంతరీ నీ సోపానములును లోలానువేలా ను • కూలాను వేల క ల్లోలానుసర కోక జాలములును<noinclude><references/></noinclude> jyusxcsaveahwj0y3cxuuhht2k984c8 104 232921 589649 2026-10-18T14:44:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మోల్లాస ము : - దనర నాంతరతలపాతి త ప్ర్రమో క్తి క గ్రహణ నైగనిగ్యోద క ప్రకార పూరితోదర దీర్ఘకా • వార మల రె రామభూపాలు పేటలో ర రమ్యముగను. 32 క. అపరాగములై తనరిన, నపరాగంబులను దోహ దా...' 589649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మోల్లాస ము : - దనర నాంతరతలపాతి త ప్ర్రమో క్తి క గ్రహణ నైగనిగ్యోద క ప్రకార పూరితోదర దీర్ఘకా • వార మల రె రామభూపాలు పేటలో ర రమ్యముగను. 32 క. అపరాగములై తనరిన, నపరాగంబులను దోహ దార్థ క్రియ చే నపరాగగములఁ జేయు దు, రుపవనమునఁ దత్పు రీవ యోయు క్తిసతుల్. సీ. పాటీర వాటీర కోటీరనికటాX- కందంబులైన మా • కందములును యుక్తా తిముక్తాతి . రక్తప్రసవ కాంతి- పాటలాకృతి నొందు పాటలములు నీపానురూప స్వ * రూపద్యుతులు గల్గు కేసరంబులఁ జెందు • కేసరములు సాలావృ తైలాస • మాలోల కిన్నరీ- మోదినులైన ప్రమోదినులును మల్లికలలోనఁ దగు తీవ మల్లికలును జీవకములై నెలయు బంధు కాంచనంబు లనఁగ నొప్పు జీవకములు కాంచనములు గలిగి విలసిల్లుఁ దత్పురో త్కంఠవనము. తత పరిచ్యుతఝగీ * హితకరీ స్తుతతరీ గతచరీ తతపరీ • వృత ధరములు నతివేల రుతి శీల గతిలోల రతిపాల హిత ఖేలదతినీల • కృతిమ దలులు సార దుర్వార దో . స్సార వన్మార నా నీర సంచారయు • క్మారికలును ప్రకటకోరక ఫలా •దిక మధూదక భూజ శుక సముత్సుక పిక ప్రకరములును దరణీకిరణవిహరణ నిగరణ తరుణ వరుణ వరుణాంతరిత సరోవర నివాస ద వక్ర చకాంగచక్ర ప్ర వర్తనములు దనరఁ దన్న గరోద్యాన వనము లలరె. సీ. ఏలావనీ జాత మాలా ఘనీభూత - బాలానిలాధూత 31 35 జాలకంబు డోలీకృతారాళ 9 పాలీ లతాజాల - కేళీరతోద్వేల • బాలికంబు<noinclude><references/></noinclude> qs7oah27t7csyf6gtv5rshq9ub3z6f4 104 232922 589650 2026-10-18T14:44:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. నానాల తాస్పంద • సూనాయత మరఁద - పానాగతమిళింద • శానకంబు సారసోదార కా • సార సోదర సా సార సంసార యు క్సార సంబు లుంగతరు సంగ రింగ త్కు లుంగ ములును బ్రియక సాల లసద్వన • ప్రియక ములును గోరక...' 589650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. నానాల తాస్పంద • సూనాయత మరఁద - పానాగతమిళింద • శానకంబు సారసోదార కా • సార సోదర సా సార సంసార యు క్సార సంబు లుంగతరు సంగ రింగ త్కు లుంగ ములును బ్రియక సాల లసద్వన • ప్రియక ములును గోరక నికుంజ గుంజ చ్చ . శోరకములు గలిగి తత్ప్రమదవనంబు • బొలిచియు౦డె. సీ. ధూపముల్ కర్పూర దీపముల్ మధుర సా పూపముల్ దర్పణ • స్థాపనములు ఖాద్యముల్ దివ్యనై •వేద్యముల్ విమలాంబ పాద్యముల్. నిస్వన ద్వాద్యములును పూగముల్ వీటికా • భోగముల్ దక్షిణా భాగముల్ గంధసం యోగములును ఫలములు మాలూర దళములు సారసో త్పలములు శుద్ధతం • డులము లలర ఝల్లరులును శంఖ కాహళ ఘంటికా మ్రోయ ముత్యాలముగ్గు లింపుగ ఘటింప దివ్యమంటపముల మహా • దేవు భక్తిఁ బూజ సేయుదు రెప్పు డు • ప్పుర జనములు. క. ఆనకములు విమతజనభ, యానక ములు మ్రోయు మాక్ బ్రదాన సదా దానకములు, దానకములు శుభములకును "" క. 'దరములు సంసృతిదరతో దరతోదరము లయి మొరయుఁ దత్పురి నేపుడుకో , జరజనతతి హృదయాంతర { దరదానాదరము లగుచుఁ * దరతరముదుగF, . 36 37 డధ్వవిచారా “దత్పురిలోనథ్ . 39 సీదుద నాశుగ వికాస * కృదనారత విలాస- భదనాతత్వనిశాస భదనములును ప్లాటీర శీతల • వాటి సాతల - కోటీ రవాళుల • ఖేటకులుకు నాళీక నిర్యన్మ * ధూళీక చర్య ప్ర ణాళీ కదర్యవతి రాలికలును పాలీలతాంతం ఉతా లీలకాంతల్లీరితాంత గీ • కారికలును...<noinclude><references/></noinclude> jnljg8suw5xidsiv9muu2yq3h3wd3ur 104 232923 589651 2026-10-18T14:44:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మో. ల్లా సము • గలిగి సంతత సౌరభ్య • కలిత పల్ల విత సుమిత ఫలి తోద్యాన వితతు లెపుడు ప్రాగవా కృత్య గుడ గాధి పత్యయుతుల వీళ్ల కెనయగు నమ్మేటి వీఁట నలరు. మ. బలవ ద్రత్నఘృణీ సమావహ బహ...' 589651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మో. ల్లా సము • గలిగి సంతత సౌరభ్య • కలిత పల్ల విత సుమిత ఫలి తోద్యాన వితతు లెపుడు ప్రాగవా కృత్య గుడ గాధి పత్యయుతుల వీళ్ల కెనయగు నమ్మేటి వీఁట నలరు. మ. బలవ ద్రత్నఘృణీ సమావహ బహిః తల జారుంతుద ఖన్యమాన పరిఖాం ప్రాకార ముద్యద్రసా తర్బింబితం బౌచు సొం పల రెం దీనిజలంబునం బడి మను • ప్యాదృశ్యమై యుండె నా బలిసద్మం బట దీనిని దేర్తు నని సంభావింపఁగా నో యనన్. మ. అమలాగాధ పయఃప్రపూరమున సొం• పై యొప్పు నవ్వీఁటి ఖే యము భూమీతతభక్తరక్షకొఱకై • యప్పటణ శ్రేష్ఠనం గమరాజేశ్వరుఁ డుండినం దదభిషే క స్వస్తి హేత్వర్థమై యమరాధీశ్వరుఁ డభ్రగా పగను ద • తాంతంబునజ్' నిల్పెనాన్. మ. సరళో దార మణీ వినిర్మిత చతుస్తంభంబు లొప్పంగఁ ద త్పరమధ్యంబున మధ్యశాల దనరుం బుణ్యెక రక్షాధురం ధరుఁడౌ నప్పురరాజు శీల మని చెంత న్మూర్తి యుక్తంబుగాఁ బురుషార్ధంబులఁ గూడి నిల్చెనన సంపూర్ణేందిరావాసమై. మ. అలరుం దత్పుర రాజమందుఁ బ్రతిగే హంబందు వీక్షింప ని శ్చల నేత్రోత్సవ దాయకం బగుచుఁ దత్థానీయలక్ష్మీ శు భా చలదారంభము న౯ జనుల్ నిలుపు మో స్తంభసంశోభితో త్పలమాల్యంబు ల మేయగంధయుత • పద్మ వ్రాతగుచ్ఛంబులుక్. మ. వియదుల్లంఘన జాంఘికారత లా * విర్భూత వానస్పతుల్ శయసంప్రాప్యఫలావళీసుమగుళు చ్ఛంబుల్ దగం బూని ని శ్చయమన్నా గరధర్మతత్పరతచే . స్వర్ణాగతం బైన య వ్యయక ల్పద్రుమమన్న గాకృతులచే నందుండె నా నప్పురి౯. చ. లలిత రసాలసాలకిస లంబుల హెచ్చగు పచ్చతో బులు గల చైత్యవృక్షములు • పొల్చెను నిర్విషవర్త నంబుల బలసిన గారు డాళ్మముల • నంటుల నొందిన మేలు కట్టుల . తోరణం 40 1 42 13 44 15 నలువ సృజింప నో యన జ నంబులు సంతనమంద నప్పురి. 46<noinclude><references/></noinclude> dfpi0gwyk28cllm6l5f2ot4198surl9 104 232924 589652 2026-10-18T14:45:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయు ర భ్యుద య ము ... . చ. కలువల టేని రాలవయి కప్పులపుత్తడి యొంటికంబపుం బలితపు మేడ లప్పురిని భాసిలుఁ దత్పురలక్ష్మీ కింపుగా బలరిపు దక్షి ణాధిపతి • పాళి కుబేర పురంగ నామణుల్ క...' 589652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయు ర భ్యుద య ము ... . చ. కలువల టేని రాలవయి కప్పులపుత్తడి యొంటికంబపుం బలితపు మేడ లప్పురిని భాసిలుఁ దత్పురలక్ష్మీ కింపుగా బలరిపు దక్షి ణాధిపతి • పాళి కుబేర పురంగ నామణుల్ కలితసితాతపత్రములఁ • గౌతుక మొప్పఁగఁ బట్టిరో యన౯. ళా, అంతర్వాసవనీల తారకలు బాహ్యస్ధారుణ గ్రావనే త్రాంతంబుల్ రుచిరార్జు నారరసువు • క్షేమంబు లింపొందఁ గా నంతర్ద్వార విలోక నంబులు నువ • ర్వావాసభూలక్ష్మీశు ద్ధాంత స్త్రీల గనుంగొన న్నిలుచు చందం బేర్పడుం బ్రోలున౯. మ. పొలుచుం జిత్రవిచిత్రిత ప్రతిమ లా ర్మలపాండుద్యుతిదీప్త కుడ్యములు వా కలికా గ్రామ విపంచికా శ్రవణ సో గలయ న్నిల్చిన వేల్పు తేట చెలులో మ. నెలరాల విలసిల్లు స్తంభముల పై జ్జ్వల దాజ్యాంచ దఖండదీపకలికల్ స్వద్యోక మంతర్బహి "స్థలుల న్నిండఁగ మించె నచ్చట మహే స్ఫూర్జత్ప్రతీహార ని రస్త్రీస గాంధార కా కర్యోదయ ద్విస్మృతిజ్ నాఁ దత్పురి౯ నిచ్చలు. నెక్కొన్న రాత్రిందివో శప్రార్ధనాప్తి కొ రసా తల నిర్య త్ఫణిరాట్ఫణా ఘటిత రత్నశ్రేణులో నాఁ బురి౯. సీ. గమనవేగ సముత్థ • ఘర్ఘర స్వన భూరి చక్ర సంధానిత న్యందనములు సప్త ధామదభర • స్రావి హసిత చతు ర్దంత దుర్దాంత దం • తావళములు రింఖావిశృంఖలా • రింఖ ణాసంఖ్యాక కంఖాణ పుంఖాను పుంఖములును నసమాన చరణాయు ధాంక శస్త్రాస్త్ర వి ద్యారూఢ థారేయ * వీరభటులు నడువఁ గడువేడ్క లడరంగనెడనెడలను తడఁబడక వడివడిఁ జను పుడమిజనుల నుడుల చే ఘుముముమితమై యడరు నిత్య 'ధన్యయైనట్టి తద్రాజ • ఛాని భువిని, 47 48 49 50 61<noinclude><references/></noinclude> 3cq3pyez2retbxtly118fkagewgbio8 104 232925 589653 2026-10-18T14:45:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మోల్లాసము చ. వెలఁదుక లప్పురోపవని . వెన్నెలకుప్పల నొప్పు క్రీడల గలువల రేనిరాలు యిసు కజ్ గ్రహియించి వధూపదిష్ట భూ తలమున నుంచి తొల్తటిప దంబునఁ జేరి తిరంగిచూడఁ గ ల్వలచెలి...' 589653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మోల్లాసము చ. వెలఁదుక లప్పురోపవని . వెన్నెలకుప్పల నొప్పు క్రీడల గలువల రేనిరాలు యిసు కజ్ గ్రహియించి వధూపదిష్ట భూ తలమున నుంచి తొల్తటిప దంబునఁ జేరి తిరంగిచూడఁ గ ల్వలచెలి చేతులం గరఁగ • లజ్జవహింతురు రేల నిచ్చలుజ్. సీ, పలు దెఱంగుల మోపు లలరవ దేశాలి తావులు లేమి తను దొరుకవు గోరంటులకుఁ గోర్కె లూరె ముద్దులగుమ్మ వేగుజామున గాని విరియ వవియు సజాతులు సారె దంబుజముఖ యామని యెఱిఁగి నీ వడుగ రాదు ప్రొద్దు విరికి విల్వఁ బొసఁగించు నెలఁదుక తొలి కాంచనంబుల విలువ దాని కనుచు నర్మవచోజాత • హావ భావ గర్భితముగా గాఁగ ముచ్చటల్ • గఱపి సరస బరఁగు సరసులఁ గరఁగించి వీరుల నెలల నెలయుచుందురు పుష్పలా • వికలు పురిని, సీ. వనిత నీ కైదండఁ గొనవచ్చితి నటన్న దండ నొక్కఁడు . బాదుకొనియె నింపుతో చనుగుత్తు • లెట్టివో చూపవే చనుగుత్తులు మరుంగు • నను వసించు నీయెత్తుఁ గొనుటకై నేవచ్చితి నటన్న నాయెత్తుఁ గొనె నొక్క ననుపుకాఁడు పడఁతిలో కురు వేరు . పరప నాఁ గోవమా కురు వేరుపరప నీ తరము గాదు.. పరిమళముఁ జెందు దురువ మె ప్పటికినైన నమ్మఁగలవాయనంగ నిన్నమ్మఁగలను కలయికల నర్మగర్భోక్తు • లలర సంజ వీరుల నమ్ముడు రవ్వీఁట నెలలకొలఁది." 52 53 54<noinclude><references/></noinclude> jhtd3si42sggug4nlfw3t87th3uvlek 104 232926 589654 2026-10-18T14:45:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయు ర. సీ. మణ్యంతగో పేఠ •వణ్యస్థలాగ ణ్య పుణ్యగంధంబులఁ బొరలిపొరలి నానావిధోపదం • శానీత పాత్రభృ త్పానగోష్ఠీశాల • లానియాని పుంభావనారంభ • శుంభద్వధూఘర్మ లాలితాంభః కేలిఁ ద...' 589654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయు ర. సీ. మణ్యంతగో పేఠ •వణ్యస్థలాగ ణ్య పుణ్యగంధంబులఁ బొరలిపొరలి నానావిధోపదం • శానీత పాత్రభృ త్పానగోష్ఠీశాల • లానియాని పుంభావనారంభ • శుంభద్వధూఘర్మ లాలితాంభః కేలిఁ దేలి తేలి పరిపక్వశాలికా • పాలికా బాలికా గానానువృత్తులఁ * గదలికదలి నిరత ఘుమఘుమితా మోద . భరకువలయ జలజవలయిత పరిసర సరిదుదర జ లఘుజలకణ వహనగతి • లక్షణములఁ దిరుగుఁ దెమ్మెర లప్పురీ • వరమునందు. ద య ము మ. సరసాలాప గతాగతాంబుఘుటయు • క్చంద్రాననామానసాం తర సుప్తాంగజ బోధకంబు లగుయం త్రశ్రేణి భాక్పూరుషా పరుషోద్గీతము లైన గేయములు స్వ ప్న కాలిగోపీనిరా . దర పత్ర్యానయన క్రమంబునఁ దగుం . ద ద్భాహ్య దేశంబుల౯. మ. చతురాస్యుల్ రసనాంచల ప్రకటభా • షామూర్తు లభ్యంచిక శ్రుతు లత్యూర్జిత సత్యలోక నుతిద క్షుల్ సర్వకాలోల్లస 55 56 ద్ర్వతు లాపద్మనివాసులై తగిన వి ప్రశేణు లప్పటణ స్థికులై బ్రహ్మను ధిక్కరింతుకు మహా దేవుడా బ్రశంసింపుచు౯. 57 సీ. కువలయస్థితికి సంకుచిత భావ మొనర్చి పంకజా ప్ర పంచ మొంది ద్విజరాజతేజంబు • నిజదీప్తి నదలించి సద్విహారము దూర • సరణి బెనచి పగలు రజోవతు • ల గుపమ్మ నులఁ గూడి యొక వేళ నుతమౌని యోగ మంది సహ్యతాపముఁ జూపి సకలలోకముల క రాజకాంతోల్లన • ద్రక్తి మాన్చి<noinclude><references/></noinclude> aqlljsmp34ymvckkzlqlcgg7tuim6aw 104 232927 589655 2026-10-18T14:45:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ వెళ్తా ల్లా సము మెఱఱియు నినుఁ డెంత వాఁడని కెరలి కలహ తలపర బ ల బలాహక విలయపవన జవనశరనిక రావక్రి చక్ర ముఖము లమర నప్పురి నివసింతు రవని పతులు. ఉ. ఆపణవీధి కా ప్రధిక హాటక కూట చిరత...' 589655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథ వెళ్తా ల్లా సము మెఱఱియు నినుఁ డెంత వాఁడని కెరలి కలహ తలపర బ ల బలాహక విలయపవన జవనశరనిక రావక్రి చక్ర ముఖము లమర నప్పురి నివసింతు రవని పతులు. ఉ. ఆపణవీధి కా ప్రధిక హాటక కూట చిరత్నరత్న ముల్ `వాపుడు రాశిఁబోసికొన వచ్చు బెహారుల కిచ్చితీవులై దోపినవానినెల్ల కడఁ ద్రోచిన తద్భరమాని రత్నగ. ర్భాపరితాభిదī బుడమి . రంజితతద్వణిగా ళి నెన్ను చుక్. గీ. మిన్నొరయుధాన్యరాసులు మించ లేక . జలజ బాంధవుఁ డీవలా వలఁ జనంగఁ దనరె భువినుత్త రాయణ . దక్షిణాయ నములు తద్భువి సచ్ఛూద్ర • సమితివలన. చ. కలువల అనిరాల యుప కారికల నవలాలు కేళికా కలనము నొంద ము౦దురిలి • కన్పడు ముక్యములందుచోజగం బులఁ గురియింప నాటఁబలె ముత్తియముల్ గిరియించు నంబుదం బులనెడు వార్త లోకమునఁ బుట్టె ముదంబుల నొప్పునప్పు౯. గీ. కుంకుమాగరు ఘనసార సంకుమద మృ గమద గృహముల నుదయాస్త సమయములను దొరఁగు కస వానుచో మించి • లో యదములు • బహుళవర్ణత్వ మొందు న ప్పట్టణమున. 58 59 60 61 62 వ. మఱియు నప్పురంబున సౌమ్య రమ్య ప్రతివిధి విధిమ త్ప్రథిత మేధా వ్య ధ్యాపి తోదీర్ణ వర్ణ వర్ణనీయ వర్ణ శ్రమాంక స్వాధ్యాయ ధ్యాన మేదుర దురధిగమ నిగమశిరః ప్రముఖ మర్మ పార గాసంఖ్య సంఖ్యావన్ముఖ్య ముఖరవ ముఖరితంబు లగువిప్రభవనంబులు నిరంతరా భ్యస్త శ స్త నమ స్తశస్త్ర శాస్త్ర విద్యా నైశారద్యోద్య దర్వాఖర్వ శార్వర ప్రదరదప్ర దరసంధానాద్యవధాన భాసమానాసమాన సంధానుల్లంఘన తత్పర ససమ్మ శ్యామర క్షమాకల నర ద్విపక్ష నిర్బయ మర్దన క్షమాక్షణ బల బలవ గృద తమా క్షద్ర నిర్నిద్ర తేజోవిజిత దినరాజులోకంబు లగు రాజులో<noinclude><references/></noinclude> bwxwj8e8iqp2odm0tmytd7v5nj8oqlp 104 232928 589656 2026-10-18T14:45:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . కంబులు ననవరతాగారాతి రైపతి ప్రభృతి దిక్పతి విచిత్ర ప్రచురతర చిర త్న రత్న ధనధాన్యాదిపచయ క్రయవిక్రయ నిపుణ పరకృతవంచ నా సంధాన గంధానభిజ్ఞ జ్ఞాతనయాయన పోషి...' 589656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . కంబులు ననవరతాగారాతి రైపతి ప్రభృతి దిక్పతి విచిత్ర ప్రచురతర చిర త్న రత్న ధనధాన్యాదిపచయ క్రయవిక్రయ నిపుణ పరకృతవంచ నా సంధాన గంధానభిజ్ఞ జ్ఞాతనయాయన పోషితార్యజనంబులగు నర్యజనం బులును సమంచిత వర్ణాశ్రమ మర్యాదాభిజ్ఞ ప్రజ్ఞాన ప్రాజ్ఞ ప్రభుసంతత దురంత శాసన ధర్మ నియమ నితాంకశాంతా కఃకరణ మానధనులగు శూద్రఘనులును సౌపకారగ వారముఖ్యా ప్రఖ్యాతాభినయా భావ సూద న చణ రణన్మంజుమంజీర చరణకల క్రేంకార నాద మేదుర కంకణ కర విన్యాసాభినయ ప్రదీప్త సప్తస్వర ప్రపంచ విపంచికా వికస్వర వినోద విశద మానస మాన సభ వనవాహనా కాంక్ష విటప పుంభావ సంభావనా రంభ సుభగంభావుక లగురూపాజీవికలును దురారోహానోకహ నివహ మనోరమ మ హెూత్సవ ద్యోతితోద్యాన నవనవోన్మీల న్మాలతీమాధవీ విచి కల వకుళ ముకుళ్ళ కులానుకూల నిష్యందమాన మరంద బిందు సందోహ నందదిందింది రానవరతరుత సంతాన తాన హేతు భూజాభ్యాస ప్రదే శా వీరళసంజాత త చేళిమ నారికేళ తృణరాజాది సాలరాజరాజి శాఖా సమా లింగి తైలాడోలా లాలితోత్సుక శుక పిక నికర గానమాధురీ రసాతివేల వేలాస్వాదన సద్యోమాద్య త్సంగ భంగాసహ శృంగారరస లాలస సారస ర థాంగ క్రీడత్సారంగ ముఖ సుఖారావ పూరిత దిగంతరాళ వర్ధమానో త్సాహ సందర్శనార్ధ సార్ధతి కోటితీర్థ స్నానఫ లేప్సిత మహిత నిమజ్జనోన్మ జ్జన నమజ్జనానవరతానందప్రదాన లోల లోలాను వేల వేలాభిముఖోల్ల ల త్కల్లోలజాల కోలాహల నినాద మేదుర నదీతటాక దీర్ఘ కాప్రదేశంబులు హీరపంజర సమంజస విహార శారికాకీర కలరవాది వివిధ విష్కిరామో దకర విష్వగ్వ్యాకీర్ణోదీర్ణ సువర్ణ దుర్వర్ణ ముఖ భవ్య-ద్రవ్య స్తవ్యనవ్యవైభవ నిపుణ విపణి శాతేత స్తతస్థాపితాంశుమత్ప లానుగ శదనపూరానుసర శిశి రకరకాంత శాంత కుటీ కుతలానుకూలనీల శాలిప్రణాళీ కాంతిసంక్రాంత చ్ఛాయా త్రివేణీసందర్శన కుతూహల బృందారక సుందరీ నేత్రాంశోత్పల -శోరణంబు లగుతోరణంబులును సంతతసాయక పరితఃవరిర క్షిత దుర్గము దుర్గ షాకార గోపురాట్టాలక వృథుర థగ జ వాజిశ స్త్రశాలాది రాజద్రాజ వీధులు గలిగి చెలువొందు నందు. 63<noinclude><references/></noinclude> aw00fa4swlldzu8ddu5azdy6gp6xro7 104 232929 589658 2026-10-18T14:53:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. ఆపురమున రాజన్నమ సము . 18 హీపాలుఁడు నిజవరాక • మేత ధ్వజినీ ఢూపాయిత పాపాయిత భూపాయుతుఁ డగుచు నీరులఁ బొలుపొం చెఁ దగ౯. నీ. ఒక చోటగురుమత ప్రోక్త ప్రపంచంబు నొకవంకఁ దర్కశా • స్త్రోద...' 589658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>క. ఆపురమున రాజన్నమ సము . 18 హీపాలుఁడు నిజవరాక • మేత ధ్వజినీ ఢూపాయిత పాపాయిత భూపాయుతుఁ డగుచు నీరులఁ బొలుపొం చెఁ దగ౯. నీ. ఒక చోటగురుమత ప్రోక్త ప్రపంచంబు నొకవంకఁ దర్కశా • స్త్రోదితంబు లొక చక్కి సూత్ర భా ష్యోత్థానులాపంబు లొకమన్కి రతిరహ స్యోక్తియుక్తు లొక పట్టునను నాట • కోరుచాతుర్యంబు లొక టెంకి వ్యాకర . ణకథనంబు లొక కేవ నుపనిషత్ప్రకటసల్లాపంబు లొకయున్కి సంగీత సుకరఫణితు లొక్కటక్కున సామర • స్యోర్థ సౌఖ్య కరణ సమ్యగను త్తర • గ్రంథగోష్ఠు లలరు కొలువునఁ జెన్నొంది యఖిలశాస్త్ర సరసుఁడై పొల్చె రాజన్న జనవిభుండు. . 64 65 వ. అతండొక్క నాఁడు హిత పురోహిత సామం తామాత్య సేనాధిప దండనా య కోపప్రధాన రాయబార సంధివిగ్రహవిచారచార దౌవారిక కరణిక పౌరాణిక జ్యౌతిషిక కవీశ్వర తార్కిక శాబ్దిక నయశాస్త్ర మంత్రశాస్త్ర భరతశాస్త్ర శకునశాస్త్ర సాముద్రిక శాస్త్ర శిల్పశాస్త్రజ్ఞులును దానాధి కారి భాండాగారాధికారి గోష్టాధికారి వస్త్రాధికారి శస్త్రాధికారి ర ధగ జతు రంగాధికారులును గస్తూరీముఖ పరిమళ కరండాథికారులును ఫణిహార లాం ఛన విదేశగ విధూషకులును అంగరక్షావధానకరులును దాస దాసీజ నాందో ఖికా ధ్వజాలపట్టికా ఛత్రచామర వ్యజన తాంబూల దీపికా పాదుకా మాలి కాది ధరులును వాద్య వాదక గాయక నర్తకీ నర్తక మార్దంగిక పాణవిక వైణవిక వైణిక వైతాళిక చాక్రిక ఘంటిక శాంఖిక శాక్తీక నైస్త్రింశిక యాష్టీక కౌంతిక ప్రాణిక వైజయంతిక నైవధికాదులు చెలువొంద సింహనం హననసింహాసనానీనుండై పేరోలగంబునం బొలిచియున్నఁదదీయాజ్ఞంగొని<noinclude><references/></noinclude> i2jvs9308wo63u0tut6zv19gf2cs2px 104 232930 589659 2026-10-18T14:54:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 ప భ ద్రా.యు ర భ్యుదయము . దర్శించి మహానందావిర్భావంబున శ్రీమద్రాజరాజేశ్వరచరణారవింద తైల ధారావదనిఛ్ఛిన్న ప్రతిరూపాపన్న స్మృతిరూప సంతాన భక్తి విహార హార సురాహారనీహారహార వృష...' 589659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 ప భ ద్రా.యు ర భ్యుదయము . దర్శించి మహానందావిర్భావంబున శ్రీమద్రాజరాజేశ్వరచరణారవింద తైల ధారావదనిఛ్ఛిన్న ప్రతిరూపాపన్న స్మృతిరూప సంతాన భక్తి విహార హార సురాహారనీహారహార వృషహరిహయ హయ ఘనసార సారసాసార బినసీర ధరధర రాజరాజతగిరి గిరీశనరీసృపవర సౌవరవారణ సౌరరసారుహ శరళ రద్రాకానిశాకర కర కాతారాతారాపథ సరిద్వర దరత్కైరవ నిర్జర గవీ శా ర దాశార దాచ్ఛ నీరద నారద పారద ద్విరద రదనగోక్షీర క్షీరపారావార వారణ విపక్షపక్ష తత్ప్రభు వదన వదనభిన్న శుద్ధ చందన భిదురదుర వా నైళద్య విద్యోతమాన మానాతీత వితత కీర్తి మూర్తిస్ఫూర్తి విళదీకృత దశదిశాముఖ ముఖర జ్వలన జ్వాలాలీలా విలసత్సంవర్త సమయ సంప్రవృ త్తి వికర్త నద్యోత వివర్తమాన ప్రతప్త కార్తస్వర స్వరగ నైగనిగ్య నివ ర్త నా నర్త నపవృత్తోద్వృత్త భవద్భవిష్ణు ప్రతాప ప్రాభావ కృతాభిభవా విభుత్వ దశాదశాదశరణ శరణం త్వాం ప్రత్యర్ధిభవత్ప్ర్పత్యర్ధిసార్ధ సార్థకిత గోత్ర గోత్ర శాత్రవ పు తామిత్ర త్రినేత్ర మిత్ర కరామృతత్వకర స్వస్త రుస్తనయిక్ను చింతా ప్రస్తర వాస్తోష్పతి నై చిక ముఖ వదాన్య నిచయ దానప్రశస్త తా సైన్య విశ్రుత వితరణ సరణి ప్రసిద్ధ సిద్ధ గంధర్వకి న్న రాది విహార హార్యహార్య వ్యదార్యముర్య ధర్య భరణ రణక్కల్లో లగుంభ శుంభదంభోదిదంభస్తంభ నారంభ సంభ్రమ దంభోజసంభూత భూతపతి జంభారాతి ముఖ బర్హిర్ముఖ పతి సంభావిత గాంభీర్య విజృంభ ణ భణన కోవిద కవిసముదయ సముదయహృదయ నిరంతరోదయ ద్ద యామయ భావ భావభవరూప ప్రకార రవిప్రకార ప్రచండతరదోర్దం డ మండలాగ్రమండనాయమా నోదగ్ర మహోదగ్ర ద్విషదగ్రియ గ్రసన వ్యగ్ర మండలాగ్రాగ్ర్య భండనోద్దండ పరమండల ఖండన పాండిత్య పాండిత్యవిస్తారిత కుండలి ప్రభువిచిత్ర శిఖండిజది పటుతరవాచోయ క్తి పటు ప్రవర వరణపరిఘాది సాధన దుర్వి భేదన ప్రకటిత నృపసదన పుట భేదన స్ఫుటతమ నిజమహీమండలాఖండలాఖండలక్ష్మీ ప్రథమ సంవర్ధితా జన కాండ కాండప్రకాండ సంధిత్యానిర్భర్తిత గాంగేయకోళ నివేళ నెవేళితావరిమేయ గాంగేయ పురుకుత్సా వ్యసంభావితాకుత్సిత సంయత్య<noinclude><references/></noinclude> 4dsmyh0vtcghf2p75sot4rh6j2yzguy 104 232931 589660 2026-10-18T14:54:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ప్ర థ మోల్లా ఫ్ల. ము. మయనయ వినయ నియమాదికృత విస్మయ విస్మయావిధేయ విమృశ్యవి హిత వివిధ స్వీయ విధేయ దూరోత్సారిత నైఛేయ నాసత్యాద్యభిరూప ణీయ రూప ధేయ శ్రిత పుణ్యవచ్ఛిన భాగవతవరేణ్...' 589660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ప్ర థ మోల్లా ఫ్ల. ము. మయనయ వినయ నియమాదికృత విస్మయ విస్మయావిధేయ విమృశ్యవి హిత వివిధ స్వీయ విధేయ దూరోత్సారిత నైఛేయ నాసత్యాద్యభిరూప ణీయ రూప ధేయ శ్రిత పుణ్యవచ్ఛిన భాగవతవరేణ్య భాగధేయ త్వదీయ సద్గుణగణ తంతు సంతతి సంతత సహకృత్వ సంస్ఫోటోద్భట సాస్ఫోట భవద్భట సందోహాటోప కువింద సంఘటితామంద పటుతరాచ్చకీర్తి పట నాయసాయ రాచుళ్లగోత్రం కామినేని రాజన్న భూపాలార్థాంగ నా భవానీ గర్భ శుక్తిముక్తాఫల రంగమాంబాలోచన చకోరానందకర రాకాసుధా కర విరాజమాన రాజన్న దేశాయి సార్వభౌమ జయవిజయీభవ యని యివ్విధంబున వినుతించిన హర్షించి. మ. నను శబ్దార్ధపరిషి - యాకలిత వా జ్నెపుణ్య గణ్య ప్రధా జనితానంద కవిత్వ తత్త్వరచనా . సౌజన్య జన్యాత్మ మో దనపదేశిక పాదుకా నియత చి . త్తపస్ఫుర న్మార్గ ఖే లను నైఘంటిక యుక్తియుక్త మతిలీలం జూచిపల్కెజ్ దయ. సీ. అద్వితీ యాపరో • క్షానుభూతిపసి దాచార్యవిజయ మాం ధాంచితముగ ఘన జగజ్జన్మాది . కారణ శ్రీమదు పాఖ్యానము దెనుంగు నై తలిర్చ లలితపదార్థా ద్య లంకార సహిత నీ రావివాహము సముల్లాస మలరఁ గృతులు మెచ్చంగా శ్రీకృష్ణవిలాసంబు జనమనోహరముగా మును రచించి మించియున్నట్టి నిన్ను వ ర్ణించఁ దర మె ప్రబల రాపాక వంశసం • భవ నవీన జవన కవన ప్రభవ న భాషావి శేషి ల లక్ష్మణ ప్రతిభాధుర్య • లక్ష్మణార్య. గీ. నీవు శబ్దార్ధ చిత్ర స న్నిహితమైన కవనమొనరించు పొడవు గాన నొక్క 3 66 67 68<noinclude><references/></noinclude> 6q9ljnjjofx1ty60k4uonepz87oluv3 104 232932 589661 2026-10-18T14:54:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దేవీ కావ్యక్త సూక్తి సం 4 ధాన మహిమ గలిగిన ప్రబంధము రచింపు కౌతుక మన. వ. అదియెట్టిదనిన. క. అసమాన ముభయభాషా, రసమానము వృత్తిరీతి • రసళయ్యావ 69 70 ల్లసమానము చిచ్చైత్య, స్వసమానము గా రచిం...' 589661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దేవీ కావ్యక్త సూక్తి సం 4 ధాన మహిమ గలిగిన ప్రబంధము రచింపు కౌతుక మన. వ. అదియెట్టిదనిన. క. అసమాన ముభయభాషా, రసమానము వృత్తిరీతి • రసళయ్యావ 69 70 ల్లసమానము చిచ్చైత్య, స్వసమానము గా రచింపఁ జర్చింపఁ దగు౯. 71. వ. మఱియు గుణదోషవి భాగ జ్ఞుండగు వివేకియు ననుప్రాస సమాబద్ధ పదబం ధుండగు వాచికుండును బసాద మధురాయత్త రచనుం డగుకౌచికుందును . నర్థసంగ్రహ చాతుర్య ధుర్యుండగు నార్థికుండును యమకాన్విత కవిత్వ దక్షుండగు శిల్పికుండును సాలంకార రస తత్పరుండగు మారవికుండును దన్నియమంబు లిట్టివి రీతులుత్రివిధంబులు వైదర్భి గౌడి పొంచాలీ యనం దనరు బంధపారుష్యర హితంబు శబ్దకాఠిన్యవర్జితంబు నాతిదీర్ఘ సమానంబు నగు నైదర్భియు సమాసభూయస్త్వం బైనయోజస్థితియు నుద్భట బంధతా విశేషంబుగల కాంతియుం దనర గౌథీరీ తీయనందు వైదర్భీ గౌడీరీ తిమి శి తంబై పాంచాలీరీతియనం దగ్గు శబ్దార్థంబులు మూర్తి వ్యంగ్య వైభవంబు జీవితంబు నలంకారంబులు హారంబులు శ్లేషాదులు గుణంబులు రీతులు స్వభావంబులు కైశిక్యాదివృత్తులు వృత్తులు పదానుగుణ్యవిశ్రాంతిగల శ య్యలు శయ్యలు రసాస్వాద భేదంబులగు పాకంబులు పాకంబులు కావ్య సామగ్రికి నుండవలయు వాచక లక్షక వ్యంజకత్వంబున దివిధంబు శబ్ద జాతంబు వాచ్యలక్ష్యవ్యంగ్యత్వంబున నర్థజాతంబు త్రివిధంబు తాత్పర్యా.. ర్థము వ్యంగ్యార్థగతం బై యుండు నభిధాలక్షణావ్యంజనాఖ్యల శబ్దవృత్తు'లు త్రివిధంబులు సంబంధానుపపక్తిమూలం బగుటంజేసి గౌణవృత్తి లక్షణా భేదంబై యుండుఁ గావున నొక్క ప్రబంధంబు రచించి శ్రీశ్రీ రాజరాజేశ్వరా రిృతంబు గా విచారించఁ దగునని జాంబూనదాంబర తాంబూలాదిక ౦బుల బహుబహూకరించిన సంతుష్టాంతరంగుండనై తద్వాక్యంబులు వమాణీక `రించి ప్రబంధంబునకుఁ దదీయాభీష్టఫల వదుండు రాజేశ్వరుండు త్తమనా యకుం డగునని సిద్ధాంతీకరించి యమ్మహానగరంబున వశీంచు రాజేశ్వరు ధర్శించఁ దలంచి, 72<noinclude><references/></noinclude> 9yqxn0hc75zgfpvg158d8cv2w9dsvuh 104 232933 589662 2026-10-18T14:54:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ నీ సరసనానారత్న భరశృంగ సంగత దివ్యసాలాంతర , స్థిరతఁ జెంది మహిసహస్రస్థంబ • మంటపం బఖరారు నది మణిఖచితమై పొదలు చుండు వరుసఁ జతుర్దిశా •వధి సహస్రస్తంభ ములు పట్తిపత్త్కి కి మ...' 589662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథ నీ సరసనానారత్న భరశృంగ సంగత దివ్యసాలాంతర , స్థిరతఁ జెంది మహిసహస్రస్థంబ • మంటపం బఖరారు నది మణిఖచితమై పొదలు చుండు వరుసఁ జతుర్దిశా •వధి సహస్రస్తంభ ములు పట్తిపత్త్కి కి మ్ముగ వెలుంగ రమణీయమణిసహ సస్తంభములు మించి తిర్యక్రవ ర్తనో • దీప్తి నేనయఁ దాదృళ స్తంభవజ్ఞులు • తరుచు గల్గి తదుపరిచ్ఛన్న పటలంబు • తద్విధావి రత్నమయమై తలిర్చ వి • భోజమాన మై వెలింగిన యమ్మంట పాంతరమున. 73 శ. నవమణిగణఖచితంబగు, భవనాభ్యంతరమునందుఁ బార్వతితో ను త్సవమున శ్రీరాజేశ్వరుఁ, డవనిజనులఁ బోచుచుండు నతిముద మలర౯. వ. మఱియునమ్మహా దేవుండు విక స్వర పుండరీక నిభకోమలామల శరీరుండు త "రుణారుణకిసలయవిలసిత చరణతలుండు చారుతర హీరవిశదళక లసదృశం బులగునఖరంబులు సారసార సమసార సంకాశంబులగు నంగుళీ దళంబులు స్వచ్ఛక చ్ఛపమృదుల౦బులగు పదవృష్ఠ వ దేశంబులును బ్రత్యగ సముదగ్ర జగత్సింజానమంజు మంజీర రంజితంబులగు చరణంబులు రుచిర ళశిమణి గణనీయకాహళయుగళ సంకాశంబులగు జంఘికలు మహోద్దండ కుండాల శుండాదండ సన్ని భంబగు నూరుద్వందంబు కలధౌత పూత దుకూలాంబర చిర త్నరత్నరళనాయుక్తంబులగు పులిననదృళనితంబంబులు స్ఫాటిక క శాట పాటవంబు గల వక్షస్థలంబు సకలాభీష్టప దా ఒక మణిన ణఖచిత పటుక టక కేయారాంగుళీయకాది భూషణభూషితంబులగు చతుర్భుజంబులు శార దైంద వ ఓంబసంకాళ సముల్లాస భాసురంబగు వదనంబు కోటిసూర్యప్రకాశానంత రత్న కీలితకిరీటంబుగల మస్తకంబు గలిగి సర్వజ్ఞ శ్వాద్యనంతకళ్యాణగుణ పరిపూర్ణుండు పూర్ణిమాళళాంకకోటి విరాజమాన విగ ముండును నిత్యనిర వద్య నిరతిళయ తేజస్సంయుతస్వసమాన రుద్ర గణవమథగ ణపరివృత మణిమయా<noinclude><references/></noinclude> 5q5i3b3of1h6h23j7mzmjkpiwy95jf6 104 232934 589663 2026-10-18T14:54:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయురభ్యుదయము . సింహాసనాసీనుండు కుండలికుండలాలంకృత దేదీప్యమానుండును నిత్యశుద్ధ బుద్ధము క్త కేవలాఖండసచ్చిదానంద స్వరూపుండును రామణీయక త ను ప్ర భా భాగితానంతకోటి బ్రహ్మ...' 589663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయురభ్యుదయము . సింహాసనాసీనుండు కుండలికుండలాలంకృత దేదీప్యమానుండును నిత్యశుద్ధ బుద్ధము క్త కేవలాఖండసచ్చిదానంద స్వరూపుండును రామణీయక త ను ప్ర భా భాగితానంతకోటి బ్రహ్మాండపరాణుగ వాక్షీ భూతా నేకరోమవివర దేహుండు ను గామి నేనిరాజన్న దేశాయికుల దైవతంబగు రాజరాజేశ్వరుం గాంచి బహు ప్రణామంబు లాచరించి. అనులోమవిలోమశ్లోకము. రద సారసగోసార సమానానఘకాళికా కాశికాఘననామా సరసాగో సర సాదర . గీ. శరవృషవనాబ్దపుష్కర హరిరసాభ 75 76 శుచిశరీక * సుమశరాంగ శరవృషవనాబ్జపుష్కర • హరిరసాభ శుచిశరీరప్రవర్ధిత • సుమళరాంగ . వ. ఇవ్వధంబున నమ్మహేశ్వరు నినుతించి దక్షిణాశావిశాల మంది కంబున సీతాసమేతుండైన రాములు సేవింపం దలంచి. సీ. సుమతి రేకాకీ న రమతే యని వచిందు రాజితరాజకీ • రవ్రజంబు ధీయుక్తి చే నద్వి • తీయమైచ్చ త్త ని వచియించు శారికా వారములును సుచిగోక్తి నధపురు షో హనై నారాయ ణో కామయత యను కేకికులను స్థిరపదస్థితి నద్వి • తీయో ప్తికచ్చి త్త నుచుఁ బల్కు పారావతచయములును మహిత భాషల యస్వచా • త్మాశరీర మనుచు సూచించు పికసమూహములు గల్గి నెలయు శుక పుష్పమంటపా • వృతమహీరు హంబుల వశించి భక్తిమో దంటు మీర. వ. మఱియును. 77 78 : 79 8 0.<noinclude><references/></noinclude> pzc9dvtcx67rbg747m412duteukf8o0 104 232935 589664 2026-10-18T14:54:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోల్లా సీ. వెలయు నారాయణై • వేదగ్ం సర్వం బ నుదుఁ బల్కు కిన్నరీ• నిచయములును హితముమీరంగ త + మీశ్వరాణాంపర మ౦మ హేశ్వర మను • మధుపగణము తెలివిమీరంగం దేవతానాం పర మంచ దైవత మను నం...' 589664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథ మోల్లా సీ. వెలయు నారాయణై • వేదగ్ం సర్వం బ నుదుఁ బల్కు కిన్నరీ• నిచయములును హితముమీరంగ త + మీశ్వరాణాంపర మ౦మ హేశ్వర మను • మధుపగణము తెలివిమీరంగం దేవతానాం పర మంచ దైవత మను నంచకులము నలువొంద నారాయ • ణంమహాజ్ఞేయం బ జరీ టపతగములు నవ్యయఃపురుషస్సాక్షి • యనుకుళుంగ తతులు జెన్నొందు తత్సవి • ధ ద్రుమముల నిష్కళంక నిరంజన నిర్వికల్ప నిర్గుణబ్రహ్మమచట రా • ణించు కతన. గీ. అదియు ని శ్రేయసామృత మదియునిత్య వా స్తవస్థాన మదియు ని · ర్వాణపథము దూరవర్ణితసుఖదుఃఖ కారణ మనఁ దనరఁ దత్పద మెన్నంగఁ దరమునగునె. వ. అచ్చోట. గీ. దేదివ ద్వేదికా విప్ర ధిక సువార పర్యమాన శుతిస్మృతి ప?కటి తేతి హాస ఘుమఘుమితారాన సమాన భర్మహర్మ్యంబులో రామ భద్రుఁడలరు. 81 82 83 84 వ. అదేవుండు స్వాభిమత స్వసంకల్పానుకూల్య పరమపదస్థానీయ భోక్తృ భోగ్య భోగోపకరణ్ణ భోగస్థాన భూతుండును నిఖిల హేయ ప్రత్యనీక కళ్యాణైకతాన స్వేతర సమస్తవస్తు నిలక్షణానంత జ్ఞానానందైక స్వరూ ప స్వాభావికానవధికాతిశయ జ్ఞానబలైశ్వర్య వీర్యశక్తి తేజోవిరాజమా న దివ్యమంగళ విగ్రహా చింత్యాద్భుత నిత్యనిరవద్య నిరతిశయ సౌంద ర్యౌజ్వల్య సౌగంధ్య సౌశీల్య వాత్సల్య గాంధీ శ్యాచార్య యావ నా ద్యానవ ద్యానంతక ళ్యాణగుణ పరిపూర్ణుండును నిఖిల జగదుదయవిభవలయ<noinclude><references/></noinclude> lbebv96n8tz5ky2lfawn2uzwle5xro5 104 232936 589665 2026-10-18T14:55:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రా లీల పరబ్రహ్మ పురుషో త్తమ నారాయణాది శబ్దవాచ్యుండును బ్రహ్మాది దే వర్షి మనుష్యాద్యారాధ నాది గోచరుండు తత్తద్భేద స్వరూపావ స్థితుండును. శ్లో. ఉపాస్యోపాసక త్వెన గురుశి...' 589665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రా లీల పరబ్రహ్మ పురుషో త్తమ నారాయణాది శబ్దవాచ్యుండును బ్రహ్మాది దే వర్షి మనుష్యాద్యారాధ నాది గోచరుండు తత్తద్భేద స్వరూపావ స్థితుండును. శ్లో. ఉపాస్యోపాసక త్వెన గురుశిష్యకమేణ స్వామిళృత్యాదిరూ పె ణ | క్రీడతె స్వేచ్ఛయేశ్వరః, అన్న న్యాయంబున నమ్మహాత్ముండు రవి కర వికసిత ప్రభామండల మండిత పుండరీక దళ స్ఫాయదాయ రేక్షణుం డును సుభూ లలాట సునాసాపుట సుస్మితాధర సుచిరమణిముకుర సుక పోల యుగళుండును కంబుగ్రీవుండును దనుతర మధ్య భాగుండు విశాల భక్ష స్థలుండును సువిభ క్త సర్వాంగ నిర్దేశ్యబిశ్వరూపసింహనంహననుండును న్ని గ్ధవర్ణుండును శోణసార ససుకుమార చరణయుగళుండుకు జతప్త కార్తస్వ ర ప్రభాధగధగిత పీక కౌశ్రేయాంబర ధరుండును. సకలభువనోదయ సకల . హేతుభూక పితామహవిహరణ నాభికమల కుహరుండు జ్వలద్విశాలో రస ల నూతనరత్న వేదికా సమారోహణ కారుకిత మతి నంద దింది రాసుందరీ సుందర పురందరోపల కలిత సోపాన విరాజిత రోమరాజీసహితుండును వి రాజమాన వైజయంతీ కౌస్తుభమణి మృణి ఘృణిరాగణిత మణిసమంచిత • కాంచనక వాట తుల్యంబగు వక్షస్థలంబును జతుర్విధ పురుషార్థ పబంధంబు లగు చతుర్భుజంబులును వర్ణనీయసువర్ణ దివ్యరత్న సముదీర్ణకర్ణయుగ బమాన సుకర మకరకుండల మండితంబులగు గండస్థలంబులును మణిమ య భాజమానకిరీటంబుగల మస్తకంబు గలిగి యనాలోచితవిశేషా శేషలో కశరణ్యుండును శంఖ చక9 శార్ణ నందక శ్రీవత్స ఉద్మ వనమాలాలంకృ తుండు ననవధికాతిశయ సౌందర్య హృత విశ్వమనోదృష్టి వృత్తి లావణ్యా మృత పూర పూరితాశేష చరాచర భూక జాతాద్యద్భుతాచింత్య నిత్య యా : ననుండును బుష్పరనీ విసర సరదగణ్య పుణ్య గంధ వాసితానంత దిగంత ఎరాళ త్రైలో క్యాకమణ ప్రవృత్త గంభీర భావుండు" సంతక కరుణాకటా శ్రీ వీక్షి శాపరిమితాళిక సమూహుండును సజాతీయవిజాతీయ స్వగత భేద …. స్వరూపుండు తత్తద్విలక్షణుండగు శ్రీ మున్నా రాయణుండైన శ్రీసీతారాముల సేవించి తదీయదివ్య శ్రీపాదతీర్థతులనీ దివ్యము నిగళ విగ్రహ శ్రీపాదాంకిత Cథగోప దివ్యనామసంకీర్తన కళ్యాణగుణాఘ్రాణ పాన సందర్శన శిరోవ లం<noinclude><references/></noinclude> jthhsbzaj07e54otjfbbj3195j1bz3t 104 232937 589666 2026-10-18T14:55:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ము సౌకర్ణన ధ్యా వైకాయన భాగ చేయుండనై శ్రీముద్రాజన్న దేశాయి లక్ష్మీ బిలాసనివాసమహాలక్ష్మీని సేవించం దలంచి తన్మహారాజాజ్ఞంశాన్ని 85 చూర్ణిక. శ్రీమక్కలశజలనీధి విలస దంకర నిరం...' 589666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ము సౌకర్ణన ధ్యా వైకాయన భాగ చేయుండనై శ్రీముద్రాజన్న దేశాయి లక్ష్మీ బిలాసనివాసమహాలక్ష్మీని సేవించం దలంచి తన్మహారాజాజ్ఞంశాన్ని 85 చూర్ణిక. శ్రీమక్కలశజలనీధి విలస దంకర నిరంతర సుకవిటపి వీటి వల యిక బలభిదువల విపుల విపులాతల ద్వీప నీపోవవన భవన కొంత చ్చిం తామణి ఘృణి ధగద్ధగిత మృగరాజ విరాజమా నాసన సమానీసారి హృద్యా నపద్య గద్య పద్య వైశారద్యో ద్యద్విద్యాధరీలోచన చకోరానందకర సాంద్ర చంద్రాతపన దరహాసాభిరామాం నితాంత లతాంతÈణ బాణ శాణాయమానా సమాన 'మణిగణ ప్రభామండల పిచండిల కుండల కషణ నిశిత సితసాయక వీక్షా కదంబాం సౌరవరవర్ణినీ వర్ణనీయ సువర్ణవర్ణ నిటల తట ఘటితాకలంక కుంకుమ సంకలిక సుఖసంపాదన నఖిముఖోల్ల సంతీం తరుణ్ తరణికిరణ జాంబూనదాంబుజ హరితాళ వినీల నీర జంతర నట త్తటిత్ఫుల్ల హల్లక జపా కర్ణికార కోరక ప్రకార తను ప్రభా ధౌనమానాం కామాలికాబద్ధ నాకలస్నిగ్ధ కేశపాశ విభ్రాజమానాం సమానాధిక నూత నా కేతకీ జాతీ చంపకాశోక పున్నాగ మల్లీ బంధుర బంధూక స్తబక కుచ కుంభ గుంభిత గంధసార ఘనసార మృగ మద సంకుమద మసృణముస్పణ ము ఖామోదవిరాజమానాం నవరత్న కీలితాంచీత కాంచనకిరీట పౌరాహా ర కేయాయార చ్ఛన్న ధీర ఝణంఝణాయమాన కంకణాంుళీయక ఘంటి రోడ్డాణ కాంగీదార శింజాన మంజీరా ద్యలంకార విద్యోతమానాం ని రంతర సుమక దంబకదంబవన సంచరమ్ముది ణీ ప్రదాపితోర్ధ్వకీల కుండల మండిత ప్రభాకర పాత్రశోభిత సుథాకర కిరణ పరామృతోతహార ప్రి యాం శ్రీకామేశ్వరాంక పర్యంక నివాసినీం సువాసినీ పూజావి ధానావధాన రాచుళ్లగోత్రపాత్ర కామి నేనిరాజున్న దేశాయిలక్ష్మీ విలాసమాణిక్య సింహాసన స్థిర మహాలక్ష్మీం సదాక అయామి. 86 87 హః అని వినుతించి బ్ర హ్మోత్తర ఖండంబునం గల భద్రాయురభ్యుదయం బుఁ దెనుఁగించి శ్రీరాజేశ్వరున కర్పితంబుఁ జేయవలయు నని యాజ్ఞ యొసంగు కామి నేనిరాజన్న నృపాలు వంశావతారం బభివర్ణించాడ. .నీ. సతత ఘళంఘళ • స్వనదచ్ఛజీవన- కమనీయ నద నదీ • కప్రజంబు విక చారబుజోత్సల • ప్రకర ద్రవశ్మరం- దాసార కాసార • భాసురంబు<noinclude><references/></noinclude> kbe63npnj608zs4knz69wc73j6hc4ug 104 232938 589667 2026-10-18T14:55:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయు ర భూ ద య ము . కలకంఠ శుక నీల కంఠ పారావత- నినద ముఖరితోప వనభయంబు హాటక కటక రత్నా వాస బహుళ్ళంగ - సంగతకృతకాది సముదయంబు తారకాపద కషణాబ్ద • ధవ కుముద్వ తీరమణ కాంత కాంతనం • స్థిత వ...' 589667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయు ర భూ ద య ము . కలకంఠ శుక నీల కంఠ పారావత- నినద ముఖరితోప వనభయంబు హాటక కటక రత్నా వాస బహుళ్ళంగ - సంగతకృతకాది సముదయంబు తారకాపద కషణాబ్ద • ధవ కుముద్వ తీరమణ కాంత కాంతనం • స్థిత విశాల సార శిఖరోరు థేయప్ర శస్తవస్తు పుణ్యనివహం బిక్కనో ల్పురవరంబు. . మ. చిదచిన్మూర్తి పరాపర ప్రకృతిమ స్త్రీ సిద్ధ రామేశ్వరా స్పద పద్మాకర దివ్యవా రహరహ స్స్నా నాగ తా నేకమౌ ని దివౌకఃప్రభు భక్తి సంస్తుతి మిషా • న్మీల ద్విజస్వస్తివా కృదయప్రాభవమై తలిర్చె నదియుజ్ సర్వంసహామండలిజ్. క. వర్ణిత మణిగణ కనకో, దీర్ణరుచి రుచిర విప ణ్య ధీ నానుప మా భ్యర్ణప్రదేశగ చతు, ర్వర్ణంబుల వారు దనర • వహి కెక్కి తగ౯. చు. జలభిన్నీల విశాల కుట్టిమ పరీ • వాహప్ర భాహర్నిశో 88 89 90 91 జ్జ్వల దభంక షశృంగసంగతములై సౌధంబు లొప్పె న్మహా చలసంకాశ గజేంద్రబృందములతో • సయ్యాటలాడ రసా తల నిర్యన్మద ధార వారణఘటల్ దార్కొన్న చందంబునజ్. సీ. స్ఫాటిక స్ఫుటకోటి • హాటక కుట్టిమా- ట్టాలకంబుల జాల • మతిశయిల్ల సౌంద్ర చంద్రోపల • స్థాపనా చచ్చంద్ర - శాలాపరంపరల్ సందడింప వరసుధా లేపన • న స్ఫురదంబుదాయన స్పృగోపురములు రం . జిల్లుచుండఁ బ్రతిమార్గ నిర్మిత ప్రదుర కాంత్యాధార - రాజిత గేహముల్ తేజ మెనయ లలితజీవనదంతవి • లాసవాస, వజ్ర కీలిత గేహముల్ వన్నెఁజూప మందరాద్రినిఁ గైలాస మహితగిరిని, గేలిఁ గొనఁబోలు నవ్వీఁటి మేలిమలర. సీ. శ్రీవిష్ణు దేవుని * శ్రీముఖాబ్దమునందు- నతులా గ్రజన్మనం తతిజనించె భాసురంబైన త ద్భాహుదేశంబున సద దయపార్థివవంశ ముదయమయ్యే దేవ దేవుని సర్థి * దివ్యస్థలంబున - వైశ్యాన్వయం బుద్భ • వంబు నొందె లక్ష్మీళపదక మ * లద్యంద్వమునఁ గీర్తి- సహిత శూద్రకులంబు • సంభవించె నందుస చ్ఛూద్రనికర మిం పొండుచుండ . జూఁడు నాఁటికి శ్రీపాక • నాటి జనన<noinclude><references/></noinclude> 459n3dyu9kc82qn1i0qfaghsbf7gy5z 104 232939 589668 2026-10-18T14:55:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మో ల్లా సము • మద్భు తైశ్వర్యధుర్యమై • యవనిఁబరఁ R. రాజరాజేశ్వర కృపాభి * రామ మగుచు. క. ఆపాక నాటివంశో, దీపకుఁడై కామి నేఁడు . దృఢతర బలసం తాపిత పరభూపాలకుఁ, డై పొలిచె సమస్తలోక గీ....' 589668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మో ల్లా సము • మద్భు తైశ్వర్యధుర్యమై • యవనిఁబరఁ R. రాజరాజేశ్వర కృపాభి * రామ మగుచు. క. ఆపాక నాటివంశో, దీపకుఁడై కామి నేఁడు . దృఢతర బలసం తాపిత పరభూపాలకుఁ, డై పొలిచె సమస్తలోక గీ. అతఁడు తద్బిక్కనోలుపు . రాధిరాజ 93 మభినుతి సీయజ్. 94 పూజ్య సామ్రాజ్యలక్ష్మీ చేఁ • బొలిచియుం డెఁ గుతుపశా హాదియవనరా ట్కుతుకదత్త ఘనత రాందోళి కాదివి • ఖ్యాతిఁ గాంచి. సీ. ప్రాగ్భవోత్కట మద • ప్రవణ గంభీర తే దు లుపాయనంబులై నెలయుచుండఁ త బాహ్లిక కాంభోజ బటుతరోద గ్భూత తురగంబు లుపద లై పరగుచుండఁ 95 కామి నేఁడు అన్న చోట॥ ఎడు స్స్యాత్పరిమాణ కే॥ అన్న సూత్రప్రాప్తివలన ఏనిఅనినిలచును. ఇందుకు బ్రయోగము॥ఏనియను నాంద్రశబ్దము । తోనదికిన పూర్వపదము తుదివ్రాయికి | నచ్చైనను వ్యంజనవర్ణం | బెనరచింపుదురునిత్య యతులనుచుఁగ వుల్ 11 ఇందుకు లక్ష్యము॥ క. పెట్టఁడు నారక మార్గం | బెట్టిమహా క్రూరకర్ముఁ డేనియుఁదుదిని ట్టట్టనక నెమ్మనంబున నెట్టన హరిఁ దలఁ పఁగలిగె • నేనిమహాత్మా ॥ అనియున్నదిగనుక ఏనిశబ్దము హల్లునకును అచ్చున కును యతిగాఁ బ్రయోగించినాము. (అని యీతాటియాకుల పుస్తకములో ను న్నది. కాని యిది సందర్శించినట్టు గాన్పించదు. ఏమనిన ఇచట ఏని॥ అనున ది యతిస్థానముగా న౦దున నిట్లు వ్రాయవలసిన పనిలేదు. మఱియు పరిమాణార్థ మున|| ఎడు|| అని హస్వాది ప్రత్యయము గాని దీర్ఘాదిగాదు. అదియును ప్రమాణ వాచకములకుఁ బరము గావచ్చును గాని యితరములకుఁ గాదు. అది॥ ఏని॥ అను రూపమునుబొందుట కాధారము గాన్పించదు. అదియటుండ॥ వినియను నాం .ధ్రశబ్దము|| అను లక్షణగ్రంథమందలి పద్యములోనున్న॥ ఏని॥ శబ్దము చేదా ద్యర్థకముకాని పరిమాణార్థకముగాదు. కానిదీని నుభయవళిగా నితరకవులేవ్వ రైన బ్రయోగించినట్టు ఈకవి చూచియుండెనేమో.) హ ఇట్లు శొంఠి భద్రాద్రిరామశాస్త్రి.<noinclude><references/></noinclude> pklnby2ylxlu4umkvj1dv25mxgfh2cq 104 232940 589669 2026-10-18T14:56:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 బ్రత్యగ్భవోదీర్ణ • వర్ణ సౌవర్ణము ద్రిక లు పహార సం స్థితి వెలుంగ . దక్షిణదిగ్భవో • దాత్తముక్తాఫల 'ము వ్యూహముల్ కాన్కలై • యొప్పుచుండ సర సక ర్ణాట రాజ్యప్ర శస్తుఁ డగుచు భాగ్య...' 589669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 బ్రత్యగ్భవోదీర్ణ • వర్ణ సౌవర్ణము ద్రిక లు పహార సం స్థితి వెలుంగ . దక్షిణదిగ్భవో • దాత్తముక్తాఫల 'ము వ్యూహముల్ కాన్కలై • యొప్పుచుండ సర సక ర్ణాట రాజ్యప్ర శస్తుఁ డగుచు భాగ్యనగరాధిరాజ్య సంభావ్య లక్ష్మీ నొందఁ దలపోసి శ్రీ బిక్క నోలు పురవ రమున వసియించె శ్రీకామి • రడ్డినృపతి. సీ. దివ్యత్క వేర జా ! తీరంబున వసించు పాళెగాండ్రను బడల్ పడ నడంచి ఘనసువర్ణముఖి యొడ్డున వసించుచునుండు పరిపంథులను బట్టి • భంగ పెట్టి సమ్యక్పినాక భృ * జ్జాకూలమున నుండు ప్రత్యర్థులను ముందు • బాధపరచి రూఢకృష్ణానదీ • రోధంబునఁ దిరుంగు ప్రతీవాదులను గట్ల • పాలుజేసి తనరి నైజ ప్రతాప దీ । ప్రభావి ఘటిత దుష్టసపత్నాంధ • కార పటల రాయదేశ్యాభుజంగాభి • రామబీరుద . సహితుఁడై కామి నేఁడు ప్రశస్తుఁ డయ్యె. క. ఆకామి నేఁడు నిజనా, మైకాంకము గాఁగఁ గులము నలరించిన నా . శ్రీకామీ నేనివంశం, చాకల్పస్థాయిగాఁగ నవనిం బరఁ RE వ. తదీయపు త్ప్రపౌ త్య్రసంతాన పరంపరానుక మంబున శ్రీ. అవనిఁదత్కామి నేన్యన్వ . • యంబు సకల గోత్రపరమైన రాచుళ్ల •, గోత్రమునను దనరుచుండంగఁ చత్కుల నీ మునను .. 96 97 98 99 100<noinclude><references/></noinclude> 7a4eel0i7qr8v9qeuen9h1kfxt96aln 104 232941 589670 2026-10-18T14:56:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోజిల్లా, స్వము: క. ఆకాఛి రెడ్డికిని సు, శ్లోకుఁడు రెడ్డియను నాత్మ జుం డుదయించె" భూకాంతా సంఘటితమ, హాకాతుక హొన్తకములుఁ • డై జనమెన్నర్. 101 నీ. ఆ రెడ్డినృపతి భా ! ర్యారత్నమైన ద...' 589670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథ మోజిల్లా, స్వము: క. ఆకాఛి రెడ్డికిని సు, శ్లోకుఁడు రెడ్డియను నాత్మ జుం డుదయించె" భూకాంతా సంఘటితమ, హాకాతుక హొన్తకములుఁ • డై జనమెన్నర్. 101 నీ. ఆ రెడ్డినృపతి భా ! ర్యారత్నమైన దే- శాంతికయందు ని ఖ్యాతు లైన సదయ కాచా రెడ్డి • సరసమల్లారెడ్డి- భూరిబలోపేత బొమ్మి రెడ్డి నాఁదగు సుతుల నా నందంబునం గాంచె నందుఁగా చా ' చా రెడ్డి యనున్నవుండు కుల కాంతయై మూర్తి*కలితయామాచాంబ-యందు నెల్లా రెడ్డి యనెడుపుత్తుఁ 'గనియె నాయెల్ల రెడ్డీంద్రుఁ • డనుపమాన రూపలావణ్య విక్రమా • రూఢిఁ జెంది భవ్యగుణసాధ్వి మల్లమాంబను వరించి యిష్టవర్తనమున రాజ్య • మేలుచుండె. 102 క. అతిముదమున నెల్లమహీ, పతి మల్లాంబిక నుగూడి బలవత్కన్న క్షితినాధుఁ గాచవిభుఁ ది, ర్పతిరెడ్డియు ననుతనూజ • వర్యులఁ గనియెE. 104 క. కాచా రెడ్డినృపతి స, త్యాచారనిదాన దాన హరిదశ్వసుతుం డై చతురహృదయలోకా, సేచనకతనూక రావి . శేషుం డగుచు. 105 గీ. నక లసాధ్వీమతల్లియై • సంభమించి యెప్పుడొప్పులకుప్పయై మెప్పువచ్చి తిప్పమాంబను బెండ్లాడి • ధీరులైన సుతులఁ గాంచెను నల్వురి నతులమతుల. 106 క. ధీరుఁడుజంగమ రెడ్డి యు, దారుండగు కామి రెడ్డి • ధన్యుండగు నే ల్లారెడ్డి శౌర్యఖనిమ, ల్లారెడ్డి యనంగఁ దగిరి . లజ్ జనులెన్నక్. 107 క. శ్రీకర జంగ మనరపతి, కాకాచారెడ్డి కనుజుఁ డై సంతతను శ్లోకుం డెల్లా రెడ్డిమ, హీకాంతుఁడు వృద్ధినొందె • హితవర్తనుఁడై. సీ. అవరవర్ణులెకాని • యవరవర్ణులుగారు సరి వాగ్ర.మాస్త్రా ప్తి • సంభృతులను అలత మోనుదులెకా నలతమోనుదులు గా రెన శుచితాకాంతి • ఘనముచులను 108<noinclude><references/></noinclude> 4kqwdzezbi37no93byjww7gp0yfb8rr 104 232942 589671 2026-10-18T14:56:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 భ ద్రాయు ర..భ్యుద యము గోత్రాధిపు లెకాని * గోకాధిపులు గారు. తరము · ధర్మఖ్యాతి • ధైర్యములను హరినామకులెకాని హరినామకులుగారు బలసత్యపాలన • ప్రాభవముల నరహరి హరాగ్ని చంద్ర భాస్కర వ...' 589671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 భ ద్రాయు ర..భ్యుద యము గోత్రాధిపు లెకాని * గోకాధిపులు గారు. తరము · ధర్మఖ్యాతి • ధైర్యములను హరినామకులెకాని హరినామకులుగారు బలసత్యపాలన • ప్రాభవముల నరహరి హరాగ్ని చంద్ర భాస్కర వృషగురు శైలమారుత సమవర్తి • శక ముఖుల సాటిఁగోరుచు నెల్లన్న జనవరుండు ధరణిఁ బాలించె ధార్మిక త్వంబు దనర. సీ. మొదల దాతృత్వంబు • దుది యాచకత్వంబు నిచ్ఛతో నుండువాఁ డెంత నేల్పు హర్షించి యొక వేళ • నప్పులిచ్చుటె కాని 109 యెప్పు డీకున్న వాఁ డేవదాన్యుఁ డహమున యామద్వ • యం బిచ్చి యవ్వల నీవి లేదన్న వాఁ డెంత దాత యడిగినంతనె యర్థ •మిడక నెన్నెముక ము న్నొ ప్పించువాఁ డేబహుపదుండు ఇచ్చిమర లంగఁ గొనక తా నిచ్చవచ్చి నట్టులో సఁగుచు రేబగలనక పంచి పెట్టుచును ముఖ్యవస్తువు • పేర్మినొసఁగు నెల్ల రెడ్డి మహీపతి • నెన్నఁదరమె. . 110 సీ. సప్తసంతానప శస్త్ర కామారెడ్డి దేశాయిదివ్యాజ్ఞ దేజరిల్ల నమ్మహామహుఁడు ని త్య మ్మాచరించిన - ధర్మంబు నభివృద్ధిఁ దనరఁ జేసి రాజకార్యాకార్య • రచనలాలోచించి - యుక్తియు క్తములుగా • నొప్పఁ జేసి బహుళపద్మాకర . ప్రస్ఫీత దీర్ఘాకా- కుల్యాదికిఁ దదానుకూల్య మొంది యమ్మహీపతి కిష్టుఁడై • యనుదినంబు నన్నలందును దమ్ముల • యందుఁ జేమ గలిగి విలసిల్లె నెల్ల భూకాంతుఁ డవని భార మాత్మీయభుజమునఁ బ్రబలుచుండ. 111<noinclude><references/></noinclude> 9kv1jpj1ffq87v8bqoje78vc1a4wzqa 104 232943 589672 2026-10-18T14:56:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ప్రధ మో ల్లా సము క. శ్రీరమణీరమణీయ మ, ణీరుచిరాదర్శమనఁగ • నిపుణశ్రీ యె ల్లారెడ్డిపేట దన రె మ, హీరామాస్యాజ్జతిలక హితమై సతమై, వ. అదియెట్టి దనిన 112 113 సీ. ధ్వజపటాగ్ర జ నీభ స్వద్ధుత ద...' 589672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ప్రధ మో ల్లా సము క. శ్రీరమణీరమణీయ మ, ణీరుచిరాదర్శమనఁగ • నిపుణశ్రీ యె ల్లారెడ్డిపేట దన రె మ, హీరామాస్యాజ్జతిలక హితమై సతమై, వ. అదియెట్టి దనిన 112 113 సీ. ధ్వజపటాగ్ర జ నీభ స్వద్ధుత ద్యోధునీ- సాంద్ర శీకరపూత సౌధతతులు సౌవరద్విప సాధ్వ • సప్రద సింహత - లాటాంశుకోదీర్ణ హ హర్మ్యములును హరిపుర స్త్రీ సమా • నా కంపిత- చేలాలవట్టికా ట్టాలక ములు . సుర పూరహమ్మతి | నిరసనోత్పత దుచ్ఛి- తో పరిభాగ భాగోపురములు స్వాత్తనాట్యక మ విలోక నాగత త్రి దివయువతి దేహజ • స్వేద నివహ హరణ వీజిత పటత్పటాగ్ర ప్ర వేశగృహము లలరుచుండంగఁ దత్పురం • బవనినెల సె. ఉ. గాటపుకోటకొమ్మలు చొకాటపు హాటక కూటకోటులుం బాటిలు గోపురంబులు న పారములై తగు స్వస్తికంబులు దీటగు చంద్రశాలలును • దీర్ణవిభుత్వము దెల్ప నొప్పు న వ్వీటికి సాటి యేనృపుల వీఁడులు వేల్పుల వీడు లెంచిన. మరకతాది గీ. సరసకురువింద సుందర కములు గల జాళువాకోట • గాననయ్యె గగనలక్ష్మీకర ధగద్ధ • గాయమాన కంకణచ్ఛట రవళించు • పొంకమలగ. చ. సురుచిర మాత్నరత్నముల సోరనగండ్ల ధరించి కాంచన స్ఫుర దురు సౌధయూధములు • పూజిత రాజిక శాలిశాల ల ప్పురిమెఱసెజ్ సురావహన పోషణతాభినివేళ మేరుమం దరములు సత్త్వసంపదలఁ ద త్తదుషాధులఁ జేరెనో యనక్. శా. గంగా భంగ తరంగ సంగత విహంగవ్యూహ భీకృన్మహో త్తుంగ ప్రాంగణ గోపురోపరి సదా స్తోక ప్రభాభీల మా తంగాది వ్యవహార సారబల సం • ధాన ధ్వజోపేత మై శృంగారాస్పదమయ్యె నెల్లనృపతి శ్రీమత్పురం చెప్పుడు. 114 115 116 117 118<noinclude><references/></noinclude> mnvfg7v33r1yl6cv87o4srt9fzwe4he 104 232944 589673 2026-10-18T14:56:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ. నర సీజాప్తుఁ డొకానొకప్పుడు తదై శ్వర్యాదిదృక్షార్హత త్పరుఁడై నిల్చిన సాలజాలశిఖర స్థ ప్రోజ్జ్వల న్నూత్నర త్న రుచివ్యూహ మవక్ర చక్రగతి నొం దన్నాటనుం డివ్వను. ధరలోన౦ బరివ...' 589673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మ. నర సీజాప్తుఁ డొకానొకప్పుడు తదై శ్వర్యాదిదృక్షార్హత త్పరుఁడై నిల్చిన సాలజాలశిఖర స్థ ప్రోజ్జ్వల న్నూత్నర త్న రుచివ్యూహ మవక్ర చక్రగతి నొం దన్నాటనుం డివ్వను. ధరలోన౦ బరివేషభూషితపద • స్థానం డనం గన్పడెకా. చ. అహరహ మప్పురీవరస మంచిత కాంచన కూట కోటి సం గ్రహణ విలాస, వాసము ల • ఖండవి భావిభవంబు దోప నా గ్రహముల ధిక్కరించిన చిరంతనకాంతమణీగ ణాంత రా వహగదిఁ జూచువారి కిది • వస్పృహఁ జేయుచు నుండు నేల్లెడ, క. సద్మహితీ స్వర్ణమణీ, సద్ముండగు నెల్లనృపతి • స్వసమాఖ్య దగ్ ] 19 120 | వచింపఁ 122 పద్మాకర పద్మాకర, పద్మాకరముల నొనర్చెఁ బ్రజలు నుతింపజ్. స్త్రీ. ఒక విపు చుళుకంబు • నకులోనుగాకున్న - లవణసముద్రంబు సవతియగును కేవలఖండవి కృతిఁ జెందకుండె నా-యైక్షవాంబుధి సమం • బగుఁ దలంపఁ బానంబు చేఁ దంద్రఁ బట్టించకుండెనా మదిరాసరిత్పతి మాద్రియగును ముక్క వాసన లేక • చొక్కమైయుండెనా - యాజ్యాంబునిధి జత్ర • యగు దరచఁబడకున్నదధివార్ధి • తరము నగును బరిణమించని క్షీరాబ్ధి • పాటియగును దేల లేకున్న శుద్ధాబ్ధి • పోలిక గును ఘనతనెల్లవిభుని తటా • కంబుతోడ, సీ. మౌనిసంచిత్రక • మండలూజ్వలజలో- త్పన్నయా నల ద్వీపవతిని విడచి తాపసభుక్తసం • త్యక్తయై విలసిల్లి- చరియించినట్టి ని • రిణి వదలి హరి భేద్యమానయై • యవనీతలంబున- మెలఁగుచున్నట్టి శైవలినిగడచి మునిళ ప్తయై గుప్త మూలంబునఁ దిరంగి-యొదిగియున్నట్టియ న్న దిని దాటి కలితరాచుళ్ల గోత్రిత • కామినేని, వంశుఁ డెల్లన్ననృపమౌళి వరతటాక గర్భమున శివనాథము • ఖ్యస్వమూర్తు, లగుచు హరిహరులై యుందు • ర ` క. శ్రీమద్యల్లారెడ్డిమ, హీమండలశాధభేరి • కిందిరవలెసా . (నుదినంబు. ధ్వీమణి కీర్తితవర్తన, యై మోదమొనర్చెఁ జోద • మాంబ ధరితి. 124. నీ, లక్ష్మీళ సదృశుఁ డెల్లా రెడ్డి 7 "యి-యను మోదమునఁ బోదమాంబ యందు · నరసుఁ డై తగిన చి, •త్తము- రెడ్డియఁ శనకాచి శ్రీ రెడ్డియనియు-<noinclude><references/></noinclude> 6iuv7ea9tx8ozpturc2srtt8ahvxail 104 232945 589674 2026-10-18T14:56:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '`పుత్తుల మువ్వురి • భూరికీర్తులఁ గాంచె - నామూరిలోఁ గీ శ్రీమంతుఁడైనట్టి • చిన కామి రెడ్డిందు 96 - డవని భారంగానీ దేవతాగురుభ క్తిసం • దీవుఁ డగుచు మానితాడ్లూరిసీమ సౌమ్రాజ్యపూజ్...' 589674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>`పుత్తుల మువ్వురి • భూరికీర్తులఁ గాంచె - నామూరిలోఁ గీ శ్రీమంతుఁడైనట్టి • చిన కామి రెడ్డిందు 96 - డవని భారంగానీ దేవతాగురుభ క్తిసం • దీవుఁ డగుచు మానితాడ్లూరిసీమ సౌమ్రాజ్యపూజ్య పదవిఁ జెన్నొంది గ్రామముల్ పట్టణములు విరివిఁ గావించెఁ దనమహా • విభవ మలర. st 4 కాముఁ డైన యగ్రజమ్ము 125 సీ. తనకీర్తి చంద్రికాతతి సౌర సుందరీ - ముఖచంద్రమండలం • బులఁ బెనంగఁ దనగుణరత్నముల్ • ఘనదిగ్వధూటికా- సనహారవర్తులై సంభమింపఁ దనదివ్య తేజంబు • దినకరబింబనం - దీప్తికరంబయి • తేజరిల్లఁ దనమహావిఖ్యాతి • వనజభవాండ భాం డాంతర పూర్ణత నతిశయిల్లఁ దనరె నని కవు లనుదిన మును నుతింపఁ గుళలచారిత్రు రాచుళ్ల • గోత్రపాతు( గామి నేన్యన్వయునిఁ జిన కామి రెడ్డి దేశముఖు నెన్నఁదరమె పృ . ధ్వీతలమున. 126 సీ. రమణీయచిన కామిరడ్డిందునకు నౌర-సులు ముగ్గురుదయించి ర లఘుబలులు మహితపోతా రెడ్డి • మఱియుఁ గంఠా రెడ్డి - సనయుఁ డెల్లా రెడ్డి యనఁ దలిర్చి యందులో నగ్ర జుం • డైనపోతా రెడ్డి- నిగ్రహానుగ్రహ | నియతిశాలి శ్రీ భాగ నగరరా * జ్యాభితస్థిరతర - ప్రభుదర్యవర్ణితి • ప్రాభవుండు నలభగీరథనృపసగ • రులను దెగడి పుడమిపడఁతికి సౌఖ్యంబు • పొసఁగఁ జేసి రాజరాజమహారాజు శ్రీ రాజ బిరుద సహిత పోతమహీపాల చంద్రుఁడల రె. 187 నీ. శాత్ర వాకీర్ణమై • సలీల పూర్ణం బైన జలదుర్గమున స్వశా • సనము నిలిపి దురవగాహం బరుం తుద పథం బగుచున్న-వనదుర్గమున నిజాజ్ఞను విధించి పరభయంకరబల • ప్రత్యవస్థాతృయు - వలదుర్గమున జయ స్థంభ ముంచి దుర్ధర్షగర్ధన • స్పరాళు విద్విష- చ్ఛైలదుర్గములు వశ్యములు చేసి యద్భుడైశ్వర్యధుర్యుండు • ననుపమాన ం • భీర్యశాలి.<noinclude><references/></noinclude> mfo2ig4ju1669imu23138oporz7be7h 104 232946 589675 2026-10-18T15:00:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము. పోతిరెడ్డీందుఁ డాశ్రితాం • బోధిచంద్రుఁ డవనిఁ బాలించెఁ బూర్వరా జానుమతిని. 128 129 130 శా. ఏరాజైనను రెడ్డి నామమున నీ పృధ్విం బ్రవర్తించునా యేరెడైనను రాజశబ్దమ...' 589675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము. పోతిరెడ్డీందుఁ డాశ్రితాం • బోధిచంద్రుఁ డవనిఁ బాలించెఁ బూర్వరా జానుమతిని. 128 129 130 శా. ఏరాజైనను రెడ్డి నామమున నీ పృధ్విం బ్రవర్తించునా యేరెడైనను రాజశబ్దమున బం • హిష్టస్థితిం జెందునా దారావాహిక బుద్ధిచేఁ దనరు పో తారెడ్డి దేశాయి ము న్మీరె౯ రాజన రెడ్డినా భువి సము • న్మీలద్యశోలక్ష్మీయై. క. ఆ సేతుతుషారాచల, వాసరమణిశైల శాలి పశ్చిమధరమ థ్యానీన ధర్మవజ్జయ, శాసనుఁడై పోతిరెడ్డి జనవిభుఁడల రెజ్. సీ.అద్భుత స్వాప తేయమువ్యయంబోనరించి-బహుతటాకంబు లేని ప్రభుఁడుని ల్పె నిమ్నోన్నతక్షోణి • నిమ్న గాతుల్యకా కుల్యల నేధార్మి కుండు ద్రవ్వె నిర్జనస్థలుల పై • నిఖిలప్రజోల్లస- గ్రామముల్ పేట లే ఘనుఁడుగపై దుర్గమార్గంబులఁ * దోరంబులైనట్టి- యారామముల నేమ • హాత్ముఁడుంచె నప్పితామహు ధర్మంబు ననుసరించి, యంతకన్నను మిక్కుటం బైతలిర్చ వానిపాలమునఁజేసి • వసుధయేలె, నెల్ల భూపాలు పోతధా • త్రీశ్వరుండు. క. శ్రీపత్యంశ భవుండగు, నా పోతారెడ్డి మా చ • మాంభిక యందుం దీపితపుత్తులఁ గనియె మ, హీపాలన శీలన ప్ర హేతులు గాఁX. మ. లలితాలంకరణాంచితావయవుఁ తిలకు వారలు దానధర్మముల ధా బెలయ౦జేయుచు రాజ కార్యఘటనా బలర౯ వర్ధిలి రాహవ ప్రకటితా వ. అందు. ల్లా రెడ్డి జోగావనీ • శ్రీనిర్జర ( శ్రేణుల విర్భూత కౌతూహలం హంభావపుం భావు లై. ళా. అంకారంభవిజృంభమాణ విజయో ద్యద్భేరి కా భాంక్రియా లంకర్మీణ మహారవశ్రవణ వే• శానిశ్శలా కాటవీ కింకుంర్వాణ వచోవి చారపరు లె గ్గింపం దలిర్చ రణా లంకారానిభుజార్లకుం డగుచు నె ల్లారెడ్డి భూమండలిజ్. 132 133 134 135 సీ. ఒరులతోఁ బరిహాస మొనరించె నేనియు-నుచితోక్తు లేకాని యొండు లేదు కయనించియుండియు • స్వప్నంబునందైన - నన్యకాంతాగోష్టీ నరయ లేదు<noinclude><references/></noinclude> nw19sn2ypmo4h617jsq67vxkfbmke4h 104 232947 589676 2026-10-18T15:01:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మో ల్లా సము . సాహసోదగుఁడై • శాతవు నందైన దుర్గుణారోపంబుఁ దొడర లేదు మనసుననుదిల నే • మరిపాటునైనను- దగ నసత్యపుతల్పుఁ దలఁచ లేదు గాననీ రెడ్డి నృపతి యా • కల్ప మవధి గను బ్రవర్త...' 589676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మో ల్లా సము . సాహసోదగుఁడై • శాతవు నందైన దుర్గుణారోపంబుఁ దొడర లేదు మనసుననుదిల నే • మరిపాటునైనను- దగ నసత్యపుతల్పుఁ దలఁచ లేదు గాననీ రెడ్డి నృపతి యా • కల్ప మవధి గను బ్రవర్తించ వలె నని జనులు బొగడఁ బబలి వర్ధిల్లె నెల్లభూ • పాలమౌళి తనసమాఖ్యదిగంతర • స్థలుల నిండ. 136 క. ఆయెల్లనృపతికతిభా, గ్యాయతి జగ్గప్ప భార్య యైతన రెం బ ద్మాయతనముఖక మలతో, భాయతయై పుడమి జనులు ప్రస్తుతిఁ జేయ. గీ. అమ్మహీపతి కనుజుఁడై . యవని వెలసె జోగి రెడ్డీంద్రుఁ డత్యంత సుగుణగణ్యుఁ డప్రతీపప్రతాపప భాభిరాముఁ కా. డాశ్రితకదంబవార్షికా • బా భుఁడగుచు. . మ. గరిమక్ భూపరిపాలకుండయిన జోగారెడ్డి తేజోతిభా స్కరుఁ డొప్పుకొ మును జక్రవాళగిరిపా • శ్ఛాత్య దేశస్థ దు స్తర జీనోల్లుఠ దంధ కార చయభి • దావద్విషత్కామినీ వరధమ్మిల్ల తమోనివారక కర వ్రాతంబు సంధిల్లఁగ. చ. నిరతము భూజనంబులకు నెమ్మది రంజిలఁ జేయుచుజౌ ధరా సురలను బోచుచోఁ దనరు . జోగ నృపాలుఁ డొనర్చు దానవి స్ఫురణను జూచి కల్పతరు పుంజము దుర్యళము వహించె నౌఁ గరమర యం గ షట్పదపిక ప్రకరాదిక కైతవంబునక్. ళా. కారుణ్యాకరమూర్తియై నెలయు జో • గా రెడ్డి సత్కీర్తిహం సీరత్నంబు సమస్తవిశ్వమున నిక్షేపించు నండంబు ల త్యారూఢాంబుజసంభవాండతతి మ ధ్య స్థంబులై యుండఁ ద త్పారంపర్యము నొంది పిక్కటిలుచో బంహిష్ఠవృత్తిం దRE. సీ. అంగ వంగ కళింగ బంగాళ వనితలు - లలిమించువీ చోపు లాటక ర్ణాటవ • రాటిఖోటాంగనల్- విమలంబులగు ముకు మాళవమలయాళ • చోళ నేపాళ బిం- బాధరల్ వేటురు గోంకణ ప్రేంకణ • కుకురు కాళకరూశ - రమణులు వీటిభ 138 139 140 141 లనువహింప రములు బూన మాళ్ళు వీవఁ రములు దాల్ప<noinclude><references/></noinclude> n98bh22tmg4ua0agqlnmcfwf4muzvqv 104 232948 589677 2026-10-18T15:01:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయురభ్యుదయము . సర్వసర్వంసహాచక . చక్రవర్తి, లక్షణో పేతుఁడై మహా ! ల * లక్ష్మి దనరఁ గామి నేనికులాంభోధి సోముఁడైన, జోగ భూపాలుఁడల రెయశోధమఁడయి. క. ఆజోగా రెడ్డిమహా, రాజుకు దేవేరి...' 589677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయురభ్యుదయము . సర్వసర్వంసహాచక . చక్రవర్తి, లక్షణో పేతుఁడై మహా ! ల * లక్ష్మి దనరఁ గామి నేనికులాంభోధి సోముఁడైన, జోగ భూపాలుఁడల రెయశోధమఁడయి. క. ఆజోగా రెడ్డిమహా, రాజుకు దేవేరియగుచు . రంజిలె సుగుణ భాజిత చొక్కప్ప జయ, శ్రీజగతీసదృళయగుభుఁ • జిరకీర్తి దగ౯. గీ. సుదతి పుట్టినయింటికిఁ జొచ్చినింటి, కలరువన్నియఁ దెచ్చిన తలిరుబోడి ఛారుతర కి సలయపాణి కీరవాణి, యైన చొక్కప్ప నెన్నంగ నలవియగునె. క. శమదమముల నెన్నఁగ నా, యమసము యేమగువ యీశ్వ రార్పిత మతియై రమ వనుదినంబు పూజల, నమరం జేయుచును జోక్క మాంబ దలిర్చ్ె. గీ. అట్టిజోగ నృపతి చొక్క మాంబయందు భూరిబలవంతులైనట్టి • పోతిరెడ్డి సుందరా కారుఁ డైయుండు • జోగి రెడ్డి యనఁగఁ దగు పుత్రులను గాంచె • సనయులుగను. క. ఆగుణవజ్జోగ మహా, భాగుం డతినీతిపరుఁడు ప్రకటతర సమా 146 ఖ్యాగరిమ నొనరి రాజ్య, శ్రీగురుబుద్ధి ప్రసిద్ధిఁ జెందుచు నుండెజ్. 147 గీ. అమ్మహీపతి భార్యయై యల లింగ మాంబయనసద్గుణగణావలంబ యగుచు జోగి రెడ్డిమహీశుఁడ౯ • సూనశరుని కలరతీ దేవియవఁదగి • యల భువిని. 348 149 క. ఆజోగి రెడ్డి క గ్రజుఁ, డై జనులెన్నంగ నెగడె నాత్మీ యశ స్తేజశ్చంద్రదివాకరుఁ, డై జగతీభార మాని హర్షితమతియై, శా. లీల౯ నవ్వుల కైన బొంకఁడు బుధా • లిం భూజనొందించు సు శ్రీలం దా ధనదు౯ నగు శివునికై చిత్తంబు గీలించి ముక్ వాలాయంబు బసిండిపువ్వులను నే వాయుక్తి నర్పించు ధీ శీలుండై తగు పోతిరెడ్డినృపతి శ్రీనాథుఁ డత్యున్న తి౯. సీ. సతతవిద్వత్కవీ • శ్వరపారిజాతంబు- సారధైర్యమ్మున మేరునగ మం ప్రతిది నాభ్యుదయావ బంధురక్షణశాలి - పుంజీభవద్యతో రంజితుండు గణుతి కెక్కుచు ధర్మగుణగణోజ్వలుఁ డెంత - పన్నికైన నాడితప్పనిఘనుండు కుర్వీశ్వర సమర్పి 4 తోవధానంభృతి, యర్థి సందోహక ల్పాగ మంబు . 150<noinclude><references/></noinclude> 01z0zg091kf7gmjha0paqh8gkc8phzy 104 232949 589678 2026-10-18T15:01:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథ మోల్లాసము • దానకర్ణుండు రణసమిం ధానపార్థుఁ, డాశ్రితావనశీలుఁడం · చఖిలక వులు సన్నుతించంగఁ ద గె సద్విచార పరుఁడు, పోతిరెడ్డి మహీపాల • వుంగ వుండు. ము. నవఖండంబుల మోచువారలు మహ...' 589678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథ మోల్లాసము • దానకర్ణుండు రణసమిం ధానపార్థుఁ, డాశ్రితావనశీలుఁడం · చఖిలక వులు సన్నుతించంగఁ ద గె సద్విచార పరుఁడు, పోతిరెడ్డి మహీపాల • వుంగ వుండు. ము. నవఖండంబుల మోచువారలు మహా నాగంబులుక్ ఘోణియుక్ 152 జవవత్కూర్మము సర్ప మద్రు లనిహా సం బెన్ని పోతావనీ ధవదోర్వఁజమయంపుపీఠమున మో దంబందె నౌ ధారుణీ యువతీరత్నము గానిచో నదియు భో గోద్యుక్తయై యుండునే. క. ఆపోతా రెడ్డిమహా, భూపాలుని భార్యయగుచుఁ బొగడొందె నయ శ్రీపతిపూజా పర హృద, యాపాదితభక్తి సర్వ మాంబ దలిర్చె౯. 153 గీ. అర్థి జనములఁ గనుఁగొన్న నాదరించి 154 పూజలోదరించి యన్నమింపుగ విధించి యన్న పూర్ణ భ వాని యో • యనఁగమించి సర్వమాంబిక దనరారె . జగతిలోన. సీ. సమ్మద మ్మొనరంగ ఁ దమ్మిగ ద్దియనుండు-కొమ్మఁజిత్తమ్మునఁగుదురుకొల్పి పటుబుద్ధిమగ ని పు కిటనుండుపొలఁతుక - డెందంబులో ముందుఁ బొందుపరచి సుర రాజు రాణి చం • దురుకీర వాణి ము -న్నంతరంగంబున నలరఁదలచి మగ నినెమ్మేనిలో • సగము దానై యున్న - పడఁతిని మదిలోనఁ బాదుకొల్పి వారివారిని గురు కరవీర కర్ణి కార చంపక నవమల్లికా జపాబ్జ కుంద కాంచనములఁ బూజ లొందఁ జేసి యింపుదళుకొత్తు చుండ రాణించి మించె. శా. ధీయుక్తిజ్జా ధరణీసురాగ్రణుల భ • క్తిం బూజ్యులం జేయుచుకొ శ్రేయోవంతునిఁ బోతభూమిపతి న ర్థిం బ్రేమ వాటింపుచుకో స్ఫాయద్రూపవిలాస నైఖరులచే . సర్వమ్మ రంజిల్లె 19 న్యాయం బేర్పడ సజ్జనంబునకు నా • నందంబు సంధిల్లఁగ౯. క. శ్రీరాజేశ్వర సత్కరు, ణారూఢ కటాక్ష వీక్ష ణాగత రాజ్య శ్రీరక్షణ దక్షిణ పో, తారెడ్డి మహీపతికి ము • దంబలరార . గీ. మానవతియైన యాసర్వ • మాంబ గర్భ మునను జన్మించి ప్రతిడినా • భ్యుదయ మొంది 155 156 157<noinclude><references/></noinclude> dafvd6i4nws8026xhc2xzto8s5wkltl 104 232950 589679 2026-10-18T15:01:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 భ ద్రా: యురభ్యుదయము . సర్వసర్వంసహాచక్ర శక్రుఁ డనఁగ • 4. నెలసె రాజన్న చౌదరి . విశ్వ న 158 సీ. తనసమాఖ్యాషధీ • తతి నిత్యదానాంబు- ధారలచే వృద్ధిఁ దనరుచుండఁ దనసుగుణసుమంబు • లనుసమధర్మ...' 589679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>86 భ ద్రా: యురభ్యుదయము . సర్వసర్వంసహాచక్ర శక్రుఁ డనఁగ • 4. నెలసె రాజన్న చౌదరి . విశ్వ న 158 సీ. తనసమాఖ్యాషధీ • తతి నిత్యదానాంబు- ధారలచే వృద్ధిఁ దనరుచుండఁ దనసుగుణసుమంబు • లనుసమధర్మథీ- కల్పలతాగ్రణిఁ గలసి నెలయఁ దనవిశ్రుతశ్రుతో ! దన్వతీశ్వరునికి - శమదమాదులు తరం • గములు గాఁగఁ దనకరుణామృతం ! * బునకు నేత్రాంతముల్ - కలశయుగంబులై కానుపించ ధరణివర్థిల్లె నని సుధీ • తతులు బొగడఁ గుళలచారిత్ర రాచుళ్ళ గోత్రపాత్రుఁ డమితజయసాంద్ర కామినే న్యన్వయేంద్రు డైన రాజన్న దేశాయి • యవనిఁదన రె. . . 159 సీ. విధులై మహాయజ్ఞ • విధులై శివార్చనా - విధులై తగిన వేద వేత్త లలర పదవులై సద్వనీ పదవులై ఘనద వా - పదవులై ప్రతిపక్ష లొదుగుచుండ కృతులై పరానిరా * కృతులై సదుక్తి భా-కృతులై విచక్షణుల్ నుతులొనర్ప మానులై రాజస న్మానులై విజితారి- మానులై సైనికుల్ పూని కొలువ ప్రకటపాషండ బౌద్ధ చా • ర్వాక జైన విరసమతములు తనశాస్త్ర | సరసవచన రచనల వాసింపుచును రాజు రాజ సదృశుఁ డైతను గామినేని రాజన్న నృపతి. 160 సీ. శ్రీమహాదేవాంఘి • సేవానురక్తుఁడై- సతతపంచాక్షరీ జపముఁ జేయు శివభ క్తగణముతోఁ జెలిమి వాటింపుచు- శివక ధాశ్రవణంబు • చేఁదలిర్చు నద్యవి వా హెూస నయనార్థ మర్ధించు భూదేవతలఁ దృప్తిఁ బొందఁ జేయు గ్రతునిమిత్తాగత . శతసంఖ్య విప్రోత్త-ములుగోరువిత్త మిమ్ములనొసంగు ఘనతటాకో పవనదీర్ఘ • కలను గూప ములను నిర్మించి కారుణ్య కలితుఁ డగుచు నిలను చాలించె కామి నేనికులజుఁ రాజదరి యనుదినంబు, ము, త్రయత శ్రీ క ర కామి నేనికులుఁడౌ . రాజన్న భూమీశ్వరుం డయుతోదీర్ణ సువర్ణ ముద్రికల ది వ్యాచ్ఛాద నాద్యంబుల 161<noinclude><references/></noinclude> lyp9vo7twu7mc4puaw5nilgaktbpk0h 104 232951 589680 2026-10-18T15:01:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మోల్లాస ము . 162 వ్యయ భాగం బొనరింపుచుండఁ గనుని త్యం బర్చత పార్చత ప్రియమేధా యనువైదికో క్తి దనరు, రేయుంబవల్ దత్సభ౯. నీ. జవముచే భీకరా హవముచే రాజ్యాను భవముచే రామప్రభావమెన్ను...' 589680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మోల్లాస ము . 162 వ్యయ భాగం బొనరింపుచుండఁ గనుని త్యం బర్చత పార్చత ప్రియమేధా యనువైదికో క్తి దనరు, రేయుంబవల్ దత్సభ౯. నీ. జవముచే భీకరా హవముచే రాజ్యాను భవముచే రామప్రభావమెన్ను భ క్తి చేఁ దేజఃప • యుక్తి చేఁ గాంతివ - సక్తిచే ఖగరాజ సరణులెన్నుఁ బ్రాప్తిచే సకలవి • ద్యాప్తిచేఁ బావన - వ్యాప్తిచే శుచివృత్తి • ననుసరించుఁ గీర్తిచే సౌందర్య • మూర్తిచే జ్ఞానవి - స్పూర్తిచేఁ గృష్ణసం• శుద్ధు లరయు శరభ భృగు రామ రాఘవ గరుడ సూర్య చంద్ర శివ కవి వహ్ని విజయ గదా . జన్మ సత్యవతీసుకు •సరణు లెన్ని సరసరాజన్న దేశాయి చంద్రుఁ డల రె. 163 సీ. కింపచాన సదామి తంపచానులు నిత్య- దివ్యాన్న భోక్తలై • తేజరిల్లఁ గచ్చరో ద్వేల్లత్ప • టచ్చరుల్ సంకతో - దంచదంశుక ధారులై తలిర బ్రజ్ఞానమార్గా న • భిజ్ఞాన భూసురుల్- వేదశాస్త్రజ్ఞులై నెలయుచుండ హల్యానుగత కర్మ • కల్యావరజులు స- దామాధికారులై రంజిలంగఁ జేసి వారల కిష్టార్థ • సిద్ధు లొసఁగి పుడమి రంజిల్లె భూభుజుల్ బొగడుచుండ రమ్యతరమూర్తి చంద్రికా • సౌమ్యకీర్తి నిపుణరాజన్న చౌదరి • నృపవరుండు. సీ. తెలిదమ్మిగద్దియఁ జెలువొందు పైదలి దలిర మ్ముదొరతండ్రి • గెలుపుగొమ్ము గొమ్ముచేనిలకింపుఁ • గూర్చు నాతని మేను మేనుదాల్పుల నేలు • వాని వ్రాలు వ్రాలు గట్టులఁగొట్టు వాఁడెక్కిన మెకమ్ము కమ్ముదీయక పాలు గమ్ము సొమ్ము సొమ్ముగాఁ జిలువరా • నొమ్మఁజేసినవాఁడు వాడుఁజూపక తావిఁ గూడినలరు నల్లనల్లని వలువచే • నలరుసామి సామి చేతోడ జగడాలు నలుపునవతి 164<noinclude><references/></noinclude> eml5n8zmh3mvluegx7ay4qgcxthbdce 104 232952 589681 2026-10-18T15:01:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయురభ్యుదయము . సవతిగొనె కామి నేనిస • త్కులవవిత్ర పర సరాజన్న నృపతి య • శమ్ముతోడ, పీ. తనమూ త్తివిధునకు జన జన నేతపజ్ఞులు 4 రా కువలయస్థలము లై • కొమరుమిగులఁ దనవి త్తమునకు యా •...' 589681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయురభ్యుదయము . సవతిగొనె కామి నేనిస • త్కులవవిత్ర పర సరాజన్న నృపతి య • శమ్ముతోడ, పీ. తనమూ త్తివిధునకు జన జన నేతపజ్ఞులు 4 రా కువలయస్థలము లై • కొమరుమిగులఁ దనవి త్తమునకు యా • చనకహస్తంబులు నిక్షే పసంస్థితి • నియతిఁ జెందఁ దనదుతేజోదీప • మునకు స్వాన్వయములు భవనజాలంబులై • ప్రభవహింప దన బిరుదులకు ది • క్తటములు శాసవ స్తంభంబులై నితాంతము వెలుంగ నలరె : నని సజ్జనంబులు • నభినుతింపఁ గామి నేనికులాబ్ధిరా • కాశశాంక సన్ను తమనఃప్రసన్న రాజన్న నృపతి ధరణిఁ బాలించె ధనధాన్య • సరణి మీర. గీ. అమ్మహీపతి భార్యయై • యలరుచుండె రామమాంబ సుశీలాభి • రామమాంబ నిత్యసత్యవతా చార • నియతవృత్తి సకలసాధ్వీమతల్లులు • సన్నుతించ, . 165 166 167 సీ. రాజ కార్యవి శేష · రచనల నిజభ ర్త - కానుగుణ్యప్రధా నాఢ్య యగుచు భర్తృశుశూషాభి పరతఁ గర్తవ్యార్థ - ములయందుదాసీత్వ • కలనఁ జెందు వల్ల భాభీష్టాన్న • వాంఛ విచారించి- వర్ణితమాతృభావంబు నొందుఁ బతిదేహ సౌఖ్యసం • పాదనక్రియ నెంచి - రంభావిలాససం రంభ మైనయు ధవుఁడుధర్మప్రవర్తన త్వంబుఁ దలఁవ నానుకూల్యంబుగ మెలంగు • శవనివంటి బరవసముఁబూను షాడ్గుణ్య • భవ్యమూర్తి రామమాంబ దలిర్చె శ్రీ · రామయనఁగ. 168 నీ. తనర దా సేరీలఁ * దనరు ధాన్యంబుల - యర్ధం బువ్యయ పెట్టి • యర్ధితతికిఁ ద నదివ్యసహకార • తరువులఁ దాఁగొన్ని - వృక్షముల్ విపుల • కెలమినిచ్చె<noinclude><references/></noinclude> h925pvjhh24idk3xpmf53qu3hxvjnvp 104 232953 589682 2026-10-18T15:01:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మోల్లా స ము . 39% దనసమార్జితవి త్త • మునవివా హోూపన- యనముల కర్పించు విశయమెసగ దనసమ్యగిక్షు సం • జనిత శర్కర విప - కృతసమారాధనా • ర్పితముఁ జేయు నఖిలజనములకును దల్లి • యగుచు దేవ భ...' 589682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మోల్లా స ము . 39% దనసమార్జితవి త్త • మునవివా హోూపన- యనముల కర్పించు విశయమెసగ దనసమ్యగిక్షు సం • జనిత శర్కర విప - కృతసమారాధనా • ర్పితముఁ జేయు నఖిలజనములకును దల్లి • యగుచు దేవ భూమిసురవృత్తు లెల్ల సంపూర్ణముగనొ సంగి తత్కరుణాశీర్వ • చనములంది రామమాంబా సమాఖ్యాభి . రామ దనరె, గీ. అమ్మహారాజ్ఞి పిమ్మట • నల రెఁ జిన్న రామమాం బస్వప్రియా • రామ యగుచు దానధర్మప్రసంగత • త్పరత దనరు ప్రియునిక నుగుణహృదయయై • పృథ్విలోన. 169 170 గీ. చెలఁగి వారల పదపడి . శ్రీభవాని, తనరె సాధ్వీలలామయై • ధరణిలోన ధనకనక వస్తు వాహన శ్రీ ధాన్యదాన, దాసికా గోగణాదిసం • తతిదలిర్ప. గీ. అవనిషట్యు త్తరశతత్ర • యంబులైన సద్వతములాచరింపుచు • సంతతంబు రాజరా -జేశ్వ రాంఘి నీ • రేజయుగము నెమ్మనంబునఁ దలఁచుచు • నిగుడుచుండి. 172 సీ. ఘృతసూపదథియు క్త • కించిదుష్టం బైన - యన్నం బెకానిశుష్కాన్న మిడదు ఖాది రైలాదులు • గల్గువిడ్యమెకాని- వట్టితాంబూల మి • 'లేదు రమణీయనూత్నాంబ • రంబులనే కాని- జరదంశుకంబులొ • సంగ లేదు సకలవస్తు వి శేష • సదనంబులేకాని - శూన్య గేహంబులఁ జూపలేదు వసుధలోఁ గల్గువార లె న్వార లైన నద్ధులెవచ్చి యాచించు • నంతలోన దనయులనుబోచు తల్లి వి • ధంబు దోప నెలమిరక్షించిన భవాని నెన్న ఁదర మె. సీ. స్వాధ్యాయపరులను సమ్మదం బలరించి దాన ప్రసంగంబు దలఁపుచుండు శాస్త్రి సంఘంబును సంభమం బొనరించి యత్యంతమధురోకు • లను వచించు 173<noinclude><references/></noinclude> 8sbcewzhsd809mgkxrgr90blrjrx6lg 104 232954 589683 2026-10-18T15:02:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40° భ వ్రాయు రభ్యుదయము, సకలపురాణిఙ్ఞు • లకు ముదంబొనరించి• దేవతాంతరములఁ దెలియనడుగు నివేదుల • నీప్సితం బెనయించి సద్ర్వత స్థితిగోష్ఠి • సలుపుచుండు నిత్యసజ్జనసహవాస • నియమమున...' 589683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>40° భ వ్రాయు రభ్యుదయము, సకలపురాణిఙ్ఞు • లకు ముదంబొనరించి• దేవతాంతరములఁ దెలియనడుగు నివేదుల • నీప్సితం బెనయించి సద్ర్వత స్థితిగోష్ఠి • సలుపుచుండు నిత్యసజ్జనసహవాస • నియమమునను. దేవగురువి విశ్వాస • భావమునను విశ్వసంపత్సమృద్ధియు • నెలయుచుండు నా భవానమ్మ నెన్నంగ • నలవియగునె. 174 శ్రీ. శ్రీరాజరాజేశ్వ · రీసపర్య యొనర్చుఁ - బుణ్యసీమంతినుల్ బొగడుచుండ రాజేశ్వరామేయ • పూజావిధి వహించు- విప్రోత్తములు మెచ్చి వినుతిసేయ సకలసంపద్వృద్ధి జపముఖ్యము వహించు - స్నాతక వ్యూహంబు సన్ను తింప నిరతాన్న దానమ • నీషేచే వర్తించు - నా బాల గోపాల • మభినుతింప హిత పురోహిత బంధు సు • హృదయ మంత్రి మిత్ర భట దాసముఖులను బుత్రులనుచు దలఁచి రక్షింపుచున్నట్టి • ధర్మమూర్తి యగు భవానమ్మ నెన్నంగ నలవియగునె. 175 సీ. అధ్యాత్మవి న్మ హెూ పాధ్యాయులను నిల్పి - వేద వేదాంగముల్ నెలయఁ జే సె శ్రుతిశిరఃపరిచయా న్విత శాస్త్రితతినుంచి - స్థిర చతుస్తంత్రముల్ దేటపరచె నాత్మనామాంకంబు • లైనపేటలలోన- వృత్తిమాన్యంబులు • నెలయఁజే సెఁ దన పేరనన్నన . త్య్రంబులు విధియించి - బహుదేళవిద్యార్థి • పట్టి ఁబ్రోచె నగ్రజాతులు మొదలైన యఖిల జాతు లందు దయయుంచి యన్నవ స్త్రాదు లరయ శ్రీభవానమ్మ విలసిల్లె • భవాని యనఁగ రాజన్ననృపుభార్య • యగుచుధరణి. 176 సీ. ధన్యమాంగళ్యమా • త్రప్రసిద్ధి వహించి - జనమనోర మవృత్తి • సంతసించి సకలక లాభిక్ష • చాతుర్యమున మించి - విదితప్రజావృద్ధి • విభవ మెంచి ప్రకటీకృతప్రభా 4 పద్ధతి సవరించి- • తనరుచుండుదృఢవ్ర • తంబుఁ గాంచి రూపలావణ్యప్ర రూఢిని వివరించి - హావ భావవిలాస మనుసరించి<noinclude><references/></noinclude> g5nl9b8uhzg9h6c6ggoqjzaxvte0asp 104 232955 589684 2026-10-18T15:02:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మోల్లాస ము • సతీమహాలక్ష్మి భారతి శక్ర జనని, ప్రభుజనక జాత దమయంతి రతిఁదలంచి కామి నేనిభ వానమ్మ • గారితోడ, సాటి సేయంగవచ్చును . సరసమతుల. సీ. ధైర్యంబు స్థైర్య మౌ * దార్యంబు గాం...' 589684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మోల్లాస ము • సతీమహాలక్ష్మి భారతి శక్ర జనని, ప్రభుజనక జాత దమయంతి రతిఁదలంచి కామి నేనిభ వానమ్మ • గారితోడ, సాటి సేయంగవచ్చును . సరసమతుల. సీ. ధైర్యంబు స్థైర్య మౌ * దార్యంబు గాంభీర్య- మలరుచునుండు నీ యవనిపతికి శమదమార్జవతతీ • క్షాతపశ్రద్ధాస మాధాన మిమ్మహా మహునిఁ జెందు రాజ కార్యవి శేష • రచన పాత్రాపాత్ర నిర్ణయం బెప్పుడీ • నృపతి నెనయు దయయుసత్యము నీతి . ధర్మంబుశీలంబు- నొందుచునుండు నీ యుర్విపతికే ననుచు సక లక వీశ్వరు • లభినుతింప నిపుణుఁ డగుచును నా భవా నీ స మేతుఁ డగుచురాజన్న దేశాయి . స్వాన్వయాఢ్యుఁ డైన సత్పుత్తునిఁ గనంగ నాత్మఁదలఁచి. . 178 సీ. వేద వేదాంగ ప్ర • వీణమై విలసిల్లు - విప్రసందోహంబు వెంబడింప క్షాస్త్రక ర్మాది ప్ర * శ స్త మెతగినట్టి- క్షత్తియవ్యూహంబు • సందడింప క్రయవిక్రయాఢ్యనిర్ణయము చేఁ గనుపట్టి యూరవ్య సంఘంబు చేరినడువ స్వాధిక వర్ణ సే . వాన్వితంబై యుండు - శూద్రసమూహంబు శోభిలంగఁ వేద్యపంచమహావాద్య • విభవమలర సౌమ్యరమ్యసువాసినుల్ సరసరాఁగ రాజరాజేశ్వరాత్మవి • భాజమాన మైన వేములవాడ నెయ్యమునఁ జేరి. 179 సీ. ధర్మకుండోదక • స్నానదానంబుల - జెంది రాజేశ్వర • మందిరంబు దర్శించి పరతద్వి మర్శరూపిణియైన - భ్రమరాంబిక కు మొక్కి పసపుకుంకు మంబులఁ జెన్నొంది . సంబరంబున రాజ - రాజేశ్వరుని ప్రేమ రంజిల౦గ రూఢి మీఱంగ శత • రుద్రీయముఖ్యసం- స్తవము లొనర్చి త • * త్సవిధ సీమ నన్న పర్వతంబు • లాద్యనదంబులు, విరివిగా విధించి విప్రముఖులఁ దృష్తిఁబొందఁ జేసి • దివ్యషోడశమహా, దానములఁ దదర్పి తముల నుంచి గీ. ఇవ్విధంబున నొనరించి . యేక వాస రంబు నియమంబునను జాగరం బొనర్ప నీశ్వరేశ్వరుఁ డైన రా • జేశ్వరుండు వర మొసంగినఁ * దన్మహా వరము కలిమి. 181<noinclude><references/></noinclude> d2g6yedwyzi3fzq9tt1js0tmfwdzqun 104 232956 589685 2026-10-18T15:02:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గీ. భవ్య రాజేశ్వర వరప్ర` • 'భావమునను ' సంతతా చరితవ్రతా • చారమునను తమదునియతాసమానమౌ • • ధర్మము నను శ్రీభవానళ్ళు రాజన్న జెలఁగి రైలమి. వ. ఇవ్విధంబున నాదంపతుల నమమోదంబుననుండు నవసర...' 589685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గీ. భవ్య రాజేశ్వర వరప్ర` • 'భావమునను ' సంతతా చరితవ్రతా • చారమునను తమదునియతాసమానమౌ • • ధర్మము నను శ్రీభవానళ్ళు రాజన్న జెలఁగి రైలమి. వ. ఇవ్విధంబున నాదంపతుల నమమోదంబుననుండు నవసరంబున. గీ ఆభవానమ్మ కుదయించి + ఈశ రమ్మ హే కరుణ నొక పుత్రుఁ డొక పుత్తి • కయుఁ బ్రబుద్ధు లగుచు రాజన్న రాజమ్మ • యనఁXఁ దనరి చంద్రుఁడునులక్ష్మి జనియించు • చంద మలర. గీ.*నీత్యసత్యవ్రతాచార • నియతీ వేలయ రాజమాంబ ముఖోపము . రాజబింబ యర్థనికురుంబ ఘనసుగు • ణావలంబ భూనుతభ్రమరాంబికా • పూర్ణ బింబ. నీ వైద్యశాస్త్రాభిజ్ఞ వైద్యవర్యుల చేత బహువౌషధంబు లే • ప్రభుఁ డొనర్చె వ్యాధిపీడిత జనుల్ • వచ్చి వేడిన యంత నౌషధంబుల నేమ *హాత్ముఁ డోనఁ . బహుతటాకంబు లే • ర్పడఁగ ' నిర్మింపుచు వృత్తిమాన్యంబు లే . విభుఁడు జేసె తగవుగోరినవారి ^ ధర్మమార్గమ్మున భావించి మించి నే పార్థివుండు అట్టిచెప్పేలముఖ్యాన్వ • యాబ్ధి చంద్రుఁ డైన ధర్మనృపాలుఁడు • ద్యద్యశుండు రాజకార్యదురంధర • ప్రాభవుండు . ధరను చాలించె ధనధాన్య శ్రీ సరణిఁ దనరి. గీ. అతనిపుత్తుండు చొక్కరూ పాగ గ ణ్యుల డద్భురైశ్వర్యథుర్యుఁ డ • హరియుశత్రు 182 184 185 186<noinclude><references/></noinclude> r14ffdxa4xohfd80yyg97pmp4clwh49 104 232957 589686 2026-10-18T15:02:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'హరణుఁడా శ్రితరక్షణుం డనుదిశాగ్ర: జన్మకృతవిశ్రుతాశీర్వ • చనము నొంది. 187 క. శ్రీచొక్కనాధుఁ డనఁదగి, యాచొక్క నృపాలుఁ డలరె నంచితకరుణా లోచనుఁడు రాజకార్యా, లోచనుఁడు ప్రభాప్తి లో...' 589686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>హరణుఁడా శ్రితరక్షణుం డనుదిశాగ్ర: జన్మకృతవిశ్రుతాశీర్వ • చనము నొంది. 187 క. శ్రీచొక్కనాధుఁ డనఁదగి, యాచొక్క నృపాలుఁ డలరె నంచితకరుణా లోచనుఁడు రాజకార్యా, లోచనుఁడు ప్రభాప్తి లోక లోచనుఁ డగుచుF. గీ. చెలఁగిరాజన్న దేశాయి • చెలియలైన రాజమాంబను బెండ్లాడి • రాజకాంతిఁ బొలిచియున్నట్టి యొక్క వ త్పుత్తుఁ గనియె ' నతఁడు రాజన్న చౌదరి . యనఁ దలిర్చె. 189 వ. ఇవ్విధంబునఁ దత్ప్రకారంబు వచించి రాజన్ననృపాలు నభివర్ణిం చెద. సీ. కలశపారావార • గర్భవీచిక లందు జనియించు సంపూర్ణ చంద్రుఁ డనఁగ శ్రీమహాలక్ష్మీప్ప • సిద్దోదరంబున సంభవించిన పంచ కరుఁ డనంగ దేదివ త్తను పార్వ • తీతనూజాతుఁ డై ధర వెల్గు నలశ క్తి • ధరుఁడ నంగ స్థిరత రైశ్వర్య శ • చీదేవి కుదయించి సంతసించిన శ్రీజ యంతుఁ డనఁగఁ గామి నేనిభ వానిప్ర • కాశగర్భ శుక్తిముక్తాఫలాయిక • స్ఫూర్తి దనరి రాజరాజమహారాజ రాజ బిరుద సదయరాజన్న నృపతి య • భ్యుదయ మొందె. 191 క. ఆబాల్యంబుననుండియు, బ్రాబల్యస మేత వంశ పారంపర్య శ్రీబంధురధర నైజము, హాదాహాపీఠి నుంచి యలరుచు నుండెజ్. 198 సీ; సత్యభ ర్త్వవచోయ • కన్స౦స్థితుల ధర్మ- బలగోపతివిహార కలన నెంచి త్యాగ జఠానీక . వనగరిముచే - బలిసింహవిజయాత్మ | భవుల మీఱి ద్విద్బుద్ధిసహనత్వ • తేజస్సుఖంబులఁ - జంద్రక గో శ్రేశ సరణి నెనసి విద్యానవజ్ఞాన • హృద్యత్వలక్ష్మీఁ గా- - వ్యఘనజనక హేను • వస్తతిఁగాంచి<noinclude><references/></noinclude> 2387erxb22sph00prl0ph3m2h4784fj 104 232958 589687 2026-10-18T15:02:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయురభ్యుదయము. తన రె సంస్ఫూర్తికీర్తిసం • తాన తరుఫ · లాయి తాబ్జభవాండ భాండాంతరస్థ ధుర్యమాధుర్య గుణతోషి • తా ర్యకామి నేనిరాజన్న భూపాల నిపుణుఁ డలరె. సామాన్యాక్ష ఁగవీశ్వర...' 589687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయురభ్యుదయము. తన రె సంస్ఫూర్తికీర్తిసం • తాన తరుఫ · లాయి తాబ్జభవాండ భాండాంతరస్థ ధుర్యమాధుర్య గుణతోషి • తా ర్యకామి నేనిరాజన్న భూపాల నిపుణుఁ డలరె. సామాన్యాక్ష ఁగవీశ్వరుల్ సభకు రాషడ్జర్మనీ సీమగో ఫ్రీమాధుర్యరసోక్తు లంగరపి హ ర్షింపం బ్రవర్తించు నీ సోమార్కా నలవిద్యుదుర్థితకళా స్ఫూర్తిస్వరూపంబు తా నైమా హేశ్వర పాద పంకజనపర్యం జెందు నందంబుగ. క. పటుశ బార్థాలంకృతి, రటద విరళతరగళత్త రంగాయిక వా ఘటనోల్ల సదటనప, స్ఫుటన ప్రతిభావి శేష . పూజ్యుం డగుచు. సీ. అఖిలభూజనజీవనాధారత వహించి యనుపమ మస్థితిఘనా ఘనుల మించు దృఢతరావయవసం దీప్తసత్త్వము, నొంది కాఠిన్యమున ఘనా • ఘనుల వంచు భాసమానపతా •పస్ఫూర్తిఁ జెన్నొంది మునుముట్టఁగా గా ఘనా ఘనులఁద్రుంచు నద్భుతైశ్వర్యమ • హావైభవంబున ననుదినంబును ఘనా బ్రాజ్యతర పూజ్యసామ్రాజ్య • ఘనుల నెంచుఁ • పరతఁ జెంది ధరణిఁ బాలించవలె నని ధన్యులెన్న నమిత జయసాంద్ర కామినే న్యన్వయేందు డైనరాజన్న దేశాయి • యలరుచుండె. . 193 194 195 196 సీ. పాఝరిద్విద్వత్స శ్రీ భాశోభ నామరీ - వీజితశాటికా • విలసనంబు దక్షిణీదిక్పండి . తపరిషదేవతా- కరసమర్పిత వీటి . కాభరంబు పశ్చిమాద్యోద్యద్వి • పశ్చిత్సమితిదివ్య - కాంతాఘటితపత దాహకంబు నుత్తరక కుబుద్యో . * దురుధీర సందోహ - దైవీప్రదాపిక +-దర్పణంబు చెలఁగి చెలువొందె నడ్లూరి • సీమధామ రత్నమయ పేట శ్రీరామ • రడ్డిపేట<noinclude><references/></noinclude> pqq1kest87pprv2qs2yi5pefbuhct41 104 232959 589688 2026-10-18T15:02:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆ ప్రభ మా ల్లాసము · జనవినుత కామి నేనిరాజన్న నృపతి సద నఘుమఘుమి తార్భటి . శారదాంబ. 45% 197 సీ. ఏతాపసస్వామి • యిరవుగా నామ్నాయ- సారస్యము వసించె • సజ్జనులకు నేతపస్వివరుండు హితవరివస్యా...' 589688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆ ప్రభ మా ల్లాసము · జనవినుత కామి నేనిరాజన్న నృపతి సద నఘుమఘుమి తార్భటి . శారదాంబ. 45% 197 సీ. ఏతాపసస్వామి • యిరవుగా నామ్నాయ- సారస్యము వసించె • సజ్జనులకు నేతపస్వివరుండు హితవరివస్యాది- సద్గంధకత మహా శయముఁ దెల్పె నేపారికాంక్ష స • మేధమానషడధ్వ- జనితాళయంబు సొం • పున విధించె నేపరివాడ్దన్యుఁ * డెలమితోడడ్విథీ- క్యానుసంధాన౦బు. . నందఁ జేసె నట్టి శ్రీరామభ ద్రేంద్ర • యతివరుండు నా నాత్మగురుఁడయి కరుణార సార్ద్ర దృష్టు లలరఁగ ననుత్తరారహ స్యంబుఁ గఱప నెల సె రాజన్న దేశాయి • విశ్వమునను. 198 మ. అరయన్ని త్యపరాపర ప్రకృతిపూసాహంతతానయ్యసు స్థిర థీమన్న ర నాధరక్షకుఁడు నౌ . శ్రీరామభద్రేంద్ర త త్పరతత్త్వంబయి దేశికుండయి పరా • ప్రాసాదమై యొప్ప నీ ధరరాజన్న నృపాలచంద్రుఁ డల రెజ్ ధాత్రీశ్వరుల్ - మెచ్చఁగళ్. 199 సీ. అసమానబలశౌర్య • లసమాన సౌందర్య రసమాన గాంభీర్య . రభసమలర బుంఖానుపుంఖాజి రింఖావిశృంఖలో త్కంఖాణ సంఘముల్ గడలుకొనఁగఁ జండశుండాదండ • భండనోద్దండ వే దండతండంబులు •ద్ధతి దలిర్ప డోలి కాహాట కాం • దోళికాపల్యంక పాలికా శకటసం పద వెలుంగ నిగ్రహానుగ్ర హెూదగ 9 • జాగ్ర దు గ్ర విగ్రహవ్యగ్ర విక్రమా వేరులైన భటులుగోతువంగ భూభార భరతఁ బూనె నిపుణరాజన్న దేశాయి • నృపతు లెన్న. సీ. ఘోగధారారట్ట • ఘోట్టాణములనెక్కి హెచ్చరింపుచు సిఫాయీలు రాగ 200<noinclude><references/></noinclude> f0uapvtohoff6dwd4t83uyi606co3o6 104 232960 589689 2026-10-18T15:03:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయురభ్యు దారుణతరవారి * ధళధళ ద్యోతంబు లర్కప్రభలతో వై . దుర్కొ నంగఁ బవమానమానసో . జ్ఞవితురంగము నెక్కి ఘేయని పగ వారి గిట్టిపొట్టి శిరములు కరములు • చరణంబులురములు... ఖరిలు ఖరి...' 589689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయురభ్యు దారుణతరవారి * ధళధళ ద్యోతంబు లర్కప్రభలతో వై . దుర్కొ నంగఁ బవమానమానసో . జ్ఞవితురంగము నెక్కి ఘేయని పగ వారి గిట్టిపొట్టి శిరములు కరములు • చరణంబులురములు... ఖరిలు ఖరిల్ ఖరి • క్కరి కథంగం జెరుకుకోలలు తెగ వేయు తెరఁగుదోఁఙ్ఞ నరికితజ్జయలక్ష్మీస • నాధుఁ డగుచు సంగ రాంగ ణ గాండీవి • సదృశ కామి నేనిరాజన్న దేశాయి యిలఁ దలిర్చె, సీ. ఖడ్గంబుఁబూనెనా కఠినారి శిరములు కందుకక్రీడ పెం • పొందఁ జేయు సాఁగుచేఁబట్టెనా • చటుల రాహుత్తరా టటు శిలా బ రుల్ పగులఁ బొడుచు నేజాధరించెనా నేటుగా వీరుల గుదులు గాఁగ నుగ్రుచ్చు మెదలకుండఁ గోదండమందెనా వేదండముల నైన నొక్కొక్కకోలచే • నుక్కడంచు 201 202 సౌర సాహసవిక్రమా • ర్కావతారుఁ డనుపమాకారుఁ డాశ్రితా • వనవిహారుఁ డనుదినో దారుఁ డఖిలవి • ద్యావిచారుఁ డగుచురాజన్న దేశాయి • యలరుచుండె. నీ, పోటకాచలహరి • తోటకానలమహా- పాట కాగళకార కూటములను నలినమార్గణ చైత్ర • నల రాజహరిపుత్త - ధనదాత్మజ విచిత్ర • ఘనతనులను ఖరకరాత్మజ శిత • కరవిలోచనజాత- హరసఖాకర పూర. సురతకులను "కాండజాసగ ణేశ . కుండలీశ వ్యాన- చంఢీత చిత్రశి • ఖండిజులకు, కార్యసౌందర్య దానవా • క్ఛతురిముతులఁ బరిహరింపుచు నిత్యసం • పడదలిర్ప..:<noinclude><references/></noinclude> c8hv362cwthjeoe62642axiokpo5cfc 104 232961 589690 2026-10-18T15:03:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 ఓ ప్ర థ మోల్లాసము.; నిరుపమిత తేజుఁడై కామి • నేనికులజ - -భరసరాజన్న దేశాయి . చంద్రుఁడల రె. సీ. దంతావళస్థితో • ద్ధత వాద్యమానోగ్ర.. భేరికాధణధణ * త్కారములును యోగ్యోష్ట్రఘటితము • హుస...' 589690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>1 ఓ ప్ర థ మోల్లాసము.; నిరుపమిత తేజుఁడై కామి • నేనికులజ - -భరసరాజన్న దేశాయి . చంద్రుఁడల రె. సీ. దంతావళస్థితో • ద్ధత వాద్యమానోగ్ర.. భేరికాధణధణ * త్కారములును యోగ్యోష్ట్రఘటితము • హుస్తాడ్యమానఢ క్కారూఢఢమఢమ త్కారములును సంభృతాజనేయ .. సంయుక్తటింకణ దారుణఠమఠము త్కారములును పటుజవోత్కట మ హెూ • ద్భట సంతతాహత పటహ ఢాంఢాంక్రియా • పాటవములు కలయసంగర జాంగలాం గణకరాళ ૪ క ర్తరీముఖసుశిలీము • ఖదళితలుఠ స్పక్షరీ తరణిఖేల దరిగళగళద సృఝురీ దసిధరుఁడు రాజనృపమౌళి - యలరుచుండె. సీ. హ స్తముల్ రాజేశ్వ • రార్చనావిధియందు వీనులు శివక థా వితతియందుఁ జూపుమహా దేవు • దీపితాంగ మునందు జిహ్వ పంచాక్షరీ • స్థిరతయందుఁ జిత్తంబుశాంభవ • శ్రీపదాబ్జములందుఁ స్వాంతంబు ధ్వాదళా • క్షరమునందు బుద్ధియమానాను . పూర్ణ రూపమునందు మనసుమాహేశ్వర • మతమునందు నునిచిశాలత్రయాఖ్యాద్య • యోగ మొంది సంతతభ్రమరాంబికా • సామరస్య నరసరాజేశ్వరవరÛ * సాదలబ్ధ . - జననరాజన్న దేశాయి . చంద్రుఁడల రె. 803 201 205 నీ, పలి కెనానజ్యోక్తిఁ • బలుకుటింతియె కాని- తద్వ్యనిరిక్తంపు . తలఁపు లేదు దయజేయుచూపులింతీయోగాని తద కావథును చూపు సౌదవకుండు<noinclude><references/></noinclude> kiffntizyiss2qjp6yoclgf7b3e2mn3 104 232962 589691 2026-10-18T15:03:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ వ్రాయు ౮ భ్యుద యము, నొదవకుండు నిచ్చెనా పూర్తిగా • నిచ్చుటింతియె కాని - కొదువగానిచ్చుట పట్టెనావిడక చే పట్టుటింతియె కాని - విడచుట కెన్నఁడుఁ గడఁగ లేదు భళి రెయిటువంటినృపుఁడే...' 589691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ వ్రాయు ౮ భ్యుద యము, నొదవకుండు నిచ్చెనా పూర్తిగా • నిచ్చుటింతియె కాని - కొదువగానిచ్చుట పట్టెనావిడక చే పట్టుటింతియె కాని - విడచుట కెన్నఁడుఁ గడఁగ లేదు భళి రెయిటువంటినృపుఁడేడి • యిఅఁదలంప శాశ్వతస్థితిరాజ్యంబు • విశ్వమునను జేయవ లెననిక వు లెన్నఁ జెలఁ గౌసౌర నిపుణుఁడైనట్టిరాజన్న . నృపవరుండు. గీ. అతనియ ర్ధాంగ నాలక్ష్మీ • యలరె రంగ మాంబ యనఁగను సుగుణావ లంబ యగుచు సత్యశీలదయావ్రతా చారదాన ధర్మసాధ్వీగుణముల చే ధన్యులెన్న. క. రంగను లోచనజితసా, రంగను గరుణాంచితాంత రంగను జికురార్చితసా, రంగను వినుతింప సౌవ సీ. ధవళప్రభాధళ • ధళలు నవ్వులనుంచి హంసయానాభిక్య • నలరుచుండి చాంచల్యగుణమునే త్రాంచలంబుననుంచి క మలానుగుణవృత్తి తినమరియుండి నీల కాంతిచ్ఛటల్ * నెమ్మేన నొనరించి . యనుపమార్యాసమా ఖ్యను వహించి దృగ్గోచరముగాని • దీ ప్తిమధ్యము నెన్ని యతను మోహన విద్య గతిఁ జెలంగి పలుకుచెలికల్మి సకిసామి • పొలఁతి రతిని కలివిలాసవదవయవం బుల నెదీర్చు' ధన్యరాజన్న దేశాయి • ధర్మపత్ని యైన రంగమ్మ నెన్నఁగ నలవియగునె. రంగను గతిసా 206 207 రమణి యన దగ్గు. 209 సీ. స్వసమాన వేషంబు • నిసుమంతయైనను - బర భామకొసఁగని . సరసిజాస్య తనువంచ ననొనర్చఁ దలఁచినవారల- బుత్తులఁ గా జేయు పువ్వుబోడి బహుతపోనిధియైన • పతిమహావిద్యాను - భవము నొందఁగఁ జేయు • చద్మగంధి .భర్తృనిమిత్తమై పద్మినీ బాంధవు- నుదయింపఁ జేయని యత్పలాక్షి<noinclude><references/></noinclude> rh2w1uoexhhn5ldpvzxkkm1hqfr7kxe 104 232963 589692 2026-10-18T15:03:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర ధ మో ల్లో. స ము • కాంతరాచుళ్ళగోత ఈ త్కామి నేని కులజరాజన్న దేశాయి . తిలకహృదయ స్వాభిమతధామ కులపాలి •కాభిరామ రంగమాంబను సాటిజ్ యంగవచ్చు. 49 210 సీ. ఏమహా దేవి కా * మేశ్వరానల్పత - త్త్...' 589692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర ధ మో ల్లో. స ము • కాంతరాచుళ్ళగోత ఈ త్కామి నేని కులజరాజన్న దేశాయి . తిలకహృదయ స్వాభిమతధామ కులపాలి •కాభిరామ రంగమాంబను సాటిజ్ యంగవచ్చు. 49 210 సీ. ఏమహా దేవి కా * మేశ్వరానల్పత - త్త్వంబునందును బ్రమో . దంబు నొందె నే శ్రీమహారాజ్ఞి · యింపుతోడషడధ్వ- తత్త్వవిద్వజ్ఞాన దాత్రియయ్యె నేజగజ్జనని మ • హేశ్వరార్పితసప- ర్యావిశేషంబులు • నలరుచుం డె నేమహాలక్ష్మీ బ్ర • హ్మేశానముఖదివ్య - జీవి కావార్తయై నట్టిజగదంబ లలితాంబ సైకతనితంబ భ్రమరాంబ యధరబింబ శార దాంబ తనదుపూజావిధానత త్పరతఁ జెంద రంగమాంబదలిర్చె శ్రీ రంగ యగుచు. సీ. అన్నార్థులైవచ్చు • నన్యజాతుల కైన నన్న దానముఁ జేయు ననుదినంబు బాంధవులందు సం బంధంబు వాటించి సేలుగా వారిఁ బో షింపుచుండుఁ దనదర్శనంబుఁ జే • సిన యాచకులముందు బుత్ర భావననుండి • ప్రోచుచుండుఁ దనుఁ గొ సేవక దాసీజనంబుల పనులెన్ని రక్షించు వినయమలరఁ దనదుగ్రామంబులవసించు . జనుల కెల్లఁ దల్లియై వారికుశలంబుఁ దలఁపు చుండు నిఖిలసుగుణాఢ్య యగు కామినేని రంగ మాంబ ను నుతింప శక్యమే • యవనిలోన. చెలఁగుచుండె 211 212 నీ. సమ్యక్శచీపాక • శాసనుల విధంబు - సరసప్రభాప్రభాకరులమాడ్కి సంభ్రమద్రోహిణీ • చంద్రుల కైవడి- చంద్రమతీహరి • శ్చంద్రులగతి స్థిరభీమజావీర . సేనజులనఁదగి - కనదనసూయాత్రి • ఘనులరీతి పావనా౦చదరుంధ • తీవసిష్ఠులపోల్కె - భాసురరతిమనో భవుల భౌతి 7<noinclude><references/></noinclude> 484rcz46gqja3j963o8zc2pa1072uxd 104 232964 589693 2026-10-18T15:03:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాజయ భు కామి నేన్యన్వవాయసం ఘటితరంగ మాంబ రాజన్న దేశాయి | యానుగుణ్య దంపతీ భావమింపొందఁ దత సమృద్ధి *లయ విలసిల్లి రానంద • మలరుచుండ. వ. మఱియు. గీ. సమ్యగ నపాయి పరశివ శక్తు లనఁగ సక...' 589693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాజయ భు కామి నేన్యన్వవాయసం ఘటితరంగ మాంబ రాజన్న దేశాయి | యానుగుణ్య దంపతీ భావమింపొందఁ దత సమృద్ధి *లయ విలసిల్లి రానంద • మలరుచుండ. వ. మఱియు. గీ. సమ్యగ నపాయి పరశివ శక్తు లనఁగ సకలసంపూర్ణ చంద్రచంద్రికలనంగ భాసురాఖండదీపత త్ప్రభ లనంగ లలిత రాజన్న రంగమ్మ వెలసి రిలను. . ము. #13 214 215 216 శా. రారాజద్గుణశాలి శీలవిలస రాజన్న దేశాయి భా ర్యారత్నంబు రంగమాంగ గనియెజ్ రంజిల్లి ముక్ సద్గుణా ధారుల్ ధీరులుదారులై తనరు పు క్త్రశ్రేష్ఠుల౯ సంతత శ్రీరమ్యాకృతి వైభవంబు గలపుత్తికా స్వర్ణపుత్తిం బలె. క . ధీరోద్ధారుఁడు దారుఁడు, కారుణ్యాగ ణ్యపుణ్య • గణనీయశుభా కారుఁడు పెదరాజన్న మ, హీరమణుఁడు నిత్యవృద్ధి • నెనయుచు నుం డెజ్ . మ. తన గాంభీర్యము సుందరత్వము దిగం · తఖ్యాత డాతృత్వముక్తా వనధి మన్మథువారిజాప్తతనయుం వందారులం జేయన జ్జనతై కేప్సిత దాయి వెలసె నౌ సౌజన్యజన్య ప్రధం జినరాజన్న నృపాలమౌళి విభవ శ్రీరంజితా కారుఁడై, సీ. అగణిత పైతామహాండముల్ జాభుజ బొమ్మరిండ్లయ్యె నే పుణ్యవతికి హరిహరబ్రహ్మాది | సురతతుల్ పొంచాలి కానందయంబు. తే శాంతకయ్య రుముందర ముఖ్య • భూతిపర్వతముల చ్చనగింజల్లే ఘన • మనోచివరకు మహీసహన9 స్తంభ • మంటవం బ్యు 218<noinclude><references/></noinclude> eeu1q0r0pmrm07tqak1vktzube10jj5 104 232965 589694 2026-10-18T15:04:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రమ్య నవరత్న రదయై వి • రాజమాన "యైన యాచాల శుభశీల • యనుచుఁ బొగడఁ ఉన్న రాజమ్మ విలసిల్లెఁ గన్న తల్లి .దండ్రులకు నేత్రములు చల్ల • దనము గాఁగ. 919 క. సోమాంశంబునఁ దనరుచు, సోమాభంబైన ముఖము...' 589694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రమ్య నవరత్న రదయై వి • రాజమాన "యైన యాచాల శుభశీల • యనుచుఁ బొగడఁ ఉన్న రాజమ్మ విలసిల్లెఁ గన్న తల్లి .దండ్రులకు నేత్రములు చల్ల • దనము గాఁగ. 919 క. సోమాంశంబునఁ దనరుచు, సోమాభంబైన ముఖము • శోభిలుచుండ సోమావయవం బలరగ, సోమను నామాంతరమున • శోభిలుచుండె. 220 క, గోపాలరాయఁ డాశ్రిత, గోపాలుం డనఁగఁ దనరి గోధన ధాన్య శ్రీపతియై వర్ధిల్లెను, భూపాలక సుతులలోనఁ . గీ. దేవ దేవుఁడు శ్రీరామ | దేవుఁ డవనిఁ బ్రోవ వర్తించు గతి రాజ . పూజ్యుఁడగుచు వాసు దేవుఁడు విలసిల్లె • వందనీయ రాజరాజేశ్వరకృపాభి • రాముఁ డగుచు. బూజ్యుండగుచుజ్ , చ. నిరుపమితప్రయుక్తి జన . నీజనకాదృతనూక్తి దేవభూ 221 222 సుర గురుపాద భక్తి పరి శుద్ధమనోవచ నానురక్తి శ్రీ నిరతిశయప్రసక్తి సువ నీపక రక్షణశక్తి యాదయా పరుఁడగు కామినేని పెద పాపనికేతను ధీరు లెన్నఁగ. సీ. శ్రీసమృద్ధివహించి · చెలఁగె భరద్వాజ గోత్రంబు తగ్గోత్ర పాత్ర మగుచుఁ గమనీయమగు నేల • కంట్యన్వయమున రం జిల్లెఁ దద్వంశప్ర • సిద్ధిఁ జెంది ఋగ్యజుషామ్నాయ • యోగ్యసిద్ధాంతథూ ర్ధారణ ధుర్యు డౌ । దార్యశీలుఁ డగుచుఁ గ ర్తుమక ర్తు మన్యధాశర్తు ము ద్యచ్ఛక్తి పెద్దరా . జన్న యనెడు భూసురాధ్యుఁడు నన్నపూర్ణాసమేతుడి డగుడు శ్రీకామినేనిరా జన్న నృపతి . 223<noinclude><references/></noinclude> idj4ilrm9ej8etwoan25qrqbq81e8lm 104 232966 589695 2026-10-18T15:04:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.52 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . శ్రీహితప్రద రాజపు • రోహి తుండు ధరణివర్ధిల్లెఁ దద్భాగ్య • సరణిఁ జెంది. సీ. శ్రీమహాలక్ష్మీ ప్ర • సిద్ధి కోడావరి. వంశంబు భువిను ద్భ • వంబునొందె , నందులో శర...' 589695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>.52 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . శ్రీహితప్రద రాజపు • రోహి తుండు ధరణివర్ధిల్లెఁ దద్భాగ్య • సరణిఁ జెంది. సీ. శ్రీమహాలక్ష్మీ ప్ర • సిద్ధి కోడావరి. వంశంబు భువిను ద్భ • వంబునొందె , నందులో శరభన్న యనెడు మంత్రీంద్రుండు దనరె నాధన్యుని • ధర్మపత్ని యగు వెంకమాంబకు నాత్రిమూర్త్యం శంబు లను సంభవించిరి వినయమతులు రాజన్న లింగన్న రమణీయ గాత్రుఁ డౌ చంద్రుండు వారలు • సాంద్రయశులు ధార్మిక ముతోఁ దదష్టప్ర • ధానహృదయ బహుళమంత్రాంగకృజ్జయోపాయ గేయ లేఖినీ గ్రాహ చాతురీ • లీలఁ దనరి ధరణివర్ధిల్లి రాచంద్ర • తారక నుగ . శా. గౌరాకార మహాసురక్షణన కృత్కాదంబ కాదంబ కాం తారాగార సతీపురోనటన సం ధానావధానావట క్ష్మారుడ్వాసవిలాస సాత్వికమన స్సంచార సంచారణా ద్యారూఢ స్థితి నీ కష్టతమయో • గాధార గాధారతా. క. హాలాహల కోలాహల, హేలాహళి హళికహరణ `లోల జటాల జటాల ని, టాల తటాలసిత నాన ఉత్సాహము. దారుణప్రతాప దీప • దండభ్భన్ని కారణా వీరధీనివాస దాస * దివ్యముక్తికారణా తారకాసురాధిపత్య • ధైర్యశౌర్యవారణా హారిమండలాగ్రవర్య హన్యమానవారణా. • హితవిద్య కృపా టచి 224 225 226 టచ్ఛిభినయనా. 227 228<noinclude><references/></noinclude> ih96eg1aqkzk9ndfyerje4v39225mo2 104 232967 589696 2026-10-18T15:04:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర : మ. ఇది శ్రీరామకృపాల పేటనగలో ఏ ర్వీశాఢ్య రాచుళ్ళ గో, త్రదిగంతశ్రుత కామి నేనికులజ •ప్రస్ఫీత లక్ష్మీ సమ గదయాసంయుక రాజ శేఖరహిత ప్రవ్యక్త భ ద్రాయర 58 భ్యుదయాఖ్యాన్విత సత్ప్...' 589696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర : మ. ఇది శ్రీరామకృపాల పేటనగలో ఏ ర్వీశాఢ్య రాచుళ్ళ గో, త్రదిగంతశ్రుత కామి నేనికులజ •ప్రస్ఫీత లక్ష్మీ సమ గదయాసంయుక రాజ శేఖరహిత ప్రవ్యక్త భ ద్రాయర 58 భ్యుదయాఖ్యాన్విత సత్ప్రబంధము వరా ద్యుల్లానమై చెల్వగు౯. 289 గద్య ఇదిశ్రీమద్రామా రెడ్డి పేట రాజేశ్వర కరుణాకటాక్షేక్షణ ప్రసాద ప్రాప్తాశేష భాషావి శేషసామ్రాజ్యపూజ్య రాచుళ్ళగోత్రపాత్ర కామి నేనివంళ పయః పారావార రాకాసుధాకర రాజన్న దేశాయిసార్వభౌమాజ్ఞా పితాం ధగీర్వాణక విత్వచాతుర్య ధుర్య. పరాశర గోత్ర రాపాక లింగ నార్యపు క్త్ర లక్ష్మీపతిప్రణీతం బైన భద్రాయురభ్యుదయంబునం ప్రథ మోల్లాసము 898 98 $98.<noinclude><references/></noinclude> 5kiqtq9b5mz1i3x3kh77xnmasushayh 0 232968 589697 2026-10-18T15:05:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమోల్లాసము | ముందరి = [[../శీర్షకము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయ...' 589697 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమోల్లాసము | ముందరి = [[../శీర్షకము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=11 to=63 /> 6edvbv1vyjh1stos6r2wp6wx5lfy02c 104 232969 589698 2026-10-18T15:06:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయురభ్యుదయము • ద్వితీయోల్లాసము . మణి సౌధాసీన శ్రీమత్సింహాస నేళ్వ . రీ కారుణ్యో దామ ధనధాన్య సంప ద్రామనృపపురాధిరాజ • రాజమహేశా. షష్ఠ్యంతములు . క. ఈదృగిదమియత్తావ, చ్చేదక రహ...' 589698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయురభ్యుదయము • ద్వితీయోల్లాసము . మణి సౌధాసీన శ్రీమత్సింహాస నేళ్వ . రీ కారుణ్యో దామ ధనధాన్య సంప ద్రామనృపపురాధిరాజ • రాజమహేశా. షష్ఠ్యంతములు . క. ఈదృగిదమియత్తావ, చ్చేదక రహిత గుణమణి వి • శేషాంబుధికి౯ వేదాదివర్ణత త్త్వ, ప్రాదుర్భావోపలబ్ధి ! వరథీనిధికి౯. . క. ప్ర్రపద ప్ర్రవత్ప్రత్తిపదా, న్యపతివని పద్ధృదతి వి • హారునకు సరీ సృపహారికి భవదారికి, గ్లపిఠారికి నిత్యసత్య కల్యాకృతికి. క. విద్రత్యు క్త్యస్త్రగపురు, పదునికట నివసదాధి • పత్యునకు మహా రౌదాంధక పూర్వద్యుష, దద్రిభిదాస్థగిత శూల హస్తాబ్జునకు. క. ఏకానేకాకారా, టీకునకు గటీతటీప టీ సంరాజి శ్రీకరకృత్తికి సహసా, వ్యాకలిత మనుప్రబోధ • కాకృతిధృతికి, క. శరణాగత భరణామృత, చరణాశతకరణ భక్త • సంవరణ క్రై పురనాయక దరదాయక, మురహాయక బాణునకును ముఖ్యస్తుతికి. క. శబలకర శరాస కటి, ప్రబలావృత బర్హి బర్హ • భాసురమాయా వర్ష క్ల బరీభర, నిఖిరీ నరచితను మోప నీకాత్మునకుడా.. 2 3<noinclude><references/></noinclude> 7jc9u0gjkfgij0ykfkycdu5thcq74kc 104 232970 589699 2026-10-18T15:06:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 క. సత్యచిదానందునకు, నిత్యునకు భ్రుతిశిరకథ * ణితి నిర్ణీత ప్రత్యయరూపునకు జగ, త్ప్రత్యాహారోచచున్న • పర భాగునకు, క.. శ్రీరమ్య పరాశక్తి వ, రీరంభ విజృంభితాబ్ . రిచ్ఛిన్న సుఖా ధార...' 589699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8 క. సత్యచిదానందునకు, నిత్యునకు భ్రుతిశిరకథ * ణితి నిర్ణీత ప్రత్యయరూపునకు జగ, త్ప్రత్యాహారోచచున్న • పర భాగునకు, క.. శ్రీరమ్య పరాశక్తి వ, రీరంభ విజృంభితాబ్ . రిచ్ఛిన్న సుఖా ధారోచార భునోధా, రా రామారెడ్డిపేట రాజేళునకు. నిరంతరాభ్యుదయచరంపరాభివృద్ధిగా నాయొనర్పంబూనిన భద్రాయుర భ్యుడయంబను మహాప్రబంధంబునకుఁ గ థావిధంబెట్టిదనిన. వ. 9 10° సీ. ప్రతిదినాధ్వర హవి . ర్భాగాగరాదురా నూనపరస్పరా శ్రీ హ్వానములును ప్రచుర సమిద్దర్భ * ఫలవ త్ప్రహర ణార్థ-మునికుమారాన్యోన్య • నినదములును సతతావబృధ శుచి . స్నానోత్సవాయాత- తాపసజనతాను లాపములును సమ్యఙ్న వీభవ • త్సవమౌని సంసదు- కాశీర్వచనపూర్వ కారవములు సత్త్రి కృతకృత్య యజమాన • జంపతీ వి రాజినీ రాజన విధాన రతసువానీ . నీమిధోవి భమానుగ నిస్వనములు నలర శ్రీనైమిశారణ్య • మదని నెల సె పీ. బద్ధపద్మానన • ప్రస్ఫుర లేచరీ - లక్ష్యపళ్యను న్య • లంకృతంబు సిద్ధాసన విధిప్ర • సిద్ధిమద్దోచరీ - నీక్షణోత్సుకమౌని • విలసితంబు 11 సింహాసనవిధాన • సేవ్యమాన నిరంజ నీవిలోక నభిక్షు • జీవితంబు ముక్తాసనపదా . వ్య క్తిమద్భూచరీ - సంయుక్త సంయమి • సంచయంబు నగుచు వీరానన వికస్వ • రాసనాద్య రమ్యహఠయోగ లయయోగ రాజయోగ మోక్షలక్ష్మీకర గాబా • ముదితు లైన యోగులు వసింపుచుందు రిం పొందనచట. 12 వ. మఱియు నిరంతరాంకురిత పల్లవిక నుమిత ఫలిత లలిత నవిధ వివిధ మహా మహీరుహవ్యూహ శాఖోపశాఖా శిఖరముఖర కలరవ కలకంఠ నీల కంఠ శీరళారికాది చతత్తివతత్ప్రభవ జవన చలితగ ళిత మమనమడయ సంతతవిక వ్వర వాశంతికా సేవంతికా మల్లికా మాలక్యాద అశావిశాన స్యందమానా మంద మరంద బిండునందోపో స్వాద నామ౦దమి ఇందఝంకారం బును నదేశస్థితస్థలనలినీ పల్లచల్లక కమలకుముదళాలి నీలోత్పలగ శత్పరా<noinclude><references/></noinclude> f399zqngx2oqu25wbys0opx3wpo0bdi 104 232971 589700 2026-10-18T15:06:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '龆 భద్రాయురభ్యు 'ము గ పరిమళ పరిమిళితవిశద శశభృదుపల శక లకీలిత సోపాన సంఘసంఘట్టనో చ్ఛైర్ఘళంఘళ స్వనదభంగ తరంగ సంగత రథాంగాది పతంగా రావ ఘుమ ఘుమిత సరోవరంబును బాలాత ప సేవ నోత్సుక జలమ...' 589700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>龆 భద్రాయురభ్యు 'ము గ పరిమళ పరిమిళితవిశద శశభృదుపల శక లకీలిత సోపాన సంఘసంఘట్టనో చ్ఛైర్ఘళంఘళ స్వనదభంగ తరంగ సంగత రథాంగాది పతంగా రావ ఘుమ ఘుమిత సరోవరంబును బాలాత ప సేవ నోత్సుక జలమానుషీ పరిమృదిత మృదు లసీక తామయ సంగ తపానీయపా పానార్థనమాగత నిమజ్జనోన్మజ్జన సజ్జీ భవద్వన గజమద ధారా స్తబకితోదక నదంబును నవనవభవత్సవనభవన భూమ హెూమ . ధూమశ్వామీభూతదిశాకాశావకాశంబును ప్రవర్ధమానాధ్వర సముత్సవ స మాగత శతమఖముఖ నిఖిలసురవర పరిషదభిరామంబును కుసుమవి నర సమిత్కుశవిలసత్కందమూలఫలాహర ణార్థ ముహుర్ముహుర్భాషమాణ మౌ నిసంతాన కలకలనివాద మేదురంబును విశ్రుత శ్రుతి స్మృతీతిహాస పురాణక థా కథనచతురయతివర విరాజితంబును కౌండిన్యకణ్వ మార్కండేయ క పిల శాండిల్య వత్స మౌంజాయన వ్యాస 'పుండరీకాగస్త్య పులహ మతంగ మాండవ్య శౌనక మైత్రేయ జహ్ను గాలవ కౌశిక గౌతమ మందపాల శాండిల్య జాబాలి మౌద్గల్యవరతంతు కశ్యప వామదేవ శమీకముఖ మహా ముని సేవితంబై నెలయుచుండె. 13 14 15 క. ఆనైమిశమునఁ బరివసి, తానునజ్ఞాన శౌనకాది మునీంద్రుల్ నానావిధావధానవ, చోనిఖిలక థా శతాంగ సూతు౯ సూతు౯. ఉ. చూచి మునీంద్ర చంద్ర వరి శుద్ధభవన్మధురో క్తిభాక్సుథా సేచనవృద్ధి మద్విమల • చిత్తులు సాంబశివాంఘ్రపద్మ దా స్యోచితవృత్తులై వెలయు చుండిరిగాన నగణ్యపుణ్య సం సూచకమైన తచ్చరిత సొంపలర వివరింపవే దయ. వ. అనిప్రార్థించిన నమ్మహాత్ముండానందావిర్భావంబునఁ బులకితావయవుండు స్మయమానముఖుండై శివభ క్తినిష్ఠాగరిష్ఠుల వర్తనంబులఁ జెప్పందలంచి - మునులార సర్వజ్ఞ నిత్యతృప్త సదసదుభయగా నాదిబోధ స్వతంత్రనిత్యా లుప్తాత్మశక్తి నిరుపమచరితానందాదిక ళ్యాణగుణ పరిపూర్ణుండైన యమ్మ హాదేవు చరణారవింద ధ్యానంబునంజేసి కృతార్ధులగుదురు మఱియు నప్పర --శివాభిదానపరబ్రహ్మంబు సచ్చిదానందస్వరూపుండు నిరంజనుండు నిర్వి శల్పుండు " నద్వితీయుండు నద్వితీయో నీకచ్చి" త్తని పలికిన శ్రుతిన్యాయం బున స్వవిలాస క్రీడావి శేషంబున "నిచ్ఛామాత్రం ప్రభోస్పృష్టి" యను,<noinclude><references/></noinclude> jogcvu83tejxgpwkasompt46hflj4r2 104 232972 589701 2026-10-18T15:06:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయోల్లా స.ముం 57: శ్రుతిప్రమాణంబునఁ బ్రకృతిపురుషులఁ గల్పించి తత్ప్రకారుండై యవ్యక్తి. మహదహంకార పృథివ్యస్తేజోవాయ్వాకాశంబుల నుత్పాదించి తత్తద్విశే షంబుల స్థూలసూక్ష...' 589701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయోల్లా స.ముం 57: శ్రుతిప్రమాణంబునఁ బ్రకృతిపురుషులఁ గల్పించి తత్ప్రకారుండై యవ్యక్తి. మహదహంకార పృథివ్యస్తేజోవాయ్వాకాశంబుల నుత్పాదించి తత్తద్విశే షంబుల స్థూలసూక్ష్మాది శరీరంబులంజేసి తత్తమాపంబులు వహించి త త్త దుపాధులైన పిండబ్రహ్మాండంబులందు స్వాంశ భూతంబులైన జీవేశ్వర రూపంబులం బ్రవేశించి యందీశ్వరోపాధివహించి సర్వజ్ఞత్వ సర్వకార ణత్వ సర్వాంతర్యామిత్వ సర్వస్రష్టృత్వ సర్వపాలయితృత్వ సర్వసంహ ర్తృత్వాది లక్షణంబులం గలిగియుండు మఱియు భూత కార్యం బైన పిండాం డంబునందు స్వాంశ భూతంబైన జీవరూపంబునం బ్రవేశించి బద్ధముక్తాది రూపంబుల నటింపుచుండు నివ్విధంబునఁ బిండబ్రహ్మాండంబుల జీవేశ్వర రూపంబులఁ ద త్తదుపాథులం బ్రవేశించి స్రష్టృ సృజ్య పాల్య పాలక సం హర్తృ సంహార్య సర్వక్షి కించిజ్ఞ కార్యకారణ భోక్తృ భోగ్య నియంతృ నియామ్య వ్యాప్యవ్యాపక జ్ఞాతృజ్ఞేయ స్వామిభృత్య ధార్యధరక రక్ష్య రక్షకత్వాది విశేషంబులఁ జేతనా చేతన బద్ధముక్తాదికృత నానా విధ నటన ములు లీలావిభూతింజేయుచు నుత్పత్తిస్థితిలయ జ్ఞానాజ్ఞాన బంధ మోక్షంబు 66 గుండు మఱియు యథోర్ల నాభ స్సృజ తే గృష్ణతిచ” యని యా యార్ణనాభము శరీర ప్రధానోపాదాన కారణంబునఁ దనయందుఁ దంతు వర్గంబు సృజించి బుద్ధిప్రధాననిమిత్త కారణంబున నాతంతువర్గంబుఁ గూర్చి తత్తంతుగ్రసనంబుఁ జేసినగతి నప్పర శివుం దుపాదాననిమిత్త కారణద్వ యభూతుండై జగదుత్పత్త్యాదికంబు లీలా విభూతింజేసి పాయనివానిచందం బుననుండు మృత్తిక పిండరూపంబై యనంతరంబున జలాహర ణాదిక్రియల కు ఘటరూపంబున యోగ్యంబై తత్తద్వికారంబులు కార్యరూపఘట భావ నం గలిగియుండి తత్కారణభూత మృద్వస్తు భావంబున వికారాద్యవస్తా రహితంబై మృత్తిక యొక్కటియైన ప్ర కారంబున " పృథివ్యాపస్తథా తెజో వాయురాకాశ ఏవచ | సర్వేంద్రియాంతఃకరణం పురుషాఖ్యం హియజ్జగత్ | సఏవ సర్వభూతాత్మా విశ్వరూపో యతోవ్యయః" అన్న న్యాయంబున నానావిధోపాధుల సర్వేశ్వరుం డలరుచుండి స్వావి నా భావ సామర్థ్యంబున వసించునని బోధించి శివభక్తుల మాహాత్మ్యంబుఁ జెప్పెద నాకర్ణింపుండని ని 16<noinclude><references/></noinclude> c9z9na5hlx789lie2mq7a5jk95kwo9f 104 232973 589702 2026-10-18T15:06:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నకల ధనధాన్య రత్నవస్త్రమశాస్త. విభ్రముఖవర్ణ వేగవ ద్వీతి సముద సామజ స్యందన' పదాతి • సహితముగ్గుచు నవని వెలయు నవండి రాజ్యంబు - కడిమి . . 17 క. ఆదివ్యనగరమున నొక, భూదేవుడు, బహుపదార్ధ ప...' 589702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నకల ధనధాన్య రత్నవస్త్రమశాస్త. విభ్రముఖవర్ణ వేగవ ద్వీతి సముద సామజ స్యందన' పదాతి • సహితముగ్గుచు నవని వెలయు నవండి రాజ్యంబు - కడిమి . . 17 క. ఆదివ్యనగరమున నొక, భూదేవుడు, బహుపదార్ధ పూరిత గేహా మోదంబునఁ దగ నకల జ, నాదరణీయుఁడయి మంద రాఖ్య దనరెడ్ క. హంకారయుక్తుఁడైన, త్యంకార కుసీద బహు సమాగత విత్తా లంకార వైభవంబున, శంకారహితుఁడయి తిరుగు క. ఆరమ్యపురమునందొక, వారాంగన సౌరవార సారస్యమలరి పింగళ, నారూఢాఖ్యను వహించి 19 సఖ్యేతరుఁ డై. వనితా జనతా నైపుణిఁ దన రెజ్. 20 వ. అది యొక్కనాఁడు సకలాభరణ భూషితయగుచు రాజమార్గంబున నరు దెంచునెడ. . 21 22 క. చూచి.తలయూచి మందరుఁ, డాచతురత యవిలాస మాత్మ వీడుచు ముక్ నీచాతినీచుఁడై త, ద్వ్యాచక్రం సానుమతిని వర్తిలఁ దలఁ చెక్ . క. ఆకాంతామణి పూర్వ మ, నైశాంతిక మతియునయ్యు నవ్వి పునియం చాకలితచిత్త యయ్యెఁ బు, రాకృత వీధివళత దాట రా రాదెవ్వరికి. వ. ఇవ్విధంబున నా పింగళయను వారాంగన మందరుండను ధరావరుని నిజ కేళి మందిరంబున' నునిచి తత్సకలసంప దాకర్షణ శీలయై యిభ బంధ ధేను బంధ. వ్యానతకర ణాది బంధవిశేషంబులవలనను అంగుష్ఠ వద గుల్భ జాను. జఘన నాభి వక్ష స్తన కంఠ కపోల దంతాధర కర్ణ నాసికా మ మస్తకస్థలం బులు కళాస్పదంబులని యెఱింగించి యుత్సల పస్త్ర మయూరపదాది నకక్ష త స్థలవి శేషంబులను రత్యంతరగతులను బౌఢ మార్గంబు నొందించి నక్తంది -వంబుల విషయానక్తుంచేసి సంగీత నాట్య విద్యానైపుణ్యంబుల సంతుష్టాంత రంగునింజేసి స్వాధీనుంగా నొనరించిన. ఇటు దానింట నిష్టగోష్టి మలయుచుండఁ దపోధర్మ. విశుతులేదు. ఋషభుఁడను శివయోగీంద్రు డ - డేగుదెంచె * బిపువుణ్యంబు మూర్తీభ వించినటులు. 24<noinclude><references/></noinclude> kqiiqtda7cw6zii18pfli50dqcvuxjy 104 232974 589703 2026-10-18T15:07:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '• ళా, ఈరీతిజ ఋష కాఖ్యనొండు శివయో • గీంద్రుండు రాఁజూచి వార స్త్రీమణి బ్రాహ్మణుండు గురుభా వం చేర్పడం జిత్రవ రూఢం దగుచీనిచీన వసనా ద్యాధార పీఠంబు పైఁ జేరంజేయుచు భక్తిపూర్వము...' 589703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>• ళా, ఈరీతిజ ఋష కాఖ్యనొండు శివయో • గీంద్రుండు రాఁజూచి వార స్త్రీమణి బ్రాహ్మణుండు గురుభా వం చేర్పడం జిత్రవ రూఢం దగుచీనిచీన వసనా ద్యాధార పీఠంబు పైఁ జేరంజేయుచు భక్తిపూర్వముగఁ ద • చిత్తంబు రంజిల్లఁగణ్. క. అమ్మహనీయుని పాదా, బ్జమ్ముల శీతమ్ములైన జలములచే మో దమ్మునఁ గడుగుఛు నైజ శి, రమ్ముల పైఁ జల్లుకొని తి • గీ. కుళలము వచించి యాయోగి కుంజరునకు : గంధపుష్పాక్షతాది స త్కార విధులఁ బూజలొనరించి హృద్యమా • భోజనంబుఁ బొసఁగ నొసఁగినఁ జేవార్చి పొలిచియున్న • సీ. దీప్యమానా౦బరో • ద్దీ ప్తమౌ పాన్పుపై నింపుగా మునుబవ్వ • ళింపఁ జేసి యడుగులొత్తులు సప ర్యావిశేషంబులు నలరింపుచుండంగ నమ్మహాత్ముఁ డత్యంత ముదితుఁడై , యా రేయి నివసించి స్వస్థానమున కిచ్ఛ • జనిన పిదప సమయ మవ్విధమున జరిగిన నవ్వేశ్య కర్మార్జితంబైన • గతి వహించి ంత భూదేవుఁడటుల నంత మొంది దశార్ణ దే • శాధినాధ వజ్రబాహుని భార్యయై • వసుధఁ బరఁగు సుమతి యనుదాని గర్భంబుఁ రమ్మగు 26 మతి చేజ్. 28 . జొచ్చి పొలిచె.. -29 గీ. ఆసుమతి గర్భమునఁ బూగ్వ • మస్మదు క్త మందదండను విప్రుం డ మందవిషయ వర్తనుండయి బహురోగ వళ్ళతనొంది . మొందుచుఁ జూలయి నిలచే నపుడు. .చ. ఎనసిన గర్భభారమున నేచిన యాచిగురాకుబోఁడి మే ఁగొని పత్నులు ను • నంబునఁ గోపముదోచఁ - దన్ని హిం. 30<noinclude><references/></noinclude> ga1n1ayqtvk7h6yn012oesp9ruhpmsn 104 232975 589704 2026-10-18T15:08:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయురభ్యుదయము. 31 సన మొనరింపఁ జాలిన వి • నంబు మెసంగఁగఁ జేయ నామె య వ్వనట యెఱుంగక౯ రుచిర వస్తువటంచును గ్రోలునయ్యెడ, క. ఆపాదమస్తకంబున, కాపొలఁతికి దానికడుపు నందుండిన యా పాపని...' 589704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయురభ్యుదయము. 31 సన మొనరింపఁ జాలిన వి • నంబు మెసంగఁగఁ జేయ నామె య వ్వనట యెఱుంగక౯ రుచిర వస్తువటంచును గ్రోలునయ్యెడ, క. ఆపాదమస్తకంబున, కాపొలఁతికి దానికడుపు నందుండిన యా పాపనికి నిండఁబర్విన, యాపద జనియించె మేను • లలదుట నొంద౯. 32 ఉ. ఆసతి దైవయోగమున • నవ్విషమానియుఁ జావకక్ మహా యాసమునొంది కుంది మర ణాగతికంటే దురంత దుస్సహం బై సుడిఁ బెట్టు క్లేశభర మందుచుఁ బుత్తునిఁ గాంచి 'యార్తిచే గాసిలెఁ బూర్వజన్మకృతక కర్మమ దెట్టిదియో తలంపగ౯. చ, స్ఫురదురు మాతృగర్భమునఁ బుట్టిన యత్తనయుండు భూనభోం తర మదరంగ నేడ్చినను దజ్జనయిత్రియుఁ దద్విధంబున న్మొరయిడ వజ్ర బాహుఁడు స ముద్ధతి నంతయు నాలకించి వా రిగువురి రోదనంబులకు • నెంతయు విస్మితుఁడై రయంబునక్. మ. జగదత్యద్భుత సత్యమార్గ విదిత • స్వర్వాద్యు లై నట్టి య వా య్యగదం కారుల నెల్ల రాఁబనిచ్చి జాయాపుత్తులున్నట్టి నై జ గృహాభ్యంతర సీమఁ జేర్చి తగు భై షజ్యంబు లిప్పించి రి గరిష్ఠమయమేమి పోకునికి నార్తింజెంది మోహంబున౯. చ. ప్రతిదిన మీగతి౯ జప తపంబుల శాంతుల మంత్రతంత్ర సం గతుల విభాకరార్చనలఁ గైకొనుచోఁ దదుపాధి వేద నా ప్రతిహతికృత్ప్రయోగము ల పారములై తనరంగఁ జేసి త త్ప్రతికృతిఁ గానఁడయ్యెఁ దొలి బాములఁ జేసిన చెయ్యు లెట్టివో. వ. మఱియు. సీ. ఆరాజమౌళి దైవారాధనాది ప్ర సిద్ధి సిద్ధ క్రియా • సిద్ధు లెన్ని మంత్రించి గర ళ స మ్మర దుర్దమములౌ రోగంబు లడఁగ కా రూఢి నొంద రాత్రి నిద్రయులేక రాజపత్ని దలంకి పుత్తబాధకుఁ జాల • పొగిలి నొగిలి 33 34 35 36 37<noinclude><references/></noinclude> qr4v698glvbkb15pafj12dpc16lk7hk 104 232976 589705 2026-10-18T15:08:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయోల్లాసము. శియించి దుర్దశా . వశతచే నొకకొన్ని నెలలు గడపంగ నా నృపతి వరుఁడు వీరిరోగంబుమాన్ప నెవ్వారితరము సతి సుతుఁడు జీవ మొందియుఁ జచ్చువార లంచు మదిలో విచారించి యంతకంత...' 589705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయోల్లాసము. శియించి దుర్దశా . వశతచే నొకకొన్ని నెలలు గడపంగ నా నృపతి వరుఁడు వీరిరోగంబుమాన్ప నెవ్వారితరము సతి సుతుఁడు జీవ మొందియుఁ జచ్చువార లంచు మదిలో విచారించి యంతకంత వంతనొందిన వారికై చింతనొంది. 61 38 క. ఈగృహిణీత నయులు నర, కాగతులే కానిచో మ హారోగములజ్ జోగుచు నేడ్చుచు నిద్రా, త్యాగము నొందింతురా నితాంత వ్యధ చేజ్. వ. అదియునుంగాక. క. మృతిఁబొందక జీవించుట, కతిశ క్తులు గారు వీరు న తలంచెద నొక్కటి మది, నితరముఁ దలపోయ గీ. అనుచుఁ దత్సపత్ను • లందు మోహాణేళ మొంది సక్తుఁడగుచుఁ • గుందుచున్న దారపుత్రులను ర థంబుపై నిడుకొని యడవిఁ జేర్పు సూత యనుదుఁ బలుక. క. ఆ పారథి వేసారక, యాసారసముఖిని సుతు మ వాసుల సత్రాసుల దు, ర్వాసులఁ గావించి మరల వ. తదనంతరంబ. హతభోగులు గా వలవ • దిట్టిపనికినై. 40 42 హాదుర్గ పథా వచ్చెం బురికి. 43 . స్థానమగుచు 44 సీ. ప్రస్ఫుర వస్థల • ప్రస్పృళద్దు క మ - ధ్వ జీర్ణ చ్ఛద నిర్ద్రవవ్యర్ధ్వని . ర్నిద్రగత్యధ్వనీ - నాధ్యజాతాయన హరిణమగుచు గ్రావక స్ర స్త దు . ష్ప్ర స్తరోపుట్టనో- చ్చెస్స్వనన్ని ర • స్థగితమగుచుఁ గుటకోటర రటక్క రటముఖాండజపత్త్రి - పటపటత్కార సం భరితమగుచు నడరు బహుయోజనా ద్వార హర్పతిప్ర • భానభిజ్ఞ మహామృగ స్త్యానభయద భూత భేతాళ రావ ప్ర భూత దురవ గాహ గహనంబు నారాజ కాంతజొచ్చె. 45 వ, అదియు నేలాలవంగ తక్కోలపీలు గంధసార ఘనసార కాకతుండ సల్ల కీ కాంచ నాపార లకుచ కంటకి ఫలభిజ్జుల పాటల ఫలినీ జటిల గణికా కురంట<noinclude><references/></noinclude> jcdiht46ml35xp4gfp8xcpc6b7snr6y 6 232977 589707 2026-10-18T15:28:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589707 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 232978 589708 2026-10-18T15:36:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 589708 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అపరోక్షానుభూతి]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:ఆదిశంకరాచార్య|ఆదిశంకరాచార్య]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు|నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు]] (వ్యాఖ్యాత) |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=శ్రీ రామకృష్ణ తపోవనమ్ |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=2013 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC=https://archive.org/details/bramham_official_20230407_0404/page/n1/mode/2up |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] 28tv1o6kbvjdtk2hu2evao0lz9x059t 590477 589708 2026-10-19T07:50:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 590477 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అపరోక్షానుభూతి]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:ఆదిశంకరాచార్య|ఆదిశంకరాచార్య]] |అనువాదకులు=[[రచయిత:నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు|నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు]] (వ్యాఖ్యాత) |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=శ్రీ రామకృష్ణ తపోవనమ్ |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=2013 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC=https://archive.org/details/bramham_official_20230407_0404/page/n1/mode/2up |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] c9kk3vpif7qup6s573p8zsuh71sy3eh 104 232979 589709 2026-10-18T15:46:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '洽 రభ్యుదయము . - క కోవిదార బంధుజీవక దాడి మాళ్వకర్ణ హస్తీకర్ణ బాంపేయ శాల వర్గీ లాంగలి సదాఫల తమాల హింతాల నారికేళ ఖర్జూర కర్బురâరికాశ్లేష్మా తకీ విభీతకీ హరీతకీ వాక్పుప్పికా భల...' 589709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>洽 రభ్యుదయము . - క కోవిదార బంధుజీవక దాడి మాళ్వకర్ణ హస్తీకర్ణ బాంపేయ శాల వర్గీ లాంగలి సదాఫల తమాల హింతాల నారికేళ ఖర్జూర కర్బురâరికాశ్లేష్మా తకీ విభీతకీ హరీతకీ వాక్పుప్పికా భల్లాతకీ ఖదిర శాకోట కాలాగరు కాల స్కంధ చించౌదుంబర చలదళ శమీరుచక కుటజాది వృక్ష భేదంబులు గ లిగి సంతతాభంగ తరంగిణీరోధః ప్రరూఢ వేతనీకుహర విహరద పరిమిత గండభేరుండ సింహ శరభ శార్దూల భల్లూక వానర సృగాల వృక్షాది మృగ వ్యాపారంబును బహువిహగ నినాద మేదురంబునగు నచ్చట. ము. బహుధాధావదనేక భీకరమృగా బ్రహ్మణ్యవర్ధిష్ణు 13 46 వ హుతాశావృతతార్ణభూచిటచిట స్వానంబుచే నుల్కు చుక్ జహిహిత్వత్సుత మన్మద భ్యవహృతి • స్థానం జవాదంచుఁ బై నహహేత్యుక్తుల దానవుల్ గదియ దుఃఖార్తిక్ వడి జోవుచుకో. 47 చ. అతివ నితాంత చింతను క్షు ధాతత తృష్టల చేత భీతయై సుతుని వహించి యించుకయు సోలుచు వ్రాలుచు బాలకు ధరా పతనము నొందఁ జేయుచు న పొరపు భేదము నూదుచుం బురా · కృతమగు కర్మమెన్ని తమ • కింపుచు నూర్పులు సందడింపఁగE. మ. పదరుక్కృత్కఠినోగ్ర కంటక శిలా పదఁ జెందుం బ్రపద ప్రముక్తక చయై న్మదవద్బంధుర గంధసింధుర మిళ మ్మద మొందుం దరి మేర లేని పదవి వ. మఱియును. ప్రాయంపుత్రోవన్మహా ప్రత్యగ్ర జాగ్రద్భలో న్మార్గంబుఁ గవొంచు స న్మల్లాడుచుం బోవుచుక్. 48 49 50 51 శా. భూతప్రేతపిశాచ ఢాకినులచే భూరివ్యధ౦ జెందుచుకొ యాతాయాత బిలేళయంబులకు భీత్యావృత్తి పెంపొంది భూ జాతాంత స్తటినీ నికుంజములలో సంచారము జేయుచో ' ధూతాధూత కృశాంగి యావనములో దూరంబుగా నేXCKE. క. గోరథవాజి నరస్తం, బేరమయుత వైశ్యపదము • ప్రేమంగని దై "వారంభయత్నమున నం, భోరుహ లోచనయుఁ బోవఁ బోవక్ మ్రోల. గీ. ధనక నక వస్తు వాహనో దంచితంబు 'నమితముణిగణ విపణి మా • 'గ్గాన్వితంబు<noinclude><references/></noinclude> 3ydnqc1cuiyjyd32lntr73zmij2i0mz 104 232980 589710 2026-10-18T15:46:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 589710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 4bsu7gycf74s1bb8shxurzk4htk18gl 589711 589710 2026-10-18T15:46:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీ యో.ల్లా సము విప్ర నృప వైశ్య శూద్ర వ `వీణమైన యొక్క వైశ్యపురంబును నువిద జూచి. క.. ఆపురమునఁ గాపురమై, చూపట్టెను బద్మకరుఁడు సుముఖితనానా భూప శ్రీపతి కరుణ, వైపతియై వైశ్యకులజ • రత్నంబగుచు. సీ. పూబోడి తత్పురంబునకు సపుత్రయై చనియెఁ గృశీభూత తనువుఁ దాల్చి చనినఁ దజ్జనపాలు • సదనంబున వసించు నొక దాని యారాజ యువతివార్త నెఱిఁగి యన్వైశ్యాఢ్యు • నెదుటను గొనిపోవ నతఁడు రుజాపీడి • తాంగి యైన నృపత్ని నీక్షించి నిపుణుఁడై యేకాంత మలరఁ దద్వృత్తాంత • మంత యరసి యహహ కష్టంబనుచు మది నబ్బురంబు నొంది నిట్టూర్పు డించి యోగ్యమైన తనదు గేహంబులోన న త్తన్వినుంచి గౌరవం బెనయించుచుఁ గరుణతోడ. 53 51 55 మ. మణిమంతౌషధ యంత్రతంత్రముఖ స న్మానాద్య హృష్యద్భిష ఙ్మణులం బిల్చి యనేకవిత్తముల సంభావించి తత్తత్కృతా గణనీయాషధజాతిఁ దత్తనుగలో గంబింతయుం బోఁ బ్రతి క్షణ మేమారకొసంగఁ జేయుచుఁ ద ళెం గారుణ్య సంయు క్తుడై. వ. ఇవ్విధంబున బహువిధోపచారంబులు జేయింపుచుఁ బథ్యపానీయంబుల వ లనను జికిత్సకో పదిష్ట విశిష్టమార్గంబుల రక్షింపుచుండ. 56 57 క. ఆరాజపత్ని ప్రణయ, క్ష్మారూఢార్తి ధనుశాంతి నందక యుండెజ్ సారంబగు రోగమునఁ గు, మారుఁడు మృతుఁడయ్యె దైవ • మాయావశుఁడై. చ. ఇటువ లెఁ బుత్తుఁఢీల్లిన సహింపక చంపకగంధి శోక ము త్కటముగ మూర్ఛనొందె మద . దంతి కరాహతవల్లి కైవడి ఉటమున నంతలోపలను చెల్వివహింపుచు బాష్ప ధార మి క్కటమగుచోఁ బయోధర స కాశమునం దొరుగంగ నిట్లను. 59<noinclude><references/></noinclude> 4o5z39url9czjayy16fnzx5ezvpwqpk 104 232981 589712 2026-10-18T15:47:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 భ ద్రాయుక భ్యుదయము . ఉ. హాయను మన్మనోరథ సు • ధార్ణవపూర్ణ కళాంక రుచ్య దే హాయను సర్వధూర్వహ వి • హార మహారమణాంకపాణి వా హాయను సత్ప్రతాప తప నాభి హతారి మహ సమస్యమూ హాయను ధర్మకీర్తిన...' 589712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 భ ద్రాయుక భ్యుదయము . ఉ. హాయను మన్మనోరథ సు • ధార్ణవపూర్ణ కళాంక రుచ్య దే హాయను సర్వధూర్వహ వి • హార మహారమణాంకపాణి వా హాయను సత్ప్రతాప తప నాభి హతారి మహ సమస్యమూ హాయను ధర్మకీర్తినివ హాయను నస్మదభీష్ట హాయనుకొ. శ్రీ. నాధధిక్కృతధీ స నాధయై తగునన్ను- నూరార్చగాఁ నెవ్వ • రోకుమార -చత్యనీహిక నన పత్యయైతగు నన్ను నేను నయింపఁగ నెవ్వ • రాత్మజాత కాంత నిష్కాసితై కాంతనైతగు నన్నుఁ గడఁ దేర్చ నెవ్వరు * గలరు పుత్త ప్రియనిరాకృతపథా • ప్రియయై తగిన నన్ను నలరింప నెవ్వరో • యనుఁగు తనయ యనుచు విలపించు మూర్ఛిల్లు • నావణిద్ద నములు పలవించి సాంత్వ వా • క్యములు బలుకఁ బుక్త్రు మోహంబుచే భూమిఁ బొరలి పొరలి బహుళ దుఃఖాబ్ధిలోఁగ్రుంకి పలువరించె. క. ఈరీతి నుండుతఱిన, న్నారీమణి దుఃఖరోగ నాశకుఁడు మహో 60 61 దారుఁడు ఋష భాఖ్య శివా, కారుఁడు శివయోగివచ్చెఁ గరుణాన్వితుఁ డై. గీ. ఇటుల వచ్చిన నవ్వైశ్యుఁ • డెదురుకొనుచు · నర్ఘ్యపాద్యాది విధులచే • నలరఁ జేయఁ బూజితుండయి యాయోగి పుంగ వుండు తద్గృహంబున దుఃఖించు ఉ. ఊరక యేడ్వనేటికిఁ ద ఖారతినొంద నీకుఁదగ తరుణి కనియె. లోదరి యీదరి లేని శోక దుః వా మగువా జగతీతలంబులో నేరుపుతోడ నెవ్వరు జ • నింపరొ యెవ్వరు చావరో వ్యధా ధారతఁ జెందనేల వనితా జనితార్తి వహింపనేటికి. సీ. తెలియంగ వినుమిట్టి • దేహ భావంబులు వారిదాభంబు లే వనజగంధి 6 3 64<noinclude><references/></noinclude> eoxuul0g2sy8enwb4w3nsjnkoyhtdi3 104 232982 589713 2026-10-18T15:47:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. స్వ తీయోల్లో.స ము . యొక చోట జనియించు నొక చోటికేగు వే రొకచోట జనియింపు చుండుఁ దలఁప నదిగాన లోకంబు • నందు ఫేనాభమై యంగంబు పంచత్వ మందుచుండు సతతంబు శోకావ స్థానంబు గానక శోకింప వలవద...' 589713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. స్వ తీయోల్లో.స ము . యొక చోట జనియించు నొక చోటికేగు వే రొకచోట జనియింపు చుండుఁ దలఁప నదిగాన లోకంబు • నందు ఫేనాభమై యంగంబు పంచత్వ మందుచుండు సతతంబు శోకావ స్థానంబు గానక శోకింప వలవదు సూరిజనులు మును గుణంబులచే భూత ములు జనించి లలిఁ జరించుచు నిజకర్మములఁదలిర్చి. కాలమునఁ గార్శ్యము వహించి కడఁగి వాస నావశత నిద్దురించు వీ • న్నాణముగను, క. విను సత్త్వాదిగుణంబులు, ఘనమాయా జన్యమాన గతిని ధరించుకో 66 65 దనువులు తద్గుణములచే, జనియించును దద్గుణ ప్ర స క్తములగుచు. 66 గీ. సత్త్వగుణమున దేవత్వ • సంజ్ఞ జెందు నలరజోగుణమున మను ష్యుత్త్వ మొందు రహిఁ దమోగుణమునను ది . వ్యక్త్వ మెనయు వసుధ జంతువు వాసనా వళతఁ జేసి. గీ. జంతువు వివర్తమాన సంసారమునను ముందుఁ గర్మాను బంధనం • బునఁదలిర్చి దుష్టసుఖదుఃఖమనము నై దుర్వి భావ్య మెన గతిని వహించు నౌ . -నద్భుతముగ . సీ. కల్పాయు నైనను • గల దేవతల కైనఁ గల దపాయము మహా కల్పమునను వరకర్మ బద్ధు లౌ • నర దేహులకు సిద్ధ మౌ పాయం బిందు కరుదె లేమ తెలియక కొంద జీ దేహంబునకుఁ గాల మే పేతు వని పల్కి రిందువదన - యెలమిఁ గొందఱు కర్మ . మే యండ్రు కొందఱు గుణముల నెంచిరి గణుతిఁ జేసి 67 68<noinclude><references/></noinclude> kjzdl9541vc4d1xbdk063zuprw7u072 104 232983 589714 2026-10-18T15:47:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 భ ద్రాయురభ్యుదయము . కాలకర్మగుణాధార . గతిని బూని పంచభూతాత్మకం బయి పరుగు తనువు పుట్టుట యుఁ జచ్చుట యుఁ జూచి మోహశోక ముల వహించరు పండితుల్ జలరుహాక్షి . 69 క. అవ్యక్తమున జనింపుచు, న...' 589714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 భ ద్రాయురభ్యుదయము . కాలకర్మగుణాధార . గతిని బూని పంచభూతాత్మకం బయి పరుగు తనువు పుట్టుట యుఁ జచ్చుట యుఁ జూచి మోహశోక ముల వహించరు పండితుల్ జలరుహాక్షి . 69 క. అవ్యక్తమున జనింపుచు, నవ్యంక్తంబున నశింపు చవ్యక్తమున సువ్యక్త మగుచు జంతువు, భవ్యజలంబునను బుగ్గ • పగిదిఁ దలంప౯. 70 గీ. ఎపుడు గర్భస్థుఁ డో దేహి | యపుడె నాళ నంబు కల్పిత మయ్యె నిక్కంబు గాఁగ దైవవశతను జీవించు దైవవశత మరణ మొందును జంతు వీ ధరణిలోన. సీ. ఉదరస్థు లై కొంద • ఱుదయించి కొందఱు ముదియక కొందఱు ముదిడికొండ ఱంతంబు నొందుచు • నల పురాతనకర్మ గతి యెట్టి దో యట్టి • గతి వహించు దేహంబుఁ జెంది త దేహానురూపంబు లగు సుఖదుఃఖాదు లనుభవించు మాయాను భావప్ర • మాణంబుచే స్త్రీలు పురుషులు సురతాను భూతిఁ జెంది కలసి యుండిన దైవయో గమున జంతు వుదయ మొందుచు సమ్యగా • యువును సుఖము దుఃఖము ను బుణ్యపాపంబు దొడర శా శాస్త్ర ధనములను బొందు చుండు ని . ధాత్రిలోన. గీ. వనజ భవుఁడు లలాటంబు లను లిఖించి తనరు రూపంబు గా దేహి దనరుచుండుఁ గాలకర్మంబుల విలంఘ్య • గతి వహింప భావముల నిత్యములు దుఃఖ పడఁగ నేల గీ. స్వప్నమున సౌఖ్య మెక్కడ సమ్యగింద్ర జాలమున సత్య మెక్కడ . శారదాభ్ర 71 72 73<noinclude><references/></noinclude> epcihcbhtpf9ll7eas7h2npyhhcke2o 104 232984 589715 2026-10-18T15:47:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయో ల్లాసము . మునకు నిత్యత్వ మెక్కడఁ దనువులకును నిలుక డెక్కడ లేదని నిశ్చయింపు. 67 74 క . గతకోట్యాయుకసంఖ్యా, మితజన్మంబుల నతిక్ర మింపఁ గ నాళా శ్వతపరతత్త్వము నెఱుఁగమి, సతి న...' 589715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయో ల్లాసము . మునకు నిత్యత్వ మెక్కడఁ దనువులకును నిలుక డెక్కడ లేదని నిశ్చయింపు. 67 74 క . గతకోట్యాయుకసంఖ్యా, మితజన్మంబుల నతిక్ర మింపఁ గ నాళా శ్వతపరతత్త్వము నెఱుఁగమి, సతి నీ కీభ్రమజనించె • సాధ్వస మెసఁగ౯. క. ఎవ్వనికిఁ, దనయ వైతివి, యెవ్వనికిం జనని నైతి • నెవ్వని కిలలో నివ్వటిల భార్య వైతివి, జవ్వని శతకోటిజన్మ • సంగత వగుచు . సీ. పంచభూతాత్మకో •దంచితం బగు మేను త్వజ్మాంసరుధిర మే • దఃప్రభూత మజ్ఞాన్ధిసహికంబు • మఱి యుఁ బురీషమూ త్ర శ్లేష్మ భాజన • త్వంబు నొంద స నాత్మ దే హెూద్భవం • బగు మలంబును దన' పుత్రుం డనుచు మూఢ • పొగులంగ నేటికిఁ బొలఁతి యొకానొక జనుఁడు మృత్యువు యత్న నేరంబునను వీరు లెంక బాధ పడిరి తపమున విద్య చేఁ బ్రజ్ఞు చేత నవ్యమంత్రేషధర సాయ • నముల చేత మృత్యు నొక ధీరుఁ డైనఁ ద రింప లేఁడు. జేసి మునఁ ధరించె 76 77 క. ప్రతిదినము జంతుజాలను, మృతి బొందుట నిజము గాన మృత్యుహరు నుమా పతి సర్వేశ్వరు శాశ్వతు, సతి శరణము గాగఁ దలఁపు సద్గతిగలుగు౯. గీ. ఎంత దడవు తన్మ హేశ్వరుపాదాంబు జంబు శరణ మనుచు • స్వాంతమునను దలఁచ డంత దడవు . తాపజన్మజరాత్త ఘోరమృత్యుభయము • మీర లేఁడు. 79 క. దారుణ సంసారవిహా, రారూఢం బైన సుఖము నంటిన మదిలో ధీరుం డగుచు మహేశ్వరు, నారాధించంగ వలయు . నజ్ఞుని కైన౯. 80 క. అతివ శివధ్యానసా, మృతపానముఁ జేయుమనుజుఁ డెవ్వఁ డైనక్. 81 సతతము భవవిషయాసవ, గతిఁ దృష్ణం జొనుప లేఁడు కంజదళాక్షీ.<noinclude><references/></noinclude> 8wygxwm5xk137hpapxwjcsp4p845aqu 104 232985 589716 2026-10-18T15:47:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రా-యు రభ్యుదయము. : గీ. పర్వ సంగ వివర్జిత • స్వాంతవృత్తి ముందు వైరాగ్యయంత్రితం బుగ నొనర్చి యెపుడు శివపదముగ్న మై • యనఁగఁ జేయు నపుడు పునరుద్భవముఁ జెందఁ • డబ్జవదన. వ. మఱియు నమ...' 589716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రా-యు రభ్యుదయము. : గీ. పర్వ సంగ వివర్జిత • స్వాంతవృత్తి ముందు వైరాగ్యయంత్రితం బుగ నొనర్చి యెపుడు శివపదముగ్న మై • యనఁగఁ జేయు నపుడు పునరుద్భవముఁ జెందఁ • డబ్జవదన. వ. మఱియు నమ్మహాదేవు ప్రభావంబు వివరించెద. సీ. సకలజగత్సాక్షి • స ర్వేశ్వరుఁడు పరా . త్పరుఁడు సాక్షాత్పర బ్రహ్మతత్ప . రుం డేక ఏవ రు • ద్రో న ద్వితీయోక్తి తస్మా త్తనం దగు • ధన్యమూర్తి బ్రహ్మాధిపతి యని • బ్రహ్మణో ధిపతిశ్చ యని శ్రుతుల్ బలుకు నె య్యము దలిర్ప మఱి శంభు రాకాశ . మధ్యే యనుచు విశ్వ తశ్చక్షు వని శ్రుతుల్ దవిలి చాట యః పర స్పమహేశ్వర • యనుచు నజుఁడు నిత్యుఁడు ను శాశ్వతుండు ను నిర్గుణుండు న నుచు బహువిధముల శ్రుతుల్ మును వచించ నతడు నిత్యస్వరూపుఁ డై యలరు చుండు. నీ సర్వవిద్యలకు నీ • శానుఁ డె యధిపతి సర్వభూతముల కీ • శ్వరుఁడు కర్త రూఢి విశ్వాధికో • రుద్రయం చూర్ధ్యరే రూపాక్ష మ తస్థుఁ డైన యాత్ముఁడు న ద్వితీ • యస్వరూపుఁడు శివ మద్వైత మనుచు వేదాంతనికర మెప్పుడు వచియింప , నీళుండు సర్వోత్త మోత్తముం డని శ్రుతు లొనరఁ ల్కు c సక అవృక్ష సర్వలోకంబులకుఁ బతి * ములకుఁ బతి యును మఱి వశు వులకుఁ బలియఁ 82 83 84<noinclude><references/></noinclude> q4fequ3hgsa62guf54jsbkschlgjfff 104 232986 589717 2026-10-18T15:48:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '-ద్వి-తీ యోల్లాసము . . దెలియ నారాయఁణుడు విష్ణు దేవుఁ డనఁ గ నతఁడు గాక తదన్యుఁ డీ • యవనిఁ గలఁ డె. . సీ. ఉర్విఁ గాలాగ్నిరు ద్రోపనిష ద్భత రుద్రీయములు ముందు రుద్రుఁ దెల్పు శ్వేతాశ్వత...' 589717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>-ద్వి-తీ యోల్లాసము . . దెలియ నారాయఁణుడు విష్ణు దేవుఁ డనఁ గ నతఁడు గాక తదన్యుఁ డీ • యవనిఁ గలఁ డె. . సీ. ఉర్విఁ గాలాగ్నిరు ద్రోపనిష ద్భత రుద్రీయములు ముందు రుద్రుఁ దెల్పు శ్వేతాశ్వతరము ను సూతసంహిత యు మ హా దేవుఁ డే దేవుఁ డనుచుఁ బల్కు c శైవల్యము ను లస త్కరవల్లి యును బర శివుఁ డె బ్రహ్మం బని • చెప్పు చుండు ఘనబృహదారణ్య • కంబు నారాయణ ప్రశ్నంబు న భవుండు బ్రహ్మ మనుచు వేదపాదస్తవంబు ను శింశుమార స్తవంబు ను వాము దేవుని మఱి యధ • విశదవృత్తి జెప్పు చుండు ర్వస్థశిరము శంకరుం డ వరుం డని చాటు చుండు. క. యోగీశ్వ రేశ్వరుం డని, యాగతీ వాయవ్యసంహి తాష్టావింశ 69 85 86 త్యాగమము లెవ్వని మహా, భాగుఁ డనుచు వినుతిఁ జేయుఁ బరమ ప్రీతి. క. గాయత్రీ యు జాబాలిము, ఖాయత వేదాంతములు ని · రాకార శివ స్వాయత్తత్వముఁ దెల్పుర్, వే యన నేటికి శివుండు • విశ్వమయుఁ డగుE. గీ. పురుషసూక్త మెవని • బోధించు బ్రహ్మాది దివిజు లెల్లనకని • దివ్యపాద కమలములను గొల్చి తమతమ నెలవులఁ లఁగు చుందు రదియుఁ జెప్ప నేల, సీ..అవ్యయనిర్విక • ల్పాద్వితీయ బ్రహ్మ మును ధ్యాన మొనరింపఁ దనరు ననుచుఁ దత్స్వరూపావస్థి • తత్వంబు జె న్నొంది నగుణుడై విలసిల్లు . శంకరుండు దేవుండు గానఁ ద • దేవునికి ష్ట మై ధన్యమౌరుద్రాక్ష • ధారణంబు 89<noinclude><references/></noinclude> 4kx7l8veltj629uagt763fxa5gwcay1 104 232987 589718 2026-10-18T15:49:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 భద్రాయురభ్యుదయము . రమ్యవిభూతిధా . రణము ను దగి యతం డధిపతి గాన న • య్యధిపుఁ డలరఁ దాల్చు లక్షణములను ద • ద ద్భక్తు లైన జనులు ధరియింప వలయు నీ జగతిలోన విప్రముఖజాతులకు భక్తి విభవ మ...' 589718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 భద్రాయురభ్యుదయము . రమ్యవిభూతిధా . రణము ను దగి యతం డధిపతి గాన న • య్యధిపుఁ డలరఁ దాల్చు లక్షణములను ద • ద ద్భక్తు లైన జనులు ధరియింప వలయు నీ జగతిలోన విప్రముఖజాతులకు భక్తి విభవ మలరఁ దాలు నటంచు వే దములు బలి కె. చ. అతని విభూతి వేదములు • నర్థములుం గ్రతువుల్ వ్రతంబులు శతథృతి యుం బ్రభాకరుఁడు . చంద్రుఁ డుపేంద్రుఁడు నింద్ర ముఖ్యది క్పతులు ను సిద్ధ సాధ్యులు సు పర్వులుఁ దారకలుజ్ గ్రహంబులుక్ 90 యతులు ను యక్షరాక్షసులు • నంతయుఁ దద్విభవంబునం దగుక్. 91 క. సతతచతుర్ముఖముఖ దే, వతలు పసులు గాఁగఁ నతఁడు · పశుపతి గాఁX౯ మతిఁదలఁప నిది పశూనాం పతయేనమ యనుచుశ్రుతులు • బలుకఁగ విననే క. అదిగాన నీవు భ్రాంతిని, వదలి మహేశ్వరుని భక్త వత్సలుని శివు ముదమున నెమ్మదిలోపల ఁ, జెదరక యారాధనంబుఁ జేయుము భక్తిక్. క. అని యవ్విధమున శివయో, గినిబోధిక యగురు రా క్తినిబద్ధబుద్ధిఁ దత్పద, వనజంబుల మీఁద రాజ్ఞి • € ల్మొగిచి తదు వాలి పనికె వినతిచేజ్. 94 క. స్వామీ మృతపు త్రత్వం, బామయము సదేష్టబాంధ నాభిభవమున౯ వేమరు గలిగింపఁగనిఁక, నామరణ మె కాని తనకు నన్య మెఱుంగన్. గీ. కాన నీతనయునితోడ మేను దొరఁగి నిను భజించి కృతార్ధత నెగడు ననుచుఁ దవిలి మరణోన్ముఖత్వంబుఁ • దాల్చు నతినఁ గనుచు శివయోగి నెమ్మదిఁ • గరుణ దోప. సీ. -పూర్వోపకారంబు పురణించి మృతుఁ డైన బాలుని కడఁ జేరి భవ్యమైన భస్మంబు శివమంత్ర భావితంబుగఁ జేసి ' వివృత మౌ తద్వక్త్ర • వివరమునను ప్రసరించ మృతుఁ డైన బాలుఁ డెప్పటి యట్ల లు దెరచిత త్క రుణ చేక కన్నులు 96<noinclude><references/></noinclude> 1e4necfclsgfra88zkb6t0523zz2xch 104 232988 589719 2026-10-18T15:55:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయోల్లాసము . సర్వేంద్రియపరత • జరుగఁ గ స్తన్యంబు నకు రోదనము సల్పినంత వేగ మృతుఁ డగుచుఁ బు బునరుత్థాన న మెసఁగె నను చు వైశ్యపురమున వసియించు వార లెల్ల విస్మితస్వాంతు లై వచ...' 589719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయోల్లాసము . సర్వేంద్రియపరత • జరుగఁ గ స్తన్యంబు నకు రోదనము సల్పినంత వేగ మృతుఁ డగుచుఁ బు బునరుత్థాన న మెసఁగె నను చు వైశ్యపురమున వసియించు వార లెల్ల విస్మితస్వాంతు లై వచ్చి . నెరుగు నొంది మించు సమ్మోదమునను వ • సించియుండె. గీ. అప్పు డానందరసవిహ్వ • లాంగి యగుచుఁ దనయుని గ్రహించి భాష్పీసం తాననేత్ర యగుచు నాలింగనముఁ జేసి యతిముదాత్మ 71 9.7 98 నలరి తన్ను నొరు నెఱుంగ దయ్యె నంత. వ. మఱియు నాఋషి భశివయోగీంద్రుఁ డారాజపత్నీ తత్పు:తుల విషవ్రణావృ తంబు లైన శరీరంబులఁ దద్విభూతిని స్పృశించిన నయ్యిద్దఱు దివ్యతనువు ల ధరించి బహుపుణ్యకర్మంబుల యేదేవతైశ్వర్యసుఖంబుగల దో దాని కంటె శతగుణంబు గల సుఖంబు నొంది యమ్మహాత్ముని పాద పద్మంబుల సై వ్రాలిన నతం డెత్తి యోరాజపత్నీ నీవు బహుసంవత్సరంబులు జీవిం పుచుఁ దాపంబు నొందక జయంబుఁ జెందఁ గలవు నీ కుమారుఁడు భద్రా యు వను నామంబు ధరించి నిజరాజ్యం బాఁ బాలింపుచు ఖ్యాతి నొందఁ గ లఁ డివ్వైశ్యగృహంబున సకలవిద్యలు గ్రహించి యావనాభిరాముం డగు పర్యంతంబు నిల్వం దగ్గు నని యాయోగీంద్రుం డరిగె నని సూతుం డి ని క. ఏ పూర్వంబునఁ జెప్పిన, యాపింగళ కృష్ణపింగ • శాఖ్యశివార్చి 99 దీపిత యై తొలిఁ దనుని, ర్వాపణ మొందం గఁ బుణ్య పరత దలిర్ప౯. సీ. చంద్రాంగదుఁ డను జనవల్లభుని భార్య యైన సీమంతిని • యనెడు సాధ్వీ కుదయించి ప్రతిదినా భ్యుదయరూపౌదార్య సుగుణగణో పేఠ సురుచిరాంగి యై కీర్తిమాలిని • యను నామమున భూమి వృద్ధిఁ బొందెను గుణ వృద్ధు లెన్న<noinclude><references/></noinclude> dwnoyiaogesfqupsiktdybfz08gsu9j 104 232989 589720 2026-10-18T16:00:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయు ర భ్యు ద ము . "భద్రాయువు ను వైశ్య + పఠితనుజుండు ను నంబుజాప్తుని ప్రతి బింబము లన సొంపు జనియింపఁ గా వైళ్య • సూనుఁ డెలమి సునయుఁ డను పేరఁ దగి రాజ సుతునితోడఁ జెలిమి వాటించి...' 589720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయు ర భ్యు ద ము . "భద్రాయువు ను వైశ్య + పఠితనుజుండు ను నంబుజాప్తుని ప్రతి బింబము లన సొంపు జనియింపఁ గా వైళ్య • సూనుఁ డెలమి సునయుఁ డను పేరఁ దగి రాజ సుతునితోడఁ జెలిమి వాటించి రత్నభూషలు ధరించి క్రీడ సల్పుచు నుండెను వేడుకలను. క. ఆనైశ్యాగ్రణి తగు భూ, దేవగ్రామణులచే ను దీర్ణ ప్రతిభా 101 భావి భవరాట్సుతునకు య, థావిధి సంస్కారములను దగ నొనరించెజ్. క. ధనధాన్యాంబరమణిగణ, ఘనుఁ డై తనైశ్యవిభుఁడు • కడు వేడుక రా టనయుని నిజపుత్రా గణి, మును గురుశుశ్రూషలం బ్ర • ముఖ్యులఁ జేసెజ్. వ. మఱియు సర్వజ్ఞు లైన దేశికులవలన నక్షరలక్షణ గణిత గాంధ ర్వాలం కారేతిహాస న్యాయ మీమాంసా నీతిశాస్త్రపురా ణాగమ జ్యోతిశ్శాస్త్ర స్త్రీలక్షణ పురుషలక్షణ కన్యావాద విషవాద రసవాద మాయావాద క్ష త్రకర్మాళ్వ వైద్యగ జనై ద్యేంద్రజాల మహేంద్రజాల గజకర్ణ గోకర్ణ తృణావధాన శస్త్రావధాన మందావధాన భ్రమణ మోహ నోచ్చాటనో ద్వే ష ణాకర్ష ణాంజనా దృశ్యకరణి భృగుమత బేతాళమత కావ్యలక్షణ వా స్తుశాస్త్ర ధనుర్విద్యా రధారోహణ శిబి కారోహణ యోగశాస్త్ర భరత శాస్త్ర మోహన్ స్తంభన పయస్తంభన ఖడ్గస్తంభన సిద్ధి మంత్ర సిద్ధి దరగమన పరకాయప్రవేశంబు లను విద్యల నెఱింగించి యని ముసల కంపణ కణయ భల్ల భిండివాల కోదండ శర చక్ర కుంత కుఠార పరశు పరిఘ గదా ప్రాస తోమర ముద్గర లాంగల త్రిశూల ద్భురి కాంకు శాద్యా యుధవి శేషంబుల ప్రయోగంబు లభ్యసింవం జేసి యు న్నంత. నీ తలముళ్లు మెడనూళ్లు • దండక పిండముల్ బిగువా ళ్లురుల కాళ్లు బిరుసుదనము.. గండ పెండేరముల్ * కఠినంపు గొలుసులఁ దగిలిన శునకముల్ జిగురుగండె లడ రెడు తడకలు • నడ్డంపు పరిదివా టాలు వలలు ముసు రియలు ను వంశ 104<noinclude><references/></noinclude> eyfikdsxwms9bw2vukg1czegbi6x7qm 104 232990 589721 2026-10-18T16:01:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స ము 78 కత్తులు శూలముల్ ఖడ్గముల్ పట్టెస ములు కుంతములు భల్ల ములు జెలంగ కరకు మీసలు కందెన సరకు సేయు గాత్రములు శోణ నేత్రముల్ • కప్పువలువ కాసెలు ను గండ్రగొడ్డండ్లు గలిగి చెంచు వా...' 589721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స ము 78 కత్తులు శూలముల్ ఖడ్గముల్ పట్టెస ములు కుంతములు భల్ల ములు జెలంగ కరకు మీసలు కందెన సరకు సేయు గాత్రములు శోణ నేత్రముల్ • కప్పువలువ కాసెలు ను గండ్రగొడ్డండ్లు గలిగి చెంచు వాండ్రు జనుదెంచి రయ్యెడఁ దీండ్రము గను. సీ. వరరక్త సితవర్ణ • వంశోద్భవంబులఁ బీతవర్ణేక్షసం • జాతములను గురక ర్బురద్యోత • కుంభికుంభ జముల నీలవర్ణాహిస్ప • టాలయముల జ్యోతీరుగంబుము • జ్ఞాతసంభవముల ఘనశితిశుక్తి ! ప • కాండజముల మానిత బహువిధ • మౌక్తికములఁ నమలవరాహదం • ప్ర్రాంతరోద్భవముల గరములనుబూనిముందు ప జెంచువాండ్రు ముదం బెద మించు చుండ గ్రాహ్యములు గఁ 105 రాట్సుతాలోక లాలసో • ల్లాస మలర నేగు దెంచి తదాజ్ఞ చే • నెదుట నిలచి . క. నతికిజొహా రొనరించిరి, పతికి౯ వితరణగుణునకు 106 భాస్వన్మతి 107 108 ష్పతికి౯ఘన తేజోహ, ర్పతికి౯ సతతాభియాతి • రాజవినతికి౯. వ. ఇట్లు మ్రొక్కి నిలచి. క. జే జే జే జే సామీ, యాజేజేరేని వలెనొ యారంబలరం గా జగములఁ బాలింపుము, మాజీవము లీవ సుమ్ము . మానవ నాధా. 109 వ. అని వచించిన. గీ. వారిఁ గన్ధిని మన్నించి మీరిచటికి నేమి కోరికి వచ్చితి • రేచట నుండు వారు మీపేరు పెంపునే ర్పాటు గా వ 110 • చించుఁ డనఁ బల్కెనం దొక్క చెంచులేఁడు. 111 10<noinclude><references/></noinclude> ajfkvzf9xgyxwgsuxwm6agqhahcx35r 104 232991 589722 2026-10-18T16:01:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. సీ. చలువగుబ్బలిని ని • ఁ చ్చట వసింపుచు నుండి. తరిగొండ మీఁద ని త్తఱి వసించి చుట్టుగొండ మెకాలఁ • జుట్టుకొందు మెలంగి జాళువాతిప్ప పైఁ జాలు వారి వెండి మెట్టన...' 589722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>74 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. సీ. చలువగుబ్బలిని ని • ఁ చ్చట వసింపుచు నుండి. తరిగొండ మీఁద ని త్తఱి వసించి చుట్టుగొండ మెకాలఁ • జుట్టుకొందు మెలంగి జాళువాతిప్ప పైఁ జాలు వారి వెండి మెట్టను గిట్టి నెండి యు విహరించి సిరిగందపుంగట్టు సిరి వరించి. ప్రొద్దుపొడ్పుమల నే ప్రొద్దు సంబర మంది కుంకురా పైనీటఁ గ్రుంకు చలమి యింపు గల సొంపు టడవి నిద్దంపునడక డఁ దిరుగుచు నవని నాథ నిన్నుఁ బోడఁగని పెనుమెకా లున్న చోటు తెలియ వచియింప వచ్చితి . మలవుమీర . గీ. అయ్య వైవస్వతకులంబు • నందుఁ బుట్టి శ్యామళబలంబు లగుచు ను గలుగు శునకంబు లీగండు దక్కినపుదిక్కున వసించే గ్రామబలము 112 తులకు రాక నుక్కుదక్కి. 113 గీ. దేవరా క్షేత్రపాలక దేవుఁ డెక్కు భాషక మీవే పిఁ గన్లోని పారిపోయి యెచట నుండెనొ కాని మా కెరుక లేదు త్తులను జగతి. తెలియఁ జెప్పెద వీని స క. బూసులరాయఁడు తొలి మా వేసాల ధరించి నాల్గు వేపులఁ గా గం 114 జేసెఁ దొలిపలుకులను మా, వాసి గల్గు వీనితోడ * వడిఁ బోరంగ౯. 115 గీ. సామికొలనిచుట్టు చక్కని యడవిలోఁ జెంచు వేస మూని దిరిగే దానిచుట్టుఁ సిరిమగండు దెగ వేపి లేమ చే మెకము లలరు చుండ • మేకొను౦డు. 116 క. ఈమృగ దంశకముల నా, నామృగముల నడఁపఁ జూచి నలినశరహరు సోముని సమాశ్రయింపుచు, సొమృగములు బ్రతికియుండె నఁటతలపోయకో.,<noinclude><references/></noinclude> 3c91cguftlef7hvxd17jeomy1bdqatk 104 232992 589723 2026-10-18T16:01:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '* ద్వితీయోల్లాసము . .75 క. అని పల్క నొక్కళ బరుం, డను మోదముతోడ దేవ శ్రీ రా చూచితె యీ వనమృగగండర బిరుదాం, కనమునఁ దగుకుర్కురమును . గౌతుకమలర గీ. దేవ యీ బైరవుఁడు మించి సౌవసము న పుణెఁ బ బొ...' 589723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>* ద్వితీయోల్లాసము . .75 క. అని పల్క నొక్కళ బరుం, డను మోదముతోడ దేవ శ్రీ రా చూచితె యీ వనమృగగండర బిరుదాం, కనమునఁ దగుకుర్కురమును . గౌతుకమలర గీ. దేవ యీ బైరవుఁడు మించి సౌవసము న పుణెఁ బ బొమ్మదేవర మొరఁగుల దేవతలు గీవతలు గడ తేర లేరు మానవులు గీనవులు నెంత మాన వేళ. సీ. ఈమృగదంశకం * బేచిన గండ భే రుండంబు నైనను • బెండుపరచు నీ సార మేయం బ •నేకంబు లైనట్టి బొల్లినోటిమెకాలఁ బొలియఁ జేసె నీకుర్కు రంబు వ న్యేభంబులను గిట్టి కుంభస్థలాగ్రంబుఁ • గ్రోలి వచ్చె నీభషేకంబు న . య్యేణవ్రజంబును దున్కలు గాఁ జేసి నిది యుఁ గా ప్రేవుఁడను పేరఁ నిది యు బోలమరా జన `నిది యు నాపోతలింగఁడ తొంగలించె బొదలుచుం డు ముదము నొందు నిది యు మనుబోతులకు మిత్తి పదవి నొందు యిలఁదలం ప. క. అరవది మోముల వేలుపు, టొర పుజిరాదారి పైన 119 120 యొడయఁడ వగు నీ సరి యే రిఁక నూచెంచుల, పరి సైతము గాఁ గ రమ్ము పార్థివముఖ్యా. సీ. తడ్క వేఁటకు బంటు తగిన యీపాపఁడు నరులకు దిట్టయీ చిఱుతవాఁడు బోనులు చేఁ బట్టి • పొదలు నీబుడుతఁడు వల వేయ నేర్వరీ • కెలనిపట్టి పందివాటులకుఁ దెం • పరి యయ్యెనీకందు చిల్లమ్ముబలితుఁ డీ • చెడుగు కూన బొట్టెకోలల మెకం బులఁ గొట్టు నీబొట్టె జంజళి దాల్పు నీ • జంటకుఱు<noinclude><references/></noinclude> 570jslijulrfj714gplgrkkapbovvt9 104 232993 589724 2026-10-18T16:01:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 భ వ్రాయు ర భ్యు ద య ము మెదల కుండఁగఁ దెరనోటి మెకము నైన చిన్ని • వాఁడు సామి మాకొలంబునఁ బుట్టిన మగతనంబు గల్గువారెల్ల మును వేఁట కాండ్రుదలఁప. 122 క. అని పలికిన వినయోక్తుల, మనమున హర్...' 589724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 భ వ్రాయు ర భ్యు ద య ము మెదల కుండఁగఁ దెరనోటి మెకము నైన చిన్ని • వాఁడు సామి మాకొలంబునఁ బుట్టిన మగతనంబు గల్గువారెల్ల మును వేఁట కాండ్రుదలఁప. 122 క. అని పలికిన వినయోక్తుల, మనమున హర్షించి వారి మన్నించి ప్రతా పనిరూఢి వేఁటతమకము, జనియించిన రాట్సుతుండు • చయ్యన లేవ. 123 క. గరికిజిగినీ దగిన రా నరువున ధరియించికత్త గౌచిత్యగతి స్ఫురణంబున సాంగుకయి న్మెరయఁగ సాంగు మని శబగ • నికరముబోగడ౯. ఉ. చూపరు లుల్లసిల్ల ఁ గను జూడ్కికి వేడ్కదలంకఁ బంకజో ద్దీపితనామపాదము ధృ తిం దపనీయపు టంకవన్నె సె స్థాపనఁ జేసి సవ్యకర • సంస్థితి నాయము లుల్లసిల్లఁ గా 124 125 డగుచు. జా పర మేశ్వరా యనుదుఁ జంగున నెక్కెఁ దురంగ పుంగవు. క. వినయజ్ఞుఁ డైన సునయుఁడు, దనకు సహాయత వహించి గౌరాశ్యమునం దనరి చను దేర ఖాద్యా; దీనివహ మలగం గ దివ్య • తేజుం వ. ఇటుల శ్యేనం పాతసముత్సవంబున కోహటించి చటుల సుక చంద్రహా స ప్రాస శరాస బిండివాల కరవాల తోమక పరశు పట్టిస కుంత శూల ముద్గర కోదండ గ దాది సాధనంబు లడరఁ దద్బలసహితుం గిరి సరి దు పవన జనపద దుర్గంబులు నిర్గమింపుచుఁ దత్పుళింద సైన్యకలకలని నా దాకర్ణ నేతస్త తఃకుంజపుంజలంఘన జాంఘిక మృగంబుల నరయుచుం జని ముందట. సీ. ఉడుపధోత్కషణశాఖోపశాఖాశిఖో త్కట జటాపటలవ త్కుటసమూహ ముభయతీర ప్రపా • తోల్లలక్కల్లోల గుంభశుంభత్సరో • జృంభణంబు . నన్యోన్యజన్యకృ • ద్ధర్యక్షవీక్షణ క్షరదద్భుతతరక్షు • సంచయంబు<noinclude><references/></noinclude> jcxp7h1jo8hokotynpvodl89a8at5y5 104 232994 589725 2026-10-18T16:01:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయో ల్లాసము . 77 నమితశుండాదండ హతదండసంతాన ధావదుద్దండ వే • దండనికర మమిత సంప్రౌఢకుటజకు సుమసముదయ మత్యుదారతరుజమనో హరఫలంబు లమరవర్యులకు ను జొర • నలవి గాని గహన మయ్యెడఁ బొడఁగన...' 589725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయో ల్లాసము . 77 నమితశుండాదండ హతదండసంతాన ధావదుద్దండ వే • దండనికర మమిత సంప్రౌఢకుటజకు సుమసముదయ మత్యుదారతరుజమనో హరఫలంబు లమరవర్యులకు ను జొర • నలవి గాని గహన మయ్యెడఁ బొడఁగని మహివిభుండు. సీ. హారాయితోభయ ద్వార శిలాసమా సక్త ముక్తాలోక • సమద సింహ మతివేలమద పూరి • తా శేషని క్షుర బింబితాత్మోరుకుం • భిప్రకాండ మనుగళష్టోరదం • ష్ట్రానిల సఖముఖ దారితముస్తాక్ టోరుకో ల మగ ణిత నగ భేద • నాభంగతర శృంగ సంఘటితాటవీ సైరిభ చ య మనుపమాస్త్రాభ నఖర పం • చనఖ ఖడ్గ గంధగంధర్వశంబర • బంధురతల మగుచు నగ భేది వానను దెగడి నిగుడు నిపినమార్గముఁ గనొని • నృపవరుండు. లయగ్రాహి. నింగి దవులం జిగురు లం గదురు మానుల వ యిం గదియు భృంగ ము లభంగ రుతుల నా రంగముల ముంగల మె లంగెడు లవం గములు • చెంగటఁ దొరంగు నన లంగొమరుమై గో జ్జంగులఁ జెలంగెడు వి • హంగముల భంగులఁగ నుంగొనుచు నానృపతి పుంగవుఁడు రాఁజి వ్యంగులు కురంగులు కు • రంగములు సింగములు చంగుననలుంగడల కుంగదలి పోవల్. 128 129 130 వ. మఱియు నాగరాజస్థితి యనం దగి యనంత మూలాధార యై కల్పవేళ య నం దగి యేక కాలోదితానేకార్క విరాజిక యై సుధర్మయనం దగి స్వ చ్ఛంద కౌశిక యై సత్పురుష సేవ యనం దగి ఫలాఢ్యయై భారత సమర<noinclude><references/></noinclude> 5gn5ydedzvfpocsxkt5pv4pbjzaz5qp 104 232995 589726 2026-10-18T16:02:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 ద్రాయు 8 భూమి యనం దగి ప్రరూఢార్జున యె సజ్జనసంపద యనం దిగి వికసితాజో కపున్నాగసరళ యై శిశుజనలీల యనందగి ధాత్రీకలాప యై సుగ్రీవ సేన యనం దగి పనసనలకుముద భాసుర యై క్షీరసముద్రమథన వే...' 589726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>78 ద్రాయు 8 భూమి యనం దగి ప్రరూఢార్జున యె సజ్జనసంపద యనం దిగి వికసితాజో కపున్నాగసరళ యై శిశుజనలీల యనందగి ధాత్రీకలాప యై సుగ్రీవ సేన యనం దగి పనసనలకుముద భాసుర యై క్షీరసముద్రమథన వేళ యనఁ దగి విజృంభమాణామృత యై లంకాపురి యనం దని బహుపలా ళ సేవిత యై రాఘవచిత్త వృత్తి యనం దగి వైదేహి ప్రమోద యై సువాసిని యనం దగి సింధూరతిలక ప్రనాళాభరణభూషిత యై కురువాహిని యనం దగి ధార్తరా స్ట్రోలూక శకునిసనాధ యై భీమకలహభూమి యనం దగి కీచకనిక రోపశోభి త యైన వింధ్యాటవిం గనుంగొని నల నలద నఖినీ నిదుల విమల బిల్వ చిరిబిల్వ బహుళంబు ను ప్రచుర పిచ్చిలరంభాభిరామంబు ను వివిధోటజకు టజరుద్ధోపకంఠంబును విత్తచూతవ్రతతి వాతావరణతరుణ స్కంధసన్న దభృంగ గేయంబు ను గోలాంగూల భగ్న గళన్మధు పటల మధుర సాసార సిక్త తరుతలంబు ను నారికేళ తాళసాల హింతాల తమాల లవలీ వకుల పూగ పున్నాగ నాగ కేసర ఘనసార గంధసార మల్లికా కేతకీ కోవిదార ఖర్జూ ర మందార బీజపూర జంబీర కుంద బృందంబును దాత్యూహవ్యూహ కుహ కుహరావభరిత నదీతటనికటకుంజంబు ను బుంజితోత్కంఠ కలకంఠాధ్యాసి తసహ కార పల్లవంబు ను పరాగ పుంజ పింజర సిందు వార మంజరీర జ్వమాన మధుక ర మంజు సింజితజనితముదంబు ను జంపక లోధ్ర కర్ణికార కదంబ కదంబంబు ను జటక సంచార చటుల వా చాట చాటి కైరక్రియమాణ చాటుస మాచరితచందుచరణచతుర చకోరంబు ను గిరాతమాణవక నిర్దిష్ట దుష్ట బలాకా కుటుంబినీ నిరీక్ష్యమాణస్థవిరళబర కుంజాంతరంబు ను శైలేయివాసిత సుగంధి శిలాఠీలసుఖళయికళళకంబు ను సవిధగిరినితంబ ని క్షార నినదశ్రవణని ద్రాణ కరికులంబు ను దదాసన్న కిన్న రీగీతాకర్ణనరమమాణరురునికరంబు ను గులి శశిఖర నఖర ప్రకర ప్రచండ పరిపాటిత మత్త మాతంగ మద చ్ఛటాచ్చురిత చారు కేసరభర భాసుర కేసరివిసరంబున గు తత్పదంబుఁ బ్రవేశించి మహాభుజం గంబు చందంబున సదాగత్యభిముఖం బై సరిత్పతి యనం దగి శుక్తిశోభి తం చైన వింధ్యవనంబన నెలని వృక్షలాంఛితం బై హంస యనం దగి మానసగమనం బే హరిత్తురంగం బనఁదగి చిత్ర భానూర్జితం బై' తనరుతన తురంగమంబు నా స్కేందిత ధారిత కరేచిక వళిత ఫ్లుతాదిగతుల నడ పించుచు.. . . 131<noinclude><references/></noinclude> iwj7ca6ai72f5soni4uf0wz66wk07ig 104 232996 589727 2026-10-18T16:02:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీ యోల్లాస ము స్త్రీ లొవల రాయిడి కాని • తొలిసోఁకు సోఁకని " చివురు టాకుల వింత చెలువుఁ జూపఁ కల • లలి డాలు వీఁక ల నలరారు నిసుకదిన్నెలు మెలంగ నొకటి పై నొకటి యంటుక యున్న సన్నం...' 589727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీ యోల్లాస ము స్త్రీ లొవల రాయిడి కాని • తొలిసోఁకు సోఁకని " చివురు టాకుల వింత చెలువుఁ జూపఁ కల • లలి డాలు వీఁక ల నలరారు నిసుకదిన్నెలు మెలంగ నొకటి పై నొకటి యంటుక యున్న సన్నంపు కొమ్మల దొమ్ములు . నెమ్మిఁ జూప . నప్పటప్పటికు దెప్పరంబు గ వచ్చు కప్పురంబుల పొడు • లొప్పు: జూప సుమసమూహంబులను ఝుమ్ము ఝుమ్మనుచును జమిలిముక్కాలిచాలుఫుల్ సందడింపఁ బోదలఁబొదలుచు నిద్దురనొదిగి యున్న మిన్న మెకములఁ గనితదా సన్నుఁ డగుచు. సీ. సింజినీరవము చేఁ జెవులు జిందర దేరఁ . గొందలం బం దెడు కోలములు ను దురగ ఖురోత్పన్న ధూళి కన్నులఁ గప్పఁ దల్లడింపుచు నుండు . భల్లుకములు . తర వారిదీప్తులు మిరుమిట్లు గొలుపంగ దెడు . గజదయంబు శరపాతనధ్వనుల్ • తరుచు గాఁ దోచినఁ బలై పోవు హరిణములు ను సములు రాఁగ జప్పుచప్పున వడి నార దవ్వుదవ్వునఁ జను మృగా . దనగణంబు కర్త రీముఖసుశిలీము • ఖములు గడఁగ నార్తి నొందు నవార్య హర్యక్షములును? చ. శెలఁకులఁ జేరి చేరి శర్మ కీలిక గాత్రతఁబారి పారి ప ల్వలములఁ దూరితూరి బల వత్తను వైఖరిఁ గేరి కేరి పె న్మలకల మీరి మీరి చల నంబొగి లేకను దేరి తేరి బె 79 132 133 - బ్బులులు నృపాలు బారిఁబడి పోవక చావక యున్ని చిత్ర మే.” 134<noinclude><references/></noinclude> 31yn5oiefvxi8x4qvtmzsgixv6cej5g 104 232997 589728 2026-10-18T16:02:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80. భ ద్రా యు ర భ్యు ద య ము . ఉ. సందులఁ బొంచి డెక్కతుది . చప్పుడులం బరికించి పూబొదల్ ముందరఁ గాంచి తత్కుహర ముద్రితమూలముల న్గలంచి శ్రీ చందనముల్ హరించి మును • సత్వము లేమిఁ దలంచి యెక...' 589728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>80. భ ద్రా యు ర భ్యు ద య ము . ఉ. సందులఁ బొంచి డెక్కతుది . చప్పుడులం బరికించి పూబొదల్ ముందరఁ గాంచి తత్కుహర ముద్రితమూలముల న్గలంచి శ్రీ చందనముల్ హరించి మును • సత్వము లేమిఁ దలంచి యెక్కు డౌ పందులు మించి పోక వని • పైఁ బడుటల్ వివరింప శక్యమే. మ. ప్రదరోత్పాటితకుంభ సంభవమణి • ప్రచ్ఛాదితాస్యంబు లై మదమాతంగము లొక్కపెట్టున మహా • మందారబృందోల్ల స త్సద నాంతఃపతితోగ్ర సత్వముల ని స్సారత్వ మొదింపుచుకో బొదలం గగ్గొని భూభుజుం డడరి సంపూర్ణ పతాపంబునజ్. సీ. కరవాలమునఁ దుండ చరణముల్ నరికినఁ గుంభినీస్ధలిఁ బడు • కుంభిచయము మండలాగ్రంబుల గుండియ లవియింప ధారుణీ నొరఁగు కం • ఠీరవములు నారాచముల మెడల్ నరికిన భూమి పైఁ బొరలాడు చుండెడు హరిణములును గ్రూరమార్గణములఁ • దూరు పెత్తినఁ దన్ను కొని నేలపైఁ బడు • కోలములును సాయకంబులఁ బడు చిత్ర కాయకములు కాండములఁ దెగు గండభేరుండములు ను గలిగి యీరీతి రక్తసిక్తంబు లైన భూతలంబులు గావించి భూభుజుండు. గీ. వేఁట చాలించి యవ్వన • వాటిలోన నొక్క యెలమావి గుంపులోఁ బక్కి డేని మానికంబుల తిన్నె పై • సూనశయ్య యలరి యుండుట నీక్షించి • శెలవుఁ జేసి. 135 136 137 138 వ. ఇట్లు పోటుమానుసులు గు వేఁటకాండ్ర నియమింప వారలు క్కుమిగిలి మగఁటిమి సెగపొగ లెగయ బెగడని మృగంబులఁ దగిలి మిగుల వగల నొగిలించి బొరియలు మరువులుగు నొరఁగు మెకముల మెరుఁగుల వరలు శ రములు నరికినఁ దిరుగుడు వడు కరుల కరభరంబులం బాపి తొలఁగక మె<noinclude><references/></noinclude> ehx46z1unexlcl9sl4tstrulg4479h7 104 232998 589729 2026-10-18T16:02:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జ్వ తీయో ల్లా స ము . 81 ల ఁగు బలుపులుల పులులు గరపించి చంగురంగున నింగి చెంగటి కెగసి మ గిడి యంగముల రంగు లెసంగ నుప్పొంగు సింగముల భంగంబు నొందించి నూటిమాటికి వనవాటి దాటఁ గల పాటి గల...' 589729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జ్వ తీయో ల్లా స ము . 81 ల ఁగు బలుపులుల పులులు గరపించి చంగురంగున నింగి చెంగటి కెగసి మ గిడి యంగముల రంగు లెసంగ నుప్పొంగు సింగముల భంగంబు నొందించి నూటిమాటికి వనవాటి దాటఁ గల పాటి గలిగి నేటగు లేఁటిదాటుల వేటు పోటుల నాటించి యల్లకడలఁ గొల్లలకు బొల్లినోటిమెకంబులఁ జిల్లల న డంచి మించువారు ను గొలుసులు డిపి విశ్వకద్రువుల నుసికొల్పి బలు మృ గంబుల నడఁగించువారు ను వల లొడ్డి బలుపులుఁగులఁ బట్టెడువారు ను దడక లడరించి వాగురలఁ బ్రసరించం జేసి కృష్ణసారంబులు విదళింపం జేయువారు నై యుండి రాజయోగ్యంబు లగు కొన్ని మృగంబులఁ బతంగం బుల నాభద్రాయువు మ్రోల నిడి జోహా కొనరించి సంతసించి నైశ్యుం డ గు సునయుండు నుం దాను ను దద్బలంబులతో మరలి వచ్చి నిజపదసమీ పంబున నాలుఒక బలంబున కాజ్ఞ నొసఁగి తన్నగరంబు ప్రవేశించి జననికి నమస్కరించి వైశ్యాగ్రణికి సమ్మదం బలరించి యున్నంత. సీ. హంసరూపుండ నే నని వచించిన రీతి భసితలిప్తాంగంబు • బరగుచుండ లలితాంతర స్థకుం ! డలి బహిర్గత మైన విధమున యజ్ఞోప • వీత మలర మస్త క స్థిత చంద్ర • మధ్యస్థవటమూల ములు మించె నన శ్మశ్రు వులు వెలుంగ ఫాలంపు టజుని వారి లకటంబు లగు నన్న వృత్తి నొసలి భూతి • రేఖలలర నల పరాదుల చే జగంబుల వసించు వర్ణరూపిణి నావశం . వద యటంచుఁ గతి నక్షమాలిక చెలఁగు చుండ ఋషభయోగీంద్రుఁ డేతెంచెం బ్రియ మెలర్ప. వ. అతండు. సీ. పరశివధ్యానసం • భవపరామృతపాన మత్తత నన్యంబు . మరచువాఁడు 1+0 14 1 11<noinclude><references/></noinclude> 7jcegknxaeb9yhwatjhp1yohfnof8bg 104 232999 589730 2026-10-18T16:05:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 భ ద్రాయురభ్యుదయము . నాదానుసంధాన మోదాత్ముఁ డై లోక నినదంబుల వినంగఁ జనసివాఁడు సతత పంచాక్షరీ • జప చ ల ద్ర సనుఁ డై పరగోష్టి సల్పం గ • జొరనివాఁడు. ప్రత్యగాత్మస్వరూ పస్వానుభూతి య...' 589730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 భ ద్రాయురభ్యుదయము . నాదానుసంధాన మోదాత్ముఁ డై లోక నినదంబుల వినంగఁ జనసివాఁడు సతత పంచాక్షరీ • జప చ ల ద్ర సనుఁ డై పరగోష్టి సల్పం గ • జొరనివాఁడు. ప్రత్యగాత్మస్వరూ పస్వానుభూతి యై యితర మెఱుంగక యేగువాఁడు సగుణనిగుణరూపుఁడై స్వప భావి భవము నొందిన యల్లమా ప్రభువనం గ బహుళ జ న్మాంతర తపఃప్ర భావ మొందు సనయు భద్రాయు దర్శింప సరభసమున. 142 క. ఆరాజపత్ని సుగుణవి, హారుం డగు రాట్సుతుండు . నాఋష భాఖ్యో దారశివయోగఁ గని స, త్కారం బొనరంగ | భక్త గడలుకొనం గ౯. గీ. మాటిమాటికిఁ దగు ప్రణామము లొనర్చి యర్ఘ్యపాద్యాది విధుల చే • నలరఁ జేయ హృష్టమానసుఁడై యతం డిష్టుఁ డైన ట కట్టలను నను రాగ మొదవు. 144 క. ఓతండ్రి నీకుఁ గుళల మె, నీతిల్లికి లెస్సగు నె . నీవు సమస్త ఖ్యాత శ్రుత సంచయిములఁ, జాతుర్య మెసంగ నెట్లు చదివి తో చెపుమా. క. గురువులకు సపర్యాత, త్పరత వహించితి వె నీగుఁ బ్రాణసఖుఁడ నై ధర నెలయు నన్నుఁదలఁతే, సరవిగఁబల్కు - మననతని జననికడంకజ్. మ. అతివేగంబున దాసీ పేమమున సాష్టాంగ ప్రణామంబు లూ ర్జితభక్తిం దగ సల్పి తచ్చరణరా జీవంబులం బుత్తు నా నతునిం గా నొనరించి సమ్ముఖము గా నమ్రాననత్వాదసం యుత యై తేనెలు జిల్కు పల్కులను నయ్యో గీందుతో ని ట్లను కె. 147 గీ. ఇతఁడు గురుఁడ వయిన నీకు సుతుఁడు న గుని తనికిఁ బ్రాణం బొసగిన తండ్రి వీవు -గాన నీతని శిష్యునిఁ గా భరింపు సరసకరుణామయాత్మ యో . గురువ రేణ్య.. 148<noinclude><references/></noinclude> 0zamu3x31e4en8x79bfyrpi6dlmq8fc 104 233000 589732 2026-10-18T16:08:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయోల్లాసము 88 క. జ్ఞాతిజన బంధువర్జితుఁ, డీతఁడు వీతనయుఁ డగుట • నితనికి సమ్య జ్నీతిపదసన్మార్గము నాతతమతిఁ దెల్ప మీరె · యహుశాలరు దయ౯. 149 క . అని యివ్విధమున నారా, వనితామణి విన్...' 589732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయోల్లాసము 88 క. జ్ఞాతిజన బంధువర్జితుఁ, డీతఁడు వీతనయుఁ డగుట • నితనికి సమ్య జ్నీతిపదసన్మార్గము నాతతమతిఁ దెల్ప మీరె · యహుశాలరు దయ౯. 149 క . అని యివ్విధమున నారా, వనితామణి విన్న వింప మును పారాజసుతున క, ర్ధిని సద్ధర్మంపు తెరఁగుఁ గీ. శ్రుతులయందు ను స్మృతులందు హితపురాణ తతులయందు సనాతన ధర్మ మెలమిఁ బరగ వర్ణాశ్రమాను రూపమున సర్వ ధా జనంబులు సేవింపఁ దగుఁ దలంప· వాత్సల్యమున E దెల్పం గొడఁ గెE. 151 క. చాలఁ గఁ దత్సన్మార్గము, వాలాయంబు గను మాణ వశ భజియింపజ్ మేల గుఁ గావున నీ విపు, డీలీలఁ జరించె దేని హిత మగుఁ దెలుపక్షా · మ. తెలియ న్నీ కవిలంఘ్య యై తనగు మదిన్యాజ్ఞనీ నెప్పుడా విలమార్గంబున గేవ హేళనముఁ గా త్ఫలదాతృస్థితి నొందు దేవ గురువి . వింపం దలంచేవు స ప్రశ్రేణులం దెల్ల ని శ్చల భక్తిం జరియింపు సంతతము ముక్ సత్త్వః ప్రధానుండ నై. మ. ఎపు డు దుర్లభవస్తుజాతములయం దిచ్చ విచారించ కా శ్వపదుం డై తగు నేని ము న్న తిథి యై సంప్రాప్తుఁ డైనం బ్రలా ప నొందఁ బోవక్తనుస్న భావించి యన్నంబు స త్కృపకోఁ బెట్టినఁ బుణ్య ముల్లులు నీ పృథ్వీస్ధలి) బుత్త కా. సీ. ప్ర్రాణసంకటము సంప్రాప్త మై యుండిన సత్త్వంబు విడనాడఁ జనదు తలఁప రమణ గోబ్రాహ్మణ రక్షణార్ధంబు గాఁ బుడమిలో నొక వేళ బొంక వచ్చు పర భామలందు ను బరవిత్తములయందు భువి దేవవిప్రవ స్తువులయందుఁ దృష్ణను విడువుము • త్కృష్ట బహు బలాఢ్య దంభంబు సర్వదా • తలఁప వలదు సత్కథలయందు సద్ర్వతా . చార విధుల సక్పధములందు ధర్మాది . సంగ్రహముల 153 154<noinclude><references/></noinclude> llco2qd597ow2d4a2pijvyegh42ojra 104 233001 589733 2026-10-18T16:09:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయు రభ్యుదయము. నిత్యము ను దృష్ణ నుంచుము • నిరుపమాన హృదయితుఁ గొన్నింటి సదయమతిని. నీ స్వాధ్యాయమున స్నాన . జపహోమ పితృతర్ప ణాతిధిగో బ్రాహ్మ * ణారలందు నలసత్వము వహింప • నర్హమ...' 589733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయు రభ్యుదయము. నిత్యము ను దృష్ణ నుంచుము • నిరుపమాన హృదయితుఁ గొన్నింటి సదయమతిని. నీ స్వాధ్యాయమున స్నాన . జపహోమ పితృతర్ప ణాతిధిగో బ్రాహ్మ * ణారలందు నలసత్వము వహింప • నర్హమార్గము గాదు ముందుఁ గ్రోధము ద్వేష మును భయం బు న లజాడ్య పైశున్య మసదాగ్రహంబు కౌ టిల్యంబు మోహంబు • ఠీవితోడ ను గ్వేగమును వీడు · టొప్పు క్షత్త్రియధర్మ మెనసియు వృద్ధుల • హింస వలదు. శుష్క నైరంబు గూడదు సొం పనుచు మృ షానులాపంబు పరనింద బూనఁ దగదు. గాన నీ విఁక బహుధర్మ గతులు గల్గు పథమును మనంబులోఁ దలఁ కః సఖులందు మైత్రి యుంచు మ పం గ వలయు. సుఖులందు డయాను వృత్తిఁ జూపఁ గఁ దగ్గు నో సఖ పుణ్యవంతులందు ను నఖిలము మెచ్చం గ మోద మలరించఁ దగ్గు౯. క. నాసిఁ గుబుద్ధులయం దౌ దాసీన్యము నుంచి తిరుగఁ దలఁపుము సద్గ్రం ధాసక్తి గల్గి గురుసే నాసక్తుం డయ్యె నేని హర్ష ము దలఁపE. 155 156 157 158 క. అత్యాహార మతిశ్రమ, మత్యాలాపంబు మఱి యు . నత్తికోపం బౌ ద్ధత్యం బతివీర్యము భువి, నిత్య మతిక్రీడ నలువ • నీకుఁ దగ దొగి౯. 159 క. అతివిద్య యతిశ్రద్ధయు, నతివుణ్య మతిస్మృతియును నత్యుత్సాహం బతి ధైర్య మతిఖ్యాతినీ, సతతము ధరియింప వలయు సౌజన్యనిధీ. 160 సీ: మోహక్బన్ని జవరా రోహా సమఖిలమ త్స్వాంతంబుతో నున్కి జనుఁ దలంప<noinclude><references/></noinclude> o525td0ptibudz2xq6nsvtivpetkxbs 104 233002 589734 2026-10-18T16:09:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయోల్లాసము . నత్యాహితప్రద . ప్రత్యవ స్థాతృని రాణం బొనరింపఁ • దగుఁ దలంపఁ గణ్యంబు లైనట్టి పుణ్యంబులందు కా భ్యస్థితి౯ వర్తింప • నగుఁ దలంప సభ్యేతరాధర్మి . కేభ్యసంఘమునందు...' 589734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయోల్లాసము . నత్యాహితప్రద . ప్రత్యవ స్థాతృని రాణం బొనరింపఁ • దగుఁ దలంపఁ గణ్యంబు లైనట్టి పుణ్యంబులందు కా భ్యస్థితి౯ వర్తింప • నగుఁ దలంప సభ్యేతరాధర్మి . కేభ్యసంఘమునందు సాఖ్యసూయుఁడ వౌట • నర్షయుక్తి చండమతిహిండితాత్మపా • షండగణము నందు స ద్వేషుఁ డగుట పెం • పొదుఁ దలఁప సజ్జనుల మీఁద ననురాగ • సహికుఁ డగుట యుక్త మగు చుండు వివరింప నుర్విలోన. సీ. తెలివి మీరఁగఁ బ్రకృ • తిపత్యయంబుల ననురక్తి గుణవృద్ధు • లరసి యరసి ప్రబలపదా దేశ . పదవిభక్తుల సంధి విగ్రహముల చక్కి నెలసి నెలసి పటు పర రూపని పాతఁబు లరసి త ద్ధితవాశ్యముల మేలు • దెలిసి తెలసి సురుచి రాగమముఖ • సూత్రావ్యయార్ధవృ త్తుల సమ్మదంబున నలరియలరి గురుసమంచదహీనవా • గ్గుంభనముల నలరు చలజాతిని గ్రహం బుల వితర్క గతులు గల రాజనీతిప్రకార మరియ వలయు భూపాలతనయ యీ -క. కాపాలిక లో కాయతి 85 161 వసుధలోన. 162 కాపత్కృత్సాగతద్వ • యాతిగులందుక్షా దీపించి తత్పధము దూ రాపాత మొందఁ జేయ నగుఁ దలపోయ. క. నిర్మర్యాదాభిజ్ఞులు దుర్మంత్రులు బోధఁజేయు . దుర్బోధము చే 163<noinclude><references/></noinclude> k7z3d746vwtrl9v2pgxxktnefom0kqq 104 233003 589735 2026-10-18T16:09:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 భద్రాయురభ్యుదయము . ధర్మంబు దప్పఁ గూడదు ధార్మిక మార్గాను వర్తి •తతసత్కీర్తీ. క. వర్ణవ్యావృత్తస్థితిఁ, గణేజపనిర్ణయప) కారోక్తుల నా 164 కర్ణించు నెడల బధిరో, దీర్ణత్వము నొంద నలయ...' 589735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>86 భద్రాయురభ్యుదయము . ధర్మంబు దప్పఁ గూడదు ధార్మిక మార్గాను వర్తి •తతసత్కీర్తీ. క. వర్ణవ్యావృత్తస్థితిఁ, గణేజపనిర్ణయప) కారోక్తుల నా 164 కర్ణించు నెడల బధిరో, దీర్ణత్వము నొంద నలయు దీనని ధా నా. 165 క. క్రూరశరదంభధూర్తవి, హారకితవచపలపతిత నాస్తిక జిహ్మ త్వారూఢులఁ గన్నంత నె, దూరము గాఁ దొలఁగవలయు దూషితకలుషా· సీ. సంతతాత్మప్రశం . సార క్తుఁడవు గాక విజితేంద్రియుఁడవు గా విశదమతిని పుత్తమిత్రకుటుంబ • ముల నొకప్పటికి న త్యాసక్తుఁడవు గాక యలర వలయు సాధ్వీత్వ మొందిన • జాయ వాక్యములందుఁ బితృభాషితములందుఁ బ్రీతి నెలయ సద్గురూ క్తులయందు . సర్వదా విశ్వాస ముంచం గ వలయు నో • యురుగుణాఢ్య. యాక్మరక్షాపరత్వంబు న ప్రమత్త త యు దృఢవత సిద్ధి యుఁ దగఁ జరింపు మాత్మజులమీఁద నైన నొ | కప్పు డైన వలదు విశ్వాస ముంచం గ వర్ణనీయ. గీ. అవని దొరకోలుసన్నాసి • యైన విశ్వ సించె నేని యు వాని హిం • సింప రాదు మాయ లేక చరించిన మనుజునందు శంకఁ జేయం గ వలవ దో * జనవ రేణ్య. సీ. స్త్రీల బాలుర వృద్ధ • కృపణాళ్యనాధుల నపరాధరహితుల • నవనిలోన బుద్ధిబలప్రాణ • ముల శక్తిబలమున నరసి రక్షింపుము • న్నతి ముదమున సత్యంబువలనను జలియింపఁ గూడదు హననయోగ్యుం డైన యతివరుండు 167 168<noinclude><references/></noinclude> 5o0u1uytrnvu8igokhhy1dwo1zyfj89 104 233004 589736 2026-10-18T16:10:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీ యో ల్లా సము. శరణాగతుం డైనఁ జంపం గ వలవదు పాత్రుఁ డైనను ము న్న పాత్రుఁ డైన నీచుఁ డగు నేని మఱి మహానీయుఁ డేని యెవ్వఁ డైనను యాచించె నేని వాని · కొఱకు శివ మైన నొసఁగుదు గురుయశ...' 589736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీ యో ల్లా సము. శరణాగతుం డైనఁ జంపం గ వలవదు పాత్రుఁ డైనను ము న్న పాత్రుఁ డైన నీచుఁ డగు నేని మఱి మహానీయుఁ డేని యెవ్వఁ డైనను యాచించె నేని వాని · కొఱకు శివ మైన నొసఁగుదు గురుయశంబు నొందు మతియత్నమున సదా • యుర్విలోన. 87 169 170 క. నరపతులకుఁ గోవిదులకు, ధరఁ గీర్తి యె భూషణంబు తత్కీర్తి యెవ్రి స్ఫురిత మగు లక్ష్మీ తల్కీ, ర్తిరతిం బుణ్యంబు గల్గు క. అవనీశతనయ సంతత, కవిసన్నుత చంద్రచంది ధీరాచారా. కల కెటువ లె నో యవి నా భావం బటువలె, నవనిజనము కీర్తిచేత నలరుదు నుండు౯. 171 క. రాజాశ్వ హేమనవనుణి, రాజిని గుప్తక్రియలను రక్షింపు మహా రాజ యకీతికాని పతితో, త్తేజిత సర్వంబు నీచుము • తృణగణము బలెజ్" . గీ. మాతృకోపంబు జనకు న మర్షము ను గు రుప్రతిష్ఠ రైవ్యయంబు పుత్రులవలనను బాప్త మగు నపరాధంబు • బ్రాహ్మణాప రాధము సహింప వలయు నో రాటనూజ. చ. ఎటు వలె నైన విపతతు లెంత. ప్రసన్నత నొందుచుందు రో యటు వలె వారి కీప్సితప దార్ధ మొసంగఁ బోసంగ రాజు సం కటపడుచున్న వారల నొకానొక వేళఁ గడంగి యుద్ధరిం చుట నిజ మై చెలంగుఁ బరి • శుద్ధ గురూదితబోధ సంయు తా. ౪. ఆయుఃకీతి౯ బలంబు సౌఖ్యధనపు ణ్యస్త్రీ పజల్ పూర్వక రాయంబులు గాన నేది జనితంబై ప్రాప్తమౌ దాని ని చ్ఛాయుక్తి౯ భజియింపు కాలము ను దేశం బుం బ్రసక్తి సదా స్ఫాయత్కౌ—తుక కార్యముల్ జనము మె చ్చం జేయు టే మేల గు. గీ. ఎవ్వనికి బాధఁ జేయ రా • దెంచి గూడఁ బరుని బాధ నివారింపఁ బడఁ దలంపు శాత్రవులఁ జోరులను దుష్ట • సంచయముల శక్తికొలఁదిని బాధింపు జనవ రేణ్య. 173 174 176<noinclude><references/></noinclude> 700r9izqx0zf7c6v6jvq5174994fcmw 104 233005 589737 2026-10-18T16:10:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . గీ. నెలయు పితృకర్మజపహోమ ములను స్నాన నజేయు తరికీ వేగ ముదుగ వలయు భోజనముఁ జేయుచో నిద్రఁ బోవు నెడను సత్వరస్థితి నొందం గఁ జనుఁ దలంప. సీ, దాక్షిణ్యయుక్త మై తన...' 589737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . గీ. నెలయు పితృకర్మజపహోమ ములను స్నాన నజేయు తరికీ వేగ ముదుగ వలయు భోజనముఁ జేయుచో నిద్రఁ బోవు నెడను సత్వరస్థితి నొందం గఁ జనుఁ దలంప. సీ, దాక్షిణ్యయుక్త మై తనరి యక్రూర మై జనమనోహర ము నై సత్యమగుచు నల్పాక్షరం బనం · తార్థమౌ వాక్యంబుఁ బలుకు మెప్పుడు గురు భ క్తి సహిత ప్రతిపార్థివులయందు . భయ మొందకుము గురు శాసనద్విజపాప • చయములందు భయ మొందుమా జ్ఞాతి బంఘమిత్రుల యెడ జాయాత్మజులయందు • సమత చేతఁ సంచరింపుము పంజ్కభోజనములందు నటులు వర్తింపఁ దగు విద్య • దభిహితో క్తి శాస్త్రగోష్ఠులఁ బుణ్యప్రసంగములను ధార్మికులపైఁ బరాఙ్ముఖ . త్వంబు వలదు. 177 178 క. పరిశుద్ధపుణ్యమానస, సరణిక్షా విఖ్యాతవిప్ర సభయందుఁ బరా త్పరశివుని మందిరంబున, స్థిరత వసియింప వలయు . ధీరవిచారా 179 క. కాముక కులటాగ ణికా, స్త్రీముఖనీచార్తదుష్ట • దేశమునను ము న్నే మరిపాటున నైనను, వేమరు వసియింప రాదు . విహితవివేకా. 180 గీ. త్రిభువ నేశ్వరుఁ డగు మహ | దేవు భ క్తి నేదినంబున భజియింతువాదినమున సకల దేవతలను మది సంస్కరించి పూజఁ జేయం గ వలయు నో భూపతనయ క • నిరతము శుచి నై చిద్వి, స్తరబుద్ధిని నిర్జితారి షడ్వర్గుఁడ నై స్థిరశాంతదక్షతలు 'మదిఁ, బోరయఁ గ కాంతవాస • మునఁ దగుము నృపా. నీ మును త్రయీధ ర్మాభి • ముఖ్యాన్యవిపుల శాంతు" లై నియమిత · -స్వాంతు లైన<noinclude><references/></noinclude> k4r41nsq2ziwbss1wa4mt5az8c5bnm7 104 233006 589738 2026-10-18T16:10:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తీయోల్లా సము . యతులఁ బుణ్యాత్ముల • నతివృద్ధులను బుణ్య నదుల నదంబులఁ బొదలు చున్న పుణ్యతీర్ధంబులఁ • బుణ్యసరస్సుల వితతమణీరత్న • వృషభములను సత్యపతివ్రతా • సముదాయముల నాత్మ " గృహ...' 589738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తీయోల్లా సము . యతులఁ బుణ్యాత్ముల • నతివృద్ధులను బుణ్య నదుల నదంబులఁ బొదలు చున్న పుణ్యతీర్ధంబులఁ • బుణ్యసరస్సుల వితతమణీరత్న • వృషభములను సత్యపతివ్రతా • సముదాయముల నాత్మ " గృహ దైవములఁ గూర్చి • కేవలంపు భక్తి చేఁ బ్రణమిల్లుచు బ్రాహ్మ సమయ ములను మేల్కని స్వచ్ఛాంబు వులను గ్రుంకి . 89 యాచమన మొనరింపుచు నా కల నాత్మగురుని వందన మొనరింప నగుఁ దలంప. 183 వ. ఇవ్విధంబునం బ్రవర్తింపుచు శ్రీమదుమామహేశ్వరు ధ్యానంబు సేయు మ ని యమ్మహాత్ముని ప్రభావంబు ముందర శ్రీకవచపూర్వంబు గా వివరించెద నిపుడు సగుణనిర్గుణప్రకారంబునఁ దన్మాహాత్మ్యంబు వివరించెద నాకర్ణిం పు మని మఱి యు ని ట్లనియె. క. శ్రీసుఖదశుద్ధ సత్వా, వాసము శివపార్వతీని • వాసము సుమహా 56. 184 భాసమనాభాసము కె, లాసము దనరారుఁ జిద్విలాసం బగుచు . 185 వ. అది యు నాదిమధ్యాంతరహితంబు ను సజాతీయవిజాతీయస్వగ త భేద శూ న్యంబు ను నిత్యాపరోక్షస్వప్రకాశాపహసితానంతకోటిసూర్యచంద్రానలా లోకంబు ను వేదశాస్త్రపురాణేతిహాసాగమాగమ్యంబు బహువిధ ధర్మధర్మగుణ నామరూపవి కారశ క్తివిహీనంబు బ్రహ్మేంద్రాద్యమరాసురోరగ గరుడగంధ ర్వకిన్నర సిద్ధ సాధ్యవిద్యాధర చారణాప్స కోయక్ష గుహ్యశ దేవర్షి బ్రహ్మర్షీశ్వ రమునీశ్వరాద్యుపాస్యంబు ను నిత్యనిర్గుణనిర్వికల్పనిరాకారనిరంజననిర్విషి యాతీంద్రియావాజ్మానసగోచరాప్రమేయ శుద్ధబుద్ధము క్త కేవలాఖండ సచ్చి దానందమయం బు నైన తురీయాతీత పరతత్వ కెలాసంబున నవ్యక్త మహద హంకారాదిసప్తావరణ వేసితం బు నుజతుర్దశలోక కంథరసుందరం బు నుసా ర్వభౌమాదిహిర దిహిరణ్యగర్భానంతా నందగండ శైల భాసురంబు ను భానుసోమ నక్షత్రగ్రహతార కాపావక సౌదామన్యాది వివిధరత్న శర్కరిలం బు సుబ్ర విమల నైరాగ్యోపత్యకాత్యంతముముక్షు తాధిత్య కాకలిత ఫలితనిష్కామకర్మో 12<noinclude><references/></noinclude> a44cste3yvxzvymfaonymfa4myizsj2 104 233007 589739 2026-10-18T16:10:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90. కత భ ద్రాయురభ్యుదయము . పాసనాయాగయోగజపతపశ్శాచ సత్యదయా శీలవ్రత దానాది నానా వి ధానో క హెూద్యానవిరాజితంబును బుషితనిగమాగమాంతకల్పలతావిలసితంబును షడ్విధ సమాధి సౌధవి భాజితంబు...' 589739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90. కత భ ద్రాయురభ్యుదయము . పాసనాయాగయోగజపతపశ్శాచ సత్యదయా శీలవ్రత దానాది నానా వి ధానో క హెూద్యానవిరాజితంబును బుషితనిగమాగమాంతకల్పలతావిలసితంబును షడ్విధ సమాధి సౌధవి భాజితంబును బరమాధ్యాత్మవిద్యానంద జలాభిషి క్తని ర్మలచిత్తవృత్యుంగణళమీద మోపరత్యతిళయ కైవల్య భాండాగారశోభితం బు ను ఫలకామనా భావస్వ భావనియత క ర్మాచరణచిత్తశుద్ధిసర్వకర్మపరి త్యాగ గురుభక్తిశ్రవణమనననిదిధ్యాసనాదిసోపాన సమన్విత విజ్ఞాన రాజమార్గ లలితంబు ను బంచాక్షరీమహామంత్రమాణిక్యతోరణాలంకృతంబు ను బ్రణ వ నాదమంగళవాద్యరవపూరితంబు నగు తదాస్థానమంటపాంతరంబున స ర్వోపనిషత్సార భూత బ్రహ్మాృత్మేక త్వరూపోంకార సింహాసనాసీనుం డై శుద్ధస త్త్వప్రధానమాయామయదివ్యశోభనవిగ్రహుండు ను సర్వజ్ఞత్వస ర్వేశ్వర త్వసర్వాంతర్యామి త్వాద్యగణిత సమగ్రసుగుణపరిగ్రహుండు ను సత్యజ్ఞానా నందస్వరూపుండు ను సర్వవ్యాపకుండు న గు శ్రీమహాదేవుండు మూ ర్తిమంతంబు లైన షట్తింశ త్తత్వంబులు ని చ్ఛాజ్ఞానక్రియాదిశక్తులు హృషీ కేళ వాగీశ్వర సురేశ్వర నంది కేశ్వర భృంగీశ్వర విఘ్నేశ్వర కుమారాట ప్రము థగణాధీశ్వరులు ను బ్రాహ్మీ మాహేశ్వర్యాదసప్తమాతృకలును స్వసాన్ని ధ్యంబున నిజకరుణాకటాక్షంబు నపేక్షించి కొలువ స్వస్వరూపావలోక నం బĪC జేయుచు నాత్మారాముం డై యుండఁ దదీయవామార్ధశరీరిణి యుఁ బ రాపర ప్రకృతిస్వరూపిణి యు నిఖిలజగదుపాదానకారణభూత యు నిఖిల లోకైకమాత యుఁ ద్రిభువన గేహిని యు విశ్వమోహిని యు ధీముఖజ్ఞానవి జ్ఞానలోచన యు విషయవిగ వ్యధర యు విచారమందస్మిత యు నిర్మమ తానిరహంతాహ స్త యు యోగబోధ స్తని యు సందేహమధ్య యు సంసార చక్రనాభి యు రాగ ద్వేషజఘన యుఁ గామలో భోరుయుగళ యు సంకల్ప వీకల్పచరణ యు ఫలత్యాగ పూర్వక వర్ణాశ్రమె మోచితధర్మానుష్ఠానేశ్వరప్రణి ధానాద్యుపాసనేంద్రియాత్మాదిని గ్రహ స్థిర ప్రజ్ఞ త్వాది సాత్వికగుణ భూషణా లంకారిణి యు శుద్ధవాసనావాసిత యు నిత్యానపాయిని యు నగు నమ్మ “హాదేవి వామభాగంబున వసియింపఁ జైలు వొందు నాయుమామ హేశ్వరు ధ్యానంబుఁ జేయు మని మఱి యు ని ట్లనియె. 186<noinclude><references/></noinclude> 9crqfanfd2ep6puf2yosrrof46nn25f 104 233008 589741 2026-10-18T16:10:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయోల్లాసము . క. నారాయణమూర్తి దగ్గు వి, హారంబు వచింతు దాని నాకర్ణింపజ్ ఘోరతర పాతకంబులు, దూరముగాఁ దొలఁగు ముక్తి దొరకొనుఁ దలఁపక్. 91 13 187 క. అని పలికిన తద్యోగిని, గనిదండము పెట...' 589741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయోల్లాసము . క. నారాయణమూర్తి దగ్గు వి, హారంబు వచింతు దాని నాకర్ణింపజ్ ఘోరతర పాతకంబులు, దూరముగాఁ దొలఁగు ముక్తి దొరకొనుఁ దలఁపక్. 91 13 187 క. అని పలికిన తద్యోగిని, గనిదండము పెట్టి నీవు కరుణ దలిర్ప౯ నను రక్షింపుము శ్రీహరి, ఘనతర సుగుణానుభవముఁ గఱపి ముదమునక్. వ. అనిన నయ్యోగీంద్రుం డిట్లనియె శ్రీమన్నారాయణచరణార వింద తైలధా రావదవిచ్ఛిన్న ప్రీతిరూపాపన్న స్మృతిరూపసంతానం బగు భక్తి యుఁ దది తరవిరక్తి యు నీకు సంభవించు నిందుకు సాధనంబు వినుము సర్వాత్మలకు క్షేమ హేతు వగు స్వస్వరూపజ్ఞానంబు తద్వ్యతిరిక్త వైరాగ్యంబ ని నిశ్చయిం చంబడియె నది యె ట్లనిన నాత్మ శుద్ధుండు నిర్గుణుండు నిరంజనుండు శాం తుండు ప్రకృతిపరుండు జ్ఞానానంద స్వరూపుండు ను భగవచ్ఛేష భూతుండు ను శిరఃపాణ్యాది లక్షణం బగు శరీరం బాత్మవ్యతిరిక్తంబు గాని యాత్మగా దు పచయాపచయాత్మకంబు దేహంబు ఘటాదికంబు పగిది నాశస్వభావం బాత్మ నిత్యుం డని చెప్పి మఱి యు నిట్లనియె. . సీ. అనహమర్థం బైన • యంగంబునం దభి మానంబుచేత న జ్ఞాని జనుఁడు తత్య్రాకృత సత్వాదిక క్రియ మాణంబు లైన క • ర్మములఁ గర్త ననుచు బద్ధుం డగు • ననయంబు తద్గుణం బులు స్వకార్యంబులఁ బొదలు కతనఁ దాన కర్త నటంచుఁ దత్త్వజ్ఞుఁ డగు వాఁడు దలఁచు నిస్సంగవ • ర్తనము చేత నాత్మ కీదృళక ర్తృత్వ • మరసి చూడ లలిఁ బురాకృతకర్మమూ • లగుణయోగ కృతము గాని విచారింపఁ • గేవలస్వ 189 రూపకృత మనఁ దగ దవ నీఫతిలక, 190<noinclude><references/></noinclude> qy4wehh980bw78vf4k3x8bneaecv709 104 233009 589742 2026-10-18T16:11:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 భ ద్రాయు ర భ్యు దయము . ఉ. కావున నాత్మయందు రతి . గల్గి తదన్యములం దరక్తుఁ డై పావనమూర్తి శ్రీయువతి భర్తృసమర్పణ బుద్ధిఁ జేసి క రావలి నాచరింపుచు నిరంతరతత్ఫల సంగకర్తృతల్ భావమునం...' 589742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>92 భ ద్రాయు ర భ్యు దయము . ఉ. కావున నాత్మయందు రతి . గల్గి తదన్యములం దరక్తుఁ డై పావనమూర్తి శ్రీయువతి భర్తృసమర్పణ బుద్ధిఁ జేసి క రావలి నాచరింపుచు నిరంతరతత్ఫల సంగకర్తృతల్ భావమునందుఁ జేర్పక విభాసిలు నాత్మహితాభిలాషి యై. సీ. అధ్యాత్మయోగ ని • ప్లాతిశయంబు వి జ్ఞానంబు శ్రీనాధు • సరససత్క ధానులాపంబు త •దాకర్ణనంబు ను బరమయోగీశ్వరో పాప్తి యంచి తార్థేంద్రియారాము • లగువారి విడచుట యును వారికి మై తనకు నిర్ద కామంబులందు న కాంక్ష శీతోష్ణాది సహన తాహింసలు శమదమాది కంబు విజనస్థలస్థితి • గల్గి కీ ర్తనామృతపానవి • స్ఫూర్తి దక్కఁ దదితర పదార్థవైరాగ్య • దశ దలిర్చి 191 192 యుండు యమనియమాదిసం యుక్తుఁ డగును. వ. ఇట్టిపురుషునికి జ్ఞాన వైరాగ్యయోగంబున భక్తియోగాగ్ని జనించి హృదయ గ్రంధివిదాహం బగు నిట్లుదగ్ధ హృదయ గ్రంధి యైన పురుషుఁడు బాల్యాది బాహ్యధర్మంబులు సుఖదుఃఖాద్యాంతర ధర్మంబులు రాజభృత్యాద్యుచ్చనీ చ భేదంబులు నాత్మైకారాముం డగుటం జేసి కన కుండు ద్రష్ట యైన యా త్మకు దృశ్యంబు లైన యింద్రియార్థంబులకు నంతఃకరణంబు బంధ హేతు వగుటంజేసి యయ్యంతఃకరణం బాత్మ కధీనం బైనకతనఁ దదితర దృశ్య భేదంబులు నీక్షించకుండు నిట్లు గా కుండిన విషయాకృష్టంబు లైన నిం ద్రియంబుల చేత మనం బాకృష్టం బె విషయాసక్తిం దగిలి యాంతరం బైన విచారశక్తి నపహరించు. దానివలనఁ బూర్వాపరాను మేయసంధానరూప స్మృతి దొలంగు న ట్లైన నాత్మవిషయక జ్ఞానంబు దూరం బగు నది యె యాత్మాపన్నా మంబునం దగు నది యు నుం గాక, 193<noinclude><references/></noinclude> aqie7qunh0rjbdkm2oxifchcolfl9qn 104 233010 589743 2026-10-18T16:11:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి యోల్లాస ము 98 సీ. మహి నాత్మనో ను కా మాయ సర్వం ప్రియం భవతి య న్వైదిక • భాషణమున నఖిలంబు ప్రియతమం బగునాత్మకై యాత్మ నధికతరం స్వాపహ్న వంబున • నలరుకంటె బైన • స్వాత్మనాశం బెద్ది...' 589743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి యోల్లాస ము 98 సీ. మహి నాత్మనో ను కా మాయ సర్వం ప్రియం భవతి య న్వైదిక • భాషణమున నఖిలంబు ప్రియతమం బగునాత్మకై యాత్మ నధికతరం స్వాపహ్న వంబున • నలరుకంటె బైన • స్వాత్మనాశం బెద్ది గలుగుఁ జర్చింప లో • కంబునందు మఱి యు సంసృతి దాట • మదిఁ గలపురుషుండు దొలిపురుషార్థచ • తుష్టయంబు త్రితయ మతిభీకరం బని తెలిసి నాలు గవది ముఖ్యార్ధ మని జనుల్ గణుతిఁ జేతు గనుచు సద్భక్తియుక్తుఁ డై • యనుపమాన మైన మోక్ష మపేక్షించు • ననఘ చరిత. 66 66 194 వ. అది యునుం గాక స్థావరజంగమాత్మకం బైన ప్రపంచంబునందు భగవం తుఁ డైన శ్రీహరి వ్యాపకుడై యంకర్యామిత్వంబు నొంది యుండు నమ్మ హాత్మునియందుఁ గార్యకారణావస్థాద్వయంబు గల జగంబు సదసచ్ఛబ్బవా చ్యం బె ప్రవర్తిల్లు య స్యాత్మా శ శరీరం యస్య (ప్రకృతి శ్శరీగం " ఇత్యా ది వేదాంతవచనములు చేఁ జిద చిదాత్మకం బైన ప్రపంచం బంత యు సచ్ఛ బ్దవాచ్యుం డగు నతనికి శరీరభూతంబు గావున సూక్ష్మదశాపన్న చిద చిచ్ఛ రీరుం డగునతండు కార్యభూతుం ఆహి మేవ బహు స్యాం ప్రజాయే యేతి” యనం బడు నట్టి పరబ్రహ్మభూతు డైన పురుషోత్తమునికి శరీరి శరీర భావంబు చేతఁ గాని నిర్వికారం జైన స్వరూపంబునం గాదు ఏక విజ్ఞా నంబునసవిజ్ఞానంబు న గు నని వేదాంతో దతార్థంబున సూక్ష్మ చిదచిచ్ఛరీర క బ్రహ్మవిజ్ఞాన౦బున స్థూల చిద చిజ్జనక బహ్మాదిజ్ఞానం బగు నని సార్థకం బగు దేహగతంబు లైన కౌమారాదికంబులు దేహియందుఁ హృద్గతంబు లైనవి కారంబుల పహత పాప్మాదిగుణకుండైన జగచ్ఛరీరియందుఁ దవులకుండు నట్టి సర్వేశ్వరుండు స్వసంకల్పకృతజగదుదయవిభవలయలీ లుండు నుపాస కానుగ్ర హార్థంబు హృత్కమలకర్ణికాంతరంబున వసించి సర్వ నియామకుండు సర్వవిలక్షణుండు దివ్యమహిషీర మార మణీర మణుండు బ్రహ్మ జెందని తెరంగున<noinclude><references/></noinclude> 9c31aoctypgxujtk80kk4geg6ere303 104 233011 589744 2026-10-18T16:11:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 భద్రాయుర భ్యుదయము . జ్వలనాశ్రయాధార జలజ బాంధవపాత్ర సంభృందవసుధా • స్వాదమంది సుంద రేశ్వర హృదయసా • నందసరసి సర సహం సీవతంస యై సంభ్రమించి బ్రహ్మవి ద్యామృతాదన పర సమాంస మీనాక్షి...' 589744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 భద్రాయుర భ్యుదయము . జ్వలనాశ్రయాధార జలజ బాంధవపాత్ర సంభృందవసుధా • స్వాదమంది సుంద రేశ్వర హృదయసా • నందసరసి సర సహం సీవతంస యై సంభ్రమించి బ్రహ్మవి ద్యామృతాదన పర సమాంస మీనాక్షిఁ దలఁచు నీ మానసమున. 204 వ. మఱి యు నమ్మహాలక్ష్మీ స్వరూపంబుఁ గొంచెం బభివర్ణించెద మృష్ట పద్మ రాగ సదృశ చరణాంబుజనఖర నికర యు యావక నిర పేక్ష చరణ కాహిత్యనా హిని యు మారతూణీరదర్పహర జలఘిక యుఁ గొరిక ర నిభోరుయుగళ యు సూక్ష్మారుణదుకూలాలంకృతనితంబ జఘనాభోగ యు నజ్ఞోరుక గ్రంధిమద్ర క్త కాంతివిరాజిత యు నతనాభిమహావర్త త్రివళ్యూర్ధ్వప్రభాఝరి యు స్తన కుట్మలలోలము క్తాదామశతావృత యు నతిపీవరవక్షో జ భారభంగుర మధ్య యు శిరీష దామ పేశలచతుర్భుజయుఁ బరిసంమృష్టి శంఖసుందరకంధర యు సువృత్త ముకురాభవదన యు బింబికాపాటలాధర యుఁ ఒక పరిశుద్ధశుచి విద్యారూప భాస్వత్కుంద ముకుళసు చ్చాయదంతదర్శిత చంద్రిక యు స్థూల ముక్తాఫలసన్నద్ధ నాసాభరణభాసుర యుఁ గౌత కాంతర్దళ ద్రోణి దీర్ఘలోచ న యు నర్ధేందుతులిత ఫాలతల సమ్యఙ ప్తక చచ్చట యుఁ దాళీవతంసమణి ? σ కుండలమండితగండ భాగ ద్యుతి యు నవఘనసారకస్తూరి కాదిసమా మోదిత వీటిక యుఁ జ ల చ్ఛార దైందవ మండలమధురానన యుఁ జింతామణిసార సహి తకిరీట యు దరోన్మీలద్రక్తాభ ఫాల నేత్రవిరాజిత యు గాడాంధకార నిబిడ శ్యామలకుంతలసంహతి యు సీమంత వీధీ విన్యస్తసింధూర రేఖాభాసుర యు స్ఫుర చ్ఛంద్రక రోత్తంసయు మదలోల విలోచన యు సర్వశృంగారవిశేషా ఢ్య యు నగు నమ్మహా దేవిని సేవింపు మని యి ట్లనియె. గీ. హరిహయానలయమకోణ పాంబుధీశ పవనయక్షాధి పేశ్వర ప్రభృదిక్ప తులను బుణ్యాత్ము లగు మునీంద్రులను గూర్చి ధ్యాన 'మొనరింప వలయు ని • త్యంబుమదిని. 205 206<noinclude><references/></noinclude> q0vip5f2ecqjkl5rnj2170ucygpd04l 104 233012 589745 2026-10-18T16:11:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీ యో ల్లా సము సీ. సముదయప్పద్మినీ రమణునకు నిరంత రంబు నమస్కర - పుట్టపగంధతాం.. బూల శాక ంబుల ణం బొనర్చు . ఫలపత్రముల శివా • ర్పణముఁ జేసి భుజియింప వలె భక్ష్య • భోజ్యాదు లన్నింట...' 589745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీ యో ల్లా సము సీ. సముదయప్పద్మినీ రమణునకు నిరంత రంబు నమస్కర - పుట్టపగంధతాం.. బూల శాక ంబుల ణం బొనర్చు . ఫలపత్రముల శివా • ర్పణముఁ జేసి భుజియింప వలె భక్ష్య • భోజ్యాదు లన్నింటి నటు వలెఁ జేయం. గ నగుఁ దలంప నేది దత్తం బగు • నేది కృత్యం బగు నేది స్నానము జపం • బేది స్మృతము నేది తప మగు నది యంత • యీశ్వరునికి సర్పితము గాఁ దలందుట యర్హ మగును అమ్మ హేశ్వరు కృపచేత • నఖిల పదవు లనుభవించం గ వచ్చు నీ.. యవనిలోన. సీ. రుద్రాక్షవలయసం • రూఢాజ్వలత్కర దండయుగ్మంబునఁ.. దనరు చుండి ఫాల భాగాంతర • ప్రస్ఫురత్సిత భ స్మ యుక్తి పుండ్రంబున. . నొప్పుచుండి పరమంత్రరాజ మౌ పంచాక్షరి జపించి సావధానం బైన • శాంతమునను సతతంబు శివపదా బధ్యాన మొనరించి యింపు గాఁ గను భుజియింపు నెడను పల్కు నెడఁ జదు నెడ నిల్వ • బడిన యెడఁ దొ రఁగు నెడలఁ గూర్కు నెడ విహారంబొనర్చు నెడను విను నెడ గ్రహియించు చింత సేయం గఁ దగు బుద్ధి నెడను శివుని మంతులకును. 97 207 208 క. ఈవిధమున -సంక్షేపము, గా వచియింపఁ దగా ధర్మ గతీ సంగ్రహ మీ భూవలయమున బహుపురా ణావిష్కృత మయ్యెఁ ఒకటి తాంచిత వృత్తి . చ. సకల పురాణగుహ్య మఘ సంహరణంబు పవిత్రమాజయ ప్రకటసుఖప్రదం బతివి . పత్తతిమోచన మై తలిర్చు శై 13<noinclude><references/></noinclude> djq86qk6a5fq9chn3qdd62zqwz79zyd 104 233013 589747 2026-10-18T16:11:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 భ ద్రాయురభ్యుదయము. వకవచ మేను నీకుహిత వర్తన మొప్ప వచింతు రేట్కుమా రక పరిశుద్ధమానసము శ్రీ రంజిలఁ జేయము సమ్మదంబునజ్. 210 వ. అని శివకవచంబు సాంగంబు గా నతనికి నుపదేశించి యా ఋషయోగ...' 589747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 భ ద్రాయురభ్యుదయము. వకవచ మేను నీకుహిత వర్తన మొప్ప వచింతు రేట్కుమా రక పరిశుద్ధమానసము శ్రీ రంజిలఁ జేయము సమ్మదంబునజ్. 210 వ. అని శివకవచంబు సాంగంబు గా నతనికి నుపదేశించి యా ఋషయోగీం ద్రుం డిట్లనియె. సీ. అవని వరప్రదం • బగ్గు శైవకవచఁబు చెలఁగి నాటే ముందుఁ • జెప్పఁబడియె సక ల బాధాప్రశాం •తికరంబు సర్వ దే హులకు రహస్య మై యొప్పుదుండు 211 ఏమానవుం డేని నీయుత్తమం బైన శివకవచంబు పాసించె నేని యామత్యునకు శాంభ వానుగ్రహంబున భయ మించు కేని సం • భవము నొంద దరని చూడం గ క్షీణాయు నైనఁ ప్రాప్తి మృత్యునైన మహారోగ • మిళితుఁ డైన నతుల సద్యస్సుఖంబు దీ • యు నెలమి : జెందు సంశయ మొక్కింత నొందవలదు. గీ. సర్వదారిద్ర్యశమనంబు సర్వమంగ ళప్రదం బైన శివకవ • చప భావ మెవ్వఁ డేని వహిందు వాఁ డివ్వసుమతి దేవతల చేతఁ బూజ్యుఁడై . తేజరిల్లు. క. ధరణి వివరించి చూచి తె, పరమమహాపాతకోప బరివర్జితుఁ డైశివకవ, చరతి దేహాంతమునను పాతకముల చేఁ 2 12 213 సద్గతి నొందు. 214 శ్లోక్తి వశమున . పాత్మజునకు నే మగత దోప· క. నీవును శ్రద్ధాయుక్తుఁ డ, నైవ ర్ణితశైవకవచ • మృత్యుత్తమ మి చ్ఛావిధి ధరియింపుచు శ్రే, యోవంతుఁడ వగుము మామ క. అని యివ్విధమున ఋషభుం, డముపమశివకవచ మవని ర్పున నుపదేశింపుచుఁ బ్రే, మను తదుపరి సత్కృపాన శా. గర్వాఖర్వవిపక్ష శిక్షణచణా . గ్రశీక నచ్చక ముక్ సర్వ ద్వేషణ హృత్పుటస్ఫుటనకృ• చ్ఛంఖంబు ము న్నిచ్చి శ్రీ<noinclude><references/></noinclude> s2nh9w8sfwgqzm8zomp8dz2esdupck9 104 233014 589748 2026-10-18T16:12:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీ యోల్లా సము, 99% సర్వేష్టం బయి మంత్రపూత మగు భ స్మంబుం దదంగంబునజ్ వేర్వేర౯ స్పృశియింపుచు మఱియు నా శ్రీ విర్భూత మోదంబున౯. 117 చ. ద్విగుణితషట్సహస్రగజ . దీప బలంబు నొసంగ నప్పు...' 589748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీ యోల్లా సము, 99% సర్వేష్టం బయి మంత్రపూత మగు భ స్మంబుం దదంగంబునజ్ వేర్వేర౯ స్పృశియింపుచు మఱియు నా శ్రీ విర్భూత మోదంబున౯. 117 చ. ద్విగుణితషట్సహస్రగజ . దీప బలంబు నొసంగ నప్పుడ య్యగణితశ క్తి భూతిమహి • మాతిశయం బలర౯ ధృతిస్మృతి స్వగురువిభుత్వ మొంద జన సొగసు వహించి కేల్మొగిచి వ. అయ్యెడ నిమ్మహాత్ముండు. మ. మనుజాధీశతనూజ ఖడ్గము తపో శాసనసూనుఁడు శారలేందుఁడై చూడ్కికి వేడ్క నొసంగుచుండఁగ౯. 818 మంత్రాను భావంబు చే తను నీ కిచ్చితి దీనిఁ జూచి పకుఁడం తం బొందు నైరుల్ నిరా 219 సనము జెందుటఁ జెప్ప నేల మఱి యీ శంఖంబు మ్రోయం గ ము న్వినిన్ శత్రులు మూర్ఛ నొందుదురు పృధ్వీశాత్మజా భూమిలో - 220 నీ జననాధ సుగదివ్య • శంఖఖడ్గంబులు పర సైన్యనాశన ప్రతిభఁ జెందు నాత్మ సైన్యం బుల • నలరించు నిత్యంబు భవ్య మౌ "నేతత్ప • భావమునను జటులద్విషట్సహ స్త్రద్విపబలము చేఁ బ్రస్ఫుటభస్మధా · రణము చేత నిఖిలశాత్రవ సేన • నిర్జించి పితృసంచి . తం బైన సింహాస • నంబు నొంది భూమిఁ బాలించఁ గల వని బుద్ధిఁ దెల్పి జనని చేఁ దత్సుతుని చేత • నరసపూజ నంబులను దృప్తిఁ బొంది యా.. నందమునను ఋషభయోగీంద్రుఁ డరిగె య . థేచ్ఛ మీర. 221 వ. అని యివ్విధంబున సూతుండు శౌనకాదులకు? జెప్పిన నటమీఁద కథయెట్టి మ. పేరనై జస్ఫురణోద్ధ సర్వభువనో • పాదాన పాదానత స్వరధీశాజమునీంద్రనిత్యవిలన ద్వారంగ వామాంగనా కరుణారక్షితశాస్త్రసత్త్వబలవ ధాంగేయ గాంగేయభూ 222<noinclude><references/></noinclude> nmr6w5s1sel4qm2ojrwwbe5x1y3x5yi 104 233015 589749 2026-10-18T16:12:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 భ ద్రా యు భ్యు దయము . ధరబాణాస విలాససత్యపదకృ ద్వ్యాహార వ్యాహాక గా. క. హారస్తుతికృజ్జన సౌ, హార్ద సకోవర్ట్ ముక్తి • దాపగ మర్దనసంమర్ద బలీ; వర్షరవవిపోట్యమాన • ' వనజభవాండా. భుజంగప...' 589749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 భ ద్రా యు భ్యు దయము . ధరబాణాస విలాససత్యపదకృ ద్వ్యాహార వ్యాహాక గా. క. హారస్తుతికృజ్జన సౌ, హార్ద సకోవర్ట్ ముక్తి • దాపగ మర్దనసంమర్ద బలీ; వర్షరవవిపోట్యమాన • ' వనజభవాండా. భుజంగప్రయాతము. ప్రమాణపమేయప) • మాతృస్వరూపా -వ్యయాత్యద్భు తైశ్వర్యదీపా ୪ రమా నాధ నాణీశ · రమ్యానులాపా నమోంతానువాకాభి • నంద్యాప్రతీపా మ. ఇదిశ్రీమత్పతిపాద్యవేద్యకవితా ధృదయాసంభృతిరాజ శేఖ రహిత .. 223 225 హేహిక భావాదిక ప్రద శయ్యాధ్వనివృత్తిరీతిరసపుం భావ ప్రభావప్రబం శ్రీరమ్యభ దాయర భ్యుదయాభిఖ్యమహా ప్రబంధము ద్వితీయోల్లాస మై పెం పగుళ్. 826 *H. * గద్య. ** ఇది శ్రీరామా రెడ్డి పేట రాజరాజేశ్వర కరుణాకటాక్షే క్షణ ప్రసాద పాస్తా శేషభా షావిశేషసామాజ్యపూజ్య రాదుళ్ళగోత్రపాత్ర కామి నేని వంశ పయఃపారా నారరాకాసుధాకర రాజరాజన్న దేశాయి సార్వభౌమా జ్ఞాపితాంధ్ర గీ ర్వాణక విత్వతత్త ్వచాతుర్యధుర్య పరాశరగోత్ర రాపాక లింగ నానూ త్యపుత్త లక్ష్మీపతి ప్రణీతం బైన భద్రాయురభ్యుద యంబునందు ద్వితీయోల్లాసము<noinclude><references/></noinclude> reqpffkq7rtszx33rfmj02vpaf4xcdm 0 233016 589752 2026-10-18T16:13:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయోల్లాసము | ముందరి = [[../ప్రథమోల్లాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భ...' 589752 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయోల్లాసము | ముందరి = [[../ప్రథమోల్లాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=64 to=108 /> boyw6lxc2c5tqqjuszzmrklre21ryi3 104 233017 589755 2026-10-18T16:15:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శు భ మస్తు . అవిఘ్నమస్తు. భ ద్రాయురభ్యుదయము తృతీయో ల్లా స ము . - వ. అవధరింపుము “రుణారస ధారాఫ్లుతహృదయ సదయ • తత్సవనధురా ధౌరేయసుఖకరవిహా రా రామా రెడ్డి పేట • రాజమ హేళా. శౌనకాది మహామ...' 589755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శు భ మస్తు . అవిఘ్నమస్తు. భ ద్రాయురభ్యుదయము తృతీయో ల్లా స ము . - వ. అవధరింపుము “రుణారస ధారాఫ్లుతహృదయ సదయ • తత్సవనధురా ధౌరేయసుఖకరవిహా రా రామా రెడ్డి పేట • రాజమ హేళా. శౌనకాది మహామునీంద్రులకు సూతుం డి . దొడంగె. గీ. అధిక బలుఁ డుదశార్ణ దే • శాధినాధుఁ డై తగిన వజ్ర బాహురాజ్యంబు గొనఁగ మగధ దేశాధిపతి మహా శ్రీ మహుఁడు హేమ ట్లని చెప్ప 8. రధుఁడనెడు రాజు సబలాభి రాముఁ డపుడు. క. ధనబలవంతుం డాయో, ధనబలర ధగ జతుర గప • దాత్యసీముఖసా ధనవలయితభుజుఁ డరిసా, ధనవిలయాంతకుఁ డగదును . ద శ్రితదో పజ్ 3<noinclude><references/></noinclude> dkhf92csdtu8qrjrnbiz0ioh1ziz4qr 104 233018 589756 2026-10-18T16:16:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 'భ వ్రాయు ర భ్యుద య ము వ. అంతనొక్కనాఁడు రాజ కార్య ఖడ్గవ వీణు లగు ప్రధానపురు గులం యిట్లనియె మ. వినుతవ్యూహవి భేదనో ర్వము నీతి ప్రమదాత్మరక్షణవిధి • ప్రారంభ మిష్టార్ధలా భము వి...' 589756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>108 'భ వ్రాయు ర భ్యుద య ము వ. అంతనొక్కనాఁడు రాజ కార్య ఖడ్గవ వీణు లగు ప్రధానపురు గులం యిట్లనియె మ. వినుతవ్యూహవి భేదనో ర్వము నీతి ప్రమదాత్మరక్షణవిధి • ప్రారంభ మిష్టార్ధలా భము విద్వన్నికరస్తుతంబు శమనం • ప్రాప్తంబు నౌ మంత్రకా · ర్యము గోప్యం బగుఁ గాన మీమదిని ని త్యం బిచ్ఛయి౦ప౦ దగ్గు౯ • గీ. కాన నామదిలో నొక్క కార్యసగణి యిప్పుడు ద్భవ మయ్యె న . దెట్టు లనిన సకల దేశాధిపతులు లంచము విథాన మొసఁగి రొశవజ్రబాహుం కు నొసఁగ కుండె. 5 6 7 క . అతఁడు మదోన్మత్తుండు, ద్ధతధనబలవిక్రమములఁ • దనరును 'యుద్ధో ద్ధతి గెలచి యతనిసంపద, లతిగయమునఁగొనఁగవలయు • హర్షించదగ్గు౯ • గీ. అనిన విని తత్ప్రధానవీ • రాగ్రగణ్య ముఖ్యు లిది దండనీతిస • ముజ్జ్వలంబు నీదువచనంబు మామది నిరుపమాన మోద మొనరించె నీయెడ మేదినీళ. క. అని వార లియ్యకొన న, జ్ఞానపతి సొగసైన కొలువుఁ జలించి. జయణం కనబిరుదధ్వజకీలిత, కనకరథం చెక్కి గౌతు • కం లీగు కొత్త క . సం ధుక్షిత షడ్విధబల, బంధురుఁ డైవెడలెఁ గామ బధీరీకృతఙ 10 గ్బంధుర సింధురదుందుభి, ఛాం ఛాం ధాంకగణములను • ధరణివణంక౯. 11 వ. ఇవ్విధంబున వెడలిన సీ. మధితదుష్పథజవ • ప్రథితావితథమనో రథదాస్త్రశస్త్రభృ • ద్రథము లలగ బంధురావయవగ • ర్వాంధకారస్రవ ద్దంధసింధురఘటల్ • గడలుకొనఁగ ఘోర బాహ్లిక ఛా • రారట్టతుఖ్కార ఘోట్టాణభట్టి కా 4 కోట్లు లేనయ చటులారిధీర హృ ! త్ఫుట పరిస్ఫుట నార 12<noinclude><references/></noinclude> 7y3mv0zvi8gulrq1fit69e4vofp0s4e 104 233019 589757 2026-10-18T16:16:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. తృతీయోల్లాసము . ర భటులు గొలువ భ టి సముద్భట వీర భూరి భేరీమృదంగఢ , క్కారవములు పటహగోముఖవాద్యశ బ్దములు భద్ర కాహళీ కుహళీరవ • వ్యూహములు ను నొక్క మొగి మ్రోయ మాగధుల్ పిక్కటిల్లి. వ....' 589757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. తృతీయోల్లాసము . ర భటులు గొలువ భ టి సముద్భట వీర భూరి భేరీమృదంగఢ , క్కారవములు పటహగోముఖవాద్యశ బ్దములు భద్ర కాహళీ కుహళీరవ • వ్యూహములు ను నొక్క మొగి మ్రోయ మాగధుల్ పిక్కటిల్లి. వ. మఱియు. సీ. అధికులై తగినట్టి • రధికులు ధృష్టనై వధికులుఁ దవిలి కేవలఁ జెలంగఁ బ్రాసికుల్ కార్ముకా భ్యాసికుల్ ముద్గర న్యాసికుల్ దగుహళా • హళి యొనర్ప తాళికుల్ వందినై తాళికుల్ నిశీతార హాళికుల్ ఫొటోపు • లగుచు నడువ హేతికుల్ ముసలవి •ఖ్యాతికుల్ ముష్టిసం ఘాతికుల్ మెండుగాఁ . గ్రందుకొనఁగ శాంఖకుల ఘాంటికులఁ గూడి • చాక్రికులు ను ఖాడ్లికుల యాస్టికుల మించి . కౌంతికులు ను దారసోత్సాహసన్నాహు • లగుచు నపుడు పగర నిర్జించు వేడ్క చే • బలసి రాగ సీ. స్వవిషయానంతర • స్థానుండు శత్రుండు తదనంతరుండు మి త్రత్వ మొందు తత్పరతర రాజు . దాసీను: డగుచుండుఁ దన వెన్క నుండు భూధవుఁడు దలఁప నటుల పాణ్ణి గ్రాహుఁ • డనఁబడుఁ గాన ని వ్విధమతంబున నెలయుచుండ సాధనోపాయంబు సాధు సహాయంబు పర దేశ కాలవి • భాగ మరసి ఘనవిపత్తి కి మును బ్రతీ కారవృత్తి కార్యసిద్ధియు నన నైదు • గతులు గలుగు P 108 13 14 15<noinclude><references/></noinclude> tprosw5iwcsm8y3k0g5pcy266kiqnnj 104 233020 589758 2026-10-18T16:16:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయుర భ్యుదయము . 10% సరసపంచాంగ మరియుదు . మడ్విధంపు బలము నడపింపఁ దొడఁగె న బ్బలితుఁ డపుడు. సీ. కాండీరవిక భయం . కరనినాదంబులు శరభిక స్వాన జారభటులు ' పౌండరీకిక ఘోర భాంకారరావముల్ ....' 589758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయుర భ్యుదయము . 10% సరసపంచాంగ మరియుదు . మడ్విధంపు బలము నడపింపఁ దొడఁగె న బ్బలితుఁ డపుడు. సీ. కాండీరవిక భయం . కరనినాదంబులు శరభిక స్వాన జారభటులు ' పౌండరీకిక ఘోర భాంకారరావముల్ .సైరిభిక ప్రస్ఫు • టారవములు వారాహీకో పుట్టి • తోరుసంరావముల్ భైరుండి గ్రశ బద్రజంబు ఖాడ్లిక సందర్భ • కఠినస్వనంబులు కౌశిక హుంక్రియా- కలుషరుతులు సాహసాగత సైన్యకో • లాహలములు · గలసి యేకీభవింప ను త్కంఠతోడ భీక రారణ్యగ ణ్యద ర్వీక రోగ్ర మార్గములు నిర్గమింపుచు • మహి భుండు. వ, మఱియు. సీ. పర దేశములకు సంబాధంబు రా కుండ వ్యూహంబు నొనరింప సూహఁ జేయు దుష్టసత్త్వంబులఁ దూలించనియమించు దృష్ట విధముఁ దెలియుఁ దవిలి సాందృష్టికో దర్కంబుఁ గార్తాంతి కులు దెల్ప సంతోష కలనఁ జెందు నింపుమీరంగ శ్యే • నంపాత కిట్టి ప్ర స్థానం బనుచుఁ బల్కుఁ బూనఁ జేయు నస్త్రముల బండ్ల సవరణ లలరుచుండ శార్కరిలసికతిలమహా • శాద్వలములఁ బ్రక టపంకిల నడ్వల • పద్ధతులను గడచి చతురంగబలములు త్కలికతోడ. శా. భీమానర్గళ నిర్గళత్పరబలా . భేద్యంబు ధాన్యాదిక 16 17 18 19<noinclude><references/></noinclude> e98wrdagd26755aq9oy3x6r5vcicmzs 104 233021 589759 2026-10-18T16:16:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృ తీయో ల్లా స ము . స్తోమ హేమ మనేక పార్శ్వరథవి . స్ఫూర్జద్భట ప్రక మో దామం బద్భుతనూత్నరత్నవిలన జ్ఞానం బజస్త్రైక స దైమచ్ఛత్ర గ వజ్ర బాహునృపు రాజ్యం బాక్రమించెన్ వడిన్ . చ. కలుషి...' 589759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృ తీయో ల్లా స ము . స్తోమ హేమ మనేక పార్శ్వరథవి . స్ఫూర్జద్భట ప్రక మో దామం బద్భుతనూత్నరత్నవిలన జ్ఞానం బజస్త్రైక స దైమచ్ఛత్ర గ వజ్ర బాహునృపు రాజ్యం బాక్రమించెన్ వడిన్ . చ. కలుషితథూళితో నెదురు . గాడ్పులు డాయ వరళ్ళు గూయ ను ల్కలు వడ రక్త మేఘములు గర్జిలి నెత్తురు నింప మించి చు గన్పడ దుష్టము లైన శాకునం 105 20 21 క్కలు భయదంబు గా దివిని బులు గనుపించ మాగధస • మూహము బెగ్గిల కగ్గలంబునన్. వ. ఇవ్విధంబున సముద్రతరంగంబులు చందంబున వర్ష బిందువుల విధంబునఁ జిలుక పరిగతి మిడుతగమివడువున నిసిళ్ల గుంపురీతి నేలయీనిన పగిదిఁ దండో పతండంబు లై లక్షోపలక్ష లై కోటానుకోటు లై పెక్కుగతుల నెక్కడఁ గన నక్కడఁ గనుపట్టు శతాక్షోహణీనూగధబలంబు వజ్రబాహు పరిపాలిత దశార్ణ దేశ నగర గ్రామజనపదంబు లాక్రమించి. ఉ. కొందఱు గత్నరాసులను గొందఱు స్వర్ణచయంబులన్ మఱిం గొందఱు దివ్యవస్త్రములఁ గొందఱు గోవృషి సంచయంబులజ్ గొందఱు సుందరీమణులఁ గొందఱు బాలురఁ గొంద ఱింపు జె న్నొందిన ధాన్యసంఘములు • నుద్భట వృత్తిని సంగ్రహింపుచుకో. సీ. యోగ్యకాపోతమా యూగ శౌ కాదిస్ఫు టోద్యానవరముల • నుక్కడంచి జాలపాదర థాంగ జాల మోదాభంగ విమలాంబుపద్మాక రములు గలఁచి సుఖభోగ్యశాలి కా * ముఖయుక్త సస్యంబు ఘోటకంబులు మెక్క-ఁ గోసినైచి ముక్తాఫలాసక్త • ముఖ్యేక్ష వనములు విటతాటనంబు గావించి మించి కమ్ర కేళిరథంబులు • గాసిఁ జేసి • ధనపదాగారములు జొచ్చి తస్కరించి సక లవ స్తువ్రజంబులు త్సుకతఁ గొనుచు రిపు బలంబులు తద్రాజ్య • రివుల నొంచి. 14 22 23 24<noinclude><references/></noinclude> hc302kq48u7wfrfkw1ff5yem1yz9pus 104 233022 589761 2026-10-18T16:16:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 భ ద్రా యు ర చ. అలరులఁ ద్రుంచి తీవియల బులుగులఁ గాంచి వానిఁ బోరి తొలుతనడంచి రథ్యములఁ . దయము భ్యు నన్నిఁటి ము న్ని రనించి పెంపుడుం పుచ్చఁ దలంచి రహస్యకూటముల్ దోరణముల్ విదళించి...' 589761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>106 భ ద్రా యు ర చ. అలరులఁ ద్రుంచి తీవియల బులుగులఁ గాంచి వానిఁ బోరి తొలుతనడంచి రథ్యములఁ . దయము భ్యు నన్నిఁటి ము న్ని రనించి పెంపుడుం పుచ్చఁ దలంచి రహస్యకూటముల్ దోరణముల్ విదళించి స్త్రీల సొం పుల నడలించి వారి వగు భూషణముల్ హరియించి మించఁ గన్ 25 క. అనద లగుచు ద్విషద పహృత, ధనక నక కళత్రపుత్ర . ధాన్యాం బరగో థను లైనిర్బంధను లై, చనుదెంచి నిజాధిపతికి • సాగిలి భీతి. . సీ. ఓమహారాజ నీ ౪ యుర్విలోపల ముందు సుఖసమృద్ధినిఁ జెంది • సుతులు మేము సకలసంపదల చే సంతతంబుఁ జరియించు వార మై యుండు నీ వార మయ్య వలసినయప్పు డెవారిదంబులు నిల్చి వర్షంబుఁ గురియు న వ్వారి గాఁ గ ముక్కారు పంటలు నెక్కడఁ గనుగొన్నఁ దరుగకుండును ధాన్య • తతి దలిర్చి కామధేనువు లన థేను తాము కొనఁ గ క్షీరవారిధి నింపు నీ సీమ నెపుడు బ్రాహ్మణక్షత్త్రియార్యశూ ద్రవ్రజంబు సత్యవృత్తిఁ జరించు నే శ్వర్య మొంది. గీ. అట్టి మాపాటు విను మిప్పు . డవని నాధ యరివరులు నీదురాజ్యంబు నాక్రమించి భంగపాటును సంకట పాటు గల్లె నయా యేమి పాటు దుఃఖ 26 27 పలుక వచ్చు. 28 క. నిగుడింపు నీదు మగ టిమి సెగ పొగ లెగయం గ శత్రు సేనాటవుల దగులుకొనఁ గలే కునికిని వగలు డుగు నే నిన్నుఁ గొల్చు . వారల మదిలోన్. వ. అని విన్న వించిన. 29 30<noinclude><references/></noinclude> bfrc43qbwcopzponlzdlv48naorujsn 104 233023 589762 2026-10-18T16:17:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృ స ము . ల్లా మ. విని యాభూపతి క్రోధమూర్ణితరసా వేశాత్ముఁ డై మంత్ర కా ర్యనిరూఢాంతరులైన వారిఘనశౌర్యస్ఫూర్తిఁ జెన్నొందు వా రినిఁ బిల్వ న్ని యమించి శాత్రవులు గా రించం గ నెన్నా...' 589762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృ స ము . ల్లా మ. విని యాభూపతి క్రోధమూర్ణితరసా వేశాత్ముఁ డై మంత్ర కా ర్యనిరూఢాంతరులైన వారిఘనశౌర్యస్ఫూర్తిఁ జెన్నొందు వా రినిఁ బిల్వ న్ని యమించి శాత్రవులు గా రించం గ నెన్నాళ్ల కో మన కుద్యోగము గల్గె సర్వబలసం మర్దంబు గాఁ బోఁ దగు౯. మ. అని మీసా ల్వడి వేసి యీసునను బాహాదండ పాండిత్య మే ననిలోఁ జూపెద నా సమానుల టె ము న్నామాగధుల్ గీగధుల్ ననుబోటిం దొడరం గ వచ్చినను నా నానా విధాస్త్రాలి త తనువుల్ నెత్తుట జొత్తిలం బర పెదం . దథ్యంబు గా నెంచినన్. వ. అని కోపాటోపంబులం బలికి . సీ. సమర సన్నాహదు . స్సహబలం బలరం గ రథముఁ దె మ్మనిన సారధి గడంగి వివిధా స్త్రశస్త్ర ప • వేళదివ్యం బైన తేరు సమ్ముఖము గాఁ • దెచ్చి నిలుపఁ గని తదథం చెక్కి కదనం బొనర్చు నా పవరూదినీ పతుల్ దరిసి నడువ నాగ రాశేషమా నపయోదము వహించి చతురంగ వాహినీ సహితుఁ డగుచు స్వీయ దేశ పజా ర్తికృ * చ్ఛీల ఖేల 107 31 32 33 బహుళమాగధ సైన్యసం • బాధనంబు కొరకు రౌద్రరసవిశేష • ఘూర్ణమాన మానసంబున వెడలె న మ్మహి వడంక . స్త్రగ్విణీవృత్తము. భూర్భువర్భారకృ * ద్భూరి భేరీని నా దార్భటుల్ ఢాక్కని రావాదముల్ మోసే నా విర్భవత్సాన . ద్వేషిరాడ్గర్బిణీ దనో త్కంఠ దీపింపఁగన్. గర్భని ర్భేదనో క. తనరాజ్యనర్తు లై తగు, మనుజులలోఁ గల్గు పోటు నెను వెంట నంటి రా న, జ్జనపతి సంగరము సేయ 34 3 5 మానిసు లెల్లన్ సరభస వృత్తిన్. 36<noinclude><references/></noinclude> 7oylvyrsi2lp76ptnbel0bdfl7ynbsl 104 233024 589763 2026-10-18T16:17:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 భ ద్రాయురభ్యుదయము . వ. ఇవ్విధంబున బలసమన్వితుం డై యొక్క దినమాత్రంబున శత్రు సైన్యంబుఁ సిలి క. అరదంబులు న రదంబులు కరులు కరుల్ హరులు హరులు కౌతుక మలరన్ నర పతులు ను నరపతులు ను దు...' 589763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>108 భ ద్రాయురభ్యుదయము . వ. ఇవ్విధంబున బలసమన్వితుం డై యొక్క దినమాత్రంబున శత్రు సైన్యంబుఁ సిలి క. అరదంబులు న రదంబులు కరులు కరుల్ హరులు హరులు కౌతుక మలరన్ నర పతులు ను నరపతులు ను దుర మొనరించం గ నపుడు తుములం బయ్యెన్. సీ. శుండాంచితాయసో దండతండముల చే నెత్తులు వగులం గ • మొత్తి మొత్తి . కఠినో గతరదంత ఘట్టనంబుల చేక గొమ్ములు జిరుగం గఁ గ్రుమ్మి కుమ్మి పటు భయంకర వాల పాళతాడనము చే వీఁపులు జెదరం గ వేసి వేసి దృఢదృషత్సంకాశ * దీప దేహోద్ధతి మేం గ మెదపి మెదసి మలయమాళవ చోళ సిం హళ సముద్ధ చండవేదండము లఖండ సమర సంకు లంబు గ ను హా స్తిపక సమా లంబనంబు దోఁచఁ దదధిష్ఠితవ)జం • బేచి పోగె సీ. ఫాలస్థలాయఃప | బాలీనమకుటముల్ ఖడ్గ ధారలు . ఖంగు ఖంగు మనఁ గ కవచరూపంబు లౌ ఘనశిలాభ క్తరూల్ కరవాలగతి ఘల్లు ఘల్ల నం గఁ గూర్పరగు ప్యయః • కోశముల్ మండలా గ్రంబులచే ఖణిల్ ఖణి లనఁ గ బంధురతరము లౌ స్కంధ దేశంబులు తరవారులను ఖరిల్ ఖరి లనంగ హత్తుకొని మత్తు లైనరా హత్తు లదరి సింధు కాంభోజకురుపార శికవనాయు 37 38<noinclude><references/></noinclude> nejec8sly748y7igvslgnfp9rysup53 104 233025 589764 2026-10-18T16:17:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లాసము • యవనభవననవీనవా హములఁ బరపి తుముల మొనరించి రన్యోన్య సమత దనగ. సీ. రథములఁ బరపి త ప్పృధులఘట్టనముల నెదిరించు భటుల ముక్ జరిపి చదిపి రయము మీరఁ గ సాంపరాయికంబున మోహ రి...' 589764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లాసము • యవనభవననవీనవా హములఁ బరపి తుముల మొనరించి రన్యోన్య సమత దనగ. సీ. రథములఁ బరపి త ప్పృధులఘట్టనముల నెదిరించు భటుల ముక్ జరిపి చదిపి రయము మీరఁ గ సాంపరాయికంబున మోహ రింపు పాదాతంబుఁ జంపి చంపి యిరు గెలంకుల నిల్చి దుర మొనర్చినవారి శిరముల నందంద చిదిమి చిదిమి నెను వెంట వంటి వ చ్చిన శూరబలముల . మించి తచ్ఛదములఁ ద్రుంచి త్రుంచి యద్భుతాన్యోన్య సైన్యగ • హనమునడుమఁ జొచ్చి ఘంటాపథంబు గాఁ • బెచ్చు పెరిగి రధికులత్యంతరణమనో రధికు లగుచు బవర మొనరించి రమిక మౌ బరవసమున. 109 40 41 వ. ఇవ్విధంబున నుభయసైన్యంబులుఁ దలపడి పరిఘ గదా ప్ర్రాస తోమర భిండివా లాసీ ముసల క్షణయ కంపణ భల్లాంగ చ్ఛురికా కుంత ముద్గర శ ర చక్ర క్రకచ ఫాల లాంగూ లాంకుశ కఠార శూలాది సాధనంబులం బ9 యోగింపుచుం దలపడి. లయవి భాతి. పుడమి గడగడ వడక నెడతెగక నిగుడు వడి . 42 పిడుగులను దెగడు కడు బెడిద మగుదంతుల్ తొడర జడి విడివడిన వడువునను మిడుగురులు • గడలుకొన నలుగడలఁ బదు కడిఁదితూపుల్ తడబడక గడుసు లగు నొడల నడుములఁ దొడల నడుగులను నెడలిబుడి బుడి వడియు రక్తం బడరఁ జొడు పొడు మనెడు నుడువులను నుడువుచును విడనిక డిమిని జడత దడబడక సేనల్.<noinclude><references/></noinclude> eiggueirxxu0y9oycdk1lzhuefcuikf 104 233026 589766 2026-10-18T16:17:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . సీ. ప్రబలముష్టీ ముష్టిఁ బాటించి కొందఱి శిరములు పఱియ లై తొరుఁ గఁ జేసి ప్రక టఖ డ్గాఖడ్గఁ • బచెరించి కొందఱి కరచరణంబుల నురుముఁ జేసి భీమ బాహాబాహిఁ బెనఁగొన...' 589766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>110 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . సీ. ప్రబలముష్టీ ముష్టిఁ బాటించి కొందఱి శిరములు పఱియ లై తొరుఁ గఁ జేసి ప్రక టఖ డ్గాఖడ్గఁ • బచెరించి కొందఱి కరచరణంబుల నురుముఁ జేసి భీమ బాహాబాహిఁ బెనఁగొని కొందఱి కాయంబులను దును కలుగఁ జేసి చటులదండాదండిఁ . జర్చించి కొందఱి బిరుసు లౌ వీఁపులఁ బెటిల మోది పటునఖానఖి ఘనపదా పదిఁ గచాక చిని రదాతది ననిఁ జేసి • రనుపమప్ర తాపదీపిత వీరాను లాప మలర సుభయపక్ష బలంబులు • రభసమునను. 44 45 ఉ. భండనభూమి నిట్లు భయ పద్ధతు లై కడు నుత్సహించి యు డ్దండ పటిష్ఠతం దొడరి దారుణయుద్ధముఁ జేసి చేసి బ్ర హ్మాండ కటాహముల్ వగుల నార్చిన నదిగుహాంతరంబులన్ నిండి ప్రతిధ్వనుల్ నిగుడ • నివ్వెఱఁ గందిరి దివ్యు ల త్తరిన్. వ. మఱి యు సబ్బలంబులు రుపడి నొక రొకరు తమశౌర్యంబు మెరయ ఖడ్గం బుల వేసి కుంఠంబులం బొడిచి కుఠారంబుల నడిచి వంకులఁ గ్రుమ్మి శూ లంబులం జిమ్మి ముసలంబుల మొత్తి పరిఘుంబుల విదళించి పాళంబుల బం థించి ప్రానంబుల విశసించి భిండి వాలంబుల భేదించి ముద్గరంబుల ఛేదిం చి చక్రంబుల విక్రమించి తోమరంబుల నాక్రమించి మఱి యు వివిధాయు ధంబులఁ బరఁగించిన విరుగు తేరు లును నొరఁగు నేనుంగులు ను దిరుగు హ రులు ను దరుగు భటులు నుం గలిగి విచ్ఛిన్నంబు లైన ఛత్రంబులు విదళి తంబు లైన కేతనంబులు విధంబు లైనతను త్రాణంబులు విదితంబు లైనళరా, సనంబులు విధ్వస్తంబు లైన శరీరంబులు విగతంబు లైన బొమిడికంబులు వికలంబు లైన మస్తకంబులు విలూనంబు లైన కంఠంబులు వికీర్ణంబు లైన భుజంబులు విగళితంబు లైన వక్షంబులు వివిధంబు లైన తుండంబులు విశ కలితంబు లైన యూరువులు విపాటితంబు లైన జంఘికలు విభష్టంబు లైన<noinclude><references/></noinclude> 0lhnow38r6lj4gp83kv54g5uhv0pgyf 104 233027 589767 2026-10-18T16:17:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లాసము . 111 పదంబు లుం గలిగి విష్వగ్వ్యాకీర్ణ నర్తన పరివర్తనప్రభూత భూత ప్రేత పిశాచ శాకినీ డాకీనీ బేతా ళాదిగ కోలాహలరవంబు గలిగి బహుప్రహరణంబులవల న బుడిబుడి జడియు శోణిత...' 589767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లాసము . 111 పదంబు లుం గలిగి విష్వగ్వ్యాకీర్ణ నర్తన పరివర్తనప్రభూత భూత ప్రేత పిశాచ శాకినీ డాకీనీ బేతా ళాదిగ కోలాహలరవంబు గలిగి బహుప్రహరణంబులవల న బుడిబుడి జడియు శోణిత ధారాళ ధారావారిపూరంబు దారుణ బాణవిలూ నగజవాజియోధ మేదోమాంసమజ్జన స్తిష్కంబు పంకంబు భుజంబులు భు జంగంబులు శిరఃకపాలంబులు కచ్ఛపంబులు శిరోరుహంబులు శైవాల౦బు లు కరంబులు మత్స్యంబులు తురంగంబులు నక్రంబులు ద్విపంబులు ద్వీ పంబులు ఛత్రంబులు ఫేనపుంజంబులు చామరంబులు మరాళంబులు నానా విధభూషణమణిగ ణ చూర్ణంబు పులినంబు గల సంగరాంగణంబు మహార్ణవం బు ననుకరించె నట్టి దంభ సంరంభ విజృంభనూ ణద్వంద్వయుద్ధంబున శతాం గంబుల ని ట్టట్టు జేయుమాతంగంబులు మాతంగంబులఁ దూలించు తురం గంబులు తురంగంబులఁ బెదరించు భటులు ను నిట్లు నిర్మర్యాదంబు గాఁ సమయంబున క . మగదమహీపతి ఒలమున, మగటిమి గల వార లేచి బెగడుపడఁ జేసి తరిమిన, వగ చెడుచు దశార్ణ సేన వ. అట్టియెడ వజ్ర బాహుండు. క. కలఁగిన తద్బలమును మును గొలుతలఁగాఁ జేసి నృపతి కుంజరుఁడు చాలా చలవృత్తినొంద మాగధ బలముల జఝరిత గాత్ర • వరులు గఁ జేయుడ్. క. వెరచరచి నలుగడలకు . బరచిన తన బలముఁ జూచి బాహాబలవి స్ఫురితుఁడగుఁ హైదురథుఁ డం బరతల భూతలము లడరఁ బటురయ మలర౯. క. హుంకృతులు సింజినీభవ, టంకృలు సదానకరిఘ ఫ్రీంకృతులు భేరికోదిత, భాంకృతు లడరంగ వజ్ర నీ వజ్రబాహుం డేయు వాడి తూపుల చేత నరవర లై పోవు నరదములు ను 46 మార్బలముల ముక్ • వడిఁ బరచు తరి. 48 49 50 టాసంభూతో బాహుం గది సెజ్ . 51<noinclude><references/></noinclude> d7gz3d136hos59ryp3vfg15brgbx7zd 104 233028 589768 2026-10-18T16:18:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1:12 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . హేమరధుం డేయు భూమమార్గణములఁ బరపర లై పోవు • భట చయములు వరశిలీముఖముల వజ్ర బాహుం డేయు న ట్టిట్టు బడు చుండు • నశ్వములును హేమరథుం డేయు . నిద్ధ బాణంబుల జర జర ఁ ద...' 589768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>1:12 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . హేమరధుం డేయు భూమమార్గణములఁ బరపర లై పోవు • భట చయములు వరశిలీముఖముల వజ్ర బాహుం డేయు న ట్టిట్టు బడు చుండు • నశ్వములును హేమరథుం డేయు . నిద్ధ బాణంబుల జర జర ఁ దిరుగు పె న్కరివరములు నిటుల నన్యోన్యబలములు • నేకశరము లడరఁ గాఁ జేసి యలయించి కడిమి మెరసి యేపుతో వజ్రబాహుండు హేమరథుఁడు దీ పదివ్యాస్త్రములఁ బూనఁ దివిరి యపుడు. గీ. వజ్ర బాహుండు విస్తార నారిధార వారిదాస్త్రంబుఁ బరఁగింప భూరికోప మెసఁగ నా హేమరధుఁడు • ను ద్వృత్తిమీఱ మారుతాస్త్రంబుజేతఁద న్మహిమ నడఁచె. . 52 53 క. విరసంబు మ్మరము గ భూ, ధరబాణము వజ్రబాహు ధరణిపుఁ డేయజ్ సరి గా హేమరథుఁడు ద, త్పరిహర మై తనరఁ గులిశ క. దర్వీక రాస్త్రమపుడు సు, పర్వులు వినుతింప వజ్ర దుర్వార హేమరథుఁడు స, గర్వుం డై గారుడా స్త్ర గీ. వర్ణి తాగ్నేయ బాణ మా • వజ్ర బాహుఁ డేయ నది జ్వాల లడరం గ నేచి రాఁగ, బాణం బేసెజ్ . బాహుం డేయ గతిచే నడ చెజ్ . 55 హేమరథుఁ డంత వరుణాస్త్ర మేసి దాని యుదు టడంచెను దన సైన్య · ముబ్బు చుండ. 56 క. రుంద్రప్రకాశమునఁదగు నైంద్రాస్త్రము వజ్ర బాహుఁ డడరించ యశ స్సాంద్రుఁ డగు హేమరథుఁడు మ హేమచేత దాని యేపడచె వడి. 57 వ. ఇవ్విధంబున సింహంబుల చందంబున శరభంబులబోలి కె శార్దూలంబులగ తి వృషభంబులవిధంబున గజంబులచాడ్పున నంతకంతకు మచ్చరంబు గ<noinclude><references/></noinclude> kj9hi3psf7woch0fdgxt82ey7oczhk2 104 233029 589769 2026-10-18T16:18:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృ తీ యో స ము • 118 చ్చుకొన దివ్యాస్త్రవిలాసంబుఁ జూపుదుః జిందంబుల మొఱయింపుచు భే రులు మెరయింపుచు నిజబిరుదంబులఁ జాటింపుడు. శరవర్షంబులు వాటింపు చుఁ బోరు నవసరంబున. సీ. సచివభృత్య...' 589769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృ తీ యో స ము • 118 చ్చుకొన దివ్యాస్త్రవిలాసంబుఁ జూపుదుః జిందంబుల మొఱయింపుచు భే రులు మెరయింపుచు నిజబిరుదంబులఁ జాటింపుడు. శరవర్షంబులు వాటింపు చుఁ బోరు నవసరంబున. సీ. సచివభృత్యామాత్య సహితుఁ డైయవ్వఁజ్ర బాహుండు మగ థాధి పతిని గిట్టి యెదింట గుఱ్ఱంబు లారింట సారథి నేడింటఁ డద్ధ్వ జం • బెనిమిదింటఁ జాపంబుఁ దొమ్మిది తూపులఁ దత్తను త్రాణంబు దళసంఖ్య బాణములను వక్షంబుఁ గాడం గ వడి నేయుటయుఁ జూచి క్రోధారుణాక్ష్యఁ డై • యోధవరుఁడు నతఁడు నిగుడించు శరముల నంతకంటె బెడిద మగు తూపుగమిచేత నుడిపి తత్ప్ర కారమార్గంబునకుఁ బ్రతీకార మెనయఁ జేసి కడుకూటయుద్ధంపు • చిత్తమునను. క. తనయోధాగ్రణు లందఱిఁ, గనుఁగొని దేవీచి కడిమి త్సునిశిత బాణాసారము, మునుమిడి వారింపుచో న చందమటర గీ. స్వాతివర్షంబు గురిసిన నతని యరదంబు బాణమయంబుఁ జేసి విజయబిరుదాంక నిజయోధ విఠలిఁ జూచి పట్టుఁడని బరవన మెచ్చ • నట్టియెడల • సీ. ఆహవంబున నుక్కి యలఁతఁ జెందిన వజ్ర) బాహుపై మాగధుల్ పలువు రేచి యొగిఁ బాగ వాక్ర్పత్య • గుదగధిస్థలము దవిలి శస్త్రాస్త్రనం • తతుల చేతఁ దద్వాహము సహస్ర ధా రంధ్రము గఁ జేసి కొంద తాతనిలేరు • గూల్చి రొకఁటఁ 58 59 గడలుకొనఁ గఁ ద మోఘాస్తుం డై. 60 61 15<noinclude><references/></noinclude> qk1f6xwrm617am1h6h25sko2cvaoz8r 104 233030 589770 2026-10-18T16:18:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 భద్రాయురభ్యుదయము గొందని సూతు గుఱియం గఁ జేసిరి కొంద తాతని విల్లు • గ్రిందుపరచి రెలమిఁ గొందఱు తత్తూణ మిలఁ బడం గం జేసి రొక కొండ అతని వాజివ్రజంబు నరికి యిటువలె నా రాజు విరథు...' 589770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>114 భద్రాయురభ్యుదయము గొందని సూతు గుఱియం గఁ జేసిరి కొంద తాతని విల్లు • గ్రిందుపరచి రెలమిఁ గొందఱు తత్తూణ మిలఁ బడం గం జేసి రొక కొండ అతని వాజివ్రజంబు నరికి యిటువలె నా రాజు విరథుఁ జేసి పట్టి బంధించి రత్యంత బలము మెఱయ, చ• ఇటువలె బద్ధుఁ జేయుచు ను శ్రీ హేమర థాధిపు యోధు లెల్లఁ ద ద్భటసచివా ప్తభృత్యగణ బాంధవులం దఱిఁ బారఁ ద్రోలి యు ద్భటు లయి భేరికా విజయ భాంకరణంబుల శంఖ కాహళ స్ఫుటరవముల్ సెలంగఁ బరి • పూర్ణమనోరథవృత్తి దోపఁ గ౯, సీ. మహితకాంచనమణి మయము లై రంజిల్లి కనుపట్టు తగు శతాం గములఁ గొన్ని దాన ధారాసమిం • ధానగంధోల్లస ద్బంధురతర ధ • పనులఁ గొన్ని కల్యాణకరరత్న పల్యాణభరవాయు గమనంబు గల తురం • గములఁ గొన్ని యతి భార వాహకోన్నత కాయములు గల్గి సమదంబు లైన యు ష్ట్రములఁ గొన్ని బహుళముక్తాభలాంచిత పటగృహముల వితత సౌవర్ణముద్రికాం • చితవిశాల పేటికాసంఘముల రాజు • బిరుద కేత నాదులను గొని రత్యంత • మోద మలర • వ. మఱి యు. గీ. పరచు తన్మంత్రి ముఖయోధ వరుల మీఁద వాయు వేగాళ్వములఁ దోలి • వారిఁ బట్టి పాశనిర్బంధ దేహు లై • వరఁ గఁ జేసి హేమరథు మ్రోల నిడ నమ్మ • హీశుఁ డపుడు, 62 63 64 65 66<noinclude><references/></noinclude> tgkk336sn9uq9tz01qc6s4edfaalyfg 104 233031 589771 2026-10-18T16:19:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లాసము.. గీ. వీని నా వజ్ర బాహుని విరిచికట్ల తోడ బలుశకటములతోఁ గూడఁ బెట్టి తెండు మీ రిపు డేమర కుండుఁ డనుచు విజయదుందుభి మ్రోయించి వేడు కలర . 115 67 క. నృపుఁడు చతుర్విధ సైన్య,...' 589771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లాసము.. గీ. వీని నా వజ్ర బాహుని విరిచికట్ల తోడ బలుశకటములతోఁ గూడఁ బెట్టి తెండు మీ రిపు డేమర కుండుఁ డనుచు విజయదుందుభి మ్రోయించి వేడు కలర . 115 67 క. నృపుఁడు చతుర్విధ సైన్య, ప్రపతులఁ గని మనము వజ్ర బాహుపురశ్రీ నిపు డపహరించి యీరా, జ్యపరిగ్రహణంబు సేయ నర్హం బరయ. 68 యానతి నొసఁగిన వా, రను మోదముతోడ వేగ క . అని 70 మలరఁగ శుభల క్ష్మినిఁ దగు తత్పురవరణముఁ, గని లగ్గకుఁ జొచ్చి మిగులఁ గడిమిదలిర్ప౯. క. వీరులు తత్పు కావలి, వార లొకించుక యు వేటు • వాటుల చేతం బోరఁ వారల నెల్లం, జీరికిఁ గైకొనక శత్రు సేనలు కడిమి౯ • గీ. ధనకనక వస్తు వాహనా వజ్రబాహుని నగరి ము • వ్వకఠి గాఁ X దోచి తమతమ కిష్టవ స్తువులఁ గొనుచుఁ బ్రభునియుక్తిఁ దదంతఃపురమున కేగి. సీ. నవవిధస్థానసం • భవమౌ క్తికంబులు రు గలుగు దివ్యాగార ములు గలంచి వజ్రవైదూర్యప * వాళ గో మేదికం బులమిం చుదవనితం బుల నడంచి సౌవర్ణ చేలసం • చయమున విలసిల్లు లలితచతుశ్శాల • ములఁ జరించి రమణీయత పనీయ • రౌప్యముద్రిక లుండు భాండాలయంబుల 71 బడలు పరచి హార కేయూర మంజీర చారుమకుట ఘటిత పేటీభరంబుల గానిఁ చేసి వలసినట్టుల దిరిగి య వ్వారి గాఁగ నపహరింపుచు రిపుసైన్య మలరు మతిని. సీ. రామణీయకకన . దాజగృహస్త్రీల రాజిల్లు దాసదాసీజనులను 72<noinclude><references/></noinclude> kd9q059wk6ol65igmmvc8n56g00df1r 104 233032 589772 2026-10-18T16:19:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '418 భద్రాయుర భ్యుదయము. జన్యస్థలమునకుఁ • జనక శాలల నుండు హరిమూర్తి వివా రంగత్తు రంగమా తంగములను వాహి • తావి వాహిత నిత్య మాన్య లై తగు రాజ కన్యకలను బోషితవ్య క్తి కా • పోతమాయూరాఙ భర...' 589772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>418 భద్రాయుర భ్యుదయము. జన్యస్థలమునకుఁ • జనక శాలల నుండు హరిమూర్తి వివా రంగత్తు రంగమా తంగములను వాహి • తావి వాహిత నిత్య మాన్య లై తగు రాజ కన్యకలను బోషితవ్య క్తి కా • పోతమాయూరాఙ భరిత చామీకర • పంజరము లఁ జనమనోహరతనుమృగ • సంతతులను మహితకస్తూరి కాసంకు మదమృ గమద ముఖ్యగంధయుత సుకంద ములు ను మొదలు గాఁగ సర్వార్థము హరించి కౌతుక మున. సీ. ద్రాక్షా ఫల సముద్ధి తస్వాసవంబులోఁ . జర ణాయుధో పదం • శంబుఁ గూర్చి సమ్యగైక్షవర సాం • చర్సీధుతతితో న జాపై కరంబుఁ బో • సంగఁ జేసి మత్స్యండికాదిసం • భవమధు ప్రతతిలో సచ్ఛేక తరసంబు • సంఘటించి మహితగంధో త్తమా మైరేయమును గూర్చి యావిక పలలంబు నావటించి వారవనితాళి ఫేలాస వంబు గాఁగఁ జేసి పానం బొనర్చి రం • జీల్ల వారిఁ బట్టుకొని ప్రమదావన ప్రముఖములను రూపు మాపుచు నప్పు డా రూఢ బలులు. సీ. దుర్భరాపర్వార్థ * సౌర్భక స్త్రైణాశు పాతపంకిలము నే పట్టుఁజూడ గుల్భద్వయసశాత • కుంభముక్తాఫల కాలంబునే చక్కిఁగనిన జానుమాత్రసితాభ్ర సంకుమదాగరు 73 7+<noinclude><references/></noinclude> ces4sg36tm77wpsfkz31rmip9kpkui4 104 233033 589774 2026-10-18T16:20:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లాసము • గంధగంధిలము నెక్కడఁ దలంప సర్థదఘ్నాఢక • చణక శాలికుళుత్థ మాషతుందిలము నే మన్కి నరయ ఘనజనులు చూరఁ బుచ్చిన కతనఁ దత్ప రాపణంబులు జూపట్ట నఖిల జనులఁ జెరఁ గొనుచుఁ బో...' 589774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లాసము • గంధగంధిలము నెక్కడఁ దలంప సర్థదఘ్నాఢక • చణక శాలికుళుత్థ మాషతుందిలము నే మన్కి నరయ ఘనజనులు చూరఁ బుచ్చిన కతనఁ దత్ప రాపణంబులు జూపట్ట నఖిల జనులఁ జెరఁ గొనుచుఁ బోవ సింధుసం భరితనినద మనుకరించెను వినువారి • కద్భుతముగ. గీ. అప్పు డాబాలగోపాల మనక ప్రజలు నొక్కమొగి నైరులకుఁ జిక్కి సుక్కి పొక్కి కుంది యాక ంద నధ్వనిఁ జెంది యుండ శత్రుజను లేగు చుండు తత్సమయమునను. మ. సరధా శ్వేభభటాళి యెమగథదే • శం బేలు చున్నట్టి హే మరథుం డున్న నృపాలమౌళి మిగుల • న్మత్తిల్లి దాశార్ణరా జ్యరమాధీశ్వరు వజ్ర బాహునృపుఁ బ్ర ఖ్యాతాత్ముఁ గాఁ జేసి చె బంధించక పోవు వాతజా మొర . సెజ్ క. ఆవార్త సకలరాజ్య, శ్రీవిభవసమేత రాజ త్యావిష్కృతో క్తు లడర భ, యావహత వ. అట్టి యెడ. సీ. ఒనరభద్రాయురభ్యుదయాధి నెఱిఁగిన 117 75 76 77 శేషించు దేశంబుల · శేఖరులు హ హే జాగరూకు లైయుండి రోగి . వాఁ డౌటఁ జేసి య • న్యైశ్యవరుఁడు మథితారివీరుఁ డ •మ్మగధాధినాధుఁడు ద్వృత్తుఁ డై యస్మత్సమృద్ధిగలు మించు దేశం బాక మించఁ గలఁడు వాని విక్రమం బిమ్మహా • వీరు చేత నడఁగింప వలయు నీ యెడ నది యుం గాక మును బితౄణముఁ దీర్చు కొను నతం డె సుతుఁడు గాక తదన్యుఁడు సుతుఁ డె మఱి యు నివ్విధంబున భూపాల • కేప్సితంబు 79<noinclude><references/></noinclude> dx5m16h2upp7axi47vsif0fslk4pf4z 104 233034 589775 2026-10-18T16:20:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయురభ్యుదయము సర్వజన సమ్మతం బని • శప్రసాద ఁ డితఁ డతనిఁ గ లంచఁ గలఁడు. వ. అని విచారింపు చున్నంత. మ. ఫణిహారుణ్ పర దేశ నైవధికులై ప్రస్తావనావొస్తవా . భాషింప నాతండు త కృణితి న్మా...' 589775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయురభ్యుదయము సర్వజన సమ్మతం బని • శప్రసాద ఁ డితఁ డతనిఁ గ లంచఁ గలఁడు. వ. అని విచారింపు చున్నంత. మ. ఫణిహారుణ్ పర దేశ నైవధికులై ప్రస్తావనావొస్తవా . భాషింప నాతండు త కృణితి న్మార్దగ తార్యవల్లభునితో త్ఫణితిం జెప్పినస్ఫూర్జదూర్జితశర త్పర్జన్యగర్ణావిజృం భణ మేపార నపొరకోప మలరజ్ సీ. ఘనయోగివరలబ్ధ• ఖ డ్గశంఖంబులఁ భద్రాయు వత్యుద్ధతి. గొని హీరకవచంబు మును ధరించి మణిగణాలంకార మకుటాదుల వహించి రమ్యదుకూలాంబ రములు గట్టి పరశు పట్టిన శూల కరవాల ముద్గర ప్రాన తోమర భిండి • వాల ముఖ్య శస్త్రాస్త్రముల నెల్ల • సవరించుకొని వీర గంధమాల్యంబులు •త్కలిక ః దాల్చి రాజగవసమాన విశ్వజేత మార్గణంబులు విలసిల్ల భర్గుఁ డనఁ గఁ 80' 81 82 మనుశరాసనవరము బ్ర . హ్మాస్త్ర ముఖ్య దనరి సఖుఁ డైన తద్వైశ్య తనయుఁ జూచి. 83 క . ఇపుడు ధనుర్విద్యాభ్యా నపరిశ్రమ మాకుమార • చాతుర్యముతో నుపమింపఁ జేసి శాత్రవ నృపతుల మును గీటడంచి • నిగుడఁ గవలయుక్ క. కావున నీ వీయెడ వీ, రావేళముఁ బూను నాన నావిజయ మె నీవిజయము, గా వివరింపు మి దె మైత్రి గీ. అనుచుఁ బలికిన సమరోచితాసమాన భాసమానసముద్యచ్ఛ • రాసమాన 84 హాయము గలుగ౯ గడలుకొనంగ.<noinclude><references/></noinclude> 4ikjzxwz2j0pw1tjg9bw6dpuknc68l1 104 233035 589777 2026-10-18T16:20:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయో ల్లా స ము . . నీయ బాణవ సాధ న నియతుఁ డగుచుఁ దద్వధోత్సాహ పరత చేఁ • దగిన నగుచు. సీ. ఋషభయోగీంద్రమ హేశ్వరాంముల ముందు స్వాంతంబులోపల • సంస్కరించి మాతృవందనము త • న్మానితాశీర్వా...' 589777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయో ల్లా స ము . . నీయ బాణవ సాధ న నియతుఁ డగుచుఁ దద్వధోత్సాహ పరత చేఁ • దగిన నగుచు. సీ. ఋషభయోగీంద్రమ హేశ్వరాంముల ముందు స్వాంతంబులోపల • సంస్కరించి మాతృవందనము త • న్మానితాశీర్వాద మొంది వైశ్యాడ్యు నా • నంద మెనసి బహుమంత్రపూర్వక ప్రహరణంబులు మూతిజ మంతంబు లె కనం బడి వెలుంగ ననముఁ డై రంజిల్లు • సునయుఁ డవ్విధమునఁ బొలిచిన వారి న ప్పురజనమ్ము నలరి శత్రులు గెల్చి మీ రతిరయమున రావలయు నని దీవింప భావజారి కవచసామర్ధ్యయు కవి • శ్రమధురీణుఁ డైన భద్రాయు వవ్వేళ హర్ష మెసఁగ. . శా. దాఘిష్ట ప్రతిఘాతిఘాత విధినం ధానోన్మనీ షామహా శ్లాఘా మోఘజవప్ర భావవిలస • చ్ఛౌర్యంబునక్ స్వీయథా రాఘోట్టాణము నెక్కి దివ్యబలధారంధర్యధుర్యుండు నై మేఘాడంబరశంబనిస్వనసము • న్మీలదవారంభుఁ డై. క . వినయంబుతోడ సునయుఁడు ఘనతర కాంభోజఘోటకము నెక్కి యశో ధనుఁ డై తగుభ దాయువు వెనుకొని మును రాఁగదివ్య విభవం బలరణ్. వ. ఇట్లు త్వరితగతిం జనుదెంచి. సీ. అశుత బ్రాహ్మణం బక్షాత పార్థివం బవిదితార్యం బబు • కాంత్యవర్ణ మాహృతధన ధాన్య • మాద్రవత్కంఖాణ మాస్ఖలర్ల జబృంద * మావి లూన 119 36 87 88 89 90<noinclude><references/></noinclude> bnvzgobtt6dt2v806bp3g3snuom2z8f 104 233036 589778 2026-10-18T16:20:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . ర ధనంX మాధ్వస్త్ • రధ్యాధరాజాత మాభ్రమచ్ఛేకంబు • నాపతద్ధ్వ జవజం బాభిన్న సౌధాగమాగళ త్తోరణం బాకృత్త • దుందుభి యును గలిత పట్టణము నరాజ కంబు నప థాన మావర్ణిత...' 589778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>120 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . ర ధనంX మాధ్వస్త్ • రధ్యాధరాజాత మాభ్రమచ్ఛేకంబు • నాపతద్ధ్వ జవజం బాభిన్న సౌధాగమాగళ త్తోరణం బాకృత్త • దుందుభి యును గలిత పట్టణము నరాజ కంబు నప థాన మావర్ణితపదాతి • మాన మగుచు దుర్ఘృద పహృత శేషవ స్తువులు నిటుల . గాసిఁ జెంది కనం బడఁ గనికరమున. శా. కం టే మత్సఖ యస్మదీయపితృసో త్కంఠాఖిల శ్రీ పురీ లుంటాక ప్రక ట Ýతాపమున నీ లోకంబు గావించి పె న్బం పై హేమరథుండు నోఁ గలఁ డెమ• ద్బాణానలజ్వాల 91 క్కంటం జేయుచుఁ దద్బలేంధనము వే • గ౯ మండఁ గాఁ జేసెదక్. 92 క. వనజా ప్తతురగ మేగతిఁ, జను నాగతి నామనోజ్ఞ జవనాశ్వము వే 94 చను నీవు ను నా వెంబడిఁ, జను దెంచితి వేని నాకు సంభమ మలరు. వ. ఇవ్విధంబున బరవనంబుఁ జేసి జయ బిరుద భేరికా భాంకారాదులు నిగుడిం పుచుఁ బోవు మాగధ సైన్యంబును యోజనమాత్రఁ గూడ ముట్టి. శా. స్వోడానఘ్యకా చిరత్నరత్నమయమే రూద్యద్ధ నుళ్శింజినీ గాఢాకర్షణ మాచరింప నది యా కల్పాంతభూ భైరవ ప్రౌఢధ్వానము నై త గె౯ శ్రవణమా త్రపత్యవస్థాతృసం రీఢాలజ్జిత నేపమానతను నా . రీగర్భనిర్భేద మై. గీ• అమ్మహానినాద • మఖిలభీతిప్రదం' బయ్యె పులగుండె లావలించెం గొంతవడికిఁ దెలివిగూడంగ రిపు సైన్య మొక్క మొగిని విసె ం . బిక్కటిల్లి. 95 96 వ. అట్లు గవిసిన నక్కుమారకంఠీరవుండు మనోవేగంబు గల నిజతురంగంబు ను దత్పైన్యంబునకు వలయాకారంబు గాఁ బరపి ద్యావాభూము లదర నార్చి నిలు నిలు మని యదల్చి తన ధనుర్విద్యాభ్యాస పాటవంబు నొక్కిం చుక చూపం దలంచి లాఘవల క్ష్యదృఢత్వశుద్ధిదనరఁ బళయాభ9 విభమర<noinclude><references/></noinclude> qaaqs6ruft2g52q4g79odt3nmqmb1lf 104 233037 589780 2026-10-18T16:21:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృ స ము . 121 ణాదభ నిరర్గళ సిర్గళన్ని ఘాజత పాతనంబుల ననుకరించు మార్గణగణా సారం బుఁ బరగింపుచు శత్రు సేనారణ్యంబు ప్ర్రాగవాకత్య గుదద్దిగ్భాగం ర్పడ ఘంటాపధంబుఁ గావించి యాహవదోహలం...' 589780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృ స ము . 121 ణాదభ నిరర్గళ సిర్గళన్ని ఘాజత పాతనంబుల ననుకరించు మార్గణగణా సారం బుఁ బరగింపుచు శత్రు సేనారణ్యంబు ప్ర్రాగవాకత్య గుదద్దిగ్భాగం ర్పడ ఘంటాపధంబుఁ గావించి యాహవదోహలం బగు తనవాహనంబు మెరయ నిర్వస్త్రా విక్రమక్రమంబు నెరపుడు నెక్కడం జూడ నక్కడం దా న రై యేరికి నెదురింపరాక యెదురించినవారి నొక్కకోలను నొక్కనిఁ బెక్కుకోలలం గూలించి కలిసలుపుచు నప్పటప్పటికి జ్యా నాదంబు నిగుడిం పుచు ల స్తకంబున సుభయకోటుల బెడిదంపు టంప వెల్లి నిగుడింపుచు నెదిరి నిల్చుపగరఁ బద గుల్భ జంఘా జా నూరు మధ్య తుంద వక్షః కంఠ శిరం బులఁ గత్తులఁ బచ్చడి సేయు చందంబు నొందించి చతురంగ బలములఁ దు నియలు పరియలు గుదులు పై బడలు పడ నడచినఁ గూలి యు వాలి యుఁ జచ్చి యు విచ్చి యుఁ గౌడసి యు మడసి యుఁ జెల్లి యు డొల్లి యు దొర సి యు విరిసి యు వెరచి యు నుండ మెఱుఁగు మెఱసిన తెఱంగునఁ గొఱ ప్పిన చందంబునఁ గార్చిచ్చు బొదివిన చాడ్పున నింద్రజాలంబుఁ జూ పిన యేపున మాయఁ గావించిన పగిది మంత్రించి పడవైచిన గతి విపక్షబ లంబును గనుపుగొట్టఁ గసిమసంగి ప్రళయసమయసమారంభ సంరంభ జృంభమాణవరాశాంభవీనిటలత టస్ఫుటిత కీలిక లా 'లాపం బనం దనరి యమ్మహా త్ముండు మందస్మిత వదనారవిందుం డై, శా. పూజ్యపాజ్యవి భావి భాకరము లై • పుంఖాను పుంఖంబు లై సజ్యేష్వాససముష్షుతంబు లగు నా శస్త్రంబుల౯ సంప్ర్రహా రేజ్య వర్తిలు శత్రుసంచయముల • హింసించి తద9 క్తపూ రాజ్యేద్ధార్చిరవక్త్ర విక్ర మ శిఖర్ చ. దుర మొనరింపు శాత్రవులు షేరితము లై తలిర్చఁ గను ర్భరతరశాత హేతుల న ୪ హర్షంబు నొందింపుచుకో తోరము లై తగు మేను లెల్ల జ సాయక ముల్ పరగించి మించిదు పారవిరోధివరూధినీ శభీ కరకరపాదమస్తకని కాయములం దెగటార్చి పేర్చుచుకో. వ. భఱి యును. ఉ. ఆశుగ వేగతోమర గ దా ని పరశ్వధ కుంత చక ది వ్యాళ ముద్గ రాదినివ హంబుల ముకో నిగుడింపుచుకో ధనుః 16 97 98 99 100<noinclude><references/></noinclude> jteoi64i6ftaqo6fspkb1q7576ewq7g 104 233038 589781 2026-10-18T16:21:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 భ ద్రాయురభ్యుదయము . కౌశల మేర్పడ౯ భయద కాండము నొక్కటి నేర్చి సంగరా భ్యాళభటాళి మీఁదఁ దెగఁ • బాపె వణిక్సుతుఁ డిచ్చ మెచ్చఁ గ౯. 101 చ• పొదిఁ దగు కోలఁ బూనుట ది పొందుగ వింట ఘటించు టంత...' 589781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>122 భ ద్రాయురభ్యుదయము . కౌశల మేర్పడ౯ భయద కాండము నొక్కటి నేర్చి సంగరా భ్యాళభటాళి మీఁదఁ దెగఁ • బాపె వణిక్సుతుఁ డిచ్చ మెచ్చఁ గ౯. 101 చ• పొదిఁ దగు కోలఁ బూనుట ది పొందుగ వింట ఘటించు టంతలో నెదిరిన మార్బలంబుపయి నేయుట వారనిలోనఁ గూలుట మ్మదవద రాతిభంజనుని మానస మొక్క టెఱుంగుఁ గాక వా ని దురముఁ జేయు నేరుపు ఫ ణిప్రభు కైన వశం జె యెన్నఁ గ౯. గీ. పది యు నైదు రెండు యెదురు లేని కోల • పరఁగం గ నొక్కటి బదిపదులను వేయి లక్షఁ దునుము హస్త వ. అట్టి యెడ. ప పదిసహనం బుల లాఘవమున. ఉ. ఈసున శత్రుసైన్యములనేకములై తగు సైనికో త్తముల్ బాసట యై మెలంగఁ బటు భల్ల సమూహములు ల్లసిల్లఁ గా వేసి యు డాసి యుజ్ సరగ విచ్చి యు నొచ్చి యు మత్సరంబుతో గాసి దలిర్ప నిప్పగిదిఁ గయ్యము దయ్య మెఱుంగఁ జేసిన. చ. అనువుగ వారు బట్టిన శరాసనబాణకృపాణతూణముల్ తునుకలు గాఁ గ బెట్టిదపు • తూపుల నేయుచు వారిమర్మముల్ దునిమి తదంగకంబులను దూరఁ గ ఘోరతరాశుగంబుల 103 104 105 జొనుపుచు ర క్తపూరములు • జొబ్బిలఁ జేయుచుఁ గౌతు కంబున౯. 106 క. గంథేభగమనుఁ డరిని తగో ర్గంధన మొనరించి కార్ముక ప్రోయిత గొ గంధ న సఖవిశిఖశిఖా సంధానితము గ నొనర్చెం • జతురిమ మెరయ . వ. అప్పు డమ్మగధబలంబులు. చ. తమ తమ దర్ప మేర్పడ ము • దంబునఁ గోల్తలఁ జేసి సంభ్రమ భమితమ దేభ ఘోటభట పజ్ఞుల నేరుపు చేఁ బ్రచక్ర సూ ద్యమ మలరంగఁ జేయుచు య రమణునితోడ శత్రులు దు . రం ه థావిధి గా మొన లేర్పరించి భూ బొనరించిరి పేరు వాడుచు. 107 108 109<noinclude><references/></noinclude> 7u8jm94s84ohfdyz31u8viqb5mzgrih 104 233039 589782 2026-10-18T16:21:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృ తీ యో సము . 123 గీ. అట్టి సమరంబుఁ జూచి పై శ్యాగ్రగణ్యు సుతుఁడు భ దాయుఁ గనుచు నో శూరవర్య ఘనగదాయుద్ధనైపుణి • గలదు నాకుఁ జూడు మని వాహనము డిగ్గి స్ఫురణ దనరః ఉ. దండధరప్రచండతర • దండ...' 589782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృ తీ యో సము . 123 గీ. అట్టి సమరంబుఁ జూచి పై శ్యాగ్రగణ్యు సుతుఁడు భ దాయుఁ గనుచు నో శూరవర్య ఘనగదాయుద్ధనైపుణి • గలదు నాకుఁ జూడు మని వాహనము డిగ్గి స్ఫురణ దనరః ఉ. దండధరప్రచండతర • దండసమానము నైన పెద్దదా దండముఁ గేలఁ బూని భుజ దర్ప మెలర్ప నిజాంగక ప్రభా మండల మాన దేశమున మార్బలముల్ గని భీతిఁ జెంద ను ద్దండ పటుత్వ మొప్పఁ బ్రవి దారణభూమినిఁ బొల్చి నిల్చిన౯. క . కని మగ ధాధీశ్వరమి తనివహమధ్యమున శూర ధన్యుం డనువాఁ డనుపమబలదర్పుఁడుతన జనపతి కింపు గను గద వె నం గొని వచ్చెక్. వ. ఇట్లు వచ్చి యవ్వైశ్యనందనున కభిముఖుం డై. 110 111 112 113 114 మ. సమదాటోపత వార లిర్వురు జయే బోరుచో మండల భ9మణంబుల్ బటుసింహ చంక్రమణముల్ పాటిల్ల నుద్యద్గదా సమి దారంభ విజృంభితోభయగదా • సవ్యాపసవ్యప్ర్రహా రములం జప్పుడు లుప్పతిల్ల భయదా రావంబునం బోరుచుకో• వ. మఱి యు హరిగతి గజగతి వ్యాఘ్రగతి మహిషగతి జంబుక గతి మర్కటగతి మార్జాలగతి హరిణగతి చటకగతి తాండవగతి మొదలగు ద్వాదశగతులు జూపుచు భాంతంబు నావృతంబు నావిధంబు నాహితలబు ను విభ్రమణం బు ను మానుషంబు ను నిర్మర్యాదంబు ను జితంకంబు ను భిన్నంబు ను స వ్యకరంబు ను దుంగ బాహువు నా పృష్ఠ ప్రహారంబు వేల్లితంబు ను గుంచితం బు ను స్వస్తికంబు ను మొద లగు ద్వాతికింశత్ప్రకారంబులఁ బచరింపుచు. చ. మొనలు గనుంగొనం గదలు మ్మనములఁ గోపముల్ గదుర ర్పున బహు చిత్రమార్గముల పొనరఁ గ సేదఁ దీర్చుకొన ముప్పిరి గాఁ గదియం గఁ జుట్టు నె మర్మవిభేదన మాచరించు నే మూపులు వీఁపులు మోది మోది తెం నోపని వైపున నేపుఁ జూపుచుకొ. 116<noinclude><references/></noinclude> ms4eau6gv9vx4yxbay1gshf8cn4ussc 104 233040 589783 2026-10-18T16:21:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . పొదద్వంద్వసమాహతిం గరము భూ భాగంబు గంపింప శే షాదుల్ తద్భర మాని భేదమున ని ర్వ్యాపారు లై యుండఁ బెజ్ వేదండంబులు సింహముల్ శరభముల్ 'భేదం బించుక లేక పోరుగతి...' 589783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>124 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము . పొదద్వంద్వసమాహతిం గరము భూ భాగంబు గంపింప శే షాదుల్ తద్భర మాని భేదమున ని ర్వ్యాపారు లై యుండఁ బెజ్ వేదండంబులు సింహముల్ శరభముల్ 'భేదం బించుక లేక పోరుగతి ని • ర్భీతి మ• ధ్వజినుల్ భీతి వహింప వైశ్యసుతుఁడు ద్వీపుల్ మ హెూక్షంబులు విజృంభించుచుకో. త్తాల ప్రభేలద్గద నిజదోర్మండలమండ నా చరితమా • ణిక్యప్రభల్ మించ నా వృజినా దాననిదాన శాత్రవుని పె స్వీపుల్ శిరోధిన్ధలీజ్, భుజముల్ వేసె ఫెడిల్ ఫెడ్ ల్లను రవంబుల్' పిక్కటిల్ల వడి· వ: ఇవ్విధంబున. మ. చలవాదం బలర స్వసంభృతగదా • సంఘట్టన ప్రోజ్జ్వల జ్వలనజ్వాలభవస్ఫులింగములచే • సంగ్రామరంగ స్థల స్థలదు ద్వేషణు లొక్క పెట్టునఁ గలం . గం బారఁ ద ద్దాత్రముల్ - శలభాభంబుల జేసి కాల్చి నటన స్ధానంబు నొందించినక్.. క. ఇనతనయుఁ డివ్విధంబునఁ దననెచ్చెలి యైన వైశ్య తనయుఁడు బోర గని నీవు విశ్రమింపుము ననుఁ గనుఁగొను యుద్ధ మిపుడొ నర్చెద ననుచు౯. ఉ. చండతర ప్ర భావిభవ • శాతశరంబుల నేర్చి పేర్చి దో ర్మండలకుండలీకరణ మండిత చాపలతావి శేషుఁ డై భండనభూమి శాత్రవులు భల్లములం దెగటార్చి యార్చే నా ఖండలదివ్యముఖ్యులు స కౌతుకమానసు లై కనుంగొనజ్. . 117 119 120 121 122 వ. అట్టి సమయంబున భీషణ హేషావిశేషరంగదుత్తుంగ తరంగ సన్నిభంబులగు తురంగంబులు ఘీంకార భయంకర చతుర్దంత కాంతంబు లగు దంతావళ౦బు లు దీఘ౯ ముము౯రనిన దావక్ర చక్ర సుందరంబు లగు స్యందనంబులు చటు లాయుధ పటల సముద్భటు టులగు వీరభటులు ను నిజాధిపతిపనుపున నడువఁ దచ్చతురంగ బల ప దాఘాతల సద్భూత ప్రభూతధూళిపిహిత కాంతి గలిగి మా ర్తాండమండలంబు కళలఁ దొలంగ విశ్వవిశ్వంభరాతలంబు తదజోమ యం బైయుండఁ బ్రతిపద బాద్యమానోద్య ద్భేరీపటహఢక్కాశంఖ కాహ<noinclude><references/></noinclude> rrwokm67cguwciy1iheifr4wvgp0qde 104 233041 589784 2026-10-18T16:22:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లాసము . 125 కాదులు మ్రోయఁ దత్పరాగ భరంబున మునింగి యొకరొకరి నెఱుంగక పేరెఱుఁగుల మెలంగుచుఁ గనక మణిమయంబు లగు తమతమధ్వజంబులు మెరయఁ గూటయుద్ధంబునకుఁ జొచ్చి భిండివాల మండలా...' 589784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లాసము . 125 కాదులు మ్రోయఁ దత్పరాగ భరంబున మునింగి యొకరొకరి నెఱుంగక పేరెఱుఁగుల మెలంగుచుఁ గనక మణిమయంబు లగు తమతమధ్వజంబులు మెరయఁ గూటయుద్ధంబునకుఁ జొచ్చి భిండివాల మండలాగ భల్ల నారా చ రోహణ నఖర పముష్టి ముద్గర శూల ముసల భుసుండిక ప్ర్రాన ప్రకూ ర్మ కంపన గదా గదా యోద్దండ కణయ కుంత పరశు చక్ర పరిఘ పట్టి సంబులను పంకిణి సబళంబులను సెలకట్టెలఁ జిఱుత చయమ్ముల గొరకలు సురియలు మొదల గు బహువిధాయుధంబులు నా రాజకుమారుం గప్పుచుఁ గదియం గనుంగొని. క. ఆరధికులలో నొక్కమ t హారథుఁ డెదుట న్వసింప నతిజవమున నా త్మారూఢహయము డిగి గరు డారయమునఁ దద్రధంబు నందుచుఁ గడిమిక్ గీ. సునిశితాస్త్రంబుచే వాని తదథికు శిర మొక్కశ తా మహారథుఁ డై యుండి సూతుఁ దునిమి స్త్రమున నరికి తనదుసఖుని సారధిఁ గఁ జేసిపరశరా • సనముఁ బూని. ప. అట్టి యెడ. ఉ. దారుణవృత్తి మాగధులు దగ్ధత నారథి కాఢ్యు లేరు దాఁ గేరుదు వచ్చి హెచ్చి యిరు గేవలఁ గిందను వెన్క ముందర నేరుపు మీఱ నిల్చి యతి • నిష్టురశస్త్రము లేసి రుజ్జ్వల ద్వారిధరంబు లొక్క మొగి వారికణంబులు రాల్చు కైవడి౯. వ. ఇట్లు గదిసినం గనుంగొని. సీ. ఆమహారధికుండు వామద క్ష ణపాద సాచి పౌర్శ్వద్వయీ • సంచరద్వంచక జలజముల్ సవ్యాపసవ్యములు గ శూరవర్యుల ముందు . స్రుక్కఁ జేసి సమము గాఁ బదుద్మ యమళంబు నియమించి చరకుభాగస్థాస్ను • వరుల నడఁచి 123 124 125 126 127 128<noinclude><references/></noinclude> fn2gbcd19w35l3kz5pd0bt9rygumpso 104 233042 589786 2026-10-18T16:22:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 భ ద్రాయురభ్యుదయము . మంధానదండసం భ్రమణంబు నొందించి స త్నా ళిఁ గలఁచి యం ఘిసర సీరుహములు నా యామములు గC జేసి తన తేరిక్రిందటఁ జెలఁగు చున్న బలువిరోధివరూధినీ • ప్రభులఁ దోలె భూరికర...' 589786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>126 భ ద్రాయురభ్యుదయము . మంధానదండసం భ్రమణంబు నొందించి స త్నా ళిఁ గలఁచి యం ఘిసర సీరుహములు నా యామములు గC జేసి తన తేరిక్రిందటఁ జెలఁగు చున్న బలువిరోధివరూధినీ • ప్రభులఁ దోలె భూరికరముల చేత న ద్భుతనియతిని . క . సమిదధిక బ9త్యాలీ ఢము నాలీఢంబు మును గ డల్కొను చుండ సమపాద మంద మండల కమనీయస్థానపంచ • కంబునఁ బోరెజ్. వ. అప్పుడు. ఉ. కొందల మంద క ప్పగర కూటువ కూటవిధంబు దోపఁ సందడి గాఁగఁ గూడి శర జాలముల నిగుడించి మించ నా సందడిక 'య్య మియ్యకొని శౌర్యధురంధరుఁ డైన రాట్సుతుం డెందు ను జూడఁ దా నగుచు . నేపడ చెక్ రిపుకోటి నయ్యెడక్. వ. మఱియును. చ. సొగ సగు కెంపు సొంపు గల చూపులఁ బుట్టిన కోపవహ్ని కొం బొగ లెగయం గ శాదరస గుజేసి యీసునన పూజ్యతరాజ్యము చేతఁ బై పయిక్ నీక చ రారులు మీఁద దీపితా 129 130 131 132 133 శుగ మరిఁ బోసి యేయ నది • సూరెల ముట్టి దహించె వేల్మిడిక్. 134 ఉ, ముక్కులుఁ జెక్కులుం జెవులు మూపులు వీఁపులు జాను జంఘముల్ పక్కలు డొక్కలుం దలలు ఫాలతలంబులురంబు లూరువుల్ వెక్కసపా టొనర్చు శర వేగ మెలర్పఁ గఁ జక్కు చక్కు గాఁ జెక్కుచు నుక్క డంచె రిపు వ. ఇవ్విధంబున నయోధ్య వరుండు సేనల గ్రక్కున నుక్కు మీeఱఁ గ౯.135 లయకాల కాలగ లాభీ లాలిక కీలికీలాక లాపం బు మెరసిన తెఱంగునఁ గాండవకాండంబుల నిగుడింపుచు నిజ బలంబులఁ గనిమసంగినం జూచి కోపాటోపంబున హేమరధుండగ్గరి. 136<noinclude><references/></noinclude> e4vli3ojm5autltafjt9vhn7gmwbi64 104 233043 589787 2026-10-18T16:22:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.తృతీయోల్లాసము . 127 మ. విలసచ్చాపవిలాస కౌశలసమా విర్భూత తేజంబుతో బలవచ్చాణపరంపరల్ గురియఁ ద ర్బాణంబు లావ్యోమభూ తలమార్గంబులఁ బర్వినైరిచయసం త్య్రానంబునం బొల్చి యు జ్జ్వలుఁ డౌ ర...' 589787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>.తృతీయోల్లాసము . 127 మ. విలసచ్చాపవిలాస కౌశలసమా విర్భూత తేజంబుతో బలవచ్చాణపరంపరల్ గురియఁ ద ర్బాణంబు లావ్యోమభూ తలమార్గంబులఁ బర్వినైరిచయసం త్య్రానంబునం బొల్చి యు జ్జ్వలుఁ డౌ రాట్సుతుపై వయి న్నిగుడె గీర్వాణో త్తముల్ భీతిల౯. 137 వ. ఇట్లు నిగిడిన. సీ. అమ్మహావీరాఢ్యుఁ • డాశీవిషాభంబు లై హేమరధుఁ డేయు నస్త్రములను దిలలంత లైపోవఁ దీవ్రాశుగంబులఁ బరఁగించి తచ్ఛత్రు * బలము లెల్ల . జఝ౯రితాంగు లై సమరవి దావంబు నొందంగఁ గుందించి డిందుపరచి చండశుండా కాండ హిండితాంచితభుజా దండకుండలితకో దండ మలర సర సక ర పద్మన వ్యాప • సవ్యము క్త నిబిడ ని శీత శిలీముఖ • నికరములను సమర సమయసముద్భూత • సాహస ప తాపదీపితుఁ డైరణ స్థలి నిగుడ్చె. వ. ఇట్లు గడించి వేఁడిమిఁ జూపిన. మ. జ్వలనా స్త్రంబ రి వాసి హేమరధుఁ డా • శర్వపసాదోజ్జ్వల ద్బలవద్వర్మమహాప్రభావుఁ డగు నా • భద్రాయుపై నేయది క్కులు నిండం బెనునుంట మింట నెగయజ్ ఘోర స్ఫులింగావళుల్ గలయం బర్వఁ జిటచ్ఛిటార్భటులు ము • న్గన్పట్టఁ గా వచ్చిన౯ • సీ. ధళధళదీ ప్తిసం ధానా చిరత్ర భా దూరస్వగాఢాంధ • కార మగుచు మళఘళ ధ్వానని • గ్గళిత నిఘాజతా ప్తి నాబధిరీకృతా . జాండ మగుచు ఫెళ ఫెళ స్వానగ * ర్భితనిర్భరార్భటుల్ నితభీరూభవ త్సర్గ మగుచు 138 139 140 141<noinclude><references/></noinclude> fq04cozhkyupnf8pf48t783hu3lhvx1 104 233044 589788 2026-10-18T16:22:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 భ ద్రాయురభ్యుదయము . గళగళన్నా దనం • కలితకూలంక షా ప • వారియగుచు ఝరఝళ స్వన భేదనం • జాతథూత వారిథారాళధారాను కారి ఘోర వారివాహ జనియించు వారిదాస్త్ర మేసి భద్రాయుఁడనలా స్త్ర • మిల...' 589788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>128 భ ద్రాయురభ్యుదయము . గళగళన్నా దనం • కలితకూలంక షా ప • వారియగుచు ఝరఝళ స్వన భేదనం • జాతథూత వారిథారాళధారాను కారి ఘోర వారివాహ జనియించు వారిదాస్త్ర మేసి భద్రాయుఁడనలా స్త్ర • మిలఁ గలంచె. ఉ. భూధర బాణ మామగధ భూధవుఁ డేసిన సర్వలోక సం బాధకరంబు గాఁగ బహు పర్వతరూపము దాల్చి యప్పు డా యోధనభూవిజృంభితబలోద్ధత రాట్సుతు మీఁదఁ బె శిలా సాధనముల్ నిగుడ్చుచును . సత్వరవృత్తిఁ గడంగ నయ్యెడ. సీ. భద్రాయుఁ డంతదీప్తంబైతలిర్చిన 80. దంభోళిశ స్త్రము • నధికోటిశతకోటి • యై తేజిత స్వీయ ద్ధతి నిగుడ్ప ధారాప్రభాధాళ • ధళ్య మెనయఁ జటులమాగధసము •త్సజిక్షాశాస్త్రంబు పై నిగుడి మున్పెన్మంట • లెగయు చుండ గండశైలములతోఁ • గదియం గఁ దద్వషణ ములఁ దచ్ఛిలాదుల • ముం దుద్రుంచి గిరుల దరులఁ డదుద్బుద్ధ • హరులఁ గిరులఁ జరులఁ గరులఁ దదుద్యాన తరుల విరుల మూలహీనంబు లైపోవ నేలఁ గలిపి చనియె శత్రుభయంబులు సంచలించ. బ్రహ్మాస్త్రం బరి వోసి యేసే నపు డా ప్రత్యధి౯ నాథుండు నా బ్రహ్మ స్తంబముఖప్రపంచము భయ భ్రాంతస్థితిం జెంద నా జిహ్మస్త్రక మ నైజ సైన్యము నుతుల్ సేయంగ సాక్షాత్పర బ హ్మేశానవర ప్రసాదుఁ డగు నా • భద్రాయుపై నల్కతోజ్. ళా. ఆవేళజ్ శివవర్మధారి యగు భ ద్రాయుర్మహావీరుఁ డా ద్యావాభూములు మూర్ఛిల న్ని గుడు బ9 • హ్మాస్త్రంబుపై దోర్విలా 142 143 144 145<noinclude><references/></noinclude> prl4zozxyhq81ldblbx69oq9hibhdxi 104 233045 589789 2026-10-18T16:23:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయో ల్లా సము ! సావిర్భూతకుతూహలం బడరఁ బ్ర త్యస్త్రంబుచే దాని ని . 139 జీవం బై తనరం. గఁ జేసె సుర లా • శీర్వాదముల్ సేయఁ గన్. 145 సీ. ప్రబలమాగథుఁ డంత బహుళమాయోపేత రాక్షసాస్త్రం చేయ. . ర...' 589789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయో ల్లా సము ! సావిర్భూతకుతూహలం బడరఁ బ్ర త్యస్త్రంబుచే దాని ని . 139 జీవం బై తనరం. గఁ జేసె సుర లా • శీర్వాదముల్ సేయఁ గన్. 145 సీ. ప్రబలమాగథుఁ డంత బహుళమాయోపేత రాక్షసాస్త్రం చేయ. . రయము మీఱ నది ఘోరశరభనం హ హ వ్యాఘ్ర సూక ర ఖరవృకోÝతరక్షు • ఖడ్గశల్య ముఖమృగా కార మై • నఖర దంష్ట్రాయుధం బులు గల్గి నిజమాయ • లలరుచుండఁ దద్ధాత్రముల బాధ దనరం గఁ జేయం గ మఱి యు దుష్టవిహంగ బక్షచంచూపుటాదుల • భయమొనర్ప మార్గమునను వెండియును జండ రాక్షసా వేశములను బడలిక నొనర్పఁ దలపోసి • బహువిధముల నడరుట యుఁ జూచి భద్రాయు డలుక గడిమి . చ. చటులనిశాచరఘ్న మను సాయక మేసిన రాక్షసారుగో ద్భటవిక టాస్య దైత్యసము . డగ్రమ హెూగమృగాండజాది సం ఘటనముఁ బాపి తచ్ఛర ము 'ము ఖండిత మై పడఁ జేసి మాగధో ద్భటబలశౌర్యముల్ దొలఁగ • భల్లముల న్వడిఁ దూరుపెత్తి నర్ . గీ. మగధ దేశాధినాధుఁడు న్మత్త చిత్త వృత్తితో సంధకారాస్త్ర మేయ నది యు నలుదెసలఁ జీకటులు గప్ప బలసి రాజ 146 147 సుతునిపై రాం గ నమ్మహా క . సూరాస్త్రం చేసిన దు శూరుఁడ పుడు. 148 ర్వారాఖర్వప్రభాభి • రామం బగుచు భూరితమోమయ మగు త జ్ఞోరాస్త్రము నుడి పెఁ దనదు . గరుళ క్తి దగ౯. వ. ఇవ్విధంబున. 17 149 150<noinclude><references/></noinclude> ryjm78oroe8gabyt7u9jxpognbc1svn 104 233046 589790 2026-10-18T16:23:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 భ ద్రాయురభ్యుదయము క. అస్త్రప్రత్యస్త్రంబుల ' నిస్త్రాణత నొంద వైరి నిబ్బరపడ వా కృస్త్రవరబలంబున న ర్ధస్త్రీశ్వర పర్మమహిమ • దనరఁ గ ననిలోజ్. 151 వ. ఇటుల నిశ్చేష్టితుం జేసినన మ్...' 589790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>180 భ ద్రాయురభ్యుదయము క. అస్త్రప్రత్యస్త్రంబుల ' నిస్త్రాణత నొంద వైరి నిబ్బరపడ వా కృస్త్రవరబలంబున న ర్ధస్త్రీశ్వర పర్మమహిమ • దనరఁ గ ననిలోజ్. 151 వ. ఇటుల నిశ్చేష్టితుం జేసినన మ్మగ ధీశ్వరుండు సకలయోధ వర్యులం బురికొ 'ల్పుకొని తా నగ్రేసరుం డై రోద సీకుహరంబు గలఁగ సింహనాదంబులు జేయుచు భూరి భేరీరవంబులు చెలంగింపుచు శంఖకాహళంబు లొత్తుచు వే యుండు పొడువుండు పోనీకుం డని యార్పులు పెడబొబ్బలు నదల్పులు నింగి ముట్టం జేయుచుఁ బరిఘాది సాధనంబు లడరింపుచుం గవిసినం గ గీ. ఇటుల తను జుట్టుకొన్నట్టి చటుల శౌర్య ధుర్యులగు శాత్రవులఁ జూచి ధైర్యశాలి యైనభద్రాయు నతికరు • ణార్ద్రదృష్టి దనర హింసింపఁ జాలక తడయ కపుడు.. శా. అంభోజప్రభవాండముల్ వగుల మా ద్యచ్ఛాత్రవాలంభనం రంభారంభవిజృంభమాణవిలయా భ్రధ్వానవద్భాంరవ స్తంభీభూత జ లేంధ నాగ్నిభయకృ త్సప్తార్ణ వారావకృ 152 153 చ్ఛుంభద్ఛంఖము నొత్తె రాట్సుతుఁడు వి • స్ఫూర్ణత భావంబు న౯. 154 సీ. అట్టి శంఖారావ మాత్మహృత్పుటములు భేదించ నత్యంత భీతిఁ జెంది ఘోటకరథరథ్య • కూబరాన్వితు లై వి సంజ్ఞ చే భూమి పైఁ జచ్చినటుల బడి మూర్ఛ నొందిన పరఁగఁ గన్లోని దయా ళుత్వంబుతో నరి • జిత్వరుండు వీతా స్త్రశస్త్రుల • విగతవాహనులను నష్టచేతనులను నయవిధిజ్ఞుఁ<noinclude><references/></noinclude> kvlluvuhzc47d7qcdm3ajlu74chi465 104 233047 589792 2026-10-18T16:23:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయో స ము • 181 డగుట చేఁ జంపరాదని . యాత్మ నరసి హర్ష మెసఁగ రధావరో • హణ మొనర్చి సునయుఁ గల్గొని పాశబం • ధనము నొందు మజ్జనకునిఁ గనుంగొను మాన్యచరిత. క. బలవంత మైన సర్పము చలిచీమల చేత జి...' 589792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయో స ము • 181 డగుట చేఁ జంపరాదని . యాత్మ నరసి హర్ష మెసఁగ రధావరో • హణ మొనర్చి సునయుఁ గల్గొని పాశబం • ధనము నొందు మజ్జనకునిఁ గనుంగొను మాన్యచరిత. క. బలవంత మైన సర్పము చలిచీమల చేత జిక్కు చందంబునఁ దా బలవంతుఁ డయ్యు శాత్రవ బలముల చేఁ బడియె దైవ బలరహితుం డై. గీ. అదియుఁ గావునఁ దొలిచాము 155 156 లందుఁ జేయు పాపపుణ్యము లనుభవింపక తొలంగ వెంతవారల కైన ము న్నిది నిజంబు వీరివిడిపించు టే కీర్తి విభవ మెసఁగ. 157 వ. కావున నిజజనకుల బంధనంబులు విడువు మనిన నతం డట్ల జేయ. 158 క. బాధాసంయుత క గోధనధాన్యాద్య బాల • కుల ముందు గ సం ద కుండ య శోధనుఁ డగు రాజసుతుఁడు గీ. మఱి యుఁ దక్కిన బాంధవా సుఖులుగఁ జేసెక్. మాత్యమిత్ర 159 భృత్యభట దాసికాదుల • వేరు వేర విడువ నియమించి క్షణమాత్ర • వివశు లగుచు మూర్ఛఁ దేరిన శాత్రవ • ముఖము లరని. వ. వీరిని వధించ రాద ని తలంచి. మ. అవనీపాద్యవరోధ కాంతలఁ దదీ • య تو మనోమారుతో జ్ఞావవతోటకముల్ గిరీంద సదృశ స్తంబేరమంబుల్ సువ ర్ణవిధానేక శతాంగ ముల్ సురుచిర • ప్రాయస్థ దాసీతతిజ్ వివిధాలంకరణంబులం గొనుచు ను ద్వేగంబు వాటిల్లఁX F మ• విరథుం డై తగినట్టి హేమరధు నిర్వీర్యుండు నై యుండ దు ర్భరపాశంబుల ' బద్ధుఁ జేయుచును ద • త్రాణప్రియామాత్యత 160 161 162<noinclude><references/></noinclude> jhfnmj1vu66a1lij29tyui19jixm8ff 104 233048 589793 2026-10-18T16:24:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయు ఛ భ్యుదయము. త్పర సేనాధిపనాయకావళిని ము • నృంధించి యు న్ముక్తు లౌ నురుమంత్రీశుల దాపున న్నిలపి యయ్యర్వీళ పుత్రుం డొగి౯. క. ఓమంత్రులార యివు డీ హేమరథాదులను గొనుచు • హిత...' 589793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయు ఛ భ్యుదయము. త్పర సేనాధిపనాయకావళిని ము • నృంధించి యు న్ముక్తు లౌ నురుమంత్రీశుల దాపున న్నిలపి యయ్యర్వీళ పుత్రుం డొగి౯. క. ఓమంత్రులార యివు డీ హేమరథాదులను గొనుచు • హితవర్తనతో 'మీమీ పురముల కరుగుఁడు సామంతులతోడ ననిన సంభ్రమ మలక౯. చ. ప్రతిభట సంహతి మ్మును పరాజితు లై తగు మంత్రి నాయక వతతులు యోధముఖ్యులు వి . పదశ లేక పునస్సజీవన స్థితు లయి రాకుమారుని నుతింపుచు విస్మయమానమానసా న్వితు లయి వజ్రబాహు కడ • నిల్చి సమాహిత చిత్తవృత్తిచేశా. సీ. ఓరాజ విను మిమ్మ హారాజతనయుండు భూమిఁ జూడఁ గ వచ్చి పొదలు చున్న యింద్రుఁడో చంద్రుఁడో • యినుఁడో యుపేంద్రుఁడో తెలియం వలవ దీ తెఱఁగు మనకు మనమహా భాగ్యంబు • మనతపఃఫల మెన్న నాశ్చర్య మయ్యె నీ యవనిలోన ధన్యుఁ డై తగిన యీ • ధరణీశసుతుని చే విజితు లై రిపు లెల్ల నెగడు పడిరి లఁగి యితఁడు మహాయోగ . మఱి తపస్సిద్ధుఁడో లేక • సురవరుండొ కానిచో నీయమానుష • కర్మ మితని చే విజృంభించునా యింత జెప్ప నేల. డేమొ గీ. ఇతని జననీజనకుల ము న్నెన్ని చూడఁ బార్వతీపర మేశ్వరు *లు ర్విలోన నిమిషమాత్ర శతాక్షోహిణీ బలంబు బలవదాశుగ ముల బడ ల్పడ నడంచె వ. అని బహువిధంబుల స్తోత్రంఖు లొనరించి. . 163 164 165 166 167 168<noinclude><references/></noinclude> 6rj0x12yad97bf3ocxdjq67fi87fz8z 104 233049 589794 2026-10-18T16:24:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లా . . గీ. ఇవ్విధంబున నత్యంత హృష్టుల గుడు, 'మహమహాశ్చర్యసంయుతా • మాత్యవతులు తోషమలరఁ గ వరమహాత్ముఁడ వటంచుఁ బలుకుచుండం గ నమ్మ హా • * భాగుఁ డపుడు సీ. విస్మయానందాను విదుఁ దా...' 589794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లా . . గీ. ఇవ్విధంబున నత్యంత హృష్టుల గుడు, 'మహమహాశ్చర్యసంయుతా • మాత్యవతులు తోషమలరఁ గ వరమహాత్ముఁడ వటంచుఁ బలుకుచుండం గ నమ్మ హా • * భాగుఁ డపుడు సీ. విస్మయానందాను విదుఁ దానందాశ్రు పిహితాక్షుఁడు ను ప్రేమ విహ్వలుండు నైనట్టి జనకు న భ్యర్ణ మాదటఁ జేరి దండప్రణామముల్ తగనొనర్ప నారాజు ప్రణయా ప్తి • నభివాదనముఁ జేసి ధన్యునిఁ గని గాఢ • తరము గాఁX పరిరంభ మొనరించి • బంహిష్టహర్షంబు నొనరంగ నిట్లను నోకుమార నుడువు దేవుఁడవో మను ష్యుఁడవో లేక హరుఁడవో పర మేష్ఠీవో హరివా తలఁప నీదుజననీజనకు లెవ్వ • రేది దేశ మేది నీనామము వచింపు • మిద్ధ చరిత. వ. అది యొనుం గాక. సీ. పత్యర్ధివర్యసం బద్ధు లై విద్ధులై హతతేజు లై మృతు • లట్లయుండు భీరూభవదమాత్య • భృత్యాదుల సపుత్త పత్నులు గా దయా పరుఁడ నగుచు విడిపించితివి మహా • వీర్య థైర్యోజ్జ్వల తేజోబలోన్నతుల్ • తేజరిల్ల నీవిక్ర మక్త్రమం • బెట్లు నీకు ఘటించె మహి స దేవానుర • మానషాత్త మైన లోకత్రయము గెల్వ నలవుఁ జలము గలుగఁ జాలిన నీవంటి మనుని ఋణముఁ 188 169 170 171<noinclude><references/></noinclude> okkda0huggh68vg7219ju4cj38lj4sa 104 233050 589796 2026-10-18T16:24:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 భ ద్రాయురభ్యుదయము . దీర్చికొన లేను ధర సము • స్థితసహస్ర జన్మముల కైన దివ్యతేజఃప్రదీప్త. సీ. తగు నిదంపుక్త్రమి తక శత్రపూజ్యరా జపురం బనక సర్వ • మడర విడచి ఘనమదీయాంతరం గము నిచ్చ...' 589796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>184 భ ద్రాయురభ్యుదయము . దీర్చికొన లేను ధర సము • స్థితసహస్ర జన్మముల కైన దివ్యతేజఃప్రదీప్త. సీ. తగు నిదంపుక్త్రమి తక శత్రపూజ్యరా జపురం బనక సర్వ • మడర విడచి ఘనమదీయాంతరం గము నిచ్చ నీయం ద ప్రేమబంధంబునఁ బెనఁగఁ దలఁతు ననఘవ చేయు క్తి • ననువదింపుము నేఁడు కడు మత్త్రియం భావు కుఁడవు నీవె యబరు మదీయశు •ద్ధాంత కాంతల నెల్లఁ ద్విదధీనత తవిలి నీవు జీతేంద్రియ దోచె నామదిఁ గాన సం సర్వము వచింపు నీవు న దేవుఁడవు గాక పరుఁడ వే క. అని యివ్విధమున జనపతి జంపఁ దలఁతు నిపుడు త్వమున నునికి తోష మొద నె న్నిర్వహింపు ధీర వర్య. వినయంబునఁ బల్క ధైర్య వీర్యఘనుం డ జ్జననుతుఁ డగు భద్రాయువు ననువొందఁ గ నిట్టు లనియె నందఱు వినఁ గ౯. సీ. ఇతఁడు వైశ్యసుతుండు • కుతలాధినాయక సునయాఖ్య మత్సఖ స్ఫూతి నొందు నే నితనింట మ దీయమాతృక తోడ సతతంబు వతి౯ంతు . సౌఖ్యగరిమ భద్రాయు రాఖ్య చేఁ బరఁగుచు విహరింతు వెనుక వచింతు మ ద్వృత్త మెల్ల గారణంబున నిన్ను • గాసి నొందించిన పరిపంధిబల మెల్ల బడలుపడియె 179 173 174<noinclude><references/></noinclude> iodqrat13esono5gblm2rbztj67ublp 104 233051 589797 2026-10-18T16:24:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తీ యో ల్లాసము . 185 మును సభృత్యసుహృన్మంత్రి ముఖుఁడ నగుచు నిజ పురంబుఁ బ్రవేశింపు నిర్భయము K శత్రుసాధ్వస మొక్కింత సరకుఁ గొనక సహ్మదమ్మున వసియించు జనవ రేణ్య. మ. అది యుం గాక మదంచిత...' 589797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తీ యో ల్లాసము . 185 మును సభృత్యసుహృన్మంత్రి ముఖుఁడ నగుచు నిజ పురంబుఁ బ్రవేశింపు నిర్భయము K శత్రుసాధ్వస మొక్కింత సరకుఁ గొనక సహ్మదమ్మున వసియించు జనవ రేణ్య. మ. అది యుం గాక మదంచితాగమనప ర్యంతంబు దుర్బుద్ధి భా ఙ్మదమత్తాఖిలశత్రుతాచరదధ ర్మ ప్రత్యనీ కావళిజ్ వదలం బోవక బంధనాలయములో శ్రీ వతి౯ంపఁ గాఁ జేయు ము ద్యదయ ప్రాప్తిని నేను బోయెద మదీ • యాగారముం జేరఁXE. గీ. విశ్వజన నాది హేతుత్వ • విభవ మొందు నమ్మ హేశ్వరు కరుణ నా యందుఁ గలదు గాన శాత్రవులఁ దృణాయ . మానము గను జేయఁ జాలిన నేఁ గల్గం • జింతవలదు. 175 176 177 178 మ• అని యీరీతిని బల్కి యానృపతిము ఖ్యాజ్ఞ ప్తిఁ జెన్నొంది సం జనితానంద మమంద మై నిగుడ సౌజన్యాత్మ భద్రాయుఁ డా త్మనిశాంతంబున కేగి తత్ప్రధనవృత్తాంతంబు నాద్యంత మై తనరం దల్లికి వైశ్యవర్యునికి మో దం చేర్పడం జెప్పినజ్ . మ. దయతోడం జనయిత్రి యాత్మజుని మూ • ర్థఘాణ మా మోదనో దయచాలింగన మశ్రుపాతనము మో . దంబోప్పఁ జె న్నొంది త జ్జయవ ద్వైశ్యుఁడు రాజపుత్రునిఁ బరి ష్వంగంబునం జేర్చి ని ర్భయవృత్తి వసియించె నానృపుని సంభావింపుచు న్నిచ్చలు.179 సీ. ఆవజ్ర బాహుం డ . నాహతోత్సాహసం రూఢుఁ డై నై జావ రోధయువతి పుత్రమిత్రామాత్య భూరిబలాన్వితుఁ డగుచు నవిచ్ఛిన్న * హషణ మొంది సమరహతావళి • ష్టపదాతి తురగమా తంగళతాంగాది తతులు గొలువ నరివరాపహృతార్థ • సరణిఁ బునఃపున సీస్వీకారపూరితా * నేకశోక<noinclude><references/></noinclude> evbrlaq8ndbr4iya58c8bylajjzjkxq 104 233052 589798 2026-10-18T16:24:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయురభ్యు దయ్యము, భార సహితుం డగుచు: బటు • పటహ భేరి కానినాదంబు లొలయం గఁ గౌతుకాత్త చిత్త మిగు రొత్త నిజపురి శ్రీసమృద్ధిఁ బొలుచు భద్రాసనంబు పై వెలయుచుం డె. వ. తదనంతరంజ. క. ని...' 589798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయురభ్యు దయ్యము, భార సహితుం డగుచు: బటు • పటహ భేరి కానినాదంబు లొలయం గఁ గౌతుకాత్త చిత్త మిగు రొత్త నిజపురి శ్రీసమృద్ధిఁ బొలుచు భద్రాసనంబు పై వెలయుచుం డె. వ. తదనంతరంజ. క. నిరుపమతేజుఁ డు సాక్షా త్పరశివుఁ డగు ఋషభయోగి • భ క్తుండు ప్రియం కరుఁడ గు భద్రాయువునకు నిరవొందఁ గఁ బెండ్లి సేయ నిది తరియనుచుకొ. మ. శతమన్యుప్రభుతా. విలాసుఁడు మహైశ్వర్యుండు సీమంతినీ సతి కిష్టస్థితి భర్త యై నెలయు నా చందా ంగ దాధీశు స మృతుఁడై క గొనితత్సపర్యలకు సంభావించి భద్రాయురు 180- 181 న్నతి సౌందర్యపరాక్రమక్రమము వి న్నాణంబు గాఁ జెప్పుచు. 182. వ. నరేంద్రా యమ్మహాను భావుం డ శేషనర పతిశిర రస్సమభ్యర్చిత శాసనుండై పాక శాసనుండనఁదగుఁగరతలో పలక్ష్యమాణ శంఖచక్ర లాంఛనుం డైచక్ర ధ రుం డనఁ దగు నిర్జితమన్మధుం డై హరుఁడనఁ దగు విమానాహిత రాజహం సమండలుం డై కమల సంభవుం డనఁ దగు లక్ష్మీ జనకుం డై సముద్రుం డ నఁ దగు ననవరత ప్రవృత్త దానార్ద్రీకృతకరక మలుం డైదిగ్గజం బనఁ దగు మహాశ్చర్యంబులకుఁ గర్త సకలశాస్త్రంబులు కాదర్శంబు మిత్రమండలం బున కుదయ శైల౦ బహితజనంబుల కుత్పాత హేతువు వినతానందజనకుం డై వైనతేయుం డనఁ దగుఁ గావున నతని జన్మప్రకారంబు తెలియం జెప్పెద నాకర్ణింపుము. సీ। అధిప దశార్ణ దేశాధినాధుఁడు వజ్ర 9) బాహుం డనెడు నొక్క పార్ధివుండు తగు పుత్రసంయు క్త • దారరత్నంబును రోగ పీడిత యవి • రోపి విడచె విడచిన నారాచ వెలఁదికి నుదయించు తనయుండు నావల + నను సమస్త 183<noinclude><references/></noinclude> hh3otfpm16viunw307unwoqdgo27x2s 104 233053 589800 2026-10-18T16:25:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృ తీ యో స ము . 187 విద్య లెఱింగి సం • విదూపుఁ డైనట్టి శివుని వగ్మమునఁ బ్ర సిద్ధి జెంది ద్వాదశ సహ సగ జబలో దాత్తుఁ డగుచుఁ దనరు పితృసంకటముఁ బాపి ధన్యుఁ డైన యొక్క వైశ్యునిపురములో న...' 589800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృ తీ యో స ము . 187 విద్య లెఱింగి సం • విదూపుఁ డైనట్టి శివుని వగ్మమునఁ బ్ర సిద్ధి జెంది ద్వాదశ సహ సగ జబలో దాత్తుఁ డగుచుఁ దనరు పితృసంకటముఁ బాపి ధన్యుఁ డైన యొక్క వైశ్యునిపురములో నున్న వాఁడు కాన నీపుత్తిక నుగుణుం • డైనవాఁడు. గీ. రాజకన్యలలో ధన్య • యై జగతిని నెలయు నీసుత కమ్మహా వీరవరుఁడు భర్త యై యున్కి యోమహీ పాల నీదు జన్మసాఫల్య మెంతని సన్నుతింతు. గీ. అతఁడు భద్రాయు రాఖ్య చే నవనిఁ బరఁ గు నార్యనుత శీఘము వివాహ నిశ్చయించం గఁ దగు నని కార్యమునకు ఋషభయోగి యమ్మహీపతి వీడ్కొని యతిరయమున. సీ. శ్రీమంతుఁ డై మంత్ర సిద్ధిఁ బెం పొందిన భద్రాయుఁ గనఁ గనం భ్రమ మెలర్ప వచ్చిన యయ్యోగి • వరుఁ గాంచి సాష్టాంగ దండప్రణామంబు . తగ నొనర్చి ముకుళితహస్తుఁ డై మోకలు నిల్చినఁ జూచి నవ్వి గాఢాలింగ నం బొనర్చి యోపుత్ర మగధ దే • శోదీర్ణ బలముల గెలచి వచ్చి తె నీదు బలిమి కలిమి నెంత వర్ణింతు వినుము భూమీశ్వరాగ గణ్యచంద్రాంగదుని పుత్తి . గలదు కీర్తి మాలిని యనంగఁ దగు నది నీవు పెం డ్లాడ వలయు సూ గీ. అతఁడు నీకిచ్చుటకు మహా నీసఖుం డైన సునయుండు 18 మాననీయ నిక్కము గను, హర్షమొం దె నీతిమంతుఁ 184 185 186 187<noinclude><references/></noinclude> p1vl2cm5kte6967nt1589y7mzuw7p7a 104 233054 589801 2026-10-18T16:25:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 భ ద్రాయురభ్యుదయము . డితఁడు జని తత్సమాచార • మెఱిఁగి నీదు కోర్కి సఫలంబు గాఁ జేయుఁ గుతుకమునను. 188 వ. అని తచ్ఛరీరంబు నిజహస్తసారసంబున స్పృశించి దీవించి యాసునయునికి సక లలోక క న్య...' 589801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>188 భ ద్రాయురభ్యుదయము . డితఁడు జని తత్సమాచార • మెఱిఁగి నీదు కోర్కి సఫలంబు గాఁ జేయుఁ గుతుకమునను. 188 వ. అని తచ్ఛరీరంబు నిజహస్తసారసంబున స్పృశించి దీవించి యాసునయునికి సక లలోక క న్యాభిజ్ఞానంబు దెలియ వరం బిచ్చి నిజనివాసంబునకుం జనియెఁ దదనంతరంబ. సీ. ధారాలసితవారి ధారాలసితనరా ధారాలసితహంస వార మగుచు సదననిర్యత్సదా • సదనమానసదురా సదననార్తిక విద్యు • దుదయ మగుచు భావజరితహావ భావ పల్లవి కాధి భావకృత్తృనితపుం . భావ మగుచు హలహ లేత్యనులాప • హలవిలాసభృతిదో హలభుజాబలకృషీ • వలము నగుదు దేదివ ద్ధాతుభూతలో • స్ధితలతాగ వితతనీపదనీ పనీ పతద సమకు సుమసముదీర్ణఘుమఘుమ • త్సురభిభూత లంబు దగ నంబుదాడంబ రంబు దోచె. 189 190 మ. పలుతాపంబున నాపసోపములు జూ పట్టంగ నిట్టట్టు గా నల సెం బంటవలంతి దీని కిఁక శైత్య పక్రియల్ జేయఁ గా వలె నంచు ఘనుఁ డంత వృష్టిజనిత వ్యాపారముల్ జేయఁ గాఁ బులకల్ మేన జనించి మించె ననము • బొల్చెందృణాంకూరముల్. 191 చ. సికతిలభూముఖస్థలుల • జెందుచు ముందు వివిక్త రక్త కీ టకము లసహ్యతా పవిలు ఠన్మహి తత్సమయుండు పొందుఁ బా యక గిలిగింతఁ గొల్పఁ దరుణారుణదీధితిమత్ప్రవాళ పా లికల సరుల్ ఘటించె నన • లీలఁ గనం దనరారె నత్తఱిక్షా చ. ముసిముసిమబ్బున న్మెరయు ముత్తె పుటెత్తు లనం దృణాంతసం వనదురుశీకరంబు లన • వద్యతదంతరకీలితంబు లై a 192<noinclude><references/></noinclude> 8p07rrpoxheygipia31g542g83eridr 104 233055 589802 2026-10-18T16:25:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయో ల్లాసము . మిసిమి పసిండి కెంపు లన మించు మెఱుంగుపురుంగు లొప్పే నౌ ససి గలచోట గాటము గఁజాలుపువానలు లేని వేళల౯ • 139 193 మ. వినుతప్త యథాకమస్తనిత యై విద్యుల్లతామూర్తి యై తనుమా ర...' 589802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయో ల్లాసము . మిసిమి పసిండి కెంపు లన మించు మెఱుంగుపురుంగు లొప్పే నౌ ససి గలచోట గాటము గఁజాలుపువానలు లేని వేళల౯ • 139 193 మ. వినుతప్త యథాకమస్తనిత యై విద్యుల్లతామూర్తి యై తనుమా ర్గాగ తవృత్తిమచ్ఛ్వసన యై ధారాప్రవాళైక యై క నదుత్తుంగ పయోధరోల్లసన యై కమాంబరో పేత యై ఘనసంగంబున వృష్టి జూడఁ దగె లో కంబున్ మది న్మెచ్చఁ గజ్ 194 క • అహమహమి కావివాదం బహరహ మా స్తనితవిద్యు దంబునికరస, న్నహనములకు రా వర్షము తహతహ నొందించే సకల ధరణుల నేల మ. అలరు జానపదస్ధలంబులు సము • ద్యద్భూమధూమాలయో జ్జ్వలదాచ్ఛాదనముల్ నిరంతరజలా సారంబున సందునం దుల ధూమాంకురముల్ జనించి మునుముందుం జారుధారాకరం బులు గాఁ దజ్జఠరంబు లంబుధము లై • భూమిం దివిం జేయఁXE. సీ. ప్రతిపదాదర్శాను మితవర్తులాద్యంత రంబు లై రుచిర గ ర్తంబు లలర సర్వతస్థాపితా . ఖర్వ దుర్వర్ణపా త్య్రంబు లై పద్మాక • రంబు లలర పరిత స్సమర్పిత • స్థిరదుకూలా చ్ఛాద నంబులైతటినీగ ణంబు లలర విష్వక్పరిక్రియా • విర్భూత తార హా రంబు లై కుల్యాది • కంబు లలర పంటలఁతి యనెడి వాలు గంటితోడ మింటి తెరువరి దంటవా ల్గింటి నంటి నంట కుండిన నివి యెల్ల నొంటి యుండెఁ 195 196 చెలియ వచియింప నలవి యె నలువ కైన. 197 వ. తదనంతరంబ. 198<noinclude><references/></noinclude> kh0rou4ekqua13tiju5uznxcg9666lv 104 233056 589803 2026-10-18T16:26:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 భ ద్రాయు రఛ్యుదయము నీ కలిత ప్రకాశనం • ఘాతంబు వేయంగఁ గలహంసక స్ఫుర • ద్దతులుఁ దనర బటుతరరజతకుం • భపయోధరము లొప్ప ధవళాంబరము ధళ ధళ నెలుంగ వేణీప్ర దేశంబు • విశద మై కనుపట్టఁ జంద్ర...' 589803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>140 భ ద్రాయు రఛ్యుదయము నీ కలిత ప్రకాశనం • ఘాతంబు వేయంగఁ గలహంసక స్ఫుర • ద్దతులుఁ దనర బటుతరరజతకుం • భపయోధరము లొప్ప ధవళాంబరము ధళ ధళ నెలుంగ వేణీప్ర దేశంబు • విశద మై కనుపట్టఁ జంద్ర రేఖావిలా • సంబు దోప నరలోచనముల కానందంబు ఘటియింపఁ దారాళి నిర్మలత్వంబు నొంద శాలిసుకృతఫలమహాక్ష • • మాలికాశ యంబు విలసిల్ల గాఁ బ్రవీ • ణాశుకవిల సితనినాదంబు లదర నా * శ్వినపు వాస రంబునను వీఁక శరదాగ మంబు దోచె. మ. హరి క్షీరాంబుధి నిద్రితుం డగుట చోద్యం బెట్ల ను వైద్యశా స్త్రరహస్యం బతఁ డేర్పడం దెల సెఁ ద . త్కాలోపభోగ్యస్థితిం వన్యము లైన రోగము లటం దుం లేనిచో శేషసా గర వైకుంఠముఖప్రముఖ్య సురలో • కంబుల్ దగ౯ లేవోకో. వ. తదనంతరంజ. సీ. ఇందూ పలా గారబందీ సమాచార మంబుప్లవోచ్చార • ణాపవాద ముద్యానయానప్ర యోగ భాగ విలాస మైంద వాత ప సేవ . నా ప్ర్రసక్తి పన్నీరగంధసం బంధ నిర్గంధంబు కోమలవ్యజనవి · శ్రమకరము సరసాంబుజాతావ సాన ప్రకారంబు ప్రత్యర్థిర చితస్త్ర • పావిరహిత మగుచు నెగ డొంది సేవంతి కాంతరాళ హారి ధారాళ తుహినథా రావతార 199 200 201<noinclude><references/></noinclude> h13ighawq8dj7o0ajf2yvscz3y3h47g 104 233057 589804 2026-10-18T16:26:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయోల్లానము . మిళితన క్తందివస్రవ న్మిహిక మగుచు . వసుధఁ దుహి నాగ మోల్లస ద్వార మల రెం చ. ఒనర నయోమయాంతర స • ముజ్జ్వలితజ్వలనంబు గూడఁ బో ల్చిన ప్రహసంతికాXములఁ జేతుల నిట్టటు విప...' 589804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయోల్లానము . మిళితన క్తందివస్రవ న్మిహిక మగుచు . వసుధఁ దుహి నాగ మోల్లస ద్వార మల రెం చ. ఒనర నయోమయాంతర స • ముజ్జ్వలితజ్వలనంబు గూడఁ బో ల్చిన ప్రహసంతికాXములఁ జేతుల నిట్టటు విప్పుచుందు రౌ జనము ల దె ట్లన౯ హిమము . సర్వజగంబుల నీవ లావల బెనచు నటంచుఁ దెల్పుగతిఁ బేర్చిన యాహిమవాసరంబుల౯, మ. తన రె౯ సాంద్రత రాంతికానలలస ద్వాసోష్ణవాః కుంభసం జననం బిట్టఘనేష్టకో పచితవా • సస్వాప నాట్యప్ర్రవ ర్తననిర్నిద్రక ళావతీకృత పరీ . గంభ స్పృహోద్యద్వయో జన మాక్రందితదుర్గ తాధ్వగవథూ • జాతంబు సీతం బిల౯. సీ. పాదంబులగ్నిలో పలఁ జాపఁ గాఁ జేయుఁ బూని ము న్నినునంత గరములు చల్ల గాఁ దిరుగంగ నొనరించు వసుధలో రాజంత వాని నైన మే నెల్లఁ దెలిడాలు బూనఁ జేయఁ గనేర్చు వహి సదాశివు నంత వాని నైన నిలువెల్ల గల్ల నై మెలఁగంగ నొనరించు వరలు శ్రీంహరి యంత • నాని నై న నితరు లన నెంత యీహిమ ప్రతతి కనుచుఁ దనకు నిలయితవదనపా దముల విడచె నగ్నియటు గాక తక్కిన వన్నియుండ నది యుఁ జలి యొందు నని జనులందు రెవుడు. 141 202 203 204 205 206 వ. తదనంతరం బ. సీ. విలసద్ధ నేష్టుకా • విరచితాంతర్గృహ నిద్రాభిలాషితా • నిరసనంబు మేదురాగరుకుంకు • మాది నమ్మిశ్రిత గంధిలాలేపని స్కా వనంబు<noinclude><references/></noinclude> 97nl7n7pfs9f695z9x35bxhmhrj00pn 104 233058 589805 2026-10-18T16:26:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 భ ద్రాయురభ్యుదయము నద్య్రక్ష మృగరోమ జప్గ్రేచ్ఛద చ్ఛాద నేచ్ఛావిచారణా * హి౦సనంబు స్థాపితాహర్ని ' • ష్ణక దుష్ణవా శికుంభ సంభూత కాంటేను శాసనంబు తప్త కాంచనక నదవ • ధ్వస్త శస్త్ర...' 589805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>142 భ ద్రాయురభ్యుదయము నద్య్రక్ష మృగరోమ జప్గ్రేచ్ఛద చ్ఛాద నేచ్ఛావిచారణా * హి౦సనంబు స్థాపితాహర్ని ' • ష్ణక దుష్ణవా శికుంభ సంభూత కాంటేను శాసనంబు తప్త కాంచనక నదవ • ధ్వస్త శస్త్ర భూమధూమజ్వలనపరి • స్ఫురణచరద యోమయహసంతికాది సంయోగ జనిత సుఖనికారణవృత్తి చే . సొంపు దనరె. సీ. సాంద్ర చంద్రోపల స్థగీత ధారాధార సౌధాగ్ర కేళికా . సౌఖ్యకరము మహనీయహిమవారి • మద్దిత శ్రీ గంథ చర్చాను మోద ప | సక్తిదాయి సతతఘుమంఘుమతౌ త్సౌర భోదీర్ణ కా సార హారివిహార కారణంబు శీతలానిలజాల • ధూతప్రసూననం వాసితో పవనప . వాస సేవ నాస్పదంబును జంద్రాత పాభిరామ మందిర ప్రాంగ ణాంభోజ • మార్గణప్ర ధనగతాన్యోన్యపరిరంభ • జననసమ్మ దావహం బై వెలయు చుండె నట్టి యెడల • ఉ. కాంతము పాంథలోక జయ కారణమారజని ప్రకారవృ త్తాంతము భృంగ సంభ్రమద దభ్రమద భ్రమదాభ్రదర్శనో దాంత సమానమా న సమ | దప్రమదా పరిరంభ శుంభ దా 207 208 కాంతము నై వసంతసుము • ఖంబు సుఖం బొనరించె నయ్యెడక్.. 209 సీ. మాథవీమన్మధ • మహిమచేఁ గనుపట్టి యల సువర్ణ సమేతుడైతలిర్చి విగతజీర్ణ ఫలాళ • వితతిచేఁ దనరారి యతికామవాసత నమరి యుండి<noinclude><references/></noinclude> bqof3dv63mie8tio8attn36y4gg3xfb 104 233059 589806 2026-10-18T16:26:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయో ల్లా సము . కాంచనచ్ఛద కాంతిఁ • గన్పడఁజూపట్టి తాపింఛవర్ణ వ • థను వహించి వినతపున్నా గావ ననిరూఢిఁ జూపట్టి సురసాలములచాయ • పొంపునొంది బహువి ధాగమశిఖరసం వహనసహన శుక విక స్వర...' 589806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయో ల్లా సము . కాంచనచ్ఛద కాంతిఁ • గన్పడఁజూపట్టి తాపింఛవర్ణ వ • థను వహించి వినతపున్నా గావ ననిరూఢిఁ జూపట్టి సురసాలములచాయ • పొంపునొంది బహువి ధాగమశిఖరసం వహనసహన శుక విక స్వరసుస్వర • శోభి యగుచు మాధవుం డురుతరవనీ మాధవుండు పొలిచె వనసంచయములు సంపూర్ణగతిని. క. మలయు వలరాచ వానికిఁ . బలువిడిదలు గనను శ్వేత పటమంటపముల్ ` వెలయించె నేడు పగిదిం బొలుపు గఁ బుష్పితనికుంజ 143 210 పుంజము లల రెక్. 211 సీ. మెలఁగు సహస్రార ముల బండ్ల నమరించి కలువ కాడల నిరు సులు గఁ జేసి సొగసు నాళంబుల నొగలుగా సవరించి పెలుచ గేదఁగి రేకు పలుకఁ జేసి మంచి సంపెఁగపువ్వు మందిగం బొనరించి పొగడ మొగ్గల చీల లొగి సమర్చి మేలు దానిమ్మల • మేల్గల తామర నూలుచే నేటులు •గీలు కొల్పి పువ్వు దేనియ కందెన • పొలుపు జేసి పగడముల తీగలను బల్పు లు గ నమర్చి రాచిలుకలు ను గుఱ్ఱంబు లై చెలంగ రాజహంసలు జులుమతీ తేజులు గను. సీ అలుల మొత్తంబులు • కలగానములు సేయఁ గలసి కోవెలలు కా హళము లూద సారసంబులు మృదం గౌరవంబులు సేయఁ గలరవంబులు తాళ గతులు నెఱువ 212<noinclude><references/></noinclude> 8djddcblek7zsmqrgcrefzx16r0jk99 104 233060 589808 2026-10-18T16:26:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయురభ్యుదయము . పుడమిపుట్టుగుగుంపునెడ నెడ జడియంగ మెరయు గాడుపు బరాబరులు సేయ నే పైన తీవియ లింపు చేడియ లెల్ల బలసి పేరాటపా టలఁ జెలంగఁ జుట్టు పులుఁగులు నట్టువ . పిట్ట పరవ పర...' 589808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయురభ్యుదయము . పుడమిపుట్టుగుగుంపునెడ నెడ జడియంగ మెరయు గాడుపు బరాబరులు సేయ నే పైన తీవియ లింపు చేడియ లెల్ల బలసి పేరాటపా టలఁ జెలంగఁ జుట్టు పులుఁగులు నట్టువ . పిట్ట పరవ పరపు లగు తావి మావుల మెరకత్రోవ రహి లతా కోరకాళితో • రణము లలర మరునికి విహారయోగ మా మని రచించె. సీ. పూఁ చె నశోక ముల్ బున్నా గములు బూరు గలు కలిగొట్టులు • తిలకములును పిత కదళికాకంటకి కాచె నామక పిత్థ ఫలజంబుజంబీర • పాదపములు నేచెసాలతమాల • హింతాలతృణ రాజ నారి కేళ పలాశ • భూరుహములు తో చెఁ గైరవసిత తోయజేందీవర మాధవీమల్లికా మహితలతలు వరలె మఱి మాతులుంగల వంగలుంగ హింగు దీభుజపత్రనా రంగ గంధ సారఘనసార సహకార సరళవకుళ కురవక సితాసితాగరు కుజచయములు. సీ. తొలుదొల్తఁ దేనియల్ దొలుకుచుండెడు మంచి ఫలజాతముదయించె విలసితము గ నాఫల సంతతి కన్న ముందు గఁ దోఁచె దోరగాయల పిండు మేర మీరి యాదోరగాయల • కాది యై మును దోచెం బువ్వు పిందెలు గుంపు • నివ్వటిలుచు నా పువ్వు పిందెల • నలరించి ముందు గా ముళుళ సందోహంబు ప్రకట మయ్యె 213 214<noinclude><references/></noinclude> pvfreas606zq7ykr6353q4ajqd0nq41 104 233061 589809 2026-10-18T16:27:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స ము .. 145 తిన్న నగు మొగ్గగమికున్న ము న్నె యగుచుఁ బల్లవములుద యించె ళో . భాప్రకార మందుముందుకు ముందు నిష్యందమాన మ ధుర మధురస మొలయంగ మహి వనముస. సీ. ననలదట్టము లోచ • నంబు లై కనుపట్ట నల...' 589809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స ము .. 145 తిన్న నగు మొగ్గగమికున్న ము న్నె యగుచుఁ బల్లవములుద యించె ళో . భాప్రకార మందుముందుకు ముందు నిష్యందమాన మ ధుర మధురస మొలయంగ మహి వనముస. సీ. ననలదట్టము లోచ • నంబు లై కనుపట్ట నలుల గుంపు కనిని కలును గాఃగ లలిఁ జిగురులు ప్రశా - ళంబులు గలికాతతులు మౌక్తి • కములు గాఁగ మంజరుల్ స్తన భార హిమదీ నెలయి | గ నమణపల్ల ఏములు • వాస్తములు గ బండు టాకులు పట్ట • పటగతి రంజిల్ల శాఖలు భుజము సంచలించం బొల్చి వనలక్ష్మి మాధవ • స్ఫురణమునకు నుచిత వేషము ధరియించె నో యనం గ నలరుచుండిన యవ్వేళ నఖిలజనులు సమ్మదంబునఁ బొదలి త త్సమయమునను . 215 216 వ. అని యివ్విధంబున సూతుండు శౌనకాది మహామునీంద్రులకుం జెప్పిన. 817 మ. పురజిన్మార్గణ మార్గణాలిసుమనో భూజాత మి ధ్యామత స్థిరథీవారణ వారణాశినగర • శ్రీవిశ్వనాథాంక శ్రీ కరపాదానత దానతత్పర సదా కళ్యాణ కల్యోదయా వర సన్మానస మానసప్రభవద • ర్పధ్వంసకృల్లోచ నా. క. క్రీడాకిరాత మాయా, క్రోడీభవదాశరధ్య గురు మోక్షద మౌ నీడితశ్రుత్యవలో డిత, తాడితపూషాభిధాన దళ నవిలసనా. స్రగ్విణీవృత్త ము. విశ్వకదూభవ . ద్వేద వేదాదివ శ్వతోతక్రియా • ద్యక్ష దక్షాంత కా 19 218 219<noinclude><references/></noinclude> hpcsfm8ewvazkloiu21nff64gxx1v08 104 233062 589811 2026-10-18T16:27:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 భ ద్రాయురభ్యుదయము నైశ్వరూపాను భా 4 పప్రసిద్ధ ప్రభా వేశ్వరీనాధ వా గీశ ముఖ్యస్త వా. మ . ఇదిశ బ్దార్ధ పరిష్కియా కలితబం హిష్ఠప్రతిష్ఠాగరి ష్ఠదిగంతస్తుతపార మేశ్వరకళా సంకాశ రం...' 589811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>146 భ ద్రాయురభ్యుదయము నైశ్వరూపాను భా 4 పప్రసిద్ధ ప్రభా వేశ్వరీనాధ వా గీశ ముఖ్యస్త వా. మ . ఇదిశ బ్దార్ధ పరిష్కియా కలితబం హిష్ఠప్రతిష్ఠాగరి ష్ఠదిగంతస్తుతపార మేశ్వరకళా సంకాశ రంగాంగ నా హృదయానందద రాజ జ శేఖరహిత శ్రీమూర్తి భద్రాయుర 220 భ్యుదయాఖ్యాన్విత సత్ప్రబంధము తృతీ • యోల్లాస మై సొం పగుక్ · 22 1 *H* గద్య. *~ H ఇది శ్రీమద్రామా రెడ్డిపేట రాజరాజేశ్వరకరుణారస కటాక్షవీక్షణ ప్రసాదప్రాప్తా శేష భాషావి శేష సామ్రాజ్యపూజ్య రాదుళ్ళగోత్ర పాత్ర కామినేని వంశ పయఃపారావారరాకాసుధాకర రా జద్రాజన్న చేశాయిసార్వభౌమా జ్ఞాపితాం దగీర్వా ణకవిత్వ తత్త, చాతుర్య సర్యపరాశర త్ర రాపాకలింగ నార్యపుత్త! లక్ష్మీపతిప్రణీ తం బైన భద్రాయురభ్యుదయం బను మహాప్రబంధంబునందుఁ దృతీయోల్లాసము.<noinclude><references/></noinclude> 6kx31dgqvaxi0zjeubhugv2boi26y16 0 233063 589813 2026-10-18T16:28:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయోల్లాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయోల్లాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="...' 589813 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయోల్లాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయోల్లాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=109 to=154 /> ililsesmv3jjjov1hq6e0l2s9qi52w9 104 233064 589816 2026-10-18T16:31:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శు భ మస్తు . అవిఘ్నమస్తు. భ ద్రాయు ర భ్యు ద యము భద్రా చతుర్థోల్లాసము, తరుణీమృదుమధురర సాతతవచనరచనాస మంచిత వీ క్షా పాత న రామా రెడ్డిధ రాతల పతిపురని వేళ . రాజమహేశా. వ. €)వధరింపుము న...' 589816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శు భ మస్తు . అవిఘ్నమస్తు. భ ద్రాయు ర భ్యు ద యము భద్రా చతుర్థోల్లాసము, తరుణీమృదుమధురర సాతతవచనరచనాస మంచిత వీ క్షా పాత న రామా రెడ్డిధ రాతల పతిపురని వేళ . రాజమహేశా. వ. €)వధరింపుము నిఖి పురాణ వ్యాఖ్యాసమేతుం డైన సూతుండు శౌనకాది మునీంద్రుల కి ట్లనియె నట్లు వసంతాగమం బైన సమయ^బున. క. ధీయుక్తిని వెలసిన భ ద్రోయువు సఖుఁ డైన సునయు ననిచిన వేడ్క శ్రీయుతఁ దత్క న్యామణి నీయెడఁ గనిర మ్మనుచు మ హే క. తనజననికి వైళ్యాగ్రణి హేచ్ఛత దోప కనుమోదము' గాఁ గ దద్విధాశయము మదిక్ బెనఁగఁ గఁ జేయుచుఁ దనసఖు మును మిక్కుట మైన నెనరు మునుకొనఁ బనుప౯. 2 3<noinclude><references/></noinclude> em0mnh3s7losnfm25nymq2u8j0b5fvg 104 233065 589817 2026-10-18T16:31:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. i గీ. మణిమయాందోళికను బొల్చి • మహీశరథగ జాశ్వభటసంచయము గోల్వ, ననుద ప్ర యాణములఁ దత్వుర *ంతా ఆ మధవ శీంచి చారముఖమున నిజవార్త • నేరుపరుప. క. విని చంద్రాంగద భూపతి...' 589817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>148 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. i గీ. మణిమయాందోళికను బొల్చి • మహీశరథగ జాశ్వభటసంచయము గోల్వ, ననుద ప్ర యాణములఁ దత్వుర *ంతా ఆ మధవ శీంచి చారముఖమున నిజవార్త • నేరుపరుప. క. విని చంద్రాంగద భూపతి యెనసిన మతి మంత్రివరుల నెదురు గఁ బను పక్ నిరుడు సున్య నిరా గని సమయోక్తుల నుడివిరి కౌతుక మలర· గీ. రమ్యమణిమయ సౌధాభి • రామసీమ దదను సర బలముల ముందుఁ దగ వసింప జేశి చంద్రాంగదుని సభా • సీను: గా నె ఱింగి యన్వైశ్యముఖ్యుఁడు • బ్రీతి దనర. క. కనఁ జేసిన సునయుఁడు త జ్ఞానపతికి నమస్కరించి ' సంభ్రమ మలర దనదు సమీపస్థలమున నునిచి మహాసునినయార్ద్ర • యుక్తునిఁ జేసె౯. 5 6 7 8 వ. ఇట్లు బహూకరించి భద్రాయువు జననాది ప్రభావంబు లడిగి యేకాంకంబు న కతనిం దోడ్కొని చని తనపుత్తికం జతుర్విధశృంగారంబుల నలరించి దర్శింపఁ జేసినం గని లక్షణ వేది యగుటం జేసి తల్లక్షణంబు లగని మహా నందకంద ళిత హృదయార విందుం డై తత్కృతసత్కారంబు వడసి మ గుడి నిజనివాసంబుఁ జేరి నిజజననీజనకులకుఁ దత్ప్రకారంబువినుపించి భద్రా యువుం గవుంగిటం జేర్చి తద్వినయంబునకు సంతసించి యొక్క యషడ క్షీణనిజ ప్రమదవ నాంతరంబున వసియింపం జేసి యిట్లనియె. సీ. తలిరులు తాబేళ్ళు • కలమగర్భంబులు కదళికాండములు సైకతము నుడి యు విను తరగలు కన్ను వీనుల జాడరి శైలముల్ బిసములు సారసములు 9<noinclude><references/></noinclude> 07g24cvqxitm9yzi4jxo2kksaxtjaas 104 233066 589826 2026-10-18T22:49:07Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|82|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}</noinclude>46. అనంతరం శిరసో మూలాధార పర్యంతం నిపతంతీమ్ । 47. ఇయం పశ్చాన్నాడీ మవలంబ్య యోగస్య పద్ధతిః । 48. ఇదం సప్త చత్వారింశతా సూత్రాణాం యోగవ్యాఖ్యానంభవతి । {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}సీతా వ్యాఖ్యానమ్</p> 1. సీతాం వ్యాఖ్యాస్యామః । 2. ఆది కావ్యస్య యా నాయికా । 3. సూర్యచన్ద్ర విద్యుదగ్ని పుష్పపల్లవ మణి హిరణ్యాదౌ సర్వజన నయనానందినీ కాంతి రస్తి సా శ్రీరుచ్యతే దేవీ । 4. సీతా సర్వాంగేషు శోభనోత్తమోత్తమా నారీ । 5. తస్మా చ్ఛ్రియోంశః సాధారణ దృష్ట్యాపి । 6. సతా మీశ్వరార్పితో నిష్కామకర్మరాశిర్యజ్ఞ ఉచ్యతే । 7. యజ్ఞశ్చ విష్ణుర్యజ్ఞో వై విష్ణు రితి శ్రుతేః । 8. యథా సకామవ్యష్టికర్మమయః పురుషః సంసారీ తథా నిష్కామ సమష్టికర్త మయో౽వతారః । 9. దాశరథిం రామం సప్తమ మవతార మాహుః । 10. సకామ వ్యష్టి కర్మణామేవ ఫలాని వర్షళత భోగ్యాన్యాహుః । 11. కిముత సమష్టికర్మణః ఫలమ్ ।<noinclude><references/></noinclude> 6kmzoy4cwt6y3ywejvanemnxcm1huqe 104 233067 589827 2026-10-18T22:57:18Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సీతా వ్యాఖ్యానము|83}}</noinclude>46. అనంతరము శిరస్సునుండి మూలాధార పర్యంతమది పడుచున్నట్లు ధ్యానించవలెను. 47. ఇది పశ్చాన్నాడి నవలంబించు యోగపద్ధతి యగును. (ఇట్లు శక్త్యవతరణమును ధ్యానించువారియందు కుండలిని విజృంభించి యారోహణమగును. ఇది ఫలము. అప్పుడు పురోనాడికూడ స్వాధీనమగును). 48. ఇట్లు 47 సూత్రములచే యోగ వ్యాఖ్యానము ముగిసెను. {{rule|2cm}} {{p|fs150|ac}}సీతా వ్యాఖ్యానము</p> 1. సీతను గుఱించి వ్యాఖ్యానించెదము. 2. ఆదికావ్యమైన రామాయణమున కెవ తె నాయకురాలో (ఆ సీత). 3. సర్వజనులకు నయనానందమునిచ్చు సూర్య, చంద్ర, విద్యుత్, అగ్ని, పుష్ప, పల్లవ, మణి, హిరణ్యాదుల కాంతిని శ్రీదేవి యందురు. 4. సీత సర్వాంగశోభనయైయుత్తమోత్తమ నారీమణి యయ్యెను. 5. ఆ కారణమువలన సాధారణదృష్టికిగూడ నామె లక్ష్మీయంశయే. 6. సత్పురుషులయొక్క యీశ్వరార్పిత నిష్కామ కర్మరాశి యజ్ఞ మనబడును. 7. యజ్ఞ మే విష్ణువనుటకు 'యజ్ఞో వై విష్ణుః' అను శ్రుతిప్రమాణము. 8. సకామమగు వ్యష్టి కర్మమయుడైన పురుషుడెట్లు సంసారియగునో అట్లే నిష్కామమగు సమష్టి కర్మమయుడైనపురుషు డవతార మగును. 9. దశరధ పుత్రుడైన రాముని గుఱించి యేడవ యవతారమందురు. 10. సకామమైనట్టి వ్యష్టికర్మలయొక్క ఫలమునే సూఱ్లకొలది సంవత్సరములవఱకు ననుభవింపవచ్చునందురు గదా. 11. సమష్టికర్మల ఫలమింక చెప్పనేల ।<noinclude><references/></noinclude> 9w5oq1f7a46is2odrk7fzbawvtpzqsq 104 233068 589828 2026-10-18T23:05:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా సము • దరము దర్పణ ముకుందములు ప్రవాళంబు కనకంబు మీనముల • కార్ముక ములు నీరు లరచందురుం డొర పైన తేటులు కఱిమొగుల్. కమలంబు మెఱుఁగుదీగ లు ను దొగలు నువ్వుబువ్వు ను • వనజ...' 589828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా సము • దరము దర్పణ ముకుందములు ప్రవాళంబు కనకంబు మీనముల • కార్ముక ములు నీరు లరచందురుం డొర పైన తేటులు కఱిమొగుల్. కమలంబు మెఱుఁగుదీగ లు ను దొగలు నువ్వుబువ్వు ను • వనజ నైరి శిలలు నవసంఖ్యలు ను బూగ ములు ను లతలు పనటు లసి రేఖ కూపంబు లనటులు కరి కరములు ను గాట్టెలు ను మేను లలరఁ బోలు. సీ పొరబోని మేఘంబు పొలి బోని చందురుం డలిగాడ్పు సోఁకని • జలజములు ను జిగిబిగిఁ బాయని • సొగసు సంపెగ మొగ్గ నిద్దంపు టపరంజి యద్దములు ను చిలుక ముట్టని బింబ ఫల మంచ లంటని తూడులు కో నెలల్ జూడనట్టి తలిరులు నెలల నలయని తిక్కలు మెడ గల మెఱుఁగు దీగ తురుము నెమ్మోము గన్గవ యొరపు నా న చెక్కు లధరంబు భుజములు • జేతులు నఖ ములు ను మైన్న లైనగ ముద్దరాలి నంచికంబు గ నలువ ని ర్మించె నొక్కొ. గీ. నలువ వికచశిరీషకో మలపరాగ మిందుమృదితామృతంబులో • నెనయఁ జేసి త్రిముఖములఁ దిజగదత . శ్రీ గ్రహించి కడమముఖమున నిర్మించెఁ గమలముఖని. క. వెలఁదుక కన్నుల కాటుక పులుఁగు లగుట దెలని యెగరం • బోయీ నని క 149. 1'0 = 12<noinclude><references/></noinclude> ftn5wksfyxv3nerim7nalayi00a6wb6 104 233069 589829 2026-10-18T23:05:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 భ ద్రాయురభ్యుదయము. న్నులవిలుతుఁడు రుల నొడ్డిన చెలువున ముంగురులు దనరె • సింగారము గ౯. ఉ. మేలిక డానిలోని జిగి మించిన మంచి మొగంపు సొంపుడాల్ హేయమునం బొరలాడు జోడు లౌ వాలుక నుంగ...' 589829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>160 భ ద్రాయురభ్యుదయము. న్నులవిలుతుఁడు రుల నొడ్డిన చెలువున ముంగురులు దనరె • సింగారము గ౯. ఉ. మేలిక డానిలోని జిగి మించిన మంచి మొగంపు సొంపుడాల్ హేయమునం బొరలాడు జోడు లౌ వాలుక నుంగవ నుల్లసిల్లు న ప్రస్తుతిఁ జేయును బస్ఫుటంబు గ౯. 13 'పాలమడుంగునం జిఱుత వాలుగమీ లనం గఁ దెలి బ్బాలిక కందు లోకములు 14 గీ. కలికి నిడుసోయగపు వాలు కన్ను గవల వలన గ్రుమ్మరు లావణ్య • జలధినడుమఁ జైలువు రచింపఁ బూనిన సేతు వనఁ గ 15 భాసురాంబుజలోచన నాస మెరసె. సీ. అధ రామృత ప్రవా • హ ప్రతిక్ష ణజాత నూతన బుద్బుద • వాతమనఁగ యావనమన్మధో ద్యాన తాటీలస దాడిమఫల బీజ • తతియనంగ నానన పద్మస . ద్మాలయాCగణసీమ రంజితమౌ క్తిక పుంజమనఁ గం గించిద్విక చముఖ ప్రాంచత్ప్రమోదినీ రసపూరకోరక ^ విసరమనఁగ లలితరద నాంశు కారుణ ఫలకలిఖిత పంచ బాణప్రతాచప . పంచవిజయ శాసనాక్షరసంతతి • చంద మమరం గాంత కాంతామణీదంత గణము నెలసె. గీ. వరుస యై యెక్కువలు తక్కువలు దొలంగి యొక్క తీరునఁ బెం పొందుచున్న దంత పద్మరాగాళిఁ బెనఁ గొని • పరఁగినట్టి తావి సకలాలి తునుక నమోవి దనర్. 16 17<noinclude><references/></noinclude> fewa5qe4zlcpurzy49kf37d3ndsi178 104 233070 589830 2026-10-18T23:05:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా స ము . సీ. కన్నుల విలుకాని యెన్నిక జాళువా జంజాళియననొప్పు సకియనాస చ క్కెర విలుకాని చక్కని తొల్తటి చిలుకులనఁ గ నెల్గుఁ జెలియ క నులు రాచిల్క నెక్కాడు రాయని తీరైన వ...' 589830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా స ము . సీ. కన్నుల విలుకాని యెన్నిక జాళువా జంజాళియననొప్పు సకియనాస చ క్కెర విలుకాని చక్కని తొల్తటి చిలుకులనఁ గ నెల్గుఁ జెలియ క నులు రాచిల్క నెక్కాడు రాయని తీరైన విండ్లనఁ గనుపట్టు • వెలఁది బోనులు సింగార మైనట్టి • సిరిపట్టి బంగారు పలుక యనం దోచుఁ బడఁతి నొసలు మరుఁడు శ్రీపుత్తుఁ డను నూట యెఱుక పడఁ గఁ జేయుచందము దోప న చ్చెలియ వీను లగు శ్రీలు మెలం గెనౌ ననుచుఁ బొగడ భవ కుంతల జూపట్టు . సుమశర మన. గీ. అలరువిల్తుఁ డనెడు గేస్తుఁ డతివ మేన లలితశృంగారలక్ష్మీవి * లాసములను లలి వీనిర్మింపుచోఁ దొలు దొలుత సంకు నిలిపె నీ యనఁ దనరారెడ్డి గలికి గళము. సీ. అనురాగరత్న భా + క్కనక శైలము లన మకరాంక కన్యకం . దుకము లనఁ గ వర దేహజన్యలా • వణ్యపుంజము లన స్వాంత సరోబ్జకో • శములనం గ మదన మోహనభూతి పదకరండము లనఁ గంతు నిర్వకచ క్రము లనం గ హారమృణాళసం • చారికోశము ల న భవమహీరుహమూల ఫలము లనఁ గం బథిక లోక జిగీషా ప 9 వత౯ న ప భవ పరిశ్రమలాలస పంచబాణ 151 18 19<noinclude><references/></noinclude> dmgzzxj6zgh9mz8yjqbfztq054brzff 104 233071 589831 2026-10-18T23:06:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 భ ద్రాయు సభ్యు ద్వయము . సుఖనివాసగృహము లన సుందరాంగి, కులుకుగుబ్బలు దనరారెం • బొలుపు మీర • శ. గళకాంచనా చలాచల దళదురుసంజీవనీల తాఫలము లనక్ విలసిల్లెం దదురోజయు గళ మనఁ దగు లీలచే...' 589831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>162 భ ద్రాయు సభ్యు ద్వయము . సుఖనివాసగృహము లన సుందరాంగి, కులుకుగుబ్బలు దనరారెం • బొలుపు మీర • శ. గళకాంచనా చలాచల దళదురుసంజీవనీల తాఫలము లనక్ విలసిల్లెం దదురోజయు గళ మనఁ దగు లీలచే వికాసము దోపక్. చ. మెఱుఁగు దొరంగు మధ్య మను మేలిమి బంగరు రంగు టాకున మరుఁడు తదీయరూపమహి • మారి యంబున కన్య మీదు గా దొరయ దటంచుఁ గజ్జలము తో ఖి బంచిన నాగరం బన౯ సర సిరుహక్ష్మి చక్క-నగు శ్యామలరోమగణంబు సొంపగుజ్ . క. చూపట్టినట్టి పొక్కిలి లోపల విలసిల్లు కనద లోలమనోభూ దీపపుకొడియన నూగా రాపూర్ణశ శాంక వదన కందం బయ్యెక్. గీ. అంశుక వ్యాప్తి చే మధ్య మాస్తికత్వ మొగిఁ బరామర్శఁ దలఁచిన నొనరు ననుచు నంబుజాక్షి మనసు పట్టు ననుట గాని తలఁచి చూడఁ గృశత్వం బె దాని కిరవు. చ. ఉరుకుచకుంభ పాతమున కోర్వక నోయటు గాక భానిస త్పురుషక రోరుపాశమునఁ బుట్టిన భేదముచేత నేమొ యా సర సిరుహాక్షి నెన్నడుము చారుకృశత్వము బూనెఁ గాని చో గురుగతి లోచనంబులకు • గోచర మై విలసిల్ల తుండు నే. మ. తలిరుంజోడునఁ గూడు రేఁడు త్రిజగ త్సమ్మోహవిద్యానవ ద్యల సద్భాహుప రాక మక్త్రమము బాం • థప్రాణికోటిం . చలవృత్తి భజియింపఁ జేయఁగ జయస్తంభంబుల న్నిల్పె నాఁ గలన౯ భీతమృగీవిలోచన తొడల్ గన్పట్టె నౌ పట్టుX F.. క. అంగజుఁడ నియెడు సామరి బంగారపు రంగుల న్వి · భాగింపుచు మజ్ 20 21 22 23 24 25 26<noinclude><references/></noinclude> 4qa1zb2kqdzfcgbf5zdogwrn1ye1l2g 104 233072 589832 2026-10-18T23:06:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ తు ధోజ ల్లా స ము . రంగాయించిన గుదె లన నంగనజంఘికలు దనరె . నద్భుతలీలజ్ . గీ. జంఘికాతలావణ్య • జలధిజనిత • శుక్తు లయ్యెఁ బదంబులు • స్ఫుటితతత్సు ముఖవినిర్యన్మణులు చంద్ర ముఖి నఖముల...' 589832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చ తు ధోజ ల్లా స ము . రంగాయించిన గుదె లన నంగనజంఘికలు దనరె . నద్భుతలీలజ్ . గీ. జంఘికాతలావణ్య • జలధిజనిత • శుక్తు లయ్యెఁ బదంబులు • స్ఫుటితతత్సు ముఖవినిర్యన్మణులు చంద్ర ముఖి నఖములు గాని సుమతారకలు పోల్కెఁ గీ. తారకలు సరి గాఁ జేయఁ మాన మొనరుట కని బ్రహ్మ తతికి నిల్కడ వన్నియఁ వెలఁది నఖములు నిర్మించెఁ . • గాన వయ్యె. దగవు నఖస యమృత బిందు దగ నొనర్చి జెలువు దనర. గీ. అంగ శేభశిగ మ నం గ వక్షము దోచెం గుంభ యు గ మురీతిఁ • గుచము లల రెం గరముపోల్కె రోమ గణము జెన్నొందెఁ ద దస్త్రము గతి నాభి • యలరు చుండె. చ . అతివ విలోచన౦బులు సి . తాబ్దము లందుఁ గనీని కామిష స్థితినిరుమేనులం దనరి • శ్రీహరి నిల్చినఁ జూచి లక్ష్మీత త్పతి నెడఁ బాయ లేక కను పాప లనే నేప మొప్ప నుండె న : ప్రతిహతవృత్తిఁ జెందు నన • పాయిని గా భువి నెన్ని నిచ్చలుక్. గీ. ఉదరము దరం బనం దగి • యొప్పు చుండ మధ్యము ను మధ్యమం బయి మలయుచుండె బొమ్మ లలతుంటవింటికి బొమ్మఁ గట్ట బిరుదు చాటించుఁ జెలియ పొం బిరుదు లెపుడు. క. కందర్పగ జాలా నపు పొందునఁ దగు గత మనఁ గఁ బొక్కిలి మెర సెజ్ సుందర తచ్చర ణాగ్ర‘స మందుక మన రోమరాజి . యలరా రెం దగ క. సొగ సగు నగు మొగ మనియెడు తొగ రాయని దండనుండి తోచిన బలు కెం 20 158 27 28 29 30 31 32 33<noinclude><references/></noinclude> eh0572p1uz759cjs1bu8l0rnnafk3wk 104 233073 589833 2026-10-18T23:06:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 భ ద్రాయు రభ్యుదయము జిగిఁ దగిన సాంధ్యరాగపు వగ యనఁ జిగురాకుబోడి వాతెర వెలసెజ్. సీ. చేలోగృహాంత రా ! • సీనసూ నా౦బక వీక్షణోత్సవదగ • వాక్షములన వదనసంపూణ౯ లా • వణ్య స్రవంతికా విహర...' 589833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>154 భ ద్రాయు రభ్యుదయము జిగిఁ దగిన సాంధ్యరాగపు వగ యనఁ జిగురాకుబోడి వాతెర వెలసెజ్. సీ. చేలోగృహాంత రా ! • సీనసూ నా౦బక వీక్షణోత్సవదగ • వాక్షములన వదనసంపూణ౯ లా • వణ్య స్రవంతికా విహరదంజన నామ విహగము లనఁ గమనీయదరహాస కలశాంబునిధి భాన మాననీలోత్పల • సూనము లన లసమానదృష్టిలీ • లాకుందమాలికా కలితద్వి రేఫయు • గళ మనంగ మహితదృష్టియ థేష్ట • మననిరోధ క శ్రవణకూ పకృతకోప • * క మ్రరూప లోహితో ప్రాంతముల జగ ల్లోభనీయి మగుచుఁ దనరారు మగువనే తాజ్ఞయుగము. గీ. మరుఁడు సార్వభౌమ బిరుదుఁ గైకొని తమ్ము థింబు భద్రపీఠి • గా నొనర్చి మెఱుఁగు గరికి పచ్చ • మేలుకట్లొనరింపఁ బోలు ననఁ గఁ గలికి • బొమ్మ లల రెం గీ. వెలఁదిక క్ష భాగ ములు చెలు వొందె నౌ ఫుల్లహల్లక ముల • పోల్కెఁ దనరి లేఁత లైన దండ • చేతులు విలసిల్లె వాని తూఁడు లనఁ గ • వన్నె మీ చ. సిరి హరి రాణి కాస మయి చెల్వ గుగైరిక సారసారసం బరిమురి విభమదమర • కాంచిత సంచిత మైన వాసనా భరము ఏమో మగుచు భాసితతత్కమనీయ పేశల శాల మో యనఁ గC' బొల్చెను నాసిక సారసాక్షి కి౯.. క . అలు లల యింపఁ గ జ ల జము 34 35 36 37 38 వెందుక దగు మొగంబు వెనుక కరుగ న<noinclude><references/></noinclude> m42iai44u75g1za4n5mnvk8vcrpyreo 104 233074 589834 2026-10-18T23:06:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|84|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}</noinclude>12. యజ్ఞమయస్యావతారస్య భోగాయ కిమపి స్రష్టవ్యం స్యాన్నియత్యా । 13. సత ఏవ సృష్టి ర్నాసతః । 14. అస్తి కాచన దేవతా । 15. సా నియతి మారాధయితుం స్వయమప్యవతరతి । 16. తామేవ లక్ష్మీ మాహుః । 17. రామస్యానుభూతయే పర్యాప్తం ఫలం సీతా । 18. రూపే శిలే వాచిచ మధురా । 19. అస్మాకంతు చరితే మధురా । 20. అయోనిజాం సీతా మహుః పూర్వే । 21. అపవిద్ధాం కేచిత్ । 22. అత్రేయం చర్చా భవతి । 23. అపాం సూర్యే ప్రథమాహుతి స్తతః సోమోజాయతే । 24. తస్య పర్జన్యే తతో వర్షమ్ । 25. తస్య పృధివ్యాం తతో౽న్నమ్ । 26. తస్య పురుషే తతో రేతః । 27. తస్య స్త్రియాం తతః పురుషః । 28. ఏవం పంచాహుతయో జన్మ ప్రయోజికాః । 29. తస్మా దయోనిజత్వమేవ న సంభవతీ త్యేకః పక్షః । 30. దేవతా ముక్తపురుషోవా లోకానుగ్రహాయ భువమవతరేత్ । 31. తత్రాహుతి సంఖ్యా క్వచిదాదృతా స్యాన్మాతాపిత్రో రనుగ్రహాయ । 32. క్వచిత్తృతీయస్యామేవాహుతౌ శరీరధారణం మాహాభాగ్యాత్ ।<noinclude><references/></noinclude> 86sbw0wzkcliaqn95u9skyu53ufm1hg 104 233075 589835 2026-10-18T23:06:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా సము • య్యలకముల పొల్పుఁ దెలుపుచు నలు లక్కడ నిలిచి యుండి ననఁ గచ మలరెE. గీ. తను ధనుర్మీనములు గూడి మగువ భూన యనము లే నను గురుఁడు నా సను మెలంగి మౌక్తి కాకృతి దేదీప్య • మ...' 589835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా సము • య్యలకముల పొల్పుఁ దెలుపుచు నలు లక్కడ నిలిచి యుండి ననఁ గచ మలరెE. గీ. తను ధనుర్మీనములు గూడి మగువ భూన యనము లే నను గురుఁడు నా సను మెలంగి మౌక్తి కాకృతి దేదీప్య • మానుఁ డగుచు నెలయుఁ దా నేలి కైనను నెలవు బలిమి. గీ. జలజసాయకుఁ డమ్ముల • సానఁ బట్టు రత్నమయశాణచక్ర మా • రమణి పిఱుఁదు దానిజిగి కుందనపు బంది యాను కౌను తనర నందు వసించిన దరులు తరులు. క. ఆలికం బగ నెలఁ దెగడిన నలికంబును జూపు దెగడు • టది చిత్రము గా దలకంబు మొయిలఁ దెగడిన నల కంబును గళము దెగడె సౌర తలంప క. వలమురి గళ మై తగఁ గలు వలమురిఁ గొను లేఁతనగవు • వసుధాస్థలి పైం గలమహిళామధ్యమ మే కల మహి ళామధ్యమంబు కమనీయం బై. క . ఆవరవర్ణిని యథరం, బావరవర్ణిని సుధాస • మన్విత మగుచుక్ భావిదిత యైన యాసతి, భావిదిత యనం గమిగుల • భాసిలు 155 39 40 41 42 43 చుండెజ్ · క. సర మా తను వనిలోర, స్సర మా వేనలి సుధావ • సర మా సుడి మేల్ సర మా పొక్కిలి రత్నవి, సర మారదనాళి చెలి ను . సర మా పొగడ. ఉ. జంబు గదే కచంబు జల జంబు గదే మొగ మామణీ సమా జంబు గదే రదావళిగ జంబు గదే నడ తార హేమవుం జంబు గ దే యొడల్ మలయజంబు గ దే మయితావి చంద్రతే జంబు గ దే స్మితంబు నని జంబు గదే నడు మెన్న బోటికిక్. క. ఆశమణి రోమగణక బ, రీరమ్యకు చంబు లలరె . 2 దనరార ధారాధర ధారాధర, ధారాధరములు తిరస్కృతము లై తనర౯. 46 47<noinclude><references/></noinclude> gx1jpd1dtect9l4e24qkehi0hc3ipgw 104 233076 589836 2026-10-18T23:06:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 భ ద్రాయు రఛ్యుద యము వ. అని యివ్విధంబున వివరించి. గీ, ఋషభయోగీంద్రుఁ డెపుడు నా హృదయమునను స్ఫురణఁ బుట్టించుట యుఁ జేసి • భువనములను గలుగు కన్యలఁ గంటి నా • కలికివంటి జ గ లేద యా శ్...' 589836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>156 భ ద్రాయు రఛ్యుద యము వ. అని యివ్విధంబున వివరించి. గీ, ఋషభయోగీంద్రుఁ డెపుడు నా హృదయమునను స్ఫురణఁ బుట్టించుట యుఁ జేసి • భువనములను గలుగు కన్యలఁ గంటి నా • కలికివంటి జ గ లేద యా శ్రీదవిభవా. 48 49 వ, అనియి వ్విధంబునఁ గీతిజ నూతిని సౌందర్యాదిగుణంబు లేకతంబునఁ దెలి యం జెప్పిన నారాజసూనుండు సంతుష్టాంతరంగుం డయ్యె.. గీ. అంతనక్కడఁ జంద్రాంగ . దావనీశుఁ డాప్తులను జూచి పలికె భ • దాయువునకుఁ గీర్తిమాలిని నొసఁగి నేఁ గీర్తిశాలి . నైతి మీకందఱికిని ది హర్షము గద. క. అన వార లనిరి జనవర, యనుపమసౌందర్యథుర్యుఁ డార్యుఁడు భద్రా ఁయునికం టె వరుఁడు లేఁ డీ, వనధిపరీత మగు భూమి 50 51. వలయములోన : వ. అని నారు సమ్మతించిన నంతఃపుర స్త్రీలలో సాధ్వీరత్నం బగు సీమంతినికి భద్రాయురభ్యుదయాదికం బాద్యంతంబు వృద్ధ బ్రాహ్మణముఖంబున వివ రించీన నాకీ ర్తి మాలిని విని తనమనంబునకు భద్రాయువు సాక్షాత్కరించిన మైనఁ గరణత్రయంబు నతనియధీనంబుఁ జేసి. గీ. అవ్విధంబున శ్రీవసంతాగమంబు సరససర్వజ నా నంద • కరము గాఁ KC దనరు నవ్వేళఁ గీర్తిమా • లిని విరహని రసితడోలాయమానమానసము నొందె. సీ. శ్రీమంతుఁ డైనట్టి • ఋషభయోగీంద్రుండు మిహిర ప్రకాశుఁ డే | మిటికి వచ్నె వచ్చుఁ గా కేమి న . ద్వంద్యు భద్రాయువు ఖ్యాతిశౌర్యాదు లే • రీతి నుడి నె నుడువుఁ గా కేమి సం • తుష్టుఁ 'డై మాతండ్రి' హితమదుద్వాహంబు • నేల దలఁచెం 53 54<noinclude><references/></noinclude> edjtkaii4b8ifx8811bdj5is9k3jgx7 104 233077 589837 2026-10-18T23:06:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లో సము ది లఁచుఁ గా కేమి తత్సౌందర్యముఖములు • 157 ముందు గా మదిలోన నెందు కలరె నలరుఁ గా కేమి దుస్సహుం • డసమశరుఁడు • కుసుమశరముల నన్నింత నేమి సేయుదు విరహార్తి దాళ నే నింక...' 589837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లో సము ది లఁచుఁ గా కేమి తత్సౌందర్యముఖములు • 157 ముందు గా మదిలోన నెందు కలరె నలరుఁ గా కేమి దుస్సహుం • డసమశరుఁడు • కుసుమశరముల నన్నింత నేమి సేయుదు విరహార్తి దాళ నే నింక నే నని సీ. మేను వేదనపాలు మసలఁ జేసె కెటుల నోర్తుఁ తలఁ కితలఁకి. గా నొనరింపుచు నెరజవ్వనంబుఁ గ న్నీటి కొసఁగి ఁ గూడంగఁ జేయుదు C జూపులు దెసలపై • వైపుఁ జేసి తేనెజా ల్గల్గు వా • తెర సోయగం బెల్ల నేఁడనిట్టూర్పుల • తోడఁ గలపి సొగసుగుబ్బలమీఁట • పొగ రెల్ల జాగ్గువా పస గల పయ్యెద . పాలు జేసి బయలు కౌఁగిటఁ జేర్పుచు. ధైర్య మంత యుఁ గడు దీన తలఁకె య స్సు గనుచు మదిఁ బ్రకట మైన దశ కొసంగి దల్లడిల్లి బెగ్గిలుదు మన్మథా మని పేరు గొనుచు. క . నిసుగుంబయ్యెర సోకినఁ, గసిగందెడు వేళ నేలః గదియి౦పుడు సో 55 56 మ్మసిల౦ బోవును లేచుదు, విసుగుచు వేసరుదు మసలె • విరహభరమునజ్ సీ. తొలుతఁ గాయక్లేశ . మలవడఁ గాఁ జేసి యచలాసనాభ్యాస • మలవరించి ఇంద్రియార్థంబుల • నెల మివిసజికాంచి కనుగవ యర మోడ్పు గా నమర్చి చూపు లొక్కటఁ జేసి శుద్ధమనోవృత్తి తదధీనము గఁ జేసి తమి నడంచి సకలవస్తువుల ను • త్సుకిత విడం జేసి ఖేచరీముద్రను గీలుకొల్పి. ,<noinclude><references/></noinclude> q74zs3oypm1wzysc67rhr3y9cxg46y3 104 233078 589838 2026-10-18T23:07:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 భ ద్రాయురభ్యుదయము. తన కొకటి దోచు టన్నది తా నెకటికిఁ దోచు టన్నది లేక య త్తోయజాక్షి విరహయోగంబుతోఁ గూడ విభుని పదము · లక్ష్యము గఁ జేసె నాత్మీయ లలన లదర. క . అభిలాషవి ప్రలంభ, ప్రభవ...' 589838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>158 భ ద్రాయురభ్యుదయము. తన కొకటి దోచు టన్నది తా నెకటికిఁ దోచు టన్నది లేక య త్తోయజాక్షి విరహయోగంబుతోఁ గూడ విభుని పదము · లక్ష్యము గఁ జేసె నాత్మీయ లలన లదర. క . అభిలాషవి ప్రలంభ, ప్రభవస్త్రం భాదిసత్వ • భావము లెద లో: బ్రభవించిన నిర్వేదా, దిభయము పొడకటైఁ దేట గీ. స్ధిరవి భావాను భావసా | త్విక ముఖముల 58 తెల్లమి గాఁగ. నలరు రస మంబుజాతాయ తాక్షి మేన జెలఁగు చుండె నవస్ధావి • శేషములను నవవిధములఁ బరస్పర • భవము లగును. వ. మఱి యును. క. గర మాయె నగరము సా, గర మాయె వియోగ మలిక గతకస్తూరి నా 60 61 గర మాయె రేబగలు జా, గర మాయెం జెలికి విరహ గతి యెట్టిది యో. వ. మఱి యు మ౦దమందాందోళితకలశ జలనిధికల్లోలజాల ధవళితహాస చ్ఛురి తాధరంబు పూర్ణిమాశశాంక సంకాశ ముఖంబు కోటికందర్పలావణ్యధీకృ ద్రామణీయకంబు గల భద్రాయువు సురూపరూపంబు హృదయంబున థ్యా నంబుఁ జేయుచు నేత్ర గోచరుం డైనట్టు లైన నలుదిక్కులుం జూచుచు యా వనసాగరచంచలాభంగ తరంగ పరం పరాసహిత యు ననురాగరజ్జు సమా వృత యుఁ గుసుమశర శర కీలిత యు నభిలాషవిప్రలంభ శృంగార భావ నా ప రిభూత యు నిజరూపపరి భావశల్యకీలిత యు మలయానిలావధూత యు నై ప్రియసఖులం జూచి యోయనంగ రేఖా విరహతాపతప్త దుస్సహం బైన నా యెదను నీపాణిపద్మంబుఁ జేర్పుము ఓమదనమంజరీ నాయవయవముల శ్రీ చందనోడకంబులం దడుపుము. ఓవసంతతిలకా నాకబరీభరంబుఁ జక్కం జేయుము ఓతరంగవతీ కేతకీసుమపరాగంబు పయిం జల్లుము ఓకందర్పమా లినీ శైవాలజాలకీలిత వ్యజనంబుల విసరుము. ఓజిత్ర రేఖా నాచిత్త విత్తావహా రకుం డైన యప్పురుషరత్నంబుం జిత్రపటంబున లిఖింపుము ఓవిలాసవతీ ముక్తాఫలచూర్ణనికరంబు నిక్షేపింపుము ఓసఖీ న లినదళచయంబున నాప<noinclude><references/></noinclude> edu79ywqjkss8br9xvbqwg3hgw7kjly 104 233079 589839 2026-10-18T23:07:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజు ల్లా స మ 159 యోధరయుగళంబు గప్పుము. ఓసంచారికా కదళీపర్ణంబునఁ జల్లగాలి నం చరింపం జేయుము. ఓకాంతిమతీ బాష్పజలంబు లపనయింపు మనుచుఁ బ ల్కి నిరుత్తర యైయించుక నిదురించి యులికి...' 589839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజు ల్లా స మ 159 యోధరయుగళంబు గప్పుము. ఓసంచారికా కదళీపర్ణంబునఁ జల్లగాలి నం చరింపం జేయుము. ఓకాంతిమతీ బాష్పజలంబు లపనయింపు మనుచుఁ బ ల్కి నిరుత్తర యైయించుక నిదురించి యులికిపాటున మేలుకని పరిజనప్ర యత్నంబున గృహీతజీవిత యై యున్నంత. గీ. మత్స్యకూర్మాంగ విలసన • మహిమఁ దనరు • సరసిజానన లావణ్య సరసిలోన శంబరా హితుఁ డడరి జలంబు నెచి కలయఁ ద జీవనం బెల్లఁ గలఁచి కలఁచి • చ. కరువలి తేరు తీ గరయు . గారడి లేఁదలిరాకు బాకు చే జిరజిర లాడు నయ్యెద గ త్తరి తరియింప రాని బలు జిక్కన గాటపుపోటొన ర్ప బి తా పనితాంతదురంత చింత నా కరవిరహార్తి బెగ్గిలిన కౌశవధూతతి నేమరింపుచున్. సీ. అనవరతానిలో • ద్ధతరజోభర నూత నూతనస్మర మహా • భూత యగుచుఁ గోరక చ్ఛురికా ప్ర • కార కైతకమూ ర్తి మహితరక్షోవీర మహిమ కలసి వితతకుట్మలకింతు . శతతిపా౦ధామిష సహితనఖ వ్యాఘ్ర • సరణి కులిక నిరతోర్ధ్వ భాగ సం • చరపరాగ స్ధల నలినీతలజ్వల • నునికి జడిసి నిక టకింజల్కపుంజకం కటచయంబు కుసుమర సదీఘిక్షా కాకూప విసరములను దనరు చున్నట్టి యుద్యాన వనముఁ జేరి తద్భయంకరవృత్తి కిఁ o దల్లడిల్లి. గీ. మఱి యు శుకపిక ముఖసము చ్చరిత విరుత భరిత పరిల సదుపవ నాంతరము శ్రవణ 62 63 64 65 66<noinclude><references/></noinclude> 4ovvftbznna9ii8j7a8dnmqp6a5zwxp 104 233080 589840 2026-10-18T23:07:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 భ ద్రాయురభ్యుదయము . కటుతఁ జేసిన నీసునఁ గంప మొంది సుందరీమణి వలవంత • సోలి సోలి. 67 వ. తత్ప్ర దేశంబున శిశిరఘనసారవిసరాపగా పులినతలంబునఁ దుహినమలయ జకృతక సరిత్పరిసరంబునఁ గనత్మ నకా...' 589840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>160 భ ద్రాయురభ్యుదయము . కటుతఁ జేసిన నీసునఁ గంప మొంది సుందరీమణి వలవంత • సోలి సోలి. 67 వ. తత్ప్ర దేశంబున శిశిరఘనసారవిసరాపగా పులినతలంబునఁ దుహినమలయ జకృతక సరిత్పరిసరంబునఁ గనత్మ నకారవింద బృంద సరస్తటచందనవిట వచ్ఛాయల ననిలాందోళితక దళీ కాననంబునఁ బూర్వర చిత ప్రసూన తానమా నశయ్యలఁ దుషార సంభూత శిలాత అంబుల మానమానస యై సంచరింపు చున్నంత. వసింపుచు విరహానలదందహ్య ఉ. అయ్యెడ నెయ్యపుం జెలు లొ యారపు టారమణిం దలంచి తా నెయ్యెడ కేగె నో సకియ 68 యేకత మేకతమానురూఢి యై పయ్యె రసోకిన వనరు పాయపు పువ్వులు మేనులాడి తా నెయ్యెడఁ దియ్య విలువన మెయ్యెడ హా యని తత్తరింపు చుక్షా. 69 క. రోయుచు నిది యే మని తల పోయుచు బెగ డొంది కుంది పూఁబొదరింటిం డాయుదు లతిక లఁ బాయం ద్రోయుదుఁ బొగ లెగయు వగల తోఁ బొరలం గ౯ గీ. మంజుకుంజాంతరసమేధ మాననూన నీయవర్యమణీఘృణి • నిబిడ మైన వేదిమీఁదను వసియించి • విరహమూర్ల 70 మానమానసమున నుండు మగువ ఁ జూచి. మ. పడతీ సాహసముల్ వియోగభరము • త్పాదింపఁ గా మమ్ముల విడనా డిట్టుల ఁ దియ్యవిల్తువనము వీక్షింపఁ గా వచ్చినజ్ జడు పిం తైనను లేక భీకరళిరా సారంబు ఘోరంబు గా వెడవింటం బరఁగించ నించువిలుతు స్వీడం గ మాశక్య మే శా. రోలంబాలక మానినుల్ జగతి లేరో నీవలె వేదనా లోలత్వంబున కొప్పి ముప్పిరి గ నీ లోఁ బాయ కున్నట్టి యా బాలామన్మధుఁ డై ధరాతలమున • భద్రాయు వ॰ రాసుతుం డీలో నిజ్ బచరించుఁ గాన వగ నీకేలే కురంగేక్షణా 71 72 73<noinclude><references/></noinclude> 1aon4bkki9wb8wc1g43tgp3s1cyrhv4 104 233081 589841 2026-10-18T23:07:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ తు ధోః- ల్లా స ము • 161 చ. తెలి కను మీలు వేఁడిఁ గను లేకువ వచ్చిన నీటి నెల్లితోఁ గలయ ముడింగి మిట్టిపడఁ గా మరుఁ డాత్మజయాంకముల్ చలా చలతను బూన నోప వని సారెకుఁ గోపముఁ జేయు నందు నె చ్...' 589841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చ తు ధోః- ల్లా స ము • 161 చ. తెలి కను మీలు వేఁడిఁ గను లేకువ వచ్చిన నీటి నెల్లితోఁ గలయ ముడింగి మిట్టిపడఁ గా మరుఁ డాత్మజయాంకముల్ చలా చలతను బూన నోప వని సారెకుఁ గోపముఁ జేయు నందు నె చ్చెలు లుపచార భేదములఁ జేయఁ దొడంగిరి స్త్రీలలామకు. క . బిసకిసలయభుజపాణులు బిసకిసల/ ప్రముఖవస్తు • భేదంబుల నా బిసరుహ నేత్రకు మృగనా భినురభిపాత్రకు నొసంగ భీతిలి తమలో E· సీ. బిగి పెంపు గల పెంపు చిగురుటాకుల గుంపు లంగారముల రంగు లావహింప సడరు వీచోపుల • వడలె డతెగని యూ దుడుకోవుల తెరంగు తొలుత దెలువ నేనయ జొబ్బిల నంత ట నలందు గందంబు మొగి వెలిగారంబు • సొగసుఁ జూప మేదుర స్వేదోద • కోదయసంతతి. కలయఁ జల్లిన నీటి చెలువుఁ జూపఁ గనలు నన సెజ్జ యుహసంతి కళల నీనఁ జెలియ యెదఁ గుందనపు ముద్దఁ • జేసి కఱఁ చె నతనుఁ డను స్వర్ణకారకుం డనుదు వగచి రంతులొక్కింత ఎంత దు రంతము గను. 74 75 76 వ. మఱి యుఁజి త్త జాయత్త చిత్త యగు బిత్తరి యత్తరుణీమణు లొనరించు నొ రపుఁ గఱపు విరిపరుపు పైఁ బొరలుచుఁ జిగురు విలుతు మగఁటిమి సెగ పొగ లెగయ దిగులు కొని మిగుల వగలఁ బొగిలి నొగిలి కన్నీటి మేటియే టి వారు బరు వై యుల్లలదాయల్లక జ్వర ప్రతప్త కార్త స్వరమణి గణ ప్ర భా మండలమండితకుండలంబులపైఁ బడి చూత్కృతులు నిగుడింపుచు నిరుల కి ర వగు కుదగిరుల పైఁ దెరనారి తోరంబు లగు తారహారంబుల నొందించి పులక కలమాంకురంబులకుఁ దన్నీ రంబు చందంబు నొందుచునందము గన లందు సిరిగందంబునఁ బొందుపరచిన మేక మేపుగోవజవాది యొప్పిన క 21<noinclude><references/></noinclude> 3dnt6yfcz8gki0n3vwrtjzh7gg1isn6 104 233082 589842 2026-10-18T23:07:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము. ప్పురంబు కుంకుమ మొద లగు ప్రశస్తవస్తువులు గరంగి కురంగమకరీకలా పకలాపంబుల జిగిబిగి బాయ గండమండలం బఖండపాండిమపిచండిలంబై తోచఁ జికునికురుంబంబునఁ దొరఁగి వ...' 589842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>162 భ ద్రాయు ర భ్యుదయము. ప్పురంబు కుంకుమ మొద లగు ప్రశస్తవస్తువులు గరంగి కురంగమకరీకలా పకలాపంబుల జిగిబిగి బాయ గండమండలం బఖండపాండిమపిచండిలంబై తోచఁ జికునికురుంబంబునఁ దొరఁగి విరిసరంబులు పరిసరంబుల మెర .. య మిసిమి గల పసిఁడి మేను కసిగంద నడుగడుగున కుడుగని జడివడిన వదువున నొడలి చిఱు చెమట నిగుడు చుండ వియోగావస్థల నవసిన నరైన ల గుసగుసలఁ బోయి మసలుచు బిసరుహలో చనలు' తటస్థోద్దీపన వేపమాన మానస యగు నా చిగురాకుబోడిం జూచి. సీ. సంతతసురసాల కాంత ఫలాహార సమయంబు గల శుక సంచయంబు వరసుమనఃప్రియా చరణసవనభూమిఁ గలయవర్తి లుమాధు • కరగణంబు మధుర సాయననియ • మచ్ఛదాస్వాదనం బమర న్మను వనప్రి • య వ జంబు సరసీభువన దేశ జంఘాలగతులచేఁ బెనుపొందు పరమహం సనివహంబు . విభవయోగాగ మోల్లస ద్వివివిధ ఫలద మాధవాలోక నామోద మహిమఁ దనరి పరఁగు నివి యెల్ల నీ కేల బాధఁ దలఁచు చింతి నేటికి వంత నొంది. సీ. శృంగారరస మొల్కు . సిరికొప్పు మొయిలను గని డాయ వచ్చు శిఖావళములు రాగవిస్ఫూర్తి తో • రంబు లౌకుచమంజు రులు నటింపఁ గఁ జేరు నలుల గములు మధువినోదముఁ దెల్పు మహనీయగతి లోచ నాబ్జముల్ గన వచ్చు హంసతతులు నతిమధురతఁ జూపు నధరబింబము దారిఁ గేరి వచ్చు నుదార కీరవార 77 78<noinclude><references/></noinclude> 5lqouqn8q54uj654l6yu9wqp3eh7clj 104 233083 589843 2026-10-18T23:08:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజ ల్లా స ము . . మలర నింపు సొంపు హావం బు భావంబు వహిఁ దలిర్చునీయవయవరుచులఁ గొసరి దెసల మసలు • నసదు బాణబలంబు జాలిఁ జేయు లోలనయన. చ. నెనరునఁ జిత్తగించు రమణీ రమణీయమదీయవాక్కులం ద...' 589843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజ ల్లా స ము . . మలర నింపు సొంపు హావం బు భావంబు వహిఁ దలిర్చునీయవయవరుచులఁ గొసరి దెసల మసలు • నసదు బాణబలంబు జాలిఁ జేయు లోలనయన. చ. నెనరునఁ జిత్తగించు రమణీ రమణీయమదీయవాక్కులం దనుతవ హించ నేల వనితా వనితాంతతనూ విలాస యీ వనటలఁ జెంద నేల మగు | వా తగవా వనజా స్త్రశస్త్రముల్ నెనుకొన వేగ నేల పద వే పద వేగ మెలర్ప ముంగల. చ. తెలిసినదాన వౌదువు ర •తిపియు నాజ్ఞల మీరనట్టి రా చిలుకలుఁ గోయెలల్ మనకు సేమము నేమముతోడఁ గోరు నీ వలయకు మమ్మ సొమ్మసిల • కమ్మ శుభం బగుఁ జుమ్మ నెమ్మదిం చలకక నమ్మవమ్మ రుచి • ధాళధళీవిక చాబ్జలోచ నా. క • అని యూరార్పుచుఁ దద్వన . మున వనితామణికిఁ బొగ్గుఁ బుత్త మనుచు నే రునఁ దండల నిడుకొని వనజనయన లిట్టు లనిర వారణగరిమ౯. గీ. చూచి తే కొమ్మ కొమ్మల సొంపు లింపు లతలు జతలు ను బూల సంతతుల గతుల వెలయు నీళులును శుకపికావళుల చెలుల రొలఁ బోలెడు పొదల సంపదల నిచట . చ· అలవి యె కాంత కాంతలతి కాంత నితాంత చరస్ఫురన్మరు సన్ని వసత్కలికాకలాపసం చ్చలదళజాల జాలని వలయితనూత నాతనువి మానసమానరమావిలాసవ త్సలలిత కాయమానములు • సందులు మించు మతి న్నుతింపఁగ౯. చ. కనుఁగొన వమ్మ యమ్మరుఁడు కావలి యుంచిన మించు తేటు. లీ వనజ మరంద బిందువుల నైపుల చక్కగ మెక్కి సొక్కుచుక్ వనిఁ గలయ స్మైలంగుచు న చ్చనవిడిఁ గూడి యాడెడు చె వా దగు గేదఁగిబోదులందు వి 168 79 80 81 82 83 84 న వికచోత్సలవత్ప్రలోచ నా 85<noinclude><references/></noinclude> 6snfxf1fml6ikpokapdoot7w65kgk5e 104 233084 589844 2026-10-18T23:08:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 భ ద్రాయు ర ఛ్య దయము . ఉ. చూచితి వా వనిన్ గమన సూచిత తేజితకీరవాహవా చలి నీ జజని తాంచితసంచిత మౌ పరాగమున్ రోచదుదారమార జయ రూఢికనద్ధ్వజ చేలలీల నోచెలి యీదిశాసరణి నోర గ వారుట మంచి దే...' 589844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>164 భ ద్రాయు ర ఛ్య దయము . ఉ. చూచితి వా వనిన్ గమన సూచిత తేజితకీరవాహవా చలి నీ జజని తాంచితసంచిత మౌ పరాగమున్ రోచదుదారమార జయ రూఢికనద్ధ్వజ చేలలీల నోచెలి యీదిశాసరణి నోర గ వారుట మంచి దేకదా. చ. చెలి కలయం Xఁ జూడు మిదె . శీర్యదుదారరసారు హెత్పత త్ఫలవిలసద్ర సప్రసవ • పంచమరాగ పరాగ భాగ భా గలిపిక శైలికీరసము • దంచిత పద్మమరంద బిందుతుం దిలజల పత్ర చిత్రితవి నిందిత వారి సరోవరంబుల౯. క. లలనా కలకంగవయో లల నాకలనాద తలహరీవిహర చ్చలనాత్మాత్మ విశిఖాం చలనానాసూన బలాలు వె • సం గను మిచట . సీ. అల్లిబిల్లి ను • సిల్లు మల్లియతీవ లెల్ల మొల్లలఁ గూడి . యింపు లెసఁగ: బజ్జిపజ్జెల నున్న గుజ్జుగొజ్జంగుల తావి మావుల తావు లీవుకొనఁ గఁ జెంతల వింత లౌ బంతి సేవంతులు గున్న పొన్నల వన్నె లెన్నుకొనఁ Xఁ యేలకిచాలుపుల్ గొప్ప కప్పురములు • నుప్పతిలఁ గ జాలు గా మే లైన నెలమి వలి గలిగిన వేల్పు పేటి నీటి తోటి వీ టయి గాట మౌ * తేటనీట జిలజిలన నేలఁ బలు చాలు పలను దనరు. దొనలఁ బెనఁగొను తెలివాక లనువు గనుము. సీ. కొమ్మ నిమ్మళపు లేఁ • గొమ్మలఁ గదలించి యింపు నిద్దంపు పూజొంప మరసి తొగరు చేఁ బొగరెక్కు జిగురు పిండుఁ గులంచి విప్పుపుప్పొడులొ ప్పుకుప్పు లెక్కి 86 87 88 89<noinclude><references/></noinclude> 0ne3xir73fpe6i2agx01a4fox7hkf5p 104 233085 589845 2026-10-18T23:08:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోకాల్లాసము . . మొల్ల మౌ పటివేళ్ళ చల్లపందిరులం ది M నెలివలితొగలను గలసి మెలసి గనిఁ గట్టుకొను తట్టు పునుఁగువ టర.యు చు నల్లుకొన్నట్టిలో యలను జూచి కలకలనుపులుగుల పడగలను కొలన...' 589845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోకాల్లాసము . . మొల్ల మౌ పటివేళ్ళ చల్లపందిరులం ది M నెలివలితొగలను గలసి మెలసి గనిఁ గట్టుకొను తట్టు పునుఁగువ టర.యు చు నల్లుకొన్నట్టిలో యలను జూచి కలకలనుపులుగుల పడగలను కొలను లరసి పలుగొమ్మల మెకమ్ము లమరు చెక్కు చెదరులల్లార్పుచును గుమ గుమనువలపు వెలయు దక్కినపుం దెమ్మెరలను గంటె. చ. సకి మక రాంకుఁ డాగెలను సారెకు మీరుదుఁ గేరు నాకులం జికిలి మెఱుంగు లీను నన చిల్లల పెల్లున నల్లి బెల్లి గా నకరుణఁ జేయ నాయెడల నామని బూరువారిగోతులం జకచక లీన నించె ననఁ జక్కి మెలుగా మక౦దదీర్ఘకల్. పరిస్ఫుటంబు లయ్యెఁ దీర నరాజరాజిమచ్చరత్స పంచ చామర ము . భాసురద్రుమ ప్రసూ నాత నేందు కాంతవ దరీఝరీ తరంగ సంగ తప్రచార సారసో . త్పరాగరావనీవనీప వత్ప్రమాణికల్ చాలీ. క. సుమవన సముదయ సము దయ . దమితమరందాదనో ది ందాదనోద్ధి తస్వననీల ' భ్రమద భ్ర మదభ్ర మద భమర వ్యూహములఁ గంటె • పంకేజముఖీ. వ. అని మఱి యు ని ట్లనిరి. సీ. భూపాలతనయ యీ పొగడపట్టు దలంపఁ బొగడ పట్టగు చుండి • నిగుడు చుండు నలరు దానిమ్మల • హరిణాక్షి కంటి వే నిమ్మలకడ సమ్మ • ద మ్మొనంగు తరుణిలో దేవగాంధారి యజ్ గ్రానుంబు నీక శ్రావతిని వా యించి తేని 165 90 .9 1 92 93 94<noinclude><references/></noinclude> h3dykq6zf0p8vqu04afx6iuec5o010d 104 233086 589846 2026-10-18T23:08:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '*166 భ ద్రాయురభ్యుదయము యీన దేశ క్షితి • నెనసిన పొద లెల్ల నేచి పూచి తలిర్చి • కాచి యుండు · సరస మై తగిన వసంత సమయమునను చాన యీవన మేనాఁట నైనఁ గల దె వెలఁది యచ్చోటను దనూల • వితతినని చె న...' 589846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>*166 భ ద్రాయురభ్యుదయము యీన దేశ క్షితి • నెనసిన పొద లెల్ల నేచి పూచి తలిర్చి • కాచి యుండు · సరస మై తగిన వసంత సమయమునను చాన యీవన మేనాఁట నైనఁ గల దె వెలఁది యచ్చోటను దనూల • వితతినని చె నాతీ యను రాగముల మించి ఖ్యాతి మీరి • క. కమలము బారి యగుచు హిమ సుమితవనము మనకు సొంపుఁ జూపదుగ దె యో రమణి రతిరాజు కాబీ రము మానదు విరహిణులను గీ. నిబ్బరం బై రవిలిన యీ మారుతం బిచ్చటఁ జరించు రా పొనరిం దుక్• 95 96 గబ్బి మలయ మారు లేక మారునకుఁ దే రగుచు నిది మలయు చుండు. 97 విశ్రుతా నంద భైరవ విభవుఁ డైన క. విర లంటఁ గ వల దన్నక్ సరి యని కోపంబుఁ జేయ సమకట్టితివి త్తరి మారు వాడితూపులు నిరతము శాసించ కున్నె . నీరేజముఖీ. నీ. అతివ కన్నడ గౌల • లితవనంబునను మ మ్ముల విడనాడిట్లు మెలఁగి లేని యబల నీలాంబరి నై యొంటిపాటునఁ జరియింప నేటికి విరహమునను చెలియ దాహిరి తుల యూథికాతతుల్ చలియింపుచున్న వీ నెలవువలనఁ -బడఁతిరో మారాచ • పట్టి నై యీ వేళ ధైర్యమించుక లేక తలఁక నేల చూచి తె వరాళి యిప్పు డె యేచి చెవులు చెవులు పడ మోయు చున్నది చిగురుబోఁడి 98<noinclude><references/></noinclude> ec9q7stdav4waceytpk946v21txxv9m 104 233087 589847 2026-10-18T23:09:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చత్రం ధోజు ల్లా స ము . తరుణి యిచ్చోటఁ బున్నాగ తతులు కుసుమ విసరముల మించెఁ గనుఁగొం టె విశదమతిని. సీ. సకియరో నాగమల్లికను జూచిన శంక రాభరణంబన నలరు చుండు ఘనవనీపదము మోహన మై కనుంగొన...' 589847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చత్రం ధోజు ల్లా స ము . తరుణి యిచ్చోటఁ బున్నాగ తతులు కుసుమ విసరముల మించెఁ గనుఁగొం టె విశదమతిని. సీ. సకియరో నాగమల్లికను జూచిన శంక రాభరణంబన నలరు చుండు ఘనవనీపదము మోహన మై కనుంగొను వారికి సొంపుగా మీరు చుండం నీతోడిరాజక . న్నెలఁ జూచితిమి గాని విరహార్తి నిటువలె వేగ లేరు రేగుప్తి లీల చే • జోగుచు నీచక్ర వాకదంపతు లుండు వసతిఁ గనుము సుఖిని నై మనుక ళ్యాణి • సొంపు మీఱి . యవనిలోపలఁ గళ్యాణి నై మెలంగు పూరితమనోగ థ స్థితిఁ • బొలిచియు౦డు మనుచు నూరార్చి రత్యంత వినయమునను. క. విను సహసా వేరెతో a చిన వారిని విడువ వలయు సేవక ధర్మం బున వర్తించినవారిని వనితా విడనాడఁ దగదు వసు వసుథాస్థలి పై. సీ. కేదారగౌళాంధ్ర • కేర ళాదిక దేశ ముల నైన నిటువంటి ఫలితవనముఁ సురట కోకిలకీర జూడ లే దెచట నీ ములఁ జెందు మాకంద ములఁ దలిర్చి సారంగ నయన వే సారం X నేటికే కడు విప్ర్రలంభశృంగారమునను బహుక న కాంభోజ • పద్మాకరంబులఁ జూచి తే యిచ్చోట • సుందరాంగి కాయజుఁడు కానఁ డావియో.. గముననొంటి నై చరించిన నిన్నే చ • నంబుజాక్షి 167 99 100 io 1<noinclude><references/></noinclude> rwghvs29ewnaw1jzpd5kdqt8slluti3 104 233088 589848 2026-10-18T23:09:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . ధవళసుమములు కురవక • తకుల వెల సెం గలఁతఁ జెందఁగ నేటికే లతగాత్రి. క· పడతీ విరహభరం బేఁ గడతేర్చెద నా యటంచు ఁ గళవళ పడుచుకో బడలికఁ జెందఁ గఁ దగ దీ యెడ మావచనంబు నమ...' 589848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>168 భ ద్రాయు రభ్యుదయము . ధవళసుమములు కురవక • తకుల వెల సెం గలఁతఁ జెందఁగ నేటికే లతగాత్రి. క· పడతీ విరహభరం బేఁ గడతేర్చెద నా యటంచు ఁ గళవళ పడుచుకో బడలికఁ జెందఁ గఁ దగ దీ యెడ మావచనంబు నమ్మ మిందుని భాస్యా. గీ. చెలియ యీవని శ్రీరాగ కలనఁ జెంది చూచువారల కిష్ట మై . సొం పొనర్చు నత సుఘంటారవంబుల ననుకరించి పిక సమోహంబు మోయు ను త్సుకతఁ దనరి. సీ. కుంజముల్ మాలతీ పుంజముల్ తీర భూ కంజముల్ వేష్టిత గుంజములు ను సాలముల్ కుందాల వాలముల్ సతత ప్ర వాలముల్ విలసద్ర • సొలములు ను పూగముల్ కల్పసం యోగముల్ శ్రీచంద నాగముల్ మల్లికా • భోగములు ను కీరముల్ భృంగ • చారముల్ కలకంఠ వారముల్ మధు వారి పూరములు ను గలిగి సవిధ వివిధ కుట • గళితలలిత 102 103 104 కుసుమకిసలయవిసరసు వసనవిలస నక నదవనీతలము నృప నలినముఖుల సుఖమతుల నొనరించెను సొంపుద నరి. 105 ళా.. మందారద్రుకుటీతటీవిటపయు • ఙ్మల్లీ మతల్లీ గతా నందపోదితమన్మ థాంక జయగా నస్త్రోల్ల సత్కిన్నరీ బృందాలోక సుభైక కోక యువతి • ప్రేమాస్పదీభూతమా రందో దార సరః ప్రతీర మలరెజ్ రాజాననల్ జూడఁగ౯. 106 వ• మఱి యుఁ దత్ప్రదేశంబున నహరహర్వి హరదవక చక్రాంగ ప్రాంచచ్చం చూపుటకుటీత నాళీక నాథంబులవలన మెలఁగి వెలి కుబుకు చలి జలంబుల<noinclude><references/></noinclude> 2vzm1iub40beu39xagd4ql1ej2gp6xc 104 233089 589849 2026-10-18T23:09:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా సము . 169 తుంపురుల సొంపు: జూపఁ జంపకంబు బెంప నిద్రింపు చమరీమృగంబుల నలరి దామర సపత్రపాత్ర న్యాకీర్ణ వివిధ వర్ణనూనసంతానంబులు శోభారం గంబు లై తనరఁ దద్విచక్షణతాదిదృక...' 589849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా సము . 169 తుంపురుల సొంపు: జూపఁ జంపకంబు బెంప నిద్రింపు చమరీమృగంబుల నలరి దామర సపత్రపాత్ర న్యాకీర్ణ వివిధ వర్ణనూనసంతానంబులు శోభారం గంబు లై తనరఁ దద్విచక్షణతాదిదృక్షా పేక్ష దాక్షానికాయ కాయమా నా ం తర సమాసీనశ స్తకస్తూరి కామృగంబులఁ జూపట్టు మద ధామసామజనమకం టకి,ఫలమూల ఫల బంధుర గంధానుసంధాననిగళాయమా నా సమాన మధుపాలి జాలంబుఁ గనుంగొను సారంగంబులు సాంద్ర చంద్రరంభా స్తంభానుగ ళద సమహిమవాలు కాహంసతూలికాశయానసంకుమదమృగంబుల నెలసి పటు పటీర కుటీర ప్ర్రదీపీభూత ప్రభూతగంధిలగంధఫల్యవిక లముకుళంబులనీ క్షి౦పు చుఁగ నక కందుకా కారప్రకార ఫలంబులఁగని తత్కిసలఖాద నా మీద నాకుం ఠితకంఠకలకంఠంబుల నొనరి మంజరీసంభూతపింజరీభూత భూతల సమా న మానిత చేతో మోదంబుల మీరు కీరవారంబులఁ దనరి మఱి యును . క. విచికిలవీ రుద్వలయిత 107 నిచులా౦గణ సైక తాది నిర్మితవసుధా మచయము ఘనకచల కచల మ నమొనరిం చెక్. 108 పచితవి ధానని ధానసు గీ. చూచి తల యూచి చే వాంచి సోన తేనె లానుసూన పతానంబు లానిమాని కములగుమిఁ బెనఁ గొను వీటి కముల పడుకు లడరఁ బడతుక లింపులు గడలుకొనఁ గ . సీ. కీరవాణి యొక త్తు • సారెసారెకుఁ జేరి బింబాధరా యని పిలువఁ దొడఁ RC గలహంస యాన యొ క్కతె ప్రమోదంబున సరస యని పేరుకొనియె కలకంఠ నినద యొ క్కతె మేలమున మించి పల్లవశయ యని పలుకరించె సింహమధ్య యొకర్తు చెలఁగుచుఁ జను దెంచి గజగతి యని పిల్చెఁ గౌతుకమున 22 109<noinclude><references/></noinclude> 1b92ghlqvwffztxy1qczs5higxxanad 104 233090 589850 2026-10-18T23:09:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 భద్రాయురభ్యుదయము . కమలగంధి యొకర్తు వేగమున వచ్చి యలిసమానక చాయని పిలచె నిలచి యిటుల నన్యోన్య నామంబు • లెంచి యెంచి చెలఁగి యారామ లారామ సీమలోన. 110 వ. విరహవేదన నొందు నారాజసుందరిక...' 589850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>170 భద్రాయురభ్యుదయము . కమలగంధి యొకర్తు వేగమున వచ్చి యలిసమానక చాయని పిలచె నిలచి యిటుల నన్యోన్య నామంబు • లెంచి యెంచి చెలఁగి యారామ లారామ సీమలోన. 110 వ. విరహవేదన నొందు నారాజసుందరికిఁ బొద్దుఁ బుచ్చం దలంచి 111 క. దరహాస మొనర్ప మహా ధరమునఁ జొన్నలు దలిర్పఁ దరమా కన శ్రీ దర మోపవనోదర సుం నము, మన కతివా . 112 రంట కమ్మ దరగతి నీవనము జీవ గీ. రమ్యపరిరంభముల కల లేచి పూచీ రసోచిత రోచి దనరె మనము బెనఁగొనఁ గనుఁగొని కొనలననలఁ దనవి గ నొసంగ నసమయ మనఁగ వలదు. సీ. ప్రనవస్థల౦బులఁ * బలుమారు దిరుగుచు. ద్విజపట్టి మిక్కిలి • తేజరిల్ల 9 గణికాసమూహంబు కడనుండి పల్లవ సందోహ మానంద మందుచుండ గంధో త్తమావనిఁ • గదిసి నృత్యము సల్పు మధుపవజము సంభ్ర మము వహింపఁ గమనీయభూపరా గంబులను వహించి గంధవహుఁడు మంద గతులఁ జూప విమలభువనస్థలీవయో వయో విభ మంబు దనరఁ బద్మిను లతిముదం బున మెలంగ సార్వకాలిక వైభవ • స్థానవాన వాటిలోపల: దిరిగి రా • బోటు లపుడు. 80. ఆశ్వాసంబు లోనర్చి పొంగుదల లా విశ్వాసంబులు నావిలాసములు నా హాయేమనకో వచ్చునా విఖ్యాత దాతృత్వముల్ 113 114<noinclude><references/></noinclude> fggipwmiw2ddwt5l6wsfpglqch4qxrt 104 233091 589851 2026-10-18T23:09:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోకా ల్లా స ము . శశ్వత్సుందర తేత గాత్రుల మహా • సంతోష మొందించె నౌ విశ్వాసః ఫలదాయకో యనెడు ము • న్విథ్యుక్తముం దప్పునే. ఉ, గానము సింధువారనగ • కల్పితపల్లవపుష్పసంపదా దానము తా...' 589851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోకా ల్లా స ము . శశ్వత్సుందర తేత గాత్రుల మహా • సంతోష మొందించె నౌ విశ్వాసః ఫలదాయకో యనెడు ము • న్విథ్యుక్తముం దప్పునే. ఉ, గానము సింధువారనగ • కల్పితపల్లవపుష్పసంపదా దానము తానసంచయని • దానము రాగవి శేషమిత్రనం ధానము శ్రోత్ర సమ్మదవి • ధానము చంద్రముఖీసుభోదయ స్థానము నై కనం ద గె నితాంతము తద్వనసీమలోపల౯. మ. అదలించు న్మద మొంది ప్రేంక ణము ల త్యంతంబు కాంతాతతిం బొదలిందు సుము పల్ల వాదుల లతా పుంజాంత రేలాతతి 171 115 116 మెదలించు న్మధుపాళిపాళికల న మీభూత వీరుత్తుల౦ గదలించుం దదుదాత్త కైశికలస త్కళ్యాణ భూపావళిక్ . 117 చ. జిలజిలఁ దేనియల్ వెలికిఁ జిల్కXఁ గుల్కెడు ముద్దుపల్కులం గలయ జనింప సంపెగలు • కమ్మని వాసన లాన నింపు సొం పులు గల పువ్వుజొంపముల ముందుకు ముం దొనరించి మించు కాం తల నలరించె నౌక ప్రమదంబున నా సురకన్నె లెన్నఁ గ౯· గీ. భాసిముఖవాసనావాసి తానవంపు వంటఁ గేసర తరువరముల విరులు నురు వగు పరువుల దొరల నొసఁగె 118 నసమకుసుమాంగులకు విహారానుగతుల. 119 క . ముద మొదవ మదవతులకుం బదతాడనపీడనములఁ బల్లవముకుళా స్పదరక్తాశ్లోకములు వి శదకళలం బొదలి కుసుమ సంతతి నొనఁ RE. 120 క. అంటిన వెంట నే పువ్వుల నొంటు గఁ గంకేళి పండు హొనరింపుచుఁ బూ వింటను గెంటని బం టగు దంటను బుట్టించు చతుర త న్విలసిల్లెజ్ . వ. ఇవ్విధంబున దోహదక్రియలొనరించి. 121 199<noinclude><references/></noinclude> 3ucienad9m9ddn3uox280usd2xzp50n 104 233092 589852 2026-10-18T23:10:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 క. ఆరామామణు లప్పుడ భ ద్రాయురభ్యుదయము. యారామమునందుఁ గడు నా యారంబున సం రం బొనరించిరి సము దారూఢి నతానతాన చ. లలితవయోవిలాసపిక తాననయుత లై. లాపకలాపకలాపకుంతల౯ స్ఖలితమరందకందళిత స...' 589852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>172 క. ఆరామామణు లప్పుడ భ ద్రాయురభ్యుదయము. యారామమునందుఁ గడు నా యారంబున సం రం బొనరించిరి సము దారూఢి నతానతాన చ. లలితవయోవిలాసపిక తాననయుత లై. లాపకలాపకలాపకుంతల౯ స్ఖలితమరందకందళిత సాలరసాల కిసాల ఖాద సం చలకలకంఠగా నసుఖ సారససారససార సాళుల 123 నెలకొను భూతలంబుల గ ణింపుచు నింపు జనింపఁ బోవుచోక్ · 124 క. హేలావతు లై తగినమ హేలాతతులు పవనోప హితవిహిత విధా నై లాతతడోలామత ఖేలారతల గుచు నగుచుఁ గేరుచుఁ బోవ౯. చ. సవిధగ ధాతకీతరుజ జాలక జాలక జాల కాంతిమ త్ప్రవిమలసూనసంభృతప . రాగ పరాగ పరాగ తాళిసం భవక ల నాద మేదురిత మానసమారసమానసంతత స్తవనదముల్ స దేశజక దంబకదంబకదంబు లైత గె౯ . 125 126 క. లలి నీపవ నాంతస్థిత ఫలినీలతికారతిప • పదభవవిక స న్న లినీ పతదళినీయుత మలినీకృతరదము ముదము • మదిఁ బోదలింప౯. 127 ౧. ఆరామాంతస్సంచర దారాలు మాయానిలా • ప్తి మరందా సారసుమా సారలతా సారగృహాంతరగతాళిచయములఁ గనుచు. చ. వలదురు మీనచంచదని వారిత వారిత వారిజాకర స్థలకమలాళి చెంత సత • తంబు తతంబుతతంబు గాఁ గ సం 128<noinclude><references/></noinclude> l3sx4axfyh9utt628t5u59fbwmvxrtt 104 233093 589853 2026-10-18T23:10:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా సము • చలదళ దర్మసంచయిని . శారద శారద శారదంపు త్రో వగలిగించిరింపు గల పాటలఁ బాటల పాటలంబుల౯. క. నాళీక ముఖులు మదనుని నాళీకము లనఁ గఁ దగి య . నారతవిక స న్నా ళీకమృణాళీకమ రా...' 589853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా సము • చలదళ దర్మసంచయిని . శారద శారద శారదంపు త్రో వగలిగించిరింపు గల పాటలఁ బాటల పాటలంబుల౯. క. నాళీక ముఖులు మదనుని నాళీకము లనఁ గఁ దగి య . నారతవిక స న్నా ళీకమృణాళీకమ రాళీకల నాదనోద రసిక సరసు లై. . చ. వనిఁ బరికించి కించిదళి • వర్గవిహారముఁ గాంచి కాంచికా ధ్వనులకుఁ జేరి చేరిక ను దంచితహంసశు కాళి కాళిమా కనపిక చక్ర చక్ర ములు కట్టెదుట నెలయం గ నంగనల్ దనివి సనం గ నంగజుప దం బని చూచిరి పద్మపద్మముల్ . క. ఆరాదాగతయువతుల కారాదనువమితవికసి తాగ సుమఫలా ధారామధుధారాబహు ధారారటదలిపి కాది ధారలు దోచెE . 178 189 130 131 132 వ ఇవ్విధంబునం దోచ విహరింపుచుఁ బుష్పా ప చయంబుఁ జేయం దలంచి సార సారర జోభరము కా భూరిభూరినగంబు లిప్పుడు రగడ. సార సారము నై తలిర్చును బూచెఁ బూ చెలువంబు దనర CK జాతిజాతిలతా వితానము • జాలజాలకములను స్థలకం జాతజాత సుమంబులను నెద చల్లఁ జల్లదనంబు నగు ని ప్పాటఁ బాటలతరులు దగఁ బరి పాటిఁ బాటిత తామర సకర ఎకగర్భవాహము . లమర సమరనగంబు లల రెను హాటహాటకగర్భవాః గోర గోరంటలను జిదుమం బారు బారులు గట్టి సరసపు గోరఁ గోరకములు తొలంగం పలుకుఁ బలుకుచుఁ గీరచయములు మలయ మలయసమీరణుఁడు వేమరు మరుండు ను నెమ్మనంబులు కలఁగఁ గలఁగుడు పరతు రదె నిక్కంబు కంబుసమాన గళ యి క్కురువకురువక తరులు నిక్కలి గొట్టు గొట్టు పడం గఁ జేయఁ గ<noinclude><references/></noinclude> tc8zzab8oobjg632jwbe9rv83hmhp9i 104 233094 589854 2026-10-18T23:10:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 భ ద్రాయురభ్యుదయము. విరియవిరియఁ ఁ బూయఁ దలఁపని వింత విన్ తరుణీమణిరొ యీ సరస సరసవిలాసమున నీ సరని సరసీరుహాక్షి లో యి త్తరిఁ దరింప వశంబు మనచెం • తలఁ దలంకఁగ నున్న దీయెడఁ గీలికీల...' 589854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>174 భ ద్రాయురభ్యుదయము. విరియవిరియఁ ఁ బూయఁ దలఁపని వింత విన్ తరుణీమణిరొ యీ సరస సరసవిలాసమున నీ సరని సరసీరుహాక్షి లో యి త్తరిఁ దరింప వశంబు మనచెం • తలఁ దలంకఁగ నున్న దీయెడఁ గీలికీలిత కాంతిగల కం. కేళి కేళికి యోగ్య మా యీ పాళి పాళీనికర మలరులఁ బర్వుఁ బర్వుకు వచ్చి యీర న దాడి దాడిమతరులఁ గను మిం వాడ వాడని ననలు పని చెలు దాక దాకలఁ గనిన గతి నీ వమ్ము వమ్ము గఁ జేయ నీకే సరము సరము లొసంగఁ గొన వేసర సరకుఁగొన కుండు తగ బం భరభరంబులఁ దెగడినను వెంబడి బడింజనుదెంచు నీయెడఁ గదలి కదలిఁ గనుంగొనవె యొక కంటఁ గంటకి ఫలగణము న మ్మదమదవతుల కిష్ట మగు గుణ మనికి మనికి నొనర్చు నీవన భూమభూమహనీయగీతులఁ బొగడఁ బొగడలు పూయ వలవుల సామి సాహితప్రదములగు రమ్ము శుకనికరమ్ము సహకా Xమ్ముకొని పైశమ్ము గూయసు రామ యీయారామపదము ని నేమముననుజ నేమ యీవన సారెసారెఁ గనం దలంచిన రమ్ము పై సుకరమ్ము గా గను కమ్ము మీర రకమ్ముఁ జెందెను రామయం బగు రామచిలకు నేను మరయ వినేమ యలితిం గొమ్మ యీపువు గొమ్మ నికఁ జే. కొమ్మ నెమ్మది కొమ్మఁ జేయును అని యివ్విధమున ననితర సాధ్యపు వనిఁ దిరుగుచు జవ్వనితోఁ గూడుక కలుకులు వనిలోఁ గలికాయుతము గ ఫలచయమును జంఫలని చయమ్ము ను దళములలోపల దళము గ నింపున నలరుచుఁ దిరిగిరి యలరుచు లెనయజ్. వ. ఇవ్విధంబున. క. శీతలభూతలజాతల తాతలనుమసముదయాప • తద్రసధారా 134 135<noinclude><references/></noinclude> 3ks7b87i10cb8fr9a5a5wo7n59txvtq 104 233095 589855 2026-10-18T23:10:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పొతానిలనీ తావిల చతు ధోకాల్లా శీతాచల గాత్ర లైవ్ సింపుచు రాఁగళా. సీ. హరిహయోపలకుట్టి • మావనితలములు ము. 178 కాలాగరుజధూప కళ వహించం బద్మరాగ ప్రభా ప్రాజ్యస్థలములు నీ రాజనభాజన తేజ మ...' 589855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పొతానిలనీ తావిల చతు ధోకాల్లా శీతాచల గాత్ర లైవ్ సింపుచు రాఁగళా. సీ. హరిహయోపలకుట్టి • మావనితలములు ము. 178 కాలాగరుజధూప కళ వహించం బద్మరాగ ప్రభా ప్రాజ్యస్థలములు నీ రాజనభాజన తేజ మొనయ శశికాంత కాంతభూ సరణులు శ్రీగంధ . బంధుర పాత్ర • భావ మొంద సురభికుంకుమర జో భరధరాభాగంబు సాక్షి తచ్ఛదపుటం బగుచు వెలయ బహువిధాగమకుసుమసం • భవపరాగ నికరమన్యక్త పరిమళ నియతిఁ దనర రమ్ము ర మ్మని కలకల • రవవిహంగ రుతి నొసంగించే నొక్కసం రోవరఁబు · క • చూచి తదోచితవృత్తుల కాచిలుకలకొలుకు లలరి • యంబుకీడా ప్రాచుర్యసౌఖ్యమునఁ ద త్సేదనమునఁ దనరితద్వి • శేష మరయుచు . . 36 137 138 వ. చనఁ జన వసంత లక్ష్మీ మాధవ సంభోగ క్రీడా సుందర మంది రాయమాణమా నాతీతనూతనలతావితానసమంజసకుంజంబులు ను దదీయహంసతూలికా కేలి కానల్పతల్పసూచక రోచదుపాంత కాంతద్రుమాంతల తాంత పరివ్యాప్త సాంద్ర చంద్రో పలస్థలంబులు ను నలయ వలయీభూతస దేశరిరంసుహంసకంబులు ను తత్సమయజన్యాన్యోన్యగ భరవాయితక లరవకోకిలముఖసుఖవి కార విహ గరుతంబులు ను విలసితర తికూజితయా క్షార్థముహుర్ముహుర్భాషణాయ షణాయ మానక పోతజాతహుంకృతులు ను తద్భమజలక్షణత్కోక వారకంబులు ను గుచమం డలమండితకుంకు మసంకుమదమృగమదాది బంధుర గంధర సొయిత సవిథవివి థకుసుమవిసరా నర్గళ నిర్గళన్మధూదళంబు ను ఇతస్తతఃవతిత విలులితాలకజ<noinclude><references/></noinclude> fvw7jiq327qzikscvvfefw17wx43yex 104 233096 589856 2026-10-18T23:11:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 భ ద్రాయురభ్యుదయము. లాయమాన పరిత ఃపరిభమద్భమరసముదయంబులు ను మనస్తనపీడనసమ్మ ర్దలూనతార హారాయిత సమీర కుమా రాందోళిక సుమితలతావితానంబు ను మ థ్యమధ్యరతిఫలమధు సంగతభృంగారూభవన్మర...' 589856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>176 భ ద్రాయురభ్యుదయము. లాయమాన పరిత ఃపరిభమద్భమరసముదయంబులు ను మనస్తనపీడనసమ్మ ర్దలూనతార హారాయిత సమీర కుమా రాందోళిక సుమితలతావితానంబు ను మ థ్యమధ్యరతిఫలమధు సంగతభృంగారూభవన్మరంద బృందభరిత పత్ర పుటపా త్య్రానికరంబు ను గలిగి విప్రవర సేవ్యం బై సుమనోంచత్సవనభూమి తెఱంగు నఁ గాంచనప్రభాభిరామం బై భూరిధ రాధకంబ నఁ జందన పల్లవ విలాసా స్పదం బై గణికానివాసంబుగతి నతివిచిత్రపత్ర ర ధ పాలన శీలం బై విగ్రహ భూతంబుపొలుపున నుత్కలికాసమన్వితాంకరాధారం బైశ్యామానికరంబు న మించి జడాశయప్రసాదకృదభిరామం బై దేశికోక్త మహావాక్యం బనఁ దగి సమీర కుమార విహారం బై యారామపదసాన్నిధ్యం బనఁ దగి దేశోప లక్ష్యమాణ శంఖచక్ర సుపర్ణవిష్వక్సే నాది సమన్వితం బై మాధవలోకంబువ డువున వశీకృత రాజహంసమండలమకరకచ్ఛపకుందాద్యలంకృతం బై శ్రీ దవైభవంబురీతి సుగంధ బంధుర సుమనోనివహం బై దివ్యనికేతనంబు భాతి నరుణహరిత్సత్ప్రవిలసనం బై లోక బాంధవ పథంబు నేర్పుస నిగమాంతా మోద చరధ్వన ప్రియాలాపకలాపం బై కమలభవసదనం బన మించి భదశ కుని బాలవకులో పేతం బై కరణ ప దేశంబురీతిఁ గర్కటమీనసహితం బై రాశి విలాసంబుగతిఁ బుష్పవత్కాంతేతస్థలం బైనభఃప్ర దేశంబుఫక్కి బహుళ రజోభరం బై గంధవహాకారం బనఁ దోచి స్వభామృతాధారం బై శుద్ధవ స్తువువిధంబున మెఱయు సరోవరంబు సిరి కరు దందుచుఁ గుందరదనలు ముదంబున. క • స్థాపితతరణిహరిహయవి థూపలఘనక నక నికష ణోపల రేఖా రోపణసోపానో పల కోపరి బాగ్ధాగధగ్య • యోగ మరయు చుక్ . సీ. లాలితమణిమయా లంకృతుల్ సడలించి పంచాస్త్ర దివ్యవ. * * భల వహించి శాలిచోలనిచోలజాలంబు లెడలించి సుమబాణ బాణవి • స్ఫూర్తిఁ జెంది 139 140<noinclude><references/></noinclude> 801p2ptbbqbpz0wy6ee7j8iox6lp556 104 233097 589857 2026-10-18T23:11:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధో స ము, 185 విక సిత బంధుజీ • వకజపాకం కేళి • కాండమనఁ గ కర్ణి కార చ్ఛవి వరుణశోభనగృహ • స్ఫురదురుకరదీపి కానేకదీ ప్తినం • తానమనఁ గ పద్మినీ ప్రియవిరహసం . భవ దవాన లస్ఫులింగప్రకారవ...' 589857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధో స ము, 185 విక సిత బంధుజీ • వకజపాకం కేళి • కాండమనఁ గ కర్ణి కార చ్ఛవి వరుణశోభనగృహ • స్ఫురదురుకరదీపి కానేకదీ ప్తినం • తానమనఁ గ పద్మినీ ప్రియవిరహసం . భవ దవాన లస్ఫులింగప్రకారవి • లాసమనఁ గ మిన్ను డిగ్గిలోపలి • మేలితమ్మి సంచు దా మింట నెర సంజ మించెనపుడు. 174 వ. మఱి యు దివి సమహిషరుధిర ధారా ప్రవాహంబనన పర మహార్ణవత టస్ఫుటిత వి ద్రుమలతావితానప్రభ యన గగన కాసారనిక స్వరారుణకంజపుంజప్రకా శంబ నఁ గందర్పరథతప్త కాంచన కేతనద్యోతం బన నభస్సౌధశోణపతా కాదీప్తి యన స్వయంవర గృహీత పీతాంబరలక్ష్మి యన రక్తాంబర ధారిత ప స్వీయన సాంధ్యరాగంబు మించిన. సీ. సౌరవాహనజిగీ పానట దస్తాద్రి గహన వాహద్విష త్కళలనం గఁ దఝురముకుళీకృ • తవనజనిస్పృహాం బరచరన్మధుపాళి • పాళి యనఁ గ సుఖక రేనవియోగ • శుక్పద్మినీ సృష్ట సంజన నేత్రాశ్రు పుంజ మనఁ గ వరుణాంగ నాలక విరచిత సంస్కార కాలాగరుజధూప కాంతి యనఁ గ వనభవకరటిక ర టస్ర వన్మదాంబు సమ్మిళద్ధరిహయశిలా • స్తరణనరదు దారనిక్షరజద్యోత • వార మనఁ గ రహీనవీనతమఃప్రచా • రంబు మించె. 175 176 వ. మఱి యుఁ బ్రదోషసమయనటన పాటపనీలకంఠకంఠనీలిమం బనఁ బ్రకుపి తతారక దైత్యబల మన నిఖిలకా స్థాపహారక కృష్ణవర్త శ్రీమార్గంబ నఁ గామి 24<noinclude><references/></noinclude> 40u0hbpvbhlvzsavq2f9vdib4ttehlc 104 233098 589858 2026-10-18T23:11:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 భద్రాయురభ్యుదయము . నీ కేశ సంస్కారథూ పథూమసమర్థితం బై మధుకరనికర మేచకితకరివరక పోలగ ళిత దాన ధారాప్రకారం జై వితతతమాల కాననలీయమానం బై పాం సులాకలితౌషధం బ న నింద్రనీలమణిమృదితం...' 589858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 భద్రాయురభ్యుదయము . నీ కేశ సంస్కారథూ పథూమసమర్థితం బై మధుకరనికర మేచకితకరివరక పోలగ ళిత దాన ధారాప్రకారం జై వితతతమాల కాననలీయమానం బై పాం సులాకలితౌషధం బ న నింద్రనీలమణిమృదితం బై యంధకారంబు దోచిన. సీ. పదములఁ దొట్రుపాటొదవ నస్ఫుటము లై వాక్యముల్ వెలయ జ నంబు లేక సారసాలంకార • చాతుర్య మెడలంగ విగ్రహంబుల సౌరు • వెడలు దుండ• గత సంశ్లేషల * వెల నెలఁ బోవుచు వృత్తి శూన్యత యొక్క వింతఁ దెల్ప సుమహితశయ్యవి • థము లేర్పరింపక యెదుట విపాకముల్ బొదలు చుండ విరసరీతులు దోచంగ విమలినాంత రాశయాభావమున మెప్పు రాక కుకవి నిర్మితంపు ప్రబంధంబు నెలవు గలిగి సందులను గొందులను దూరె జక్రకుక పి . 178 గీ. మొదల సద్విహార మును ద్విజనంతాప కరము నల తమోవి । కార మగుచుఁ గాల భేద మపుడు • గన నరాజక మైన నేమి దెలియ వచ్చు • నిల జనులకు. చ. తొలిఁ గల వైరముల్ దలఁచి . తోరపు చీఁకటి మూఁక లెల్ల . నా వెలుఁగుల అని చుట్టములు వేమరుఁ జుట్టి కలంచి మించి యా లత స్వహింపుఁ డని గేలిఁ గొనజ్" మలినప్రభాననం 179 బుల నలచక్రదీపచయ ముల్ చెలఁ బ్రెజ్ గృహసీమలం దొగి౯. 180 క. ఆయెడఁ గులటలఁ జీకురు వాయులు బొగడం Xఁ దోవఁ • బట్టుచు ఖద్యో శాయాతరుచులు దివియలు గాయ గణిక లగుడు వెడలఁ గౌతుక మల రెజు. 181<noinclude><references/></noinclude> agvccg0rdm766ef5lg6s23w7msjiyfc 104 233099 589859 2026-10-18T23:11:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా న ము • చ. మొగు లను పల్క మీఁదను బ9 మోదముతో నజుఁ డిజ్జగంబు లీ చ్చ గ గణితోదితార్ధగతి • సంఖ్య యొనర్చి తదన్వయకమ ద్విగుణిత మైన యొడ్డు నిడి • తేకువతో గుణియించి సున్న లం 18...' 589859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా న ము • చ. మొగు లను పల్క మీఁదను బ9 మోదముతో నజుఁ డిజ్జగంబు లీ చ్చ గ గణితోదితార్ధగతి • సంఖ్య యొనర్చి తదన్వయకమ ద్విగుణిత మైన యొడ్డు నిడి • తేకువతో గుణియించి సున్న లం 187 తగ నొనరించు నో యనఁ గఁ దారకలు ల్లనిలె న్మహోన్నతి. 182 వ. మఱి యు సంధ్యాసమయతాండవాడంబలో చ్చలితమహానటజటాజూటవర్తి తరంగిణీతరంగలింగత్పృషత్పరంపర లన దిజ్మాతంగకర నిర్ముక్తతు పారని కరంబు లన నభ్రభ్రమణ ఖిన్న దినకరతురగ ముఖవిశీర్ణ ఫేనక ణంబు లన వియత్సరోవర ప్రక టవిక సీతకుముద సముదయం బన జగత్త్రియజిగీషామనీ షానివిర్గతా నర్గళ భుజార్గళమకర కేతన శిరః ప్రసారితరతిసతీకరతలాగ త లాజ లన ఖస్ధలక లశపారానారడండీర ఖండంబు లన వ్యోమపదలక్ష్మీవక్షోవిహా రహార తారముక్తాఫలనిచయంబు లన నాకాశమహాస్థాలీ భజ్యమానలాజల న విహాయస్ఫాటిక ఫలక విలిఖిత మద నవిజయశాసనాక్షరంబు లనఁ దనరి. గీ. గరుణగంథర్వకిన్నర . సురముఖాంబు జాననాశివమస్త క న్యస్త కుంద మల్లీ కా ఫుల్లసుమనస్స • మాజ మనఁ గ సుర పథంబునఁ దారకా । ధరము దోచె. వ. అట్టి యెడ. గీ. వేయుయోములతో గంగ డాయుట యును దదభిముఖము గ వచ్చు తటఘటిత హీరవరవిభా గుదధిమగుట పటల మనఁ గC దొలుత దెస వెన బలు నైన వెలుఁగు దోచె. క. హరుఁ డంతరజస్సత్వా కరుఁ డై వరుఁ డై తమోవి . కారము దూర మ్ము రయము Xఁ ద్రోచె గను గతిఁ 184 185 186 జిరము X నిలుకడలు లేక చీఁకటి విరిసెక్. మ. కర మవ్వేళఁ బ్రసాధికల్ హరిహరి త్కాంతం బ్రబోధ వ భా కరముక్తామయభూష ణావయవ గాం • సేయుచు వక్త్రకం 187<noinclude><references/></noinclude> dr966p82g7k8ubiwogr0slhw82pj7va 104 233100 589860 2026-10-18T23:11:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. ధరవక్షస్ధలులందుఁ గుంకుమను విం తం దిద్ది రో నాఁX నా కరణిన్ రేక యి సామి యై సకల మై కంజారి యొప్పెజ్ వెనక్. 188 వ. మఱి యు రజనీ రాజక న్యాకరగతకనకకందుకం బన నుదయగిరి...' 589860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>188 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. ధరవక్షస్ధలులందుఁ గుంకుమను విం తం దిద్ది రో నాఁX నా కరణిన్ రేక యి సామి యై సకల మై కంజారి యొప్పెజ్ వెనక్. 188 వ. మఱి యు రజనీ రాజక న్యాకరగతకనకకందుకం బన నుదయగిరి చాలమం దార పుష్పస్త బకం బనఁ బ్రాచీ మహిళాలలామలలాట తట బంధుర బంధూక తిలకం బన నభశ్ర్మీ పతప్త జాంబూనదకుండలం బన దిగ్వధూ ప్ర్రాసాధికాప్ర శస్త హస్త ప్రస్తాలక్త క పిండం బన సుర పథశాతకుంభకుంభం బన మకర కే తన ప్రస్థానసమయమంగళకలశం బనఁ బురందరాశాసతీకుంకుమారుణస్త నమండలం బన నుదయిరాగ సముజ్జ్వలుం డై చంద్రుం డుదయించి తదనం తరం బ యామినీగోపాంగ నావిష్కృతనవనీతఖండం బనఁ గుసుమశర శ్వే తచ్ఛత్రం బనఁ దచ్ఛిత చామరంబ న వ్యోమతపోధనక రధృత స్ఫాటిక లింగం బన నంబరమహార్ణవశంఖం బన మందాకినీ ఫేనపుంజం బన ధాతృగాదిపా ణిగతపారదం బనఁ గఁదర్పధవళచారుచకం బన సుర పథ సౌధపాండుర పారావతం బన వియ దైరావతశుంభత్కుంభస్థలం బన సిద్ధాంగనా నీజితసి తతాళవృంతం బన మన్మధసాయక కృషణహరిణశాణ దకం బన సకలజగ న్ని యామక దివ్యకీర్తి కాంతారత్న రుచిరాననం బనఁ బాంధనికరజైత్రయా తావిజృంభమాణ పుండ్రేక్ష, కాండాసనకుండలీకృతకోదండం బనఁ బౌరు హెూకదిక్పురత స్థాపితరాజితవజ్ఞశీలితపీఠం బన స్వస్తరంగిణీ పరిభ్రమత్సా రసం బనఁ బూర్ణప్రకాశుం డై యుండె నట్టి యెడ. గీ. హరుఁడు నిజమంత్రసామర్ధ్య మలరు భూతి నిల కలుషములు బోఁ గొట్టఁ దలఁచి పెలుచఁ బరపై నో యనఁ గాఁ గడ లెఱుఁగ లేక విరిసెఁ జీఁకటి వెన్నెల తరుచు మెఱసె. సీ. సర సీదరుల నుండు • జవ్వాది మెకములు క్షీరస్పృహను వారి • పూర మానఁ గలితజిల్లాంగనల్ • కైతక భాంతి చే నెలమావి చిగురు టా కులు ధరింప 189 190<noinclude><references/></noinclude> sm4hdo7wz51gj8odek3ztgrydv70r06 104 233101 589861 2026-10-18T23:12:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజుల్లా సము . ముదితనిషణ్నే భ • ములు కుంజములఁ జూచి హరిభీతిచే మహా • దరులఁ దూర జార కామినులు వృ • క్షచ్ఛాయలను జూచి యారెకుల ను భీతి • నోర కొదుగ వేలుపులత్రోవ సిరి పెండ్లి • వేళ...' 589861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజుల్లా సము . ముదితనిషణ్నే భ • ములు కుంజములఁ జూచి హరిభీతిచే మహా • దరులఁ దూర జార కామినులు వృ • క్షచ్ఛాయలను జూచి యారెకుల ను భీతి • నోర కొదుగ వేలుపులత్రోవ సిరి పెండ్లి • వేళ సకల దివిజు లెడతెగకుండ సంధించినట్టి మహితకళఁ దగు వెన్నెల మడుగు లనఁ గ నిండు రేయెండ జగములు నిండి యుండె. క. చెలులా రచూడుఁ డిదె మన చెలు లారసి విలసదచ్ఛ • సీధురసము నె న్నెలరారా ల్లల గిన్నెల నలరారం దెచ్చి రనుచు హర్షం బెసఁగ౯ • క, పానము సేయఁ దగుపయః పానము దధిపాన మమృత పానము హాలా పానమునకు సరి గా దను మాసము మానసమునందు మలయుచు నుండ౯. 189 191 192 193 వ. అది బహు దేశ సముద్భవంబు కట్వామమధురతిక్తక షాయాస్వాదనంబు వ కుళ ముకుళ పరిమళోల్లాసంబు సర్షపసహితాభిషవోపదంశంబు గల గౌడీ పౌ ష్పీపైష్టీ కాదంబరీ హింతాలీ, తాళీ, నారికేళీ, ఖర్జూరి, ముఖవృక్ష సంభ వం బైన గంధోత్త మాదానంబునం దనరి పాణి లైలా చూర్ణ భరిత సద్యోఘృత పక్వసంస్కార పూపములు కొన్ని మరీచమి శ్రీభవత్త రుణ మేషాదిరమణీయ పలలశూల్యములు కొన్ని గంధిలద్రవ్యాను బంధ బాల విహంగ తర సగన్వర్ణ పాత్రములు కొన్ని సమ్యక్ ్సతో పేతశష్కులికా ధార ఖర్జూర మయపుటక ములు కొన్ని లవణార్ద్రక విశ్వ భేషజస మేతథన్యబష్క యణీమండదధిసమృ ద్ధశాలితండులభక్తంబు సంగ్రహించుకొనుచు నారామ లవ్వేళ వినయ 196<noinclude><references/></noinclude> c21azb5c4osmrg2cb85syla1qei8ajv 104 233102 589862 2026-10-18T23:12:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ వ్రాయు రభ్యుదయము, క. సుమితకదంబందంబక కమనీయపరాగ వేది కా కాస్థాస్ను శ్రీ రమణీమణి నర్చించిరి సమబుద్ధిని షోడశోప • చొరవిధుల చేజ్. .సీ. నవరత్న ఖచితవీ • ణావాదనవినోద సంగీతరసిక శ్ర...' 589862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ వ్రాయు రభ్యుదయము, క. సుమితకదంబందంబక కమనీయపరాగ వేది కా కాస్థాస్ను శ్రీ రమణీమణి నర్చించిరి సమబుద్ధిని షోడశోప • చొరవిధుల చేజ్. .సీ. నవరత్న ఖచితవీ • ణావాదనవినోద సంగీతరసిక శ్రీ. సరసిజాక్షి లలితలీలాశుకో • ల్లాసిని బింబోష్ఠి సరసయావకయుక్త • చరణనఖర యంచితాకీర్ణ కే * శాళిక హృద్యాంగి సితశంఖతాటంక యుత సువర్ణ కమనీయమణిపరి ష్కాగసముజ్జ్వల సస్మితాధరపూర్ణ చంద్రవదన యగు మహాలక్ష్మి కుపహార • ము గ నొనర్చి వలయితస్ధితిచే మధు • వారమునకుఁ దారతమ్యవిశేషత త్పరత దనరి గోష్ఠి సల్పిరి యాముద్దు గుమ్మ లపుడు. 195 196 వ. ఇవ్విధంబున మధుక్రమంబునం దవిలి కొండజ కాండప్రకాండ పుండ్రేక్షు కోదండ కాండాసన పాండిత్యహిండితం బైన చంద్రమండలంబు నెలుంగ నెలచలుపలు గఱఁగి జిలజిల జాలు వారు నీరంబు పన్నీరంబునం గలసి లోరంబు లైన యీరంబులం దగు కుసుమసముదయంబులవలన వలపుఁ. జెందుమరందబృందంబు నొందుచు స్ఫటికఘటితంబు లైన పడకుల నడరి గంధేభయానలకు గంధోత్తమా భ్రాంతిఁ బుట్టించుచుఁ బజ్జలం జెలంగు గు జ్జుగొజ్జంగులవలని చలిజలంబు సొంపు సంపాదింపు కెంపు జొంకంబులం గల చోటుల నిలచినఁ గాశ్యమద్యం బని మదవతు లెదఁ గుదిరిన ముదంబు నఁ గ్రోల గమకించి తత్ప్రతిఫలితంబు లగునిజనేత్రంబులు సంస్కారార్ధప్ర తిష్టోత్పలదళంబు లని కరంబుల నంటిన నవి యంట కుండుటఁ దెలని స వ్యుజవ్వనులు ను హరిహయోపలవిపులాతలంబులం దొట్టిన తేట చలినీటిం<noinclude><references/></noinclude> 0ibkgy13leevy1kzi0bkjvu11phmf81 104 233103 589863 2026-10-18T23:12:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మా చతం ధోజు ల్లా సు ము... #y1 జూచి ద్రాక్షాఫలరసవిసరంబుల జనించు మాధవకంబని కొందఱు ముద్ధాని గనిలు పభోగింపం బోయి నిజాననంబులు ఓంభించినఁ దద్వాస నార్థంబు గా నొనరించు కమలంబు లని భ్ర...' 589863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మా చతం ధోజు ల్లా సు ము... #y1 జూచి ద్రాక్షాఫలరసవిసరంబుల జనించు మాధవకంబని కొందఱు ముద్ధాని గనిలు పభోగింపం బోయి నిజాననంబులు ఓంభించినఁ దద్వాస నార్థంబు గా నొనరించు కమలంబు లని భ్రమించి రిత్త యగుటకు సబ్బురంబు నొం దువారునుగలిగి జిగిగరగరికలుగలపచ్చలవిచ్చలవిడిగ్రుచ్చుకొనివచ్చునచ్చం పు పన్నీరు చెరుకురసంబున జనించు నాసవంబ ని యాన గమకించి స్వీయ నాసిక లఁదుఁ దోచిన గంధఫలీకలికల ని విచారించి నిశ్చయింపనివారు ను బుష్యరాగంబులు గల చోటుల గాటంబు గానిండిన సేవంతికాసూన తానగ ళన్నీరపూరంబు తేనియవలన సంభవించు మధ్వాసవంబు ని క్రోలం దలం చి దవ్వు దవ్వులం బోవు చెలులఁ బిలచుకొని కలసి యాస్వాదింపఁ దద భావం బగుట కరు దందు వారు ను గోమేదికంబుల నెలవున నలముకొను పుష్పరసంబు ధాతకీ శ్రీమానమిశ్రితగుడ సహిత ధాన్యాంబుకృతం బైన మై రేయం బని త్రావఁ బోయి సిగ్గు నొందు వారును సొగలు గల మగమానికం బు ల నిగనిగను లోయల నెన్నెల తేటను దీసుకొను వలినీరు పెష్టికం బైన ధ్వీయని తలంచి తారసిల్లి తెలివి నొందువారు ను నైదూర్యంబుల విలసీ ల్లు కలుగుల నలరు తెలిసలిలంబు బాలతృణమూలసంజాతహాలావి శేషం బ ని కదిసి పిమ్మటఁ బోవు వారు నై సాంద్ర చంద్రాతపక్రీడావినోదంబు ను ప్రసన్న ప్ర్రసన్నో పదంశప్రత్యవసానంబునం దవిలి తరువులు కాంతులం గ ని లాతివారు చను దెంచి రని భయంపడి నిశ్శబ్దంబు గాఁ బానశాలాపురో భాగంబున నొదుగు వారు నస్మృతివి శేషంబున భూషాంబరాదుల వ్యత్యయ స్థితి ధరించువారు నై చంద్రాంగద దర్శనార్థమహామునిత పస్సంకల్పితం బ గు నుద్యానవనంబునం దిరుగు మెఱుఁగు మెఱుంగుబోండ్లం గనుంగొనియా కీ ర్తిమాలిని యాలంబనగుణం బైన రూపయావ నాదికంబును యావనోద్బూ తంబు లైన హావభావాదికంబులు ను దదలంకరణంబు లైన నూపురాంగ దహారాదులు ను దటస్థోద్దీపన ప్రవర్తకు లైన మలయానిలచంద్రాదులు ను స్ఫురించిన నంత కంతకు వలవంత యగ్గలం బె తోచ విరహభరంబున నొ క్క మంజరీసఁజాత సింజానమథుకరీపుంజరంజిత కుంజాంతరంబున నిజసఖు లఁగన్మోరంగి వసించి. 197<noinclude><references/></noinclude> hwrb4ncjkh2axeitpelpn5mgfii1jvo 104 233104 589864 2026-10-18T23:12:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 భ ద్రాయు ర ఛ్యు దయము . సీ. కన్గవయీక్షణా ! కాంక్ష దేవిలసిల్ల జిత్త మభీప్సితా • యత్త మయ్యె సంకల్పము తదేక • సరణిచే వర్తిల్లఁ 1 గృళత నెమ్మేనున విశద మయ్యె నరతి మిక్కుట మైదు రంత మై...' 589864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>198 భ ద్రాయు ర ఛ్యు దయము . సీ. కన్గవయీక్షణా ! కాంక్ష దేవిలసిల్ల జిత్త మభీప్సితా • యత్త మయ్యె సంకల్పము తదేక • సరణిచే వర్తిల్లఁ 1 గృళత నెమ్మేనున విశద మయ్యె నరతి మిక్కుట మైదు రంత మై కనుపట్ట ప్రీత్యాగ మధిక మై • యేపుఁ జూపె నున్మాద మవ్వేళ • ను ద్వేల మై యుండ 'మూర్ఛ ముక్' బ్రబలి యుద్బుద్ధ మయ్యె నంత్యమూర్తియు సందేహ మై తలిర్చె ఘోరతర విప్రలంభశ్యం . * గారమునను దగ్గుననంగదశాదళ • స్థానమాన సమునఁ జింతాభరంబునఁ దెమలి తెమలి. 198 వ. మఱి యు స్తంభ ప్రళయ, రోమాంచ, స్వేద, వైవర్ణ్య, కంపా, శ్రు, నై శ్వర్యంబు లను సాత్తి ్వక భావంబులు నిర్వేద, గ్లాని, శంకాసూయామద శ్రమా లస్య దైన్య చింతా మోహ స్మృతి ధృతి వీడా చపలతా హర్షా వే గజడకాదు లగు సంచారి భావంబులు ను మనంబునం దోచినఁ జింతానం తాపసమ్మోహనిశ్వాసభరంబు నొంది యుండు నట్టి యెడ. క• పెనఁగొనిన విరహబాధను మనలం దిగ నాడి కీర్తి మాలిని యెట కే గిసొ యరయ వలయు నని నె మ్మనములఁ గనికరము దోప . మగువలు వేగ౯. శా. రారే ముద్దులగుమ్మలార వెదుకన్ రాకేందుబింబాన్య యా రాజన్యుని స్వాత్మలో నిడి కృశించెం, జూడ రే నేఁడు దు ర్వారాకార విహార మార కృతసం • శ్రీసాధిక వ్యాధిమ చ్ఛారీరాదృతినోద నశ్రమజలా అని తర్కించి. 199 200 • సారంబు తోరంబు గ౯. 200 201<noinclude><references/></noinclude> cwwpwej1iwi4pw3li846obv77vxmiei 104 233105 589865 2026-10-18T23:12:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజు ల్లా స ము శా. నా నాసూనర సాతి రేక మధుపా '' నల్ చేత నా చేతనా జ్ఞానానూనలు వ్యత్యయావయవసం 'ఛన్నాంశుకాదుల్ గళ న్యూన ధ్వానవితాన లైన నవలా • లున్మత్త మ త్తే భరా డ్యానాన్వేషణ భా...' 589865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజు ల్లా స ము శా. నా నాసూనర సాతి రేక మధుపా '' నల్ చేత నా చేతనా జ్ఞానానూనలు వ్యత్యయావయవసం 'ఛన్నాంశుకాదుల్ గళ న్యూన ధ్వానవితాన లైన నవలా • లున్మత్త మ త్తే భరా డ్యానాన్వేషణ భాషణంబులఁ దదా ? సీ. తరులలోపలఁ దీవ దరులతావుల నేటి య త్తె క చిత్తం బుల౯ . . దరులకోపుల వింత . లరసి యరసి తొగలచాయలను సంపెగలవాయలను గెం పుగలలోయలను వెజ్ దగిలి 'తగిలి సరముల వీరుదం తరముల మకరంద ఝరముల౯ మిక్కిలి మెరసి మెరసి విరుల గుంపులను ప్పురపు పెంపులను సం చరపు వంపులఁ జాలఁ దిరిగి తిరిగి దారువుల సారువులు మీఁదఁ దడసి తడసి నేలలో మాలెలోఁ జొచ్చి నెమకి నెమ కి యీరముల తీరముల పట్టులెక్కి యెక్కి రేవులను బావులను జెల రేగి రేగి. సీ. 'మద నాగ చూడ వే మద నాగయానను లకుచ చూడ నె వర్తులకుచ నిపుడు కరవీర చూపు భీ కరవీరపుత్తిక జీవక చూపు మ జీవక సఖి పాటలమాయాట పాటల వింటి వే చంద్ర చూడఁ గ దె మా • చంద్రముఖిని పొగడ మే మెంత ని బొగడ వినవ దేమె దాడియా గట్టెన • దాడి మానె దంట గోరంట నీకింత కంటనం జె పల్లవంబు నిమేషనం • పల్లతంబ 25 198 202 203<noinclude><references/></noinclude> 8wdduw8x7en8hede0atkkymrvzlzjts 104 233106 589866 2026-10-18T23:13:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 భద్రాయురభ్యుదయము . కోరకమ్మ వియోగముఁ గోర కమ్మ వకులమా నీదు నీచ భావకులము గదె. క. మాలతి భవదావరణత మాలతిమిర విహరణమున మసలెద వదె యో యేలాలత మ మ్మేచె ద లాతఁ జూప విది విదితం బే. క. కైరవమ...' 589866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>194 భద్రాయురభ్యుదయము . కోరకమ్మ వియోగముఁ గోర కమ్మ వకులమా నీదు నీచ భావకులము గదె. క. మాలతి భవదావరణత మాలతిమిర విహరణమున మసలెద వదె యో యేలాలత మ మ్మేచె ద లాతఁ జూప విది విదితం బే. క. కైరవమా వింతగ నిట కైరవమాయె నిది యేమె యాలింపు మయో సారసమా మకరందా సారసమా కృష్యమాణ • షట్పద చయమా. గీ. వేఁపమాన మధూద్వృత్తి • వేపమాన 204 205 206 మానవతులను గారించి మానవతులఁ జెందలేవు గదే చూపు సుందరాంగి దాకతీనె మరుంగులెందాక తీవె . 207 క. వనజమ బంధుర గంధిల వనజ మహితలతలనీడ వాడ వదేకో కనదమ ని న్ని దెగైకో కన దమతరుణీలలామ కై మే లగుటల్ • గీ. అనుదు ననబోఁడు అత్యంత వడఁ గగుడమిశ్రితాసవం వినయ మనువు బడు గడుగున 208 కొడ లెఱుంగక కోలుట లు డిగి పడఁతి నడరు మతి రోయుచును డస్సి యలయికల చేజ్. 209 గీ. తిరిగి వేసరి యాసరి • తీరభూవి రాయమాణకాంతావతార కేనసుముఖీనభీతతుల్ యేన కేన సా భవే త్కిం సుఖని యని సంభ్రమమున. 210<noinclude><references/></noinclude> 8j2qydr4bfq0qg6j483gx8t09c54cjn 104 233107 589867 2026-10-18T23:13:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సము . 195 నీ' పోవఁ బోవఁ గఁ దోచెఁ బుడమిఁ దమ్ముల దొమ్ము లడర బెడం గైన • యడుగు జాడ లరోయ నరయ వీరు దంతరాంతః పాతి తప్రనవంబుల • తలలు మెరసెఁ జూడఁ జూడఁ గ నొక్కచోట గాటం బైన విని విని తారిన యా...' 589867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సము . 195 నీ' పోవఁ బోవఁ గఁ దోచెఁ బుడమిఁ దమ్ముల దొమ్ము లడర బెడం గైన • యడుగు జాడ లరోయ నరయ వీరు దంతరాంతః పాతి తప్రనవంబుల • తలలు మెరసెఁ జూడఁ జూడఁ గ నొక్కచోట గాటం బైన విని విని తారిన యాట తేటుల పాట • లమిత మయ్యె విద్రుమాధర వేయు వీ డెంపు వాసనల్ • వెడద యయ్యె దరియఁ గదిసిన నొక తీప దరి విరి పొద క్రింద నందము గా ఁగ స క్చంద నాదు పంది లంది లం దగుల్కొను కురువింద చొక్క మైనట్టి కపురంపు టిక్క దండ. మ. సవిథోద్దీర్ణ సుధార్ణవీ భవదవ . శ్యాయోద కావాలభూ లవలీ చూతలతావితానసహితై లామల్లి కావల్లి కా భవ నాంతస్త మినీ క లోపలతల • ప్రాయఃపతత్పుష్పసం భవశయ్యాగ త గంధ వాహకృతస న్మానం బపేక్షింపు చుక్. వ. వసించు చెలిం జూచి. క . వికవిక నగి సకియరొ నీ 211 212 113 వకటా నికటాధిరూఢ హరిణాంక మరు న్మక రథ్వజమధ్వాదులు తుకతను వుడికించ నిటులఁ దూకొన నగు నా 214 చ.తలక వ దేమి వింత గల దాకల దాపర మైన మే మిదే వల దాని పల్క నల్క తగ వా మగువా చలపాది యైన యా వలపుల రేని రీతి విన వాకన వాయిటువంటి చోటులక్షా నెల వొనరించ మించు మతి నీ కగునా తగునా వియోగినీ. శా. తాపం బేపగిది వహించితి నిరాతంకాంక గా పొదిత వ్యాపాదుల్ దురరుంతుదో న్మదవచో • వక్తృద్వి రేఫోది తా 215<noinclude><references/></noinclude> 8mw7fywaxi684schocgf0r5sql6wgvp 104 233108 589868 2026-10-18T23:13:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 భ ద్రాయురభ్యుదయము. టోఫుల్ కోపులు మన్మధ ప్రభృతు లెట్టో కా నినుతో సైచుటల్ భూపాలాత్మజ నైన నైన మనయం బుక్ మంచి దూహించిన౯. క. అన నహరహర్విరహ జద హనవహనాసహన చిత్త • యై ప్రకటపునః పున...' 589868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>196 భ ద్రాయురభ్యుదయము. టోఫుల్ కోపులు మన్మధ ప్రభృతు లెట్టో కా నినుతో సైచుటల్ భూపాలాత్మజ నైన నైన మనయం బుక్ మంచి దూహించిన౯. క. అన నహరహర్విరహ జద హనవహనాసహన చిత్త • యై ప్రకటపునః పునరంగ నాష్త్రచోదిత మనమున నొకరీతి భీతి . మల్లడిఁ గొనఁ XET. చ. నెలఁతల మూపు బాపులు గ నీడల నీడల నాడ కాడకుకొ నిలచి యొకింత చిcతిలుచు బులకలు జెంద డెందమునఁ నివ్వెర గందుతుఁ గుండుచు న్మెయ్ి బొక్కుచు చెక్కుచు నుస్సు రందు హా యలరులవింటిదంట నెగ టాయెఁ గదే జగ దేక శూరుఁ డై. వ. అని యాచేడియలలోఁ బోడ యగు నొక్క పూబోఁడిఁ జూచి, మ. నెలఁతా నెన్నెల తాప మై మయికడా • నిం గాచె నేఁ జేయు పే మె లతాకోమలతాంచితా విన వ దే • మే మన్మథుం జేయున మ్ముల తా. తాళ నతాఖిలావయవనై పుంస్కోకిలాలాపముల్ గలతానాకలితాళిసంతతి మెలం గం గంటి వే వెచ్చలీ. గీ. ఏమి సేయుదు విరహార్తి • నెట్టులోర్తు గాము వలె డాయు కాము నే కరణి గెలుతు నేయెడల నైన నీమాటఁ • ద్రోయ లే నె నెలఁతరో యని పల్కినఁబొలఁతి వినిచె . చ. రహి విడనాడఁ గూడ దన రాళమరాళ కరాళ భాషణా సహనముచేత మారునకు సాయక దాయక నాయకా ఖ్యుఁ డా బహుళ తరప్రకాండసుమ దహతహ నొంద నేల ముది భారవ నార విహార చైత్రు చేఁ 216 217 218 219 220 221 తా విదితా విదితం బెఱుంగఁKE. 222 మ. అని యీరీతి ధరామరేంద్రసుతలో నా లేమ ము నెల్లమె ల్లన నే ర్పోర్పున సామవాక్యములు దెల్పజ్ స్వాంతజాయల్లకం బను వేలానలకీలజాలము గ ది . వ్యారామసీమాంతరం బునఁ జె న్నొడిన భేద భేద భులరం బురజీభవత్తాప రై 223<noinclude><references/></noinclude> 88xb0a51xo36balq0w6pr1o809l72ol 104 233109 589869 2026-10-18T23:13:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ ధోజుల్లానము . మ. లలనాగత్నము నిండు వెన్నెలకుఁ జా రక్షా లేక పైశాబటాం. శ్యామాక రాంభోరుహా చల మాస్యంబునఁ జేర్చి యేడ్చె నుమన శా కలితగ్రామవి శేషక శ్రుతిక శా | కాలకీయామానవ ద్విలసత...' 589869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ ధోజుల్లానము . మ. లలనాగత్నము నిండు వెన్నెలకుఁ జా రక్షా లేక పైశాబటాం. శ్యామాక రాంభోరుహా చల మాస్యంబునఁ జేర్చి యేడ్చె నుమన శా కలితగ్రామవి శేషక శ్రుతిక శా | కాలకీయామానవ ద్విలసత్కన్నడ గౌడ మేళకలనా • వీణాను కారథ్వని౯, క. అని వగచి నునుపు మొనఁ గనఁ దసరిన గేదంగి సురియ దరి నదరించ నికరములఁ గరముల నా కనకాంగులు గ్రుచ్చి గుచ్చి . కౌఁగిఁటఁ జేర్పజ్. క. వల దని వనితలు లవలీ వలదనిల చలితలతాప్రవర్తనమునఁ గే నిలువరింప వలఁ దవిలినమీ నురీతి వనిత వడం కెజ్. గీ. ఇటుల వడఁకిన నన్యథా వృత్తివర్త నములఁదవులనియింద్రియ • నటన లైన తనువలగ్న లొకించుక నాలు కాడక నా డాడ గీ. విప్రలంభార్తి చేఁ జిక్కి- తడవు నుడువ జోడు గూడి. వెలఁది స్క్రుక్కి బూన వలయు దీని కొక్క యు పాయంబుఁ ఫలక విలిఖితతత్స్వరూ పంబుఁ జూపి 197 224 225 226 227 శాంతి నొందింత మీవంఠ కొంత దీర గీ. అని విచారించు నిత్యయా వనవిలాన వర్తి యైనట్టి యాతని వర్ణనీయ ఫలకతలమునఁ చిత్రరూ వము గ వ్రాసి మోల నిల్పిన నారాచ • ముద్దు పట్టి, క', చూచి తల యూచి తత్సమ యాచరితాయల్ల కార్తి నాఫలకం బా 228 229<noinclude><references/></noinclude> kuiywlxilar5qbu4jqsjwqoa2bq99c1 104 233110 589870 2026-10-18T23:13:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 భ ద్రాయురభ్యుదయము. రేచితదృష్టిం గనుఁగొని రాచూలి విరాళిఁ దేలి . రాపడి పలికెజ్ . ఉ॥ ఏలర యిప్పు డింతచల మేలర మారుని కేళిలోన న స్నేల యీవిరాళిఁ గొన నేల ర నాదగు వంత దీర్ప నా భీలరసా...' 589870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>198 భ ద్రాయురభ్యుదయము. రేచితదృష్టిం గనుఁగొని రాచూలి విరాళిఁ దేలి . రాపడి పలికెజ్ . ఉ॥ ఏలర యిప్పు డింతచల మేలర మారుని కేళిలోన న స్నేల యీవిరాళిఁ గొన నేల ర నాదగు వంత దీర్ప నా భీలరసాల పాలసుర • భీకృతభీకృద నూనసూనవా చాలవిశాలమాధుకర • శబ్దముల వినఁ జాల నేలరా. 230 231 వ అని పలికి యాచిత్రఫలకం బక్కునం జేర్చి పలుకరించినఁ బలుక దని చి త్తంబునఁ జిడిముడి పడుచు సారెసారెకు దూరుచు విరిపరపునం బొరలుచు నంతలోఁ దెలి వొంది శిరఃకంపం బొనరించి కన్నీరు మున్నీ రైపయ్యెద దడియ నెదఁ గుంది కుంది యాశయ్యను మేను జేర్చి నేతాబ్దంబు లర్థము కుళితంబులు గావించి ప్రాణనాథుండు పురోభాగంబున నిలచె నని విచారిం చి లే కున్న విన్నదనంబు దోచ విరహమోహసాగరమగ్న యై యేదెస కేగె నో యని నలుదెసలుం జూచి లేచి సాంద్రచంద్రాతపంబునఁ దిరిగి పరవశాయత్త చిత్త యై దేహంబు గంపింప నెచ్చెలి మేన వాలి యొక్కిం త సేపు నజ్ఞాత చేతన యై నిదురించిన నీవలవంత కొంత దీరు నని తలంచి యూర కుండి కలవరఁబు నొంది పలు నెతలఁ జెందు సుందరి తలఁకి. 232 లయ గ్రాహి . బంగరు మెఱుంగుల తె రంగు లలితాంగము ల నంగునిడుబీరపు సె · గం గరఁగినీ రై పొంగి వలిగుబ్బల బె • డంగులఁ దగం గ దరి యంగదలి పొక్కిలి మ డుంగునఁ బడం గ౯. ముంగురులు చెంగలువ రంగుల కనుంగవకుఁ జెంగట నటింపుచుఁ దొ లంగక నియాడ ముంగర జరంగి పెద విం గదియ వెంగలి య వ. మఱియును. నుంగు చెలులం గనుచు నంగన వడం కె • 233 234<noinclude><references/></noinclude> pxmn8p5eqllasst9vpwsx62h246xgrd 104 233111 589871 2026-10-18T23:13:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజు ల్లా సము . తోటక వృత్త ము . నెల డాయఁ X వె • న్నెల గాయఁ గఁ దే టలు మ్రోయఁగ బోటులు డాయ బికం బులు గూయ శుకంబులు ద్రోయఁ గ న వ్వల రాయుడు గే వల రాయ డిడక్. 199 235 వ. ఇవ్విధంబున విరహావస్థన...' 589871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజు ల్లా సము . తోటక వృత్త ము . నెల డాయఁ X వె • న్నెల గాయఁ గఁ దే టలు మ్రోయఁగ బోటులు డాయ బికం బులు గూయ శుకంబులు ద్రోయఁ గ న వ్వల రాయుడు గే వల రాయ డిడక్. 199 235 వ. ఇవ్విధంబున విరహావస్థను జిక్కి తటస్థోద్దీపకు లైన మద నాదుల నుద్దేశించి కోపావేశంబున. క. మదనా యలయించెద వదె యద నాయె లతాంతశరము న ట్టిట్టు నా యెద నాటించెద విఁకఁ దా లెద నా సదయుఁడవు గమ్ము . లీలాసద నా . క. మము నాదరించ వదె పే మము మీరఁగ విరహభరస మగ్ర నియమ నా యమ నాయ మనా యమనా సుమళరముల నేల నేయఁ జూ చెదు చెపుమా. వారిజలోచనల స్వధించి యా వా పగవారల కైనఁ దద్గతుల్ వార్త లెఱింగి యెఱుంగనట్టు గ౯ నా భువనావనజుండ నై భువి • చ• వలపులరాజ రాజ వయి వలఁ గలుషంబు నొందఁ దగ వలవ దటంచు మించు జన జల మొనరించ మంచి దగు సీ. పరుగు నీధర్మంబు • పాండుజన్మాహితా చరణ మై విలసిల్లు • నరసి చూడ నీనూను నెంచిన . నెరి రజోవతి యైన యగ్ని శిఖోత్పత్తి • నంటుకొనియె వెలయ నీ చెలికాని • వృత్తిఁ దలంచినఁ గల కుజాతులకు సౌ ఖ్యం బోసంగు మఱి యు నీమేనమా • మను విచారించినఁ దమ్ముల నడఁగించి • తాఁగృశించె 4 236 23 7 238 239<noinclude><references/></noinclude> 28m1o32abrizemgbamcy7wfpgomtrnn 104 233112 589872 2026-10-18T23:14:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 భ ద్రాయురభ్యుదయము . మొదటల నిశాచర మూతుజుల నజ్జనేతారు లగుదుఁ బాం ఢాళి నేచు వారు వీర ని యోళంబ రారి మిమ్ము నజుఁడు దుష్టచతుష్టయం • బనియెఁ దోలుఠ గీ. నిన్నుఁ గన్నట్టివాని ము న్ని...' 589872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>200 భ ద్రాయురభ్యుదయము . మొదటల నిశాచర మూతుజుల నజ్జనేతారు లగుదుఁ బాం ఢాళి నేచు వారు వీర ని యోళంబ రారి మిమ్ము నజుఁడు దుష్టచతుష్టయం • బనియెఁ దోలుఠ గీ. నిన్నుఁ గన్నట్టివాని ము న్ని గోలిహించు నట్టి రలఁ జెనక లేక వద నైతి వనద లైనట్టి వనితల నడలఁ జేయఁ దగదు నీ కిట్టిధర్మంబు • చిగురు బాణ. గీ ఓరి మన్మథ, నీతండ్రి • యుగశ క్తిఁ గన్నతల్లినిఁ దుంచి యా ఖడ్గ మిపుడు నీ కొసంగెను లేకున్న నీరజాక్ష. లను గలంచం గఁ దలఁతు వే వనజ బాణ . 240 243 242 243 వ. అని మిక్కుటం బైన వేదనావస్థ ని ట్లనియె. సీ. విరహంబు చే సుక్కు వెలఁదుల నేచేవు నీదు కోదండంబు నేలఁ గలియ కళవళపా టొందు చెలుల నేచెద వేల కల నీళరంబులు గాలిఁ బోమ తనొందు తరుణుల వెరపించెదవు నీదు బలము అరణ్యంబు • పాలు గాను జడత నొందిన స్త్రీల ల జడిపించ వచ్చెదు నీ కేతనంబులు • నీటఁ గ్రుంక మును వియోగాతికాఁ జెందిన వనితలందు విక్రమముఁ జూ పెదివు నీదు | విభవ మెల్ల వినుము సంభోగశృంగార • మున వసించు వారి వంచించ లేవు గా వారిజాస్త్రం సీ. ఎలమిఁ బలాకాళిఁ గలసిన వానికి మధు సంభ మంబున • మనలు టెంత 244 1<noinclude><references/></noinclude> e4q01xepn2wq89gfccmfefiku9veewo 104 233113 589873 2026-10-18T23:14:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోళల్లో సము. మధుసంభ్రమంబున • మసలిన వానికిఁ జండాలుల చెలిమి సలుపు పెంత చండాలుల చెలిమి సలిపిన వానికిఁ ఋుష్పవతులఁ గూడి • పొరలు టెంత పుష్పవతులఁ గూడి పొరలెదు వానికి నలకుజన్...' 589873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోళల్లో సము. మధుసంభ్రమంబున • మసలిన వానికిఁ జండాలుల చెలిమి సలుపు పెంత చండాలుల చెలిమి సలిపిన వానికిఁ ఋుష్పవతులఁ గూడి • పొరలు టెంత పుష్పవతులఁ గూడి పొరలెదు వానికి నలకుజన్మప్రాప్తి • యలరు టెంత యొకటికంటె నొకటి యుచ్చ రికము సేయఁ బద్మినీద్విజగోహతుల్ • బరఁగఁ జేయఁ గిడఁగు వారలలోపలఁ గలసి మెలసి సంతసించెదు దుర్గుణ సదన మదన. సీ. దాహంబుఁ గొని నీరు దావ వచ్చిన విపు ధరఁ దెళ్ళ నేసె నీ తాత యెన్న చనువుతో శిశు వని • స్తన్యం బొనఁగ వచ్చు దాని వధించె నీ • తండ్రి యెన్న యోలంబున వసించి • యోగిరం బిడునట్టి వానిఁ జంపితివి నీ వరుసఁ దలఁప జాతినీకు లెఱుంగఁ జాల కంతట నిండు కొని యుండె నార నీ జనని యరయ నిలను స్త్రీపుంసమానసం • బాలు గలంచి పెనఁగఁ జేసిన నినుఁ బట్టి • కినుకతోడ గట్టువిల్తుండు వధియించి కరుణఁ దిరుగఁ బుట్టఁ జేయుట కేమందుఁ బుష్పధన్వ. వ. అని చంద్రు నుద్దేశించి. సీ. లలిత సంపూర్ణ క ళావేది యనఁ దగి విష్ణుదాసక్తి ' • వెలసినావు సన్మార్గమున మించి • సంచార మొనరించి విబుధ సంగతిఁ గని బెలసినావు 245 246 247 26<noinclude><references/></noinclude> 7j4tgnhbt0s4zsrbb6y10uakataygrj 104 233114 589874 2026-10-18T23:14:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. ఘనసంగ మంబున ననయంబు విలసిల్లి యతను మిత్రఖ్యాతి • నలరినావు చెలఁగుచు సర్వజ్ఞ • శేఖరత వహించి ఖరశరత్పూర్ణతఁ బరఁగినావు తిరుగుచున్న తరుచు బలుపోకలను బోయి గ...' 589874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>202 భ ద్రాయు రభ్యుదయము. ఘనసంగ మంబున ననయంబు విలసిల్లి యతను మిత్రఖ్యాతి • నలరినావు చెలఁగుచు సర్వజ్ఞ • శేఖరత వహించి ఖరశరత్పూర్ణతఁ బరఁగినావు తిరుగుచున్న తరుచు బలుపోకలను బోయి గంధవహునితొ నేస్తంబు గలిగి యేచ నేల యీ వేలు నేముద్ద రాలి ననఁ గ నందమా నీకుఁ జంద మా చందమామ, వ. అని కోపాటోపంబున. సీ. దోషాభిముఖుఁడ వై దురితంబు నొందుచు నలసదాచారుండ ననుట కొఱఁత మ్లేచ్ఛాను మోది పై 4 మేదిని విహరించి ద్విజరాజ ననుకొంట వెట్టిగా దె కువలయాథ్వన్యులఁ *గుందింపుచుండి యుఁ గువలయాప్తుఁడ నను కొంట కొదువ విషసరిత్పతి నుద్భ ' * వించి యమృత వార్ధి వెడలితి ననుమాట కడమ గాదె నేరము లపారములు గల్గ మీరి గేరి న్నందినావు సందియము లేక యిపుడు మి నీదునడుమంత్రపుంగల్మి వాదులేల సారెసారెకు విన రోరి సారసారి. సీ. తగు కళాదుం డను • ధన్యనామముఁ జెంది మును గళాదుం డనఁ దనరినా వు తతసురాపానార్హ త వహించి తతసురా పానార్హత వహించి • ప్రజలినావు గురుపరిగ్రహము పైఁ గోర్కె దీపించుచు గురుపరిగ్రహమునఁ గుందె నావు 248 249 250<noinclude><references/></noinclude> j5raqrmgeamnhqu7hvt6ds77j6chbgq 104 233115 589875 2026-10-18T23:14:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ తు థోజు ల్లా స ము • ద్విజవర్ధనఖ్యాతిఁ * దేజరిల్లుచు నుండి ద్విజవర్థనఖ్యాతిఁ * దేలి నావు బహుళ పాపంబుల భరించి పరఁగు నిన్ను ముందు గా రౌరవస్థితి జెంద కున్నె యెలమిఁ గీలాలజన్ము...' 589875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చ తు థోజు ల్లా స ము • ద్విజవర్ధనఖ్యాతిఁ * దేజరిల్లుచు నుండి ద్విజవర్థనఖ్యాతిఁ * దేలి నావు బహుళ పాపంబుల భరించి పరఁగు నిన్ను ముందు గా రౌరవస్థితి జెంద కున్నె యెలమిఁ గీలాలజన్మున కేల గల్గు సద్గతులు భువి విన రోరి • సారసారి. నీ. భర్గుఁ డధ్వరములో పల నీకరంబులు దరగంగ ఖండించఁ దలఁచఁ డయ్యె రాహు నిక్ దంష్ట్రాంత రంబున నిమిడించి కసిగంద కుండం గ మెసవఁ డయ్యెఁ దపసి ముక్తా పాండురుక్తనుఁగా నొనర్చెను గడు డస్సి పోవం గ నుడువఁ డయ్యె జడదారి నిను గంట వెడలించెఁ గాని వే స్థుఁ గాఁ జేయఁ గానఁ డయ్యె సౌర నీవంటిదుర్మార్గుఁ .డఖిలమునను నవలాల నేదం గఁ దొలుత కడిమి నిన్నుఁ బుట్టించి ము న్నొక్క . జన్నిగట్టు పాదతాడనము వహించెఁ బంక జారి. గీ. చల్ల చేతుల వాఁ డని జనులు పొగడ వేఁడికరముల వాఁడనై చేడియలను నొందింప జేసితి జడభవంబు గలుగు వానికి జ్ఞానంబు . గల దె చంద్ర. వ. అని మలయమారుతంబు నుద్దేశించి. నీ . ఎనసి చూచిన నిలచిన చోట నిలువక భువనావిలత్వంబుఁ • బూనినావు భువ నావిలత్వంబుఁ బూనుట యే కాదు ఘనుల నిల్వఁగ నీక కలచినావు 208 251 252 253 254<noinclude><references/></noinclude> c6x9r2p524npetwkdm0gu5qtpd3iggc 104 233116 589876 2026-10-18T23:15:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 భ ద్రాయురభ్యు డ ఘనుల నిల్వఁ గ నీక • కలదుట యే కాదు తవిలి రజోవృత్తి ఁ *; వాల్చి నావు తవిలి రజోవృత్తిఁ * దాల్చుట యే కాదు సోకుసంగతులచే పోలినావు పుడమిఁ బాశ్చాత్యసరణులఁ • బొందువార...' 589876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>204 భ ద్రాయురభ్యు డ ఘనుల నిల్వఁ గ నీక • కలదుట యే కాదు తవిలి రజోవృత్తి ఁ *; వాల్చి నావు తవిలి రజోవృత్తిఁ * దాల్చుట యే కాదు సోకుసంగతులచే పోలినావు పుడమిఁ బాశ్చాత్యసరణులఁ • బొందువారు తవిలి దాక్షిణ్యపదమునఁ దారు టరిది సుందరీజనబృందంబుఁ గందఁ జేయ వలదు వలమానపవమాన • మలయనిలయ. గీ. విరహిజనుల మీఁద • జేడిమి దరికొల్పు సామి వగుట కగ్ని సాక్షి యయ్యె. నలిన కారణం వి • నా కార్య ముత్పద్య తే యటంచు నీతి తేటపడియె. సీ. కనక సంచయము పైఁ గ్యాక్షఁ జెన్నొందుచు గంధోత్తమావనిఁ గలయఁ దిరిగి ద్విజ సంతతుల మింటి తెరువు నంటఁ గఁ జేసి గోచయంబుల తెల్వి • కొఱఁతఁ జేసి బలముచే సరసుల భంగపా టొందించి సుమనః ప్రపాతన • స్ఫూర్తి మించి పరరజోవతు లైన • పద్మినులఁ గలంచి యుత్పల ప్రీతి చే • నుల్లసిల్లి మహిని స్థావరముల జంగ మనులఁ గంప మొందఁ జేసి పిశాచాది • యోగ్యవృత్తి మేనుల భరించి దర్శించి • మించి యిపుడు మందు నామీఁద క. తివిరి మదన యానము వై మలయపవన. తివి గా భవనాయమాన దీవ్యన్మలయో పవనా గురుపవనా జరు ప వథా మరు బారీ నిగుడి • పై రా కుండ. 255 256 257 298<noinclude><references/></noinclude> 07a3cnp0cwkvmxsuahduy8keg1zugwb 104 233117 589877 2026-10-18T23:15:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు ధోజి ల్లాసము . వ. అని వసంతు నుద్దేశించి. గీ. సకలజాతుల కెల్ల న సహ్యవృత్తి 205 859 సంచరింపుచు నుండు వ సంత నీవు విరహిదళ నొందు చున్నట్టి వెలఁదులందుఁ గరుణ లేనట్టి కాయజుఁ గదియఁ దగు...' 589877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు ధోజి ల్లాసము . వ. అని వసంతు నుద్దేశించి. గీ. సకలజాతుల కెల్ల న సహ్యవృత్తి 205 859 సంచరింపుచు నుండు వ సంత నీవు విరహిదళ నొందు చున్నట్టి వెలఁదులందుఁ గరుణ లేనట్టి కాయజుఁ గదియఁ దగు నా. 860 వ. అని పలికి పికశుకమథుక రాదులు నిందించి నివ్వెరఁగందు నా సుందరం గోని చెలు లపుడు. కౌఁగిటఁ జేర్చి యదేమి దేమి నీ యా నీవు నే మన నింటి కేగి నం చ. కదియఁ గఁ జేరి చేరి బిగి పదరునఁ జెంద నందమటె గొదువ యొకింత లేక యొనఁ గూడు శుభం బన నమ్మి నమ్మికం 261 969 బొద లెడు వీ ప్రలంభ పరి పూరితమానస యై రయంబునకొ. వ. ఇవ్విధంబున బోధిత యై సఖీజనంబులతోడ నిజాంతఃపురంబుఁ బ్రవేశించి యొక్క ప్రసూన శయనంబునం బవ్వళించి మిక్కుటం బగు చ క్కెరవిలు కాని చిక్కులఁ జిక్కి సొక్కి కళ్ళవళపడుదు నలుదెసలం జూదుచు నాచి గురాకుబోడి విరహనేద నాదూయమానమానస యై యుండుతఱిఁ దత్సఖీ జ నంబు వగచి తద్విధం బంత యుఁ దజ్జనకున కెఱింగించ నతండు శైత్యో పచారంబులు జేయ నియోగించిన. క. నెల రాల నలరుగిన్నెల 263 జిలజిల యని జాలువారు • శీతలవారిక్షా వలిపెపు తామర నూ ల్లల తెలివలువలు ముంచి మించి తేకువతోడ. 264 గీ. కప్పురంబును బన్నీరు • గదసినట్టి గంద మందంబు గాఁ బూసి కంజపుంజ కేసరంబుల వ్యజనంబుఁ • జేసి విసరి శాంతి నొందింపుచుండిరి 265 వ. అని శౌనకాదిమహామునులకు సూతుండు జెప్పిన. 266<noinclude><references/></noinclude> g7vt9m6mn72noq4c0ok21f2lcrumeqw 104 233118 589878 2026-10-18T23:15:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 భద్రాయురభ్యుదయము . మ. అనమాశేషవి శేష పాశుపతయో గాథేయ గాథేయతై జసవృత్తి ప్రదవిశ్రుతిశ్రుతిశిర • స్పంధాన సంధానమ ల్లసమానప్రమథాధి నాయక సదాలంకారలం కారసా రసదిందినుతాంఘ్రపద్మ...' 589878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>206 భద్రాయురభ్యుదయము . మ. అనమాశేషవి శేష పాశుపతయో గాథేయ గాథేయతై జసవృత్తి ప్రదవిశ్రుతిశ్రుతిశిర • స్పంధాన సంధానమ ల్లసమానప్రమథాధి నాయక సదాలంకారలం కారసా రసదిందినుతాంఘ్రపద్మ హృతపా రావారరావారయా. క. రణవిజితలాంక జృంభణ చణకాంచదనఁతకోటి • సరసీరుహ భూ గణితాంధకహర దృంభూ . ఫణమణిఘృణిలసిత కర్ణ ప్రత్యక్పూర్ణ. చరాచర ప్రపంచరూప #67 268 పంచ చామరము . సజ్జటాటవీనట న్మరుత్సరిత్త రంగ సంగ • మప్రశస్త మస్త కా సురాసురాదివందనీయ • శుద్ధ శైవభ క్తిమ ద్ధరామర ప్రథాన దీని • ధాన ముక్తిదాయకా. మ. ఇదిరాజేశ్వర పాద పంక జనవ • ధ్యేత ప్ర భావాప్త నం 269 పదుదీర్ణత్వవిథుక్వధర్మ సుగుణ • ప్రాగల్భ్యసంయుక్త స మ్మదరాజన్ననృపాల కాభిహితశుం • భల్కీర్తి భ ద్రాయుర భ్యుడయాఖ్యన్విత సత్ప్రబంధము చతుర్థోల్లాస మొప్పుకొ థరక్ . 270 *H* గద్య . * H ఇది ము ద్రామా రెడ్డి పేట రాజరాజేశ్వర కరుణారస కటాక్ష వీక్షణ ప్రసాదప్రాప్తా శేష భాషావి శేష సామ్రాజ్యపూజ్య రాచుళ్ళగోత్ర పాత్ర కామినేని వంశ పయఃపారావారరాకాసుధాకర రా జద్రాజన్న దేశాయిసార్వభౌమాజ్ఞాసితాంధ్రగీర్వా ក ణక విత్వతత్త ్వచాతుర్యధుర్యపరాశర గోత్ర రాపాకలింగ నార్యపుత్త లక్ష్మీపతిప్రణీ తం బైన భద్రాయుర్ భ్యుదయం బను మహాప్రబంధంబునందుఁ జతుర్థోల్లాసము,<noinclude><references/></noinclude> faedb6z01z5kwuom6cbyskw21jl4qo9 104 233119 589879 2026-10-18T23:15:28Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 589879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సీతా వ్యాఖ్యానము|85}}</noinclude>12. యజ్ఞ మయుడైన యవతారపురుషునియొక్క భోగము కొఱకు పుట్టుట కేదేని నియమింపబడును. 13. సత్తునుండి పుట్టును, అసత్తునుండి పుట్టజాలదు. 14. అందుకొఱ కొకానొక దేవత యున్నది. 15. ఆమె ధర్మము నారాధింపజేయుటకు స్వయముగానే యవతరించు చున్నది. 16. ఆమెనే లక్ష్మి (శ్రీ) యందురు. 17. రాముని యనుభవముకొఱకు ఫలించినదే సీత. 18. రూపమందు, శీలమందు, వాక్కునందుగూడ నామె మధురయే. 19. మన రామాయణ చరిత్రవల్లను నామె మధురయే. 20. పూర్వలు సీత నయోనిజ యనిరి. 21. కొందఱామె నపవిద్దురాలనిరి (అనగా తల్లిదండ్రులచే విడువబడి యింకొకరిచే పెంచబడినది. ఇంకొక అర్థము పాపములేనిది.) 22. ఇక్కడ చర్చ వచ్చును. 23. సూర్యునియందుదకములకు ప్రథమాహుతి కల్గును. అందువలన సోముడు పుట్టుచున్నాడు. 24. ఆ సోమునకు పర్జన్యునియందాహుతి. దానివలన వర్షము పుట్టుచున్నది. 25. ఆ వర్షమునకు పృధివియం దాహుతిచే అన్నము పుట్టుచున్నది. 26. ఆ యన్నమునకు పురుషునియందాహుతిచే రేతస్సు పుట్టును. 27. ఆ రేతస్సునకు స్త్రీయందాహుతివలన (మఱల) పురుషుడు పుట్టును. 28. ఈ పంచాహుతులు జన్మను గలిగించునట్టివిగా చెప్పబడును. 29. ఆ కారణముచేత సీత కయోనిజత్వమసంభవమని కొందఱందురు. 30. (చర్చకు సమాధానమెట్లనగా) దేవతకాని ముక్తపురుషుడు కాని లోకానుగ్రహము కొఱకు భూమియందవతరించు చుండును. 31. ఒక్కొక్కప్పు డట్టి యవతరణము కొఱకాహుతి సంఖ్య మాతాపితరుల ననుగ్రహించుట కాదరింపబడును. 32. ఇంకొక్కప్పుడు దానికి మూడవయాహుతియందే తనయందున్న మహాభాగ్యమువలన శరీరధారణము సంభవించును.<noinclude><references/></noinclude> kf7p1npla8hzm9hilh0t7v0gj5enjtz 104 233120 589880 2026-10-18T23:15:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శు అవిఘ్నమస్తు. భ ద్రాయురభ్యుదయము పం చ మోల్లాసము . మత్సువర్ణ పూర్ణమ ణీమయసంతతసువాసి • నీపూజితల క్ష్మీమందిర పరితోషిత రామారడ్డీంద్రనగర • రాజమహేశా. 1 వ. అవధరింపుము శౌనకాదమునీం...' 589880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శు అవిఘ్నమస్తు. భ ద్రాయురభ్యుదయము పం చ మోల్లాసము . మత్సువర్ణ పూర్ణమ ణీమయసంతతసువాసి • నీపూజితల క్ష్మీమందిర పరితోషిత రామారడ్డీంద్రనగర • రాజమహేశా. 1 వ. అవధరింపుము శౌనకాదమునీంద్రులకు నిఖిలపురాణ వ్యాఖ్యాస్త్రఖ్యాతుం డై న సూతుం డిట్ల నియె నట్లు రాజకన్య నిశాంత సమయంబున సభీకృతశై త్యోపచారంబు లోందు చున్న తఱిని. సీ. ఎడ నెడఁ గన్పట్టు నుడుతతు లుత్తెంపు గుత్తులు గల పువ్వు • పెత్తులు గను తొగరుడా ల్గల మొగు లైగలు లత్తుకను బె డం గైన మీరచె . రంగులు గను మెఱుఁగారు కఱి మొగుల్ తెర తెరల్ నలు పైన యగరుధూపంబుల • పొగలు గాఁగ 2<noinclude><references/></noinclude> 4xla6tnwggveaqoobz3l5fveced626r 0 233121 589881 2026-10-18T23:16:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = చతుర్థోల్లాసము | ముందరి = [[../తృతీయోల్లాసము/]] | తదుపరి = [[../పంచమోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్...' 589881 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = చతుర్థోల్లాసము | ముందరి = [[../తృతీయోల్లాసము/]] | తదుపరి = [[../పంచమోల్లాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=155 to=206 /> j6mmmf9fywyfqg7sob7vtjry5zpwd1d 104 233122 589882 2026-10-18T23:17:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 భద్రాయురభ్యు పలుచ నై నెలయు నే న్నెల పిండు అందరి పు.. గందపు కోరలు.చందములు గ పొడల చాయలు కపురంపు గుంపురేయండ దీపంపు సొంపు మీదఁ బొలిచె నౌ నాయికానాయ మడుపులు గను కులు గల సెడు కేళి...' 589882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>208 భద్రాయురభ్యు పలుచ నై నెలయు నే న్నెల పిండు అందరి పు.. గందపు కోరలు.చందములు గ పొడల చాయలు కపురంపు గుంపురేయండ దీపంపు సొంపు మీదఁ బొలిచె నౌ నాయికానాయ మడుపులు గను కులు గల సెడు కేళికాతల్ప మనఁ గ న . వ్వేళ మింట. సీ. శ్యామాను మోదంబు • సమకూర్చి కల జీవ . నములకుఁ జల్లద నం బొనర్చి సంపూర్ణ క ళల చేఁ • బెంపు వహించి కు ముద్వతీవిక సితా | మోద మెనసి బహుళరశ్మిన్ఫీతిఁ • బలుమారు బుధకోటి కర్పించినట్టి మహాను భావుఁ డనుదిన శ్రీ వ్యయా • వ్యయమునఁ దనరారి కువలయంబుల ప్రేమఁ గోరుచున్న .. సరసుఁ డైనట్టి రాజు ద్వి జప్రభువుల స్వపదముల నుంచె యామత • యపరిమితవ థంబు గతి యని పలుమరు • ధర్మదేవ తలు బలుకురీతిఁ జరణాయు ధములు మొరసె. గే. సకలచక్రపాల • నకుతూహలేనుండు శార్వరప్రకాశ • శాననుండు కదసి రాఁగ నెదుటఁ గాహళంబులు మ్రోయు ... సరణిఁ గుక్కుటములు తరుచు మోరిసె. గీ. ఇంక మరుద్ద్విజాూళి • వృత్తు లొనఁగు దొర వచ్చెనని త్రిశుద్ధి • వాచకము X : నమ్ముఁ డనుచు సజ్జ • నమ్ము, దెల్పుగతిఁ గు క్కుటము లొక్కదక్కిఁ గూయఁ దొడఁగె,<noinclude><references/></noinclude> g5bm1vato2k3g99voogu4uhvwbxa1zl 104 233123 589883 2026-10-18T23:18:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '809 1. వీర్యవృద్ధికరంబు గా • విశదపాద రసముటిక పుక్కిటను బెట్టి రాజు సమ్మ త్తరాదిసతీకేళి • నొనరి మరల సుమియాగతి చేగునక్ష త్ర • మదయ మయ్యె. చ. బలు వియదాలయంబున న పౌరపరంపర లైన్ పూసరం బ...' 589883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>809 1. వీర్యవృద్ధికరంబు గా • విశదపాద రసముటిక పుక్కిటను బెట్టి రాజు సమ్మ త్తరాదిసతీకేళి • నొనరి మరల సుమియాగతి చేగునక్ష త్ర • మదయ మయ్యె. చ. బలు వియదాలయంబున న పౌరపరంపర లైన్ పూసరం బులగతి నెల్గు తారలను బొల్పు గ వేకువ యాడి కెంపుతో య్యలి లలి మించు శోధిని నలరిచే నా యనంగ జల బ • యల్పడ నూడిచి యొక్క రాశి గా జారి గనంబడె సారె సారెE. ట్టిట్టు గా నూచ ఋ ఈ. కమనీయారుణ వాసరం జను వనౌ కం పౌనభోవృక్ష మిం పేమరం పౌకి నిశాఖ్యశాఖలను ము • న్న క్షముల పువ్వులు పల్చనై కనఁ బడెం శ్చిమపు సంద్రములోన వాలె ననఁ దో వ. మఱి యును. గీ. మినీ శామినీ పీత • హస్త సార సీరుహ చ్యుత పతయారు శేష మ ధుభ రస్ఫుర ద్రౌప్యపానపా • త్య్రం బనం XC జరమభూధరమున శీత కిరణుఁ డల రె గీ. ద్విజపతి యు నై ప్రవృద్ధ సం ణీసమాగమమున నుండి • నిశ్చయము' గఁ బతితుఁ డగు నని నవ్విన పగిది దూర్పు దెసను దెలిడాలు గన్పట్టెఁ దెలివి దనరఁ జండ్రుం డ సేవంఠు ప చెక్ సంధి వేళం దగ౯.. 9 శా. అంధీభూతదివాంధ మంధతమసా హంకారదూరంబసం 8 10 11 12 బంధందీవర గంధ మంబురుహసం బంధాను సంధానతా బంధూభూత మహర్ముఖాగ్ని ముఖసం ప్రార్త్మ ప్రభం బుజ్జ్వల దృంధూకస్త బకాభిరామము జగ ద్బంధూదయం బొప్పినజ్. 13 వ. మఱియుఁ బ్రాచీకుమారీలలాట తటఘటిత కుంకుమతిలకం జనః ఉద్దేళావి లాసినీకనకముకురం బనఁ దత్త లోహకుంభం బన మరిజిస్థారణ పట్టనూత్ర 27<noinclude><references/></noinclude> 9w22v8kgnjj54x7b5k9zif7giw8p4ts 104 233124 589884 2026-10-18T23:18:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 భ వ్రాయు ర భ్యు డ య ము, పిండం బనఁ బ్రాద్ధర ధాతు ధారారుణ దిగ్గ జ పాదతలం బనఁ దిమిర చోరుం డై న దివాకరుండు సంహృతతారకుం డైన కుమారుం డనఁ దగి యుల్లసితప ద్ముం డై పద్మనాభుం డనఁ దగి గో...' 589884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>240 భ వ్రాయు ర భ్యు డ య ము, పిండం బనఁ బ్రాద్ధర ధాతు ధారారుణ దిగ్గ జ పాదతలం బనఁ దిమిర చోరుం డై న దివాకరుండు సంహృతతారకుం డైన కుమారుం డనఁ దగి యుల్లసితప ద్ముం డై పద్మనాభుం డనఁ దగి గోపతి'యై శత్రుం డనఁ దగి యుండ న రుణ కేసరిఖర నఖరహతాంథకారకరీంద్రరక్త ధార లై యుదగిరి గైరిక ధా తుభూతలపరాగంబు లై హేషారవవరికుపిత కానన సైరిభభ య ద కి త పూష ళ తాంగ తురంగ ఖుర పుటీపాటిత పద్మరాగోత్పతత్కాంతు లై పాగ్గిరికూటకో టిప్ర్రరూఢ జపాకుసుమద్యుతులై యరుణ కిరణంబు లెట వెలయ జలధరచ్ఛ దాంత రేంద్రధనుః కాంతిలేపం బన ని నిశాఖ్యాశ్రమశాఖశాఖాతాండవితకా పాయపట౦ బన వ్యోను సౌధాంగణలిప్త కుంకుమరసం బనఁ గామమహానిట నటనయోగ్యారుణయవనికాపటల మనఁ బ్రవాళభంగారుణం బైన బాలాత పంబు ప్ర్రసరించఁ గ్రమక్రమంబునఁ జక్రవాక హృదయసంతాపహరణం బువలన దహనప్రవేశ వ భాగ్రహణంబువలన సూర్యకాంతోపల సంగమం బువలన నుష్టత్వంబు వహించి మించిన. చ. పలుచని వా తెరల్ మెఱుఁగు పట్టులఁ గన్చడుచుండ బేరురం బుల వలిచన్ను లన్నెలల దళుకులు మేన దంతురిత వెలచెలు లట్టి యెడలను పొందుల నందముఁ జూప గంధపుం ధామముఁ బూన నిజాంగణంబుల వేడ్కఁ జరింపుచు నుండి రింపున౯. 14 15 వ, అట్టి యెడఁ గీర్తిమాలిని విరహ సాగరనిమజ్జనోన్మజ్జన సజ్జీ భఐదుక్త రంగ యై మ్మనోహకుండు దృగ్గోచరుండుగాఁ దలంచి మనోవృత్తి చక్కం జేసినన ది సంకల్పమాత్ర" బై తోచ జాగరావస్థాధీనం బై కృశత్వం సంపాదించి యరతిప్రకారంబు లజ్ఞాభావంబు మూర్ఛోన్మాదంబులుఁ జిత్తంబునం బేర : బులు వార వియోగా వస్థ నొందిన. క . ఆసమయంబునఁ గుసుమళ రాసనుఁ డాసుదతి హృదయ మట్టిట్టు గ ను దా శరములను సారెకు గానం బడఁ జేయ సకియ కళవళ పడుచుకో. 16 17<noinclude><references/></noinclude> 6sr3e3a8d7a4j0iwit3vtuln4h5dkca 104 233125 589885 2026-10-18T23:18:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప ర చ మోల్లా స ము. క. చెలులార మరుని బారిం గలఁగితి నే నెట్టు లింకఁ . గడ తేరుదు నా వలవంతఁ దీర రే యని యలరుల పానుపునఁ బొరలి యలమట నొంద౯. క. వనిత విరహార్తిఁ బలికిన 8. విని యత్త రుణీలలామ •...' 589885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప ర చ మోల్లా స ము. క. చెలులార మరుని బారిం గలఁగితి నే నెట్టు లింకఁ . గడ తేరుదు నా వలవంతఁ దీర రే యని యలరుల పానుపునఁ బొరలి యలమట నొంద౯. క. వనిత విరహార్తిఁ బలికిన 8. విని యత్త రుణీలలామ • విధ మంత యుఁ ద జ్జనకునికిఁ దెలియఁ జెప్పినఁ దనయపయిం గూర్మి చేత ధరణివుఁ డంత౯. నిఖిలసుగుణరత్న • నీరథి యైన భ 21F 18 1.9 ద్రాయు వల్లుఁ డైన బుణ్య మేమి యనుదుఁ నంతకంటెఁ బురము చాటింపం గం నిజపురోహితునికిఁ దెలుప. మ. వినయం బేర్పడ మంచి లగ్నము మనో వృత్తి న్విచారించి యో జనపాలాగ్రణి శోభనావసర మా • సన్నంబు గావచ్చె రా 20 టనయం దోడ్కొని వచ్చు మంత్రివరు వేడ్కం బంపు మీ వన్న సం జనితాసంద మమంద మై తనరఁ గం • జంద్రాంగదుఁ డర్మిలి. క. తనమంత్రివరులలో నొక ఘనగుణమణి రాజ కార్య • ఘటనాచతురా 21 త్ముని నాయువేగజవవా హనరథమున నునిచి పనుప నాతఁడు కడిమిన్. 22 గీ. భూరితర మోదమున వైశ్య పురములో వ సించు భద్రాయుఁ గనిపమో దించి రత్న నికరము త్కోచము గఁ జేసి నిఖిల రాజ మంత్రతంత్రాంగములఁ దెల్పి • మదిఁ గరంచి. క. స్వామీచంద్రాంగదుఁ డను భూమీశుఁడు తనదు కూర్మి పుత్తికను బలో 23<noinclude><references/></noinclude> lkslyujadmpx1m66la7d8gwnl2ajx3n 104 233126 589886 2026-10-18T23:18:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రా యు ర. భ్యుదయము • ద్దాముఁడ వగు నీ కియ్యం గ నేమం బొనరించె నిపుడు నియతాత్ముం డె. ఉ. కావున నీవు వచ్చుట యె కర్జ మటందు వచించియ | యమ్మహా భావుఁడు వైశ్యవర్యుఁడు న బాంధవుఁ డై తమ దే...' 589886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రా యు ర. భ్యుదయము • ద్దాముఁడ వగు నీ కియ్యం గ నేమం బొనరించె నిపుడు నియతాత్ముం డె. ఉ. కావున నీవు వచ్చుట యె కర్జ మటందు వచించియ | యమ్మహా భావుఁడు వైశ్యవర్యుఁడు న బాంధవుఁ డై తమ దేశ దీప ర త్నావహ మైన వాహనము • నందు ముదంబునఁ దల్లి నుంచి పుం భావపరాశ్రమక్రమము · బర్వ సవాహనుఁ డై రయంబునన్, న నెదురు గఁ జని మును క . వచ్చిన నె గ్రుచ్చి పరిరంభ ముంచి కూరిమితోడర్ విచ్చనవిడి విడిదలలో నచ్చు పడన్ విడియఁ జేసి యతి మోదమున౯. 84 25 26 వ. పురాధి కార పురుషులు రావించి వివాహకార్య ప్రయత్నోత్సవం బవలంబిం చుం డని నియోగించిన శుంభద్రంభాస్తంభంబులు నిలిపి గరికిపచ్చల విచ్చ లవిడి తోరణంబులు గట్టు వారు ను బ్రళస్తకస్తూరికుల నలికి యొప్పిన క ప్పురంబున ముగ్గులు నెట్టు వారు ను మణిగణ ఖచిత దారువుల రాజమార్గం బుల నలరించి కనకకనకాలు కలఁ గీలించు వారు ను మృగ మద సంథు మద పరిమృదితహిమాంబు సంచయంబుల వెల్లకడలం జల్లు వారును వివిక్తముక్తా ఫలరంగ వల్లీ సంగ త శృంగాటకంబుల హాటకమయవర్ణనీయపూర్ణకలశంబు లుంచువారు ను నిటుల బహువిధశోభన కార్యంబు లొనరించి యాభద్రా యువును శిల్పిక ళామర్మపార గ నిర్మిక భర్మమయలక్ష్మీ విలాసమందిరంబుల న థివసింపం చేసిన. గీ అటుల వసియింపఁ గూతురు ననుఁగు చెలువు లలరఁ జేయుం డనుచుఁ దెల్ప సంత కంఠ కభినవవ్యక్త లావణ్య • మమరఁ గాఁ బ్ర సాధికలు తత్సముయకృత • సాధనముల. సీ. తతపయోధరనిరో ధంబు గా నంబరం బలరించఁద నొక్క తలిరురోణి 27 28 x<noinclude><references/></noinclude> rkct8rczicc5yjw72mays5rotf5ya0k 104 233127 589887 2026-10-18T23:18:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచ మోల్లాసము . ఘనసువర్ణ ప్రభఁ • గన్పట్ట నంజనం బమరించఁ ధ నొక్క కథలపాణి హృదయ రంజకము గా మెడఫి కుంకుమగంధ. మలరించఁ దగె నొక్క జలజవదన నేత్రాంత కాంతిలో సూత్ర పట్టిన రీతిఁ గస్తురిబ...' 589887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచ మోల్లాసము . ఘనసువర్ణ ప్రభఁ • గన్పట్ట నంజనం బమరించఁ ధ నొక్క కథలపాణి హృదయ రంజకము గా మెడఫి కుంకుమగంధ. మలరించఁ దగె నొక్క జలజవదన నేత్రాంత కాంతిలో సూత్ర పట్టిన రీతిఁ గస్తురిబో టొక్క • కలికి యునిచె విమలగోరోచనా చిత్ర • కములు రోజ గల్ల సీమలయం దొక్క . కాంత నిల్పెఁ జరణతలముల లాక్షారసప్ర కార ముంచి చెల రేగె నందొక్క చంచలాక్షి. గీ. మెఱుఁగు లీను చున్న మేలిమి సంపంగి విరుల మెరుఁగు తురుము తరుచు మెఱసె మెఱుపు లిముడుకొన్న మేఘ మౌ ననఁ గను నెల సెఁ జూదునారు వెరఁగు పడఁ X క. పులు గడిగినట్టి ముత్తియ ములచే రొక సకియ దీర్చ • ముద్దు గులుకుచుకో నెలసె నలతురుము తారో జ్జ్వలదంతుర మై తనర్చు . జలధర మనఁ గ౯. చెలు నైన నా సను గీ. చెలియ యొక తె నకియ గొప్పముత్తి యంబు • నొప్ప నునుప నాస్యమునఁ దలిర్చె • నధరామృతప్రతి ఓంబ మైన రాజ • బింబ మనఁ గ 'గీ పడఁతి యొక్క తె కరములఁ బద్ధతలముల కంకణంబులు బలుహంస కములు నిల్ప మెరసెఁ ద దేహలావణ్య సరనితోన 218 99 30 31 38 నవి వినోదింపు టాశ్చర్య మౌ నె తలఁన. 83<noinclude><references/></noinclude> qh4z6bjsbipa40aq1ixf7kh1wtxei06 104 233128 589888 2026-10-18T23:19:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రాయురభ్యుదయము . చ. చెలియ యొక ర్తు బోటికటి • సీమపయి రతనంపు సొంపు బి ల్లల మొలనూలు నిల్సిన సులక్షణ మై కనుపట్టె నెట్లనక్ గలికి విలోచనంబులు మృగంబు లన౯ విలసిల్లు చుండఁ గా నొలయ...' 589888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రాయురభ్యుదయము . చ. చెలియ యొక ర్తు బోటికటి • సీమపయి రతనంపు సొంపు బి ల్లల మొలనూలు నిల్సిన సులక్షణ మై కనుపట్టె నెట్లనక్ గలికి విలోచనంబులు మృగంబు లన౯ విలసిల్లు చుండఁ గా నొలయు నుదారమారమృగ యుం డొనరించిన జాల- మో యనక్. 34 గీ. తీగెబోడి యొకతుజు ము • త్తెంపు నరులు కలికి కుచసీమ వెలయింప నెలసె నవి యు వెలఁది వేలి మేఘంబు గిరులఁ జాల్లోను ముక్తాస్ర గీ. పొంక మై తగు వజ్రతా మొక సరోరుహలోచన మంగ కాంగతదంగనా వలనఁ దొరఁగి కర మనం గ. 35 టంక యుగళ యుంచ నల రె పాంగశరము సానఁ బట్టెడు కంతుని శాణము లన. క. చెలి యొక తె రుచిరమౌక్తిక ముల చేరులు నుదుటఁ జేర్ప • ముద మలరిచె న య్యలికార్థవిధుఁడు తారా వలయవిలాసంబు దోచ వరలె ననం XE. క. తరుణి యొక తే సవర పరచె 36 17 నురుమణిగ ణఖ చితఘంటి కాఢ్యాణము పై మెరసె నభోంతర్గత మై మెరుఁగుల నెడతెగక నిలదు మెరు పో యనఁ గ౯. 38 గీ. పడఁతి యొక్కతె తళుకులు పద్మరాగ మణుల పడకంబు సవరించ మహిమ నలరె సరసతఁ దలిర్చు కుచ సీమ • గిరులనడుమ డంబుఁ జూపిన బాలార్క బింబమనఁ గ. సీ. లలితకంబుసమాన గళమున గైక మై భాసిల్లు ముత్యాల • పట్టం గట్టి, 39<noinclude><references/></noinclude> ogoaau9imlbbk45kw1zbj4a9jg472f1 104 233129 589889 2026-10-18T23:19:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప ం చ మోల్లాస ము • సుందరదోః కాంతి • కందళప్రదము లౌ సం౬టితాయెతుల్ పొందుపరచి పొగ రెక్కి బిగి యైన జిగిగ గబ్బి గుబ్బల సవరించి జాలీల రవికఁ దొడఁగి శస్త్ర గోరోచనా . కస్తూరికా సంకు మ...' 589889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప ం చ మోల్లాస ము • సుందరదోః కాంతి • కందళప్రదము లౌ సం౬టితాయెతుల్ పొందుపరచి పొగ రెక్కి బిగి యైన జిగిగ గబ్బి గుబ్బల సవరించి జాలీల రవికఁ దొడఁగి శస్త్ర గోరోచనా . కస్తూరికా సంకు మదకుంకుమాగరు మలయజాది వస్తువులు విస్తరించిరి వలయు నెడల రామణీయక దేహాభి • రామసీమ నలరఁ జేయుచు దృష్టిదో • షాభిహతి గ మించు సామ్రాణిధూప మ • ర్పించి మఱియు. గీ. తరుణి యొక్కతె నిలువుటద్దంబుఁ దెచ్చి యెదుట నిల్పిన నారాచ సుదతి జూచె సంగశృంగారరస భేద • మమర నపర వ . లక్ష్మి యని మది నాత్మీయ లలన లలర . 21.5 40 41 ఇవ్విధంబున నలంకరించుట విని పెండ్లికొడుకు నలంకరించుండని నియో గించిన నర్మసఖులు గడంగి. నీ సంపెంగ నూనెచే సవరించి యొక్క తె శిర సంటె నమ్మహీ • వరసుతునకు మలయజ పరిమళమర్దితం బైనట్టి నలు గిడె నొక లేము విలసితునకు నామోదయుక్త మౌ నటకలి నొనరి చె నొక ముద్దుగుమ్మ యా • యుర్విపతికి పన్నీట మేర్పరచె నొక్కలతాంగి సాహస బిరుదాంక సంతునకు మిసిమి బంగరు చేలచే మేను లంటి నట్టి తడి యొత్తె నొక భామ • యథిక మతిని 42<noinclude><references/></noinclude> 6t8cqzr2mc97bu18bot21yn07yp8wwe 104 233130 589890 2026-10-18T23:19:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయు శభ్య దివ్యవసనంబుఁ గట్టించె • ఆరోవ - యొక a సకలజన సమ్మదపద • జనవరునకు, శ్రీ. రంగుబంగరుళాలు + రింగులు పౌరంగ గప్పి మేనున సిరిగంద మలఁది కురులలోఁ బువ్వులు • దురిమి కొమ్ముడి వ...' 589890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయు శభ్య దివ్యవసనంబుఁ గట్టించె • ఆరోవ - యొక a సకలజన సమ్మదపద • జనవరునకు, శ్రీ. రంగుబంగరుళాలు + రింగులు పౌరంగ గప్పి మేనున సిరిగంద మలఁది కురులలోఁ బువ్వులు • దురిమి కొమ్ముడి వేసి పై మణిరుకుటంబుఁ బదిల పరచి కళ లీను మకరకుండలములు శ్రవణసం తములు గాఁ జేసి కరములందుఁ గంకణంబులు నిల్పి • ఘనదోర్యుగమునందుఁ గేయూరవరములు . గీలుకొల్పి వక్షమునఁ బతక మొనర్చి . వజ్రరశనఁ కటితటి సవరించి డా కాల బిరుద సార మై తగుగండ పెం డార ముంచి వడఁతు లీరీతి వరుఁ బెండ్లి చ. కళలు వెలుంగు నెన్నుదుటఁ గలయఁ గఁ గంఠ సీమ సిరి • బొలుపు గఁ గప్పురంపుమడు కొడుకుఁ జేసి. గస్తురి నామము దిద్ది సోంపుగా ఁ గందముఁ బూసి సరుణ్ ఘటింపుచుం పుల్ దగ నోటి కొసంగుచు సఖుష్ నిలు వగు దర్పణం బేదుట నిల్పినఁ జూచెఁ డదోచిత స్థితి౯. $3 44 45 వ. ఇవ్విధంబునం జూచి భద్రాయు వభంగ మంగళస్నా నానంతరంబున ససా ధనప్రసాధికాలంకృతులం గైకొని నిర్ణీతసంక్రందన నందనుండు నిరాకృత కందర్పుండు నిర్భర్తితరాజరాజతనూ జుండు నిందితవసంతుండు నిష్కాని తనలుండు నై నిరుపమానమానాతీతనూతనళృంగారరువి శేషుండు ను దన్మ హోత్సవాగతానందకందళితదేర బోససుందర వద నార విందుండు నై యుం ట విని. భ. అలరుమనంబుతోడ వసు ఛాధిపుఁ డాష్త్రులఁ బుత్తరమిశ్రమం త్రులఁ దగుబంధులం గని పురోహితనిశ్చితచంద్రకారకా 46<noinclude><references/></noinclude> suaydpetif1g2vjtgfec3rlqyxn04p4 104 233131 589891 2026-10-18T23:19:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప ° చ మోల్లా సము • 217 బలయుతలగ్న నిర్ణయము బర్విన వేడుక తోడ నాయెడం గలితవివాహవేళ యని కైకొనుఁ డందఱు సంభ్రమంబునక్. 47 వ. అని పెండ్లికొమరుని కాభ్యుదయికస్థితి నొనరించి గోమాహిరణ్యాద...' 589891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప ° చ మోల్లా సము • 217 బలయుతలగ్న నిర్ణయము బర్విన వేడుక తోడ నాయెడం గలితవివాహవేళ యని కైకొనుఁ డందఱు సంభ్రమంబునక్. 47 వ. అని పెండ్లికొమరుని కాభ్యుదయికస్థితి నొనరించి గోమాహిరణ్యాది దానం బులు నిర్వహించి బహుమణిగణాగణిత భూసావి శేషభూషితులు ను బంధుర సుగంధమాల్యాంబరాలంకృతులు ను బరిమళమిళితగంధ లేపనశరీరులు ను నగు బాంధవుల వరునివార లై వచ్చుట కిచ్చగించి భేరీ పటహఢ క్కాడిండి మమర్దలతాళ కాహళ ముఖహృద్యాన పద్యధ్వనులు ను వార నారీ విలాసకుం డలిదండలాసక ప్రేరణాదినృత్తావథానని థాన చమత్రియాచంచలమణి శ్లా ఘ్య మేఖలామంజు సింజానమంజీర విలసితవలయకింకిణీకలాప సంభూతా రావ సంఘాతంబులు తర్కద్వయ సాంఖ్య యోగ మీమాంసా యుగ గ భాట్ట ప్రాభాక రనాటకాలంకారాక్షీణ లక్షణ గ్రంథ సందర్భదుర్భర వ్యాఖ్యాన ప్రఖ్యాతి ధౌరంధర్యధుర్యావనీ సుర క్షేమంక రాశీర్వాద భేదంబులు వందిమాగథజయ జయశబ్దంబులు మాధురీ ధురీణతా నమానషడ్జ మధ్యమ గాం థార బంధుర గ్రామ కరానూనగాన సం థాన గాయక వీణా నేణు ముఖసిస్వనంబు లేకీభవింప నిజా జ్ఞావశవర్తి సమాగతాంగ వంగక ళింగ కాంభోజది దేశాధీశ్వర సల్లాపంబులు చెలంగ నిజమునోరధ )బు లగు రథంబులు ను సంతత గాంభీర్యనిర్జితసింధువు లగు సింధువులు ను జవనదూరీకృత గంధర్వంబులగు గంధర్వంబులు ను ని రంతర బాహుబలోద్భటు లగుభటులు ను దనగ భద్రాయువు భద్రగజంబు నెక్కించి మండలాధిపతుల సామంతుల నతని వెంబడి రా నియమించి సాం ద్రచం′ దిశాప్రభాభాసురవి విత్త మౌక్తి కాత పత్రంబులు ధ్వజాలవట్టి కావ్య జనాదులు సందడింపఁ బరశుగదా ప్రాసతోమర భిండి వాలమండలాగ్రాది సా ధనంబులు బూని కాల్బలం బేతేరఁ గనత్కనక మణిమయ వేత్రహస్తులు న లు దెసలఁ బరాబరులు సేయ బంగరుపళ్ళెర గంబుల సాక్షతమృగమద సంకు మదఘనసార గంథ సారకుంకుమచంపక తైలహిమోద కాదిగంధిల ద్రవ్యంబు లు గొనుచుఁ బుణ్య స్త్రీలు నిజకర సరసిజ పరిస్ఫురన్మంగళారాత్రికలు వెఖుం గ రత్న మయపాత్రంబులు నవీనదుకూ అంబులు మనోహరంబులు లు కుసుమంబులు గొనుచు రాజమార్గంబునఁ జనుదెంచు నెడ. 28 ఫలంబు 48<noinclude><references/></noinclude> s7p55mbqp53g1yxi9l3jqpx7fb3wlhk 104 233132 589892 2026-10-18T23:19:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 భ ద్రాయు .ర భ్యు దయ ము, గీ. అమ్మహాత్మునిఁ గను వేడ్క • నతివ యోర్తు హారవల్లులు మొలనూళ్ళఁ శ్రీ గారచించి ‘కంకణంబుల నలకాళ్ల కడియములు గఁ జేసి చనుదెంచె విభ్రమ • స్థితి దలిర్ప. క.. స్...' 589892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>218 భ ద్రాయు .ర భ్యు దయ ము, గీ. అమ్మహాత్మునిఁ గను వేడ్క • నతివ యోర్తు హారవల్లులు మొలనూళ్ళఁ శ్రీ గారచించి ‘కంకణంబుల నలకాళ్ల కడియములు గఁ జేసి చనుదెంచె విభ్రమ • స్థితి దలిర్ప. క.. స్నానంబు సేయుచో నొక మానిని రావణములఁ దాల్చ మరచి జగద్ర క్షానిపుణత్వము గలిగిన యానర పతిసుతునిఁ జూడ నల్లన వచ్చెక్. ఉ. బేడియ యోర్తు గల్లకుచ • సీమల పై మకరీకలాపముఖ్ వేడుకతో వహించ కర • వేనలి దూలఁ గ వేగ మొప్పఁ దూ గాడెడు హేమథామవస • నాంచల మి ట్టటుఁ జేసి కొంచు త నూడిన లేదు నవ్వఁ గను చ. పొలఁతి యొకర్తు నెచ్చిఱత పలఁ గలయం గఁ జూచి తన దలఁపఁ గ వల్పు వలనుచుఁ గోరిక దీరఁగ వచ్చెఁ జెచ్చెరణ. పుప్పొడి చీర ధరించి మేడలో ప్రాణసఖుండు రతి ప్రసంగముల్ దత్పరునిం గన వచ్చె నయ్యెడం : 49 50 51 52 53 బిలువని పేరటం బనుచుఁ • బెక్కు తెఱంగుల శ్రేణి సేయఁ గ౯. ఉ. రామ యొకర్తు వచ్చి యల రాజకుమారునిఁ గాంచి కాంచికా దామముఁ బుష్పదామము య . ధాక్రమయోగము నొంద నంద మౌ మోమున సాము బొట్టమర ముంగురు లల్లల నాడఁ జూచు భా మామణు లెల్ల నవ్వఁ గను • మారవి కారముఁ జెంది మున్నుగ౯. ద్వారాసక్త దృగబ్జముల్ దనర నింద్రప్రస్త రాగారళ్ళం గారో దారవిహారముల్ మరచి భూకాంతాత్మజుం డల్ల దే రారేరారెయటంచుఁ బిల్చికొనుచు శ్రీ రామామణుల్ వచ్చి రొ య్యారం బేర్పడఁ జూడ వీఁటఁ గలవా రాబాలగో పాలముక్. వ. ఇటుల సకలజనంబు లుపహారంబులు గొని యవ్వరునికి సమర్పించి వెంట 87. రా నయ్యెడ. గీ. మలయు చుపకంఠ నక్షత్ర మాల దనరఁ గుజను లెడ తెగక విబుధ గురువు లలరఁ 54 55<noinclude><references/></noinclude> onymwpavr44rrkos98rfav7u6zfzfnn 104 233133 589893 2026-10-18T23:20:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పం చ మో ల్లా. స ము • గలసి చూచు చకోరాక్ష లెలమిఁ జెంద 219 56 సత్పథంబు నారాజు సంభ్రమించె. వ . మఱి యు నీరాజన భోజనకర సరసిజాగణ్యపుణ్యాంగనలు ప్పొంగుచు మం గళపాఠంబులు వాడ దేదీప్యనూ నకరదీప...' 589893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పం చ మో ల్లా. స ము • గలసి చూచు చకోరాక్ష లెలమిఁ జెంద 219 56 సత్పథంబు నారాజు సంభ్రమించె. వ . మఱి యు నీరాజన భోజనకర సరసిజాగణ్యపుణ్యాంగనలు ప్పొంగుచు మం గళపాఠంబులు వాడ దేదీప్యనూ నకరదీపికానేకంబులు వెలుంగ సాంద్ర చంద్ర జ్యోతిస్సంచయంబులు ప్రకాశింప నుభయనైవాహిక బలంబు లేదు. ర్కొను నెడ ముందు ముందుగ నందంబు నందరు గ్రందుకొని గందవొడు లు పిడికిళ్ళకొలఁది గుప్పునం బరవఁ దత్సుగంధ బంధుర పరాగంబు నద్దెన లం బ్రసరింపు చుండ నిర్నిద్ర భద్ర చతురంత కాంతదంతావళంబున నుండి యారాజకుమారుం డనుంగు మగసాలం దిగి యుద్దండ మండలాధిపతులు కై దండ లొసంగ సాకలకల్యాణావహవి వాహ వేది కేతెంచి ప్రచురరచితనూ త్నరత్న హాటక పీఠంబు నధివసించి యుండు నంతమహోత్సవంబునఁ జం ద్రాంగదు ననుమతి వడసి యత్తఱి, గీ. పొలఁతుకలు పొంగి సింగార మొలుకఁ దళుకు • బెళుకుచూపుల నల్దేసల్ • వెలుగఁ గలికి కులుకుగుబ్బలు మోహంబుఁ మొల కనఁగఁ గీర్తిమాలిని 57 దెలుప మెలపు నిలుప నపుడు. 58 క• తెరఁ బట్టిరి తెఱవకుఁ దెర తెర యై లజ్జోదయంబు • తేకువ రా న త్తరఁ గెఱుఁగ లేక జన మే తెరపై పైఁ గదియ భాగ ధేయకృదార్యుల్. చ. వెలయఁ గ సావధాన యని వేదవిదుల్ బలుకం గ రాజు స త్ఫలకరవిశ్రుతశ్రుతివిధానగతి న్మథుపర్క మాదిగా గలుగు విశేష కార్యములఁ గౌశల మేర్పడఁ జేసి కామినుల్ పలుమకు మంగళార్ధ గతిఁ క. జలజాక్షిగళమునను మం 59 బాటలు బాడుచు సంభ్రమింపఁ గ౯. · 60 గళసూత్రముఁ గట్టె వరుఁడు కౌతుక మొదువ జలజాస్త్రు గెలిచి తత్పురిఁ గలువలతోరణముఁ గట్టు * కైపడి దోపక్ . 61<noinclude><references/></noinclude> 757tb159jn5i8mcu4dymzte0bwt3ucl 104 233134 589894 2026-10-18T23:20:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 భ ద్రాయురభ్యుదయము . క. నలు వొంద నప్పు డంజలిఁ చెలిముత్తియముల్ ఘటించి తెరవ తురుమునన్ 'ని నవి యు జీమూతము · వలనక్ జలజలనఁ దొరఁగు నై పేఱిఁగించె. గీ. వనిత యప్పు డంజ లిని నెల్లు ముత్...' 589894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>280 భ ద్రాయురభ్యుదయము . క. నలు వొంద నప్పు డంజలిఁ చెలిముత్తియముల్ ఘటించి తెరవ తురుమునన్ 'ని నవి యు జీమూతము · వలనక్ జలజలనఁ దొరఁగు నై పేఱిఁగించె. గీ. వనిత యప్పు డంజ లిని నెల్లు ముత్యముల్ వరుని శిరముమీఁద విరివిఁ జేయఁ బరఁగ నింద్రు శిరము . పై శచీదేవి క ల్పక సుమంబు వ. ఇత్తెఱంసన. బు లుందు పొటి దనరెడ్ సీ. ముత్యాల బాసికం • బులు ఫాలతలములఁ బొలు పొందు కాంతులఁ బోదలుచుండ సప్తర్షి దివ్యతే . జస్ఫూర్తి గల వాఁడ నని పల్కుబడి ముందు ననువు దోఁ ప సప్త పదంబుల | సనకల్లునం చేర్చి ప్రకృతిపురుషు లెడఁ . బాయ రనెడు నుడువు దోపఁ గ బొమ్మ • ముడిని వెలుంగు దుః జెంగట నుప్పొంగి • తొంగలించు ఁ దగిన కులము • వేల్పుల గురు వగు తపసిరేసి రాణి • దర్శనంబుఁ జేసి పెండ్లిజగిలి . డాని పీఠంబు పైన బొలిచి రవ్వ ధూవ రులు గడంగి సీ. నిజ మైన పెను వీఁడు . నెల వైన దేవర మాటలోఁ దిరిగిన మధురవాణి తేజరిల్లుచునుండు . జేజేల రా యెదఁ ని పంకజాక్షి బత్తుల:బ్రోవంగ • సత్తెంబుగలదొర కర గా మెలంగిన పరమసాధ్వి 62 63 64 65<noinclude><references/></noinclude> 1rskn6hrmaw0hdkaj3jnw5nrl5p8m6g 104 233135 589895 2026-10-18T23:20:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచ మోల్లా స 'ము. తరుదు గా సుఖియించు . తెరగన్నుల ల రి న పెనిమిటితోఁ గూడు · కనకగాత్రి గావలయు నీవెలఁది యని • కాంచుజనము C పొగడు చుండం గ. నారాచ పువ్వుబోఁడి మగినితోఁ గూడి దేదీప్య • మా...' 589895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచ మోల్లా స 'ము. తరుదు గా సుఖియించు . తెరగన్నుల ల రి న పెనిమిటితోఁ గూడు · కనకగాత్రి గావలయు నీవెలఁది యని • కాంచుజనము C పొగడు చుండం గ. నారాచ పువ్వుబోఁడి మగినితోఁ గూడి దేదీప్య • మాన యగుచు మూర్తి విస్ఫూర్తి ఁ జూపట్టె . మోద మలర . గీ సరసవృత్తుల నవ్వధూ • వరులు వేద ఫణితిమార్గస్థితుల నేరు • పరచి తెలుప నిత్యకర్త వ్యసంగతుల్ నెరపి రపుడు బ్రాహ్మణాశీర్వచనములు • బలసి యుండ. చ. మునుకొని నేల వేలుపుల మూకలు వీఁకను దాన మాడి భో జనమున కిచ్చగించఁ గరసాతలనాథుఁ డభీప్సితంబు ననువుపడం గ షడ్రసస మంచిత మైన పదార్థ మెల ముక్ బనివాడ వడ్డనల్ సలిపి బంతుల నెంబడి సంచరింపుదుజా . సీ అన్న ముస్లిం న స • మంచితం శాకపా కత్వం న భవతీ హ • ఘనళలాటు సంఘటితో పదం • శవి శేషబహుళతా నా స్తి రసాఢ్యప్ర శస్తుపక్వ ఫల సౌష్ఠవం నా స్ర్తీ • బహుఘృత భక్ష్యాది కం సమీక్ష్య సితాంత కరుణయా ప్ర కటశీతలోదక • పటుతాం న పరమాన్న గా మస్తి వా సష్టప న్యస్త వస్తు సంచయో నా స్త్రీ లవణచి) చాఫల గస 221 66 67 68 కలిత మోదన మేవ భోక్తవ్య మత్ర మదపరాధం విచాగ్య క్ష • మధ్య మనుచు విభుఁడు భోక్తల నందఱి • నభినుతించె. 69 వ. క్రమ్మర నమ్మహీమండలాఖండలుం డదభసితా. భప్రశస్త కస్తూరికాకుంకు<noinclude><references/></noinclude> 10l0e074dksz6easxpjbvpazz1dqusf 104 233136 589896 2026-10-18T23:20:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రా:యు ర భ్యుదయము . కు సంకుమద మృగమద హిమాం బువరిమళ పరిమిళిత సుగంధ బంధుక. చ ర్చలవలనను బహువిధవాస నా వాన ప్రోల్ల సత్ఫుల్ల హల్లక మల్లి కాదికుసుమవి స రంబులవలనను గంబూరంబు వేఢబంబ...' 589896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రా:యు ర భ్యుదయము . కు సంకుమద మృగమద హిమాం బువరిమళ పరిమిళిత సుగంధ బంధుక. చ ర్చలవలనను బహువిధవాస నా వాన ప్రోల్ల సత్ఫుల్ల హల్లక మల్లి కాదికుసుమవి స రంబులవలనను గంబూరంబు వేఢబంబు గల తాంబూలంబులవలనను సౌ ర వార నారీవి హాక వార సార సాక్షీకృతతౌర్యతిక చమత్రి యలవలన విభా వాను భా వాద్యుల్ల సద్ర సవి శేష శ్లేషాభిముఖ సుఖముఖోచ్చారణోల్లాసకర ప రిహాస× సల్లా పప్రసంగంబులవలనన నిది మొదలగు దైనందిన బహుమాన కా ర్యంబులవలన సంత కంతకు సంతోషంబుల నందంద యందఱి కానం దంబు నొందించి సొంపుఁ బుట్ట్పింపుడు నిలింపపతి వైభవంబున సంభ తోత్సవప్రభూతభూతలాధీశజాతం.బులకు జాతరూపస్వరూప చేలజాలంబులొ సంగి థరామరవకుల కు పరిమితరత్న సువర్ణ దుర్వర్ణ పిన్ని! దముద్రిక లొసం గిసుజననేత యగు జామాతకుఁ బది వేల మొదవులకదుపుల నంత కిమ్మడి తు రంగంబుల నంతకు జమిలి బలుగొమ్ముల మెకమ్ముల నంతకు రెట్టి రథంబు ల నంతకిసుముడి యూడిగపుచేడియల నంత కెక్కువ విడిముడి నంతకన్న మిగుల రతనంబుల నివి మొద లగు హరణంబుల నాగ మోక్త ప్రకారంబు ల సవినయంబు గా నిచ్చి మణిపుత్తి యనందను తన పుత్తిం జూచి. 70 సీ. అత్తమామల యాన నౌఁ గా దనక వారి మనసు రా మెలఁగుమీ మంజువాణి పతిమాట జవ దాట కతని కిం పగు వేళ దురాఁబోకుమీ యిందువదన తోడికోడండ్రతోఁ * గూడి వారల కెల్ల హిత మాచరించుమీ . యిగురుబోఁడి చుట్టాలయెడఁ జాలఁ • గొట్ట మి ట్టాడక కరుణ రా నడువుమీ కంబుకంఠి సేవ లొనరించు దాసదాసీజనముల దయఁ దలంపుచుఁ బ్రోవుమీ తరళనయన యెన్ని కత్తింటికిని బుట్టి నింటి కెవుడు వాసి రాఁ గఁ జరించు మీన భాసురాంగి.· 71<noinclude><references/></noinclude> q631m3tc3rnm8krtusegi1d0xcix2mc 104 233137 589897 2026-10-18T23:20:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ''పంచ'మో' లో 'సము . గీ. ఎల్ల జనుల యెడలఁ దల్లి తల్లియనంగ మెలఁగ వలయు బుధులు మే లనం గ బావమరుదులందు • నావంత యైనను గడుసుతనము వలదు . కమలనయన. క. మును దాదులు ప్రమదాదులు నినదాదులు నెరపఁ బుట...' 589897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'పంచ'మో' లో 'సము . గీ. ఎల్ల జనుల యెడలఁ దల్లి తల్లియనంగ మెలఁగ వలయు బుధులు మే లనం గ బావమరుదులందు • నావంత యైనను గడుసుతనము వలదు . కమలనయన. క. మును దాదులు ప్రమదాదులు నినదాదులు నెరపఁ బుట్టి • నెనరు ట్టిపడ౯ ఘనజాలకవినుతాలక చనఁ జాలక యున్నఁ గన్న చ. కరములు చాచి యెత్తుకొని శిరము పయిం గనుంగవను జనకుం డంత· కౌఁగిఁట నొప్పుగ నప్పశిం చుచుకో జెందిన యశ్రువు లుంచె నె ట్లనక్ సిరి జనియించు వేళ నల • క్షీర సరిత్పతి తచ్ఛిరంబునం 72 73 దరఁగలు చాచి శీకరక దంబములం దగఁ జల్లే నో యనక్. 74 న, ఇవ్విధంబున గారవించి. 75 క. అమ్మా యత్తింటికిఁ బో వమ్మా తడ వేల చేసే . దమ్మా నీతో డమ్మా యింతట వచ్చెద మమ్మా యీజాని మానవమ్మా కొమ్మా. 76 గీ అనుదు జాలి మాన్చి మగుడి మగుడి చూచెఁ యఁపక మొనరింప జిగురుబోఁడి చెలఁగి పెనిమి టె౦త సిరిగలవాఁ డైన నతివ పుట్టినింటి కాస పడును. క. అంతట నవోఢతో సా మంతహితపురోహితాను మతితత్పరశు ద్ధాంతప్రవేశము ధరా కాంతు డొనరించె జనము కౌతుక మంద. 77 78 వ. అంత శుద్ధాంతప్రవేశానంతరంబునఁ జొక్క మగు నొక్క సమయంబున.<noinclude><references/></noinclude> ep9zvvamedcjkz9shwmkfed9goanijh 104 233138 589898 2026-10-18T23:21:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$21 భ ద్రాయురభ్యుదయ ము. ఉ. చంపక గంధి యోర్తు రభ సంబున రాజకుమారుఁ జేరినా జెంపు పసిండిగిండియను నిండిన సంపగి నూనెఁ బూసె ని ద్దంపుకురుల్ నటింపఁ గను • దమ్ములు పెం పెసలారఁ జన్గవల్ సొ...' 589898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>$21 భ ద్రాయురభ్యుదయ ము. ఉ. చంపక గంధి యోర్తు రభ సంబున రాజకుమారుఁ జేరినా జెంపు పసిండిగిండియను నిండిన సంపగి నూనెఁ బూసె ని ద్దంపుకురుల్ నటింపఁ గను • దమ్ములు పెం పెసలారఁ జన్గవల్ సొంపులు జూపఁ గంకణరుచుల్ గనుపట్ట వలగ్న మూగఁ గ౯. 81 క ం శిర సంటే వదనకమలము చిరుచెమ్మట గుమ్మరింప • శీతోదక సం భరిత మగు నటక లిడి చె ' చ్చెర మజ్జనశాలకడకుఁ జేర్చి పియమున౯. సీ. మఁజువాణి యొకర్తు మజ్జనం బొనరింప శ్వేతవస్త్రము లొక్క • చెలియ గట్టె మదవతి యొక్క తె మణి భూషల నొసంగె శిరమున నొక లేము విరులు దురి మె కంజాక్షి యొక్క తె • కనకపీఠముఁ బెటైఁ గలికి యొక్కతె మేన గంధ మలఁ దె నగరుధూపము నొక్క యతివ సమర్పించె లలన యొక్కతె పాదు . కల నమర్చె నాతి యొక్క తె నీరాజ నంబుఁ జూపెం బడఁతి యొక్కతె సురటిచేఁ బట్టి విస రె బాల యొక్కతె రత్నద • ర్పణముఁ జూపె రామ యొక్కతె ఘనచామ రఁ బుఁ బూనె. క . వనజాస్య యొక తె మోలం గనకపు పళ్ళెరము నెట్టెఁ గలికి యొకతె వా స దొలుకు జలము లలరిన కనకాలుక నొంచె వేడు కల్ జనియింపు. 81 82 83 ముక్ దుగ్ధ మా మ• సమరస్యం బయి కించిదుష్ణ మగు నా • శాల్యన్న జ్యము పచ్చళ్ళు నపూపముల్ వడియముల్ శాకంబులు నూపము<noinclude><references/></noinclude> j5pbd71jviy3h8erzcagjcfxwig6cyo 104 233139 589899 2026-10-18T23:21:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. పంచమాల్లో సమ త్తమ లేహ్యంబు రసాయనంబులు వమో దం జొప్ప వడ్డించి రా రమణుల్ కంకణకింకిణీక టక రావంబు తోరంబు గాణ· గీ. ఇటుల వడ్డింప నవియెల్ల • నింపు లేక పెరుగు పరమాన్నములరుదు లెఱుఁ...' 589899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. పంచమాల్లో సమ త్తమ లేహ్యంబు రసాయనంబులు వమో దం జొప్ప వడ్డించి రా రమణుల్ కంకణకింకిణీక టక రావంబు తోరంబు గాణ· గీ. ఇటుల వడ్డింప నవియెల్ల • నింపు లేక పెరుగు పరమాన్నములరుదు లెఱుఁగ లేక కూరగాయలు చవి యని కోర రాక వలసి వల్లమి సాపాటు • సలిపె నపుడు. క. అంగన యొక్కతె ముంగల బంగరు పావలు లగించఁ • బదముల దోడి యా భృంగా రుజలముచే ను ప్పొంగుచుఁ జే వార్చి రాజు పుంగవుఁ డంత. క • జాంబూనదవిదితము లౌ గంబూరపు బాగములను గైరావళుల బింబోష్ఠి యొకతె యందీఁ దాంబూలము వేసికొని యధావిధి దోపక్షా· సీ. పంజర సింజాన బహుకీర శారికా ఫణితమన్మధతంత్ర ' • బంధురంబు జాలాగ తారవ . స్పర్శ వీణార వా కర్ణనోత్సుక పటు • కలరవంబు సుఖకృదతిరహస్య . లిఖిత బంధవి శేష సంయుతయవనికాసంచయంబు నవరత్న కీలిత నవ్యోపచార స . జీవపాంచాలికా సేవ్యతలము సారఘన సార పరగంథ • సారచారు మసృణముసృణవితతసంకుమదమృగ మద ముఖరతిసుఖకరద్రవ్య ముఖ్య మగుచు నలరు చుండిన కేళికా నిలయమునను, 29 84 85 86 87 88<noinclude><references/></noinclude> 1oxqe30wpr1dqbvv7xk4g6lsq1e3isp 104 233140 589900 2026-10-18T23:21:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '386 భద్రాయురభ్యుదయము • చ. అరు దొనరించు కుందనపు టందలముల్ దగ్గుతూఁగు టుయ్యెలల్ విరిపరిచప్పరంబులు ను విం తగు కాంతుల జెందు చందువల్ వర లెడు దర్పణస్ఫుటక వాటములు న్మగరాల దేహళుల్...' 589900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>386 భద్రాయురభ్యుదయము • చ. అరు దొనరించు కుందనపు టందలముల్ దగ్గుతూఁగు టుయ్యెలల్ విరిపరిచప్పరంబులు ను విం తగు కాంతుల జెందు చందువల్ వర లెడు దర్పణస్ఫుటక వాటములు న్మగరాల దేహళుల్ తరళగవాక్షరత్నములు • తదృహదీపము లైక నంబడ క. మన రాల కురుచలు ను నిగ నిగ మను మరకతపు మణుల నిడుపులు కోడుల్ ధగధగను పద్మరాగము లు గ నొనరిన శయన మున్న లోపలి చెసకు. ఉ. మూలల నీలముల్ తుదల ముత్తెపు గుత్తులు సందు సందులం జా లగు పచ్చలు న్నడుమ • చక్కినిఁ గెంపులజొంప మడ్గుల మే లగు స్ఫాటికాంకములు • మించుల సంచుల మించు పటెయుజ్ సేలు గఁ గల్గి వెల్గుటకుఁ జిత్తము రంజిలి సమ్మదంబునక్. క. ఆరీతి మదినిఁ బొదలుచు నా రాజసుతుఁడు పరిషి - 9 • యాంచితలీలా గారాంతర శయ్యపయి గూరిమితో నదివసించి కోరిక దీర. ఉ. ఎప్పుడు వచ్చు నో చెలియ యెప్పుడు ప్రేమను గౌరవించు నో యెప్పుడు కౌఁగిలించుకొను • నెప్పుడు వాతెరఁ గోల నిచ్చునో యెప్పుడు కేళి సల్పు నొకొ యెప్పుడు నే నలమారు గెల్తు నో యెప్పటి కప్పు డంచు హృద యేశ్వరి రాక మదిం దలంపుచుకో. గీ. చంచలాక్ష లాల • సించఁ గారణ మేమొ . కాసుధాంశు నెండ కాకులకును మరుని ఢాకలకును మడఁతి రాక లకు నేఁ దాశ లే నటంచుఁ డలఁ కితలఁకి. 89 90 91 92 93 9+ వ. ఇవ్విధంబున నెదురు చూచు చున్నంత. నీ. నెరులు చక్కగ దువ్వి • విరుల చేరులు జువ్వి విరివిగా మురిపెంపు తురు మొనర్చి 95<noinclude><references/></noinclude> bcig459cvs3odtxl8jswi1f7dx0rqst 104 233141 589901 2026-10-18T23:21:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచ మోల్లాస ము నీరు లీను వజ్రంపు చేర్చుక్క సవరించి కస్తూరికా చిత్ర కంబు నిల్పి వీనుల మణిగణా ౪ న్వితకుండలము లుంచి యరుత ముత్తెపుపట్ట • నిరవుకొల్పి నిబ్బరం బొనరించు • గ గబ్బ...' 589901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచ మోల్లాస ము నీరు లీను వజ్రంపు చేర్చుక్క సవరించి కస్తూరికా చిత్ర కంబు నిల్పి వీనుల మణిగణా ౪ న్వితకుండలము లుంచి యరుత ముత్తెపుపట్ట • నిరవుకొల్పి నిబ్బరం బొనరించు • గ గబ్బిగుబ్బలమీఁద గంబురా గల సిరి గంద మలఁది కరములను గంకణంబులు మెరయ నుంచి జిలుగుతళుకుల పొంబట్టు • చీరఁ గట్టి యడుగులను విడువక మోయు నందియలు ను నగ లలవరచి ముగుద కుఁ జిగురు బోండ్లు. 8987 96 వ· మఱి యు: గర్భురాభంబు లైన కుంభికుంభసంభవంబులు రక్త సీతవర్ణంబు లైన వంశజంబులు జ్యోతిఃప్రభంబులగు జలద జననంబులు హరిద్రాభంబు లైన యిక్షసంభూతంబులు నీలకాంతి గల ఫణిఫణోద్భవంబులు శుద్ధస్ఫటి కసంకాశంబు లగు శంఖజాకంబులు కృష్ణలోహితచ్ఛవి గల వరాహదం స్ట్రోదితంబులు పాటలప్రకాశంబు లగు శుక్తి జన్మంబులు గల హారంబులు ముక్తావళులు దేవచ్ఛందంబులు గుత్సంబులు గుత్సార్థంబులు గోస్త నంబులు మాణవకంబులు నేకావళులు నక్షత్రమాలికలు నను హారవిశేషంబులు సవ రించి రత్నమయంబు లగు భూషణంబులు శ్రీగంధాది పరిమళ లేపంబులు నా నావిధకుసుమమాల్యంబులు మొద లగు చతుర్విధ శృంగారంబుల నలంక రించి యిందుబోఁడులలోఁ బ్రోడ యగు నొక్క చేడియ యావూబోఁడి కి ని శా. ఓనారీమణి చెల్వునిం గదిసి నీ యుల్లాసముల్ జూపినీ వానిగా నొనరిందు మించుక వినే వా కౌఁగిటం జేర్చుచు సూనాస్త్రుం గెలిపించి నేరుపులచే సొక్కించి సోలించితే నీ నా నేస్త మెఱుంగ వచ్చు నిపుడో . నీరేజపత్రేక్షణా. గీ. అడుగు లొత్తి పండు మడుపు లొసఁగి రతుల టాకుల సొగ సైన జడుపు లేక 97 98<noinclude><references/></noinclude> 99a6k44pfff6gufa4ff1925ic03taqv 104 233142 589902 2026-10-18T23:22:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.*88 భ ద్రాయు రఛ్యుదయము. సరసరతుల విభునిఁ గరఁగించితేని యు నేఁడు దెలియు నీదు నిపుణత యును. క. విను ముద్దుగులుకు పలుకుల దలఁచి విభుండు గోరి వేఁడి పలుకరిం చిన సిగ్గుఁబడుచు లోభం బొనర...' 589902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>.*88 భ ద్రాయు రఛ్యుదయము. సరసరతుల విభునిఁ గరఁగించితేని యు నేఁడు దెలియు నీదు నిపుణత యును. క. విను ముద్దుగులుకు పలుకుల దలఁచి విభుండు గోరి వేఁడి పలుకరిం చిన సిగ్గుఁబడుచు లోభం బొనరఁ గ విని విననిపగిది • నుండెదు సుమ్మీ. చ. అని చతురోక్తి సూక్తుల గ • యాళితనంబునఁ బల్కు నా సఖు ల్దను విడనాడి యెక్కడఁ దొ లంగుడు రో యని వారిపయ్యెదల్ బెనఁగొని వెన్క ముం దడుగుఁ • బెట్టుచు నందెలు ఘల్లు ఘల్లన గిసుక దొలంగు చూపులు స • భీతతి దూఱుకు వచ్చె నయ్యెడ · వ. ఇట్లు చనుదెంచి. గీ. అతివ మణిమయ కేళిగృ • హాంత రాళ రామశయ నంబు వసియించు రమణు నెదుట నిలచి భయకంపవిస్మయో త్కలిక పులక ముఖ్యసాత్విక దశల చేఁ బొలిచి యపుడు. జెంది గీ. చెలియ త దేహ దేహళీ • సీమఁ వెనుక ముం దైన యడుగుల దనరె లజ్జ యనుడు చెలినెన్క కొదిగించ నలరు ప్రేమ 99 100 101 102 103 104 · యనుడు చెలి ముందరికిఁ దోచు ననువు దోప 105 వ. ఇవ్విధంబున విభుని మ్రోల నిలచిన తత్సఖు లమ్మనోహరాంగునిం జూచి యిట్లనిరి. గీ. నేరుపరికాఁడ వన్నింట నృపతనూజ బాలఁ జూచినఁ గడుముద్ద రాలు గాని ప్రోడతన మే మెఱుంగదు . బుజ్జగించి తీరుగడ గాఁగ మెల్లన దిద్దుకొమ్ము చ. నెలఁత సలజ్జ యై పెనఁగ నేరదు నరుని కేళిలో పలం బలుగతుల న్మెలంగఁ జొరఁ . భారదు కాఁగిఁటి శాసఁ జేసినం. 106 107 108<noinclude><references/></noinclude> dyi971i91x0myb9q2ix2e5nquhp0byk 104 233143 589903 2026-10-18T23:22:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచ మోల్లాస ము జెలిమిఁ దలంచి ముంగలికిఁ • జేరదు రాంధరణీశపుత్ర యా వలఁ గలచేత లీ వెఱుఁగ వావివరింపఁ బ నేమి మా కిఁకణ. గీ. అనుచుఁ బల్కిన నగుదు భ ద్రాయు నపుడు ముందు ఘనసార సహితతాంబూల...' 589903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచ మోల్లాస ము జెలిమిఁ దలంచి ముంగలికిఁ • జేరదు రాంధరణీశపుత్ర యా వలఁ గలచేత లీ వెఱుఁగ వావివరింపఁ బ నేమి మా కిఁకణ. గీ. అనుచుఁ బల్కిన నగుదు భ ద్రాయు నపుడు ముందు ఘనసార సహితతాంబూలములను లలితమణిభూషణాంబరా దుల నొసంగి యనిపె నచ్చేడియల నేరు పలరు చుండ. వ . అటులఁ బనిపిన. సీ. శ్రీగంధ మేఁ దెత్తు . శ్రీగంధగ జయాన చంద్రంబు నేఁ దెత్తుఁ జంద్రవదన సుమజాల మేఁ దెత్తు సుమనోరధావాప్తి ఫలము లేఁ దెత్తు జం • భలదురోజ సారసం బేఁ చెత్తు • సారసాంచితవాణి పాటలం బేఁ దెత్తుఁ • బాటలోష్ఠి పరిమళం బే: జెత్తుఁ బరిమళోత్సవవాంఛ సరి నేనే తెత్తుఁ గే సరిసుమధ్య యనుచు నొక్కొక్క రయ్యింతి యనుఁగుఁ జెలులు కార్యమిషమునఁ గేళికా గార మెడలి చిఱునగవు నెమ్మనంబులఁ • జెంగలింప వచ్చి రయ్యెడ సిగ్గును వనిత దక్క. వ. అయ్యెడ. క. పతీ యపుడు స్థాయిభావము లతిరయమునఁ దోఁచ భావ హావాదికము ' మితి లేక మెలఁ RC బ్రేమ సతి మోమున దృష్టి నిలపి • సరభసవృత్తి. చ. చరణతలంబు లెంచి కర సారసముల్ బరికించి పెందొడల్ మురియుచుఁ గాంచి చిన్న నడుమున్ వివరించి చెలంగుచున్న మో 229 109 110 111 112 113 114<noinclude><references/></noinclude> 4gkqgwh1acl95jygiqf6u47j5sp0zjr 104 233144 589904 2026-10-18T23:22:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 భ వ్రాయు రభ్యుదయము . మరసి వచించి పేరురము నందుఁ బ్రియంబున మించి యున్న భూ వరు నయనాంతముల్ మగుడ ' వాయెను లాక్షణికత్వ మొప్పఁ గ౯. 115 సీ. సమ్మోదమున నల • సంబు లై యంతలోఁ గ్రమ్మర వళితప్...' 589904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>280 భ వ్రాయు రభ్యుదయము . మరసి వచించి పేరురము నందుఁ బ్రియంబున మించి యున్న భూ వరు నయనాంతముల్ మగుడ ' వాయెను లాక్షణికత్వ మొప్పఁ గ౯. 115 సీ. సమ్మోదమున నల • సంబు లై యంతలోఁ గ్రమ్మర వళితప్ర కార మొంది ప్రేమచే నార్ధంబు • లై మాటిమాటికి ముకుళీకృతంబు లై • మోహమునను క్షణమాత్ర మాభిము ఖ్యన్ఫీతి విలసిల్లి లజ్ఞాప్తి చేఁ జంచ • లంబు లగుచుఁ గడుని మేషపరాఙ్ము • ఖంబు లై హృదయభా వాకూతములను బయల్పడం గం జేయు చూపుల చేఁ బ్రియు చెంతఁ జేరి యింది రాసుకు పట్టంపు • పేనుఁ గనఁ గ నలరువిల్తుని నవ మోహ నా స్త్ర మనఁ గ నిలచు నవ్వేళఁ గనుఁగొని • నృపవరుండు. నీ. ముందుగా నేన యెమందలించినః బల్క నలుగు నో కలుగు నో తెలియ రాదు సూచిత ప్రేమ చేఁ * జూచితి నా వెన్క కేగు నో లోగు నో యెఱుఁగ రాదు వీడె మి మ్మని చేరఁ బిలచిన వింత గాం జేరు మీరు నో చెప్ప రాదు. పైఠాపటంబు చే • పట్టెద నంటి నా యెరచు నో పరచు నో వెరవు గాదు ఏమి సేయుదునే మందు నేయుపాయ మేగతిని యీ విరాళికి నెటుల నోర్తు ననుచు శిర మూదుఁ జేఁ జాచు నెనయ జూమ నేరు పేర్పడ కప్పు డా • నృపవరుండు. 116 117<noinclude><references/></noinclude> 5m5v9ewhii3pwgqa030eencvzra5xtr 104 233145 589905 2026-10-18T23:22:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '0 చ సము . ఉ. ఏగతి మందలింతు నిపు డిందుముఖీదృఢమానసంబు నే లాగు గరంతు లజ్జితవిలాసక ళాకుశలాత్మ నిప్పుడే బాగుగఁ గూడువాఁడ సుమ బాణుశరంబులఁ జిక్కి స్రుక్కి నే వేగఁ X లే నట౦దు మది • విశ...' 589905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>0 చ సము . ఉ. ఏగతి మందలింతు నిపు డిందుముఖీదృఢమానసంబు నే లాగు గరంతు లజ్జితవిలాసక ళాకుశలాత్మ నిప్పుడే బాగుగఁ గూడువాఁడ సుమ బాణుశరంబులఁ జిక్కి స్రుక్కి నే వేగఁ X లే నట౦దు మది • విశ్వవిభుండు దలంకి చింతిలెజ్. వ. ఇట్లు చింతిలి. గీ నేరుపునఁ గాని కరఁగ దీ నెలఁత మనసు ప్రోడతన మేరుపరచం గఁ • బొసఁగ దను కుఁ జాటుకారప్రకారవా చావి చార మమర ధరణీధవుం డిట్టు లనియె నపుడు. క. ఓరాజీవేక్షణ మరు బారిం బడి యున్న ననుఁ గృపారస ధారా వారిం దేలించుట కై రారా దా యిందు ముందు రాకేందుముఖీ. కొమ్మ నీదు గీ. కొమ్మ యీమడుపులను జే మధుసమథురాత్యధరసుధా • మథుర భాష ణమ్ము లలరం గ మణిభూష ణమ్ము లిపుడు గని కరమ్మునఁ గైకొమ్ము . కని కరమున. సీ. పలుక వే తేనియల్ జిలుక ంగ ముంగల సుబ్బుసి బ్బెపుగబ్బి • గుబ్బలాడి చూడ వే వేడుకల్ తోడ నేకూడం గఁ జిన్నారినెమ్మోము చిన్నెలా కులుక చే పాయంబు గులుకులు తళు కొత్త మేలైనపువ్వుల • మేనులాడి చెలఁగవే యొయ్యార మొలుక సమ్మద మున మించు సంచుల మించు యోలమున మేల మేటికి నాలుగంటి మెరుఁగులాడి యెదుటి కేతెంచ వేటి కే యిందువదన 281 118 119 120 121 122<noinclude><references/></noinclude> aqdm03okqmwb66xoorvqottn0ni58w4 104 233146 589906 2026-10-18T23:22:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '• 23* భ ద్రాయురభ్యుదయ ము. జాలిఁ దేలించ నేటికే సారసాక్షి కేళి నేలం గ రాదె యో . కీరవాణి. సీ. ఏకాంతమునను నిన్నెపుడు వీక్షింతు నో యనితల్చు కొనఁ గొన్ని • దినము తిరిగె . సరస రాత్రిందివ...' 589906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>• 23* భ ద్రాయురభ్యుదయ ము. జాలిఁ దేలించ నేటికే సారసాక్షి కేళి నేలం గ రాదె యో . కీరవాణి. సీ. ఏకాంతమునను నిన్నెపుడు వీక్షింతు నో యనితల్చు కొనఁ గొన్ని • దినము తిరిగె . సరస రాత్రిందివ • జాగ్రదవస్థ చే: జరియించఁ గొన్ని నా మదన వేద నదూయ మానమానస త నా సరము లరిగే రంభించఁ గొన్ని వారంబు లేRC గుళలవాంఛితభవ • ద్గురుజ నాజ్ఞ ప్తి కై వసియించఁ గొన్నిది వసము లయ్యె నిమున మొక పూట పూటొక్క నెలయు నెలయు హాయనము హాయనము గల్ప మగుచు నుండుఁ గరుణఁ జేయుట యెప్పుడో గారవించు పెప్పుడో తెలియదే • యిందువదన. సీ. ఇంపు గా నగుమొగం. బెత్తి కద్దోన కున్నం. దొగలరాయని నెట్లు దెగడువాఁడఁ దేనిజా ల్లలు వా • తెరఁ గ్రోలనీ కున్న మధువిజృంభణ మెట్లు మరచు వాఁడఁ పలుకుఁ బల్కక యున్నఁ గలితామృతము లొల్కు గీరాదికము నెట్లు • గెలుచువాఁడ సురత సౌఖ్యంబునఁ జొక్కించ కున్నను దర్పకు నే నెట్లు . తరుము వాఁడ గబ్బిచనుగుబ్బ లొరయం గం • గౌఁగిలింపఁ జేయ కున్నను బై వచ్చు • శీతలాని లుని హసించం గనేనెట్లు పెనఁగువాఁడ వింత సేయంగ నేటికే • విద్రుమోష్టి. సీ. అతివరో మన్మథుం డను మాత్ర థారుండు తదేహలావణ్య • ధన్యకళలఁ 123 124 125<noinclude><references/></noinclude> hghmtvtnpza5fso16e7sv2ks3jr3t35 104 233147 589907 2026-10-18T23:23:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచ మోల్లాసము . బాత్రముల్ జేసి నే ప పథ్యాఖ్యయవనికాం తరములోపల స్థాపి •తము గఁ జేయ శవి యు బాహ్యాభ్యంత రావాప్తిఁ జెన్నొందఁ గనుఁ గొంటిఁ గాని మి క్కటము గాఁగ దొరయు లజ్జాతిర • స్కర...' 589907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచ మోల్లాసము . బాత్రముల్ జేసి నే ప పథ్యాఖ్యయవనికాం తరములోపల స్థాపి •తము గఁ జేయ శవి యు బాహ్యాభ్యంత రావాప్తిఁ జెన్నొందఁ గనుఁ గొంటిఁ గాని మి క్కటము గాఁగ దొరయు లజ్జాతిర • స్కరిణిలోపల నుండి విలసిల్లు నీమనో • వృత్తి నటిని నెడలనీ వయ్యె నీకృపా • న్వీతదృష్టి ననుఁ గనుంగొంటి వేనిఁ ద న్నాట్యవిధముఁ జూచి సమ్మోద మందు దో • సుందరాంగి మనవిఁ గైకొను మిఁక నైనఁ జనువు మీర. 1 2 6 వ. అని యభిలాషవిప్రలంభ శృంగారంబునొక్కింత సరసవచనరచనల నెర పి సంభోగ శృంగారంబున కోహటించి. 'చ. నడుమసియాడఁ గంకణని నాదము లుప్పతిలం బదాబ్జముల్ 127 తడఁబడ ఘల్లు ఘల్లని ముదంబున నందెలు మ్రోయు చుండ సొం పడ రెడు మారు కేతన ప టాంచల మై తగి పైట జార న ప్పడఁతి కరాంబుజం బోడసి పట్టె నృపాలవతంసుఁ డయ్యెడ౯. 128 వ. ఇవ్విధంబునఁ బట్టినఁ గిలికించిత భావంబున సంచలించు చంచలా క్షని హంసతూలికాతల్పంబునం జేర్చి. సీ. తరళాన్వితంబు లై • విరళపవాళహ స్తాంచితంబులు కంచు కాంతరంబు లగు బాల చల్గొండ • లవనీశ నీకర గ్రహణయోగ్యంబులు గాఁ దలంపు మని యాంతరంగికుం డగు శంబరారి త త్కంపితోత్పతదంతు • కంబుచేత సంజ్ఞఁ జేయం గ న జ్ఞానపతి గదియఁ ద త్కటక స్థఘంటికల్ • కవు లటంచుఁ 129 30<noinclude><references/></noinclude> 5eolnp6nfm22154ay4d9nftyzl1ajd3 104 233148 589908 2026-10-18T23:23:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాయు రభ్యుదయము • దెలుపు గతి మోయఁ దత్రియా కలితుఁ డగుచుఁ గతినిఁ జంద్ర9 గడక నిజశాసనము లుంచు రేఖ లొనరించఁ దలఁచిన రేచి సాత్వి కాదులఁ జెలంగె నప్పుడు య్యాదిమమున. సీ. సర సలాక్షా...' 589908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాయు రభ్యుదయము • దెలుపు గతి మోయఁ దత్రియా కలితుఁ డగుచుఁ గతినిఁ జంద్ర9 గడక నిజశాసనము లుంచు రేఖ లొనరించఁ దలఁచిన రేచి సాత్వి కాదులఁ జెలంగె నప్పుడు య్యాదిమమున. సీ. సర సలాక్షా రాగ భరము న్న దనుచును దంట గా మోవి ప ల్గంటిఁ జేసి మకరీక లాపముల్ సుకరంబు లని మెచ్చి ననువు చెక్కులు చుంబనం బొనర్చి కంచుకం బొరపు గా ఁ గన్పట్టె నని కుల్కు గుబ్బలు కొనగోళ్ళ • గుచ్చి చూచి మృగమద సౌరభ • మేదురం బని మేను మునుకొని పరిరంభ మొనరఁ జేసి కపురం పుబాగాలు మడపు లివిగో కో మ్మనుచుఁ గంఠసీమను గోరు లూని యివి యు మొద లగు కయల చే * నెలమి చెలియ నతులిత స్ఫీతిచే బాహ్య • రతులఁ గలఁచి. సీ. కోరి వా తెర తేనేఁ గ్రోలంగ గమకించం వంద పెనఁగి పెనఁగి ముకురంబు లనిపూని ముద్దిడ రాఁ జూచి చెక్కులంసంబుల నొక్కి పట్టి యురము పైఁ గరయుగ్మ • మొనరించఁ గగ్గొని బిగిచనుల్ గరముల • బిగియఁ బట్టీ మరు కేళిఁ దేలించు నరువు నిరీక్షించి పెందొడ లందంద పెనఁగఁ జేసి పరఁగు కటిసీమ నుత్పల పత్ప్రములను నఖర వైఖరు లుంచు స న్నాహ మెఱిఁగి 130 131<noinclude><references/></noinclude> cfa0wvpden68bte6q3mvj9mjlj1rl0y 104 233149 589909 2026-10-18T23:23:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '• ప సీత్కృతం బొనరించుచు సిగ్గు నొంది సము • 885 విముఖత వహించు చెలిఁ గూడె విభుఁడు మొదల. 132 వ. మఱి యు సామోక్తులఁ బ్రార్ధ నావి శేషంబుల రతిప్రేమఁ బుట్టించి ఉందం బుఁ గందనీయక కందర్పు క...' 589909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>• ప సీత్కృతం బొనరించుచు సిగ్గు నొంది సము • 885 విముఖత వహించు చెలిఁ గూడె విభుఁడు మొదల. 132 వ. మఱి యు సామోక్తులఁ బ్రార్ధ నావి శేషంబుల రతిప్రేమఁ బుట్టించి ఉందం బుఁ గందనీయక కందర్పు కేళి పొందించి. సీ. తురుమున విరివి గాఁ దురిమిన పూసరుల్ చెదరి వన్నెలు దక్కి చిక్కు పడఁగ సురముపై నిరవొంది . సిరుల కిం పైన ము క్తాహారములు జారి కన్పడం గ లీలాకపోలపా * ళిక సన్మకరీక లాపముల్ శ్వేదాంబు • లను గరంగ మేన నిండ నలందు • మిసిమి శ్రీగంధాది పరిమళంబులు పలు పల్చ గాఁగఁ గమ్మతెమ్మెరలకు సరి గాఁ జరించు నూర్పుగమి దోచఁ బెను మోహ . మొప్పు చుండఁ జిరుతముత్తి యములరీతిఁ జెమట చిన్కు లలిక మునఁ దోచఁ దత్కూట వ. మఱి యును. 133 మమరె నపుడు. 134 135 సీ. ముప్పిరి గాఁ బెన్గ మోవి మోవిఁ గదించి చాలువా రెడు తేనెఁ గ్రోలి క్రోలి కళ లొక్కచక్కి గాఁ గరఁగం గ సంగంబు నేకీకృతములు గా · నెనపి యెనపి సమ్య క్తి క ష్త్ర దే . * శముల నన్యోన్యహ స్తాబ్జంబు లొనరం గ • నదిమి యదిమి యరయ నాకీర్ణశ్ర • మాంబుపూరం బార- నతిగాఢరతిరయం • బాచి యాచి పులిక్కులఁ గలరవణము లంటి మేనుల నొక్కుల • నదరు ముద్దు<noinclude><references/></noinclude> 99kl8qohvkam88ob75fqpy0beg9agjz 104 233150 589910 2026-10-18T23:23:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 భద్రాయురభ్యుదయము గులుకు వాక్కులఁ బలుగంట్ల • నులికిపాటు బొమలనిక్కుల దగు కేళిఁ బొలిచి రవుడు. వ. తదనంతరంబ. చ. వలపుల తావి మోవిపయిఁ బల్మొన లందముఁ జెంద మిన్నచ న్ను నెవన్నెలం దగ...' 589910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>286 భద్రాయురభ్యుదయము గులుకు వాక్కులఁ బలుగంట్ల • నులికిపాటు బొమలనిక్కుల దగు కేళిఁ బొలిచి రవుడు. వ. తదనంతరంబ. చ. వలపుల తావి మోవిపయిఁ బల్మొన లందముఁ జెంద మిన్నచ న్ను నెవన్నెలం దగి వినోదము మీరఁ గచంబు జార మే వీడఁ గఁ గౌ నసియాడ నొక్క చే న్వెల నెలఁ బారఁ బోకముడి నలరులశయ్య నూది చెలి గీ. నెరుక లొక కేల సవరించి విడిన వసనంబు సవరించి యల్లన లేచె విభుండు జూడఁ గ౯. నీవివలన యడరు చున్న సిగ్గుతో భయసంభ్రమ • స్థితినిఁ బ్రియుని వెనుకఁ జేసి తొల౦గా న వ్విద్రుమోష్ఠి • 136 137 138 139 వ. ఇట్లుతొలంగి తత్సమయోచితకృత్యంబులు నిర్వతికించి నిద్రాకాంక్షం జె నొంది. సీ. నును గప్పుకొప్పు మున్మూపునఁ గదియం గC జండ లురవున • సంఘటిల్లఁ జక్క నై మెఱుఁ చెక్కు చెక్కు చెక్కిట నుండఁ దావి చేఁ దగు మోవి మోవిఁ బెనఁగ సర సకటీతటిఁ . జర ణాబ్దము జెలంగఁ బోలు పొందు కరము వీఁ పునఁ బొసంగ నలయక తనరు మే నుల నొక్కటి గఁ జేసి రతిపారవశ్యసం • రంభ మొంది సుందరీమణిఁ గూడి యా సూన బాణు ఁ డనఁ Xఁ దగినట్టి భద్రాయు వతివినోద సమ్యగమృతాంబునిథియందు శయితుఁ డైన నీరజాక్షుఁ డనఁ గ సుఖ • నిద్రఁ జెందె. వ . అట్టియెడ . గీ. అంతకన్న మున్నె శ్రీ యన్నీరజాతాక్షి, లేచి కేళిలక్ష • ణోచితముల 140 141 142<noinclude><references/></noinclude> 5yo966zlt7tw02eq6vmutwyxbf0ort1 104 233151 589911 2026-10-18T23:24:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' పంచమో మరుఁగుపడవిలాస మందిఱం బెడఁ బాసి వచ్చిసిగ్గుపడిన • వనితలపుడు నే. సరసపుంస్కోకిలా • స్వాదితంబైయిపు ము డరుణపల్లవముసొం • పలకు కుండె రాజహంసనఖాభి రామంబులై మించి యబ్జకోశం...' 589911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>' పంచమో మరుఁగుపడవిలాస మందిఱం బెడఁ బాసి వచ్చిసిగ్గుపడిన • వనితలపుడు నే. సరసపుంస్కోకిలా • స్వాదితంబైయిపు ము డరుణపల్లవముసొం • పలకు కుండె రాజహంసనఖాభి రామంబులై మించి యబ్జకోశంబులో 4 య్యార మొస: గెలి బున్నా గసంపర్కమునమాధవీలత యసియాడఁదొడఁగె హెు . యల్ జెలంగ హితమహీనవిలాస మీక్ష పదముల ననురాగమువహించి హర్ష మెసఁ గె ననుచుఁ దత్సఖులుసలజ్ఞ • యైన చెలినిఁ గనుచుసాధ్యవసానల • క్షణఁదలంచి పలుక నించుక స్మితముచే • నలుకదొలుక నులుకు చుండంగనప్పుడు . ప్పొలఁతులెనసి. గీ. చెలియయీ రేయివిభుఁడేమి జేసెనతని కిష్టవర్తన మేరీతి • నీవు సలిపి తింతయువ చింపుమిపుడు నీ చెంతఁ దిరుగు వారలముగా నిసఖిలాతి వార మటవే. నా క. అనవినివిననట్టుల నా ననతామర సంబువంచు • ననబోడిని చ య్యనఁ గదిసిపరీరంభం 287 143 144 145 బునఁ జేర్చిప్రియోక్తు లొప్పఁ • బొదలించితగ౯ • 146 గీ. మానినీమణి నీవు నీ మగఁడుసూన శరుని కేళులనొక్కటై సరసమార్గ మునఁ జరించినమావంటి • జనుల కెల్ల సమ్మదంబగుచుండునా సంతతంబు. 147<noinclude><references/></noinclude> 2hhbapbozlc04ymirec8469f6q5thnf 104 233152 589912 2026-10-18T23:24:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ ద్రా. యుర భ్యుని య ము. వ. ఇవ్విధంబున నర్మనర్మోక్తి నర్మగర్భ వర్మహాసంబు నరస్ఫోటంబు లగు భా షంబుల స్మితంబు ను హసితంబు ను విహరితంబు ను పహసితంబు న వహ నితంబు నతిహసితంబుల స్మితహస...' 589912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భ ద్రా. యుర భ్యుని య ము. వ. ఇవ్విధంబున నర్మనర్మోక్తి నర్మగర్భ వర్మహాసంబు నరస్ఫోటంబు లగు భా షంబుల స్మితంబు ను హసితంబు ను విహరితంబు ను పహసితంబు న వహ నితంబు నతిహసితంబుల స్మితహసితంబులు త్తమస్థానంబుల విహసితోపహ. నితంబులు మథ్యములయెడన పహసితాతిహసితంబులథమపక్షంబులు నివి మొ దలగు చాతుర్యంబులు గరపి రసాభిజ్ఞానయోగ్యం బగు భాషం భీషద్వ్యక్త అవి ర భావం బగు హావంబు సువ్యక్త విక్రియాభావంబు గల హేల యు భూషణాభావం బై మనోహరం బై తోచు మాధుర్యంబు శీలాద్యలంఘనం బై కనుపట్టు ధైర్యంబు ను బ్రియానుకరణసర సవాక్యగ త్యాది చేష్టితంబు గ ల లీల యు మనోరమహితేక్షణంబు లగు విలానంబులు స్వల్ప భూషణాతిర మ్యం బై తగు విచ్ఛిత్తి యు భూషణ స్థానవిపర్యయంబున నగు విభమంబు ను రోషాళుహర్షభీత్యాది సాంకర్యంబున నొప్పు కిలికించితంబు నిష్టక థాది సంభవ భావసూచ నంబు గల మోటాయితంబు ను రతిసంమర్ధసుఖాధిక్యం బగు కుట్టమికంబు ను విలాసజనితం బైన బిబ్బోకంబు ను నిరంతర సౌందర్యం బునం దగు లలిత)బు ను మనోజ్ఞదృష్టి చపలత్వంబు గల కుతూహలంబు ను భయసంభ్రమంబులం దగు చకితంబు ను వాక్యావివరణంబు గల విహృతం బు ను వికృతివస్తుసంజాతం బై తోచు హాసంబు ను నిని మొద లగు న ష్టాద ళ శృంగార చేష్ట లెఱుంగం జేసి స్థాయీభావంబులఁ బరస్పరావలోకనసంభా ష ణాలింగనచుంబ నాద్యనేక విధ వ్యాపారంబులు గల శృంగారర సంబునకు త్సాహంబుఁ బుట్టించి నగుచుఁ బ్రియునివలనఁ బ్రతిది నాభ్యస్త రతిగతు లె ఱింగి యక్కాంతారత్నంబు. సీ. పర్వేందుఖండప్ర • భా ఫాలతలమున మనుకుంతలములు న ర్తనము సలుప • కురకపోలస్థల సురుచిర భాస్వన్ము • ముల మణితాటంకములు నటింప విలసితశ్రమలంబులచే తనించుక దొలఁగిన మౌక్తిక తిలక మలరఁ గుచకుంభములమీఁదఁ బ్రచురంబు లగు తార హారముల్ డోలావి • హార మొంద 148<noinclude><references/></noinclude> dpvbni1ffzswnsqm8gpcatqvjydprcq 104 233153 589913 2026-10-18T23:24:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పరచ మోల్లోనే ము. జఘనఘన మేఖలా రావ చరణనూ పు రస్వరంబులు గళరవ • సుస్వరములు కంకణని నాదములు నొక్క గతిఁ జెలంగఁ బడతి వీరాయితమున న ప్పతి గలంచె. వ. ఇవ్విధంబునఁ గరించిన బ్రహ్మానందంబు న...' 589913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పరచ మోల్లోనే ము. జఘనఘన మేఖలా రావ చరణనూ పు రస్వరంబులు గళరవ • సుస్వరములు కంకణని నాదములు నొక్క గతిఁ జెలంగఁ బడతి వీరాయితమున న ప్పతి గలంచె. వ. ఇవ్విధంబునఁ గరించిన బ్రహ్మానందంబు నొంది. సీ, మౌక్తి క౦బులఁ జంద్ర మండలంబు జెలంగా . విరళతారల వ్యోమ వీధి దనరెం జంచలత్వము మాని • స్మారచాపము దోచెఁ గలరవంబులు మానెఁ గలరవములు నించుక ముకుళించె • నిందీవరంబులు కమ్మతెమ్మెరలు ని • ల్కడలఁ జెందె న చలితస్త ఒక యై యల రెఁ జంపకవల్లి చిరుత నెన్నెల గల్గి • చిగురు నిగిడె మెఱుపు లొందిన మేఘంబు విరివి దోచె నేమి చిత్రం బొ కానియో భామ యనుచు సరసవచనరచనలన . తరుణి గరఁగఁ జేసి సంతోషవారిధిఁ జెందె నృపుఁడు. 150 151 వ. ఇవ్విధంబునఁ జాటూ క్తి మధురిమధురీణంబు లగు వచనంబులఁ బ్రతిదినంబు సమస్త బంధవి శేషసురతంబు ప్రౌఢ నాయిక గా నొనరించు నమ్మానవతి స్వాధీన పతి కాలక్షణలక్షిత యై సరససల్లాపహావ భావ విలాసవిభ్రమాదులఁ గొన్ని వాసరంబులకు నక్కీర్తిమాలిని ప్రౌఢిమఁ జెంది ప్రియునిమనంబుఁ గరఁగించి యుండునంతఁ జంద్రాంగదుఁ డంతరంగంబున. a గీ. అరయ నితఁడు దశార్ణ దేశాధిరాజ్య • పూజ్యుఁ డగు వజ్ర బాహుని పుత్తుఁ డగుటఁ దద్విషయమున కాధిప • త్యము వహింపఁ జేయవలె నని సంతోష • చిత్తుఁ డగుచు, 152 153<noinclude><references/></noinclude> i80yygzslj2ydrqdhbzhor2hdkbz6nt 104 233154 589914 2026-10-18T23:24:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 భధ్రాయురభ్యుదయము. క • ధీరుఁ డగు మంత్రి నొక్కని జీరి తదధ్యక్షుఁ డటకుఁ జేరు నుపాయ ప్రారంభం బొనరింపు మ హారయమున నేగి యనిన నతఁ డట్ల ను చక్. సీ. దాశార్ణ దేశప్ర • ధానపూరధివాస వాసవ...' 589914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>240 భధ్రాయురభ్యుదయము. క • ధీరుఁ డగు మంత్రి నొక్కని జీరి తదధ్యక్షుఁ డటకుఁ జేరు నుపాయ ప్రారంభం బొనరింపు మ హారయమున నేగి యనిన నతఁ డట్ల ను చక్. సీ. దాశార్ణ దేశప్ర • ధానపూరధివాస వాసవోల్లాసి యా • వజ్ర బాహు కాత్మాగతంబు చం • ద్రాంగద ప్రేషిత త్వం బని ముందుగాఁ • దగ వచించి మీరు విచ్చేయుట • మేలు సిద్ధించు నీ యెడలను సమ్మోద * మలరు చుండ హస్త్యశ్వరథపదా ! త్యాప్త భృత్యామాత్య హితపురోహితసమ • న్వితుఁ డవగుచుఁ దొలుత గిరి సరిదుపవన ములను దుర్గ దుర్గమస్థానముల నెల్ల • నిర్గమించి ధన్యచంద్రాంగదప్రసి • ద్థ ప్రథాన నగరిఁ జూడం గఁ జనిన న జ్జగతివిభుఁడు. క. చతురంగబలము గొలువఁ X నతిరయమున నెదురుకొనుచు • నన్యోన్యసమ రితనమనాలింగనములఁ జతురవచనరచన లెనయ • సల్పుచుఁ బేమజ్ . క. నవరత్న మయశుభోద్వా హవిధ సవిధ వివిధ మణిస మన్వితము సభా భవనమున కలరుచు దళా ర్ణవిభుం దో తెంచి మణిక • నకపీఠమున౯. క• వినయమునఁ జేర్ప సింహా సనమున నూతన లతాంత శరుఁ డనఁ దగురా 15% 155 156 157<noinclude><references/></noinclude> 6tbn12702nhouq3l2hajym65fkpl6rq 104 233155 589915 2026-10-18T23:24:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(మోల్లా సము • 241 టనయునిఁ గనుఁగొని నిజజీ వనదునిఁ గాఁ దలఁచ నతఁడ వారణ భక్తి ౯. సీ. పాదమూలములపైఁ బ్రణమిల్లి కఠిన వే గంబు గాఢాలింగనం బొనర్చి యితఁడు మ త్పాణదుం • డితఁడు మద్బాంధవుం డ...' 589915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(మోల్లా సము • 241 టనయునిఁ గనుఁగొని నిజజీ వనదునిఁ గాఁ దలఁచ నతఁడ వారణ భక్తి ౯. సీ. పాదమూలములపైఁ బ్రణమిల్లి కఠిన వే గంబు గాఢాలింగనం బొనర్చి యితఁడు మ త్పాణదుం • డితఁడు మద్బాంధవుం డితఁడు మ మ ఛ ఈతని యన్వయం • బీతని సౌందర్య హతిహరుండు మీతనివిక్రమం | బెల్ల నాకు సరసోక్తిఁ దెల్పు నై షధ మహారాజేంద్ర యన నుపాంశుస్ధితి • నతనిఁ గూర్చి యమ్మహాత్మునిజన నాదు . లేర్పడం గఁ దెలియ వచియింతు నిప్పుడు ధీరహృదయ సావథానమనంబులో నలరి విను మ ట౦చుఁ జంద్రాంగదుఁ డిట్టు లనియె నగుచుః చు. అవనీనాథ యితండు నీసుతుఁడు లో గార్తుండు నై యుండ నీ వవినీతాత్మత మాతృయుక్తునిఁ గ బ్రహ్మార ణ్యమార్గంబునం దవులం జేయఁ బరిభమతమసమి • ర్థవ్యాధిచే నాధి చే వివి ధాపద్పళ చేఁ గృశింపుచుసనూ • విర్భూతభీతస్థితి౯ . మ. బహుధా ధావద నేకభీకరమృగా బ్రహ్మణ్య మర్ధింపుచు గహన ప్ర్రస్ఫుటకంట టకంట కావృతలతా • కాంతాల కాంతాళి యై యహరీశోగ్ర సమగ్రఘృష్టి పరితప్తాంగంబున౯ బ్రుంగ దు గ్రహనజ్వాలవిశాల మైన పదముం దాపంబు నొందింపఁ గ౯. గీ. పుణ్యుఁ డైనట్టి యొకవైశ్య పుంగవుండు సార్థవజ్జనపదమునం • దధివసింప వనట నొందుచుఁ దత్థాన • మునకుఁ బోవ నతఁడు గల్గొని ప్రేమద • యార్ద్రమతిని . 31 156 157 158 159 160<noinclude><references/></noinclude> fe0cqyec9xwgs3kweyg30k4rl5kcwiw 104 233156 589916 2026-10-18T23:25:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 భ ద్రాయురభ్యుదయ ము. క. అగదంకారుల బహువిధు లగువారలఁ బిల్వఁ బంపి . యజ్జననీ పు త్ప్రుగదవినివార ణంబు గ జగతిఁ గలుగు నౌషధముల సవరణ లొసఁగ౯. సీ. పొసఁగం గ నొసఁగఁ ద • త్పుత్ప్రుండు మృతు...' 589916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>242 భ ద్రాయురభ్యుదయ ము. క. అగదంకారుల బహువిధు లగువారలఁ బిల్వఁ బంపి . యజ్జననీ పు త్ప్రుగదవినివార ణంబు గ జగతిఁ గలుగు నౌషధముల సవరణ లొసఁగ౯. సీ. పొసఁగం గ నొసఁగఁ ద • త్పుత్ప్రుండు మృతుఁ డైన దీనాత యగుచు న దేవి దలఁక ఋష భాఖ్యశివయోగి • యేతెంచి ప్రీతి చే సంజీవితునిఁ జేసి సదయుఁ డగుచు వాని దివ్యాకార వంతునిఁ గాఁ జేసి యారాజపుత్రుని • కతిముదమున శత్రువధంబులౌ • శంఖఖడ్గము లిచ్చి యెనసి ద్వాదశసహ • • సేభ బలము నొసఁగి సక లాధ౯ శాస్త్రసం యుక్తుఁ జేసెఁ గాన నితఁడు సమథుండు ఘనవిచార రాజవదనుని బుత్తుని రాజధాని కిపుడు దోడ్కొని పొమ్ము మ హీళతిలక . క. అని సర్వంబు వచించిన విని విస్మయ మంది కుంది వెనుకను దాఁ జే సిన దుర్నయమును దెగడుచు జననాథుఁడు సమ్మదమున సత్వరుఁ డగుచున్ . క. ఆయగ్ర భార్యత నయునిఁ బాయని మోహంబుతోడఁ బరిరంభముల డాయం జేయుచు సమ్మో దాయత్తమనంబు దోప • నధిపతి యచటక్ . వ. కొన్ని దినంబు లథివసించి తదిష్టగోష్ఠిలో నుండు నేడు క. ఆనైషథుండు బహు బహు మానం బొనరింప నగ్ర మహిషిని సుతునిక 161 162 163 164 165<noinclude><references/></noinclude> ib2j6kggicj1li5cxaugcl08egj3eic 104 233157 589917 2026-10-18T23:25:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంఛ మోలాసము . 248 నా నావిధమణినికర • స్త్యానరధంబులను నిడుక చయ్యన వచ్చెక్. క. వచ్చి నిజ రాజ ధానికి విచ్చవిడి వియచ్చరాళి • వెరఁ గందఁ X నా సచ్చరితుఁడైన పుత్రుని జెచ్చెర సింహాసనస్థ...' 589917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంఛ మోలాసము . 248 నా నావిధమణినికర • స్త్యానరధంబులను నిడుక చయ్యన వచ్చెక్. క. వచ్చి నిజ రాజ ధానికి విచ్చవిడి వియచ్చరాళి • వెరఁ గందఁ X నా సచ్చరితుఁడైన పుత్రుని జెచ్చెర సింహాసనస్థుఁ జేసె ముదమున౯. వ. ఇట్లు చేసిన. గీ సకలజనుల సదానంద సరణిఁ దేల్చి దేవగురువిప్రపూజావి • ధేయవృత్తిఁ బ్రాజ్యతర పూజ్యసామ్రాజ్య భార మాని ప్ర్రబ లె భద్రాయుఁ డింద్రవై • భవము దోప. గీ. మగధ దేశాధి నాథు హే మరధు ముందుఁ బుక్త్రమి త్త్రిక ళ స్త్రప్ర • భూతభూతి నొందఁ జేయుచు విడచి యానంద మహిమ సకలపృధ్వీభరంబున • సంభ్రమించె. చ. శివకవచ ప్రభావము ప్రసిద్ధతరర్షభయోగిద త్తఖ డ్గవరదర పతాపమున • ఖండ పరాక మవిక్రమంబు పా 166 167 189 169 170 భవముఁ జెలంగు చుండఁ బరి పంధివి దారణ మౌట చిత్ర మా యవిరళ దానధర్మసరుఁ డౌటకుఁ జోద్య మె యెన్ని భంగుల · 171 వ. అనియివ్విధంబున సక ల వర్ణంబుల వారు వినుతింప సామ్రాజ్యథురంధరుం డై యుండె నని సూతుండు శౌనకాది మునీంద్రులకు నీ పుణ్యక థాశ్రవణంబు · నఁ జతుర్విధపురుషాధ౯౦బులు సిద్ధించు నని మఱియు వివరించి యైతిహ్య పురాణంబుల వినోదంబు సలుపు చుండె. ళా. • అండేజథ్వజ కాండ కాండకకటా హంచదుద్యద్యశ స్తండప్రక్ర మదక్ష దక్షసవన • ధ్వంసక్రియాహంక్రియా ఖండప్రాభవచిత్త చిత్తజమహా గర్వాభ్ర జంఝానిలో దండసైర్యవిహార హారశరదు . ద్యద్వారిభృద్విగ్రహా. 172 173<noinclude><references/></noinclude> f76kor8k3notvg2wodgofp26wlzl0pa 104 233158 589918 2026-10-18T23:25:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. సురధరణీధరశాసన భ వ్రాయు రభ్యుదయము, సరసారధి భోదనత్ప్ర • ణవ జవ జపకృద్దా శరధిహితకరణధీరత శరధీకృతశరధిశైల • శయ భూమీరధీ. పృథ్వీవృత్తము. నియుద్ధ సమయోద్యను న్ని జభుజగశా శాస్త్రత...' 589918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>క. సురధరణీధరశాసన భ వ్రాయు రభ్యుదయము, సరసారధి భోదనత్ప్ర • ణవ జవ జపకృద్దా శరధిహితకరణధీరత శరధీకృతశరధిశైల • శయ భూమీరధీ. పృథ్వీవృత్తము. నియుద్ధ సమయోద్యను న్ని జభుజగశా శాస్త్రత్రుట ద్వియత్పృథువదా పత • ద్విమతతుండ చండో త్తమా భయభమద హస్కరా భయకరప చ కీభ వ త్స్వయోదయశరాసనా • తతసమాజి తైకోత్సవా. మ. ఇది వేములవాడ పట్టణనివా • సేశాన సంపా। వళ శ్వదయ ప్రాభవ కామినేనికులరా • జా రెడ్డి దేశాయిన మ్మదలక్ష్మీపతిపండితోది తసుధీ • మందార భద్రాయుర భ్యుదయాఖ్యాన్విత సత్ప్రబంధము రుచిం • పుం బంచ మోల్లాసమై, *** గద్య . * H ఇది మ ద్రామారెడ్డిపేట రాజరాజేశ్వర కరుణా కటాక్షేక్షణ ప్రసాదప్రాప్తాశేష భాషావిశేష సామ్రాజ్యపూజ్యం రాదు ళ్ళగోత్ర పాత్ర కామినేని వంశ పయఃపారావారరాకాసుధాకర రా జన్న దేశాయి సార్వభౌమా జ్ఞాపి శాంధ్ర గీర్వా కవిత్వ చాతుర్య ధుర్య పరాశరగోత్ర రాపాకలింగ నార్యపుత్త లక్ష్మీపతిప్రణీ తం బైన భద్రాయురభ్యుదయం బునందు సర్వంబుం బంచ మోల్లానము. సంపూణము · 174 175 176°<noinclude><references/></noinclude> s0hln3dcqcbilqmdetw0ikkoc44htvx 104 233159 589919 2026-10-18T23:26:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 233160 589920 2026-10-18T23:26:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>101145<noinclude><references/></noinclude> hyuje2mh21clutr6vzov4apwuyeufol 104 233161 589921 2026-10-18T23:26:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 0 233162 589922 2026-10-18T23:26:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = పంచమోల్లాసము | ముందరి = [[../చతుర్థోల్లాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రా...' 589922 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాపాక లక్ష్మీపతి | అనువాదం = | విభాగము = పంచమోల్లాసము | ముందరి = [[../చతుర్థోల్లాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1908 }} <pages index="భద్రాయురభ్యుదయము by రాపాక లక్ష్మీపతి (1908).djvu" from=207 to=244 /> ly711dqni7usjo6mdxes5rx8zshh14q 0 233163 589927 2026-10-18T23:51:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[భద్రాపరిణయము]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[భద్రాపరిణయము/|]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from...' 589927 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[భద్రాపరిణయము]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[భద్రాపరిణయము/|భద్రాపరిణయము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=1 to=1 /> h7gb3owiv0dhty17f49ybgjvinqi567 589928 589927 2026-10-18T23:55:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 589928 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[భద్రాపరిణయము]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[భద్రాపరిణయము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=1 to=3 /> pir4ruubc1uo7yu5cprn387zhpzygrk 0 233164 589929 2026-10-18T23:58:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము....' 589929 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=11 to=62 /> h6q7u91keeq2etaovgquqxbthvxa8m4 104 233165 589931 2026-10-19T00:06:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 233166 589932 2026-10-19T00:06:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విద్వాంసులారా ! వ్యాఖ్యాతృవిజ్ఞాపనము. శ్రీపీఠికాపుర మండలాధీశ్వరులు, మహోదారులు నాకుం బోషకులు నగుమహారాజరాజశ్రీ శ్రీ శ్రీరాజా రావు వెంకటకుమార మహీనతీసూ ర్యా రావుబహదరు ప్ర...' 589932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విద్వాంసులారా ! వ్యాఖ్యాతృవిజ్ఞాపనము. శ్రీపీఠికాపుర మండలాధీశ్వరులు, మహోదారులు నాకుం బోషకులు నగుమహారాజరాజశ్రీ శ్రీ శ్రీరాజా రావు వెంకటకుమార మహీనతీసూ ర్యా రావుబహదరు ప్రభువువారు బ్రహ్మశ్రీ యల్లమరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవిగారు రచియించిన భద్రాపరిణయ మను కావ్యమున కా మూలాXముగఁ డీక వ్రాయు మని శ్రీమంతు లగువారి పీఠికాపుర పాఠ శాలయం చాంధ్రోపాధ్యాయుఁడను, నాస్థానమున నాంధ్రగ్రంథశోధ కుఁడను, వ్యాఖ్యాతను నగునా కొనతిచ్చిరి. నేను శ్రీమంతు లగువారి యాజ్ఞను శిరంబున వహించి నా తెల్వి ననుసరించి సుబోధిని యను పేర నీ వ్యాఖ్యానమును గావించితిని. ఇందు నాయజ్ఞముననేని, ప్రమాద వుననేసి దోషము లున్న మన్నింపుఁ డని మిమ్ము వినయముతోఁ బ్రా గిం చెదను. 28-6-12 పిఠాపురము. ఇట్లు విన్న వించువిధేయుఁడు, పు. మ. శా.<noinclude><references/></noinclude> fg7fga9p4nr8jqvc2gdz1xc0myvzmpm 104 233167 589933 2026-10-19T00:07:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 589933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 233168 589934 2026-10-19T00:07:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. త ప్పొ ప్పు లఁ దెలు పు ప తప్పు. ళ. ఒప్పు. 1 7 23 30 9 మగువర్ణ గణాదుల ప్రత్యక్షమయ్యె మగునీవర్ణ గణముల ప్రత్యక్షఁడయ్యె 15 99 20 " 10 19 529 ప్రత్యక్షము వక్త్రమైన ప్రత్యక్షుఁ...' 589934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. త ప్పొ ప్పు లఁ దెలు పు ప తప్పు. ళ. ఒప్పు. 1 7 23 30 9 మగువర్ణ గణాదుల ప్రత్యక్షమయ్యె మగునీవర్ణ గణముల ప్రత్యక్షఁడయ్యె 15 99 20 " 10 19 529 ప్రత్యక్షము వక్త్రమైన ప్రత్యక్షుఁడు 00 99 "" 12 22 " " 59 14 19 66 _D తగులుకొనిన చిత్తప్రవృత్తి సేల సముద్ధ 15 1 వారణా 16 10 సముద్ధ 19 దురీష 18 01 శ్రవము 20 ఇంద్రుడు 35 21 మన్మధుఁడు 44 3 ఖల ప 46 13 మన్మధుఁడు తగులుకొనినది ఐనచిత్త ప్రవృత్తి నేల సముత్థ వారణాశీ సముత దుర్నిరీక్ష శస్త్రవము ఇంద్రుఁడు మన్మథుఁడు ఖల... బు. ఖలపఙ్క మన్మథుఁడు "9 29<noinclude><references/></noinclude> c9mgw7hwyuwt26y15cpq7jzyek1cigb 104 233169 589935 2026-10-19T00:07:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. తప్పు 47 2 65650 ఒప్పు. లోతు 7 మన్మధుఁడు మన్మథుఁడు 48 - 17 పొగడియు 61 5 వస్తువులును 8 పితృవుండు వస్తువులను పితృవ్యుండు 89 23 అధిక 92 24 పరిమళములు 99 9 113 20 27 పట్టణ నల్లకీ పల్లవము...' 589935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. తప్పు 47 2 65650 ఒప్పు. లోతు 7 మన్మధుఁడు మన్మథుఁడు 48 - 17 పొగడియు 61 5 వస్తువులును 8 పితృవుండు వస్తువులను పితృవ్యుండు 89 23 అధిక 92 24 పరిమళములు 99 9 113 20 27 పట్టణ నల్లకీ పల్లవములకు సల్లకీ యధిక పరిమళములను పట్టనము 114 16 సంపంగి 18 చఱులు చఱులను وو 20. وو 23 " తనయిండ్లును రత్నములు తీవయిండ్లను రత్నములను 115 23 120 20 మాలికల మేనఱిక మాడ భామా కామా భామా. 122 23 మన్మధుఁడు 125 18 పధము 130 1 బ్రాహ్మణులు బ్రాహ్మణులఁ 3 131 2 139 11 ముద్దుసిల్ల 29 ముల్లోకములు ముల్లోకములఁ ముద్దుఁ బిల్ల మొత్తంబులననఘళింప మన్మథుఁడు పథము<noinclude><references/></noinclude> 5iddh82et8euc18l6efta5k6lfvs0sx 104 233170 589936 2026-10-19T00:07:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 పుట బంతి సంఖ్య, సంఖ్య. తప్పు' 139 14 ముద్దుపిల్ల. 145 19 సర సంపు ఒప్పు ముద్దుఁబిల్ల సరసంపు..గుత్తులు. సరసంపు 146 25 కాగుదు 149 27 మునఁ జేసిన, తా మునఁజేసి, తావ 150 9 తెలియ కుఁదెలియ 151 4 19 ఏము ఏశు " 157 24 బ్...' 589936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 పుట బంతి సంఖ్య, సంఖ్య. తప్పు' 139 14 ముద్దుపిల్ల. 145 19 సర సంపు ఒప్పు ముద్దుఁబిల్ల సరసంపు..గుత్తులు. సరసంపు 146 25 కాగుదు 149 27 మునఁ జేసిన, తా మునఁజేసి, తావ 150 9 తెలియ కుఁదెలియ 151 4 19 ఏము ఏశు " 157 24 బ్రతిమాలు 171 27 సొమ్ములు 177 26 స్నాన సొమ్ములనం స్నాత 181 14 వాసస్థ వానప్రస్థ 183 13 184 22 10 సంపంగె " وو " 195 .16 గ్రిక్కిరిసి 196 29 198 14 204 12 బడినగలు బ్రతిమాలు " క్కి ఆక్సి బతిమాలు బడిన నగలు 205 15 సంపంగి 207 9 చంచలనయనా 211 పారి చంచలనయనా... పంచా [యుధ. చంచలనయనా పాఱి<noinclude><references/></noinclude> jy1ncvxl6rusj7jpxqbl4schwlfy1kj 104 233171 589937 2026-10-19T00:07:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. 211 21 తప్పు. ఒప్పు. 25 ప్రత్యక్షంబగు 212 5 214 14 218 12 223 3 224 1 సనృత్య 228 14 ధృతీ 234 28 " అనుగుంజెలువ ప్రత్యక్ష మైన నవ్య ప్రత్యక్షుండగు 22 అనుఁగుంజెలువ ప్రత్యముఁడయిన గాన నృత్య ధృ...' 589937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. 211 21 తప్పు. ఒప్పు. 25 ప్రత్యక్షంబగు 212 5 214 14 218 12 223 3 224 1 సనృత్య 228 14 ధృతీ 234 28 " అనుగుంజెలువ ప్రత్యక్ష మైన నవ్య ప్రత్యక్షుండగు 22 అనుఁగుంజెలువ ప్రత్యముఁడయిన గాన నృత్య ధృతికోమలులు అలం 241 23 చెట్ల మొదటఁ బటికపు రాలతోఁ గట్టిన రగుల చెట్లమొదట నీరునిల్చుట కై పటిక పురాలతోఁ గట్టిన P పల్లముల 242 15 244 యౌవ్వన యావన 252 3 మాలిక మాలికా 4 " నెమళ్ల 3 258 8 (వస్తువులను, 259 25 తగదనుట (వస్తువులను) తగదనియర్థము 261 10 అచి సీమ. అంచిత 263 7 ప్రియాః 269 9 క్రొత్త దామర క్రొత్త తామర 271 9 పు<noinclude><references/></noinclude> l3xcd13ec68ee751j0lj69tbb2cdrwb 104 233172 589938 2026-10-19T00:07:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ట బంతి సంఖ్య సంఖ్య. తప్పు. ఒప్పు. 271 12 పట్టణము 281 2. పట్టనము కర్రి 288 28 విక్రమంబులు 290 5 సేక విభ్రమంబులు సేద 28 భయడుట భయపడుట 305 19 దివశబ్ద 311 12 నరా దినశబ్ద నరా 314 21 318 17 మూడు మూఁడు 320 20 పలుమారు పలుమ...' 589938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ట బంతి సంఖ్య సంఖ్య. తప్పు. ఒప్పు. 271 12 పట్టణము 281 2. పట్టనము కర్రి 288 28 విక్రమంబులు 290 5 సేక విభ్రమంబులు సేద 28 భయడుట భయపడుట 305 19 దివశబ్ద 311 12 నరా దినశబ్ద నరా 314 21 318 17 మూడు మూఁడు 320 20 పలుమారు పలుమాఱు 320 27 వించాన 323 7 325 పట్టణా నలకూబరునితో పట్ట నలకూబరునిశరీరముతో 8 " జయంతునితో జయంతునిశరీరముతో 330 14 సంఘాతంబు 331 5 332 12 తాము క్షత యూధ సంఘాతము యూథ తామ్రాక్షత 13 وو 343 25 నిబ్బ ని 344 4 13 " 348 10 పట్టణంబు కనుపడులట్లు పట్టనంబు కనుపడునట్లు<noinclude><references/></noinclude> itbjgifvi2seyo4dxvq72s550oogqya 104 233173 589939 2026-10-19T00:08:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. తప్పు. ఒప్పు. 348 11 350 24 పగలు పీఠంబుననధి 351 4 సము దాయము యొక్క యు సముదాయము యొక్క 352 3. నీరంధ్రంబులు 14 శ్రీపీఠంబున పగటి పీఠంబునధి నీరంధ్రంబును పీఠంబుక్ 92 353 " పీఁటయంద...' 589939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుట బంతి సంఖ్య. సంఖ్య. తప్పు. ఒప్పు. 348 11 350 24 పగలు పీఠంబుననధి 351 4 సము దాయము యొక్క యు సముదాయము యొక్క 352 3. నీరంధ్రంబులు 14 శ్రీపీఠంబున పగటి పీఠంబునధి నీరంధ్రంబును పీఠంబుక్ 92 353 " పీఁటయందుకొ పీఁటను 15 2 కూర్చుండెజ్ ముద్దుకూఁతు ఎక్కెను ముద్దుఁగూఁతు وو " 357 6 12 23 " 375 13 చక్కందనము మన్మధుఁడు ఆధితుఁడు చక్కందనమును మన్మథుఁడు అధీశుఁడు<noinclude><references/></noinclude> pt0d1nalgg16hmcdu2pefa9g43w4xuo 104 233174 589940 2026-10-19T00:08:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iv. పంచమునం గలపదార్థములు యథార్థములు. కవిప్రపంచములోనివి కల్పితములు, ఇట్లే తక్కిన భేదములును నెఱుంగఁదగును. ఇట్లయ్యును గవిసృష్టి భగవత్సృష్టితోఁ గొన్ని విషయములయందు సమాన మగుచ...' 589940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>iv. పంచమునం గలపదార్థములు యథార్థములు. కవిప్రపంచములోనివి కల్పితములు, ఇట్లే తక్కిన భేదములును నెఱుంగఁదగును. ఇట్లయ్యును గవిసృష్టి భగవత్సృష్టితోఁ గొన్ని విషయములయందు సమాన మగుచు న్నది. ఎట్లన, శ్రీరామాదులు దైవసృష్టిలోనివా రని మనము విందు ముగదా ! అట్టిశ్రీరామాదు లే కారణమున నైన సుఖదుఃఖాద్యవస్థలకు లోనై నట్లు మన మేవిధముగానైనఁ దెలిసికొన్నప్పుడు సంతోషవిచారా దివికారములపాలగుచున్నాము. అట్లే కవిసృష్టిలోనిపాత్రములకును నెవ్వియైన నట్టియవస్థలు సంభవించినట్లు మనము చూచుటగాని, విను టగాని తటస్థించినచో నట్టివికారములనే పొందుచున్నాము. మఱియు భగవ త్సృష్టిలోనిపదార్థములవలెనే కవి కల్పించినవియు మనమనస్సుల కు వింతను గొలుపుచుండును ; ఒక్కొకప్పుడు నవ్వించును; పిచ్చవడం జేయును; శిరఃకంపము చేయించును; ఇంకొకప్పు డాడించును. ( గీతీ' యనుదొర శాకుంతలనాటకమును జదివి యయ్యానందము పట్టఁజాల క లేచి నృత్యము చేసెనఁట ! ) ఇట్లే తక్కినవి యూహ్యంబులు. ఈ హేతువుచేతనే, చ. కవి కమలాససుండు, త్రిజగత్పతి యైనపినాక పాణియు xa &c &c అని యొకానొకకవి చెప్పియున్నాఁడు. &c ఇట్టి మహనీయ మైనకవితాశక్తిని భగవంతుఁ డేర్పఱిచి పృథివి యందుఁ బ్రప్రథమమున వాల్మీకిమహర్షి హృదయమునం బ్రవేశ పెట్టె ను. పిమ్మటఁ గాలక్రమమున నించుమించుగ నన్ని దేశములయందును, నన్ని భాషలయందును గవిత రచియింపఁగలమహాత్ము లుత్పత్తిఁ గాంచి 8. మనయాంధ్రులయందును గవిచంద్రు లుదయించిరి. అనేక గ్రంథ ము లాంధ్రమున నుద్భవించెను.<noinclude><references/></noinclude> 0z5l176hdwmrgg3gd927o01q56efkxq 104 233175 589941 2026-10-19T00:08:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'V. (మన) ఆదికవులు కవితాతత్త్వమును బాగుగ నెఱింగినవా ... ట చేఁ, బ్రప్రథమముననే స్వకపోలకల్పిత గ్రంథములను వ్రాసినచో వా నిచేఁ బాఠకులను శ్రోతలను సంతోష పెట్టుట కష్ట మని యెంచి, పూర్వ ము...' 589941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>V. (మన) ఆదికవులు కవితాతత్త్వమును బాగుగ నెఱింగినవా ... ట చేఁ, బ్రప్రథమముననే స్వకపోలకల్పిత గ్రంథములను వ్రాసినచో వా నిచేఁ బాఠకులను శ్రోతలను సంతోష పెట్టుట కష్ట మని యెంచి, పూర్వ ము సంస్కృత భాషయందు వాయఁబడి, సుప్రసిద్ధములై, నీతిదాయ కములును, సన్మార్గబోధకములును నగుకథలు కలిగి నెలయుచుండు గ్రంథములనే తెలిఁగించుచు జనుల యెదుటఁ బెట్టుచువచ్చిరి. భారత రామాయణాదు లీతెగలోనివే. పిమ్మటఁ గొందఱుక వులు సంస్కృతము నఁ గేవలగ్రంథరూపమున లేకపోయినను నక్కడక్కడఁ బురాణాదు లలో వ్రాయఁబడియున్నవియుఁ, బెద్దల చేఁ బరంపరగఁ జెప్పఁబడు చుం డునవియు, మంచిమంచినీతులను, మోక్ష మార్గములను బోధించునవి యు సగుకథలను గొన్నిటిని జేర్చి యొక్కొక గ్రంథముగాఁ గల్పించు చువచ్చిరి. మంచన కేయూరబాహు చరిత్రము, అనంతుని భోజరాజీ యము మొదలగునవి యీతరగతిలోనివి. ఇంతవఱకును గల గ్రంథము లు బహుజనసులభ గ్రాహ్యములై, రసోచితము లై, కథాచమత్కృతు లు గలిగి, మనోహరాలంకారములతో నొప్పారుచుండెడివి. తరువాతి కవులు పురాణములలోని యేదియే నొకకథను దీసికొని స్వతంత్య్ర గ్రం థముగా రచియించుచు వచ్చిరి. పిల్లలమఱి పినవీరన్న శకుంతలాపరిణ యము, ప్రౌఢకవి మల్లన రుక్మాంగద చరిత్రము లోనగునవి యీజాతి లోనివి. ఇప్పటికిఁ గవులకు శృంగారరసమును విజృంభింపఁ జేయునూ హయుఁ, గవిత్వమునందుఁ బ్రౌఢిమను జూపుబుద్ధియు జనింపఁ దొడఁ గెను. సంస్కారము తలచూపెను. శబ్దాలంకారములును స్వ నర్థాలంకా రములును ముదురఁ గడంగెను. నీతిబోధక విషయములు వెనుకకు జాఱఁ జొచ్చెను. శృంగారరసాధిదేవత తాండవ మాడనారంభించెను. ఇంత గా వ్రాయనేల ? అప్పటి కావ్యరచనలోని యొక విషయముం జూడుఁడు.<noinclude><references/></noinclude> ado9527z1mmj5r446i5tgfz9ftxi1m1 104 233176 589942 2026-10-19T00:08:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'vi. ప్రౌఢకవిమల్లన రచించినది రుక్మాంగద చరిత్ర మనుపేరు గలయే కాదళీ మాహాత్మ్యము. అది సామాన్యప్రజల కందఱకును భక్తిముక్తులను బోధింపవలసిన గ్రంథముగా నుండవలయునుగదా ! అట్టిదానిని ద...' 589942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>vi. ప్రౌఢకవిమల్లన రచించినది రుక్మాంగద చరిత్ర మనుపేరు గలయే కాదళీ మాహాత్మ్యము. అది సామాన్యప్రజల కందఱకును భక్తిముక్తులను బోధింపవలసిన గ్రంథముగా నుండవలయునుగదా ! అట్టిదానిని దక్క వి పూర్వకవుల పద్ధతిని విడిచి, తనకు ముందున్న వారికంటెఁ బ్రౌఢిమను జూపుచుఁ, దననాఁటికవులలో నతీగౌరవముఁ బడయ నెంచి కాఁబోలు నందుఁ గేవలపండితజనైకవేద్యంబు లగు శబ్దార్థాలంకారములును, రసి కజనహృద్యంబు లగుశృంగార వర్ణనములును గడుంగడుఁ జొప్పించియు . “ సీ. బిసకాండ, పాఠీన, 4 పిక, సైకత, స్వర్ణ; కర్త, నేత్ర, భాషా, జ శిఘువ, శరీర + + + తారకా, శ్వత్థదళ ; సఖ + + + (అలేఖ్యము) + ఇత్యాదిపద్యములతో మోహినీ దేవిని మిక్కిలి పచ్చిగా వర్ణించి యున్నాఁడు. ఏకాదశీ మాహాత్మ్యమున కిదియా లక్షణము - ఈరీతిని గవితాశ క్తికి బాహ్య వేషము మెండై యంతస్సారము క్షీణింపనారం భించెను. 6 ఇట్లు కాలము జరుగ జరుగ, అల్లసాని పెద్దన' కవీంద్రుఁడు యలు వెడలి (పైవారివ లెనే యొక (మార్కండేయ పురాణములో నినీతిబోధక మగునొకకథను దీసికొని, దానిని బెంచి, నూతనపద్ధతి న వలంబించి, మనుచరిత్ర మనుపేర నొక ప్రబంధముగా రచించి కృష్ణ రాయలచే 6 నాంధ్రకవితాపితామహుం' డనుబిరుదమును బొందెను. అప్పటికిఁ దాము నడ చెడిది నాగరిక మార్గ మను నూహ కవులకు జనిం చెను. పిమ్మట నాతని శిష్యుఁ డని చెప్పఁబడు భట్టుకవి పెద్దనకం పెను బ్రౌఢిమను జూపఁదలంచి కథావైచిత్రి గమనింపకయే, భారతమునం<noinclude><references/></noinclude> r4s75yjgdhufhtksnkkkhvbj25fygsl 104 233177 589943 2026-10-19T00:08:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'vii. .6 దలి యొకకథను దీసికొని వసుచరిత్ర మనుస్త్రబంధమును వ్రాసి సా హిత్యరసపోషణుం' డనుబిరుదు నందెను. ఈతనినాఁటనుండి నీతిబో ధక విషయాదులకు గ్రంథములలోఁ జోటు లేకపోయెను. శృంగారర సాధి...' 589943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>vii. .6 దలి యొకకథను దీసికొని వసుచరిత్ర మనుస్త్రబంధమును వ్రాసి సా హిత్యరసపోషణుం' డనుబిరుదు నందెను. ఈతనినాఁటనుండి నీతిబో ధక విషయాదులకు గ్రంథములలోఁ జోటు లేకపోయెను. శృంగారర సాధిదేవత విశృంఖల వృత్తిని విహరింపఁజొచ్చెను. ఈతని తరువాతి కవు లకుఁ బ్రౌఢత్వమును జూపికొనుటయందలి దృష్టి ముదిరిపోయెను. ప్ర బంధ మనునది యొక్కోకకవీంద్రుని నాలుకయందును నటింపఁదొడఁ 'గెను. మహాకావ్య మనునది యిట్లే యుండవలయు ననుకట్టుపా టేర్ప డెను. గతానుగతికు లయిన కవు లండఱును నీతనిమార్గమునే యవలం బించుచుండిరి. ఇక్కారణమునఁ గవితాప్రౌఢిమ కేకాని కధా వెచిత్రీకి దిక్కు లేక పోయెను. పాత్ర గుణపోషణము బొత్తిగా రూపుమా సెను. క్రమక్రమముగాఁ గవులు చిత్ర, గర్భ, బంధకవిత్వములను దమతమ గ్రంథములలోని కెక్కించి ననుచరిత్రకారుని మించఁగలిగితిమిగదా యని సంతసించుచుండిరి. ఇట్లుండఁగా ద్వ్యర్థికావ్యరచన యనునెక నూతనమార్గము కనిపెట్టఁబడెను. మిగుల సమర్థత్వము గలకవులుకొం ద టీమార్గమున కానందించి తమతమ జన్మముల నెల్ల నిట్టిరచన క్రింద నే వ్యయపఱిచిరి. ద్వ్యర్థి కావ్యరచనను గాని, ప్రబంధరచననుగాని, మ ఱి దేనినిగాని మొదటఁ గని పెట్టినవారి ననవలసిన పని లేదు. భాషలో నేదియో క్రొత్త మాదిరిగల గ్రంథమును వారు సృష్టించి తమ ప్రౌఢిమం జూపుదురు. తక్కినవా రందఱును వారి ననుసరించినచో నందు విశేష మేమియున్నది ? వినుఁగుదల తప్ప వేతేదియు నుండదు. ఆంధ్రద్వ్యర్థికా వ్యరచనకు మార్గదర్శి పింగళిసూరనార్యుఁ డని కొందఱందురు. భట్టు కవి యని కొందఱందురు. ఎవ్వరైన నేమి ? తన్నిర్ణయమున కిది యద నుకాదు. ఈసూర్యుఁడు తననిండుజవ్వనమున నిట్టి కావ్యమును వ్రాసి నను వయసుతిరిగినతరువాతఁ దనజ్ఞాననేత్రము నొక సారిభాషా ప్రపం<noinclude><references/></noinclude> o8j7hs8miefyd8eyojbbdqukpsas3ue 104 233178 589944 2026-10-19T00:09:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'viii. చముపై లెస్సగాఁ బరఁగించి పురాతనకవుల పద్ధతులను బాగుగా గ్ర హియించి, తన కాలపుఁగవులపోకడలను నిరసించి, కొత్తమాదిరిగ నుండునట్లు ప్రభావతీప్రద్యుమ్నము, కళాపూర్ణోదయము నను రెండ...' 589944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>viii. చముపై లెస్సగాఁ బరఁగించి పురాతనకవుల పద్ధతులను బాగుగా గ్ర హియించి, తన కాలపుఁగవులపోకడలను నిరసించి, కొత్తమాదిరిగ నుండునట్లు ప్రభావతీప్రద్యుమ్నము, కళాపూర్ణోదయము నను రెండుది వ్యప్రబంధములను రచియించి భాషా దేవికి నూతనాలంకారములు నిడె ను. అయిన నీతనిమార్గము పిమ్మటిక వులకు రుచించినది కాదు. ఏమి ? అది చాలదుర్గమ మైనది, అందుఁ బౌత్ర గుణపోషణము. కథాచమ త్కృతి, సందర్భశుద్ధి, రసోచిత శైలి మొదలగువాని నెన్నిటినో యను సంధింపవలసియుండును. వనుచరిత్రమార్గ మైన చోఁ గవితాప్రాగల్భ్య ము, శబ్దార్థాలంకారములు మొదలగు వానిని స్వేచ్ఛగా ఁ గూర్పవచ్చు ను. ఇట్టియూహయే వెనుకటిక వులను బట్టి పీడింపఁగా వారందఱు నొ క్క విధముగానే గ్రంథములు వ్రాయుచువచ్చిరి. ఇప్పటికిని మనవారి లో వయసు చెల్లినవారు కఠినశైలిని లేని పద్యముల నన్నిటిని జప్పగా నున్నవనుచుందురు. సులభశైలి వారికి గిట్టదు. దీర్ఘ సమాసములతో నుండవలయును. ఇట్టిమహానుభావులలోఁ గొందఱు వసు చరిత్రము, ఆముక్త మాల్యద, శృంగారనైషధము మొదలగు గ్రంథముల పేరు లే కా ని ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్న, కళాపూర్ణోదయముల పేరుల నైన నెఱుంగరు. రాఘవపాండవీయమునే రచియింపకున్న చోఁ బింగళిసూరనార్యుని పేరు కూడ వీరికిఁ దెలిసియుండక పోవును. ఇందులకుఁ గారణము వానియం దు శబ్దాడంబరాదులు లేక పోవుటయే యని యెఱుగవచ్చును. ఇంత యేల? ఆదికవులు సైతము తరువాతి కవులకుఁ జాల రని మనవారిలోఁ జాలమందికి నభిప్ర్రాయము గలదు. కావుననే వారిమార్గము నొక రైన నవలంబింపకపోయిరి. ఈ బ్దార్థాలంకారాదులమహిమ మేమోకాని యని సర్వజనసుబోధములుగా నుండవలసిన వేదాంత గ్రంథములయం దుసయితము ప్రవేశించి యాయాకవులచే నే కాక్షరద్వ్యక్షరనియమ کلو<noinclude><references/></noinclude> no5eubj3e53pkyobwy8t92rzy81lq6x 104 233179 589945 2026-10-19T00:09:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ix. ముతోడిపద్యములు గల చితక విత్వమును, మఱియు గర్భబంధకవిత్వా దులను రచియింపఁజేసినది. (సీతారామాంజనేయాదులను జూడవచ్చు ను.) సామాన్యజనులకు నేతాదృశగ్రంథావలోకనము చేయుశక్తి చాలకుండ...' 589945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ix. ముతోడిపద్యములు గల చితక విత్వమును, మఱియు గర్భబంధకవిత్వా దులను రచియింపఁజేసినది. (సీతారామాంజనేయాదులను జూడవచ్చు ను.) సామాన్యజనులకు నేతాదృశగ్రంథావలోకనము చేయుశక్తి చాలకుండుటచే వారు భారత భాగవత రామాయణాదులనే పట్టుకొని వేలాడవలసినవారైరి. (ఈ కారణము చేతనే వానికి దేశమందు వ్యాప్తి మిక్కిలి కలిగెను. ఇదియును మేలే.) పిమ్మటి రాజుల చరిత్రము లెవ్వియు గ్రంథముల నెక్కఁ జాలనివయ్యెను. పురాణములలో నుండునొకకథ దీసికొని దానిని దమవర్ణనల కనువుగ నుండునట్లు పెంచి యష్టాదశ వర్ణ నములతోడను నింపి వ్రాయునట్టి దృష్టిగల కవిపుంగవులకు దేశ చారి త్రము లెట్లు రుచించును. అవి యెంత బాగుగ వాయఁబడఁదగినవి! ఎ న్నెన్ని రసములు, ఎన్నెన్ని భావములు వానియందు నింపఁబడియుండవల సేనది! అట్లు వ్రాసియున్న చో దేశమున కెంతయుపకారము కలిగి యుండును ! అట్టియదృష్ట భాషకు లేకపోయినది. కృష్ణరాయవిజ యము, నరపతివిజయము (రామరాజీయము) మొదలగునవి కొన్ని చారిత్ర విషయగర్భితము లగు కావ్యము లున్నవన్నను, అవి చరిత్రమా ర్గమునఁగాక ప్రబంధసాకమున రచియింపఁబడి యతిశయోక్త్యాద్యలం కారములతో నిండిపోయియుండుటచే వానియందు సత్యము లేశనూ త్రమే యుండు నని తోఁ చెడిని. ఈరీతిని గవితాశక్తి కంతస్సారము బొత్తిగ క్షీణించిపోయెను. ఇక్కాలమున నాంగ్లేయ ప్రభుత్వము చే దేశమందంతటను విద్య విజృంభింపఁగా మనవారిలోఁ గొందఱు మహనీయు లన్య భాషాపరిచి తింబట్టి యాయా భాషలలోని గ్రంథముల న్విలోకించి, యందలి కథాచ మత్కృత్యాదులం గాంచి, మనయాదిక వులగ్రంథములను జదివి వారి మహిమలక చ్చెరువొంది వానిని వెల్లడించుచుఁ దరువాతిక వులమార్గము b<noinclude><references/></noinclude> o9svufo726tnm4ikxgc0r0f9by312in 104 233180 589946 2026-10-19T00:09:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ ల నధిక్షేపించుచు ననేక గ్రంథములయందును ననేక పత్రికలయందును వ్రాయను వ్రాయను, ఇప్పటికీ నాంధ్ర గంథరచనకుఁ గొంతమాఱు పాటు గలుగ నారంభించినది. మధ్యాధునిక కవులరచనలపై నిరసనభా వము...' 589946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మ ల నధిక్షేపించుచు ననేక గ్రంథములయందును ననేక పత్రికలయందును వ్రాయను వ్రాయను, ఇప్పటికీ నాంధ్ర గంథరచనకుఁ గొంతమాఱు పాటు గలుగ నారంభించినది. మధ్యాధునిక కవులరచనలపై నిరసనభా వము కలుగఁజొచ్చినది. పింగళిసూరనార్యుని నామమునకు విశేష గౌర వము కలిగినది. క్రొత్త క్రొత్త రచనల పై నింపు జనించుచున్నది. ఇడం తయుఁ గాలముయొక్క మార్పుగదా ! పైని వ్రాయఁబడినవిషయముల నన్నిటిని బరికించుమీకుఁ, గ వితాతత్త్వము రెండువిధము లైన దనియు, నందు మొదటిది నీతిబోధ శసన్మార్గ ప్రదర్శక విషయములును, గథాచమత్కృత్యాదులు నొప్పు గ్రంథములు గల దనియు, రెండవది కేవలము శబ్దార్థాలంకారాది భా షాప్రౌఢిమం జూపుగ్రంథములు గల దనియు విశదమై యే యుండును. మఱియు మొదటిది యప్పటికీ, నిప్పటికి, నెప్పటికిని బూజనీయమైన దే యనియు, రెండవది తాత్కాలిక సుఖమునుమాత్రము గూర్చునదియై యు౦డు ననియు మీ రెఱుంగుదురు. అందు రెండవమార్గము నవలం బించిన వారియభిప్రాయ మేమో యించుక విచారింపవలసియున్నది. కథాచమత్కృతి మొదలగునవి భారతాదు లగునుద్గ్రంథములలోఁ గ లవుగదా యనియు, మఱియుఁ బుక్కిటి పురాణములయందును ననేక చిత్రకథలు పెద్దలచేఁ బరంపరగఁ జెప్పఁబడుచుండును గదా యనియు భాషాచమత్కృతిం జూపుపొత్తముల నేల రచింపఁగూడదనియు నవి విద్యార్థులకు మిగుల నుపయోగకరములుగా నుండు సనియు వా రూ హించి యట్లు గావించియుందు రని తోఁచుచున్నది. అట్టియూహ యొకరినిబట్టి యొకరికి వచ్చి క్రమక్రమముగా వృద్ధి నొందినది గాని యొక్క సారియే వచ్చినది కాదు. వా రుండెడికాలమే యట్టిమార్పు గలిగించినది. ఆయాకృతిపతులును వారివారి కారీతీ గ్రంథముల రచిం<noinclude><references/></noinclude> h8ak88rlix2kus19hzq5sb3skkb3oef 104 233181 589947 2026-10-19T00:09:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xi. చుట కే ప్రోత్సాహ మిచ్చుచు నుండెడివారు. (కాని యీయూహ మతిమాత్రమై దేవునికిఁ గృతిగా నియ్యఁబడిన గ్రంథములు సైత మా విధమున నే రచియింపఁబడెను!) ఈ కారణమునఁ బ్రౌఢ ప్రబంధములు లెక్కలేన...' 589947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xi. చుట కే ప్రోత్సాహ మిచ్చుచు నుండెడివారు. (కాని యీయూహ మతిమాత్రమై దేవునికిఁ గృతిగా నియ్యఁబడిన గ్రంథములు సైత మా విధమున నే రచియింపఁబడెను!) ఈ కారణమునఁ బ్రౌఢ ప్రబంధములు లెక్కలేనివి రచింపఁబడెను. అయినను c అత్యుచ్ఛయఃపతన హేతు19 వను న్యాయమున కవి గుఱియయ్యెను. కవితాశక్తి కిప్పుడు నూతనప పంచము నిర్మింపఁబడుచుండెను. మధ్యకాలకవులగ్రంథము లన్న ననా దరము జనించుచుండెను. ఈ నూతన ప్రపంచము నిర్మింపఁబడుటకు నిం చుకముందే యనగా పై రెండవవిధము పరిపూర్ణవ్యాప్తిని జెందియున్న సమయముననే యీ భ ద్రాపరిణయ ము అనుప్రబంధము రచియింపఁబడెను. భద్ర యను పేరు గలకన్యారత్న ముయొక్క పెండిలికథ యిందుఁ జెప్పఁబడెను గావున దీని కీనామము గలిగెను. ఈభద్రా దేవి శ్రీకృష్ణునియష్టమహిషులలో నొక తె. దీనిం బట్టియే యిందలి క థానాయకుఁడు శ్రీకృష్ణుఁ డని తేటపడుచున్నది. ఈగ్రంథమునకుఁ గృతిపతి శ్రీరాజా రావు వేంకటమహీపతి గంగాధర రామరాయబహద్దరుగారు. వీరు శ్రీపీఠి కాపుర సంస్థానాధీశ్వరులు. " GG దారతాద్యధిక గుణ కులం ” బగుపద్మనాయకులంబున జనన మందినమహాపురుషులు. ప ద్మనాయక కులజుల నే " వెలమ ” వారని చెప్పుదురు. వెలమవా రను పేరు గలుగుటం గూర్చి యొకానొక కవిచంద్రుఁడు తన గ్రంథమున నిట్లు' త్ప్రేక్షించియున్నాఁడు. " చ, ఉరుతరపద్మనాయకకు లోద్భవు లైనా కుమారు లందఱుకో వైరవరులై, ఆయాంతకస విక్రములై, మహనీయులై నిరం తరమును ముఖ్యవర్ణగణి తం బగు పౌరుష నామ ధేయ మే<noinclude><references/></noinclude> ffs48gdj3411zxijehe6e5pfj3h0p87 104 233182 589949 2026-10-19T00:10:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xii. వరబిరుదంబుగా వెలమ శ్రీ వా రన విశ్రుతి గాంచి రిమ్మహిన్." (ఇది స్వభావూక్తియ యని చెప్పవచ్చును. ) ఆంధ్రభాషాయోషామణికిఁ జిరకాలమునుండియు నీపద్మనాయక ప్రభు వులయవలంబనమే విశేషముగ...' 589949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xii. వరబిరుదంబుగా వెలమ శ్రీ వా రన విశ్రుతి గాంచి రిమ్మహిన్." (ఇది స్వభావూక్తియ యని చెప్పవచ్చును. ) ఆంధ్రభాషాయోషామణికిఁ జిరకాలమునుండియు నీపద్మనాయక ప్రభు వులయవలంబనమే విశేషముగా నున్న దనియు, నీవెలమవారిలో సం స్కృతాంధ్రభాషలు రెంటియందుఁ గాని యొక దానియందుఁగాని పాం డిత్యమో, పరిశ్రమమో, పరిచయమో, యాసక్తి యో, యభిమాన మో లేని వారుండుట యరుదే యనియు నెల్లరు నెఱింగిన విషయమే. వీ రిలోఁ గొందఱు కవులును గలరు. వీరి వంశావతారముం గూర్చి బహు గ్రంథములయందు విశేషముగ వర్ణింపఁబడియుండుట చే నది జగత్ప్ర సిద్ధమయియే యున్నది. ఈగ్రంథమునందును బద్మనాయక వంశాభిన ర్ణనము గలదు. కావున దానింగుఱించి నే నిట వేఱుగ వ్రాయనక్క ఏతత్కృతినాయకుఁ డగుశ్రీగంగాధర రామరాయ ప్రభువరునిం గూర్చి వ్రాయుటకు నస్మాదృశు లగుసామాన్యులు శక్తులు గా నేర ర నుట యతిశయోక్తి గాదు. ఆశ్రితజనసంరక్షణము, పండితజనాదరణ ము, కవిజనపోషణము "మొద ల గు సద్గుణము లీ మహారాజునకు సహజ ములై యుండెడివి. ప్రజల యెడల వీరి కుండినయనుగ్రహ మనిర్వాచ్య మని వయసు చెల్లినవా రిప్పటికి నీ ప్రభువును వేనోళ్లఁ బొగడుచుందు రు. మఱియు సత్కార్యాచరణమున వీరికి సాటియగుప్రభువు నాకా లమునఁ జూచియుండలే దని జనులు చెప్పుదురు. వేయేల వితరణము నఁ గలియుగసూర్యపుత్రుండనియు, సాహసమున సభినవవిక్రమార్కుం డనియు, విద్యయం దపరభోజుం డనియుఁ, బ్రజారక్షణమున రెండవ యజాతశత్రుం డనియు నీరాజేంద్రుఁడు ప్రఖ్యాతివడ సె నని స్వార్థపరా యణులుగాని వృద్ధు లిప్పటికిని బ్రాస్తానవశమునఁ జెప్పుచుందు రన నీ<noinclude><references/></noinclude> dq8an55bbjif9ljdkr46i99rm25ydwq 104 233183 589950 2026-10-19T00:10:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 xiii. యనను గూర్చి యెంతగ వ్రాయవచ్చునో యోజింపుఁడు. అయిన నవి యసం పైని వ్రాసినవి యథార్థోక్తులు గాని యతిశయో క్తులు గావు. వాని కన్నిటికిని దృష్టాంతములును లేకపోలేదు. ఖ్యాకములుగా న...' 589950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>6 xiii. యనను గూర్చి యెంతగ వ్రాయవచ్చునో యోజింపుఁడు. అయిన నవి యసం పైని వ్రాసినవి యథార్థోక్తులు గాని యతిశయో క్తులు గావు. వాని కన్నిటికిని దృష్టాంతములును లేకపోలేదు. ఖ్యాకములుగా నున్నవి. అవి యన్నియు వేఱుగ నొకపుస్తకరూపము న నుండఁదగినవి. గ్రంథ విస్తరభీతిచే వానిలోఁ గొన్నిటిమాత్ర మిచ్చ ట వ్రాయుచున్నాను. మఱి ఆశ్రితజనసంరక్షణము : అనేకులగు నాశ్రితులకు దైనిక,మా సిక, వార్షిక ప్రదానముల నేర్పఱిచి, వారిని రక్షించుచుండిరి. యుఁ గొన్ని కుటుంబములకు సైతము తమసంస్థానంబున నెవ్వియైనఁ గా ర్యములు తటస్థించునప్పుడు మఱికొన్ని యీవులు దయచేయఁబడుచుం డునట్టియే ర్పాటులు కూడఁ గావించియుండిరి. అం దనేకములు నేఁటిద నుక నేతత్సంస్థానంబున (ఇప్పటిప్రభువరునిదయాతి రేకంబున నవిచ్ఛి న్న గతిని జరుగుచున్నవి. ఇంకను ననేకులకుఁ దమయనుగ్రహముమీఱ నిమేబడు ' లను పేరుగల భూములను విశేషముగ నిచ్చియుండిరి. ఇట్టివి యీరామరాయ రాజ్యమునఁ బెక్కులు గలవు. మఱియు ననేకాశ్రితు లకు విశేష భూములను దానము చేసిరి. పైని వివరింపఁబడిన వన్నియ నాయాయాశ్రితులచేతను, దత్సంతతులచేతను నిరంతరాయములు గ ననుభవింపఁబడుచున్నవి. శాశ్వతము అగునిట్టియేర్పాటులను గావించి న యీప్రభువరుని వదాస్యతను దలంచుచో నొకానొకకవి చెప్పిన యీంది పద్యము జ్ఞప్తికి రాకమానదు. " ఉ. భూతి ఘటింప మానవుల పుణ్యవశంబున ఫాలసీమలక్ ధాత లిఖించెనా, యొకరి నాఁటి, దదేటికి? ; రావువంశజుం డైతగురామరాయవసు ధాధిపుఁ డెవ్వరికై లిఖించు ? నా వాత తదాత్మజాత్మజప కంపర కెల్ల ఫలించు నెప్పుడున్. " పండితజనాదరణము : అ నేక మండలంబులనుండి యసంఖ్యా<noinclude><references/></noinclude> mt0crec51ylr5krwwfzq3u5rxpg5l3i 104 233184 589951 2026-10-19T00:11:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XV. యో వీరు చేయించియుం సత్కార్యాచరణము :- గ్రామములఁ గట్టించుట, చెఱువులు త్రవ్వించుట, మొదలగుసత్కార్యము లెన్ని రె డిరి. మఱియు, పేదసాదులయందలి కారుణ్యమునకు మితియే లేకుండెడి దని త...' 589951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>XV. యో వీరు చేయించియుం సత్కార్యాచరణము :- గ్రామములఁ గట్టించుట, చెఱువులు త్రవ్వించుట, మొదలగుసత్కార్యము లెన్ని రె డిరి. మఱియు, పేదసాదులయందలి కారుణ్యమునకు మితియే లేకుండెడి దని తెలియవచ్చుచున్నది. ఏతద్విషయములకుఁ దార్కాణము లనేక ము లున్నను వానిలోఁ గొన్నిటిని మాత్ర మిచ్చట నుదాహరించు చున్నాను. . (1) గ్రామములఁ గట్టించుట: తమరాజ్యములోనిదియు, గోదా వరీమండలమునకు ముఖ్యపత్తనముగా నెన్నఁబడుచుండునదియు నగు కాకినాడపురంబును జేర్చి తమ తండ్రిగారిపేరితో సూర్యారావుపేట ' యనుగ్రామమును గట్టించిరి. మఱియుఁ దమరాజధాని యగుపీఠికాపు రమును జేర్చి యుత్తరదిశయందు . కుమారనగర ' మను క్రొత్త పేటను గట్టించిరి. వీనిందెలుపుపద్యములలో గ్రంథవం దున్న వానినే వ్రా సెదను. " మ. అతులాబ్ధ్యంతిక కాకినాడలో పాంతస్థల స్థాపితా యతగత్ప్రయత నాది సంకలిత నూర్యారాయ పేటాఖ్య భూ తరగ్రా మనిదాన ! &c " &e తృతీయాశ్వాసము 119 ప. (2) చెఱువులు త్రవ్వించట: తమరాజ్యమునందలి మల్లవర మను గ్రామమున నొక గొప్ప చెఱువును దవ్వించి, తత్య్రాంతమున నుండు ప్రజలకు మ హెూపకారముం గావించిరి. పెద్దాపురము తాలూకాలో లింగమపర్తి కడ నుండుతిమ్మరాజు చెఱు వొకటి తప్ప దీనితో సరివచ్చు పెద్ద చెఱువు గోదావరీమండలంబున వేఱకటిలేదు. మఱియు సూర్యా రావు పేటలోఁగూడ నొక పెద్ద చెఱువును ద్రవ్వించియున్నారు. కాకినా డ, సూర్యారావుపేట, రామారావుపేట, జగన్నాథపురము, ఫాస్టరు పే ట, పేక రాజుపేట అనుస్థలములలో నుండునసంఖ్యాకు లగుజనులకు జ<noinclude><references/></noinclude> glhb6czjml532x1g686eu6idvvozleh 104 233185 589952 2026-10-19T00:11:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xvi. లయంత్రములద్వారమున నవారిగ వారి నొసంగుటకు నీ చెఱు వేయి ప్పు డాధారమై యున్నది. కుమారనగరము మొద లగుచోట్ల నింకను న నేక తటాకములు వీరు త్రవ్వించినవి కలవు. మల్లవరపుఁ జెఱువును గూ...' 589952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xvi. లయంత్రములద్వారమున నవారిగ వారి నొసంగుటకు నీ చెఱు వేయి ప్పు డాధారమై యున్నది. కుమారనగరము మొద లగుచోట్ల నింకను న నేక తటాకములు వీరు త్రవ్వించినవి కలవు. మల్లవరపుఁ జెఱువును గూ ర్చి యీగ్రంథమున నిట్లువర్ణింపఁబడియున్నది. ! c క. భీమధ్వనిభరితజయధ, మామా ! చౌహత్తిమల్ల మల్లవరాఖ్య గ్రామోపొంతవినిర్మిత, భూమహితాంభోధితులిత భూరితటాకా !" చతుర్థాశ్వా. 104 పద్య. (3) ఆరామప్రతిష్ఠాదులు : — అనేక స్థలంబులలో న నేక ఫలజాతులు గలయ నేక కారామంబులు వీరు వేయించిరి. ఇది మొదలగు కార ణం బులం బట్టి యీపుడమిపై శాశ్వతము లగుననేకసత్కారములను జేయించి చిరతరయశంబును, నమేయసుకృతంబును సంపాదించినయీ రాజచం ద్రుఁడు, ఁ తే. ధరణిఁ బరఁగుఁ బొగడ్త యెందాక సంత కాలమును బుణ్యలోకంబు | గలుగు నండ్రు.” అనుభారతవచనమునకు లక్యుభూతుఁ డగుచున్నాఁ డని సంతోషపూ ర్వకముగఁ దెలుపుడు సేయుచున్నాఁడను. వితరణసాహసాదిసద్గుణములు :—పై వానివలననే యీవదాన్య శేఖరుని వితరణాది సద్గుణములు దెలియుచున్నను, నింకొక ముఖ్యవిషయ ముగూడ నిందుఁ జూపుచున్నాను. రావువంశముక్తావళిని రచియించి కృతిగా నొసంగిన శ్రీ దేవులపల్లి సుబ్బరాయ శాస్త్రిగారియెడ నీమహారా జు చూపినయాదార్యము మిగులఁ గొనియాడఁదగినదియై యున్నది. అది చదువరులకు విశదమగుపొంటెఁ దత్కవికృతం బగుమ హేంద్రవిజ యమునందలిక విజీవితమునుండి కొన్ని పంక్తు లిచ్చట గ్రహించుకొను చున్నాఁడను.<noinclude><references/></noinclude> g2gtdwy3f6n5muvddtterrs0jlj5n5l 104 233186 589953 2026-10-19T00:11:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xvii. రావువంశముక్తావళి యను పేరిట విలసిల్లుత నవంశ చారిత్రము ను (క్రీ.శ.) 1882 వ సంవత్సరమునందుఁ గృతినంది, సాకల్యం బుగ గ్రంథ మంతయుఁ జిత్తగించి, తమ పూర్వ రాజన్యులమా న్యచారి త్య్రాకర్...' 589953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xvii. రావువంశముక్తావళి యను పేరిట విలసిల్లుత నవంశ చారిత్రము ను (క్రీ.శ.) 1882 వ సంవత్సరమునందుఁ గృతినంది, సాకల్యం బుగ గ్రంథ మంతయుఁ జిత్తగించి, తమ పూర్వ రాజన్యులమా న్యచారి త్య్రాకర్ణనమువలనను, ననల్పకల్పనా శిల్పనంబులం ద సరినకవితామాధుర్యంబునకును, నానందపరవశులై యిందుల కుం దగినస త్కారంబేఁ జేయఁగలనే యని నారాజ్యంబ మీ కి చ్చితి ప్రతి నని యీక విసార్వభౌముని సింహాసనాసీనుం గావించి, తమయభినవభోజరాజబిరుదాంకము నన్వర్థంబుగ నొనరించిరి. పిమ్మట నిక్కవితాపట్టభద్రుండు దేవా ! యీరాజ్యభారంబు వహియింప దేవరభుజదండంబె సమర్థంబు గాని నే సమర్థుండ నే యని తత్రణంబ వారి రాజ్యంబు వారికి సమర్పించి &C." విద్యాధికత :—భాషాభిమానము, విద్యయం దభిరుచియు నుండ నిచోఁ గవులను బండితులను నాచరించుట యంతగాఁ బొసఁగదు. అ నాకు లగుకవులను, బండితులను విశేషముగ గౌరవించియుండుట చేత నే యీనృపవర్యుఁడు విద్యాధికుఁడై యుండె నని చెప్పవచ్చును. ఇదిగా క యప్పుడప్పు డాయాకవులను, బండితులను వారి వారిప్రజ్ఞలనుబట్టి యనేకము లగుప్రశ్నములు చేయుచు వారివారి త్యుత్త కములసాధు త్వాసాధుత్వమును గూర్చి వక్కాణించుచు వినోదించు చునుండెడి వారఁ ట! ఒకప్పు డొకవిఫ్రుఁడు శ్రీయుతు లగువారిసన్నిధిని హరికథఁ జెప్పు చుఁ దాను గవియుఁగూడ నై నట్లు తనమిత్రులచే నాసభలో వెల్లడిచే యించుకొనఁగా, శ్రీప్రభువు వారియనుజ్ఞ ననుసరించి తత్సన్ని ధానవర్తు లలో నొకరు “శ్రీరాజా వారిమీఁద నొక పద్యము నాశువుగ రచింపుఁ డని కథానంతరమునఁ జెప్పినప్పు డక్కని యొకసీసపద్యమును జదివె నఁట ! అప్పు డారామరాయధరణీశ్వరుఁడు తనబహు గ్రంథ ద్రష్టృత్వ<noinclude><references/></noinclude> jbkmxu4eplbzl4z3zuuj0j8gj9od2zi 104 233187 589954 2026-10-19T00:11:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XVIll. ము వెల్లడికా నక్కవితో ॥ దానుగారూ ! ఇందలి మొదటియాఱుపాద ములు నేనాయాగ్రంథములలోఁ జూచిన వే. (ఆగ్రంథములపేరులు చె ప్పిరఁట !) ఏడవ పాదము నేను జదివిన దే కాని యెందున్నదో యిప్పు డు కి...' 589954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>XVIll. ము వెల్లడికా నక్కవితో ॥ దానుగారూ ! ఇందలి మొదటియాఱుపాద ములు నేనాయాగ్రంథములలోఁ జూచిన వే. (ఆగ్రంథములపేరులు చె ప్పిరఁట !) ఏడవ పాదము నేను జదివిన దే కాని యెందున్నదో యిప్పు డు కి రాలేదు. ఎనిమిదవ చరణమున నా పేరు గలసగముమాత్ర ము మీరు రచించిన దే” యని వాక్రుచ్చిరంట ! దీనింబట్టి యీ ప్రభు యీప శిరోమణి "కెంత భాషా జ్ఞానము నెంతగ్రంథావలోకనము నుండెడిదో యూహింపుఁడు. వీరికి సంస్కృతాంధ్రములయందేకాక యాంగ్లేయ మహమ్మదీయ భాషలయందును పరిచయ ముండెడిదని తెలియవచ్చుచు న్నది. ప్రజారక్షణము :—దీనింగుఱించి విస్తరింప నక్కఱ లేదు. ఈ మహా రాజు పరిపాలనములోఁ బ్రజలకుఁ గలిగిన సౌఖ్యమునకు మేరయే లేకుండె నని చెప్పుదురు. వీరు సర్వవిధములఁ బ్రజలకు లోటుపాటులు లేకుండఁగనుంగొని సంరక్షించుచుండెడివారఁట. కావుననే " సీ. సకలవిద్వచ్ఛకో ఆ రకములా నందించె, విమతాన నాబ్జపా ళి ముకుళించె లలి మిత్రసవలయంబులు వికాసము నెందె, ఖలజన చక్రవాకములు గుందె బంధబృందానంద సింధువు లుప్పొంగె, ధర్మేతర ధ్వాంత తతులడంగా సత్సంతతుల కభీ శ్రీష్టము లెల్ల నీడేటిఁ, గుమతి చోర ప్రచా | గములు జా టెఁ బీరికా పురవందుగ్గ పృధుల సౌధ సింహపీఠోదయాచల శిఖరభాగ మధిగమించి యఖండూ జ్యరమఁ దాల్చి రామరాయాఖ్యచంద్రుండు ప్రబలుచుండ." ప్రధమా. 86 ప. 69 పుట అనుపద్యము సార్థకమై వీరి ప్రఖ్యాతిని వెల్లడించుచున్నది. ఈరాజేంద్రునకుఁ దనమాన్యచరిత్రము పూర్వరాజన్యుల చా రిత్రములం బోలు నని బాగుగాఁ దెలియును. ఇక్కారణముననే క్యా బోలు,<noinclude><references/></noinclude> aqyytxkwj4pkddi7zw8kt8g3vijhlug 104 233188 589955 2026-10-19T00:11:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xix. 'ఁసీ, వాల్మీకి యాదికావ్యంబొనర్పఁగఁ గదా, రాముని గుణకథల్ ప్రకట మయ్యె ద్వైపాయనుఁడు భారతంబొనర్పఁ గదా, పొంశవాదుల ప్రభావములు దెలి సెఁ గాళిదాసుఁడు కృతి ఘటన సేయఁగఁ గదా, భోజరాజు...' 589955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xix. 'ఁసీ, వాల్మీకి యాదికావ్యంబొనర్పఁగఁ గదా, రాముని గుణకథల్ ప్రకట మయ్యె ద్వైపాయనుఁడు భారతంబొనర్పఁ గదా, పొంశవాదుల ప్రభావములు దెలి సెఁ గాళిదాసుఁడు కృతి ఘటన సేయఁగఁ గదా, భోజరాజు యశంబు దేజరిల్లె ఘనత విద్యా నాధ కి నిక బ్బమునఁ గదా, తనరెఁ బ్రతాపరుద్రునిప్ర్ర సిద్ధి యిలను రాజనరేంద్రుండు . కృష్ణ దేవ రాయగలమహా రాజు బెల్లం కావ్యముఖమునఁ గాదె వి ఖ్యాతి గనిరి కానఁ గృతిసాటి వేగొండు గలదె తలఁప?" ప్ర. 16 ప. (22 పు.) అని యిక్కవిని బిలిపించి తననామము శాశ్వతముగా నుండునట్లు కృతి రచింపు మని యానతిచ్చెను. ( ఇమ్మహారాజచంద్రునిగుణగణాదిక ముం దెలియఁ జే యుదృష్టాం తము లనేకములు గలవు. అవియన్నియు నొక చరిత్ర రూపకముగ నుం డఁదగినవై యుండుటచే నిందు సూత్రప్రాయముగ వ్రాయఁబడినవి.) మహాత్తు లగువార లంతశుద్ధితోఁ జేసిన సత్కర్మములు వ్యర్థ ములు కావనునార్యోక్తి యు డిపూవకుండుఁ జిర కాలముదనుక సంతా నము లేనియీరామరాయ ప్రభువునకుఁ దత్సుకృతిఫలంబో యన, దశర మునకుఁ గొసల్యయందు శ్రీరామ చంద్రుండు పూలె, (పట్టమహిషియ గు) శ్రీమంగయాంబా దేవియందు "శ్రీ వేంకటకుమార మహిపతిసూ ర్యారావు బహద్దరు వారు ” (ఇప్పటి ప్రభువరులు) జనన మొంది యసా రానందము, గలిగించిరి. ఈ హేతువులం బట్టియుఁ, బై ని వ్రాసిన వానిం బట్టియు, CC క. తనయుఁడు, జెఱువురు, గావ్యం / లు, విధానము, గుడి, వనంబు, భూదేవస్థా పవమును నను నీయేడును జను శాస్త్రములందు సప్తసంతతు లనఁXజ్.” అనురీతిని శ్రీగంగాధర రామరాయ ప్రభువువారు సప్తసంతానసంస్థాపకు లై రనియు, శాశ్వతవుణ్యలోక నివాసులై నిరంతర సౌఖ్యము ననుభవిం a చుచున్నా రనియు మనము తెలిసికొసఁగలము.<noinclude><references/></noinclude> ttdtwetciqcivnqhxjqsyf1g1lj41xf 104 233189 589956 2026-10-19T00:11:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XX. మఱియు "క. సంతానసప్తకములోఁ, జింతిత ఫలదాయకంబు శ్రీ చిరకీర్తి కరం బెంతయుఁ గృతి మాకది శ్రీ, కాంతక థాసుధను గూర్పఁ శ్రీ గావలయుఁజుమీ .” అని యీ ప్రభువర్యుం డేతత్కృతికర్తతోఁ బలికి...' 589956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>XX. మఱియు "క. సంతానసప్తకములోఁ, జింతిత ఫలదాయకంబు శ్రీ చిరకీర్తి కరం బెంతయుఁ గృతి మాకది శ్రీ, కాంతక థాసుధను గూర్పఁ శ్రీ గావలయుఁజుమీ .” అని యీ ప్రభువర్యుం డేతత్కృతికర్తతోఁ బలికి యీగ్రంథము గృతి నొందె నని మీకు విశదమే కదా! ఇంతదనుక నీభూమీంద్రునిగుణవి శేషములం గూర్చి సంక్షేపము గాఁ దెలిపియుంటిని. ఒక రిసుగుణము లిట్టి వని తెలిసికొని నపిమ్మట వారి రూపమెట్లుండునో యెఱుంగఁ గుతూహలపడనివారు సామాన్యముగా నుండరు. కావున వీరిసురూపమును గూర్చి యించుక వ్రాయుచున్నాను. నాపిన్నతనమున నేనీమహారాజును బలుసారులు సందర్శించి యుంటిని. ఈయనరూపము దివ్యరూప మని చెప్పవచ్చును. శరీరచ్ఛా య స్వర్ణ సదృశము. తేజ మనన్యసామాన్యము. ముఖము వికాసనం తమును, సలక్షణమును, కారుణ్యాది సాత్త్విక గుణసూచకమును, గాంభీ ర్యాది రాజసగుణద్యోతక మును నైయుండెను. ఫాలము మిగులవిశాల ము. నేత్రములు పద్మదళసదృశములు. కటాక్షములు కరుణరసప్రవా హజనకములు. సంభాషణము మృదుమధుర గంభీరము. దేహము బలి ష్ఠము. అప్పుడు నేను జూచినయానిరుపమాన సుందర విగ్రహ మిప్పటి కిని నాకన్నులయెదుట నున్న ట్లే తోఁచుచు, a " శా. రామారా యని కించుఁబందళకునౌ రా మార్కొనం జాలు + + + రామారాయనిరూప వైభవము + + + (ప్రధ. 85 ప.) అనుదానియం దతిశయోక్తి యేమియు లేదనిపించుచున్నది. ఇవి మొదలగు హేతువులంబట్టి, ¢ కీర్తి ప్రతాపసుభగః పుమర్థత్రయతత్పరః, ధురంధరశ్చ గుణవాక్షా, నాయకః పరికీర్తితః మహాకులీనతౌజ్జ్వల్యం మహాభాగ్య ముదార తా; తేజస్వితా విదగ్ధత్వం ధార్మికత్వా దయా గుణాః. ""<noinclude><references/></noinclude> qqqmyskm64x4wxj8i36kd7l56c9cmh6 104 233190 589957 2026-10-19T00:12:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxi. (కీర్తిప్రతాపములచే సుందరుండును, ధర్మార్థకామములయందుఁ డత్ప రుండును, భూమండలాధిపతియు, సద్గుణములు గలవాఁడు నగుపురుషుఁ డు కృతినాయకుఁడు గావలయును. మఱియు గొప్ప వంశమునందలిజ న్మ...' 589957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxi. (కీర్తిప్రతాపములచే సుందరుండును, ధర్మార్థకామములయందుఁ డత్ప రుండును, భూమండలాధిపతియు, సద్గుణములు గలవాఁడు నగుపురుషుఁ డు కృతినాయకుఁడు గావలయును. మఱియు గొప్ప వంశమునందలిజ న్మము, చేయవలసిన కార్యములయందు నైపుణ్యమును, తేజస్సును, ధర్మమునందే మనసు గలుగుటయును, మిగుల సౌందర్యము మొదలగు గుణములు కృతినాయకున కుండవలసిన వని యర్థము.) ఏ తాదృశమహనీయగుణగరిముండును, అసాధారణసౌందర్యవిరా జతుండునునగునిట్టి రాజ శేషుని కీగ్రంథమును గృతిగా నొసంగి ధన్య త్వముం గన్న పురుషుఁడు, అల్లమరాజును బ్రహ్మణ్యకవి . కీతఁడు నా ఇతఁడు ( ఆరామ ద్రావిడ' బ్రాహ్మణుఁడు. హరితసగోత్రుఁడు. రాయణాచలమాహాత్మ్యమును రచించిన రంగధామార్యునకుఁ బుత్రుఁ డు. ఎల్లనార్యునకుఁ బౌత్రుఁడు. ఇతనితల్లి గంగమాంబ, వైనతేయ విజయము, సత్యభాను విలాసము, కవిచకోర చంద్రోదయము మొదల గున నేకప్రబంధములను రచియించి మించిన రామకృష్ణకవి దరసోదరుఁడు. (రామకృష్ణకవితల్లికూడఁ గవనము చెప్పెడిదఁట ! నా రాయణాచలమాహాత్మ్యములో నీమెవ్రాసిన పద్యములు కొన్ని గలనని యు, నవి యాగ్రంథమున నేర్పాటుగఁ దెలియుచుండు ననియుఁ జెప్పు దుకు.) వీరిది పండితవంశము. వీరినివాసస్థలము పీఠికాపురమునకు సమీ పమున నున్న చేఁబ్రో లనుగ్రామము. సుబ్రహ్మణ్యకవి వికృతిసంవత్సర మునకు సరియగు క్రీ.శ. 1831 వసంవత్సరమున జన్మించెను. ఈతఁడు స్వగ్రామముననే నాగాభట్ల నరసక వివరుని చెంత నుభయభాషలయందు ను పాండిత్యము సంపాదించెను. గురువు పరలోకగతుండు కాఁగా సం స్కృతాంధ్రములం గల పెక్కులుత్కృష్ట కావ్యములు తనంతఁ దానే<noinclude><references/></noinclude> kp4z67weeistl90p7g53flp7s49iwwk 104 233191 589959 2026-10-19T00:12:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxii. చదివికొని యుభయభాషలయందును సంపూర్ణ పండితుఁ డయ్యెను. ఆంధ్రభాషయందు సీతనికాలమువఱకు నున్న గ్రంథములలో నీతఁడు” చదువనిగ్రంధము లేనేలేదని చెప్పుదురు. మఱియు నసుచరిత్రము, ఆముక్...' 589959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxii. చదివికొని యుభయభాషలయందును సంపూర్ణ పండితుఁ డయ్యెను. ఆంధ్రభాషయందు సీతనికాలమువఱకు నున్న గ్రంథములలో నీతఁడు” చదువనిగ్రంధము లేనేలేదని చెప్పుదురు. మఱియు నసుచరిత్రము, ఆముక్త మాల్యదయు నీతని కభిమాన గ్రంథములుగా నుండెడినఁట ! లక్ష్మీసరస్వతు లిరువురు నొక్కచోట నుండనేర రనునానుడి యిక్కవిపట్టుసయథార్థమై యుండుట చేఁగాఁబోలు నీతఁడు కుటుంబపో క్షణము జరుగక కొన్ని చోటులకుం బోయియచ్చటచ్చటఁ గవనము చె ప్పుచు దానిపలన జీవయాత్ర గడపికొనుచుండెడివాఁడు. ఈతడుజ్యే తిషమునందుఁగూడ వి శేషపరిశ్రమము గలవాఁడగుట చే నాష్త్రజ్ఞ నయి త వితనిధనార్జనశ క్తి కిఁ గొంత తోడుపడు చుండెను. ఇట్లు కవిత్వమే జీవనాధారముగ సంచారము చేయుచు సీతఁడొకప్పుడక్కాలంబుస నాంధ్రభాషాపోషకుం డని ప్రసిద్ధి గాంచిన శ్రీకృష్ణభూపతి యనుమాడు గొల్లు సంస్థానాధినాథుని పై శతకము రచించి యాతనిసందర్శనము చే సె ను. కవికులమందారం బగునామహారాజుసభయం దప్పుడు మంత్రిప గడసూర్యప్రకాశక వివరుఁడు మొదలగును ప్రసిద్ధకవులు పలువు రుండిరి. సాధారణముగాఁ బండితులలోఁ గాని, కవులలోఁగాని యొండొరులయె తల మాత్సర్యము లేని వారుండుట యరుదు గావున నచ్చటివా రెట్లయి న నిక్కవి నోడింపఁ దలంపుఁ గొని యీతని నచ్చటఁ గఠినముగాఁ బరీ క్షింపఁగడంగిరఁట ! పరీక్ష కులు వయసు చెల్లినవారు. ఈతఁడు చేతన యసువాఁడు. అయిన సీతఁ డాపరీక్షల కెల్ల నోర్చి సదుత్తరము లిచ్చి యాకృష్ణ భూపతి మెప్పుఁ గాంచెను. అక్క ఠిన పరీక్షలోని యొండు రెండు విషయముల సుదాహరించుచున్నాను. శ్లేషయమకధ్వన్యాద్యలం కార ములతో గొన్ని పద్యము లాశువు నరచింపఁ గోరంగా నిక్కవి వానినెల్ల నిరాయాసముగ రచించెనఁట ! అంతటఁ దనివిసనక యొక సమస్య<noinclude><references/></noinclude> 2s3ubqfrgb05p5bv7x7k72rjjwdnww6 104 233192 589960 2026-10-19T00:12:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxiii. సఁగీ దాని నాశువునఁ బూరింపు మనుఁడు నిక్క క్కవికుఁజరుం డిట్లు పూ రించెను. " ఉ. వట్రువహారరత్నములు వన్నె నగల్ పులిమీఁద వచ్చునా పుట యటన్న రీతి జిగిఁ బొల్పగుచూచుక లీలఁ జూచుచు...' 589960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxiii. సఁగీ దాని నాశువునఁ బూరింపు మనుఁడు నిక్క క్కవికుఁజరుం డిట్లు పూ రించెను. " ఉ. వట్రువహారరత్నములు వన్నె నగల్ పులిమీఁద వచ్చునా పుట యటన్న రీతి జిగిఁ బొల్పగుచూచుక లీలఁ జూచుచుకొ దొటిల నేల ? జేలఁగొని గోరుల నెక్కుము నాథ ! యంచుఁ దాఁ గుట్రయొనర్చె లేము తన + బ్బలయుబ్బు సహింపలేమి చేజ్.” తరువాత నీక్రింది పద్యమున కర్థము చెప్పు మని పృచ్ఛకుడు నాతం డు వెంటనే చెప్పెనఁట! . (క, కమలాకరకమలాకర, కమలాకరకమలక మలక మలాకరమై కమలాకరకమలాకర, కమలాకర మైన కొలను గనిరాసుదతుల్." గ్రంథవిస్తరభీతిచేఁ ఔపద్యమున కాతఁడు వ్రాసినయర్థము నిచ్చట వ్రా య లేదు. పిటఁ గృష్ణభూవరుఁడు సుబ్రహ్మణ్యకవి పాండిత్యాతిశయము నకు సంతసించి, శతకమును విని, తద్రచనాకాశల్యమునకు నాతని మీ గులఁ బొగడుచు, దానిం గృతిగాఁ గొని, విశేషసత్కార మొనర్చి త నయాస్థానమునఁ గవిగా నుండునట్లు కోరెను. ఇక్కాలంబునంబోలె నాదినములయందు రాకపోకల కనువగుమార్గంబులు లేమిం జేసియు, నాసంస్థానము తననివాసగ్రామమునకుఁ గడుదూరమున నుండుటం జే సియు నిక్కని యచ్చట నుండుటకు సంగీకరింపక యాభూపతిం బ్రా ర్థించి సాంవత్సరిక బహుమాన మిచ్చున ల్లొడంబఱుచుకొని కొన్ని నా శ్లీచ్చటనుండి మఱల స్వస్థానముం జేరెను. ఇట్లు పదియాతేఁడులదాఁ క నీతనికి మాడుగొల్లు సంస్థానంబున వార్షిక సమ్మాన మొసంగఁబడుచు నే యుండెను. ప్రప్రథమమున నీతఁడు మాడు గొల్లు 1853 వ సత్సర మున నరిగె నని చెప్పుదురు. ఇక్క.వి క్రీ.శ. 1869 వ వత్సరమున శ్రీపీఠికానగరాధినాథుని<noinclude><references/></noinclude> bwoqnpqcvh063erahn3jm60d7t4k8r9 104 233193 589961 2026-10-19T00:12:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxiv. సందర్శింపఁగా వా రీతనికి మాసవేతనము నొసంగు నేర్పాటు గావించిరి. ఇట్లు నాలు గేండ్లుగడచినపిమట శ్రీరాజావారు భద్రాపరిణయము (ఈ గ్రంథము) ను గృతిగా నొనర్ప ననుమతియిచ్చిరి. ఇక్కవి...' 589961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxiv. సందర్శింపఁగా వా రీతనికి మాసవేతనము నొసంగు నేర్పాటు గావించిరి. ఇట్లు నాలు గేండ్లుగడచినపిమట శ్రీరాజావారు భద్రాపరిణయము (ఈ గ్రంథము) ను గృతిగా నొనర్ప ననుమతియిచ్చిరి. ఇక్కవి యనేక గ్రంథములను రచించెను. వానిం గూర్చి యించు వ్రాయుచున్నాను. (1) శ్రీకృష్ణ భూపతిలలామశతకము : దీనింగూర్చి పైని వ్రా యఁబడిమేయున్నది. ఇది మిగులఁ బ్రౌఢమైనశతకము. కవి దీనిని (క్రీ. శ. 1853) దనయిరువది రెండవ య్యేట రచిం చెనఁట. (2) శేషధర్మములు:- ఇది యాతాశ్వాసముల పద్యకావ్యము, ఇది శాలి వాహనశతకము 1790 (క్రీ.శ. 1867) వత్సరమునఁ బ్రారం భింపఁబడినట్లు కవి యాగ్రంధమున వ్యాసి కొనియున్నాఁడు. (3) పాపయమంత్రిశతకము : ఇది పైగ్రంథము రచించుట కు నించుక పూర్వముననో తరువాతనో వ్రాయఁబడినది. (4) ఆత్మబోధము :—ఇది శ్రీమచ్ఛంకరాచార్యనిరచితనం వృ తగ్రంథమునకుఁ దెలుఁగు. అందలి యొక్కొ కశ్లోక మిందొక్కొక పద్య ముగాఁ దెలిఁగింపఁబడినది. ఈపుస్తకము శా. శ. 1798 ( క్రీ. శ. 1875.) వసంవత్సరమునఁ బూర్తి గావింపఁబడినదని గ్రంథాంతమునఁ గవి వ్రాసియున్నాఁడు. (5) మణిధ్వజ చరిత్రము : ఈగ్రంథము లభింపమిచే దీనికా లముంగూర్చి వ్రాయవలనుపడ లేదు. (6) సింహాద్రి రామాధిపశతకము : ఈశతకము శా.శ. 1799 (క్రీ.శ. 1876) వ సంవత్సరమున రచియించినట్లు కవియే యందు వ్రా సియున్నాఁడు. శంకరాచార్యవిరచిత మగు ప్రశ్నోత్తరమాల యనుసం<noinclude><references/></noinclude> ea6gg34yzjbxll361b9ndjtjgg35ota 104 233194 589962 2026-10-19T00:13:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XXV. స్కృత గ్రంథమునందలిముప్పదినాలుగు తెలుగుళ్లోకములును, వానికిఁ గవిచేసిన తెలుఁగుపద్యములును నీశతకమున నున్నవి. (7) భద్రాపరిణయము : ఇది శాలివాహనశకము 1901 (క్రీ.శ. 1878) వ వత్సరమున శ్రీగ...' 589962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>XXV. స్కృత గ్రంథమునందలిముప్పదినాలుగు తెలుగుళ్లోకములును, వానికిఁ గవిచేసిన తెలుఁగుపద్యములును నీశతకమున నున్నవి. (7) భద్రాపరిణయము : ఇది శాలివాహనశకము 1901 (క్రీ.శ. 1878) వ వత్సరమున శ్రీగంగాధర రామరాయ ప్రభువర్యునకుఁ గృతిగా నీయఁబడుట మొదలగు విషయము లీగ్రంథమునందలిచరమప త్ప్రమున నున్న సీసపద్యమువలనఁ దెలియవచ్చును. (8) శ్రీకృష్ణకల్యాణము :--హరివంశమునందలిగోవింద పట్టాభి “షేకకథ ననుసరించి మూఁడాశ్వాసముల పుస్తకముగా రచింపఁబడినది. ఇదియే యిక్కనిరచించిన వానిలోఁ గడపటి గ్రంథ మని తోఁచుచున్నది. కంబున వేయు నెనిమిదినూఱు ఇది నడరిన బహుధాన్య వత్సరమునఁ " బ్రారంభింపఁబడినట్లు కవియే యవ తారికలో వ్రాసికొనియున్నాఁడు. ఇది క్రీ.శ. 1878 వసంవత్సరమగును. (9) చాటుధారాచమత్కారసారము :- సంస్కృత భాషలోఁ జాటువులుగ నుండి పండితులచేఁ బరం పరగఁ జదువఁబడుచుండునవియు సామాన్యులకు నర్థము కానివియుఁ, జమత్కారముగా నుండునవియు నగుశ్లోకములకుఁ బరిపూర్ణ వ్యాఖ్యానమును వ్రాసి యిక్క వియాగ్రంథ మున కీ పేరు పెట్టెను. ఇందుఁ బూర్వాధునిక విద్వత్కవివిరచితంబు ల గున నేక శ్లోకంబులును, 'వానికి వ్యాఖ్యానమును గలవు. మాడుగొల్లు సంస్థానంబున ౪ కమలాకర ' అను పద్యమున కర్థ కర్త మడుగబడుట చేతనే యిక్కవి వాడుక లోనిక ఠినశ్లోకంబుల నన్నిటిని జేర్చి యీ గ్రంథముగ నని చెప్పుదురు. " కవి గుణాదికము. విద్య గలచోట గర్వము వెలయుచుండు” నని సామాన్యము గాఁ జెప్పుదురు. ఇక్కవి శ్రేష్ఠుం డుభయభాషలయందును సంపూర్ణ d<noinclude><references/></noinclude> ombrzf2frqhf38vnhd98m9ztli4svlg 104 233195 589963 2026-10-19T00:13:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxvi. పాండిత్యము గలవాఁడై యుండియు గర్వముగాని, స్వాతీశయభావము గాని లేనివాఁడై, వినయ సౌశీల్యాది సద్గుణసంపన్నుండై, యెవ్వ రేమని దూషించినను మాఱువల్కని సజ్జనుఁడై యుండె నని తెలియుచు...' 589963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxvi. పాండిత్యము గలవాఁడై యుండియు గర్వముగాని, స్వాతీశయభావము గాని లేనివాఁడై, వినయ సౌశీల్యాది సద్గుణసంపన్నుండై, యెవ్వ రేమని దూషించినను మాఱువల్కని సజ్జనుఁడై యుండె నని తెలియుచున్నది. ఈ హేతువు చేత నే కాఁబోలు విఖ్యాత వినయుండ ' ననియు, 'సత్కవివి ధేయుఁడ' ననియు, దనగ్రంథములయందు వ్రాసికొనియున్నాఁడు. కవిసామ ర్థ్యాదులు. ను 66 6 " నని *క. అకలంక భారతీకరు, ణకుఁ బాత్రమపై సుధీజి శ్రీ నముచే నిల నె న్నికఁ గంటివి సుబ్రహ్మణ్యకవీంద్రా! సాహితీ రసాంబుధిచంద్రా!” (ఈ పద్య మిత నిష్క్రబంధములయం దన్నిటియందును నున్నది.) అని కృతిపతి తన్ను గూర్చి సంబోధించినట్లు చెప్పికొనుటవలన చతుర గర్భని రాష్ట్ర్యాష్యసం సబంధయమక కవితాఖిలాను శేషధర్మకావ్యమునను, “ ఉభయభాషాకవిత్వవిలసితు ” నని శ్రీకృష్ణ కల్యాణమునను జెప్పికొనియుండుటవలనను నిక్కవికుంజరుం డుభయ భాషలయందును నఖండ పాండితీవిభవముగలవాఁ డని చెప్పుటకు నంది యములేదు. ఈత నిగ్రంథములలో పనుచరితా దిప్రౌఢ ప్రబంధముల లో నుండు పద్యములతోఁ బోల్పఁదగిన పద్యము లనేకములు గలవు. మ ఱియుఁ జిత్ర, గర్భ, బంధకవిత్వముతోఁ గూడిన పద్యములు, ఉభయభా పాకంచాదులు, అనులోమనిలో మవృత్తాదులు, మొదలగుకవిత్వ ప్రౌఢీ మను దెలుపుపద్యములును నీతిని గ్రంథములయందుఁ గన్పట్టుచున్నవి. మఱియు గ్రంధస్థములు గాక యితరులవి ఁదఁ జెప్పఁబడిన ప్ర త్యేక ప ద్యములుకూడ మిగులఁ బోధములై, శ్లేషయమ కాద్యలం కారముల జోఁ గూడినవై యున్నవి. అందుఁ గొన్ని యుభయభాషానులోమని లోమాదినియమములతోఁ గూడిన పద్య ములునై యున్నవి. వి. ఇంతియ కా క మిక్కిలిక ఠినములగు శ్లోకములకు మేలైన వ్యాఖ్యానము గల చాటు<noinclude><references/></noinclude> idiox41r9cw3skpechkt34t9kj9u4um 104 233196 589964 2026-10-19T00:13:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxvii. ధారాచమత్కారసార' తనిసంస్కృతభాషాపాండిత్యమును, ‘కళా పూర్ణోదయము, లం కావిజయము ” మొద లై నగ్రంథములలోనియుభ యభాషాకందములకు నీతఁడు వ్రాసినయర్థములతో డిపక్త్రములు గల వేరొక చిన్న...' 589964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxvii. ధారాచమత్కారసార' తనిసంస్కృతభాషాపాండిత్యమును, ‘కళా పూర్ణోదయము, లం కావిజయము ” మొద లై నగ్రంథములలోనియుభ యభాషాకందములకు నీతఁడు వ్రాసినయర్థములతో డిపక్త్రములు గల వేరొక చిన్ని పొత్త వితనియాంధ్ర భాషా పాండిత్యమును వేనోళ్లఁ జా చున్నవి. కవిసామర్థ్యాదులను దెలుపుమఱికొన్ని విషయంబుల నిచ్చట వ్రాయుచున్నాను. బ్రారంభించి (1) ఇక్కవివర్యుఁడు “ఇక " అను పదముతోఁ యొక కంద పద్యముతో శ్రీరామరాయ ప్రభుచంద్రునికీర్తినివర్ణింపుఁ డని యప్పుడప్పుడు కవీంద్రుల నడుగుచువచ్చెనఁట ! ఈ పదము హ్రస్వాక్ష రము మీఁదియఱనున్న యున్న యక్షరము గలదగుటచేతను, మఱియుఁ గంద పద్యద్వితీయ పాదము గుర్వవసాయి యగుటవలన నట్టిగుర్వక్షరము పిమ్మట వచ్చుహ్రస్వాక్షరముపై నఱసున్న గలపదములొండు రెండుమా త్రమే యుండుటచేతను, (వెల్లఁకి, నాయఁకుఁడు ... . వారిక విస్ఫురింప 'కపోవుట చేఁగాఁబోలు) నితరకవులెవ్వరును దానిని రచియింపఁబూసక యుండిరఁట ! ఇట్లుండఁగా నొకప్పుడు శ్రీపీఠనగర సంస్థానంబునకు శతా వధాని యగుశ్రీమాక్, మాడభూషి వేంకటాచార్యకవితల్లజుఁడు రాం గా నీసుబ్రహ్మణ్యకవి యాయనను గూడఁ బైరీతినే యడిగెనఁట, తోడ నే యయ్యాచార్యకవి యాశువున, “ క, ఇంక నెవ్వరికీర్తులు నీ, ప్రకటగుణుం డైన రామ రాయ్మళ్ళ పృథ్వీస్థలిలోన్." త్సుకృతిజనపోషకునికీ, ర్తికి సరిగా రావుసుము అని రచించి చదివెనఁట. అంతట సుబ్రహ్మణ్యకవి యాపద్యము సరి గా లేదనియు, నందుఁ దప్పు గల దనియుఁ బలికెనఁట ! ఆచార్యులు బాగుగ నాలోచించి యందుఁ దప్పులే దని వాదించి కంట! అంత నీసు,<noinclude><references/></noinclude> dqh1pg5euoxei45l1bv3qurl6z80z4o 104 233197 589965 2026-10-19T00:13:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxviii. కవి శ్రీరాజావారిసన్నిధిని శతావధానిగారు మొదలగువా రుండఁగా నీక్రింధిపద్యము చదివెను. c¢ క. ఇఁక విను నీయశమునకుఁ ద, లఁకి శశికృశుఁ డయ్యునుమఱలఁ బెరుఁగ వేర్వే ల్లఁక్రియుఁ గొనె...' 589965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxviii. కవి శ్రీరాజావారిసన్నిధిని శతావధానిగారు మొదలగువా రుండఁగా నీక్రింధిపద్యము చదివెను. c¢ క. ఇఁక విను నీయశమునకుఁ ద, లఁకి శశికృశుఁ డయ్యునుమఱలఁ బెరుఁగ వేర్వే ల్లఁక్రియుఁ గొనెనెనొ తొలిమలకె, లఁకులను శ్రీరామరాయ! శ్రీ లలిత శ్రేయా ! " లే అంత నాచార్యులుగారు తమపద్యమునఁ దప్పు లేదని వాదించి రఁట ! (ఈయనకుఁ బ్రాసస్థానమున నఱసున్నలు కడనఱకు వచ్చునట్లు పద్యము రచియింపవలయు ననునూహ పొడకట్ట లేదని తోఁచెడి; దా, యట్టిపద్య మియనకుఁ గుదరకపోయేనేమో యనియైన నూహిం పవచ్చును; కాక యట్లు చెప్పక పోయిననుదోషము లేదని తలం చెనో యేమో !) తరువాత శ్రీప్రభువువారు వారివాదములను విని 6 ఆశుక విత్వమున మీరు గొప్పవా ' రని యాచార్యునితోడను, 4 ప్రబంధక విత్వమున మీరు గొప్పవా రని సుకవితోడను బలికి వారిని సత్క రించి పంపిరఁట, ఈవిషయమున నించుక చర్చింపవలసినవిషయ మన్నది. కొం దఱమతమున సబిందుక నిర్బిందుకససాంకర్యము చేయరాదు. కొం దఱమతమునఁ జేయవచ్చును. మఱియుఁ గొందఱు హ్రస్వాక్షరము పిమ్మట నున్నయరసున్నలనేకాని దీర్ఘాక్షరములపిమ్మట వానిని బాటింపన క్కఱలే దందురు. వీనికి లక్షణగ్రంథకర్తలు చూపిన లక్ష్యము లనేక ములున్నవి. అవి యప్పకవీయసర్వలక్ష ణ సార సంగ్రహాదిలక్షణ గ్రంథ ములు చూచిన గోచరించును. కావున గ్రంథవిస్తరభీతిచే నిచ్చట ను దాహరింప నైతిని. "ప్రాస స్సర్వేషు చైక ఏపస్యాత్ ' ఆనున్యాయమునుబట్టి యిట్టివాని సాంకర్యము చేయకుండుటయే కవియొక్క ప్రౌఢత్వమును, కవనముయొక్క దోష రాహిత్యమును సూచించును. కవిత్రయము వారి<noinclude><references/></noinclude> el8i72zhw19z7xcrehi9zbrro1qdnd3 104 233198 589966 2026-10-19T00:13:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxix. మత మిదియ యని తోఁచెడి. ఈసుబ్రహ్మణ్యకవి యప్పటిపట్టుదల పై నట్లు వచించి తనప్రజ్ఞను జూపేను. కాని యేకారణముననో తనగ్రం థములయందును నిట్టిసాంకర్యమును దీర్ఘాక్షరముపై వచ్చునఱసు...' 589966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxix. మత మిదియ యని తోఁచెడి. ఈసుబ్రహ్మణ్యకవి యప్పటిపట్టుదల పై నట్లు వచించి తనప్రజ్ఞను జూపేను. కాని యేకారణముననో తనగ్రం థములయందును నిట్టిసాంకర్యమును దీర్ఘాక్షరముపై వచ్చునఱసున్నకు :— యే యున్నాఁడు. “క. ఈగతి ఇప్పురి వెలువడి ! యాగోవిందుండు కతిపయాధ్వగతిఁ జనం గాఁ గేకయ పురి చెంతం | బాగగు......”” హ్రస్వాక్షరముపిమ్మటి దానికి ;-- ద్వితీ. 15 ప. (172 పు.) తగవు | వ్యగురుని... | అగు... నెం | చఁగ...” ప్రధ. 84 ఫ్రుట (2) శ్రీగంగాధరరామరాయ ప్రభువరునియనుగ్రహమునకుఁ బా త్ప్రుఁడైన సూరపరాజుమల్లపరా జనునొకగృహస్థుని నిక్కవి చూడం బోవ, నాతఁడు శ్రీరావు వేంకటన: హీపతిగంగాధర రామారాయ” అనునామ మిమిడ్చి యొకకందపద్య మాశువు నరచింపు మనఁడుఁ దత్ల ణమ యిట్లు చెప్పెనఁట ! 66 “క. శ్రీధర ! శౌరీ! వైకుం | రా! ధరశ్రీరావువేంక టమహీపతిగం గాధర రామా రాయ | ష్మౌధరునిం బ్రోవు మెపుడు కరుణాదృష్టిన్." (3) ఒకసారి యిక్కవి కాట్రావులపల్లె యనుగ్రామమున నొ కగృహస్థునింట స్నానము చేయుచు, నచ్చటినూ తినీరు కడుఁ జేఁదుగా నుండె నని పలుకఁగా, నాగృహమేధి 'యీయూర నుండునూతులలో నియుదక మెల్ల నిట్లే యుండు ననియు, దీనింగూర్చి యొక పద్యము ర చింపుఁ డనియుఁ గోరఁగా నీతఁ డీక్రిందిపద్యమును జెప్పెనఁట! "క. దేవాసురు లబ్ధిఁ దరువ | నావిర్భూత మయి హాల హల మపుడు మహా దేవునకున్ భీతిలి కా | ట్రావులపలినూతులందు డాఁ గెనుజుండీ.” (4) మాడుగొల్లు సంస్థానంబున నొకప్పు డొకనియోగికవి “వై అని యాక్షేపించుచురాఁగా వినివిని దిక కవిత్వము వైదిక క విత్వము వి.వినాయిక్కవి యిట్లు పలి కెనఁట !<noinclude><references/></noinclude> tvo7gehhr4iy30nyov9bg8hu9fpkgw5 104 233199 589967 2026-10-19T00:14:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XXX. " ఉ. చందనశాఖికన్న విరసంబుగ బూరుగ మేలటన్న విం దగినట్లు వైదికక విత్వసుధారసధారలెల్లఁ జె ల్వొందఁగ భూతలంబున ని శ్రీ యోగికవిత్వముతోడ సాటిగా దందురు బెట్టిదం బగు న టందురు కొందఱ...' 589967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>XXX. " ఉ. చందనశాఖికన్న విరసంబుగ బూరుగ మేలటన్న విం దగినట్లు వైదికక విత్వసుధారసధారలెల్లఁ జె ల్వొందఁగ భూతలంబున ని శ్రీ యోగికవిత్వముతోడ సాటిగా దందురు బెట్టిదం బగు న టందురు కొందఱు మూఢమానవుల్." కవిత్వ శైలి. ఇది మహీధర శిఖర నిర్దళత్ప్ర వంతీ ప్రవాహంబుంబోలి యనర్గళ ప్రచారంబై మిగులఁ బ్రౌఢమై విరాజిల్లుచున్నది. ఈతని కవిత్వమునం దాంధ్రపదములకంటే సంస్కృతపదములే యెక్కుడుగా నుండును. ఈతనికవితా శైలి దెలియుటకై యొక్కొకగ్రంథమునుండి యొక్కొక పద్యముమాత్ర మిచ్చట వ్రాయుచున్నాను. సీ. వినికి యొక్కొక పద్య యొకకల్పనమున శ్రీ కృష్ణ భూపతిలలామశతకము. మునకు నీ వర్పించు, కరులఘీంకారబం ధురతకుల్కి పుసఁగు సైంధవముల, బహుల హేపారవా • ర్భటికిఁ దలఁకి మొనసి నీ వెకశబ్ద మున కిచ్చుకాంచనాం, చితమణిపటలిదీధితికి వెఱచి యక్షరంబున కొక్క 4 లక్షగా నర్పించు, ఘననిష్క సంతతి ధ్వనులకడలి యిరవు లే కున్కి విబుధుల యిండ్ల వెడలి పాటె నెచటికోకాని నిప్ప చ్చ గంబు మత్స్యకులదీప ! దివ్యమన్మధసురూప ! పరమగుణధామ ! కృష్ణభూపతిలతామ! శేషధర్మములు. మ॰ తనయా ! నీనగుమోముఁ జూపిమదిలో దైన్యంబు వోఁబెట్టి చ క్కని నెయ్యంబున ముద్దుఁబల్కులు వినం గాఁ బల్కవే నిన్నుఁ బా సివరత్నా భరణాంబరార్థగజవా జిస్యంద నాందోళికా ద్యనవద్యస్థితు లేల లేల ? మందిరములే లా? నూఱువే లుండినన్? (తృతీయా.) (తామరపల్లి తిమయాభిధానుని శేషధర్మములనుండి యీ యర్థ మునే యిచ్చుపద్యము నీకింద నుదాహరించుచున్నాఁడను. ఈ రెంటి భేదమునరయుఁడు.)<noinclude><references/></noinclude> m1nr7mu3mnkasdhzdim9r1p2uxo62y1 104 233200 589968 2026-10-19T00:14:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxi. C మ. కొడుకా ! యెక్కడకేగితే! మొగమునా శ్రీ కుఁజూపి డెందంబులో ఇడలుం బాపుము ! నిన్ను ఁ బాసిన మణుల్ హర్మ్యంబులున్ దోఁటలుజ్ గుడుముల్ శర్కరలుక్ ధనంబులు నగల్ నొడువుల్ వోలె మమోరథార...' 589968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxi. C మ. కొడుకా ! యెక్కడకేగితే! మొగమునా శ్రీ కుఁజూపి డెందంబులో ఇడలుం బాపుము ! నిన్ను ఁ బాసిన మణుల్ హర్మ్యంబులున్ దోఁటలుజ్ గుడుముల్ శర్కరలుక్ ధనంబులు నగల్ నొడువుల్ వోలె మమోరథార్థవితతుల్ నూల్కొల్పలే వెవ్వియు౯." పాపయమంత్రిశతకము. క. న్యాయగునకుఁ దోడగు (ము | నాయకునకుఁబోలె మృగగణంబు లయిన ; న న్యాయగునిఁ దమ్ముఁడైనం | బాయును రావణునిఁబోలెఁ బాపయమంత్రీ. 45 హా అత్త బోధము. తే. విషయముల నిఁద్రియములు వ్యాపించుచుండ నాత్మవ్యాపించుగతిఁ దోఁచు శ్రీ విజ్ఞులకును జలదములు మింటఁ ఱవఁగాఁ జందురుఁడు పఱచుచున్న తెఱంగునఁ బద్మనాభ ! ( శ్లో. వ్యాపృ తేష్విన్టియే స్వాత్మా, వ్యాపారీ వావి వేకి నామ్ దృశ్య తేఁ థేషుధావత్సు, ధావన్ని పియథాశశీ. ) మణిధ్వజచరిత్రము . . శ్వేళాఘూర్ణితది కటంబు, కుహనా సింహంబుజంభారిదం భోళిస్పర్థి ఖాంకురంబులశరం బుల్ నుగ్గుగావించుచుకో వ్యాలోలద్రసేనారుణా వివృతా స్యంబై మహీజాని పైఁ గీలాశించిన జంత్రమ ఢీ ట్లుఱక లం ఘంచెంబలోదగ్ర తన్ - సింహాద్రిరామాధిపశతకము. 19వ శ్లోకము మ. మృగ మెగ్గేమియునర్చె లుబ్ధకు కున్ ? మీనంబు గీ డేమి చే సెఁ గడు జాలరి ? కేమి హాని యొనరించెం జీర కీటాళి ? క ట్లుగ నిర్హేతుక వైఁ మూని కుజనుండున్ ఘాతుకత్వం బొన ర్చిగతాఘుఁ డగుసజ్జమోత్త త్తములకున్ సింహాద్రిరామాధిపా! 60 పద్య- శ్రీకృష్ణకల్యాణము. శా, నానా దేశమహీశ బంమహితబృం దంబుం బ్ర వేష్టింప లోనిక్ మాగధభూవరుండు శిశుపా లుండుం గులాహార్యసం తా నాంత స్థిత మేరుమందరగిరి ద్వంద్వంబురీతిన్ సుఖా సీనుల్ గాఁ గని యేను వీడిటకు విచ్చేరియం బనే మన్న చోడ్, తృతీయా<noinclude><references/></noinclude> qj0twjjc2nohzoiaic9h2fl843oe23q 104 233201 589969 2026-10-19T00:14:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxli. ( భద్రాపరిణయవి పొత్త మే కావున నిందలి పద్య ముదాహరింపఁబడ లేదు. ) కథాకల్పనాదులు. భద్రాపరిణయ వ్రా అది ' కాణాదము పెద్దనసోమయాజి ' యనుమహాకవి మనునామాంతరముగల . ముకుంద విలాస ” మనునొక...' 589969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxli. ( భద్రాపరిణయవి పొత్త మే కావున నిందలి పద్య ముదాహరింపఁబడ లేదు. ) కథాకల్పనాదులు. భద్రాపరిణయ వ్రా అది ' కాణాదము పెద్దనసోమయాజి ' యనుమహాకవి మనునామాంతరముగల . ముకుంద విలాస ” మనునొకప్రబంధము సినట్లు శ్రీ రాయబహద్దరునీ రేశలింగము పంతులు గారిక వుల చరిత్రమున నే ను జదివియుంటిని గావున నీ రెండు గ్రంథములకును గల తారతమ్యము ను గనుంగొనుటకు ముకుంద విలాసమునకై నే ననేక ప్రయత్నములు చేసి తుదకుఁ దణుకుతాలూకాలో నా బంధువులొకరి యొద్ద నౌకపురా తనతాళపత్రగ్రంథ మున్నట్లు విని దానిం చెప్పించి చదివితిని. యనేకవిధముల మిగులఁ బ్రౌఢ మై రసవంతమై యున్నది. శ్రీయుతని శలింగముపంతులుగారు ఇక్కవి (పెద్దనసోమయాజి) సంస్కృతాం ధ్రములయందు బహుసమర్థుఁడు. ఈతని గ్రంథములో నున్నన్ని శబ్దాలం కారములును, చిత్రబంధకవిత్వపద్యములును మరి యేక వి గ్రంథములో 6 ను లేవు. ఈతనికవనము రసవంతమై కవిజనిహృదయరింజకముగా నుం డును.” అని తమయాంధ్రకవుల చరిత్రము తృతీయ భాగమున వ్రాసి ప సంగతియు యెంతయుఁ దగియున్నది. ఇవి మొదలగు కారణములం బ యు, “ క కారము మొదలుమకారముదనుక నుండు వర్ణము లిరువది - దు' ను విడిచి యగలవాదిమిత పర్ణములతో మాత్రమే ' G -6. 65 శేషశైలి లీల ” యను పేరితో 4 అపంచ వర్గీయ కృతి ' ని రచియించియుండుటంబ ట్టియుఁ బెద్దనసోమయాజి యనేక విషయములయందు మిగులఁ బ్రౌయడుగం డని చెప్పవచ్చును, శేష శైలేశ లీల ” ను రచించువాఁ పెట్టి వా యుండునో యోజింపుఁడు. అట్టి 'యపంచవర్గీయ ' పద్యము నొకి దా నిం గనుఁడు.<noinclude><references/></noinclude> fvzvqdfmqvrq7y8iq4eus8dp2zerkll 104 233202 589970 2026-10-19T00:14:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxiii. సింహావలోకముక్త పదగ్రస్త కండము- 'C క. సరసా వంశీ సురవా, సురవారాశంసిశౌర్య శ్రీ శూరాళకహా శరహారి హారి స్వరయా, స్వరయావహలీలయాస్య శ్రీ వశహా సరసా.!! పెద్దనసోమయాజిభ ద్రాపరిణయమునుబ...' 589970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxiii. సింహావలోకముక్త పదగ్రస్త కండము- 'C క. సరసా వంశీ సురవా, సురవారాశంసిశౌర్య శ్రీ శూరాళకహా శరహారి హారి స్వరయా, స్వరయావహలీలయాస్య శ్రీ వశహా సరసా.!! పెద్దనసోమయాజిభ ద్రాపరిణయమునుబట్టియే సుబ్రహ్మణ్యకవి కొలఁదిమార్పులతోఁ దనభద్రాపరిణయమును రచియించియున్నాఁడు. మఱియుఁ బెద్దనసోమయాజియందుఁ గలగౌరవముచే నిక్కవి కథాభా గమునేకాక యుదలియ నేక పద్యములలోనిభావములనుగూడఁ దీసికొని యున్నాఁడు. మఱియు నాతని గ్రంథములోని కొన్ని పద్యములనుసయిత ము దీసికొని పెద్దనసోమయ యాజియం దమిత గౌరవమును జూపియున్నాఁడు ఏతద్విషయములనుగూర్చి సంగ్రహముగా నిచ్చట వ్రాయుచున్నాను. (1) కథావిషయము :ఆయదువంశ చక్రవర్తి యగుశ్రీకృష్ణుం డు ద్వార కానగరంబున నుండి ప్రజలను నిరీతిగఁ బాలించుచు నొక నాఁడు పాండవులఁ జూడ నింద్రప్రస్థపురంబునకుఁ గతిపయపరివార ముతో రథారూఢుండై చని మార్గ మధ్యమున రోహణపర్వతము కా నరాగా దానిపై డిగ్గి దాని నభివర్ణించుచు విహరించుచు నుండెను. (ప్రథమాశ్వాసము.) అల్లొకింతసేపు విహరించి యొకచో విశ్రమించి యుఁడ నచ్చటికి శ్రుతిరంజని యనునొక యోగిని వచ్చి శ్రీకృష్ణునిదర్శిం చి యాతని స్తుతించి తనవచ్చిన కార్యము విన్నవించునదియై యిట్లుపలి " దేవా ! కేకయపతి యగుధృష్ట కేతుఁడు చిరకాలముదనుక సంతానము లేనివాఁడై శ్రుతకీర్తి యనుతనసతితో రమాదేవి నారా ధించి యామెష్త్రసాదమున సంతర్దనుఁ డనుకుమారు నొకనిని, భద్ర యనుకూఁతు నొక దానిని గాంచెను. అభద్రాదేవికి లక్ష్మీ దేవియాజ్ఞ చే `నేను సకలవిద్యలను నేర్పితిని. ఆమె మిక్కిలి సౌందర్యము గలది. తు డ్రి యొకనాఁడు భూలోకంబునం గలరాకుమారుల రూపములను ఒట<noinclude><references/></noinclude> 251j0dhs6n7jmd4qipniejv8q9tjp8e 104 233203 589971 2026-10-19T00:14:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxiv. D ములందు వ్రాయించి యామెకు వానిం జూపఁగాఁ జూచి యందు ని న్నే కోరి యామె నీ పై విరాళిం జెంది తపించుచున్నది కావున వేగమ వచ్చి యామెను జేపట్టుము ”. ఇట్లు శ్రుతిరంజని చెప్పఁగాఁ గృష...' 589971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxiv. D ములందు వ్రాయించి యామెకు వానిం జూపఁగాఁ జూచి యందు ని న్నే కోరి యామె నీ పై విరాళిం జెంది తపించుచున్నది కావున వేగమ వచ్చి యామెను జేపట్టుము ”. ఇట్లు శ్రుతిరంజని చెప్పఁగాఁ గృష్ణుఁ డు సంతోషించి . ఇప్పు డింద్రపస్థపురంబునకుఁ బోవుచున్నా' సనియు “ కతిపయదివసములలో వచ్చి యామెం బెండ్లియాడెద ' పనియుఁ జెప్పి యామెను వీడ్కొలిపి తా నచ్చటనుండి పాండవు లున్న వీటికిం బోయి యచ్చటఁ గొన్నాళ్లు సుఖంబుండి భద్రా దేవికి స్వయంవరం బగునని విని కేకయపురింగూర్చి వెడలెను. ఆట్లు పోవుచుఁ గేకయపు రకృతకా దిపార్శ్వభాగంబున సౌకరమ్యననము గానవచ్చుటయే కాక యందుం డి యొక మనోహరవీణా గానమును వినవచ్చెను. అంతటఁ గృష్ణుండు త నపరివారము నచ్చట నిలిపి తానవ్వనంబుం బ్రవేశించి యచ్చట నొప్పు రత్న మందిరము చెంత నున్న ద్రాక్ష పందిరిలో నొక చంద్రకాంతశిలా వే దిక పై నిండారు చెల్వుతోఁ జెన్నారుచు నెచ్చెలులు దన్నుఁ బరివేష్టింప మాటిమాటికిఁ దనచిన్నారి వేళ్లను మీఁటుచు నతివిలాసంబుతో వీణ వాయించు నెుకసుందరీతిలకముం గని, తన్మనోజ్ఞాకృతికి విస్మయమందు చు నచ్చటితీవెలచాటున నిల్చి యామెను వర్ణించుచు సంతోషాబ్ధిఁ దేలుచునుండెను. (ద్వితీయాశ్వాసము.) ఓయలివేణీ ! హిందోళపు c. రాగము నీవీణయందు మనోహరముగఁ బాడితివేని యీసమయమున మాధవుఁడు (నసంతుఁడు) సాక్షాత్కరించు ” నని యొక చెలిక త్తె పలు కఁగా నక్కన్నెమిన్న యట్లు కావించెను. శ్రీకృష్ణుండు నగ పడుట కదే యద నని పొదరిల్లు వెలువడి వసంతుఁడో యన వారియెదుట ని లిచెను. ఆతనిం గాంచి యచ్చెలువ లెల్ల విభ్రాంత లైరి భద్రయు నా జగన్మోహనవిగ్రహుం గాంచి మోహపరవశురాలై యుండ, నచ్చటనే యున్న (పూర్వపు) యోగిని భద్రం గాంచి " చెలీ ! నీ భాగ్య రాశి య<noinclude><references/></noinclude> ixdu84ijg8q38dvrt8s5pafokmf7dwv 104 233204 589972 2026-10-19T00:15:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XXXV. గుశ్రీకృష్ణుఁ డీతఁడే. నిన్నుఁ జూచుటకే వచ్చినాఁడు. కావున నీమహా మహుని దర్శింపుము.” అని పలుక నాభద్మాకన్య సిగ్గు పెంపున (విలా సవైఖరి నాతనిం గాంచుచు) నచ్చటిమేడలోనికిఁ బోయెన...' 589972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>XXXV. గుశ్రీకృష్ణుఁ డీతఁడే. నిన్నుఁ జూచుటకే వచ్చినాఁడు. కావున నీమహా మహుని దర్శింపుము.” అని పలుక నాభద్మాకన్య సిగ్గు పెంపున (విలా సవైఖరి నాతనిం గాంచుచు) నచ్చటిమేడలోనికిఁ బోయెను. అత గృష్ణుఁడు ధృష్టకేతుని, నాతనిభార్యయుఁ, దనమేనత్త యు (వసు దేవుని సోదరియు) నగుశ్రుతకీర్తిని దర్శించి క్షే మాదులం దెలిపి యొక మందిరం బున విడిసి భద్రాదేవిం దలంచుచు నుండెను. భద్రయుఁ గృష్ణునిపై వి రాళిచేఁ దపించుచు నుబుసుపోకకై యుద్యానంబున కేఁగి యచ్చట విరులపాన్పుపై మేను వాల్చి యుస్సురను చుండ నామెచెలి యోర్తు కృ ష్ణునిపటము, దెచ్చి యాతఁడే కృష్ణుఁ డని చెప్ప నాముద్దు కూర్మిచే దానిని దనయక్కునఁ జేర్చుకొని యుండెను. (తృతీయాశ్వాసము.) మఱునాఁడు సూర్యోదయము కాఁగానే ధృష్టకేతుఁడు తనకుమారుఁ డైనసంతర్దనుని శ్రీకృష్ణునిసంసేవనమునకై పంప నాతనిం గాంచి శ్రీకృ ష్ణుఁడు తనపీఠముపై ఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని సరసాలాపంబు లాడుచుం డ, నచ్చటికి నారదుఁడు వచ్చెను. వాసుదేవుఁ డమ్మునికి నమస్కరింప < భద్రాప్తి రస్తు' అని దీవించి పిమ్మట నాతని శ్రీమహావిష్ణునిది వ్యావ తారముగా బహుభంగుల స్తుతించి యాతనియనుజ్ఞం గొని యేగుచుం డ మార్గమునందు భద్రాస్వయంవరమునకు వచ్చు విందానువిందు లను నిద్దఱురాజులు ' సంయమివరా ! భద్ర మాలో నెవ్వరిని వరించునో భావ్యర్థజ్ఞుండ వగునీవు వక్కాణింపుమా !” యని తన్నడుగ నమ్ముని 4 భద్ర రమాంశ సంభూత కావున శ్రీకృష్ణునిఁదక్క నొరుల నెవ్వరిని వ రింప' దని చెప్పి యథేచ్ఛముగఁ జనియెను. అంత స్వయంవరము జ రుపఁబడెను. నానా దేశ రాజులును జూచుచుండ భద్ర కృష్ణుని వరించే ను. విందానువిందులు కృష్ణు నెదిరించి యోడి పాఱిపోయిరి. పిమ్మటఁ గృష్ణుఁడు భద్రను జేపట్టి సుఖముతో ద్వారకానగరంబున కరిగి య<noinclude><references/></noinclude> dv3ig3n4oyo9k7agqecznqoae0t84do 104 233205 589973 2026-10-19T00:15:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxvi. సంతభోగంబుల ననుభవించుచుండెను. (చతుర్థాశ్వాసము.) పైకథయంతయు నించుమించుగఁ బెద్దనసోమయాజి గ్రంథము లోనిదే. అయినను నిందుఁ గొన్ని మార్పులు గలవు. సోమయాజి థమున, శ్రీకృష్ణుఁడు ము...' 589973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxvi. సంతభోగంబుల ననుభవించుచుండెను. (చతుర్థాశ్వాసము.) పైకథయంతయు నించుమించుగఁ బెద్దనసోమయాజి గ్రంథము లోనిదే. అయినను నిందుఁ గొన్ని మార్పులు గలవు. సోమయాజి థమున, శ్రీకృష్ణుఁడు ముందుగ నే యింద్రప్రస్థమున కరిగి పిదప రైవత మహీధరంబున కరిగిన ట్లున్నది. ఇం దది తలక్రిందుగఁ జెప్పఁబడినది. (రై వతగిరి రోహణగిరిగా మార్పఁబడినది.) మఱియుఁ బెద్దన పొత్తమున శ్రీకృష్ణునితో భద్రా దేవియుదంతము నొక చిలుక చెప్పినట్లుండఁ నీతఁ డు దానిని యోగినిగా మార్చినాఁడు. ప్రప్రథమమున సీతఁడు వ్రాసి నగ్రంథమందును జిలుక యే చెప్పఁబడెను. కాని తిర్యజ్ఙంతువుచే మా ట్లాడించుట యంతసరసమై యుండదనియో, మఱియేమోకాని తరువా తివ్రతులలో, దానిని యోగినిగా మార్చినాఁడు. పెద్దసోమయాజి వా సినకథలలో ననేక భాగము లీతఁడు వదలివేసి కథను మిక్కిలి సంగ్రహ పఱిచెను. కాని యావిడిచి పెట్టఁబడిన భాగములలో నొక్కటిమాత్ర మిందు లేక పోవుట చేఁ గథకంతకును లోపముఁ దెచ్చుచున్నది. అది యేది యన, భదాశ్రీకృష్ణు లిరువురును మేనత్త మేనమామబిడ్డలు అనఁగా భద్రా'జీవి శ్రీకృష్ణునితండ్రికిఁ (వసుదేవునకుఁ) దోఁబుట్టు వగుశ్రుతకీర్తి యను నామెకుఁ గుమారిక. దీనింబట్టి యామె శ్రీకృష్ణునకు మేనత్తకూఁ తురును, శ్రీకృష్ణుఁ డామెకు మేనమామకుమారుఁడు నగుచున్నారుగ దా ! అత్యంతసమోపబంధువు అయినయీ వధూవరు లిరువురును దా మిట్టిబాంధవము గలవార మని యెఱిఁగియున్నట్లు కవి యెచ్చటను జె ప్పియుండలేదు సరియక దా, యతఁ డొక దేశపు రాజు కుమారుఁడుగా నామె తెలిసికొన్నట్లును, నామె యొక దేశ పురాజుకొమారితగా నాతఁ డు విన్నట్లుకు చెప్పినాఁడు. ఇది మిగుల నసంభవము. ఎట్టివారును<noinclude><references/></noinclude> fm4mv3jk8cqow4vpkismfzxc9n4fs52 104 233206 589974 2026-10-19T00:53:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxvii. మేనత్త మేనమామలబిడ్డల యుదంతము నైన నెఱింగియుండకపో రన్న నట్టియున్న తనంశజాతులే యెఱుంగకుందురా ? ఈవిషయము క థకు మిక్కిలి లోపమును దెచ్చుచున్నది. పెద్దన సోమయాజి యీ విష యమును బ...' 589974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxvii. మేనత్త మేనమామలబిడ్డల యుదంతము నైన నెఱింగియుండకపో రన్న నట్టియున్న తనంశజాతులే యెఱుంగకుందురా ? ఈవిషయము క థకు మిక్కిలి లోపమును దెచ్చుచున్నది. పెద్దన సోమయాజి యీ విష యమును బాగుగఁ జెప్పియున్నాఁడు. సుభద్రార్జునులవలెను, శశిరే ఖాభిమన్యులవలెను వారు ప్రప్రథమముననే యొండొరుల నెఱింగియు న్నట్లు సూచించియున్నాఁడు. మఱియు శ్రీకృష్ణుఁడు గదుఁ డనునొక యాదవకుమారునిఁ దొలుదొల్తఁ గేకయపురమునకుఁ బంపి వారికేమ ము మొదలగువృత్తాంతములు నెఱింగి యున్నట్లు చెప్పినాఁడు. కథ చివ రనుగూడఁ గొలఁదిమార్పులున్నట్టు తోఁచుచున్నది. కాని నాకు ల భించిన తాళపత్ర గ్రంథము మిగుల శిథిలమై యుండుట చే దాని నేర్పఱిం చుటకు నా కిప్పుడు వలనుపడ లేదు. కేవలభాషాప్రౌఢీమనే చూపుటకు రచింపఁబడిన యిట్టి వానిలో గథాకల్పనా వైచిత్రిగాని, పాత్రగుణపోషణా లుగా ని పాటింపఁబడి యుండ వని నేను మొదట వ్రాసియే యున్నాఁడను. కావున నిందలి కథనుగుఱించియు, నాయా పాత ములగుణములను గుఱించియు వ్రాయ వలసినవి శేష విషయము లెవ్వియను గాన్పింపలే దని వేఱుగ విన్న విం నక్కఱ లేదు. (2) పద్యభావములు :- కవులు సామాన్యముగా, నితరుల గ్రంథములయందు మనోహరములైన భావములు తమకుఁ గనంబడె నేని యట్టినాని నచ్చటచ్చటఁ దమపొ త్తములందు నెక్కించుకొనుచుందురు. లేదని వానింబోలినవానినేని కల్పించుకొందురు. మఱియుఁ బురాణాదు -లనుండి కైకొనఁబడినకథను బెంచి ప్రబంధముగ వ్రాయునప్పుడు కూడ నందలి భావములు సయిత మాప్రబంధములోనికి దొరలుచుండుటయు సహజమే, ఇట్టిచో నొక ప్రబంధములో నిసంపూర్ణ కథనే కైకొని యిం<noinclude><references/></noinclude> p96hi68jv1osz5cpprbwh817b208y0p 104 233207 589975 2026-10-19T00:53:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Xxxviii. కొక ప్రబంధమున వ్రాసినప్పు డందలి మంచిమంచి భావము లిందుఁ బ్ర వేశించుట యాశ్చర్యముగాదు. అయిన నీగ్రంథమునం దవి యతిమా త్రముగాఁ గనంబడుచున్నవి. అట్టివానిలోఁ గొన్నిటి నిచ్చటఁ...' 589975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>Xxxviii. కొక ప్రబంధమున వ్రాసినప్పు డందలి మంచిమంచి భావము లిందుఁ బ్ర వేశించుట యాశ్చర్యముగాదు. అయిన నీగ్రంథమునం దవి యతిమా త్రముగాఁ గనంబడుచున్నవి. అట్టివానిలోఁ గొన్నిటి నిచ్చటఁ జూపు చున్నాను. ద్వార కా నగరమునందలి బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులవర్ణనము. cc సీ. శ్రుతిపదక మలీలఁ శ్రీ జూపనేనఁడటందు, శేషునిఁ గింను గాఁ జేయఁగలకు, కావ్యసంపదనించుకయు నెఱుంగఁడటంచు, గురు నాదివికృతి గా నెరపఁగలకు, కడుఁబ్రభాకరయు క్తి గనియడంగునటంచు, ద్విజరాజు మెకటఁ గుం దింపఁగలరు • భూమిసురలననవ్వీటి భూమిసురులు.” + పెద్దన ముకుంద విలాసము. ప్ర. 6చ. తగవున శేషునిన్ శ్రుతిపదక మలీలలు నేరఁ డంచు, ది వ్యగుకునిఁ గావ్యగోష్ఠి యిసు & మంత యెఱుంగఁ డటంచు సద్వతుం డగుద్విజరాజునుం గడుఁబ్ర) భౌకరుమిన్కులఁ జిక్కునంచు నెం చఁగఁగల రప్పురిస్ నిగమ శాస్త్రకళా చతురుల్ మహీసుకుల్ . భద్రా. ప్ర. 106 పద్య. ఇట్లే తక్కినజాతులవర్ణ నములు గలపద్యముల భావములు సయిత ముగైకొనఁబడి వేవ్వేఱుపద్యములుగాఁ జెప్పఁబడెను. "శా. ధాకారీతి సమీర పంచకము పాదశ్రేణికం బట్టగాం నారాచంబులు నోడి పార్శ్వములనంటం గొల్వఁగా నాత్మవే గారూఢిం గనుఠేవ దేవమణిమాద్యత్కంఠభూషాద్యలం కారంబుజౌ బిరుదు ధరించి పురిలోఁ గిన్పట్టు ఘోట్టాణముల్ • పెద్దనముకుం. ప్రథ. " చ. ఒద వెడు నాత్మ వేగమున కోడి సమీరణపంచకంబు దాఁ బదములఁ బటైమో యనఁగఁ బంచవిధాంచితధారలొప్పఁ గాఁ బ్రదరము లట్లయోడి యికు పార్శ్వములం దముఁ గొల్చుచుండె నాఁ బొదు లిరుగేవలం బొదలఁ బొల్చు మహాజవనాశ్వముల్ పురి౯.. భద్రాప. ప. 111 పద్య.<noinclude><references/></noinclude> am0d9nileqetmxn65q322q9ukdxxwkj 104 233208 589976 2026-10-19T00:53:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xxxix. 4. ఉ. తారు సరత్న పుట్టిమళ తంబులఁ దోఁప శతాంగరీతులన్ హారిమణీశిరోగృహము శ్రీ లందు ఫలింప విమానలీలల హీరపుజాల జాబీ చన నిచ్చెఁ దనంతట స్యందన స్థితి దీనులు మీఱ నూరఁ దగుఁ దేరులు పేర...' 589976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xxxix. 4. ఉ. తారు సరత్న పుట్టిమళ తంబులఁ దోఁప శతాంగరీతులన్ హారిమణీశిరోగృహము శ్రీ లందు ఫలింప విమానలీలల హీరపుజాల జాబీ చన నిచ్చెఁ దనంతట స్యందన స్థితి దీనులు మీఱ నూరఁ దగుఁ దేరులు పేరులు సార్థకంబుగన్. ముకుంద. ప్రథనూ. "చ. లలితమణీశిరోగృహము శ్రీ లక్షా రహి దోఁప విమా: లీలలజ్ దల మగ-రత్న కుట్టిమళతంబులఁ దోఁప శతాంగరీతుల చెలు నెఱలజాతి పిద పం జని హెచ్చఁగ స్యందని స్థితిస్ దెలుపుచు నూరఁ దీరుఁ గనుఁ డేరులు పేరులు సార్థకంబుగాన్. భద్రా. ప్ర్ర. 112 ప, ఇట్లే పురవర్ణనమునను నచ్చటచ్చటఁ గన్పట్టుచున్నవి. రాజవర్ణనము. సీ వసుదేవ చిర భాగ్య శ్రీ వాసనాసారంబు, దేవకీకృతపుణ్య జీవంబు నందయశోదాజ | నః సంచితఫలంబు, బలదేవసుకృతసం బంధసీమ సమ్యబృందావనా శ్రీ రామకెళిజికంబు, కంసాది ఖలతమః ఖర మరీచి రుక్మిణీముఖవయో రూపసరోహింస, శుక వాక్యమాణిక్య శ్రీ సూత్రసరణి యా:గగమేలు 'మేలును యానఁ గరము భూజజము=కు బహు సౌఖ్య శ్రీ భోజనముగ మదనిశీతమూర్తి వల్లవీ మానవస్తు చౌర్యస్ఫూర్తి క్రవర్తి. పెద్దన ముకుంద విలాసము. ప్రధ. సీ. దేవకీవసుదేవ శ్రీ దివ్యతసఃఫలం, లియశోదానంద శ్రీ హర్ష సీమ బల దేవచిన పుణ్య పరిపాక సమయఁబు, రాధికాయూధికా శ్రావణంబు కంసారిఖలవర్తి తన జసింహశాజంబు, వల్లనీజనమోహ శ్రీ వార్ధి రోజు రుక్మిణీహృదయ స శ్రీ గోవ: హంసంబు, సత్యభామాముఖా జ్ఞాతతరణి యాని^రమేలు మేలున యానఁ గరము, భూజనముఁ జిజ సౌఖ్య భోజనముగ 'గమాంత ప్రవ ర్గీయ సంతకీర్తి, స్మరశతసుము" గ్లి-చుదువంశ చక్రవర్తి. భద్రా. ప్ర. 117. పెద్దనసోమయాజి తాను రచించెడిది భద్రాపరిణయము గావు<noinclude><references/></noinclude> m4gxr4hnouma5i19zfev9w4p9rl2y7h 104 233209 589977 2026-10-19T00:53:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xl. న సుభద్రాపరిణయ మగువిజయవిలాసములోని, "చ. అతని నుతింప శక్యమే జ యంతునితమ్ముఁడు సోయగంబుఇన్ బతగకులాధిపధ్వజుని ప్రాణసఖుండు కృపారసమ్ముషన్ క్షితిధరక=్యకాధిపతి శ్రీ కింతిజోడు...' 589977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xl. న సుభద్రాపరిణయ మగువిజయవిలాసములోని, "చ. అతని నుతింప శక్యమే జ యంతునితమ్ముఁడు సోయగంబుఇన్ బతగకులాధిపధ్వజుని ప్రాణసఖుండు కృపారసమ్ముషన్ క్షితిధరక=్యకాధిపతి శ్రీ కింతిజోడు సమిజ్ఞయంబునగా దతని కతండె సాటి చతు రబ్ధిపరీతమహీతలమ్మున్. అనుపద్యముం జూచి దానిని మించునట్లు, చ. సిరికీ వుండు భాగ్యమున; జెల్వమును స్మకుఁ గన్న మేటి; ధీ సకణి విరించికిం గురుఁడు ; శ్రీ శౌఖ్యమునం బు భేవి మోటమిం బఱపినయట్టిజోడు; సిత భానునివియ్యము సత్కళాప్తి; సు స్థినకృప శౌరియే; మఱి నుతింపఁగ శక్యమై తద్గుణావళుల్" ?” పెద్దకముకుం. ప్ర: ఆ . అని చెప్పఁగా, మనకవి దీనిని మెచ్చుకొని కొంచెము మార్చి, 6 చ. చెలువున మన్మథుం గనిన శ్రీనిధి, శ్రీకి వరుఁడు సంపదన్ గళల సుధాంశువియ్యము; మ గంటిమి నప్పుర భేది నాజిలో గెలిచినజోదు; బుద్ధి విధి శ్రీ కిం గురుఁ బ్లికి మామ సత్కృపా కలనఁ దరంబె యేరికి నఖండతదీయగుణాళు లెన్నఁగాన్, అని తనగ్రంథమునఁ జేర్చుకొనియున్నాఁడు. ఇతఁడు కొత్తగా మా ర్చినవి శేషణమున రస మేమియుఁ గాన్పింపదు. ఇట్లే గ్రంథము కడవఱకు వర్ణన భాగములలోఁ బర్వత, వన, స్త్రీ, మధుమాసాది వర్ణనములపట్టున భావములు గ్రహింపఁబడిన పద్య ము లనేకములు గలవు. ఇఁకఁ గొలఁదిమార్పులు గలిగిన పద్యములు. కథాభాగములోనివి చూపెదను, ఈరీతి నీతి దైతే, యారాతి నిరీతిగాజ నావనభూతి మిణీ సుఖస్థితి మెకనాఁ, డాఢప్రీతి మతి హి ప్రథమాశ్వాసము. శ్రీ తాదృతి నెఱయన్. ” ముకుం: ప- "క. ఈరీతి నీతి దైతే, యారాతి నిరీతిగా జ శ్రీ నావనము మదిం గోరి యొనర్పఁగ నెకనాఁ, డారూఢప్రీతి మతి హి * తాదృతి నెన సెజ్, భద్రా. ప, 123 ప.<noinclude><references/></noinclude> 7a9fu18thq738kp29c5z7y5d3mh0o0h 104 233210 589978 2026-10-19T00:54:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xli. ఎత్తుగీతి. ఊర డించినవారల నూఱడించి, యలవరించిన చెలుల లో నలవరించి, (ఈతరువాతిపాదము నాయొద్ద నున్న పొత్తములోనిదిశిథిలమైపోయినది) ముకుంద . ప్రధ. ఎత్తుగీతి. అలవరించిన చెలుల లో నలవ...' 589978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xli. ఎత్తుగీతి. ఊర డించినవారల నూఱడించి, యలవరించిన చెలుల లో నలవరించి, (ఈతరువాతిపాదము నాయొద్ద నున్న పొత్తములోనిదిశిథిలమైపోయినది) ముకుంద . ప్రధ. ఎత్తుగీతి. అలవరించిన చెలుల లో నలవరించి, యూర డించినవారల నూఱడించి గరమునఁ గావుంచి యన్నఁ గరము, శూరకులు లంటి రాఁగ నా కూరలు లంటి రాఁగ నా శూరకులుఁడు. యన్న ద్వితీయాశ్వాసము. భద్రా. ప్ర. 125. క. ఈచందంబున నవ్వన, వైచిత్రిం గనుచు యాద వప్రభుఁ డొకచో లోచనచకోనసమ్మద, సూచక మగునిందు కాంత సుందర వేదిక్ ” ముకుం. ద్వి. "క. ఆ చందంబున నన్న గ, నైచిత్రిం గనుచు యాదవప్రభుఁ డొక వో లోచనాసరోజనమ్మవ, సూచక మగు సూర్యకాంతి సుందర వేదిక్ ” భద్రా ద్వి. (చిలుకను యోగినిగా మార్చుపట్టున నిట్లున్నది.) ముకుందవిలాసములోని చిలుక. సీ. అపరంజి మెఱుఁగుటం దపుముక్కు ద్యుతిసంచు, జలజ రాగచ్ఛాయ వెళము సేచు, కలికిచిన్నా రచొక్కపు అక్కల బెడంగు, మరకతాళిచ్ఛాయ నెఱుక సేయు నాక కహృద యపర్యంతకాంతిచ్ఛటన్, పుష్య రాగచ్ఛాయ పో పొందు సేయ నలుదిక్కులీక్షించు నయనమరీచికల్, శక నీలచ్ఛాయ చనపుసేయ దివ్యమణిపుత్త్రియో యనఁ దేజరిల్లి సుందరస్ఫూర్తి (బెనఁగొనఁ జూచువారి గౌ జనంగ్ జగమ్మోహనాంగమైన యొక్క రాచిల్కఁ గనియు దామోదకుండు.” {భద్రాపరిణయములోని యోగిని) ముసంద, ద్వి. సి. అపరంజి మెఱుఁగుటం దపుశరీరచ్ఛాను, దొలు కాకుమించుల వెశవుసేయఁ గెలికి నిద్దంపుఁజ అక్కని చెక్కల బెడంగ, మగరాల తళుకుల సొగసు గెలువ నాణేంపుమనసోగ వేణీభరముసొంపు, వేల్పు రారాలకీ విని హసింపఁ గొలుసల వెనలు క్రొం బెళుకు కగ్గవచూపు, లశులమాలికల మేక మాడ నివ్యమణిపుత్త్రియో యనఁ సుందరి స్ఫూర్తి ఁ గన్నా రఁ C కల్లి జూచువార<noinclude><references/></noinclude> 1pfwdxefusrx2yz0v62eugvf35cxysb 104 233211 589979 2026-10-19T00:54:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xlii. శౌవనంగ లసన్మంగళాంగియైన యావలినగంధిఁ గాంచె హే " ఉ. కాంచి వజాంగ వాహృదయ క్షాంతల పాళి బాళిఁబడి ర్శించి యపూర్వ నిస్మయవి దంచితమై పెనంగ హరి + మాంబరుండు. గౌరవచౌర్యధురీణ మౌకటా యాశ...' 589979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xlii. శౌవనంగ లసన్మంగళాంగియైన యావలినగంధిఁ గాంచె హే " ఉ. కాంచి వజాంగ వాహృదయ క్షాంతల పాళి బాళిఁబడి ర్శించి యపూర్వ నిస్మయవి దంచితమై పెనంగ హరి + మాంబరుండు. గౌరవచౌర్యధురీణ మౌకటా యాశుక లోక శిఖామణిన్ విమ భద్రా• జ్వ, 5 పూ శ్రీశేషము చిత్తమునందు సంభ్ర మో దానివిలాసము నెంచి యిట్లనుకో” ముకుం. ద్వి. ఈ పద్యమున ¢ బాళిఁబడి యాశుకలో కశిఖామణి" అనునది c. హాళిమెయి నవ్విక చాంబుజలోచన" అనిమాత్రము మార్పఁ బడి తక్కినదెల్లఁ గైకొనఁబడినది. (ఈ భాగమునం ది ట్లచ్చటచ్చట మార్పఁబడిన పద్యములు కొ న్ని యింకను గలవు.) భద్రావృత్తాంతమున :—(కేకయరాజునకు లక్ష్మీదేవి సాక్షా త్కరించి సంతానము కలుగునట్లు వరమిచ్చినతరువాత.) ccక, శ్రీవిభుని దేవిదయ వసు, దేవుని సోదరి నృపాలు శ్రీ దేవి దగీయె గ ఏ వేశవశత శశిగ, ర్భావేశత సెసఁగు మదయ శ్రీ యగుదిశ యనఁగ." ముకు ద్వి. ఇందు “శ్రీవిభుని దేవి”, “ఆవనజాలయ” గను, “తగియె” “వెల సె” గను, ఉదయ” “పూర్వ గను మాత్రము మార్పఁబడి యె. భ. ద్వి. 24 గీ. ఆసుమారుని సంతర్ద నాఖ్యుఁ జేసి, యారమాంశను గన్నకు మారిక కును భద్రగుణల కణములు చూ4 పట్టుకతన, భద్రయను నామ మొసఁగె భూపాలమౌళి. ముకుందవిలాసము . ద్వి • గైకొనఁ ఈ పద్య మొక్క యక్షరమున నైన భేదము గనఁకుండఁ గై బడినది. భద్రా. ద్వి. 30. ముకుందవిలాసమునఁ జిలుక కృష్ణునితో నిట్లు పలికెను. గీ. ఏను దిర్యక్కులీప, విద్యానిరూఢ సగుట శుద్ధాంతమున కేఁగ నర్హమనుచు<noinclude><references/></noinclude> s21ev47gc9q3gin9n0z014smvax32bo 104 233212 589980 2026-10-19T00:54:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xliii. ముకుం, ద్వితీ· సకలవిద్యలఁ బ్రౌఢ గా ఁ జలుపుమనుచు | నప్పడఁతితండ్రితమయన్నా కప్పగింప. శా. తూచా తప్పకయుండ నేర్పితిని హిం గోళాది రాశావళీ వైచిత్ర్యంబును నాట్యకౌశలముఁ గా వ్యప్...' 589980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xliii. ముకుం, ద్వితీ· సకలవిద్యలఁ బ్రౌఢ గా ఁ జలుపుమనుచు | నప్పడఁతితండ్రితమయన్నా కప్పగింప. శా. తూచా తప్పకయుండ నేర్పితిని హిం గోళాది రాశావళీ వైచిత్ర్యంబును నాట్యకౌశలముఁ గా వ్యప్రౌఢియు నాటక ప్రాచుర్యంబు నలంకృతి ప్రతిభ శబ్దజ్ఞానముజ్ దక్కవి ద్యాచాతుర్యము సత్కవిత్వరచనా ధోరంధరీ రేఖయుజ్".”” భద్రాపరిణయమున యోగిని యిల్లు పలికెను. (భద్రా.ద్వితీ 36 పద్య.) *c ఏను యోగిని నఖిలవి ద్యానిరూఢ, నగుట శుద్ధాంతగమనయో గ్య యని తలంచి, నిఖిలవిద్యాని శేషముల్ | నేర్పు మరుచు, నప్పడఁతితండ్రి కొమరి నా కొప్పగింప- * శా. సారం బేర్పడఁ జెప్పితిజ్ఞా సరసమా సంగీతనృత్య క్రియా పారీణత్వము, కావ్య నాటకకళాప్రాగల్భ్య మందెనలం కారప్రౌఢియు శబ్దశాస్త్రమునుదర్కంబుం గుణో దాగశృం గార స్ఫాకరసస్త్ర బంధన దనా ఖండైకచాతుర్యముక్.” భద్రా. ద్వి. 78 cc క. ఆటలఁ బాటు సొగసుం, వేటల రూపవిభవమునఁ ద్రిభువనములలో బోటులలోపల నీ చెలి, జోఁటలు లే రనుచుఁ దోఁచెఁ బుకు షవరేణ్యా ముకుంద. ద్వితీ. 465. ఆటఁ బాటల మాటలఁ, వేట, రూపని ధవమునఁ ద్రి భువనములలో బోటులలో నిఁక నీ చెల్లి, బోఁటులు లే రనుచుఁ దోఁ చెఁ బురవవరేణ్యా!" భద్రా. ద్వి. 41 ఇట్లే యచ్చటచ్చట ననేకములు గన్పట్టుచున్నవి. వానినెల్ల వి వరించినచో నియ్యుపోద్ఘాతము మూలగ్రంథముకంటె నెక్కు డగున న్న భీతితో ముఖ్యము లగుపద్యముల నొండు రెంటిని మాత్ర ముదాహ రించి యీ విషయమును విరమించుచున్నాను. (భద్రాకన్య వర్ణనము.) మ గతి మత్తేభము, నాస చంపక, మొగిం గైశ్యంబు కందంబు, సం తవాక్యంబులు మత్త కోకిలలు, దృక్పండిత్య మయ్యుశ్సల జ్యోతి, మో మంబురుహంబు, దేహరించి వి శ్రీ ద్యున్మాలగా మానినీ తతవృత్తస్థితు లెన్నఁ దరమె త ద్వానికైనం దగన్. "ముకుంద. ప్రధ (సరసమైన) ఈపద్యమే 'దృక్సాండిత్య' మనుచోట 'దృగ్వ్యా పార ' మనియుఁ, ‹డగ', 'ధర' అనియుఁమార్పఁబడి తక్కిన దెల్లఁ<noinclude><references/></noinclude> pyjkw2ie0q4uyegrrmy4g2xjj749bdq 104 233213 589981 2026-10-19T00:54:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గైకొనఁబడియె. భ. ద్వి. 113 xliv. " ఒక యేఁటఁ జిక్కె మీన, మ్మొక నెలకే చిక్కెఁ బద్మ మొకపటికె తా వికలతఁ జిక్కెను గుముదము, సకినయనసమంబు లగు నె జడగతు లెపుడు." గీ. ఉవిద నేత్రసామ్య మొందఁగాఁ గడఁ...' 589981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గైకొనఁబడియె. భ. ద్వి. 113 xliv. " ఒక యేఁటఁ జిక్కె మీన, మ్మొక నెలకే చిక్కెఁ బద్మ మొకపటికె తా వికలతఁ జిక్కెను గుముదము, సకినయనసమంబు లగు నె జడగతు లెపుడు." గీ. ఉవిద నేత్రసామ్య మొందఁగాఁ గడఁగిమీ, నెక్క యేటఁజిక్కె పద్మ మోడె నెుక్క పగటికేచెడెఁ గల్వ, సఫలమగు నె కోర్కె ముకుందవిలాసము. భద్ర. Gగ్రీ. కుంభకుచ, మీన లోచన, గోనితంబ | యజ్ఞధామాస్య, హరిమధ్య చాపసుభూయుగళ,శక్ర జఘ, యతులు క=్య, సరస క్రియల రాశి నెుక్క నెల కె జడగతులకు.” ద్వి. 107 ప. యళి శిరోజ గాదెజగతి, 17 ముకుం. ప్ర. ఈపద్యమే భద్రాపరిణయమున (ద్వి. 112 వ.) నున్నది. ఇందు ' జగతి ' యనునదీ ' తలఁప' అని మార్పఁబడినది. ' జగతి' యనుట యే సరసము. (ఇట్లు గ్రంథముకడవఱకు నచ్చటచ్చట నున్నవి.) ఈరీతి నిమహాకవి పెద్దనసోమయాజియందుఁ గలయపార గౌరవ మున నాతని గ్రంథములోనిపద్యములన నేకములను దీసికొని తన గ్రంథ మునఁ జేర్చికొనియున్నాఁడు. ఇంతమాత్రమున మన మీతనియందు గ్రంథచౌర్య మారోపింపరాదు. ఇక్కవియు మిక్కిలిసమర్థుఁడు గాని యల్పుఁడు గాఁడు. అశేష పాండితీ విలసితుండును, బహుశాస్త్ర పారం గీతుండును, ననేక విద్యాధురంధరుండును, నసాధారణ శేముషీయతుం డును నగు గణపవరపు వేంకటకవివర్యుఁడు తన ప్రబంధ రాజ వేంక టేశ్వర విజయవిలాసమునఁ బెక్కుస్థలంబులు భట్టుమూర్తి నరసభూపాలీయము లోనిపద్యములన నేకముల నాతనియందలి గౌరవముచేఁ దీసికొనియుండ లేదా : కాళి దానునంతటివాఁడు శ్రీమద్రామాయణమునుండి కొన్ని భా వములను, శ్లోకమును గ్రహింపలేదా ? వెదకినచో నిట్లనేకులు కవులు పరుల భావాదులను గ్రహించినవారు సమస్త భాషా గ్రంథకర్త లందును దొరకుడు. (శ్లేషయమకచక్రవర్తి యగు వేంకటాధ్వరి మహాకవి నైషధ<noinclude><references/></noinclude> i7ytqlos6zbh4e9kdjaikglk05qct86 104 233214 589982 2026-10-19T00:54:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xlv. భారత చఁ పువులనుండి యనేక భావములను గ్రహించి తనగ్రంథముల లోఁ జేర్చుకొన్నాఁడు) కావున నిక్కవిచంద్రునియందుఁ గళంక మున్నట్లూహింపవలదు. డా పెద్దనసోమయాజి క్రీస్తుశకము 1700 సంవత్సర...' 589982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xlv. భారత చఁ పువులనుండి యనేక భావములను గ్రహించి తనగ్రంథముల లోఁ జేర్చుకొన్నాఁడు) కావున నిక్కవిచంద్రునియందుఁ గళంక మున్నట్లూహింపవలదు. డా పెద్దనసోమయాజి క్రీస్తుశకము 1700 సంవత్సర ప్రాంతమువాఁడై, యిక్కవికంటే 150 యేండ్లు ముందున్నాఁడు గావున నీతనిపో తమును జూచి యాతఁడు వ్రాసెనేమో యని యనుకొనుట పొసఁగదు.) ఈభద్రాపరిణయమున నిక్కవి వసుచరిత్రాదిప్రబంధములయం దలి శ్లేషయమకధ్వన్యాద్యలంకారములు గల పద్యములతోఁ దులఁదూఁ గఁగలిగిన పద్యముల ననేకములను జెప్పియున్నాఁడు. ఆవిషయము లెల్ల నీగ్రంథముం బఠించుమీకు విశదమగును గావున నిట వ్రాయలే లేదు. ఈతనియితర గ్రంథములయందు యిత మితరుల పద్యములం బో లినపద్యములు కొన్ని చోట్లఁగన్పట్టుచున్నవి. అందొక్కటి యిచ్చటఁ జూపెదను. ( శేషధర్మములు.) 'నీ. దండం జఖండమా గండమండలవిభా, మండితా జాండపిచండ నీకు వందనం బజశతా నంద సంక్రందన, వందిత చరణార వింద నీకు జోహారు దానిక వ్యూహదుర్మోహణే, స్టాహారిసాహసోత్సాహ నీకు &c. &c. చతుర్థాశ్వాసము. సీ. దండంబుకార్డ్లకో దండో గ్రకాండ, ప్రకాండఖండిత దైత్య కాండ నీకు "హారుమదగజ ద్రోహా శ్రీ హావహ, గ్రాహచ్ఛిదాహవో త్సాహ నీకు వందనం బరవింద మంది రామందిర, త్సుందరోరవలా ళింద నీకు &c. &c, కంకటివారియు త్తగ రామాయణము. ప్రధ. 322 ప మనోహరము లని తోఁచినయిట్టి పద్యములవంటిపద్యముల రచిం చుకొనుట కవులకు స్వభావమే. చూడుఁడు! కంకంటి వారియీ పద్య మునే చూచి యోగిరాల జగన్నాథక వివర్యుడు,<noinclude><references/></noinclude> h641ys8qm9b74a2xdfhq4zh5rw4281k 104 233215 589983 2026-10-19T00:54:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xlvi. సీ. వందవ మిందిరా సుందరీహృదయార, విందమధ్యచకన్మి ళింద నీకు దండము భుజగజ శుండామృణాళత్ప్ర, చండరగళ్ళ కాండ నీసు జోహారు నైగమ్మ వ్యాహారవారము, క్తాహారహరి నీల తరల నీకు &c. c& అని తనసుమన...' 589983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xlvi. సీ. వందవ మిందిరా సుందరీహృదయార, విందమధ్యచకన్మి ళింద నీకు దండము భుజగజ శుండామృణాళత్ప్ర, చండరగళ్ళ కాండ నీసు జోహారు నైగమ్మ వ్యాహారవారము, క్తాహారహరి నీల తరల నీకు &c. c& అని తనసుమనోమనోభిరంజనము (ద్వితీయోల్లాసము) నందుఁ జెప్పియున్నాఁడు. ఈమూఁడు పద్యములయందలి భేదమును జదువరు లా రయఁగలరు. (జగన్నాథకనియు, సుబ్రహ్మణ్యకవియు సమకాలికులు.) ఛందోవ్యాకరణాదులు. ఇప్పటివారివలెఁ బూర్వకాలపువారికి సలక్షణము లైనయా యాగ్రంథములలో నిసుప్రయోగము లివి యనియు, లేఖక ప్రమాదిజని తదోషము లివి యనియుఁ దెలిసికొనుటకును, దగినరీతిని వాదప్రతివా దములు సలిపి వానిం బరిష్కరించుకొనుటకును, నెద్దియో యొకటి ని ర్ధారణము చేసికొనుటకును ననుపగు సాధన సామగ్రులు, అనఁగా, విద్యా విషయములు గలపత్రికలు, వాని రాకపోకలకు మార్గములు ముద్రణా దికార్యములు మొదలగునవి యాయా కాలములయందు లేకపోవుట చే తను, అప్పటి లేఖకులు తమయిచ్చవచ్చినరీతిని వ్రాసియిచ్చిన 'తాటియా . కుల గ్రంథములే వారికి శరణములై యుండుట చేతను, ఒక్కొక ప్రబంధ మున కొక్కొక ప్రతీకంటె నెక్కుడు (భిన్న) ప్రతులు దొరకుట యప్పు డు కష్టముగా నుండుట చేతను, నింకను ననేకవిధము లగు కారణముల చేతను బూర్వమధ్యాధునిక కవులలో ననేకుల గ్రంథములయందు లక్షణ విరుద్ధము లైనప్రయోగములు కొన్ని కాన్పించుచున్నవి. ఒక్కొక్కపు స్తకమునకు న నేకభిన్న ప్రతులను దెప్పించి, వానిలోని సారాంశముల నె సావ కాశ ముగఁ బరిశీలించి తమతమజీవయాత్ర లన్నియు విద్యావ్య వసాయమునందే కడపి వానిలో నితప్పొప్పులనెల్ల నిర్ణయించి విశేషా యాసము నొందిన విద్వత్కవులు, అట్టివారితో మైత్రి నెఱపుచు వచ్చిన ៩{{సహాయం కావాలి}}<noinclude><references/></noinclude> qcososxy3ocn29id0eg53eudy4dyjj5 104 233216 589984 2026-10-19T00:55:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xlvii. సుకవులు మొదలగువారునూత్రమే తమతమ గ్రంథములను సలక్షణము గా రచియింపశక్తి గలనా రైరి. ఇతరు లనఁగా, (విశేష పాండిత్యము గలవారే యైనను) నితర వ్యాపారముల చేఁ బూర్వగ్రంథములఁ జక్క గఁ బరి...' 589984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xlvii. సుకవులు మొదలగువారునూత్రమే తమతమ గ్రంథములను సలక్షణము గా రచియింపశక్తి గలనా రైరి. ఇతరు లనఁగా, (విశేష పాండిత్యము గలవారే యైనను) నితర వ్యాపారముల చేఁ బూర్వగ్రంథములఁ జక్క గఁ బరిశీలింప వలనుపడనివారు, లేఖకులు వ్రాసియిచ్చినగ ంథముల యండలిపొరపాటులను మహాకవి ప్రయోగములుగా నెంచి గ్రహించు చువచ్చిరి. ఈ హేతువు చేతనే బమ్మెర పోతన, పిల్లల మట్టి పిన వీరన్న, ప్రౌఢ కవిమల్లన మొదలగుపూర్వకవుల గ్రంథములయందును, కృష్ణరాయలు, ఛూర్జటి, చేమకూర వేంకటపతి మొదలగు మధ్యక వులపుస్త కములయం దును, కాకమానిమూర్తి, గణపవరపు వేంకటకవి, కంకంటి పాపరాజు మొదలగు నాధునిక క వులకోశములందును, లక్షణ విరుద్ధము లైనప్రయో గములు కానంబడుచున్నవి. ఇంతమాత్రమున నాయాకవిచంద్రుల యందుఁ గళంకమున్న దని మన మెంచుట న్యాయము కాదు. అప్పటి వారి కవి సుప్రయోగములుగానే తోఁచియుండును. వారు వారు సల తణములుగా వ్రాసినప్రయోగములు కొన్నియున్నను సవి కాలక్రమ మున లేఖకుల దోషమునఁ దప్పులు గాఁ బడియున్న నుండవచ్చును. అందుఁ గొందఱు స్వాతంత్య్ర్యమునఁ బ్రయోగించినవియుఁ గొన్ని యుం A ఈసుబ్రహ్మణ్యకవి మొన్న మొన్నటి టివాఁ డగుటచేఁ గొన్ని కొన్ని విద్యావిషయికము లగుపస్త్రికలలోని వాదోపవాదములు, గొప్ప పండి తులచేఁ బరిష్కరింపఁబడి ముద్రితములై యుండుగు అథములపాఠ ములు మొదలగువానిని బొగుగఁ బరిశీలించి తప్పొప్పులను జాలవఱకు గ్రహిం చియున్న వాఁ డగుటచే నీతని గ్రంథములయందు లక్షణ విరుద్ధ ప్రయోగ ము లంతఁగా గానంబడవు. పూర్వులలో ననేకుల గ్రంథములయందుం బోలె నీతనిపొత్తములయందు, క్త్వార్థ కేకార సంధులు, దుష్ట సమాసము<noinclude><references/></noinclude> piu5veirf1qbgnvkd07vaaaol5h0zxm 104 233217 589985 2026-10-19T00:55:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xlviii. లు, చేతు", కోతు", వంచుక, పట్టుక, తిట్టక, కొట్టక ఇత్యా ద్యపశబ్దగ్రహణములు మొదలగు వ్యాకరణదోషములును, ఆప్రశస్తయ తిప్రాసములు మొదలగుఛందో దోషములును లేనే లేవని చెప్పవచ్చు ను. ఈతఁడ...' 589985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xlviii. లు, చేతు", కోతు", వంచుక, పట్టుక, తిట్టక, కొట్టక ఇత్యా ద్యపశబ్దగ్రహణములు మొదలగు వ్యాకరణదోషములును, ఆప్రశస్తయ తిప్రాసములు మొదలగుఛందో దోషములును లేనే లేవని చెప్పవచ్చు ను. ఈతఁడు శ్రీమాజ్, మాడభూషి వేంకటాచార్య కవికృతమైన భర తాభ్యుదయమునందలి దోషములం గూర్చి ' రాజయోగి' యనుపత్త్రిక లో నొకవిమర్శనమును వ్రాసియున్నాఁడు. అందలికొన్ని యాక్షేపము లు మిక్కిలి సమంజసములై, యుక్తియుక్తములై యీతనిలక్షణ వేతృ త్వమును వెల్లడించుచున్నవి. అయిన నిక్కవి స్థూలదృష్టి చేతనో, లేక తనకు సమ్మతములగుట చేతనో, కాక, యట్లుండవచ్చు ననుతలంపు చేత నో కొన్నియల్పదోషములకుమాత్రము తన గ్రంథములయం దౌడమిచ్చి యున్నాఁడు. వానిలోఁ గొన్నిటి నిచ్చటఁ జూపుచున్నాను. (వ్యాకరణవిషయమున) (1) సీ. పా. తలిరుటాకులజొంపములు దావశిఖలంచు " నందులఁ బ్రవే శించఁజూచు 5. 52 ఇందుఁ బ్ర వేశింప౯ ” అనుటకుఁ 66 యోగింపఁబడినది. " బ్రవేశించు” అని (2) మ. తమ మేనత్తను నత్త టీన్ 5. 34. ఇం దింకొకద్రుత మనవసరము. (8) అలఘున వేణియున్....గంగనీ 9. 2. గంగయని " యనుటకు గంగని " యని ప్రయోగించినాఁడు. (4) మఱియు " పనేమి ” ఇత్యాదు లచ్చటచ్చటఁ గలవు. శ్లేషను సమర్థించుపట్టున ననుచరిత్రాదులయందుఁబోలె నీతని గ్రంథములయందును దోషములు గన్పట్టుచున్నవి. మాత్రము జూ పెదను. సీ. పా. తిలకింపు మెలతామ శ్రీ రలదండ లొసఁగుము, నెనరొప్పఁగావలసిననుగొనుము. అందొక దానిని ప్రధ, 116 ప.<noinclude><references/></noinclude> aubl1bmq2rkihdbfz9rztv0pbtb0mif 104 233218 589986 2026-10-19T00:55:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xlix ఇందు వలచి యనుటకు వలసి యని ప్రయోగించినాఁడు.. (I) అఖండయతి :— ఛందమున. (2) క. ఆరామచంద్ర......( గా శ్రీ మారులు దానమునరవికు మారు లకయగాన్.ప్ర.61 (b) శా. క్ష్మాలోజేంద్రుఁడు శ్రీలా నీలలవిష్ణువు...' 589986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>xlix ఇందు వలచి యనుటకు వలసి యని ప్రయోగించినాఁడు.. (I) అఖండయతి :— ఛందమున. (2) క. ఆరామచంద్ర......( గా శ్రీ మారులు దానమునరవికు మారు లకయగాన్.ప్ర.61 (b) శా. క్ష్మాలోజేంద్రుఁడు శ్రీలా నీలలవిష్ణువుంబలెఁ బుగం లోకరత్న ంబులన్ (2) రేఫద్వయమైత్రి :- - 83 క. తఱియం జని నునుఁజెక్కులఁ దొరఁగెడు &c. &c. చ. తుఱుముఱనీడ..ని | బ్బరపు తృ, 55 చ. 61 ఇందుఁ గవి నాలుగును గురు రేఫములుగ నె వ్రాసియున్నాఁడు. ” అనునది శకట రేఫము కాదు. (నిర్భరశబ్దభవము.) నిబ్బరము సీ. పా. మరుఁడు దేవరయుఁ దా మర కప్పురంబు చి, తరువు నిబ్బరము చం దురుఁడు నిదుర ” మొదలగునవి లఘు రేఫము లని ద్వి రేఫవర్ణదర్పణము. ఁ హరిచూచి...ని ( బృగముగ...". హరివంశ పూర్వ చతు. అఖండయతులకుఁగాని రేఫద్వయ మైత్రికిఁగాని యిక్కవి యొ ప్పనివాఁ డని యీతని గ్రంథము లన్నియుఁ బాటుచున్నవి. ఇవి స్థూల దృష్టిని బడియుండు సని తోఁచుచున్నది. (3) ప్రమాదము :- (a) సీ.పా.... అశులమాలికల మే నఱిక మాడ &c. ఇందు యతి ప్రమాదపతితము. 'ఆకము' గాని ' అఱికము (b) క. సల్లకీపల్లవములకు........ " (-185 ఇది " సల్లకి పల్లవములకును అని యుండ నగును. ది గాదు. = ప్రబంధము నా జలరాశి దానిలో, పల నెరసుల్ గణింతురె యపారము తామణులెల్ల నుండఁగా " అనున ట్లిట్టిస్వల్పదోషముల నొక లెక్కలోనికిఁ దీసికొనిరాఁగూడదు. మధ్యాధునిక కవులగ్రంథము లలో నాస్తికులగ్రంధములకంటె నీతని గ్రంథము లనేక విధముల నిర్దుష్ట g<noinclude><references/></noinclude> 3iv70dgu37imcyyjxijtmkpz688liw4 104 233219 589987 2026-10-19T00:55:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ములుగాఁ గన్పట్టుచున్న వి. 1. పాఠ భేదాదులు. ఈ గ్రంథమునందుఁ బ్రథమాశ్వాసములో నిక విస్తుతి. గీ. భారతంబునంద భాషగ నెనరించి, వినుతిఁ గన్న సత్కవిత్రయమును బెద్దనార్యు సోము భీముని శ్...' 589987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ములుగాఁ గన్పట్టుచున్న వి. 1. పాఠ భేదాదులు. ఈ గ్రంథమునందుఁ బ్రథమాశ్వాసములో నిక విస్తుతి. గీ. భారతంబునంద భాషగ నెనరించి, వినుతిఁ గన్న సత్కవిత్రయమును బెద్దనార్యు సోము భీముని శ్రీనాథు, శంభుదాసు మదిని సంస్మరింతు. ప్ర. 10. దీనికి వ్యాఖ్యాత గారివిమర్శనము మిగులస్త వనీయమై యున్నది. ఇందు శంభుదాసుఁ డనుపదము శ్రీనాథునకు విశేషణముగాఁ జూపి త న్నా క్షేపించువారిని ధిక్కరించునభిప్రాయముతోఁ గవి దీనిని వ్రాసి యుండును. అంతియ కాని మిక్కిలియాధునికుఁ డైనయీతఁడు శంభు దానుఁ డనునది యెఱ్ఱా పెగ్గడకు బిరుదనామ మని 2 యెఱిఁగియుండక పోఁడు. అయిన నిట్టిసం దేహమున కెడమీయ నేల యని కాఁబోలుఁ గవియే మఱల నింకొక ప్రతిలో " సూరకవిని మదిని స్తుతియొనర్తు "నని సవరించికొనియున్నాఁడు. కావునఁ బాఠకులు తమయిచ్చవచ్చిన పాఠమును గ్రహింపవచ్చును. (2) భద్రా దేవి శ్రీకృష్ణునిఁ బ్రప్రథమమునఁ గాంచినప్పు డామెకు, ఉ. కోరికలూరు, నెమ్మెయి గగుర్పొడుచున్, గడకంటఁ దారకల్ సేరి పరిభ్రమించు, నునుఁ జెక్కులఁ జెమ్మట గ్రమ్ము; నెమ్మి మె య్యారపుఁజూపు లజ్జి బెరయం (గను జక్కగ మోడ్పునొందుచున్) సారెకు వెల్వడుం దొడరి శౌరిని జూచు నెడం బడంతికిన్. ఇందు మూఁడవపాదమునఁ గుండలీకరణము చేయఁబడిన భాగ ము పలుప్రతులలోఁ గొఱవడి యున్నది. కావుననే పైరీతిని బూరింప బడినది. అయినను గవియే వాసినపాఁత ప్రతి నొక దానిని సంపాదించి చూడఁగా నందు, 6 మగుడున్, వలపూని క్రమ్మఱజ్." అనియున్నది. కావున నిట్లే చదువుకొనవలయును. P ఈగ్రంథము ప్రథమాశ్వాసమున న 133 వ పద్యమునందు cఁ గీ. తరణీకిరణోమ్మఁ గరఁగి " &c. 'అనియున్నది. దీని వ్యాఖ్యానములో నూమ్మశబ్దమునకు మువర్ణలోపము చింత”<noinclude><references/></noinclude> 3195jl7y20xw9vcc44phd5botfrcypu 104 233220 589988 2026-10-19T00:55:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'li మనీ వ్రాయఁబడియున్నది. మువర్ణ లో లోపము గలుగున ట్లీకింది ప్రయో గములు కన్పట్టుచున్నవి. 12. కాని వ్యాకరణ సూత్రాధారము కాన్పింపదు. మ. స్వనిదా మోగనిదాఘ వైఖరిన యూష్మ న్మల్లికల్ &c. ఆ...' 589988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>li మనీ వ్రాయఁబడియున్నది. మువర్ణ లో లోపము గలుగున ట్లీకింది ప్రయో గములు కన్పట్టుచున్నవి. 12. కాని వ్యాకరణ సూత్రాధారము కాన్పింపదు. మ. స్వనిదా మోగనిదాఘ వైఖరిన యూష్మ న్మల్లికల్ &c. ఆముక్త . ద్వి . 58 మ, ఇవరశ్ముల్ తృష వార్ధిఁ జేరి జలమొక్కింతాన నాత్మోష్మక్ &c. ఆము. చ. 87 ఈగ్రంథము చతుర్థాశ్వాసము 10 వ పద్యమున, శుకపిక్ శారికెల్ ' పలుక ఁ జొచ్చె గృహాంతర పంజరంబుల౯ . అను దాని వ్యాఖ్యానమున గోయిలలం బెంచుట యప్రసిద్ధము” అని వ్రాయఁబడియున్నది. దీనికి శృంగార నైషధమునఁ బ్రథమాశ్వాస మునందుఁ : బోషిత రాజకీరంబులు కైవారంబులు సేయఁ బోడ్ కోయి లలు మంగళగానం బొనర్ప " అనుప్రయోగము గానంబడుచున్నది; గాని సామాన్యముగ నీపద్ధతి గానరాదు గావున వ్యాఖ్యాతగారియభి ప్రాయమే సమంజసమై యున్నట్లు తోఁచుచున్నది. శబ్దార్థాలం కారాదులు, పెట్టుం జెట్టువలె నున్న దీని వ్యాఖ్యానమే బాలుర కుసయితము ను బోధ మగునట్లు సర్వవిషయములను దెలుపుచున్నది గావున దీనింగూర్చి యిచ్చట వ్రాయలేదు. ఏతత్ప్రబంధమునకు వ్యాఖ్యాత, బ్రహ్మశ్రీ పురాణపండమల్లయ్య శాస్త్రులుగారు, వీరు పీఠికాపురములోనియున్న త పాఠ శాలయందు నాంధ్ర పండి తులు. ఇంతకుమున్ను 'అమలాపురము' మున్నగుచోట్ల నుండునున్నత పాఠ శాలలలోఁ బండితులుగా నుండి పిమ్మట నిచ్చటికి వచ్చిరి. వీరు సం స్కృతాంధ్రభాషలు రెంటియందును బరిపూర్ణ పాండిత్యము గలవారు. మఱియు వేదాంతాది శాస్త్రములయందును వీరికి విశేష పరిచయము గలదు. ఏవిషయమునుగూర్చియైనను వీరు ప్రసంగించుచున్నపుడు వి నువారికి, ' సద్యస్స్ఫురణ' మనునది వీరికి బాల్యముననే వెన్నతోఁ బె ట్టఁబడినదిగాఁ దోఁపక మానదు. వీరివలె నుభయభాషలయందును నిక రమైనపాండిత్యము గలవారు మనయాంధ్రులలో నెందఱో కానరారు. నీరు మాసంస్థాన ప్రభువులయా దేశముననుసరించి యనేకాంధ్రప్రబంధ<noinclude><references/></noinclude> fy1k7fqt7jq5g94kjtkwlg25r8lufvk 104 233221 589989 2026-10-19T00:55:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ii. . ములకు వ్యాఖ్యానములు రచించుచున్నారు. అందుఁ బ్రభావతీ ప్రద్యు న్నము సటీకము ముద్రింపఁబడుచున్నది. శృంగార నైషధ వ్యాఖ్యాన మిప్పుడు వ్రాయఁబడుచున్నది. ఇంకను ఉత్తరహరివంశము'. మ...' 589989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ii. . ములకు వ్యాఖ్యానములు రచించుచున్నారు. అందుఁ బ్రభావతీ ప్రద్యు న్నము సటీకము ముద్రింపఁబడుచున్నది. శృంగార నైషధ వ్యాఖ్యాన మిప్పుడు వ్రాయఁబడుచున్నది. ఇంకను ఉత్తరహరివంశము'. మొదల గుమద్గ్రంథములకుఁ డీక వ్రాయుదురు. ఏతత్ప్రని బంధ వ్యాఖ్యానమునుబ ట్టియే వీరి పాండిత్యాతిశయము మీకుఁ దెలియఁగలదు. ఇందలియుభ యభాషాకందము, విలోమ స్రగ్విణీవృత్తము మొదలగు వానికి నర్థము వ్రాయుట యెట్టికష్టమో చదువరు లూహింతురుగాక! మఱియు నిండలి " గోవిభవార్యాశ్రయమై, . 90. _O అను పద్యమునకును, శ్లేషయమక ధ్వన్యాద్యలంకారములతోఁ గూడినయ నేక పద్యములకును వీరు వ్రాసిన వ్యాఖ్యానము బాలుర కుస హితము సుబోధమై, హృదయంగమమై వీరి సర్వతోముఖ పాండిత్యము ను వెల్లడించుచున్నది. ఆంధ్రకవులలో ననేకులనాఁటినుండివచ్చుచున్న యొక పొర పాటును గూర్చి వీరు ప్రథమాశ్వాసములోని 120 పద్యము యొక్క వ్యాఖ్యానములో వ్రాసియున్నారు. అది సలక్షణమై, యుక్తి యుక్తమై యాంధ్రకవులెల్లరును ననుసరింపఁదగినదియై, స్తవ్యమై యు న్నది. వీరు వ్రాసిన వ్యాఖ్యానములను బఠించువారికి ననేకవిషయములు కరతలామలకము లగుననుట యతిశయోక్తి కాదు. వీరు ఆరామ ద్రా విడ ' బ్రాహ్మణులు. కవియు నారామ ద్రావిడ బ్రాహ్మణుఁడే. స్వశాఖ నుద్భవించిన పండితవ రేణ్యుఁడు వ్యాఖ్య వ్రాయుటచే సుబ్రహ్మణ్యకవి పుణ్యము మిగులఁ గొనియాడఁదగినదిగా నున్నది. ఈయనవయస్సు 58 సంవత్సరములు. వీరిజన్మభూమి తణుకు తాలూకా ఖండవిల్లి. ఏతత్ప్రబంధమును సటీకముగ ముద్రింపించి యాంధ్రలోకము నకు నొసంగిన శ్రీరాజా రావు వేంకట మహీపతిసూర్యరాయ ప్రభువర్యు లకుఁ బర మేశ్వరుఁ డాయురారోగ్యంబులఁ బరిపూర్ణంబుగ నొసంగఁ బార్జించుచు నీ యుపోద్ఘాతమును ముగించుచున్నాను. ఇట్లు విద్వజ్జనవిధేయుఁడు, న డ కు దు టివీరరాజు.<noinclude><references/></noinclude> 81parmfht97cg5pjsbbb448dnzs83u0 104 233222 589990 2026-10-19T00:56:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు. శు మ స్తు. అ వి ఘ్న మ స్తు. ద్రౌపరిణయము. ప్రథమాశ్వాసము. + శ్రీనివ్యం బగుభ ర్శహర్మ్యమున గోష్ఠి రుక్మిణీసత్యభా మాదుల్ గొల్వఁ దదీయహార మణులం దారూఢిఁ దాఁ దోఁప నా హ్లాదం...' 589990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీరస్తు. శు మ స్తు. అ వి ఘ్న మ స్తు. ద్రౌపరిణయము. ప్రథమాశ్వాసము. + శ్రీనివ్యం బగుభ ర్శహర్మ్యమున గోష్ఠి రుక్మిణీసత్యభా మాదుల్ గొల్వఁ దదీయహార మణులం దారూఢిఁ దాఁ దోఁప నా హ్లాదం బందఱ కండ యొసఁగులీ లం బొల్చె నా నొప్పుల క్ష్మీ దేవీపతి ప్రోచు రావుకులజున్ శ్రీ శ్రీ రామరాయాధిపు౯ | * వ్యాఖ్యాన ప్రారంభము. * పూజ్యుఁ డగుసుబ్రహ్మణ్యకవీశ్వరుఁడు " కావ్యం యశసే యనునది మొదల గు నాలంకారికులవచనంబులు ప్రమాణంబులగుటవలనిఁ గావ్యం బనేకశ్రేయంబులకు మూలం బనియును " కావ్యాలాపాంశ్చ వర్జయేత్ " అను ( కావ్యాధ్యయనము మాన వలసినది. ) నిషేధ స్మృతికి నసత్కావ్యంబు విసయంబనియు నట్లు కాజీని శ్రవణాదు లచే సకలపురుషార్థ సాధనంబు లని తలంచి వ్యాసుఁడు, వాల్మీకి మొదలగువారు రచి యించిన భారతాదికావ్యంబులును, వ్యర్థంబు లగు ననియుఁ దెలిసి యుత్తమ నాయక ఘటితంబును మోక్షోపయోగికథా నాయకంబు నగు భద్రాపరిణయం బను ప్రబంధం రచియింపఁ బూని చేయఁదలఁచిన గ్రంథంబునకు నిర్విఘ్నంబుగఁ బరిసమాప్తియు సంప్రదాయావిచ్ఛేదంబు ననుఫలంబులకు సాధనం బగుటను " ఆశీన్న మస్క్రీ యావస్తు నిర్దేశోవాపితమ్ముఖ "మను (దీవనయేని యిష్ట దేవతానమస్కారమేని వస్తునిర్దేశ మేని కావ్యాది) నాచార్యదండివచనంబునంజేసి యాశీరాదులలో నొక్కటి ప్రబంధముఖ లక్షణంబు గావునను శ్రీదివ్యం బగునిత్యాదిపద్యంబులచే నాశీర్వచనరూపం జైనమంగ శమును బ్రబంధాదియందు నిబంధించుచున్నాఁడు. సంస్కృతభాషాకావ్యము పురు సార్థసాధనం జైన నగుం గాక "దేశభాషాపురాణాని రచితానిన మాను పైన | శ్రుత్వా<noinclude><references/></noinclude> 1eycqnpo6h2qc2dmvyiyyqvoa60tgdg 104 233223 589991 2026-10-19T00:56:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'وو భద్రాపరిణయము. " కావ్యేతిహాసాంశ్చ భయ మాప్నోతి మానవ " యను ( జనులచే రచియింపఁబడిన జే శభాషాకావ్యపురాణాదుల వినినవాఁడు భయము నొండును) నిషేధంబువలన నాం ధ్రకావ్యరచనయందుఁ గవులకు నం...' 589991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>وو భద్రాపరిణయము. " కావ్యేతిహాసాంశ్చ భయ మాప్నోతి మానవ " యను ( జనులచే రచియింపఁబడిన జే శభాషాకావ్యపురాణాదుల వినినవాఁడు భయము నొండును) నిషేధంబువలన నాం ధ్రకావ్యరచనయందుఁ గవులకు నందలి క సగ్రహణమున సహృదయులకు నెట్లు ప్రవృ త్తి గలుగు నని శంకింపవలదు. "యత్ర కుశాపి భాషాయాం శ్రూయతే చరితం శుభం | సా భాషా పాపసంహర్తి : (ఏభాషయందైనఁ బుణ్యమైన చరితం బున్న నాభాష పాపముం బోఁగొట్టునది) యని విద్వాంసులు చెప్పుట చేతను నా ప్రభాసం బ్రథమాచార్యుఁ డని ప్రసిద్ధి వడిసిన నన్న పార్యుఁడు " స్వస్థాన వేష భాషాభిమతా స్సం తోరసప్రలుబ్ధధియః లోకి బహుమన్యంతే వైకృత కావ్యాని చాన్య దపహాయ (రసాసక్తులగుసత్పురుషు లితక దేశభాషా కావ్యముల విడిచి స్వదేశమునందలి వేషభా షలయం దాసక్తి కలవారై వైకృత కావ్యము లాదరింతురు) యనియును “విశ్వశ్రేయః కావ్య ” మనియును ( కావ్యము కీర్త్యాది సకలపురుషార్థ సాధనంబు ) దాను జేసిన కరణంబునఁ జెప్పుటయే కాక భారతముం దెనుఁగింపం బూనుటచేతను ద్వితీయాచా ర్యుఁ డైనయాధర్వణుఁడు. వికృతినివేక మనులక్షణ గ్రంథమును రచియించుట చేతను లోకములకు మేలుగోరువాల్మీకి దేశభాషలకు లక్షణగ్రంథము రచియించుట చేతనును నిషేధము రసము వుట్టింపని యన్య దేశభాషాకావ్యపరము గాని దేశభాషాకావ్యసామా వ్యపనము గాదు. ఇం దక్కడక్కడ నగరార్ణవాదివర్ణంబులు గలుగుట నిది మహా ప్రబంధంబ యగు. ఈ పద్దెములకు మొదట లక్ష్మీ యధిదేవతగాఁ గలశవణ్ణకారముల యు వైశ్వర్యము నిచ్చునగ్ని దేవతగాఁ గల రేభముయొక్కయు సంబంధమున నేర్పడిన శ్రీకారమును భూదేవతాకమై యైశ్వర్యము నిచ్చు మగణమును ప్రయోగించుటచే వర్ణ గణశుద్ధి గలదు. “ శుభవర్ణా శ్శుద్ధి శబ్దా యేచ శుభగణా స్త ఏవ కావ్యాదౌ గ్రా హ్యా యనియును, (శుభము లగువర్ణములును శుభముల నిచ్చుశబ్దములును శుభముల నిచ్చుగణములు సే కావ్యాదిని బ్రయోగించునది. ) వేదముల కెల్ల సంకార శ్రీ మాది యైన | కరణిఁ గృతులకు నెల్ల శ్రీకారమాది 1 గానఁ గవివరు లెల్లను దానిఁ దక్క 1 నితరవర్ణంబు లిడరు సత్కృతుల మొదల" ననియును, “ శుభ దేవతాత్రయం బును | శుభఖచరిత్రయము గలిగి శుభవాచకమై యభినుతి గాంచిన కతమున శుభములు శ్రీకారమునను జొప్పకు టకుడే ? " యనియును "మో భూమి స్త్రీగురు శ్రియం వితను తే " యనియును ( భూదేవతాక మైన మగణము కృతినాయకునకు సైశ్వ ర్య మొసఁగును) వాగనుశాసనాదులు చెప్పుటచేతనును, మహాకవులు పెక్కండ్రు గ్రంథాదియం దీవర్ణము నీగణముం యోగించుటచేత నీకవియుఁ గృతి నాయకున కును గర్తకును శ్రోతలకును శుభదాయక మగువర్ణగణాదుల నుపయోగించెను. ሩ<noinclude><references/></noinclude> 6v5g0eynjikl2cijfll17kisnogf6it 104 233224 589992 2026-10-19T00:56:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 3 'శ్రీదివ్య, ముకక్; శ్రీ = శోభ చేతను, దివ్యంబగు = మనోహరమైన, భర్మహ గ్మ్యమునక్ =బ౦గారు మేడయందు; (ని) శ్రీర్వేషరచ నాశోభా సంపత్సరళశాఖిషు ( నా ). గాం గేయంభర్మకర్బుకం, హర్...' 589992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 3 'శ్రీదివ్య, ముకక్; శ్రీ = శోభ చేతను, దివ్యంబగు = మనోహరమైన, భర్మహ గ్మ్యమునక్ =బ౦గారు మేడయందు; (ని) శ్రీర్వేషరచ నాశోభా సంపత్సరళశాఖిషు ( నా ). గాం గేయంభర్మకర్బుకం, హర్మ్యాది నినాంవాసః (అ) గోష్ఠి౯=సభయం దుజ్, రుక్మి...దుల్=రుక్మిణీ సత్యభామ మొదలగువారు, కొల్వక్=ఉపచారము చేయు చుండ గా౯; తదీయ... లందు = వారిసంబంధమైన ముత్యాలదండలయందలి గత్నములందుజ్, ఆరూఢిజ్=స్పష్టముగాజ్; లౌక్=(కృష్ణుఁడు) తోఁపజ్ = ప్రతి ఫలింపఁగాజ్, అందఱకు తన్ను సేవించురుక్మిణి మొదలగు భార్య లెల్లరకును, అం ద అ=అన్ని యాకారములు ధరించి, ఆహ్లాదంబు = సంతోషమును, ఒసఁగులీలక్=ఇ చ్చెడువిలాసముతో; పొల్చె నాక్ = ప్రత్యక్ష మయ్యె మో యనునట్లు, ఒప్పు—పతి = ప్రకాశించెడుకృష్ణుఁడు, రావుకులజున్ రావు వారివంశమున జన్మించిన, శ్రీ రామరా యాధిపుజ్ = శ్రీమంతుఁ డైనరామరాయ ప్రభువును, ప్రోచుతజ్ - రక్షించుఁ గాక • ( హితము- చేసి యహితముల నివారించుట రక్షణము . ) మిగుల సుందరమైనబంగారు మేడలోని సభయందు భార్య లూడిగములు చేయు చుండఁగా వారిహారమణులందుఁ బ్రతిఫలించుటచే వారి సంతోషమునిమిత్త మందఱకు నన్ని యాకారములు ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యేమో యనునట్లు ప్రకాశించుకృష్ణుఁడు శ్రీశబ్దార్థము లగుసంపదాదులు గలరామరాయ ప్రభువునకుఁ గీడుఁ దొలఁగించి మేలు రఁ తాత్పర్యము. ఇందు లక్ష్మీ దేవిపతి యనువిశేష్యము సంపద లిచ్చి రక్షించుటకుఁ దగిన సామ ర్థ్యము గల దనుతాత్పర్యమును బోధించుఁ గానఁ బరికరాంకురమును బెక్కండ్రకుం బెక్కురూపములు ధరించి ప్రత్యక్షము గాకున్న నట్లు త్ప్రేక్షించుటచే సుత్రేకయు కారములు. చ|| అల ఘనవేణియు౯ శుభకరాంచిత కంకణనిక్వణోర్మి కా వళులు పయోధరస్థలుల వర్తిలుమౌ క్తిక రాజియుజ్ రసా కలితమరాశయాన మెసఁ గం గని గంగని గౌరిఁ గౌఁగిట నిలుపుశివుండు సర్వధర శ్రీవిభుఁ జేయుత రామ రాయనిన్ II 2. ఈపద్దెమున నీశ్వరుఁడు ధర్మసామ్యముచే గంగాపార్వతులకు భేదము నెఱుఁ గక పాగ్వతిని గంగయను భ్రాంతిచే నాలింగనము చేసికొనినట్లు చెప్పుటచే రెండవ ములు గలవు.<noinclude><references/></noinclude> joc68q40uzwixatq9t1uky8t156il9p 104 233225 589993 2026-10-19T00:56:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాపరిణయము. అలఘన వేణియుజ్ = అల=ప్రసిద్ధమైన, ఘన = గొప్పది యాగు, వేణీయుక్= ప్ర్రవాహమును, శుభ__వళులు: శుభకర = ( దర్శన స్పర్శనములచే) మేలుచేయు నవియు, అంచిత=పూజింపఁబడుచున్న వియును (పా...' 589993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాపరిణయము. అలఘన వేణియుజ్ = అల=ప్రసిద్ధమైన, ఘన = గొప్పది యాగు, వేణీయుక్= ప్ర్రవాహమును, శుభ__వళులు: శుభకర = ( దర్శన స్పర్శనములచే) మేలుచేయు నవియు, అంచిత=పూజింపఁబడుచున్న వియును (పావనమైనవనియర్థము ) అగు, కంక ణ=నీటితుంపరలయొక్క, నిక్వణధ్వనితోఁ గూడిన, ఊర్మికావళులు = తరంగసము దాయములును ; పయోధరస్థలుల౯- నీటియడుగుప దేశములందున్, వర్తి లుమౌక్తికరా జీయుక్=ఉండేడుముత్తియముల సముదాయమును, ( నదులందును ముత్తెములు పుట్టునని వసుచరిత్రాదులందుఁ బ్రసిద్ధము. ) రసాక సముజ్: రస=జలమునందు, ఆకలిత = వ్యాప్తమైన, మరాళయానము= హంసలయొక్క నడకయును; (నీ) శృంగారాదౌ విషేవీ ర్యేగుణేరా గేద నేరసః (ఆ) ఎసఁగన్ = ప్రకాశింపఁగాక్, (ఇవి గంగయం దుఁ గలధర్మములు) అలఘన వేణియుక్" =అల= ప్రసిద్ధ మైన; ఘన = మేఘముంబోలిన, వేణిజజడయును, (దీర్ఘ మైనజడ యనియేనియర్థము) శుభ వళులు: శుభ =దీప్త మైన, కర= హస్తమునందు, అంచిత = ప్రకాశించుచున్న, కంకణ=కడియములయొ క్క, నిక్వణ=ధ్వనియును, ఊర్మికా= ఉంగరములయొక్క, ఆవశులు= సమూహములు ను, పయోధర స్థలులన్ = కుచములప్రదేశములందున్, వర్తిలుమా క్తిక రాజియున్ = ఉం డెడుముత్తియములహారములును, రసాక నము = సింగారముతోఁ గూడినయించన బోలిననడలును, ఎసఁగన్ = ప్రకాశింపఁగాజ్ (ఇవి గౌరియందలిధర్మము లు) గౌరిన్ = పార్వతిని, కని= చూచి, గంగని = గంగ యని భ్రాంతి పొంది, కౌఁగిఁ ట్= భుజాంతరమునందున్, నిలుపుశివుఁడు = ధరించుమంగళప్రదుఁ డగు దేవుఁడు, రామరాయనిజ్ = రామరాయని, సర్వధ ణీవిభున్ = ఎల్ల భూమికి అధిపతిని, చేయు తేజ్= చేయును"గాక. గంగయందలి పేనుచే నామె నాలింగనము చేయఁ గోరి దైవవశమున నప్పుడు సన్ని హితయైన గౌరిం జూచి గంగాధర్మము లా మెయందు నుండుటచే నామెయే గంగ యని భ్రమపడి శివుఁ డామెను గౌఁగలించె ననియు నానందముతోఁ గూడినపు డితరులు కోరినకోరిక లీయఁ బ్రభువులు వేడుక పడుదురు గావున నట్టిశివుఁడు కృతినా యకునకు భూమండలాధిపత్య విూఁజాలును గాన నిచ్చుఁ గాక యనియుం దాత్పర్యము. ఇందు ఘననేణి మొదలగుశబ్దము లర్థ శ్లేషమహిమచే గంగయందుం బార్వతి యందు నుండుధర్మములు బోధించును. ఈయర్థద్వయమునకు సంబంధము లేకున్న ను శబ్దసామ్యముచే న భేదనిశ్చయము చేయఁగా భ్రాంతి వడ మోఁ గాన శ్లేషములకాతి శయోక్త్యనుప్రాణితభాంతి మదలంకారము. ఇందుచే గంగాపార్వతులకు సామ్యము గమ్యము.<noinclude><references/></noinclude> g5axrpuz3ual6xyn1t4f2ha2vzniadf 104 233226 589994 2026-10-19T00:56:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. బాల 5 " Xcగని” యనుచో గత్తునకు సంధిబహుళం బనుసూత్రమున బహుళగ్రహణ ముచే స్త్రీవాచకతత్సమసంబోధ నాంతములకు సంధిలే దని యెఱుంగునది యని వ్యాకరణమున నున్నది. కాని "గంగను క...' 589994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. బాల 5 " Xcగని” యనుచో గత్తునకు సంధిబహుళం బనుసూత్రమున బహుళగ్రహణ ముచే స్త్రీవాచకతత్సమసంబోధ నాంతములకు సంధిలే దని యెఱుంగునది యని వ్యాకరణమున నున్నది. కాని "గంగను కాసె » నెలతిచ్చె " " శ్రీరంగ భర్తంచు' మొదలగు ప్రామాణిక ప్రయోగము లుండుట చేతనును "కుచి త్సంస్కృతీయస్య ప్ర్రాణ స్యాత్ర చ్యుతి కృవేత్త ” ని ( తెలుగు భావయం దొకానొకచోటఁ దత్సమ శబ్దములందలియచ్చునకును సంధి యగును. ) వికృతివివేకమున నుండుట చేతనును సంధి నిర్దుష్ట మని తెలియవలయును. ఉ॥ రాజక ళావతంసనుర రాజముఖ స్తవనీయుఁ డబ్జెనీ రాజనిభ ప్రభుండు ఘన రాజమరాళరథుండు వాహినీ రాజగభీరమూ ర్తి ఖగరాజ నాభిభవుండు భారతీ 'రాజు చిరాయుఁ జేయుఁ గవిరాజవిధేయుని రామరాయని౯॥ 3. రాజ_నీయుడు. రాజకళావతంస = శివుఁడు (చంద్రకళ శిరోభూషణము గాఁ గలవాఁడు) సురరాజ = ఇంద్రుఁడు ( దేవతలకుఁ బ్రభువు) ముఖ= మొదలగు వారిచే, స్తవనీయుఁడు = స్తుతింపంబడఁదగినవాఁడు, అబి—ప్రభుండు:- అల్జీనీరాజు = సూర్యునితో, నిభ = సమానమైన ; ప్రభుండు = కాంతిగలవాఁడును, ( సూర్యునికాం తీతో సమాన మైన దేహ కాంతికలవాఁడు) ఘన–రముండు. మన = గొప్పవియగు, రాజ హంస= రాయంచలు, రథుండు = వాహనముగాఁ గలవాఁడు, (ని) రాజహంసాస్తు తే చంచుచరణై రోహితై స్సితాః॥ (అ) వాహినీ మూర్తి. వాహినీరాజ = సము ద్రునియొక్క, గభీరమూర్తి = గంభీరమైనయాకారముం బోలినియాకారము గలవాఁ డు, ( హిక్షము నమర్షముం దెలియఁజేయువికారములు లేకుండుట గాంభీర్యము. ) ఖగ రాజగ నాభిభవుండు = ఖగ రాజగ = విష్ణువుయొక్క ( పక్షులకు రా జైనగరుడవాహనము నఁ బోవువాఁ డని యర్థము) నాభిధ వుండు = బొడ్డుఁదామగ జనియించినవాఁడును నగు, భారతీరాజు=బ్రహ్మ, (సరస్వతికింబతి) కవిరాజవి ధేయునిన్ = కవిశ్రేష్ఠులకు నిధేయునిక్ (శృంగారాదిరసములు గలశబ్దార్థములం గూర్చి వర్ణించువాఁడు కవి య నంబడు) రామరాయని = రామరాయ ప్రభువును, చిరాయు= మిక్కిలి జీవితకాల ము కలవానిని, చేయు = కావించుఁ గాక . న్న చో ఇం దబ్దినీ రాజనిభ ప్రభుం డన్నచో సుపమయు, వాహినీరాజగభీరమూర్తి య నిదర్శనయుఁ గలవు.<noinclude><references/></noinclude> d7ntbly8z6zdyei7mljippwuo9qi7vs 104 233227 589995 2026-10-19T00:56:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 ఉ భ ద్రాపరిణయము, అబ్జ జగన్ముదావహని .జాననముందర తానిర స్తరా కాబ్జ లసత్ప్రవాళమృదు 4 లారుణపాణిధృత ప్రఫుల్లలీ లాబ్జ నునృత్తమంగళగ శాధిక సౌష్ఠవధిక్కృతావదా తో నటించుఁ గాత మన యంబ...' 589995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>6 ఉ భ ద్రాపరిణయము, అబ్జ జగన్ముదావహని .జాననముందర తానిర స్తరా కాబ్జ లసత్ప్రవాళమృదు 4 లారుణపాణిధృత ప్రఫుల్లలీ లాబ్జ నునృత్తమంగళగ శాధిక సౌష్ఠవధిక్కృతావదా తో నటించుఁ గాత మన యంబును మత్కృతి నాథు నిమ్ముల౯- తాజ జగకాబ్జ: జగత్ = లోకమునందలిజనుల కెల్లను, ముదావహ = సంతసము పుట్టించెడు, నిజ=తనడియగు, ఆవన = ముఖముయొక్క, సుందరతా = అందము చేతను, నిరస్త = తిరస్కరింపఁబడిన, రాకాజ్ఞ = పున్న మనాఁటిచందురుఁడు గలది. ("జయతి హసతీ 19 త్యాదులు సాదృశ్యవాచకము లని యాచాగ్యదండి చెప్పుటచే ముఖము చం ద్రుని జయించు చున్నది. ద్వేషించు చున్న ది. పరిహాసము చేయు చున్నది. తిర స్కరించు చున్నది. మొదలగు వాక్యములలో జయించు చున్నది. మొదలగుశబ్దములు చేతనధర్మమును జెప్పునవి గావునను బ్రకృతమున ముఖ మచేతనము గావునను ముఖ్యా ర్థముం జెప్పక యవి లక్షణచేఁ బోలికం జెప్పును. మఱియు నిచట జగచ్ఛబ్దమును జడవాచకము గావుననే చేతనధర్మ మగు మోదము తనకు సంభవింపమిచే లక్షణచేత నే జనులను బోధించును. ముఖ్యార్థమున కన్వయ బాధ గలుగుటచే దాని సంబంధము గల య న్యార్థమునఁ గల్పింపఁబడిన శబ్ద వ్యాపారము లక్షణ యనంబడు. ) లసత్ప్ర—లాబ్జ : : లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, ప్రవాళ = చిగురాకువలె, మృ దుల= మెత్త నిదియును, అరుణ = ఎఱ్ఱనిదియు నగు, పాణి = హస్తముచేత, ధృత = పట్టు కొనఁబడిన, ప్రఫుల్ల=వికసించిన, లీలాబ్జ = విలాసార్థ మైనపద్మము గలది ; సువృ... తాబ్ద, సువృత్త = మిక్కిలి పట్రమైన, మంగళ = ప్రశస్తమైన, గళ = కంఠముయొక్క, అధిక సౌష్ఠవ = ఎక్కువచక్కఁదనము చేతను, ధిక్కృత = నిందింపఁబడిన, అవదాతా స్టై= స్వచ్ఛ మైనశంఖము గలదియును (అగు ) అబ్జ= లక్ష్మీ (నీటఁ బుట్టిన దని యర్థము. ) మత్కృ—నిముల౯ = నాకృతికిం బతి యగు రామరాయ ప్రభునిగృహములం డుజ్ ; ( నాథుయొక్క + ఇమ్ముల = నాథునిమ్ముల ; షష్ఠీ సమాసమం దుకార ఋ కారంబుల కచ్చుపరం బగునపుడు నుగాగమం బగు : బాల సంధి.) అనయంబుక్ = ఎల్లకాలమును, ఇటియించుఁగాత = నివసించుఁ గాక ; ( కాలేజ్ + అనియె = కాతమ నియె ; ఎడుతలద్రుతంబున కచ్చుపరం బగునపుడు మకారం బగు. బా. క్రీ.) ఇం దుపమాలంకారము గలదు.<noinclude><references/></noinclude> mppe7a8jaqebbbcluiabumw0i5a079i 104 233228 589996 2026-10-19T00:57:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. సీ॥ ఏరామ హిమవత్కు మారి యా టెఱిఁగించుఁ దెల్ల మౌనుల్లంపుఁ జల్లఁదనము ఏ లేమ తెలివేల్పు శ్రీ నిల్లా లగుటఁ దెల్పుఁ జిలుఁగు వెన్నెల నవ్వు మొలక నవ్వు వసాధ్వి శ్రి...' 589996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. సీ॥ ఏరామ హిమవత్కు మారి యా టెఱిఁగించుఁ దెల్ల మౌనుల్లంపుఁ జల్లఁదనము ఏ లేమ తెలివేల్పు శ్రీ నిల్లా లగుటఁ దెల్పుఁ జిలుఁగు వెన్నెల నవ్వు మొలక నవ్వు వసాధ్వి శ్రితజనా భీష్టదాయిని యాటఁ జాటించుఁ దనుపారి .జాతవల్లి ఏతన్వి భువనైక మాత యాటఁ గరంబు ప్రకటించు చుండు నం • బాసమాఖ్య యట్టిన సర్వమంగళ యధిక కరుణ సర్వమంగళ సంగ తా + ఖర్వసార్వ భౌమత నొసంగుఁగాత శ్రీ శ్రీ రామరాయ భూమితలపతి కతిదయా పూర్ణమతికి॥ 7 5. తెల్లమౌ.. "దనము = స్పష్ట మగు మనసునందలి చల్లఁదనము, ఏరామ = ఏము మోహారిణి యగు పార్వతి, హిమవక్కు మారి యాట = నలిములకూఁతు రౌటను, ఎఱిఁ గించుజ్= తెలియఁజేయుమో, ( చల్ల + తనము = చల్లఁదనము. ఉదంత స్త్రీ సమంబుల కుం బుంపులకు ఐదంత గుణవా నకంబులకుఁ దనంబుపరం బగునపుడు నుగాగమం బగు. చల్లను + తనము = చల్లఁదనము. ద్రుతప్రకృతము మీఁది పరుషమునకు సరళము లను. ఆదే శుకళమునకు ముం దున్న ద్రుతమునకు బిందు సంశ్లేషంబులు విభాష నగు. ఉల్లము + చ లఁదనము = ఉల్లంపుఁజల్లఁదనము. కర్మధారయంబుం మునగ్ధకంబులకుం బుంపులను . 'సమాసంబుల నుదంతంబు లగు స్త్రీసమంబులకుం బుంపులకుఁ బుషసరకంబులు పరం బగునపుడు నుగాగమం బగు బాల. సం. తక్కినది మీఁదటియట్లే) జిలుఁగు వెన్నె లక్= సన్నంపు వెన్నెలను, నవ్వు మొలక నవ్వు = పరిహసించెడుమందహాసము, ఏలేమి = ఏస్త్రీ, తెలివేల్పునిల్లాలు = శివునిభార్య, అగుటన్, తెల్సుక్ = తెలియఁజేయునో; తనుపారిజాతపల్లి = శరీర మనెడు పారిజాతపుఁదీవ, ఏసాధ్వి = ఏపతివ్రాత, స్వాశ్రిత దాయిని = స్వ=తనయొక్క, (తన్న నియస్థము ) ఆశ్రిత= ఆశ్రయించిన; జన= జను లస, అభీష్టదాయిని = కోరిన పదార్థముల నిచ్చునది. ఔటక్, చాటించున్ = తెలియఁ జేయు మో ; ( తనుపారిజాతవల్లి యనుచో రూపక సమాసము. ఉపమిత మయ్యె నేని ని<noinclude><references/></noinclude> g2lmix7ty00fhcz9bnu8o2yjhzaicvk 104 233229 589997 2026-10-19T00:57:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 భద్రాపరిణయము, గా పూర్వపదము ప్రధానమగుటచేఁ దనుశబ్దమునకుఁ బ్రాధాన్యము అభీష్టదాతృ త్వము సంభవించుట దుర్లభము, రూపకమయ్యె నేని యుత్తకపద మైన పారిజాతవల్లి ప్రధానమగుటచే నభీష్ట...' 589997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8 భద్రాపరిణయము, గా పూర్వపదము ప్రధానమగుటచేఁ దనుశబ్దమునకుఁ బ్రాధాన్యము అభీష్టదాతృ త్వము సంభవించుట దుర్లభము, రూపకమయ్యె నేని యుత్తకపద మైన పారిజాతవల్లి ప్రధానమగుటచే నభీష్ట దానము సులభముగ సంభవించును. రూపకాలంకారము. ) సమాఖ్య = అంబ యను పేరు, ఏతన్వి = ఏసన్న తాంగి యగుపార్వతి, భువనైక మాత=లోకమున కెల్ల నెుక్క తెయే తల్లి, ఔటజ్, కరంబు = మిక్కిలి, ప్రకటించు చు౦డుకో = స్పష్టపఱుచు చుండునో; అట్టిసతి = అటువంటిసతి యని పూర్వజన్మము నఁ బేరొందిన, సర్వమంగళ = పార్వతి ( ఎల్లశుభముల నిచ్చునది యని యర్థము) ( ఈశ్వరునకుం బత్నియు దత్నుకుం గూఁతురు నగ్నసతి యనునామె తండ్రిచేసినయ వమానమున మృతి చెంది పార్వతియై మఱల జన్మించె నని పౌరాణికులు చెప్పుదురు.) అతిదయాపూర్ణ మతి కి జ్= అధిక మైనదయతో నిండిన చిత్తముగల, శ్రీ రామ-పతి ౩౯=శోభావంతుఁ డైన రామరాయభూనాథునకు, అధికకరుణన్ = మిగులఁ గనిక రముతో, సర్వమం—సార్వభౌమత ; సర్వమంగళ = అన్ని శుభములతో, సంగత = కూడుకొనిన, అఖర్వసార్వభౌమతీజ్ = పూర్ణ మైన భూమండలాధిపత్యమును, ఒసంగుఁ గాతన్ = ఇచ్చుఁగాక, తండ్రింబోలి మిక్కిలి చల్లనియాత్మ గలదియు నెల్లవారలయ భీష్టంబుల నీ ఁజాలునదియుఁ దల్లియుంబోలె నెల్లప్రజల రక్షించునదియు నగుపాక్వతి నాకృతినాయకున కఖండభూమండలాధిపత్య మిచ్చుఁగా కని తాత్పర్యము. మ॥ తనవీణాక్వణనామృతంబున నిష క్తం జైనచిత్తప్రవృ త్తి నిజేశుండు పయోధకభ్రమను ద, త్సీమానటత్తుంబి కే లను బట్టం గిలిగింత పెట్టి విభులీ లక్ నవ్వు నప్పల్కుజ వ్వని గంగాధర రామరాయవిభువా • గ్వైచిత్రీ నిల్చుం గృప॥ 6. తన......బునక్షో=తన = తనయొక్క, వీణెక్వణనామృతంబునన్ = వీణాధ్వని యనెడునమృతమునందు, నిషక్తం బైఇ-వృత్తికా= నిషక్త = తగులుకొనిన చిత్తప్రవృ త్తిజ్ఞా=చిత్త వ్యాపారము చేతను (అమృతసదృశ మైన వీణాధ్వని శ్రవణమునఁ బరాధీన మైనమనోవ్యాపారముచే నని యర్థము) నిజేశుండు = తనభర్త (బ్రహ్మ) పయోధర భ్రమను = స్తనభ్రాంతి చేతను, తత్సమా —స్తుంబి; తత్సమా=ఆకుచములసమీపస్థల మందు, నటత్ = కదలుచున్న, తుంబిక్ = వీణిచివర నున్న యానుగపుణుఱ్ఱను ; ధరింపఁగాజ్, గిలిగింత పెట్టి = చక్కిలిగింతచేసి, లీలక్= విలాసముతో, విభున్ = మగనిని, నవ్వు పల్కు జవ్వని = పరిహసించెడుసరస్వతి, = | హస్తముతో, పట్ట<noinclude><references/></noinclude> eub5icztpj340q8idyraoi6mlmjm0sd 104 233230 589998 2026-10-19T00:57:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రధమాశ్వాసము. గంగా——వైచిత్రి = గంగాధర రామ రాయ ప్రభునియొక్క వాగ్వి శేషమునందుజ్, కృ పన్ = దయతో, నిల్చున్ = = వసించుఁగాక. బ్రహదేవుఁడు శ్రావ్య మైనతని వీణాగానము వినుటచేఁ బరాధీన మ...' 589998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రధమాశ్వాసము. గంగా——వైచిత్రి = గంగాధర రామ రాయ ప్రభునియొక్క వాగ్వి శేషమునందుజ్, కృ పన్ = దయతో, నిల్చున్ = = వసించుఁగాక. బ్రహదేవుఁడు శ్రావ్య మైనతని వీణాగానము వినుటచేఁ బరాధీన మైన మనసు గ లవాఁడై వీణాగ్రమున నున్న బుఱ్ఱను జూచి స్తంభాంతిచే స్పృశింపఁగా నాయన భ్ర మను దెలిసికొని పరిహాసము చేయు సరస్వతి కృతినాయకుని సాల్కయందు వసించి వా క్చమత్కారముఁ గలిగించుఁ గాక యని తాత్పర్యము. 3 ఇందు వీణాధ్వనియం దాయత్త మై మనసు గలుగుటచే భ్రమపడిగాఁ డని చె ప్పుటచేఁ గావ్యలింగారుప్రాణిత మైన భ్రాంతి మదలంకారము. ళా, శ్రీలావణ్యసమగ్రతుండము రజ శ్శిష్టోత్తమాంగం బురః ప్రాలంబోరుభుజంగ పుంగ వము శుం భత్కుంభయుగ్మస్థలీ ఖేలత్కామగుణంబు నయ్యును విరక్తిబ్రహ్మచర్యవ్రోత శ్రీలం గ్రాలుగ ణేశరూపము మదిం జింతింతు నశ్రాంతము ౯ | 7. -తుండము ; శ్రీ = ఐశ్వర్యముతోడను, లావణ్య=చక్కఁదనము గం "డను, సుగ్ర= నిండియున్న, తుండము = ముఖము కలదియు; రజళ్లిన బు; గజః= రజోగుణముతో, క్లిష్ట = కూడి, ఉత్తమాంగంబు = మనసుకలదియును, ( ఉత్తమాంగ్ మనుదానికి రూఢిచే శిక సనియే యర్థము నాని సర్వవ్యాపారములకు మూలమైనది "గావున నీట శ్రేష్ఠమైనయవయవ మిగుటచే మన పని చెప్పఁబడియె. ) ధూళితోఁ గూడి:శీనస్సు గల దని యద్ధాంతనము . ( ఏరుఁగులు శిరమున దుమ్ముఁ జల్లుకొనుట లోక సిద్ధము.) ఇకఁడును గజముఖుఁడు గావున నిట్లు చెప్పఁబడియె ఊః—— పుంగవము ; ఉరః = హృదయమున, ప్రాలంబ = వ్యాపించిన, భుజంగ పుం >వము = నిట శ్రేష్ఠులుగలదియును ( మనసునం దలఁపఁబడినవిటులుగల దని యర్థము. 5 మ్మునాఁ ఉన్న ఁగ వ్రేలు హార మైన పాఁప టేఁడు గలది యని యద్ధాంతకము. ) శుంభ——గుణంబు; శుంభత్ = ప్రకాశించెడు, కుంభయుగ్మస్థలీ= శిరసునందలి పెండలంబోలిన మాంసపిండములజంటయందు, ఖేలత్ = ప్రకాశించుచున్న, కామగణం బు=కోర్కె యనుగుణము గలదియు ; కామగుణము సూచించుముఖము గలదని యర్థము ( సంభస్థలమునందుఁ గ్రీడించుతుమ్మెదలు గలదని యద్ధాంతరము. కామగుణము = మ ధమనినారి=తు మ్మెదలు (ని); స్మకాభిలాషయోఃకామః నానా, మౌర్వ్యాం ద్రవ్యా- శుక్ల పత్వసంధ్యాది కేుణం. (అ) అయ్యుము = = అయినను అయినదియు<noinclude><references/></noinclude> otp9kikdns10nklbchdcnxrzdba9nlq 104 233231 589999 2026-10-19T00:57:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 భ ద్రాపరిణయము, ననియు నర్థము ) (ఏనుఁగుల కుంభస్థలములందలి మదము పానము చేయుటకై తుమ్మేద లటసంచరించుచుండును. ) విరక్తి శీలన్; విరక్తి = విరాగమువలనఁ గలిగిన, బ) హచర్యవ్రతశీలన్ = బ్రహ్మ...' 589999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 భ ద్రాపరిణయము, ననియు నర్థము ) (ఏనుఁగుల కుంభస్థలములందలి మదము పానము చేయుటకై తుమ్మేద లటసంచరించుచుండును. ) విరక్తి శీలన్; విరక్తి = విరాగమువలనఁ గలిగిన, బ) హచర్యవ్రతశీలన్ = బ్రహ్మచర్యవ్రతసంపత్తిచే ( సుఖములయం దాస మాని వివా హము మానుకొని యుండుటచే నని యర్థము.) కాలు—— రూపము = ప్రకాశిం చెడువి ఘ్నేశ్వరునాకారమును, మరికొ= మనసునందుక్, అశ్రాంతముక్= ఎల్లపుడు ను, చింతింతుజ్= ధ్యానింతును. ఇందు విరాగమున బ్రహ్మచర్యవ్తము పూనుటకు విరుద్ధ మైనరజోగుణము మొదలగునవి యున్నట్లు మొదటియర్థమునఁ గాన్నింపఁగా రెండవయర్థమున క్షమున దానిఁ బరిహరించుటచే విరోధాభాసాలంకారము- క॥ అనవద్యవిద్యు మద్గురు ఘను నాగాభట్లనరస కవివరుఁ గవితా భినవ వ్యాసు మదగ్రజు ననమయశు రామకృష్ణ యాఖ్యు నుతింతుకో॥ 8. ఆ:వద్యవిద్యుత్ = పూజ్య మైనవిద్యగలవానిని, ఘనుకో= గొప్పవానిని, మద్దు రు౯ = నాయుపాధ్యాయుని, నాగాభట్ల నరసకవివరుక్, ఘనయశుక్= మంచికీర్తి కల, కవితాభినవవ్యాసు = కవిత్వమునం క్రొత్తవ్యాసుఁ డగుట్టియు, రామకృష్ణ యాఖ్యుక్ = రామకృష్ణయ్య యను పేరుగలట్టియు, మదగ్రజుక్ సాయన్న నును, నుతింతుజ్= స్తోత్రము చేయుదును. = శా|| నీ రేజాడ సమానుఁడై వరతపోనిష్టాగరిష్ఠాత్మత త శ్రీరామాయణ కావ్యరూ పమునవా । ణిక్ తోణికింబోణిమిం పారం దెచ్చిన వామలూరుతనయు ద్వైపాయనుం బాణునిం జోరుం భారవి కాళి దాసముఖులన్ స్తోత్రంబుగావిం చెద క్ || 9. =మి నీ రే——సమాూనుఁడై = విష్ణునితోఁ దుల్యుఁడై, వరి –త్మతజ్, వర = శ్రేష్ఠ మైన, తపః=ఉపవాసము మొదలగువ్రతములందు, నిష్ఠా=నిలుకడచేతను, గరిష్ఠ = వి గులం బూజ్యమైన, ఆత్మతతో మనసుగలవాఁ డగుటచేతను, శ్రీ రామాయణ కావ్య రూపమునక్ =శ్రీ రామునిచరితముం జెప్పుటచే రామాయణ మని ప్రసిద్ధిం జెందియు న్న కావ్యముయొక్క ఆకారముచేతను, వాణిజ్= సరస్వతిని, పోణిమి = ( విను వారికి ) సౌఖ్యము, ఇంపాక్=కలుగునట్లు, తెచ్చిన వానలూరుతనయు = తీసికొనివచ్చిన<noinclude><references/></noinclude> bve3qw5561pe8lc2wb30oymeu007gj1 104 233232 590000 2026-10-19T00:58:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'هم ప్రథమాశ్వాసము. = 11 వాల్మీకిని ( పుట్టయందుఁ బుట్టినవాఁడు. (ని) వాములూరుశ్చ నాకుళ్చ వల్మీకం పుం సపుంసకం. ( అ ). ఇతఁడు భగవంతుం దలఁచుచుఁ జిరకాల మొకచోఁ గదల కుం డె ననియును నపుడు మేనం...' 590000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>هم ప్రథమాశ్వాసము. = 11 వాల్మీకిని ( పుట్టయందుఁ బుట్టినవాఁడు. (ని) వాములూరుశ్చ నాకుళ్చ వల్మీకం పుం సపుంసకం. ( అ ). ఇతఁడు భగవంతుం దలఁచుచుఁ జిరకాల మొకచోఁ గదల కుం డె ననియును నపుడు మేనం బుట్టలువోసె ననియుఁ బిమ్మట నందుండి వెడలుటచే నీ పేరు గలిగె ననియుఁ జెప్పుదురు.) ద్వైపాయను = వ్యాసునిని, (ద్వీప ముత్ప త్తి స్థానము గాఁ గలవాఁ డని యర్థము. పరాశరునివలన యమునానదీద్వీపమున సత్య వతి యను నామాంతరము గలమత్స్యగంధియం దితఁడు పుట్టె నని భారతము - ) బాణు నిజ్= (కాదంబర్యాదులను రచియించి మిగులఁ బ్రసిద్ధి గన్న) బాణకవినిని చో రుజ్= చోరుఁ డనుక వినిని, భాముఖులన్ = భారవి = ( కిరాతార్జునీయమను గ్రం ధమును రచించిన ) భారవి, కాళిదాసముఖుల = కాళిదాసుఁడు మొదలగుమహాక వుల నుగూర్చి, స్తోత్రంబు = స్తుతిని, కావించెదక్ = చేసెదను. గీ భారతంబు సంధ్ర భాషఁగ నొనరించి వినుతిఁ గనినసత్క | విత్రయమును బెద్ద నార్యు సోము భీముని శ్రీనాథు శంభుదాసు మదిని సంస్మరింతు॥ 10. భారతంబు = సంస్కృతమున వేదవ్యాసుఁడు రచియించిన భారతాఖ్యానము ను, అంధ్రభాషఁగళ్ = తెలుఁగు భాషాకావ్యముగాక్, ఒనరించి= రచియించి, విను తిజ్ = స్తుతిని, కనిన —ముక్, కనిన= పొందిన, సత్కవిత్రయమును = సత్ = శ్రేష్ఠుల గు, కవి=కవులయొక్క, శ్రయమును = ముగ్గురయొక్క సమూహమును (నన్నయభట్టా రకునిని దిక్కనసోమయాజినిని నెఱ్ఱాప్రెగ్గడ నని యర్థము.) పెద్దనార్యునిజ్ = ( మ నుచరిత్రకర్త యైన) పెద్దవనును, సోమున్ = (ఉత్తరహరివంశము రచియించిన) సో మనాధకవినిని, భీముని౯ = ( కవిజనాశ్రయ మనులక్షణ గ్రంథము చేసిన ) భీమకవినిని, శ్రీ నాథుక్ = ( కాశీఖండము మొద లగు గ్రంథములకుఁ గర్తయైన ) శ్రీ నాధక వినిని, శంభుదాసుక్ =శంభుదాసునిని, సంస్మరింతు= తలఁతును. వీ రందఱును దెనుఁగుభాషం బ్రబంధములు నిర్మించి తర్వాతి వారికిం గావ్యము నిర్మించుమార్గముఁ జూపిరి గావునఁ గృతజ్ఞతాపూర్వకముగా వీరిని స్తుతింతు నని తా త్పర్యము. ఇందుఁ గవిత్రయముకంటే వేఱుగా శంభుదాసుఁడు చెప్పఁబడియె. కవిత్ర. యములోని యెఱ్ఱ పెగ్గడకే శివభక్తుఁ డగుటచే శంభుదాసుఁ డనియును నరసింహపు .<noinclude><references/></noinclude> hhmd5pyj33r3hu87n07539ucxyiq32x 104 233233 590001 2026-10-19T00:58:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 భద్రాపరిణయము. రాణ మనుప్రబంధమును నిర్మించుటచేఁ బ్రబంధ పరమేశ్వరుఁ డనియు నామాంతరము లు గాని యీ పేరు గలకవి యొకఁడు లేఁ డని సెక్కండ్రు తలఁతురు. కావున నిట నిట్లు చెప్పుట చింత్య...' 590001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 భద్రాపరిణయము. రాణ మనుప్రబంధమును నిర్మించుటచేఁ బ్రబంధ పరమేశ్వరుఁ డనియు నామాంతరము లు గాని యీ పేరు గలకవి యొకఁడు లేఁ డని సెక్కండ్రు తలఁతురు. కావున నిట నిట్లు చెప్పుట చింత్యము కాదేని శంభుదాసు నను పద మిట శ్రీనాథు నన్న దానికి ని శేషణమైనం గావచ్చును. ( శివభక్తుఁ డైవశ్రీనాథు నని యర్థము. ) గీ॥ అజు లని కాక వులఁ దేల యెవ్వనికిఁ బూర్వకృత ఫల నాడ సేల ? మెంత గలుగు నంతవిద్యయె వానికిఁ బ్రాప్త మగు భ వుడు దక్క సర్వజ్ఞుఁడొండు గలఁడె ?॥ 11. = కాకవులక్షా= కుకవులను, అజ్ఞు లని మూర్ఖులని, తేల నాడన్ = నిందించుట, ఏల = ఎందులకు. ( వారిని నిందించుటవలని ప్రయోజనము లే దని యర్థము. ) ఎవ్వ నికి౯= ఏమనుజుఐకు, పూర్వకృతఫలము = తొలిమేనఁ జేసినపున్నెము, ఎంత= ఏప్ర మాణముగలది, కలుగుళ్=ఉండుమో, అంతవిద్యయే = ఆవున్నె మునకుం దగినవిద్య యే, వానికి జ్= ఆమనుజునకు, ప్రాప్త మగు = దొరకినది యగును. భవుండు ద క్కఁXE=ఈశ్వరుఁడు విన్నాజ్, సర్వజ్ఞుఁడు = అన్నియు నెఱిఁగినవాఁడు, ఒం డు= ఈశ్వరునికం టె భిన్నుఁడు, కలఁడె= ఉండునా? ( లేఁ డని యర్థము. ) = దేవుఁ డొక్కఁడు సర్వముం దెలిసినవాఁడు గాని యితరు లెల్లరుం గొంచెము తెలిసినవారు గావునను బూర్వజన్మమునఁ జేసీని పున్నె ముంబట్టి విద్యాతిశయము ప్ర్రా పించుం గాని యిప్పటి ప్రయత్నముచేతనే కామ్ గావురను గుకవులు నింద్యులు గా రని చెప్పుటచే వారు జన్మాంతరమునఁ బుణ్యము చేసినవారు గా కనియును నింద్యక ర్మములు చేసినవా రనియును నిందగమ్యము. కాన వ్యాజస్తుత్యలంకారము • క॥ అని యిష్ట దైవనతి కవి eja జననుతియు నొనర్చి రసల సద్బంధురవా గనుబంధ మొకప్రబంధం బనుసంధింపం దలంప నాసమయమున౯| 12. అని= ఈప్రకారము, ఇష్టదైవసతి = ఇష్ట దేవ తానమస్కారమును, కవిజననుతి యుజ్=కవీశ్వరు లైనజనులయొక్క స్తోత్రమును, ఒనర్చి = కావించి, రస బంధము ; రస=శృరగా రాదిరసముల చేత, లసత్ = ప్ర కాశించుచున్న, బంధుర = ఒప్పైన, వాగ<noinclude><references/></noinclude> stf4kpzrf66y2ecakjw719jow30bynf 104 233234 590002 2026-10-19T00:58:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 13 నుబంధము =శబ్దములయొక్క యనువర్తనముగలదానిని; ఒక ప్రబంధంబు = ఒక ళా వ్యమును, అనుసంధింపక్= కూర్చుటపడ్డా, తలంప౯= ఆలోచింపఁగా, ఆసమయము స౯ = ఆకాలమునందు ( ముందు పద్యముతో న...' 590002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 13 నుబంధము =శబ్దములయొక్క యనువర్తనముగలదానిని; ఒక ప్రబంధంబు = ఒక ళా వ్యమును, అనుసంధింపక్= కూర్చుటపడ్డా, తలంప౯= ఆలోచింపఁగా, ఆసమయము స౯ = ఆకాలమునందు ( ముందు పద్యముతో నన్వయము. ) సీ॥ శ్రీనాథ కాదంబ . సానందవిహృతికి మానసం బేధన్యు । మానసంబు నరవరాకార భాస్వరధర్మ దేవతా దర్శనం బేతేని 4 దర్శనంబు నిత్యకల్యాణని . జ్ఞిద్రసంపదలకు మందిరం చేశారి మందిరంబు సకలవిద్వజ్జన ప్రకరంబునకు సన్ని ధాన మేవిభుసన్నిధాన మరయఁ నుతిఁ దగునతండు బుధమతానుగుణనుగుణ మణిగణాభరణ ప్రభా మండి తామ దిగ్వధూటీ లలాటాళి, దృప్తవిమత జనతమో హేళి యుర్వరా 13. ఏధన్యుమానసంబు = ఏపుణ్యవంతునిమనసు, శ్రీనాధ హృతికి ; శ్రీనా థ=విష్ణు వనెను, కాదంబ = హంసము యొక్క ( ని ) కాదంబః కలహంస స్స్యాత్ ( అ ) సానంద = సంతోషముతోఁగూడిన, విహృతికిజ్= సంచారమునకు; నూనసం బు=మానససరోవరమో, (హిమవంతంబునుత్తరంబున నొక కొలను గల దనియు బ్ర హృదానిని మనసుచే నిర్మించుటచే మానసం బని పేరొందె ననియు నది హంసల కారో గ్యస్థానము గాన నచట హంసలు పెక్కు లుండు ననియుఁ బ్రసిద్ధి గలదు. ) మానస సరస్సున వంచ యుండునట్లు భగవంతుఁడు భక్త పరాధీనుఁడు గావున నెల్లకాల మీ ప్రభువునంతరంగమువ నుండు నని భావము. ఏ ఱనిదర్శనంబు = ఏరాజుయొక్క దర్శన ము, నరవరా——దర్శనంబు; నరవర = రాజుయొక్క, ఆకార = స్వరూపము గల, భాస్వర= ప్రకాశించు, ధర్మదేవతా దర్శనంబు = ధర్మదేవతయొక్క దర్శనమో ; ఈప్ర భువు స్వరూపమును ధరించిన ధర్మదేవత యని భావము. ఏశౌరిమందిరంబు = ఏ రాజు గృహము, నిత్యకల్యా సంపదలకు = =నిత్య = శాశ్వతమైన; కల్యాణ మంగళ 43<noinclude><references/></noinclude> abb4vhhie25uqxzme3vlnmtkpxrcy7v 104 233235 590003 2026-10-19T00:58:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 భ ద్రాపరిణయము. ములచే, నిర్ణిద్ర= ప్రకాశించెడు, సంపదలకు= సిరులకు; మందిరంబు = నివాసస్థా న మగునో, ఏవిభుసన్ని ధానము = ఏ ప్రభువుయొక్క సమీపము, సక బునకు = ఎ ల్లవిద్వాంసులసముదాయమునకు...' 590003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 భ ద్రాపరిణయము. ములచే, నిర్ణిద్ర= ప్రకాశించెడు, సంపదలకు= సిరులకు; మందిరంబు = నివాసస్థా న మగునో, ఏవిభుసన్ని ధానము = ఏ ప్రభువుయొక్క సమీపము, సక బునకు = ఎ ల్లవిద్వాంసులసముదాయమునకును, సన్నిధానము = మంచి ద్రవ్యరాశియగునో; నుతీజ్, స్తుతి చేతను, తగుపోతండు = తగియెడు నా ప్రభువును, బుధ లలాటాళి; బుధ = విద్వాంసుల యొక్క, మత= త = అభిప్రాయమునకు, అనుగుణ= ణ=సమ్మతమైన, సుగుణమణిగణ= 1 = శ్రేష్ఠ మైనగుణసముదాయ మనెడు, ఆభరణ = భూషణముల యొక్క, ప్రభా= కాంతి చేత మండిత – అలంకరింపఁబడి, అష్టదిక్ = ఎనిమిదిదిక్కు లనెడు, వధూటీ = స్త్రీలయొ క్క, లలాటాళి=ముఖపంక్తిగలవాఁడును, ( తనసుగుణము లను చేర్చుక్కలచే దిఙుఖ ముల నలంకరించినవాఁ డని భావము. ) దృప్త——హేళి; దృప్త= గర్వించిన, వి మతజన = శత్రు లనెడు తమః = చీఁకటికి, హేళి= సూర్యుఁడును, ఉర్వరాజాని = ప్రభు శ్రేష్ఠుఁడును, ముందరివచనములోని శ్రీరావు న రేంద్రుం డనువి శేష్యము నన్వయము. సూర్యుఁ డంధకారమును దొలఁగించిన ట్లేయన పగవారిం దొలఁగించె మౌళి = ననిభావము. ఇందు విష్ణునందు హంసత్వ మారోపించుట మానసమునందు సరోవరత్వ మారో పించుటకుఁ గారణము గానఁ బరం పరితరూపకాలంకారము . దృష్తజనతమో హేళియ నుచోటను నిట్లే. వ. వెండియు నఖండాఖండల మదోద్దండ వేదండ శుంభ నిజభుజా దండ కుండలీండ్ర సంభృత భూమండలుండును, భూమండలశంకా వహ విశంకట నిజవిజయ ధాటీ సమాటిక న సముద్ధ పరా పరివృత సభోమండలుండును, నభోమండల మధ్యగత చండ కర కరమండలీ దుర్ణిరీక్ష నిజకరాగ్రతాండవిత మండలా గ్రధాళద్ధళీ విలోకనమాత్ర పలాయిత ప్రత్యర్థి సముదయుండును, బ్రత్యర్థి స ముదయ కుముదప్రమదకర నిరంతర హరిదంతర విశ్రాంత విశ్రాణ నేందూదయ సముజ్జృంభిత గంభీరపార యశః పూర క్షీరపారావా ర నిజసుగుణకల్లోల హల్లీసకసముల్లంఘితావధి కుధరుండును, కుధ రచాప త్రిపుట భేదన భేదనోద్యమ సమున్నయనానలాభీల జ్వాలా మాలికోపమ ప్రతాప తపనదారిత సమదారి ప్రమదాకుచలికుచ<noinclude><references/></noinclude> ljv8n2iuytxnvbgrsafe3oriumdoh7u 104 233236 590004 2026-10-19T00:58:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 15 నీ చిత చక చక ద్రు చిర ముక్తాహార తారకావారుండును, వారణాశీ ప్రముఖ దివ్యక్షేత్ర ప్రతిష్ఠాపితా జీ కసత్రుండును, సత్రాణపరాయణ నారాయణ చరణ సేవాచరణ రతపరమభాగవతవతంస ప...' 590004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 15 నీ చిత చక చక ద్రు చిర ముక్తాహార తారకావారుండును, వారణాశీ ప్రముఖ దివ్యక్షేత్ర ప్రతిష్ఠాపితా జీ కసత్రుండును, సత్రాణపరాయణ నారాయణ చరణ సేవాచరణ రతపరమభాగవతవతంస పూజాని రంతరాయుండును, రాయ వేశ్యా భుజంగ జగ నొబ్బగండకరవాల భైరవ ప్రతాప హనుమదాది బిరుదాభిశోభిత ప్రాభవుండును, భ 'వాభవ వాహ మఘవ వాహ ఖవాహినీ కాశ నీ కాశ యశోధుర్య సూర్యరాయాధిప తనూభవుండును, భవానీరమాసమాన శుభగు ణాంక వేంకయాంబా గర్భపావనుండును, వనతటాకాది స సప్తసం తాన సంస్థాపన శీలుండును, సుశీలాంచిత రేచర్లగోత్ర పవిత్రుం డును, నగుశ్రీరావు వేంకటమహిపతిగంగాధర రామరాయన రేంద్రుం డొక్కనాఁ డదంభ శాతకుంభ స్తంభసంభారసంభాసమాన రంభా సమాన కాంచనపాంచాలి కాసమంచిత పంచ శాఖాంచలమణిదీపి కానీ రాజితంబై, పలువగలఁ జలువగలతోగల రాచట్టుజిగిజగి లెలం దొగ గొల్కుకొండక్కు తమి కెంపుటోరులయోగలం బెట్టనిము గ్గులై కట్టలకుకట్టాణీముత్తెంపుజాలరులు దోఁప గారుత్మతతోరణం బుల సిరిమించుస భాభవనభాగంబున మాణిక్యభద్రాసనాసీనుండై సామంతులు, మంతులు, పురోహితులు, హితులు, కవిప్రవరులు విప్రవరులు, పౌరాణికులు, వైణికులు నాదిగాఁ గలనిఖిలపరివారం బునుం గొలువ బృందారక బృందం బునడుమం దగుపుకందరు చందం బునం, గులా చలమధ్యంబునం బెంపొందు మేకువుతీరునం బేరోలగం బుండి యప్పుడు. వెండియున్ == మఱియును, అఖండ- -భూమండలుండును; అఖండ = పూ గమైన, ( ఇది మిగుల దూరమం దున్నను భూమండల మనుదానితో నన్వయి౦చును. ) అఖండల = ఇంద్రునియొక్క, మరోద్దండ = మదముచే నతిశయించిన, వేదండ= గజ మయొక్క (ఐరావతము యొక్క యనియస్థము ) శుండా= తుండముయొక్క, ఆభ =<noinclude><references/></noinclude> jr5t0a2sgagfv9desnoh9mmvshhrd6p 104 233237 590005 2026-10-19T00:58:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 భ ద్రాపరిణయము, కాంతివంటి కాంతిగల, ( తుండముం బోలిన దని యర్థము ) భుజదండ =హస్తమ నెడు, ( కుండలీంద్ర శేషాహిచే, సంభృత = ధరింపఁబడిన, భూమండలుండును - భూమండ లము గలవాఁడును; ఏనుఁగుతుండమువల...' 590005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 భ ద్రాపరిణయము, కాంతివంటి కాంతిగల, ( తుండముం బోలిన దని యర్థము ) భుజదండ =హస్తమ నెడు, ( కుండలీంద్ర శేషాహిచే, సంభృత = ధరింపఁబడిన, భూమండలుండును - భూమండ లము గలవాఁడును; ఏనుఁగుతుండమువలె దీర్ఘ మగుభుజ మను శేషునిచే భూమండల ము ధరించినవాఁ డని యర్థము. ఇందు వేదండ శబ్దము శకంధ్వాకులలోని దగుట చేఁ ఒకరూపము వచ్చెను. లేనియెడల వేద + అండ అని యుండఁగా సవర్ణదీర్ఘము రావ లసియుండెను. మఱియు వేదండకుండా భ యనుచో నిదర్శనము, భుజాదండపండ లీంద్రయనుచో రూపకమన్యులంకారముం గలవు. భూమండల మండలుండును ; భూమండలశంకావహి = భూమండల మను సందియముఁ గలిగించెడు, విశంకట= విశా లమైన, నిజ=తనది యగు, విజయ = జయార్థమైన, ధాటీ = దండయాత్ర పోవునట్టి సైన్యముయొక్క, సమాటీకను సంచారముచేతను, సముద్ధ= బయలు వెడలిన, పరాగ పరంపరా = ధూళీసము దాయముచేతను, పరివృత ఆవరింపఁబడిన, నభోమండలుండు సు=ఆకాశము గలవాఁడును; ఈయన దాడివెడలునపుడు గుఱ్ఱములు మొదలగువాని పొదాహతిచే బయలు వెడలికధూళి భూమియే యాకాశమునకుం బోవుచుండె నేమో యని శంక గలిగించుచు నా కాళమువఱకు వ్యాపించియుండె నని భావము. ( పగఱ నాశింపఁజేయుటకై భటులతో ఘోటకములతోఁ గూడినవిజిగీషుని ప్రవృత్తి దాటి యా శంబడు. ) అతిశయోక్త్యలంకారము. = శుభోమండల- -సముదయుండును ; నభోమండల = ఆకాశముయొక్క, మ ధ్యగత=నడుమనున్న, చండకర = సూర్యునియొక్క, కరమండలీ కిరణసము దాయ మువలె, దుర్ణిలీత్య= చూడ శక్యము కానిదియును, నిజకరాగ్ర = తనచేతియందు, తాండవిత = నాట్యము గలదియాను, (చలించుచున్న దని యర్థము.) మండలాగ్ర= కత్తి యొక్క, (ని) తరౌవారిన్మందిలాగ్రం (అ) ధాశద్ధళీ = కాంతియొక్క, విలో కుమాత్ర = చూచుట చేతనే, పలాయిత– సారిపోయిన, ప్రత్యర్థి = శత్రులయొక్క, సముదయుండును = సమూహము గలవాఁడును; ఇందు పమయు నతిశయోక్రియం గలవు. ప్రత్యర్థి.. ..కుధుండును; ప్రత్యర్థి సం సదయ = ఎల్లయాచక సముదాయ మ నెడు, కుముద = కలువలకు, ప్రమాదకర = సంతసము నిచ్చు, నిరంతర = ఎడము లే . కుండను, హరిదంతం = దిక్కులవడిమి తావులందుక్, విశ్రాంత = అలసట తీర్చికొన్న, ( వ్యాపించిన యని యర్థము. ) విశ్రాణ నేందూదయ = విశ్రాణన = దాన మెనెడు, ఇందు = చంద్రునియొక్క, ఉదయ = ఉదయించుటచే, సముజ్జృంభిత= పొంగిళ్ల, గంభీర = అగాధమైన, యశఃపూర = కీర్తిప్రవాహ మనెడు, క్షీరపారావార= పొల<noinclude><references/></noinclude> lmmkydk5yyjufpn3cktehfk8usgpfw3 104 233238 590006 2026-10-19T00:59:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. - 17 సముద్రమునందలి, నిజసుగుణ = తనవి యగుసద్గుణము లనెడు, కల్లోల తరంగముల యొక్క, హల్లీసక = నృత్యముచేతను, సముల్లంఘిత అతిక్రమింపఁబడిన, అవధికుధ = = రుండును = చక్రవాళపర్వ...' 590006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. - 17 సముద్రమునందలి, నిజసుగుణ = తనవి యగుసద్గుణము లనెడు, కల్లోల తరంగముల యొక్క, హల్లీసక = నృత్యముచేతను, సముల్లంఘిత అతిక్రమింపఁబడిన, అవధికుధ = = రుండును = చక్రవాళపర్వతము గలవాఁడును; ఎల్లయాచకులకుం గోరికలు నిండ దాన ముచేయుటచే నీభు వన్ని దేశముల వ్యాపించి = కీర్తి సంపాదించె ననియును, దనను గుణముల చేత సూర్య చంద్రుల కాంతి వ్యాపింప చక్రవాళపర్వతము సయితము నతిక్ర మించె ననియుం దాత్పర్యము. (కీర్తి తెల్లనిది యని కవిసమయము. ) రూపకాలంకా రము · = కుధర...... తార కావాకుండును; కుధరచాప = ఈశ్వరునియొక్క, ( పర్వత ము ధనుస్సుగాఁ గలవాఁ డని యర్థము.) త్రిపుట భేదవ = మూడు పురములయొక్క, ( ని ) పత్త సంపుట భేదనం ( అ) భేదన = చీల్చుటయం దైన, ( నశింపఁజేయుట యని యర్థము ) ఉద్యమ=ప్రయత్నము చేతను, సముత్ = వికసించిన, నయనానల = కంటి యందలియగ్ని యొక్క, ఆభీల= భయంకరమైన, జ్వాలామాలికా = మంటలవరుసయే, ఉపమ == సాటిగల, ప్రతాపతపన : తేజ స్పరసూర్యునిచే, దారిత చీల్పఁబడిన ( త్రెంపఁబడిన యని యర్థము. ) సమచారి=మదముగలశత్రువులయొక్క, ప్రమదా= స్త్రీల సంబంధమైన, కుచలికుచ= కమ్మ రేఁగుఁబండ్లం బోలి స్తనములయందు, నిచిత= తూర్పఁబడిన, చకచక ద్రుచీర = మిగుల సంకలించుచున్న వియు మనోహర మైనవియు ను ( అగు ) ముక్తాహార = ముత్తెములదండలయందలి, తారకావారుండును = ముత్తెముల గుంపు గలవాఁడును; మున్ను త్రిపురముల దహింపఁదలంచిన యీశ్వరునికఁటినుండి, పుట్టివచిచ్చుతో సమానమైన ప్రతాపముచే నీ రాజు గర్వించిన శత్రుల సంహరించి భాగ్యలక ంతభూషణములఁ దొలఁగించే నని తాత్పర్యము. మున్ను మయునిచే నిర్మింపఁ బడిననీయం "సెవ్వరికిం దెలియనిగమనాగమనములు గలవియు నయోమయము సువర్ణమ యము "జితమయము నగురక్కసులపుగములు మూఁడు దేవతల ప్రార్థనచే శివుఁడు ద హియించె విని భాగవతము. ( ఉపమాలంకారము. ) వారి వారణాశీ......సత్రుండును; వారణాశీ ప్రముఖ= కాశీ మొదలగు, దివ్య క్షే త్య్ర = పుణ్య క్షేత్రములందు, ప్రతిష్టాపిత = నిల్పఁబడిన, అనేక సత్రుండును పత్రములుగలవాడును. = సత్త్రిణ...... నిరంతరాయుండును ; 'సత్ = సజ్జనులయొక్క, త్రాణ=రత ణమునందు, పరాయణ = ఆసక్తిగలవాఁడురు, నారాయణ = విష్ణువుయొక్క, చరణ= సాదములయొక్క, సేవా= సేవయొక్క, ఆవరణ = చేయుటయందు, (విష్ణుపాదము<noinclude><references/></noinclude> 2sbbtfmh7ydqx5etacd84ne0jo02ovs 104 233239 590007 2026-10-19T00:59:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 భద్రాపరిణయము, లు సేవించుటయం దని యర్ధము. ) రత = ఆసక్తిగల, పరమభాగవతవతంస = శ్రేష్ఠు లైనభగవద్భక్తులయొక్క, పూజా= ఆరాధించుటయందు, నిరంతరాయుండును = ఎడ తెఱపిలేనివాఁడును. రాయ....... ..ప్రాభ...' 590007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 భద్రాపరిణయము, లు సేవించుటయం దని యర్ధము. ) రత = ఆసక్తిగల, పరమభాగవతవతంస = శ్రేష్ఠు లైనభగవద్భక్తులయొక్క, పూజా= ఆరాధించుటయందు, నిరంతరాయుండును = ఎడ తెఱపిలేనివాఁడును. రాయ....... ..ప్రాభవుండును ; రాయవేశ్యాభుజంగ మొద లైన బిరుదముల చేత ను, అభిశోభిత=దీ ప్తమైన, ప్రాభవుండును = ప్రభుత్వముగలవాఁడును. భవ......తనూభవుండును; భవ = శివునియొక్క యు, అభవ = బ్రహ్మ యొక్క యు, ( అకారమునకు విష్ణు వని యర్థము. అతనివలన జన్మించినవాఁడు గాన నభవుఁ డు = బ్రహ్మ : ) ( ని ) అకారో బ్రహ్మ విష్ణ్వళ కమరేషు ( నా ) వాహ= వాహనము లైనవృషభముతోడను, హంసముతోడనును, మఘవవాహ = = ఇంద్రునిగుట్ట మైనయుచ్చై శ్రవముతోడను, కాశ= అల్లుఁబూవుతోడను, నీకాశ = సమానమైన, యశోధుర్య = కీర్తినివహించిన, సూర్యరాయాధిపతనూభవుండును= సూర్యరాయ ప్రభువువకుం బుత్రుం డును. భవానీ. .....పావనుఁడు; భవానీ= పార్వతితోడను, రమాజ లక్ష్మితోడను, సమాన = · తుల్యురాలును, శుభగుణాంక = సద్గుణము లనెడు భూషణములుగల ( ని ) నాంతిక క్రోడ భూష ణోత్సంగ లక్ష్మను (వి) వెంకయాంచాగళ్భపావ సుండును = వేంకయమ్మగర్భమును బవిత్రము చేయువాఁడును. వనశీలుండును; వన = తోఁట, తటాక = చెఱువు, ఆది = మొదలుగల, సప్తసంతాన=ఏడువిధము లగు సంతతులను, సంస్థాపనాశీలుండును = నిల్పుటయందు స్వ భావము గలవాఁడును ; (క॥ “ తనయుఁడుఁ, జెఱువును, కావ్యం | బు, నిధానము, గుడి, వనంబు, భూదేవస్థా | పనమును ననునీయేడును జను శాస్త్రములందు సప్తసం " ) సుశీ . . . . . . పవిత్రుండును = సదాచారముచే మెప్పు రేచర్లగోత్రమును బవిత్రము చేసినయతఁడును; కా అగు శ్రీరావు వేంకటమహీపతిగంగాధర రామరాయన రేంద్రుండు, ఒక్కనాఁ డు = ఒక దినమునందుజ్, ( ఇది కాలవాచకము గావునఁ బ్రథమయం దుండును. లాధ్వములకుం బ్రాయికంబుగాఁ బ్రథమ యగు. బా. కా.) అదంభ . . . . . . నీ రాజితంబై ; ఆదంభ = కృత్రిమము గాని ( స్వచ్ఛమైన దీని యర్థము, శాతకుంభ స్తంభ = బంగారు కంబములయొక్క, ( శతకుంభ మనుపర్వత 'మునం బుట్టినది శాతకుంభము. ( ని) తపనీయం శాతసంభం గాంగేయం భర్మ కర్బు<noinclude><references/></noinclude> pe1wy37s210fqifcrcko5jnslgycrj0 104 233240 590008 2026-10-19T00:59:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, 19 రం ( అ) సంభార=సముదాయమందు, సంభాసమాన=ప్రకాశించుచున్న, కంభాస మాస= రంభ యమనచ్చ రంబోలిన, కాంచనపాంచాలికా = బంగారుబొమలయొక్క, ( నీ ) పాంచాలికా పుత్తికా స్యా ద్వస్త్ర దంత...' 590008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, 19 రం ( అ) సంభార=సముదాయమందు, సంభాసమాన=ప్రకాశించుచున్న, కంభాస మాస= రంభ యమనచ్చ రంబోలిన, కాంచనపాంచాలికా = బంగారుబొమలయొక్క, ( నీ ) పాంచాలికా పుత్తికా స్యా ద్వస్త్ర దంతాదిభిః కృతా. (అ) సమంచిత ఒప్పుచున్న, పంచశాఖ = చేతుల యొక్క, ( ని ) పంచశాఖ శ్శయః పాణిః ( ఆ ) అంచల = అగ్రమువందలి, మణిదీపికా = మాణిక్య పుదీ పముల చేతను, నీరాజితం జై = ఆ రతీయఁబడినది యై, సభాభవనమునందలి బంగారుకంబములం దున్న బొమ్మలు వానిచే తలయందలిమాణిక్యదీ పములచే సభాభవనమునకు నీరాజన మిచ్చు స్త్రీలువలె నుండె ననియు నాసభ యారతి యందునదివలె నుండె ననియు నాశయము. = పలువగల = పెక్కురీతుల చేతను, చలువ...... జగి లెలజ్ = చలువ గల = చల్లఁదలము గల, తొగల రాచట్టు = చంద్ర కాంత పురాల యొక్క, జిగి = కాంతి గల, జగి లెల్ = తి న్నెలందుకో, తొగ.....యోరల; తొగ రొల్కు = ఎఱ్ఱకాంతిం బ్రసరింపఁజేయు, కొందళ్కు = క్రొత్త కాంతి గల, తమ్మి కెంపుటోరులయోరలన్ = పద్మరాగముల ( చేఁజేయఁబడిన) యెఱ్ఱపట్టెలయొక్క పాక్శ్వములందు, ( కొ త్త + తళ్కు = క్రొందళ్కు, క్రొత్త శబ్దమున కాద్యక్షర శేషమునకుం గొన్ని యెడల నుగాగమంబును గొన్ని యెడల మీఁదిహల్లునకు ద్విత్వంబు నగు. కెంపు + ఓరులు = కెంపుటోకులు. కర్మధారయంబునం దుత్తున కచ్చుపరంబగు నపుడు టుగాగమం బగు. బా. సం. ) పెట్టని మ్రుగ్గులై; బిట్టు = అధికముగా, అలరుకట్టాణి జాల రులు ; అలరు = ప్రకాశించెడు, కట్టాణి.....జాలరులు = ప్రశస్త మైనముత్తెములయొ క్కజాలెలు, (కడు+ ఆణి= కట్టాణి; కుఱుచిఱు, కడు, నడు, నిడు శబ్దములఱ, డలక చ్చుపరంబగునపుడు ద్విరుక్తటకారం బగు. బా. సం. ) తోఁపక్షా= కాన్పిఁపఁగాను, గారు......తోరణంబులన్ = గరుడపచ్చలతోరణములచేతను, సిరి...... బునన్ = సిరిమించు = ప్రకాశించెడు, సభాభ...... బుక్ = సభామండపప్రదేశమందుజ్, మా ణిక్యభద్రాసనాసీనుం డై = మణులతోఁ గూర్చిన రాజపీఠమునం గూర్చుండి, సామం తులు= సమీప దేశముల రాజులు, ( రాజులచే నూఱు గ్రామములఁ బాలింపనియుక్తులగు శధికారు లనియేని యర్ధము. ) మంతులు = మంత్రులు, ( రాజకార్యాలోచనఁ జెప్పు వాకు ) పురోహితులు = పురోధసులును, హితులు = ఆప్తులును, కవిప్రవరులు = కవిశ్రే షులును, విప్రవరులు = బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులును, పౌరాణికులు = పురాణములం జెప్పువారు ను, ( ప్రపంచము యొక్క సృష్టి ప్రళయములును, సూర్యచంద్రులవంశంబులు నావంక ములందలిమహారాజులచరితంబును మనువులవృత్తములుం జెప్పుగ్రంథఘులు పురాణంబు లనంబడు. ఇవి మిత్రులుఁబోలె జనులకు హితాహితములు బోధించి దుర్మార్గమునుండి ==<noinclude><references/></noinclude> ki1trsjlvqmxof2oh3ry8qyaitfb04e 104 233241 590009 2026-10-19T00:59:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 భద్రాపరిణయము. మఱలించి సన్మార్గమునం బ్రవర్తింపఁజేయుఁ గాన సుహృత్సమ్మితము లనంబడు.) పై ణికులు = వీణా గానము చేయువారును, ఆదిగా = మొదలుగా, కలనిఖిల పరివారం బును = కలయెల్ల పరిజనమును...' 590009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 భద్రాపరిణయము. మఱలించి సన్మార్గమునం బ్రవర్తింపఁజేయుఁ గాన సుహృత్సమ్మితము లనంబడు.) పై ణికులు = వీణా గానము చేయువారును, ఆదిగా = మొదలుగా, కలనిఖిల పరివారం బును = కలయెల్ల పరిజనమును, కొలువ= సేవింపఁగాజ్, బృందారక బృందంబునడు 50= దేవతాసముదాయముయొక్క నడుమను; పురందరు చందంబునన్ = ఇంద్రుని యందము చేతజ్ ( ఇంద్రుడువలె నని యర్థము. ) కులాచలమధ్యంబునన్ = కులపర్వత ములమధ్యమందు, ( శ్లో॥ మహేంద్రో మలయ స్సహ్య శ్శుక్తిమాక్ గంధమాదనిః, వింధ్యశ్చ పారియాత్రశ్చ సరైతే కులపర్వతాః॥ ) పెంపొందు మేరువుతీరున౯ = ఔ న్నత్యము నొందుబంగారుకొండవలెను, పేరోలగం బుండి = పెద్దసభయం దుండి, ఆ ప్పుడు=ఆకాలమున ( ముందు పద్యముతో నన్వయము. ) ఇం దింద్రాదులతో అనికి సాదృశ్యము చెప్పఁబడెఁ గాన నుపమాలంకారము. ఈవచనమునందు నాయక గుణం బు లగుకీర్తిప్రతాపాదులును మహాకులీనత మొదలగు నవియుఁ జెప్పంబడియె. (" శ్లో॥ కీ ర్తి ప్రతాపసుభగః పుమర్థత్రేయతత్పరః | ధురంధకశ్చ గుణవాజ్ నాయక ః కీర్తితః| మహాకులీన తౌజ్జ్వల్యం మహాభాగ్య ముదారతా | తేజస్వితా విదగ్ధత్వం ధార్మిక త్వాదయో గుణాః | కీర్తిప్రతాపములచే సుందరుఁడును, ధర్మార్థకామము లందుఁ దత్పరుఁడును, భూమండలాధిపతియు, సద్గుణములు గలవాడు నగుపురుషుఁడు కృతి నాయకుఁడు గావలయును. మఱియు గొప్పవంశమునందలి జన్మము, చేయవలసిన కార్యములయందు నైపుణ్యమును, తేజస్సును, ధర్మమునందే మనసు గలుగుటయును, మిగుల సౌందర్యము మొదలగుగుణములు కృతినాయకున కుండవలసిన వని యర్థము.) సీ॥ నిత్యసత్యవ్రత , స్తుత్యుఁడౌ నెల్ల నా ర్యుని పాత్రు హరితస మ్మనిసగోత్రు భారతీపురుషాన తార మౌరంగధా మార్యునితనయు వి , ఖ్యాత వినయు సతతపుణ్యాచార , యుత గంగమాంబికా గర్భసంభవుఁ గళా + కలితవిభవు నల్లమరాజాన్వ . యజుని సుబ్రహ్మణ్య కవినామధేయు స త్కవివి ధేయు + శేషధ ర్మేతిహాసవి శ్రీ శేష మంధ<noinclude><references/></noinclude> 9pylf2e0p6ay3thps5v0bfmo1nrknjc 104 233242 590010 2026-10-19T00:59:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '== ప్రథమాశ్వాసము. భాషగా నొనర్చి లింగమ పర్తిధామ రామమూర్తికి భ క్తిన, ర్పణ మొనర్చి _ నట్టినను దయ రావించి • యిట్టు లనియె 21 14. నిత్య......స్తుత్యుఁడు ; నిత్య= ఎల్లపుడు, సత్య= నిజము ( పల్క...' 590010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>== ప్రథమాశ్వాసము. భాషగా నొనర్చి లింగమ పర్తిధామ రామమూర్తికి భ క్తిన, ర్పణ మొనర్చి _ నట్టినను దయ రావించి • యిట్టు లనియె 21 14. నిత్య......స్తుత్యుఁడు ; నిత్య= ఎల్లపుడు, సత్య= నిజము ( పల్కు టయందు ) నేనుము గలవాఁడు గనుకనే, స్తుత్యుఁడు = స్తోత్రమునకుం దగినవాఁడు, ఔ నెల్ల నార్యునిపౌత్రుక్, హరితసమ్మునిసగోత్రుక్ = హరితుఁ డనునుత్తమమునికి స మాన మైనకులముగలవానిని, భారతీవురుపావతారము = సరస్వతీయొక్క పురుషరూప ము, ఔరంగ ధామార్యునితనయున్ = అగురంగశాయికుమారునిక్, విఖ్యాతవినయం = మిగులఁ బ్రసిద్ధ మైనయడఁకువ గలవానినిక్, సతత......సంభవు = సతత = ఎల్ల పుడును, పుణ్యాచార=మంచినడవడితో, యత = కూడుకొనిన, గంగమాంబికాగర్భ సంభవుజ్= గంగమ్మ యనునా మెగర్భమున నుప్పతిల్లిన వానిని, కళాకలితవిభవు= కళా= విద్యలచేత, కలిత = పొందఁబడిన, విభవు = సంపదగలవానిని, అల్లమరాజా స్వయజున్ = అల్లమరాజు వారివంశమునఁ బుట్టినవానిని, సత్కవివిధేయుజ్= మంచిక వులకు లొంగినవానిని, సుబ్రహ్మణ్యకవి నామధేయున్ ( ఇచటధేయ యను ప్రత్యయ ము స్వార్థమున వచ్చెను. ) నామ మన నెంతయర్థమో నామధేయ మనినను నంతయే యర్థము. ) శేషధ ర్మేతిహాసము = శేషధర్మ మనుగ్రంథమును, అంధ్రభాషగళ్ = తే నుఁగుకావ్యముగా, ఒనర్చి = చేసి, లింగమపర్తి రామమూర్తికిన్ = లింగమపర్తిలో ను న్న రామదేవునకు, భ క్తిā = అనురాగముతో ( పూజ్యులయం దనురాగము భక్తి య నంబడు. ) అర్పణ మొనర్చినట్టినన్నుక్ = అప్పనము చేసిననన్ను క్, రావించి = పిలిపిం చి దయక్ = -కరుణతో, ఇట్టులు : ఈక్రింది ప్రకారము, అనియెజ్ = అసెన్. ( ' ననుజ్ ' ఇది యీ పద్యమున ననె ననుదాని కప్రధానకర్మము గావున ద్వితీయ యం దుండెను. తఱచు షష్ఠియందేని తృతీయయందేని యుండును. ) వచ్యర్థాముఖ్య కర్మంబునకుఁ దోడ కు వర్ణకంబులు ప్రాయికంబుగ నగును. ( బా. కా ) అనెన్ అనుక్రియకు వెనుకటివచనమున నున్న ప్రభువు కర్త. === క॥ అకలంక భారతీకరు ణకుఁ బాత్రమ పై సుధీజ నముచే నీల నె న్నికఁ గంటివి సుబ్రహ్మ ణ్యకవీంద్రా ! సాహితీర సాంబుధి చంద్రా॥ 15.<noinclude><references/></noinclude> 5uxalc295akfee2j8cjmx25slsypcks 104 233243 590011 2026-10-19T00:59:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 భ ద్రాపరిణయము. 27 సాహితీరసాంబుధి చంద్రా= గుణములతో నలంకారములతోఁ గూడిన శబ్దార్థ నమును రసజ్ఞానము నేను సముద్రమునకుఁ జంద్రుఁడా, సుబ్రహ్మణ్యకవీంద్రా= సుబ్ర హ్మణ్యకవి శ్రేష్ఠు...' 590011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 భ ద్రాపరిణయము. 27 సాహితీరసాంబుధి చంద్రా= గుణములతో నలంకారములతోఁ గూడిన శబ్దార్థ నమును రసజ్ఞానము నేను సముద్రమునకుఁ జంద్రుఁడా, సుబ్రహ్మణ్యకవీంద్రా= సుబ్ర హ్మణ్యకవి శ్రేష్ఠుఁడా, అక కరుణకున్ = నిర్మల మైన సరస్వతియనుగ్రహమునకు౯, పాత్రమ వై= తగినవాఁడ వై, సుధీజనముల చేజ్ = విద్వాంసులచేతను, ఎన్నిక౯=గౌ రవమును, కంటివి = పొందితివి. వాల్మీకి * వ్యంబొనర్పఁగఁ రామునిగుణకథల్ ప్రకట మయ్యె ద్వైపాయనుఁడు భారతం బొనర్పఁగఁ గదా పాండవాదులప్రభావములు దెలిసెఁ గాళిదాసుఁడు కృతి ఘటన సేయఁగఁ గదా భోజరాజయశంబు శ్రీ తేజరిల్లె ఘనత విద్యానాథ కవికబ్బమునఁ గదా తన రెఁ బ్రతాపరుద్రునిప్ర్రసిద్ధి యిలను రాజనరేంద్రుండు, కృష్ణ దేవ రాయ లాదిగఁ గలమహారాజు లెల్లఁ గావ్యముఖమునఁ గాదె వి ఖ్యాతిఁ గనిరి కానఁ గృతిసాటి వేఱండు గలదె తలఁప 16. వాల్మీకి, ఆదికావ్యము = రామాయణమును, ఒనర్పఁగఁగ దా= చేయుటచేత నే కదా, రామునిగుణక థల్ = శ్రీ రాముని సద్గుణంబులుం జరిత్రంబును, ప్రకటమయ్యెన్ = ప్రసిద్ధము లయ్యెను. ( వాల్మీకి దీని నెల్లసంస్కృత కావ్యంబులకుఁ బూర్వమున రచి యించుటచే ' నాదికావ్యం బలంబడు. ) ద్వైపాయనుఁడు = వ్యాసుఁడు, భారతంబు, ఒనర్పఁగ ఁగ దా = రచియించుట చేతనే కదా, పాండవాదుల ప్రభావములు = ధర్మరాజు మొద లగువారినుహిమములు, తెలిసెన్; కాళిదాసుఁడు, కృతి= కావ్యమును, ఘట సేయఁగఁగ = కూర్చుటచేత నే కదా, భోజరాజయశంబు భోజునికీర్తి, తేజరి ల్లెన్ = ప్రకాశించెను. ( కాళిదాసుఁడు భోజునికీ ర్తికిం బ్రకాశక మగుగ్రంథము రచిం చిన ట్లిచటం జెప్పంబడె. కాని రఘువంశాదికావ్యములన్ రచించిన కాళిదాసుఁడు భో జూనికాలమున లేఁ డనియు విక్రమార్కునికాలమున నుండె ననియుఁ గొందఱు చెప్పు ====<noinclude><references/></noinclude> 5cw76dpno6ewkq3a0h6f98h5rhwntyo 104 233244 590012 2026-10-19T01:00:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 23 దురు. అది యట్లుండె. భోజునికాలముననే కాళిదా నుండినను నాయన చేసిన కావ్య ములలో నెచ్ఛటను భోజుని నామము సయితము లేదు. అయినను భోజునిపైఁ బెక్కం డ్రుకవులు చెప్పినచాట...' 590012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 23 దురు. అది యట్లుండె. భోజునికాలముననే కాళిదా నుండినను నాయన చేసిన కావ్య ములలో నెచ్ఛటను భోజుని నామము సయితము లేదు. అయినను భోజునిపైఁ బెక్కం డ్రుకవులు చెప్పినచాటు పద్యములతో నిండిన భోజచరిత్ర మను గంధమునఁ గాలిచా సుఁడుం గొన్ని పద్దెములు చెప్పిన ట్లుండె. దానింబట్టియే యీకవి యిట్లు చెప్పె శని తోఁ చెడిని.) విద్యానాథక వికబ్బమునఁగదా = విద్యానాథకవి చేసిన కావ్యము (ప్ర తాపరుద్రీయము ) చేతనే కదా, ఘనత= గొప్పతనముతో, ప్రతాపరుద్రునిపసిద్ధి, ఇల౯= భూమియందు, తన రెక్= అతీశయించెను, రాజనరేంద్రుండు = రాజ రాజన రెం ద్రుండు ( ఈయన భారతముం గృతినందినవాఁడు. ) కృష్ణదేవరాయలు = ( మనుచరి త్రాదులకుం గృతి నాయకుఁడు. ) ఆదిగళ్ = మొదలుగా, కలమహారాజు లెల్లన్ = కల గొప్పరాజు లందఱును, కావ్యముఖమునఁ గాదె = కావ్యద్వారముచేతనే కదా, విఖ్యా తీజ్=ప్ర్రసిద్ధిని, కనిరి= పొందిరి, కానన్ = ఆకారణముచేత, కృతిసాటి =కావ్యము నందుటతో సమాన మైనది, నేతొండు = ఇంకొకటి, ( కీర్తికర మైనది ) తలఁపక్షా= ఆలోచింపఁగా, కలదె?= ఉన్నదా? ( లే దని యర్థము. ) కః సంతానస ప్తకములోఁ జింతితఫలదాయకంబు చిరకీ క్తికరం బెంతయుఁ గృతి మా కది శ్రీ కాంతక థాసుధను గూర్పఁ గా వలయుఁ జుమీ: 17. సంతానలోజ్= సంతానము లేడీటిసమూహములోన్, కృతి=గ్రంథ ము, చింతితఫలదాయకంబు = కోరఁబడిన ఫలము నిచ్చునదియును, ఎంతయున్ = మి క్కిలిగా, చికకీర్తికకంబు = శాశ్వత మైనయశముం గలిగించు నదియును ( అగును ) అది= అట్టికావ్యమును, శ్రీకాంతక థాసుధ = విష్ణునిచరిత మనెడు నమృతముతోజ్, ( సంఘటించి ) మాకుడా, కూర్పఁగా వలయుఁజుమీ = మాకీయఁగా వలయును మా ( ఇచటఁ జుమీ యనుదాని కర్ధము వేఱుగా లేదు గాని వెనుకటిక్రియార్థము ముఖ్య మని బోధించుశక్తి గలదు. ) జ వ. అని సబహుమానంబుగాఁ గర్పూరతాంబూల కనకాంబరాభరణా దు లొసంగిన నంగీకరించి మదీయకృతిక న్యావతంసంబున కనుకూ లనాయకరత్న సంఘటనంబు గలిగె నని సంతసించి యేతత్ప్రబంధని బంధనంబునకుం బ్రారంభించితం గావునం గృతిపతివంశావతారం<noinclude><references/></noinclude> 5b0inamkmbtzhnaq5bct92j9a2dlnug 104 233245 590013 2026-10-19T01:30:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 బభివర్ణిం చెద. భ ద్రాపరిణయము, = అని=ఇట్లు చెప్పి, సబహుమానంబు గాక్ = మిక్కిలి గౌరవముతో (గూడునట్లు, కర్పూర......ణాదులు; కర్పూరతాంబూల = కప్పురముతోఁ గూడినవి డెమును, కనక = బం గారు, ( జలతా...' 590013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 బభివర్ణిం చెద. భ ద్రాపరిణయము, = అని=ఇట్లు చెప్పి, సబహుమానంబు గాక్ = మిక్కిలి గౌరవముతో (గూడునట్లు, కర్పూర......ణాదులు; కర్పూరతాంబూల = కప్పురముతోఁ గూడినవి డెమును, కనక = బం గారు, ( జలతారుగల ) అంబర = వస్త్రములు, ఆభరణాదులు = భూషణ ములు మొద లగువానిని, ఒసంగినక్ = ఈయఁగాజ్, అంగీకరించి = ( నేను ) వానిం బుచ్చికొని, కావ్యము వారి కిచ్చుట కొప్పీకొని, మదీయ. సంబునకు౯; మదీ య= నాసంబంధనుగు, కృతి= కృతియనెడు, కన్యావతంసంబునకున్ = 1 = కన్యాశిలో భూషణమునకు, అను... సంఘటనంబు = అనుకూలుఁ డగు నాయకుఁ డనెడురతన ముయొక్క కూర్పు, కలిగె నని సందర్శించే నని ( ఒక కాంతకే లోఁబడిన నాయకుఁ డనుకూలుఁడు. ) సంతసించి = సంతోషపడి, ఏతత్ప్రబంధనిబంధనంబునకుక= ఈకా వ్యనిర్మాణమునకు, సత్య మగుకథను గొని పెక్కు లగువర్ణనములతోఁ గూర్చి వా యుకావ్యము ప్రబంధము (ని) ప్రంబంధః కల్పనాకథా (అ) ప్రారంభించితి= మొదలు పెట్టితిని; కావునన్ = ఆకారణము చేత, కృతిపతి వంశావతారంబు = కృతినా యకుఁ డగురామరాయ ప్రభువుయొక్క వంశోత్పత్తిని, అభివర్ణించెద = పొగ డెదను. సీ॥ త్రిదృష్టదృక్సహ సదృగాదికోటీర హరినీలరోలంబ * పరివృతంబు శ్రీరమాకరముది. కారత్న రుచిప్పుజ మంజులకింజల్క రంజితంబు సముది తామరధునీ , స్వచ్ఛామితమరంద లహరీనిరంత రా లంకృతంబు సనక సనంద నా | ద్యనమసస్మునిమనః కాసారదిన్యప్ర , కాశదంబు శ్రుతినఘాటీశిర స్తటీ , ధృతవతంస మగుచు నలరారుహరిచరణారవింద మందుఁ జెన్నొందుళూరతో దారతాడ్య ధిక గుణకులంబు పద్మనాయక కులంబు|| 18.<noinclude><references/></noinclude> klfhqtmxpl43hyszkdxisxby8ob1wuy 104 233246 590014 2026-10-19T01:30:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 25 హరిచరణారవిందము=విష్ణునిపాద మనెడు పద్మము, త్రిదృ......పరివృతం బు; త్రిదృక్ = శివుడు, ( మూఁడుకన్నులు గలవాఁడు. ) అష్టదృక్ = బ్రహ్మ ( ఎని మీదికన్నులు గలవాఁడు. ) సహస్రదృ...' 590014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 25 హరిచరణారవిందము=విష్ణునిపాద మనెడు పద్మము, త్రిదృ......పరివృతం బు; త్రిదృక్ = శివుడు, ( మూఁడుకన్నులు గలవాఁడు. ) అష్టదృక్ = బ్రహ్మ ( ఎని మీదికన్నులు గలవాఁడు. ) సహస్రదృక్ = ఇంద్రుఁడు ( వేయికన్నులు కలవాఁడు. ) ఆది=మొదలైన, దేవతలయొక్క, కోటీక=కిరీటములయందలి, హరినీల = ఇంద్రనీల ము ల నెడు, రోలంబ=తుమ్మెదలచేతను, పరివృతంబు = ఆవరింపబడినదియును, శ్రీర -రంజితంబు ; శ్రీరమా = శోభతోఁగూడిన లక్ష్మీ దేవియొక్క, కర=హస్త మందలి, ముద్రికా=ఉంగరములయందున్న, రత్న = మణులయొక్క, రుచిపుంజ= కాంతిసముదాయ మనెడు, మంజుల = మృదువైన, కింజల్క = అకరులచేత ( పువ్వులో నిదారములచేత ) రంజితంబు = ప్రకాశించునదియును, ( లక్ష్మీభర్తకుఁ బాదము లొ త్తుచుండఁగా నామె చేతులందలియుంగరములలో నిమణుల కాంతి యందుఁ బ్రసరిం చుటచే నిట్లు చెప్పఁబడే.) సముది లంకృతంబు; సముదిత = పుట్టిన, అమర ధునీ = ఆకాశగంగ య సెడు, స్వచ్ఛ = నిర్మలమైళ, అమిత= అధికమైన, మరంద= పూఁదేనెయొక్క, లహకీ = జాలుచే, అలంకృతంబు సనక...... = అలంకరింపఁబడినదియును, . ప్రకాశదంబు ; సనక సనంద నాది – సనకుఁడు సనందనుఁడు మొదలగు, అనఘ= పాపములేని, సమ్మని= గొప్ప భగవద్భక్తులయొక్క, మనః= చిత్త మ నెడు, కాసార=కొలఁకునకు, దివ్య = స్వచ్ఛమైన; ప్రకాశదంబు = ప్రకాశమును గలిగించు = శ్రుతి......వతంసము ; శ్రుతి= వేదవాక్కు లనెకు, వఘాూటీ స్త్రీలయొ క్క, శిరస్తటీ= శిరములచేతను, (ఉపనిషత్తులచేత సనియర్థము.) ధృత = ధరింపఁబ డిన, వతంసము = భూషణమును, ఆగుచున్ ; అలరారు = ప్రకాశించును, అందు౯= ఆపాదపద్మమునందు ( ఉత్పన్నమైన) కూరతో—కులంబు; శూరత= పరాక్ర చము, ఉదారత= దానము, ఆది = మొదలైన, అధిక గుణకులంబు = ఎక్కువ మంచి గుణములసము దాయము గల, పద్మనాయకకులంబు = వెలమవారివంశము, చెన్నెం చ:జ్= ప్రకాశించును. - ఇందు భగవంతునిపాదములయందు పద్మత్వ మారోపించి దానిధర్మము లగు భ్రమరసంపత్తి మొదలగునవి యెడ తెగక నమస్కరించు దేవతలకి కీటరత్నాదులయందు నారోపించెఁ గాన సావయనకూపకాలంకారము. ఉ॥ అందుఁ బయోధిన ప్రకము నందుఁ బయోంబుధి లె వైభవం బంది జగ జగత్ప్రసిద్ధి b రారుచునుండెను రావువంశమం<noinclude><references/></noinclude> 2rzm6h6sa0rg849kaxi6ki6wg59d6fc 104 233247 590015 2026-10-19T01:30:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 భద్రాపరిణయము, దిందునిభంగి గాఁగ నుదయించె లసత్కరమండలాన్ద్రరు క్సందళితారిదర్పుఁ డనఁగా నన పూతమనీఁడు మేటియై|| 19. ===== == అంద్ు=ఆకులమునందు, పయోధిసప్తకమునందు = సముద్రము లేడిటిస ముద...' 590015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 భద్రాపరిణయము, దిందునిభంగి గాఁగ నుదయించె లసత్కరమండలాన్ద్రరు క్సందళితారిదర్పుఁ డనఁగా నన పూతమనీఁడు మేటియై|| 19. ===== == అంద్ు=ఆకులమునందు, పయోధిసప్తకమునందు = సముద్రము లేడిటిస ముదాయమునందును, పయోఁబుధివో లేజ్ = క్షీర సముద్రమువలె, రావువంశము = రావు వారికులము, వైభవంబు సంపదను, అంది—పొంది, జగత్ప్రసిద్ధి = లోక ప్రసిద్ధిచే తను, అలరారుచునుండెజ్ = : ప్రకాశించుచునుండెను, అందు = ఆరావుకులమునం దును, ఇందుని భంగిగా ఁగ : చంద్రునిరీతివంటిరీతి గా ( అనఁగాఁ జంద్రుఁడువ లె శనిభావము. ) లస——దర్పుడు; లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, కరౌ చేతియందలి, మండలాగ్ర = కత్తి యొక్క, రుక్= కాంతియనెడు, కరమండల = కి ఠణసము దాయ ముయొక్క, అగ్ర = శ్రేష్ఠమైన, రుక్ = కాంతి చేతను, సందళితారిదర్పుఁడు = చీల్పఁ బడిన శత్రువు లనుజక్కవలగర్వము గలవాఁడును ( చీల్పఁబడిన యిది గర్వమునకు వి • శేషణము. ) చంద్రుఁడు తనకాంతిచేఁ జక్రవాకములమద మడఁచిన ట్లీరాజు తనచే తఁబూనినఖడ్గసంబంధ మైన కాంతి చేత శత్రువులమద మడఁచె నని తాత్పర్యము. అనఁ అనునట్లు, ననవోతమనీఁడు, మేటియై = ప్రసిద్ధుఁడై, ఉదయించెక్= పుట్టె ను. ఇందు శిష్టరూపకము. ఇందునిభంగి యనుచో నిదర్శనా భేదము. రెంటికి నం TE= గాంగిభావసంకరము. = = గీ|| పాణిఁ గొమ్మించుకరణి కృ। పాణి మెఱయ వారువము నెక్కి యెదిరిన నాకు వఱువ రణము గుడి పెను రిపువిదారణ మొనర్చి యవ్విభుం డతనికి సాటి యవ్విభుండె 20. అవ్విభుండు = ఆరాజు, ప్రాణిక్ = హస్తమునందున్, శ్రామ్మించుకరణి౯= క్రొత్త మెఱుపువలె, కృపాణి = కల్తీ, మెఱయజ్" = ప్రకాశింపఁగాజ్, వారువ ముజ్= అశ్వమును, ఎక్కి = ఆరోహించి, రిపువిదారణమున్ = శత్రుసంహారమును, ఒనర్చి = చేసి, ఎదిరినవారు = ఎదుర్కొన్న వారు, (పగవారు) పఱువన్ – పారిపో వఁగా, రణము=యుద్ధమును, కుడివెజ్ = అనుభవింపఁ జేసెను; అతనికి౯ = ఆ పే నికి, సాటి=సమానుఁడు, అవ్విఛుండె ఆ రాజ్ ( అగును. ) ఇం దతని కతఁడే కాని యుపమా నాంతరము లేదని చెప్పుటచే ననశ్వయాలంకారము.<noinclude><references/></noinclude> 8bdhyhw36hnfzqkvae3k6gio03r34uk 104 233248 590016 2026-10-19T01:30:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వానము, క॥ ఆననవోతమధరణీ జానికి సర్వజ్ఞసింగ జనపాలుఁడు తే జోనిధి నూధవనీఁడును 27 సూనులు శివ కేశవాంశ జులు పుట్టి రొగి౯| 21. ఆననవోతమధరణీజానికి = పైనఁ జెప్పిన ననవోతమరాజునకు,...' 590016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వానము, క॥ ఆననవోతమధరణీ జానికి సర్వజ్ఞసింగ జనపాలుఁడు తే జోనిధి నూధవనీఁడును 27 సూనులు శివ కేశవాంశ జులు పుట్టి రొగి౯| 21. ఆననవోతమధరణీజానికి = పైనఁ జెప్పిన ననవోతమరాజునకు, శివకేశవాంశ జులు == శివ కేశవులయొక్క యంశమువలనఁ బుట్టినవారును, తేజోనిధి ప్రతాపమునకు స్థానమగు, సర్వజ్ఞసింగజనపాలుఁడును, మాధవనీఁడును, ( అను ) సూనులు = పుత్రులు, ఒగి౯ = క్రమము గాను, పుట్టిరి = జన్మించిరి. సీ॥ తనయశోనల్పక ల్పన గాటవికిఁ బయో భృత్పదం బొక పర భృతము గాఁగఁ తాపరూపాగ్నికిఁ దనభుజాటో పప బరబలంబులు శలభములు గాఁగఁ దనజయలక్ష్మీని । తంబిని కఖలది గ్వలభులు విహరణ , స్థలులు గాఁగఁ దననిరంతర దాన ధారానదికి సాగ రములు గర్భజలాశ . యములు గాఁగఁ నవనిఁ బాలించి మిగులఁ బ్రా) ఖ్యాతిఁ గాంచె జైత్రయాతాసమారంభ సమయవిజయ భేరికాభాంకరణచల + ద్విమత ఫణిప తంగవిభుఁ డైనసర్వజ్ఞసింగ విభుఁడు|| 22. జైత్ర......విభుఁడు; జైత్రయాత్రా = జయశీలమైన దాడియొక్క, సమారం భసమయ = ఆరంభకాలమందు, విజయ = జయముం దెలి పెడు, భేరికా = భేరులయె క్క, భాంకరణ=" భాం " అనుశబ్దముచేతను, చలత్ = వణకుచున్న, విమత = శత్రు ల నెడు, ఫణిసర్పములకు, పతంగ విభుఁడు = గరుడుఁడు; గరుడుఁడు పాములం జంపున ట్లీప్రభువుశత్రుల సంహరించు నని తాత్పర్యము. ఐనసర్వజ్ఞసింగ విభుఁడు, ప్రయోళ్ళ<noinclude><references/></noinclude> 9w7uzzk5li7queb0tmuyb5j9x6gh290 104 233249 590017 2026-10-19T01:30:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 = భద్రాపరిణయ ము. త్పదంబు = ఆకాశము ( మేఘము లుండుచోటు ) తననికిక్=తన = తనియొ క్క, యశః= కీర్తియను, అనల్ప = అధికమైన, కల్పన గాటనికి = కల్పవృక్షములవన మునకు, ఒక పరభృతము = ఒక కోయిల, కాగజ్ = అగు...' 590017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 = భద్రాపరిణయ ము. త్పదంబు = ఆకాశము ( మేఘము లుండుచోటు ) తననికిక్=తన = తనియొ క్క, యశః= కీర్తియను, అనల్ప = అధికమైన, కల్పన గాటనికి = కల్పవృక్షములవన మునకు, ఒక పరభృతము = ఒక కోయిల, కాగజ్ = అగుచుండఁ గా, ( కల్పవృక్షములు గలతోఁటలో ఁ గోకిల యున్న ట్లీరాజుకీర్తియందు నాకాశ ముండెననిభావము, మిగులగొప్పది యనిఫలితార్థమః . ) పరబలంబులు = పగవారి సేనలు, తవ -అగ్ని కి౯ = తనభుజాటోప= తన చేతులబలము గొప్పతనమువలన ( గలిగిన ) ప్రతాప=ప్రతా పమ నెడు, అగ్ని కి౯= చిచ్చునకు, శలభంబులు = మిడుతలు, కాఁగజ్ ; అఖిలదిగ్వల భులు = అన్ని దిక్కుల నెడు శిరోగృహములు ( మేడమీఁది యిండ్లు) తన నితంబి నిక్ి= తనజయలక్ష్మీ యనెడు స్త్రీకి, విహరణస్థలులు = విహరించునోట్లు, కాఁగజ్ ; సాగరములు = సముద్రములు, తనదానధారానదికిజ్=తనయొక్క ( తాను ) దానము చేయునప్పుడు విడిచినజలమువలనఁ గలిగిన యేటికిక్, గర్భజలాశయములు = లోపల నున్న మడుఁగులు, కాఁగజ్; అవనిక్= భూమిని, పాలించి= రక్షించి, మిగుల = అధికము గాను, ప్రఖ్యాతి= ప్రసిద్ధిని, కాంచెజ్= పొందెను. సర్వజ్ఞ సింగమహీపాలుఁడు భూమిం జక్కఁగఁ బరిపాలించి లోకమం దంతట వ్యాపించినయశము సంపాదించె ననియు నగ్ని మిడుతలంబోలె శత్రువులు ననాయాస ముగ సంహరించి దిక్కులక్షా వశపఱుచుకొనే ననియు దానజలముచే సముద్రముకం టెఁ బెద్దనదుల నుత్పాదించెననియుఁ దౌత్పర్యము • రూపకము సతీశయోక్లియు నలంకారములు. మాధవనీఁడు = మ|| ననజాషీ వనజాస్త్రుఁడై గుణమణీ వారాశియై సజ్జనా వనవిశ్వంభరుఁడై భుజార్జితధరా నాల్లభ్యలభ్యోరు శో భనలక్ష్మీవిబుధేంద్రుఁడై హరిపదా ఔతార్పితస్వాంతుఁడై కనియె మాధవనీఁడు రంగశయనా గ్రస్థాననిత్యస్థితి ॥ 23. సింగభూపాలునితమ్ముఁడు, వనజాక్షీవరజాస్త్రుఁడై క్షీ= స్త్రీలకు, ( తామరపూవులవంటి కన్నులుగలవారు. ) వనజాస్త్రుఁడై= మన్మనుఁ డై; ( తామరపువ్వు లాయుధములు గాఁ గలవాఁడు. ) యువతులమనసు హరించునం దము గలవాఁడనిభావము • గుణమణీవారాశియై = గుణము ల నెడురత్నములకు సము ద్రుఁడై, సముద్రమున నెల్లరత్నము లున్న పెల్లసద్గుణము లీరాజునందుండెనని యాశ యము. సజ్జ——భరుఁడై ; సజ్జన= సత్పురుషులయొక్క, అవన= రక్షించుటయం దు, విశ్వంభరుఁడై = విష్ణుఁడై ; విష్ణువు౦బోలె సజ్జనులను రక్షించు కాని తాత్పర్యము.<noinclude><references/></noinclude> en09970x4n5olegiwbr40ab9k6oh6uj 104 233250 590018 2026-10-19T01:31:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 29 భుజా...... చేంద్రుఁడై ; భుజ = బాహుబలముచే, ఆర్జిత = సంపాదింపఁబడిన, ధరావాల్లభ్య = భూమండలాధిపత్యముచే, లభ్య= ప్రాప్తమైన, ఉరుశోభనలక్ష్మీ = గుల దీప్తమైనసంపదచే, నిబుధేంద...' 590018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 29 భుజా...... చేంద్రుఁడై ; భుజ = బాహుబలముచే, ఆర్జిత = సంపాదింపఁబడిన, ధరావాల్లభ్య = భూమండలాధిపత్యముచే, లభ్య= ప్రాప్తమైన, ఉరుశోభనలక్ష్మీ = గుల దీప్తమైనసంపదచే, నిబుధేంద్రుఁడై = దేవేంద్రుఁడై, బాహుబలమున భూమి నా ర్జించి సంపదచే నింద్రుని బోలినవాఁ డనిభావము. హరి స్వాంతుఁడై ; హరి = విష్ణువుయొక్క, ( భక్తుల పాసములను నశింపఁజేయువాఁడు. ) పాదార్జాత = పద్మము లంబోలినపాదములందు, అర్పితస్వాంతుఁడై = నిలుపఁబడినమనసు గలవాఁడై, రం -స్థితి; కంగళయన = రంగ నాయక స్వామియొక్క, అగ్ర శ్రేష్ఠమైన 6 = నివాసమందు, స్థితిజ్=ఉనికిని, కనియెజ్=పాందెను. శ్రీరంగమున నుండె ననియర్థము. స్థాన = ను॥ ఘనుఁ డాసింగమనీని కాత్మజులు వెక్కం డుద్భవంబంది ర య్యసఘుల్ గాంచి రనేక పుత్రకుల నారస్లోక దోర్విక్త్రమా ర్జున్నులై యా వెలుగోటిపట్టణవరతో ణీస్థలిగా రాజ్యపా లనముం గొంద తొనర్చి రుజ్జ్వల గుణాలంకార గౌరంధరిక్ ॥ 24. ఘనుఁడు = గొప్పవాఁడు ( అగు ) ఆసింగమ నీనికిన్ = ఆసింగభూపాలునకు, ( ఇచటసింగమనీని కనుషష్ఠ్యంతమునకు ఘనుఁ డను ప్రథమాంతము విశేషణము. ఒకా నొకచో నిశేషణంబున షష్ఠికిం బ్రథను విభాషనగు (బా. కా ) ఆత్మజులు = కోమ రులు, పెక్కండ్రు=అనేకులు, ఉద్భవంబందిరి = జన్మించిరి, అయ్యనఘుల్ = ఆ పు ణ్యాత్ములును, అ నేక పుత్రకులన్ = పెక్కండ్రు కొమకులను, కాంచిరి = ఉత్పాదిం చిరి. వారుకొందఱు; అస్తో నులై ; అస్త్రోక = అధికమైన, దోర్విక్రమ = బాహుపరా క్రమముచేతను, అర్జునులై = అర్జురంబోలినవారై, ఉజ్జ్వలగుణాలంకారధారంధరిక్షా= ఉజ్జ్వల = ప్రకాశిం చెడు, గుణ = శౌర్యాదిగుణములను, అలంకార = ఆభరణములయొ క్క, ధౌరంధః= ధరించుట చేత, వెలు -స్థలి = వెలుగోటి పట్టణము యొక్క మంచిభూమియందు ( వెలుగోటి పట్టణమం దనియర్థము.) రాజ్యపాలనముక్=ప్రభు త్వమును, ఒనర్చిరి= చేసిరి. గీ। అందు శ్రీరంగ రాయన్న పాగ్రగణ్యుఁ డతిబలమదాంధయవన భూపతుల నతుల సమరమునఁ ద్రుంచి వారిరాజ్యంబు లైన మెతుకుగై లాసకోట లు ద్ధతిని గొనియె 25.<noinclude><references/></noinclude> dyh1qth5ptqtmn9nx8gkzkfn03mplz6 104 233251 590019 2026-10-19T01:31:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 భద్రాపరిణయము. అందుజ్=ఆపుత్రులలో, శ్రీరంగ రాయనృపాగ్రగణ్యుఁడు = = సంపద గలరంగ రాయ శ్రేష్ఠుఁడు, అతులసమరమునక్ = సాటి లేని పోరియందు, అతి ——పశులక్ = అతి = ఎక్కువైన, బల = దా = దార్థ్యమువ...' 590019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>30 భద్రాపరిణయము. అందుజ్=ఆపుత్రులలో, శ్రీరంగ రాయనృపాగ్రగణ్యుఁడు = = సంపద గలరంగ రాయ శ్రేష్ఠుఁడు, అతులసమరమునక్ = సాటి లేని పోరియందు, అతి ——పశులక్ = అతి = ఎక్కువైన, బల = దా = దార్థ్యమువలనను, మద=కొవ్వువలనను, అంధ=గుడ్డివా రైన, యవనభూపతుల = తురకప్రభువులను, తుంచి= సంహరించి, వారి రాజ్యము లు=వారిదేశములు, ఐన మెతుకు గైలాసకోటలు మెతుకుకోట, కైలాసకోట యను వానిని, ఉద్ధబిక్ =గగ్వముతో, కొనియెజ్ = వశపఱు చుకొనియెను . క॥ ఆరంగారాయమహా = ళూరున కుదయించె నహిత సూదనుఁ డగుధ రారాయశౌరి యతనికి శ్రీరమ్యుం డై నలచ్చ, నృపతి జనించె|| == 26. ఆనం గా రాయమహాశూరునకు = మీఁదఁ జెప్పిన రంగ రాయప్రభు వనుగొప్పప రాక్రమశాలికిజ్, అహిత సూదనుఁడు = శత్రువులసంహరించువాఁడు, అగుధర్మారాయ శౌరి, ఉదయించెజ్ = పుట్టెను; అతనికిక్=ఆయనకు, శ్రీరమ్యుండు మనోహరుఁడు, ఐనలచ్చనృపతి, జనించెన్ = = పుట్టెను. క॥ అచ్చరలకు నవ్యవరుల నిచ్చును; నతరిపుల కభయమిచ్చు ; నభీష్టం బిచ్చున్ ద్విజతతి కదన్ ; లచ్చనృపకృపాణి కల్ప శ్రీ లతయన భళిరే !॥ నా. నా. 27. లచ్చనృపకృపాణి = లచ్చ రాయ ప్రభువు యొక్క ఖడ్గము, (ని) కర్త ర్యాంఛు రికాయాంచకృపాణీ స్యాత్ ( . ) కల్పలతాయన= దేవవృతమువలెజ్, అద నన్ = తగినసమయమందు, అచ్చరలకు = స్వర్గమందలి వేశ్యలకు, నవ్య వరులన్ = కొ త్త పెండ్లికొడుకులను, ఇచ్చుక్ = ఒసఁగును, నతరిపులకు = నమస్కరించినపగఱకున్ అభయము = అభయదానము, ఇచ్చున్; ద్విజతతికి = బ్రాహ్మణ సముదాయమునకుజ్, ( ద్విజ= జన్మముచేతను గర్మముచేతను రెండుసారులు జన్మించువారు. ) ( ని ) జంత విప్రాండజాద్విజాః ( అ ) అభీష్టంబు = కోరినధనాదికమును, ఇచ్చున్ ; భళిరే= ఎంత స్తుతింపఁ దగును. ( ఇది ప్రశంసనార్థక మగునవ్యయము . ) = లచ్చ రాయ ప్రభువుపగ వారిని సంహరించి వారికి స్వర్గమును, శరణాగతుల కభ యమును, బ్రాహ్మణుల కెల్లకోరికలును మెసఁగు నని తాత్పర్యము. ఉపమాలంకారము.<noinclude><references/></noinclude> q7m3ndbikj05ga2z4y8qjytbsbc12gt 104 233252 590020 2026-10-19T01:31:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వానము. 31 ఇందుఁ గృపాణి కరణమైనను ( పనిచేయువాని కుపయోగించుపనిముట్టు) క్రియాసౌ కర్యము ( పనియొక్క చులక ఁదనము ) దెలుపుటకై కర్తగాఁ జెప్పఁబడె. ။ యందుఁ గనియె అవ్విభుఁడు కొండ...' 590020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వానము. 31 ఇందుఁ గృపాణి కరణమైనను ( పనిచేయువాని కుపయోగించుపనిముట్టు) క్రియాసౌ కర్యము ( పనియొక్క చులక ఁదనము ) దెలుపుటకై కర్తగాఁ జెప్పఁబడె. ။ యందుఁ గనియె అవ్విభుఁడు కొండమాంబిక సుతుల మువ్వుర నసమ తేజోవిలాస ధరుల సద్ధర్మనిరతుల ధర్మరాయ మాధవధరాధినాథ వేమనరపతుల॥ 28. అవ్విభుఁడు= ఆప్రభువు, అసమ ధరుల = అసమ= సాటి లేని, తేజః = ప్రతాపముయొక్కయు, విలాస = సింగారముయొక్కయు, (ఇచటఁ గర్యార్థమున షష్ఠి = తేజమును సింగారమును ననియర్థము. ) (ని) తేజోబలేప్రతా పేగ్నౌ నా- నా ధరులజ్=ధరించినవారిని, సద్ధర్మనిరతులన్: ' = మంచి నడవడియం దాసక్తి గల వారిని, ధర్మ——పతుల= ధర్మారాయఁడు, మాధవరాయఁడు. వేమరాయఁడునను పేరులుగల, మువ్వురన్ సుతుల = ముగ్గురు పుత్రులను, కొండమాంబిక యందున్, కనియెన్ ; ఉ॥ ఆధరణీధవత్రితయ మందు మహీపరిపాలనంబున న్మాధవునిక్ విభూతిని ను మాధవునిక్ మతి వాక్స్వరూపభా మాధవుని౯విలాసమున మాధవునిక్ సదుచారతం దియా మాధవు నుర్విఁ బోలఁ దగు | సూధనరాయనృపాలుఁ జెన్నఁగ౯|| ఆధరణీధవత్రితయమందున్ = ఆరాజులమువ్వురి సముదాయమందున్ మాధవరా యనృపాలుఁడు, ఎన్న 'గన్ = పరిశీలింపఁ గాన్, మహీపరిపాలనంబునన్ = భూమిని జక్క ( గాఁ బరిపాలించుటచేన్, మాధవునిన్ = విష్ణుని, ( మధువను యదువంశస్థునిగో త్ప్రమునఁ బుట్టినవాఁడు. ) లక్ష్మీ యొక్క భర్త యనియేని యర్థము. (ని) ఇందిరా లోకమాతమా ( అ ) ధవాఃపతి నరద్రుమాః . నా. నా విభూతిన్ = ఐశ్వర్యముచేతను, ఉమాధవునిన్ = పార్వతీపతిని, (ని) ఉమా కాత్యాయనీ గౌరీ ( అ) మతిక్ = బుద్ధిచేతను, వాక్స్వరూ సభామాధవునిన్ = బ్రహ్మ ను ( భాషారూపమైన స్త్రీకిం బతిని. ) విలాసమునజ్ = శృంగారముచేతను, ( వలపిం యర్థము. ) మాధవుని౯ = వసంతునిని, (ని) విజ్ఞావసంతే వైశా ఫేమాధవః చుట చేత N. N.<noinclude><references/></noinclude> 57mblwk0xo7qzwuwb4u3lmtb7ozeznl 104 233253 590021 2026-10-19T01:31:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 భద్రాపరిణయము. సభుదారిత = గొప్ప దాతృత్వముచేతను, త్రిమామాధవునిస్ చంద్రునిని ( రాత్రికింబతి ) ( ని ) రాత్రి స్త్రీయామాతుణదాతపా (అ) ఉర్విజ్= భూమియం దు, పోలఁదగుజ్= పోలుటకు నొప్పున...' 590021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>32 భద్రాపరిణయము. సభుదారిత = గొప్ప దాతృత్వముచేతను, త్రిమామాధవునిస్ చంద్రునిని ( రాత్రికింబతి ) ( ని ) రాత్రి స్త్రీయామాతుణదాతపా (అ) ఉర్విజ్= భూమియం దు, పోలఁదగుజ్= పోలుటకు నొప్పును. చంద్రుఁడు తః కళలను దేవతలకు దాశముచే యు ననివేదములం బ్రసిద్ధము. ఇందుశబ్దాలంకారము యమకము. అర్థాలంకారముపమ. గీ॥ ఆఘనుఁడు గుర్వమాంబిక యందుఁ గనియెఁ దనయులను నల్వుగ గురుప తాపసిధుల గురువరాయనసుంధరా వరునిఁ దెనుఁగు రాయని నృసింహనీభు గంగ శాయిఘనుని॥ 30. ఆసునుఁడు = ఆమాధవరాయ ప్రభువు, గుర్వమాంబికయందుస్, గురుప్రతాపనిధు లక్షా= గొప్ప తేజమున కునికిపట్టయిన వారిని, నల్వురన్' తనయులన్ = నల్వురు కొమరుల ను, కనియెజ్, తక్కినది సుగమము. వ. అందగ్రజుండు. అందుజ్=ఆనల్వుగలో, అగ్రజుండు = మొదటివాఁడు; ( ముందు పద్యముతో సశ్వయము. ) క॥ గురుతరభుజశక్తియు సుర గురునిభధీయుక్తి విప్ర గురుభక్తియు మా గురునిభధృతిప్రస_క్లియు గురువప్రభువునకు సహజ సణములు ధాత్రి M 31. ( ఆగు ) గురు ప్రభువునకు గురుపు రాయని, గురుయుజ్; గురు తక= మిక్కి, లియధిక మైన, భుజశక్తియుజ్" = బాహుబలమును, సుగ యు= సురగురు=బృహస్పతి ( బుద్ధితో ) విభ= సమాజము (అగు ) ధీయుక్తియుజ్ = బుద్ధి కలిమియును, విప్రయుక్త = ప్ర= బ్రాహ్మణులకుందును, గురు = ఉపాధ్యా యులయందును, భ క్తియుక్ అనురాగమును, ఉమాగురుని భభృని ప్రసక్తియుక్ ఉమాగురు = హిమవంతునితో ( పాశ్వతికిందండ్రి ) ( ని ) గురుస్తుగొప్పతౌ శ్రేష్ఠగురౌ పితరిదుర్భ . . ... విభ = తుల్యమైన, ధృతి ప్రసక్తియు : ధైర్యసంబంధమును, ధాత్రిక్ = భూమియందు, సహజగుణములు=కూడఁబుట్టి గుణములు ( అయ్యె ) ==== = ======<noinclude><references/></noinclude> 8dc5v792vqiqvorkhdy2iqrptz5b8my 104 233254 590022 2026-10-19T01:31:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 33 మ॥ స్వసమగ్రోదయలీలఁ గాంచుచును సచ్చక్రంబు అత్యంతమో దసమృద్ధిస్ విలసిల్ల లోకతమ ము ద్యచ్చండ తేజంబున న్వెసఁ బోఁ జిమ్మచుఁ గీర్తిపద్మినిని బూనెన్ ఖడ్గనారాయణా...' 590022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 33 మ॥ స్వసమగ్రోదయలీలఁ గాంచుచును సచ్చక్రంబు అత్యంతమో దసమృద్ధిస్ విలసిల్ల లోకతమ ము ద్యచ్చండ తేజంబున న్వెసఁ బోఁ జిమ్మచుఁ గీర్తిపద్మినిని బూనెన్ ఖడ్గనారాయణాం కసమేతుండు దెనుంగురాయవనుధా, కాంతాబ్ద బంధుం డిలక్ 132. ఖడ్గనారాయణాంక స మేతుండు = ఖడ్గ నారాయణుఁ డను బిరుదముతోఁ గూడి నవాఁడు, తెనుంగుల బంధుండు ; తెనుంగు రాయ = తెనుఁగురాయఁ డను పేరుగల, వసుధాకాంత = రాజనెడు, అబ్జబంధుండు = సూర్యుఁడు, ఇలర్ = భూమియందు, స్వ లీలన్ =స్వ=తనయొక్క, సమగ్ర = పూర్ణమైన, ఉదయలీలన్ = గొప్పతనము నొందు ట యనునుదయక్రియను, కాంచుచును = పొందుచును, సచ్చక్రంబులు = సజ్జనులసము దాయము ల నెడుసాధువు లగుచక్రవాకములు, అంత్యంత మృద్ధి = అంత్యంత = అధిక మైన, మోద= సంతోషము యొక్క, సమృద్ధిక్ = సంపదతో, విలసిల్ల = ప్ర కాశింపఁగాక్, లోకతమము = జనులయజ్ఞాన మనుప్రపంచమునందలి చీఁకటిని, ఉద్య——బునజ్ = ఉద్యత్ = అభివృద్ధి మెుందుచున్న, చండ= తీక్షుమైన, తేజంబు నక్=ప్ర్రతాప మనుకాంతిచేత, వెస౯ = వేగముతోన్, పోఁజిమ్ముచు = నివారిం చుచు, కీర్తి పద్మినిక్=కీర్తికాంత యనెడుపద్మినిని, పూనెన్ = అవలంబించెను. ( వశ పఱుచుకొ నె ననియర్థము. ) సూర్యుఁడు త్వయుదయము చేఁ జక) వాకముల సంతో ష పెట్టి, కాంతిచేఁ బ్రపంచమునందలి చీఁకటినిఁ బోఁగొట్టి పద్మలత నలరించిన ట్లేము హారాజు తనయభివృద్ధిచే జనుల కానందముఁ గల్పించి ప్రతాపముచే నజ్ఞానముం బోఁ గొట్టి కీర్తి సంపాదించె శనితాత్పర్యము. అలంకారము క్లిష్టరూపక ము, క॥ స్థిరనిజభుజాగ్రపీఠియు సుసం బగుతనదుసూ క్తి సరణియు నెన్నర్ నరహితననుధాశ్రయమై నరసింహారాయధీరునకుఁ దనరారె౯ || 33. నరసింహా రాయధీరునకు = విద్వాంసుఁ డైననరసింహా రాయ ప్రభువునకు, ( ఇ చటఁ గువర్ణకము సంబందార్థమున వచ్చెను. ) ఒకానొకచోట సంబధమునను గువర్ణ కంబగు. బా. కా. 5<noinclude><references/></noinclude> heijkcfamlrg08uu7hb9p3axda0sqqu 104 233255 590023 2026-10-19T01:32:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 భద్రాపరిణయము, =బుజము స్థిర . . . పీఠియుజ్; స్థిర = నిలుకడైన, నిజ తనదియగు, భుజాగ్రపీఠియున్ = శొనయనుపీఁటయును, సరసంబు = మమోహరమైనది, అగుతనదుసూక్తిసరణియున్ = ఆగు తనసంబంధ మైన మంచిమాటల...' 590023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>34 భద్రాపరిణయము, =బుజము స్థిర . . . పీఠియుజ్; స్థిర = నిలుకడైన, నిజ తనదియగు, భుజాగ్రపీఠియున్ = శొనయనుపీఁటయును, సరసంబు = మమోహరమైనది, అగుతనదుసూక్తిసరణియున్ = ఆగు తనసంబంధ మైన మంచిమాటలధోరణియును, వరశ్రయమై; వర= శ్రేష్ఠు లైనవారికి, హీత= మేలు చేయునదియు, వసుధా = భూమికి, ( మణులేని ధనమేని దీన నుండు ననియర్థము. ) ఆశ్రయమై = ఆధారమైనదియునై, వరహిత = వకారముతో శూన్యమైన, వసుధా = అమృతమునకు ( “వసుధా యను దానియందు వకారము పోఁగా ఁ సుధా ' మిగులుం గాన నమృతమనియర్థము. ) ఆశ్రయమై = ఉనికిపటై, త నరారెజ్=( ఒ ప్పెను. ) ప్రకాశించెను. ఈప్రభువు సజ్జనులకు మేలుచేయు తనచేతి యందు భూమిని, మాటలయం దమృతమును ధరించె ననియర్థము. బాహుపరాక్రమ మున సజ్జనుల రక్షించుచు భూమిం బాగుగఁ బరిపాలించెననియు నమృతముంబోలు నాగ్మాధుర్యము గలవాఁడనియు భావము. శ్లేషయు రూపకము నలంకారములు- గీ॥ హస్తముల శంఖ చక్ర చిహ్నము లలరుట సిరియు ధరణీయు వశగతిఁ జెలఁగుచుంట నగమసాలాంతరస్థితి, పొసఁగుచుంట రంగశాయికి సాటియా రంగశాయి॥ 34. హ స్తములన్ = చేతులందున్, శంఖశరక చిహ్నములు = పాంచజన్యము సుదర్శ నము నను నాయుధము లనుగుఱుతులు, (శంఖచక్రాకారము లైన రేఖ లనియ ర్థాంతర ము. ) అలరుట =ప్రకాశించుటచేతనును, సిరియున్ = లక్ష్మీ దేవియును, ధరణీయుE= భూదేవియును, ( సంపదయు, భూమండలము ననియర్థాంతరము. ) వశగతిక్=లోఁ బడినస్థితిచేత, చెలఁగుచుంట= " = ఒప్పు చుండుట చేతనును, అస -స్థితి; అసమ= బేసిసంఖ్యగల, సాల=ప్ర్రాకారములయొక్క, అంతర స్థితి = 1 = లోపలనునికి ( సాటిలేని కోటలోనునికి యని యర్థాంతరము. ) సొసఁగుచుంట = లభించుటచేతనును, రంగ శాయి=మాధవరాయనీపుత్రులలోఁ గనిష్ఠుఁడు, రంగశాయికిజ్ = రంగ నాధస్వామికి, సాటి = సమానుఁడు, ఔక్ = అగును. ס ఇందు భగవంతుఁ డగురంగ నాథునిహస్తమునందు శంఖచక్రములు గలవు. జుచేతులయందు వానింబోలిన రేఖలు గలవు. లక్ష్మీయు భూదేవియు రంగ నాయకుని భార్యలు గాన నాయనవళమం దుండిరి. ప్రభు వగుటచే సంపదయును భూమండలము ను రాజునకు వశమయ్యెను. రంగస్వామియుఁ గావేరీతీరమున సప్తసాలములమధ్య ను<noinclude><references/></noinclude> oqfnbposywrj9fwgkw4c0gv18f7ltln 104 233256 590024 2026-10-19T01:32:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, 35 న్నవాఁడు. ఈరాజును సాటిలేనికోటలో నున్నాఁడు. ఇట్టిద్దఱకును శ్లేషచే సౌదృ శ్యము చెప్పుటచే శ్లేష ప్రతిభోజ్ఞాపితో పమాలంకారము. క॥ ఆరంగశాయి నామక శౌరికిఁ గోనాంబ...' 590024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, 35 న్నవాఁడు. ఈరాజును సాటిలేనికోటలో నున్నాఁడు. ఇట్టిద్దఱకును శ్లేషచే సౌదృ శ్యము చెప్పుటచే శ్లేష ప్రతిభోజ్ఞాపితో పమాలంకారము. క॥ ఆరంగశాయి నామక శౌరికిఁ గోనాంబయందు జనియించిరి దో స్సారచణుఁడు రామన్న యు చారుఁడు నీలాద్రిరాయ ధరణీపతియు 35. ఆరంగశాయి నామక శౌరికి= మీఁదఁ జెప్పినరంగ ళాయి యను పేరుగల ప్రభు వునకు, ( శౌరి యను పేరు విష్ణునకుం బ్రసిద్ధము ; గాని ప్రభువులాయంశమును ధరిం చువా రనునభిప్రాయమునఁ గాఁబోలును దెనుఁగు కవులు తఱంచుగ నాపదము వారికి వాడుచున్నారు. ) దోస్సారచణుఁడు = బాహుబలముచే నిపుణుఁడు, ( అయిన ) రా మన్న, ఉదారుఁడు = దానశీలుఁడు ( అగు ) నీలాద్రిరాయధరణీపతియున్; కోనాంబ యందుకో, జనియించిరి = : = పుట్టిరి. వ. అందగ్రజుండు. అందుక్=ఆయిద్దఱలో, అగ్రజుండు = పెద్దవాడు. ( అగు ) క॥ కాముఁడు రూపంబున బల రాముఁడు భుజశక్తిఁ బరశు రాముఁడు దృఢసం గ్రామమున విజయమున రఘు రాముఁ డితం డనఁగ రామ శ్రీ రాయఁడు చెలఁగు ॥36. రామరాయఁడు, ఇతండు = ఈ ప్రభువు, రూపంబునన్ = చక్కఁదనమునందు ( హారాదు లగునలంకారములచే నలంకరింపఁబడుకున్న నలంకరింపఁబడినట్లు ప్రకాశిం చునది రూపము. ) కాముఁడు = మన్మధుఁడును, భుజశక్తీక్ = బాహుబలమునందుజ్, బలరాముఁడు = బలభద్రుఁడును, దృఢసంగ్రామమునక్ : బలమైన యుద్ధమునందు, పరశురాముఁడు = భార్గవరాముఁడును, ( ఈయన బ్రాహ్మణుఁడయ్యు సెక నిమి త్త ము నఁ బెక్కుసారులు రాచవారితో యుద్ధముచేసి జయించె ననిభారతము. ) విజయము న = పగవారి నమోఘముగ ) జయించుటయందు, రఘురాముఁడు, అనఁగక్ ( చూచువారు ) అనునట్లు, చెలంగు = ప్రకాశించును. - =<noinclude><references/></noinclude> oumj2z5w5sjkviq848pv77kplm4m5wy 104 233257 590025 2026-10-19T01:32:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 భద్రాపరిణయము. శాతూలించె౯ సమరాంగణంబున రావు స్తోమంబుల౯ హేతిచేఁ దోలించెన్ నిజ రాజ్యసీమ వెడలం * దుష్టాత్ములం జోరుల౯ బాలించెన్ జల౯ సుధర్మమున సంపత్సౌఖ్యము ల్వర్థిలం దేలించె...' 590025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>36 భద్రాపరిణయము. శాతూలించె౯ సమరాంగణంబున రావు స్తోమంబుల౯ హేతిచేఁ దోలించెన్ నిజ రాజ్యసీమ వెడలం * దుష్టాత్ములం జోరుల౯ బాలించెన్ జల౯ సుధర్మమున సంపత్సౌఖ్యము ల్వర్థిలం దేలించెం బ్రమదంబునన్ సుజనులక్ నీలాద్రిరాయం డీల౯ II 37. నీలాద్రిరాయండు = రంగశాయి రెండవపుత్రుఁడు, సమరాంగణంబునన్ = యుద్ధభూమియందున్, రిపుస్తోమంబులక్ = శత్రుసముదాయములను, హేతిచేజ్ ఆయుధముచే, ( ని ) హేతిర్జ్వాలాయుధాంశుషు. నా. నా. తూలించె" = తొలఁ గఁజేసెను. = = సంపదయు దుష్టాత్ములన్ = చెడుకార్యములఁ జేయమనసుగల వారినిని, చోరుల= దొంగల నును, నిజరాజ్యసీమక్ = తన దేశపు సరిహద్దునుండి, వెడలన్ = వెలుపలికిఁబోవునట్లు, తోలించెన్ = తఱిమించెను, ప్రజల జనులను, సంపత్సౌఖ్యముల్ = అధికమగునట్లు, సుధర్మమునన్ = మిక్కిలిన్యాయముతో, పాలిం చెక్=రక్షించెను, సుజనుల = సత్పురుషులను, ఇలజ్= భూమియందు, ప్రమదం బునజ్ = సంతోషమునందుజ్, తేలించెన్ = ఓలలాడించెను. సుఖమును, వర్ధిలన్ = క॥ నరసింహరాయమణికి స్వరమతి వెంగాంబకును దనయు లుదయం బం దీరి చిన్న శౌరియును సాం 38. దరుచులు నీలాద్రిరాయ , రామమహీశుల్ I నరసింహరాయమణికిజ్ = ముప్పదియాఱవపద్దెమునం జెప్పఁబడిన నరసింహప భుశ్రేష్ఠునకుజ్, ( ఇది యుపమితసమాసము. కాన నిందు మణిశబ్దము శ్రేష్టార్థకము. ) ( ని ) సింహ కార్దుల నా రాద్యాః పుంసి శ్రేష్టార్థగోచరాః ( అ ) ( ఉత్తరపదము లగు సింహ శార్దూలాదిపదములు శ్రేష్టార్థకము లని యర్థము.) వరమతి = మంచిబుద్ధిగల, వెంగాంబకు = వెంగమ్మకును, చిన్న శౌరియును, సాంద్రరుచులు= అధిక మైన కాంతి శల, నీలాద్రిరాయరామమహీశుల్ = ఈ పేరులు గల, తనయుల్ = కొమరులు, ఉద య౦బు= పుట్టువును, అందిరి = పొందిరి. ( జన్మించి రని యర్థము. ) గీ॥ తతయశోదాంచితానంద తనయుఁ డగుచు సాధుబృందావనహితప + చార మొనర<noinclude><references/></noinclude> mxteoqt9737azplqtw1dpb6tduzhv50 104 233258 590026 2026-10-19T01:32:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= ప్రథమాశ్వాసము. లలిత వంశపు 37 లలిఁ జెలంగాఁ జిన్న శౌరికిఁబ్రతియనఁ జిన్న శౌరి॥ = 39. చిన్న శౌరి = చిన్న ప్రభువు, తాత, తనయుఁడు = తత = అధికమైన, యశ్యకా కీర్తియు, వా దానమును, ( ని ) దః పుంసిదా...' 590026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= ప్రథమాశ్వాసము. లలిత వంశపు 37 లలిఁ జెలంగాఁ జిన్న శౌరికిఁబ్రతియనఁ జిన్న శౌరి॥ = 39. చిన్న శౌరి = చిన్న ప్రభువు, తాత, తనయుఁడు = తత = అధికమైన, యశ్యకా కీర్తియు, వా దానమును, ( ని ) దః పుంసిదాతరిఛేదేదా స్త్రీయాంషౌంతి దానయోః. నా. నా. అంచిత = పూజింపఁబడిన, ఆనంద = సంతసమును, తనయుఁడు = కుమారు లుం గలవాఁడు, అగుచుజ్, సాధు...చారము; సాధు = సత్పురుషులయొక్క, బృంద = సమూహముయొక్క, అవన = రక్షణమునకు, హిత= అనుకూలమైన, ప్రచా రము = నడవడి, ఒనరన్ = ఒప్పఁగాజ్, లలిత...... పుఁడై, లలిత = మనోహర మైన, = వంశమునకు భూషణ మైనవాఁడు, కలాపో భూషణే బర్హే కాం వాచ్యాం సంహితి తూణయోః నా. నా. ఐ ; చిన్న శౌరికి = బాలకృష్ణునగున్, ప తీయనజ్ = సదృశుఁ డనుఇట్లు, లలిన్ = ఉత్సాహముతోజ్, చెల౦గెE = శించెను. ఇట రాజు బాలకృష్ణునకు సదృశుఁ డనుటచే రాజవిశేషణము లన్ని యంఁ గృ స్ఖునకును శ్లేషచే నన్వయించును గాన నీ క్రిందిరీతిని రెండవయర్థము చెప్పవలయును. తత......తనయుఁడు; తత= (అంతటను ) వ్యాప్తుఁడును, యశోదాంచిత = యశోద ( యనుభార్య ) చేనలంకరింపఁబడిన, ఆ= = స్థానము ; ( గృహము ) గల ( ని ) ఆకారస్తుప దేభా వేపరితా పేపితామహే. నా. నా. నందతనయుఁడు = నందుఁ డనువా నికిఁ గొమారుఁడు, అగుచుక్, సాధు చారము, సాధు= చక్కనిది యగ, బృం దావన= తులసీవనమునందు, హిత= అనుకూల మైన, ప్రచారము సంచారము, ఒన ర౯= ఒప్పునట్లుగా౯ ( బృంద యనురక్కసియొక్క శ్మశానమునందలి మృత్తి కం ట్టుటచే దీనికి నీ పేరు కలిగె నందురు. ) లలిత... పుడు ; లలిత = మమోహర మైన, వంశ = గాన సాధన మైన వేణువును ( పిల్లనగ్రోవి ) కలాప= నెమలిపురియుం గలవాఁ డు. ( అగు ) చిన్న శౌరికి౯= ( అయిన ) బాలకృష్ణున కని యన్వయము, శ్లేషాను ప్రాణితో పమాలంకారము. క॥ నీలాద్రివిభుఁడు భావిత నీలాద్రివిభుండు భూరి నిజధైర్యలస చ్ఛీలాదివిభుఁడు సదుదయ ద = లీలాద్రివిభుండు మహిఁ ద లిర్చె నధికుఁడై బు 40.<noinclude><references/></noinclude> 8dmc4uvs6y8q2nl4r2qzeq3fwvg4doa 104 233259 590027 2026-10-19T01:32:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 భద్రాపరిణయము. === భావితనీలాద్రివిభుఁడు; భావిత = ఉపాసింపఁబడిన, నీలాద్రివిభుఁడు = నీలపర్వ తమందలిస్వామి గలవాఁడు, ( జగన్నా థస్వామి యని యర్థము.) భూరి ...... విభుఁ డు=భూరి = అధిక మైన, నిజ=...' 590027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>38 భద్రాపరిణయము. === భావితనీలాద్రివిభుఁడు; భావిత = ఉపాసింపఁబడిన, నీలాద్రివిభుఁడు = నీలపర్వ తమందలిస్వామి గలవాఁడు, ( జగన్నా థస్వామి యని యర్థము.) భూరి ...... విభుఁ డు=భూరి = అధిక మైన, నిజ= తనదియగు, ధైర్య= ధైర్యము చేతనును, లసచ్ఛీల= మంచినడవడిచేతనను, అద్రివిభుండు మేరువు ( మేరువుం బోలినవాఁడును. ), సదు.....విభుండు = సదుదయలీలా = మంచియభివృద్ధి య నెడును దయక్రియ చేతను, అద్రివిభుండు = సూర్యుఁడును, ( ప్రతిదినము నదయము నందుటచే సూర్యుంబోలిన వాఁ డని భావము. ఉదయశబ్దమునకు రాజపక్షమున నభివృద్ధి యని యర్థము. ) ( ని ) అదయో ద్రుమ శైలాగ్దాః ( అ ) ( అయిన ) నీలాద్రివిభుఁడు ద్వితీయపుత్రుఁడు, అధికుఁడై = గొప్పవాఁడై, మహిజ్= భూమియందు, తలిర్చె = వృ • ఁ జెందెను. క|| అమితకమలోదయం బై = నరసింహ రాయని యమితాబ్దప్రభవ మగుటనంబుధి దెగడ గొమరగిరిపురమునఁ దటా కము నీలాద్రిప్రభుండు ఘనముగ నిలిపె౯| 41. నీలాద్రిప్రభుండు, కొమరగిరి పురమునుజ్= కొమరగిరిపట్టణము నందు, అమితకమ లోదయంబై: = అమిత = పరిమాణములేని ( అధికమైన) కమలోదయంబై = పద్మముల యుత్పత్తిగలదియై, ( ఉదకములకు వాసస్థాన మని యేని యర్థము. ) (ని) సలిలం కమలం జలం; సహస్రపత్రం కమలం శతపత్రం కుశేశయం ( ఆ ) ( లయ్యుత్పత్తి గల దియై యని యర్థాంతరము. ) (ని) కమాలా శ్రీ హరిప్రియా ( అ ) అమి....... వము=అమిత= మేరలేని, ఆబ్జ= తామరపువ్వులకు, ప్రభవము = ఉత్పత్తిస్థానము, ( చంద్రోత్పత్తిస్థాన మని యర్థాంతరము. ) (ని) శంభేధవ్వంత రౌచంద్రే పుంస్యజ్ఞ క్లీబమంబుజే. నా. నా. అగుటక్ = కావుటచేత, అంబుధిక్ సముద్రమును, తెగ డజౌ=నిరాకరించునట్లు, తటాకము = చెఱువును, ఘనముగన్ = గొప్ప గాను, నిలిపెన్ = త్రవ్వించెను. తా = శుముద్రమున నేక కమలోదయ మయ్యెను ( లక్ష్మీ యొక్క తెయ పుట్టెను. ) ఈరాజు త్రవ్వించిన చెఱువునం దనేక కమలోదయ మయ్యెను. ( జలములు పెక్కు లుండెను ) మఱియు సముద్రమునం దజ్జశబ్దార్థములు (చంద్రాదులు ) కొన్ని యె పు టైన ఈ కాసారమున నవి ( పద్మములు ) పెక్కులు పుట్టెను. కాన నిది సముద్ర ముం దిరస్కరించుచుండె నని భావము .<noinclude><references/></noinclude> fv8id4a27b2k70w4h3iy0psltigosm5 104 233260 590028 2026-10-19T01:33:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 39 ఇందు సముద్రముకంటెఁ జెఱువున నాధిక్యము స్పుట మయ్యెం గాన వ్యతిరే కాలంకారము ; అది శ్లేషసంకీర్ణము. క॥ అ న్నీలాద్రిప్రభునకు సన్నుత కేసాంబయందు 4 జనియించిరి సం పన...' 590028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 39 ఇందు సముద్రముకంటెఁ జెఱువున నాధిక్యము స్పుట మయ్యెం గాన వ్యతిరే కాలంకారము ; అది శ్లేషసంకీర్ణము. క॥ అ న్నీలాద్రిప్రభునకు సన్నుత కేసాంబయందు 4 జనియించిరి సం పన్నులు నరసన్న యు బు 42. చ్ఛన్నయు వెంకన్న చిన్న జనపాలుండు౯|| సన్నుత = స్త్రోత్రము చేయఁబడినది. సంపన్నులు = సంపదగలవారు. తక్కినది సుగమము. చ పొనరఁ దెనుంగు రాయనికిఁ బుత్రులు గల్గిరి సేసమాంబయం దనఘుఁడు మాధవప్రభుఁ డ డును ఘనుఁడైన చిన్న నృవుఁ హార్యసు ధైర్యుఁడు వేంకటప్రభుం డుజ్ సరనుం డగు చంద్రశౌరి జ తెలుగు రాయనికి గ్గనృపుడు కృష్ణరాయఁ డధికప్రతిభుం డగురంగశాయియు ॥ ముప్పదియైదవ పద్దెమునం జెప్పఁబడిన తెనుంగు రాయ ప్రభువునకుక్, పొనరన్ = ఒప్పునట్లుగన్, అనఘుఁడు = పాపము లేనివాఁడు, (అగు) మాధవప్రభుఁడు, ఆహార్యసుధైక్యుఁడు = పర్వతముం బోలిన మంచి ధైర్యము గలవాఁ డు, ( ని ) అహాగ్యధరపర్వతాః ( అ) వేంకటప్రభుండును, ఘనుఁడు = ఉత్తముఁడు, ఐనచిన్న నృపుఁడుజ్, సరసుండు = విద్వాంసుఁడు, అగుచంద్రశౌరి, జగ్గన్నపుఁడు, కృష్ణరాయఁడు, అధిక ప్రతిభుండు = ఎక్కువ బుద్ధి గలవాఁడు, అగురంగశాయియుజ్", పుత్రులు : = కొమరులు, సేసమాంబయందుజ్, కల్గిరి= జన్మించిరి. సీ॥ గురవరాయేంద్రున కిరువురు సతులు భ ద్రాంబికయును లచ్చ + మాంబ యనఁగ నం దగ్రమహిషికి నందనుల్ మాధవ ప్రభుఁడు లక్ష్మీపతి, రామరాయఁ డనఁగ మువ్వురు గల్గి + రాద్వితీయద్వితీ గల్గె సుతుఁడు సీతన్న యనఁగ<noinclude><references/></noinclude> hz2qb9bs382eg4uxxt9wbe1ne95dpv2 104 233261 590029 2026-10-19T01:33:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 40 భ ద్రా పరిణయము, నం దగ్రజుఁడు పాండవాగ్రజుఁ డట్లుగ సత్యధర్మకుమా ! సహితుఁ డగుచు నవనిఁ గలపద్మనాయకు లందు నిరుప మానవిఖ్యాతి నలరారే । మానధనుఁడు గురవరాయతనూజుండు స ర సవచన పన్నగవ...' 590029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>40 40 భ ద్రా పరిణయము, నం దగ్రజుఁడు పాండవాగ్రజుఁ డట్లుగ సత్యధర్మకుమా ! సహితుఁ డగుచు నవనిఁ గలపద్మనాయకు లందు నిరుప మానవిఖ్యాతి నలరారే । మానధనుఁడు గురవరాయతనూజుండు స ర సవచన పన్నగవరుండు మాధన ప్రభువరుండు॥ = = 44. గురవరాయేంద్రునకు = గురవరాయ ప్రభువునకుక్, భద్రాంబికయును, లచ్చ మాంబ, అనఁగన్ = అనునట్టి, ఇరువురుసుతులు = ఇద్దఱు భార్యలు, కలరు = ఉండిరి. అందు = వారిలో, అగ్రమహిషికిన్ = పెద్దభార్యకు ( ని ) కృతాభిషే కామహిషీ భోగి మ్యో న్యానృపస్త్రీయః ( అ ) మాధవప్రభుఁడు, లక్ష్మీపతి, రామరాయఁడు, అ నఁగ౯ణ అనునట్టి, మువ్వురు, నందనుల్ = ముగ్గురుతనయులు, కల్గిరి= జన్మించిరి, ఆద్వి తీయద్వితీయకు=ఆ రెండవ భార్యకు, సీతన్న, అనఁగజ్, సుతుఁడు=పుత్రుఁడు, కల్గిజ్= పుట్టెను, అందుకా = ఆ పుత్రులలో, అగ్రజుండు = పెద్దవాఁడు, గురవరాయ తనూజుండు = గురవ ప్రభుపుత్రుఁడును, (అగు) మాధవప్రభువరుండు, మానధనుఁడు= చిత్తాన్నత్యమే సొమ్ముగ గలవాఁడును, సరసవచనపన్న గవరుండు మాటలచేత శేషుఁడును, వాధోరణిచే శేషుం బోలినవాఁడని యర్థము. = మనోహర మైన = పాండవాగ్రజుఁడట్లుగ౯ = ధర్మరాజువలె, సత్య హితుఁడు; సత్య నిజముతోడను, ధర్మ=సత్కర్మములతోడను, క్షమ= ఓరుపుతోడను, సహితుఁడు= కూడినవాఁడును, అగుచుక్, అవనిక్ = పుడమియందుజ్, కలపద్మనాయకులందుE= ఈన్న వెలమవారియందు, నిరుపమాన విఖ్యాత్ి = సాటిలేని ప్రసిద్ధితోజ్, రెజ్= ప్రకాశించెను. చ॥ అతనికి రంగమాంబకుఁ గు స్తుతమతి గుర్వశౌరియు య అలకా లాద్రులరీతి జనించి రాత్మజుల్ శోనిధి తిర్మలరాయఁ శౌర్యస మ్మతుఁ డగు వెంగళన్న నృప మాన్యుఁడు రామవిభుండు తిర్మల క్షితిపతి వేంకటప్రభుఁడు శ్రీనిధి తిమ్మనృపాలమౌళియు॥ 45. అతనికిన్ = ఆమాధవరాయనికిని, రంగమాంబకు, స్తుతమతి = స్తోత్రము చే యఁబడినబుద్దిగల, గుర్వశౌరియుజ్, యశోనిధి కీర్తికిస్థానము ( అగు ) తిర్మలరా<noinclude><references/></noinclude> 2aq02zun5abf2f2h2sl29l2xtep2ur8 104 233262 590030 2026-10-19T01:33:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 41 == యఁడు, ఆగ్యసమ్మతుఁడు పెద్దల కనుకూలుఁడు, అగువెంగళన్న, నృపమాన్యుఁ డు= రాజులకుం బూజ్యుఁడు, ( అగు ) రామవిభుండు, తిర్మలక్షితిపతి, వెంకటప్ర భుఁడు, శ్రీనిధి=లక్ష్మి...' 590030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 41 == యఁడు, ఆగ్యసమ్మతుఁడు పెద్దల కనుకూలుఁడు, అగువెంగళన్న, నృపమాన్యుఁ డు= రాజులకుం బూజ్యుఁడు, ( అగు ) రామవిభుండు, తిర్మలక్షితిపతి, వెంకటప్ర భుఁడు, శ్రీనిధి=లక్ష్మికి వాసస్థానమైన, తిమ్మనృపాలమౌళియున్ = తిమ్మరాయ శ్రే ష్ఠుఁడును, ఆత్మజుల్ = పుత్రులు, కులాద్రులరీతి = కులపర్వతములరీతిం బోలినరీతి చేతను, ( కులాద్రులువలె ననియర్థము. ) జనించిరి = = పుట్టిరి. గీ॥ అలఘువిభవుఁడు దెనుఁగురా * యనికుమారు లందు సౌందర్యవిజితార వింద బాణుఁ డగుచు నకలంకకీర్తిచే సతీశయిల్లె మాధననిభుండు మాధవమ్మోవిభుండు॥ 46. తెనుంగు రాయనీకుమారులందున్, మాధవనిభుండు = విష్ణువుతో సదృశుఁడు, మాధవటె ్మవిభుండు = మాధవభూపాలుఁడు, అలఘునిభవుఁడు = గొప్పసంపద గలవాఁ డును, సౌం—ణుడు = సౌందర్య = చక్కదనమున, విజిత = ఓడింపఁబడిన, అరవిం దబాణుఁడు = - మన్మథుఁడు గలవాఁడును, ( అరవిందబాణుఁడు = తామరపూవులు బాణములుగాఁ గలవాఁడు) ( ని ) అరవిందముశోకంచచూతంచనవమల్లికానీలోత్పలం చపంచై తేపంచబాణస్య సాయక్యా॥ ( ఆ ) అగురుక్, అకలంక కీర్తి చేజ్ మైన కీర్తిచేజ్, అతిశయిల్లెజ్ = గొప్పవాఁడయ్యెను. సీ॥ నాఁడుగా పెనుఁ బాఁప లేఁడు దాఁ దలయెత్తి నిజభోగి భోగ , నిష్ఠుఁ డయ్యె నాఁడుగా దిక్కరీం 4 ద్రంబు లిచ్ఛారీతి నలవశానుగతిచే * మెలఁగుచుండె నాఁడుగా కూర్మితోఁ , గ్రీడావినోదంబు కొనియెను వృద్ధ , కమఠ విభుఁడు నాఁడుగా కిటిరాజు పోఁడిమిఁ దనప్రియు రాలితో సుఖలీలఁ దేలుచుండె == స్వచ్ఛ ధర్మపరిపాలనమున సం తసము గలిగి తనదుభుజపీఠమున ననుం ధర వహించి 6.<noinclude><references/></noinclude> macenz1l147k67yxy7eu23k0jn9gzg7 104 233263 590031 2026-10-19T01:33:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భద్రాపరిణయము, 42 తెనుఁగు రాయనిమాధవా వనివిభుండు దృఢ బలపరాక్రమోన్నతి నేలుచుండ|| = 47. తెనుంగు రాయనిమాధ వావనివిభుండు = తెనుఁగు రాయనికిం బుత్తుఁ డైనమాధ వభూపాలుఁడు, తనదు భుజపీఠమున...' 590031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భద్రాపరిణయము, 42 తెనుఁగు రాయనిమాధవా వనివిభుండు దృఢ బలపరాక్రమోన్నతి నేలుచుండ|| = 47. తెనుంగు రాయనిమాధ వావనివిభుండు = తెనుఁగు రాయనికిం బుత్తుఁ డైనమాధ వభూపాలుఁడు, తనదు భుజపీఠమున కొతనబాహు వనుపీఁటయందుజ్, వసుంధర౯= భూమిని, వహించి=ధరించి, ధర్మపరిపాలనమున = న్యాయపరిపాలన చేతను, సంత సము = సంతోషము, కలిగి = పొంది, దృఢన్న తిక్; దృఢ = అధికమైన, బల=శక్తిచేతనును, పరాక్రమ = శౌర్యముయొక్క, ఉన్నతి = ఆధిక్యముచేతను ను, ఏలుచుండన్ =( భూమిని ) పాలించుచుండఁగాక్, నాఁడుగా = ఆయన రాజుగ నున్న పుడే కదా, పెనుఁ బాఁపఁడు = గొప్పవాఁ డగు సర్పరాజు, తాజ్ = తాను, తలయెత్తి = శిరసు నెత్తి, మున్ను బరువుండుటచే శిరసునెత్తవలను లేదయ్యె. ఇప్పుడది లేదు గావున నెత్తెనని భావము. నిజ...ష్ఠుఁడు = నిజ = తనవారగు, భోగినీ = నాగ కాం తలతోడి, భోగనిష్ఠుఁడు సుఖమునొందుటయందు నాసక్తిగలవాఁడు, అయ్యెక్ ; నాఁడుగా= అప్పుఁడే కదా, దిక్కరీంద్రంబులు = దిక్షుల నుండు నేనుఁగులు, శ్లో॥ ఐరా వతః పుండరీకో వామనఃకుముదోంజ ః పుష్పదంతస్సార్వభౌమస్సు ప్రతీకశ్చ దిగ్గ జా || ఇచ్ఛారీతిజ్ = కోరిక కుం దగినట్టిరీతిచేత, వశానుగతీ చేజ్ = వళ = = ఆ. క్క ( ని ) కరిణీధేనుకావశా ( అ) అనుగతీచేస్= అనుసరించి పోవుటచేజ్, మెలఁ గుచుండెజ్ = విహరించుచుండెను. నాఁడుగా ఆకాలముననే కదా, వృద్ధకము భుఁడు_ముదుసలి తా మేటి పేఁడు, మార్మిశోక్= భార్యతోజ్, ( ఇష్టముతో నని యు నర్థము. ) కూర్మశబ్దముమీఁద స్త్రీత్వ వివక్ష యందు ప్రత్యయము రూర్మీ యనియును హ్రస్వము రాఁగాఁ గూర్మి యనియు నిష్పన్న మయ్యె. క్రీడావి నోదంబు = విహారమందలి వేడుకను, కైకొనియెక్= పొందెను. నాడుగా= ఆకాల మందే, కిటి రాజు = ఆదివరాహమూర్తి, త=ప్రియురాలితో = తనభార్యతో, పోఁడి మిన్ = చక్కదనముతో, సుఖలీల౯ = సుఖమైన క్రీడ చేతను, తేలుచుండెజ్ = మెందుచుండెను. - తృప్తి శేషుఁడు నాదికూర్మము దిగ్గజములు మొదలగునవి భూమిని మోయుచుండె నని పురాణములు చెప్పుచున్నవి. కాఁబట్టి యవి యెల్లకాలము భూమిని వహించుటచే సుఖము చెందుట కవకాశము లేదయ్యె. ఇప్పు డీమాధవరాయ ప్రభువు భూమండలము ను దనభుజముమీఁద ధరించుటచే మున్ను భూమిని వహించినవియెల్ల విశ్రాంతి గలిగి సుఖము నెందుచుండె సనితాత్పర్యము. ఈప్రభు వెల్లవారికి సుఖము గలుగునట్లు తన బాహుబలమున భూమి నార్జించి న్యాయమునఁ బాలించె ననిఫలితము •<noinclude><references/></noinclude> 4orrp6vc7k3bc9fkvioax6asqy164fo 104 233264 590032 2026-10-19T01:33:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, క॥ చటులతరవిజయధాటీ పటపటఢమన్ని నాదపరికంపితది. Anుఁడు వేం కటపతిరాయఁడు దనర్చు ఘనవిక్రముఁడై 43. 48. చటుల......బలుండు, చటులతర = మిక్కిలివడిగల, విజయ = జయార్థమైన, ధాటీ = దాడియ...' 590032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, క॥ చటులతరవిజయధాటీ పటపటఢమన్ని నాదపరికంపితది. Anుఁడు వేం కటపతిరాయఁడు దనర్చు ఘనవిక్రముఁడై 43. 48. చటుల......బలుండు, చటులతర = మిక్కిలివడిగల, విజయ = జయార్థమైన, ధాటీ = దాడియందలి, పటు = దృఢమైన, పటహ = త ప్పెటలయొక్క, ఢమన్ని నాద = ఢమఢమలాడు చున్న ధ్వనిచేతను, పరికంపిత = వణకింపఁబడిన, ది దిక్తట=దిక్కు లయందలి, కుటిల— చెడుస్వభావముగల, అరి బలుఁడు = శత్రువులయొక్క సైన్యములు గలవాఁడు, ( అగు ) వేంకటపతిరాయఁడు, ఘనవికముఁడై = ఎక్కువ పరాక్రమము గలవాఁడై, తనర్చున్ = ప్రకాశించును. క॥ క్రొన్నె లకన్న నుబున్నవ వెన్నెలకన్న నుశరాళి వెన్నులకన్నకొ వన్నెలఁ జెన్నలరా రెం జిన్నా రాయాగ్రగణ్యు చిరకీ ర్తిధర౯ !! = 49. చిన్నా రాయాగ్రగణ్యుచిరకీర్తి = శ్రేష్ఠుఁ డైనచిన్నా రాయనియొక్క శాశ్వత మైనపొగడ్త, ధర౯= భూమియంజన్, క్రొన్నెలకన్నను = క్రొత్త కప్పురముకంటె ను, పున్నమ వెన్నెలకన్న ను పున్నమనాఁటి చంద్రకాంతికంటెను, శరాళి వెన్ను ల కన్నన్ = అల్లుగుంపులయొక్క పువ్వులకంటెనును, వన్నెలక్ = ( తెల్లని ) కాంతుల తోజ్, చెన్న లరారెన్ = ప్రకాశించెను. ( వన్నెలచెన్ను = ( తెల్లని ) కాంతులయొ క్కయందముచేతను. తృతీయార్థమునఁబ్రథమ. అలరారె = ప్రకాశించె ననియేని చెప గీ॥ పద్మనాయక సత్కులా శ్రీ భరణ మగుచు నిలబుధులఁ బ్రోచి ఖలపణ్ణి గలమదంబు డిందుపడఁ ద్రుంచి భూజనా నంద మెనయ రామవిభులీల నేలె నా రామవిభుఁడు|| 50.<noinclude><references/></noinclude> e6dftlzantp50xzmw8cletv5rwekb14 104 233265 590033 2026-10-19T01:33:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 ====== భద్రాపరిణయము. ఆరామవిభుఁడు : ఆచిన్నా రాయనితమ్ముఁ డగు రామచంద్రప్రభువు, పద్మనా యక సత్కులాభరణము= వెలమవారిది యగుమంచివంశమున కలంకారము, అగుచున్, బుధులక్షా = విద్వాంసులను, ప్రో...' 590033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>44 ====== భద్రాపరిణయము. ఆరామవిభుఁడు : ఆచిన్నా రాయనితమ్ముఁ డగు రామచంద్రప్రభువు, పద్మనా యక సత్కులాభరణము= వెలమవారిది యగుమంచివంశమున కలంకారము, అగుచున్, బుధులక్షా = విద్వాంసులను, ప్రోచి = రక్షించి, ఖలపత్తి = దుర్జన సము దాయమున , కలమదంబు = ఉన్న గర్వము, డిందుపడ౯ = పోవునట్లు, త్రుంచి= సంహరించి, భూ జనానందము = భూమియందలి జనుల సంతోషము, 'ఎనయజ్'=' == అభివృద్ధి పొందఁగా, రామవిభులీలజ్ = దశరథపుత్తుఁ డగురాముని విలాసము వంటివిలాసముతో, ఇల= భూమిని, ఏలె౯ = పాలించెను; ఇందు రాముని విలాసము వంటివిలాసముతోఁ బాలిం చెనని చెప్పుట చేఁ బద్మనాయకాది పదములు శ్లేష చే రామునకు సన్వయించును. == ( రాముఁడు ) పద్మనాయక సత్కులాభరణము సూర్యవంశమున కలంకార ము, అగుచుక్, బుధులన్ = దేవతలను, ప్రోచి = రక్షించి, (ని) జ్ఞాతృచాఁద్రిసుగా బుధాః ( అ ) ఖలపడ్తాగలమదంబు = ఖ9 = జనస్థానవాసి యగు రావణుని సేనానా యకుఁ డైనఖరుఁ డను రాక్షసునియొక్తయు, ( ఇచ్చట ర, ల,ల క భేదము . ) పత్తి- గళ = రావణునియొక్కయు, మదంబు = గర్వము, డిందుపడ = అణఁగునట్లు, త్రుం చి= వారిద్దఱను సంహరించి, భూజన్ - సీతను, ఆనందము = సంతోషము, ఎనయన్ = పొందుచుండఁగా, = ఇలన్ = భూమిని, ఏ లెన్ = పాలించెను. = మున్ను సూర్యవంశాలంకారమై దేవతల రక్షింప ఖరుఁడు రావణుఁడు మొదల గురక్కసులం జంపి సీత కానంద మతిశయింపఁగా రామవిభుఁడు భూమిం బాలించె ను. ఈరామనిభుఁడును వెలమవారికులమున కలంకారమై విద్వాంసుల రక్షించి భూమి జనులకు సంతోషము గల్గ రామునిలీలతోఁ బాలించె సనితాత్పర్యము. శ్లేషాలంకారము. 47 వ పద్దెమునం జెప్పఁబడిన చంద్రశౌరియే యిచట రామశొరియని చెప్పఁ బడి యే. ముందు పద్యమునఁ జెప్పఁబడు రామచంద్రశౌరియు నీయనయె. కావున వెనుకటి చంద్రశబ్దము నిచట రామశబ్దమును గూడ నా మైక దేశ న్యాయమున రామచంద్రశౌరి నే చెప్పుచున్న పని సందర్భమున గ్రహింపం దగును. క॥ ఆరామచంద్రరాయధ రారమణుని దేవి యింది రా దేవి యనం గా రుచిరరూపసంపదు<noinclude><references/></noinclude> sxmq5l0n6gxl3q0wyicxyyjmshrxrl6 104 233266 590034 2026-10-19T01:34:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. దారగుణకదంబ తిమ్మ మాంబ చెలంగు౯|| 45 51. ఆరామ. . . దేని = పైనఁ జెప్పఁబడిన రామచంద్రభూపాలుని భార్యయు, రుచి... కదంబ, రుచిర = మనోహరమైన, రూపసంపత్ = ఎక్కువ చక్కదనమును, ఉదార గుణకద...' 590034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. దారగుణకదంబ తిమ్మ మాంబ చెలంగు౯|| 45 51. ఆరామ. . . దేని = పైనఁ జెప్పఁబడిన రామచంద్రభూపాలుని భార్యయు, రుచి... కదంబ, రుచిర = మనోహరమైన, రూపసంపత్ = ఎక్కువ చక్కదనమును, ఉదార గుణకదంబ = గొప్పగుణముల సముదాయమును గలదియు ( అగు ) తిమ్మాంబ, ఇందిరా దేవియనంగా = లక్ష్మీ దేనివలె, చెలంగున్ = ప్రకాశించును. మ॥ నిరతంబుం గులదైవతం బనుచుఁ గుంతీమాధవం గొల్చి ను స్థిరతం బీఠపురాధిరాజ్యవిలస త్సింహాసనాధ్యాసియై కరముల్ మోడ్చుచు మన్నె పుందొరలవ ర్గం బాజ్ఞలో వ ర్తిలక్ సిరితో నేలెఁ దెనుంగు రాయసుతుఁ డౌ శ్రీ జగ్గ రాయండిలా || 52. + తెనుంగు రాయసుతుఁడు = తెనుంగు రాయ ప్రభునికుమారుఁడు, ఔశ్రీ జగ్గరాయం డు, నిరతంబు = ఆసక్తిగలుగునట్లు, కులదైవతంబు = వంశపరంపరచేఁ బూజింపఁబడు దైవము, ఆనుచున్, కుంతీమాధవున్ = పీఠికాపురమునందలి కుంతీమాధవ స్వామిని, ( ఈ స్వామి కుంతి యనునింతిచేఁ బ్రతిష్ఠితుఁడు గాన నీ పేరు గలిగె నందురు. ) కొల్చి= సేవించి, సుస్థికతన్=మిక్కిలి స్థైర్యముతో, పీఠ...... ధ్యాసియై, పీఠపు = పీఠికాపు రసంబంధమైన, అధి= అధికమైన, రాజ్య = ప్రభుత్వముయొక్క, విలసత్ = = ప్రకాశిం చుచున్న, సింహాసన= సింగపుంగద్దెను, అధ్యాసియై = ఎక్కినవాఁడై, మన్నె పుందొ రలవర్గంబు = ( సన్మానించి తా నిచ్చినభూభాగముల ననుభవించువారిసము దాయము. ) కరములు=హస్తములను, మోడ్చుచున్ = ముకుళించుచున్, దోసీ లొగ్గి యనియస్థము. ఆజ్ఞలోజ్ = ( తన ) ఆనతీయందు, వర్తిలక్ = మెలఁగుచుండఁగాను, సిరితోజ్= సంపదతో, ఇల౯ = భూమిని, ఏలెజ్ = పాలించెను. సీ|| అలికాటుకను వెచ్చ నంట నిరతిరాజు గురుశాప మొందని కువలయాప్తుఁ. డనిలోనఁ దొడరి బొం కనిధర్మజుం డబి లోన మునుఁగనిమంధాన శిఖరి కుండమార్పుగ నిచ్చు . కొనని కానీనుండు బంధనం బొందని సింధు రాజు<noinclude><references/></noinclude> cth8j7nist6wfxeszwgvrg9fdcsdflv 104 233267 590035 2026-10-19T01:34:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 భద్రాపరిణయము. స్వారాజ్యభోగంబు వాయని సురభర్త షండభావంబు గాంచనికిరీటి చారురూపక శాసత్య శ్రీ ధీరభావ వితరణగ భీర తాభోగ, విక్రమముల నీతఁ డన భూతలమున వి ఖ్యాతిఁ గాంచెఁ దెనుఁగు రాయ...' 590035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>46 భద్రాపరిణయము. స్వారాజ్యభోగంబు వాయని సురభర్త షండభావంబు గాంచనికిరీటి చారురూపక శాసత్య శ్రీ ధీరభావ వితరణగ భీర తాభోగ, విక్రమముల నీతఁ డన భూతలమున వి ఖ్యాతిఁ గాంచెఁ దెనుఁగు రాయనికృష్ణ రా యనృపమౌళి ॥ 53. తెనుఁగు రాయనికృష్ణ రాయనృపమౌళి = తెనుఁగురాయనికుమాకుఁ డగుకృష్ణ రా యప్రభు శ్రేష్ఠుఁడు, చారు...... విక్రమముల = చారురూప = సుందర మైనయాకార ముచేతను, కళా= విద్యలచేతను, సత్య : = నిజము ( పల్కుట చేతను, ధీరభావ బుద్ధిస్థైర్యము చేతను, వితరణ= దానముచేతను, గంభీరత= గాంభీర్యముచేతనును, సు ఖదుఃఖములం దెలుపువికారములు లేకుండుట ) భోగ = సుఖారుభవము చేతను, విక్రమ ములక్ = పరాక్రమము చేతను, ఈతఁడు = ఈకృష్ణరాయప్రభువు, ( వరుసగా ) అలి కాముక ను వెచ్చ్ = శివునికఁటి పెట్టకు, అంటనిరతిరాజు = స్పృశింపనిమన్మధుఁడును, గురుశాపము = ఒజ్జయైన బృహస్పతివలని శాపమును, ఒందని కువలయాప్తుఁడు = పొందని చంద్రుఁడును, అనిలోవ = యుద్ధమునందుā, తొడరి = యత్నించి, బొంకనిధర్మ జుండు=అనృతమాడని ధర్మరాజును, అబ్ధిలో=సాగరమునందున్, మునుఁగనిమం థానశిఖరి = మురుఁగనికవ్వపుఁగొండయు, కుండమార్పుగ = ఒకటిఁ బుచ్చికొని మఱి యొక టిచ్చుట యగునట్లు, ఇచ్చుకొనని కానీ నుండు = దానము చేయని కర్ణుఁడును, ( కన్నె కొడుకు కాసేనుఁడు ) (ని) కానీ నఃకశ్యకాజాతః (అ) బంధనంబు = కట్టు ను, ( సేతువు ) ఒందని సింధురాజు = పొందని సముద్రుఁడు, స్వారాజ్యభోగంబు = స్వ గ్గసంబంధమైన సుఖమును, పాయనిసురభర్త = విడువనియింద్రుఁడు, షండభావంబు = నపుంసకత్వమును, కాంచనికిరీటి = అనుభవింపనియర్జునుఁడును, అనక్ = అనునట్లు, భూ తలంబుఁజ్= భూమియందు, ప్రఖ్యాతిన్ = ప్రసిద్ధిని, కాంచెజ్ = పొందెను. మన్మధుఁడు మిగులఁజక్కనివాఁడ కాని మున్ను దేవతల ప్రార్థనచే నీశ్వరునకుఁ బార్వతీం గూర్ప యత్నించి నప్పుడాయన నేత్రాగ్ని చేఁ గాల్పఁబడెను. చంద్రునకుఁ Xళాసమృద్ధి కలదు; గాని యొకనిమిత్తముచేఁ గురుశాపము నొందెను. ధర్మరాజు సత్యము పల్కు వాఁడ కాని యుద్ధమువ నొకపుడు గురునితో ననృత మాడెను. దకపర్వతము స్థిరమైనదే కాని సముద్రమును మధించు నపు డది మునిఁ గెను. దానము మం<noinclude><references/></noinclude> 6ph2rdytfsaw60q65wv2vrhuostqiuc 104 233268 590036 2026-10-19T01:34:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 47 నం గర్ణుఁడు మిగులఁ బసిద్ధుఁడ కాని యింద్రునకుం గవచకుండలము లిచ్చునపు డా తనివలన శక్తి౦గొని మఱి యిచ్చెను. సముద్రుఁడు మిగుల గంభీరుఁడు ; ( అతనిలోతు నేవారు నెఱుఁ...' 590036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 47 నం గర్ణుఁడు మిగులఁ బసిద్ధుఁడ కాని యింద్రునకుం గవచకుండలము లిచ్చునపు డా తనివలన శక్తి౦గొని మఱి యిచ్చెను. సముద్రుఁడు మిగుల గంభీరుఁడు ; ( అతనిలోతు నేవారు నెఱుఁగ రనిభావము. ) గానిలం కాప్రయాణమున రామునిచే బంధింపఁబడెను. ఇంద్రుఁడు మిగుల సుఖానుభవము గలవాఁడ కాని వృత్రాసురుని జంపినపుడు స్వర్గప దమునుండి భ్రష్టుఁ డాయెను. అర్జునుఁడు మిగులఁ బరాక్రమవంతుఁ డైనను స్వర్గము న నున్నపు దూర్వసి యిచ్చిన శాపమునఁ గొంతకాలము నపుంసకుఁ డయ్యెను. ఇట్లు పైవారియందు గుణములు దోషములు కలసి యుండెను. మన్మధుఁడు మొదలగువాని యందుఁ గలచక్కఁదనము మొదలగునవి యీ రాజునందును గలవు; గాని వారియం దుఁ గలదోషములు లేవని తాత్పర్యము. ఇందు రాజునకును మన్మధుఁడు మొదలగువారికిని జక్కదనము మొదలగు వా నీచే సామ్యమును, శివునికంటి మంట నంటమి మొదలైన వానిచే వైలకుణ్యమును స్ఫట ముయ్యెం గాన వ్యతిరేకాలంకారము. = గీ॥ అమరఝరి నిందునందుల నపహసించె రహిఁదెనుఁగురాయసుతుఁ డగు రంగశాయి నరవరునికీ ర్తి తధైర్య , గరిమ గెలిచె నవివరము తత్ప్రతాప మ య్యవినిమిం చె॥ 54. తెనుఁగురాయసుతుఁడు = తెనుంగు రాయనిక నిష్ఠ పుత్రుఁడు, అగురంగశాయినక వరునికీర్తి = అంగురంగ రాయప్రభువు యొక్క యశము, అమరఝరిజ్=ఆకాశగంX'ను, ఇందునందుల = చంద్రునిని, ( శివునివాహనమైన ) వృషభమునును, రహి = బాగు గాను, 'గెలిచెజ్=జయించెను. ( మిగులస్వచ్ఛ మైన కీర్తి గలవాఁ డనియర్థము. ) త ధైగ్యగరిమ = ఆయన ధైర్యముయొక్క గొప్పతనము, అవివరము= ( పర్వతములలో శ్రే స్థమైన దానిని మేరుపర్వతమునును, దత్ప్రతాపము = ఆయన తేజము, ఆయ్యవిక్ ( ఆ + అవి అయ్యని ) ప్రసిద్ధుఁ డగుసూర్యునిని, మించెన్ = అతిశయిం చెను. ( ని ) అ వయ శ్శైలమేసారాః ( అ) ( ధైర్యముచే మేరువును, బ్రతాపముచే సూర్యుని నీ ప్రభు వు జయించె ననియర్థము. ) క॥ వారలలోపల సగ్రజుఁ డై రాజిలుచున్న మాధవాధిపునకుఁ దే =<noinclude><references/></noinclude> 9od7c7qg1rj1b0s8jqlv47nwse9mjce 104 233269 590037 2026-10-19T01:52:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 భ ద్రాపరిణయము, వేరులు సిరిధరణీయుఁబలె నైరొగి జానకీయుఁ గోన a మాంబామణియు౯॥ 55. వారలలో పలక్ = సైనఁ జెప్పిన తెనుఁగు రాయనిపుత్రులలో, అగ్రజుఁడు= పెద్ద వాఁడు, ఐ, రాజిలుచున్న మాధవాధిప...' 590037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>48 భ ద్రాపరిణయము, వేరులు సిరిధరణీయుఁబలె నైరొగి జానకీయుఁ గోన a మాంబామణియు౯॥ 55. వారలలో పలక్ = సైనఁ జెప్పిన తెనుఁగు రాయనిపుత్రులలో, అగ్రజుఁడు= పెద్ద వాఁడు, ఐ, రాజిలుచున్న మాధవాధిపునకు = ప్రకాశించుమాధవరాయప్రభువునకు, ( మాధవాధిపునకుక్ = విష్ణునకుక్ ) సీరిధరణీయుఁబలెజ్ = లక్ష్మీ దేవివలెను, భూదేవి వలెను, జానకీయుడ్, కోనమాంబా మణియుక్, దేవేరులు = భార్యలు, ఒగి౯ = క్రమ ముగా, ఐరి; ఉపమాలంకారము. చ॥ అతనికి జానకీతరుణి యందు జనించెఁ దెనుంగు రాయభూ + పతి రహిఁ గోనమాంబ యను భామినియందు జనార్దనాహ్వయ క్షితిపతి పుట్టె నందుఁ జర కీర్తియు సద్విజదైవభక్తియ ద్భుతభుజశక్తి ధర్మరతిఁ బూనెఁ దెనుఁగునృపాలుఁ డున్న తి ======== + అతనికిజ్ = ఆమాధవ రాయ ప్రభువునకున్, జానకీతరుణియందున్ = జానకి యకు భాగ్యయ౦దుక్, రహిక్ = బాగుగాను, తెనుంగు రాయభూపతి, జనించెన్ = పుట్టెను. కోణమాంబ యనుభామినియందు కోనమ్మ యనుభార్యయందున్, జనార్దనాహ్వ యక్షితిపతీ = జనార్దనుఁ డను పేరు గల ప్రభువు, పుటేజ్; అందుకో= ఆయిద్దఱలోక్ , తెనుఁగునృపాలుఁడు, చిరకీర్తియున్ = స్థానమైన పొగడికయును, సద్విజదైవభక్తి = మంచి బ్రాహ్మణులందు దేవతలందు ఇనురాగమును, అద్భుతభుజశక్తి = ఆశ్చర్యకరమైన బాహుబలమును, ధర్మరతిజ్= సత్కార్యములయం దాసక్తినిని, ఉన్న తీజ్= గొప్పత సముతో, పూనెజ్= ధరించెను. ఆమాధవగాయనికిఁ బెద్దభావ్యయం కొకకొమరుఁడును రెండవభావ్యయం దొక కొమరుఁడును గలిగికనియు నందుఁ బెద్దకుమారుఁడు కీర్తియు దేవబ్రాహ్మణభ క్తియుఁ గల్గి ధర్మాసక్తుఁడై వర్తిల్లె ననియుం దాత్పర్యము. మః రణకోలాహలగర్జితాహితభటా భ్ర శ్రేణిఝంఝాసా రణమై నైరిసగంధసింధుకధరా ధధ్వంసదంభోళిజృం భణమై ద్విద్దహరాభిమానతిమిర బధ్న ప్రచండోసరిం ఖణమై యొప్పుజనార్ధనాధిపభుజా గ్రష్ణోగ ఖడ్గం బని౯ II 57.<noinclude><references/></noinclude> gjsymzx2emm5xvv7saa3almbum9gw5b 104 233270 590038 2026-10-19T01:52:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భుజాగ్ర ======= =8 ======= ప్రథమాశ్వాసము. 49 జనార్ధ. . . ఖడ్గంబు = జనార్ధనాధిప= జనార్దనుఁ డను పేరుగల ప్రభువుయొక్క, చేతియందు, స్థ ఉన్న, ఉగ్ర = భయంకరమైన, ఖడ్గంబు = కత్తి, అనిక్ = = యుద్ధమునందుజ్, ర...' 590038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భుజాగ్ర ======= =8 ======= ప్రథమాశ్వాసము. 49 జనార్ధ. . . ఖడ్గంబు = జనార్ధనాధిప= జనార్దనుఁ డను పేరుగల ప్రభువుయొక్క, చేతియందు, స్థ ఉన్న, ఉగ్ర = భయంకరమైన, ఖడ్గంబు = కత్తి, అనిక్ = = యుద్ధమునందుజ్, రణప్రసారణము; రణ = యుద్ధమునంను, కోతా హల= కేకల నెడు, గర్జిత = ఉఱములుగల, అహితభట = శత్రు సైనికుల సెడు, అభ్ర= మేఘములయొక్క, శ్రేణి = సముదాయమునకు, ఝంఝా సారణము = = గాలియొ క్క సంచారము, ఐ, వైరి జృంభణము; వైరి= పగవారియొక్క, సగంధ = మద ముతోఁగూడిన, సింధుర = గజముల నెడు, ధరాధ = పర్వతములయొక్క, ధ్వంస= నాళము చేయుటయందు, దంభోళిజృంభణము=క్షజ్రాయుధవిశాసము, ఐ, ద్విద్దూ... ఖణమై, ద్విట్ = విరోధులయొక్క, దహర = హృదయమునందలి, అభిమాన= గర్వమ నెడు, ( బలైశ్వర్యాదులచేఁ దాను గొప్పవాఁడ ననుకొనుట గర్వము) తిమిక=అండ కారమునకు, బధ్న = సూర్యుని యొక్క, ప్రచండ తీక్షణమైన, ఉస్త్ర = కిరణముల యొక్క, రింఖణమై=ప్రసారమై, ఒప్పుజ్ = ప్రకాశించును. మాధవరాయనిద్వితీయ పుత్రుఁ డగు జనార్ధన రాయని ఖడ్గము యుద్ధమునందుఁ గేక లనునుఱుములు గలపగవారి బంట్లను వాయువు మేఘములంబో లెఁ దఱిమె ననియును శత్రులమదగజములను వజ్రము కొండలంబోలె నశింపఁజేసె ననియును జగవారిగర్వము ను సూర్యకాంతి చీఁకటిఁబోలె నివారించే నియుఁ దాశక్యము. ఇందు ఖడ్గమునందు వాయుత్వము మొదలైన వారోపించుటకు శత్రువులయందు మేఘత్వారోపణము మొదలగునవి కారణము లగుటచే మాలారూపమైన పరంపరితరూ కాము. క! హరిశౌర్యుఁ శాజనార్దన Q ధరణీపతి గనియె సుతుల ధక్తాంబికయం గురువిభవజిష్ణు విష్ణున్న వరు వేంకటకృష్ణరాయ శ్రీ వసుధారమణు | 58. హరిశౌర్యుఁడు= సింహపరాక్రమముగలవాఁడు, (ని) యమానిలేంద్రచంద్రా ర్కవిష్ణుసింహాంశువాజిషు శుకాహికపీఛేకేషుహరిన్నా కపిలేత్రిషు (అ) ఆజనార్దన ధరణీపతి = ఆజనార్దః ప్రభువు, ధర్యాంబికయందుక్, ఉనిభపజిప్టు, ఉగువిభవ = గొప్ప యైశ్వర్యముచేతను, జిష్ణు = ఇంద్రుని ( బోలినవారిని ) విష్ణునృవుజౌ = విష్ణు రాయనిని, వేంకటకృష్ణరాయ వసుధారమణున్ వేంకటకృష్ణరాయఁ డను పేరు గల = పుడమి నినిని, సుకుల = కుమారులను, కనియెజ్. •<noinclude><references/></noinclude> 6os2qhi2i48cm7cly7zc1j7hf6e2thg 104 233271 590039 2026-10-19T01:52:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 50 భద్రాపరిణయము. క॥ ఆ రామచంద్రరాయ రమణుఁడు తిమ్మమాంబికారత్నమునం దారూఢయశుని మాధవ భూరమణుని నారసింహ భూవిభుఁ గనియెన్ ॥ 59. ఆ రామచంద్రరాయష్మీరమణుఁడు = రామచంద్ర రాయ ప్రభువు, తిమ్మ...' 590039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>50 50 భద్రాపరిణయము. క॥ ఆ రామచంద్రరాయ రమణుఁడు తిమ్మమాంబికారత్నమునం దారూఢయశుని మాధవ భూరమణుని నారసింహ భూవిభుఁ గనియెన్ ॥ 59. ఆ రామచంద్రరాయష్మీరమణుఁడు = రామచంద్ర రాయ ప్రభువు, తిమ్మాం బికారత్న మునందు = శ్రేష్ఠురా లుతిమ్మాంబయందు౯, ఆరూఢయశుని = ప్రసిద్ధ మైనకీర్తిగల, మాధవభూరమణు = మాధవరాయనిని, నరసింహభూవిభు= నరసిం హరాయనిని, కనియెజ్. సీ|| రామచంద్రావనీ శ్రీ రమణున కనుజుఁడై పరఁగుకృష్ణారాయ నరవరుండు సర్వమాంబిక యందుఁ జతురుల వేంకట రానుంగు రాయఘనుని గనియె నం దస్త్రజుం డనుపమబల ధైర్య శౌర్యగాంభీర్య సౌందర్యకలితుఁ డగుచు నర్థిజనాళి , కమరభూజంబన · దాతృత్వమహిమ వి శ్రీ ఖ్యాతిఁ గాంచె రెండవకుమారుఁ డలరె ను ద్దండ శక్తి రెండవ కుమారుఁ డనఁగఁ గో దండము క్త చండకాండ ప్రకాండ విఖండితారి మండలుం సిద్ధవై భవా శ్రీ ఖండలుండు|| 60. రామచంద్రావనీరమణునకున్ = రామచంద్రనామము గల ప్రభువునకు, అను జుఁడు=తమ్ముఁడు, ఐ, పరఁగుకృష్ణారాయనరవరుఁడు = ఒప్పెడుకృష్ణ రాయప్రభువు, సర్వమాంబిక యందు౯, చతురుల = నేర్పరులను, వేంకటకాయవిభుని, తెనుంగు రాయఘునునిక్, కనియెస్; అందుకో= ఆయిద్దఱలో, అగ్రజుండు = జ్యేష్ఠుఁడు, అను పమ. . . ... కలితుఁడు, అనుపము = సాటిలేని, బల= శరీరశక్తితోడను, శౌర్య= పరా క్రమముతోడను, గాంభీర్య= గంభీరతతోడను, సౌందర్య = చక్కఁదనముతోడను, =<noinclude><references/></noinclude> 24jdjdckii0ynx6ivy859udt9vqapov 104 233272 590040 2026-10-19T01:53:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 51 కలితుఁడు = కూడుకొన్న వాఁడు, అగుచున్, అర్థి జనాళికిజ్ = యాచక జన సము దాయ మున్ు, కల్పభూజంబన = కల్పవృక్షమనునట్లు, దాతృత్వమహిమన్ = దానము యొక్క గొప్పతనము చేజ్", విఖ్య...' 590040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 51 కలితుఁడు = కూడుకొన్న వాఁడు, అగుచున్, అర్థి జనాళికిజ్ = యాచక జన సము దాయ మున్ు, కల్పభూజంబన = కల్పవృక్షమనునట్లు, దాతృత్వమహిమన్ = దానము యొక్క గొప్పతనము చేజ్", విఖ్యాతిజ్= ప్రసిద్ధిని, కాంచెన్ = పొందెను. రెండవకు మారుఁడు, కోదండ.....మండలుండు, కోదండ= ధనుస్సునుండి, ముక్త= విడువఁబ డిన, చండ తీక్లమైన, కాండప్రకాండ = ప్రశస్త మైనబాణములచేతను, విఖం డిత= ముక్కలు చేయఁబడిన, అరిమండలుండు = శత్రుసముదాయము గలవాఁడును, ఇద్ధ......ఖండలుండు ; ఇద్ద= దీప్తమైన, వైభవ= సంపద చేత, ఆఖండలుండు = ఇం ద్రుఁడును, ( ఇంద్రుంబోలినవాఁడనియర్థము. ) ( అయి ) ఉద్దండశ క్తిజ్ గొప్ప శక్తిచేతను, (శక్తి కుమారస్వామియాయుధమును, శరీరబలమును) రెండవకుమారుఁ డనఁగ౯=మఱియొక కుమారస్వామివలె, అలరెజ్" = "= ప్రకాశించెను. ఉపమాలంకారము. క॥ ఆరామచంద్రరాయకు నరులు సమరమున హరికుమారులు లీల మారులు చిరభూతిం గా = మారులు దానమున రవికు మారు లరయఁ గా౯ || ఆరామచంద్రరాయకుమారులు, అరయఁగా = ఆలోచింపఁగాన్, సమరము నజ్=పోరియందుజ్, హరికుమారులు = అర్జునులు ; ( సింహపుంబిల్ల లనియేని యర్థము) లీల౯=విలాసములందుజ్, మారులు=మన్మధులు; చిరభూతి = శాశ్వతైశ్వర్యము నందుజ్, కామారులు = శివులు ; దానమునక్= ఈవియందుజ్, రవికుమారులు=కర్ణులు ; ( అగుదురు ) ఉల్లేఖాలంకారము. వ. అందు సీ॥ ఉరమందుఁ జేర్పక చరమాంగమునఁ జేర్చు కొనునల్ల దాసరిఁ , గూడ నేల బహుమదోన్మత్తతఁ బ్రబలి మే నెఱుఁగని యాశాంతకరులస ఖ్యం బ దేల పటుభోగినులఁ గూడి కుటిలవృత్తిఁ జరించు నలభుజంగాధిపు చెలిమి యేల<noinclude><references/></noinclude> 9n1e3cawnd8033jilt76us2coqhtagn 104 233273 590041 2026-10-19T01:53:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 భ ద్రాపరిణయము. కదలలేక మహాశ్మ హృదయాన్తి జడతంగై కొనునహార్యాళితో , నెనయ నేల యనుచుఁ గమఠహరిద్విరదాధినాథ కురులకూటములు రోసి లలిత సుగుణసద్వృత్తవిమలాత్మ శోభి మాధ వాధిపభుజంబున...' 590041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>52 భ ద్రాపరిణయము. కదలలేక మహాశ్మ హృదయాన్తి జడతంగై కొనునహార్యాళితో , నెనయ నేల యనుచుఁ గమఠహరిద్విరదాధినాథ కురులకూటములు రోసి లలిత సుగుణసద్వృత్తవిమలాత్మ శోభి మాధ వాధిపభుజంబున వసించె నవని కాంత॥ 62. చే === ధరిం అవనికాంత = భూమి యను స్త్రీ, ఉరమునందు = = భుజమధ్యమునందున్, గృక = కూర్పక, చరమాంగమున = వీఁపునండక్, చేర్చుకొను నల్ల దొసరికొ చెడుతాఁబేట అనిని, కూడన్ = కలియుట, ఏల = ఎందులకున్, నల్లని దాసరివాని నని యునర్థము. ( వర్ష మిచ్చి యాలింగనము చేసికొనక వీఁపున నెక్కించుకొనిన వానిం గూడినఁ బ్రాయోజనము లే దనియర్థము. ) ఆదికూర్మము వీఁపున భూమిని ధరించు ననిభావము. బహుమదోన్మత్త తన్ = బహు = అధిక మైన, మద = క్రొవ్వనెడు, (గగ్వ మనియు నర్థము. ) ఉన్మత్తత = వెట్టీచేతను, ప్రబలి- అతీశయించి, మేను = శరీర మును, ఎఱుఁగని= తెలియని, ఆశాంతకరుల = దిగ్గజములనునాశావిఘాతుకులయొక్క, ( ఆశ= దిక్కు, కోర్కి ) సఖ్యంబు = చెలిమి, అది = ఆసఖ్యము, ఏజ= ఎందునక్ు, ( ఉపయోగించును. ) ( గర్వముచే మెడ లెఱుఁగక యాశానాశము చేయువారిమై త్రివలనం బ్రయోజనము లేదనియర్థము.) మదముచే మే నెఱుఁగక యెక్కడమో యున్న దిగ్గజముల చెలిమి నిష్ప్రయోజన మనిభావము. పటుభోగినుల = పటు = నే ర్వఁ^త్తెలగు, భోగినులన్ = నాగ కాంత లనెడు భోగస్త్రీలను, ( వేశ్యలను ) కూడి= కలసికొని, కుటిలవృత్తి = వంకరుడక లనెడు చెడు డవడిచేతను, చరించు...... చెలిమి, చరించు = సంచరించెడు, అల= ప్రసిద్ధుఁడైన, భుజంగాధిపు = శేషుఁ డనువిట 'కానియొక్క, చెలిమి=స్నేహము, ఏల = ఏమి లాభ మిచ్చును. ( వేశ్యలం గూడి చె డునడవడి గలవిటకాండ్రచెలిమి గూడ దనియర్థము.) నాగకాంతలం గూడు శ్రగతి గల శేషుని చెలిమి యుక్తము గా దనిభావము. కదలలేక = సంచరించుశక్తి లేక, మహా శ్మహృదయా ఏజ్=మహత్ గొప్పలు, అశ్మ = రాలవంటి ( రాల నెడుననియు నర్థము. ) హృదయాప్తి = మనసు గలుగుట చేతను, జడతన్ = కదలలేమి యను మొఱ కుఁదనమును, కైకొనునహార్యాళితోజ్= కైకొను = గ్రహించెడు, ఆహార్యాళితో జ్ = పర్వతసముదాయముతోన్, ఎనయన్ = పొందియుండుట, ఏల = ఎందునకు; ( కదలఁ == =<noinclude><references/></noinclude> 26n4sfmwiba86d30bwcwptwzyu0j1g7 104 233274 590042 2026-10-19T01:53:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 53 దగినశరీరశక్తి లేనికఠినహృదయు లగు మూర్ఖులు నెయ్యము తగ దనియర్థము. ) స్థావరము లగుపర్వతములతో సంబంధము తగ దని భావము. అనుచు = ఇహించు క మఠ . . . . . . కూటములు = కమఠ = కూగముయొక...' 590042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 53 దగినశరీరశక్తి లేనికఠినహృదయు లగు మూర్ఖులు నెయ్యము తగ దనియర్థము. ) స్థావరము లగుపర్వతములతో సంబంధము తగ దని భావము. అనుచు = ఇహించు క మఠ . . . . . . కూటములు = కమఠ = కూగముయొక్కయు, హరి= సర్పరాజుయొ క్రయు, ద్విరదాధి నాథ = ఏను ఁగుల యొక్క యు, కులగిరుల = కులపర్వతములయొక్కయు, కూట ములు = = స్నేహములను, రోసి =విడిచి, లలిత.... భుజంబునన్ = లలిత = మమోహ రుఁడును, రాగ = ప్రేమచేతను, సుగుణ = మంచిగుణముల చేతను, సద్వృత్త= మంచిన డవడిచేతను, విమలాత్మ = నిర్మల మైన మనసుచేతను, శోభి = ప్రకాశించెడు, మాధవా ధిపు= మాధవరాయ ప్రభువుయొక్క, భుజంబునక్ = భుజమునందు, వసించెన్ = నిల్చెను. కూర్మము రాగిల్లక విముఖమయ్యెను. ( ఆశాంతకరు లాశాంతకరులు. దిగ్గజము లాశావిఘాతము చేయునవి.) శేషుఁడు కుటిలవృత్తి కలవాఁడు. పర్వతములు మి లం గఠినములు. కావున భూవనిత వాని నెయ్యమును రోసి తనయందు రాగము, మం చిగుణములు, సత్ప్రవర్తనము, మంచిమనసుఁ గలమమోహరుఁ డైన యీ రాజుయొక్క చేతియందు వసించె ననితాత్పర్యము. క్లిష్టరూపకాను ప్రాణితవ్యతి రేకాలంకారము. క॥ సరసాలంకారధ్వని భరితాంధ్రవచోవిలాస వాసవదత్తా పరిణయకృతికిం బతియై నరకీర్తి నహించె సూధన ప్రభుఁ డుర్వి౯॥ 63. మాధవప్రభుఁడు, సరసా. ..కృతికి౯ = సరస = శృంగారాదిర సములతోడ ను, అలంకార= ఉపమాద్యలంకారములతోడను, ధ్వని = వ్యంగ్యార్థముతోడను, భ రిత = నింపఁబడిన, ఆంధ్రవచోవిలాస = తెలుఁగు పదములసొగసుగల, వాసవదత్తా పరిణ యకృతీకి౯ = వాసవదత్తా పరిణయ మనుగ్రంథమునకుక్, పతియై నాయకుఁడై, ఉర్విక్ = భూమియందుజ్, వరకీర్తిజ్=మంచియశమును, వహించెన్ = సంపాదించెను. ఈప్రభువు సంస్కృతమున సుబంధు వనుకవి రచించినవాసవదత్త ( వాసవ దత్త యను స్త్రీ యొక్క వివాహాదులను వర్ణించుష్ప్రబంధము . ) యను గద్య కావ్యమును దెనిఁగింపఁ జేసి దానికిం గృతి నాయకుఁ డయ్యె సినియర్థము.<noinclude><references/></noinclude> pva9crbgtr829ehmt4av9mi8z1n0uzx 104 233275 590043 2026-10-19T01:53:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 భద్రాపరిణ పరిణయము. చ|| లలి మెఱుఁ గొప్పుకొప్పు చప లాలత నోపురూపు మేల్ చెలువముఁ బూను కౌను గడుఁ జెన్నగుకన్నులు దూపుఁ జూపులుం గలిగి లసద్గుణంబు నెసఁ గ౯ నరసింహనృపాలుమూఁపునం దలర...' 590043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>54 భద్రాపరిణ పరిణయము. చ|| లలి మెఱుఁ గొప్పుకొప్పు చప లాలత నోపురూపు మేల్ చెలువముఁ బూను కౌను గడుఁ జెన్నగుకన్నులు దూపుఁ జూపులుం గలిగి లసద్గుణంబు నెసఁ గ౯ నరసింహనృపాలుమూఁపునం దలరు ధనుర్మతల్లిక భుజాశ్రిత యాజయలక్ష్మీ కెవడి! 64. ధనుర్మతల్లిక = శ్రేష్ఠ మైనధనువు, ( ని) మతల్లి కామచర్చి కాస్ట్రో కాండముద్ధత ల్లజ్ ( అ ) మెఱుఁగొప్పుకొప్పు = ( తళతళలాడు కాంతిచే ) మనోహర మగునగ్రభా గ మనెడు కేశపాశమును, (ని) కొప్పనఁ దగఁజాగ్రము చెప్పగుధమ్మిల్లమును ఆం. స. చపలాలత = మెఱుపుఁదీవను, గెల్వఁగ = జయించుటకు, ఓపురూపు = తగినయాకారమును, ఇచట వృద్ధధూర్తాది శబ్దము లకారాంతము లయ్యును దెలుఁగున నుకారాంతములుగ సైతము వ్యవహరింపఁ బడునని యాధర్వణుఁడు చెప్పుటచే రూప శబ్ద ముకారాంత మయ్యెను. సారముల మేల్ చెలువము = ఎక్కువ యందమును, పూనుకొను = ధరించువింటినడం మా నెడునడుమును, కడు = మిక్కిలి, చెన్న గుకన్నులు = మనోహరము లగుగను పులక్రిం . దిగుంట లనెడు నేత్రములును, తూపుఁజూపులు = బాణము ల ల నెడుదృష్టి ప్ర ను, కలిగి = పొంది, కలుగుధాతు విట సకర్మకము. లసద్గుణంబును = ప్రకాశించునారి యనుసద్గుణము, ఎసఁగ్= శోభిల్లఁగాను, భుజా...... కైవడిన్ = భుజాశ్రిత = బా హుపరాక్రమము నాశ్రయించినది, ఔజయలక్ష్మీ కైవడిన్ అగుజయలక్ష్మివలె, నర సింహనృపాలుమూఁపునందు = నరసింహప్రభునిబుజమునందు, అలరు = ప = ప్రకాశించు క్లిష్టరూపకాలంకారము. ను. = జయలక్ష్మీ యాయనబాహుపరాక్రమము నాశ్రయించి యాయనయొద్ద నుండె ననియును దానికి మూలమైనధనువు పరాక్రమముం దెలుపుచు బుజమున వ్రేలుచుండె ననియుం దాత్పర్యము. . చ|| అతులిత ధైర్య మేరునగ మై జనియించె నృసింహశౌరికిక్ వితతయశోధురంధరుఁడు శ్రీ వేంకటరాయఁడు శౌర్య సూర్యసం హృతకిత వాహిత ప్రతత హృత్కు హరాంచదఖర్వగర్వగా ఢతమతమస్సమాజుఁడు దృఢప్రతిభుం డతఁ డేలె ధారణి౯ ||<noinclude><references/></noinclude> qldt0gfmr8kqp5sgkthvfryd7ck09ul 104 233276 590044 2026-10-19T01:53:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 55 నృసింహశౌరికిన్ = మీఁదటి నరసింహ ప్రభువునకు, వితతయశోధుకంధరుఁడు, ఏతత = అంతటను వ్యాప్తమైన, యశః = కీర్తియొక్క, ధురంధరుఁడు = భారమును వహిం చినవాఁడు, కీర్తిమంతుఁ డని...' 590044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 55 నృసింహశౌరికిన్ = మీఁదటి నరసింహ ప్రభువునకు, వితతయశోధుకంధరుఁడు, ఏతత = అంతటను వ్యాప్తమైన, యశః = కీర్తియొక్క, ధురంధరుఁడు = భారమును వహిం చినవాఁడు, కీర్తిమంతుఁ డనియర్థము. వేంకటరాయఁడు, ఆతులినగమై = అతు లిత = సాటిలేని, ధైగ్య= ధీరతచేత ( మన స్థైర్యము చేత ) మేరునగ మై= మేరుపర్వత మై, జనించ= పుట్టెను. శౌర్య.. స్సమాజుఁడు, శౌర్య = పరాక్రమమనెడు, సూ ర్య= సూర్యునిచే, సంహృత = నశింపఁజేయఁబడిన, కితవ= కపటులగు, అహిత = శత్రు వులయొక్క, ప్రతత = అధికమైన, హృత్కుహర = హృదయగుహయందు, అంచల్ = ఒప్పుచున్న, ఆఖర=విస్తారమైన, గర్వ= దర్పమునెడు, గాఢతమ= మిక్కి_లిదట్టమైన, తమస్సమాజుఁడు=చీఁకట్ల సముదాయము గలవాఁడు, ( నూర్యుఁ డంధకారముం బోఁ గొట్టున ట్లీరాజు శత్రువుల గర్వముం బోఁగొట్టు ననిభావము. ) దృఢప్రతిభుండు = ఎక్కు వ ప్రజ్ఞగలవాఁడును, ( అగు ) అతఁడు = ఆవేంకటరాయఁడు, ధారణి భూమిని, ఏ లెజ్=( తండ్రియనంతరము ) పాలించెను. రూపకాలంకారము. సీ॥ ఆతం డపుత్రకుం డగుట నప్పిమ్మటం దత్పితామహుపిన తండ్రి యైన భూవిభునకు ద్వితీ యాత్మజుం డై ననీ, లాద్రినృపుని దండితశత్రుం డ , ఖండ శౌర్యుఁ పూర్వో క్త నరసింహ రెండవపుత్రుండు పండితమిత్రుండు డఖిలార్థి జనులకు , నమర భూరుహనిభుం డనుపమవిభవుండు వినుత ధైర్యుఁ డగుచు ధరార కామంబు లతిశయింపఁ 89 బ్రజలు నుఖయింప విబుధ వర్గము నుతింపఁ జైనఁటులు చలింప రాజ్యపా లన మొనర్చె హరినిభుం డౌర ! బుచ్చనా హ్వయవిభుండు = 66. ఆతండు = వేంకట రాయప్రభువు, అపుత్తకుండు = కోమరులు లేనివాఁడు, అగు ట్=కావుట చేత, అప్పిమ్మట = అతనియనంతర కాలమున, తత్పితామహుపినతండ్రి = ఆతని తాతతండ్రికిందముఁడు, ఐనపూర్వోక్త నరసింహభూవిభునకు ముప్పది రెండవ<noinclude><references/></noinclude> 5l2xqtdlvj8eicw9we2oovj7e5yfe8z 104 233277 590045 2026-10-19T01:53:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 భద్రా పరిణయము, === పద్దెమునం జెప్పఁబడిన నరసింహప్రభునకు, ద్వితీయాత్మజుండు = రెండవపుత్రుఁడు, ఐన నీలాద్రిశృపుని రెండవపుత్రుండు: = నలువదియాఱవపద్దెమునం జెప్పఁబడిన నీలాద్రిప భ...' 590045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>56 భద్రా పరిణయము, === పద్దెమునం జెప్పఁబడిన నరసింహప్రభునకు, ద్వితీయాత్మజుండు = రెండవపుత్రుఁడు, ఐన నీలాద్రిశృపుని రెండవపుత్రుండు: = నలువదియాఱవపద్దెమునం జెప్పఁబడిన నీలాద్రిప భువునకు రెండవకుమారుఁడు, బుచ్చ నాహ్వయవిభుండు = బుచ్చన యను పేరుగల ప్రభు వు, పండితమిత్రుండు = విద్వాంసులకు నెయ్యుఁడును, దండితశత్రుండు = శిక్షింపఁబడి నశత్రువులు గలవాఁడు, ( ఎవ్వనిచే శత్రులు దండితులో యతఁడు దండితశత్రుఁడు, ) అఖండశార్యుఁడు = అధికమైన పరాక్రమము కలవాఁడును, ( ఎవ్వని కఖండమైన శౌర్యము కలదో యతఁ డఖండశౌర్యుఁడు. ) అఖిలార్థి జనులకు ఎల్లయాచకులకు ను, అమరభూరుహనిభుండు = కల్పవృక్షముతో సమానుఁడును, ( అమర = దేవతలయొ క్క, భూముహము = వృక్షము. ) హరివిభుండు = విష్ణుతో ఁ దుల్యుఁడును, అనుపమ విభవుండు = సాటి లేనిధనము గలవాడును, వినుత కార్యుఁడు = స్తుతింపఁబడిన ధైర్యము గలవాడును, అగుచున్, ధర్మార్థకామంబులు =| =త్రివర్గము, అతిశయింపక్షా ==వృద్ధియగు నట్లును, ప్రజలు తన దేశమందలి జరులు, సుఖయింపన్ = సుఖపడునట్లును, విబుధవగ్గ ము = దేవతల సముదాయము, నుతింపన్ = స్తోత్రము చేయునట్లును, చెపఁటులు = = దుష్టు లు, చలింపక్= భయపడి తొలఁగిపోవు జట్లును, రాజ్య పాలనముక్ = దేశ సంరక్షణము ను, ఒకర్చిక్ = చేసెను, ఔగ = ఎంత మాశ్చర్యము. ౪॥ పొందెను బుచ్చనవిభుఁ డర విందపురందరహ యేందు । విశదాభ ముని కుందపోతానందసుతా మందశతారనిభకీర్తి మహిమోన్న తుల౯ | 67. బుచ్చనవిభుఁడు, అరవిందమోన్న తుల; అరవింద = తె వ్వలతోడను, పురందరహయ = ఇంద్రుని గుఱ్ఱముతోడను ( శ్రీగసముద్రమునం బుట్టిన యుచ్చైశ్రవ మను పేరుగల తెల్ల గుఱ్ఱము తోన్ ఇందు = చంద్రునితోడకూ, విశదాభ్ర ధునీ = స్వచ్ఛమైనయాకాశ వంశ తోడను, సంద = 'మొల్లపూవులతోడను, శతానంద సుత = నారదునితోడను ( శతానంద = బ్రహ్మ యొక్క, సుత = పుత్రుడు) (ని) శతానందశృతధృతిర్విరింగోజోవిరించనః ( అ ) ఆనంద = అధికమైన, శతాగ = వజ్రా యుధసుగోడు, (శజనలు, అర= అంచులు లదే. ) నిభ = 'సమానమైన కీర్తి మహిమోన్న త్రులతో = కీర్తియొక్క గొప్పత్యమును, గౌరవమునును, పొందిక్షా = సంపా గించాను.<noinclude><references/></noinclude> et6v0gybvky0k4l1493lufb7zx3d6r8 104 233278 590046 2026-10-19T01:54:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. గీ॥ ఆశీమాదిక నిధియాతఁ డాశమాంబ యందు నందనుఁ గాంచె నా నందనంద నసమమూ ర్దిని జగదంచ దసమకీర్తిఁ జిన్న మాధవరాయు నా శ్రితవిధేయుని 57 68. ఆశమాదిక నిధి = ఆ = ప్రసిద్ధమైన, శమ=...' 590046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. గీ॥ ఆశీమాదిక నిధియాతఁ డాశమాంబ యందు నందనుఁ గాంచె నా నందనంద నసమమూ ర్దిని జగదంచ దసమకీర్తిఁ జిన్న మాధవరాయు నా శ్రితవిధేయుని 57 68. ఆశమాదిక నిధి = ఆ = ప్రసిద్ధమైన, శమ= ఓర్పు, ( మనసును వశపఱుచుకొనుట యనియర్థము. ) ఆదిక = మొదలగువానికి, నిధి = ఉనికిపట్టు, ఆతఁడు = ఆ ప్ర భుఁడు, ఆశమాంబయందుజ్, ఆనంద నందన సమమూర్తిక్ = ప్రసిద్ధుఁ డగుకృష్ణునితోఁ దుల్యమైనయాకారము గలవానిని, జగదంచదసమకీర్తిక్ = ప్రపంచమునందుఁ బ్రకా శించు సాటిలేని కీర్తిగలవానిని, ఆశ్రితవిధేయున్ = ఆశ్రయించినవారికి వశుఁడగువాని ని, చిన్న మాధవరాయుడ్, కాంచెన్ = కనెను. ఇందు మాధవరాయు ననుచోట రాయశబ్దము మగాదిగణములోని దేయైన నుత్వ ము రాదు. మఱియు ద్వితీయాదులందు నిరాగమము నిత్యముగ రావలయును. కావున నీరాయశబ్దము సంస్కృతసమము గాని తెలుఁగుశబ్దము కాదు. గనుక నిదియును రా ముజ్, హుక్, అనునదివలెనే సాధువని యెఱుంగునది. క॥ చినమాధనరాణ్మణి గనె ననఘుఁ బెదమహిపతి రాయు నాతఁ డనుతుఁ డౌ ట నతని పెదతాతకు నం దనుఁ డగునీలాది నృపతి శ్రీ ధారణి నేలెన్ I 69. చినమాధవరాణ్మణి = శ్రేష్ఠుఁ డగుచిన్న మాధవరాయఁడు, అసము = దోషము బెఱుఁగని, పెదమహిపతి రాయుజ్, కనెన్, అతఁడు = ఆ పెదమహిపతి రాయ ప్రభువు, అసుతుఁడౌటజ్ = కుమారులు లేనివాఁ డగుట చేత, అతని పెద్ద తాతకు = మహీపతిరా యనితాత యగుబుచ్చన ప్రభువును కన్న యగునరసప్రభువునకుజ్, ( నరసప్రభువు నలు వదియాఱవపద్దెమునం జెప్పఁబడెను.) నందనుఁడు = కుమారుఁడు, అగునీలాద్రినృపతి, ధారణిక్ = భూమిని, ఏలెక్షా= పాలించెను. గీ॥ అవ్విభుండు జగ్గ నంబవలనఁ బెద్ద వేంకట విభు నెఱ క<noinclude><references/></noinclude> lpyals0kjaogefa4s9z1watw5diwa7p 104 233279 590047 2026-10-19T01:54:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58. భద్రాపరీణయము. బుచ్చి వేంకటాధి 4 పుని ముద్దు వేంకట ప్రభునిఁ గనియెఁ బుణ్య విభవ మెసఁగ || 70. అవ్విభుండు = ఆనీలాద్రి ప్రభువు, జగ్గమాంబవలనజ్, పుణ్యవిభవము = పుణ్యా తిశయము, ఎసఁగజ్= ప్ర...' 590047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>58. భద్రాపరీణయము. బుచ్చి వేంకటాధి 4 పుని ముద్దు వేంకట ప్రభునిఁ గనియెఁ బుణ్య విభవ మెసఁగ || 70. అవ్విభుండు = ఆనీలాద్రి ప్రభువు, జగ్గమాంబవలనజ్, పుణ్యవిభవము = పుణ్యా తిశయము, ఎసఁగజ్= ప్రకాశింపఁగాను, పెద్దవేంకటవిభున్, ఎఱ్ఱవేంకటపతిక్, బు చ్చి వేంకటాధిపునిన్, ముద్దువేంకటప్రభుని, కనియెజ్- న. అంద గ్రజుండు = ఆనలుగురిలో ఁ బెద్దవాఁడు. C మ! ఘనుఁడై యా పెద వేంకటప్రభుఁ డొగిక్ క్యామండలం బేలె స జ్జనరక్షాపరుఁ డై మహోగ రిపురా విన యో పేతని తొంత దానమహిమా ట్సంగ్రామగాండీవి యై విర్భూతసత్కీర్తిచం దన చ ర్చాధనళీకృతా ఖలహరి ద్బాలాక పోలాళి యై॥ 71. మహో....... ఆ పెద వేంకటప్రభుఁడు, ఘనుఁడై = దిటవు గలవాఁడై, సజ్జ...... పరుఁడై = సజ్జన = మంచి వారియొక్క, ర = కాపాడుటయందు, పశుఁడై ఆసక్తి గలవాఁడై, .. గాండీవియై, మహోx) =మిగుల భయంకరముగు, రిపురాట్ = శత్రురా జులయొక్క, సంగ్రామ= యుద్ధముండు, గాండీవియై, అర్జునుఁడై, ( గాండీవ మనువి ల్లుగలవాఁడు గాండీవి. ఈ చాపము మున్ను విశ్వకర్మచే బ్రహ్మకై నిర్మింపఁబడియె. పిమ్మట నతనినుండి ప్రజాపతియు, వానివలన నింద్రుండు, నతనివలన సోముఁడుఁ జం దువలన వరుణుండును బ్రచేతసునివలన నగ్నియు గ్రహించిరి. పిమ్మట ఖాండవం బేచునపు డగ్ని దేవుం డర్జునున కిచ్చెను. ) ఈ రాజు రణమున నర్జునుఁడుంబో లె మిగుల నేర్పరి యనిభావము. వినియో. కపోలాళియై, వినయ = అడఁకువతో, ఉపేత = కూడిన, నితాంత=ఎడ తెగని, దాన మహిమ = దానాధిక్యము చేతను, ఆవిర్భూత = ఉత్ప న్నమైన, సత్కీర్తి=మంచియశస్స నెడు, చందనచర్చా = గంధపుంబూఁత చేత, ధవళీ కృతి = తెల్లవిగఁ జేయఁబడిన, అఖిల= సమస్తమైన, హుత్ - దిక్కులనెడు, బాలా= స్త్రీలయొక్క, కపోలాళి= గండ ప్రదేశములయొక్క సముదాయములు గలవాఁడు, ఐ, ఆడ ఁకువతోఁ గూడిన దానముచే నెల్లదిక్కుల వ్యాపించినకీర్తి గలవాఁ డనియర్థము.. కీర్తి తెల్లనిది యనికవిసమయము. ఒగి౯ = క్రమముగాను, క్ష్మామండలంబుక్ - భూ మండలంబును, ఏలె= పాలించెను.<noinclude><references/></noinclude> nzyk9djrfvgnunqwz806r9kxlb81kzx 104 233280 590048 2026-10-19T01:54:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. క॥ పెద వేంకటవిభు తేజము ముదితయశము జగమునందు నుప్పొంగఁగ వి ది యనిపూస గడఁగు ని 59 ల్లిది యనినివసింపఁ దలఁచు వృషభాంకుఁ డొగి౯| . పెద వేంకటవిభు తేజము == పెద వేంకటరాయని...' 590048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. క॥ పెద వేంకటవిభు తేజము ముదితయశము జగమునందు నుప్పొంగఁగ వి ది యనిపూస గడఁగు ని 59 ల్లిది యనినివసింపఁ దలఁచు వృషభాంకుఁ డొగి౯| . పెద వేంకటవిభు తేజము == పెద వేంకటరాయని ప్రతాపమును, ఉదితీయక ముజ్= ఉత్పన్న మైనకీర్తియును, జగమునందున్ = లోకమునందు, ఉప్పొంగ= అభి వృద్ధినొంది యంతటను వ్యాపింపఁగాన్, వృషభాంకుఁడు = శివుఁడు ( వృష భ చిహ్న ము జెండాయందుఁ గలవాఁడు. ) ఒగిన్ = - క్రమముగాను, ఇది= ఈప్రదేశము, విల్లు = ధరువు, అని తలంచి, పూనిక్ = ధరించుటకు, కడఁగున్ = యత్నించును. ఇది= ఈప్రదేశము, ఇల్లు=గృహము, అని = తలంచి, వసింపన్ = ఉండుటకు, తలఁచుకో ఎంచును. ంకటప్రభునికీర్తిప్రతాపములు లోకమం దెల్లెడల వ్యాపించుటచే నెల్ల వియు బంగారు కాంతితోడను, రజత కాంతితోడను గూడియుండుటచే శివుఁడు మేరు వది కైలాసమిది యనునానవాలు నెఱుఁగక యన్నియు మేరువు లనిధనువుగా గ్రహిం పను నెల్లవియుఁ గైలాసము అనినివసింపను దలంచుచుండె ననిభావము. ఇచట జగము తనకాంతిని విడిచి కీర్తిప్రతాపములయుత్కృష్టకాంతిని గ్రహిం చునట్లు చెప్పుట చేఁ దద్గుణాలంకారమును దానిచే నను ప్రాణితమైన భాంతి మదలంకా రమును గలదు. ప్రతాపము స్వర్ణకాంతి గలదియని కవిసమయము. గీ॥ పెద్ద వేంకటవిభునకు మెగమాంబ యందు జనియించె సుగుణ రత్నాకరుండు పటుయశుండు కుమార వేం * కటమహిపతి రాయ శేఖరుఁ డధికసా। స్క్రూజ్యధరుఁడు|| 73. పెద్దవేంకటవిభునక్షన్, వెంగమాంబయందున్, సుగుణరత్నా కరుండు = మంచి గుణము లనురత్నములకు సముద్రుఁడు ( సముద్రమున రత్నము లుండిన ట్లేయనయందు సుగుణములు పెక్కు లుండె : నిభావము. ) పటుయశుండు = అధికమైనకీర్తి కలవాఁ డు, అధిక సామ్రాజ్యధరుఁడు = గొప్ప ప్రభుత్వమును వహించినవాఁడు, కుమార వేంకట మహీపతీరాయ శేఖకుఁడు, ( శేఖగము = శిరసునం జుట్టుకొనుపూలదండ; ఇచట లే షార్ధకము. ) జనియించిన్-<noinclude><references/></noinclude> 2508pgjtch4g6ma6jwu1x75jbu7cdby 104 233281 590049 2026-10-19T01:54:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 భ ద్రాపరిణయము. సీ|| తనదానగరిమ సంతత మర్థిజనపుష్త్ర పౌత్తాన్వయావన + పౌడి సమరఁ దన చేతి హేతి దృప్తవిపక్షవత ఒక వాటపాటన పాటవంబు నెఱపం దన ధైర్యపటిమ మం దరధరాధరవర స్థిరవిన్ఫురణతోడ...' 590049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>60 భ ద్రాపరిణయము. సీ|| తనదానగరిమ సంతత మర్థిజనపుష్త్ర పౌత్తాన్వయావన + పౌడి సమరఁ దన చేతి హేతి దృప్తవిపక్షవత ఒక వాటపాటన పాటవంబు నెఱపం దన ధైర్యపటిమ మం దరధరాధరవర స్థిరవిన్ఫురణతోడఁ, జెలిమి సేయఁ దనవాగ్విలాసంబు , ఘనసుధార సఝరీ పృథునూధురీసాధు రీతి నొనరఁ దనవిమలసన్ని ఛానంబు జనమునకు సన్ని ధానమై తతమనీషి సకలవాంఛి 'తార్థము లొసంగ విలసిల్లె నార్యవినుత రమ్యగుణహారి మహీపతి | రాయశౌరి|| 74. ఆగ్య......హారి= ఆగ్య = పెద్దల చేత, నుత = స్తోత్రము చేయఁబడిన, రమ్య మనోహరమైన, గుణ = శౌర్యధైర్యాదులచే, హారి = - మనోహరుఁడు, మహిపతి రాయ శౌరి, తనదానగరిమ= తనయీనియొక్క గొప్పతనము, సంతతము - ఎల్లపుడును, అర్థి... ప్రౌఢి=అర్థి = యాచక జనులయొక్క, పుత్త = కుమారులు, సౌత్ర = మనుమలు, ( మొదలైన ) అన్వయ= సంతానము యొక్క, అవస= రక్షణముయొక్క, ప్రౌఢీన్ = "నేర్పుచేతను, అమరక్ = ఒప్పఁగాడ్, ఈప్రభు వెుక్కనికి దానముఁ జేసిన నావంశ మువారెల్ల దాననే జీవించునట్లు చేయుననియాశయము. తనచేతి హేతి = తనచేత నున్న యాయుధము, దృప్త......పాటవము. దృప్త= గర్వించిన, విపక్షష = పగవారియొక్క, వక్షః కవాట= తలుపువంటి టొమ్ముయొక్క, ( ఉపమితసమాసము. ) పాటన = చీల్చుటయందు, పాటవము = నైపుణ్యమును, "నె s ప=ప్రకటింపఁగాజ్, తన ధైవ్య పటిమ = తనధీరత్వముయొక్క సామర్థ్యము ( ఎకువ ధైర్య మనియర్థము. ) మందర.. తోడన్ = మందరధరాధర = మందర మను పేరు గలపర్వత శ్రేష్ఠముయొక్క, స్థిరవిస్ఫురణతోడన్ = స్థిరవైభవముతోజ్, చెలిమి= స్నే హమును, చేయజ్ = కాలింపఁగాళ్ల, తన ధైర్యము మందరపర్వతమును బోలంగా నని భావము. తన వాగ్విలాసంబు = తనమాటల నేర్పు, ఘన...... రీతిఘన = అధికమై<noinclude><references/></noinclude> 6dtfsvhbci49e4rdeogofp6fykrnj74 104 233282 590050 2026-10-19T01:54:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. న, సుధారసఝరీ = అమృతప్రవాహముయొక్క, పృథుమాధురీ = 61 గొప్పమాధుర్యము యొక్క, సాధురీతిన్ = లెస్సయైనప్రకారము చేతను, ఒనకజ్ = ప్రకాశింపగా, తన భాషణము లమృతముం బోలఁగా ననిభా...' 590050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. న, సుధారసఝరీ = అమృతప్రవాహముయొక్క, పృథుమాధురీ = 61 గొప్పమాధుర్యము యొక్క, సాధురీతిన్ = లెస్సయైనప్రకారము చేతను, ఒనకజ్ = ప్రకాశింపగా, తన భాషణము లమృతముం బోలఁగా ననిభావము. తనవిమలసన్ని దానంబు = తనస్వచ్ఛమై నసామీప్య మే, తతమనీష జనమునకున్ = గొప్పవిద్వాంసులకున్, సన్నిధానమై=తఱుఁ గనిద్రవ్యరాశియై, సకలవాంఛితార్థములు = అన్ని కోరఁబడినవస్తువులును, ఒసంగక్షా= ఈయఁగాన్, విలసిల్లె = ప్రకాశిం చెను. క॥ శ్రీయుతుఁ డగునమహిపతి రాయగామణియనంత రమునఁ బితృప్యుం డై యెసఁగు బుచ్చి వేంకట రాయనినీలాద్రివిభుఁడు రాజ్యము నేలె 75. శ్రీయుతుఁడు = సంపదతోఁ గూడినవాఁడు, ఆగు......నజ్= అయినయామ హీపతిరాయప్రభు శ్రేష్ఠునియొక్క తరువాతి కాలమునందున్, పితృవ్యుండు = ఆయనతం డ్రికిం దమ్ముఁడు, ఐ, ఎసఁగుబుచ్చి వేంకటరాయ ని నీలాద్రివిభుఁడు = ప్రకాశింతుబుచ్చి వేంకటకాయనికుమారుఁ డైననీలాద్రిప్రభువు, రాజ్యము = దేశమును, ఏలెక్ = పా లించెను. సీః శౌరచాశ తార తారకాశర కాండ కాండజాసన కాండ , ఘనయశుండు రమణీయనల రాజు రాజరాజకుమార మారసన్నిభసుకు నూరమూర్తి . రమ్యచింతారత్న , రత్నాకరభమిత్ర మిత్రజద్యుదు మా , మితవితీర్ణ జ్వలితదావజ్వాల 4 జాలాంబురుహబంధు బంధుప్రతాపశో, భావిభాసి రాజమాత్రుండే నిఖిలది గాజవినుత బహుళధ ర్తై ధితా మేయ శ్రీ భాగ ధేయ ధుర్యతా ర్థేందుమౌళిగాంభీర్యముఖ్య రాజితగుణాళి నీలాద్రి రాయమౌళి 76.<noinclude><references/></noinclude> 2h7ja3nkos66or091dc7lreiow1ukck 104 233283 590051 2026-10-19T01:55:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 = భ ద్రాపరిణయము. x= శార......యవుండు. శారద = శరత్కాలమునందలి, ( ఆశ్వయుజ, కార్తిక ములు ) అభ్ర = మేఘము, శతార = వజ్రాయుధము, తారకా = వక్షత్రములు, శర కాండ = అల్లుఁబూలసముదాయము, (ని) శరోదధ్యాద్య గ్...' 590051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>62 = భ ద్రాపరిణయము. x= శార......యవుండు. శారద = శరత్కాలమునందలి, ( ఆశ్వయుజ, కార్తిక ములు ) అభ్ర = మేఘము, శతార = వజ్రాయుధము, తారకా = వక్షత్రములు, శర కాండ = అల్లుఁబూలసముదాయము, (ని) శరోదధ్యాద్య గ్రసారేబాణేకాండేతృ ణాంతరే. నా నా. కాండో స్త్రీదండ బాణార్వవ వసరవారషు (అ) కాండజాస నకాండ = హంసలు ( కాండ = నీటియందు, జ = పుట్టినది. పద్మము. అదియే, ఆసన= పీఠముగఁగలవాఁడు; అవఁగాఁ బద్మాసనమున నున్న వాఁడు = బ్రహ్మ. అతని యొక్క, కాండ = అశ్వము. బ్రహ్మకు హంస వాహన మనిసుప్రసిద్ధము. ) వీనింబోలిన, ఘనయ శుండు=గొప్పకీర్తి కలవాఁడు; లుప్తోపమాలంకారము. రమణీయ.........మూర్తి• రమణీయ = మ మోహరుఁ డైన, సలరాజు = నలరాజుతోడను, రాజరాజకుమార = నలకూ బరునితోడను, ( రాజరాజ = కుబేరునియొక్క, కుమారుఁడు= పుత్రుఁడు. ( ని ) రాజ రాజోధ నాధిపః. అ. ) మార= మన్మధునితోడను, సన్ని భ = సమమైన, సుకుమార = మృదువైన, మూర్తి= ఆకారముగలవాఁడును, రమ్యవితీర్ణి, రమ్య = మమోహ రమైన, చింతారత్న చింతామణికివ లెను, సముద్రమున నుత్పన్న మైనదియు నెవ్వ రేమికోరిన నిచ్చునదియు నగు స్వర్గమునందలి యొకమణి రత్నాకర= సముద్రునకువ లె ను, ఇతఁడు విష్ణునకుఁ గన్యాదానమును, దేవతలకు వనదానము నన్న దానమును, నిం ద్రునకు గజాశ్వాదిదానములు చేసెను. భమిత్ర = చంద్రునకువలెను, (భ = నక్షత్రము లకు, మిత్రుఁడు = చెలికాఁడు.) ఇతఁడు స్వదేహమును దేవతలకు దానముఁ జేయు ను. మిత్రజ = కర్ణునకువ లెను, ( మిత్ర= సూర్యునివలన, జ= పుట్టినవాఁడు. ) ద్యుద్రు మ=మందారము మొదలగు స్వర్గమునందలి వృక్షములకువలెను, అమితవితీర్ణి = పరిమాణ ము లేనిదానము కలవాఁడును, జ్వలిత...... విభాసి= జ్వలిత = మండుచున్న, దావ అడవినిప్పు యొక్క, జ్వాలజాల= మంటలసమూహమునకును, అంబురుహబంధు – సూ ర్యునకును, బంధు=తుల్యమైన, ప్రతాప= తేజముయొక్క, ( ధనమువలనను సేనవలను ను గలుగుతేజము ప్రతాపము ) శోభా= దీప్తిచే, విభాసి = ప్రకాశించువాఁడును, నిఖిల. . . . . . మౌళి=నిఖిల = అందఱగు, దిగ్రాజ= దిక్పతుల చేతను, వినుత = = స్తుతింపఁ - బడిన, బహుళ = అధిక మైన, ధర్మ= సత్కర్మములచే, ఏధిత = వృద్ధిపొందింపఁబడిన, అమేయ=కొలఁదిలేని, భాగధేయధుర్యతా = ఐశ్వర్యమును వహించుటయందు, అర్థం దుమౌళి=శివుఁడు, ( దిక్పతులచే స్తుతింపఁబడిన సత్కర్మములఁ జేయుటచే నభివృద్ధి పొందినయైశ్వర్యముచే శివుం బోలినవాఁడని యర్థము. ) ( గాంధీ... ...... గుణా ళి = గాం భీష్య=గంభీరత, ముఖ్య= మొదలైన, రాజిత = ప్రకాశించెడు, గుణాళి= గుణసము దా యము గలవాఁడును ( అగు ) నీలాద్రిరాయమాళి = నీలాద్రిరాయ స్త్ర భువు, రాజమా<noinclude><references/></noinclude> lk6b94mcgawllaxyny0s1io2ndtzlt4 104 233284 590052 2026-10-19T01:55:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. త్రుండె = సాధారుణుఁ డగురాజా ? కాఁడనియర్థము. ) = 63 శొ నానామానధ నాగ్రగణ్యనుతపుణ్యస్వచ్ఛ చారిత్రుఁ డౌ నానీలాద్రివిభుండు దాఁ గనియె భావాం బాలలామంబునం దానాళీక హితో...' 590052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. త్రుండె = సాధారుణుఁ డగురాజా ? కాఁడనియర్థము. ) = 63 శొ నానామానధ నాగ్రగణ్యనుతపుణ్యస్వచ్ఛ చారిత్రుఁ డౌ నానీలాద్రివిభుండు దాఁ గనియె భావాం బాలలామంబునం దానాళీక హితో పమప్రభుని సూర్యారాయ ధాత్రీంద్రు స త్యానూనప్రతిభుం గుమార మహిప , త్యాఖ్యావనీవల్లభు౯| 77. నానా...చారిత్రుఁడు, నానా= పెక్కండ్రగు, మానధన = చిత్తాన్నత్యము గల వారిలో, అగ్రగణ్య= మొదట లెక్కింపఁదగినవారిచే, నుత = స్తుతింపఁబడిన, పుణ్య = పవిత్రమైన, స్వచ్ఛ= నిర్మలమైన, చారిత్రుఁడు చరిత్రగలవాఁడు. ఔ నానీలాద్రిని భుండు, తాన్, భావాంబాలలామంబునందున్ = శ్రేష్ఠురా లగుభావా౦బయందుకొ ( లలామము = భూషణము. ఇచట శ్రేష్ఠ మనియర్థము. ) ఆనాళీ.....ప్రభుని౯, ఆ, నాళీక హీత = సూర్యుఁడు ( నాళీక = తామరలకు, హిత = మేలు చేయువాఁడు ) ఉపమ= సాటిళ్లల, ప్రభుని = కాంతిగలవానిని, ( సూర్యుని తేజమువంటి తేజముగల వానిననియర్థము. ) ఉపమాలంకారము. సూర్యారాయధాత్రీంద్రుక్, సత్యానూ ప తిభు= సత్య = నిజమునందు, అనూన= పూర్ణమైన, ప్రతిభుజ = మనసుగల, ( నిజము నం దత్యంతము మనసు గలవానివని యర్థము.) కుమారమహిపత్యాఖ్యావనీవల్లభు= కుమార మహిపతి యను నామము గల ప్రభువును, కనియెక్ • న. అందగ్రజుండు = వారిద్దఱలోఁ బెద్దవాఁడు, సీ॥ సరసిజాక్షుఁడువోలె సిరితోడ నలరి భ గ్గునిభంగి నార్యాను . కూలుఁ డగుచుఁ గందర్పురీతిఁ జక్కని, రూపు గల్గి య బునిమాడ్కి గురుకళా పూర్ణుఁ డగుచుఁ బరమేష్ఠీ గతి మంజు భాషాఢ్యుఁ డై సరి త్పతిపోల్కె నిన్ను స్వ భావుఁ డగుచు సూర్యునిపగిదిఁ దే | జోమహత్త్వముఁ గాంచి. ఘనునికై వడి దాన కలితుఁ డగుచు +<noinclude><references/></noinclude> lmela50cmud8h60xonwc8w99p5cc0r9 104 233285 590053 2026-10-19T01:55:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 భ ద్రాపరిణయము, మహీతలో కైక జేగీయమాన విభన సాంద్రుఁ డనుపమభోగదేమేంద్రుఁ డనఁగ సూర్యరాయన రేంద్రుండు . క్షోణితలము రహిని బాలించెఁ బ్రకృతివర్గము సుఖింపk 78. = నరసిజాక్షుఁడువో లెజ్ =...' 590053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 భ ద్రాపరిణయము, మహీతలో కైక జేగీయమాన విభన సాంద్రుఁ డనుపమభోగదేమేంద్రుఁ డనఁగ సూర్యరాయన రేంద్రుండు . క్షోణితలము రహిని బాలించెఁ బ్రకృతివర్గము సుఖింపk 78. = నరసిజాక్షుఁడువో లెజ్ = విష్ణువున లె, సిరిశోడజ్=లక్ష్మితోజ్, అలరి = ప్రకా శించి, సంపదతో ననిభావము. భర్గునిభంగి = శివునిరీతిచేత, ఆర్యానుకూలుఁడు : పార్వతి కనుకూల నాయకుఁ డనిశివపరమైన యర్థము. సజ్జనులకు సహాయము చేయు వాఁ డని రాజపరమైన యర్థము. (ని) ఆర్యాదాక్షాయణీ చైవగిరిజా మేనకాత్మజా ; మహాకులకులీనార్య సభ్య సజ్జనసాధవః ( అ ) ( ఒక కాంతయందే రాగము గలవాఁ డనుకూలుఁడు. కావ్యాలం. ) అగుచు, కందర్పురీతి= మన్మథునిరీతిచేతను, మన్మ ధుఁడువ లెననియర్థము. చక్కనిరూపు = మనోహర మగునాకారమును, కల్గి = పొంది, అబ్దునిమాడ్కిక్ = చంద్రునివిధముగా, గురుకళాపూర్ణుఁడు = ఎల్లకళలతో నిండినవాఁ డనియర్థము. సకలవిద్యలు నేర్చినవాఁ డనిభావము. అగుచుకో, పరమేష్ఠి గతి బ్రహ్మరీతి చేతను, బ్రహ్మవలె ననియర్థము. మంజుభాషాఢ్యుఁడై = మృదు వగు సరస్వతి కిం బ్రభువై, మృదువు లగుమాటలు గలవాఁడై యనిభావము. సరితృతి పోల్కెన్ సముద్రునిసామ్యముచేత, నిమ్న స్వభావుఁడు = అగాధ మైనస్వభావము గలవాఁడు, గంభీరుఁ డనిభావము. అగుచున్, నూర్యునిపగిది = సూర్యుని ప్రకృతి చేత, తేజోమ హత్త్వము = అధిక తేజస్సుననియర్థము. ప్రతాపాతిశయము ననిభావము. కాంచి = పొం ది, ఘనుని కైవడిక్ = మేఘునివిధము చేతను, దాత = దానము చేయువాఁడు, అగుచున్, మహిత. . . ... సాంద్రుఁడు, మహిత = పూజ్యులైన, లోక = జనులచేతను, ఏక = ముఖ్య ముగాను, జేగీయమాన= స్తుతింపఁబడుచున్న, విభవ సాంద్రుఁడు = సంపద చేత సమగ్రుఁ డు, సూర్యరాయన రే౦ద్రుఁడు, అనుపమభోగ దేవేంద్రుఁడు = సాటిలేని సుఖానుభవము చే నింద్రుఁడు, అనఁగ౯ = అనునట్లు, ప్రకృతివర్గము మంత్రి సముదాయము, సుఖిం సుఖపడునట్లు, రజ్ = సంతోషముతో, క్షోణితలము = భూమిని, పా పన్ = లించెను. ఇందునిదర్శనాలంకారము గలదు. = చ|| పదుగురు చైత్రులైన నల పంకజవైరులు నూర్గురైన న మ్మదనులు వేవురైన శత మన్యు కుమారులు లక్షమైన న =<noinclude><references/></noinclude> dk5g44wg5d1okju1ips8vj9um9z7gzk 104 233286 590054 2026-10-19T01:55:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 65 ర్థదజులు కోటియైన నను ధాస్థలిఁ బోలుదు రే సురూపసం పద సుకుమారతాకరుఁ గు, మారమహీపతిరాయ శేఖరు ॥ 79. ==== చైత్రులు=వసంతులు, పదుగురు = పెక్కండ్రు, ఐనక్, అలపంకజ వైరులు ప్ర...' 590054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 65 ర్థదజులు కోటియైన నను ధాస్థలిఁ బోలుదు రే సురూపసం పద సుకుమారతాకరుఁ గు, మారమహీపతిరాయ శేఖరు ॥ 79. ==== చైత్రులు=వసంతులు, పదుగురు = పెక్కండ్రు, ఐనక్, అలపంకజ వైరులు ప్రసిద్ధులగుచంద్రులు, నూర్గురు అ నేకులు, ఐR౯, అమ్మదనులు వేవురు = వేయిసంఖ్య గలవారు, ఐనక్, శతమన్యు కుమారులు = జయంతులు, లక్షయై నక్షా= లక్ష సంఖ్యగలవారై నను, అర్థదజులు = నలకూబరులు (కుబేర పుత్రులు) కోటి యైనక్, సుకుమారతాకరు = సౌకుమార్యమునకునిధి ( యగు ) కుమారమహీపతీరా యశేఖర౯, సురూపసంపద = ఎక్కువ చక్కఁదనపు ( ఎక్కువ చక్కందనము చేత ననియర్థము ) సంపదచే, వసుధాస్థలిక్ = భూమియందు, పోలుదురే = సొటియగు దురా. కారనియర్థము. ఈప్రభువు నిరుపమాన మైనసౌందర్యము కలవాఁ డనిభావము. మ॥ ఘనశౌర్యుం డగుసూర్యరాడ్విభుఁడు వెంకయ్యాంబి కారత్నమం దనఘళీకమనీయమూర్తి యగునీ లాద్రీశు శ్రీ రామతు ల్యుని గంగాధరరామరాయజన పా లు సూర్యనారాయణా వనిపువేంక టరాయభూరమణు భా స్వత్ప్రజ్ఞుఁ గాంచెన్ ర హి౯ | ఘనశౌర్యుండు = గొప్పపరాక్రమము గలవాఁడు, అగుసూర్యరాడ్విభుఁడు, వెం కయ్యాంబికారత్న మందుజ్, అనఘమూర్తి, అనఘ = పాపము లేనిదియు, శ్రీ= శోభచేత, కమనీయ= మనోహరమైనదియు, (అయిన ) మూర్తి= ఆకారముగలవాఁడు, అగునీలాద్రీశుజ్, శ్రీరామతుల్యునిన్ = శ్రీ రామునితో సమానుని, గంగాధర రామ రా యజనపాలుక్., సూర్యనారాయణాధిపుజ్, భాస్వత్ప్రజ్ఞు = ప్రకాశించుబుద్ధిగల, వేంకట రాయభూరమణుక్, రహిక్ = ఆనందముతో, కాంచెజ్=క నెను, వ. తదనుజుండు = ఆయనతముఁడు. 9 గీ॥ రహిఁ గుమారమహీపతి రాయశౌరి నందనుల లక్ష్మీనరసయ్య | యందుఁ గాంచె నధికతర పుణ్యు సూర్యరా యాగ్రగణ్యు నార్యజన గేయు ధర్మరా, యాభిధేయు 81.<noinclude><references/></noinclude> rstc9gdjcc6bkqj324gul2vpfiqpdlb 104 233287 590055 2026-10-19T01:55:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 పరిణయము. భద్రాపరి : కుమారమహీపతి రాయ శౌరి, లక్ష్మీనరసయ్య యందుజ్, అధికతరపుణ్యుక్ ఎక్కువ పుణ్యముగలవానిని, సూర్యరాయాగ్రగణ్యు == = సూర్యరాయ ప్రభు శ్రేష్ఠుని, ఆర్యజన గేయుజ్" = సజ్...' 590055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 పరిణయము. భద్రాపరి : కుమారమహీపతి రాయ శౌరి, లక్ష్మీనరసయ్య యందుజ్, అధికతరపుణ్యుక్ ఎక్కువ పుణ్యముగలవానిని, సూర్యరాయాగ్రగణ్యు == = సూర్యరాయ ప్రభు శ్రేష్ఠుని, ఆర్యజన గేయుజ్" = సజ్జనుల చేస్తుతింపఁబడఁదగిన, ధర్మరాయాభిధేయున్ = ధర్మరా యనామముకలవానిని, నందనులన్ = పుత్రులను, రహిక్ = సంతసముతో, కాంచెజ్ . క॥ వీరాగ్రణి యగునలసూ ర్యా రాయధ రామ రేంద్రు | నాత్మజుఁడు మహా దారుఁడు నగునీలాద్రిధ రారమణాగ్ర గుననంత రమున నధిపుఁడై ॥ 82. వీరాగ్రణి = పరాక్రమముగలవారిలో ముఖ్యుఁడు, ఆగునాత్మజుడు= అగుసూర్యారాయఁడను పేరుగల భూలోక దేవేంద్రునకుఁ గుమారుఁడును, మహోదారుఁ డు= మిగుల దాతయును, అగుననంతరమున = = అగునీలాద్రిరాయ ప్రభు శ్రేష్ఠుని యొక్క తరువాతి కాలమందున్, అధిపుఁడై = ప్రభువై, ( ముందరిపద్దెములోని రామరా యమూర్ధన్యుఁ డనుదానితో నన్వయము. ) శా॥ లో కేంద్రుఁడు సూర్య రాడ్విభునిరా మారాయమూర్ధన్యుఁ డా శ్రీలానీలల విష్ణువుంబలెఁ బురంధ్రీలో కరత్నంబుల మువ్వురఁ బెండ్లియాడె నొగి మంగయ్యాంబిక సీతయాం బాలావణ్యవతీవతంసమును సుబ్బయ్యాంబి కారత్నము॥83. క్ష్మాలో కేంద్రుఁడు=భూలోకమున కింద్రుఁడు, ( ఈలోకమున నింద్రునింబో లినసంపదగలవాఁ డనియర్థము. ) సూర్యరార్ధన్యుఁడు = సూర్య రాయని పుత్రుఁ డైనరామారాయప్రభువు, ఆశీలా నీలల = ఆలక్ష్మీదేవిని, భూదేవిని, నీలా దేవినిని, విష్ణువుంబలెజ్ = విష్ణుమూర్తివలెనే, పురంధ్రీలోకరత్నంబులన్ స్త్రీ సముదాయము శ్రేష్ఠురాండ్రను, ( పురంధ్రీ=గృహముం గాపాడునట్టిది. ) మంగయ్యాంబిక౯, సీతయాం బాలావణ్యవతీవతం సముజ్, సుబ్బయ్యాంబికారత్నమున్, మువ్వు ర౯, ఒగిన్=క్రమము గాను, హాళిక్ = ఆసక్తితో, పెండ్లియాడెజ్ = వివాహము చేసికొనెను. సీ|| భవుని వైఖరిఁ బద్మ శ్రీ భవునివైఖరి భవ్య ens భూతిచే శేముషీ , భాతి చేతఁ<noinclude><references/></noinclude> iyz2wlpopyqv4t8cj9swk0zwpa6lf6a 104 233288 590056 2026-10-19T01:56:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, జంద్రు కైవడి హరిశ్చంద్రు కైవడిఁ గళా ముక్తిచే వరసత్య సూక్తిచేత నింద్రుపోలిక భూధరేంద్రుపోలిక భోగ పూర్తిచే ధైర్యవి 4 స్ఫూర్తి చేత మిత్రుచాడ్పునఁ జైత్ర మిత్...' 590056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, జంద్రు కైవడి హరిశ్చంద్రు కైవడిఁ గళా ముక్తిచే వరసత్య సూక్తిచేత నింద్రుపోలిక భూధరేంద్రుపోలిక భోగ పూర్తిచే ధైర్యవి 4 స్ఫూర్తి చేత మిత్రుచాడ్పునఁ జైత్ర మిత్రు చాడ్పున భూరి దీప్తిచే లలితరూ * పా ప్తి చేత నలరి పొగడొందునిజహృద । యారవింద కందళితభ_క్తినందిత నందగోప నందనుఁడు సూర్యరా యేంద నందనుండు ప్ర్రథితనుగుణాళి శ్రీరామ శ్రీ రాయమౌళి॥ ===== 67 84. శివునిరీతి నిజ......నందనుఁడు = నిజ = తనసంబంధమైన, హృదయారవింద = పద్మము కుళాకార మైనహృదయమునందుక్, ( తామర మొగ్గంబోలిన మాంసపిండము టొము లోనఁ గలదనియు నది ధ్యానము చేయఁదగినయీశ్వరునివాసస్థానమనియు నదియె హృదయమనియు వేదాంతములం బ్రసిద్ధము. ) కందళిత = అంకురించిన, భక్తి= అను రాగము చేతను, నందిత = సంతోష పెట్టఁబడిన, నందగోపనందనుఁడు = కృష్ణుఁడు గల వాఁడు, పథీతసుగుణాళి = ప్రసిద్ధి కెక్కిన దానదాక్షిణ్యాది సద్గుణములుగల, శ్రీరా మరాయనృపమౌళి = శోభాశాలి యగు రామరాయ ప్రభుశ్రేష్ఠుఁడు, భూతి చేజ్=ఐశ్వ ర్యముచేతను, శేముషీ భాతి చేన్ = బుద్ధి ప్రకాశముచేతనును, భవునివైఖరిన్ చేతనును, పద్మభవుని వైఖరిజ్ = బ్రహ్మ యొక్క రీతి చేతనును ( అలరి యనుక్త్వార్థకము తో సస్వయము. ఈ ప్రభు వైశ్వర్యమున నీశ్వరునిని బుద్ధిచే బ్రహ్మను బోలినవాఁ డని భావము. అన్వయము నభిప్రాయము నిశ్లే ముందు నెఱుంగునది . ) కళాయు క్తిచేజ్ = కళాసంపత్తిచేతను (విద్యాసంపత్తిచేత ననియర్థము. ) సత్య సూక్తి చేతజ్ = నిజము పల్కుటచేతను, చంద్రు కైవడి = చంద్రునివిధమునను, హరిశ్చంద్రు కైవడిజ్ శ్చంద్రువిధమునను, భోగపూర్తిచేజ్ = సుఖములపూర్ణతచేతనును, ( ఎక్కువసుఖముల ననుభవించుటచే ననియర్థము.) ధైర్యవిస్ఫూర్తిచేతజ్= ధీరతయొక్క వికాసము చేతను ను, ( అతి ధైర్యము చేత ననియర్థము.) ఇంద్రుపోలికజ్= ఇంద్రు సామ్యమునను, భూ ధ రేంద్రుపోలికళ్= పర్వత సామ్యము చేతను, భూరిదీ ప్తిచేజ్ = అధిక మైన తేజస్సు చేత = హరి<noinclude><references/></noinclude> jwvafnfayrexw1lfoiewe5cb6bfg4xs 104 233289 590057 2026-10-19T01:56:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 = భద్రాపరిణయము. లలితరూపా చే మ మోహర మైనయాకారము గల్గుట చేతను, మిశ్రుచాడ్పు నజ్ = సూర్యు నివిధమునను, చైత్రమిత్రుచాడ్పున = మన్మధునివిధమునను, అలరి = కాశించి, పొగడు = స్తుతిని, ఒందు...' 590057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>68 = భద్రాపరిణయము. లలితరూపా చే మ మోహర మైనయాకారము గల్గుట చేతను, మిశ్రుచాడ్పు నజ్ = సూర్యు నివిధమునను, చైత్రమిత్రుచాడ్పున = మన్మధునివిధమునను, అలరి = కాశించి, పొగడు = స్తుతిని, ఒందు = పొందును. క్రమాలంకారము. శా॥ రామారాయని కంచుఁ బంచశరు నౌ రా BE = రామారాయని యాహలాయుధుని బో మార్చొనం గోరు నో నోపద్మభూ * రం జీరు రామా రా యని మిన్కు ముద్దియను జేరం బిలుఁ బెన్నుద్దికి రాయనిరూప వైభవము, + ర్దర్పంబు, సత్కీర్తియు = ఈ రామా...... వైభవము = రామరాయ ప్రభువుయొక్క రూపసంపద, (చక్కఁద న మనియర్థము. దోర్దక్పంబు = బాహుగర్వము, ( బాహుబలాతిశయ మనియర్థము.) సత్కీర్తియుక్=మంచియశస్సును, (కమముగా ) మారా ఓమన్మథుఁడా, అని : యుద్ధమునకు, రా = రమ్ము. (ఇది వచ్చు ధాతువు యొక్క ప్రార్థ ధ్యనుపురుషము. ) అంచుకో" = పల్కుచున్, పంచశరు = మన్మధుని, ( అగసించా దు లైదుబాణములు కలవాఁడు. ) మార్కొనక్ = ఎదుర్కొనుటకు, కోరుకా 5 ప్రభువు సౌందర్యము మన్మధుని యుద్ధమునకుఁ బిల్పు మనియర్థము. మన్మధునికంటె నెక్కుడుచక్కందనము గలవాఁడని భావము. రామా = ఓ బలరాముఁడా, రాజగము, అని; ఆహలాయుధుని౯" = ఆబలరాముని ( న్యాశ్రిలియాయుధముగాఁ గలవాడని బుద్ధ ము. ) పోజ్ = యుద్ధము చేయుటకు, చీరు = పిలుచును. ప్రలంబాడుల సంహారం చినబలభద్రునికంటె అధికబలశాలి యనియాశయము. ఓ పద్మభూ రామా = ఓసరస్వతీ ! ( శామరపూవునం బుట్టిన వానియింతి. విష్ణువు నాభీ కమలమున బ్రహ్మ యుగయింద సనిపురాణములం గలదు.) పెన్ను కి = పోలికకుక్, రా. రమ్ము, అన్ని మిన్ను... ముద్దియజ్ = పలుకుల వెలఁదిని, చేర = సమీపించుటకున్, పిలుచున్. ఈప్రభువు కీర్తిధావళ్యగుణముచే సామ్యమునకు గమ్మని సరస్వతినింబిలుచుచున్నది యనియర్థము. ఈప్రభువు సరస్వతిని మించిన తెల్లనికీర్తి గలవాఁ డని తాత్పర్యము. ఇందు శబ్దాలంకా రము యమకములు, అర్థాలంకారము యథాసంఖ్యమును గలవు. సీ|| సకలవిద్వచ్ఛకో రకము లానందిం చె విమతాననాబ్జపా ! ? ముకుళించె<noinclude><references/></noinclude> jk72ep6d8ukrsithtamp7enogg23eiv 104 233290 590058 2026-10-19T01:56:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. లలిమిత్రకువలయం . బులు వికాసము నెందె ఖలజన చÚవా + కములు గుందె తతు లడంగె బంధుబృందానంద , సింధువు లుప్పొంగె ధర్మేతర ధ్వాంత సత్సంతుల కభీష్టము లెల్లనీడే రెం గుమతిచో...' 590058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. లలిమిత్రకువలయం . బులు వికాసము నెందె ఖలజన చÚవా + కములు గుందె తతు లడంగె బంధుబృందానంద , సింధువు లుప్పొంగె ధర్మేతర ధ్వాంత సత్సంతుల కభీష్టము లెల్లనీడే రెం గుమతిచోరప్రచా 4 రములు జాతేఁ + బీరి కాపుర వరదుర్గ , పృథుల సౌధ సింహపీఠోదయాచల శిఖర భాగ మధిగమించి యఖండ రా జ్యరముఁ దాల్చి రామరాయాఖ్యచంద్రుఁడు ప్రబలుచుండ రామరాయాఖ్యచంద్రుండు - == ======== 69 86.- రామరాయప్రభు వనుచంద్రుఁడు, పీలి...... భాగము, పీఠికాపుర = ఈ పేరు గలపట్టణమునందలి, వర = శ్రేష్ఠమైన, దుగ్గ = కోట యం దుండెడు, పృథుల సౌధ = పెద్ద మేడ యందున్న, సింహపీఠ సింహాసనము నెడు, ఉదాయాచలశిఖర భాగము = ఉదయపర్వతముయొక్క యగ్రభాగమును, అధిగమించి పొంది, అఖండ రాజ్యరమన్ = పూర్ణ మైనరాజ్యసంపదను, తాల్చి ధరించి, ప్రబలు చుండన్ = వృద్ధి మెండుచుండఁగా, సకలవిద్వచ్ఛకోరకములు అందఱువిద్వాంసు ల నెడు వెన్నెలపులుఁగులు, ఆనందించే = సంతసించెను. చంద్రోదయమునఁ జకోర ములు సంతసించిన ట్లీ ప్రభువు వృద్ధి నొందుచుండ విద్వాంసు లానందించి రవిభావము. విమ. . . ... సాళి = విమత = శత్రువుల యొక్క ఆనవ= మోములనెడు, అబ్జ = తామర లయొక్క, పాళి = సమూహము, ముకుళించెన్ = 'మొగిడెను, చంద్రునుదయమునఁ దామ గలుముడిఁగిపోవున ట్లీ ప్రభువుకాలమున శత్రువులమోములు ముడిఁగిపోయే ననియాశయ ము. మిత్రకువలయంబులు = నెయ్య రనుకలువలు, లలీజ్=ఉత్సాహముతో, వికాస ముక్ ఒందెన్ = వికసించెను. ఖలజన చక్రవాకములు = దుర్మార్గు లనుచక్రవాకము లు, కుందె = ఖేద పడియెను. చక్రవాకములకుఁ బవలు సంయోగము రాత్రివియోగ ము గలుగుఁగాన కవి చంద్రోదయమునఁ గుందును. అట్లే యీ ప్రభువు కాలమున దుష్టు లు తమ చెడుపనులు సాఁశ్రమిచే ఖిన్నులై రనిభావము. బంధు సింధువులు : ధుబృంద = చుట్టముల యొక్క, ఆనంద = సంతోషమ నెడు, సింధువులు = సముద్రములు, =20<noinclude><references/></noinclude> doy4ss7q8528v8tkg14oega2g58ovvu 104 233291 590059 2026-10-19T01:56:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 భ ద్రాపరిణయము. == ఉప్పొంగెజ్ = విజృంభించెను చంద్రునుదయమున సముద్రము లభివృద్ధి చెందిన ప్ర భువు రాజ్యకాలమునఁ జుట్టములు సంతసిల్లి రనియాశయము. ధర్మేతర ధ్వాంతతతులు ఋ ధర్మేతర = ప...' 590059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 భ ద్రాపరిణయము. == ఉప్పొంగెజ్ = విజృంభించెను చంద్రునుదయమున సముద్రము లభివృద్ధి చెందిన ప్ర భువు రాజ్యకాలమునఁ జుట్టములు సంతసిల్లి రనియాశయము. ధర్మేతర ధ్వాంతతతులు ఋ ధర్మేతర = పాపకార్యముల నెడు, ధ్వాంత = చీఁకట్లయొక్క, తతులు = సముదాయ ములు, అడంగెన్ = నశించెను. సత్సంతతులకున్ సజ్జను లను నక్షత్రములకు, అభీష్టు, ములెల్లజ్=కోర్కు లన్నియు, ఈడేరెజ్ ఫలించెను. ( ని ) సన్స త్యేవిదుషి శ్రే సాధా భవతి చత్రిషుసల్లీ బముృతే. నా. నా. గలదొంగలసంచారములు, జాటెజ్ = నశించెను. సంచారము వెల్లడియగు ననిచోరులు సంచరింపకు. = కుమతిచోరప్రచారములు = చెడుబుద్ధి చంద్రుఁడు ప్రకాశించుచుండఁ దము ఈప్రభువుకాలమున దండభయ మునఁ జోరులు సంచరింప మాని రనియాళయము. సావయవరూపకాలంకారము. వ్యాపించి పాథోధిరా శా॥ అక్షి వ్యాజమున వృషాంకునొసలక్ ట్కుక్షిం బాడబ కైతవం బెసఁగ నా టోపించి మింట జగ చ్చక్షుఃప్రక్రియ సంచరించి జలము లంబున వైద్యుతా గ్న్యశ్రీ ణాకృతి రామరాయవిభుశౌర్యం బుండు లోకంబున ౯ | రామరాయవిభుశౌర్యంబు = రామరాయవిభుప్రతాపము, వృషాంకు మెసలక్షా : ఈశ్వరుని ఫాలమునందు, అక్షి వ్యాజమునన్ = ( మూఁడవ ) కన్నను నెపము చే, వ్యా పించి=అలముకొని, పాథోఫిరాట్కుక్షీక్ = సముద్రమధ్యమమునందుజ్, బాడబ కైత వంబు=బడబాగ్ని యనుమిష, ఎసఁగఁగాజ్=కలుగఁగాజ్, ఆటోపించి వా 5920, మింటజ్=ఆకాశమునందుక్, 'జగచ్చతుః ప్రక్రియ = సూర్యునియధికారముతో, సం చరించి, జలముడ్జాలంబున్ = జలముక్ = మేఘములయొక్క, జలంబునక్ = సముదా యమునఁదు, వైద్యుతాన్న్యక్షీణాకృతి = వైద్యుత= మెఱుపుల సంబంధమైన, అగ్ని = అగ్ని యొక్క, అక్షీణ= పూర్ణమైన, ఆకృతీక్షా= ఆకారముతోన్, ( మెఱుపుల నెడు మిషచేత ననియర్థము. ) లోకంబునన్ = లోకము దంతటను, ఉండు = వసించును. ఈప్రభువుప్ర్రతాపమే యీశ్వరునినొసటఁ గంటియా కారముతోడను సముద్ర మున బడబాగ్ని రూపమునను నాకాశమున సూర్యరూపమునను మేఘముల మెఱుపురూ పమునను వ్యాపించి లోకముల నన్నిటి నాక్రమించె ననియర్థము. ఇచట సూర్యాదు లయందు స్వరూపముం గప్పి ప్రతాపత్వము కల్పించుటచే నపహ్న వాలంకారము, సీ| తతదివ్యచంద్రికా 4 ధవళాంశుకంబుతో గగనగంగాకంచు . కము దలిర్ప<noinclude><references/></noinclude> 3yhuch3qilrvjq0ozy4qwi0h4zag12v 104 233292 590060 2026-10-19T01:56:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వానము. హిమశై లరజత శై + లము లను పాలిండ్ల a పైఁ రకాహార పటలి మెఱయ నమర శాఖసుమాళి ! యవతంసముగఁ గ్రాల వీణాశ్రుతిని నల్వ + రాణి పాడఁ గలశాంబునిధితరం, గమృదంగ నిస్వనం బలరమహానటు డ...' 590060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వానము. హిమశై లరజత శై + లము లను పాలిండ్ల a పైఁ రకాహార పటలి మెఱయ నమర శాఖసుమాళి ! యవతంసముగఁ గ్రాల వీణాశ్రుతిని నల్వ + రాణి పాడఁ గలశాంబునిధితరం, గమృదంగ నిస్వనం బలరమహానటు డాటఁ గఱప ఘనశరద్ధ న న మనుతిరస్కరణి మించి చంద్రవదనంబు దోఁప నిచ్చలు నటించు రావుశ్రీరామరాయభూ శ్రీ రమణుకీర్తి మహితనర్తకి బ్రహ్మాండ మండపమునః 71 88. రావు . . . . . . నర్త కి = రావు వారివంశమున జన్మించిన శ్రీ మంతుఁ డగురామరాయ ప్రభునిపూజ్యమైన కీర్తి యనునటి, తతకంబుతోజ్, తత = విశాలమైన, చంద్రి కా= వెన్నెలయను, ధవళ = తెల్లని, అంశుకంబుతో = వస్త్రముతో, గగనగంగా కంచుకము = గగనగంగా = ఆకాశగంగయను, కంచుకము = టైక, తలిర్పజ్= ప్రకా శింపఁగాజ్, హిమశైలపై = మంచుకొండయు వెండికొండయునను స్తనము లమీఁదను, తారకాహారపటలి = నకుత్రము లనుముత్యాలదండలవరుస, మెఱయజ్= భాసిల్లఁ గాజ్, అమరశాఖాసుమాళి = కల్పవృక్షములయొక్క పూల సముదాయము, అవ తంసముగన్ = చెవివి ఁదిభూషణముగా, క్రాల= ప్రకాశించుచుండఁగా, నల్వరాణి= చతుర్ముఖునిభార్య ( సరస్వతి ), వీణా శ్రుతిక్ = వీణయొక్క శ్రుతితో, పాడన్= పాడుచుండఁగా, కలశానంబు = కలశాంబునిధి = శ్రీరసముద్రముయొక్క, తరంగ = అల లా నెడు, మృదంగ = మద్దెలయొక్క, నిస్వనంబు = ధ్వని, అలరక్ – ఒ ప్పఁగాక్, మహానటుండు = శివుఁడు, ఆటక్ = నాట్యమును, కఱప= ' = నేర్పఁగాను, ఘనశరదనము = గొప్పది యగుశరత్కాలమందలి మేఘము, అనుతిరస్కరణి = అను తెరను, మించి= దాఁటి, చంద్రవదనంబు = చంద్రుఁ డను ముఖము, తోఁపన్ = కనుప డఁగా, నిచ్చలు= ఎల్లకాలమును, నటించుకో= నాట్యము చేయును. ఇందుఁ గీర్తియందు నాటక త్తెతనము కల్పించి మిక్కిలి తెల్లనివి యగు వెన్నెల మొదలగు వానియందు నటి కలంకారము అగువస్త్రత్వాదుల నారోపించుటచే సావయ<noinclude><references/></noinclude> df1k6ar6ynos2q8mp0ci20zhtxmc3ul 104 233293 590061 2026-10-19T01:57:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 భ ద్రాపరిణయము, వరూపకాలంకారము. ఈ ప్రభునినిర్మలకీర్తి భూమియం దంతటను వ్యాపించి యాకా శమందును బ్రహ్మలోకమునందును గూడ నిండి యుండె నని తాత్పర్యము. చ|| రసికుఁడు రామరాయనృప రత్నము...' 590061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>72 భ ద్రాపరిణయము, వరూపకాలంకారము. ఈ ప్రభునినిర్మలకీర్తి భూమియం దంతటను వ్యాపించి యాకా శమందును బ్రహ్మలోకమునందును గూడ నిండి యుండె నని తాత్పర్యము. చ|| రసికుఁడు రామరాయనృప రత్నము రత్నధనాంబరాదు ల కీయ దాఁచికొ నె | దివ్యమణుల్ దనలో సముద్రుఁ డ ర్థసముదయంబు ప్ర్రాఁతఱల దాఁచె ధనాధిపుఁ డంబరం బదృ శ్య సరణిఁ గాంచెఁ గాచికొనె నయ్యమరావళి మేరు శైలము౯॥ ర్థిసమితి రసికుఁడు = విద్వాంసుఁడు, రామరాయన్నవరత్న ము = రామరాయ ము = రామరాయ ప్రభు శ్రేష్ఠుఁ డు, అర్థిసమితికి౯ = యాచకుల సముదాయమునకు, రత్నధనాంబరాదులు = రత్న = మణులను, ధన-సొమ్మును, అంబరాదులు = వస్త్రములు మొదలగువానిని, ఈయజ్= దానము చేయుచుండఁ గాను, ( దానము చేయుట చేతననియర్థము. ) సముద్రుఁడు, తన లోజ్= తనమధ్యమునందు, దివ్యమణుల్ = మంచిమణులను, దాఁచి కొసెజ్ ; ధనాధి పుఁడు=కుబేరుఁడు, అర్థసముదయంబు = ద్రవ్యసముదాయమును, ప్రాఁతఱల= నిధు లయందు, దొఁచెక్ = కనుపడకుండునట్లు రక్షించెను. అంబరంబు = ఆకాశము, ఆదృశ్య సరణి = క నుపడనిరీతిని, కాంచె= పొందెను. ( ని ) అంబరంవ్యోమ్ని ససి ( ఆ ) ( అంబరశబ్దము వస్త్రమునకుం బేరగుటచే నామసామ్యమునఁ దన్ను సైత మీ ప్రభువు దానము సేయునని యాకాశము దాఁగెనని భావము. ) అయ్యమరాళి = అ దేవతలసముదాయము, మేరు శైలము = బంగారు కొండను, కాచి" నెజ్ రక్షించ కొనెను. = ఈప్రభువు మేరుపర్వతమును సైతము దానము సేయు ననిదేవతలు భయపడి ర క్షించుకొనుచున్నా రనిభావము. ఇందు సముద్రమున మణులుండుటయును, ఆకాశమున కదృశ్య సరణియును దేవతలకు వాసమగుటచే మేరువును గాచియుండుటయును, కుబేరుఁడు ద్రవ్యమును బ్రాఁతఱలం దాఁచుటయును సహజ మైయుండఁగా నీ ప్రభువు మిగుల దానము చేయు టచే నిట్లయ్యె ననియుతేక్షించుటచే నుత్ప్రేక్షాలంకారము. క! గోవిభవార్యాశ్రయమై శ్రీ వల్లభ శివవిరించి జష్ణుతరణి పా థోవాహమదనలీలల రావునువంశమణి రామ రాట్రభువమరు|| 90.<noinclude><references/></noinclude> 84sziw8ulblmsrzz663tie6xs6nozyb 104 233294 590062 2026-10-19T01:57:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= ప్రథమాశ్వాసము. 73 రావుసువంశమణి = రావువారిమంచికుల మను వేణువునకు ముత్తియము, (అగు ) రామరాట్రభువు = రామరాయ ప్రభువు, గోవిభ..మై, గో=భూమికిని, విభవ సంపదకును, ఆర్య= సజ్జనులకును, ఆశ్రయమై =...' 590062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= ప్రథమాశ్వాసము. 73 రావుసువంశమణి = రావువారిమంచికుల మను వేణువునకు ముత్తియము, (అగు ) రామరాట్రభువు = రామరాయ ప్రభువు, గోవిభ..మై, గో=భూమికిని, విభవ సంపదకును, ఆర్య= సజ్జనులకును, ఆశ్రయమై = ఉనికిపట్టె, (ఈ ప్రభువు సజ్జనులం బోషించు ననియు సంపదలకు వాసస్థానమనియు భూమి కాధారమనియు భావము. ) శ్రీవల్లభ. ..... లీలన్ = శ్రీవల్లభ = విష్ణువుయొక్కయు, శివ = సాంబమూర్తియొక్క యు, విరించి=బ్రహ్మయొక్క యు, జిష్ణు = ఇంద్రునియొక్కయు, తరణి = = సూర్యుని యొక్కయు, పాథోవాహ = మేఘముయొక్కయు, మదన = మన్మథునియొక్కయు, లీలల౯ = విలాసములం బోలువిలాసములతో, అమరు== ప = ప్రకాశించును. = ఇందు గోవిభవార్యాశ్రయవిశేషణ సామర్థ్యముచే, రాజు విష్ణువు మొదలైనవారి విలాసమునం బ్రకాశించె నని చెప్పుటచే నావిశేషణము వారికిం జెందును. గోవిభ......ము, గో= భూదేవియొక్క, విభవ = సంపదకును, అరి = యుధమునకును, ఆశ్రయము ఆధారము ( విష్ణువు. ) = అరి= చక్రా గోవిభ......ము, గోవిభవ = నందీశ్వరునియైశ్వర్యమునకును, ఆర్యా= పార్వ తికిని, ఆశ్రయము = ఆస్పదము (శివుఁడు. ) గోవిభ......ము, గోవిభవ = సరస్వతీ దేవి సౌభాగ్యమునకును, ఆర్య = బ్రహ్మ ర్షులకును రాజర్షులకును, ఆశ్రయము = ఆధారము ( బ్రహ్మ ) గోవిభము, గోవిభవ = స్వర్గసంపదకును, ఆర్య = బృహస్పతికిని, ఆశ్రయ ము= అండ, ( ఇంద్రుఁడు. ) గోవిభ.... ......ము, గోవిభవ = కిరణాతిశయమునకును, ఆరి= చక్రవాకములకును, ఆశ్రయము = నివాసముం బోషకుఁడును, (సూర్యుఁడు. ) గోవిభ.....ము, గో= వజ్రముయొక్క, విభ= కాంతిగల, (తెల్లకాంతిగల) వారి=ఉదకమునకు, ఆశ్రయము = ఉండుతావు, ( మేఘము. ) = గోవిభ......డు, గోవిభవ = దృష్టి సంపదయను, నేత్రములశోభ. ) గోవిభవ = బాణసంపదగల, ఆర్యా= యువతులు, ఆశ్రయము = సహాయముగల వాఁడు, ( మన్మథుఁడు ) ఈయర్థమున నిది బహువ్రీహి సమాసము. మన్మథుఁడు లోక ముల జయించునపుడు బాణములం బోలినవాఁడి చూపులు గల జవ్వనులే సహాయము కలవాఁడై యుండును గాన నిట్లు చెప్పఁబడెను. రామరాయప్రభువును గోవిభవార్యా శ్రయుఁడు. విష్ణువు మొదలైనవారు నట్టివారు. కాఁబట్టి వారి లీలతోఁ బ్రకాశించెనని తాత్పర్యము. ఇందు విష్ణువు మొదలగువారిలీల వారియంద యుండును గాని యితరుల 10<noinclude><references/></noinclude> 7lqy3xjifjpiezktj1s361jxcf38n74 104 233295 590063 2026-10-19T01:57:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 భద్రాపరిణయము. యందు సంభవింపమిచే వారిలీలం బోలినలీల యనియర్థము ప్రాప్తించుంగానఁ బదార్థ వృత్తి నిదర్శనాలంకారము. ఇది శ్లేషమహిమను బ్రాప్తించు౦గాన శ్లేషాను ప్రాణితము. నేనిక...' 590063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>74 భద్రాపరిణయము. యందు సంభవింపమిచే వారిలీలం బోలినలీల యనియర్థము ప్రాప్తించుంగానఁ బదార్థ వృత్తి నిదర్శనాలంకారము. ఇది శ్లేషమహిమను బ్రాప్తించు౦గాన శ్లేషాను ప్రాణితము. నేనికిని విష్ణువు మొదలగు వానికి నౌపమ్యము ( సామ్యము ) గమ్యము. ( ని ) స్వర్గే షుపశువాగ్వజ్రదిజ్నే తఘృణిభూజలేలక్ష్యదృష్ట్యా స్త్రీయాంపుంసీగౌః ( ఆ ) - క నారాయణాంశ భవుఁ డగు శ్రీరామారాయశౌరి శ్రీ చిరవిభవముతో ధారణిఁ బాలించుత మా తారాచంద్రార్కముగ ను ధర్మాభిరతి ॥ 91. నారాయణాంశ భవుఁడు = విష్ణువునంశమున జన్మించినవాఁడు, శ్రీ రామారాయ శౌరి, చిరవిభవముతోజ్= శాశ్వతమైనయైశ్వర్యముతో, ఆతారాచంద్రార్కముగ౯= చుక్కలుం జంద్రుఁడు సూర్యుఁ డున్నంత కాలము, ధారణిక్ = భూమిని, సుధర్మాభి రతన్ = : న్యాయమునందాసక్తితో, పాలించుతన్ = రక్షించెడుఁగాక, షష్ఠ్యంతములు . క॥ ఏతాదృశ గుణమణికి న రాతిమదద్విరద సృణికి బ్రహ్మాండ కటా హాతీతయశోధఃకృత శీతఘృణికి మార్గణాఘ | చింతామణికి౯ | 92. ఏతాదృశగుణమణికిజ్ : '= మీఁదఁ జెప్పిన మంచిగుణములు గలిగిన, ఆరాతి....... సృణికి౯ = అరాతి = శత్రువులను, మదద్విరద మదపుటేనుఁగులకు, సృణికిజ్=ఆ కుశమగువానికిని, బ్రంహ్మాండ..... మృణికి = బ్రహ్మాండ కటాహ = కటాహముం బోలినప్రపంచమును, అతీత = దాఁటిన, యశః = కీర్తిచేతను, ఆధఃకృత=తిరస్కరిం పఁబడిన, శీతఘృణికిన్ = చంద్రుఁడు గలవానికిని, చెఱకు పానకము మొద లైన వానిం గాఁచుపాత్రము కటాహము. ఈ ప్రపంచము నంత నతిక్రమించినయీ అనికీర్తి లోకము నతిక్రమింప లేనిచంద్రుం దిరస్కరించె నని భావము. మార్గం.. మణికి౯-<noinclude><references/></noinclude> g6x2sb7avjzwwx94vtvy5v6u979wc60 104 233296 590064 2026-10-19T01:57:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మార్గణ్ఘ: ప్రథమాశ్వాసము, 75 = యాచక సమూహమునకు, చింతామణికి = చింతామణి యైనవానికి", ఇందలివి శేషణములకును ముందరి పద్యములయందలివి శేషణములకును “నవర సర నీకయను పద్యములోని 6 రామరాయాగ్రణ...' 590064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మార్గణ్ఘ: ప్రథమాశ్వాసము, 75 = యాచక సమూహమునకు, చింతామణికి = చింతామణి యైనవానికి", ఇందలివి శేషణములకును ముందరి పద్యములయందలివి శేషణములకును “నవర సర నీకయను పద్యములోని 6 రామరాయాగ్రణికీజ్ ' అనువిశేష్యముతో నవ్వయము. క॥ భూవిదిత సర్పవరమున దేవాలయగోపురప తిష్ఠాపనదీ విధికి సకలసజ్జన సేవధికి వదాన్యతాహ | సితవారిధికి౯ | 93. భూవిదిత......మునన్ = భూమియందుఁ బ్రసిద్ధ మైనసర్పవర మనుపట్టణము `నందుక్”, దేవాలయ... విధికి = దేవాలయ= కో వెలయొక్క, గోపుర= (వాకిలి) గోపురముయొక్క, ప్రతిష్ఠాపన = కట్టించుటయందు, దీక్షావిధికి౯= గొప్పనియమము కలవానికి, సకల సేవధికీన్ | ఎల్ల సాధువులకు ద్రవ్యరాశిం బోలినవానికిక్, వదాన్య. . . . . . రిధికిన్ = పదాన్యతా = దాతృత్వముచే, హసిత = పరిహసింపఁబడిన, వారధికి సముద్రము గలవానికిని, సముద్రుఁడుఁబోలె దాత యైనవాని కని భావము. = శ॥ రంభాకుచకుంభ పరీ రంభానందద్విపక్షురాణ్ణుత శౌర్యా రంభునకు శుంభజ్జయ సంభాసిత నిజభుజాసీ సంరంభునకు॥ = == ====== 94. రంభా......రంభువకున్, రంభా= స్వర్గమం దుండునొ కానొక వేశ్య యొక్క, కుచకుంభ = కుంభములం బోలిన స్తవములయొక్క, పరీరంభ = కౌఁగిలింతచేత, ఆనం దత్ = సంతసించుచున్న, విపక్ష రాట్ = శత్రురాజుల చేతను, నుత = స్తుతింపఁబడిన, శౌర్యారంభునమన్ = పరాక్రమమునందలి వేడుక కలవానికిన్, యుద్ధమునం దీయనచే మృతులైన వారు స్వర్గమునకుం జని యచట కంభనాలింగనము చేసికొని యప్పటి యానందముచే, దానికిం గారణ మగునీరాజు శౌర్యమును బొగడు చున్నా రని భావ ము, యుద్ధమున మరణము చెందినవారికి స్వర్గము వచ్చు నని స్మృతులం గలదు. శుంభ.....రంభునకున్, శుంభత్ = ప్రకాశించుచున్న, జయ = గెలుపుచే, సంభా సీత = ప్రకాశింపఁ జేయఁబడిన, నిజ = తనది యగు, భుజ= చేతియండలి, అసిసంరంభు<noinclude><references/></noinclude> l08lejrb2hv8fyhsjdkckng2dw1i1o9 104 233297 590065 2026-10-19T01:58:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 భ ద్రాపరిణయము. నకున్ = కత్తి యొక్క వేగిరపాటు కలవానికి, ప్రసిద్ధ మగు చున్న గెలుపుచే స్పష్టము చేయఁబడినతన చేతియందలికత్తి యొక్క యాటో పము కలవాని కని యర్థము, లోకమందుఁ బ్రసిద్ధ...' 590065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 భ ద్రాపరిణయము. నకున్ = కత్తి యొక్క వేగిరపాటు కలవానికి, ప్రసిద్ధ మగు చున్న గెలుపుచే స్పష్టము చేయఁబడినతన చేతియందలికత్తి యొక్క యాటో పము కలవాని కని యర్థము, లోకమందుఁ బ్రసిద్ధ మగుచున్న యీయనజయమే భుజమునందలి కత్తియొక్క సామర్థ్యమును బ్రకటించు చున్న దాని భావము. క॥ సేతుహిమాచలమధ్య స్థాతతదివ్యస్థలాది ! యాత్రాసుకృతా స్వీత పునీతాంగునకు ఖ్యాతవిలాసాతిశయజి | తానంగునకు౯ || 95. సేతు.... తాంగునకున్, సేతు = ( రాముఁడు లంకా ప్రయాణ కాలమున దక్షి ణసముద్రమున రామేశ్వరమునొద్ద ఁ గట్టిన ) గట్టునకును, హిమాచల మంచుకొండకు ను, మధ్యస్థ=నడుమ నున్న, ఆతత = గొప్పవి ( అగు ) దివ్యస్థలాది = పుణ్యక్షేత్రా దులకు, యాత్ర=పోవుటచే ( కలిగిన ) సుకృత = పుణ్యములతో, అన్వీత వాడు గనుకనే పునీతాంగునకు ==== = కూడిన పవిత్రము చేయఁబడినశరీరము గలవానికిని, ఖ్యాత. . . . . . నంగునకుజ్= ఖ్యాతి = ప్రసిద్ధమైన, విలాసాతిశయ = శృంగార చేష్టలయ తిశయముచే, జిత= జయింపఁబడిన, అనంగునకు = మన్మథుఁడు కలవానికిని, శృంగా ర చేష్టలచే మన్మథుని గెలిచినవాని కని యర్థము. క॥ నవరసరసికశిఖామణి + కవిరళనిజభుజభుజంగ నూధిపధృతభూ యువతీమణికి౯ విద్వ త్ప్రవర్తనలఖమణికి రామ శ్రీ రాయాగ్రణికిక్ ॥ 96. నవర. .....కిన్ = నవరస=శృంగారాదులయొక్క, రసిక= విద్వాంసులలో, శిఖామణికి జ్ = శిరోఘాషణ మైనవానికిజ్, “ శ్లో॥ శృంగార హాస్య కరుణా రౌద్ర వీర భయానకాః | భీభత్సాద్భుత శాంతా శ్చ నవ నాట్యే రసా స్స్మృతాః॥ 2 శృంగారా దిరసముల "నెఱిఁగినవారిలో సగ్రేసరుఁ డని యర్థము. అవి.మణికిన్ = అవిరళ= దృఢమైన, నిజ = తనదియగు, భుజ = చేయి యనెడు, భుజంగమాధిప శేషుని ధృత = ధరింపఁబడిన, భూయువతీమణికి = భూమి యనెడు స్త్రీరత్నము గలవానికిని, శేషుఁడు ఫణామండలమున భూమిని ధరించిన ట్లరాజు తన భుజములు ధరించె నని భావ =<noinclude><references/></noinclude> d3zudblu31r1orn0e6jlujazbyoe1e9 104 233298 590066 2026-10-19T01:58:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. דל ము. విద్వ......ఖమణికి = విద్వత్ప్రవర = శ్రేష్ఠు లగు విద్వాంసు లనెడు, నల= తామరపూవులకు, ఖమణికి = సూర్యుఁ డైనవానికి ( ఖమణి = ఖ = ఆకాశమునకు, మణి = మణిం బోలినవాఁడు; విన్ను మ...' 590066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. דל ము. విద్వ......ఖమణికి = విద్వత్ప్రవర = శ్రేష్ఠు లగు విద్వాంసు లనెడు, నల= తామరపూవులకు, ఖమణికి = సూర్యుఁ డైనవానికి ( ఖమణి = ఖ = ఆకాశమునకు, మణి = మణిం బోలినవాఁడు; విన్ను మానికము; సూర్యుఁడు. ) సూర్యుఁడు తామరల కుంబోలె విద్వాంసుల కీప్రభువు సంతోష హేతు వని భావము. రామరాయాగ్రణీకిక్= రామరాయప్రభువునకు, ముందువచనముతో నస్వయము. వ. అభ్యుదయపరంపరాభివృద్ధిగా నార చియింపంబూనిన భద్రాపరిణ యం బనుమహాస్త్రబంధంబునకుం గథావిధానం బెట్టి దనిన. అభ్యుదయ. . . . . . వృద్ధి = అభ్యుదయ శుభములయొక్క, పరంపర = వరుసల యొక్క, అభివృధ్ధి = పెంపు, కాన్ = అగునట్లు, నారచియింపఁబూనిన బునక్ు నారచియి౦పక్ = నాయొక్క రచియించుటకు, ( ఇచటఁ గరర్థమున షష్ఠి) నేరచి' యించుట కని యర్థము ; పూనిన ఆరంభించినభద్రాపరిణయం బనుమహాప్రబంధంబు నకుజ్, కథావిధానంబు = కథాప్రకారము, ఎట్టి దానినక్. గీ హరిచరిత్రంబు శ్రోతృకర్ణామృతముగఁ దొల్లి సూతుండు శౌనకాదులకుఁ దెల్పి నట్టిరీతిఁ బరిఱిద్ధ , రాధినాథ తిలకమున కిట్లు శుక యోగి తెలుపఁదొడఁ గె 97. తొల్లి = పూర్వకాలమునన్, సూతుండు = ( నైమిశారణ్యంబున మహర్షులకు స త్రయాగకాలంబున సకలపురాణములు జెప్పిన వ్యాసశిష్యుఁడు. ) శ్రోతృకర్ణామృత ము=వినువారి చెవుల కమృతము ( బోలినది ) క౯= అగునట్లు, శౌనకాదులకు= శౌనకుఁడు మొద లగుఋషులకు, తెలిపినట్టి రీతి = చెప్పిన ప్రకారముచే, శుకయోగి= వ్యాసపుత్రుఁడు, పరిక్షి..... తిలకమునకు = పరిక్షితుఁ డనురాజ శ్రేష్ఠునకు, ము న్న శ్వత్థామ ప్రయోగించిన నారాయణాస్త్రముచే గత ప్రాణుఁడై యుత్త రాగర్భంబునఁ బుట్టుటచే నీ రాజునకుఁ బరిక్షి త్తము నామంబు గలిగె. ఇట్లు = ఈకింది ప్రకారము గా, హరిచరిత్రంబు=కృష్ణుని చరిత్రమును, తెలుపఁదొడంగె౯ = చెప్ప మొదలి డెను- సీ॥। ఏవీట సౌధాగ్ర సౌవర్ణకలశంబు = లబ్జకోశంబు లౌ * సమరధునికి నేవీట సతులత నూవిలాసంబులు<noinclude><references/></noinclude> enb833gnxexvi8v8l30t3wtua8us0fj 104 233299 590067 2026-10-19T01:58:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 భ ద్రాపరిణయము, ప్ర్రార్థనీయంబు లౌ , నచ్చరలకు నేవీట హర్మ్యమ శ్రీ ణీవిభావిభన మ భావంబొనర్చుని . భానరులకు నేవీటఁ జంద్రశా , లావితానస్థహా రములు తారావళీ 4 భ్రాంతి నొసఁగుఁ దుంగతరర...' 590067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>78 భ ద్రాపరిణయము, ప్ర్రార్థనీయంబు లౌ , నచ్చరలకు నేవీట హర్మ్యమ శ్రీ ణీవిభావిభన మ భావంబొనర్చుని . భానరులకు నేవీటఁ జంద్రశా , లావితానస్థహా రములు తారావళీ 4 భ్రాంతి నొసఁగుఁ దుంగతరరోహణాచల శృంగతులిత గురురుచిర రత్న కీలిత గోపురంబు సెలఁగు బహువిధసంపద్వి శేషహసిత గోపురం బగునాద్వార + కాపురంబు || 98. వీవీటన్=ఏపట్టణమున, ( కల) సౌధాశంబులు = సౌధ మేడలయూ క్క, అగ్ర=జొనయందలి, సౌవర్ణ = బంగారువికారమైన, కలశంబులు = కుండ అమరధునికి౯ = ఆకాశగంగకున్, అబ్దకోశములు = తామర మొగ్గలు, ఔక్; ద్వారకా పురమునందలి మేడ లాకాశము నంటుచున్నవి గనుక వాని చివర నున్న బంగారుకుండ లు స్వర్గలోకమం దున్న నదిలోని తామరపువ్వులుంబోలె నుండె నని యాశయము. ఇం దు మేడలమీఁద నున్న బంగారుకుండలకు నాకాశగంగలో నియబ్దకోశత్వము సంబంధిం పకున్న నట్లు చెప్పుటచేజ్' అతీశయోక్త్యలంకారము. === రంభ తక్కినమూఁడుచరణంబులం దిట్లు సంబంధాతిశయోక్త్యలంకార మనియే యె ఱుంగునది. ఏవీ ట్= ఏపట్టణమున, సతులసంబులు = సతుల = = స్త్రీలయొక్క, తనూ శరీరములయొక్క, విలాసంబులు = చక్కఁదనములు, అచ్చరలకున్ మొద లగువారికి౯, ప్రార్థనీయంబులు = కోరఁబడఁదగినవి, ఔక్ ; ఈపట్టణమందలి స్త్రీలు రంభాదులకంటె సొగసుకత్తె లని భావము. ఏవీట = వీనగరమున, హర్మ్య... విభవము = హర్మ్య = మేడలయందలి, మణీ - రత్న ములయొక్క, విభా= వెలుఁగుయొ క్క, విభవము = సంపద, విభావరులకు రాత్రులకు, అభావంబు = నాశము, ఒన ర్చున్ = చేయు ఘో, ఇందలి మేడలయందలిమణుల కాంతిచే రాత్రియుం బవలుగా నుం: డె నని తాత్పర్యము. ఏవీట= ఏపురమునందుజ్, చంద్రహారములు, చంద్ర శాల= మేడలమీఁదియిండ్లయందలి, వితానస్థ– మేలుకట్టులయందలి, హారములు =ము త్యాలజాలరులు, తారావళీ భ్రాంతి = నక్షత్ర సముదాయమను భ్రమను, ఒసఁగుజ్= ఇచ్చునో, మేడలు మిగుల నున్న తము లగుటచే నందలి మేల్కట్లయం దున్న జాలదాల =<noinclude><references/></noinclude> s4smdltrbj05nzt7vssa5rjbe3ckshc 104 233300 590068 2026-10-19T01:58:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 79 లోనిముత్యములు నక్షత్రము లని భ్రమ పెట్టుచున్న వని భావము. తుంగ... గోపురంబు = తుంగతర = మిక్కిలి యెత్తైన, రోహణాచల = ( రత్న ముల కుత్పత్తిస్థాన మైన ) రోహణ మనుపర్వతముయొ...' 590068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 79 లోనిముత్యములు నక్షత్రము లని భ్రమ పెట్టుచున్న వని భావము. తుంగ... గోపురంబు = తుంగతర = మిక్కిలి యెత్తైన, రోహణాచల = ( రత్న ముల కుత్పత్తిస్థాన మైన ) రోహణ మనుపర్వతముయొక్క, శృంగ=శిఖరములతో, తులిత = సమ మైన, గురు= పెద్దవి యగు, రుచిర = మమోహరము లైన, రత్న = మణులచే, కీలిత బడిన, గోపురంబు = ద్వారములు గలదియు, బహు......గోపురంబు = బహువిధ కట్టఁ 5 పెక్కు విధము లైన, సంపద్విశేష = వేరు వేరు సంపదల చేత, పరిహసిత తిరస్కరింపఁబ డిన, గోపురంబు = స్వర్గపట్టణము గలదియు, అగు నాద్వారకాపురంబు = అగుప్రసిద్ధ మైనద్వారక యనుపట్టణము, చెలంగు = ప్రకాశించును. మ॥ జలజాక్షుఁ బొడగానఁగా నురలు ని • చ్చల్ వత్తు రక్కోట మలత్రోవ దివినుండి గణియిం పం దానియౌన్నత్యముం దలమే తప్పురమౌళి కేర్పడ సము ద్రంబే మహాఖేయమై యలరంగా వివరింప నేటికిఁ దదీ యాగాధతా నల్పతల్ 1 99. = సురలు = దేవతలు, ( ఇది నిత్యబహువచనము.) జలజాత= ( ఆపురమునఁ కృష్ణరూపమున నవతరించియున్న ) విష్ణుని, పొడ గానఁ గాజ్ = చూచుటకు, అక్కో టకొమ్మలత్రోవక్ = ఆకోట బురుజులమార్గము చేజ్, దివినుండి = స్వర్గలోకమునుండి, డిగ్గి = దిగి, వత్తురు = ఏతెంతురు, దానియాన్న త్యము ఆకోటయొక్క పొడవును, గణియింపన్ = లెక్కించుట, తలమే = శక్యమా? ( కాదని యర్థము.) తత్పురమౌళి కిజ్=ఆనగరశ్రేష్ఠమునకు, ఏర్పడ౯ = స్పష్టముగా, సముద్రంబే సాగరమే, (ఏయ వధారణార్థకము. ) మహాఖేయ మై= గొప్పయగడ్డ యై, అలరంగా = ప్రకాశింపఁ గాజ్, తదీయా గాధ తానల్పతల్ = తదీయ = ఆకందకముసంబంధ మైన, అగధతాజ లోఁతును, అనల్పతల్ = వైశాల్యమునును, వివరింప = వర్ణించి చెప్పుట, ఏటికి౯= ఎందునకుజ్, ( అగును అనుక్రియాపద మధ్యాహార్యము. ) ఈపట్టణమునందలి కోట స్వర్గము వంటి యుండుటచే నచట నుండు దేవతలు కృష్ణమూర్తిం జూచుటకు వచ్చునపు డాకోటకొమ్మలనుండియే దిగి వత్తురు గాన దా నిపొడ వింత యని చెప్ప లే మనియు నాపురము సముద్రములో నుండుటచే ఁ గంధక ము సముద్రమే కావున దానిలోఁతును వైశాల్యమును నధికము లనియుం దాత్పర్యము. ఇందుం బూర్వపద్యమునందలియలంకారమే కలదు. ။ గారుత్మతవితర్ది కలు సైకతములు గా<noinclude><references/></noinclude> ntlak5g6enwbp70hmkx9f41dws98787 104 233301 590069 2026-10-19T01:58:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 60 భ ద్రాపరిణయము, సౌధముల్ గర్భస్థ శైలములు గ శశికాంతకృతచతు శ్రీ పృథములు ఝరులు గాఁ గరిఘటల్ మకరసం ఘాతములు గ నుత్తాలసాలంబు లుల్లోల తతులు గాఁ దతపతాకములు మ శ్రీ త్స్యములు గాఁగ న...' 590069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>80 60 భ ద్రాపరిణయము, సౌధముల్ గర్భస్థ శైలములు గ శశికాంతకృతచతు శ్రీ పృథములు ఝరులు గాఁ గరిఘటల్ మకరసం ఘాతములు గ నుత్తాలసాలంబు లుల్లోల తతులు గాఁ దతపతాకములు మ శ్రీ త్స్యములు గాఁగ నఖిలాంగ నాజనం బప్సరోగణము గాఁ బురలక్ష్మి కల్మిపూ, బోఁడి గాఁగ సతతమంగ ళతూర్యని , స్వనము లెల్ల ఘనతరంగరవంబు లై కడలుకొనఁగ క్షీరవారాశి యో యనఁ జెలువు మిగిలి హరికి శుభకర మై యొప్పు నప్పురంబు - 100. కరిఘ గారుత్మతవితర్దికలు = గారుత్మత - గరుడపచ్చలయొక్క వితర్దికలు= అరఁగు లు, ( మరకతమణులతోఁ గట్టినయరఁగు అని యర్థము.) పైకతములు = ఇసుకతిన్నె కాక్ = కా (గ్రా, సౌథముల్ = మేడలు, గర్భస్థశైలములు = ( సముద్రము ) లోపల నున్న పర్వతములు, కజ్, శశికాంతధములు = శశికాంతకృత = చంద్రకాంతపు రాళ్లతోఁ ( పటిక పురాళ్లతోc) గట్టఁబడిన, చతుష్పధములు = నాలుగు త్రోవలు గలసి నచోట్లు, ( ఇచట మార్గము లనియే యర్థము.) ఝరులు= సెలయేళ్లు, కాక్, 'టల్ = ఏనుఁగుల గుంపులు, ఏనుఁగుల సముదాయము ఘట యనంబడు. (ని) కరిణాం ఘటనాఘటా ( అ ) మకరసంఘాతములు = మొసళ్లగుంపులు, కళ్, ఉత్తాలసాలంబు = ఎత్తైన ప్రాకారములు, ఉల్లోలతతులు గాన్ = పెద్దతరంగములు గార్, అఖిలాంగ నాజనంబు = ఎల్ల స్త్రీల సముదయము, అప్సరోగణముగాన్ = అచ్చరల సముదాయము గా౯, పురలక్ష్మీ = నగరశోభ, కల్మిపూబోఁడి = లక్ష్మీదేవి, కాఁగజ్, పువ్వు + మేను = పూబోఁడి. బహువ్రీహిని స్త్రీవాచ్యం బగుచో నుపమానంబుమీఁది మేనునకు బోఁడి యగు. బా. స. సతత...... లెల్ల = సతత = ఎడ తెగని, మంగళ లైన, తూర్య నిస్వనములు = భేరుల మోతలు, ఘనతరంగ రవంబులు = గొప్పతరంగముల ధ్వనులు, ఐ, కడలుకొనఁగ = దిక్కులను వ్యాపింపఁగా, అప్పురంబు = ఆద్వారక, శ్రీర్లవారాశియా యన౯= క్షీరసముద్రమువలె, చెలువు = కాంతిచే, మిగిలి అతిశ 'లు=ఎ = = శుభసూచకము -<noinclude><references/></noinclude> 79zbwxvpvzt3me66q4ufflt2cktsrxd 104 233302 590070 2026-10-19T01:58:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. యించీ, హరికి౯ కృష్ణునకు, శుభకరమై ప్రకాశించును. 81 = సంతసము గల్గించునది యై, ఒప్పుడో = పాలసముద్రమిసుకతిన్నెల లు మొద లైన వానిచే మిగుల మమోహర మైనది గా వున నం దెప్పుడ...' 590070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. యించీ, హరికి౯ కృష్ణునకు, శుభకరమై ప్రకాశించును. 81 = సంతసము గల్గించునది యై, ఒప్పుడో = పాలసముద్రమిసుకతిన్నెల లు మొద లైన వానిచే మిగుల మమోహర మైనది గా వున నం దెప్పుడు విష్ణువు వసించు చుండును. ఆవిష్ణువే యిప్పుడు శ్రీకృష్ణుఁడై యిం దు వసియించెఁ గాన నిదియుఁ దనధర్మములచేఁ బాలసముద్రముంబోలి సంతసము గలి గించు చుండే నని యాశయము. ఉ॥ మేలిపసిండిమువ్వగమి మించుపతాకలు చిత్రరత్న పొం చాలిక లబ్జరాగకల 4 శద్యుతులు గలచంద్రశాలికా జాలము వెల్చుఁ బట్టణపు సంపదఁ గమైన నిల్చునిర్జర స్త్రీలవిశాలనవ్యమణి దివ్యవిమానవితానమో యనన్ | 101. మేలి......గమిక్= ప్రశస్త మైన బంగారు చిఱుగంటలయొక్క గుంపుచే, మిం చుపతాకలు = ప్రకాశించు టెక్కెములును, చిత్రరత్న పాంచాలికలు=చిత్ర=వ్రాఁత పటములయందలి, రత్న పాంచాలికలు = రత్న పుంబొమ్మలును, ( ని ) పాంచాలికా పు త్త్రికా స్యా ద్వస్త్ర దంతాదిభిః కృతా (అ) అబ్జ.. ద్యుతుల్, అబ్జరాగ పద్మరాగములయొక్క, ( కెంపులతోఁ జేయఁబడిన ) కలశ = కుండలయొక్క, ద్యు తుల్ = కాంతులును ( ఇవి ద్వితీయార్థమునఁ బధములు. ) కలజాలము = పొం దిన మేడలమీఁదియిండ్లు, పట్టణపు సంపద = నగరశోభను, కమైనర్ నీలు... = = చూచుటకు, ...... మోయనిక్ = నిల్చు = ఉండెడి, నిర్జర స్త్రీ = దేవతా స్త్రీలయొక్క, విశా ల=విరివిగల, నవ్య = నూతనమైన, మణి= రత్న ములయొక్క ( రత్నములచేఁ జేయఁబ డిన ) దివ్య = ఆకాశముననున్న, విమాననితానమో యనజ్ = విమానసముదాయమో య నునట్లు ( విమానము = అంతరిక్షమున దేవత లెక్కి సంచరించెడురథము. ) పొల్చుక్= ప్రకాశించును. ఇప్పట్టణమునందలి మేడలమీఁడియిండ్లయం దున్న ప్రతిమలు పట్టణ సౌందర్యముం జూడవచ్చిన దేవకన్యలువలె నాయిండ్లు మిగులం బొడవు గలవి యగుటచే నాకాశమున నున్న వారివిమానములువ లెను బ్రకాశించు చుండె నని తాత్పర్యము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము, చ|| అరుణగభస్తి ము న్నహరహంబును నంబరవీధి నేగఁగాఁ బురనర భర్మహర్మ్య చయ ముల్ గమనంబున కడ్డ మైనచోఁ 11<noinclude><references/></noinclude> agqf5uiqvul4bmxff96ov02s0i97phl 104 233303 590071 2026-10-19T01:59:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 భ ద్రాపరిణయము, దురగములన్ మరల్చి ధృతి తో నగరోత్తరయామ్య పార్శ్వస త్సరణులఁ దే రనూరుఁడువే సం గడపం జను చుండు నిప్పుడు౯ || మున్ను = పూర్వము, అరుణగభస్తి = నూర్యుఁడు (ఎఱ్ఱనికాంతులు...' 590071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 భ ద్రాపరిణయము, దురగములన్ మరల్చి ధృతి తో నగరోత్తరయామ్య పార్శ్వస త్సరణులఁ దే రనూరుఁడువే సం గడపం జను చుండు నిప్పుడు౯ || మున్ను = పూర్వము, అరుణగభస్తి = నూర్యుఁడు (ఎఱ్ఱనికాంతులు గలవాఁడు.) అహరహంబును = : ప్రతిదినము, అంబరవీధి = ఆకాశమార్గమునందు, ఏగఁగాā = పోవు చుండఁగా, పుర.చయముల్, పురవర = ఆగొప్పపట్టణమందలి, భర్మ హర్మ్య = బంగారు మేడల యొక్క, చయముల్ = సముదాయములు, గమనంబునకు = ( సూర్యుని ) నడక కుజ్, అడ్డమైనచోక్, అనూరుఁడు = సూర్య సారథి ( ఊరువులు లేనివాఁడు. ఇతఁడు కశ్యపునకు వినతయందు గరుడున కన్నయై జన్మించెను. ) ధృతి తో=ధైగ్యముతో, తేరు= రథమును, మరల్చి వెనుకకుఁద్రిప్పి, నగత్సరణు లక్= నగర = పట్టణముయొక్క, ఉత్తరయామ్యపార్శ్వ = ఉత్తరపుదిక్కునను దక్కి నపుదెసను నుండు, సత్సరణులక్షా = మంచి త్రోవలచేతను, వెసన్ = వడి గాను, కడ =త్రోలుటచే, ఇప్పుడుజ్ = ఈకాలమునందును ( ఆపట్టణము లేనియప్పుడును ) చనుచుండు = ( మునుపటియభ్యాసమునఁ బ్రక్క మార్గముననే) తేరుపోవుచుండు ను. సూర్యునకు స్వాభావిక మైనదక్షిణోత్తరమార్గములు మునుపు ద్వారకాపురమునం దలి మేడలు దిన్న ఁగాఁ బోవుటకు గడ్డము రాఁగాఁ గల్గె ననియం నిప్పుడు నాయభ్యా సముచేత నే యట్లు పోవుచుండెననియు నుత్ప్రేక్షించుటచే హేతూత్ప్రేక్షాలంకారము. ఫక్ =1 = క॥ చందురుఁ డందలి మేడల సందులఁ జను చుండి కావ్య సంగీతకళల్ సుందరులవలన విని తాఁ జెందెఁ గళానిధి యనం బసిద్ధి ధరిత్రి౯॥ 103. చందురుఁడు, అందలి మేడలసందుల = ద్వారకాపురము నందలి మేడలయొ క్కయిరకటపుఁద్రోవలచేతను, చనుచుండి = పోవుచుండి, సుందరులవలన =( ఢలయం దున్న ) అందక త్తెలవలన, కావ్య సంగీతకళల్ = కావ్య = ( శృంగారాదిరస ములతోడను మాధుర్యాదిగుణములతోడను నలంకారములతోనుఁ గూడిన శబ్దార్థములు గల ) ప్రబంధములను, సంగీతకళల్ = సంగీతము మొద లగుకళలను ( చిత్తరువు వా యుట, గానము, మొద లైన వానియందలి నేర్పు కళ యనంబడును గాని యిచ్చోటఁ గళాశబ్దమునకు విద్యాసామాన్య మనియే యర్థము. ) (ని) అంశమాతే మూలవృద్ధా సుషమా విద్యయో స్తథా (అ) శే.<noinclude><references/></noinclude> lcc95ym9juoxh4we0qkdl3s0bw2jm1n 104 233304 590072 2026-10-19T01:59:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, 83 విని; ( పెక్కు.. సారులు వినుటచే నేర్చి యని యర్థము.) తౌక్, ధాత్రి = భూమియందు, కళానిధియన= విద్యలకు వాసస్థాన మనునట్లు, ( చంద్రునిపదియాఱ వభాగము కళ యనంబడు. అట్టివానిక...' 590072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, 83 విని; ( పెక్కు.. సారులు వినుటచే నేర్చి యని యర్థము.) తౌక్, ధాత్రి = భూమియందు, కళానిధియన= విద్యలకు వాసస్థాన మనునట్లు, ( చంద్రునిపదియాఱ వభాగము కళ యనంబడు. అట్టివానికి వాసస్థానము. ) ప్రసిద్ధిక్ = ఖ్యాతిని, చెం దె= పొందెను. చంద్రుఁడు ప్రతిదినము రేలా పురమార్గమునం బోవుచు నచట నున్న స్త్రీలు చేయు కావ్య గా నాదిగోష్ఠులను విని తా నేర్చి కళానిధి యనుపే రొండె నని తాత్పర్యము. ఇందుఁ జంద్రునికిఁ బేరైనకళానిధిశబ్దమునకు యోగమును ( ఆవయవశక్తిచే ) నేరర్థమును గల్పించుటచే నిరు క్త్యలంకారము. చ|| లలితజలోర్ధ్వయంత్రఝరు లం బస పాడఁగ ధూపధూమకుం తలములు 'కేతుహ స్తకల నక్షా నగ రేందిర విప్పి సొమ్ములం దళియల నుంచెఁ బ్రోవులుగ నాఁ బొలు పౌనవరత్న రానుల న్విలసిలుఁ గాంచనాంచితవ ణిగ్విపణీరమణీయహట్టముల్ ॥ 104. నగ రేందిర = పురశోభ యనులక్ష్మీ, లలితలజ్, లలిత= సుందర మైన, జలోర్ధ్వయంత్రఝకులజ్ = నీటిని మీఁదికిఁ జిమ్ముక్రోవులవలనఁ గలిగిన ప్ర్రవాహము లందుక్, పసపాడఁగన్ = ఎసపు పూసికొని స్నానము చేయుటకు, కేతు హస్త కల నజ్= టెక్కెము లనుచేతుల వ్యాప్తి చేక్, ( చేతులఁ జాచి యని యర్థము. ) ధూప ధూమకుంతలముల్ == పరిమళమునకై కాల్చుకృష్ణావరు మొద లైన వానిపొగ లనుముం గులను, విప్పి, సొమ్ముల = తన దేహమునందలి యాభరణములను, ప్రోవులుగ రాసులుగాను, తళియలయందున్ = ప ల్లెరములం దుక్, ఉంచెనాజ్ = ఉంచెనూ యను నట్లు, పొలు పౌనవరత్న రాసులన్ = ఒప్పెడు వజ్రములు మొద లైన వాని రాసులలోన్, కాంచనాంచిత. . . . . . రమణీయహట్టముల్ = కాంచన = బంగారముతోజ్, అంచిత = ఒప్పుచున్న, వణిగ్విపణీ బజాఱులందలి, రమణీయ = మమోహరములు ( ఆగు ) హట్టముల్ = అంగడులు, విలసిలు = ప్రకాశించును. = ద్వారకాపురమునందలి బజాఱములు పుగలక్ష్మి స్నానము చేయుటకై యూడ్చి పల్లెకముల నుంచినయాభరణములువలె నున్న రత్న రాసులతోడను బంగారు రాసులతో డను నెల్లపుడు నిండి యుండు నని తాత్పర్యము. చ|| సవరము లంచు మబ్బు నఱచుదురుఁ జందురు వంక యంచు సాం కవ మని తత్కళంకము నిగారపు హారము లంచుఁ దారకా<noinclude><references/></noinclude> 8dx2a8phrg5puyiibfkfi1bydfp36mg 104 233305 590073 2026-10-19T01:59:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 భద్రాపరిణయము. నివహము నెంచి తాల్చుటకు నునిదలు మాన్ప మాని యిటు నేర్పునఁ జేకొసఁ బోవఁ బ్రౌఢ తా లుందురు మేడల ముగ్ధ సుందరుల్ ॥ సుద్ధ సుందమల్ = ముగ్ధ లగు స్త్రీలు, ( క్రొత్త జవ్వన...' 590073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 భద్రాపరిణయము. నివహము నెంచి తాల్చుటకు నునిదలు మాన్ప మాని యిటు నేర్పునఁ జేకొసఁ బోవఁ బ్రౌఢ తా లుందురు మేడల ముగ్ధ సుందరుల్ ॥ సుద్ధ సుందమల్ = ముగ్ధ లగు స్త్రీలు, ( క్రొత్త జవ్వనము గలనాయిక ముగ్ధ య నంబడు. ) మబ్బుజ్= మేఘమును, సవరము లంచున్ = చమరీ వాలము లని భ్రమించు చుక్ ) అఱచందురుజ్, ( ఇచట లక్షుణచే లేతచందురు నని యర్థము. ) చందురు వంక యంచుక్ ఆఁడువారు శిరసున ధరించుకొను నాభరణ మనియును (చంద్రవంక), తత్కళంకము = చంద్రునిలోని నల్ల నిమచ్చను, సాంకవ మంచుక్ = జవ్వాది యనియు ను, తారకానివహము = నక్షత్రసముదాయమును, నిగారపుహారము లంచు = శ్రేష్ఠ మైనముత్యాలదండ లనియును, ఎంచి తలఁచికొని (భ్రాంతిపొంది యని య ర్థము. ) తాల్చుటకుక్=ధరించుటకు, నేర్పునన్ = నైపుణ్యముతో, చేకొనఁబోవన్ = చేతితోఁ బుచ్చికొనుటకు యత్నింపఁగాజ్, ప్రౌఢలు నిండుజవ్వనము గలవారు, ఔనువిదలు = ఐశస్త్రీలు, మాన్పెక్ = వానిస్వరూపమును జెప్పి నివారింపఁగా, మాని= విడిచి, ఇటులు = ఈప్రకారము, ఉందురు. = ఆపట్టణమున నున్న ముగ్ధలు మేడలు మిగుల నున్న తముగ నుండుటచే సమీప మున నున్న మబ్బు 'మొద లగువానిం జూచి యలంకారము అని భ్రమపడి ధరింప య త్నింపఁగాఁ బ్రౌఢలు వానిస్వరూప మెఱిఁగినవారు గావున మాన్పు చుండి రని భావము. ఇందు ముగ్ధలకు మబ్బు మొద లైన వానియందు భ్రాంతి గలుగుటచే భ్రాంతి మదలంకారము. చ॥ తగవున శేషుని౯ శ్రుతిపదకమలీలలు నేరఁ డంచు ది వ్యగురుని గావ్యగోష్ఠి నిను మంత యెఱుంగఁ డటంచు సద్వతుం డగుద్విజరాజునుం గడుఁ బ్రభాకరు మిన్కులఁ జిక్కు నంచు నెం చఁగఁగల రప్పురిక్షా నిగమ శాస్త్రకళాచతురుల్ మహీసురుల్ ॥ అప్పురిక్షా = ఆద్వారకాపురమునందున్, నిగమ, చతురుల్ = నిగమ = వేదముల చేతను, శాస్త్ర = మీమాంస మొదలగు వాని చేతను, కళా = గానాదులచేతను ను, చతురుల్ = నేర్పరులు, ( విద్వాంసు లని యర్థము. ) ( చేయవలసిన సత్కార్య ములను, జేయఁగూడనిదుష్కార్యములను బోధించునది వేదము. ) మహీసుకుల్ =బ్రౌ<noinclude><references/></noinclude> 9fmkspe7636qrylpdq4k8xlbrkigl1d 104 233306 590074 2026-10-19T01:59:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. = == 85 హ్మణులు, తగవ్వు౯=( విద్యానిమిత్తమైన ) జగడమునందు, శేషుని = వేయినోళ్లు గలిగి వ్యాకరణభాష్యమును రచియించిన సర్పరాజును ( విష్ణు వీయనయందుఁ బరుండు టచే నీయన కీ పేర...' 590074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. = == 85 హ్మణులు, తగవ్వు౯=( విద్యానిమిత్తమైన ) జగడమునందు, శేషుని = వేయినోళ్లు గలిగి వ్యాకరణభాష్యమును రచియించిన సర్పరాజును ( విష్ణు వీయనయందుఁ బరుండు టచే నీయన కీ పేరు గలిగెను. ) శ్రుతిలీలలు శ్రుతి వేదసంబంధ మైన, పదక మ = పదముయొక్క యుఁ గ్రమముయొక్కయు, లీలలు = విలాసములను, నేరఁ డంచుక్ = తెలిసికొనలేఁ డనియును, వేదమున మిక్కిలి గొప్పవి యగుజట, ఘన య టుండఁ బెక్కండ్రు నేర్చెడు పదక మములు సైతము నేరఁ డని యర్థము. చెవులయొ క్కయుఁ బాదములతో నడక యొక్కయు విలాసములు లేనివాఁ డని భావము. (శ్రుతి= చెవి ; పదకము = పాదములతో నడక ; ) పాములకుఁ జెవులును బాదము లతోడినడకయును లే వని స్పష్టము. దివ్యగురుని = స్వర్గమున నున్న వారి కొజ్జయైన బృహస్పతిని, కావ్యగోష్ఠి క్ రామాయణాది గ్రంథములయొక్క ప్రసంగమును, ఇసు మంతయుజ్=కొంచె మైనను, ఎఱుంగఁ డటంచుకో = నేర్చినవాఁడు కాఁ డనుచు నని యర్థము. శుక్రునితో సహవాససంభావణాదుల నెఱుఁగనివాఁ డని భావము. కావ్యుఁడు=శుుఁడు, (ని) శుక్రో దైత్యగురుః కావ్యః ( ఆ ) సద్వతుండు = పు ణ్యకర్మములు గలవాఁడు. ( నతు. త్రములయం దాసక్తి కలవాఁ డనియు అర్థము. ) అగుద్విజరాజును = అగుచంద్రుఁడును, ( బ్రాహ్మణప్రభు వనియు నర్థము. ) ప్రభాకరు పూర్వమీమాంసావాక్యముల పని యర్థము. సూర్యకాంతులచేత శని భావము. చిక్కు౯= లొంగును. కృశించు నని భావము. అంచున్, ఎంచఁగఁగలరు= లోపముల నెన్నుటకు సమర్థు లగుదురు. = వేదములను, గావ్యములను, సంగీతాదివిద్యలను నెఱిఁగిన ద్వారకాపురవాసు లగుబ్రాహ్మణులకుఁ బదక్రమము లెఱుఁగని శేషుఁడును, గావ్యగోష్ఠి నెఱుఁగనిబృహస్ప తియుఁ బ్రభాకరునకు జడియుద్విజరాజును దుల్యులుగా రని తాత్పర్యము. సకలవి ద్యల నేర్చిన బ్రాహ్మణు లప్పురమునఁ గల కాని ఫలితార్థము. శ్లేషాను ప్రాణితవ్యతి రేకాలంకారము. సీ॥ సమదారిబలభిదా చణు లై మ భాగ సద్యము లేచుఁ బరిఢవిల్లి యనుజాత శౌర్యా త్త , ఘనతరైశ్వర్యు లై దివ్యకల్పు లగుచుఁ | ధేజరిల్లి గురుహితార్థపదా | నరతు లై వరమేఘ<noinclude><references/></noinclude> b3mns8jp7fqldw9rkqb5hqfdsshc2kr 104 233307 590075 2026-10-19T02:17:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 భద్రాపరిణయము. రమణీయహయు లౌచు రమణ కెక్కి సకలస్తుత పవిత్ర , సద్దోత్రు లై పాలి తాఖిలవిబుధు లై యతిశయిల్లి స్థిరసుధ ర్మాధిగతు లయి | చిరవినోద కరసదారంభు లగుచు భాస్వరతఁ దనరి సారతర...' 590075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>86 భద్రాపరిణయము. రమణీయహయు లౌచు రమణ కెక్కి సకలస్తుత పవిత్ర , సద్దోత్రు లై పాలి తాఖిలవిబుధు లై యతిశయిల్లి స్థిరసుధ ర్మాధిగతు లయి | చిరవినోద కరసదారంభు లగుచు భాస్వరతఁ దనరి సారతరభోగతతయశ * స్సాంద్రు లగుచు నింద్రు లన నొప్పు చుండ్రు రా జేంద్రులచట|| 107. ఈపద్యమున రాజులకు నింద్రునకుఁ బోల్కె చెప్పుటచే విశేషణము లన్ని యు రెండర్థముల నిచ్చును. మొదట రాజప్ప మైనయర్థమును బిమ్మట నింద్రపన మైనయ మును వ్రాయఁబడును. = అచటన్ = కద్వారకాపురమునందున్, రాజేంద్రులు - రాజశ్రేష్ఠులు, సమదొ... లై = సమద = గర్వముతోఁ గూడిన, ఆరిబల = = శత్రు సేనలయొక్క, భిదా= చీల్చుటచే, చణులై= నేర్పుగలవారై, (గర్వముతోఁ గూడినశత్రుఁ డగుబలుఁ డనురక్కసునిఁ జీల్చుటచే నేర్పుగలవారలు. ఇంద్రులు ) మహా సద్యములు, మహత్ = గొ ప్పది యగు, ఆహవ=యుద్ధాసక్తియు, భాగ= భాగ్యమును, సద్యములు = మంచివి యగుసత్యాది గుణములు గలవారు, ఔచుస్, పరిఢవిల్లి = ప్రకాశించి, ( మహత్ = గొ ప యగ, ఆహవ = యజ్ఞములయందలి, భాగ= సాలియందు, సద్యములు = మంచి యేర్పాటుగలవారు. అనుజాతలై అనుజాత = సహజ మైన ( తోడఁబుట్టిన) శౌర్య = పూక మము చేతను, ఆత్త = సంపాదింపఁబడిన, మనత రైశ్వర్యులై = గొప్పసం పద కలవారై ( తమ్ముఁ డైవవామనుని యొక్క పరాక్రమము చే సంపాదింపఁబడినయై శ్వర్యము కలవారై, అనుజాత = తమ్ముఁడు.) మున్ను బలి యింద్రు వైశ్వర్య మపహ రింపఁగా నతనితల్లి విష్ణువుకో మనవిచేసికొనె ననియు నాతఁ డదితి కశ్యపులకు ను పేం ద్రుఁ డై జన్మించి బలి నడిగి యెశ్వన్యముం బరిగ్రహించి మఱల నింద్రుని కిచ్చె నని యు భాగవతము. దివ్యకల్పు లగుచు = దేవతలతోఁ దుల్యులగుచుజ్, తేజరిల్లి = ప్రకాశించి, దేవలోక మందలియుత్పత్తి కలవా రగుచుఁ బ్రకాశించి) గురు...లై, గురు = ఉపాధ్యాయునకును, తండ్రి మొద లగుపూజ్యులకును, హిత= మేలైన, అర్థ = వస్తు వులయొక్క, ప్రదాన యిచ్చుటయందు, రతు లై= ఆసక్తులై, ( బృహస్పతికి మేలైన =<noinclude><references/></noinclude> 7oa6mu2as7emqkgcgnenzhspx06ygf4 104 233308 590076 2026-10-19T02:17:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, = = 87 వస్తువుల నిచ్చుటయం దాసక్తి గలవారు.) వర...... లెచున్ = వర = శ్రేష్ఠ మైన, మేఘ = మబ్బు బోలిన, రమణీయ = మనోహర మైన, హయులు= గుఱ్ఱములు గలవా రు. ఔచుక్, రమణ కెక్కీ = ప్రీతి చెంది. (...' 590076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, = = 87 వస్తువుల నిచ్చుటయం దాసక్తి గలవారు.) వర...... లెచున్ = వర = శ్రేష్ఠ మైన, మేఘ = మబ్బు బోలిన, రమణీయ = మనోహర మైన, హయులు= గుఱ్ఱములు గలవా రు. ఔచుక్, రమణ కెక్కీ = ప్రీతి చెంది. ( మేఘము లనెడుమనోహర మైన గుఱ్ఱ ములు గలవారు, (ని) తురాషా ణేఘవాహనః. అ) సకల... లై = సకల = ఎల్లవారిచేతను, స్తుత= స్తోత్రముచేయఁబడిన, పవిత్ర = పావన మైన, సగోత్రులు= మంచికులము గలవారు, ఐ, ( సకల = ఎల్లవారిచేతను, స్తుత స్తోత్రము చేయఁబడిన, పవి= వజ్రాయుధముచే, త్రసద్దోత్రులు జడియుచున్న పర్వతములు గలవారు.) పా లి...... లై, రక్షింపఁబడినయెల్లవిద్వాంసులు గలవారై, (రక్షింపఁబడినయెల్ల దేవతలు గలవారు. ) అతిశయిల్లి = ప్రబలి, స్థిరనుధర్మాధిగతు లయి= శాశ్వత మైనపుణ్యకార్య ముల నెఱిఁగినవా రై, (శాశ్వత మైనసుధర్మ యనుసభను బొందినవా రై (ని) స్యా త్సుధర్మా దేవసభా. అ) చిర లగు చుక్= చిర = శాశ్వతమైన, వినోదకర= సంతసమును గలిగించెడు, సదారంభులు సత్కార్యములు గలవారు, అగుచున్, ( చిరకాల మానందము గలిగించువారును నెల్లపుడు రంభ గలవారును. ) భాస్వర ప్రకాశించు స్వభావముతో, తనరి = ఒప్పి, సార...... లగుచు = సొరతర= మిగులం బ్రశస్తమైన, భోగ = సుఖానుభవము చేతను, తతయళః = అధిక మైనకీర్తిచేతను, సాంద్రులు = నిండిననాకు, అగుచుజ్, ఇంద్రు లన = ఇంద్రులు వలె ఒప్పు చుం ద్రు=ప్రకాశించు చుంద్రు. = ఇందు శ్లేషాను ప్రాణితో పమాలంకారము. చ॥ మును దనపూర్వు లాకు లల ముల్ దీని కాలము పుచ్చుచుండ మై కొని యొకదిక్కున నవతఁ గొన్ని నిధుల్ సమకూర్చుకొంచు ని ట్లొనరుకు బేరుఁ చేరుకొన కుందురు బేరులు పట్టణంబునం దనిశ నవాధి కార్థనిధు లంచిత దానక లాక శానిధుల్ II 108. పట్టణంబునందు = ద్వారకయందున్, అనిశ..నిధుల్ = అనిళ = ఎల్ల పుడు సు, (తండ్రి తాతలనాఁటినుండియు నని యర్థము.) నవ= తొమ్మిదికంటే, అధిక = ఎక్కువసంఖ్య గల, అర్థనిధులు = ద్రవ్యరాసులు గలవారు, కుబేరునకు స్వార్జితము లైన తొమ్మిది ద్రవ్యరాసులు కలవు. ఈపట్టణమున నుండు వైశ్యులకుఁ బూర్వకాలము నుండియు ననేకము లగుద్రవ్యరాసులు గల వని యాశయము. అంచిత నిధుల్ పూజింపఁబడిన దానవిద్యం జంద్రం బోలినవారు, బేరులు = వైశ్యులు, మును=పూర్వ<noinclude><references/></noinclude> 874znc7idhq4scsv3iol4j8ij06yuyk 104 233309 590077 2026-10-19T02:17:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 భద్రాపరిణయము. = కాలమునందు, ( ఇది కాలవాచకము గావునఁ బ్రథమ యయ్యేను. ) కాలాధ్వముల కుం బ్రాయికంబుగాఁ బ్రథమ యగు. బా. కా. తనపూర్వులు తనతండ్రితాతలు, ( విశ్రవసుఁడు మొద లగువారు.) ఆకు అలము...' 590077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>88 భద్రాపరిణయము. = కాలమునందు, ( ఇది కాలవాచకము గావునఁ బ్రథమ యయ్యేను. ) కాలాధ్వముల కుం బ్రాయికంబుగాఁ బ్రథమ యగు. బా. కా. తనపూర్వులు తనతండ్రితాతలు, ( విశ్రవసుఁడు మొద లగువారు.) ఆకు అలముల్ = ఆకులఁ గూరలను, తిని భక్షించి, కాలము పుచ్చుచుండజ్ = కాలక్షేపము చేయు చుండఁగా, మైకొని = అంగీకరించి, ( కుబేరుఁడు ధనము గలవాఁ డయ్యును దండ్రితాత లగుఋషులు తగిన పదార్థములు సంపాదింపలేక యాకులు మొద లగువానిని భక్షించుచుండ నూరక చూచు చుండె భా నని యర్థము. వారు తపస్స్వులు గావున నట్టిపదార్థముల భక్షించు చుండి రని వము. ఒక దిక్కునక్' = ఒకచోటను, ( ఉత్తరదిశయం దని భావము. ) నవత = ( ఉపవాసాదులఁ ) గృశించుటచే, ( తొమ్మిది సంఖ్య చేత నని య యర్థాంతరము. ) న్ని నిధుల్ = కొన్ని ద్రవ్యరాసులను, సమకూర్చుకొంచుకో = సంపాదించుకొనుచు, ఇ ట్లొనరుకుబేరు=ఇట్లుండుకు బేరుని, పేరుకొన కుందురు. ఉచ్చరింప కుందురు. ఆపురమునందలి వైశ్యులు పూర్వము నుండియు ననేక కద్రవ్యరాసులు గలవారునువృద్ధులకు సౌఖ్యము గలుగునట్లు వ్యయపఱుచువారును దానము సేయువారును గానఁ దాను మి గులం గృశించి తండ్రి తాత లాకులఁ గూరలు దినుచుండఁగా నూరకుండి క్రొత్తగా ఁ గొ న్ని ద్రవ్యరాసులు సంపాదించినకు చేరుని పేరు సైతము దలంప నిష్టపడ రని యర్థము. వ్యతిరేకాలంకారము • క|| హల రేఖలు లక్ష్మీకర విలసనములు బహుళభద్ర గలిగి హరిచరణసదృశత నలరుదు రలఘుబల మొప్ప విభ మగతులుం నప్పురిశూద్రుల్ || 109. ఇందు శూద్రులు తమజన్మస్థాన మైనవిష్ణుపాదముంబోలి యున్నా రని చెప్పు టచేఁ బెక్కు పదములను రెం డర్థములు గలవు. అప్పురిశూద్రుల్ = అవ్వీటియం దున్న శూద్రులు, హల రేఖలు: = నాగలిచాళ్లు ను, నాఁగలియాకారము గల రేఖ అని పాదపర మైనయర్థము. అచటిశూద్రులు పె క్కు నాఁగళ్లు గలవా రనియును భగవంతునిపాదమునందు నాగళ్లం బోలిన రేఖలు గల వనియును సర్థము. లక్ష్మీకరవిలసనములు = ఐశ్వర్యము గలిగించు చేష్టలును, లక్ష్మీ దేవి యొక్క చేతియందలి ప్రకాశము లని యర్థాంతరము. శూద్రులు సంపదలను గలిగించు పనులఁ జేయువా రనియును లక్ష్మీ దేవి విష్ణునకుఁ బత్ని గావున నాయన పాద 'మొత్తు నపు డామెచేతికాంతు లందుఁ బ్రసరించు చుండె ననియు నర్థము. బహు..........<noinclude><references/></noinclude> nbf47p3ihkqglzj9euhs99ewgze8k8r 104 233310 590078 2026-10-19T02:18:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమ శ్వాసము, 89 గతులు = బహుళ = అనేకము లగు, భద్ర = శుభములయొక్కయు, విభ్రమ = భూ క్షణములు మొద లగువానిని ధరించుటచేఁ గల్గు కాంతి యొక్క యు, గతులు= లను, అ నేకము లగు నెద్దులయొక్క విలాసముల...' 590078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమ శ్వాసము, 89 గతులు = బహుళ = అనేకము లగు, భద్ర = శుభములయొక్కయు, విభ్రమ = భూ క్షణములు మొద లగువానిని ధరించుటచేఁ గల్గు కాంతి యొక్క యు, గతులు= లను, అ నేకము లగు నెద్దులయొక్క విలాసముల నియేని యర్థము. ( బహుళ = అధిక మైన, భద్ర = శుభముల నిచ్చెడు, వి= పక్షి యొక్క (గరుఁడుఁడు ) భవ = సం చారముచేత, గతులు = గమనములను, గరుడవాహనమునం బోవునది యని పాదపర మైనయర్థము. ) కలిగి= పొంది, అలఘుబలము = గొప్పదార్థ్యము, ఒప్ప= ప్రకాశిం పఁగా, హరిచరణసదృశశక్= విష్ణువు పాదముతోడి సాదృశ్యముచేత, నలరుదురు = ప్ర కాశింతురు. శ్లేషానుప్ర్రాణితో పమాలంకారము. గీ॥ బలపదుత్తుంగరూపపై । భవ మతిస్థి రాభరణ తండ శోభితరుచి శ్రితఘనాళి సదావన శ్రీ శ్రీయుఁ గలిగి పొలుచుభూభృన్ని భంబు లప్పురి నిభములు 110. ఈపద్యమున నేనుఁగులకుఁ బర్వతములతో సాదృశ్యము చెప్పుటచేఁ దక్కిన పదము లన్నియు సుభయధర్మములం జెప్పును. య భూభృన్ని భములు పర్వతములతో సమానములు, ఇధములు == ఏనుఁగులు, బలవ...... వైభవము = బలవత్ = మిక్కిలి బలము గల, ఉత్తుంగ = మిక్కిలి యెమైన, రూప వైభవము = ఆకారముయొక్క యతిశయమును ( ఇది రెంటికి సమము) అతి... లీల= అతి=మిక్కిలి, స్థిరా= భూమికి, ఆధరణలీల = భూషణములయొక్క శోభ సని యేనుఁగుపకము. అతి=మిక్కిలి, స్థి^"= భూమియొక్క, భరణలీల = మోచుట నక్రీయ ఇని పర్వతపరము. తత.. రుచి = తత= విశాలమైన, గండ = చెక్కులయు క్క, శోభిత-దీప్తమైన, మచి= కాంతి పని యేనుఁగుపరము. తత= విశాలము లగ గండ = రాతి పలక ల యొక్క, శోభిత = దీప్తమైన, రుచి = తేజస్సు నని పర్వత పరము. శ్రితఘనాళీన్ =ఆశ్రయించిన అధిక మైనతుమ్మెదలను, ఇంట వెళిశబ్దము జాత్యైకవ చనము. ఆశ్రయించిన మేఘసముదాయము వని పర్వతపరము. సదావనశ్రీయు = ఎల్లపుడు ఐదోదకశోభ నని యేసుఁగు పర మైనయర్థము. సదావఃశ్రీయనుచో, సదా=దాయనునతరముతోఁ గూడినదియు, అవ= వకారముతో శూన్యమైనదియు, ' న ' యను దానియొక్క శోభ నని యర్థము. సనావన యను దానియందు 'చా' య నక్షరము నుంచి వకారమును దీసి ' న ' యనుకాణం గలువఁగా దాన యని యుం డును. దావశబ్దమునకు మీద మని యర్థము. (ని) మదో దానం (అ) ఎప్పుడును 12<noinclude><references/></noinclude> 6h54ilkijb4zs6pqwocwk95n3f304wx 104 233311 590079 2026-10-19T02:18:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 భ ద్రాపరిణయము. వశోభ శని పర్వతపుము. కలిగి—పొంది, అప్పురిక్ = ఆపట్టణమందు, పొల్చున్ = ప్రకాశించును. ఇం దలంకారము వెనుకటియట్లే యెఱుంగునది. చ|| ఒద వెడు నాత్మవేగమున కోడి సమీరణ పంచకం...' 590079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 భ ద్రాపరిణయము. వశోభ శని పర్వతపుము. కలిగి—పొంది, అప్పురిక్ = ఆపట్టణమందు, పొల్చున్ = ప్రకాశించును. ఇం దలంకారము వెనుకటియట్లే యెఱుంగునది. చ|| ఒద వెడు నాత్మవేగమున కోడి సమీరణ పంచకంబు దాఁ బదములఁ బట్టెనో యనఁగఁ బంచవిధాంచిత ధార లొప్పఁగాఁ బ్రదరములట్ల 'యోడి యిరు, పార్శ్వములం దముఁ గొల్చుచుండె నాఁ బొదు లిరుగేవలం బొదలఁ బొల్చు మహాజన నాశ్వముల్ పురి౯ | మహాజన నాశ్వముల్ = మిగులవడి గలగుఱ్ఱములు, ఒద వెడు నాత్మ వేగమునకు = తగుపెట్టితమయొక్క (గుఱ్ఱములయొక్క ) శీఘ్రగమనమునకు, ఓడి= అపజయము నొం ది, సమీరణపంచకంబు = ప్రాణాది వాయువులు, పదములన్ = ( అశ్వములయొక్క ) సాదములను, పటైమో యనఁగజ్=ఆశ్రయించెనో యనునట్లు, పంచవిధాంచితధార లు = పంచవిధ = ఐదు విధముల చేత, అంచిత = ఒప్పుచున్న, ధారలు=గమనవి శేషము లు, ( ని) ఆస్కందితం ధోరితకం రేచితం వర్గితం ప్లుతం గతయోమూః పంచధారాః. అ. అతి వేగము నతిమందము గాని సమమైన గతి యాస్కందితము. అంతకంటే నధిక చతురమైన గతి ధోరితకము. తాళగతితోఁ దిరుగుట కేచితము. నేగముతోఁ గూ డి కాళ్లుమీఁదికిఁ గదలించుచుఁ బోవుట వవితము. పోవునంతదూరమును సమముగా నేగము గాఁ బోవుట ఫ్లుకము. ఒప్పఁ గాద్ = ప్రకాశింపఁగాన్', అట్లు = ఆవాయువు లువలెనె, ప్రదరములు = బాణములు, ఓడి= అపజయము నెంది, ఇరుపార్శ్వములన్ = రెండుప్రక్కలయందును, తముē = ఆయశ్వములను, కొల్చుచుండె నాక్ = సేవించు చున్నవో యనునట్లు, పొదులు = తూణములు, ఇరుగ్రేవలన్ రెండు పార్శ్వముల యందును, పొదుజ్= ప్రకాశింపఁగాజ్, పురి = ప్రకాశించును. ==== పట్టణమునందున్ పొల్చు = = ఇందు ధారలను గమం వేగమున కోడి పాదములం బడిన వాయువు లని యు త్ప్రేక్షించుటచే నుత్ప్రేక్షాలంకారము. చ॥ లలితమణీశిరోగృహము శ్రీ లక్షారహీఁ దోఁప విమానలీలల" డల మగురత్న కుట్టేమశ తంబులఁ దోఁప శతాంగరీతులం బలు నెలరాలఁ జాటీ పిదపం జని హెచ్చఁగ స్యందనస్థితిం వెలుపుచు నూరఁ వీప గనుఁ దేరులు పేరులు సార్థకంబుగా ౯ ||<noinclude><references/></noinclude> kgghwxg74z7kfe4r4hggx80m5vxb30i 104 233312 590080 2026-10-19T02:18:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 91 తేరులు= ఆగదములు, లలితలన్, లలిత = సుందరమైన, మణీరోన్ప హముల = మణులసంబంధమైన ( మణులతోఁ గట్టఁబడిన ) మేడమీఁదియిండ్లయం దున్, రహీజ్ = బాగుగా, జోఁపన్ = ప్రతిఫలించుటచే, విమా...' 590080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 91 తేరులు= ఆగదములు, లలితలన్, లలిత = సుందరమైన, మణీరోన్ప హముల = మణులసంబంధమైన ( మణులతోఁ గట్టఁబడిన ) మేడమీఁదియిండ్లయం దున్, రహీజ్ = బాగుగా, జోఁపన్ = ప్రతిఫలించుటచే, విమానలీలల = విమానము లయొక్క విలాసములను, దలము= తఱచు, అగరత్న కుట్టిముకతంబులన్ = అగురత్నము లయొక్క కట్టడపు నేలల యొక్క నూఱులందు (అనేకము లగుమణులు దాపినభూము లయం దని యర్థము. ) తో (పన్ = ప్రతిబింబించుటచే, శతాంగరీతుల నూఱుశరీర ములయొక్కప్రకారములకును, బలు నెలరాలతో = పెంద్రకాంతపు రాలయందుజ్, జాతీకని= జరిగిపోయి, పిదప = కరవాశను, హెచ్చరళ్=ఆతిశయింపఁగాను, స్యంద స్థితిక్ = జాబుట మొక్కకితిని, తెలుపు రు= ప్రకటించుచు, పేరులు=కథ నామములు ( విమాన, శతాంగ, స్యందన నామములు ) సార్థకంబునన్ = అర్థముతోఁ గూడిన వగునట్లు, ఊరజ్ ద్వారకాపురముశంకు, తీరుగురు = సొగసుగమందును. ఆపురమునందలికథములు మేడలమీఁదియిండ్లయందుఁ బ్రతిఫలించుటచే విమా ననామమును, రతనపు నేలలందుఁ బ్రతిబింబించుటచే శతాంగ నామమును, బటికపుగా లయంను జాఱుచుం బోవుటచే స్యందన నామమును సార్థకము చేసికొనే పని యర్థము. విమానము.____మనమంచుఁ బక్ష్మితో సాదృశ్యము గలది. ఈ పే రధములు మేడలనికాం దిభాగము:'ఁ బ్రతిఫలించుటచే సార్థక మయ్యెను. ఆకాశముకం బోవునట్లుండె ఇవి భావము. శతాంగము = నూఱంగములు గలది. ఈశబ్దమునకు నూ అవయవములు గల దని యద్ధ మైనను బ్రకృతమున నూలు శరీరములు గల దని గ్రహింపవలెను. ఈ పేరు సెక్కువత్న పు నేలలందుఁ బ్రతిఫలించుటచే పార్థక మయ్యెను. ఒక్కొక్క కథ ఓ పెక్కుస్థలములఁ గాల్పించుటచేఁ బెక్కు లాకారములు గలట్లు కనపడె నవి భావము, సందము: = జాఱుచుం బోవుంది. ఈ పేరు నున్న నిపటికపురాలమీఁద జాఱుటచే ఇస్థనంత మయ్యెను. సీ। సంగీతనృత్యకౌ , శలము 'మెచ్చఁగ బళె గాయన్న టీ కైశికములు నిమిరి దంపతీపరిణయవా । దములుదీస్పిబలె వే స్వపథశ మంపుని । ర్వట్టుచే బలె రతి శ్రాంతాంగ నాస్యఘ + గృజల నూని<noinclude><references/></noinclude> mr8qnacbx2s179zoct5tup16wf41drx 104 233313 590081 2026-10-19T02:18:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 భ దాపరిణయము. సాంక వమృగమద చంద్ర, సౌరభములు గైకొసంగబలె నం గళ్ల మెలఁగ్రి రంగమగమనచాతురికి నోడి వింతసిగ్గునఁ దనయెక్కిరింత వడిగ నడవమి నసంగ జడ నగు నడక లక్షర సందొలయు చుండు మలయమం ద...' 590081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>92 భ దాపరిణయము. సాంక వమృగమద చంద్ర, సౌరభములు గైకొసంగబలె నం గళ్ల మెలఁగ్రి రంగమగమనచాతురికి నోడి వింతసిగ్గునఁ దనయెక్కిరింత వడిగ నడవమి నసంగ జడ నగు నడక లక్షర సందొలయు చుండు మలయమం దానిలుండు| = 113. మలయ......లుండు = మలయపర్వత సంబంధ ముమందవాయువు. ( దక్కి నపుగాలి ) ఆందక్=ఆపురము సంగీ......శలము = సంగీత = వానము యొక్క యు, నృత్య = ( అవయవములచే భావము సూచించు) ఆట యొక్కయు, కౌశలము= నైపుణ్యము, మెచ్చఁగబలెజ్ = మెచ్చుటకపవలెను, గాయములు, 'గాయన్నటీ = పాడుచున్న-ర్త జలయొక్క, కైశికములు = కేశపాశములను, నిమిరి = స్పృశించి, మెప్పు గలుగు నట్లు విద్యాని శేషముం జూపినవారిశిర మేని శరీర మేని స్పృశించుట లోక దృష్ట ము. నేనవలన్ = తెల్లవాఱుజాములందు, దంపతి....దములు = దంపతి = భార్య భర్తలయొక్క, ప్రణయవాదములు = పొలయలుకలను, తీర్పబలెజ్ = తీర్చుట వలె, సౌభగవాక్షుకోటిక్, సౌధ = మేడలయందలి, గణాక్షకోటికా = కిటికీలసము రాయ మును, దూఱి= ప్రవేశించి, పొలయల్కచే మార్మోగ మిడినభార్యాభర్తలు మన్మధో ద్దీప్ప మైనచల్ల గాలి సోక్రినంతనె మానము నిడిచి యభిముఖు లగుటచే లేఁతవాయువు లు వారికలకం దీర్చుట కందుఁ బ్రవేశించెనో యనునట్లుత్ప్రేక్షించెను. = = స్వపథ......చేజ్, తనమార్గామాసమునఁ గలిగిన దప్పి చేతను, బలెక్షా=వలెక్ రతి...... జలము. రతి=సంభోగముచేతను, ప్రాంతా అలసిన, అంగనా జ యొక్క, ఆస్య= మోమునందలి, ఘర్మజలము = చెరుటనీటిని, ఆని = ద్రావి, క్రీడలచే వలసిన స్త్రీల చెమ్మట లాఱునట్లు వారిమోమునఁ బ్రసరించి యని యర్థము. సాంక... ...ములు = సాంకవ = జవ్వాదియొక్కయు, మృగమద కస్తూరియొక్కయు, చంద్ర=కప్పుకముయొక్కయు, సౌరభములు = పరిమళములు, (ని) ఘనసార శ్చం దౌసంజ్ఞః- అ. కైకొసంగబలెజ్ = చేకొనుటుపలె, అంగళ్లన్ బజాజములయందు, మెలఁగి= సంచరించి, తనయెక్కి ఇంక = త్వ వాహన మైనయిత్రీ, పుర...... నాగురి కిన్ = పుర= పట్టణమునందలి, తురంగము = గుఱ్ఱముల యొక్క, గమకవాతురికీజ్= న ఒక్క నేర్పువుజ్, ఓడి, వింత సిగ్గువ = అపూర్వ మైన సిగ్గుచేతను, ఇడవమి నగంగ = =<noinclude><references/></noinclude> ddgdf9rsbwp0m4w5iflp6a80knhhvjv 104 233314 590082 2026-10-19T02:18:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రధమాశ్వాసము. 93 నడవకపోవుటచేత మో యనునట్లు, జడనగునడకలు= మెల్లనినడకలు, అడరజ్=కలు కఁగా, ఒలయు చుండుకొ= సంచరించు చుండును. ఉ ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. సీ॥ అమితరసప్రౌఢి, నలరెడు సరసుల నెన...' 590082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రధమాశ్వాసము. 93 నడవకపోవుటచేత మో యనునట్లు, జడనగునడకలు= మెల్లనినడకలు, అడరజ్=కలు కఁగా, ఒలయు చుండుకొ= సంచరించు చుండును. ఉ ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. సీ॥ అమితరసప్రౌఢి, నలరెడు సరసుల నెనయుటవలనఁ బ ద్మిను లనంగ లలిత బంధవి శేష శ్రీ ములమహాభోగులఁ దనుపుటవలన భోగిను లనంగ ఘనత రాగముల పెం పెనసి పల్లనలాభ గరిమ దాల్చుటఁ గల దజ్జులు వినుతింపఁ దగు నెల లందుచు మనుటచే సురుచిర మణు లనంగఁ బ్రబలి తతమంజులాస్యని భమసమృద్ధు లలరఁ బతిభరతరహస్య 4 ములను వలఁతు లగుచు రంభాదులను గెల్చు . సొగనునఁ బురి నఱలు చుందురు వారసుందరులు భళిరె॥ 114. అమితరసప్రౌఢిజ్ = అమిత= కొలఁదిలేని, వస = అనురాగ మనెడు జలముయొ క్క, ప్రౌఢిజ్=ధరించుట చేతన్, అలరెడుసర సుబక్ = ప్రకాశించెడుగ సికు లనుకోలఁ కులను, ఎనయుటవలనన్ = పొందుటపలఁజ్, పద్మినులు = పద్మినీ జాతి స్త్రీలు, ( తామ కలతలు, ) అశంగ౯, లలితషముల లలిత = సుందర మైన, బంధవిశేషము లక్ = వేర్వేరు బంధముల చేత, మహాభోగులన్ = గొప్పసుఖము గలవా తముసర్సములకు తనుపుట౯=తృప్తి నొందించుట చేత, భోగినులు = వేశ్యలు) భోగస్త్రీలు, ( నాగ కాంతలు, ) అ:ంగ= అనుఇట్లును, ఘనత పెంపు, మంతక్ = గొప్పతనము చే త, రాగముల పెంపు ==కల్యాణి మొదలగు రాగముల గొప్పతన మనెడు ( ఘఇతర – మీ క్కిలిగొప్ప లగు, అన=వృక్షములయొక్క, పెంపు = అభివృద్ధిని, ) ఎ-నీ ఆ పొంగి, పల్లవలాభగరిమ = పటు అను చిగురుటాకుల యొక్క ప్రాప్తి వలని గౌరవమును, తాల్చు ట౯=ధరించుటచేత, కలకంఠులు మధుర మైన కంఠధ్వని కలవారు ( రోయిలలు ) అసఁగన్ = అగునట్లును, = తెలిసినవారు, వినుతింపన్ = స్తుతింపఁగా, తగు వె తజ్ఞ = ہے<noinclude><references/></noinclude> kjr1s8p323ve761lftqqozhlmxlvtzx 104 233315 590083 2026-10-19T02:19:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 = భ ద్రాపరిణయము, = సుఖముగ నుం = మనోహ లలు=తగినవిలువలను, అందుచున్ = పుచ్చికొనుచున్, మనుటచేన్ డుటచే, సురుచిరమణులు = మంచి కాంతి గల స్త్రీలు, ( సురుచిరమణులు : ము లగుమణులు ) అశంగన్ = అనున...' 590083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>94 = భ ద్రాపరిణయము, = సుఖముగ నుం = మనోహ లలు=తగినవిలువలను, అందుచున్ = పుచ్చికొనుచున్, మనుటచేన్ డుటచే, సురుచిరమణులు = మంచి కాంతి గల స్త్రీలు, ( సురుచిరమణులు : ము లగుమణులు ) అశంగన్ = అనునట్లును, ప్రబలి= ప్రఖ్యాతి గాంచి, తత......ద్ధు లు తత = నిశాలమైన, మంజుల = ఒప్పిదమైన, ఆస్య = ముఖము యొక్క, విభమస వృద్ధులు = విలాసొతీశయములు, ( తత = వీణాది వాద్యములయొక్కయు, మంజు=మృ దువైన, లాస్య = నృత్యముయొక్క ము, విభ్రమసమృద్ధులు = విలాసములు, ) అలర= ప్రకాశింపఁగాక్, ప్రతిభన్ = బుద్ధివి శేషము చేతను, తరహస్యములను = = క్రీడలయంద లికిటుకులందు, పలఁతులు = నేరుపుగలవారు ( ప్రతి లన్ = ప్రతి = ఎల్లవియు వ గ, భ = భావములయొక్కయు, ర= రాగముల యొక్కయు, త = తాళములయొక్క యు, “శ్లో॥ భకాకో భావవాచీస్యా ప్రకారో రాగవాచకః తకారోతాళ వాచీ స్యా త్య్రయంభరతముచ్యతే ” రహస్యములన్ = కిటుకులందు, వలఁతులు = నేర్పకులు) రంభా దులన్ = గంభ మొద లగువారిని, గెల్చు సొగసునన్ = గెల్చు సౌందర్యముతోజ్, సుందులు = వేశ్యలు, పురిన్ = ద్వా:కయందుక్, వఱలు చుందురు = ప్రకాశించు చుందురు. భళిరె= ప్రశంసనార్ధకము. శిష్టకపకాలంకారము. 22 = సీ॥ కలికి యెత్తుల కేమి కలువ నీ విపు డిము వేరే యికుడు నింయఁ గోరఁ దగదు చెలున మల్లికల ను శ్రీ స్థితిఁ జూపు మది తావు లంటి చూచినఁ దోఁచు నడుగ నేల తిలకింపు మెలతామ కలవండ లొసఁగుము నైన గొప్పఁగా వలసినను గొనుము విలువ యెద నలకు బంతుల నిమ్ము చను బంతు లిప్పు డంటినను గందు ననుచు నర్మోక్తి రచనల ననుచువేక్కఁ దము నల కము మేటి చె యమ్ములఁ గని సరసతలు చూపువిటులకు సరము లిడుచుఁ బుష్పలావిక లుంచు రప్పురము నందు| హ 115.<noinclude><references/></noinclude> 7q8ekuijj6l2i7ym4mfyza1gk6nb3ba 104 233316 590084 2026-10-19T02:19:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 95 ఈ బువ్వు లమ్మునించులకును వానిం గొనవ జివిటులకును జరిగి వసంభాషణము రెండర్థములతోఁ జెప్పఁబడియె. - కలికి= ఓసుందరీ, ఎత్తులకు= పూలదండలకు, ( పురుషుని వలచి యువిద లిచ్...' 590084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 95 ఈ బువ్వు లమ్మునించులకును వానిం గొనవ జివిటులకును జరిగి వసంభాషణము రెండర్థములతోఁ జెప్పఁబడియె. - కలికి= ఓసుందరీ, ఎత్తులకు= పూలదండలకు, ( పురుషుని వలచి యువిద లిచ్చుసొమ్మున కని యర్థాంతరము. ) ఏమి? కలువ= కలువపూవును, ఈవు = నీవు; ఇపుడు, ఇమ్ము = ఒసఁగుము. ( కలువక్షా = నీతోఁ గలియుటకు, నీవి — పోఁకముడిని, ( ని ) స్త్రీ కటీవస్త్రబంధేపి నీవి పరిపణేపిచ్చ అ. ఇపుడు, ఇమ్ము = ఒసఁగు మని రెం డవయర్థము. ) ' కలుప¥ ' అనునది రెండవయర్థమున గ్రామ్యము. ఇది నిటులవచన ము. నేరే= మఱియొక ప్రకారము చేతనే, ఇడుదున్ = ( నీ వడిగిన కలువపూవు ) నిచ్చె దను. ఇందు = ఈదండయందు, ( దండయం దున్న కలువపూవు నని యర్థము) కోర౯=అ పేక్షించుట, తగదు = యుక్తము కాదు. ( వే= శీఘ్రముగజ్, రే= రాత్రి కాలమునందుజ్", ఇది కాల వాచకము గావునఁ బ్రథమ యయ్యెను. ఇడుదుఱో = ( నీ వి) నిచ్చెదను; ఇందు = అంగడియందు ( పగటికాలమం దనియేని యర్థము. ) కోరజ్= నీవి న పేక్షించుట, తగదు = యుక్తము కాదు.) ఇది పుష్పలావికావచనము. ఇపే ముందు నెఱుంగునది. చెలువ = ఓప్రియభాషిణీ, మల్లికలన్ = మల్లి పూవులను, సుస్థితిక్=మంచియునికితో, చూపుము = కనుపఱుపుము. చెలువ యను పదమును రెం డనయర్థమున ముందరీమువర్ణముతోఁ గలిపి చెప్పుటచే వెనుక వాక్యము నండలిసంబోధ నమే యిందు గ్రహింపవలెను. ఓకలికి. అల్లికలక్ = బంధములందు, చెలువము= చక్కఁదనమును, సుస్థితిక్ = మంచినిలుకడతో, చూపుము = కనుపఱపుము.) పఱువ ము దప్ప మల్లెపూవులం జూపు మని యర్థము, బంధనైపుణ్యముం దెలుపు మని య ర్థాంతరము . అది = ఆవుష్పసముదయము, బంధనైపుణ్య మని యర్థాంతరము. తావులు= పరిమళములను, అంటి చూచినన్ = పరీక్షించినయెడజ్, తోఁచుక్= కాన్పించును, ( తావులు కళాస్థానములను, అంటీ చూచినన్ = స్పృశించి చూచినయెడల, తోఁ చుక్=కాన్పించును ) అడుగā = ప్రశ్న నేయుట, ఏల = ఎందులకు, పరిమళముల నుబట్టి చూచిన మల్లియలు మంచిస్థితియం దున్నవో లేవో తెలియును. ప్రశ్న ముతో నేమిప్రయోజన మని యర్థము. తావు లంటిచూచిన చెలువ మున్నది యో లేదో తెలి యును. ప్రశ్నముతో నేమిప్రయోజన మని రెండవయర్థము. == = తిలకింపుము = ఇటు చూడుము. ఎల తామరలదండలు = వాడని తామరపూవులు దండలను, ఒసఁగుము=ఇమ్ము. [ మెలఁతా ! = ఓ స్త్రీ ! మరల = నేవెనుకకుఁ బోను తిలకింపు=ఇటు చూడు. దండలు = నీపాపులను ( బహువచన మాధిక్యముం దెలుపు ను.) ఒసఁగుము = ఇమ్ము. ] వాడని తామరపూలదండ లి మ్మని యర్థము. నీప్ర్రాపు<noinclude><references/></noinclude> fq9brskz8cgrd7izejco470vlrqbz8y 104 233317 590085 2026-10-19T02:19:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 భ దాపరిణయము. గలిగిన మరలి యింటీకిఁ బో నని యజ్ఞాంతరము. నెనరు= ప్రేమము, ఒప్పజ్ = ఒప్పు నట్లుగా, కావలసినక్ = అవశ్య మైనచో, కొనుము = ( తామరదండలను ) వెలయిచ్చి పుచ్చికొనుము. ( నెనరు= కృతజ్...' 590085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 భ దాపరిణయము. గలిగిన మరలి యింటీకిఁ బో నని యజ్ఞాంతరము. నెనరు= ప్రేమము, ఒప్పజ్ = ఒప్పు నట్లుగా, కావలసినక్ = అవశ్య మైనచో, కొనుము = ( తామరదండలను ) వెలయిచ్చి పుచ్చికొనుము. ( నెనరు= కృతజ్ఞత, ఒప్పఁగా= ఒప్పునట్లుగా, వలసిన౯ = ప్రేమిం చినయెడల, కొనుము = నాపావును గ్రహింపుము. ఈయర్థమున నిది 'వలచినక్ ' అని యుండవలెను. ) అవశ్య మైనం దామరదండల నిచ్చెద నని యర్థము. ప్రేమిం చినం బ్రౌ పిచ్చె నని యర్థాంతరము. నిలువ= వెలచేతను, వెల యిచ్చి యని యర్థ ము చేకొనియెదక్ = కొందును, అలరుబంతులతో = వూవు చెండ్లను, ఇమ్ము; (విలు వక్= వెలను, చేకొని = ముందు గ్రహించి, ఎదక్=లొమ్మునందు, అలరుబంతులన్ = ప్రకాశించుబంతులం బోలినపదార్థములను (స్తనములను) ఇమ్ము.) వెల యిచ్చికొం దుసు పూలబంతుల ని మ్మని యర్ధము. వెల ముందు ప్రుచ్చికొని బంతులం బోలినవాని ని మ్మని యజ్ఞాంతకము. చనుబంతులు= యుక్తము లగు పూల బంతులు, ఇప్పుడు= ఈకాలమున, అంటి నక్ = స్పృశించినయెడల, కందున్ = వాడిపోవురు. ( చను బంతులు = బంతులం బోలి నకుచములను, ఇప్పుడు, అంటినన్ = ముట్టికొనినయెడల, కందు = చూతును. ) పూ లుంకు లిపు డంటి, వాడిపోవు కని యర్థము. స్తవములు స్పృశించినం జూకు నని యద్ధాంతరము. అనుచుజ్=ఇట్లు పలుకుచుకో, నర్మోక్తిక్ = పరిహాసపుమాటల చేతను, రచన లన్ = పూవులదండలఁ గూర్చుట యందలి నైపుణ్యముచేతను, ననుచు నేడ్కā = మొల చెడుకుతూహలముకో, తమ్ముజ్= (పుష్పలావికలను) అలరమ్ము మేటి చె టి చెయమ్ముల అలకు=పువ్వులను, అమ్ము= అమ్మెశుశెట్టి, మేటి: టి చెయమ్ములన్ = గొప్ప చేష్టలను, (అ లకు=పువ్వులు, అమ్ము= బాణములుగాఁ గల, మేటి = శూరునియొక్క, చెయదమ్ము లక్=వికారములకు, మన్మధవికారముల నని యర్థము.) కని= చూచి, సరసతలు = శృంగారాదిరసజ్ఞానమును, చూపువిటులకు = కనుపఱి చెడుసొగసుగాండ్రకు, సరము లు=పూలదండలను, ఇడుచుక్ = అమ్ముచుకో, అప్పురమునందు క్=ఆద్వారకయందు, పుష్పలావికలు= పువ్వు లమ్ము స్త్రీలు, ఉందురు. నీని + ఇపుడు = నీవిపుడు. నీవి య నునది ఏవ్యూదులలోనిది యగుటచే వైకల్పిక సంధి గల్గెను. ఏమ్యాదులయం దిత్తునకు సంధి వైకల్పికముగ నగు. బా. సం. తిలకింపుము + మెలక = తిలకింపు మెలత . ప్రార్థ నార్థక మధ్యమపురుష మువర్ణంబునకు హల్లు పర మగునపుడు లోపము వైకల్పికము. ప్రకృత శ్లేషాలంకారము, J°. No.<noinclude><references/></noinclude> 94n3idjbdy6twk9wewzs70jcugbgp78 104 233318 590086 2026-10-19T02:19:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. ను॥ సుర సాంచర నపుష్పపూరితము లైసొంపొంది దృప్తాండజో త్కర సంచార పటుత్వముల్ గలిగి రం గద్భ్భంగ సంగీతముల్ పరఁగకా సారససౌరభానిలసదాభంగాగమంబుల్ దగ౯ 97 బురి నుద్యాన...' 590086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. ను॥ సుర సాంచర నపుష్పపూరితము లైసొంపొంది దృప్తాండజో త్కర సంచార పటుత్వముల్ గలిగి రం గద్భ్భంగ సంగీతముల్ పరఁగకా సారససౌరభానిలసదాభంగాగమంబుల్ దగ౯ 97 బురి నుద్యానములు సరోవరములు, బొల్బుక్ సమత్వంబున౯|| = పురి౯= ద్వారకాపురమునందు, ఉద్యాసములుక్ = పూఁదోఁటలును, సరో వరములున్ = శ్రేష్ఠ మైనకొలఁగులును, ( చివర నున్న ద్రుతము సముచ్చయార్థకము. ) సుర. . . . . .పూరితములై, సు=మంచి, రస = మకరందముతో, అంచత్ = ఒప్పుచున్న ఘన= అధిక మైన, పుష్ప= పూలతో, పూరితములు = నింపఁబడినవి, ఐ, పూఁదేనెతో నిండిన పెక్కు_పూలతోఁ గూడిన వని యుద్యానపర మైనయర్థము. ( సురస = మంచి రుచితో, అంచత్ = ఒప్పుచున్న, ఘనపుష్ప = ఉదకముతో, పూరితములు = నిండింపఁ బడినవి, ఐ, మంచిరుచితోఁ గూడినయుదకములతో నిండిన వని సరఃపర మైనయర్థ ము.) ( ని ) శృంగారాదౌ విషే వీర్యే గుణే రాగే ద్రవే రసః. అ. మేఘపుష్పం ఘనరసం. అ. సొంపు= సొగసును, ఒంది= పొంది, దృష్తి....ముల్, దృష్తి=గ ర్వించిన, అండజోత్కర = పక్షి సముదాయము యొక్క, సంచార పటుత్వముల్ = సంచ రించుటకుం దగినపాటవమును, ( అండజ = చేపలయొక్క, తక్కినది రెంటికిని సరి. ) రంగ......ముల్, రంగత్ = ప్రకాశించుచున్న, భృంగ = తుమ్మెదలయొక్క, సంగీ తముల్ = గా = గానములు, పరగ = 1 == ప్రకాశింపఁగాజ్, ( ఇది రెంటికిని సమము., ) సా రస......ముల్, సార= శ్రేష్ఠ మైన, ససౌరభ = మంచి వాసనతోఁ గూడిన, అనిల= వాయువును, 'సదా= ఎల్లపుడును, అభంగ = పూర్ణ మైన, అగమంబుల్ = వృక్షములు ను గలవి. ( ని ) పలాశీ దు ద్రుమాగమాః. అ. ఆయు ద్యానములో మందదూరుత మె ప్పుడు నుండు ననియును బూవులు మొద లైనవానితో నిండినవృక్షములు గల వనియు నర్థము. ( సారస = పద్మములయొక్క, సౌరభ= మంచి వాసనతో ఁ గూడిన, అనిల = వాయువుచేత, సదా=ఎల్లపుడు, భంగ = తరంగములయొక్క, ఆగమంబుల్ = పా పలు గలవి, చెఱువులందుఁ దామరపూవులవాసనతోఁ గూడిన వాయు చెప్పుడు నుం డుటచే నలలు పుట్టు చుండు నని యర్థము.) సమత్వంబునన్ = సమ మైనస్థితి చేజ్, తగ౯=బాగుగా, పొల్చు= ( ఉద్యానములును, జెఱువులును) బ్రకాశించును. ఇందుఁ బ్రకృత శ్లేషాలంకారము. సీ దేవకీవసుదేవ | దివ్యతమస్థలం 13<noinclude><references/></noinclude> rks0ago22o5tr8xi512lcs7ocdninwt 104 233319 590087 2026-10-19T02:19:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 భ ద్రాపరిణయము. బతియశోదానంద * హర్షసీమ బల దేవ చీర పుణ్య పరిపాక సమయంబు రాధికాయూధికా శ్రావణంబు కంసాదిఖలమత్త గజసింహ శాబంబు వల్ల వీజన మోహ । నార్ధి రాజు రుక్మిణీహృదయస , రోవర హంసం...' 590087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 భ ద్రాపరిణయము. బతియశోదానంద * హర్షసీమ బల దేవ చీర పుణ్య పరిపాక సమయంబు రాధికాయూధికా శ్రావణంబు కంసాదిఖలమత్త గజసింహ శాబంబు వల్ల వీజన మోహ । నార్ధి రాజు రుక్మిణీహృదయస , రోవర హంసంబు 4 సత్యభామాముఖా ఔతతరణి యానగరమేలు మేలున యానఁ గరము భూజనమునకుఁ జిర సౌఖ్య । భోజనముగ నాగమాంత పవర్తి య సంతకీర్తి స్మరశతసుమూర్తి యదువంశ చక్రవర్తి ॥ 0 117. దేవకీ......బు, దేవకీవసు దేవ = దేవకీవసు దేవులయొక్క, దివ్య = ఒప్పిదమైన తపఃఫలంబు = నోములపంట, దేవకీవసుదేవులు పూర్వజన్మమున మహాతపంబుఁ జేయ విష్ణుండు సాక్షాత్కరించి వరంబు వేఁడుఁ డన నిన్ను బోలినపుత్రుండు గావలె నని కోరి రనియు నానిమిత్తమున విష్ణుండు గృష్ణుండై వారికి జన్మించె ననియు భాగవతము . అతి......సీమ, అతి=అధిక మైన, ( ఇది హర్షవిశేషణము. ) యశోదానంద యశో దయు నందుఁడు ననువారియొక్క, హర్ష = సంతోషమునకు, సీమ = హద్దు. బల••• ...బు, బల దేవ = బలరామునియొక్క, చిరపుణ్య = = చాలఁ గాల మార్జించినపుణ్యము యొక్క, పరిపాక సమయంబు = ఫలకాలము. రాధికాబు, రాధికా= రాధ య ను పేరుగలగోపిక యను, యూథికా= అడవి మొల్లకు, శ్రావణంబు = శ్రావణమాసము • వర్షాకాలమం దడవి మొల్ల పూచినట్లు కృష్ణునియం డీమె సంతసించు నని తాత్పర్యము. కంసాది......బు, కంసాది = కంసుఁడు మొదలగు, ఖల= క్రూరు లనెడు, మత్తగ జ=మదపుటేనుఁగులకు, సింహశాబంబు = సింగపుఁబిల్ల, వల్ల..... ...... రాజు, వల్లవీ జన=గోపికలయొక్క, మోహ=వల పనెడు, వార్ధి = సముద్రమునకు, రాజు = చం ద్రుఁడు, చంద్రోదయమున సముద్ర ముప్పొంగిన ట్లేయనవలన గోపికలకు మోహ మతి శయిల్లు నని యాశయము. రుకి రుక్మిణీ...... సం: . సంబు = రుక్మిణీదేవిమన సనెడుకొలఁకునకు రాయంచ, సత్య...... తరణి = సత్యభామయొక్క మో మనెడు పద్మమునకు సూర్యుఁ<noinclude><references/></noinclude> nj9dp3odhpb6075yyqmqzivb9ia6afi 104 233320 590088 2026-10-19T02:20:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 99 డు, ఆగమాంతవర్తి = వేదాంతముల నుండువాఁడు, వేదాంతముల చేఁ దెలియఁబడు 'వాఁ డనియర్థము. అనంతకీర్తి = అంతములేనియశము గలవాఁడు, స్మరశతసుమూర్తి = మన్మధులు నూఱుగురయొక్క య...' 590088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 99 డు, ఆగమాంతవర్తి = వేదాంతముల నుండువాఁడు, వేదాంతముల చేఁ దెలియఁబడు 'వాఁ డనియర్థము. అనంతకీర్తి = అంతములేనియశము గలవాఁడు, స్మరశతసుమూర్తి = మన్మధులు నూఱుగురయొక్క యాకారముం బోలినమంచియాకారము గలవాడు. య దువంశచక్ర వ ర్తి = ( అగు ) యాదవప్రభుఁడు (కృష్ణుఁడు ) భూజనమునకు = లో కమందలిజన సము దాయమునకుక్, కరము = మిక్కిలి, చిర సౌఖ్యభాజనము = శాశ్వత మైనసౌఖ్యప్రాప్తి, కళ్= అగునట్లు, మేలువయాన అధిక మైననీతితో, నయ ము+నక్=నయానక్, లులనలు పరంబు లగునపు డాగమము వర్ణంబునకు లోపంబు ను దత్పూర్వస్వరంబునకు దీర్ఘంబును విభాషనగు. బా. త. ఆనగరము = ఆద్వారకా పట్టణము, ఏలున్ = పాలించుచుండును. ఇందుఁ గృష్ణునందు శ్రావణత్వము మొదలగు న వారోపించుటకు రాధికాదులందు యూధికాత్వాద్యారోపము కారణము గావున మాలాపరంపరిత రూపకాలంకారము చెప్పంబడినయంపమామోపమేయముల క భేద ప్రతిపత్తి యారోప మని యాలంకారికులు. సీ॥ కనకపు వన్నె చక్కని లెక్కగవపక్కి దొరజక్కి నగ నెక్కి తిరుగువాఁడు కలిమిముద్దులగుమ్మ వల పిమ్మడిగ నెమ్మ దీని గ్రమ్మ నురము పై నునుచువాఁడు కడలే కడరుపాల కడలిమిఁగడ లొందు తెలివి లీల మెలఁగువాఁడు తొలిమిస్కు లుడ్డమో శ్రీ ముల నిడ్డముద్దుబి డ్డనిబొడ్డుఁ దామర ఁ శ్రీ గనినవాడు కార్మొయిలడాలువాఁడు వాఁడు జగంబు లేలఁ జాలువాఁ డంఘి నోదవిన జాలువాఁడు జాళువా సేలువాఁడు జే జేలజేజె పుడమి విహరించే యదుకులంబున జనించి 118. కనకంపు...... జక్కిడ్, కనకంపు = బంగారముయొక్క, వన్నె = రంగుగల, చక్కని = మనోహర మైన, అక్క గవ= అక్కలజంట గల, పక్కి దొర = పక్షిగా జనెడు ( గరుడుఁడు ) జక్కిజ్ = గుఱ్ఱమును, పగజ్ = విలాసముతో, ఎక్కి= ఆరో<noinclude><references/></noinclude> 4qrmeoupnrxe185hpb4514gk8shxifs 104 233321 590089 2026-10-19T02:20:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 భ ద్రాపరిణయము, హించి, తిరుగువాఁడు = సంచరించువాఁడు. గరుడవాహనుఁ డైసంచరించువాఁ డని యర్థము . కలిమిముద్దులగుమ్మ = భాగ్యములయొక్క స్త్రీని, ( భాగ్యముల కధిదేవత యగులక్ష్మీ సనియర్థ...' 590089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 భ ద్రాపరిణయము, హించి, తిరుగువాఁడు = సంచరించువాఁడు. గరుడవాహనుఁ డైసంచరించువాఁ డని యర్థము . కలిమిముద్దులగుమ్మ = భాగ్యములయొక్క స్త్రీని, ( భాగ్యముల కధిదేవత యగులక్ష్మీ సనియర్థము,) నెమ్మది = మనసునందు, వలపు= కోరిక, ఇమ్మడిగ౯ = రెట్టింపుగా, క్రమ్మన్ = వ్యాపింపఁగా, ఉరము పైక్ = అమ్ముమీదను, ఉనుచువాఁ డు=నిలుపువాఁడు. (లక్ష్మీం బ్రేమాతిశయమున వశమున ధరించినవాఁ డనియర్థము) కడలేక = అంతములేకుండ, అడరు.....మాఁగడలు, అడరు=కలిగెడు, పాలకడ లి= పాలసముద్ర సంబంధమైన, మిఁగడలు = తెట్టెలను, ఒందు తెలిదీవికడ = పొం దెడు శ్వేతద్వీపమునందు౯, లీలక్=విలాసముతో, మెలఁగువాఁడు = సంచరించువాఁ డు. భగవంతుఁ డగువిష్ణువు పాలసముద్రములోని తెలిదీనియం దుండి భక్తులకు సుల భముగ సాక్షాత్కరించు ననిభారతము. తొలిమిన్కులు === వేదములను, ఉడ్డమోముల = నాలుగు మోములందును, ఇ...ని, ఇడ్డ=ధరించిన, ముద్దుబిడ్డని = చక్క నినిసువును, చతుర్ముఖ బ్రహ్మ ననియర్థము. బొ డ్డుఁదామగ = నాభిపద్మమునందుజ్, కనినవాఁడు = జన్మింపఁజేసినవాఁడు, కార్మొ యిల డాలువాఁడు = నీల మేఘములచాయగలవాఁడు, జగంబు లేలఁజాలువాఁడు = జగం బులను రక్షించుటకుఁ దగినవాఁడు, అంఘిక్= పాదమునందుజ్, ఒదవిన= = పుట్టిన 3 జాలువాఁడు==దిగలవాఁడు. ఆకాశగంగ హరిపాదమునం బుట్టె ననిప్రసిద్ధి. జాళు వా సేలువాఁడు =బం గారు దుప్పటము గలవాఁడు. ( అగు ) జేజేలజేజె= దేవతలకుఁబ్ర భువు, ( దేవదేవుఁడు ) యదుకులంబునక్= ( యయాతికిం బెద్దకుమారుఁడగు ) యదు వను రాజుకులంబు;క్, జనించి = పుట్టి, పుడమిన్ = భూమియందు, విహరించెన్ = సం చరించెను. = చ. చెలువున మన్మధుం గనిన శ్రీనిధి శ్రీకి వరుండు సంపద గళల నుధాంశువియ్యము మ గంటిమి నప్పుర భేది నాజిలో బుద్ధి విధి కిం గురుఁ మామ సత్కృపా క యేరికి న ఖండతదీయగుణాళు లెన్నఁగా ॥119. יד ( ఆకృష్ణుఁడు) చెలువు-జ్= చక్కఁదనముఁజ్, మన్మనక్=కాముని, కనిన శ్రీనిధి = కన్న శోభావంతుఁడు. (మిగులసుందరుఁ డమన్మధునిం గన్న వాఁడు వున నాతనికంటే అధిక సౌందర్యము గలవాఁ డనిభావము. ) సంపద = ఐశ్వర్యము నందు, శ్రీకిక్=లక్ష్మీకిక్, వరుండు = భర్త, ( ఎల్లవారికిఁ దనకటాతుమాత్రమున నై.<noinclude><references/></noinclude> nsmhwwxl7cfqpghlzqi68c2aatklq09 104 233322 590090 2026-10-19T02:20:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 26765 22.7. 101 వడి శ్వర్య నిూఁజాలినలక్ష్మీ కళత్రమై యీయనకటాక్షము నపేక్షించుచుండుటచే నియన సంపద వర్ణింప నలవిగానిది యనిభావము. ) కళల = విద్యలందు, సుధాంశువియ్య ము=చంద్రు...' 590090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 26765 22.7. 101 వడి శ్వర్య నిూఁజాలినలక్ష్మీ కళత్రమై యీయనకటాక్షము నపేక్షించుచుండుటచే నియన సంపద వర్ణింప నలవిగానిది యనిభావము. ) కళల = విద్యలందు, సుధాంశువియ్య ము=చంద్రునకుం జుట్టము. బాంధవ్యము సమామలకు సంభవించుం గావున నీయన పెక్కుకళలు నేర్చినవాఁడు గావుననే కళానిధి యైన చంద్రునిబాంధవ్యము గలిగె నని భావము. ఇటఁ గళలకును విద్యలకు సభేదాధ్యవసాయము. ) మగంటిమి = శౌర్య మునక్, పురభేది = శివునిని. ( రక్కసులపురముల మూఁటీని నశింపఁజేసినవాని పని యర్థము.) అనిలోన= యుద్ధమునందు, గెలిచినజోదు = జయించిన వీరుఁడు. మున్ను శివుండు బాణాసురునితపంబునకు మెచ్చి యతఁడు గోరినప్రకార మతనిగృహంబునమం డి యొక నిమిత్తమున నతనితో యుద్ధము సేయవచ్చినకృష్ణునితోఁ బోరి యోటు యె సనిభాగవతము. బుద్ధి = తెలివియందుజ్, విధికిజ్= బ్రహ్మకున్, గురుండు = తం డ్రి. ఎట్టిబుద్ధిమంతులైన నిది యిట్టు లయ్యె ననియూహింపలేని యీ ప్రపంచనిర్మాణ ము చేయఁగలబ్రహ్మను సృష్టించినవానిబుద్ధి మిగులగొప్పది యని చెప్ప నేలయనిభాన ము. సత్కృపాకలన౯ = మంచిదయకలిమిని, అబ్దికి= సముద్రునకు, మామ=. = చుట్ట ము, ఏరికీ జ్= ఎట్టివారికైనను, అఖండ ......ళులు=పూర్ణమైన యాకృష్ణునిసంబంధ మైన సద్గుణములను, ఎన్నఁగాన్ = వర్ణించుట, తరంబె= శక్యమా ? (కాదనుట.) చ|| నని పెడుదైవ మంచుఁదను నమ్మిన రాజును ధర్మమూర్తి ననుపమమైత్రిఁ దన్నెనసి నట్టినరు విజయప్రసిద్ధుఁ దను నతిభక్తి వేఁడినస దైన్యుని భూమిను రేండు గా నొన ర్చెను వసుదేవసూనుఁడు విచిత్రము లెన్నఁగఁ దచ్చరిత్రముల్ | గా గా వసుదేవసూనుఁడు = కృష్ణుఁడు, పనిపెడుదైవము, వని పెడు = ( భక్తులందు ) న నురాగ మొందెడు, దైవము = ఈశ్వరుఁడు, అంచుజ్, తనున్, నమ్మిన రాజుజ్ = విశ్వ సించినన్నపునిని ( ధర్మరాజు ననియుందోఁచును ) ధర్మమూర్తి గాక్ = ధర్మస్వరూపుఁ డగునట్లును, అనుపమమైత్రిజ్ = సాటిలేని స్నేహముచే, తన్ను కొ=( కృష్ణుని౯) ఎన సినట్టినరుజ్= పొందినమనుజునిని, సేవించిన వాని ననియర్థము. ( అర్జును ననియును ధ్వ నించును. ) విజయప్రసిద్ధుఁ గాన్ = గెలుపుచేఁ బ్రసిద్ధి గలవాఁడుగాన్ ( విజయుఁ డ ను పేరుచేయ బ్రసిద్ధి గలవాడుగా ననియుందోఁచును.) ఈచోటను ' కాజ్ అనునది యసమాపకక్రియ గాన దీనికి ఁ గర్త యుండవలెను. క్రియ యగుంగాని కర్త లేదనుట యన్యాయము. కాఁబట్టి దీనికిం బూర్వపదము కర్తృవాచక మైన ప్ర ధనయం దుం డుట తగును, ద్వితీయ నున్నప్పు డర్థముం బొసఁగదు. ఈభాషయం దిట్టిప్రయోగ "<noinclude><references/></noinclude> 7peefklh4paccqwo0v5gvkm17zbq1j6 104 233323 590091 2026-10-19T02:20:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 భ ద్రాపరిణయము. ములు కలవు గాని యిది చింత్యము. తను = ( కృష్ణుని ) అతిభ క్తిన్ = మిక్కిలియ నురాగముతో, వేఁడినసదైన్యునిజ్= ప్రార్థించినదీనునిని, దరిద్రుని సనియర్థము. భూ మి౯=ఈలోకము...' 590091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>102 భ ద్రాపరిణయము. ములు కలవు గాని యిది చింత్యము. తను = ( కృష్ణుని ) అతిభ క్తిన్ = మిక్కిలియ నురాగముతో, వేఁడినసదైన్యునిజ్= ప్రార్థించినదీనునిని, దరిద్రుని సనియర్థము. భూ మి౯=ఈలోకమునను, సురేంద్రుఁగాన్ = ఇంద్రుఁ డగునట్లును, ఒవర్చెను = చే సెను ( కుచేలుని భాగ్యవంతునిం జేసె ననియుఁదోఁచును.) తచ్చరిత్రముల్ =ఆయననడవ డులు ( ఆయన చేయుపనులు) ఎన్నఁగన్=గణించఁగళ్, విచిత్రములు = ఆశ్చర్యకర ములు. ( అగును. ) ) క కొలువున నివ్వెఱపడి తను దలఁచుచుఁ బ్రార్థించుద్రుపద తనయాధృతరా ష్ట్రుల కరుదుగ హరి యొసఁగె న్విలసితనవ్యతర దివ్య , నేత్రములు దయ౯ | 121. కొలువునజ్" = సభయందుజ్, నివ్వెఱపడి=మిగులభయపడి, తను = = ( కృష్ణు నిని ) తలఁచుచుకొ= స్మరించుచుకో, ప్రార్థించు...లకు, ప్రార్థించు= నేఁడు కొ నెడు, ద్రుపదతనయా= ద్రౌపదికిని, ధృతరాష్ట్రులకు = ధృత రాష్ట్ర మహారాజునకు ను, అరుదుగ౯=( చూచువారి ) కాశ్చర్యము పుట్టునట్లు, దయ౯ = కనికరముచేతను, ( ఇతరులకుఁ బ్రాప్తించుదుఃఖముఁ బోగొట్టునిచ్చ దయ యనంబడు) విలసితలు, విలసిత =ప్రకాశించుచున్న, నవ్యతరం మిగుల నూతనమైన, దివ్య = సుందరమైన, నే త్రములు=వస్త్రములను, (కన్నుల సినియర్థాంతరము ) (ని) స్యాజ్జటాంశుకయోర్నే త్రం. అ. ఒసఁగెన్ =ఇచ్చెను. ద్రౌపదికి వస్త్రములను ధృతరాష్ట్రునకుఁ గన్నుల ని చ్చె ననియర్థము. మున్ను దుర్యోధనుఁడు జూదంబు గల్పించి ధర్మజు మోడించి సకలంబు హ రియించి యింకను నవమానింపం దలంచి యతనిభార్య వస్త్రముల నెలిపించుచుండ నా మె భక్తి పూర్వకంబుగఁ గృష్ణుం బ్రార్థింప నపరిమితంబు లగుపుట్టంబు లనుగ్రహించె ననియు ధర్మరాజు జూదంబాడునపుడు చేసిన ప్రతిన ననుసరించి యరణ్యవాసంబు నజ్ఞాతవాసంబుఁ గావించి తనపా ల పేక్షింప దుర్యోధనుఁ డీవనఁ బోరునిశ్చయించు నపుడు కృష్ణుండు దూతయై ధృతరాష్ట్రు సభకుం బోయి మాటలాడుచుండ దుర్యోధ నుండు గృష్ణు బంధించినఁ బాండవులు జితులగుడు రనియత్నంబు సేయుచుండ నది యె ఱింగి కృష్ణుండు విశ్వరూపంబు చూపెననియు నపుడు ధృతరాష్ట్రుండు తన్నుం జూ డఁబ్రార్థింపఁ గన్ను లిచ్చెననియు భారతమునఁ గలదు.<noinclude><references/></noinclude> jmckcwotjcybckxvhhbrjf0xjadis95 104 233324 590092 2026-10-19T02:20:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. గీ॥ కుజనమర్దనంబు సుజనాళిసంరక్ష ణంబు సల్పి భూభ రంబు మాన్ప ద్వారకాపురమున శ్రీ వసియించి దిక్పాల పాలకుండు జగము లేలుచుండు॥ 103 122. దిక్పాలపాలకుండు =( కృష్ణుఁడు) ఇంద...' 590092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. గీ॥ కుజనమర్దనంబు సుజనాళిసంరక్ష ణంబు సల్పి భూభ రంబు మాన్ప ద్వారకాపురమున శ్రీ వసియించి దిక్పాల పాలకుండు జగము లేలుచుండు॥ 103 122. దిక్పాలపాలకుండు =( కృష్ణుఁడు) ఇంద్రాదుల రక్షించువాఁడు, కుజనమర్ద నంబు = దుర్మార్గులయొక్క నాశనంబును, సుజనాళి సంరక్షణంబు = మంచిజనులసము దా యముయొక్క సంరక్షణమును, చల్పి = చేసి, భూభరంబు = భూమియొక్క బరువును, మాన్పజ్ = పోఁగొట్టుటకు, ద్వారకాపురమునజ్, వసియించి, జగములు=లోక ములను ఏలుచుండున్ = పాలించుచుండుక్. క ఈరీతి నీతి దై తే యారాతి నిరీతిగా జనావనము మదిం గోరి యొనర్పఁగ నొకనాఁ డారూఢప్రీతి మతి హి | తాదృతి నేన సె౯ || 123 దైతేయారాతి = ( కృష్ణుఁడు ) రక్కసులకుం బగవాఁడు. ఈరీతిజ్= ఈప్ర కారముచే, నీతీజ్ = న్యాయముతో, నిరీతిగాజ్ = ఈతిబాధలు లేకుండునట్లు, శ్లో॥ అతివృష్టిర నావృష్టిర్మూష కాళ్ళలభాళ్ళుకాః | అత్యాసన్నాశ్చ రాజానగవ డే తా ఈతయస్మృతాః|| ౩౫ జనావనము = జనులరకు,ణమును, మదిక్ = మనసునందు, కోరి, ఒనర్పఁగన్ = చేయుచుండఁగా, ఒకనాఁడు, ఆరూఢప్రీతిజ్=ఉత్పన్న మైన స్క్రీతిచే త, మతి=బుద్ధి, హితాదృతి=మిత్రులయందలి ప్రేమసు, ఎన సెజ్= పొందెను. శా॥ ఇంద్రప్రస్త రసన్ని భాసితవిభాభృద్దివ్య దేహుండు దే వేంద్రప్రస్తుత వైభవాఢ్యుఁ డగుళీ కృష్ణుండు స్నే హార్ద్రుఁడై యింద్రప్రస్థపురంబున సకలభూభృద్వంద్య సామ్రాజ్యని సందానందులఁ బాండునందనులఁ గాంచంగోరి యుడ్యుక్తుఁడై ఇంద్రప్రస్త......హుండు, ఇంద్రప్రస్తర = ఇంద్రనీలపు రాతితో (ని) పా ప్రాణప్రస్తరగావోపలాశ్మానశ్శిలాదృషత్. అ. సన్నిభ = సమానమైన, అసిత = నల్లన్ని విభా= కాంతిని, భృత్ = ధరించిన, దివ్య దేహుండు = సుందర మైనదేహము కలవాఁ<noinclude><references/></noinclude> epa6fivmpdkampjbhorkkgv2xaym4s1 104 233325 590093 2026-10-19T02:21:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 భ ద్రాపరిణయము. డును, దేవేంద్ర......ఁడు. దేవేంద్ర = సురపతిచే, ప్రస్తుత = స్తోత్రము చేయఁబడిన, వైభవ = సంపదచే, ఆడ్యుఁడు = పూర్ణుఁడును, అగు శ్రీకృష్ణుండు, స్నేహార్ద్రుఁడు = స్నే హముచేఁ...' 590093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>104 భ ద్రాపరిణయము. డును, దేవేంద్ర......ఁడు. దేవేంద్ర = సురపతిచే, ప్రస్తుత = స్తోత్రము చేయఁబడిన, వైభవ = సంపదచే, ఆడ్యుఁడు = పూర్ణుఁడును, అగు శ్రీకృష్ణుండు, స్నేహార్ద్రుఁడు = స్నే హముచేఁ దడిపినవాఁడు. ( స్నేహమునఁ గరఁగినమనసు గలవాఁడు) ఐ, ఇంద్రప్ర స్థపురంబునక్, సకల......సంద్రానందులజ్, సకల=అందఱు, భూభృత్ = రాజుల కును, వంద్య = నమస్కరింపఁ దగిన, సామ్రాజ్య = భూమండలాధిపత్యముచే, నిస్తం ద్రానందులన్ = ప్రకాశించుసంతసము గలవారిని, పాండునందనులన్ = పాండవులను, కాంచంగోరి = చూడన పేక్షించి, ఉద్యుక్తు (డై= ప్రయాణమునకు యత్నించువాఁడై, ముందు పద్యముతో నశ్వయము. రాజసూయ మనుయాగము చేసి హిమవత్పర్వత మున మీ సేతువునకు నడుమ నున్న రాజులను వశపఱిచికొని యా దేశమున కధిపతియైనయతఁ డు సమ్రాట్టనియు నతని రాజ్యము సామ్రాజ్యమనియుఁ జెప్పంబడు. ( ని ) యే నేష్టం రాజసూయేనమండల శ్యేశ్వరశ్చయఃశా స్త్రియశ్చాజ్ఞయారాజ్ఞి స్ససమ్రాట్ . అ. సీ॥ తల్లుల సాధ్వీమ , తల్లులఁ గని మొక్కి యానక దుందుభి యాన వడసి గురుల సుధీదేవ గురుల సంభావించి హితుల సంతోషాభి హితులఁ జేసి తములఁ బ్రియభాషి . తమ్ముల నియమించి భటుల విక్రమసము . ద్భటులు నెంచి మతిని రుక్మిణియను , మతి నింపునవహించి సత్యానుకూలత సత్యఁదనిపి యలవరించిన చెలుల లో నలవరించి యూర డించిన వారల నూఱడించి యన్న గరమునఁ గావుంచి యన్న ఁ గరము శూరకులు లంటి రాఁగ నా శూరకులుఁడు సాధ్వీమతల్లులక్=మిక్కిలిపతివ్రతలగు, తల్లులన్ = దేవకి, 125 రోహిణి మొదలగు వారిని, కని= చూచి, మ్రొక్కి = నమస్కరించి, ఆనక ......యానవడసి, ఆనకడుం దుభి=వను దేవునియొక్క, ఆన - అనుజ్ఞను, పడసి = పొంది, కృష్ణుజనన కాలమం<noinclude><references/></noinclude> 59nx0pfevnm124k3kis48lgs66fwjur 104 233326 590094 2026-10-19T02:21:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. = 105 దీయనయింట దేవతలచే ఆనకములు ( మద్దెలలు ) దుందుభులు ( భేరులు ) ను వాయిం పఁబడుటచే నీ పేరు కల్గెను. అ. సుధీదేవగురులతో = మంచిబుద్ధిచే బృహస్పతింబోలిన, గురుల౯= పెద్దలన...' 590094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. = 105 దీయనయింట దేవతలచే ఆనకములు ( మద్దెలలు ) దుందుభులు ( భేరులు ) ను వాయిం పఁబడుటచే నీ పేరు కల్గెను. అ. సుధీదేవగురులతో = మంచిబుద్ధిచే బృహస్పతింబోలిన, గురుల౯= పెద్దలను, సంభావించి = గౌరవించి, హితులన్=మిత్రులను, సంతోషాభి హితుల = సంత సము చేఁ జెప్పఁబడినవారిని, చేసి= సంతోషమున వారితోఁ జెప్పి యనియర్థము. తమ్ములజ్ = సాత్యకి మొదలగుయదుకుమారులను, ప్రియభాషి తమ్ము లన్ = ఇష్టవచనములతో, నియమించి = ( తనతో రమ్మని) ఏర్పాటు చేసి, విక్రమసము ద్భటుల౯ = పరాక్రమముచేభయంకరులను, భటులన్ = జోదులను, మతి = మంచి బుద్ధితో, ఎంచి = తనతో రావలసినవారలను వేరు చేసి, రుక్మిణియనుమతిన్ = రుక్మిణియొ క్క సమ్మతిని, ఇంపునన్ = ఇష్టముతో, వహించి =గ్రహించి, సత్యానుకూలత = నిజమైనయొద్దిక తో, సత్యజ్= సత్యభామను, తనిపి=తృప్తిఁబొందించి, అలవరించిన చెలుల\=ప్రసిద్ధముగఁ దన్నుఁ గామించిన స్త్రీలను, లోజ్=మనసులందు, అలవ సంతోష పెట్టి, ఊరన్ = గ్రామమునందు, డించినవారలన్ = విడిచిన వారిని, ఊఱడించి = ( కొలఁదిదినములలో వత్తు నని, విచారముపోఁగొట్టుమాటలనుఁ జెప్పి, ఆ న్న గరమునక్ = ఆపట్టణమందున్, అన్న క్ = బలరామునిని, కాపుంచి= రక్షించుట కేర్పాటుచేసి, శూరకులులు = సాత్యకి మొదలగువారు, కరము = || తఃహస్తమును, అంటి = టి=స్పృశించి, రాఁగన్ = వచ్చుచుండఁగాన్ ఆశూరకులుఁడు = కృష్ణుఁడు ( శూ రునికులమునం బుట్టినవాఁడు.) ముందరి పద్యములోని వెడలె ననుదానితో నన్వయము. క॥ మాగధవందిజనస్తుతి వాగారవములు సెలంగ ధాగధగీ చాక చకీ 800= ద్వారము నెడ లెజ్ నై గనిగీరుచుల భూష ణంబులు వెలుఁగ౯|| 126. మాగధ......రవములు, మాగధ= వంశమును స్తోత్రము చేయు వారియొక్కయు, వందిజన్ = తనప రాక మమును స్తుతినేయు వారి యొక్క యు, స్తుతివా గారవములు = స్తు తిశబ్దముల యొక్క ధ్వనులు, చెలంగ = మ్రోయుచుండఁగా, భూషణంబులు = ( కృ ష్ణుఁడు శరీరమునధరించిన ) యాభరణములు, ధాగ రుచులతో = ఇందు మొదటి మూడు నను కారిశబ్దములు. కన్నులఁ జలింపఁజేసెడుకాంతులతో ననియర్థము. వెలుఁ '= ప్రకాశింపఁగా, ద్వారము = గుమ్మమునుండి, వెడలెజ్ = బయలు వెడలెను. సీ॥ పద్మరాగనువజ్ర బద్ధ చక్రప్రభల్ 14<noinclude><references/></noinclude> hxs2i9dw0j2qjy8cjgasvo0f4njyh5q 104 233327 590095 2026-10-19T02:21:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 భద్రాపరిణయము. రవిచంద్రకిరణపై భవము సూప భరిత నానావిధ భరమైన హేమకూ బరము మేరునగంబు భంగి మైనర హరినీలము క్తామ యంపుఁజప్పర ముడు నిబిడ మానుప్పరంబుబలె నొప్ప ఘనపదక మములు గలచతురాయత...' 590095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>106 భద్రాపరిణయము. రవిచంద్రకిరణపై భవము సూప భరిత నానావిధ భరమైన హేమకూ బరము మేరునగంబు భంగి మైనర హరినీలము క్తామ యంపుఁజప్పర ముడు నిబిడ మానుప్పరంబుబలె నొప్ప ఘనపదక మములు గలచతురాయతా శ్వములు వేదంబుల , సరణిఁ దనరఁ దగుమహాచ్చవి పుంగవ ధ్వజము గూర్చి భూమి విఖ్యాతి గను తేరు పొలుపు మీఱ దారకుఁ డుదారవిధిలీలఁ దేర దాని నధిగమిం చెఁ బురారి నా శ్రీ నమ్మరారి॥ = 127. పద్మరాగ......భల్, పద్మరాగ = తమ్మి కెంపులచేతను, సువజ్ఞ = మంచివ జ్రములచేతను, బద్ధ = కట్టఁబడిన, చక్రప్రభల్ = బండికండ్లయొక్క కాంతులు, రవి......వైభవము, రవి = సూర్యునియొక్కయు, చంద్ర= చంద్రునియొక్కయు, కిరణ=కిరణములయొక్క, వైభవము = సంపదను, చూపక్షా = కనుపఱుపఁగాడ్, కెం పులతోఁ జేయఁబడినచక కాంతి సూర్యకిరణ వైభవమును, వజ్రములతోఁ జేయఁబడిన చక్రకాంతి చంద్రకిరణ వైభవమును జూపఁగా ననియర్థము. దారకుఁడు (కృష్ణునిసా రధి ) కృష్ణునకు సిద్ధముచేసిన బండిచకములు తమయందలి మణులకాంతిచే ము న్నీ శ్వరుఁడు త్రిపురాసురులం గొట్టఁబోవునపు డెక్కి నయరదమునకుం జకము లైన సూ ర్యచంద్రుల తేజము వెదచల్లు చున్న వనిభావము. భరిత.భరము, భరిత = నింపఁ బడిన, నా నావిధ = పెక్కు విధమాలుగల, భరము లగువానిచే నింపఁబడిన దనియర్థము. ఐన హేమకూబరము = ఐనబంగారునొగ, "మేరు నగంబుభంగిన్ = మేరుపర్వతము యొక్క రీతి చేత, ఒనరన్ = ఒప్పఁగా౯, కృష్ణునియగ దపున సాంబమూర్తి రథమున ధను వైయున్న మేరువువలె నుండే పనిభావము - హరి. . . . . . జప్పరము, హరినీల = ఇంద్రనీలములయొక్కయు, ముక్తామయంపు = బరువుగలది, ఆయుధములు మొద ములయొక్కయు వికారమైన, చప్పరము = మీఁదికప్పు, ఉడునిబిడము = నక్షత్రముల తో నిండినది. ఔనుప్పరంబుబ లెజ్ = ఐనయాకాశమువలె, ఒప్పన్ = ప్రకాశింపఁ<noinclude><references/></noinclude> hs2awzlg81l7gql1kaegmynkkh1bg27 104 233328 590100 2026-10-19T03:18:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 107 గాజ్", ముత్యాలు దాపిన యింద్రనీలవురాలతోఁ జేయఁబడిన బండిమీఁదికప్పు నక్ష త్ప్రములతోఁ గూడినమిన్నువలె నుండే ననియర్థము. ఘనపదశ్రమములు, ఘన = గొ ప్పనియగు, పదకమములు...' 590100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 107 గాజ్", ముత్యాలు దాపిన యింద్రనీలవురాలతోఁ జేయఁబడిన బండిమీఁదికప్పు నక్ష త్ప్రములతోఁ గూడినమిన్నువలె నుండే ననియర్థము. ఘనపదశ్రమములు, ఘన = గొ ప్పనియగు, పదకమములు = నడకలను, కలచతు...ములు = కలిగిన నేర్పు గల పెద్ద గుఱ్ఱములు, ఘన, పదము, క్రమమునను వేదభాగవి శేషములు గల నాలుగు గుఱ్ఱము లనియ ర్థాంతరము. వేదసరణిజ్ = నేదముల రీతిని, తనర = ప్రకాశింపఁగాను, ఘనమైనప దక్రమములు ( నడకలు ) గలయశ్వములు ఘన, పద, క్రమములు గలిగి యీశ్వరునిరధ మునకు గుఱ్ఱము లైన వేదములవలె నుండె ననిభావము. దారకుఁడు, ఉదారవిధిలీల = గొప్పయేర్పాటు యొక్కనిలాసముతో, ( గొప్పవాఁ డగు బ్రహ్మనిలాసముతో ననియద్ధాం తరము. ) ఈశ్వరునకు మున్ను సావధి యైన బ్రహ్మవలె ననియర్థము. తగు.....ధ్వజ ము, తగు, మహాచ్ఛ = మిగులందెల్లని, విపుంగవధ్వజము = పక్షి రా జైనగరుకునిచిహ్న ము గల టెక్కెము నని, కృష్ణపరము. మహాచ్ఛని= గొప్ప కాంతిగల, పుంగవధ్వజము = వృషభచిహ్నము గల టెక్కెము నని శివపర మైనయర్థము, కూర్చి = ఘటించి, భూ మిజ్= పుడమియందు, విఖ్యాతి = కీర్తిని, కను తేరు=పొందిన రథమును, (భూమివిఖ్యా తి గనుతేరు= భూమి యను పేరు గలరథము ననిశివపరము. ) శివునకు మున్ను భూమి యే యరద మయ్యె ననిప్రసిద్ధము. తేరన్ = తీసికొని రాఁగా, దానిక్=ఆరథమును, పుకారినాజ్ = శివుఁడువలె, అమ్ము వారి = ఆకృష్ణుఁడు, అధిగమించెజ్ ఎక్కెను. కృష్ణుఁడు పురము వెడలి దారకుఁడు మున్ను త్రిపుర సంహారమునకు శివుఁ డేగునపు డె క్కినరధముం బోలిన రథమును దీసికొని రాఁగా దాని శివుడువలె నెక్కె ననితాత్ప ర్యము. ఇందు శివకేశవులకు సమాన మైనరధారోహణముచే సామ్యము చెప్పఁబడెను; గావున శ్లేషానుపొణిత మైనయు పమాలంకారము . క॥ ఈరీతి రథమునెక్కి ము = కారాతి పురంబు వెడలె నపుడు సమదగం భీరులకులు భీరులుగా భోరున భేరులును మొఱ సెఁ బుర మార్గమున ॥128 మురారాతి =(ముకుఁ డనురక్కసునిం జంపినవాఁడు ) కృష్ణుఁడు, ఈరీతి ఈవిధము ( చేత ) గా ననియర్థము. రధమున్ = బండిని, ఎక్కి=ఆరోహించి, పునం బుజ్= పట్టణమును, వెడలె = బయలు వెడలెను. అప్పుడు - ఆకాలమున, సమదనం భీకులు = గర్వముతోఁ గూడినవారును లోఁ తైన మనసుగలవారును ( అగు ) ఆరులు = పగవారు, భీరులు=భయపడునట్టివారు, కాజ్= అగునట్లు, పురమార్గమునక్ = పట్టణ<noinclude><references/></noinclude> gvjlkovkywb354wmraql0w70yrbb4rf 104 233329 590101 2026-10-19T03:18:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 భద్రాపరిణయము. మునందలి పెద్దవీధియందు, భేరులు = వాద్యవిశేషములు, భోమునన్ = పెద్దధ్వనితో, మొఱ సెజ్=మ్రోఁ గెను. వ॥ ఇట్లు నిర్గమించి మించిన జవంబున నంబర చుంబి శిఖర గోపురంబు లగు పు...' 590101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>108 భద్రాపరిణయము. మునందలి పెద్దవీధియందు, భేరులు = వాద్యవిశేషములు, భోమునన్ = పెద్దధ్వనితో, మొఱ సెజ్=మ్రోఁ గెను. వ॥ ఇట్లు నిర్గమించి మించిన జవంబున నంబర చుంబి శిఖర గోపురంబు లగు పురంబులును, విక చకమలకుముద సముదయాకరంబు లగుసరోవరం. బులును, నగణితఖగమృగాదిజీవనంబు లగువనంబులును, వివిధగో వృషవృషలాదిజన ఘోషంబు లగు ఘోషంబులును, ననంత ప్ర్రాంత రంబు లగునగాంతరంబులును, మణిసుందరంబు లగుకందరంబులు ను, నగోచరమార్గంబు లగుదుర్గంబులును గడచి చనఁజన వనజన యనునకు నగ్రభాగంబున, 129. ఇట్లు = పైప్రకారము గా, నిగమించి - ( పురమునుండి) వెడలి, దీనికి వెనుకటి పద్యమునందలి ( మురారాతి' కర్త. మించిన జవంబునన్ = అధిక మైన వేగముతో, ముం దున్న 'చనజ్ ' అనునసమాపక క్రియతో నన్వయము. అంబర....పురంబులు ను, అంబర=ఆకాశమును, చుంబితాకుచున్న, శిఖర = అగ్రములుగల, గోపురం బులు= సింహద్వారములుగలవి, అగుపురంబులును = అయినపట్టణంబులును, వికచ... ...రంబులును, వికచ = నికసించిన, కమల= తామరలయొక్కయు, కుముద=కలువల యొక్కయు, సముదయ = సమూహమునకు, ఆకరములు=ఉత్పత్తిస్థానములు, అగుస రోవరంబులును = అయిన కొలఁకులును, అగణిత జీవనంబులు, అగణిత = లెక్కిం ప శక్యము గాని, ఖగ = పక్షులకును, ( ఆకాశమునం బోవునవి) మృగాది = మెకములం మొదలగువానికిని, జీవనంబులు = రక్షకంబులు, అగువనంబులును అగుతో ఁటలును, వివిధ. . . . . . ఘోషంబులును, వివిధ = పెక్కు తెగలుగల, గోప్పన = ఆవులయు నెద్దుల యు, వృషలాది=గొల్లలు మొదలగు జనులయొక్కయు, ఘోషంబులు = ధ్వనులుకలవి, అగు ఘోషంబులును = అయినపల్లెలును, అనంతరంబులును, అనంత = అంతములే ని, ప్ర్రాంతరంబులు =అడవులుగలవి, ఎడారులుగలవి యనియేని యర్థము. అగునగాం తరంబులును = అగుపర్వతమధ్య భాగంబులును, మణిరంబులును, మణి సుందరం బులు = మణులచే నందముగలని, ఆగు కందకంబులును = అయినకొండగుహలును, అగో చర......గ్గంబులును, అగోచరమార్గంబులు = తెలియనితోవలుగలవి, అగుదుగ్గంబు లును = అయినచొర రానిచోట్లును, ( ఇవి యన్నియు ద్వితీయార్థమునఁ బ్రధమలు. ) కడచి=అతిక్రమించి, చనఁజనక్ = పోఁగాఁబోఁగా, వనజనయమునకు జ్=కృష్ణునకు,<noinclude><references/></noinclude> nnag62di50udfqf1x1iwkjojbssivuu 104 233330 590102 2026-10-19T03:18:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. అగ్రభాగంబున= ఎదుటను, ముందు పద్యముతో నన్వయము. సీ]] భ్రమరీజలదజాల సమరీతిరతి ఖేల దమరీ గళిత వాల సమితినీల మతి కాంత మణికూట · తతి కాంతరిత ఖేట గతికాంతరుచిఝాట 4 గగనవాట మ...' 590102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. అగ్రభాగంబున= ఎదుటను, ముందు పద్యముతో నన్వయము. సీ]] భ్రమరీజలదజాల సమరీతిరతి ఖేల దమరీ గళిత వాల సమితినీల మతి కాంత మణికూట · తతి కాంతరిత ఖేట గతికాంతరుచిఝాట 4 గగనవాట మమితాచ్ఛనుమపూగ నమితాగమప రాగ శమితాభనలరాగ సానుభాగ మాననురగాన రసమానసమస్తూన లసమానరువదాననసదళీన మలఘుహరిణధరోపల ఫలక ఫలిత లలితసితక రకిరణమం బి యానట తటసితగరు 4 దగ సరసి యైనరోహణనగమౌళి గాననయ్యె || = 109 130. భ్రమరీ...... నీలము, భ్రమరీ తుమ్మెదలతోడను, జలదజాల= మేఘసమూ హములతోడను, సమ= = తుల్యమైన రీతి = స్థితిగల, ( ఇది కేశపాశమునకు విశేషణము, రతి= అనురాగముచే, ఖేలత్ = క్రీడించుచున్న, అమరీ = దేవతా స్త్రీలయొక్క, గళిత = జాతిపోయిన, వాల= కేశములయొక్క, సమితి = సముదాయముచేతను, నీలము = నల్లని ది, దేవతా స్త్రీ లిచ్చ వచ్చినట్లు క్రీడించుచుండ జాతిపోయిన వారిధమ్మిల్ల కాంతి చే నల్ల నైనదని యర్థము. అతికాంత వాటము, అతికాంత = మిగులు సుందరమైన, మణికూట = మాణిక్యశిఖరములయొక్క, తతికా = సము దాయము చేతను, అంతరిత= క ప్పి వేయఁబడిన, ఖేట= గ్రహాదులయొక్క, గతి=సంచాగమును, కాంత = సుందరమై న, రుచిఝాట = కాంతి సమూహమును, గగనవాటము = ఆకాశప్రదేశమునుగలది. పొడ వగుశిఖరములచేతను, నాకాశమునఁ బోవుగ్రహములనడకను గాంతిని నాకాశమునుగూ డఁ గప్పివేసిన దనియర్థము. అమితాచ్ఛ...... భాగము, అమితాచ్ఛ = మిగుల నిర్మాల మైన, సుమపూగ= పువ్వుల సముదాయము చేత, నమిత = వంగిన, ఆగమ = వృక్షములయొ క్క, పరాగ = ధూళిచేతను, శమిత – నివారింపఁబడిన, అభ = కాంతిగల, నలరాగసా ను భాగము = పద్మరాగమణిమయ మైన చదరపు నేలలు గలది. (ని) స్ను ్యసస్ధస్సాను<noinclude><references/></noinclude> jwy59psiwr8wzpz1grjx2xy6jtt2uso 104 233331 590103 2026-10-19T03:29:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 భ ద్రాపరిణయము, ఇందలి నా రస్త్రీయాం. ఆ. పువ్వులచే వంగినవృక్షములనుండి జాఱుచున్న పుప్పొడిచేఁ గప్పుఁబడి నపద్మరాగమణిమయము అగుమీఁది చదరపు నేలలు గలది. అసమాన... సదళీనము . అసమాన= సా...' 590103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>110 భ ద్రాపరిణయము, ఇందలి నా రస్త్రీయాం. ఆ. పువ్వులచే వంగినవృక్షములనుండి జాఱుచున్న పుప్పొడిచేఁ గప్పుఁబడి నపద్మరాగమణిమయము అగుమీఁది చదరపు నేలలు గలది. అసమాన... సదళీనము . అసమాన= సాటిలేని, సురగాన= దేవతల సంగీతముయొక్క, రస = మాధుర్యముయొక్క చూన=కొలఁదికీ, సమ = తగునట్లు, ( ఇది రువ త్తను దానితో నన్వయించును. ) సూ న = కుసుమములందు, అసమాన = ప్రకాశించుచున్న, రువత్ =ధ్వనిచేయుచున్న, ఆసన=ముఖములుగల, సత్ = శ్రేష్ఠమైన, ఆశీనము = భ్రమర రాజములుగలది. వృక్షములయం దున్న తుమ్మెదలు దేవతలు చక్కఁగా గానము చేయుచుండఁగా గానమాధురికిఁ దగినట్లు సుతి పట్టు చున్నట్లు కూయుచుండె ననిభావము . ( అలి + ఇన =అశీన. ( ని ) ఇవస్స్యూప్రభౌ. అ. ) అలము. సరసి, అలఘు = గొప్పవై న, హరిణధకోపల = చంద్ర కాంత పు రాలయొక్క, ఫలక = పలకలయందు, ఫలిత = ప్ర తిబింబించిన, లలిత=మృదువుగు, సీతకర= చంద్రునియొక్క, కీరణమండల = కాంతిస ముదాయమందున్, బిసాశయ= తామరతూండ్లను భ్రాంతిచేత, ఆనటత్ = మిగుల నా ట్యము సేయుచున్న, తట = ఒడ్డునందలి, సితగరుత్ = హంసలుగల ( తెల్ల అక్కలుగు అది ) అగ్ర సరసి = శ్రేష్ఠ మైన కొలఁగులుగలది. (ని) హంసాస్తుస్వేత గరుతః. అ. ఐనరోహణనగమాళి=ఐనరోహణ మనుపర్వత శ్రేష్ఠము, కాననయ్యెక్ = కాన్పిం చెను. చంద్రకాంతపురాలం బ్రతిబింబించిన చంద్రకిరణములను జూచి తామరతూం డ్లరుకోగా ని వానికై నాట్యము చేయుచుంబోవు తీరమునందలి హంసలు గల కొలఁకులు గలరోహ ణము కృష్ణునకుఁ గాన్పించె ననియర్థము. ఇందు వృత్త్యనుప్రాసము శబ్దాలంకారము; అతిశయోక్తియు భ్రాంతిమంతమును నర్థాలంకారములు. a a మ॥ పవిధారం దెగి నట్టి చెట్టుపలు పై పై రాయడం జిందువైం దవబింబామృత బిందు రాజిఁ బునరుత్పన్నంబులై యుత్కట చ్ఛవులం గార్కొనెనో యనంగ గిరిపార్శ్వచ్ఛన్న నీరంధ వే ణువనంబుల్ శుకవర్ణపర్ణ తతులం దోఁ చెక్ దదగ్రస్థలి౯॥ 131. పవిధారక్, పని=వజ్రాయుధముయొక్క, ధార= అంచుచేత, (ని) కులి శంభిముకంపవిః. అ. తెగినట్టి చెట్టుపలు కొట్టివేయఁబడిన అక్కలు, రాయిడిజ్ = రా పిడిచేత, పైపైజ్= అక్కలు పోయిన ప్రదేశములమీఁదను, చిందు. రాజిన్, చిందు = పడియెడు, ఐందవబింబ = చంద్రమండలసంబంధమైన, అమృతబిందు రాజిజ్= అమృతపుఁజుక్కలసముదాయముచేతను, పునరుత్పన్నంబులై= ( అక్కలు) తిరిగి పు టీవియై, ఉత్కట్ఛవులజ్= అధికమైన కాంతులచేత, కాల్కొ సెమోయనంగన్ =<noinclude><references/></noinclude> ka2z934snij6i58fcnvrsqos4yvfxgg 104 233332 590104 2026-10-19T03:29:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, 111 నల్లఁబడినవో యనునట్లు, గిరిపార్శ్వనంబుల్, గిరిపార్శ్వ = పర్వతముయొక్క ప్ర క్కలయందు, చ్ఛన్న = దాఁగిన, నీరంధ్ర = దట్టమైన, వేణువనంబుల్ = వెదురుటడ వులు, శుక వర్ణపర్...' 590104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, 111 నల్లఁబడినవో యనునట్లు, గిరిపార్శ్వనంబుల్, గిరిపార్శ్వ = పర్వతముయొక్క ప్ర క్కలయందు, చ్ఛన్న = దాఁగిన, నీరంధ్ర = దట్టమైన, వేణువనంబుల్ = వెదురుటడ వులు, శుక వర్ణపర్ణతతుల = చిలుకవన్నె గలయాకులసము దాయముతో, తదగ్రస్థలి= ఆపర్వతముయొక్క ముందు భాగమందు, ( కృష్ణునిముందు భాగమం దనియేనియర్థము ) తోఁచెక్=కాన్పించెను. ఆపర్వతము మిగులఁ బొడ వైనదగుటచే శిఖరములు దాఁకఁ గాఁ జీలినచంద్రబింబమునుండి జాతినయమృతపుఁజుక్కలచే మున్ను వజ్రాయుధము చే గొట్టఁబడిన అక్కలు మఱల జిగిర్చి కొత్త కాంతిచే నొప్పుచున్న వో యనునట్లు నల్లని వెదురుపొదరులు కాన్పించె ననితాత్పర్యము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము . ఉ॥ రంగదహార్యశృంగనల రాగవిభాగతరాగ యై వియ దంగ తరంగ పంక్తి దవు దవ్వుల మింట ననంత కాంతి య య్యెం గురుచిత్రలీల గగనేందిర దాల్చినయింగిలీక పు రంగు తెఱంగునం గడుహో రం గ గుచీర చెఱంగులో యనస్ II = వియ......పంక్తి = ఆకాశగంగ యొక్క యలలవరుస, ( ఇది తత్సమసమాసము గావున గంగాశబ్దము హ్రస్వాంత మయ్యెను. ) రంగయై, రంగత్ = ప్రకాశిం చుచున్న, ఆహార్య= ( రోహణ ) పర్వతముయొక్క, (ని) ఆహార్యధర పర్వతాః. అ. శృంగ=శిఖరమునందలి, నలరాగ = పద్మరాగములయొక్క, విభా కాంతిచేతను, గత= ప్రాప్తమైన, రాగయై= ఎఱుపు గలదియై, గగనేందిర = ఆకాశలక్ష్మి, గురుచి ప్ర్రలీలన్ = అధిక మైనవింతవిలాసముతో, తాల్చిన... తెఱంగునన్, తాల్చిన= ధరిం చిన, ఇంగిలీక ఘున్ రంగు తెఱంగునన్ = ఇంగిలీక పువన్నె యొక్క రీతిచేతను, ( ఎఱ్ఱకాం తిచేత ననియర్థము. ) ఇంగిలీకము + రంగు = కర్మధారయంబున మువర్ణకంబునకు బుం పులగు = ఇంగిలీక పురంగు. బా. సం. ( పిమ్మట ) నదంత స్త్రీ సమంబులకుం బుంపుల కుఁ బరుష సరళములు పరం బగునపుడు నుగాగమం బగు ననుసూత్రముక్రింద సెకానె కచో స్థిరము పరంబగునపుడు నీయాగమంబు గానం బడియెడి నని బా. సం. వఁ జెప్పు టచే నుగాగమము రాఁగా నీరూపము నిష్పన్న మయ్యెను. కడున్ = మిక్కిలి, హెు రంగగు చీర చెఱంగులోయనన్ = సుందరములగు కోకకొంగులవలె, దవుదువ్వుల = దూ రదూరమున, మింటక్ = ఆకాశమున, అనంతకాంతి = మేర లేని కాంతికలది, అయ్యెన్; ఈపర్వతమునందలి కెంపులకాంతి మిన్నేటితరంగములలోఁ బ్రసరించుటచే నవి యా కాశలక్ష్మీ ధరించినయెఱ్ఱవస్త్రముకొనలువలె మిగులం బ్రకాశించె ననితాత్పర్యము ఉత్ప్రేక్షాలంకారము,<noinclude><references/></noinclude> gt9vda9xg91ud55digztwxk41mvsdqo 104 233333 590105 2026-10-19T03:30:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 భద్రాపరిణయము. గీ తరణికిరణోష్మఁ గరగి యి ధ్మములఁ దొఱఁగి వజ్రఫలకము లంటుజ * వ్వాది నలచు తీవయిందులు కానన దేవతాళి కేళికా శాలికలభంగి గిరిఁ జెలం గె॥ 133 తరణికిరణోష్మక్ = సూర్యకిరణ...' 590105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>112 భద్రాపరిణయము. గీ తరణికిరణోష్మఁ గరగి యి ధ్మములఁ దొఱఁగి వజ్రఫలకము లంటుజ * వ్వాది నలచు తీవయిందులు కానన దేవతాళి కేళికా శాలికలభంగి గిరిఁ జెలం గె॥ 133 తరణికిరణోష్మక్ = సూర్యకిరణములయొక్క యావిరిచేతను, ( వేఁడిచేత నని యర్థము. ) ( ఇచట మువర్ణలోపము చింత్యము. ) కరఁగి, ఇద్మములతో = కఱ్ఱలనుండి, తొఱఁగి= జాతి, వజ్రఫలక ములు = మగ కాలపలకలను, అంటు జవ్వాది = తగుల్కొ నెడుసంకుమదము చేతను, వలచుతీవయిండులు = పరిమళించుపొదరిండ్లు, గిరి౯ = పర్వత మునందు, కానన... భంగిల్, కాననదేవ తాళి =వన దేవతాసముదాయములయొక్క, కేళికాశాలికలభంగి౯ =క్రీడాగృహములవిధమునను, చెలంగు=1 = ప్రకాశించును. సీ|| తతశిఖామరకత శ్రీ ద్యుతులు దూర్వాంకుర శంక మేయఁగ నెల జింక గదురఁ గటక గారుడములఁ , గల్గని భీతిమై రవిరథభుజగర జ్జువులు జాఱ నమి తేంద్రనీలగం, డముల విభ భ్రాంతి నురుద రీసుప్తోత , హరులు దుముక ఘనవజ్రశృంగాట , కములు గంగాఝరు లనుచు దేవర్షులు . మునుఁగఁ దొడరఁ బ్రకటితాధిత్య కాపుష్య రాగములకు సురుచిరాగమసుమపరి చ్యుతమరంద బిందు సందోహతృష్ణ చేఁ బృథుమిళింద బృంద మందంద మూఁగఁ జెన్నొందు చున్న యన్నగమువన్నె మది నెన్ను వెన్నుఁ డపుడు|| 134 నెలజింక = చంద్రునిలోనిలేడి, తతద్యుతులు, తత= పొడవులగు, శిఖా=అగ్రములుగల, మరకత= పచ్చ రాలయొక్క, ద్యుతుల్ = కాంతులను, దూ<noinclude><references/></noinclude> sbjfyrd8mbj5px2fv1uz1j9tb9z103d 104 233334 590106 2026-10-19T03:30:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 113 ర్వాంకురశంకజ్ = గఱిక మొలకల యొక్క భ్రాంతి చేతను, 'మేయఁగ = మేయుటకు, కదురత్ = సమీపింపఁ గాజ్, కటక గారుడముల = కొండనడుమల నున్న గరుడపచ్చ లను, ( ని ) కటకో స్త్రీనితంబోదేః....' 590106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 113 ర్వాంకురశంకజ్ = గఱిక మొలకల యొక్క భ్రాంతి చేతను, 'మేయఁగ = మేయుటకు, కదురత్ = సమీపింపఁ గాజ్, కటక గారుడముల = కొండనడుమల నున్న గరుడపచ్చ లను, ( ని ) కటకో స్త్రీనితంబోదేః. అ. రవిరథభుజగరజ్జువులు, రవిరథ సూర్యునిరధ సంబంధమైన, భుజగరజ్జువులు = సర్పములను త్రాడులు, కల్గిని, జాఱ = జాతిపోఁ గాన్, సూర్యుని రధమునందుం ద్రాడు లైయున్న పాము లాపర్వతమం దున్న గరుడప చ్చలం జూచి గరుడుని తేజ మనిభ్రమించి జాఱిపోవు చున్న వనిభావము. సూర్యునిక ధము మోయుగుఱ్ఱములకుఁ బాములు పగ్గము అని ప్రసిద్ధి. ఉరుదరీ..హరులు, ఉరు = గొప్పవియగు, దరీ = గుహలయందు, సుప్తోత = నిద్రఁబోయి లేచిన, హరులు= సింగములు, ఇభభ్రాంతిక్ = “గజము లను భ్రాంతి చేతను, అమి తేం.....ములకున్ = పెద్దవి యగునిం ద్రనీలపురాలకు, దుముకక్=ఉఱుకఁగాక్, దేవర్షులు = దేవలోక మందలిఋషులు, ఘ న...... కములు, ఘః= విశాలమైన, వజ్రశృంగాటక ములు = మగతాలయొక్క పెక్కు త్రోవలు గూడుచోట్లు, (ని) శృంగాటక చతుష్పథే. అ. గంగాఝరులను చుజ్" = న దీప్రవాహము లనిభ్రమించుచు, మునుఁగజ్= స్నానము సేయుటకు, తొడర౯=య త్నింపఁగాజ్, పృథుమిళిందబృందము, పృథు= పెద్ద నియగు, మిళింద = తుమ్మెదల యొక్క, బృందము = సముదాయము, సురుచిరచేజ్, సురుచిర = మిగులమనో హరములైన, అగమ= వృకుములయొక్క, సుమ= పుష్పములనుండి, పరిచ్యుత = జాతి న, మరందబిందు సందోహ = పూఁదే నె తుంపురుల సముదాయముయొక్క, తృష్ణ చేజ్ = ఆశచేతజ్, ప్రకటిక. .. .. ములకుక్ ప్రకటిత = కనఁబడిన, అధిత్యకా= కొండమీఁ దిభూములయందలి, పుష్యరాగములకు, ( ఇవి తేనెరంగు కలవి ) అందంద = = అచ్చ టచ్చట, మూఁXక్=ముసిరికొనఁగాన్, చెన్నెందు చున్నయన్న గమువ న్నెజ్ = ప్ర కాశించుచున్న యాపర్వతముయొక్క శోభను, వెన్నుఁడు = కృష్ణుఁడు, మదిజ్=మన స్సునందుజ్, ఎన్నున్ = శ్లాఘించెను. ఇందు భ్రాంతి మదలంకారము. క॥ సల్ల కీపల్లవములకు నెల్లెడఁ దుండములు సాఁచు నిభములతోడు తిల్లు తెలిజల్లి మెకముల జల్లులు తెల్లు ల్లసిల్లు శ్రీ చాడ్పునఁ దోఁ చెక్" " 135. సల్లకీపల్లవములకున్ = అందుగు చిగుళ్లకు, హస్తములు= తొండములను, సాంచుని భముల రొద = చాఁచెడు నేనుఁగులయొక్క ధ్వనిచేతను, భీతిల్లు......... ...జల్లులు, భీతిల్లు= జడిసెడు, తెలి= తెల్లని, జల్లిమెకములచమరము లను జంతువుల యొక్క 15<noinclude><references/></noinclude> rle6et9wahazlucomkm4dwf0cipcr0y 104 233335 590107 2026-10-19T03:30:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 భ ద్రాపరిణయము, ( సవరములు ) ఎల్లెడ = అన్ని దిక్కులయందును, టెల్లుల్లసిల్లు చాడ్పునజ్ = అల్లు వికసించినట్లు, తోఁచెక్ = కాన్పించెను. సీ!! పై దట్టముగవ్రాలు 4 పరువంపుఁజంపక పసవాళు లన...' 590107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>114 భ ద్రాపరిణయము, ( సవరములు ) ఎల్లెడ = అన్ని దిక్కులయందును, టెల్లుల్లసిల్లు చాడ్పునజ్ = అల్లు వికసించినట్లు, తోఁచెక్ = కాన్పించెను. సీ!! పై దట్టముగవ్రాలు 4 పరువంపుఁజంపక పసవాళు లనఁగ భ ర్మమయతటులు తటులందు వెదురుము . త్యముల నెత్తము లాడు చెంచుగుబ్బెతల దీ పించుపొదలు, పొదల పైఁ బొదలునం బుదములు గర్జింపఁ గొలిమొల్క లెత్తువైదూర్యమణులు, వైదూర్యమణులరే . నల కుల్కి మింటఁ గ ట్టనితోరణంబు లై , చనుశుకములు శుకములకు బింబికాఫల స్ఫూర్తి గెలుపు పొలుపు గలవా తెఱల వేలు . పుంజెలులను గలిగి విలసిల్లునమ్మహా | చలముపజ్జ నరుగుచుఁ దదీయవిభవంబు సరయఁ దలఁచి॥ 33 136. = పైజ్=మీఁదను, దట్టముగ= అధికముగల్, వ్రాలుళులు, వ్రాలు= పడియెడు, పరువంపు= నూతనముగ వికసించిన, చంపక ప్రసవాళులు = సంపంగిపూవుల సముదాయములు, అనఁగ = అనునట్లు, భర్మమయతటులు=బంగారువి క్యార మైనద ఱులును, తటులందుజ్=చఱులందు, వెదురుముత్యములన్ = వెదుళ్లయందుత్పన్న మై నముత్యములతో, "నెత్తములు = జూదములను, ఆడు...... పొదలు, ఆడు= క్రీడించు, చెంచుగు బ్బెతల = చెంచుజవ్వనుల యొక్క, దీపించుపొదలు = ప్రకాశించుతీ యిండ్లు ను, పొదల పైన్ = అట్టితీవయిండ్లనిూఁదను, పొదలునంబుదములు = వృద్ధిఁ జెందెడు మే ఘములు, గర్జింపజ్=ఉఱువఁగాజ్, తొలిమొల్కలెత్తు = మొదటనం పురించెడు, వై దూర్యమణులు = పిల్లికంటిరత్న ములును, వైదూర్యమణుల రేవలకు = విదూర దేశ పుష ణులచక్కఁదవమునటేజ్, ఉల్కి = భయపడి, మింట= ఆకాశమున, కట్టనితో గణ ములై=( జనులు ) నిర్మింపనిదండలై, చనుశుకముల= పోయెడు చిలుకలను, శుకము లకుజ్'=చిలుకలకు, బింబికా ఫలస్ఫూర్తిక్ = దొండపంటియొక్క కాంతిని, తెలుపు తెలియఁజేయు, పొలుపుగల = చక్కఁడనముగలిగిన, వా తెఱల నేలు పుం జెలులను = పెద<noinclude><references/></noinclude> 95ig7yygk6bil9uphfmrmeizmczkutm 104 233336 590108 2026-10-19T03:30:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, 115 తదీయ వులు గలిగిన దేవతా స్త్రీలను, గలిగి = ( పైన చెప్పి వానిని) పొంది, విలసిల్లునమ్మహాచల ముపజ్జజ్ = ప్రకాశించునా పెద్ద కొండపక్కను, అరుగుచు = పోవుచుక్, విభవంబు =...' 590108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, 115 తదీయ వులు గలిగిన దేవతా స్త్రీలను, గలిగి = ( పైన చెప్పి వానిని) పొంది, విలసిల్లునమ్మహాచల ముపజ్జజ్ = ప్రకాశించునా పెద్ద కొండపక్కను, అరుగుచు = పోవుచుక్, విభవంబు = ఆపర్వతముయొక్క సంపదను, ఆరయ = పరీక్షించుటకు ( బాగుగఁ జూచుట కనియర్థము. ) తలఁచీ=ఆలోచించి; ( దీనికి ముందు పద్యములో నున్న శర న్నా ళీ కాక్షుఁడు కర్త. ) ఇందుఁ బూర్వపాదము చివర నున్న పదము రెండవ చరణమున కు మొదట మఱల గ్రహించుటచేఁ ఔదాంతసా దాదీముక్తపదగ్రస్తమను శబ్దా లంకారము. క॥ మేలిమియరదము డిగి యి చ్ఛాలీలం బరిజనము న , చట నిలిపి శక న్నా ళీ కాక్షుఁడు తత్కట కాళీవనచిత్రసరణు | లరయుచు నుండె౯ || 137. శరన్నా ళీకాక్షుఁడు = ( శరత్కాలమందలి పద్మములం బోలినకన్ను లుగలవాఁ డు ) కృష్ణుఁడు, అకదముక్=రధమునుండి, డిగి = దిగి, పరిజనము = సేవక సముదా యమును, అచటన్, నిలిపి, తక్కటసరణులు, తత్కటకాళీ = = ఆకొండచఱులం దలి, వనవిచిత్రసరణులు=తోఁటలలోని వింత లగుమార్గములను, ఇచ్ఛాలీల౯= ఇచ్చ వచ్చినట్లు, అరయుచునుండె = పరిశీలించుచుండెను. న॥ అనిన విని శుక యోగీంద్రునిం బరిక్షిన్న రేంద్రుం డవ్వలికథ నెఱిం గింపు మనియడుగుటయు, ( సుగమము ) క॥ భామాననవిధ కానూ కామాహితనయనశిఖిశిఖాసమ తేజో ధామా ధామరహీతరిపు భీమా భీమబలసుభట • వీరస్తోమా॥ 138. 139. భౌమా= స్త్రీలకు, నవవిధ = నూత న ప్ర కారముగల, కామా= మన్మథుఁడా, కా మా...... ధామా, కామాహిత = శివురియొక్క, (మన్మథునికి శత్రు వనియర్థము. ) నయన= నేత్రమునందలి, శిఖి= అగ్ని యొక్క, శిఖా= జ్వాలతో, సమః సమ=తుల్యమైన, -తేజః=ప్రతాపమునకు, ధామా = స్థానభూకుఁడా, ధామ భీమా, ధామరహి<noinclude><references/></noinclude> tayjeeurx16pm9oqpp98ixw17mqb1t9 104 233337 590109 2026-10-19T03:30:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 భ ద్రాపరిణయము. త=సుఖమునుండి తొలఁగింపఁబడిన, (ని) ధామజన్మప్రభాస్థాన ప్రభావసుఖసద్మసు ( నా• ) రిపు= శత్రువులకు, భీమా= భయంకరుఁడా, భీమవీరస్తోమా, భీమబల= భయమును గలిగించుశరీరశక్తిగల,...' 590109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>116 భ ద్రాపరిణయము. త=సుఖమునుండి తొలఁగింపఁబడిన, (ని) ధామజన్మప్రభాస్థాన ప్రభావసుఖసద్మసు ( నా• ) రిపు= శత్రువులకు, భీమా= భయంకరుఁడా, భీమవీరస్తోమా, భీమబల= భయమును గలిగించుశరీరశక్తిగల, సుభటవీర = పరాక మశాలు లైనభటుల యొక్క, స్తోమా = సముదాయముగలనృపా, ఉ॥ సంచిత భూరి పుణ్య పటు సత్యవచోని పుణా ణ్య శ్చంచదనూనవిక మవిశాల మహత్తర ధైర్యధుర్యతా కాంచన శైల భూవరనికాయను తామిత పీఠి కాపు రా భ్యంచితరాజ్య వైభనస మగ సుధీమహి నూబ్దసంభవా॥ 140. సంచితభూరిపుణ్య= సంపాదింపఁబడిన యధికమైనపుణ్యము గలరాజా, పటు.. ......గణ్య, పటు = చొరవగలవారియందును, సత్యవచోనిపుణ = నిజము పల్కుట యందు నేర్పు గలవారియందును, అగ్రగణ్య= శ్రేష్ఠుఁడా, దోశ్చంవిశాల, దోః= బాహువులయంను, చంచత్ = ప్రకాశించుచున్న, ఆనూనె= కొఱవడని, విక్ర మ= పరాకమము చేతను, నిశాల= అధికుఁడా, మహత్తర... శైల, మహత్తర = వి గులగొప్పది యగు, ధైన్యధున్యతా = ధైన్యమును వహించుటయందు, కాంచనశైల= మేరుపర్వతతుల్యుఁడా, భూవరసమగ్ర, భూవర = రాజులయొక్క, నికాయ = సముదాయముచేతను, నుత స్తుతింపఁబడిఇ, అమిత = అధిక మైన, పీఠికాపుర = పీఠికా పురసంబంధమైన, అభ్యంచిత = పూజింపఁబడిన, రాజ్య వైభవ = ప్రభుత్వసంపద చేత ను సమగ్ర=పూర్ణుఁడా, సుధీమహి..భవా, సుధీ= మంచిబుద్ధి యొక్క, మహిమ = గొప్పతనముచేతను, అబ్జసంభవా = బ్రహ్మా. ( అబ్జసంభవుఁడు = తామరపూవునందు ఁ బుట్టి-వాఁడు. బ్రహ్మ) పృథ్వీవృత్తము, అనర్ఘ గుణరత్నధు , ర్యవర సూర్య రాయాత్మజా వినిర్మలహృదబ్జభా , వితమురారిపాదాంబుజా కనత్ప్రనక వీంద్ర సం ఘటిత నవ్య కావ్యవజా ఘనాబ్దివిధుకామధు, కృదృగ నూనదానధ్వజా!॥ 141. ఆనర్హ....ఆత్మజా, అనర్హు = వెలలేని, ( ఎక్కువ వెలగల గల ) ( ని ) మూల్యే పూజావిధావర్ణః. అ. గుణరత్న = గుణము లనెడు రత్న ములయొక్క, ధుర్య = భార<noinclude><references/></noinclude> ii726y0j89js3pfgn3zusd4bt90mkji 104 233338 590110 2026-10-19T03:31:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, . 117 మును వహించిన, వర= శ్రేష్ఠుఁడుగు, సూర్యరాయాత్మజా = సూర్యరాయపుత్రుఁడా, వినిర్మల......దాంబుజా, వినిర్మల = మిగుల స్వచ్ఛమైన, హృదజ్జ= హృదయపద్మము. చేత, భావిత = ధ్యానింప...' 590110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, . 117 మును వహించిన, వర= శ్రేష్ఠుఁడుగు, సూర్యరాయాత్మజా = సూర్యరాయపుత్రుఁడా, వినిర్మల......దాంబుజా, వినిర్మల = మిగుల స్వచ్ఛమైన, హృదజ్జ= హృదయపద్మము. చేత, భావిత = ధ్యానింపఁబడిన, మురారిపాదొంబుజా = కృష్ణునియొక్క పాదపద్మము లు గలిగిననృపా, కనట్లైన ప్రజా, కనత్ = ప్రకాశించెడు, ఘన= గొప్పవారగు కవీంద్ర = కవీశ్వరుల చేతను, సంఘటిత = కూర్పఁబడిన, నవ్య = నూతనమైన, కావ్యవ జా=కావ్యసముదాయము గలప్రభువా, ఘనాభి......ధ్వజా, ఘన =మేఘముతో డను, అబ్ధి= సముద్రముతోడను, విధు= చంద్రునితోడను, కామధుక్ = కామధేనువు తోడను, (కోరికలం బితుకునది.) సదృక్ = సమానమైన, అనూన = తక్కువ కాని, దాన ధ్వజా= దానచిహ్నము గల రాజవరా. = గద్యము.—ఇది శ్రీమహాభార తీ ప్రసాదాసాదిత క వి తామతల్లి కా ల్లమరాజవంశజాపస్తంబసూ వదెల్ల నార్య పాత్ర రంగశాయి నామార్యపుత్త హరిత సగోత పవిత్ర సుక విజనవిధేయ సుబ్రహ్మణ్యక వినామధేయప్రణీతం బైనభద్రాపరిణ యం బనుమహాప్ర్రబంధంబునందుఁ బ్రథమాశ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> 0bzmxwpqg0eutvq6gdcju57rcru0ais 0 233339 590111 2026-10-19T03:32:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <page...' 590111 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=63 to=179 /> fbi068w798k4k9r1civ75ycvytteqtd 104 233340 590112 2026-10-19T03:34:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శు భ మ స్తు. అ వి ఘ్న మ స్తు. భద్రాపరిణయము . ద్వి తీయా విశ్వాసము . శ్రీవిలసద్భక్త్యర్పిత సౌవర్ణ మణీఘృణీల సత్కంకణము బ్యావళితాంగః శేష గా వాంచదు పేద రామ శ్రీ రాయన రేంద్రా! 1 శ్రీవి...' 590112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శు భ మ స్తు. అ వి ఘ్న మ స్తు. భద్రాపరిణయము . ద్వి తీయా విశ్వాసము . శ్రీవిలసద్భక్త్యర్పిత సౌవర్ణ మణీఘృణీల సత్కంకణము బ్యావళితాంగః శేష గా వాంచదు పేద రామ శ్రీ రాయన రేంద్రా! 1 శ్రీవిలపేంద్ర, శ్రీ= సంపద చేతను, విలసత్ = ప్రకాశించుచున్న ) భక్తి = అనురాగము చేతను, అధ్వీత = ఈయఁబడిన, సౌవర్ణ = బంగారముతోఁ జేయఁబ డినవియు, మణీఘృణి= మాణిక్యపుఁ గాంతులచే, లసత్ = ప్రకాశించు చున్న వియును ( నగు ) కంకణముఖ్య= కడియములు మొదలగువారిచే, ఆవళిత = వ్యాప్తమైన, ఆంగ క=అవయవములుగల, ( ని ) అంగంప్రతీకోవయవః. అ. శేషగ్రావ= శే : శేషాచలమునం దు ( తిరుమలయందు ) అంచత్ = ఒప్పుచున్న, ఉపేంద్రా= విష్ణువుగల (ని) ఉపేం ద్రయింద్రావరజః. అ. ఈ ప్రభువు తిరుమలయందలి వేంక టేశ్వర స్వామికి బంగారుతోఁ జేయఁబడినవియు మణులకాంతి గలవియు నగు భూషణముల నర్పించి వానిచే నా దేవు నలంకరించె ననియద్థయి. రామరాయ నరేంద్రా = రామరాయ ప్రభూ ! ముందరిపద్దెము తో నన్వయము. గీ॥ అవధరింపుము శౌరిభవ్యచరితంబు దొల్లి సూతుండు శౌనకాదులకుఁ జెప్పి<noinclude><references/></noinclude> fbnga46sncar42c8z8kdkmc75qvmldi 104 233341 590113 2026-10-19T03:34:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. నట్టిరీతిఁ బరిషిద్ధ , రాధినాథ తిలకమున కిట్లు శుక యోగి దెలుపఁ దొడఁగె 119 2 శౌరి......తంబు, శౌరి= కృష్ణునియొక్క, (శూరునిగోత్రమున జన్మించిన వాఁడు ) భవ్య=( వినువారికిన...' 590113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. నట్టిరీతిఁ బరిషిద్ధ , రాధినాథ తిలకమున కిట్లు శుక యోగి దెలుపఁ దొడఁగె 119 2 శౌరి......తంబు, శౌరి= కృష్ణునియొక్క, (శూరునిగోత్రమున జన్మించిన వాఁడు ) భవ్య=( వినువారికిని జెప్పువారికిని ) శుభము నిచ్చెడు, చరితంబు #వృత్తాం తమును, అవధరింపుము= చిత్తగింపుము, తొల్లి= పూర్వము, సూతుండు, శౌనకాదుల స౯=శౌనకుఁడు మొదలగు నైమిశారణ్యవాసు లగుమునులకు, చెప్పినట్టిరీతిన్ = చెప్పి నప్రకారముచేత, పరిక్షిద్ధరాధి నాథతిలక మునకుజ్= శ్రేష్ఠుఁ డగు పరిక్షిన్మహారాజునకు, ఇట్లు = ఈక్రింది ప్రకారముగా, శుకయోగి, తెలుపక్ = తెలియఁజేయుటకు, తొడఁ గెన్ = ప్రారంభించెను. క॥ ఆచందంబున నన్నగ వైచిత్రిం గనుచు యాదవప్రభుఁ డొక చో లోచనసరోజనమ్మద సూచక మగుసూర్యకాంత సుందర వేదిక్ | 3 యాదవప్రభుఁడు = కృష్ణుఁడు, ( చంద్రవంశ్యుఁ డైనయయాతికిం బుత్తుఁ డ గుయదు వను రాజువంశమున జన్మించిన ప్రభువు. ) ఆచందంబు = ఆర్ద్ర కారమునక్, అన్నగ వైచిత్రిక్ = ఆరోహణపర్వత సంబంధ మైన వైచిత్ర్యమును అందలి వింత లని యర్థము. ) కనుచున్ = చూచుచుజ్, ఒకచోన్ = ఒక స్థలమునందుక్, ఉత్తరపదం బగు " చోటు ” శబ్దముటాక్షరంబునకు లోపంబు విభాషనగు. బా. సమా- లోచ న......కము, లోచనసరోజ =: జ = పద్మములం బోలిన కన్నులకు, సమ్మద = సంతోషము నకు, ( క ర్మార్థమునషష్ఠి ) సూచకము = ( కలిగించునది) సూచించునది, అగు...వే ది౯ = అయ్యెడుసూర్య కాంత పు రాలయొక్క ( సూర్యకాంతపురాలతోఁ గట్టఁబడిన దనియర్థము. ) అంద మగునరఁగువందుక్. ముందు పద్దెముతో నశ్వయము. ఉ॥ ఇంచుక సేపు దాను వసి 4 యించిన నత్తఱి నమ్మహాద్రిశృం గాంచలవీధిఁ జుక్క దిగి నట్లు తళు క్కని చంద్రుఁ బాసి యే తెంచుక ళావి శేషముగ తిం జఱియం దఱియంగ వచ్చి వీ క్షించఁగ మ్రోల నిళ్చె నొక చేడియ తద్వన దేవతాకృతిః || 4<noinclude><references/></noinclude> m8nv2xwr83wfinzhg7jqm83issca4ku 104 233342 590114 2026-10-19T03:34:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 భ ద్రా పరిణయము, ఇంచుక సేపు—కొంచెపుఁ గాలము, తాజ్= =ఆకృష్ణుఁడు, వసియించిన = ఉం డఁగా, అత్తఱిక్=ఆకాలమునందు, ఒక చేడియ = ఒకానొక స్త్రీ ( ఇది చేటీశబ్దభవ ము ) ఆమ్మహా......వీధిక్, అమ్మహాద్రి...' 590114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>120 భ ద్రా పరిణయము, ఇంచుక సేపు—కొంచెపుఁ గాలము, తాజ్= =ఆకృష్ణుఁడు, వసియించిన = ఉం డఁగా, అత్తఱిక్=ఆకాలమునందు, ఒక చేడియ = ఒకానొక స్త్రీ ( ఇది చేటీశబ్దభవ ము ) ఆమ్మహా......వీధిక్, అమ్మహాద్రి = ఆగొప్ప కొండయొక్క, శృంగ = శిఖర ముయొక్క, అంచలవీధిన్ = అగ్రభాగమునుండి, ( ఇటఁ బంచమ్యర్థమున ద్వితీయ. ) చుక్క=నక్షత్రము, ( ఇది శుక్రశబ్దభవ మని చెప్పుదురు; గాని యిచ్చట నక్షత్రసా మాన్య మనియే యర్థము. ) దిగినట్లు, తళుక్కని= మెఱసి, ( ఇది మెఱయుటయం ద గుననుకరణముం దెలుపుశబ్దము. ) చంద్రుక్, పాసి= వదలి, ఏతెంచుక ళావి శేషముగ తి౯=వచ్చెడునొకానొక భాగముయొక్కరీతి వంటిరీతితో, ( ని) కళాతుపోడశో భాగః. అ. చత్తీయ౯ =శిఖరము క్రిందిభాగమును, తఱియంగ౯ = సనిూపించునట్లు, వ చ్చి, వీక్షించఁగజ్= చూచుచుండఁగనే, తద్వన దేవతాకృతిన్=ఆపర్వతమునందలి వసముం గాపాడుదేవతయొక్క యాకారముతో, మ్రోలక్ = ఎదుటక్, నిల్చె = ఉండెను. సీ|| అపరంజిమెఱుఁగుటందపు శరీరచ్ఛాయ గొలు కారుమించుల నెళవు సేయఁ గలికినిద్దంపుఁజ క్కని చెక్కుల బెడంగు ముకుల సొగను గెలువ నాణెంపునునుసోగ వేణీభరముసొంపు వేల్పురారాలకీ విని హసింపఁ + గొలుకుల వెడలుక్రొం బెళుకుక నవచూపు లళులమాలికల మేనఱిక నూడ దివ్యమణిపుత్త్రియో యనఁదేజరిల్లి సుందర స్ఫూర్తి ఁ గన్నారఁ జూచువార లౌననంగలసన్మంగ , ళొంగి యైన 5 మెఱుఁగుటందపు = యానలినగంధిఁ గాంచె హేమాంబరుండు| అపరంజి......చ్ఛాయ, అపరంజి = బంగారుయొక్క, తళతళలాడుసుందరమైన, శరీరచ్ఛాయ= దేహకాంతి తొలు ర= వర్షాకాలమునందలి, మించుల = మెఱుఁగులయొక్క, సేయ తొలుకొ నేవు పరిచయమును,<noinclude><references/></noinclude> k4y8gtqz47emuoat9j4r7c8vf4yjjm5 104 233343 590115 2026-10-19T03:35:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= ద్వితీయాశ్వాసము, 121 చేయ= కావింపఁగాజ్, శరీరకాంతి మెఱకులం జోలఁగా ననిభావము కలికి...... బెడంగు, కలికి = మనోహరమైన, నిద్దంపుఁజక్కని= నున్నని యందమైన, చెక్కులబె డంగు = గండస్థలముయొక్క సౌ...' 590115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= ద్వితీయాశ్వాసము, 121 చేయ= కావింపఁగాజ్, శరీరకాంతి మెఱకులం జోలఁగా ననిభావము కలికి...... బెడంగు, కలికి = మనోహరమైన, నిద్దంపుఁజక్కని= నున్నని యందమైన, చెక్కులబె డంగు = గండస్థలముయొక్క సౌందర్యము, మగరాలతళుకుల సొగసు, మగకాల = వజ్ర ములయొక్క, తళుకుల సొగసు = కాంతులయందమును, గెలువ= జయింపఁగాళ్, చె క్కులకాంతులు వజ్రకాంతులం బోలఁగా ననిభావము. నాణెంపు......సౌంఘ, శెంపునునుసోగ = నాగరిక మైన నున్న ని దీర్ఘమైన, వేణీభరముసాంపు = జడయొక్కచ క్కందనము, వేల్పు రారాలఠీవి = ఇంద్రనీలములకాంతిని, హసింపన్ = పరిహాసము చేయఁగా, ( వేల్పు = దేవతలయొక్క, రాజ రా జైనయింద్రునియొక్క, జాలు=మ ణులు. ) కొలుకులక్= కంటితుదలనుండి, వెడలుచూపులు, వెడలు = ప్రసరం, చెడు, క్రొంబెళుకు=క్రొత్తకాంతిగల, కన్దవచూపులు = కన్ను లజంట యొక్క దృష్టులు అళులమాలికల = తుమ్మెద బారులను, మేంఱిక మాడన్ = పరిహసింపఁగాజ్, దివ్యమ ణీపుత్త్రియోయవజ్ = సుందరమైన మణులయొక్క బొమ్మవలె, ( మణుల చేఁ జేయఁబ డినబొమ్మవలె ననియర్థము, ) తేజరిల్లి= ప్రకాశించి, సుందరస్ఫూర్తి = అందమైనప కాశమును, కన్నారక్ = కన్నులనిండర్, చూచువారలు, ఔననం గలసన్మంగళాంగి = స్తుతిచేయఁ దగినసుందరమైనశరీరముగలది. ఐన, యానలినగంఫి= తామర పూలవంటి సహజ 'మైనపరిమళము గలయా స్త్రీని, గంధము సహజ మైనపుడే బహువ్రీహి సమాస మున నీశబ్దమున కీకారము వచ్చు ననివాణిలి. హేమాంబరుండు = కృష్ణుఁడు ( బంగా రుసరిగవస్త్రముల ధరించినవాఁ డరియద్ధము. బంగారముం బోలిన పచ్చని వస్త్రము గ లవాఁ డనియేని యర్థము. ) కాంచెజ్ = చూచెను. కాంచి ప్రజాంగ నాహృదయ, గౌరన చౌర్యధురీణ మౌకటా ంచలపాళి హాళిమెయి నవ్విక చాంబుజలోచన న్విమ ర్శించి యపూర్వవిస్మయవిశేషము చిత్తమునందు సంభ్రమో దంచితమై పెనంగ హరి దానివిలాసము నెంచి యిట్లను 6 = మనసులంద హరి = కృష్ణుఁడు, అవ్విక చాంబుజలోచన = మీఁదఁ జెప్పిన స్త్రీని, ( విక సించిన తామరపువ్వులంబోలిన కన్నులు గలదాని ననియర్థము. ) ప్రజాంగనా......ధు రీణము, ప్రజాంగనా = గొల్లపల్లెలయందలి సుందరులయొక్క, హృదయ లి, గౌరవ = గొప్పతనముయొక్క; ( గొప్పతనము సనియర్థము.) చౌక్య = దొంగిలిం చుటయందు, మురీణము = భారము వహించినది. ( గోపిక అమనసును వశపఱిచికొనిన ద 16 =<noinclude><references/></noinclude> ds0q09u9a4lb7hu1jh12ifhrfr9trmx 104 233344 590116 2026-10-19T03:35:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 భద్రాపరిణయము. H నియర్థము. ) ఔక..... - చలపాళి = అగు కేఁగంటి చూపులయగ్రభాగములవరుసతో, హాళీ మెయిజొ" = ఆస క్తి చేత, కాంచి = చూచి, ( కేఁగంటం జూచి యనియర్థము.) ఏ మర్శించి = పరిశీలించి, దాని విలాస...' 590116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>122 భద్రాపరిణయము. H నియర్థము. ) ఔక..... - చలపాళి = అగు కేఁగంటి చూపులయగ్రభాగములవరుసతో, హాళీ మెయిజొ" = ఆస క్తి చేత, కాంచి = చూచి, ( కేఁగంటం జూచి యనియర్థము.) ఏ మర్శించి = పరిశీలించి, దాని విలాసము = ఆయింతియొక్క చక్కఁదనమును, ఎంచి = స్తుతించి, అపూర్వ... శేషము, అపూర్వ= మున్నెన్నఁడులేని, విస్మయవిశేషము SC ఆశ్చర్యాతీశయము, చిత్తమునందున్ = మనసునందుజ్, సంభ్రమోదంచితమై - ఆదర ముచే వృద్ధి పొందింపఁబడినదియై, పెనంగ = చుట్టుకొనఁగాన్ ( గాఢముగ వ్యాపిం .వఁగా ననియద్ధము. ) ఇట్లు = ఈక్రిందిరీతిని, అనుక్ = పలుకును. క” ఇది యెవ్వ తెయో దీనికి సదనం బెయ్యదియొ దీని + జననస్థల య్యదియో మది కద్భుతమై మె యిది కన్నులపండువగుచు నింపు ఘటిం చె౯ | 7 ఇది = ఈసుందరి, ఎవ్వ తెయో, (' ఓ 'సందేహార్థక మగునవ్యయము) దీనికి -* ఈయింతికిజ్, సదనంబు = వాసస్థలము, ఎయ్యదియె, 'దీనిజనన స్థలము = దీని పుట్టినచో టు, ఎయ్యదియో, ఇది= ఈయువతి, మదికిన్=మనసునకు, అద్భుతమై= ఆశ్చర్యము గలిగించునది యై, ( ఇచట నద్భుతశబ్దమునకు లక్షణచే అద్భుతము గలిగించునది యని యర్థము. ) కన్నులపండువు = నేత్రోత్సవము, అగుచుక్, ఇంపు= ఆనందముజ్, మ టించెజ్ = కూర్చెను. క॥ భారతిసహచరియో కా కారతిసహచరియొ కాక యన్యాంగన § ట్లీరుచి, యీ శుచితాత్యుచి తరచిత విలాస భాసితాకృతి గలదే! 8 ( ఇది ) భారతిసహచరియో = సరస్వతి చెలియో, కాక = కానియెడ, ( ఇట నిది దేశ్యావ్యయము ) ఆరతిసహచరి = ఆ ) = ఆప్రసిద్ధురాలగుమన్మధునిభార్యయొక్క చె లియో, కాక = కాకుండినక్, అన్యాంగ నకు = ఇతరస్ట్రీకి, ఇట్లు = ఈకను పట్టుచున్న ప్రకారము, ఈరుచి=ఈ దేహకాంతియు, ఈశుచి......కృతి, ఈ=ఇట్టి, శుచితా= పారిశుద్ధ్యము చేతను, ఆత్యుచిత = మిగులం దగునట్లు, ఆరచిత = చేయఁబడిన, విలాస= లీలలచేతను, భాసిత=ప్రకాశించెడు, ఆకృతి = ఆకారము, కలదే = ఉండునా ?ఉండ<noinclude><references/></noinclude> dyd94x6il287adyxs712mhgl4u92gcf 104 233345 590117 2026-10-19T03:35:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ద్వితీయాశ్వాసము. దాని యగ్గము. ఇందు సందేహాలంకారము. గీ" అని వితర్కించుచుండ న య్యాద వేంద్రు దివ్యమంగళ విగ్రహ | తేజ మువిద గాంచి దృఢభక్తి ఁ = * గాత్రి యగుచుఁ 123 గనుఁగవ ముదశు లొలుక న...' 590117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ద్వితీయాశ్వాసము. దాని యగ్గము. ఇందు సందేహాలంకారము. గీ" అని వితర్కించుచుండ న య్యాద వేంద్రు దివ్యమంగళ విగ్రహ | తేజ మువిద గాంచి దృఢభక్తి ఁ = * గాత్రి యగుచుఁ 123 గనుఁగవ ముదశు లొలుక ని ట్లనుచు మ్రొక్కె19 అని వితర్కించుచుండజ్ = ( కృష్ణుఁడు ) మీఁదఁ జెప్పినట్లు సంశయించుచుం డఁగా, ఉవిద= ఆయువతి, అయ్యాద...... తేజము, అయ్యాద వేంద్రు = ఆకృష్ణుని యొక్క, దివ్య = సుందరమైనదియు, మంగళ = శుభమైనదియునగు, విగ్రహ= శరీర ముయొక్క, తేజము=ప్రకాశమును, కాంచి చూచి, దృఢభక్తిన్ = అధికమైనయను రాగముచేత, పులకీత గాత్రి - గగుర్పొడిచిన మేనుగలది, అగుచున్, కనుఁగవజ్=క న్ను లజంటనుండి, ముదశ్రులు = సంతోష బాష్పములు, ఒలుక=స్త్రవింపఁగా, ఇట్ల నుచుజ్= ఈక్రిందివాక్యములను బలుకుచు, మ్రొక్కెజ్ = నమస్కరించెను. క॥ జయజయ వసుదేవాత్మజ జయజయ గోవింద భక్త జనకల్ప హరే జయజయ జగదధినాయక జయజయ కృష్ణ ధృతశంఖ చక నను స్తే॥ 10 వసుదేవాత్మజ= వసు దేవుని పుత్రుఁడా, జయజయ = జయింపుము. ( ఎల్ల వారి కంటె నధికుఁడ దగ మని యర్థము. ) గోవింద = భూమిని స్వాధీనపఱుచుకొనిన స్వా మీ, జయజయ = జయింపుము, భక్త జనకల్ప = సేవించిన వారికిం గల్పవృక్ష మగు ప్రభు వా, ( భక్తులకుం గోరినవాని నిచ్చువాఁ డు యర్థము. ) _ హరే= భక్తులపాపములను హరించుస్వామి, జయజయ = జయింపుము, జగదధి నాయక' = ఎల్లప్ర పంచములం బా లించుదేవం, జయజయ, ధృతశంఖచక్ర = ధరింపఁబడిన పాంచజన్యమును సుదర్శనము ను గల కృష్ణా, ( ని ) శంఖోలక్ష్మీపతే పాంచజన్యశ్చక్రంసుదర్శనః, అ. తేనీర్ ఆ ళు, నమః= నమస్కారము. ( ఆస్తు= అగును. ) కేవలసంస్కృతవాక్యముల కేని పదములకేవి తెనుఁగునం బ్రయోగంబు లేదని యు, ననుకరణంబున వారికిం బ్రయోగంబు గల దని స్పెంగాన ముందరివరణము, "క్షని యని చెప్పెను. చె నన్నయభట్టారకుండు ఆంధ్రపదములతో ఁ గూడని కేవ<noinclude><references/></noinclude> doxk0f0xf9dxd34cxt1y4pov67nb17m 104 233346 590118 2026-10-19T03:35:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 భ ద్రాపరిణయము. లసంస్కృతవాక్యము ననుకరణముం దొఱంగియుఁ బ్రయోగింప నగునని "వికృతివి వే కమున 7 నుండెను గాన నీపద్దెమున ననుకరణము లేకున్నను దోషంబులేదు. వ అని మఱియును ( నుగమము.) సీ॥ ప...' 590118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>124 భ ద్రాపరిణయము. లసంస్కృతవాక్యము ననుకరణముం దొఱంగియుఁ బ్రయోగింప నగునని "వికృతివి వే కమున 7 నుండెను గాన నీపద్దెమున ననుకరణము లేకున్నను దోషంబులేదు. వ అని మఱియును ( నుగమము.) సీ॥ పంకజప్రభ వాండ , భాండ కాండములకు మనికిప ప్రేమహా మహునిబొజ్జ భువవపావనియైన దివిజనిమ్నకు నె వ్వనిపదాంభోజంబు 4 జననసీమ యజుఁడు వేగంటి ము న్న గుమేటి జేజేలు గానంగ నేర రె వ్వానిరూపు మొనసి యేదేవుని 4 వినుతింపఁజాలక పెనుఁబల్కు లెల్ల సిగ్గునను మరలు నట్టిబ్రహ్మంబ నీవు మ హానుభావ • ఖలుల ననుకులఁ దుంప సా ధులను బెంప భూభరము మాన్ప యదుకులంబున జనించి తయ్య లక్ష్మీ మనోహర , యాదిపురుష ॥ 11 12 మహానుభావ = దొడ్డమహిమగల, లక్ష్మీమనోహర = లక్ష్మీపతి, ఆదిపురుష మొదటిపురుషుఁడా, ఈవ, ఏమహామహుని బొజ్జ = ఏగొప్ప తేజశ్శాలియుదము, పంక జ...... కాండములకు౯, పంకజప్రభవాండభాండ = భాండములంబోలిన ( కుండలం బోలిన ) బ్రహ్మాండములయొక్క, కాండములకు = సముదాయములకు, మనికిపట్టు = నివాసస్థాన మొ, ఎవ్వనిగర్భము సకలప్రపంచములకు నివాసస్థానమో యని యర్ధము ; ( ని ) కాండో స్త్రీ దండ బాణార్వవర్గావసర వారిసు. అ. ఎవ్వనిపదాంభోజంబు = ఎవ్వ నిదగుతామరపూవుఁబోలి పాదము, భువనపావని = లోకముల జీవితము సేయునది, ఐన, దివిజనిమ్న గళుజ్=ఆకాశగంగకు, (ని) స్రవంతీనిమ్మగాపగా. అ జననసీమm పుట్టుచోటో, ఏ భగవంతునిపాదపద్మము స్వర్గలోకమున మందాకిని యనియు భూలో కమున భాగీరధి యనియుఁ బాతాళమున భోగవతి యనియు నామములం బ్రవహించు చుఁ బావనము చేయునది కుత్పత్తిస్థానమో యని యర్థము. ఎవ్వానిరూపు = ఏపరమే<noinclude><references/></noinclude> 4p8jh2b7sj62d1wr3sz10dtu21ff3j0 104 233347 590119 2026-10-19T03:35:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 125 శ్వరునాకారమును, అజుఁడు = బ్రహ్మ, ( పుట్టువులేనివాఁడు) వేగంటి = ఇంద్రుఁడు ( వేయికన్నులుగలవాఁడు) మున్న గుమేటిజేజేలు = మొదలగుగొప్ప దేవతలు, కానం గ౯=చూచుటకు, నేర...' 590119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 125 శ్వరునాకారమును, అజుఁడు = బ్రహ్మ, ( పుట్టువులేనివాఁడు) వేగంటి = ఇంద్రుఁడు ( వేయికన్నులుగలవాఁడు) మున్న గుమేటిజేజేలు = మొదలగుగొప్ప దేవతలు, కానం గ౯=చూచుటకు, నేరరు = శక్తులు కారో, ఏదేవునియాకారము బ్రహ్మ మొదలగువా రుసయితము చూడ శక్తులు గారో యని యర్థము. పెనుఁబల్కు లెల్లక్ = వేదములన్ని యు, ఏదేవునిజ్, మొననీ = యత్నించి, వినుతింపజ్ = స్తుతి సేయుటకు, చాలక = తగి నవిగాక, సిగ్గునజ్=లజ్జచేతను, మరలున్ = వెనుక మొగము పెట్టునో, సకలముం దెలు పువేదములు సయిత మేదేవునిం బొగడఁజాలవో యని యర్థము. అట్టిబ్రహ్మంజవు = పై న చెప్పినలకుణములుగలనిత్యమును, శుద్ధమును నగువస్తువవు. ఖలులజ్= క్రూరులైన, అను రుల౯ =రాక్షసులను, తుంపర్ చంపుటకును, సాధులక్ = సజ్జనులను (పరోపకా రముచేయువారలను ) పెంప= రక్షించుటకును, భూభరము భూమియొక్క బరువు ను, మాన్పక్ = నివారించుటకు, యదుకులంబునన్ = యదువంశమున, జన్మించిత య్య = పుట్టితివిగదా. ။ ద్వారావతిఁ జేరఁ దారాప థమునఁ జనుచు దేవ ! తానక దర్శనం బేవిధమున సబ్బు నని రాఁగ నిచ్చటఁ బాప్త మయ్యె సులభముగ నేఁడు నాపూర్వ సుకృత మహిమ ॥13 3 దేవ=ఓస్వామి, ద్వారావతిజ్= ద్వారకాపురమును, చేర=ప్రవేశించుటకు, తారాపధమునజ్" =ఆకాశముచేతను, ( నక్షత్రములుపోవుత్రోవను ) చనుచుక్=పో వుచు, తావకదర్శనంబు = నీసంబంధమైన దర్శనము, ఏవిధమునన్ = ఏప్రకారము చేత, అబ్బునని = దొరకునని, రాఁగజో= వచ్చుచుండఁగా, ఇచ్చటక్ = ఈస్థలమునందు, పూర్వసుకృతమహీమ౯ = నాయొక్క పూర్వపుణ్యముయొక్క మహిమచేతను, మునుపటిజన్మమునఁ జేసికొనిన పుణ్య బలము చేత పని యర్థము.) నేఁడు = ఈదినమునన్, సులభముగన్ =అనాయాసముగ, ప్రాప్త మయ్యెన్ = సంభవించిన దయ్యెను. నేను న॥ అని భక్తి పారవశ్యంబున సద్దివ్య సుందరీ రత్నంబు ముకుంద చర ణార విందంబుల నిజఫాలతలంబు సోఁక వాలిన వనమాలి కేలు కేలం గీలించి యెత్తి కరుణాయత్త చిత్తుండై యత్తన్వి వేణీభరంబు నిఖిల మంగళాకరం బగునిజకరంబున నిమురుచు భవదీయనృత్తాంతం బె<noinclude><references/></noinclude> itmikrz30f1203luxdouv3su34ac085 104 233348 590120 2026-10-19T03:35:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 భ ద్రాపరిణయము, ద్ది యెఱింగింపు మనవుడు హరికరస్పర్శనసుఖా వేశంబునం బొంగు నెమ్మనంబు నెట్టకేలకుఁ గ్రమ్మఱిచి యమ్ముకుందున కది యిట్ల ని 14 = అద్దివ్యసుందరీకత్నంబు = మీఁదఁ జెప్పి...' 590120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>126 భ ద్రాపరిణయము, ద్ది యెఱింగింపు మనవుడు హరికరస్పర్శనసుఖా వేశంబునం బొంగు నెమ్మనంబు నెట్టకేలకుఁ గ్రమ్మఱిచి యమ్ముకుందున కది యిట్ల ని 14 = అద్దివ్యసుందరీకత్నంబు = మీఁదఁ జెప్పిన దేవతా స్త్రీ శ్రేష్ఠము ( శ్రేష్ఠు రాలగు దే వశాస్త్రీ యని యద్ధము. ) (ని) రత్నంస్వజాతి శ్రేష్ఠపి. అ. ఆని= ఇల్లు పలికి, భ క్తి పారవశ్యంబువ౯ = భక్తి పరాధీనత చేత, ( పరులకువశుఁడు = పరవశుఁడు, ఇతరులకు లోఁబడినవాఁడు ; పరవశు భావము పారవశ్యము. ఇట భక్తికి లోఁబడుటచే ననియ ర్థము. ) నిజఫాలంబు = తననొసలు, సోఁకన్ = ( పాదములు ) తాఁకునట్లు, ముళుందు చరణారవిందంబుల = కృష్ణునిపాద పద్మములందు, వాలినజ్ = ఒఱగఁగాన్, వన 'మాలి = కృష్ణుఁడు ( దళములం బువ్వులం గూర్చినమాలికల ధరించినవాఁడు) కేలకొ తనచేతితో, కేలు=( ఆస్త్రీ ) హస్తమును, కీలించి= పట్టుకొని, ఎత్తి = లేవఁదీసి, క రుణాయత్త చిత్తుండై=దయకులోఁబడినమనసుకలవాఁడై ( దయఁగలవాఁడై) నిఖి ల......కరంబు, నిఖిల = సమస్తమైన, మంగళ= శుభములకు, ఆకరంబు = స్థానము, అగు, నిజకరంబు;జ్ = తనచేతితో, అత్తన్వివేణీభరంబు = ఆల తాంగియొక్క జడను, నిమురుచుజ్=( ప్రేమతోఁ) దడవుచు, భవదీయవృత్తాంతంబు = నీ సమాచారము ఎద్ది, ఎఱింగింపుము = ( దానిని) తెలుపుము, అనవుడు= అనినతోడనే అది = ఆసుందరి, హరికర. . .... వేశంబునన్, హరి = కృష్ణునియొక్క, కరస్ప-్నర= హస్తము తాఁడు చే తనైన, సుఖావేశంబునన్ = సుఖపారవశ్యము చేత, (ఎక్కువసుఖముచేత నని యర్థము) పొంగు నెమ్మనంబుజ్ = సంతోషపడుమనమురు, ఎట్టకేలకు చిట్టచివరకున్, క్రమ్మ బీచి= మరలిచి, అమ్ముకుందునకున్ = ఆకృష్ణునకున్, ఇట్లు = ఈక్రింది వాక్యమును, ఆనియెన్ = పలికెను. = = సీ! అవున రావృత్తి, నిత్యానంద సాంద్రమై పొలుపొందు తెలి దీవి + పుట్టినిల్లు బ్రహ్మర్షి రాజర్షి పరి వేష్టితం బైన పరమేష్టి కొల్వున్ని పరఁగుచోటు సకలదివ్యాంగ నా, సతతసం సేవిత భారతినేస్తంబు ప్రాణతుల్య<noinclude><references/></noinclude> dgxhft054w8smfajeyryxslemw9hlx1 104 233349 590121 2026-10-19T03:35:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మత్యంతసత్యవ , తాశ్రయం బైయొప్పు సత్యలోకంబు సం చారసీమ · శంక రామం పతిముఖ్య + సర్వదేవ తాలయంబులు గమనయో గ్యస్థలములు సహచరులు దివ్యవనితలు సహజగోష్ఠి తావకకధాళి మాక...' 590121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. మత్యంతసత్యవ , తాశ్రయం బైయొప్పు సత్యలోకంబు సం చారసీమ · శంక రామం పతిముఖ్య + సర్వదేవ తాలయంబులు గమనయో గ్యస్థలములు సహచరులు దివ్యవనితలు సహజగోష్ఠి తావకకధాళి మాకుఁ బ + ద్మాకళత్ర || 127 15 పద్మాకళత్ర = ఓకృష్ణా ! ( పద్మ= లక్ష్మి, కళత్రము = భార్య . లక్ష్మీయేభా ర్యగాఁగలవాఁడు. పద్మాకశత్రుఁడు దాని సంబుద్ధి పద్మాకళత్ర) అపునరావృత్తి... .... సాంద్రము, అపునరావృత్తి = మరలజన్మమును గలిగింపనిదియు, నిత్య = శాశ్వతమైన, ఆనంద = సుఖముచే, సాంద్రము = ఎడతెగనిదియు, ఐ, పొలుపొందు తెలిదీవి = ఒప్పా రు శ్వేతద్వీపము, మాకున్, ( ఇట నేకవచనము చెప్పఁదగి యున్నము బహువచనంబు ను శాస్త్ర సమ్మతము . ) ఇదియెల్ల వాక్యములతో సంబంధించును. పుట్టినిల్లు = జన్మస్థా నము; ఏదీనిని జన్మించినవారికి మగల జన్మము గలుగదో మఱియు వెచ్చట శాశ్వత మైనసుఖ ముండుమో యట్టి తెలిదీవి నా జన్మస్థాన మని యర్థము. బ్రహ్మర్షి......తం బు, బ్రహ్మర్షి=బ్రహ్మఋషులచేతను, రాజర్షి = రాజఋషుల చేతను, పరివేష్టితంబు ఆవరింపఁబడినది, ఐన, పరమేష్ఠి కొల్వు చతురు స్మఖునిసభ, ( మాకున్) ఉన్కి = వా సస్థానమును, పరఁగుచోటు=విహరించు స్థలమును, (ఉనికి= వ్యాపించుచోటనియేనియ ర్థము.) (అగును) సకల... నేస్తంబు, సకలదివ్యాంగ నా = ఎల్ల దేవతా స్త్రీలచేతను, సత త = ఎల్లప్పుడును, సం సేవిత = సేవింపఁబడు, భారతి = సరస్వతియొక్క, నేస్తంబు=చె లిమి, (మాసన్ ) ప్రాణతుల్యము = ప్రాణములతో సమానము. ( అగును ) అత్యంత... యంబు, అత్యంత = అంతము లేని, సత్యవ్రత నిజముపల్కు టయందు నియమముగలవారికి, ఆశ్రయంబు=నివాసము, ఐ, ఒప్పుసత్యలోకంబు = తగియెడుబ్రహ్మలోకము, (మాకున్) సంచారసీమ = తిరి గాడుచోటు, (అగును) శంకరామరయంబులు, శంకర = శివుఁ డు (లోకములకు సుఖము గలిగించువాఁడు) అమరపతి = ఇంద్రుఁడు, ముఖ్య = మొద లైన, సర్వదేవతాలయంబులు : = సమస్త దేవతలయొక్క గృహములును, గమనయోగ్యస్థల ములు=పోఁదగినచోట్లు ( అగును ) సహచరులు = చెలికత్తెలు, దివ్యవనితలు= దేవలో కమందలి స్త్రీలు, సహజగోష్ఠి = కూడఁబుట్టిన సల్లాపము, తానకకధా?= = నీవృత్తాంతస ముదయము ( అగును, ) =<noinclude><references/></noinclude> f3sb7gy9ekmw8ubnnzdp6os1oipxthw 104 233350 590122 2026-10-19T03:36:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 భ ద్రాపరిణయము. క | ఏ దేవర్షి కుమారిక నీదయ నిగమాగమాంత నిశ్చిత యోగ ప్ర్రాదుర్భూతానందము నూఁదుట శ్రుతిరంజని యను యోగినినిహరీ॥ 16 హరీ= ఓకృష్ణా ! ఏన్, దేవర్షి కుమారికర్ = ఒకానొక దేవ...' 590122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>128 భ ద్రాపరిణయము. క | ఏ దేవర్షి కుమారిక నీదయ నిగమాగమాంత నిశ్చిత యోగ ప్ర్రాదుర్భూతానందము నూఁదుట శ్రుతిరంజని యను యోగినినిహరీ॥ 16 హరీ= ఓకృష్ణా ! ఏన్, దేవర్షి కుమారికర్ = ఒకానొక దేవఋషి కూఁతురను, నీ దయన్ =నీకరుణచే, నిగమానందమున్, నిగమ = = వేదముల చేతను, ఆగమాం త= వేదాంతముల చేతను, నిశ్చిత = సిద్ధాంతింపఁబడిన, యోగ = భక్తి చేతను, ( మనసు ను బాహ్యపదార్థములనుండి మరలించి యీశ్వరునందు నిలుపుట యోగము. ) ప్రాదు ర్భూత=పుట్టిన, ఆనందముజ్= సుఖమును, ఊఁదుట= ధరించుట చేతను, శ్రుతిరంజ ని, అనుయోగీనిని — అనుభక్తురాలను. శ్రుతులయం దనురాగము గలది గాన శ్రుతిగం జని యనియును బ్రశస్తమైనయోగము (భక్తి) గలదిగావున యోగిని యనియు సార్ల క నామములు. వశి అని యద్దివ్యయోగినీరత్నంబు దనవచ్చిన యోజనంబు ప్రశంసిం చునదియై కంసభేది కిట్లనియె. = 17 అ యోగినీరత్నంబు = ఆశ్రుతిరంజని, అని= ( తనవృత్తాంత మిట్లు) చెప్పి, తనవచ్చినప్రయోజనంబు = తనవచ్చిన కార్యమునుగూర్చి, ప్రశం సించునదియై = చెప్పఁ దలఁచినదియై, కంస భేదికిక్= కృష్ణునకుక్, ఇట్లనియెజ్= ఈక్రిందిప్రకారము చెప్పెను. ఉ॥ కమ లేక్షణానుమణి మాల్య స మేషుమతీతరంగిణీ కోకన దాంబుజాత చయ | గుంఫిత భూరిఝరీకాశ మై ప్రాకటసర్వవర్ణ జన 4 బంధుర సౌఖ్యనివేశ మాచు ల ఎష్మీకలితప్రదేశ మగు, కేకయదేశము వోల్చుఁ దద్ధర౯|| 18 క్ష్మాకమ......ప్రకాశము, క్ష్మా= భూమియనెడు (ని) క్ష్మాననిర్మేదినీమ హీ. అ. కమలేక్షణా=స్త్రీయొక్క, సుమణిమాల్య= ముత్తీయములదండతో, సమ= తుల్యమైన, ఇవీ ుమతీతరంగిణీ = ఇతుమతి యను పేరుగలనదీ సంబంధమైన, కోకనద = ఎఱ్ఱగలువలయొక్కయు (ని)రస్త్రోత్సలంకోకనదం. అ. అంబుజాత = తామరపూవులయె క్కయు, చయ = సముదాయము చేతను, గుంఫిత = కూర్పఁబడిన, భూరి = అధికమైన,<noinclude><references/></noinclude> trl9v71lyab2wnt5rqpu9ygjzkdu359 104 233351 590123 2026-10-19T03:36:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 129 ఝరీ ప్రకాశము = ప్రవాహరూపమైన కాంతిగలది, ( కాంతిప్రవాహము గలదని యద్ధ ము. ) ఐ, ప్ర్రాకట......నివేశము, ప్ర్రాకట= ప్రసిద్ధమైన, సర్వవర్ణజన = ఎల్లజాతు లమనుజులయొక్కయు, బ...' 590123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 129 ఝరీ ప్రకాశము = ప్రవాహరూపమైన కాంతిగలది, ( కాంతిప్రవాహము గలదని యద్ధ ము. ) ఐ, ప్ర్రాకట......నివేశము, ప్ర్రాకట= ప్రసిద్ధమైన, సర్వవర్ణజన = ఎల్లజాతు లమనుజులయొక్కయు, బంధుర = ఒప్పిదమైన, సౌఖ్య = సంతసమునకు, నివేశము దాని వాసస్థానము, ఔచుక్, లక్ష్మీకలిత ప్ర్ర దేశము = సంపదతో ఁగూడిన స్థలముగలది, అగు కేకయదేళము, పొల్చున్ = ప్రకాశించును ( ఉండే వని యర్థము. ) తద్ధర= ఆదేశ మునందుē, ముదుపద్దెముతో నన్వయము. భూమియనునింతికి ముత్యాలదండంజోలి. న యిక్షుమతి యనునదీతీరమున నెల్లవారికి సుఖదమై సకలసంపదలు నిరవైపకేకయ దేశము కలదని భావము. సే శ్రీకరాభ్యంచితా . స్త్రోకరత్నాళి చా మీ కరస్థగితసౌ , ధాకరంబు భానురాగమసదా భ్యాసరాజతము షాసరోజాసన | జ్యానుకంబు కేళీ కావశ చంద్ర' శాలి కాంతరచల ద్బాలికాదృక్పద్మ , మాలికంబు గంధవారణఘటా శ్రీ గంధవాహాత్యంత బాంధవాత్యున్నత సైంధవంబు లోకనుతపాక వైభవ , పాకహాక్య జీక సుశ్రీకనృపలోక సౌకరీక కలిత నా సమసంపదాకరంబు కరము మ్రోగడంగఁ డనరుఁ గే కయపురంబు :: 19 శ్రీకర కరంబు, శ్రీకర=శోభను గలిగించు, అభ్యంచిత=పూజింపఁ బడిన, అస్తోక = అధికమైన, రత్నాళి= మణుల సముదాయముచేతను, చామీకర = బం గారముచేతను, స్థగిత= కప్పఁబడిన, సౌధ=మేడలకుజ్, ఆకరంబు = ఉనికి పట్టును, ( రత్నములుకు బంగారును దాఁపిన మేడలు గలదనియర్థము. ) భాసుక......సుకం బు, భాసుర = ప్రకాశించెడు, ఆగమ= వేదములయొక్క, సదాభ్యాస= ఎడ తెగని యలవాటు చేజ్, రాజిత : జత=ప్రకాశించెడు, మనీషా= బుద్ధిచేతను, సరోజాసన=చతు మ్ముఖు లగు, ( సరోజాసముఁడు = పద్మ మాసనముగాఁ గలవాఁడు) జ్యాసురంబు= 17 =<noinclude><references/></noinclude> 6870yvsa5ylldtq45dwd2iwvdniw3ct 104 233352 590124 2026-10-19T03:36:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '130 భ ద్రాపరిణయము, బ్రాహ్మణులు గలదియును, ( జ్యాసుకలు, జ్యా=భూమి, సురలు= దేవతలు; బ్రా హ్మణులు.) (ని) జోణిర్ద్యాకాశ్యపక్షితిః. అ. వేదముల నెల్లప్పుడు నభ్యసించుచుం డుటచే విలసిల్లుబు...' 590124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>130 భ ద్రాపరిణయము, బ్రాహ్మణులు గలదియును, ( జ్యాసుకలు, జ్యా=భూమి, సురలు= దేవతలు; బ్రా హ్మణులు.) (ని) జోణిర్ద్యాకాశ్యపక్షితిః. అ. వేదముల నెల్లప్పుడు నభ్యసించుచుం డుటచే విలసిల్లుబుద్ధిని బ్రహ్మంబోలిన బ్రాహ్మణులు గల దనియర్థము. కేళికా.. మాలికంబు, కేళికా=క్రీడలయందలి, వశ= యిచ్ఛ చేతను, చంద్రశాలికా = మేడలమీఁదియిండ్లయొ క్క, అంతర = మథ్యమునందు, చలత్ = సంచరించుచున్న, బాలికా = లేజవ్వనులయొ క్క, దృక్పద్మమాలికంబు = చూపుల నెడుతామరపూవులదండలు కలదియును, క్రీడా సక్తి చే మేడలమీఁద సంచరించెడు జవ్వనుల చూపులనెడు పూలదండలు గల దనియర్థ ము. గంధ...... సైంధవంబు, గంధవారణ= మదము గలయేనుఁగులయొక్క, ( గంధ ము గలవారణము గంధవారణము. గంధశబ్దము గుణవాచకము గావున మతుష్ప్రయ ము లోపించెను. ) ఘటా= సముదాయమును, గంధవాహా = వాయువునకు, అత్యంత బాంధవ = మిగులం జుట్టము లగు, అత్యున్నత = మిక్కిలి పొడవు లైన, సైంధవంబు గుఱ్ఱములుగలదియును, మదించినయేనుఁగులను వాయు వేగము గల గుఱ్ఱములను గలది య ని యర్థము. ము. లోకనుత...... కరంబు, లోకనుత = జనులచేత స్తుతింపఁబడిన, పాక = సంతానము గలవారును, వైభవ= సంపద చేత, పాక హారి = ఇంద్రుఁబోలిన, అనేక = పెక్కం డ్రగు, సుశీక = ఎక్కువ సంపదగల, నృప= రాజులయొక్క, లోక = సము దాయముయొక్క, సౌకరీకళా = సౌలభ్యము చేత నైన శోభ చేతను, కలిత ప్రాప్తమై న, నాక సమ=స్వర్గలోకముతో సమానమైన (స్వర్గసంపదతో సమానమైన యనియర్థ ము. ) సంపత్ = భాగ్యమునకు, ఆకరంబు = పుట్టినిల్లు, మిగులనుత్తమ మగు సంతానము గలవారును నైశ్వర్యముచే నింద్రుంబోలిన వారును నగు పెక్కండ్రు రాజులక లిమిచే స్వ గ్గపురముం బోలిన దనియర్థము. అగుకేకయపురంబు, కరంబు = మిక్కిలి, పొగడం గ౯= స్తుతింపఁగా, తవరు= ప్రకాశించును. = | దర్థాలంకారము రము రూపకము. శబ్దాలంకారము వృత్త్యనుప్రాసము. మ॥ కలఁ డప్పట్టణనేత యాతతసమాఖ్యా బాలికా కేళికా నిలయీభూత జగత్తయుం డఖిలభూ జ్యలసచీనిధి వారితారిహిమ తే నేతృస్తుతాత్మీయ జోఖండమార్తాండమం రా డలరుక్కాండుఁడు ధృష్ట కేతుధరణీ నాథావతసం బిల౯॥ 20 ఆప్పట్టణ నేత = ఆ కేకయపురమునకుం బతీయును, ఆతతజగత్ప్రయుండు, ఆతత =నిరినియైన, సమాఖ్యా = కీర్తియనెడు, (ని). యశఃకీర్తి స్సమాఖ్యాత. అ. భా<noinclude><references/></noinclude> jevoo0ua067zwfxc9hsvpqmxjcpzt3u 104 233353 590125 2026-10-19T03:36:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 131 లికా=కన్నె యొక్క, కేళికా= నృత్యమునకు, నిలయీభూత = ఉనికిష్టమైన, జగ త్ప్రయుండు = ముల్లోకములు గలవాఁడును, ముల్లోకముల వ్యాపించిన కీర్తి గలవాఁ డ నియర్థము. అఖిల.........' 590125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 131 లికా=కన్నె యొక్క, కేళికా= నృత్యమునకు, నిలయీభూత = ఉనికిష్టమైన, జగ త్ప్రయుండు = ముల్లోకములు గలవాఁడును, ముల్లోకముల వ్యాపించిన కీర్తి గలవాఁ డ నియర్థము. అఖిల......నిధి, అఖిల = అందఱగు, భూ నేతృ= దేశాధిపతులచే స్తుత= శ్లాఘింపఁబడిన, ఆత్మీయ=తనసంబంధమైన, రాజ్యల సచీ = రాజ్య సంబంధ మైనప్ర కాశించు సంపదకు, నిధి= స్థానమును, ఎల్ల రాజులచే గ్లాఘింపఁబడిన రాజ్యసంపదఁ గల వాఁ డనియర్థము. వారి తారి. క్కాండుఁడు, వారిత= తొలఁగింపఁబడిన, ఆరి= శత్రువుల నెడు, హిమ=మంచుగల, తేజః= ప్రతాపము నెడు, ( కోశదండములవలనఁ బుట్టినప్రభావము ) అఖండమార్తాండమండలకుక్కాండుఁడు = పూర్ణమైన సూర్యతేజ స్సముదయముఁ గలవాఁడును, మార్యుఁడు తనికిరణములచే మంచు వారించున ట్లీరాజు తన తేజమునం బగఱ వారించు ననిభావము. ( అగు ) ధృష్టకేతుధరణీనాథావతంసం బు=( అగు ) ధృష్టకేతుఁ డను పేరు గలరాజశ్రేష్ఠుఁడు, ఇంక్ = భూమియందు౯;} కలఁడు. ఇందు శత్రువులందు హిమత్వ మారోపించుట తేజమున సూర్యకాంతిత్వ మారోపించుటకుఁ గారణము గావునఁ బరం పరితరూపకాలంకారము. ఇందు మూడవ చరణమువ యకారమునకురు, తేజశ్శబ్దమునకు మీఁదిశబ్దముతో సంధి చేసినప్పుడు వచ్చినయోకారమునకును యతి వేయఁబడెను. దీనికి లుప్త వినర్లక స్వగయతి యని పేరు. తేగీ॥ దైవభాష నదంతసాం తములవికాఁడ నత్తు మొదలను గలశబ్ద, మదుకు వేళ నమరు నోత్వంబునకుఁ జెల్లు శ్రీ సహయ లిపులు జగతి లుప్త విసర్గిక స్వరవళులను అప్పకవి. ఆశ్వా 8: వ॥ మఱియు నతండు నలనృగసగ ర భగీరథ ముందు మారను; త్త మాం ధాతాదులకరణి ధరణీభరణదక్షుండై దీనాలాపంబులు శరణాగత శాత ప్రముఖంబులయంద వక్త్ర భావంబు లధిజ్యశరాసనంబులయంద దృఢబంధంబులు సురతంబులయంద కుటిలనటనంబులు వేశ్యాజనం బులయంద సదాపత్పాప్తిచే మొఱపెట్టుట తరుణీ మంజీరంబుల యండ మదాంధత్వంబునం దిరుగుట కరిఘటలయంద పరువదండం<noinclude><references/></noinclude> 0f9rlwq1ovo2zfh1bi6dap53f95w0l7 104 233354 590126 2026-10-19T03:36:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '132 భ దాపరిణయము, బువలనఁ జక్త్రప్రకంపంబులు వొడముట కులాలకృత్యంబులయంద సమస్త వస్తుసంపదలుం దోఁచుట లీలా దర్పణంబులయంద చెన్నొం దుచుండ నధర్మంబున కభావంబును దనదానంబున కప్రమాణంబు న...' 590126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>132 భ దాపరిణయము, బువలనఁ జక్త్రప్రకంపంబులు వొడముట కులాలకృత్యంబులయంద సమస్త వస్తుసంపదలుం దోఁచుట లీలా దర్పణంబులయంద చెన్నొం దుచుండ నధర్మంబున కభావంబును దనదానంబున కప్రమాణంబు ను దనక్రోధంబున కస్థిరత్వంబును దనవిక్రమంబున కసహ్యతయుఁ దనయశంబున కత్యాశాప్రవృత్తియుఁ డవులం జేసి మహావీరుం డ య్యును విసయో పేతుం డై యధిక సత్వసంపన్నుం డయ్యును బర లోకభీకరుం డై కామార్థ పరుం డయ్యును విమలధర్మపధానుం డై రాజ్యంబు పాలించుచు సంతాన కాంక్షి యై శ్రుతకీర్తి నామక నిజ దే వీసహితంబుగాఁ దత్సాధనం బగురమాసమారాధనంబు దినదినంబు ను గావింప నొక్కనాడు. Q 22 అతండు = ఆపట్టణ మేలుధృష్టకేతుఁడు, మఱియును = ఇంకను, నెల....కగ ణి=నలుఁడు మొదలగు రాజులయొక్క విధమువంటి విధము చేతను, (ఇట నిదర్శ నాలంకారము ) ధఃణీభరణదక్షుండై, ధరణీ = భూమియొక్క, భరణ=స్త్రోచుట యందు, ( జనులం 'బాలించుటయం దనియర్థము ) దతుఁడై నేర్పరియై, దీనాలా పంబులు = భయపడిన నారిమాటలు (దకెద్రులమాటలును) శరణాగత మంద, శరణాగత = రక్షణముం గోరివచ్చిన, (రక్షింపు మనికోరి వచ్చిన యనియర్థము. ) == పగవారియొక్క, ముఖంబులయంద = నోళ్లయందే, దీనిశబ్దమునకు రెండర్థము లుండుటచేత దీనవచనములు పేదవారి మొగములందును భయపడినవారి మొగములందును బ్రాప్తించుచుండఁగా నీరాజుకాలమున బీడలు లేరు గాని బట్టి వచనము శ్రీ రాజునకు వె ఱచి రక్షింపు మనికోరుశత్రులనోళ్లయందే యుండె స్వభావము . వక్త్ర భావంబులు = వంకరతనములు, ( ఇతరులను బాధ కలిగించుటయును) అధిజ్యశగా సంబుబంద = ఎ. క్కు వెట్టి ధనుస్సులంటే, వక్రభావము దిద్దనులందు నెక్కు వెట్టిన విండ్లయందును ప్రో క్షించఁగా నీ పేనికాలమునఁ గ్రూములు లేరు గావున ధరువులంటే వక్రభావము నిలిస సనిభావము. దృఢబంధంబులు = అధికమైన బంధములు, ( నాగాద్యాకారమైన సం యోగవిశేషములు ) ( అధికముగాఁ జెఱ నుంచుటలును ) సునితంబులయంద = స్త్రీపు రుషుల సంయోగ ంబులయందే, బంధములు రెండుచోట్లం బ్రాప్తించుచుండఁగా జెఱ `వే టం దగినతప్పు చేయువారు లేమిచే నది సంభోగముల పొందే నిలిచే వినిభవము. కంటి<noinclude><references/></noinclude> t0ukbcrlvg5y3jn4k6fiueh90yxu80w 104 233355 590127 2026-10-19T03:36:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 133 లనటనంబులు = ఒక తీరు నాట్యములు ( కపటప వర్తనములును) వేశ్యాజంబుexc ద=వారకాంతలయందే, కుటిలనటవశబ్దము శక్తి చేత నాట్యమునందును జెడునడపడి యందును బ్రవర్తింపఁగా నార...' 590127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 133 లనటనంబులు = ఒక తీరు నాట్యములు ( కపటప వర్తనములును) వేశ్యాజంబుexc ద=వారకాంతలయందే, కుటిలనటవశబ్దము శక్తి చేత నాట్యమునందును జెడునడపడి యందును బ్రవర్తింపఁగా నారాజు దేశమున దుష్ప్రవర్తనము గలవారు లేరు రావున నాశబ్దము నాట్యమునందే ప్రవర్తించుచుండె పనినియమించె. సదాపత్య్రాప్తి చేజ్=ఎల్ల ప్పుడును బాదముల నుండుట చేతను ( ఎల్లప్పుడు నాపదల నొందుట చేత నవి యద్ధాంత రము ) మొఱపెట్టుట= ధ్వనించుట ( ఆపద నొందువాఁడు తన్ను రక్షించుకొను శక్తి లేక తగినవారి గూర్చి చేయుదుఃఖముతోఁ గూడినధ్వనియును) తరుణీమంజీరంబుల యంద = ఆఁడువారి కాలియందెలయందే, ఈయన రాజ్యమున నాపద నుందువారు లే రు గావున మొఱపెట్టుట యందెలయందే యుండె ననిభావము. పరుషదండంబులవల నజ్=కఠినశితులవలన ( గట్టివి యైనకఱ్ఱలవలనను ) చక్రప్రకంపంబులు = దేశసంబంధ ముగల ( జనులయొక్కభయమువలన) వణఁకులు, ( కుమ్మరిసారెలు తిరుగుటలును ) శులాలకృత్యంబులయంద = సమ్మరులు చేయుపనులయందే, పరుషదండమువలన క్ర ప్రకంపనము కుమ్మరులు చేయు పనులయందును దేశజనులయందును క్రొప్తింపఁగా నా దేశమునఁ దప్పు చేయువారు లేరు గావున కుమ్మరులు చేయుపనులయందే యుండే ఇవి భావము. మదాంధత్వంబునన్ = క్రొవ్వువలని గ్రుడ్డితనము చేతను, ( గర్వముచేయ గలిగిన గుడ్డితనము చేతను, గర్వమువలనియవివేక ము చేతననియు నర్థము) కరిమటలయఁద= ఏను ఁగుల సముదాయమునందే, ఈయన రాజ్యమున గర్విష్ఠులు లే కనిభావము. సమస్తవ స్తుసంపదలుజ్ = అన్ని పదార్థముల సంపత్తులును, తోఁచుట= ప్రతిఫలించుట, (కోంచు ట=దొంగిలించుట యనియ ర్థాంతరము ) లీలా దర్పణంబులయంద = విలాసార్థము లగు అద్దములయందే, ఈ ప్రభువుకాలమున దొంగతనము లేదని భావము. చెన్ను = అందము ను, ఒందుచుండ =( పైనఁ జెప్పినవి చెప్పిన స్థలములయందే యుండఁగా వినియ ము ) ఇంతవఱకుఁ బరిసంఖ్యాలంకారము. అధర్మంబు కు = ధర్మనిరుద్ధ కార్యముల కు, అభావంబును = లేమియును, ఈయన దేశమును నన్ని యుం గలవు గాని యధర్మ మొక్కటీయే లే దనియర్థము. తనదావంబు-కున్ = శవయీనికి, ఆప్రమాణంబును = ప్రమాణాభావమును ( కొలఁదిలేమియును ) తన క్రోధంబునకు = త కోపమునకు, (ప్ర రులు చేసినయపకారమును సహింపలేమిచే మనసునం బుట్టునికారము కోడము ) ఆస్థి రత్వంబును = చిరకాలము నిలువమియును, శరవిక్రమంబులకు=త్వపరాక మంబు- కున్, అసహ్యతయున్ = సహింపలేమియును, తజయశంబునకున్ = తః కీర్తికి, అత్యాశా ప్రవృత్తియుజ్ = అధిక మైన కోరికయందుఁ బ్రవేశమును, (అత్యాశా= దిక్కుల ఇతిక్ర మించిన, ప్రవృత్తియుక్= సంచారమును. ) తవులం జేసి తగులో మాట్లు చేసి,<noinclude><references/></noinclude> h1odn8q9dhs6y12uxi9amqes5s5bzi2 104 233356 590128 2026-10-19T03:36:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '134 = భ ద్రాపరిణయము, == మీఁదియప్రామాణ్యము నస్థిరత్వము మొదలగు చెడుగుణములనుమీఁదఁ జెప్పినవానియం దేకాని యొం డేడ లేకుండఁ జేసి యనియర్థము. ( ఇవి మఱియొకచో దోషములయిన సు మీఁదఁజెప్పినచ...' 590128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>134 = భ ద్రాపరిణయము, == మీఁదియప్రామాణ్యము నస్థిరత్వము మొదలగు చెడుగుణములనుమీఁదఁ జెప్పినవానియం దేకాని యొం డేడ లేకుండఁ జేసి యనియర్థము. ( ఇవి మఱియొకచో దోషములయిన సు మీఁదఁజెప్పినచోట్ల గుణములగును. ) పరిసంఖ్యాలంకారము. మహావీరుండయ్యు గొప్పశూరుఁ డైనను ( వీరుఁడు శత్రుల వణఁకించువాఁడు.) వినయో పే తుండై = మిగుల నడఁకువఁ గలవాఁడై, మిగులఁ బరాక్రమశాలియు అధిక మైననీతితో కం గూడినవాఁ డనియు ద్ధాంతరము. అధిక సత్వసంపన్నుం డయ్యును = ఎక్కువ స త్వగుణము గలవాఁ డయ్యును, పరలోకభీకరం డై= ఇతరజకులకు భయమును గలి గించువాఁడై, ( ఎక్కువబలము గలవాఁడును శత్రులకు వెఱపు పుట్టించువాఁడు నని యద్ధాంతరము, ) కామార్థపకుం డయ్యును = కామమునందు నర్థమునందే యాసక్తి గ లవాఁ డయ్యును, విమలధర్మప్రధానుండై = నిష్కల్మష మైనసత్కర్మములే ప్రధాన ముగాఁ గలవాఁ డై, (కామము నర్థము ననుపురుషార్థముల ములయం దాసక్తి గలవాఁడును ధర్మపురుషార్థమే ప్రధానముగాఁ గలవాఁడు ననియద్ధాంతరము.) విరోధాభాసాలం కారము, రాజ్యంబు=దేశమును, పాలించుచున్ = రక్షించుచు, సంతాన కాంక్షి యై= సంతానముఁ గోరువాఁ డై, శ్రుతకీర్తి నామక నిజ దేవీ సహితంబు గాన్ = శ్రుతకీర్తి య ను పేరు గలత పట్టాభిషిత్తురాలగు భార్యతోఁ గూడునట్లుగా, తక్సాధనంబు = సంతో నము:కుం గాకణము, ఆగు, రమాసమారాధనయి= లక్ష్మీ దేవియొక్క పూజనమును, దీన 8జింబును = ప్రతిదినంబును, కావింపచేయు చుండఁగాన్, ఒక్క నాఁడు = ఒక్క దినిమున ( ముందు పద్దెముతో ఇన్వయము. ) గీ భక్తి మెచ్చి యామహీ 4. పాలకునకు శ్రీసతీమణి సాక్షాత్క ధ రించి వరము గోరు మన నినుఁ బోలిన కొమరి మరునిఁ బోలుసుతు ని మ్మనిన వరంబు నిడి చనియె॥ 23 శ్రీసతీమణి = లక్ష్మీ యను స్త్రీ. శ్రేష్ఠము, భక్తికి= రాజు చేసిన సేవకు, ఎదā=మనసునంద జ్, మెచ్చి = సంతసించి, సాక్షాత్కరించి = సన్నిధి చేసి, (క న్ను లకుం గన్నట్టి యనియర్థము. ) వరము = ఇష్ట మైనదానిని, కోరుము = అడుగుము, అనినక్= ఇంట్లవఁగా, నిను= ( లక్ష్మీని ) పోలిన కొమరిక్ = పోలినకూఁతును, మరు ని౯=మన్మధునిని, పోలిన సుతుక్= పోలినకొమారునిని, ఇమ్ము = దయచేయుము; అని • = రా జిట్లు ప్ర్రార్థింపఁగా, కరంబు = ( ఆయన ) కోరినదానిని, ఇడి=ఇచ్చి, న<noinclude><references/></noinclude> rz9enc05yne1svbei91ve4nk5psr053 104 233357 590129 2026-10-19T03:37:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నియెజ్=( లక్ష్మీ ) ఏ గాను. ద్వితీయాశ్వాసము. క॥ ఆవనజాలయదయ వసు దేవునిసోదరి నృపాలు దేవి వెలసె గ ర్భా వేశవశత శశిగ 135 ర్భావేళ త నెసఁగుపూర్వ యసుదిశ యనఁX ౯ 24 వసు దేవునిసోదరి = నీతండ్రి య...' 590129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నియెజ్=( లక్ష్మీ ) ఏ గాను. ద్వితీయాశ్వాసము. క॥ ఆవనజాలయదయ వసు దేవునిసోదరి నృపాలు దేవి వెలసె గ ర్భా వేశవశత శశిగ 135 ర్భావేళ త నెసఁగుపూర్వ యసుదిశ యనఁX ౯ 24 వసు దేవునిసోదరి = నీతండ్రి యైనవసు దేవునికిం దోఁబుట్టువు, నృపాలు దేవి = ధృ ష్టకేతునిభార్య, ఆవనజాలయదయ = ఆలక్ష్మీ యొక్క కరుణచేతను, ( వనజాలయ = పద్మమే గృహముగాఁ గలది. ) గర్భా వేశవశత = గర్భప్రవేశమునకు లోఁగుట చేత, ( గర్భము ధరించుటచేత ననియర్థము. ) శశిగ ర్భావేశతజ్= చంద్రుని గర్భమున ధరిం చుటచేత, ఎసఁగుపూర్వ యగుదిశ యవఁగజ్ = ప్రకాశించు తూర్పుదెసవలె, వెల సెజ్= ప్రకాశించెను. ఉపమాలంకారము. శ॥ నెలదప్పి వింతచిన్నెల నెల నగు నెలఁతుకకు నిండు నెలనెన్నెలవ న్నెల గెలుచు తెలుపు చెక్కుల నెలకొన నవి చంద్రశకల నియతిం దన రె౯ || • 25 నెలదప్పి= నెల నతిక్రమించి ( సందర్భముచేఁ గొన్ని నెలలు దప్పి యనియగ్గ ము ) నింతచి న్నె ల సెలవు = క్రొత్తలక్షణములకు వాసస్థానము, ఆగ, నెలఁతుకకుజ్= (శ్రుతకీర్తి కి ) నిండు నెలవెన్నెలవన్నెలన్ = పూర్ణచంద్రునికాంతులయొక్కవన్నె లను, గెలుచు తెలుపు= జయిం చెడు తెల్లని చాయ, చెక్కులన్ = చెక్కులందు, నెలకొనకొ స్థిగపడఁగా, అవి—ఆచెక్కులు, చంద్రశకలనియతీజ్ = కర్పూరపుముక్కలసంపదం బోలినసంపదతో, తన రిక్షా = ప్రకాశించెను. ( నీ ) ఘనసారశ్చంద్ర సంజ్ఞ 2. ఆ. ఆమె గర్భిణి యైనకొన్ని దినములకు నామెశరీరమునఁ బెక్కులు చూతాలిచిన్నె లుప్పతి ల్లె ననియు శం దొకటి యగు తెలియ చేఁ జెక్కులు కర్పూరపు బలుకులవ లేం కాశించె ననియు భావము. మ! సవగర్భోదయవేళ య తొలుకరి స్మందంబు లై జీవి శేషంబులు వొల్చె నూర్పు గము ల న్వ్యాజంబునళా దూర్పుగా<noinclude><references/></noinclude> 7iru3gmny4whm30sn0xx6r7eb5jrq7v 104 233358 590130 2026-10-19T03:37:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '136 భద్రాపరిణయము, డ్పు వెస న్మి) చెఁ బయోధరంబు లొగి నుప్పొంగె వినీలాంతత నవకం బేర్పడె మించెఁ జిట్టుములు సోనల్గాఁ గురంగాక్షి కి౯ H 26 కురంగాక్షికి౯=శ్రుతకీర్తికి, ( లేడికన్నులం బ...' 590130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>136 భద్రాపరిణయము, డ్పు వెస న్మి) చెఁ బయోధరంబు లొగి నుప్పొంగె వినీలాంతత నవకం బేర్పడె మించెఁ జిట్టుములు సోనల్గాఁ గురంగాక్షి కి౯ H 26 కురంగాక్షికి౯=శ్రుతకీర్తికి, ( లేడికన్నులం బోలినకన్నులుగలది) నవగ ర్భోదయ వేళ = నూతన మైనగర్భోత్పత్తి సమయము, అన్ తొలుకరిజ్ అనువర్షాకాలమం దు, హంసయానవి శేషంబులు, హంసయాన = ఆ స్త్రీయొక్క, (అంచనడలంబోలిననడ లఁగలదానియొక్క) విశేషంబులు = - అవస్థలనియెడి హంసయానవి శేషంబులు = అంచల యొక్క గతివి శేషములు, మందంబులై = అల్పములై, పొల్చెక్ = కానఁబడెసు. వర్షా కాలమున హంసలసంచారము లల్పము లైయుండును. గర్భిణులు మిగుల మందము లగు కార్యములు గలవారుగ నుందురు; గాన నిట్లు చెప్పఁబడెను. ఊర్పుగము తూర్పు గాడ్పు = తూర్పుది = = జంబునన్ శ్వాససమూహము లనుమిద చేత్త, క్కునుండివచ్చువాయువు, వేసక్=త్వరతో, మించెజ్ = అతిశయించెను. గర్భిణుల కు నూర్పు లధికముగ నుండును. వర్షాకాలమునం దూరప్ప గాలి హెచ్చును. కాన నూ ర్పులయందు స్వరూప మహాహ్న వించి (కప్పిపుచ్చి ) పూర్వవాయుత్వ మారోపింపఁబ డెను; గనుక నపహ్న వాలంకారము. వర్షాకాలమున దుస్సహము లగుతూర్పు గాడ్పు లు విసకున ట్లీమె గర్భిణి యైనపుడు దుస్సహము లగునూర్పులు వుపై వనియాశయము . పయోధరంబులు = స్తవము లను మేఘములు, వినీకాంతత = నల్లనియగములు గలుగు 1.3. ( నల్లనియాకారము గలుగుటచేత నని మేఘపరము. ) ( ని ) అంతో స్త్రీనిశ్చ యేనాశేస్వరూ పేగ్రేంతి కేంత రే నా. నా, ఉప్పొంగెజ్ = వృద్ధి చెందెను. నవకంబు = మార్దన మను క్రొత్త నీరు, ఏర్ప డెజ్ = బయలుపడెను; ( ని ) కంశీరోంబుసు ఖేక్లీ బం తత్ప్రవచక మవ్యయం. ( నవకంబు మార్దవ మనువర్థమున దేశ్యము. రెండవ యర్థమున సంస్కృతసమము. అప్పుడు నవం + కం అనివిభాగము. నవం= క్రొత్తది యగు, కం=నీరు, దీనితత్సమము నవకము; శవకంబు, ) చిట్టుములు = చిన్న యుమ్ములు, ( చిఱు + ఉములు = చిట్టుములు. కుఱు, చిఱు, కడు, నడు, నిడు శబ్దముల ఱ, డల క చ్చు పరం బగునపుడు ద్విరుక్తటకారం బగు. బా. సం. ) సోనల్గాజ్ = వర్షధారలు మించెక్సో= అతిశయిం చెను. ఇది గర్భిణులకుం బుట్టులక్షణము. TE, గర్భిణీ యైనకాలమందు వర్షాకాలత్వ మారోపించి గర్భచిహ్న అన్ని టియందును వానకాలమందలిలక్షణముల నారోపించుటచే రూపకాలంకారము, ఇది కొన్ని చోట్ల శ్లేష సంకీర్ణము.<noinclude><references/></noinclude> jqqheqf8pgym6y3eylurafhaverebu3 104 233359 590131 2026-10-19T03:37:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, గీ॥ మున్ను కటిగరిమకు నుల్కివిన్న నైన తరుణి లేఁగౌను చూలింత తనముఁ గూడ దాని నెదురించె జితుఁ డైన హీనబలుఁడు బలము సమకూడుతఱి వైరి గెలుచుఁ గాదెః 137 27 మున్ను = గర్భమ...' 590131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, గీ॥ మున్ను కటిగరిమకు నుల్కివిన్న నైన తరుణి లేఁగౌను చూలింత తనముఁ గూడ దాని నెదురించె జితుఁ డైన హీనబలుఁడు బలము సమకూడుతఱి వైరి గెలుచుఁ గాదెః 137 27 మున్ను = గర్భము లేనికాలమున, కటిగరిమకున్ = పిఱుఁదులగొప్పతనమునకు, ఉల్కి - భయపడి, విన్న నైన చిన్న బోయిన, తరుణి లేఁ గౌను = ఇంతియొక్క లేత = తనకు సహాయము సేయఁగాజ్, నడుము, చూలింతతనము = గర్భిణీధర్మము, కూడ దానిక్ ఆపిఱుఁదును, ఎదిరించెజ్ ; గర్భము లేని కాలమున మిగులసన్న మగునడు ము మిగుల విశాల మైనపిఱుఁదుకంటెఁ దక్కువతనమును బొందియుఁ దనకు సహాయ ము సేయువారు లేమిచే నూరకుండి యిప్పుడు గర్భము తోడ్పడఁగా దాని నెదుర్కొ నె ననియాశయము. మున్ను మిగుల సూక్ష్మ మైనమధ్య భాగము గర్భధారణమున బలిసి మిగులస్థులమయ్యె వనిఫలితము. జితుఁడు = ఓడింపఁబడినవాఁడు, ఐన, హీనబలుఁడు= తక్కువబలము గలవాఁడు, బలము = సహాయము, సమకూడుతఱి= లభించు కాలము నందుజ్, వైరిక్ = పగవానిని, గెలుచుఁ గాదె = జయించును గదా. పగఱచే నోడిం పఁబడినవాఁడు తగినబలము సంప్రాప్త మైనపుడు వారిని జయించుట లోక లోక సిద్ధము. ఇందు మొదటియంశమును సమర్థించుటకై రెండవయంశము చెప్పుటచే నర్థాంత రన్యాసాలంకారము. . ఉ॥ చల్లనితమ్మితూండ్లక్రియఁ జల్వ వహించిన చేతుల౯ విభు మెల్లనఁ గౌఁగిలించు మను మింగినకమ్మనినోర మోవి న ల్లల్లననానుఁ గాంతర తాదులకు మదిఁ గొంకి ప్రార్థనా భ్యుల్లసదుక్తియై యుబును పుచ్చుఁ బియుం జెలి కేళి వేళల చెలి = శ్రుతకీర్తి, కేళి వేళల = క్రీడాకాలములందు, చల్లనితమ్మితూండ్లక్రి “చల్లనితామరకాడలయొక్క వ్యాపారము వంటివ్యాపారముచేతను, ( కాడల వ లెవనియర్థము. ) ఇచట నిదర్శ నాలంకారము. చల్వ= శైత్యమును, వహించిన చేతు లజ్= ధరించిన చేతులతో, గర్భిణులశరీరములయందుఁ జల్లఁదన మధికముగ నుండుట సాజము. విభు=మగనిని, మెల్లన = తిన్న ఁదనముతో, కౌఁగిలించు = ఆలింగన ముచేసికొనును; మను = మంటిని, మ్రింగినకమ్మని మోక్ష = భుజియించినది గనుక నే 086 = 18<noinclude><references/></noinclude> bdblcp2jq1kzy4cqoxn734txuinr9kc 104 233360 590132 2026-10-19T03:37:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '138 రిణయము . భద్రాపరిణ మంచివాసనఁ గలనోటితో, మోవిజ్= ( ప్రియుని) మోవిని, ఆల్లల్లన= మిగులమారి ద్యముతో, ఆనుజ్=త్రావును ; మన్నుఁ దినుటచేఁ బరిమళించునోరితో మగనియధరో స్థమును మిగుల మందమ...' 590132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>138 రిణయము . భద్రాపరిణ మంచివాసనఁ గలనోటితో, మోవిజ్= ( ప్రియుని) మోవిని, ఆల్లల్లన= మిగులమారి ద్యముతో, ఆనుజ్=త్రావును ; మన్నుఁ దినుటచేఁ బరిమళించునోరితో మగనియధరో స్థమును మిగుల మందముగాఁ బానము చేయు ననియర్థము. కాంక్షీ తరతాదులకుజౌ= ( మగఁడు ) అ పేక్షించిన క్రీడలకు, మరిక్ = మనసునందు, కొంకి = జడిసి, ప్రియుక్= మగనినిఁగూర్చి, ప్రార్థ నాభ్యుల్లసదుక్రియై, ప్రార్థనా= వేఁడుటతో, అభ్యుల్లసల్ = ప్ర కాశించుచున్న, ఉక్తియై మాటలు కలదియై, ఉబుసుపుచ్చున్ = కాలక్షేపము సే యును; ఆమె గర్భభారముచే నాయాసమున కోర్వలేక మగఁడుకోరినపరిహాసాదుల కుఁ జాలక వేఁడుకొనుచుఁ గాల క్షేపము చేయుచుండె ననిభావము. చ॥ నెల లొగి నిట్లు తొమ్మిదియు నిండిన పిమ్మటఁ బుణ్యభామిను ల్బలుముద మొందనొక్క శుభ లగ్నమున శ్రుతకీర్తి గాంచెన క్కలువలణేని నిందిరను 4 గాంచిన దుగ్ధపయోధివీచికా తిలక మురీతి మేరునగధీరుఁ గుమారుఁ గుమారి కామణి| 29 = పొంద ఇట్లు = సైన చెప్పిన ప్రకారముగాజ్, నెలలు తొమ్మిదియు= తొమ్మిది నెలలు ను, ఒగిన్ = క్రమముగా, నిండిన పిమ్మట = పూర్ణమైనతరువాతను, ఒక శుభలగ్నము సజ్=ఒకానొక మంచి రాశియారంభమున, (ని) రాశీ నాముదయోలగ్నం. అ. పుణ్య భామిసుల్ = సువాసినులు, బలుముదము = ఎక్కువ సంతసమును, ఒంద = గాడ్, శ్రుతకీర్తి, అక్కలువల స్ట్రేనిక్ = చంద్రునిని, ఇందిర లక్ష్మినిని, కాంచిన ......రీతిక్, కాంచిన= కనిన, శుద్ధపయోధి= పాలసముద్రముయొక్క, వీచికాలిల కమురీతిజ్= తరంగ శ్రేష్ఠ ము యొక్క రీతి చేతను, ( శ్రేష్ఠ మైనతరంగమువలె ననియర్థ ము. ) మేరునగధీరుజ్ = పేరు వనుపస్వతముంబోలె ధైర్యము గలవానిని, కుమారు = ప్రసవించ నిజ్= పుత్రునిని, కుమారి కామణిక్ = మణిం బోలినకూఁతును, కాంచెజ్ = ను, పాలసముద్రమునఁ జందురుఁడు, లచ్చియుంబోలె నీ మెగర్భమున "సెకళుమారుఁ డుం గుహరియుఁ బుట్టి రనియాశయము. గీ॥ ఆకుమారుని సంతర్ద నాఖ్యం జేసి యారమాంశను గన్న కుమారికకును భద్రగుణలక్షణములు నూ పట్టుకతన భద్రయనునామ `మొసఁగె భూ , పాలమౌళి॥ 30<noinclude><references/></noinclude> 8ukrnh6pthq00giuxup4p4pcqxahrju 104 233361 590133 2026-10-19T03:37:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 139 భూపాలమౌళి = రాజులకు శిరోభూషణ మగువృష్టకేతుఁడు, అసమాపక్, సంతర్దనాఖ్యుక్ = సంతర్దనుఁ డను పేరు కలవానిని, చేసినా కానించి, ఆరమాదక సంతర్దనుఁ డని పేరు పెట్టి యని...' 590133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 139 భూపాలమౌళి = రాజులకు శిరోభూషణ మగువృష్టకేతుఁడు, అసమాపక్, సంతర్దనాఖ్యుక్ = సంతర్దనుఁ డను పేరు కలవానిని, చేసినా కానించి, ఆరమాదక సంతర్దనుఁ డని పేరు పెట్టి యనియర్థము. ) అవమాంకకు గన్నెసమారికకునుఆeLy యంశమునఁ గాంచినకూఁతువపక్, భద్రగుణలక్షణములు, భద్ర= చకప్తమైన, గుణ= రూపలావణ్యాదులును, లక్షణములు = ( ఐశ్వర్యాదు సూచించు రేఖలు మొదట 19 ఱుతులును, చూపట్టుకతనన్ = ( ఆమెయందుఁ ) గన్నడుకారణముచేతను, కదయకు నామము=భద్రయను పేరును, ఒసఁగె =ఇచ్చెను. ( కూఁతులకు కరగణములు క ద్రలక్షణములు గలుగుటచే భద్ర యని పేరు పెట్టె కానియ్యము. ) నిరుక్త్యలంకారము, మ॥ పొలుపార౯ జలకంబులార్చి జలుఁగుం బొత్తిళ్లలో నుంచి త క్కుల రాగిల్లుపసిండిగిన్నియల నుగ్గు లోని కర్ణోయి: గ జ్జలముం గస్తురి ఫాలమందు నిడుచుక్ జ న్నిచ్చి యమున్దుని ల్లల మేల్బంగరుతొ టైలం దునిచి జో * ల ల్వాడి కాంజనుల్ ; 31 ఆశీజనుల్ = (ఆశ్రుతకీర్తి యొక్క } చెలికత్తెలు, పొలుపాకల్ = బాగుగాకు, జలకంబులార్చి = స్నానము చేయించి, అమ్ముద్దుబిల్లలతో = ఆచక్కనివాలుగాను, జీలంర గుంబొత్తిళ్లలోన్ = సన్న ప్రాతవస్త్రములయందు, ఉంచి = పరుండఁబెట్టి, తళు లక్ = = మెఱుఁగుఁజాయలతో, రాగిల్లుపసిండిగిన్ని యంతో = ప్రకాశించెనంగారు.. న్నె లతోజ్, ఊగ్గుల్వోసీ= ఉగ్గు పెట్టీ, కండోయిన్ = ల బు=కాటుకను, ఫాలమందు = సెపటకు, కస్తురికో= కస్తూరిపొట్టునుడు, ఐదు చున్ = నిల్పుచున్, చన్ని చ్చి = పాలిచ్చి, మేల్బగరుతో లయ = వకప్తమైన పం గారపులుయ్యెలలయందున్, ఉనిచిజనిలిపి, జోలల్ మందవచ్చు పాటలు, పొడిది= గౌనము చేసిరి. క! ఇంతు లిటు లూడిగము ల శాంతంబు నొనర్ప రూప సంపన్నతచే నెంతయు బాలామణి యం తంతకు బాలేందు రేఖ యవ్వ ననకారెడ్డ 32 ఇంతులు==( చెలిక త్తెలగు ) యువతులు, ఇటులు = మీంది ప్రకారముగా, కశ్రాం తంబు౯ = ఎల్లప్పుడును, ఊడిగములు = ఉపచారములకు, ఒకరā= చేయుచుండఁగా<noinclude><references/></noinclude> 2unt80yntpzag0z7h4to4afhvhfi69z 104 233362 590134 2026-10-19T03:37:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 బాలామణి - భ ద్రాపరిణయము, చిన్న వయసున నున్న యాభద్ర, రూపసంపన్న తచేజ్ = రూపసంపత్తుచే తము, ( చక్కనియాకారముచే ననియర్థము. ) అంతంతకున్ = నానాఁటికి౯, బాలేం దు రేఖయనజ్ = లేఁత చంద్రకళవలె...' 590134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>140 బాలామణి - భ ద్రాపరిణయము, చిన్న వయసున నున్న యాభద్ర, రూపసంపన్న తచేజ్ = రూపసంపత్తుచే తము, ( చక్కనియాకారముచే ననియర్థము. ) అంతంతకున్ = నానాఁటికి౯, బాలేం దు రేఖయనజ్ = లేఁత చంద్రకళవలెన్, తనరారెన్ = అతిశయించెను. ( వృద్ధిం ననియర్థము. ) క॥ ఆసమయంబున నన్నెక 'వాసరమున లక్ష్మీకడకు, వాణి వనుప నా శ్రీసతి యోశుతిరంజని భాసీలుఁ గేకయనుపుత్తి . భద్ర యనంగస్ II 33 ఆసమయంబున్ = భూలోకమునం 'గేకయరాజు కూఁతురు శుక్ల పక్షమునందలి చందురు రేకవ లెఁ గ్రమాభివృద్ధి నెందుచున్న కాలమున, ఒక వాసరమున = ఒక దీనము నందున్, వాణి=సరస్వతి, నన్ను, లక్ష్మీకడుగు= లక్ష్మీదేవియొద్దకు, పనుపన్ = ( పొమ్మని ) యాజ్ఞాపింపఁగా, ఆశీసతి = ఆలక్ష్మి, ఓశ్రుతీరంజని! కేకయసుపుత్త్రి= కేకయరాజుకూఁతురు, భద్రయనంగళ్ = భద్ర) యనిపిలుచునట్లు, ( భద్ర) యను పేరు గల్గి యనియర్థము. ) భాసిలుక్ = ప్రకాశించును. కేకయరాజపుత్రి బాల్యమున నున్న పుడు చెలి నగునన్ను సరస్వతి యొక న్యాయం లక్ష్మీయొద్దకుఁ బొ మ్మనఁగా నేఁ బో యితిని. లక్ష్మీ నన్న పుడు సంబోధించి భూలోకమున భద్ర యను పేరుగల కేకయరా జపుత్త్రి కల దానిముందుపద్దెములోఁ జెప్పు ప్రకారమున నాతోఁ జెప్పె ననికృష్ణునితో శ్రుతిరంజని చెప్పెను. ఉ!! ఆచెలి మామకాంశభవ యై తగుఁ గావునఁ గేక యోర్వికి వేచని బాలిక సకల విద్యలఁ దేటల నాటపాటల్ రాచఱికంపునీతులను రాణఁ బ్రవీణను గా నొనర్పుమా భూచరివై మనుష్యసతి పోలికఁ గైకొని నీవు నావుడు౯ || .34 ఆచెలి=ఆకేకయరాజుకూఁతురు, మామకాంశధవయై= నాయంశంబునఁ ( ల చ్చియంశమున ) బుట్టినదియై, తగుజ్= ప్రకాశించును, కావున, నీవు, వే— శీఘ్ర ముక్ కేకయోర్వికిన్ = కేకయ దేశమునకు, మనుష్యసతిపోలిక = మనుష్య స్త్రీయొ క్కసాదృశ్యమును, కైకొని ధరించి, భూచరిపై = భూమియందు సంచరించుదానవై, చని పోయి, తేటలక్షా= నిర్మల మైనప్రవర్తనములందును, ఆటపాటలర్ = నృత్యము<noinclude><references/></noinclude> pnnv3efdseutx4hdqmik8dppthys3ju 104 233363 590135 2026-10-19T03:38:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= ద్వితీయాశ్వాసము, నందు గానమునందును, సకలవిద్యలతో అన్ని చదువులయందును, కాచటికవుగిలి లన్ = ప్రభుత్వముతో సంబంధించిన మంచివిషయములయందును, కాణల్ ఎన్నికము తో ( బాగుగా ననియర్థము. ) ప్...' 590135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= ద్వితీయాశ్వాసము, నందు గానమునందును, సకలవిద్యలతో అన్ని చదువులయందును, కాచటికవుగిలి లన్ = ప్రభుత్వముతో సంబంధించిన మంచివిషయములయందును, కాణల్ ఎన్నికము తో ( బాగుగా ననియర్థము. ) ప్రవీణను = సమర్థగాలేని, విరసమాజచేయుము. కా వుడున్ =ఇట్లు లక్ష్మీ చెప్పినతోడనే, ముందు పద్యముతో స్వయంగా సీ। అట్లకా కని యాకు దేవికిని నవు స్కారం బొనర్చి మ త్న్వామిని య శబ్దజభామిని శ్రీ యనుమతి ఎడ లోకంబునకు డిగ్రీ శ్రీ నాళ్లలోనే నీకాశ మైయొప్పు 4 కేశయనగరంబు నం బ వేశించి భూ ! నాథునను గు తంబున నతనియా 4 త్మజ భర్త యను సంతఃపురంబున క్వాలి యుజ్జసంపద కరములు • నాశనము క శశిన హెూదర భావంబు శ్రీ ముల నలసుధానువర్తనం బురు వెలుక మాంశభవగా నెఱిం. • యనుకునేది యదుకులేంద్ర=కృష్ణా! (ఏడు) ఆట్లు = మారు కాక = అగుం గాక యని, ఆమహాదేవికిన్ = ఆలక్ష్మీకి, సమసారంగాప= ము చేసి, మత్స్వామిని= నాకొడయకాలు, అగ్ని, నష్టకొమిరియాతో = ev రస్వతియొక్క యంగీకారమును, పడసి = పొంది, భూలోకం ( మునుండి ) దిగి, నాక లోకనికారమై = స్వర్ణములకుఁ దుల్యమై, ఒక కేకయ నక్=ప్రకాశించు కేకయనగరమందు, ప్రవేశించి, భూనాథు జమతంబు-కొ=కుడు రాజునంగీకారముచేతను, అంతఃపురంలుఎకున్ ఆరాజు స్త్రీ లుకోటలోనికాలము నకు, అరిగి=పోయి, అతనియాత్మజన్ = ఆయడం గతులు. ధక్షయురాల "కాంచి=చూచి, కరములు = చేతులయందు, అజ్ఞాసంపద = తామరపూవులు కలిగియున చుట యనియర్థము. ( తామరపూవులం బోలిన రేఖలు కలిగియుండుట యనియేని, కౌ సురపూవులశోభం బోలినశోక యనియేని యజ్ఞాంతరము. శ్రీ రరరమునన్ = మొదలుకు<noinclude><references/></noinclude> 5qw7a7wkaj6etiom71gf0zaf90b1n25 104 233364 590136 2026-10-19T03:38:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 భ ద్రాపరిణయము. దుజ్, శశిసహోదరభావంబు = చంద్రునకుం దోబుట్టు వగుటను, (చంద్రుని సాదృశ్య మనియర్థాంతరము ) సరసవచనములు = శ్రావ్యమైనపల్కులందు, అలసుధానువర్తనం బును = దేవలోకమునందలి య...' 590136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>142 భ ద్రాపరిణయము. దుజ్, శశిసహోదరభావంబు = చంద్రునకుం దోబుట్టు వగుటను, (చంద్రుని సాదృశ్య మనియర్థాంతరము ) సరసవచనములు = శ్రావ్యమైనపల్కులందు, అలసుధానువర్తనం బును = దేవలోకమునందలి యమృతముం బోలుటయును, తెలుపక్ = ఎఱిఁగింపఁగాళ్, ( ఆమె ) రమాంశభవగాజ్ = లక్ష్మీ యొక్క యంశమువలనఁ బుట్టిన దని, ఎఱింగితి౯= తెలిసికొంటిని. లక్ష్మీ భూలోకమునకుం బోయి నాయంశమునం బుట్టిన కేకయ రాజపుత్త్రి కి విద్య నేర్పు మని నాకాన తీయఁగా నే నామె సెలవు పుచ్చుకొని నాకుం బోవకురా ల గుసరస్వతీయొద్దకు వచ్చి యామెతోఁ జెప్పి భూలోకమునకు వచ్చి కేకయరాజునంతి పురమునకుం బోయి యాక న్నేం జూచి యామె మోమునఁ జంద్రసాదృశ్యమును జే తులం బద్మసంపదయును మాటల సుధయుం గల్గుటచే నిలక్షణములు లక్ష్మీయం దుండు నవి గాన నీచిన్నది లక్ష్మీయవతార మనినిశ్చయించితి నని శ్రుతిరంజని కృష్ణునితోఁ జె ప్పెను. లక్ష్మీహస్తముల నెపుడుం బద్మము లుండుట . ' నిత్యంసా పద్మహస్తా ' మొదల గు స్తుతులం బసిద్ధము, శ్లేషాలంకారము. గీ|| ఏను యోగిని నభిలవి • ద్యానిరూఢ నగుట శుద్ధాంతగమనయో గ్య యని తలఁచి నిఖిలవిద్యావి శేషముల్ నేర్పు మనుచు నప్పడఁతితండ్రి కొమరి నా కొప్పగింప॥ 36 ఏను, యోగినిని = భగవంతునియందు మనసుఁ గూర్చుదానను ( భగవద్భక్తురా ల ననియర్థము. ) అఖిలవిద్యానిరూఢజ్ = ఎల్లవిద్యలచేఁ బ్రసిద్ధురాలను, అగుటన్ = అగుటచేతను, అప్పడఁతితండ్రి =కేకయరాజు, శుద్ధాంతమనయోగ్య = అంతః పురము సకం బోఁదగినది, అనితలఁచి, నిఖిలవిద్యావి శేషముల్ = అన్ని చదువులను, "నేన్పు మ నుచుజ్, కొమరిజ్ = బాలికను, నాకున్, ఒప్పగింపన్, ముందు పద్దెముతో నన్వయము. శా. సారం బేర్పడఁ జెప్పితి సరస మౌ సంగీతనృత్య క్రియా పారీణత్వము కాన్యనాటక కళా ప్రాగల్భ్యమం దౌనలం కారప్రౌఢియు శబ్దశాస్త్రమునుదరంబున్ గుణోదారశృం గారస్ఫార రసప్రబంధరచనా ఖండైకచాతుర్యము॥ 37 సారంబు = ముఖ్యాంశము, ఏర్పడ = స్పష్ట పడునట్లు, సరసము = రసముతోఁ<noinclude><references/></noinclude> pld71twrmjpjgqzpd4uz45iqwlh6j05 104 233365 590137 2026-10-19T03:38:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. = 143 గూడినది ( మనోహర మయిన దనియర్థము ) ఔ. .. పారీణత్వము, ఔ= అగు, సంగీత = గానవిద్యయొక్కయు, నృత్యక్రియా= చేయి కన్ను మొదలగు వానిచే భావ ముం దెలుపునాటయొక్కయు, పారీణత్వము =...' 590137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. = 143 గూడినది ( మనోహర మయిన దనియర్థము ) ఔ. .. పారీణత్వము, ఔ= అగు, సంగీత = గానవిద్యయొక్కయు, నృత్యక్రియా= చేయి కన్ను మొదలగు వానిచే భావ ముం దెలుపునాటయొక్కయు, పారీణత్వము = ఆవతలియొడ్డు చూచుటను ( పొండి త్యము ననియర్థము) కావ్యనాటకకళాస్త్రాగల్భ్యము, కావ్య = రఘువంశాదులయొక్క యు, నాటక = శాకుంతలాదులయొక్కయు, కళా= చిత్తరువువాయుట మొదలగువా నియొక్కయు, ప్ర్రాగల్భ్యము = నైపుణ్యమును, అందౌనలంకారప్రౌఢియుజ్, అం ద్ు= ఆకావ్యాదులయందు, ఔ= ఉండెడునట్టి, అలంకారప్రౌఢియు= '= ఉపమా దులయొక్క నేర్పును, ( కావ్యములకు నాత్మ యగురసమునకు శబ్దార్థద్వారమున శో ఛా హేతువు లలంకారములు ) శబ్దశాస్త్రమును = వ్యాకరణమును, తక్కంబుష్, గు ణో......చాతుర్యమున్. గుణ = ప్రసాదమాధుర్యాదులచేతను, ( పురుషునకు ) శౌర్య ధైర్యాదులువలె రసమున కుత్కర్షముం గలిగించు ప్రసాదమాధుర్యాదులు గుణము లనం బడు ) ఉదార = అధికమైనట్టియు, శృంగారస్పారరస = అధిక మైనళ్ళంగారరసము తోఁ గూడినట్టియు, ప్రబంధ కావ్యములయొక్క, రచనా= రచించుటయందు, అఖం డ=పూర్ణమైన, ఏక = ముఖ్యమగు, చాతుర్యము = నైపుణ్యమును, చెప్పితిన్ = ఉప దేశించితిని. క॥ బెళి కెడుచూపుల నమృతము చిలికెడువచనముల మిసిమి చెంది మొలక లై కులి కెడుచను మొగడల సిరు లొలి కెడు నెలప్రాయ మప్పు డువిదకుఁ బొడమెక్38 బెళి కెడుచూపులన్ = తళతళ మెఱయు చూపుల చేతనును, అమృతము= అమృత మును, ( క్షీరసముద్రమున నుత్పిన్నమై సురలకు భోజనమైనపదార్ధము . ) చిలికెడు = ప్రసరింపఁజేయు, వచనములన్ = మాటల చేతనును, మిసిమి = క్రొత్తకాంతిని, చెంది పొంది, మొలక లై= అంకురములై, కులికెడుచను మొగడల = అందముగం గదలుచుం డెడు మొగ్గలం బోలినకుచములతోడను, సిరులొలికెడు నెలపాయము = శోభలను వేద చల్లెడు లేజవ్వనము, ఆప్పుడు = నేను విద్య నుపదేశించునప్పటికి, ఉవిదకు=నీమేన త్తకుం గూఁతు రగుభద్రకు, పొడమెజ్=ఉత్పన్న మయ్యెను. ఉ॥ కెంపులఁ జేసె మోవి నునుఁ గెంపు చొకాటపునత్తుము త్తెపుం గుంపులఁ జెక్కుటద్దములఁ గూర్చిన కస్తురివ్రాఁత గంబురా<noinclude><references/></noinclude> tujpstlbl7knj6g41nkcrh5acur4kxk 104 233366 590138 2026-10-19T03:38:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 భద్రాపరిణయము. సొం పొనరించె బెక్కు తెలి చూపులు కుంకుమ చిత్రకంబు ఫా లంపుఁగురుల్ మృగీమదవి లాసపు రేఖ నొనర్చె నింతికిన్ = 39 ఇంతికిన్=భద్రకుజ్, మోవినునుఁగెంపు = అధరోష్ణ ముయొక్క...' 590138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>144 భద్రాపరిణయము. సొం పొనరించె బెక్కు తెలి చూపులు కుంకుమ చిత్రకంబు ఫా లంపుఁగురుల్ మృగీమదవి లాసపు రేఖ నొనర్చె నింతికిన్ = 39 ఇంతికిన్=భద్రకుజ్, మోవినునుఁగెంపు = అధరోష్ణ ముయొక్క లేత యెఱుపు, చొకాటపు...... గుంపులతో, చొకాటపు= నిర్మలమైన, సత్తు = ముక్కు పోఁగునందలి, ముత్తెపుంగుంపుల౯ = ముత్తెముల సముదాయములను, కెంపులన్ = పద్మరాగమణులను ( ఎఱ్ఱనికాంతి గలవానిని) చేసెజ్ = కావించెను. నాసాభరణమునందలిముత్తెములు తెల్లని కాంతి గలవియైన సధరోష్ఠ సమీపమున నుంచుటచే నెఱ్ఱని వయ్య ననిభావము. బెక్కు తెలి చూపులు = మెఱయుచున్న తెల్లని చూపులు, చెక్కుటద్దముల = అద్దము లం బోలిన చెక్కులందుక్, కూర్చినకస్తురివాఁతన్ = పూసినకస్తురియొక్క రచనయం దుక్, గంబురాసొంపు = కప్పురముయొక్క చక్కఁదనమును, ఒనరించెజ్ = కానించ ను. ఆమె విశాలములునుం దెల్లనివియు నగుకన్నులు గలది గావఁ జూపులు గండముల వ్యాపించి యందలి కస్తూరిపూఁతకుం గర్పూరకాంతి గలిగించె ననియాశయము. ఫా లంపుఁగురుల్= భ్రమరకములు, ( సెసటిమీఁదిగురులు ) కుంకుమ చిత్రకంబు - సంస మబొట్టును, ( ని ) చిత్రకంతిలకేనాకు వ్యాఘ్రవహ్నాఖ్య భేషజే. నా. నా. మృగీ మదని లాసపు రేఖక్=క స్తూరియొక్క విలాసము గలగీఱను (బొట్టు ననియర్థము) ఒనర్చి = చేసెను. ముంగురులు కుంకుమబొట్టును గస్తూరిబొట్టును జేయుచున్న వనిభావము. ఇం దు ముత్తెములు మొదలగునవి తమయం దున్న తెల్లఁదనము మొదలగు వానిని విడిచి యధ రోష్ఠాదులయం దున్న యెఱుపు మొదలగువానిని గ్రహించి నట్లువర్ణించుటచేఁ జద్గుణా లంకారము. సీ|| పాణిపాదాధర . పల్లవంబులరక్తి లకంఠ నిసద 'మెసఁగఁ దోరంపు మెఱుఁగుల దోర్లతల్ కొనసాగ నభినవోత్కలిక లొ య్యనఁ దనగ్చె సరసంపు నెఱిగుబ్బ విరిగుత్తు లిరవొంద మందాకువృకు.సం , పదలు ప్రబలే దరహాసరుచిమరందపుసోన చిలుకంగ భ్రమరకంబులు సువి భ్రమము దాల్చ<noinclude><references/></noinclude> lnm0daepfryvnwnlbhsec3bdo5x943f 104 233367 590139 2026-10-19T03:38:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మృదులశుక వాగ్విలాసంబు క్రెడల నతను భాసురాంబకములు చలత్ప్రభల నెఱసె నతిపతను వనుమనసిజో ద్యానవనము నందు నవ్యవయోవసం | తాగమమునః 145 40 అతివతనువు = భద్రయొక్క శరీరము,...' 590139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. మృదులశుక వాగ్విలాసంబు క్రెడల నతను భాసురాంబకములు చలత్ప్రభల నెఱసె నతిపతను వనుమనసిజో ద్యానవనము నందు నవ్యవయోవసం | తాగమమునః 145 40 అతివతనువు = భద్రయొక్క శరీరము, అనుమనసిజోద్యానవనమునందు =ఆను మన్మథునిపూఁదోఁటయంజన్, నవ్యవయోవసంతాగమమునజ్, నవ్య= కొత్త దియకు, వయః =వయస నెడు ( జవ్వనము. ) వసంతాగమమునన్ = వసంతఋతువు ప్రాప్తించి ససమయమందు, పాణి......రక్తి = హస్తములు పాదములు పెదవియు నను చిగురాకు లయొక్క యెఱ్ఱఁదనము, పెనుపొందā = వృద్ధి చెందఁ గాజ్, కలకంఠనినదము =మధు ఠ మైనకంఠధ్వని యనెడుకోయిలకూఁత, ఎసఁగెజ్ = అతిశయించెను. జవ్వనమున నా మెహస్తములుఁ బాదములుఁ బెదనియుఁ జిగురాకులు వలె మృదువులు నరుణములు న య్యె ననియుఁ గంఠము కోయిలస్వనముఁ బోలె ననియుభావము. దోళ్లకల్ = బాహు వుల నెడుతీవలు, తోరంపు మెఱుఁగులన్ = అధిక మైశశాంతులతో, ( తోరము శబ్దభవము ) కొనసాఁగజ్ =వర్ధిల్లఁగాక్, అభినవోత్కలికలు = క్రొత్తవి యగునౌత్సు క్యము మొదలగుళ్ళం గారభావము లను క్రొత్త మొగ్గలు, ఒయ్యనన్ = క్రమముతో, తన ర్చెజ్= విజృంభించెను. యౌవనమున నామెబాహువులు వసంతకాలమునఁ దీఁలువు లె మృదువులు దీర్ఘములు నయ్యె ననియు నాకాలమున మొగ్గలువలె నుత్యంకలు మొ దలగునవి కలుగఁజొచ్చె ననియుభావము. ( ఉత్కంకలు కోరికలు, ఔత్సుక్యము= ప్రియమైనపనికి వేగిరించుట) సరసంపు=మమోహరమైన, నెఱి= అధికమైన, గుబ్బ= కుచముల నెడు, నిరిగుత్తులు = పూలగుత్తులు, ఇక వెందన్ = నెలకొనఁగాజ్;(వృద్ధి జెందఁ ననియర్థము. ర్థము. ) మందాక్ష...... సంపదలు, ముద్రాక్ష = లజ్జయను, ( ని) మందా తుంహీస్త్రపావ్రీడా. అ. వృక్ష సంపదలు = వృక్షశోభలు, ప్రబలేజ్ = అతిశయిం చెను. వసంత కాలమందలి పూలగుత్తులు వలెఁ గుచములు శోభిల్లె ననియు నప్పటివృకళో భవలె లజ్జ యుత్పన్న మయ్యె ననియు భావము. నాయిక ముగ్ధ గావున లజ్ఞ యధిక మయ్యె ననిచెప్పంబడె దర...సోన, దరహాస = మందహాసముయొక్క, రుచి= కాంతీయ నెడు, మకంద పుసోన= తేనెవర్షము, చిలుకంగళ్ = ప్రసరింపఁగాజ్, భ్రమర కంబులు = కుంతలము లనుతుమ్మెదలు, సువిభ్రమముజ్= మంచి కాంతి యనువిలాసము ను, తాల్చెక్=ధరించెను. మృదుల శుక వాగ్విలాసంబు, మృదుల = మృదువులైన, శుక వాక్ = భద్రయొక్క, విలాసంబు = మాటలచముత్కా నమనెను, మృదుల = మనోహర గా 19<noinclude><references/></noinclude> icp3frr94i9jzo22j5wmguf3uzj7wmx 104 233368 590140 2026-10-19T03:39:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 భ ద్రాపరిణయము మైన, శుక = చిలుకలయొక్క వాగ్విలాసంబు = కూతలందరు, పొకలదా అని శయింపఁగాజ్, అతనుభాసురాంబకములు, అతను = విశాలమైన భాషని ప్రకాశిం చు, అంబకములు=కన్నుల నెడు, అతను మన గునియ...' 590140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>146 భ ద్రాపరిణయము మైన, శుక = చిలుకలయొక్క వాగ్విలాసంబు = కూతలందరు, పొకలదా అని శయింపఁగాజ్, అతనుభాసురాంబకములు, అతను = విశాలమైన భాషని ప్రకాశిం చు, అంబకములు=కన్నుల నెడు, అతను మన గునియొక్క, భాసుర = ప్రకాశించ డు, అంబకములు = బాణములు, ( మన్మధుని బాణములు వినతులుం బువ్వులును ) పిల త్ప్రభలన్ = చంచల కాంతులను, నెఱ సెట్ = పొందెను. వసంతకాలమున కుసులవ లుకులు ప్రబలినట్లు యౌవనారంభమున నామెకు వాక్చమత్కారము గిలిన పనియం నాకాలమున నామెవిశాలమైన కన్నులు తళతళకాంతులతోఁ గూడి మరుని జాణములు వలె విలసిల్లె ననియుభావము. ఇందు రూపకాలంకారము. ఆ కొన్ని చోట్ల శ్రవనం కీర్ణము. క॥ ఆటలఁ బాటల మాటలఁ దేటల రూపవిభవమునఁ దిభువనములలో బోటులలో నింక నీ చెలి బోఁటులు లే ననుచుఁకోనెం *Caper పురుషన రేణ్యా = ఓకృష్ణా ( మనుజులలో శ్రేషుండా నృత్యముచేతనును, పాటల = గాజము చేతనును, మాట ను, తేటలన్ = మంచినడవడిచేతనును, రూపవిభియము క్కిలిచక్కఁదనము చేత వినియర్థము) త్రిభువనములు ములలో నున్న స్త్రీలలో, ఈచలిబోటులు - ఈ స్త్రీని చుక్=మఱోక్కరు లేగనుచున్, తో లంజాయితో చను క॥ శ్రీరమణి మదంశజ యస C బురుషన శిర్యాని 41 ఇంకము ము) .. మాటా సూన్యము సతనన చేతనును (ము మూడులోక పోతునారు, ఇక లేను || యీరమణి మున్ను వలువనిది మరి కోండా మీ రున్న కతన "నే పే ద్వారకమార్గంబు పట్టి పచ్చి రమేశా ॥ రమేశా ! = ఓలక్ష్మీపతీ ! ( ఇది సాభిప్రాయము 42 ) నీవు లక్ష్మీకరి ఒతిని కావున నీబాల యమెయవతారము గావున నీ మఠుఁ బలిని కాకరుడు పరబ్ది ప్రారము. కావున నే పరిక రాంగురాలంకారము. శ్రీ రమణి లక్ష్మి ప్రయణింగమిహారిణి యగు స్త్రీని, మదంశజయని, మత్ = నాయొక్క (అక్ష్మీనక్క) అంటే ఆయని<noinclude><references/></noinclude> 3np3yxufo5kf4u9ecm22iuvrh16jzu1 104 233369 590141 2026-10-19T03:39:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 147 అంశమువలనఁ బుట్టిన దని, తెలుపక్ = తెలియఁ జేయుటచే, ఇది = ఈసంగతి, మది౯=మనస్సునందు, తోఁపక్= స్ఫురింపఁగాక్, మీరున్న కతనక్ = మీరున్న కా రణముచేజ్, ద్వారకమార్గంబు = ద...' 590141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 147 అంశమువలనఁ బుట్టిన దని, తెలుపక్ = తెలియఁ జేయుటచే, ఇది = ఈసంగతి, మది౯=మనస్సునందు, తోఁపక్= స్ఫురింపఁగాక్, మీరున్న కతనక్ = మీరున్న కా రణముచేజ్, ద్వారకమార్గంబు = ద్వారకాపురమార్గమును, పట్టి - అవలంబించి, ఏక్షా= ఏసు, వచ్చి =( ఈచోటికి ) నేగుదెంచి, ముందు పద్యముతో నవ్వయము, క॥ ఈరోహణశైలము పైఁ జేరి మిముం గంటఁ గోర్కె సిద్ధింపఁగఁ కూరెను మీనలన బుధా ధార సుధాధార వంటి డయ నేఁ గంటి 43 బుధాధార, బుధ= విద్వాంసులకు ( దేవతల కనియు నర్థము) ఆధాక=ఆద రు వగుస్వామి ! ( ని) బుధస్సూరౌను కేసౌమ్యే. నా.. చేరి=సమీపించి, ఈ రోహణ శైలంబు పైజ్ =రోహణ మను పేరికొండయందు, కోరె=కోరిక, సిద్ధింపఁ గ౯= సఫలమగునట్లు, మిముక్, కంటిన్ = దర్శించితిని; వివలజ్, చేకూరెజ్= ( నాకోర్కి ) సఫల మయ్యెను. సుధాధార వంటివయన్ =అమృతవర్షముంలోని 'మీ యొక్క ) యనుగ్రహమును, ఏజ్, కంటిక్=పొంతిని, కణ్ణ జనకుఁడు రాకొమరుల నె ల్లను భువిఁగలవారిఁబటము ల లిఖించి తగం దనయకడ కనుప నవ్యముఁ గన నొల్లదు నీపటంబ కాని రమేళా! 44 రమేశా= శ్రీలక్ష్మీపతీ ! జనకుఁడు=భద్రశండ్రీ, భువిజ్= భూమియందు, కల వారిజ్=ఉన్న వారిని, రామరుల నెల్ల = రాజపుత్రులనందఱను, పటముల = చి ప్ర్రములందుజ్, లిఖించి = వాయించి ( ఇది యంతర్భావితణ్యంతము ) తగ౯=Tగు గా, తనయకడకుజ్=కూఁతునొద్దకు, అనుపక్ = వంపఁగాజ్, నీపటంబకాని=నీయొ క్కరూపము గలపటము నేకాని, అన్యముక్=మఱియొకని పటమును, కనజ్=చూడు టకు, ఒల్లడు= ( ఆకన్నె ) యిష్టపడదు. నీపటము నాదరమునఁ జూచు ననిభావము. ఇందుఁ జక్షుఃప్రీతి యనుమన్మధావస్థ చెప్పం ఒడియె. ప్రత్యక్ష చిత్ర స్వప్నా దులండు సాదర మగుప్రియదర్శనము చక్షుః ప్రీతి యక౦బడు.<noinclude><references/></noinclude> s1xnzz2d5xy3eb58lj6e2mofmfpsa94 104 233370 590142 2026-10-19T03:39:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 భ ద్రాపరిణయము. మ॥ విను వందిప్రకరంబు దండ్రికడ నుర్విం గల్గు భూనాథులతో వినుతింప౯ వినఁగా నసహ్యపడు బల్వేడ్కర్ భనత్సన్నుతు ల్వినఁగాఁ గాంచు నినుం గనుంగొనినతీ విజ్ సన్ముఖాఙ...' 590142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>148 భ ద్రాపరిణయము. మ॥ విను వందిప్రకరంబు దండ్రికడ నుర్విం గల్గు భూనాథులతో వినుతింప౯ వినఁగా నసహ్యపడు బల్వేడ్కర్ భనత్సన్నుతు ల్వినఁగాఁ గాంచు నినుం గనుంగొనినతీ విజ్ సన్ముఖాఙ్ఞాతముం * కంబుల్ గుబాళింపఁగాక్ || గనుదము ల్వికసింప నుబ్బి కుచకో ( ఓకృష్ణా ) విను = ( నా చెప్పుదాని ) నాకర్ణింపుము. వండి ప్రకారంబు = స్తుతిచే యు వారి సముదాయము, ( రాజులయొద్ద బలపరాక్రమములు స్తుతియించు సేవకులు వందు లు ) తండ్రికడ౯ = కేకయరాజునొద్దను, ఉర్విక్= భూమియందుజ్, కల్లుభూనాధు లన్ = ఉండు రాజులను, వినుతింపన్ = స్తుతిసేయఁగాజ్, వినఁగాళ్ = ( ఆస్తుతులను భద్ర ) వినుటకు, అసహ్యపడు = సహింపలేకుండును. (వినుట కిచ్చగింప దనియద్ధ ము. ) నిన్ు, కనుంగొని తీనిన్ = చూచినట్టిసొగసుతో ( చూచునప్పుదువలె వినియ్య ము ) సన్ముఖాజ్ఞాతమును = మనోహరమగు ముఖపద్మమును, కనుదమ్ములో = తాము పూ వులం బోలినొకన్నులును, విక సింప= వికాసము సందఁగాన్, సభలోకంబుల్ = క్రవాకములం బోలివస్తనములు, గుబాళింపఁగాళ్ = ప్రకాశింపఁగాస్, బల్ వేడ్క = మిక్కిలి యభిలాషముతో, భవత్సన్ను తుల్ = మీస్తోత్రములను, వినఁగాఁ గాంచుజ్ వినుట కిష్టపడును. - ఆబాలిక తనతండ్రియొద్ద నున్న వందలు సకలరాజులను స్తుతించుః పుడు తీస్తు తులనే కాని తక్కిన వారిస్తుతులను విన గొల్ల దనియాశయము. క॥ ఈమర్మముఁ టెలియుటకై యామానిని గుచ్చిగుచ్చి . యడిగ రహస్యం భౌమెలఁకువ మీయందుల నామగువకు రి గలుగు * టర స్థితి శౌత్ ! = 46 శౌరీ ! = ఓకృష్ణా ! ఈమర్మమున్ = ఈయభిప్రాయమును, ( ఈకిటుకను ) తె లియుటకై, ఆమానినిక్=ఆస్త్రీని, గ్రుచ్చి గ్రుచ్చి = మిక్కి_లినిగ్బంధించి, అడిగి, సహ స్యంబు = ఏకాంతము, ఔ మెలఁకువక్ = అగువర్తనముచేతను, ఆడుగుపడి కు, నియందుజ్, కూర్మి = స్ప్రేమము, కలుగుటకో ఉండుటను, అదితిజ్ఞా తెలిసి కొంటిని.<noinclude><references/></noinclude> qj77px5g5gnsd5amdu873o0nma0iu8l 104 233371 590143 2026-10-19T03:39:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. సీ॥ మది నుస్సురనుచుఁ బె ల్లొడవు తాపాగ్ని చే నొక కొంత వేఁడిని ట్టూర్పు వుచ్చు నిండారువలపుము శ్రీ న్నీ రుబ్బి పొంగారు వెరవున సాత్విక స్వేడమూను తావకీనకథాన...' 590143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. సీ॥ మది నుస్సురనుచుఁ బె ల్లొడవు తాపాగ్ని చే నొక కొంత వేఁడిని ట్టూర్పు వుచ్చు నిండారువలపుము శ్రీ న్నీ రుబ్బి పొంగారు వెరవున సాత్విక స్వేడమూను తావకీనకథాను ధాస్వాదమునఁ జేసి యఖలభోజ్యములందు + నరుచిఁజేయు విరహం బనెడిమేటి వేదురు పైకొన్న నొకటనుండినచోట నుండకుండు + హృదయగోప్యార్థ మొకరియ + ధీనమైన బైలువుచ్చక లో జాలిఁ దూలినట్లు జాగరమ కాని నిద్దుర చాలకుండు పయి + మనంబు దవిలి యా 149 47 శౌరి= ఓకృష్ణా ! ఆమెలత= ఆభద్ర, మీపయిక్=మీయంద, మంటి=ను వసు, తవిలి=చిక్కుకొనుటచేతను, ఇటిక్వార్థకములు హేశ్వర్థకము అనికొండలు వె ప్పుదురు. ఇంతకంటె నిది సాధు వగుమార్గము లేదు. ఎట్లాన్, ఒకకర్త గక్రియల లో `నెయ్యది ముందు ప్రయోగింపఁబడు నదిక్వార్థకంబు. ఇటఁ దీనికి యకుడానికేం గర్త మనసును, నీవాక్యమునందలి సమాపక క్రియ యగువుచ్చు = రుణానికిం క్రైకక యు నగుటచే నవ్వయము సంభవింపదు. తెలుఁగున నిట్టిప్రయోగములు కలవు గాని వాని కిచ్చట వ్రాసినట్లే గతి కల్పింపవలయును. కాజేని తవిలి యనునది యంతకాని త ప్రేరణ మైనం గావలయును. అప్పుడు తనిలి = తలించి ( మనసుకు సంఘటించియ నియర్థము ) మడిక్= మనసునందుజ్, ఉస్సురనుచుక్={ ఇది యూర్పు-Cదతి యను కరణముం జెప్పును.) పెళ్లొదవుతాపాగ్ని చేక్ = అధికముగం బుట్టు ( కామునివలని ) కాఁక యనునగ్ని చేన్, ఒక కొంత నేఁడి నిట్టూర్పు= కొంచెము వెచ్చనిశ్వాసమును, ప్ర చ్చుకో=విడుచుచుఁడును; నిండారు......న్నీరు, నిండాకు = పూర్ణమైన, వలపుము న్నీరు= మోహ సముద్రము, ఉక్షి = ఆధికమై, ( లోని స్థలము చాలక మీదికి వచ్చి యనియర్థము. ) పొంగాకునెడవున్ = అతిశయించువిధముచేతను, సాత్విక స్వేదము = సాత్వికభావ మైనగ్వేదమును, ఊనున్ = ధరించును; తాకకీ...... .మునఁజేసి కృతా<noinclude><references/></noinclude> i97a0vnvi6l9yxo00gf5b7vhc70iq1k 104 233372 590144 2026-10-19T03:39:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 భద్రాపరిణయము, శ్రీన= నీసంబంధమైన, కథా = వృత్తాంతములనెడు, సుధా = అమృతముయొక్క; స్వాద మునఁజేసీ = అనుభవముచేతను, అఖిలభోజ్యములందు = ఎల్లభోజన పదార్థములందును, అరుచి= ఇష్టము లేమిని, చే...' 590144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>150 భద్రాపరిణయము, శ్రీన= నీసంబంధమైన, కథా = వృత్తాంతములనెడు, సుధా = అమృతముయొక్క; స్వాద మునఁజేసీ = అనుభవముచేతను, అఖిలభోజ్యములందు = ఎల్లభోజన పదార్థములందును, అరుచి= ఇష్టము లేమిని, చేయుజ్ = పూనును; విరహంబు =నియోగము ( ఎడఁబా టు) అనెడు, మేటివేదురు = గొప్పయున్మాదము, పైకొన్నక్ - వ్యాపింపఁగాజ్, ఒకటక్=ఒక కాలమునన్, ఉండినచోటక్=ఉండిన స్థలమునందు, ఉండకుండుజ్=ని వసింపకుండును; హృదయగోప్యార్థము = మనస్సునందు డాఁగినవస్తువు, ఒకరియధీన ము = ఇతరులయధీనము, ఐనక్ = కాఁగా; ( తనకోర్కి తాను సాధింప శక్యముగాక యితరులచేత సాధించుకొనవలసినది కాఁగా వినియర్థము ) బైలుపుచ్చక = ( ముద్ధ గా వున) నితరులకు తెలియనీయక, లోక్ = మః స్యుక్, జాలిక్ = దుఃఖము చేతను, తూ లినట్లు = చలించినట్లు, జాగరమకాని = జాగరము నే కాని, నిద్దుక = నిద్రను, చాలకుం డ్ు=కావలసినట్లు పొందకుండును. ఇందు మనస్సంగమును సంజ్వరము నరతీయు జాగరము ననుమన్మధావస్థలును, స్వేద మను సాత్వికభావముం జెప్పంబడియె. ఎల్లపు డుం బ్రియునియందే మనసు నిలుపుట మనస్సంగము. తాపాధిక్యము సంజ్వరము. శ్రీయవ్యతిరిక్త విషయమున వైరాగ్య మరతి. నిద్రాభావము జాగరము. లజ్జాశ్రమహ కాదులవలనం బుట్టినదియును గాలి సేవించుటయందలియిచ్ఛ చే విసనకఱ్ఱ మొద లైనవా ని గ్రహించుట యనువ్యాపారము గలిగించునదియు నగుశరీరమునుండి వెడలుజలము స్వేదము. క॥ కావున నోవనజోదర యావనరుహ నేత్ర నచటి కరుదెంచి మహా దేవిగ భూవిభునాజ్ఞ న్వైవాహిక:విధిని జేకొనం దగు వేగ 48 నని వనజోదర = ఓపద్మ నాభా ! శ్రీమహావిష్ణువు నాభియం దొకపద్మ ముండు పురాణములం బ్రసిద్ధము. ఈపద మిచ్చట నీవు విష్ణువు వంశమున నవతరించిన వాఁడ వనియును లక్ష్మీయంశంబునఁ బుట్టినభద్రను వివాహమాడఁ దగుదువనియు సూచింప నుపయోగించెను. కావునన్ = భద్ర నీయందలియనురాగమున మిగులఁ బీడితురా ల య్యె నను కారణమునన్, అచటికిన్ ఆపురమునకున్, అరుదెంచి = ( నీవు ) వచ్చి, == భూవిభునాజ్ఞ = కేకయరాజు నాజ్ఞచే, ఆవురుహ నే హనేత్రజ్ = ఆభద్రను, ( పద్మములం బోలినకన్నులు గలదానిని) వైవాహికనిధి = వివాహసంబంధ మైన విధి చేతను, దేవి X౯=భార్యగా, వేగ౯=త్వరతో, చేకొనందగున్ = గ్రహించుటకుఁదగును.<noinclude><references/></noinclude> bvunshgujln34lis96ea468v9necvjm 104 233373 590145 2026-10-19T03:39:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 151 వ అని విన్న వించిన నద్దివ్య యోగినీవచనామృతంబున కానందంబు నొంది ముకుందుండు వదనారవిందంబున మందహాసంబు గందళింప కారణ నోశ్రుతిరంజనీ ! భవదాగమంబు మాకు భద్రా వాప...' 590145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 151 వ అని విన్న వించిన నద్దివ్య యోగినీవచనామృతంబున కానందంబు నొంది ముకుందుండు వదనారవిందంబున మందహాసంబు గందళింప కారణ నోశ్రుతిరంజనీ ! భవదాగమంబు మాకు భద్రా వాప్తి కా య్యెఁ గావున నే మిం మింద్రప్రస్థపురంబుననుండి కేకయపురంబునకుం గతిపయదినంబులలో నరుదెంచి భవదుక్తం బగుకళ్యాణలాభంబు నొంది సుందరీమణిం జేకొందు సందియంబు వల దనిభువనరక్షణప్ర శస్త్రం బగుహస్తం బొసంగి వీడ్కొల్పిన నదియును మహాప్రసాదం బనిపాదంబుల కెఱఁగి మింటి తెరువున మరాళిక పోలికం జని కేక యపురాంతఃపురంబుఁ బ్రవేశించి మంతనంబున నయింతికి శ్రీకృ మసందర్శనసం దేశాదికథనం బెఱింగించినం బ్రహర్షంబున నక్కన్ని య వెన్నునిరాక నిరీక్షించుచుండె నంత నిక్కడ॥ 49 అనివిన్న వించినక్=( శ్రుతిరంజని ) యిట్లు మనవిసేయఁగా, ముకుందుండు = శ్రీకృష్ణుఁడు, అద్దివ్య...నకున్, అద్దివ్య యోగిని = (మీఁదఁ జెప్పఁబడిన) దేవలోక మున నుండెడిభక్తు రాలి యొక్క, వచనామృతంబునకున్ = అమృతముం బోలినమాటల కు, ఆనందంబు = సంతసమును, ఒంది= పొంది, వదనారవిందంబున = మోముఁద మ్మియందున్, మందహాసంబు = చిఱునగవు, కందళింప= అంకురింపఁ గాన్, ఓశ్రుతి రంజనీ ! భవదాగమంబు = నీ యొక్క రాక, మాకు = ( మే మనియర్థము ) భద్రావా ప్తి కారణంబు = మేలొందుటకుఁ గారణము. ( భద్ర) యనుకున్నెం బొందుటకుఁ గా రణ మనియర్థాంతరము. ) అయ్యెన్, కావునజ్, ఏము, ఇంద్రప్రస్థపురంబుననుండి, క తీపయదినములలోజ్ = కొన్ని దినములలో, కేకయపురంబునకున్, ఆరు దెంచి=వచ్చి, భవదుక్తంబు = నీ చేఁ జెప్పఁబడినది, ఆగు, కళ్యాణలాభంబు = శుభావాప్తిని, ఒం దీ=పొంది, సుందరీమణిక్= భద్రను, చేకొందు = వివాహమాడుదును ; సందియం బు=సంశయము, వలదు = కూడదు ; అని = ఇట్లు చెప్పి, భువనరక్షణ ప్రశస్తంబు = లో కముం గాపాడుటచే శ్లాఘింపఁబడునది. అగు, హస్తంబు = చేతిని, ఒసంగి = యిచ్చి, ( చేతఁ జెయి వెట్టి విశ్వాసము గలుగునట్లు చెప్పి యనియర్థము.) వీడ్కొల్పినన్ = సెలవీయఁగా, అదియుజ్=ఆశ్రుతిరంజనియు, మహాప్రసాదంబని — చిత్తమని, (- యందు గొప్పయనుగ్రహముం జూపితి రని చెప్పి ) పాదంబులకున్ = = కృష్ణుని చరణము<noinclude><references/></noinclude> jvz47q2w888qsusc1x0k9b8xbwzip2p 104 233374 590146 2026-10-19T03:39:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 భద్రాపరిణయము. లకున్, ఎఱఁగీ = నమస్కరించి, మింటి తెరువునన్ = ఆకాశమార్గము చేతను, లికజ్= హంసీ సాదృశ్యముతో, (హంసివలె ననియర్థము. ) చని= = పోయి, కేకచుపు రాంతఃపురంబుజ్" = కేకయరాజు పురమున...' 590146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>152 భద్రాపరిణయము. లకున్, ఎఱఁగీ = నమస్కరించి, మింటి తెరువునన్ = ఆకాశమార్గము చేతను, లికజ్= హంసీ సాదృశ్యముతో, (హంసివలె ననియర్థము. ) చని= = పోయి, కేకచుపు రాంతఃపురంబుజ్" = కేకయరాజు పురమునందలి యంతిపురమును, ప్ర వేశించి, మంతనం బునజ్=రహస్యస్థలమునందున్, అయ్యింతికిన్ = తన్ను ఁబంపిన భద్రకు, శ్రీకృష్ణ.. . . . కధనంబు = కృష్ణునిదర్శనము చేయుటయు నతనితో నిచటివృత్తాంతము చెప్పుటయు సాతఁడు చెప్పినదియు, ఎఱింగించిన = తెలుపఁగాన్, అక్కన్నియ= అభద్ర, ప హర్షంబునన్ = మిగులసంతసముతో, వెన్ను ని రాకక్= = కృష్ణునియాగ మనంబును, నిరీ క్షీంచుచుండెజ్ _ఎదురుచూచుచుండెను. అంత=పిమ్మటను, ఇక్కడన్ =రోహ ణమునందుజ్, ముందు పద్యముతో నన్వయము. . ఉ॥ రోహణ సానువుం డిగి స గోరుహనేత్రుఁడు గ్రమ్మలతో రథా రోహణ మాచరించి యను రూపబలద్విసవాహ మాఛట వ్యూహము గొల్వఁగాఁ జనియె నున్నత గోపుర గోపురప్పుగ దేహరమావిధానికి యుధిష్ఠిర సంస్థిత రాజ ధానికి!" 50 సరోరుహనేత్రుఁడు = కృష్ణుఁడు, రోహణ సానువుకొ-- గోహణపర్వతము యో క్కచఱియనుండి, డిగి, క్రమ్మఱక్ = మఱలస్, రథారోహణము అందు నెక్కట ను, ఆచరించి= చేసి, ( అరదము నెక్కి యనియర్థము.) అనురూప....హము, (M) నురూప= తగిన, బల= సైన్యములును, ద్విప= ఏనుఁగులును, వాహము = గ్యములుం గ లది, ఔఛటవ్యూహము= అగుసేవక సముదాయము, కొల్వఁగా సేవించుచుండఁగా ఉన్న త......విధానికి, ఉన్నత ఎత్తైన, గోపుగ వాకిళ్ల చేతను, గోపుర = స్వస్థ మునందు, స్ఫురత్ = ప్రకాశించుచున్న, గేహరమా - గృహలక్ష్మి శ్రీమక్క, విధాని కేజ్= రచనగల ( ఎత్తైనగోపురములచే స్వర్గమువఱకు వ్యాపించినగృహశోభ గల దీని యర్థము. యుధిష్ఠిర =ధర్మరాజుయొక్క, సంస్థిత చక్కనిదరు, రాజనానికి ఏ" = పురమునకున్, ( ఇంద్రప్రస్థమున కనియర్థము.) చనియక్=పోయను. శా॥ శ్రీకృష్ణుండు పురోపకంఠ మునకుం 'జీరంగ నేపించుటలో ్మకాంతోత్తముఁ డై నధర్మనుతుఁ డా వర్ణించి సూస్తానుః డా. నేకామాత్యపురోహితాదియుతుఁడై యేతెంచి యాజౌరి నా లోకించెంబ్రమదంబుభక్తి నెనయక్ లో మొక్కు చుంళక్కు ము౯ ||<noinclude><references/></noinclude> 3mwq6ourfti6kjwqzv3934ozd5hrhn7 104 233375 590147 2026-10-19T03:40:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 153 శ్రీకృష్ణుండు, పురోపకంధమునకు = పట్టణసమీపమునకు, వేరంజ్=న మీపించునట్లు, ఏ తెంచుటక్=వచ్చుటకు, ష్మేకాంతోత్తముఁడు = రాజులలో శ్రేష్ఠుఁ డు, ఐన ధర్మసుతుఁడు = ధర్మ...' 590147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 153 శ్రీకృష్ణుండు, పురోపకంధమునకు = పట్టణసమీపమునకు, వేరంజ్=న మీపించునట్లు, ఏ తెంచుటక్=వచ్చుటకు, ష్మేకాంతోత్తముఁడు = రాజులలో శ్రేష్ఠుఁ డు, ఐన ధర్మసుతుఁడు = ధర్మరాజు, ఆకర్ణించి = విని, ఆప్తానుయుతుడై, ఆప్త = మిత్రులతోడను, అనుజ=తమ్ములతోడను, అనేకామాత్య = రెక్కల క మంత్రులతోడను, యుతుఁడై = కూడినవాఁడై, ఏతెంచి=వచ్చి, శ్రమకులు = గం తోషము, భక్తిజ్ = అనురాగమును, ఎనయక్= పోలఁగన్, శంతరము ననుర్నాల ము సదృశము లగుచుండఁగా ననియర్థము. ) సంతోషముం భక్తియుఁ గ ఫలితము. లోకే = మనసునందు మ్రొక్కుచుక్= నమస్కరించుచుకు నొక్క చుక్=పారవశ్యము నొందుచును, ఆశౌక్షా= వచ్చినకృష్ణునిని, ఆలోకించెజ్=రూ చెను. క॥ అపు డాయదువల్లభుడుం గృపతో ధర్మాత్మజునకు: గేల్మొగిచి మో దపునః పునరా శ్లేషా లపనాదుల భీమముఖ్యు లను జేలించె? 52 అపుడు = ధర్మరాజు వచ్చినకాలమున, ఆయదువల్లభుఁడు =ఆకృష్ణుఁడుకు, కృపతోక్=దయతోజ్, ధర్మాత్మజునకుక్ =ధర్మరాజునకున్, యమునిక్షక్తుం క నియర్థము ) కేల్మొగిచి=నమస్కరించి, భీమాదులక్ = భీముఁడు మొదుగువారిని, ప్ర మోద పునః...... నాదులక్, ప్రమోద=సంతోషముతోడ, ప్రశఃపువరా శ్లేష = మజల మఱల ( గావించు ) నాలింగనముల చేతను, ఆలపనాదుల = సంభాషణ మొదలగువారి చేతనును, తేలించెజ్=తృప్తినొందించెను. వ॥ ఇట్లన్యోన్యహర్షంబు లింపార సపరివారంబుగా శ్రీకృష్ణునిఁ జో డ్కొని తమతమరథంబులు కనకమహీధరంబులవిధంబున కుంటా పథంబునం బోవ దేవకీవసుదేవప్రముఖుల కుశలంబు అడుగుచు ధ ర్మజుండు పురంబుప్రవేశించెననంతరంబ 53 ఇట్లు = ఈప్రకారము, అమ్యోన్యహక్షంబులు = ఒండొరుల సంతోషములు, ఇం పారన్ = వర్ధిల్లుచుండఁగా, ధర్మజుండు = ధర్మరాజు, శ్రీకృష్ణునిక్, సపరివారంబు గాజ్= సేనతో ( గూడునట్లుగా, తోడ్కొని= తీసికొని, తమతమ కథ౦బులు = వారిణ్యా = 20<noinclude><references/></noinclude> i8syq4u80kmhfd62gzesakdjig9lmm6 104 233376 590148 2026-10-19T03:40:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 భద్రాపరిణయము. రితేరులు, కనకమహీధరంబులవిధంబునక్ = బంగారుకొండలవితముచే, ఘంటాపథంబు నక్ = రాజమార్గమునందుక్, పోవన్' – పోవుచుండఁగా, దేవకీవసుదేవప్రముఖులకుశలం బులు = దేవకీ వసుదేవు...' 590148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>154 భద్రాపరిణయము. రితేరులు, కనకమహీధరంబులవిధంబునక్ = బంగారుకొండలవితముచే, ఘంటాపథంబు నక్ = రాజమార్గమునందుక్, పోవన్' – పోవుచుండఁగా, దేవకీవసుదేవప్రముఖులకుశలం బులు = దేవకీ వసుదేవుఁడు మొద లైన వారి క్షేమములను, అడుగుచుక్, పురంబు= నగర మును, ప్రవేశించెజ్, అనంతరంబ = పిమ్మటను, క॥ ఆయదుచంద్రుఁడు సుస్థిరుఁ డై యింద్రప్రస్థపురము 4 నం దలరించే శ్రీయుతకరుణా నీ మో స్ఫాయచ్చంది కల బంధు జన సింధువుల౯ ॥ 54 ఆయదుచంద్రుఁడు =ఆకృష్ణుఁ డ నెడుచందురుఁడు, ( ఇచ్చట యదుశబ్దమునకు లక్షణచే నావంశమున జన్మించిన కృష్ణుఁ డనియర్థము. మఱియు ముం దున్న బంధుజన సింధువులు, వీక్షాచంద్రికయను వానియనురోధమునను, అలరించె నను సామాన్యప్రయోగ మునను రూపక సమాసమే చెప్పవలయును. ) . ఇంద్రప్రస్థపురమునందుక్, స్థిరుఁడై = ని చినవాఁడై, శ్రీయుత చంద్రికలన్, శ్రీయుత = శోభ తోఁ గూడిన, కరుణావీ ఔ=దయాదృష్టియ నెడు, స్ఫాయత్ = బలియుచున్న, చంద్రికల = వెన్నెలల చేత. బంధుజన సింధువుల్ = చుట్టము లను సముద్రములను, అలరించే = స -= సంతోష పెట్టెను, రూపకాలంకారము, సీకి రాజనీతిజ్ఞావర్తనధర్మమున నొప్పు ధర్మనందనుప్రభు త్వంబు మెచ్చి నిర్మలగుణయుక్తి నిరుపమశీలుఁ డై తనరుభీమునిబలో 4 ద్ధతి దతి నుతించి సహజాప్తుఁడై ప్ర్రాణసఖ్యంబునఁ జరించు నర్జనువిజయంబు లభినుతించి నాసత్యరూపని | లాససంపద నొప్పు కవలసౌజన్యంబు 4 గారవించి సంతతంబును దనదుద ర్శనము గోరు కుంతి సత్యాదరంబునఁ గొంత దనిపి నీలి<noinclude><references/></noinclude> a9pffal4zognqe0datpaqzqpo7kwura 104 233377 590149 2026-10-19T03:40:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200= ద్వితీయాశ్వాసము. తనదు నామంబు దాల్చి డెందమున నమ్మి నట్టి ద్రౌపది నాకృష్ణుఁ చౌదరిం చె 155 55 ఆకృష్ణుఁడు, రాజనీతిప్రవర్తనధర్మమునన్, రాజనీతి= రాచవారు తప్పక చేయ వలయు కర్జములం దె...' 590149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>200= ద్వితీయాశ్వాసము. తనదు నామంబు దాల్చి డెందమున నమ్మి నట్టి ద్రౌపది నాకృష్ణుఁ చౌదరిం చె 155 55 ఆకృష్ణుఁడు, రాజనీతిప్రవర్తనధర్మమునన్, రాజనీతి= రాచవారు తప్పక చేయ వలయు కర్జములం దెలుపు గ్రంథమునందలి మంచివిషయమునక్, ప్రవర్తన= ఉండుటయ ను, ధర్మమునన్ = గుణము చేతను ( నీతిశాస్త్రమునఁ జెప్పఁబడినపకారము చేయుమం చిపరిపాలనముచేత ననియర్థము. ) ఒప్పు = ప్రకాశించెడు, ధర్మనందను ప్రభుత్వంబు= ధర్మరాజుయొక్క దొరతనమును, మెచ్చి = పొగడి, నిర్మలగుణయుక్తి = స్వచ్ఛము లగు శౌర్య ధైర్యాదులక లిమిచే, నిరుపమశీలుఁడై = సాటిలేని మంచి నడవడి కలవాఁడై, ( ని ) శీలంస్వభా వేసద్వృత్తా (అ) తనరుభీమునిబలోద్ధతి = ఒప్పుభీమునిబలగర్వము ను, నుతించి—స్తుతి చేసి, సహజాప్తుఁడై = తోఁబుట్టు వగు సుభద్రకుం బ్రియుఁడై, పు ట్టినప్పటినుండి మిత్రుఁడై యనియు నర్థము. ప్రాణసఖ్యంబునన్ = ప్రాణమునందలి చెలిమిం బోలిన చెలిమి చేతను, ( అతి స్నేహముచే సనియర్థము.) చరించునర్జునువిజయం సంచరిం చెడుపాండవమధ్యముని గెలుపును, అభిమతించి = స్తుతి చేసి, నాసత్యరూ పవిలాససంపదā, నాసత్య = ఆశ్వినీ దేవతల యొక్క, రూపవిలాస = చక్కఁదనముయొ క్క, సంపదā=కలిమి చేతను, వారిచుక్క (దశముఁ బోలినచక్క ఁదనముచే ననియర్థ ము. ( ని ) నాసత్యావశ్వినాదసా వాశ్వి నేయౌచతావుధౌ. అ. ఒప్పుకవల సౌజన్యం బుజ్= ఒ ప్పెడునకుల సహదేవుల మంచితనమును, గౌరవించి = మన్నించి, మున్ను సూర్యు నిభార్యయు విశ్వకర్మణం గూఁతుకు నగు సంజ్ఞ యొక నిమిత్త మును నిషధ పర్వతమునందు ఘోటీయై తపంబు సేయు సూర్యుఁడు దానిని వెదకి కనుఁగొని తాను నశ్వరూపంబు ధరించి సమీపించుడు నామె పరపురుషుఁ డనుశంకచే నాభిముఖ్యంబు నెందిన నాసి కాసంయోగంబున నీ పురుషు లిరువురుం బుట్టుటచే వీరికి నా సభ్యు లని నామంబు గల్గె ననిభారతము. వీరియముగ మహమువలననే కుంతికి నకులసహదేవులు జన్మించుటచే నట్టి సౌందర్యము వీరికిఁ గలదని యిటఁ జెప్పఁ బడియె. సంతతంబు = ఎల్లపుడును, తనదు దర్శనము = ( కృష్ణం ) దర్శనమును, (ఆత్మసాక్షాత్కారము శనియేని యర్థము ) కో రుకుంతిజ్, అత్యాదరంబున=మిగులఁబ్రీతితోజ్, కొంతదనిపి_8, ఎంతతృప్తి ఁజేసి, తనదు నామంబు=తన పేరు, తాల్చి = ధరించి, (త న్నెప్పుడును స్మరించి యనియర్థ ము ) కృష్ణ యను పేరు ధరించి యనియ యద్ధాంతకము. డెందమున = మనసునందున్, నమ్మినట్టి ద్రౌపది = ( తన యాపదలు రాకుండ రక్షించు-ని) విశ్వసించిన సాం డవపత్నిని, ఆదరించెజ్= = మన్నించెను.<noinclude><references/></noinclude> s0efh7lrkvtf96sc93zy2kq1scchu0m 104 233378 590150 2026-10-19T03:40:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 భ దాపరిణయము: క॥ హితుల మహీపతులఁ బురో హితుల దృఢవ్రత్రుల వరసు వత లౌసతులం దగుసం స్తుతుల నతులఁ దేల్చె నంద నందసూనుఁడు = హితుల : కృష్ణుఁడు, కృతులం బతిజ్ E సూనుఁడు వేడ్క 156 = రాజుల ఆప్...' 590150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>156 భ దాపరిణయము: క॥ హితుల మహీపతులఁ బురో హితుల దృఢవ్రత్రుల వరసు వత లౌసతులం దగుసం స్తుతుల నతులఁ దేల్చె నంద నందసూనుఁడు = హితుల : కృష్ణుఁడు, కృతులం బతిజ్ E సూనుఁడు వేడ్క 156 = రాజుల ఆప్తులను, మహీపతుల ను, దృఢవ్రతుల౯ = పుణ్యకర్మములం జేసినవారిని, పురోహితులకో, వరసుకృతు లక్ = విద్వాంసులను, పతి దేవతలు భ ర్త యే దైవమని సేవించువాడలు, ఔసతులన్" = అయినస్త్రీలను, ( పతివ్రతల ననియర్థము ) వేడ్క=కుతూహలముతో, సుగుల౯ * పొగడ్తలచేతను, నతుల౯ = నమస్కారములచేతను, తేల్చెక్ = సంతోష పెట్టెను, కII వార్తలు సంప్రీతిమెయిక్ సారసగోష్ఠీ వినోద । సల్లాపచను తారములనుఁ దనుపఁగ శౌరి యిటులు కొన్ని నాళ్ల చట నుండంగ౯ || 57 వాకలు= ఆ హితులు మొదలగువారలు, ప్రీతి మెయిజ్ = ప్రేమతో, సారస... *..ములన్, సారస=మనోహరమైన, గోష్ఠీ = ప్రసంగమునందలి, వినోద= నేఁడుకలో ఱ కైన, సల్లాప= సంభాషణమందలి, చమత్కారములన్ = నేర్పులచేతను, తమున్, త నుపఁగ౯=తృప్తి పొందింపఁగా, శౌరి= కృష్ణమూర్తి, ఇటులు = ఈప్రకారము, కొన్ని నాళ్లు, అచటన్=ఆయిఁద్రప్రస్థపురమునందు, ఉండంగి౯, ముందరి పద్యముతో సర్వ యమ సీ॥ సురసాలనిభలీల సురసాలతరుజాల సరసాలపన ఖేల దురుశుకంబు మలయాగణితభోగ వలయాగవరపూగ నిలయాగ తదాగ తాలసితంబు వనితాజనసమాజ ధనితాజరమనోజ జని తాజయవి రాజు దనుసయంబు<noinclude><references/></noinclude> nmt3c7o2shn3e21za9y3jzmkkh1v5bq 104 233379 590151 2026-10-19T03:40:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, చరితాంతనురతాంతపరితాంతసదుడంత భరితాంతరసకాంత పరచయంబు లలితకలరవకలరవ మిళ కలకలోజ్జ్వలవిచికిల, కలితవకుల విసర కేసరపరిలస డనమకునుమ సముదయము వొల్చె మధుదిన సముడయ...' 590151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, చరితాంతనురతాంతపరితాంతసదుడంత భరితాంతరసకాంత పరచయంబు లలితకలరవకలరవ మిళ కలకలోజ్జ్వలవిచికిల, కలితవకుల విసర కేసరపరిలస డనమకునుమ సముదయము వొల్చె మధుదిన సముడయంబు = 157 53 సురసాల......శుకంబు, సురసాల = దేవవృక్షములతో, ఈకింగం కెప్నంలో వునని యైడును దేవవృక్షములు. ( ని ) పంచైతేజీవత వగుడా: పారిజాతకునం తాలక కల్పవృక్షశ్చ పుంసివాహరిచందనం. అ. నిభ = కుల్యమైన, లీల=విభాగము " 25 సాల, సు=ప్రశస్తమైన, రసాల తియ్యమావు లనెడు (8) అమ్చూలో పాల సౌసహకారోతి సౌరభః. ఆ. తరు = వృక్షములయొక్క, జాల= సముదాయములను శు రసాలపన =మనోహర మైనపల్కులతో, ఖేబల్ = క్రీడించుచున్న, ఉరుగు¥ S.Nam T క్కుచిలుకలు కలదియు, మలయాగ లసితంబు, మరియా మరియహ్వతమందు, అగణిత = లెక్కింపఁబడని, భోగవలయ= పాములచుట్లు గల పాములకరీ మంచేది జుట్టఁబడిన యనియర్థము ) అగవర =వృక్ష శ్రేష్ఠములయొక్క (మంచి నందుఁకెట యొక్క ) పూగ = సముదాయముయొక్క, నిలయ= స్థానమునుండి, జాతి జశర్స్ న సదాగతి = వాయువుచేతను, లసితంబు = ప్రకాశింపఁజేయఁబడి-జయు, (దక్షిణ) క్కుననుండి వచ్చు గాలితోఁ గూడిన దనియర్థము. ) వనితా......దయం, తాజ: సమాజ = స్త్రీ; సముదాయముయొక్క యు, ధవితాజు, ధఃతా= సంకవతో, న్యతతో సనియేని యర్థము. (కూడిన) అజక = చిన్న వయసులనున్న ప్రు కుషులయొః యు, మనోజ= మన్మధునిచేత, జనిత = పట్టింపడిన, ఆజయ = పరాధకముచే, దాదా = ప్రార్థనలు. జత్ = ప్రకాశించుచున్న, అనునయంబు = లుద్దీపనవిభావములు గాన నాకాలమున నాయికానాయకులు మానము విడిచి యొంటా రుల బ్రతిమాలు చుందు రనిభావము. చరితాంత పరిచయం, గతజన్నడి చే, అంత = సుందరులును, మంచి నడవడిఁ గలవా రనియర్థము, సుంతాంత= సంభోగా నంతరమున, పరితాంత = అలసిన వారును, సదుదంత = మంచిసమాచారములతో, ఉs త= నిండింపఁబడిన, అంతర = అవకాశముగల, సకాంత = భార్యలతోఁ గూడిన, కూడ యఁబు = నాయ క సముదాయము గలదియును, (ని) వరోజామాతృసిగ్గం ఆంకే వలది . వసంతమలయాళి కు<noinclude><references/></noinclude> izpd2pcikg9ewexgzv3kld4so8ah2p2 104 233380 590152 2026-10-19T03:40:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 పరిణయము, భద్రా ప రి లిత......సముదయము, లలిత = మనోహరములగు, కలకవ= పావురములయొక్క, క అరవ : మధురధ్వనితో, మిళత్ = కలియుచున్న, అళికుల = తుమ్మెదలయొక్క, కల కల=ధ్వనిచేత, ఉజ్జ్వల= ప్రకాశించెడు, వ...' 590152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>158 పరిణయము, భద్రా ప రి లిత......సముదయము, లలిత = మనోహరములగు, కలకవ= పావురములయొక్క, క అరవ : మధురధ్వనితో, మిళత్ = కలియుచున్న, అళికుల = తుమ్మెదలయొక్క, కల కల=ధ్వనిచేత, ఉజ్జ్వల= ప్రకాశించెడు, విచికిల = మల్లి తీఁ గెలతో, కలిత = కూడుస్తొ నిశ, వకులవిసర= పొగడల గుంపులందును, కేసర = పొన్న చెట్లయందును, పరిలసత్ = వికసించుచున్న, అసమ= సాటిలేని, కుసుమసముదయము = పువ్వులగుంపులు గలది. మధుదిన సముదయంబు = వసంతపుదినముల సముదయము ( వసంతకాల మనియ మనియర్థము. ) పొల్చెక్ = సాక్షాత్కరించెను. వృత్త్యనుప్రాసాలంకారము. చ॥ శ్రుతిహితవాక్యముల్ వలుకు చుం ద్విజపాళి మెలంగఁ గేళిప ర్వతశుభ వేదులందుఁ బస నర్తుది నాత్మ వివాహవేళ ను న్న తలతి కామహీజమిథునంబులు పైనిత రేతరం బుదా రత నిడుము త్తియంవుఁదలఁ బ్రా లన జాలక రాజి రాజి లేక్ 59 3. ప = కోయిలలు 'మొదలగు పక్షుల సముదాయ మనెడు బ్రాహ్మణసముదా యము, ( ని ) దంతవిప్రాండజాద్విజాః అ. శ్రుతిహిత వాక్యముల్ = చెవుల కిం పగుప లుకు ల నెడు వేదమందుఁ జెప్పఁబడిన వాక్యములను, (ని) నేదేశ్లో వసినశ్రుతిః. లుకుచుజ్, మెలంగఁగన్ = సంచరించు చుండఁగాక్, క్లిష్టరూపకాలంకారము. కేళిప ర్వతశుభ వేదులందుజ్, కేళి = క్రీడార్థము, ( కల్పితము లైన) పర్వత శుభ వేదులందుక్= ండ ల నెడు పెండ్లియరఁగులమీఁదను, ప్రసవర్తు......ళజ్, ప్రసవర్తుదిన = వసంత కాలమ నెడు, ఆత్మవివాహ వేళ = తమయొక్క ( లతలయువృక్ష ములయు ) వివాహ కాలమునందు, ఉన్నతమిథుళంబులు, ఉన్నత = పొడవులగు, లతికా = తీవ లును, మహీజ=వృక్షములు న నెడు, మిథునంబులు = స్త్రీ పురుషులజంటలు, ఇత రేతరం బు=అన్యోన్యమును, పైక్= ఒండొరులమీఁదను, ఉచారతజ్= గొప్పతనముతో, డుముత్తియంపుఁదలఁబా లRజ్ = చల్లుకొను చున్న ముత్తెములతలఁబ్రాలో యనునట్లు, జాలక రాజి = మొగ్గలసముదాయము, రాజిలేజ్ = ప్రకాశించెను. రూపకాను ప్రాణితో త్ప్రేక్షాలంకారము. २ చ|| ఎలయుచుఁ దేఁటి మొత్తపుమొయిల్ పయిఁ గప్పి రవం బొనర్పఁ గో యిల లను వానకోయిలలు హెచ్చఁగ నచ్చవుఁ బువ్వుఁ దేనెసో నలు గురియక్ ననానిలము నం గన నౌచుఁజలించెఁ గొమ్మెఱుం<noinclude><references/></noinclude> 05ypdl34lzqr1e9246nd56ayd1q5q35 104 233381 590153 2026-10-19T03:41:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, == 159 గులగతీ దియ్యమానియెలగున్నలఁ గెందలిరాకుజొంపముల్ 160 తియ్యమానియెలగున్న ల తియ్యమామిడి చెట్ల సంబంధ మైన లేత మొక్కల యందున్ ( లేఁతతియ్యమావులం దనియర్థము. ) కెంద...' 590153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, == 159 గులగతీ దియ్యమానియెలగున్నలఁ గెందలిరాకుజొంపముల్ 160 తియ్యమానియెలగున్న ల తియ్యమామిడి చెట్ల సంబంధ మైన లేత మొక్కల యందున్ ( లేఁతతియ్యమావులం దనియర్థము. ) కెందలిరాకు జొంపముల్ = ఎఱ్ఱని లేఁ తయాకులసమూహములు, పయి= వానిమీఁదను, కప్పి= ఆవరించి, తేఁటి మొత్త పు 'మొయిల్ = తుమ్మెదగుంపు లను మేఘములు, ఎలయుచు = వ్యాపించు చున్, రవం బు=ధ్వనిని, ఒనర్పఁగా = చేయుచుండఁగాన్, కోయిలలు = కోకిలలు, అనువానకో యిలలు = అనియెడుచాతకములు, హెచ్చఁగ= అధిక మగుచుఁడఁగాజ్, అచ్చపుఁ బువ్వుఁదే నెసోనలు = నిర్మల మైన మకరంద మనువర్షధారలు, కురియతో = వర్షింపఁగాస్ వనానిలమునక్ =వనము నందలి గాలి చేతను, కొమ్మెఱుంగులగతిన్=కొత్త మెఱుఁగు లరీతిచేతను, ( క్రొత్త మెఱుఁగులవలె ననియర్థము. ) కననౌచు = ఒక సారి కానుపిం = చుచు, చలించె= కదలి యాడుచుండెను. లేఁతమావులయ౦దలిచిగుళ్లు మీఁద మేఘములువలెఁ దుమ్మెదలు ముసరి ధ్వనిచే యుచుండఁగా వర్షధారలువలె మకరందము గురియుచుండఁగా మెఱుఁగులువలె గాలి చే నొకప్పుడు గాన్పించుచు సెకప్పుడు గాన్పింప కుండె ననియర్థము. మ॥ వనరాశ్యుద్ధత ఫేనము ల్వనరమా వజ్రభారమ్యమం డనశోభల్ మధుపప్రతానమధుపాన క్రియా రౌప్య పా తానికాయంబులు చైత్ర రాత్రిముఖని ర్యత్తారకల్ వల్లికా వనితాంచద్దరహాసముల్ సిత నుమ వ్రాతంబు లొప్పెక్ పనిక్ || = వనరాశ్యుద్ధత ఫేనముల్, వనరాశి = అగణ్యసముదాయ మనెడు సముద్రమునుండి ఉద్గత= మీఁదికివచ్చిన, ఫేనముల్ = సురుగులును, (ని) పయఃకీలాలమమృతంజీవనం భువనంపన మనియును, గహనంకాననంవన మనియును నమరుఁడు. వనరమా ......... భల్, వనరమా=వనలక్ష్మి యనెడు స్త్రీ యొక్క, వజ్రప్రకారమ్య = వజ్రకాంతులచే మనోహరము లైన, మండవశోభల్" - అలంకారములయొక్క దీప్తులును, మధుప...నికా యంబులు, మధుప = తుమ్మెద లను మద్యపానము చేయువారి, ప్రతాన = సము దాయ ముయొక్క, మధ:పాన = మకరందము ద్రావుట యనెడు మద్యపాన వ్యాపారమునకు, రౌప్యపాత్రనికాయంబులు = వెండిగిన్నెలగుంపులును, చైత్ర......త్తారకల్, చైత్ర= వసంత కాలము నెడు, రాత్రిముఖ = సూర్యాస్తమయకాలమందు, నిర్యత్ = చున్న, తారకల్ =నక్షత్రసులును, వల్లికా..... హాసముల్, వల్లికా = తీవల నెడు, = ఉదయించు<noinclude><references/></noinclude> 0z7j79o7qytcp3ct60fe659rvprrl7k 104 233382 590154 2026-10-19T03:41:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 భద్రాపరిణయము. వనితా= స్త్రీలయొక్క, అంచల్ = ఒప్పుచున్న, దరహాసముల్ = మందహాసములను, ( అగు ) సీతసుమవ్రాతంబుల్ = తెల్ల పువ్వుల సముదాయములు, వనిన్ = వనమునందున్ ఒప్పెజ్ = ప్రకాశించెను. క...' 590154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>160 భద్రాపరిణయము. వనితా= స్త్రీలయొక్క, అంచల్ = ఒప్పుచున్న, దరహాసముల్ = మందహాసములను, ( అగు ) సీతసుమవ్రాతంబుల్ = తెల్ల పువ్వుల సముదాయములు, వనిన్ = వనమునందున్ ఒప్పెజ్ = ప్రకాశించెను. క॥ వసుపతి దాను నగుట నల వసుపతి మైత్రికిఁ దదాశ వఱలె నన విభా నసుఁ డుత్త రంపుఁద్రోవను మసలెం దనమిత్రభావ మహిమ దలిర్ప౯ || = = 62 విభావసుఁడు = సూర్యుఁడు (ని) విభావసుర్గ్రహపతి స్విసాంపతిగహర్పతి 8. అ. తానును, వసుపతి- కిరణముల కధికారి, ధనముల కధికారి యనియ ముర్థాంతరము. ( ని ) దేవ భే దేన లేర శ్మౌవసూరల్నేధనేవసు, అ. అగుట = కావుటచేతను, అలవసుపతిమై తదాశ = ఆధన త్రికి౯=ప్రసిద్ధుఁ డైనధనాధిపతి యగుకు బేరునియొక్క చెలిమికి జౌ, మునందలియాశచేతను, ఆకుబేరుఁ డుండునుత్తరపుదిక్కునం దనియ ర్థాంతగము. (ని) ఆ శాశ్చహరితశ్చతా ః. అ. వఱలె ననన్ = వ్యాపించేస్తూ యనునట్లు, తనమిత్ర భావం హిమ = తన మైత్రియొక్క గొప్పతనము, తననూర్య భావము యొక్క గొప్పతనమని చుద్దాం తరము. తలిర్పజ్ = వృద్ధి చెందఁ గాజ్, ఉగగంపు ద్రోవజ్ = ఉత్తగమార్గమందు, మ సలెజ్ = సంచరించెను. సూర్యుఁడుత్త రాయణమున నుత్తరదిక్కు నందును దక్షిణాయన మందు దక్కినపుదును సంచరించుట సహజ మైయుండఁగా, సమానులు మైత్రి స కూడు ననుప్రసిద్ధిచేత నిచట మార్యుఁడును వసుపతి (కిగణముల కధికారి) గావుననా శచేత వసుపతి ( ధనపతి ) యైనకు బేరునితో మైత్రి చేయ సెంచి యాదిక్కున పంచి రించుచున్నట్లు తోఁచె ననియు త్ప్రేక్షించినాఁడు. వసుపతిశబ్దమునం దగద్వరుమన క భేదాధ్యవసాయము. శ్లేషమూల కాతిశయోక్త్యనుప్రాణితో త్ప్రేక్షాలంకారము. సీ|| నవరసామోదంబు సవరించె నెయ్యది తరులయందును ఘన తరులయందు సుమనోవికాసంబు | సమకూర్చె నెయ్యది. శ్యామలందును నవ శ్యామలందు సమ<noinclude><references/></noinclude> nthfnmvvdm89fi73z8h5fu0z3ysy3hs 104 233383 590155 2026-10-19T03:41:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, మధుపరాగసమృద్ధి శ్రీ మననిచ్చె వెయ్యన్ తమ్ములందును లతాం | తమ్ములందు లలితకుంకుమపత్ర , కలన చెయ్యడి నించెం గొమ్మలం వెలమావి 4 కొత్తులందు నట్టిసురభికి నురభివి,...' 590155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, మధుపరాగసమృద్ధి శ్రీ మననిచ్చె వెయ్యన్ తమ్ములందును లతాం | తమ్ములందు లలితకుంకుమపత్ర , కలన చెయ్యడి నించెం గొమ్మలం వెలమావి 4 కొత్తులందు నట్టిసురభికి నురభివి, ఖ్యాతి గలుగు యే సత్ఫలములు ద్వి శ్రీ జావళులకు బాలగణికలకు నవీన పల్ల వాస్త లలిఁ బ్రసవయుక్తి వంధ్యాళ్లులకు కొంతక .. 161 63 ఎయ్యది = ఏవసంత కాలము, తరులయందున్ = వృక్షములయందును, సకల యందుE" = గొప్పవారియందును, శివవసామోదంబు, నవ = నూతనమైన, సవనుడు రాదులయు, ఆమోదంబు = పరిమళములయు, ( సముదాయమును ) =వ = నూతనమైన, రస=(శృంగారము ) ప్రేమను, ఆమోదంబు = సంతోషంబును, సవరించేంజ్=కలిగిం చెనో, వృక్షములందు మధురరసమును, జరిమళమును, పురుషులందుఁ బ్రెమను వంతో షమునును గలిగించె ననియర్థము. ( ని) శృంగారాదౌవి షేవీ ర్వేగ: డేరా మేలు. అ. ఎయ్యది = ఏవ సంత కాలము ( ఈపదమునకు ముందు నిశ్లేట్లే యర్థము గ్రహింప ఇరు ను.) శ్యామలందును = యువతులందును (ని) శ్యామాపాడకవ. స్త్రీ. నా మలందుజ్= లేఁత ప్రేంకణపుఁజెట్లయందును, సుమమోవికాసంబు = అధిక మైన మాన స్సంతోషంబును, పూలయొక్క వికాసమునును, సమకూర్చేజ్= సంఘటించెనో, యు వతులకు సంతోషమును, ప్రేంకణములకుం బువ్వసమృద్ధిని గలిగించె ననిర్థాకము. య్యది, తమ్ములందును = తామరలయందును, లతాంతమ్ములందు = పుష్నములయం దును, మధుపరాగ సమృద్ధిక్, మధుప= తుమ్మెదలయొక్క, రాగ = ప్రేమయొక్క, సమృద్ధిన్ = అతిశయమును, మధు=పూఁడే నెయొక్కయు, పరాగ పున్నగముయొ క్కయు, సమృద్ధి=సంపదను, మననిచ్సెజ్=ఉండఁజేసెమో, పట్టించెనో యా ర్థము. తామకలందుం దుమ్మెదలకుఁ బ్రేమాతిశయమునుఁ బువ్వులందును ంగమం బు ప్పొడిని Xలిగించె ననియభిప్రాయము. ఎయ్యది, కొమ్మలందు = స్త్రీలయందును, ఎలమానికొమ్మలందు = లేఁతమామిడికొమ్మలందును, లలితకుంకుచుపుత్రకము, త= సుందరమైన, కుంకుమపత్ర= ( చెక్కిళ్లు మొదలగు వానియందు ) కుంకుమకాంత వలని, కలనము = చక్కందనమును, కుంకుమం బోలిన దిగు తాళలయందమును, నించే = 21 = ఎ<noinclude><references/></noinclude> 8d3d44exlwukg07g974xs90ruawbkej 104 233384 590156 2026-10-19T03:41:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 భ ద్రాపరిణయము, నిండించెమో, స్త్రీలకుం గుంకుమపూఁతలును మావులయందుఁ జిగురాకులును సంఘటిం చె ననియర్థము. అట్టిసురభికి = అట్టివసంతఋతువునకు, (ని) సురభిస్తుగ విస్త్రీయాం వసంతచైత...' 590156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>162 భ ద్రాపరిణయము, నిండించెమో, స్త్రీలకుం గుంకుమపూఁతలును మావులయందుఁ జిగురాకులును సంఘటిం చె ననియర్థము. అట్టిసురభికి = అట్టివసంతఋతువునకు, (ని) సురభిస్తుగ విస్త్రీయాం వసంతచైత్రయోః పుంసిత్రిషు సౌమ్య సుగంధినోః. నా. నా ద్విజావళులకుజ్= బ్రాహ్మ ణులకు, ( పక్షుల కనియగ్జాంతరము ) సత్ఫలములు = కోరినలాభములను ( మంచిపండ్ల ననియద్ధాంతరము ) బాలగణికలకున్ = లేఁతయడవిమల్లెతీఁ గెలకు, (చిన్న వయసున నున్న వేశ్యల కనియద్ధాంతరము. ) నవీనపల్లవాప్తి= లేఁతచిగుతాకులకలిమిని (క్రొత్త విటులసంబంధము ననియ ర్థాంతరము. ) ( ని ) వారస్త్రీగణికానేశ్యా యనియును గణి కాయూధికాయనియును నమరుఁడు. లలి= చక్కఁగాజ్, వంథ్యాగులకు= గొ డ్రాండ్రకున్ ( గొడ్డువి యగుతుమ్మెదల కనియేని ఫలింపని చెట్ల సముదాయమున కని యేని యర్థాంతరము ) ప్ర్రసవయుక్తిన్ = సంతానమును, (పుష్పసంపద ననియ ననియ ర్థాంతర ము•) ఒసంగజ్=ఇచ్చుటచేతను, సురభివిఖ్యాతి = సురభియను పేరు ( కామధేనువు యొక్కకీర్తిం బోలినకీర్తి యనియర్థాంతరము ) కలుగుట = సంభవించుట, అరిదియే= దుర్లభమా? కాదనియర్థము. కామధేను వెవ్వ రేమికోరిన నది యిచ్చును. వసంతఋ తువునకును శ్లేష చే నట్టి సామర్థ్యము చెప్పఁబడియె. కాఁబట్టియే దాని పే రైన సురభియ నునామమును గీర్తియును దీనికిం గలుగుట దుర్లభము గా దనితాత్పర్యము. వసంతఋ తువునకు సురభి యను నామము నిమిత్తాంతరము చేతఁ గలిగి యుండఁగా నిది పెక్కం డ్రకుం బెక్కుకోర్కె లిచ్చినట్లు శ్లేష చేఁ జెప్పి యా కారణము చేతనే కామ ధేనువ్వుకుం బే రైనయీశబ్దము దీనికి జైల్లు ననియు త్ప్రేక్షించుటచే క్లేసాను ప్ర్రాణితో త్ప్రేక్షాలం కారము. = చ|| చివురుకటారు లయ్యలరు సింగిణులుం దలిరాకు బ్యాకులు రవదళిశింజనుల్ సుమపరాగమునక్ మెఱుఁగెక్కఁ జేసి మా ధవుఁ డనుఁ గైనమారునకుఁ దా నిడ నించినయస్త్ర శాలల ట్లవితథలీల నొ ప్పె వని 4 నంచితమంజు నికుంజపుంజముల్ I 64 = మాధవుఁడు = వసంతుఁడు, చివురుకటారులు - చిగురులను చురకత్తులును, అయ్య లరు సింగిణులఁజ్ = పూవిండ్లును, తలిరాకుబాఁకులు = లేఁతయాకులను ఖడ్గవి శేషము లును, రవదళిసింజినుల్ = ధ్వనియించుచున్న తుమ్మెదనారులును, సుమపరాగమునక్ = పుప్పొడిచేతను, మెఱుఁ గొక్కఁజేసి = మెఱయునట్లు చేసి ( పదను పెట్టి యని యర్థము) కత్తులు మొద లైనవానికిం బదను కలుగఁజేయునిమిత్త మిసుము మొదలగునవి రాతిమీఁద<noinclude><references/></noinclude> 34cymbpcvvfle4y61lmm5wk0cwatgey 104 233385 590157 2026-10-19T03:41:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. = 163 వేసినూఱుట సుప్రసిద్ధము. అనుఁగైనమారునకు = ప్రియుఁడైనమన్మధువకు, తాజ్, ఇడక్= ఇచ్చుటకు, నించినయ స్త్రశాలలట్లు = నిండించిన యాయుధాగారములువ లె, అంచిత . . . . . . పుంజ...' 590157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. = 163 వేసినూఱుట సుప్రసిద్ధము. అనుఁగైనమారునకు = ప్రియుఁడైనమన్మధువకు, తాజ్, ఇడక్= ఇచ్చుటకు, నించినయ స్త్రశాలలట్లు = నిండించిన యాయుధాగారములువ లె, అంచిత . . . . . . పుంజముల్, అంచిత = ఒప్పెడు, మంజు=మృదువైన, నిపుంజపుంజ ముల్ = పొదరిండ్ల సముదాయములు, అవితధలీలన్ = సఫలమైన విలాసముతో, ని౯=వనమునందుజ్, ఒప్పెన్ = ప్రకాశించెను. వసంతుఁడు తన చెలికాఁడైన మన్మధునికిచ్చుటకు సిద్ధము చేసిన యాయుధశా లలువలెఁ బొదరిండ్లు పువ్వులతోడం జివుళ్లతోడను విలసిల్లెననిభావము. చ|| కొలఁకులఁ దేలి తేలి తొన కులపయి వాలివాలి నుమ గుంపులకంపుల సోలి సోలి మా గుచ్చ సుగంధముఁ గోలిక్రోలి తీ వలగమిఁ గాలికాలి తరు పంక్తుల నీడలఁ దాళితాళి మేల్ నిలుకడ వీచె నామని వ నీతలశీతల వాతపోతముల్ = . = వ 65 వనీతల శీతల వాత పోతముల్, వనీతల=తోఁటలయందలి, శీతల = చల్లని, వా తపోతముల్ = పిల్లవాయువులు, ఆమనిక్ = వసంత కాలమునందుజ్, కొలఁకుల = సగ స్సులందున్, తేలితేలి=స్నానము చేసి ( సంచరించియనియర్థము.) తొవగుంపులకం పులజ్=కలువ పువ్వుల వాసనచేజ్, సోలిపోలి = మిగులం బారవశ్యము నంది, కంపు శబ్దము దుగ్గంధ పరమైనట్లు లోకమునం బ్రసిద్ధము. కాని భారతము మొదలగు వానియం దు గంధసామాన్యపరముగా నీ శబ్దము నుపయోగించిరి. మాఁకులపయిన్ = చెట్లమీఁ దను, వ్రాలివ్రాలి=మిగులవిశ్రమించి, సుమగుచ్ఛ సుగంధము = పువ్వుల గుత్తులయొక్క పరిమళమును, కోలి క్రోలి = మిగులననుభవించి, తీవగమి= తీవలగుంపునందున్, క్రాలిక్రాలి=మిగులసంచరించి, తరుపంక్తుల నీడల = చెట్లవరుసల నీడలయందుజ్, తాళి తాళి= ఆఁగియాఁగి, మేల్ నిలుకడన్ = మిగ:లపై ర్యముతో వీచెన్ : దు వాయువునందు వర్ణ్యములైన చల్లఁదనము మాంద్యము సౌరభ్యము నను మూఁడు గుణములును వర్ణింపఁబడెను. = క॥ అనీకుటింబినులకు లలి నీరపుబొమ్మ , కిండ్ల లతి కాపాంచా లుల నవపుష్పోద్దమవే = విసరెను ఇం ళల వనరమ దేనెవిందు లను గావిం చెన్ II 66<noinclude><references/></noinclude> 92ndtrupapiz5kidu19ta04xjcyvq2q 104 233386 590158 2026-10-19T03:41:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 భద్రాపరిణయము. వనకమ=వనలక్ష్మి, లతికా..వేళలన్, లతికా= తీవలను, పొంచాలుల బొమ్మలయొక్క, నవపుష్పోద్దమవేళలన్, నవ = నూతనమైన, పుష్పోద్ధమ వేళల - పు వ్వులు పుట్టుకాలను నెడు రజోదర్శన కాల...' 590158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>164 భద్రాపరిణయము. వనకమ=వనలక్ష్మి, లతికా..వేళలన్, లతికా= తీవలను, పొంచాలుల బొమ్మలయొక్క, నవపుష్పోద్దమవేళలన్, నవ = నూతనమైన, పుష్పోద్ధమ వేళల - పు వ్వులు పుట్టుకాలను నెడు రజోదర్శన కాలమందుజ్, లలిజ్ చక్కగా, ఈరపు బొమ్మ రిండ్లక్=పొదరులను, బొమ్మలను బెట్టికొని పిల్లలాడుకొను నిండ్లయందుస్", బినులకుష్=ఆఁడుతు మ్మెదలను పేర ఁటాండ్రకున్, తేనెవిందులన్ = మకరంద భోజన ములను, కావించె" = = చేయించెను. క గీ విరహితతిమీఁద దండెత్తు మరునివీర కాహళల భంగి మొఱ సెఁ బి కవి జంబు ; లమఁ గోరకములు కింశు కములఁ గాని నస్థలీస్త్రీల కెంపుల నత్తులనఁX! 67 ప్రజంబు : = కోయిలల సముదాయము, విరహితతిమీఁద = వియోగముంబొర స్త్రీపురుషుల సముదాయముమీఁదను, దండెత్తు..భంగిస్, దంణిస్తు-యుద్ధ మునకు వెడలెడు, మరుని = = మన్మథునియొక్క, వీర కాహళల భంగి౯ పూక లులకుఁబిరుదు లైన కొమ్ముబూరల రీతిచేతను, మొఱపెళ్లి = ధ్వనించేను. లన్ = మోదుగులయందుజ్, కోరకములు = మొగ్గలు, కొనని అనఁగ స్థలీ= అడవులయందలి యకృత్రిమ భూముల నెడు, స్త్రీల= ఆడువారియొక్క, పుల„త్తులనఁగ = పద్మరాగములం గూర్చిన ముక్కు పోగులో యనునట్లు, ఒప్పెను. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. సీ॥ తరులలోఁ దీవపందిరులలో విరులమం జరులలో మకరంద . ఝరులు గ్రోలి గముల బాగమరి పూగములపైఁ దగి పరా గములఁ బైకొని సురా గముల మించి చెలువొందు గుజ్జుమా శ్రీవులయందుఁ దలిగుఁగో) వులయందు ననలతావులఁ బెనంగి దిటములై శ్రితపుష్ప పుటములై కలితని ష్కుటములై నవవనీ తటుల నదిమి O.<noinclude><references/></noinclude> dt8oxehminvfojrkzh6bzwgg6gw8sta 104 233387 590159 2026-10-19T03:41:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. తమిని మగ పెంటి పిల్లతండములఁ గలు గలశిరంబులఁ బూఁదేనెఁ గప్పికొనఁగఁ గొనగఱులువిప్పి యపుడు ఝుమ్మనుచుఁ బొడలఁ బొదల రొదలిడి కొదమతు - మ్మెదలు 165 68 కొదమతు మ్మెదలు = ల...' 590159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. తమిని మగ పెంటి పిల్లతండములఁ గలు గలశిరంబులఁ బూఁదేనెఁ గప్పికొనఁగఁ గొనగఱులువిప్పి యపుడు ఝుమ్మనుచుఁ బొడలఁ బొదల రొదలిడి కొదమతు - మ్మెదలు 165 68 కొదమతు మ్మెదలు = లేఁతతుమ్మెదలు, తరులలోన్ = చెట్టులలోను, తీకపంది. రులలోవ్ = తీవలతో నల్లుకొనిన పందిరులనడుమను, (ఉండు) విరులమంజరులలోన కరందఝరులు = పూలగుత్తులలోపలనున్న తేనెందులను, క్రోలీ = త్రావి, గములజ్= గుంపులచేతను, బాగమరి = చక్కఁబడి, ( గుంపులు గడియనియము. ) వూగముల సైజ్ = పువ్వులగుంపులమీఁదను, తగి= ప్రకాశించి, పరాగముల = పుప్పొడులను, పై కొని=మీఁదం జల్లికొని, సురాగములన్ –మంచియను రాగములతో, మించి= ఆతిశ యించి, చెలువు=అందమును, ఒందు గుజ్జుమావులయందు = పొందెడులేఁత్రచూతము లఁదును, తలిరుఁగోవుల = చిగిరించినగోరంటలయందును, నగల తావుల క్ = పూలుగ లచోట్లను, పెనcగి=కలసికొని, దిటములై= ధైర్యముకలవియై, శ్రితపుస్నప్పటములై = ఆశ్రయింపఁబడిని పూలగుత్తులు కలవియై, కలితనిష్కుటములై = ( తమచే ) వ్యాపింపఁ బడినయింటి వెనుక నున్న తోఁటలుగలనియై, (ని) గృహారామస్తునిష్కు టః, ఆ. నవ వనీతటుల౯ = నూతన మైన తోఁటలను, ఆదిమి = కప్పి, ( అందు వ్రాయనియర్థము. ) = వేఁడుకతో, మగ పెంటిపిల్లతండముల = మగవానియొక యు, ఆడువా యొక్క యుఁ బిల్లల యొక్క యు సముదాయములను, కలసి, గలశిరంబుల = మెడ లయందును శిరసులందును, పూఁదేనె మరందము, కప్పికొనగర్, కొనగఱులు అ క్కలచివరలను, విప్పి, ఝుమ్మనుచున్, పొదల = తీవగుంపులయందుజ్, పొదలన్ = అధికమగునట్లు, అపుడు = ఆవసంత కాలమందు, రొదలిడి =ధ్వనిచేసి, మెదలుక్ = సం తమిE= చరించును. మ॥ కలితాశోక లతాంతదీపరుచి రం గ త్కుంజ గేహంబులోఁ గలకంఠీతతి రాగ వీక్షణము సోఁ + కం దార్పఁగా దక్షిణా నిలుఁ డల్లల్లనఁ దావు లంటుకొనుచో నీరంధమా శ్వీరస చ్ఛలఘర్మోద్గమలై వడంకి రలనా సంతీలతా బాలికల్ 69 కలిత...... గేహంబులోజ్, కలిత = స్ట్రాప్తమైన, ఆశోకలతాంత = ఆశోకపుం<noinclude><references/></noinclude> boy5obzjwzsqbqyygmhy1qopwvr49ax 104 233388 590160 2026-10-19T03:42:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '166 భ ద్రాపరిణయము. బువ్వుల నెడు, దీప = దీపములయొక్క, రుచి = కాంతిచేతను, గంగత్ = ప్రకాశించుచు. న్న, కుంజ గేహంబులోజ్= పొదరు టిల్లనెడు గృహమధ్యమందు, కలకంగీతని డుకోయిలలను స్త్రీల సముదా...' 590160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>166 భ ద్రాపరిణయము. బువ్వుల నెడు, దీప = దీపములయొక్క, రుచి = కాంతిచేతను, గంగత్ = ప్రకాశించుచు. న్న, కుంజ గేహంబులోజ్= పొదరు టిల్లనెడు గృహమధ్యమందు, కలకంగీతని డుకోయిలలను స్త్రీల సముదాయము, రాగవీక్షణము = ఎఱ్ఱని చూపుల నెను ప్రేమతో గూడినచూపు, సోఁక= తగులఁగా, తార్పఁగాజ్ = కూర్పఁగాన్, దక్షిణానిలు డు=దక్షిణనాయకుఁడైన దక్కినపుగాలి, ( పెక్కు భాగ్యలందు వైషమ్యము లేకుండ నిపుణముగం బ్రవర్తించువాఁడు దక్షిణ నాయకుఁడు) అల్లల్లన = మిగులమాంద్యము తోన్, తావులు = పరిమళములను కళాస్థానములను, అంటుకొనుచోజే = నాయునప్పుడు అల వాసంతీలతా బాలికల్= ప్రసిద్ధి చెంది మెందిన గురువిందతీఁ గెలను ముగుదలు, నీరంధ్ర ......లై, నీరంధ్ర=సందులేని, మాధ్వీరస= పూఁదే నెయొక్క, చ్ఛల = మిషచేతను, ఘర్మోడ్గను లై = చెమటయొక్క పుట్టుక ఁగలవారై, వడంకిరి= కంపించిరి. = ముగుదలను మొదట నాయకులతోఁ గొంద ఱింతులు గూర్చుటయు నాకాలము నవారికిఁ జెమ్మట మొదలగు సాత్విక భావములు పుట్టుటయు సహజము. ఈ పద్యమును మీఁదటిలోక సిద్ధవ్యవహారముననుసరించి ముద్ధాత్వము మె మొదలగునవి వాసంతీలతో ముదు గువానియందుఁ గవి యారోపించెను; గాన రూపకాలంకారము ; మఱియు మకరంద మున దానిరూపముంగప్పియందు స్వేదత్వమారోపించుటచే నవహ్న వాలంకారము. న సంతకాలమునఁ గోకిల లెఱ్ఱని చూపులఁ గలిగి విలసిల్లుచుండెననియు మందమారుతము పూలపొదలయందు సంచరించుచుండెననియు ఐశోకములు దీపములంబోలిన యెల్లని ఫూ లుగలిగియుండెననియు గురువిందతీవలనుండి యెడ తెగని మరందధానాలు గురియు మండ ననియు భావము. ఇందు శృంగారరససహకారులగు స్వేదము ( చెమ్మట ) వేగును. (కంపము ) ననుసాత్విక భావములు రెండు చెప్పంబడియ- మ॥ వనరంగంబుల పైఁ దమాలవృతి నేపథ్యంబులొప్పం ఒక స్వనగీతంబులతో మరున్న టుఁడు లా స్యసౌథి నిర్పం జివు ళ్లను కేలిప్పుచు వల్లి పాత్రములగు పాఠకా వసంతప్రభుం డనుకంపామతి మెచ్చియిచ్చెఁ గుసుమ ప్ర్రాంచన్మణీభూషల వనరంగంబుల పైక్ = వనములను నాట్య స్థలములయందుజ్, ( ఎల్లవాచు గెంజిల్లు చోటుగావున నాట్యస్థానము రంగంబునాఁబడు.) తమాలఖులు, తమాలవృతి : చీఁకటిమాఁకులయావరణమనెడు, ( వృతి = ఆవరణము; కంచె;) నేపధ్యంబులు తెరచాటుచోటులు, కంగమునకు వెనుకటి దిక్కున వస్త్రాద్యలంకారసులు ధరించుటను<noinclude><references/></noinclude> l9w61wwhy81zsg081infpd6z5nx4sas 104 233389 590161 2026-10-19T03:42:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము,, 167 వేష గాండ్రేర్పఱుచుకొన్న స్థానము నేపథ్యము. ఒప్పన్ = ప్రకాశింపఁగాజ్, ఒక స్వన గీతంబులతోజ్, = కోకిలస్వనములనెడు గానములతో, మరున్నటుఁడు మందవా యువను నభినయశాస్త...' 590161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము,, 167 వేష గాండ్రేర్పఱుచుకొన్న స్థానము నేపథ్యము. ఒప్పన్ = ప్రకాశింపఁగాజ్, ఒక స్వన గీతంబులతోజ్, = కోకిలస్వనములనెడు గానములతో, మరున్నటుఁడు మందవా యువను నభినయశాస్త్ర ముపదేశించువాఁడు, లాస్యప్రౌఢీక్ =నృత్యమునందలి సామ ర్థ్యమును, ( ఆంగికాద్యభినయములచే రామాదుల యవస్థు ననుకరించుట నాట్యము. ఇ ది లాస్యము తాండవము ననిద్వివిధము, మృదువైనది తాస్యము, నుద్ధతమైనది తాండవ మును; ) నేర్ప=శిక్షింపఁగాజ్, వల్లి పాత్రముల గుంపు= తీవలను వర్తకుల సము దాయము, చివుళ్లను కేబ్రిప్పుచుకో= చిగురాకులను హస్తముల నాడించుచు, ఆడ= అభినయింపఁగాక్, వసంత ప్రభుండు = వసంతుఁడను మహారాజు, మెచ్చి = సంతసించి అనుకంపామతిక్ = దయగలబుద్ధితోన్, కుసుమ ప్ర్రాంచన్మణీ భూషల= పువ్వుల నె డు విలసిల్లుచున్న మణులతోఁ గూడిన నగలను, ఇచ్చెక్ = ఒసఁగాను. కారము. = = సీ॥ ఆసవంబుల నాని యలరుచుఁ బద్మినీ జాలంబు మధుపాళి కేళినెనయ విటపానువృత్తులై 4 వెలయుచు ఘనతకుల్ పరలతాతనుయోగ పటిమ నొనకం దతపల్లవాళితో 4 డుత సుమనోరాజ కడనుండుకొమ్మలఁ 4 గలిసియుండఁ గడువనప్రియపత్తి ్క + కామబాసత నూని గణికాప్తి ఁ బత్ప్రభం గము లొనర్ప సకల కుజనులఁ బెంచి ను జాతి నొంచి మహి రజోవ్యాప్తి గను గంథ వహు వహించి హరియించి + యతిశయించి యతితపస్స్ఫూర్తి చైత్రుఁ డాత్మప్రభావవై 4 చిత్రిఁ డెలి పె!! రూపకాలం 71 పద్మినీ జాలంబు = తామరల సముదాయము, ఆసవంబుల = పూఁదే నెలను, ఆని =ధరించి, మధుపాళి కేళి = తుమ్మెదలతో డిక్రీడను, ఎనయక్ = పొందఁగాన్, వ సంతకాలమున దామకలు మిగులఁ డే నైస్రవించుచుఁ జుమ్మెదలతోఁ గూడి విలసిల్లు<noinclude><references/></noinclude> 1nllh3r8i59timk8sr8p9lz30xpyerf 104 233390 590162 2026-10-19T03:42:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 భద్రాపరిణయము, చుండెననిభావము. పద్మినీ జాలంబు = పద్మినీ జాతి స్త్రీలయొక్క సముదాయము, వంబుల = మద్యవి శేషములను ( పచ్చి చెఱకురసముతోఁ జేయు సారాయిని) అని తావి, మధుపాళికేళిక్షా= కల్...' 590162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>168 భద్రాపరిణయము, చుండెననిభావము. పద్మినీ జాలంబు = పద్మినీ జాతి స్త్రీలయొక్క సముదాయము, వంబుల = మద్యవి శేషములను ( పచ్చి చెఱకురసముతోఁ జేయు సారాయిని) అని తావి, మధుపాళికేళిక్షా= కల్లు దావు వారి సముదాయముతోడి కీడను, ఎortabl పొంద ఁగాజ్', అని రెండవయర్థము. ( ని ) పద్మినీకరిణీ శ్రీ స్త్రీ సరోజజలి నీషు మ నా. వసంతకాలము మిగుల మన్మధోద్దీపకమగుటచే మత్త మస్త్రీలుసయితము మద్యము ద్రావి త్య్రావినవారితో విహరించుచుండిగని భావము. ఘనతరుల్ - గొప్ప చెట్లు, ఐట పానువృత్తులై = కొమ్మలయనుసరణగలవియై, వెలయుచుజ్ ప్ర కాశించుచు, పగులుతా తనుయోగ పటిమక్", పర= శ్రేష్ఠమైన, లతా = తీవెలయొక్క, అతనయోగ = మైనకూడుకొనుటయొక్క, పటిమ = సామర్థ్యముతోజ్, ఒనరజ్ = ప్రకాశింపఁగాణా, వసంతకాలమునందుఁ జెట్లు మిక్కిలికొమ్మలు గలవియై దగ్గఱనున్న లతలతో బా నల్లికొని ప్రకాశించుచున్నవని భావము. ఘనతరుల్ = మిగులగొప్పవారు (వివేకులని యర్థము. ) విటపానువృత్తులై, విటప= విటులంబాలించువారియొక్క, ( గొప్పవిటుల యొక్క యనియర్థము ) అనువృత్తులై = అనుసరించుటగలవారై, పగ... పటేల్", పర = ఇతరులయొక్క, లతాతను = స్త్రీలయొక్క, ( పరవనితలయొక్క యని యర్థము ) యోగపటిమన్ = కలయిక యందలి నేర్పు చేజ్, ఒవరజ్ = ప్రకాశింపఁగాజ్, అనిగండ వయర్థము. వివేకులు సయితము కాలవిశేషమున వివేక ముంబోగొట్టుకొని పెగయింగులు గోరుచున్నారని యాశయము. సుమనోరాజి = పసుమసముదయము, తదపల్లవాళితోడు తవ్, తత=విస్తరించుచున్న, పల్లవ = చిగుళ్ల యొక్క, ఆళితోడులేక = సమూహముతో", కడన్ = చివరను, ఉండు కొమ్మలర్, కలసియుండ వ్యాపింపఁగాస్", కాలమహిమ చేఁ గుసుమములు చెట్లయందుఁ జివరవలకు నుత్పన్న మాయెననిభావము. సుమనోరా జి=విద్వాంసులసమాజము, (ని) సుమనాః పుష్పమాలత్యోః స్త్రీయాం దే వేబు గీని నా నా-శా, తత= ( అంతటను ) వ్యాపించెడు, పల్లవాళితోడుత= విటకాండ్రతోట, ( ని ) అధపల్లవః అస్త్రీపవా ళేనాషి దే . ( కూడి ) కడనుండుగొమ్మలక వెలుపలనున్న యింతులను, ( రజస్వలలననియస్థము.) చైత్రుని యసాధారణ మహిము చేఁవిద్వాంసులు సయితము రజస్వలా సంగమము నిచ్చగించుచున్నా గనిభావము- వసప్రి యపత్త్కి=కోయిలల వరుస, కడు= మిక్కిలి, కామదాసఠజ్ మన్మధుని సేవను, ఊని=అవలంబించి, గణికాప్తి = అడవి మొల్లలమీఁద వ్రాలుటచే, పత్రభంగిములు . 1 ఆమలరాలు పును, ఒనగ్పజ్ = కావింపఁగాజ్, మన్మధుని భటులైన కోయిలలడని మొల్ల ఆ మీఁద నెక్కి యాకులరాల్చు చున్న వనిభావము. వనప్రియసత్తి - అడవియందు పే సఁగలవారు, ( వానప్రస్థులనియర్థము. ) ప్రపంచ సుఖమునం దాసవదలి తీర్థ సేవఁ జే నా. నా .<noinclude><references/></noinclude> tqetjjxobj30me1926d25ty9rqvp6m7 104 233391 590163 2026-10-19T03:42:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 169 యుచుఁ బుణ్యారణ్యములం దపము సేయువారు వానప్రస్థులు, కాము వాసతర్ జిమ్మ థునిదాస్యమును, ఊని= అవలంబించి, కామునికి లోఁబడి యనియర్థము. గణికాన్తిక్ = వేశ్యలయొక్క స...' 590163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 169 యుచుఁ బుణ్యారణ్యములం దపము సేయువారు వానప్రస్థులు, కాము వాసతర్ జిమ్మ థునిదాస్యమును, ఊని= అవలంబించి, కామునికి లోఁబడి యనియర్థము. గణికాన్తిక్ = వేశ్యలయొక్క సంబంధముచేతను, పత్రభంగములు=మకళాకారమైన కస్తూరి మొదల గువానిపూఁతలను, కడు = మిక్కిలి, ఒకరక్ = చేయఁగాన్, అని రెండకయ్యము. వసంతునివలన విరాగులు సయితము వేశ్యా సంబంధము నభిలషించుకున్నానని భావము. చైత్రుఁడు = వసంతుఁడు, సకలకుజనులతో" = - ఎల్లవృక్షములను (ప్ర=భూమియందు, జని = ఉత్పత్తి గలది, కుజని = వృక్షము. బహువచనము కుజనులు) ఎల్లదుస్టుల సం తరము, పెంచి=వృద్ధినొందించి, సుజాతిజో=జాజిని, నెంచి – బాధించి, వానికినికా సము లేకుండఁజేసి యనియర్థము. అవి వర్షాకాలమున వికసించుననియు వసంతకాలము వఁ బుష్పింపవనియుఁ బ్రసిద్ధి. మంచివంశమున జన్మించినవారిని వధించి యని య ర్థాంతరము. మహీజ్= భూమియందు, రజోవ్యాప్తి=పూమమ్ముకోయాడికను, కను గంధవహుక్ – పొందు వాయువును, వహించి=భరించి, మహీజ్, రజోవ్యాప్తిన్ =ర జోగుణముతోడి సంబంధమును కనుగంధవహుక్ = పొందెడుగర్వముగలవారిని (జా త్యేకవచనము ) ( ని ) గంధోగంథక సంబంధామోద లేక స యేషువ. నా. నా. వహీం చి—పోగుచేసి, అతి తపన్స్ఫూర్తి = మిక్కిలిగ శిశిరఋతువు యొక్క ప్రకాశమును, హరియించి=పోఁగొట్టి, ( రెండవయర్థమున యకారాజ గాఁ బదమునిభజింపఁలెను ) యతితపస్స్ఫూర్తి ౯ = సన్యాసులయొక్క తపస్సు చేయవలెననతలఁపును, వేయించి= పోఁగొట్టి ( తనమహిమచే సన్యాసులకు సయితము చిత్త స్వాస్థ్యములేకుండఁకేసియసికా వము. ) అతిశయించి=విజృంభించి, ఆత్మప్రభావ వైచిత్రిక=తః ప్రతాకుడు యొక్క చమత్కారమును, ( ని) ప్రతాపశ్చ ప్రభావశ్చయ త్తేజః కోశదండయోః. అ. తేలి పెజ్=ప్రకటించెను. శ్లేషాలంకారము. = సీ॥ మునుమాపు నులివిచ్చు బొండుమల్లెలు సోగ క్రొమ్ముడి నెఱతావి గుమ్మరింకు నునుఁజిగురాకుపాన్పుల వినిపఱవుల నెసఁగునేలకిపొద రిండ్లఁ జొచ్చి మధుర శ్రీధురసాత్త శ్రీ మదమాంద్యమునఁ బునః పునరుపగూహనం బుల మెటాలి వలిచన్ను ఁగవ లుకం బుల నాట ననఁటుల 27<noinclude><references/></noinclude> 5z4d82oz1sinimq3ytvvj16vdbon4ud 104 233392 590164 2026-10-19T03:42:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 భ దాపరిణయము. కపురంపుఁబొడి జేఁచు కమ్మదెమ్మ రలు నితాంతో పరతి పరిశ్రమ సముద్ధ కమ గల్లతల స్వేద కణిక లార్పఁ బతులయెదఁ గూర్కు సతులు రేపకడఁ దెలిసి రలఘుశుక పిక నిష్కుట కలకలముల॥ 72 ఒ...' 590164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>170 భ దాపరిణయము. కపురంపుఁబొడి జేఁచు కమ్మదెమ్మ రలు నితాంతో పరతి పరిశ్రమ సముద్ధ కమ గల్లతల స్వేద కణిక లార్పఁ బతులయెదఁ గూర్కు సతులు రేపకడఁ దెలిసి రలఘుశుక పిక నిష్కుట కలకలముల॥ 72 ఒక తెగను ల్లెపూవులు, సోగగ్రా మునుమాపు = సూర్యాస్తమయ కాలమునన్, నులివిచ్చు బొండుమల్లెలు, నులి కొంచెము, విచ్చు - వికసించెడు, బొండుమల్లెలు మ్ముడిక్ = దీర్ఘమగునూతనముగ దిద్దిన నాగ నుండి, నెలఱతావి అధిక మైన పరిమళము ను, క్రుమ్మరింపన్ = వెదచల్లఁగాక్, నునుఁ జిగురాక పొన్పులకో - మృదువులగు లేఁ తయాకులమంచముతోడను, విరిపటవులన్ - పూల సెజ్జలతోడను, ఎసఁగు నీలకి పొద రిండన్ = ప్రకాశించెడు నేలకి తీ వెయిండ్లయందు, చొచ్చి - ప్రవేశించి, ( దీనికిఁగ ర్తృపదముసకులు ) మధుర మాంద్యమునక్, మధుర = కమ్మని, ఆధుగస = ను ద్యముచేతను, ( మద్యపానము చేతననియర్థము) ఆత్త - ప్రాప్తమైన, మద = = మత్తువల ని, మాంద్యమునక్=ఆలస్యముతో, పునఃపునరుపగూహనంబులన్ = ముల మల గావించెడు కౌఁగిళ్లచేతను, మిటారిచలిచన్ను ఁగవలు = ఎత్తుగల చల్లని కుచములజంటలు, ఉరంబులజ్=( భర్తల ) వక్షస్థలములందు, నాటకో=1 = గ్రుచ్చుకొనఁగానే, అనఁ టూలక పురంపుఁబొడి=కర్పూరమునుగలిగించునట్టియనఁటి మొక్కలధూలిని, ( కర్పూర పురజముననియర్థము ) చేఁచు కమ్మదెమ్మెరలు ఎగురఁ గొట్టెడును వాసనగల లేఁత వాయువులు, నితాంత......కణికలు, నితాంత = ఎడతెగని, ఉపరతి = పురుషాయిత మువలని, పరిశ్రము=ఆయాసమువలన, సముధ్ధ = పుట్టిన, కమ= మనోహరమైన, గల్ల తల = చెక్కిళ్లయందలి, స్వేదకణికలు - చెమ్మటబిందువులను, ఆర్ గాన్, పతులయెదఱో ౩౫ నాయకుల హృదయమందు, కూర్కు సతులు - నిద్రించు స్త్రీలు, అలఘు. . . ...కలములజ్, అలఘు = అధిక మైన, శుక = చిలుకలయు, పిక – కోయిలల యు, నిష్కుట = ఇండ్ల వెనుక నున్న 'ఁటలయందలి కలకలములన్ = =ధ్వనులచేతను, రేపకడజ్ = ప్ర్రాతః కాలమునను, తెలిసిరి మేల్కొనిరి. ఇందు సంభోగశృంగారము వర్ణింపఁబడె. నాయికలుస్వీయలుంబ్రాడలును, = ఎండింపం వ॥ ఇట్లు సకలజగదామోదక రామోదవిలాసభానురంబులగు వసంతవా సరంబులు జరుగుచుండ నొక్క దినంబున నంబుజాక్షుండునం బాం<noinclude><references/></noinclude> i06e3zh4zgox15xvntv7clgsc1qebgx 104 233393 590165 2026-10-19T03:42:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 171 చాలీ సహితంబుగాఁ బాండుకుమారులునుం బరివారంబుతోఁ జే రోలగంబున్న సమయంబునం గేకయరాజు ప్రేషితుఁడగు వురోహి తుం కరుదెంచి సముచితసత్కారంబు వడసి యతండు నేఁటికాజ...' 590165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 171 చాలీ సహితంబుగాఁ బాండుకుమారులునుం బరివారంబుతోఁ జే రోలగంబున్న సమయంబునం గేకయరాజు ప్రేషితుఁడగు వురోహి తుం కరుదెంచి సముచితసత్కారంబు వడసి యతండు నేఁటికాజవ దినంబున భద్రాస్వయంవరమహోత్సవంబు గాఁగలదు. తజ్ఞనకుం డగు ధృష్ట కేతుప్రభుండు భవదాగమనంబున కై నన్నుఁ బు బుత్తెంచిన ని కృష్ణయుధిష్ఠిరులకు విన్నవించి సువర్ణవర్ణచిహ్నంబగు శుభ లేఖ యొసంగిన సంతసించి యవ్విపునక భీష్టార్థంబులిచ్చి వీడ్కొల్ని యు ధిష్ఠి రాదులకన్న మున్నుగ వెన్నుండు గేకయపురంబునకుం జనను ద్యుక్తుండయ్యె సంత = 73 ఇట్లు = ఈప్రకారము, సకల...... భాసురంబులు, సకలజాత్ = ఎల్లలోకము లకును, లోకముననుండువారి కెల్ల ననియర్థము. ఆమోదకక = హర్షంబు లిగించెడు, ఆ మోద = పరిమళముయొక్క (ని) సౌగంధ్యహవామో. నా. నా. విలాసమఉ ల్లాసముచేతను, భాసురంబులు = ప్రకాశించునవి, ఆగు, వసంతవాసరంబులు = వసంత కాలపుదినములు, జరుగుచుండ a పోవుచుండఁగాళ్ల, ఒక్క దినంబుకర్, అంబుజా తుండునున్ = కృష్ణుండును, ( తమ్మికంటి ) పాంచాలీ సహితంబుగా = ద్రౌపది తోఁగూడునట్లు గా, పాండుకుమారులునుకొ= పాండవులును, పరివారంబున్ = పేద క సముదాయముతోజ్, పేరోలగంబు = సభయందు ( ఇటసప్తమ్యర్థమునంబధము. ) ఉన్న సమయంబునన్, ఉన్న కాలంబువన్, కేకయ రాజ ప్రేషితుండు = కేకయ దేశపు రాజు చేఁబంపఁబడినవాఁడు, అగు, పురోహితుండు, అరుదెంచి = వచ్చి, సముచితస త్కారంబు = తగిన గౌరవమును, పడసి = పొంది, అతండు = ఆకాహ్మణుఁడు, నేఁటి కాఱవదిన౦బు<జ్, భద్రా స్వయంవర మహోత్సవంబు = భద్ర యనుక న్నె యొక్క స్వ యంవరమను పండుగ, కాఁగలదు. తజ్జవకుండు = ఆమెతండ్రి ( కేకయరాజు) ఆగ ధృష్టకేతుప్రభుండు, భవదాగమనంబున్న కై = మీరాక కై, మిమ్ముంబిల్చుటక నియర్థము. నన్నుక్, పుత్తించెజ్ = పంపెను, అనికృష్ణయుధిష్ఠిరులకున్, విన్న వించి = మనవి చేసి, సువర్ణ వర్ణచిహ్న ౦బు = బం గార పుటక్క అములగుఱుతులుగలది, ఆగ, శుభలేఖర్ = వివాహముందెలుపుకమ్మను, ఒసంగినజ్ = ఈయఁగాజ్, సంతసించి =హర్షము నుంది అవ్విప్రునకుక్ = ఆబ్రాహ్మణునకు, అభిప్రానంబులు = కోరిక సౌమ్యులు, ఇచ్చి, వీ డ్కొల్పి = పంపించి, యుధిష్ఠిరాదులకన్నన్ =ధర్మరాజు మొదలగువారికం టేకు, =<noinclude><references/></noinclude> pkjud6oawmf3nsgbyrjd79u8foalxk2 104 233394 590166 2026-10-19T03:42:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 భ ద్రాపరిణయము, = మున్ను గ౯ = మొదటను, వెన్నుండు = కృష్ణుఁడు, కేకయ పురంబునకు)' చనక్= పోవుటకు, ఉద్యుక్తుండు = ప్రయత్నించినవాఁడు, అయ్యెక్, అంతజ్, గీ కుంతివలన ననుజ్ఞఁ గైకొని యుధిష్ఠి...' 590166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>172 భ ద్రాపరిణయము, = మున్ను గ౯ = మొదటను, వెన్నుండు = కృష్ణుఁడు, కేకయ పురంబునకు)' చనక్= పోవుటకు, ఉద్యుక్తుండు = ప్రయత్నించినవాఁడు, అయ్యెక్, అంతజ్, గీ కుంతివలన ననుజ్ఞఁ గైకొని యుధిష్ఠి రానిలజనరముఖులు రథాథిరూఢు లై రహిం దను ననుపరా నచట వారి వహించి. వీడ్కొని చనియె శౌరి॥ సమ్మతి. 74 శౌరి.= కృష్ణుఁడు, కుంతివలనజ్, అనుజ్ఞ = సెలవును, కైకొని = పుచ్చుకొని, యుధిష్ఠీ ......ముఖులు = ధర్మరాజు, భీముఁడు, నర్జునుఁడు మొదలగువారు, గధాధి రూఢులై = బండ్లెక్కినవారలై, రహి = ఆనందముతోజ్, తనుజ్, అనుపరాజ్ పం పుటకువచ్చుచుండఁగాజ్, అచటక్ - ఆస్థలమునందుజ్, వారిసమ్మతిన్ = వారియిష్టము ను, వహించి= పొంది, వీడ్కొని వెళ్లివచ్చెదనని చెప్పి, చనియెన్ = వెళ్లెను. క॥ ఈగతి నప్పురి వెలువడి యాగోవిందుండు కతిప యాధ్వగతిఁ జనం గాఁ గేకయవురి చెంతం భాగమున రహి౯ || 75 చ బాగగు కృతకాద్రిపార్శ్వ ఆగోవిందుఁడు, ఈగతి = ఈప్రకారము చేతను, అప్పురిక్షా = ఆపట్టణమునుండి వెలువడి=బయలుదేరి, కతిపయాధ్వగతి= కొన్ని ప్రయాణములు నడచుట చేత, నంగాళ్ =పోఁగాజ్, (కొంతదూరము వెళ్లఁగా సని యర్థము.) కేకయపురి చెంతజ్= కేకయపుర సమీపమందుఱో, బాగు= చక్కనిది, అగు, కృతకాది పార్శ్వభాగము నజ్, కృతకాది= కల్పిత మైన పర్వతము యొక్క, పార్శ్వ భాగంబున = ప్రక్క స్థల మునందుజ్, సమీపమానననియర్థము. ముందు పద్యముతో నన్వయము. మహారాజాలు రాలాతున్ను మొదలగువానితో నెత్తెనపర్వతాకారము కల్పించి దానం బూలచెట్లు నాటించి చల్ల గాలికై యందు సంచరించుచుందు రని ప్రబంధములు. వర్ణింతురు. దీని సే కృతకాధి యందురు. సీ॥ ఏలాలతాజాల జోలాకలిత కీర బాలా స్ఫుటాలాప లాలితంబు :<noinclude><references/></noinclude> m5o0o4j3lbi9jqzf90ihjdmagg1wvat 104 233395 590167 2026-10-19T03:43:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మందారమాకంద బృందామిత మరంద సందోహనంది తేం దిందిరంబు భిల్లీ కుచోల్లీఢ 6 మల్లీ ల సద్గుచ్ఛ వల్లీమతల్లీప వేల్లితంబు పారావతనటన్మ , యూ రాతత కిశోర వారామితారవో శ్ర...' 590167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. మందారమాకంద బృందామిత మరంద సందోహనంది తేం దిందిరంబు భిల్లీ కుచోల్లీఢ 6 మల్లీ ల సద్గుచ్ఛ వల్లీమతల్లీప వేల్లితంబు పారావతనటన్మ , యూ రాతత కిశోర వారామితారవో శ్రీ ధీరణంబు మానితానూసపిక కాక లీనినాద లీన కానన దేవతా గానజాయ మానసూనప్రియాళుప తానినీన వినరుచి యైనయొక కోన 9 గాన నయ్యె !! = = 173 76 ఏలాలతా ...... లాలితంబు, ఏలాలతా = ఏలకితీఁగె లనెడు, డోలా= ఉయ్యె లలచేత, కలిత = పొందఁబడిన, (ఉయ్యెలలయం దున్న యని యర్థము. ) కీరబాలా = చిలుక పిల్లలయొక్క, అస్ఫుటాలాప = స్ఫుటము కానిపలుకుల చేత, ( ముద్దుపలుకుల చేత న ని యర్థము. ) లాలితంబు = ముందర మైనదియు, మందార..దిందిరంబు, మందా ర = మందారములయొక్కయు, మాకంద = తియ్యమామిడులయొక్కయు, బృంద=స మూహమునందలి, అమిత పరిమాణము లేని, మరంద - పూఁదేనెయొక్క, సందోహ= సముదాయముచేతను, ( ప్రవాహముచేత నని యర్థము. ) నందిత = సంతోష పెట్టఁబడి న, ఇందిందిరంబు = కుమ్మెదలు కలదియు, (ని) ఇందిందిర శ్చంచరీకో రోలంబో బంధర శ్చ సః. అ. భిల్లీ. వేల్లితంబు, ఖిల్లీ= చెంచెతలయొక్క, కుచ = స్తనము లచేతను, ఉల్లీఢ =అనుభవింపఁబడిన, మల్లీల సద్గుచ్ఛ = మల్లెపూలయొక్క ప్రకాశిం చెడు గుత్తులు గల, వల్లీమతల్లీ = ప్రశస్త మైనతీవలచేతను, పల్లితంబు = అల్లుకొనఁబడినదియు ను, పారావత......ధీరణంబు, పారావత=పావురములయొక్కయు,. నటత్ =నా ట్యముచేయుచున్న, మయూర = నెమిళ్ల యొక్కయు, ఆతత- అధిక మైన, కీశోర = శి శువుల యొక్క, వార = సముదాయము యొక్క, అమిత = = హెచ్చైన, ఆరవ = ధ్వనియొ క్క, ఉధీరణంబు = ప్రసారము గలదియును, మాని తానూన.....నవీసరుచి, మాని త=పూజింపఁబడిన, అనూన తక్కువకాని, పిక = కోయిలలయొక్క; కాకలీనినా ద=మధురధ్వనియఁదు, లీన = అణఁగిపోయిన, ( ఏకీభవించిన యని యర్థము. ) కానన<noinclude><references/></noinclude> okaw2qfhc4kaq7qyi4p1yu73gmznr3e 104 233396 590168 2026-10-19T03:43:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 భద్రాపరిణయము. దేవీతా=వవాధి దేవతలయొక్క, గాన = సంగీతరూప మైనదోహదము చేతను, జాయ మాన= పుట్టుచున్న, నూన = పువ్వులుగల, ప్రియాళు = మోరటి చెట్లయొక్క, ప్రతాని శ్రీ = కొమ్మలయం దుండు నామలయ...' 590168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>174 భద్రాపరిణయము. దేవీతా=వవాధి దేవతలయొక్క, గాన = సంగీతరూప మైనదోహదము చేతను, జాయ మాన= పుట్టుచున్న, నూన = పువ్వులుగల, ప్రియాళు = మోరటి చెట్లయొక్క, ప్రతాని శ్రీ = కొమ్మలయం దుండు నామలయొక్క, నవీనరు చి= కొత్త కాంతి గలదియు, ఐన, ఒకళోన= ఒక యరణ్యము, కాన నయ్యెజ్=కాన్పించెను. తరులతాదులు కకాలమునఁ బుష్పాదులఁ బుట్టించుక్రియ దోహదము. అది యశోకమునకు స్త్రీపాదతాడనమును వ కుళమనకు మద్యగండూషణమును, కురువకమునకు వాలింగనమును, మోరటికి గానము ను దిలకమునకు వీక్షణము మొదలగునది. వ! అట్లు పొడచూపిన శవ్వన ప్రాంతంబు రమాకాంతుండు డాయం జ న నచ్చెంతల ననంతవాసంతికా క్రాంత నకులతర్వంతర నిరంతరం తుర లతాంత నిష్క్రంత ఘుమఘుమాయమాన సుగంధ బంధు ర గంధవాహకిశోర విహారంబులును, హారమౌక్తిక వ్రాతంబుల చె న్ను నఁ జెన్న లరుకొన్నిగ్గు మొగ్గల నెలకొన్న పొన్న గున్న లమిన్నల ముక్రొన్న నలసన్న పుప్పొడులయొప్పునఁ గుప్పు తెప్ప లై యనఁటుల నుప్పతిల్లుక ప్పురంపుదుమారంబుల మఱుఁగుపడునీరంబులును, నీరం ధతమ తమాలద్రుమసముదయ తమోవిమోచన సమర్థ ద్యుమణి కిరణాయమానంబు లగునశోకానోకహ కునుమగుచ్ఛంబులవలన నచ్ఛంబు లై జలజల జిలుకు పలపలని యలకుబలుఁదేనెసోనలకు వానకోయిలల చెలువునఁ గలయమెలఁగునలికులంబులు కలఝంకా రంబుల కనుసారంబు లగుసమీర పూరిత వేణురంధ నిర్గత నిస్వనం బులునుం గలిగి వివిధ తరు లతా జాలంబున కాలవాలంబును మ ధుర ఫల సముదయంబున కుదయంబును శుక పిక ప్రముఖ సకల శకుంత వారంబున కాధారంబును శృంగారలతాభవనంబులకుఁ గు లభవనంబును నసమ కునుమ పరికరంబున కాకరంబును గెంపుసొం పుల నింపారుచివురుజొంపంపుఁబట్టులకు విడిమట్టును గంబురావచ్చి కస్తురిపట్టు, పునుంగులతావులకుఁ దావుకు, జలువ నెలరాల చెలువు<noinclude><references/></noinclude> ijo5mhetfpol9uaniy9hn1w104eyxok 104 233397 590169 2026-10-19T03:43:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 175 లకు నెలవును మావిమోకలజీవికి దీవియుఁ దలిరాకుఁడేటకు మూ టయు నయి నీటలరుము గుదపగిది నవవయోవిలాసంబునం దనరి ఋతుస్నా తరీతి నాతతహరిద్య్రంకంబులం బొనరి జాక్వెలి...' 590169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 175 లకు నెలవును మావిమోకలజీవికి దీవియుఁ దలిరాకుఁడేటకు మూ టయు నయి నీటలరుము గుదపగిది నవవయోవిలాసంబునం దనరి ఋతుస్నా తరీతి నాతతహరిద్య్రంకంబులం బొనరి జాక్వెలి పోలిక లాలితసవసంపదం బొసఁగి యిండొజాలంబు చందంబున విచ్చు మొగ్గల నెసఁగి శుభవన్తు ప్రభవ విభవాభిరామం జగునయ్యారా మం బొరామపట్టాభిషేక సమయంబునుంబో లెఁ బ్రకోచిత భూమిజా శేష శాఖామృగ కాండం బై కాండంబునుం బోలె నూత్నపత సుందరం బై దరంబునుంబోలై బహుళార్జున ప్రభామహిమం పై హిమంబునుంబోలె నసహ్యమాన ఖగరాజకామం జై, రాజధా మంబునుంబోలె సంభరితసారంగం బై సారంగంబునుంబోలె వద్ద తమహీభృత్సన్ని ధానం బై నిధానంబునుఁళె: గవత్క పత్న ప్రత్యగ్రజన్మం బై యXజన్మ సముదాయంబును. గాయత్రీ జపాసక్తాలోకం బై లోకంబునుంబోలె వర్ధనూన ప్ర్రాణిచయానం దకం బై నందకంబునుంబోలె మాధవాలంకృతం బై మన్మథానే ష్టితం బయ్యును నీలకంఠ సమన్వితం బై దేవవల్లభ విరాజనూనం ఆ య్యును బహుపలాశోదంచితం బై వితతకీచక సంవృతంబయ్యును సంతతానిలడింభక సంచారం బై పూతనారమ్య: బయ్యురు కృష్ణ సారప్రకాశమానం బై కుంభజాత స్ఫురితం బయ్యును విఙ్మంఛిత మహావీర ద్రుపదం బై లలితోత్కలికా కలిత దివ్యమహిళారణం బై లలితోత్కలికా కలిత దిన్యమహిళాగణం బగుచు కుమధుకసా లాన్వితం బై సుమధుర సాలాన్వితం బగురు వాన శ్రద్ధనివాను జై వానప్రస్థనివాసం బగుచుం బొలుచునవ్వనంబును; అట్లు పొడచూపినన్ = ఆప్రకారము కనుకపడంగాక్, అవ్వం ప్రాంతయ= ఆ యడవిసమీపమును, రమాకాంతుఁడు కృష్ణుఁడు. ( లక్ష్మీపతి) కాయజే=సమానీని<noinclude><references/></noinclude> bt992tp0qwvjgsxnvvbol9cowrxum7o 104 233398 590170 2026-10-19T03:43:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 భద్రాపరిణయము, = = చఁగాజ్, అచ్చెంతలక్=ఆచేరువలందుక్, అనంత..విహారంబులును, అనంత అంతము లేని, వాసంతికా = అడవిమ ల్లెతీ ఁ గెల చేత, ఆక్రాంత = చుట్టుకొనంబడిన, వ కులతర్వంతర = పొగడ చెట్లనడు...' 590170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>176 భద్రాపరిణయము, = = చఁగాజ్, అచ్చెంతలక్=ఆచేరువలందుక్, అనంత..విహారంబులును, అనంత అంతము లేని, వాసంతికా = అడవిమ ల్లెతీ ఁ గెల చేత, ఆక్రాంత = చుట్టుకొనంబడిన, వ కులతర్వంతర = పొగడ చెట్లనడుమ నున్న, నిరంతర = ఎడము లేని, దంతుర = నిమ్నో న్నత మైన, లతాంత= పూలనుండి, నిషాంత = బయలు వెడలిన, ఘుమఘుమాయమా న=గమగమలాడు చెన్న, సుగంధ = పరిమళముచేతను, బంధుర = మమోహర మైన, గంధవాహకిశోర = లేఁత వాయువులయొక్క, విహారంబులును = సంచారములును, హా ఠ...... చెన్ను నష్, హార = దండయందలి, మౌక్తిక = ముత్తియంబులయొక్క, వా తంబుల = సముదాయముయొక్క, చెన్నున = అందమువంటియందము చేతను, చెన్న లరు...... ఒప్పునజ్, చెన్నలకు= ప్రకాశించెడు, కొన్ని గ్గు=నూతన మైన మెఱుఁగు లు గల, మొగ్గల నెలకొన్న = కోరకములకునివాస మగు, పొన్న గున్నల = లేఁతపొన్న చెట్లయొక్క, మిన్నలము = ఆకాశమున వ్యాపించెడు, క్రొన్న నల క్రొత్త పువ్వుల యొక్క పుప్పొడులయొప్పునన్ = పరాగములచక్కందనము చేజ్, కుప్ప తెప్ప లై= మిక్కిలి రా సు. లై, అనఁటులన్ = కప్పురపుం జెట్లనుండి, ఉప్పతిల్లుకప్పురం పుదుమారంబుల పుట్టెడుక ప్పుర పుధూళి చేతనును, మఱుంగుపడు నీరంబులును = కప్పుపడుపొదలును, ( పొదలు గన్పడ కుండునంతటి యధిక ముగఁ గురియుపొన్న పూలపరాగముం గప్పురపు ధూళియు నీవనమున గలవని భావము. ) నీరంధ్ర కిరణాయమానంబులు, నీరంధ తము=మిక్కిలి దట్ట మగు, తమాల ద్రుమ = చీఁకటిమ్రాఁకులయొక్క, సముదయ=స మూహమ నెడు, 'తమః = అంధకారముయొక్క, విమోచన = నివారించుటకుజ్, సమర్థ= తగిన, ద్యుమణి = సూర్యునియొక్క, కిరణాయమానంబులు = కాంతులువలె నాచరించు చున్నవి, అగునశోకా .... వలనక్, ఆగు, అశోకా మోకహ = అశోకవృక్షములయొక క్క, కుసుమగుచ్ఛంబులవలనన్ = పూలగుత్తులనుండి, ఆచ్ఛంబులై = నిర్మలము లై, జలక్ = జలజల యనుధ్వనితో, (ఇది ప్రవాహముపోవునప్పు డగుధ్వని ననుకరించుశబ్ద ము. ) చిలుకు......సోనలకున్, చిలుగు= ప్రవహించెడు, పలపలని = స్రవించునప్పు డయ్యెడుచప్పుడు ననుకరించుశబ్దము.) పలసలఁ గారెడు, అలకు బలుఁదే గెసోనలు= పూవులసంబంధ మైన పెద్ద తేనెథారలకు, వానకోయిలల చెలువునన్ = చాతక ములయంద ముచేస్, ( చాతకములువలె నని యర్థము. ) కలయక్= అంతటను, మెలంగు....... బులక్ష్మన్, మెలంగు= సంచరించెడు, అలికులంబుల = = తుమ్మెదల గుంపుయొక్క, కల= శ్రావ్యమైన, ఝంకారంబులకు= ధ్వనులకు, ( ఇది కర్మార్థమున షష్ఠి ) ధ్వనుల నని యర్థము. అనుసారంబులు అనుసరించు నవి, అగు.... నిస్వనంబులునున్, అగు, స విూర = గాలిచేత, పూరిత = నింపఁబడిన, వేణు = వెదుళ్ల యొక్క, రంధ = చిల్లులనుం<noinclude><references/></noinclude> hk6gmrmy4ty04wcn3h8ue3ltiny9r8g 104 233399 590171 2026-10-19T03:43:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= ద్వితీయాశ్వాసము. 177 డీ, నిర్గత = = బయలు వెడలిన, నిస్వనంబులును = ధ్వనులును, కలిగి = ( ఇచటం గలుగు ధాతువు సకర్మకము) పొంది, వర్షము గురియునపుడు బెగ్గురులువలెఁ బూఁదే నెలకుం దిరుగుతు మ్...' 590171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= ద్వితీయాశ్వాసము. 177 డీ, నిర్గత = = బయలు వెడలిన, నిస్వనంబులును = ధ్వనులును, కలిగి = ( ఇచటం గలుగు ధాతువు సకర్మకము) పొంది, వర్షము గురియునపుడు బెగ్గురులువలెఁ బూఁదే నెలకుం దిరుగుతు మ్మెదలు ధ్వనించు చుండఁగా గాలిచేఁ బూర్ణ మైన బొంగు వెదుళ్లు చేయుధ్వ ని తుమ్మెదల ఝంకారము ననుసరించి చేయుగానమువలె నుండె నని భావము. వివిధత రుల తా జాలంబులకు= పెక్కు తెఱఁగులచెట్ల యొక్క యుఁ దీవెలయొక్క యు గుంపు లకుజ్, ఆలవాలంబును = పొదును, జన్మస్థాన మని యర్థము. మధుర ఫల సముదయంబు ను= తియ్యనిపఁడ్ల సముదాయమునకు, ఉదయంబును = = పుట్టుచోటును, శుక... ...వారంబునకు, శుక = చిలుకలు, ఏక = కోయిలలు, ప్రముఖ = మొద లైన, సక ల= అన్ని యగు, శకుంత = పతులయొక్క, వారంబునకు = సమూహమునకు, ఆ ధారంబును = ఉనికిపట్టును, శృంగారలతాభవనంబులకు అంద మైన పొదరుటిండ్ల కుజౌ, శులభవవంబును = వంశ క్రమమువు నుండి సెయిల్లును, చిరకాలమునుండి యున్న గృ హ మని యర్థము. అసమరంబునకున్, అసమ = సాటిలేని, కుసుమ ప్రక రంబున కుక్= పూలగుమికిక్, ఆకరంబు = గనియును, కెంపు...... పట్టులకుక్, కెంపుసొం పులక్షా= పద్మ రాగములయందము చేత్తో, ఇంపారు = సంతసము Xలిగించెడు, చివురుజోం పంపుఁబట్టులకుజ్ = చిగురుటాకుల చుట్టఱిక ములకు, విడిమట్టు = కాఁపురమును, గంబు రాపచ్చికస్తురిపట్టు, గంబురా= కర్పూరమునకును, పచ్చికస్తురి పచ్చికస్తూరికిని, పట్టు=వాసస్థానము, పునుంగులతావులకు - జవ్వాదులయొక్క పరిమళములకు, తావు ను = విడిదియుE, చలువ నెల గాల చెలువులు = వల్లనిచంద్ర కాంతప్తరాల చక్కందన ములకుజ్, నెలవును=వాసస్థానమును, బహువచని మనుప్రాసార్ధము. మావి మోకలరీ వికీజ్= మామిడి మొక్కల వైభవమునకున్, దీనియున్ = పుట్టునట్టి చోటును, తలిరాకుఁ, వేటకుక్ = చివుళ్ల కాంతికిక్, మూటయున్ = ముడియయును, అయి, నీటలరుముగుదప గిదిక్, నీటు = శృంగారముచేతను ( తృతీయార్థమునఁ బ్రథమ) అలరుముగుద పగిది" = ప్రకాశించుము గ్ధాంగనరీతి చేతను, ముగ్ధవలె నని యర్థము. పదియు నా కేండ్ల ప్రాయము గలది ముద్ధ యనంబడు. ఇవవయోనిలాసంబునన్ = = లేజవ్వనము యొక్క సొంపుతోజ్, తనరి= ఒప్పి, యని ముగ్ధాంగ నాపదము. అపూర్వము లగుపులుఁగుల సౌందర్యముతో నని వనపర మైనయర్థము, (ని) ఖగ చాల్యాదివో స్వయః. అ. ఋతున్నా నరీతిన్ = రజస్వల యై స్నానము చేసిన దాని తెఱఁగుచేస్తే, ఆతతహరిద్య్రంకంబులన్ = మిగుల వ్యా పించినపసపుగుఱుతులచేత, పొదరి= ప్రకాశించి, ( పసుపు చె ట్లను నాభగణముల చేతఁ బ్రకాశించి యని వనపర మైనయర్థము. ) ( నీ ) అంతో నాటక విచ్ఛేదే సంఖ్యాయం యుధి భూషణే. సమీపే రూపకే స్థానే చతా వుత్సంగ చిహ్న యోః. నా, నా, = =<noinclude><references/></noinclude> 9yx8cwq4uwq1ydazmdoni60pzrvc0yq 104 233400 590172 2026-10-19T03:43:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 = = భ ద్రా పరిణయము, లెంతపోలిక జ్ఞా= ప్రసవించిన స్త్రీ సామ్యము చేతను, లాలితప్ర్ర సవసంపద = ముద్దుచే యఁబడిన శిశువుక లిమిచేతను, పొసఁగి = ఒప్పిదమై, లాలిత = సుకుమార మైన, ప్రసవ సంపదన్ =...' 590172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>178 = = భ ద్రా పరిణయము, లెంతపోలిక జ్ఞా= ప్రసవించిన స్త్రీ సామ్యము చేతను, లాలితప్ర్ర సవసంపద = ముద్దుచే యఁబడిన శిశువుక లిమిచేతను, పొసఁగి = ఒప్పిదమై, లాలిత = సుకుమార మైన, ప్రసవ సంపదన్ = పువ్వులయొక్క యేని ఫలముల యొక్క యేని కలిమిచేతను, పొసఁగి యని వ నపరము. ఇంద్రజాలంబుచందంబునన్ = గారడము యొక్క రీతి చేతను, మాయచేఁ గ ల్పింపఁబడినవస్తువువలె నని యర్థము. విచ్చు మొగ్గలక్ = ఎచ్చటనున్న వచ్చటనే కా న్పించకుండుటతో, ఎసఁగి = ప్రకాశించి, వికసించు చున్న పూమొగ్గలతో, నని వనప ఈ మైనయర్థము. శుభ..వాభిరామంబు, శుభ = మేలైన, వస్తు = పుష్పములు, ఫ లములు మొద లైనవానికి, ప్రభవ = కారణ మగు, విభవ = సంపద చేతను, అభిరామం బు=వనోకూర మైనది, అగు, అయ్యా రామంబు = ఆయుధ్యానము, ఆరామపట్టాభిషే క సమయంబునుం బోలెజ్ = రామునిపట్టాభిషేక కాలమువలె, ప్రశోభితకాండం బై, ప్రశోభిత = అలంక రింపఁబడిన, భూమిజా = సీతయు, అశేష = సమస్త మైన, శా ఖామృగ=వానరములయొక్క, కాండం బై = సముదాయమును గలది యై, ( ఇది ప ట్టాభిషేక సమయమునకు విశేషము. ) వనమునకు విశేషణ మైనపుడు, ప్రశోభిత = ప్రకా శించు, భూమిజ =వృక్షములయొక్క, అశేష = సమస్త మైన, శాఖా=కొమ్మలయొ క్కయు, మృగ = జంతువులయొక్క యు, కాండం బై = సముదాయము గలది యై, కాండంబునుం బోలెజ్ = బాణమువలె, (స) కాండో స్త్రీ దండ బాణార్వవస్థావస ర వారిషు. అ. నూత్న పత్రసుందరం జై = క్రొత్త అక్కలచే సుందరమై, ( బాణములు వేగముగఁ బోవుటకై వానికి శ్రద్ద మొదలైన వానియీఁకలు గట్టుట ప్రసిద్ధము. క్రొ త్తయాకులచే సుందర మై యని వనపరము. దరంబునుం బోలె౯ = శంఖమువలె, బ హుళార్జునప్రభామహిమంబై, బహుళ = అధిక మైన, అర్జునప్రభా = తెల్లని కాంతి చేత ను, మహిమం బై= గొప్పతనము కలదియై, (ని) వళతో ధవళోర్జునః. అ. బహుళ అధిక మైన, అర్జున = మద్ది చెట్ల యొక్క, మహిమంబై = గొప్పతనము గలదియై యని వన పర మైనయర్థము. హిమంబునుంబో బెజ్= నుంచువలెన్, అసహ్య.... ధౌమంబై, అసహ్యమాన = సహింపఁబడని, ఖగ రాజ = సూర్యునియొక్క, ధామంబై = తేజస్సు గ లదై, ( ఖగరాజు, ఖ = ఆకాశమున, గ= పోవునట్టివి, ఖగములు = = గ్రహనక్షత్రాదు వానికి, 'రాజు=ప్రభువు, గాముల పేఁడు = సూర్యుఁడు ) అసహ్య = సహింపరాని, మా న=సంఖ్యగల, ఎక్కువసంఖ్య గల యని యర్థము. ఖగరాజ = = ( చిలుకలు కోయిల లు మొదలైన ) పక్షి శ్రేష్ఠములకు, ధామంబై= వాసస్థానమై యని వనపరము. ( సం ఖ్య లేనిశుకపికాదులు గలది వనమును, సూర్యకాంతిని సహింపలేనిది మంచు నని యద్ధ ద్వయమునను భావము. ఇందు శబ్దమాత్రమున సామ్యము రెంటికిం గలడు. ముందును దులు-<noinclude><references/></noinclude> 71y9gzhlf3tjrrs4nik6aj5adjqwa4z 104 233401 590173 2026-10-19T03:43:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. = 179 = రాజ "వెనుకను శ్లేష గల చోటుల నిట్టులే తెలియవలెను.) రాజధామంబునుంబో లెజ్". గృహమువలె, సంభరితసారంగం జై, సంభరిత = పోషింపఁబడిన, సారంగం బై= గజి ములు గలది యై, పోషింప...' 590173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. = 179 = రాజ "వెనుకను శ్లేష గల చోటుల నిట్టులే తెలియవలెను.) రాజధామంబునుంబో లెజ్". గృహమువలె, సంభరితసారంగం జై, సంభరిత = పోషింపఁబడిన, సారంగం బై= గజి ములు గలది యై, పోషింపఁబడింతు మ్మెదలు గలదె యె యని వనహారము. ( ని ) రంగ శ్చాతకే ఛృంగే పరం శివ మతంగ జె. వి. సారంగంబునంబో లెE = ఏనుఁగువ లె, అధిగత..బై, అధిగత = ప్రాప్తమైన, భూభృత్ = రాజుల యొక్క, సన్నిధా నంబై= సమీప ప్రదేశము గలది యై, వ్రాప్తమైనపర్వతసామీప్యము గలది యై దాని వ నపర మైనయర్థము. ( ని) భూపౌద్రీభూభృతౌ. నా. నా. నిధానంబునంబో లెన్ = సొమ్ముప్రాఁతఱవలెస్, కనత్క ... జన్మంబై, కనత్ = ప్రకాశించు చున్న, కన క= సువర్ణములయు, రత్న = మణులయు, ప్రత్యగ్ర = మాతన మైన, జన్మంబై = పుట్టు వు కలదియై, కనత్ =స్త్రకాశించుచున్న, కనకరత్న శ్రేష్ఠ మైనసం పెంగ పూలయొ క్క, ప్రత్యగ్రజన్మం బై - నూతన మైళయుత్పత్తి కలది యై యని వనపర మైనయర్థ ము, ( ని ) శబ్దకం కాంచనే నాతు దుత్తూరే నాగకేసకే చంపకే. నా. నా అగ్రజ న్మసము దాయంబునుంబో లెన్ = బ్రాహ్మణసముదాయమువలె, గాయత్రీ..... లోకం బై, గాయత్రీ = గాయత్రి యను పేరు గలమంత్రముయొక్క,జప = ఆవృత్తి చేత,ఆస క్త = ప్ర్రాస్త మైనా, ఆలోకం బై = తేజము గలది యై, ( ఒక్క దానినే మఱల మఱల స్మ రించుట యావృత్తి. ) గాయత్రీ చండ్ర చెట్లయందును, జపా = మంకెన మొలకలయం దును, సక్త = - తీగులుకొని "2" ఆలోకం బై= కాంతి గలది యై యని వనపరము. ( ని ) గాయత్రీ బాలలే నయం ఖదిరో గంతభావం యనియును, ఉడుపుష్పం జపా యనియు సమరుఁదు. లోక్ ౦బునుంబోలిన్, వర్ధమాన ప్రాణి బై, వర్ధమాన = పెరుగుచున్న, ప్రాణిచయ =జంతుసముదాయమునకు, ఆనందకంబై = సంతోషమును గలిగించునది యై, వసపగ మైయ్యము నిదియే నందకంబునుంబో లెజ్ = విష్ణు ఖడ్గమువలె, మాధవా లంకృతంబై = కృష్ణుః కలంకారమై, వసంతికాలముచే నలంకరింపఁబడినదియై యని వన కసి మైనయజ్ఞము. ( ని ) శంభో లక్ష్మీపతేః ప్రాంగజన్య శ్చక్రం సుదర్శనః కామో దకీ గదా ఖడ్గ సదకః కౌస్తుభోమణి. అ. రామపట్టాభిషేకమునుంబోలే వనున ది మొద లింతదనుక శ్లేష ప్రతిభోజ్ఞాపిలో సమాలంకారము, } మన్మథా వేస్టితం బయ్యు ను = మరుని చేఁ బ్ర వేశింపఁబడిన దయ్యును, నీలకంతిసమన్వితం బై = శివునితోఁ గూడి విదియై, వెలగలచే నింపఁబడినదియును నెమిళ్ల తోఁ గూడినదియు నని యజ్ఞాంతరము . ము న్నింద్రునిప్ర్రార్థంచేఁ బార్వతీపరమేశ్వరులకు సంఘటనము సేయ యత్నించి మ రుఁ ఉతని నేత్రాగ్ని చే దగ్ధుఁ డయ్యె నని ప్రసిద్ధము. పరస్పర విరుదు లగునీ రిద్ద తో క్కలో సున్నా గాని చెప్పుటచే విరోధము ప్రాప్తింపఁగా దాని అర్థాంతరమునఁ బరి<noinclude><references/></noinclude> qoot3hc56kldx2wu9yfol36ptf7gjp7 104 233402 590174 2026-10-19T03:44:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 భ ద్రాపరిణయము. హరించుటచే నిట విరోధాభాసాలంకారము. ముందును మొదటియర్థమువఁ బ్రాప్తిం చినవిరోధమును రెండవయర్థమునఁ బరిహరించిన నిదియే యలంకారమగును. ఈయారా మము పెక్కు లగు వెలగ చె...' 590174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>180 భ ద్రాపరిణయము. హరించుటచే నిట విరోధాభాసాలంకారము. ముందును మొదటియర్థమువఁ బ్రాప్తిం చినవిరోధమును రెండవయర్థమునఁ బరిహరించిన నిదియే యలంకారమగును. ఈయారా మము పెక్కు లగు వెలగ చెట్లను, నెమిళ్లనుం గలది యని ఫలితము. ఈయర్థమునందు ' న య్యును' అనునది సముచ్చయముగా గ్రహింపవలెను. దేవవల్లభవిరాజమానం బయ్యు ను= ఇంద్రునిచే విలసిల్లు చున్నది యయ్యును, బహుపలాశోదంచితంబై, బహు= వే క్కండ్రగు, పలాశ = రక్కసులచేత, ఉదంచితంబు = అతిశయించింది, ఐ, ఇంద్రుఁడు ను రక్కసులుకు బరస్పవశత్రులు గాన వీ రిద్దఱు నొక్కచో నున్నా రనునీ యర్థము న విరోధము రాఁగా, దేవయ్యుజ్, దేవవల్లభ = పున్నా గనృతములచే, విరాజ మానం బయ్యును = నిలసిల్లు చున్న దియును బహు బై, బహు = పెక్కులగు, ప లాళ= మోదుగులచే, ఉదంచితంబై - విజృంభించింది యై యమవర్థము చేఁ బరిహాగము • ( ని ) పున్నా గే పురుష స్తుంగః కేసులో దేవవల్లభ యనియును, పలా శేకింశుకః పర్ల యనియు నమరుఁడు, వితత..... నియ్యము, విస్తత= విశేషమున వ్యాపించిన, కీచ క = సింహబలాదులచే, సంవృతం బయ్య = ఆవరింపబడిన దయ్యులు, సంతత... సం చారంబై, సంతత = ఎడ తెగిని, అనిలడింభక = ( వాయుపుత్రుఁ డగు భీముని యొక్క సంచారం బై = సంచారము కలది యై, భీమునిచే గీతకు లొక కారణమున మృతు లైటి గాన నీయర్థముని ఒరోధము సంభవింపంగా, విస్తార మైన వెదురుటడవులచే వానరింపఁ నకు రెండవ యుద్ధమునఁ బరిహారము. పూత నారమ్యంబయ్యును = పూతని యమునిక్కెసిచే మనోహరమైన దయ్యు”, కృష్ణ - సారప్రకాశమానం జై = కృష్ణుని బలముచే ప్రకాశించునది యై, పూణే యనునక్కని కృష్ణునిచిన్న తనముం నతనిఁ జంపఁ నుంచే చేతయై బాలింతరాలై వచ్చి విషము తోఁ గూడినపా లిచ్చుచు శ్రీకృష్ణుంచే సృతి యమ్య పని భాగవతము. పూతన యి దివఱకే మృతయయ్యెఁ గాజ నిరోధము, పూత వాగమ్యం బయ్యును = కరక చెట్లచేత మనోహర మయ్యును, కృష్ణసారప్రకాశమాణం బై = ఇఱులచేఁ బ్రకాశించుంది యైయ ని పరిహారము. ( ని ) పూతనామృతా హారీతికీ హైమవతీ యనియులు, కృష్ణసార రు రు న్యంకు రంకు శంబర రాహిసా మనియు సముడు. కుంఫిజాత స్ఫురితం బయ్యు ను=ద్రోణాచార్యు చేఁ బ్రకాశింపఁబడిన దయ్యును, విజృంభితబై, విజృంభి త= విజృంభించిన, మహావీర= గొప్ప పరాక మశాలి యగు, ద్రుపదం బై = ద్రుపద రాజు గలది యై, ము న్నొ కకార్యార్థము ద్రోణుఁడు సహాధ్యాయి యగుద్రుపచు నాశ్రయిం పం బోయి యతనిచేతం బరిహసితుం డై తవశిష్యుఁ డగ్యుర్జునునిచే నతని బద్ధుఁ జెప్పిం చి తనపాదములఁ బడ వేయించుకొని పిమ్మట ననుగ్రహించి విడిచె నని భారతము. ఇ బడినదియా నెట్ తెగి నిమంగమామితము గలదియు నమ్మ రెండు<noinclude><references/></noinclude> dtry7kaqxb7niuy1e1id1vpp8y8h773 104 233403 590175 2026-10-19T03:44:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 ద్వితీయాశ్వాసము. 181 ట్లు దోణాచార్యుని శిష్యునిచే నోడింపఁబడినవాఁ డాయన యున్నచో విజృంభించె ననుటచే విరోధము రా, కుంభజాత స్ఫురితం బయ్యును = అగస్త్యవృక్షములయొక్క ( ఆగి సెచెట్లయ...' 590175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 ద్వితీయాశ్వాసము. 181 ట్లు దోణాచార్యుని శిష్యునిచే నోడింపఁబడినవాఁ డాయన యున్నచో విజృంభించె ననుటచే విరోధము రా, కుంభజాత స్ఫురితం బయ్యును = అగస్త్యవృక్షములయొక్క ( ఆగి సెచెట్లయొక్క ) ప్రకాశము కలదియును, విజృంభితబై, విజృంభిత = అతి శయించిన, మహత్ = పెద్దవి యగు, వీరదు = ఎఱ్ఱమద్ది చెట్లకు, పదం= స్థానం బైయ ని పరిహారము. ( ని ) :దీసర్ట్లో వీరతరు రింద్రద్రుః కకుభోర్జువః అ. లలితో...... బై, లలిత = సుందర మైన, ఉత్కలికా = మొగ్గలతో, కలిత = కూడుకొనిన, దివ్య స్వచ్ఛ మైన, మహిళా = స్ప్రేంక ణపుఁదీవలయొక్క, గణంబు = సముదాయము కలది, ఐ, లలిత = సుందరమైన, ఉత్కలికా వేడుకలతో, కలిత = కూడుకొనిన, దివ్యము హిళా= దేవతాస్త్రీలయొక్క, గణంబు = సముదాయము కలది, అగుచుజ్, ( ని ) శ్యామాతు మహిళాహ్వయా యనియును, వనితా మహిళా తథా యనియు నమరుఁడు సుమధుర సాలాన్వితంబై, సు= మిక్కిలి, మను=మకరందముగల, రసాలాన్వితం బై = మావులతోఁ గూడినదియై, సుమధుర సాలాన్వితంబగుచు, సుమధుర = పువ్వులను ధరిం చిన, సాలాన్వితంబు = చెట్లు కలది, అగుచున్, మకరందము గలమావులును, పూలు X అయితరవృక్షములు గలదియు నని యర్థము. వాసప్రస్థనివాసం బై = ఇప్ప చెట్ల కునికి పటై, వానప్రస్థనివాసం బగుచు = తపము చేయు సెక యాశ్రమమువారి కునికిప పొలుచునవ్వనంబునన్ = ప్రకాశిం చెడు నావనమునందుజ్, ముందరి పద్యమునందలి క్రియ తో విశ్వయము. క॥ లలనావాక్కలనాకల కలనానాశుకపికాశీ కళరవర వసం కులనాతిదూరఏకా కలనాదం బవుడు హరి కొకటి విన నయ్యెక్ ॥ 78 లలనా...... నాశంబు, లలనా=, = స్త్రీల యొక్క, వాక్=మాటలయొక్క, కల నా=ప్ర్రాప్తి చేత నై, కలకల = గొప్పధ్వనితోడను, నానా= సెక్కు విధములగు, శు క చిలుకలయు, పీకాళి= కోయిలలయు, కళకవ = పావుకములయు, రవ= = ధ్వనితో, కలసినదియు నగు, నాతిదూర - మిగుల దూరమందుఁ గాని, వీణాకలవాదం బు= వీణయొక్క యస్ఫుట మైన మసురధ్వని, ఒకటి, అపుడు= ఆకాలమున, హరికిన్ = కృష్ణునకు, విన నయ్యెక = విన వచ్చెను;<noinclude><references/></noinclude> hkhx0phxngjbjeo6c4jt0x4hqk27frx 104 233404 590176 2026-10-19T03:44:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 భద్రా పరిణ ము క వీనులకుఁ ననడుమునిశీ గానముకన్నను వినోద కర మె యమృతం బానిసక్రియ నానినదం బానందము గుమ్మరించి శ్రీ హరి యిలు పలికెన్: 79 ఆనినదంబు = ఆధ్వని, వీనులకు = చెవులకు, తనదుము...' 590176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>182 భద్రా పరిణ ము క వీనులకుఁ ననడుమునిశీ గానముకన్నను వినోద కర మె యమృతం బానిసక్రియ నానినదం బానందము గుమ్మరించి శ్రీ హరి యిలు పలికెన్: 79 ఆనినదంబు = ఆధ్వని, వీనులకు = చెవులకు, తనదుమురళీ గానముకన్నన్ = తన సంబంధ మైనపిల్లనగ్రోవివలని గాకముకంటెన్, వినోదకరమై= వేడుకం జేయునది యై అమృతఁబు, అనిసత్త్రియ = అమృతంబును ద్రాబింట్లు, ఆనందము = సంతసమును, క్రు మరింపక్షా= ప్రకటింపఁగాజ్, హరి= కృష్ణుఁడు, ఇటు = ఈక్రిందిప్రకారము, పలికెE; ఉ॥ ఈననకోనలోన నిపువలినాననలో విపంచికా = = గానము లోక మోహనము గా నొనరించుచు నున్న వార ల చ్చానలయున్న చొ ప్పరసి శ్రీ చయ్యన వచ్చెద నుండుఁ డంచు శ్రీ జాని రథంబు డిగ్గి కడు సంభ్రమ మొప్ప రహస్యవైఖరికా ॥ 80 ఈననకో-లో; = ఈపూలు గల కోనయందున్, ఏవలినావనలో = ఏస్త్రీలో, ( నలిన = పద్మముంబోలిన, ఆనన ముఖ మెన తెకుఁ గలదో యది, నలినావన = తామ రపువ్వుం బోలినమోము గలది) ఇపుడు = ఈకాలమునజ్, నిపంచికాగానముల్ = వీ ణాగానమును, లోక మోహనము = జనులకుం బారవశ్యము, కాజ్ = కలుగునట్లు, ఓవ రించుచు నున్న నాకు — పొడు చున్న నాకు, అచ్చానలయున్న చొప్పు = ఆ స్త్రీ లున్న జాడను, అరసీ = తెలిసికొని, చెయ్యజన్ = వేగముగాన్, వచ్చెదర్, ఉండుఁడు = (మీ రిచట నే ) వసీంపుఁడు. అంచుకో = ఇం ట్లాజ్ఞ యిమ్చిచున్, శ్రీజాని కృష్ణుఁడు, ( ఎ వ్వనికి లక్ష్మీభార్యయో యతఁడు ) గథంబున్ = అందమునుండి, డిగ్రీ = దిగి, సంభ్రమ ము=ఆదరము, ఒప్పన్, రహస్య వైఖరిక్ = రహస్య మైన పద్ధతితో, ముందు పద్యము. తో నన్వయము. ఉ॥ పూవుల తావులం జెలఁగు పొన్నలగున్న లఁ దీన్న నైనబ ల్మావులమోవులం గలసి శ్రీ మల్లిక లల్లిన గొప్పక ప్రపం దీవులఠావులం జలువ 4 దెమ్మెర బొమ్మఱ వీవ సమ్మద శ్రీవలమానమానసము చే సరిగె వనవీధిలోనికి౯౯|| 81<noinclude><references/></noinclude> 2qps5d9g3cjvbl0qcnaiyi3snco0kab 104 233405 590177 2026-10-19T03:44:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, = 183 పూవుల తావుల\ = పుష్పముల సుగంధములచేతను, చెలఁగుపొన్నలగున్న లక్షా = ప్రకాశించెడుసొన్న మొక్కలతోను, తిన్న నైన బల్మావులక్షా, తిన్నన= చక్కఁదన మును, ఐన= పొందిన, ( ఇ...' 590177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, = 183 పూవుల తావుల\ = పుష్పముల సుగంధములచేతను, చెలఁగుపొన్నలగున్న లక్షా = ప్రకాశించెడుసొన్న మొక్కలతోను, తిన్న నైన బల్మావులక్షా, తిన్నన= చక్కఁదన మును, ఐన= పొందిన, ( ఇట నగుధాతువు సకర్మకము. ) బల్మావుల పెద్ద మామి డిచెట్లతోడను, మోవులక్ = మోవి చెట్లతోడను, కలసి కూడికొని, మల్లికలు = మల్లి తీఁగెలు, అల్లిన రావులక్, అల్లిన = అల్లుకొన్న, గొప్ప = పెద్దవి యగు, కపం దీవులఠావుల = కప్పురపుందిన్నెలు గలస్థలమునుండి, చలువ తెమ్మెర = చల్లనివాయు వు, కమ్మఱā = మఱలమఱలన్, నీవ = విసరుచుండఁగా, వనవీథిలోనికిన్ = వనప మధ్యమునకు, సమ్మదచేజ్, సమ్మదళీ = సంతోషాతిశయముచే, వల మాన= భ్రమియించుచున్న, మానసము చేజ్ = మనస్సు చేన్, అరిగెన్ = పోయెను. ( దీ నికీ వెనుకటిపద్యమునందలిశ్రీ జాని కర్త.) సీ॥ పువుఁబొదల్ సొర మేసఁ బొదలు పుప్పొడి రంగు పసపునలుంగుకొని బస నెసంగ నడచుచో మకుటలగ్నం బైససంపంగి నన పైడిబాసికంబు నెఱిఁ దనర ముంచేతిమకరంద మున నంటుసునుఁదీఁగె A సవ్య మంగళ కంక ణముగ నొనరఁ బశ్వమై రాలుపు , స్పచ్ఛటా కేసరం బులు హరిద్రాక్షతం బులుగ నమరఁ గుర్తురు పెద నంటుకిసలయ , కుట్మలముల వరుస నవరత్న హారభాస్వగతఁ బూన నపుడు భద్రాప్తి కరుగునీ తాంబరుండు కొత్త పెండ్లికుళూరుని కొమరుఁ దెలిపె 82 పువుఁ బొదల్ = పూవులయొక్క పొదలను, ( పూవులు గలతీఁగ యిండ్ల ననియద్ధ ము. ) చొగళ్ = ప్రవేశింపఁగాక్, ( దీనికిం బీతాంబరుండు కర్త. మేనన్ = శరీర మునందుజ్, పొదలుపుప్పొడి రంగు కలిగెడుపరాగ కాంతి, పసపువలుంగు క్రొంబసక్= పసపునలుఁగుయొక్క కొత్త కాంతివంటి కాంతి చేను, ( కాంతివలె నని యర్థము ) ఎ సంగీజ్-పకాశింపఁగాస్, కృష్ణుఁ చాస్త్రి లున్న స్థలమును వెదకుచుఁ బోవునపుడు<noinclude><references/></noinclude> iwr2qm0ve98tys9gu7o8d6qconhc3g9 104 233406 590178 2026-10-19T03:44:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 భద్రాపరిణయము. యెడల నుగాగమంబును దారి నున్న పొదలయందలి పూలలోని పరాగమా యన దేహము వంటి పెండ్లికుమారునకు వివాహములోఁ గావించు పసపునలుఁగువలె నుండఁగా నని తాత్పర్యము. క్రొత్త + ప స=...' 590178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>184 భద్రాపరిణయము. యెడల నుగాగమంబును దారి నున్న పొదలయందలి పూలలోని పరాగమా యన దేహము వంటి పెండ్లికుమారునకు వివాహములోఁ గావించు పసపునలుఁగువలె నుండఁగా నని తాత్పర్యము. క్రొత్త + ప స= క్రొంబస. క్రొత్త శబ్దమున కాద్యక్షర శేషమునకుం గొన్నిదె గొన్ని యెడల మీఁదిహల్లునకు ద్విత్వంబు నగు ననుబా. స్మం. సూత్రముచే, 'క్రొను + పసిడి ' యని ప్ర్రాప్తింపఁగా "ద్రుతప్రకృతికముమీఁది పరుషములకు సరళము లగును. ఆవేశపరళమునకు ముందున్న ద్రుతమునకు బిందు సంశ్లేషములు విభాష నగుణ నను మాత్ర ములచే నీరూపము సిద్ధించెను. సమాసంబు గావున స్వత్వంబును హ్రస్వముమీఁదిది గా వున నఱసున్నయు వ్యవస్థితభాషచే సంశ్లేషంబు నీదుతంబునకుఁ గలుగు వని బా. వ్యా. సం. ) నడచుచోజ్ - నడచునపుడు, మకుటలన్నంబు = కిరీటము నంటుకొన్న ది, ఐనసంపఁగినన = అయిన సంపంగి పువ్వు, పైఁడిబాసికంబు నెఱిక్ = బంగారుబాసిక మునందముచేక్, ( పెండ్లికుమారునకుం లెండ్లికూఁతునకును వివాహకాలమున నొసటఁ గపెడువాభరణవి శేషము. ) తనరళ్ = ప్రకాశింపఁగాజ్, ముంజేతజ్= మణి బంధమం దుజ్", మకరందమునన్ = వూఁదేనెచేతను, ఆంటునునుఁదీ ఁగె = తగిలియున్న సన్న తీవ, నవ్యమంగళకంకణముగన్, నవ్య= నూతనమైన, (ఇది కంకణమునకు విశేషము. ) మం గళ = పెండ్లిసంబంధమైన, కంకణముగన్ = కడియముగన్, ఒనరన్ = ప్రకాశింపఁ గాడ్, ( కృష్ణుఁడు పోవునపుడు ముంజేతియందుఁ బూఁదేనెతోఁ గూడి యంటికొ న్న సన్న నితీఁగ పెండ్లియప్పుడు గట్టిన కంకణమువలె భాసింపఁగా ననియర్థము. పక్వ మై=ముదిరినవియై, రాలు పుష్పచ్ఛటా కేసరంబులు = పడియెడు పువ్వులగుంపులోనిదార ములు, ( కింజల్కములు ) హరిద్రాక్షతంబులుగన్ = పసుపుతోఁ గూడినయ క్షతలుగన్ అమరక్షా"= ఒప్పఁగాక్, కుదురు టెదక్ = చక్కనివక్షమునక్, అంటువరుస, అంటు=తగిలియున్న, కిసలయ = చిగుళ్లయు, పట్మల = మొగ్గలయు, వరుస = పంక్తి నవరత్న హారభాస్వరత = తొమ్మిదివిధము అగురతనములతోఁ గూర్చినదండయొక్క ప్రకాశమును, పూనన్ =ధరింపఁగాస్, ఆపుడు = ఆకాలమున, భద్రాప్తి కి౯= శుభ ముఁ బొందుటకు ( భద్ర యనుకన్యను సంపాదించుటకు ననియు నర్థము. ) అరుగు పీ తాంబరుండు=పోవుకృష్ణుఁడు, ( పీతాంబకుండు = పచ్చనిపట్టువస్త్ర ముకలవాఁడు ) క్రొత్త పెండ్లికుమారునికొమకుజౌ = కొత్త పెండ్లికొమరునియందమును, తెలి పెజ్" = కటించెను. మీఁదటిలక్షణములచేఁ గృష్ణుఁడు పెండ్లికొమకుఁడువలె నుండె నని భావ ము- ఇందుఁ బుప్పొడిరంగు పసపునలుంగు కొంబన నెసంగ నను మొద లైన చోట్ల న వ్యధర్మము లన్యస్థలమున సంభవింపమిచే సదృశధర్మము లని యర్థము ప్రాప్తించుఁ గాన నిదర్శనాలంకారము, == == =<noinclude><references/></noinclude> 8k6d5el4lloppvx869yt1l1izrsepoi 104 233407 590179 2026-10-19T03:44:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 185 మః గళితంబై ధరః బడ్డపోహణపుశృం గంబో యనం బైఁడిగ చ్ఛులనిద్దాజిగితోడ దివ్యమణిరో చుల్ దిక్కులం బర్వ ను జ్వలమై యొ ప్పెడురత్నమందిరముప జ్జం ద్రాక్ష పందిళ్లలో...' 590179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 185 మః గళితంబై ధరః బడ్డపోహణపుశృం గంబో యనం బైఁడిగ చ్ఛులనిద్దాజిగితోడ దివ్యమణిరో చుల్ దిక్కులం బర్వ ను జ్వలమై యొ ప్పెడురత్నమందిరముప జ్జం ద్రాక్ష పందిళ్లలో నెలరాతిన్ని యమీఁద నెచ్చెలులలో 4 నిండారు చె ల్వొప్పఁగా౯. == గళితంబై = జాతినదియై, ధగ౯ = భూమియందు, పడ్డారోహణ పుళ్ళంగం బో యనక్ = పడినరోహణపర్వత శిఖరమో యనునట్లు, ( విరిగి క్రిందఁ బడినరోకూణపర్వ . తశిఖరమువలె నని యర్థము. ) పైఁడి జిగితోడక్, సైఁడి = బంగారముయొక్క గచ్చుల = పూఁతయొక్క, నిద్దా నుసుపుగల, జిగిగోడన్ = కాంతితోడను, దివ్య మణిరోచుల్ = స్వచ్ఛ మైన ( అంద మైన ) మాణిక్యపు శాంతులు, దిక్కులక్= దిశలందు౯, పర్వఁ గౌన్ = వ్యాపింపఁగాజ్, ఉజ్జ్వలమై. = మిగులఁ బ్రకాశించునదియై ఒ ప్పెడురత్న మందిరముపజ్జన్ = బాగుగ ుండె దరతనముల(తోఁ గట్టఁబడిన) యింటి సమీపముని౯, ద్రాక్ష పందిళ్లలో = దాక తీఁ గెలతో నల్లుకొన్న పందిళ్ల నడుమునను, నెలరాతిన్ని యమీఁదఱో == చంద్ర) కాంత్ పురాలయరఁగుమీదను, నెచ్చెలులలోజ్= చెలిక త్తి యలమధ్యమునందున్, నిండారు వెల్వు = పూర్ణ మైన చక్కదనము, ఒప్పఁ బాజ్=ప్రకాశింపఁగాజ్, ముందు పద్యములో సవ్వయము. సీ॥ బలు కెంపు రుచి పెంపు పగడంపుజగి సోం పు నగు కంపుటధరంపు సొగసుదాని 24 ననిచిల్కు దొరముల్కు లనఁ గొల్కులను జెల్కు నును బెళ్ళు కనుఁదళ్కు లోనకుదాని నల కాలఘనజాల హరినీలముల నేలం గలసీలకి చలీలఁ గలుగువాని లలి సబ్బురువుగుబ్బ లులయు బృడించి గుబ్బ తిలునిబ్బర పుగుబ్బ లలకు దాని మించు చెలు వూని వీణవా | యించుదాని దాని కది గాని సరి లేని మేనిదాని దానినడకలదానిఁ గ చౌసిబొమ్మ<noinclude><references/></noinclude> 3e2byndd2bqcsj6b0gaelqu4wz01ohs 104 233408 590180 2026-10-19T03:45:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 భ ద్రాపరిణయము, వోనియొక మానినిని రమా జాని గనియె = 84 రమాజాని=కృష్ణుఁడు, బలు కెంపురుచి పెంపు = పెద్దదియగు కెంపు యొక్క కాం త్యతిశయమును, పగడంపుజిగిసొంపు = పగడముల కాంతి యొక్క చక్క...' 590180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 భ ద్రాపరిణయము, వోనియొక మానినిని రమా జాని గనియె = 84 రమాజాని=కృష్ణుఁడు, బలు కెంపురుచి పెంపు = పెద్దదియగు కెంపు యొక్క కాం త్యతిశయమును, పగడంపుజిగిసొంపు = పగడముల కాంతి యొక్క చక్క ఁదనమునును, న గు......దాని, నగు = పరిహసించెడు, కెంపుటధరంపు = ఎఱ్ఱని పెదవియొక్క, సొగ సుదానిక్= సొగసు కలదానిని, నవచిల్కు..లావణ్, ననచిల్కు దొర = మన్మథు నియొక్క ( నన = పుష్పమను, చిల్కు = బాణముగల, దొర = ప్రభువు. ) ముల్కు లనక్= బాణములువ లెజ్, కొల్కులన్ = కంటి తుదలయందుకే, చిల్కునును బెళ్కుక సుదళ్కులు, చిల్కు వ్యాపించెడు, నును = చక్కని, బెక్కు = చలించెడు, క దళ్కులు = కన్ను ల కాంతులచేత, (తృతీయార్థమునఁబ్రధమ ) ఒనరు దాని =ప కాశించుదానిని, అలకాలల్, అల = ప్రసిద్ధమైన, కాలఘనజాల = వర్షాకాల పు మేఘముల సము దాయమును, హరినీలముల = ఇంద్రనీలపురాలను, ఏలఁగల...... లీ లక్, ఏలఁగల = రక్షింపశక్తి గల, నీలక చలీల = నల్లని వెండ్రుకల సొగసును, కలుగు దాని౯, మేఘము లనునీలపు రాలకుంబోలినశిరోజములు గలదాని నని యర్థము. లలీజ్" = చక్కఁగా, అబ్బురపుగుబ్బలులయుబ్బు, అబ్బురపు= వింతయైన, గుబ్బలుల = పర్వత ములయొక్క, ఉబ్బు = గర్వమును ( అతిశయమును ) అడఁచి = నివారించి, గుబ్బతిలు నిబ్బరపుగుబ్బలు, గుబ్బతిలు = అతిశయించెడు, నిబ్బరపు= నిండైన, గుబ్బలు - కుచము లచేత, అలరు దాని౯ =ప్రకాశించు దానిని, మించు చెలువు = అధిక మైనయందమును, ఊని=ధరించి, వీణజ్, వాయించు వారిక్, దానికిజ్=ఆమెకరీరమునకు, ఆదిగాని= ఆమెశరీరమేకాని, సరి లేని మేనిదానినిక్ - సాటి లేనిదేహము గలదానిని, ( అనన్వ యాలంకారము. ) దాని నడకలదానిక్, దాని = ఏనుఁ గుయొక్క, నడకలదానిక్=నడ కలవంటినడకలు గలదానిని, ( నిదర్శనాలంకారము. ) ( దానము = ఏనుఁగు మదము . అది కలది దాని ) ( ని ) మనోదారం. అ. కడాని బొమ్మఁబోనియొక మానినిని = బం గా రుబొమ్మఁ బోలినయొక స్త్రీని. ఉపమాలంకారము, కనియెజ్= చూచెను. అతడు కని తతశంపా లతయో ధృతజీవకనక లతయో వనదే వతయో యని యరు దందుచు లతికావృతిచాటున న్మై లఁగి మదిలో న౯ I 85 అతఁడు = ఆకృష్ణుఁడు, అటు = ఆప్రకారము, కని= (ఆబాలికను ) చూచి,<noinclude><references/></noinclude> pva2m83c3dxofdxdfo0c0mqg62flle0 104 233409 590181 2026-10-19T03:45:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 187 = తతశంపాలతయో – విశాలమైన మెఱపుఁదీవయో, ధృతలతయో = ధరింపఁబడిన చైతన్యము గలబంగారు తీవయో, వనదేవతయో = వనాభిమాని దేవతయో, అని = అను కొని, అరుదు= ఆశ్చర్యమును, అందుచు = పొ...' 590181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 187 = తతశంపాలతయో – విశాలమైన మెఱపుఁదీవయో, ధృతలతయో = ధరింపఁబడిన చైతన్యము గలబంగారు తీవయో, వనదేవతయో = వనాభిమాని దేవతయో, అని = అను కొని, అరుదు= ఆశ్చర్యమును, అందుచు = పొందుచుకో, లతికావృతిచాటున= తీవల వెలుగుచాటున, ( చేసి కేని తోఁట కేని చుట్టు చేయు నావరణము వృతి, వెలుగు ననంబడు ) మెలఁగి=ఉండి, మదిలో నక్= మనసునందుకో. ఇది 118 వ పద్యములో ని ' ఎన్ని ' యనునసమాపక క్రియతో నన్వయించును. సందేహాలంకారము. సీ। ఈపద్మపాణిఁ గూర్పఁజాలిన పురుషోత్త మునిదే ను భోగగరిమ ఈయాక్య నెమ్మేన ! నెనసిన రాజ శే ఖరునిదె నూనె భాసురవిభూతి ఈహుసయానతో . నెసఁగుజాధినా యకునిదె నూ చిన శ్రీ సుకృతమహిమ ఈనవపద్మినితో 4 సనుభక్తి నొం దినయినునిదె నూనె ఘనతపంబు కనివినియెఱుంగ మిమ్ముజ్ఞ గముల నున్న సరగరుడసిద్ధసాధ్యకి న్నకనువాహి రాజకన్యకలంచు నీ రాజనదన కెన యగుమిటారి నిదియె మా 86 ఈపద్మపాణిజ్= ఈయింతిని, ( తామరపూవులం బోలిజ చేతులు గలదాని నని యర్థము, ) లక్ష్మీ నని యజ్ఞాంతరము. ( పద్మము హస్తమునందుఁ గల దాని యపు డ ర్ధము. ) పేరెనā=నిశాలమైందమునందు, కూర్పర్ = ఆలింగనము చేసికొనుట కు, ధరించుట కని యజ్ఞాంతరము. చాలిన పురుషోత్తముని దే= తగిన పురుష శ్రేష్ఠంనిదె, తగినవిష్ణునిదే యని యద్ధాంతము సుభోగ గరిమ = సుఖా)శయము. ఈమెం గౌఁగి లించినవాఁడీ పురుష శ్రేష్ఠుఁ డనియును, నీమె నరమున దాల్చినవాఁజే శ్రీమహావిష్ణు వనియును గ్రమముగ భావము. ఈయ్యాక్ = ఈపడుచురు, పార్వతి నని యద్ధాంత రము. నెమ్మేనన్ = శరీరమునందుజ్, ఎనస్పిరాజ శేఖరునిదె = పొందిన రాజశిరోభూ షణము దే ( రాజ శ్రేష్ఠుని పే) శివునిచే యు) బుద్ధా౦తరము. ( రాజ = చంద్రుఁడు,<noinclude><references/></noinclude> 20j6gs33536zfobrum7omiejjsyxmvx 104 233410 590182 2026-10-19T03:45:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 భా దాపరిణయము, శేఖర = శిరోభూషణ మెవనికో యతఁడు, రాజు శేఖరుఁడు = శివుఁడు. ) చూనె చూగా డుము - భాసురవిభూతి = ప్రకాశించు చున్న భాగ్యము . ఐశ్వర్య మని శివపరము. ఈ కాంతఁ గూడిన రాజు టే గొప్ప...' 590182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>188 భా దాపరిణయము, శేఖర = శిరోభూషణ మెవనికో యతఁడు, రాజు శేఖరుఁడు = శివుఁడు. ) చూనె చూగా డుము - భాసురవిభూతి = ప్రకాశించు చున్న భాగ్యము . ఐశ్వర్య మని శివపరము. ఈ కాంతఁ గూడిన రాజు టే గొప్ప భాగ్య మనియునుఁ బార్వతిని శరీరమునఁ దాల్చి పోశివుని దే యధికైశ్వర్య మనియును భావము. ఈహంసయనతోకా = ఈస్త్రీతోస్, ( హం సనడకలం బోలినపడకలు గలది ) సరస్వతి యని యజ్ఞాంతరము. ( హంసయే వాహ నముగాఁ గలది ) ఎసఁగుప్రజాధి నాయకుని చె = కూడియుండు రాజు దే, చూ చూడు ము. బ్రహ్మదే యని యర్థాంతరము, చిగ సుకృతమహిమ = శాశ్వత 'మైనపుణ్యాతిశ్వరు ము. స్థిర మైన సృష్టి మహిమ మని యజ్ఞాంతరము. ఈమెం గూడినరాజు మిగులఁ బు ణ్యాత్ముఁ డనియు సరస్వతిం గూడిని మ్మాటే సృష్టి సుహిరు మనియుము భావము. : = దేవతల ఈనవ పద్మినితోజ్ = ఈపద్మినీ జాతి జవ్వనితోహ, గొత్తి . యర్థాంతరము. అసుసక్తి క్= పేసుతోజ్, ఒందినయి మునిది... స్నే హిము చేసిన రాజు దే, సూర్యునిదే యని యర్థాంతరము. చూపి, ఘనతి పంబు = అధిక మైన తపస్సు, గో ప్ప తేజ మని యర్థాంతరము. ఈ పద్మిని ననురాగమునఁ గూడిన రాజు చేసినదియే గొప్ప తప స్సనియును, బద్మములు విక సింపఁజేయు సూర్యునిచే గొప్ప తేజ మనియును భావము, ఇమ్ముజ్జగముల౯ = ఈమూడు లోకములయందు, ఉన్న. "స్నే అందుకొ", ఉన్న. సర=మనుష్యులయొక్క. యు, గరుడు = ములముక్క ము, సిద్ధ సిద్ధులయొక్క యు, సాధ్య= సాధ్యులయొక్కయు, కన్నా కన్ని సరియోక్క యా యొక్కయు, అహి = నాగులయొక్క యు, రాజులకి వ్యతలంచుకో అన డుచులందుక్, ఈ రాజవదంకుల్ ఈ స్త్రీ కళా, ( వింద్రునిం బోలిజముఖము గలవాని కిడ్జ్ ) ఎనియగుమిటారిజ్ = సమాన యవనింతిని, కనిపించని, నినిజం అశించి, ఎ అంగము = తెలియము. ఇదియ ఈచిన్న గిడు మారు ఎకరమ్మును నాయుధం మన్మథు నాయుధమువలె యువజనులం వీడించు నీముఖ ముల్లోకముల నీదు లే. దీని భావము. ఇందుఁ బ్రకృతాప్రకృతి శ్లేషాలంకాలు, ప్రాచీనులు దీనిచే కట్టుకోములు ధ్వని యందురు. ఈక న్నెకున్న లక్ష్యాదులకును ఏమేం బెండ్లిచేసినవానికిని విద్య దులగును నౌపమ్యము గమ్యము. == మ॥ నెలతోడం దరమోముమోము; కళల నవ్వు కేశవ్వు; మీద చులచాంచల్యముచూపుచూపు నెఱి ; మించుతుబ్బలించుబ్బలిం పులమేర్టీఁగెపగానుగౌను ; సరసం పున్నోని భూమి;<noinclude><references/></noinclude> isv9afiqeryjauzsqxmkko8d6c3gc9o 104 233411 590183 2026-10-19T03:45:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 187 ర్తి లుమీనాంకునిచేతి హేతిగనయా ! యా! యొయ్యారీకి! = ఒయ్యారికిన్ = ఈయందక తేకుడా, ( ఇచటన్ సర్కము సంబంధార్థమున క చ్చెను గాన నందక త్తెయొక్క యని యర్థము. మఱియు నీవవ మ...' 590183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 187 ర్తి లుమీనాంకునిచేతి హేతిగనయా ! యా! యొయ్యారీకి! = ఒయ్యారికిన్ = ఈయందక తేకుడా, ( ఇచటన్ సర్కము సంబంధార్థమున క చ్చెను గాన నందక త్తెయొక్క యని యర్థము. మఱియు నీవవ మెల్లవాక్యములతో సంబంధించును. ) మోము = ముఖము, నెలకోడకాలచక్రమునితో, తదము = రాము మును, ఓమున్ =రక్షించును. ఈమె మొగము చందురుతం జోల పరి యర్థము. లేద వ్వులే =( ఈమె ) మందహాసములే, కథలన్ = వంగ కర్తలను / వెన్నెలు నియం ము, ) నవ్వున్ = - పరిహసించును. చూపు నెఱి = దృష్టి సౌందర్యము, మందంగారమ ము= మెఱముల యొక్క చాపల్యమును, చూప్రజౌ= కనుపబ మాసు. నూలు మెఱూళ్లు లవలె మిగులఁ జంచలము అని యాశయము. **== తోషముతో, ( బహువచన మనిషక్షితము. ) గుర్బల్జ్ = పర్వతం మించుకొ = 6 తిశయించును. కొను=నడుము, మేళీఁగెనగ = ప్రశస్త మైంతయొక్క భావమునిలో లినవిలాసము కలది, ఔజౌ; మోని= పెదవి, సరగుంపుజ్ మోని దామమోహన వైన మోని చెట్టుయొక్క చిగురు. సరసంపు + మోవి = పరమంత్రుభ్యోని; పారంక శ్రీ మమక బులకుం బుంపులకుం బరుష సరళంబులు పరంబు అగునప్పుడు సగానియు ఒపన్న సూత్రమునొద్ద స్థిరము పర మగునపు జోకాసంలో సీమలు తడిసుకు సని బా. సం. ఆరే= రోమావళియే, మీనాంకునిచేతి చేస్తునే లీఖడ్గముగళ్, వర్తి లుక్ = ఉండును. హేలిశబ్దమునని మును మంద ఒకూరి యాన్న యుఁ జెప్పవచ్చుఁ గాని ప్రకృతమును నుకు మేయమునను రాక్షన్ ఉష్ణ మరి యర్థము. అయారే! = ఎంతవింత ఇందు రూపకము, లంకారములు గలవు. ఊ!॥ మించులమించులున్ మఱియు శ్రీ మేలి లిరిండియ, బందు సార మ ఙ్ఞాంచిత సౌరభంబు నివియన్నియు కాళ్లయ క్కాంచనగర్భుఁ డాక్మముపై ర్మించెనె కాక యిట్లు నేజీ మించునే మూను బాలకు యే యెడూ. అక్కాంచనగర్భుఁదు = బ్రహ్మ, కాంచనను (బంగారము వాఁడు. సంచులఘించులు = మెఱుము: ఢాకథక్యములను, మరియున్ = ఇంకను మేల్మిపసిండియుజ్" = ప్రశస్త మైనబంగారముక్కు చంద్రసాముచందిని గాని చేక ను, అజ్ఞాంవిత సౌనభంబు, ఆజ్ఞ = పద్మము యొక్క, అంచిక=శ్రీజింపండి, సౌర<noinclude><references/></noinclude> f05e5h262rdkhns8lstgb2pb9lp53ig 104 233412 590184 2026-10-19T03:45:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '190 భద్రాపరిణయము. భంబు= పరిమళమును, ఇవి యన్ని యుక్త: = మీఁదటివస్తువుల నన్నిటిని, ఒక్కటి = ఏకకాలమున, మేళవించి = కూర్చి, ఆత్మమతికాశలము = తనబుద్ధినై పుణ్యమును, అంద ఱం=ఎల్లరు, మెచ్చన్ =...' 590184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>190 భద్రాపరిణయము. భంబు= పరిమళమును, ఇవి యన్ని యుక్త: = మీఁదటివస్తువుల నన్నిటిని, ఒక్కటి = ఏకకాలమున, మేళవించి = కూర్చి, ఆత్మమతికాశలము = తనబుద్ధినై పుణ్యమును, అంద ఱం=ఎల్లరు, మెచ్చన్ = స్తుతించునట్లు, దీనినిక్= ఈయింతిని, నిర్మించెనెజు చేసె నే, ( ఏ యేవార్థకము. ) కాక = ఇట్లు కానియెడను, ఈ మెయిచాయ=. = ఈశరీరకాంతి, ఏయెడī = ఎచ్చట నైనను, ఇట్లు = ఈప్ర కారము, నెఱిజ్= చక్కఁదనముతో, మిరి చునె=అతిశయించునా? అతిశయింప దనియర్థము. == బ్రహ్మ మంచిచాయ గలవస్తువులను పరిమళమును మేళవించి యీమెను ధనబు ద్ధిచాతుర్యమున జనులు మెచ్చునట్లు సృజియించి యుండును. కానియెడ నిట్టిచాయ యెట్లు సంభవించు నని తాత్పర్యము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. క॥ తారకలు ధృతపునర్భవ చారుతలై యాశ్రయించె శ్రీ సతీయడుగులఁ గా కారయఁ బుష్కరపదగతి = == => చే రహీ నెటు లొప్పు సదు) చిస్ఫూర్తి దగ౯॥ 89 తారకలు=నక్షత్రములు, ధృత చారుతులై, ధృత =ధరింపఁబడిన, పువ ర్భవ= గోళ్ల యొక్క, చాకుతలై = అందము కలవియై, ధరింపఁబడిన మఱియొక జన్మ సౌందర్యము కలవియై యని యర్థాంతరము. గోళ్ల రూపమున మరల జన్మించినవి యై యని భావము, సతియిడుగులతో = ఈ స్త్రీ యొక్క పాదములను, ఆశ్రయించెన్ వించెను. ( ని) పునర్భవః కదరుహః. అ. కాయక్ = ఆలోచింపఁ గాన్, కాక= అట్లుకాక, అని, పుష్క గపదవతి చేజ్ = తామరపూవులం బోలినియా మెపారప్రాప్తి చేతను, ఆకాశమును బొందుటచేత పని యర్థాంతరము. (ని) పుష్కరం కరిహస్తాగ్రే వాద్య భాండము ఖే జలే వ్యోమ్ని ఖడ్గ ఫలే పద్మే తీర్థావధిని శేషయోః. అ. సద్గు చిన్ఫూర్తి = ఉత్తమ మైనకాంతి, రిగిజ్ = ఒప్పఁగా, నక్షత్రకాంతి యొప్పఁగా నని యద్ధాంతరము, కహీక్ = చక్కఁదనముతోన్, ఎటులు = ఏప్రకారము, ఒప్పుకొ= ప్రకాశించును. నక్షత్రములు ఇఖరూపమున జన్మించి యీమెకదముల నాశ్రయించి యుండును. కానియెడ నీ మెగోరులు పుష్కర పదము నంది సద్రుచితో నెట్లు ప్రకా శించు సిని తాత్పర్యము. గోరులు పుష్కరపదము నెుంది సుచితోఁ బ్రకాశించు ననుటచే ( శ్లేషచేఁ బ్రాప్త మగు రెండర్థములకు నభేదనిశ్చయమున ) నక్షత్రములు నిట్టి వెకావున నీరూపమున జన్మించి యీమె పాదముల నాశ్రయించె నని చెప్పుటచే నేను<noinclude><references/></noinclude> bed05purefch0c5yfh2k36d5dnk27xn 104 233413 590185 2026-10-19T03:45:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మూలక మైనయతీశయోక్తిచే నను ప్రాణిత మైనయు త్ప్రేక్షాలంకారము . క॥ తదుపరిపదనిర్జిత మై యొది గెం దగువారిఁ జేరి యును గమఠము నా నీది సత్యము గాకుండిన 191 నది ముడుచుట య...' 590185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. మూలక మైనయతీశయోక్తిచే నను ప్రాణిత మైనయు త్ప్రేక్షాలంకారము . క॥ తదుపరిపదనిర్జిత మై యొది గెం దగువారిఁ జేరి యును గమఠము నా నీది సత్యము గాకుండిన 191 నది ముడుచుట యేల భీతి నఖిలాంగముల ౯ || 90 కమఠము = తాఁబేలు, తదుపరి పదనిర్జితమై, తత్ =ఆమెయొక్క, ఉపరిపద = మీఁగాలిచే, నిర్జితమై = ఓడింపఁబడినదియై, తగువారి = రక్షింహశక్తి గలవారి నని యర్థము. (తనివాసమునకుఁ ) దగినయుదకము నని భావము. చేరియున్ = శరణు పొందియును నని యర్థము. ప్రవేశించియు సనిభావము. ఒదిగెన్తోలఁగెను. పారి పోయె నని యర్థము. నాక్ అనుట, ఇది, సత్యము=నిజము, కాకుండినజ్= కాని యెడను, అది = తాఁబేలు, భీతిన్ = భయముచేతన్, అఖిలాంగముల = అన్ని యవ యవములను, ముడుచుట=సంకోచపఱుచుట, ఏల= ఏమికారణమునక్, ( అగుక్ } ఇందు స్వభావమునఁ గల్గుతా మేటియవయవముల ముడుచుకొనుట యా మెమీఁ గాలి కోడుటచేఁ గల్గినభయమున నయ్యేవని చెప్పుటచే నుత్ప్రేక్షాలంకారము. - క॥ కలమోదరములు ఘనసే తులసక్షేత్రమునఁ దపముఁ దొలిఁ జేసియ యీ చెలి జంఘల కెస వూనెను ఫలసిద్ధి కోసంగ కున్నె శ్రీ వరశాలులకు౯॥ 91 కలమోదరములు = వరిపొట్టలు, ఘన... మునక్, ఘవ = గొప్పవి యగు, సే తు=గట్లచేత, లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, క్షేత్రముల పొలములను, శ్రీ రా ములు లంకకుం బోవునపుడు సముద్రమునఁ గట్టినగట్టుచేఁ బ్రకాశించు సిద్ధస్థానమున ( రామేశ్వరమునందు ) ( ని ) క్షేత్రం శరీరె కేదారే సిద్ధస్థాన కలత్రయాః. అ. తొ లిజ్=పూర్వమందు, తపము = శరీరాయాస సాధ్యము లగువ్రతములను, చేసియ = కా వించియే, ఈచెలిజంఘలకు ఈ మెపిక్కలకు, ఎ-= సాదృశ్యమును, పూసె= ధరించెను. వరణాలులకు= - దైవానుగ్రహమునఁ గోరికల నొంది ప్రకాశించువారికి, ప్రశస్త మైనవరిపొట్టల కని భావము. ఫలసిద్ధి= లాభప్రాప్తి, ( పంట ) పొసంగ కు న్నె = సంఘటింప కుండునా ? సంఘటించు ఇని భావము. ఇందుఁ బూర్వవాక్యము =3<noinclude><references/></noinclude> 84lv23u9pvrpcaq9oczh6b0ldg1n4y7 104 233414 590186 2026-10-19T03:45:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 భద్రాపరిణయము. న స్వభావముచేత నే వరిపొట్టలకు జంఘలతో సాదృశ్యము గలుగు మండఁగా మున్ను తపము చేయుటచేతఁ గల్గెనని యుత్ప్రేక్షించి దాని సుత గవాక్యమున శ్లేష చే సమ ర్థించుటచే నుత్ప...' 590186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>192 భద్రాపరిణయము. న స్వభావముచేత నే వరిపొట్టలకు జంఘలతో సాదృశ్యము గలుగు మండఁగా మున్ను తపము చేయుటచేతఁ గల్గెనని యుత్ప్రేక్షించి దాని సుత గవాక్యమున శ్లేష చే సమ ర్థించుటచే నుత్ప్రేక్షయు నద్ధాంత వ్యాసమును వలంకారములు. గీ॥ నడల కెవ రాక మడగ జేం గముల లలనాంగ సాయుజ్య సలుపఁ గటి నుత్తమాంగము దంబు వనన కాంక్షఁ దపము • గల సిఁ గరము గల సె నూరుల నడకలు Xల సె నడం! 92 మదగజేంద్రంబు = మదపు టేనుఁగు, నడలు - ఈ మెదడుకులకు, ఎవరాక సాదృశ్యమును బొందలేక, వనఃగములతో -- అడవులయందుం బర్వతములందును, అల నాంగ సాయుజ్య కాంక్షన్ = ఈ స్త్రీయొక్క యవయవములతో సైక్యముఁ బొందుకో ర్కెచేజ్, తపము = తపస్సును, చలుపజ్ చేయఁగ్రాస్, ఉత్తమాంగము =1 = (ఏను ఁగు) శిరము, కటిక్=జఘనమునందున్, కలసెస్' - ఏకీభవించెను. కరము - తొండము, ఊ రుల౯=తొడలందు౯, కలసెజ్, నడకలం జగమనములు, నడల = ( ఈమె ) నడక లయందు, కలసెజ్ . ఏనుఁగుళిరముంబోలె విశాలము నున్నతము పరజననము తుండమును బోలునూ రులును గజగమనముం బోలుగమనము నీ మెరుం గలదని భావము, ఉ॥ ఆకమలాసనుండు దను శ్రీ జాపహృతం బగు నేము వెండియుక్ శ్రీకమనీయ మైనధర శ్రీ ణీవలయం బని తన్ని జాంశమీ స్త్రీకటిచక్ర సీమగ సృజించి మఱుంగున దాఁచెం గాక ర త్నాకరమేఖలాంక విపు శ్రీ లాకృతి యై యది యేల పొల్పగు!! ఆకమలాసనుండు = = ప్రసిద్ధుఁ డగు బ్రహ్మ, శ్రీ కమనీయము = సంపద చేత మ సూ హర మైనది, ఐన, ధరణీవలయంబు = భూమండలము, వెండియున్ = మఱలజ్", జాపహృతంబు = రక్కసునిచే దొంగిలింపఁబడినది, అగు నేము, అని జతలంచి, తన్ని జాంశము = అభూమండల సంబంధ మైనసత్య మైన భాగమును ( సాగ మైన భాగము నని యర్థము.) ఈస్త్రీక టిచక్ర సీమ = చక్రాకార మైనయీ మెబుతున్న ప్రదేశము, కజ్జ అగునట్లు, సృజించి = సృష్టి చేసి, మఱుంగున = ( వస్త్రము ) చాటునందుజ్, దాఁ చెజౌ= దాఁపఱికము చేసెను. కాక = అట్లు కానియెడను, అది ఆజఘనము, రత్నా<noinclude><references/></noinclude> 4gd4y8qdsa1t61ik8h40vf3acrj9fhg 104 233415 590187 2026-10-19T03:46:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 193 కర...... యై, రత్న - మణులకు, ఆకర= ఉనికిప పైన, మేఖలా =పిద్దాం మనె డు, అంక = భూషణము గలదియును, విపులాకృతి యై, విశాల మైనయాకారము " లదియు నై ( రత్నాకర = సముద్రుఁ డనెడు, మేఖలాం...' 590187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 193 కర...... యై, రత్న - మణులకు, ఆకర= ఉనికిప పైన, మేఖలా =పిద్దాం మనె డు, అంక = భూషణము గలదియును, విపులాకృతి యై, విశాల మైనయాకారము " లదియు నై ( రత్నాకర = సముద్రుఁ డనెడు, మేఖలాంక = ఒడ్డాణపుగుఱుకు గంది యహీను, విపులాకృతి=భూమి యాకారము గలదియు నై యస్ యద్ధాంతకము. ఇట నీ రెండర్థములకు న భేదనిశ్చయము చేయవలెను. ) ఏల = ఎందుకకు, పొల్పగుజ్ ఒప్పుగు = బ్రహ్మ భూమిని మఱల రక్కసుఁ డెత్తి కొనిపోవు నని తలంచి వానిసారమం దీసి యీ మెకటిప్రదేశముం జేసి వస్త్రముచాటున దాఁచెను. లేనియెడ భూఢవక్తి మ గురత్నా కరమేఖల ( సముద్ర మనునొడ్డాణము ) గల్గుటయు విప్రులాకృతియుఁ త యం దేల కాన్పించు ననిభావము. ఈమెకటి భూమియుం జోలె విశాలమై నత్నాక రమేఖల ( మణులయొద్ధాణము ) గల్గి యొప్పు చుండె దాని ఫలితము మున్ను హిర ణ్యాక్షుఁడు భూమి నెత్తి కొని పోవు చుండఁగా విష్ణు వాతని వరాహావతా: మెత్తి సంహరించె నని పౌరాణికులు చెప్పుదురు. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. క॥ వళి యడ్డు రేఖ రోమా వళి నిడు రేఖయుఁ గ హంస పాది లిజంచెక్ నలు వచట లేని నడుముస కలజను లెం దున్న దొక్కొ యని శంకనడర్: 94 నలువ = బ్రహ్మ ( నాలుగు ముఖములు గలవాఁడు) వళి=కడుపుమీఁద నుం డుముడుత, అడ్డు రేఖ = అడ్డుగీతయు, రోమావళి=నూ గారు, నిడు రేఖయు = నిడుగీత యు, కన్=అగునట్లు, అచటన్ = ఆస్థలముకందు, లేనినడుములకున్, అలజరులు= లోకమందలిజనులు, ఎం దున్న కొక్కొ= ఎక్కడ నున్నదో యని, శంకవడక్= సందేహపడునట్లు, హంసపాది – హంసపాదమును, లిఖించెన్ = వ్రాసెను. ఆమెనూ గారును గడుపుమీఁది ముడుతయును గలసి బ్రహ్మ యీమెకు సృజం చునపుఁడు నడు మిచట లే దని తెలుపుటకై వేసిన హంసపాదివలె నుండె పని యద్ద ము. ఆమె మిగుల సన్న పునడుము గల దాని భావము. వాయునపుడు గొన్నియక్క రములఁ బ్రమాదమున విడిచె నేని వానిని మఱియొకచో వ్రాయుచు నక్కనఁ దప్పు న్న దని తెలియుటకై వ్రాయుగీఁతలను హంసపాడి యందురు. తెఱమన హంసపొర మనియే ప్రయోగములం గానుపించు. 25<noinclude><references/></noinclude> 3nea2w2p6dpnsv6d6u0o5a6nq40whm9 104 233416 590188 2026-10-19T03:46:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 భ దాపరిణయము చః తృణ మగువి ల్లిదేటి కని . యిక్కళ రాసము డించి నేణికా గుణయుత మైనయీకుసుమ + కోమలికోమలగాతపల్లి సం గిణిగ నొనర్చి కౌ న్మరుఁడు A బట్ట దంగునిక ర్షణభవ రేఖ లొ ప్పె నన శ్ర...' 590188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>194 భ దాపరిణయము చః తృణ మగువి ల్లిదేటి కని . యిక్కళ రాసము డించి నేణికా గుణయుత మైనయీకుసుమ + కోమలికోమలగాతపల్లి సం గిణిగ నొనర్చి కౌ న్మరుఁడు A బట్ట దంగునిక ర్షణభవ రేఖ లొ ప్పె నన శ్రీ రాజీలు బిత్తర మైన ముత్తఱుల్ 95 మరుఁడు=మన్మథుఁడు, ( ఇది స్మరశబ్దభవము. ) ఇది = ఇందాఁకను నేను ధ రించునది, తృణము=గడ్డిజాతిలోనిది, అగువిల్లు= అగుధనువు, ఏటికిన్ : 'ఎందునుకొ అని = తలఁచి, ఉపయోగకారి కా దనుకొని యని యర్థము. ఇకుశ రాసము = చెఱకు వింటిని, డించి=వదలి, వేణికాగుణయుతము, వేణికా= జడయను, గుణ వారితో, యుతము=కూడినది, ఐన, ఈకుసుమకోమలి కోమల గాత్ర వల్లి, ఈకుసుమకోమలి = పు వృసుకుమార యగునీచిన్న దానియొక్క, కోమల = మృదు పైన, గాత్ర వల్లి = శరీన మ నుతీవను, సింగిణి=ధనువు, కాన్= అగునట్లు, ఒనర్చి = చేసి, కొను = ఈ మెనడు మను వింటినడుమును, 'కేలక్=హస్తముతోన్, పట్టక్ = ధరింపఁగాజ్, తదంగుళీలు తళ్ _ఆమరునియొక్క, అంగుళీ = వేళ్ల యొక్క, నికర్ష = ఒరపిడివలంజ్, భవ= పు ట్టిన, రేఖలు=గీతలు, ఒప్పె ననక్= స్ఫురించెనో యనునట్లు, బిత్తర మైనముత్త అుల్ =సుందర మైనమూఁడువళులు, (కడుపుమీఁదిముడుతలు) రాజిలున్ = ప్రకా శించును. మన్మథుఁ డిదివఱకుఁ దాను ధరించువిల్లు గడ్డిజాతిలోనిది కావున నిస్సార మని తలఁచి దాని విడిచి యీమెశరీరము నే ధనువు గాఁ జేసికొని చేతఁబట్టుటచే జళ్లవల నఁ గలిగినగీఁతలువలె నామెవళులు ప్రకాశించు చున్న వని యద్ధము. ఉత్ప్రేక్షాలం కారము. ఇది వేణి కాగుణయుత యనునది మొద లయినచోట్ల నున్న రూపకముచే ను స్థాపితము - క॥ ఘన జఘనపులినమున నెల కొనుమణికాంచి యనుపొన్న కొమ్మసుమము మా నినినాభి యారు తద్వా సనకై యరుదెంచునళుల చాలా కున్నే. 96 మానిని నాభి = ఈయింతి నాభి, ఘన జఘనపులినమునజ్, ఘన = పెద్దది యగు, జఘన=కటిపురోభాగ మనెడు, పులినమునన్ = తిన్నె యందు, నెలకొను......<noinclude><references/></noinclude> jzih4gg177iexihakpqsjshjsbqat4r 104 233417 590189 2026-10-19T03:46:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. తో 195 సుమము, నెలకొను=ఉండేడి, మణికాంచి=మణుల ( తో (గూడిన ) యడ్డాణము, అనుపొన్న కొమ్మసుమము= అనెడుపొన్న కొమ్మయొక్క పుష్పము, అగుక్, ఆరు= రోమాళి, తద్వాసన కై=ఆపువ్వువందల...' 590189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. తో 195 సుమము, నెలకొను=ఉండేడి, మణికాంచి=మణుల ( తో (గూడిన ) యడ్డాణము, అనుపొన్న కొమ్మసుమము= అనెడుపొన్న కొమ్మయొక్క పుష్పము, అగుక్, ఆరు= రోమాళి, తద్వాసన కై=ఆపువ్వువందలి పరిమళము కొఱకు, అరుదెంచునులచాలు=వ చ్చెడుతుమ్మెదలవరుస, కాకున్నే = కా కుండునా? ఆగు శని యగ | యర్థము. ఈమెనాభి పున్నా గపుష్పమువలెను నూగారు తుమ్మెదలచాలువలె నుండె నని భావము. రూపకానుప్రాణితమగు నుత్ప్రేక్షాలంకారము. సీ॥ నాభీనదమునుండి 4 నడు మనుమింటిపైఁ గన గూడి యెగయుచ క్రంబు లొక్కొ నవవయోలక్ష్మి యీ యువిడపొం దూని కా నుక యిడ్డకనకకం, దుకము లొక్కొ వరతనూశృంగార వనములో విహరించు మనసిజకుంభికుంభంబు లొక్కొ న్ఫురదురోలావణ్య , సరసిలో జనియించి మొనచూవుపొందమ్మి , మొగడ లొక్కొ ప్రకటరోమావళీలతా 4 గ్రముమగుచ్ఛ ములొ యనఁగఁ స్ట్రోక్కిరిసి సిబ్బె ములను మెఱసి యెలసి ప్రక్కల నెరసి యం + శొంటిఁ దజేసి యొరసి సరసీజదృగురోజ శ్రీ యుగళ మమరు॥ 97 సీజ......యుగళంబు, సరసీజదృక్ = ఈస్త్రీ యొక్క, ( పద్మములం బో లినకన్ను లు గలది. ) ఉరోజయుగళము= కుచములజంట, నాభీ నదమునుండి = బొ డ్డ నునదినుండి, నడు మనుమింటిపైన్ = నడుమను నాకాశముమీఁదను, కవగూడి = డు గట్టి, ఎగయుచక్రంబు లొక్కొ = ఎగయుజక్కవలో, నవవయోలక్ష్మీ= కొత్త ది యై; జవ్వనమువలని శోభ యనెడులచ్చి, ఈయువిద పొందు = ఈయువతీయోక్క సే హమును, ఊని=అంగీకరించి, కనుక యిడ్డకనకకందుకము లొక్కొ=కొన్క యి చ్చినబంగారుబంతులో, గొప్పవారిమైత్రిఁ గోరి మొదట వారిదర్శనమునకుం బోవున పుడు తీసికొనిపోయి యిచ్చెడు వస్తువు కానుక యుంబడు. వరతనూశృంగారవనము<noinclude><references/></noinclude> h4m9zgc29nvqnmunvawmflsv51531w2 104 233418 590190 2026-10-19T03:46:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 భద్రాపరిణయము, లోక్= ఈయింతి యనుపూఁదోఁటలో, విహరించు విహరించు మనసిజ = మన్మథుఁ డనెడు కుంఏను ముక్క, మంభంబు లొక్కాలక నందలిమాంసపిండము లగునేమో, స్ఫుగ సరసీలోజ్, స్ఫురత్ 50979 చున్న, ఉర...' 590190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>196 భద్రాపరిణయము, లోక్= ఈయింతి యనుపూఁదోఁటలో, విహరించు విహరించు మనసిజ = మన్మథుఁ డనెడు కుంఏను ముక్క, మంభంబు లొక్కాలక నందలిమాంసపిండము లగునేమో, స్ఫుగ సరసీలోజ్, స్ఫురత్ 50979 చున్న, ఉరః=వక్షస్ధ్సలమ్ నెడు, లావణ్యవతి సిలోన్ = లావణ్య పుంగోలు లో ly త్యములందలిచాయం బోలినతళతళలాడు దేహకాంతి లావణ్యము.) జనించాంచి = మొనచూపు......లు, మొనచూపు = అగ్రములను గనుపుచు, పొందమ్మి వ లు=బంగారు తామర మొగ్గలు, ఒక రు జిమో, ప్రకట..... తా, స్ఫుట మైన, రోమావళీ = నూగా నెదు, అశా లయొక్క అ న్న, సుమగుచ్ఛములొ = పూలగుత్తులో, అరఁగ అనునట్లు, క్రిక్కి రిని ఎ లేకుండఁ గలిసికొని, పిబ్బెముల = ఒక విధ మైన మచ్చలతోని మెఱలని ప్రకాష్ ఒలసి = వ్యాపించి, ప్రక్కలతో సమానస్థలములను, నసి క్రమ్ముకుని, టీ౯= ఒకటి మఱియొక దానిని, లేని... సమీపించి, సిరిని జూరాచుకొన్ని అమరు ఒప్పును. రూపకానుప్రాణిత మైనయు స్ప్రేక్షాలంకారము. మ॥ తతముక్తా మణిహారనిష్టు 22 * ధారస సస్వర్ణన ర్వతభాగంబులఁ బుట్టి కాంచనరుచికి వ్యాపించి పెన్సగతా లత లీచంచల నేత్ర బాహుసము PTO "నేని బాలాంగు గతచంచన్న ఖపుంజ పుంజవురు మొగ్గల్ పుట్ట నం దేనిక ॥ Sch చంచల నేత్రబాహుబిసముల్ = ఈస్త్రీయొక్క తామరతూండ్లం బోలిజి గా వులు, తత...... భాగంబులన్, తత - అధిక మై, మకామణిహారముత్యాల ల నెడు, నిర్హేరపయోధార= కొండవాఁగులనీటిధారలు గల, స్తనస్వర్ణ పర్వ భౌ లక్ = స్తనము ల నెడుబంగారు కొండల ప్రదేశములందుస్, పుట్టి= జన్మించి, చిజ్ = బం గారు కాంతి శోజ్, వ్యాపించి, ( కారణగుణములు కార్యమును సంక్రా చు నను న్యాయమును బంగారుగొండల ముందుఁ బుట్టిజివి కావున బంగారు కాంతి వ్యాపించి యని భావము. ) పెన్యోగుల దీర్ఘములు, కౌలతాలు = అనుతీ కావేని= కానియెడ, అందు= ఆబాహువులు బాలాం = బాలాంగుళీ = లేఁత వ్రేళ్ల యొక్కయు, జేనానియం కున్నవియు, చిత్ కాశీంచుచున్న; శఖ=గోళ్లయొక్క యు, పుంజపండవు మొగల్ ము కాదు<noinclude><references/></noinclude> o0bsa4gytjkukngm4ghipn80t7dd1do 104 233419 590191 2026-10-19T03:46:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 1 నెడు చిగుళ్లును మొగ్గలును, పుట్ట = పుట్టుట, ఏటికిన్ = ఎందువకు ( ఆన ఈమెబాహులు, ముత్యాలదండ లనునీటిధానలు గలకుచము లనుస్వర్ణ పర్వతములం ట్టిన బంగారు తీవలే కానియ...' 590191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 1 నెడు చిగుళ్లును మొగ్గలును, పుట్ట = పుట్టుట, ఏటికిన్ = ఎందువకు ( ఆన ఈమెబాహులు, ముత్యాలదండ లనునీటిధానలు గలకుచము లనుస్వర్ణ పర్వతములం ట్టిన బంగారు తీవలే కానియెడ వానియందు వే ళ్లను చివుళ్లును, గోళ్లను మొగ్గలు పుట్టు నని యర్థము. ఈమె స్తనములు పర్వతములువ లెను, బాహువులు తీవలువ లె నేళ్లు చివుళ్లువలెను, గోళ్లు మొగ్గలువలె నుండె నని భావము. ఇందు రాహువుల బంగారుతీవ లని యుత్ప్రేక్షించినాఁడు గావ నుత్ప్రేక్షాలంకారము. ఆది స్తనమ యందుఁ బర్వత త్వారోపరూప మైనరూపకముచే నుత్థాపితము. ఈరెంటికి కంగా భావమున సాంకర్యము. చ| కనకపుఁగట్టులు న్మొడలు గా బిరుదుల్ ఘటియించి చందనం బు నలఁది దోర్యుగార్ద్రతల భూషిత పీఠిక నించునయ్యనం గునివిజయాంక శంఖమగుఁ గోమలికంఠము గాక యున్న న ద్వినుతకళల్ సువృత్త తయు . దీపితమంగళ రేఖ లుండు నేక కోమలిక C¿ము= ఈ మొకంకము, కనకపుఁగట్టులు = బంగారుకట్లు, మొద గాజ్=ముం దగునట్లు, ఓరుదుల్ = జయచిహ్న ములను, ఘటియించి =కూర్చి, చ =శ్రీగంధమును, అలఁది= పూసే, దోర్యున... ప్రీరిక౯= చేతులమీది; గమనెడు నలంకరింపఁబడిన పీఁటయందుకో, నించు.... శంఖము, నించు=నీల్పెన్ష అయ్యఇంగుని= ప్రసిద్ధుఁ డగ:మన్మధునియొక్క, విజయాంక = జయచిహ్న ములుగ శంఖము, ఆగ:జ్, కాకయున్నన్ = అట్లుకానియెడల, సద్వినుతకళల్ = శ్రేష్ఠ మై: గనుక నే స్తోత్రము చేయఁబడి కాంతులును, సువృత్తతయుజ్ = మిగుల గుండ్రనయు; దీపితమంగళ రేఖలు=ప్రకాశింపఁబడిన శుభ మైన రేఖలును, ఉండునే = ఉండునా ( ఉండ వసుట. ) శంఖమందు శుభ రేఖలు మొదలగునవి గలుగుటయు దానికిం బంగరుకట్లు పై గంధముం బూసి పీఠమం దుంచి పూజించుటయు లోకవిదితము. శుభ రేఖలు గుct న మొదలగు ధర్మములు కంఠమండునూ నుండును. ఈధర్మసామ్యముచేఁ గంతమందు న్మధశంఖత్వము సంభావించుటచే నుత్ప్రేక్షాలంకారము. గీః అలరసాల ఫలంబు న గాగ వాసి యై తపస్థితి మీఱి యీ యతివచుబుక<noinclude><references/></noinclude> jvpeg0km10jl2fmmq4kxczjtajzvd7l 104 233420 590192 2026-10-19T03:46:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 ఫలంబు భద్రాపరిణయము, మగుటఁ బ్రియకర యోగ్యవృత్తిఁ గయి కొనియో డెందమున నెంచి చూడ మా కంద మగుచు॥ 100- డెందమునజ్ = మనసునందుక్, ఎంచి చూడ = ఆలోచింపఁగా, అలరసాల ప్రసిద్ధ మగుతియ్యమామిడిప...' 590192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>198 ఫలంబు భద్రాపరిణయము, మగుటఁ బ్రియకర యోగ్యవృత్తిఁ గయి కొనియో డెందమున నెంచి చూడ మా కంద మగుచు॥ 100- డెందమునజ్ = మనసునందుక్, ఎంచి చూడ = ఆలోచింపఁగా, అలరసాల ప్రసిద్ధ మగుతియ్యమామిడిపండు, నగాగ్ర వాసియై = చెట్టుకొను నున్నది యై, ( పర్వతాస్త్రమున నుండి యని యర్థాంతరము. ) ( ని ) అగో నగశ్చ భుజగే నా భౌ భూరుహి భూధరే. నా. నాం తపస్థితిన్ = గ్రీష్మ కాలమున నునికి చే ( చాంద్రా యణాది వ్రతములయం దునికిచేజ్, వతములు చేయుటచే నని యర్థాంతరము.) మీ ఱి= అతిశయించి, ఈయతివచుబుకము = ఈమెగడ్డము, అగుట = అయిజన్మించుట చేతను, మాకందము = మాకంద మను పేరు కలది, ( ఈ స్త్రీరూపమున నున్న లక్ష్మీకి నందము గలిగించునది యని రెండవయర్థము. ఈయర్థమున మామన్ + అందము అని పదచ్ఛేదము. అంద మనుశబ్దమునకు లక్ష్మణచే నందము గలిగించునది యని యగ్ధము గ్రహింపవ లెను. ) అగుచున్, ప్రియకరయోగ్యవృత్తి = = ఇష్టము గావించుమంచి వ్యా పొరమును, ( ప్రియునిహస్తములకుం దగిన వ్యాపారము నని యర్థాంతరము. ప్రియుఁడు చేతఁ బూని బ్రతీమాలఁదగిన వ్యాపారము నని భావము. ) కయికొనియెజ్ = వహించె ను, శ్లేషాలంకారము . గీ॥ వదనముకురంపుజరణిలో మదనుఁ డునుపఁ బల్లవము వైూలె వెలికిఁ గన్పట్టు విశద రదనకురువిందమాలిక + దనర్చు నాయకం బనఁ గెమ్మోవి నారి కొనరు॥ 101 మదనుఁడు =మన్మధుఁడు, వదనముకురం పుబగణీలోజ్ = ముఖ మనెడునద్దపు బరణియందుజ్, ఉనుప = నిలఁ గోక్, వెలికి= వెలుపలికిన్, పల్లవమువో లెజ్"= చిగురాళువలె, కన్నట్టు..... తుదక్, కన్పట్టు= కాన్పించెడు, విశద= స్వచ్ఛమైన, · రదన = దంతము లనెడు, కురువింద = కెంపులయొక్క, మాలిక = దండయొక్క, తు ద౯=చివరయందన్, తనచ్చు నాయకం బనక్ = నజ్= ప్రకాశింమనాయక మణివలె, హాగ మునకు మధ్య నున్న పెద్దమణిని నాయక మందురు. కెమ్మోని = ఎఱ్ఱనియధరము, - రికి = = ఈస్త్రీకి, ఒనరు = ఒప్పును. రూపకముతోఁ గూడినయు త్ప్రేక్షాలం కారము నా<noinclude><references/></noinclude> i5db6j0d500wjg15deix5hyctlbh6lz 104 233421 590193 2026-10-19T03:47:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 199 చ|| రమణిమృదూక్తి మాధురికి ద్రాక్ష ఫలం బిల నోడి నుక్కె. వే.. గమపులు సెక్కెఁ దేనె పులఖండము ఖండము లయ్యె నిషకార డము తుదఁ జప్ప నయ్యె నుమనఃప్రియ మై సుతి గాంచుచుఁ...' 590193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 199 చ|| రమణిమృదూక్తి మాధురికి ద్రాక్ష ఫలం బిల నోడి నుక్కె. వే.. గమపులు సెక్కెఁ దేనె పులఖండము ఖండము లయ్యె నిషకార డము తుదఁ జప్ప నయ్యె నుమనఃప్రియ మై సుతి గాంచుచుఁట చే నమృతరసంబు గొంతి సరియై తగు నేమొ మదిం దలంపఁగ౯॥ ఇలన్ = భూమియందున్, ద్రాక్ష ఫలంబు, రమణినృదూక్తి మాధురికి = ఈజ వ్వనియొక్కమృదు వైనమాటలరుచికి, ఓడి = అపజయము నొండి, స్క్రుక్కెస్ = ఎండీ పోయెను. మృదూక్తి మాధురికి నోడి యనునది యెల్ల వాక్యములతో సంబంధించును. తేనె, వేగమ = త్వరగ నే, పులుసెక్కెన్ = మాధుర్యమును విడిచి పుల్లని రుచిక లది య. య్యెను. ఈమె వాజ్మాధుర్యమునుబట్టి చూడఁ దేనె మధుర మైనదియైనను బుల్లనిదివ లె నుండె నని భావము. పులఖండము = గడ్డ చక్కెర, ఖండము లయ్యెన్ = ముక్కల య్యెను. ఇష్టుకాండము = చెఱకుఁగఱ్ఱ, తుదన్ = చివరను, చప్పఇయ్యెన్ = నిస్సార మయ్యెను. సుమనఃప్రియమై= దేవతలకు నిష్టమై, (విద్వాంసులగు వారల కిష్టమైయని యర్థాంతరము. ) నుతిగాంచు చుంటచేన్ = స్తోత్రము నందు చుఁడుటచేన్, అమృత రసంబు = సుధ, (ఇది దేవతలును రాక్ష సులును శ్రీరసముద్రమును మథింపఁగా నుత్ప న్న మైనపదార్థము.) మదిన్ = మనసునందున్, తలపఁగా ఆలోచింపఁగాన్, కొంత సరియై=కొంచెము సమాన మై, తగు నేమొ=ఒప్పు సేమో (యని తో (చును.) ద్రాక్ష మొదలగువానియందు స్వభావమున నే కల్గెడు స్రుక్కుట మొద లైన వానికి నీ మెమాటల కోడుట హేతువు గాఁ జెప్పుటచే ను త్ప్రేక్షాలంకారము . చ. చలమున మోము దా భువన, జాతము గెల్చి ప్రసిద్ధిఁ గాంచుచా యలఁ బ్రతివచ్చె వీఁడు దన్మకంచు శశిం గని కిన్క రెండువ క్కలుగ నొసర్ప భీతిఁ గొని, క్రమ్మఱ నమ్ముఖపార్శ్వయుగ్మముం దొలఁగక కొల్చుచున్న నెల తున్కలనం దగుఁ జెక్కు లింతికి. = మోము = ఈయింతీముఖము, చలమునన్ = పట్టుదలచేత, భువన జాతము = తా మరపువ్వును, ( లోక సముదాయము ననియుం దోఁచును. ) ( నీటఁబుట్టినది ) ( ని ) జీవనం భువనం వనం. అ. గెల్చి = జయించి, ప్రసిద్ధి గాంచుచాయి. లక్, ప్రసిద్ధి= ప్ర ఖ్యాతిని, కాంచుచాయలన్ = పొందెడు కాంతులచెలను, వీఁడు = ( చంద్రుఁడు) తన కుజ్= ( ముఖమునన్ ) ప్రతివచ్చెక్ = సాటి యయ్యెను, అంచుజ్, శశిన్ చం ద్రుని, కని=చూచి, కిస్కన్ = కోపముచేతను, రెండు ప్రక్కలు = రెండుముక్క<noinclude><references/></noinclude> 9miotze2x0ni8zmmw653eoe5hev2uzk 104 233422 590194 2026-10-19T03:47:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 భద్రాపరిణయము. లుగాన్, ఒనర్ప= చేయఁడా, భీతిఁగొని = భయపడి, క్రమ్మఱన్ = మఱలన్, ఆ మ్ముఖపార్శ్వయుగ్మము ఆమోము యొక్క రెండు ప్రక్కలను, తొలఁగక - విడువక, కొల్పుచున్న నెలతున్కలు = సేవించు...' 590194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>200 భద్రాపరిణయము. లుగాన్, ఒనర్ప= చేయఁడా, భీతిఁగొని = భయపడి, క్రమ్మఱన్ = మఱలన్, ఆ మ్ముఖపార్శ్వయుగ్మము ఆమోము యొక్క రెండు ప్రక్కలను, తొలఁగక - విడువక, కొల్పుచున్న నెలతున్కలు = సేవించు చున్న చంద్రఖండములు, ఆనర్ =అనునట్లు,. ఇంతికీā=ఈమెకు, చెక్కులు= చెక్కిళ్లు, తగు = ప్రకాశించును. ఈయింతీ మోము తామరపూవులను గెల్చి యుండఁగాఁ జంద్రుఁడు నట్లే చేసి ప్రసిద్ధ మైన కాంతులచేఁ దవకు సదృశుఁ డయ్యె నని కోపించి యాచంద్రునిని ముక్క లు చేయఁగా, మఱలఁ దమ కేమి యాపద సంభవించునోయని భయపడి ముఖపోర్శ్వ ములను సేవించు నాముక్కలో యసువ టీమెచెక్కులు ప్రకాశించు చుండెనని యద్ధ ము. ఈమెమోఘు చందురుం జెక్కులు చంద్రశకలములం జోలు నని భావము. ఉ త్ప్రేక్షాలంకారము. క. నలిన మనుశంక నళు లీ లలనావదనంబు గ్రమ్మి లావణ్యర సా వళి గ్రోల కుండుటకు నై 104 నలువట గంధఫలి నిలిపే నానాస దగు· అశులు=తు మ్మెదలు, ఎలిన మనుశంక = తామరపూ వను భ్రాంతిచేత, ఈల ల సావదనంబు = ఈయింతి యొక్క ముఖమును, కమ్మి= వ్యాపించి, లావణ్యర సావళీ - లావణ్యరససము దాయమును, రసప్రవాహము పని యర్థము. క్రోల కుండుటకు నై= శ్రావ కుండుటకొఱస, నలువ = బ్రహ్మ, ఆటక్ = ఆముఖమునందున్, గంధఫలి= సంపెంగపూవును, నిల్పెనా = నిల్పెనో యనునట్లు, నాస - ఈ మెముక్కు, త గున్ = ప్రకాశించును. ఈమెమోము పద్మముం బోలుటచే దుమ్మెదలు భ్రాంతిపడి యట మ్రోలి వణ్యరసము ద్రావ కుండ నిలువ యట నిల్పిన సం పెంగపూవువలె వాస ప్రకాశించు చుండె నని తాత్పర్యము. గంధఫలికిం డుమ్మెదలకును విరోధము ప్రసిద్ధము. ఉత్ప్రే క్షాలంకారము. క. శ్రీకారము లీకామిని వౌకర్ణము లెంచి చూడ నటు గా కున్న బాకటసువర్ణ యుక్త ము లౌకమ్మల నంటియున్నె యని యెల్లపుడు. 105<noinclude><references/></noinclude> nsp28eqbws6z2n5rbcsuutoywssu7do 104 233423 590195 2026-10-19T03:47:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 201 ఎంచి చూడజ్ = ఆలో చింపఁగాజ్, ఈ కామినివి = ఈస్త్రీ సంబంధ మైనవి, ఔకర్ణములు = అగు చెవులు, శ్రీకారములు = శ్రీ యనువక్షరములు. అటు గాకు న్నన్ = అట్లు కానియెడల, అవి అవి =...' 590195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 201 ఎంచి చూడజ్ = ఆలో చింపఁగాజ్, ఈ కామినివి = ఈస్త్రీ సంబంధ మైనవి, ఔకర్ణములు = అగు చెవులు, శ్రీకారములు = శ్రీ యనువక్షరములు. అటు గాకు న్నన్ = అట్లు కానియెడల, అవి అవి = ఆకర్ణములు, ప్ర్రాకట సువర్ణయుక్త ములు = = స్పష్ట మైనమ౦చియక్కఱములతోఁ గూడినవి, ప్రసిద్ధ మైనబంగారముతోఁ గూడిన వినియ ర్థాంతరము. ఔకమ్మలన్ = అగులేఖలను, ఆగుకర్ణభూషణములు నని యద్ధాంతరము . ఎల్లపుడు = ఎల్లకాలంబును, అంటి యున్నె = తగుల్కొని యుండునా? ( ఉండ వని యర్థము. ) ఈ మెచెవులు శ్రీకారములు గాని యెడల సువర్ణములతోఁ గూడినక మ్మ లం గలిసికొని యుండుట సంభవింపదు గావున నవి శ్రీకారములే యని యర్థము, చె వులు శ్రీకారములు వలె నుండె నని భావము. = క॥ దరహాసచంద్రికకు వై తరుణీమణివిమలముఖ సుధాకరబింబా నరమున వాలు చకోరక వరయుగ మనఁ గన్నుదోయి వలనొప్పారు ॥ 106 దరహాసచంద్రికకునై = చిఱునగ వనెను వెన్నెలకై, తరుణీ.... మునన్, త రుణీమణి = స్త్రీ శ్రేష్ఠ ముయొక్క, నిమల = నిష్కళంక మైన, ముఖ = మొగ ను నెడు, సుధాకరబింబాన్త రమునక్ = చంద్రమండలమునడుమును, వ్రాలుచకోరకవరయుగమ నజ్ = ప్ర్ర వేశించెడు వెన్నెలపులుగులతో డనునట్లు, కన్ను దోయి = కన్ను ఁగవ, వల ను= అందముచేతను, ఒప్పారున్ = ప్రకాశించును. చకోరములు వెన్నెలను భక్షించి జీవించునవి గాన మందహాస మనువెన్నెలగ ల ముఖ మనుచంద్రు సెపెద్ద వ్రాలిన యాపులుఁగులువలె నీవెకన్నులు ప్రకాశించు చుండె వని యర్థము. ఈమెకన్నులు చకోరములువలెకు, మొగము చందురుఁడువలె ను, జిఱునగవు వెన్నెలవలెను నుండె నని భావము. రూపకముతోఁ గూడి-యు త్ప్రేక్షాలంకారము. 26 గీ॥ ఉవిద నేత్రసామ్య మొదఁగాఁ గడఁగి మీ నొక్క యేటఁ జిక్కెనొక్క నెలకె పద్మ మోడె నొక్క , పగటికే చెడెఁ గల్వ సఫల మగునె కోర్కె జడగతులకు॥ 107<noinclude><references/></noinclude> lrwpsrjbao56ycpq03kburz9og4ll2s 104 233424 590196 2026-10-19T03:47:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 భ ద్రాపరిణయము. మీను=చేఁప, ఉవిద క్షేత్రసామ్యము = ఈయునిదకన్ను లతో, = 20 దఁగాళ్ =పొందుటకు, కడంగి = యత్నించి, ఒక్క యేటజ్ = ఒక్క సంవత్స రాల మునందుక్, చిక్కెన్=కృశించెను. లొంగిపోయ మనియు...' 590196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>202 భ ద్రాపరిణయము. మీను=చేఁప, ఉవిద క్షేత్రసామ్యము = ఈయునిదకన్ను లతో, = 20 దఁగాళ్ =పొందుటకు, కడంగి = యత్నించి, ఒక్క యేటజ్ = ఒక్క సంవత్స రాల మునందుక్, చిక్కెన్=కృశించెను. లొంగిపోయ మనియున్నము. ఒక్కనిరియందుఁ దగుల్కొ నె నని భావము. పద్మము = తామరపువ్వు, ( అట్లు చాత్నించి) ఒక్క నె లకె=ఒక్కమాసమున కె, ఓడెన్ = పరాజయము నొందును. ఒక్క చంద్రునికే పరా జయము' 'సెుందె నని యర్థాంతరము. చేప యేటఁ జొక్కెను గాని యది నెల చి క్కె నని దానికంటే న్యూనత్వము స్ఫురించును. కల్వ - ఉత్పలము, ఒక్కప్పటి కే=ఒకదినమునకే, చెడౌన్ = ఓ డెను. పగటి కాలమున యోడె దాని యర్థంతరము. జడగతులకు = అల్ప మైన తెల్వి గలవారికి, ల, డల క భేద మగుటచే నీటియం ఉం డువారి కని యర్థాంతరము . కోర్కె-, సఫలము = ఫలము గలది, అగు వెు (నా దని యర్థము. ) శ్లేషతోఁ గూడినయ ర్థాంతన వ్యాసాలంకార 'ము. (~) గీ॥ మూఁడులోకంబుల జయింప మూయనించు దర్పకుఁడు దెచ్చి యొక్కటి దాను బూని యువిదకడ రెండు దాఁచెఁ గా కున్న సంగి దృక్షితశరా? నీనునే దీని బొమలు|| = ఈ 108 దర్పకుఁడు = మన్మథుఁడు, మూడులోకముల = ముల్లోకములను, ప= గెలుచుటకు, మూఁడువిండ్లు = మూఁడు ధనువులను, తెచ్చి, తాను, ఒక్క టిస పూని= ధరించి, రెండు= రెంటిని, ఉవిదుడ= ఈస్త్రీయొద్ద, గాణా జ రకంలో కము చే.సెను.' 'కాకున్న జ్= కానియడల, దీనిబొమలు == ఈ సకన్సోములు, వంగి వంపు గలిగి ( ఇమ్రములై) దృకిృతశరాళి, దృక్ = చూపు లవెడు, శత-వాడ యైన, శూళిక్షా బాణసముదాయములను, ఈను పేజీ ప్రసరింపఁజేయునా? ( డి. వని యర్థము. ) ఈమెకన్బొమ అనంగుని నిందువలె వక్త్రములును జూపు అతని బాణము లువలె వాఁడి గలవియు పని భావము. రూపకముతో గూడియు స్ప్రేక్షాలంకారము. క॥ భగణంబుగ గోరు లమరె = సగముగ శశిలోన నెన్నఁ జను నిటలంబు దగు వదనము సలమనఁగా నగరీతి గుచములున్ దనర్చుకో సతికిః || 109<noinclude><references/></noinclude> 0e9elpyesslmze6tubswxiury5r9rhg 104 233425 590197 2026-10-19T03:47:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 203 సతికి౯= ఈభామకు, గోరులు, భగణంబుగ = నక్షత్రసముదయ మగునట్లు, సముదయమువలె నని యర్థము, అమెరెజ్ = ఒప్పెను. నిటలంబు = ఫాలమును, ( ‘ను' సముచ్చయము. ) శశిలోన=చందుకునందుజ్, సగ...' 590197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 203 సతికి౯= ఈభామకు, గోరులు, భగణంబుగ = నక్షత్రసముదయ మగునట్లు, సముదయమువలె నని యర్థము, అమెరెజ్ = ఒప్పెను. నిటలంబు = ఫాలమును, ( ‘ను' సముచ్చయము. ) శశిలోన=చందుకునందుజ్, సగముగన్ = సగ మగునట్లు ఎన్నఁ జనుజ్ = లెక్కింపవచ్చును. వదనము = ముఖము, నలము = పద్మము, అనం గాజ్= అనునట్లు, తగుక్ = ఒప్పును, కుచములుజ్ = స్తనములును, నగరీతిజ్= పర్వ తపురీతిచేతను, తనచ్చున్ = ప్రకాశించును. ఇందు ధగణము, సగము, నలము, నగము ననుపదములు సందర్భము ననుసరించి నక్షత్ర సముదాయము మొద లైనవానియందుఁ బ్రవర్తించినను వ్యంజనావ్యాపారముచే ఛందశ్శాస్త్ర మందలి కొన్ని సంజ్ఞలందెలుపునూ; గాన నీ మెగోకులు మొదలగునవి యక్ష సామ్యముచే ధరణము మొదలగు వానింబోలి యుండెనని యద్ధాంతకము స్ఫురించును. ( గోకులు ఇందు మొదట గురువును బిమ్మట రెండులఘువులుంగలవు. భగణమునకి చేయుండవలెను. ఇదియే సామ్య హేతువు. తక్కి నవానికిని క్లే తెలియవ లెను. ) ఇట్టియ మునే వ్యంగ్యార్థ మని దలంకారికులు చెప్పు దురు. పదార్థములు పరస్సరము నవ్వోయించిన పిమ్మట వ్యాక్యార్థశోభార్థము స్ఫురిం చుర్థము వ్యంగ్యార్థము. ఇట్టియర్థముం దెలుపుశబ్దశక్తి యే వ్యంజనా వ్యాపారము, ఉ॥ మంగళలీల ఫాలతట + మండిత మండననీలరత్న నా జిం గికురించి వక్త్ర సక సీరుహసౌరభ వీచికాచర + ద్భృంగములో యనంగ విను తిం గనుచుఁ గొనబౌ మెఱుంగులం బొంగి చెలంగురుంగరపు ముంగుకు లంగనకుం గనుంగొన అంగవసన్ = ఈయింతియొక్క, మెఱుంగులక్షా = నిగనిగలాడుకాంతిచేత, పొంగి=అతిశయించి, చెలంగ ముంగురుల్ = స)కాశించెడువంక గలముంగు రులు ( ముందు + కురులు = ముంగురులు. మోముమీఁద వ్రేలు వెండ్రుకలు.) కనుం కొవక్ = చూడఁగాక్, ఫాలత... రాజిన్, ఫాంతట నుదుటము, మండిత = అలం కరింపఁబడిన, మండన= భూషణమునందలి, నీలరత్న రాణిజో = నీలపు రాల సమూహము ను, కిపరించి = మోసముచేసి, జయించి యరి యర్థము. వక్త్రస సీమహం.....ధృం గములో యనంగన్, వక్త్ర = ముఖము నెడు, సరసీరుహి = తాము పూవుయొక్క, సౌన భవీచికా = పరిమళత: ంగములకై, పరిమళాతిశయముఱ కని శ్రీ యుద్ధము. రుగుచున్న, భృంగములో యవఁగజ్ = తుమ్మెదలో యాన్నుట్లు, విరతిఁగనుచుజ్= స్తుతీ నెందుచుజ్, మంగళలీల = శుభ విలాసముతో, గొబు=మమోహనములు, ఔజ్. ( ఇట ముంగుకు అనుబహువచనాంతమునకు గొవ బరువేకవచనము విశ్లేషణ = -515-0<noinclude><references/></noinclude> c89nt8n003lubqw5qt3aj4r8j6itu9o 104 233426 590198 2026-10-19T03:48:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 భ ద్రాపరిణయము, ము ) ఈ మెముంగురులు సెసట నున్న భూషణములోని నీలపు గాలం జరస్కరించి ము గ మను పద్మముయొక్క పరిమళము నాస్వాదింపవచ్చిన తుమ్మెదలువల విలసిల్లు మం డె నని భావము. రూపకాను...' 590198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>204 భ ద్రాపరిణయము, ము ) ఈ మెముంగురులు సెసట నున్న భూషణములోని నీలపు గాలం జరస్కరించి ము గ మను పద్మముయొక్క పరిమళము నాస్వాదింపవచ్చిన తుమ్మెదలువల విలసిల్లు మం డె నని భావము. రూపకాను ప్రాణితో త్ప్రేక్షాలం "లంకారము. గీ। మాళిమాణిక్యరు చితటి సృంజులుంబు రుచిర సవరత్న సీమంత రోహితంబు నై నయీమోహనాంగిపోయగ పునీల C కైశికము ఘనవిస్ఫూర్తి ఁ గాంచు టరు దె॥ 111 మౌళి......మంజూలఁబు, మౌళి = శిరోభూషణమునందలి, మాణిక్య. యొక్క, రుచి కాంతి యనెడు, తటిత్ = మెుములచేతను, ముంజలు మనూ హర మైనదియు, రుచిగ రోహితంబు, గుచిగ = చక్కని కాంతి గల, శివగ్న తొమ్మిదిరతనముల చేజ్ ( జేయఁబడిఇగలు గల ) సీమంత జ పాంట (నెడు, గోపి తంబు = కొరడుగ లదియుజ్ ( ఎక్కుపెట్టనియింత్రునిధనువు రోహిత ముంచాడు. దీని నే తెనుఁగునఁ గొగ డందురు. ) (ని) ఇంవ్రాయుధం శశ్రధము సజీవ ఋజు రోమ్" తం. అ. అయిన, ఈమోహనాంగి.. కైశికము, ఈమోహనాంగి = ఈ యింతిము క్క, ( వలపు వుట్టించుశలీరము గలది) సోంచా ఘనీల శిరములు ఘనవిస్ఫూర్తిక్ == 'మేసుకాతిని, ( గొప్పకాంతి -నియు నర్థము.) కాంచుట - పోలి దుట, అరుబె= ఆశ్చర్యమ? ( కాదని యర్థము.) రూపకాలంకారము. గీ॥ కుంభకుచ మీనలోచన, గోనితంబ యుజ్జధామాస్య హరిమధ్య మురళిరోజు చాపనుభూయుగళ సక జంఘ దుగుల కస్య సరసక్రియల రాశి , గాదె తలఁప 112 ( ఈయింతి ) తలఁపన్ = ఆలోచింపఁగాన్, ఉంభర ఏమంచం ధ ముఖం బోలినగుచములు గలది. ఘటములం పోలిన వచములు గల పోటీని వ్యర్థ మార్గ చన= చేఁపలం భోలి: కన్నులు గలిగి. గోనితంబ = భూమిపటి (విశాలమైన ) ఇటే ప్ర దేశము కలది. అబ్జభామాస్య చంద్రుని కాంతిం బోలిన కాంతి గలమోము గలకి. జ రిమధ్య= సింహపు నడుముం బోలిననడుము గలది, అశిశిరోజ తుమ్మెదలం బోలిసతురు<noinclude><references/></noinclude> krly4e0m0ht226voslgqmv996q0bced 104 233427 590199 2026-10-19T03:48:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 205 లు గలది. చాప సుభూయుగళ = ధనువులం బోలినకనుబొమలజంట ×లివ్- 233 -- ఘ= మొసళ్లం బోలినపిక్కలు గలది. ఆతులకన్య = సాటి లేని క్యు సరస క్రియంగా శి=శృంగారముతోఁ గూడిన చేష్టలపు...' 590199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 205 లు గలది. చాప సుభూయుగళ = ధనువులం బోలినకనుబొమలజంట ×లివ్- 233 -- ఘ= మొసళ్లం బోలినపిక్కలు గలది. ఆతులకన్య = సాటి లేని క్యు సరస క్రియంగా శి=శృంగారముతోఁ గూడిన చేష్టలపుఁజమును, కాదె= కావా? ఆగు నశయాటుల ఇందుఁ గుంభశబ్దము మొదలగునవి కుచాదుల కుపమానము అగు జకరంధము మొదలగ వానిని బోధించుచు సప్రకృత మైన రాశిరూపౌర్థమును దోఁక్షించును. | వ్యశించం జే యును. ) కావున నిందు ద్వాదశరాసుల నామములు నిమిడి యున్నవి. గోగెతంబ య నుచో గోశబ్దము వృషభరాశిని బోధించును . హరి = సింహరాశి. టకము. చంద్రుని క్లీనియర్థము. అళి = వృశ్చికము. క్ర = మకరము, సూప=మమైన ము. శృంగారరసముతోఁ గూడింది. క్రియ = మేషమూ. తక్కింది సుగమము. మ॥ గతిమ త్తేభము, నాస చంపక, మొగిల్ వైశ్యంబు కండంబు, సం గతవాక్యంబులు మత్తకోకిలలు, దృగ్వ్యాపార మయ్యుత్పల ద్యుతి, మో మంబురుహంబు, దేహకుచి విద్యున్మాల, యీమానికి తతవృత్త స్థితు లెన్నఁగాఁ దరమె తద్వాని కైన ధరజాబ్ 113 Xతీ=( ఈమె ) =డక, మత్తేభము = మదగజము. ఈమె నడక మ్యాగజము: డకం బోలు ఇని భావము. వాస = ముక్కు, చంపకము = సంపంగి పువ్వు, ఒగిజె = == మముగా, కైశ్యంబు= కేశపాశము, కందులు = మేఘము, సంృతవాక్యంబులు=యు క్తము లగుమాటలు, మత్తకోకిలలు=మదించినకోయిలలు, మాటలు కోకిలపలుగులు లో లు నవి యర్థము. దృగ్వ్యాపారము = చూపు, అయ్యుత్పలద్యుతి = ప్రసిద్ధ మైనానాట లువల కాంతివంటి కాంతి గలది. మోము, అంబురుహంబు = పద్మము. పదసదృశ మని యర్థము. "దేహరుచి= దేహకాంతి, విద్యున్మాల = మెఱువులవడ్డీ, థర్=ఘా మియందు౯, ఈమానినీతతవృత్తస్థితులు, ఈమానిని = ఈ, స్త్రీ యొక్క, తన= కాల మైన, వృత్తి స్థితులు=మంచిండవడులయునుకులను, (ఈమానినీ = ఈ. స్త్రీ యంచు శత్త= ఆయాయిరూపము: వ్యాపించియున్న, వృత్త = ఉత్పలమాల మొదలైన పద్యములయొక్క, స్థితులు=స్థితులను) వాగ్దాని కైనన్ =బ్రహ్మ కైనను, ఎన్నఁగాన్ = లెకించుట,తక మె=శక్యమా. కాదని యర్థము. ఈమెడలు మదపుటేనుఁగండలను, ముక్కు పం పంగి పువ్వును, శిరోజములు మేఘములను, పల్కులు కోయిలలను, చూపులు నల్లకలువ లను, మోము పద్మమును, దేహకాంతి మెఱుములను బోలు ననియు నీ మెండవడి మిగు ల నుత్తమ మైః దనియు(బ్రకృతార్థము ప్రకరణముచే స్పష్టము కాగా నిందలి ము<noinclude><references/></noinclude> jqo50w7mt0gxk8iny7cg3pkxkk31v7g 104 233428 590200 2026-10-19T03:48:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 భ ద్రాపరిణయము. త్తేభము మొదలై శశబ్దములు వ్యంజనావృత్తి చే వృత్తము లను వన్యార్థము బోధించుచున కావున నీమె నడకలు మొద లగునవి మత్తేభము మొద లైనవృత్తములం బోలి యుం డె ననియుఁ జెప్ప...' 590200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>206 భ ద్రాపరిణయము. త్తేభము మొదలై శశబ్దములు వ్యంజనావృత్తి చే వృత్తము లను వన్యార్థము బోధించుచున కావున నీమె నడకలు మొద లగునవి మత్తేభము మొద లైనవృత్తములం బోలి యుం డె ననియుఁ జెప్పం దగు. క] అని యిటు హరిమది విస్మయ మెనయఁగ నయ్యన్ను మిన్న నెన్ని పొదలమా టునఁ దద్రూపాతిశయం బున కానందాబ్ధిఁ దే మునుఁగుచు నుండె౯॥ 114 హరి= కృష్ణుఁడు, ఇటు = ఈప్రకారము, మడిక్ = మనసునందుక్, అని = అను కొని, విస్మయము= ఆశ్చర్యము, ఎనయఁగజ్=కలుగఁగాజ్, అయ్యర్ను మిన్న జ్= ఆస్త్రీ శ్రేష్ఠమును, ఎన్ని = స్తుతించి, పొదలమాటునోజ్ = తీవయిండ్లమఱుఁగునను, త ద్రూపాతిశయమునకు = ఆమెచక్కందనముయొక్క యాధిక్యమునకుడ్, ఆనందా స్ధి= సంతోష సముద్రమునందుజ్, తేలి మునుఁగుచు నుండెన్ = ఓలలాడు చుం డె ను. ఆమెసౌందర్యమునకు మిక్కుటముగ సంతసించు చుండె నని యర్థము- వ॥ అనిన విని పరిక్షన్నరేంద్రుం డవ్వలికథ నెఱింగింపు మని శుక యోగీంద్రు నడుగుటయు ( సుగమము ) 115 మ॥ అమ రేంద్ర ప్రతిమాన వైభవ భవా బన్వర్ధునీకల్పక దుమడిండీర పటీర హీర శశళ్ళద్దు బిసంస్పర్ధిస ద్విమలాఖండయశఃపరంపర పరో ర్వీనాథగర్వాపహ క్రమదోర్విశ్రమ విక్రమార్క నృపసంగా మస్ఫురత్సాహసా॥ అమరేంద్రప్రతిమాన వైభవ, అనురేంద్ర = ఇంద్రునియొక్క, ( వైభవము ) ప్రతిమాన = పోల్కి గల, వైభవ = సంపదఁ గలవాఁడా, భవా... పంపక, భవ= శివునితోడను, అబ్ద=తామరలతోడను, స్వర్ధునీ = ఆకాశగంగతోడను, కల్పకదుము= కల్పవృక్షములతోడరు, డిండీవ = నురువుతోడను, పట్టీగ = నందనముతోడను, హీర= వజ్రములతోడను, శశభృత్ = చందురునితోడను, దుద్ధాబ్ధి=క్షీరసముద్రముతోడను, సంస్పర్ధి = విరోధించుచున్న, (సదృశ రుగుచున్న యని యర్థము. ) సక్: 5 = శ్రేష్ఠ మె న, విమల=స్వచ్ఛమైన, అఖండ = పూర్ణమైన, యశఃపరంపర = కీర్తి సముదయము గ =<noinclude><references/></noinclude> d2xwwpv3nkz518t6im6f08zagtebwrk 104 233429 590201 2026-10-19T03:48:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 207 లప్రభువా, పరోర్వీ వాదం...క్రమ, పరోర్వినాథ = శత్రు రాజులయొక్క, గర్వ మద మును, ఆపహ=పోఁగొట్టెడు, క్రమ= రీతిగల, దోర్విక్రమ = బాహుపరాక్త్రమ ముగల రాజా, విక్రమార్క..సా,...' 590201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 207 లప్రభువా, పరోర్వీ వాదం...క్రమ, పరోర్వినాథ = శత్రు రాజులయొక్క, గర్వ మద మును, ఆపహ=పోఁగొట్టెడు, క్రమ= రీతిగల, దోర్విక్రమ = బాహుపరాక్త్రమ ముగల రాజా, విక్రమార్క..సా, విక్రమార్క కృప = విక్రమార్క మహారాజునకువ లె, సం గ్రామ= యుద్ధమందు, స్ఫురత్ = ప్రకాశించుచున్న, సాహసాద్ తెగువ గలప్రభువా. క॥ చంచలనయనానూతన పంచాయుధ నుజనకల్ప పాదప సరసో దంచిత గంభీరవచః పంచాయుధతల్ప వినయ భవ్యాకల్పా॥ = 117 = స్త్రీలకు, నూతన పంచాయుధ = క్రొత్తమన్మథుఁడా, ప్రాచీ నుఁ డగు మన్మథుఁ డంగుఁడును నియన సాంగుఁడును గాన నూతనమన్మథుఁ డని చె ప్పెను. సుజనకల్పపొదప = సజ్జనులకుం గల్పవృకుమా ! సరపో.....తల్ప, సరస= మనోహర మైన, ఉదంచిత = మిగుల పూజ్యమైన, గంభీర అర్థపాటవము గల, వ చః === సంభాషణమునందు, పంచాయుధతల్ప = శేషుఁడా, ( గద, ఖడ్గము, ధనువు, శం ఖము, చక్రము ననునైదాయుధములు గలవాఁడు పంచాయుధుఁడు = విష్ణువు. ఆయన కుం దల్పము = పొన్సు శేషుఁడు. విష్ణువు క్షీరసముద్రమున శేషునిపై శయనించియుం నాని పురాణముల౦ బ్రసిద్ధి.) వినయభవ్యాకల్పా = అడఁకువ యనుమ సూహర మై నభూషణము గలప్రభువా. 952 మాలినీవృత్తము స్థిరలసదుపమాక క్షేత్ర ధాతీ ధ రేంద్రా ధరపరిసరసాశ్మ స్థాపితపోజ్జ్వలగ్గో పురవరశిఖరాళీ శ్రీ భూషిత ప్యూమసీమా. ప్ర్రరుచిరగుణధామా శ్రీ రావువంశాబ్ధసోనూ॥ 118 ..సీమా, స్థిర = శాశ్వతముగా, లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, ఉపమాక క్షేత్ర = ఉపమాక తను పుణ్యస్థలమునందలి, ధాత్రీధరేంద్ర = సర్వతముయొక్క, క్రిందటి, పరిసక = సమీపప్రదేశమందు, సాళ్మ=రాలతోఁ గూడునట్లు, స్థాపి నిల్పఁబడిన, ( కట్టింపఁబడిన యని యర్థము. ) ప్రోజ్జ్వలత్ = మిక్కిలి ప్రకా శించుచున్న, గోపురవర = శ్రేష్ఠ మైనగోపురము యొక్క, శిఖకాళీ = శిఖర సమూహ ముచేతను, భూషిత = అలంకరింపఁబడిన, వ్యోమసీమా= ఆకాశస్త్ర దేశము గల ప్రభు ధర త ==<noinclude><references/></noinclude> esjezhadvo0xc66xjioh2gn8ru165pt 104 233430 590202 2026-10-19T03:48:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 భ.ద్రౌపది భ.దా పరిణయము. వా! ప్రరుచిరగుణధానూయి మిక్కిలి మనోహరము అగుగుణములకు నివాసమా, గావు వంశాబ్దిసోమా = రావునారవంశ మనసుకో మునగడం జంద్రుఁడ పగు రామరాయ ప్రభూ ! = గద్యము.-ఇది శ్...' 590202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>208 భ.ద్రౌపది భ.దా పరిణయము. వా! ప్రరుచిరగుణధానూయి మిక్కిలి మనోహరము అగుగుణములకు నివాసమా, గావు వంశాబ్దిసోమా = రావునారవంశ మనసుకో మునగడం జంద్రుఁడ పగు రామరాయ ప్రభూ ! = గద్యము.-ఇది శ్రీమహాభార తీ ప్రసాదాసాదితక వితామతల్లి కా ల్లమ రాజవంశ జాపస ౧బనూత బనూతనదెల్ల నార్య పాత్ర రంగశాయి నామాగ్యపుత్ర హరితసగోత పవిత్ర సుశ విజనని ధేయ సుబ్రహ్మణ్యక వినామధేయ ప్రణీతం బైసభ ద్రావణ యం బనుమహాస్త్ర బంధంబునందు ద్వితీయాశ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> 391o364vpb7fscwpf9s9fkweyxkr1o1 0 233431 590203 2026-10-19T03:49:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912...' 590203 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=180 to=270 /> 8fx36jxsowgewyjuc6fdwb4g5e3w9sb 104 233432 590204 2026-10-19T03:50:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవి స్తు. స్తు. భద్రాపరిణయము . తృతీయా శ్వాసము. శ్రీవనితావరపదరా " සකුණු జీవాయతనాంతకంగ! శ్రీ కృతజనవనమై త్య్రా! విబుధనుత చరితా ! రావుకులజచంద్ర! రామ శ్రీ రాయనకేం ద్రా. శ్రీవనితా...త...' 590204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆవి స్తు. స్తు. భద్రాపరిణయము . తృతీయా శ్వాసము. శ్రీవనితావరపదరా " සකුණු జీవాయతనాంతకంగ! శ్రీ కృతజనవనమై త్య్రా! విబుధనుత చరితా ! రావుకులజచంద్ర! రామ శ్రీ రాయనకేం ద్రా. శ్రీవనితా...తరంగ, శ్రీ లక్ష్మీయనెడు, వనితా = స్త్రీ యొక్క వర = త ర్ఘ యైఃవిష్ణువుయొక్క, పదరాజీవ = పాదపద్మములకు, ఆయతః = నివాసస్థల మైన అంతరంగ = మనసుగలప్రభూ! ముసున విష్ణునిపాదపద్మముల ధ్యానించు రాజా దుని యర్థము. శ్రితజనవనచైత్రా = ఆర్ద్ర యించింజను అనెడుత్యోటన వసంతుఁడా ! త్ప్రుఁడు వనమునకుంబోలె నాశ్రయించినవారికి నీరాజు ఫలము కొనగూర్చువాఁ డని యర్థము. విబుధుతచరిత్రా, విబుధ - విద్వాంసులచే, నుక=స్త్రోత్రము చేయబడిన చరిత్రా=న =నడవడి గల, రావుకులజచంద్ర) రావువంశమున జన్మించిన చంద్రుఁడా ! ఇ ట రాజునందుఁ జంద్రత్వారోపము వంశమునందు సముద్ర) త్వారోపమునకు గమకము గాన `నేక దేశవర్తి రూపకాలంకారము. రామరాయన కేంద్రా= ఓకామకాయ ప్రభూ! గీ. అవధరింపుము శౌరిభ, వ్యచరితంబుఁ 27 దొల్లి సూతుడు శౌనకాదులకుఁ జెప్పి నట్టిరీతిఁ బరిషీద్ధ , రాధినాథ తిలకమున కిట్లు శుకయోగి మొలపబొడంగె. 2<noinclude><references/></noinclude> lfw0tk1jvjrbo6ig334mlxjmrkj26fj 104 233433 590205 2026-10-19T03:50:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 భద్రాపరిణయము. అవధరింపుము=చి త్తగింపుము. తొల్లి = పూర్వము, సూతుండు, జౌరిభవ్యవరి తంబుī = కృష్ణునిమనోహర మైన చరిత్రను, గౌనకాదులగుజ్, చెప్పినట్టిరీతిన్ = చెప్పి గరీతిచేతను, శుకయ...' 590205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>210 భద్రాపరిణయము. అవధరింపుము=చి త్తగింపుము. తొల్లి = పూర్వము, సూతుండు, జౌరిభవ్యవరి తంబుī = కృష్ణునిమనోహర మైన చరిత్రను, గౌనకాదులగుజ్, చెప్పినట్టిరీతిన్ = చెప్పి గరీతిచేతను, శుకయోగి, పరిక్షిద్ధ రాధి నాథ తిలక ములకు పరిక్షితుఁ డను రాజ నకు, ఇట్లు, తెలు పన్ = తెలియఁజేయుటకు, తొడఁగెన్ ప్రారంభించెను. ఉ. నందకు మారువీక్షణక సదనమత మిళింద బృంద మా సుందరిమోముఁదమ్మి పయి జొబ్బిలు హాసవిలాసచిక్కరణ" స్పందమరంద మాను నెడఁ బ్రాపయి ముంగురు లాదరించెఁ జై న్నందఁగ రెండునుష్ప్రమర కాఖ్యములౌ టఁగ దాసుహృన్ని యల్. నందకుమారు...... బృందము, నందసమారు = = కృష్ణునియొక ?,-~ ల నెడు, కనెత్ = ప్రకాశించుచున్న, ఘన అధిక మైన, మళ్లీ జుమరించిన, మిళింద బృందము = తు మ్మెదలగుంపు, ఆసుందరి మోముఁదమ్మీసయిజ్ అన్ని యొక్క. మో మనెడు తామరపువ్వుమీఁదను, జొబ్బిలు.....మందము, జొబ్బిలం ఉన్న మయ్యెడు, హాస=నగవును, విలాస శృంగార చేష్టలు విపెడు, చిన్క తెచే అస్పంద=కదలని, ( గడ్డకట్టిన ) మరందము = పూఁదే నేను, ఇను నేడు త్రాగుణపు డు, ముంగురులు=అలకలు, ప్రాసయి = సహాయపడి, చెన్నయిలు అనివలన డ్నుట్లు, ఆదరించెజ్= స్త్రేనుఁ జూపెను. రెండును జును మ్మదలును ముంగురులచినం గూడ, భ్రమర కాఖ్యములు = భ్రమరకము అను పేరుగలని, ఔటం దాకా అసెట్ తోనే కదా, సుహృతియల్ - మిత్రులు మిత్రులకుఁ జేయు కార్యములు. జనరించుటకు ని యర్థము. ( అయ్యెడ్ ) (ని) షట్పద భ్రమగాళ్ళకు మనియును, అలక చ్చూన్ల కుంతలా స్తే | లలా టేభ్రమరకా యనియు నాలుగుఁడు. కృష్ణునిచూపు లామెమోముని వ్రాలునప్పుడు ముందుకు లాగరించి, Ene దుమ్మెదలు పద్మమున వ్రాలి మకరందము ద్రావినట్లు దృష్టు అప్చటం ప్రవేశించి ను ఖవిలాసముం జూచి సంతసించుచుండఁగా నచట మన్న కురులు ముఖమున కమితి పొం దన్యము గల్పించి యాధిక మైనసంతసముం గన్నులకుఁ గలిగించే నని యాశయము. ఇ ట్టిసంతసమును గురులు స్వభావముననే చేయఁ గాఁ జూపులకుండ భ్రమకత్వ మారో పించి వానితో సమాననామము కల్గుటచే ఇట్లు చేసి విని చెప్పుటచే రూపం న ప్రాణి తో త్ప్రేక్షాలంకారము. 'చ. పదముల నాని యూరుపులఁ బారి నితంబము నాటి నాకం<noinclude><references/></noinclude> dxluucxhglhq6iank2ksikb3jprkr4t 104 233434 590206 2026-10-19T03:50:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 211 బొదలి వళిత్రయం బెనసి ముద్దులనిద్దపుటారు హస్తి పై నుదుటుగ నున్న యున్న తపయోధర చక్రము లాక్రమించె న మదవతిఁ జూచుచో యదుకు మాకునిమోహనకృష్టి జాలముల్ . యదుకుమారు...' 590206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 211 బొదలి వళిత్రయం బెనసి ముద్దులనిద్దపుటారు హస్తి పై నుదుటుగ నున్న యున్న తపయోధర చక్రము లాక్రమించె న మదవతిఁ జూచుచో యదుకు మాకునిమోహనకృష్టి జాలముల్ . యదుకుమారుని మోహనదృష్టి జాలముల్ ||పాలకృష్ణ మైందవులన మూహము, అమ్మదవతి = అభద్రను, చూచుచోకో= చూచునపుడు, పదములన్ = పాదములను, ఆని= ప్ర వేశించి, ఊరువులన్ = తొడలను, పారి=వ్యాపించి, నితంబ === = కటిప్రదేశమును, నాటి = తగుల్కొని, నాభిక౯= నాభియందు, పొద లి = వర్ధిల్లి, వళిత్రయంబు = కడుపుమీఁదిముడుతలను, ఎనసి= పొంది, ముద్దులనిద్దపుటా రుజ్=మమోహర మైననున్న నినూ గారును, హత్తి = అంటుకొని, వైజ్= పిమ్మటను, ఉదుటుగ౯=గర్వము గలుగునట్లు, ఉన్న యున్న తపయోధరచక్రములు, ఉన్న, ఉ న్నత= ఎత్తైన, పయోధర చక్రములు = జక్కవలంబోలిన కుచములను, ఆక్రమించె= వశపఱుచుకొనెను. = కృష్ణునిదృష్టి యమెయవయవములం భ్రమక్రమముగఁ జూచుచుఁ జిట్టచివరకు నున్న తప్రదేశముఁ బొందె : ని భావము. క. ఈరీతిఁ బుష్పవనమున నారీతిలకమును జూచి సవ్యానంద స్ఫారమతి యగుచుఁ జెంతకు సారసనయనుండు సేరం + జనుసమయమునక్. 5 సారసనయనుండు = కృష్ణుఁడు, ( పద్మములం బోలినకన్నులు గలవాఁడు) ఈ రీతిన్ = ఈప్రకారము చేతను, పుష్పవనమునన్ = పూఁదోఁటయందుజ్, నారీతిలకము ను = భద్రను, ( స్త్రీ శ్రేష్ఠమును ) చూచి = కగ్గాని, నవ్యావంద స్ఫారమతి, = వ్యా = నూతనమైన, ఆనంద = సంతసము చేత, స్ఫార= అతిశయించిన, మతి = బుధ్ధి కలవాఁ డు, అగుచున్, చెంతకు = సమీపము: కుక్, చేకం జనుసమయము= = చేరునట్లు, వెళ్లేడుకాలమునందుజ్ ( ముందు పద్యముతో నన్వయము. ) మ. అలహిందోళపురక్తి మాధవుఁడుప్రత్యక్షం బగు వీణనో యలివేణీ యది మేళగించి లలితం జాగీతముం బాడుమం<noinclude><references/></noinclude> 1wyixqabunkhnrm2h1dwsf3ccsoio75 104 233435 590207 2026-10-19T03:50:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '212 భద్రాపరిణయము, చు లతాతన్వి యొకర్తు చెల్పఁ తెలియచ్చో ఇట్లు రావించి న ప్పలుకుల్ దా విని శౌరి యిఫ్ట్లు పొడచూప స్వశయంచుక పడి. ఓయలివేణీ=ఓభద్రా, (తుమ్మెద చాలుం బోలి నిజమునగానా )...' 590207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>212 భద్రాపరిణయము, చు లతాతన్వి యొకర్తు చెల్పఁ తెలియచ్చో ఇట్లు రావించి న ప్పలుకుల్ దా విని శౌరి యిఫ్ట్లు పొడచూప స్వశయంచుక పడి. ఓయలివేణీ=ఓభద్రా, (తుమ్మెద చాలుం బోలి నిజమునగానా ) మాధవుఁ డు=వసంతుఁడు ( కృష్ణుఁ డనియు ధ్వనించును ) అలహీంగోళమున కా, -59 సిద్ధమైన, హిందోళపుర_క్తిజ్=హిందోళ మనురాగము లవ ప్రేమ చేతను, ప్రత్యక్షం బగుజ్= సాక్షాత్కరించును. శిశిరఋతువులకు వసంతకాలములకు ఖడుమం బాడునో కా నెుక రాగము హిందోళ మనంబడు. మేళగించి = AALAY ' oat. వ్యుడు:పాటను, పొ చి= కూర్చి, లలితంబు = శ్రావ్య మైనగ, జాగీతమునా డుము= గానము చేయుము. అంచుకో, ఒకర్తుల తాతవ్వి :: తెలియఁజేయఁగాడ్, చెలి = భద్ర, ఆచ్చోన్ -ఆస్థలముండి, టు కాలింపుకొ ఆహిందోళ రాగమును వీణయందు సంఘటించి పాడంగాణ, జియరృష్ణుడు, శాఖా అప్పలుకుల్ = ఆమాటలను, విని= ఆలకించి, పొడచూడ కాన్పించటమని, ఇష్టువే శ= ఇది సమయము, అంచు = అని తలంచుచుని, పడి అశ్వని, ముంచున ద్యముతో నవ్వయము. శిశిరవసంతములకు సంధియందు హిటకముల సారంను రావు నట్లు చేయు ము. మాధవుఁడు (వసంతుఁడు ) నీటి సాతాన్కిరాలను కానీ యుగాలన భద్ర యట్లు చేయుచున్నపుడు వసంతుఁ బర్యాకు మైజమానసము తినిపిం జైల్లుఁ గావున నిదియే యీ మెఘపం గను పెడుసనుకు త్పర్యము. క. కుసుమలతావృతి నలుడు యసదృగ్వన దేవితా సాగిత ( ) బొసఁగి సతీసమితి మధ్య ముని సలిచిన కోదం 7 కుసుకుల తావృతిక్షా = పువ్వుతీ ( నాలుక తవకండి, మాండ కాలు వెడలి, అగు దృక్......గ్గతుఁడై= సాటి లేనివని దేవతలందుకున్న వాడే ఎసతావంతుల యనజ్= ప్రకాశించువసంతుఁడో యముట్లు, జీవనది సాంతం అఅని, సహనమతమ ధ్యమున్ =స్త్రీసభామధ్యముండు, శిలవిని చోట్ల ఉన్నాడు చోటుక పెటఁ గా<noinclude><references/></noinclude> h24bpd984uk8vvnwwjag15uzqlelq95 104 233436 590208 2026-10-19T03:50:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. లముం జెప్పును. ముందు పద్యముతో స్వయము. సీ. ప్రకటాస్య చంద్రచంద్రిక వైూలె మొలకన వ్వొలుకువానిని సిరు . ల్లులుకునాని లలితరూపమునఁ గ ల్వలజేని వలజేని మించువాని మొయ...' 590208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. లముం జెప్పును. ముందు పద్యముతో స్వయము. సీ. ప్రకటాస్య చంద్రచంద్రిక వైూలె మొలకన వ్వొలుకువానిని సిరు . ల్లులుకునాని లలితరూపమునఁ గ ల్వలజేని వలజేని మించువాని మొయిళ్ల మించువాని హరినీలనీ లాభ నలరారుమీ సంపు లీలవానిఁ బసిండ్ చేలవాని + నరవిందములకు విం డగుకన్ను గనతర్కు లొలయువాని శుభాప్తి వెలయు వాని + • మహితకుండల కౌస్తుభ మకుటకటక కాంచికాఁగడధాగఢ్ , గ్యములవాని నాజగన్మోహనుని శౌరి నద్భుతాత్మ లగుచుఁ గని లేచి నిలిచి క య్యజ్ఞముఖులు. 213 అయ్యజ్ఞముఖులు =మీఁదఁ జెప్పిన భద్ర మొద లగు స్త్రీలు, అద్భుతాత్మలు= ఆశ్చర్యముతోఁ గూడి,మనసుగలవారు, అగుచుక్, ప్రకట...వోలెజ్, ప్రకటి= స్ఫుటమైన, ఆస్య=మో మనెడు, చంద్ర= చంద్రునియొక్క, చంద్రికవోలెE=వె న్నెలవలె మొలకనవ్వు = మందహాసమును, ఒలుకు వానిజ్= ప్రకటించువానిని, సి రుల్ = శోభలను, కుల్కు వానిన్ = వెదచల్లువానిని, లలితరూపము జ్=మనోహర మై నచక్కఁదనముచేతను, కల్వల జేనిక్షా= చంద్రునిని, వరి జేనిన్ =మన్మథునిని, మించు వానిక్ = అతీశయించువానిని, మొయిళ్లన్ = మేఘములను, మించువానిజ్= అతిశయిం చిన ( శరీరచ్ఛాయ గల ) వానిని, హరినీలకి లాఫిన్ = ఇంద్రనీల మనుమణియొక్క నల్లనిచాయం బోలిన చాయచేతను, ఆల గారు మీ స రిపుశ్రీలవానిక్ = ప్రకాశించుమీసంపు సొగసు గలవానిని, పసిండిచేల వానిన్ = బంగారు (వన్నె గల) వస్త్రము గలవానిని, ఆ రవిందములకున్ = పద్మములకు, విందు = చుట్టము, అగుకన్నుఁగవతళు_లు=ఆ య్యెడు నేత్రములజంటయొక్క కాంతులను, ఒలయు వానిక్ = పొందువానిని, శుభా = మేలు పొందుటచేతను, వెలయు వానిక్ - ప్రకాశించువానిని, మహిత ...... =<noinclude><references/></noinclude> pyhzw79vgra5x58it1ydexx6ueup3l4 104 233437 590209 2026-10-19T03:51:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 భద్రాపరిణయము. వానిక్, మహిత=పూజ్య మైన, గుండల = తమ్మంట్లయు, కొష్ణుభ = కొస్తు భీమక ( సముద్రమునఁ బుట్టినమణిలో ఁ గూడిన ) దండయొక్కయు, మగుట - కిరీటము మొ వాటియొక్కయు, క్కయు, కటక=కడియముల...' 590209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>214 భద్రాపరిణయము. వానిక్, మహిత=పూజ్య మైన, గుండల = తమ్మంట్లయు, కొష్ణుభ = కొస్తు భీమక ( సముద్రమునఁ బుట్టినమణిలో ఁ గూడిన ) దండయొక్కయు, మగుట - కిరీటము మొ వాటియొక్కయు, క్కయు, కటక=కడియముల యొక్కయు, కాంచికా మొల అంగద = బాహుపురులయొక్కయు, ధాగధగ్యముల వాని ధగధగ లాడెనుకాంతి గలవానిని, ఆజగన్మోహనునిక్ = సన్నిహితుఁ డ్రైనట్టియు లోకము వంతము వలపించు నట్టియు, శౌరి౯ = కృష్ణునిని, కని చూచి, లేచి నిలిచిరి. ఇందు యెనక మనుశబ్దా లంకారమును, రూపకము నుపమయు సమనర్థాలంకారములును గలవు. క. కలయ వెలుఁ గొందురుచిఁ జు క్కలమధ్యమునందు నిందు శశ మన భద్రా లలనారత్నం బనుగుం వలలో నుండి వింత = అంతటను, జగ రుస భద్రాలల నారత్నంబు = భద్ర యమ స్త్రీ ఇష్టము, కలరు లుఁ గొందురుచి౯ = ప్రకాశించు శాంతి చేతను, చుక్క ల మధ్యమునందు ములనడుమును, ఇందుకళ యనన్ = చంద్రుకళవలె, అరుగుంజీలుగలలో ఖులనడుమను, ఉండి, వింత చెలువము = అపూర్వ ము సౌందర్యము, తో పడఁగాజ్, ముందు పద్యములో సన్వాయము. k చ. తమకము సబ్బురంబును ముదంబు వేదం గదియంగ నేత్రప ద్మములు ప్రఫుల్లముల్ సలలితంబులు చలదృక మందబృం దములను గుమ్మరింపఁ గఠే సస్తనము ల్పులకిం గాంచఁ బె మ ముడిగొనంగ నయ్యదుకు మారుని దివ్యనిలాన ధారునిక". తమకము=త్వకయును, అబ్బురంబును ఆశ్చర్యమును, ముదయను వసంతో పమును, ఎద= మనసునందు, కదియంగ్'న్' = = వ్యాపింపఁగా, శ్రీ పద్మములు. కన్నుఁ దామరలు, ప్రఫుల్లముల్ = మనికసించినవియుక్తు, సంచితెంబులు " మిగులను హరములు సై, చల....బృందములను, చలవలించుచున్న, దృక్ = చూపుల నెడు, మిళిందబృందములను = తుమ్మెదలసమూహమును, క్రమ్మరింపన్ = వెలికింజియ్మం గా; కఠినస్తనముల్, పులకింప గగుర్పొడువంగాలు, ప్రేమ న్నీ హము, ముడిగా నంగ౯ =దృశపడునట్లు"గా, దివ్యవిలాసధారుని = సుందర మఃశృంగార చెట్టలు ధరించిన<noinclude><references/></noinclude> ih7edv60h2x63mumw8lj3qybsc9nk6v 104 233438 590210 2026-10-19T03:51:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 215 జనిని, అయ్యదుకుమారునిక్ = ఆకృష్ణుని; కాంచెన్ = నూనెను. దీనికిం * వెను కటిపద్యమునందలిభద్ర. రూపకాలంకారము. ఇందు గోమాంచ మను సాత్వికభాక ము చెప్పంబడెను. మ. తొలు కార...' 590210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 215 జనిని, అయ్యదుకుమారునిక్ = ఆకృష్ణుని; కాంచెన్ = నూనెను. దీనికిం * వెను కటిపద్యమునందలిభద్ర. రూపకాలంకారము. ఇందు గోమాంచ మను సాత్వికభాక ము చెప్పంబడెను. మ. తొలు కార్మించులసంచు లై కువలయమైక దామంబు లై బెళుకుం బేడిసబిలలీల లయి దీప్తి ఖంజనా ప్తంబు లై తెలి నాతమ్ములతమ్ములే తళుకులై దివ్యచ్చకోరాళికా ళులు నై కప్పె ముకుందు మేన నప్రుడా లోలాక్షీ ఏమోతతుల్. 11 అపుడు=కృష్ణం జూచునపుడు, అలోలాక్షీ వీక్షాతతుల్ = అభద్రయొక్క దృ షీసముదాయములు, తొలుకార్మి౦చుల సంచులై వర్షాకాలమునందలి మెఱు ప్రజయండ ము కలవి యై, ( అతిచంచలములై యని భావము. ) కువలయ. లై=కలువఁగుం పులయొక్క దండలై, జైళుకుం బేడి సమీలలీల లయి = తళతళలాడెడుచేఁపలయొక్క వి లాసములు కలవి యై, దీప్తేజ్ - కాంతిచేతను, ఖంజనాప్తంబు లైజు కాటుక పెట్టలకం జైలులై, తెలి నెత్తమ్ములతమ్ములై = తెల్లని తామరపూవులకు సోదరులై ( సమానము లై యయ అర్థము. ) తళుకులై = ప్రశస్తమైన కాంతి గలవి యై, దీవ్యచ్చకోవాళికితో ప్ర కాశించుచకోరసముదాయమునకు, ఆళులునై చెలికత్తెలునై, ముకుందు మేనేజ్= కృష్ణునిశరీరమందుజ్, కస్పెజ్ = వ్యాపిం చెను. ఉ. వీలుగ వాలుఁగంటిబొమ , వింటివిలోలదృగాశుగాళి గో పాలువిశాలవక్షమునఁ శ్రీ బర్వఁగ నయ్యడ నెంచి యించుని బ్దాలుపు దంటవింటఁ బది లంబుగఁ దుమ్మెద నారి మ్రోయఁ బ్రో యాలిపయిం గడంగి కుసుమాస్త్రము లేయఁ దొడంగె నేపున. ప వెలుగంటి...... గాళి, పాలు గంటి = భద్రయొక్క ( సోగకన్నులు కలది) బొమవింటి = కర్బొయి లనెడు ధనుస్సంబంధమైన, విలోల చంచలమైన, దృక్=చూ పు లనెడు, ఆశుగ = బాణములయొక్క ( వేగమునం బోవునవి ) ఆళి=సముదాయ వీలుగ౯= తగునట్లు, గోపాలుని శాలవక్షమునన్ = కృష్ణమూర్తి పేరురమునందుక్, ర్వఁగన్ =సోఁకఁగాజ్, ఇంచువిలుదాలుపు= మన్మథుఁడు, ( చెఱకువింటిని ధరించిన పాఁడు ) అయ్యదను = ఆసమయమును, ఎంచి= తెలిసికొని, దంటనింట = బలము గలధనుసునందు, పదిలంబుగన్ = జాత్త గా, తుమ్మెవ నాకి = తుమ్మెద ల సెడునల్లె e<noinclude><references/></noinclude> m3pmeo2gil3njllmep55g086dut8xhy 104 233439 590211 2026-10-19T03:51:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216. భద్రాపరిణయము. త్రాడు, మ్రోయā=ధ్వనింపఁగాజ్, పోయే మాలిమయితే ఆ స్త్రీ మీదను, కడంగి- పూని, కుసుమాస్త్రములు= పుష్పబాణములను, ఏప్పునన్ = విజృంభణముతోట, ఏయఁ దొడం గె౯ = వేయుట కారంభించ...' 590211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>216. భద్రాపరిణయము. త్రాడు, మ్రోయā=ధ్వనింపఁగాజ్, పోయే మాలిమయితే ఆ స్త్రీ మీదను, కడంగి- పూని, కుసుమాస్త్రములు= పుష్పబాణములను, ఏప్పునన్ = విజృంభణముతోట, ఏయఁ దొడం గె౯ = వేయుట కారంభించెను. ఆమె కృష్ణునిలో మ్మునఁ జూపు అరుబాణముల ను బ్రయోగింపఁగా నది సహింపక వెంటనే యామె పైని మన్మథుఁడు పూవుటములం బ్రయోగించెను. అనఁగా సామెకుఁ గృష్ణుం జూచిన వెంట నే మన్మథునికి నని భావము ఉ. కోరిక లూరు నెమ్మెయి గగుర్పొడుచు గడకంటఁ దారల్ సేరి పరిభ్రమించు నునుఁ జెక్కులఁ జెమ్మట బొమ్ము నెమ్మి నో య్యార పుఁజూపులజ్జ బెరయం (గను జక్కఁగ మోడ్పు నొందుచుకో ) దొడరి, శౌరిని జూచు నెడం బంతికి || వెల్వడుం సారెకు = 13 2 నున్నని తొడరి= ప్రయత్నించి, శౌరిని= కృష్ణుని, చూచు నెడ ని చూరుకాలము::0 దుఱో", పడంతికిన్ = భద్రకుణ్, కోరికలు ఇచ్ఛలు, శిగుం పుట్టును, "నమ్మయినా. శరీరము, గగుర్పొడుచున్ = పులకరించును, తారకల్ కంటి శ్రుడ్లు, కడపంటన కంటితుదయందున్, చేరి, పరిభ్రమించుకో= చలించును, మనుఁజిస్మ్కల చెక్కిళ్లయందున్, చెమ్మట = స్వేదము, క్రమ్మ = వ్యాపించును, ఒయ్యాల ఫం ప్ర=సొగ సైనదృష్టి, లజ్జ = సిగ్గు, బెరమంగి = ఉత్పన్నము కాగా, నక్క అందముగాన్, మోడ్పు మెందుచు = ముకుళించుచు, నెమ్ము ప్రేమ వతము, సా రెస్=మాటిమాటికిన్, వెల్వడుకో = ( తిరిగి ) వ్యాపించుచుండుకు భద్రతం ఎ ష్ణుని జూడఁగ నే కోరిక పుట్టె వనియుఁ బిమ్మట దానికం బోతకము అనుపులు కారి సా త్వికభావంబులును సహకారి యగులజ్జ యనుసంచారి భావము ముశ్పన్న మయ్యు దాని తాత్పర్యము. ( కోర్కి యనఁగా రతి. సంభోగ విషభు మమయిన్చాలి. విశేషము తి యు౦బడు. ఇదియే శృంగారమును స్థాయి భావము. ఈయిచ్ఛావిశేష మరువయిన ఱస్ నిలిచిన స్థాయి యనంబడు. ఇదియే శృంగారరసముÚవం బూగ్వావస్థం నున్న యనురాగమును సూచించు రోమాంచా ( గగుర్పాటు ) దులు సాత్విక భావము లనంబడు. రసమునకు సహకారు లగునిర్వేవాదులు సంచారులు. అందు జనంగ్ నిమిత్తి మైరాగాదులచేఁ జేతస్సంకోచనము లజ్జ యవంబడు. డాఁగుట, ముఖత్వము, నేత్రనిఘోళనము మొదలగునవి దీనికార్యములు. ) నాయక్ ముగ్ధ, 4<noinclude><references/></noinclude> d1jjswf3pnlyz4b9u4ev4011izoxwo3 104 233440 590212 2026-10-19T03:51:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 217 వ ఇత్తెఱంగున నత్త రుణీరత్నం బత్తామర సాక్షు నీక్షించుచుఁ దనమ నంబున, 14 అత్త రుణీరత్నంబు = ( ఆ స్త్రీ శ్రేష్ఠము ) భద్ర, ఇత్తెఱంగునన్ = ఈప్రకారము చేతను, అత్తామరసాక...' 590212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 217 వ ఇత్తెఱంగున నత్త రుణీరత్నం బత్తామర సాక్షు నీక్షించుచుఁ దనమ నంబున, 14 అత్త రుణీరత్నంబు = ( ఆ స్త్రీ శ్రేష్ఠము ) భద్ర, ఇత్తెఱంగునన్ = ఈప్రకారము చేతను, అత్తామరసాక్షుని = ఆకృష్ణుని, ఈక్షించుచుకో=చూచుచును, తనమనంబు నజ్=తనమనసునందు౯. ఇది 17 వ పద్యమందలి యని యనుదానితో సన్వయించు. సీ॥ తన కాంతిదరహాస మున నిల్పి భూచరుం డగుచు వర్తించును ధాంశుఁ డొక్కొ తనదుపద్మాంబక , త్వము కన్నులనె తాల్చి సాంగుఁడై మెలఁగున 4 నంగుఁ డొక్కొ తనసౌరభము వక్త్రమున నించి నిజవిలా సము చూప వచ్చువ సంతుఁ డొక్కొ తనహరిడింభక , త్వము మధ్యమునఁ బూని యవనికి డిగినజ యంతుఁ డొక్కొ వీరు గా రైన నీదివ్య విభనభువన మోహనాకారలావణ్య 4 ములు గలుగునె కాన మద్వల్లకీగాన శ్రీ కలన నలరి జోరి సాక్షాత్కరించిన శౌరి యితఁడు! 15 తన కాంతి = తనయొక్క (చంద్రునియొక్క ) తెల్లనిచాయను, దరహాసము నజ్= చిఱునగవునందున్, నిల్పి = ఉండునట్లు చేసి, భూచరుండు = నేల౦ దిరుగువాఁ డు, అగుచున్, వర్తించుసుధాంశుఁ డొక్కొ=ఉండుచంద్రుఁ డగునేమో, భద్రత నకు సాక్షాత్కరించినకృష్ణుం జూచి శరీరమందంతట నుండు తెల్లని కాంతిని చిఱునవ్వు నందే ధరించి భూమియందు సంచరించెడు చంద్రుఁ డగు నేమో యని సందేహించె నని భావము. తనదుపద్మాంబకత్వము = తవసంబంధ మైన తామరపువ్వు లనుబాణములు గలుగుట యనుధర్మ ( తామరపువ్వులఁబోలినకన్నులు గలుగుటయు) ము కన్నుల నె= నేత్రములయందే, తాల్చి = ధరించి, సాంగుఁడై = శరీరముతోఁ గూడుకొన్న వాఁ డై, మెలఁగువనంగుఁ డొక్కొ = సంచరించెడు మన్మథుఁ డేమో, తన సౌరభము = తన 28<noinclude><references/></noinclude> lbg8zj6280z1uwkx6xkrjo8qc0jrdw6 104 233441 590213 2026-10-19T03:51:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 భద్రాపరిణయము. యొక్క సురభినామము గల్గుటను (పరిమళమును ) వస్త్రమున రాజమోమునందు నించి = నిండించి, ( ధరించి యని యర్థము.) నిజవిలాసము - ఆశృంగార చేష్టలను, చూ పక్షా=ప్రకటించుటకు, వచ్చు...' 590213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>218 భద్రాపరిణయము. యొక్క సురభినామము గల్గుటను (పరిమళమును ) వస్త్రమున రాజమోమునందు నించి = నిండించి, ( ధరించి యని యర్థము.) నిజవిలాసము - ఆశృంగార చేష్టలను, చూ పక్షా=ప్రకటించుటకు, వచ్చు వసంతుఁ డొగొ ఏశించిన నవంతుడి - Apric భకత్వము -తనయింద్రునకుం గొడు కనుట నియమనించఘతని ముము, మధ్యము న౯ = నడుమునందుకో, పూని = ధరించి, అవనికి సి భూమికి వేగిన జయంతుఁ తో క్కొ=అవతరించిన జయంతుఁడో, ( అని సందేహించి ) వీరు చెప్పినవారు, రు. అయినన్ = ఇందొక్కఁ డైనయెడల, ఈదివ్యములు, ఈ-బట్టి, గివ్యజ ఒప్పిదమైన, భువనమోహన= లోకమునకు వలపు పుట్టిం చడం, ఆకారం 'జీవామును, 2 = నిగనిగలాడేడు కాంతియు, కలుగు ఉండునా? ( ఉండ లేని యా లావణ్యములు ర్థము ) కానక్ =ఆకారణముచేతను, మద్యనికి కారక లవర్ జానాతీజా కానముతుక్క యొప్పుచేతను, అలరి=సంతసించి, కోరి అపేక్షించి, పాత్క రించి ఈ మైనకృష్ణుఁడు, ఇతఁడె. ( అగును ) నాన్ పాతిక్క ఉంచియీరుతారు లలో సెకఁ డైన నిట్టిసౌందర్య ముండడు కాబట్టి నావీకా రాజము సంతసించి వ చ్చినకృష్ణుఁడే కాని మ టొక్కఁడు గాఁ డని భద్రని నిశ్చయించని తాత్పర్యము. నిశ్చయాcత మైనసందేహాలంకారము. శ్లేషములు శరవ్య ప్రాణితము. సీ॥ అక్షి సాఫల్య మింపా + రంగా దీనియం విమలగాంధర్వంబు • వినతి కెక్క డ దీని కులుకుగుబ్బల సౌరు . గొపబు మీద పేని దృఢ పరీరంభమయవలస కమకెమ్మోవిచ్ క్క పుఁ జవుల్ నగ వీణ నునుఁజెక్కు_ఁగవ ముహు . గోపఁగవలద విలువఁ దెలుపఁగరానియీ 2.1 తలిరుఁగ్రామ్ మొలసిఫల మొంద దీనితో వెలసి చూసి వలచి వలపించి తమిఁ బెంచి • యాల సనిలుతు కేళికలఁ దేలి సుఖలీలఁ, స్త్రీలవల వ 16<noinclude><references/></noinclude> rodbksdmlcfu9ohnfhsyczpd7h7sfsv 104 233442 590214 2026-10-19T04:14:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 219 ఆక్షి సాఫల్యము కన్నులక ఫలము ( కలిమి ) ఇంపార=సంభవిం చునట్లు, వీని మేఁ జెలువంబు = ఈతనిశరీరము యొక్క చక్కదనమును, రోక= అపేక్షిం చి, వీక్షింపవలదె = చూడఁగూడదా? కన్నులు...' 590214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 219 ఆక్షి సాఫల్యము కన్నులక ఫలము ( కలిమి ) ఇంపార=సంభవిం చునట్లు, వీని మేఁ జెలువంబు = ఈతనిశరీరము యొక్క చక్కదనమును, రోక= అపేక్షిం చి, వీక్షింపవలదె = చూడఁగూడదా? కన్నులు ఫలము చెందుట క్రీతని సౌందర్యము త ప్పక చూడవలయు నని భావము. విమల గాంధర్వంబు = స్వచ్ఛ మైన గావము, వినుతి కెక్కఁగజ్ = ప్రసిద్ధి పొందునట్లు, వీని పైని గీతంబులు = ఈతని వేగం గావించినపాట లను, పాడవలదె = పాడఁగూడదా! ఆవశ్యము పాడవలె నని యాశయము. పులుగుగు బ్బలసౌరు=చక్కఁగఁ గదలెడుస్తనములయందము, గొనబు=మమోహన మై, మీట X౯ = అతిశయించునట్లు, వీనిదృఢపరీరంభము = ఈతనిబిగువుకొంగిలిని, అర్థింపక్షా= వేఁడికొనుట, వలదె = వలదా ? ముఖ్యముగ = పేక్షింపఁ దరు నని యాశయము. కమ్మ కెమ్మోవిచొక్కపుఁజవుల్ = మధు: మైన యెట్టని పెదవియొక్క ఎక్మల మైనముచులు, తగన్ = ప్రకాశింపఁగాడ్, వీనిమను ఁజెక్కు ఁగవ = ఇతనిమనోహర మైన వెళ్లిళ్ల జంట ను, ముద్దుకొనఁగ వలదె=ముద్దు పెట్టిన వలవా? వలయు నని యర్థము. విలువ=వె లను, తెలుపఁగ రానియీతలిరుఁబ్రాయము = చెప్ప లేఁట్టియీలేఁతవయసు, ఫలము= ఫలమును, ఒలసి=కదిసి, ఒందజే= అనుభవించనట్లు, వీనితో, కలిసిమెంట=ఏకీన వించి, వలచి= కామించి, వలపించి కోరునట్లు చేసి, తమిజ్= అపేక్షను, పెంచిన వృద్ధిపఱిచి, అలరునిలుకు కేళికలక్షా = మన్మథ క్రీడలందుక్, తేలి=తృప్తి సెంది, సుఖలీ లక్షో=సుఖ మైనవిలాసముశోక్, కాలవలదె=చరింపవలవా ( కూడు ఐని యర్థము.) మ అని యూహించునృపాలకన్యకకు మున్నా శౌరి నిక్షించి వ చ్చినయాయోగిని వల్కె నిట్లు కమలాక్షీ ! నీదు భాగ్యం బి: కె తన నచ్చుక్' జలజాసనాదుల కశక్యం బైన గోపాంగనా జననిక్షేపము నేఁడు నీకడకు నిచ్చన్ వచ్చె నీక్షించి తే 17 అని=ఇట్లు, ఊహించునృపాలకవ్వక కు = తలంచెను రాజపుత్త్రికకుజ్, ము న్ను = పూర్వకాలము నందుక్, ఆశౌరిన్ = కృష్ణమూర్తిని, ఈక్షీంచి = మాచి, వచ్చిన యాయోగిని = వచ్చిన శ్రుతిరంజని, ఇట్లు - ఈప్రకారము, పక్కెక్ = చెప్పెను, కమ లాక్షీ = ఓభద్రా ! నీదు భాగ్యంబు = నీయదృష్టము, ఉత్తరపదంబు పరంబగునప్పుడు యుష్మదస్మదాత్మార్థకంబులకు దుగాగమం బగు. ఔ. స. నీయొక్క + కావ్య ము, ఇకజ్=పిమ్మటను, ఎంతనవచ్చున్ = ' = ఎంత యని చెప్పవచ్చును. చెప్ప శక్యము యర్థము. జరిజాసనాదులకున్ బ్రహ్మ మొదలగువారికి, ఆశక్యయి= 'కాదని యగము. =<noinclude><references/></noinclude> dkstte1gals2nkt4xe4q3gimnds6mek 104 233443 590215 2026-10-19T04:15:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 భద్రా ప పరిణయము.. ' ( చూడ ) సాధ్యము కానిది, ఐన, గోపాంగ నాజనని శేపము = గొల్లపడుచులయొక్క నిధి ( దాఁచికొన్న ద్రవ్యరాశి) నేఁడు = ఈదినమున, నీక డున్ = నీ యొద్దకు, ఇచ్చన్ == ( నిన్ను ఁ జూచు) కో...' 590215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>220 భద్రా ప పరిణయము.. ' ( చూడ ) సాధ్యము కానిది, ఐన, గోపాంగ నాజనని శేపము = గొల్లపడుచులయొక్క నిధి ( దాఁచికొన్న ద్రవ్యరాశి) నేఁడు = ఈదినమున, నీక డున్ = నీ యొద్దకు, ఇచ్చన్ == ( నిన్ను ఁ జూచు) కోరికతోజ్, వచ్చెక్= ఏగుచెంచాను. ఈక్షించితే చూచితివా ? బ్రహ్మాదులకు దర్శన మీయనిమహానుభావుఁడును దన్నుఁ భ్రమించిన పే తలకు మిగుల సులభుఁడు నగు శ్రీకృష్ణుఁడు నిన్నుం జూడఁగోరి వచ్చే నతని దర్శింప మని శ్రుతీరంజని భద్రతోఁ జెప్పెను. గీ. అనిన యదువిభుహృదయ మా వనజనయన భావము నెఱింగి కనకాంగి లోకనాయక ! నీదగు పలికే నిట్లు రావలన నధిగతాభీష్ట యయ్యెమా • హంసయాన॥ 18 అనినన్ = శుతిరంజనియిట్లు చెప్పఁగా, యచు విభుహృదయము - కృష్ణునిహృద యమును, వనజనయనభావము = భద్రయభిప్రాయమును, కనకాంగి ఈపేరు వెలము కచెలి, ఎఱిఁగి = తెలిసికొని, ఇట్లు = ఈప్రకాగము, పలికెE, లోక నా రుక షీకృ ష్ణా ! ( ఎల్లలోకములకుం బ్రభువా యని యర్థము. ) నీదగు రాకవలన నీసంబంధ మైనవచ్చుటవలనజ్" ( నీవు వచ్చుటవలన నని యర్థము.) మహింసయాని మాచెలి యగుభద్ర (అంచబడలం బోలినవడలు గల దాని యర్థము.) అభగతాళీలపై ప్రాట్లు మ నకోర్కె గలది, అయ్యెక్. ఈపద్యమున లోక నాయక శబ్దముచే బ్రహ్మము హింస యానశబ్దముచే సరస్వతీయు ధ్వనించును. వ! అనినఁ గలవాణి హరి కిట్లనియె. 19 అనినన్ = ఇట్లు కనకాంగి చెప్పఁగా, కలవాణి ఈ పేరు గలము యొక్క చలిరు = కృష్ణునకు, ఇట్లనియె = ఈస్త్రకారము చెప్పిన. హరికి = కృ - క! పురుషోత్తమ! నీసన్నిధి. పరిపూర్ణములుగ మదీయ , భాగ్యము లెల్ల వరుస ఫలింప నొనగ్చెక్ షరశోభ మదీయపద్మ శ్రీ పాణికిఁ గూర్చె || 20 పురుషోత్తమ = ఓపురుష శ్రేష్ఠుఁడా, (విష్ణుఁడాయని మని యుధ్వనించును. ) నీసన్ని<noinclude><references/></noinclude> k54urmklcd20j3jzfiup9cl55z1kqpf 104 233444 590216 2026-10-19T04:15:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 221 ధి=నీసాక్షాత్కారము, మదీయ భాగ్యము లెల్లక్ = నావి యగుసుకృతముల నన్నింటి ని, వరుసజ్=క్రమముతో, పరిపూర్ణములుగన్ = నిండుగా, ఫలింపక్షా=ఫలించునట్లు, ఒనర్చి = చేసెను. మ...' 590216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 221 ధి=నీసాక్షాత్కారము, మదీయ భాగ్యము లెల్లక్ = నావి యగుసుకృతముల నన్నింటి ని, వరుసజ్=క్రమముతో, పరిపూర్ణములుగన్ = నిండుగా, ఫలింపక్షా=ఫలించునట్లు, ఒనర్చి = చేసెను. మదీయపద్మపాణీకిక్, మదీయ = నాచెలియగు, పద్మపాణికి : భద్రకుక్, ( తామరపూవులం బోలిన చేతులు గలదాని కని యర్థము. లక్ష్మీ కనియుం దోఁచును. తామరపూవులను హస్తమున ధరించినది యని యర్థము. ) వరశోభక్షా=ఆ ధికదీప్తిని, మగనిశోభ ననియుం దోఁచును. కూర్చెజ్= సంఘటించెను. న॥ అనిన నిందువదన యిట్లనియె. ( సుగమము) గీ! వఱలుశృంగార సారష్త్రవాహసరణి నతనుతుంగాంచితస్త్రీల 4 నధిగమించి వెలయునది భద్ర యీఘనవేణిఁ గలయఁ గలుగు నీకు విలాససాగరత శౌరిణ = = 21 22 వఱలు......సఃణిక్షా, వఱలు = ప్రకాశించెడు, శృంగారసార=శృంగారరస మ నెడు మనోహర మైనయుదకముయొక్క, ప్రవాహసరణి = ప్రవాహపుమార్గము చే తను, అతనుతుంగాంచిత లక్షా, అతను = మన్మథునిసంబంధ మైన, తుంగ = అధిక మై న, అంచిత=పూజ్యమైన, శ్రీలక్= శోధ లవియెడు, ( మన్మథా వేశమువలనఁ గలిగిన విలాసముల నని యర్థము.) అతను = అధిక మైన, తుంగా తుంగ యనునదియొక్క, అంచిత = ఒప్పిన, శ్రీలక్= శోభలను, ( పెద్దది యగుతుంగ యనునదియొక్క శోభల నని యర్థము. ) అధిగమించి = పొంది, భద్ర=భద్ర యనుతుంగభద్ర, వెలయుఁడి. ప్రకాశించునది, ఈఘున వేణి=మేఘముం బోలినజడ గలది యగునీకన్నె యనెడుగొ ప్పనది, కలయన్ = నిన్నుఁ బొఁదఁగాజ్, నీకుక్, నిలాప సాగరత = శృంగార చేష్టలకు సముద్రుఁ డగుట, కలుగుళ్ = సంభవించును. నది సముద్రముతోఁ గలియుఇప్పటి సాధిక్యముయొక్క శోభ ని న్నీ మే గూడినపుడు, సంభవించు నని భావము. (తుం గభద్రానదికి సముద్రముతో సంబంధము కృష్ణానదీ ద్వారమునఁ గలదు. క్లిష్టరూపకా లంకారము. మ॥ అనిస౯ సిగ్గున మోము వంచికొనిభ ద్రాబ్దాష్ చన్దోయి వే గున లేఁగా నసియాడ నిస్తులతులా కోటిస్వనాకృష్ణకా ననమాయూరమరాళియై కటితటీ నాట్యోల్లస ద్వేణియై<noinclude><references/></noinclude> 22wfbjubqycua3tl3cf83u6t0xiij0c 104 233445 590217 2026-10-19T04:15:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '222 భ ద్రాపరిణయము. చనియెం Xమఱి శౌరిఁ జూచుచు మణీ సౌధాంతరతోణికి ॥ 23 అనినజ్= ఇందువదన యను చెలి యిట్లు చెప్పఁగాజ్, భద్రార్దాక్షి = భద్రయ నుక న్నె, సిగ్గునథ్ = సిగ్గుచేతను, మోము వంచికొ...' 590217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>222 భ ద్రాపరిణయము. చనియెం Xమఱి శౌరిఁ జూచుచు మణీ సౌధాంతరతోణికి ॥ 23 అనినజ్= ఇందువదన యను చెలి యిట్లు చెప్పఁగాజ్, భద్రార్దాక్షి = భద్రయ నుక న్నె, సిగ్గునథ్ = సిగ్గుచేతను, మోము వంచికొని, చమోయి "వేఁగునకొ" =చూయి యొక్క భారము చేతను, లేఁగౌను లేఁతనడుము, అసియాడన్ = వణఁగుచుండఁ గాం నిస్తుల......మరాళియై, నిస్తుల= సాటిలేని, తులాకోటి = అందెలయొక్క, (ని) పా దాంగదంతులాకోటిః. అ. స్వవ=ధ్వనిచేతను, ఆకృష్ట = ఆకర్షింపఁబడిన, కొనస = అడవియందలి, మాయూరమ రాళియై నెమళ్లును హింసలును గలదియ, కటిను కటితటీ = శటిప దేశమందు, నాట్య = చలించుచుండుట చేతను, ఉల్లసత్ = ప్రకాశిం చుచున్న, వేణియై=జడగలదియై, కమ్మణి = మఱలి, జౌరిన్ = కృష్ణునిని, చూరు. చుక్, మణీసౌధాంతరణికి=మణుల ( తోఁ గట్టబడిన) మేడలోని ప్రదేశమున కు, చనియెజ్= వెళ్లెను . వ॥ ఇట్లు యదునందన సందర్శన సందీపి తానంద మోహపరవశ య య్యు నయ్యించువదన నమోూఢ గావున సభజన పరిహాస జనిత ల జ్ఞాభరంబునఁ దనజనని యున్న సదనంబున కరిగినం దోడిబోటులు చిఱునగవు మొగంబులఁ దళుకొత్త నిలిచినం గాంచనాంబకుండు మీర లీయుపవనంబున నుంటకుం గతం బెయ్యది యని యడిగిన హరికి వార లిట్లనిరి|| 24 ه అయిందువదన = = మీఁదఁ జెప్పంబడి శభద్ర, ( చంద్రుం బోలిన మొగము X ది.) ఇట్లు = ఈప్రకారము, యదునందన... పరవశ, యదునందన = కృష్ణుని యొక్క.. సందర్శన= చూచుటచేతను, సందీపిత=ప్రజ్వలింపఁబడిన ( అధిక మైన యని యుద్ధ ము. ) ఆనంద = సంతసమునకును, మోహ=వలపునకును, పరవశ= లో ఁబడినది. య్యుక్=అయినను, ( ఆయనం జూచుటచే అధికానందమును మిగుల వలపును గలగ యైన నని యర్థము. ) నవోఢ = ముగ్ధ, కావునన్ = కాఁబట్టి, ( నవోఢాశబ్దమునకుఁగ్రో త్త పెండ్లికూఁతు కని యర్థము ; గాని యిచ్చో నది లక్షణచే ముగ్ధం జెప్పును. ) "స ఖీ......భరంబునక్, సఖీజన= చెలులయొక్క, పరిహాస ఎగతాళివలం జనిత పుట్టింపఁబడిన, లజ్జాభరంబునన్ = లజ్జా తీశయము చేతను, తనిజనని = తసతల్లి, ఉన్న సద వంబునక:జ్ = వసించినగృహమునకు, అరిగిరన్ = పోవఁగాజ్, తోడిబోటులు=కూ ==<noinclude><references/></noinclude> 9u2jz31mpcy9yw9z1h83nti1p645uvi 104 233446 590218 2026-10-19T04:15:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 223 డ నున్న చెలిక త్తెలు, చిఱునగవు = మందహాసము, మొగంబుల = ముఖములయందు తళుకొత్తన్ = అంకురింపఁగాక్, నిలిచినక్, కాంచఖాంబరుండు = కృష్ణుఁఁడు, (జం గారుచేయగలవ లవస్త్రములు...' 590218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 223 డ నున్న చెలిక త్తెలు, చిఱునగవు = మందహాసము, మొగంబుల = ముఖములయందు తళుకొత్తన్ = అంకురింపఁగాక్, నిలిచినక్, కాంచఖాంబరుండు = కృష్ణుఁఁడు, (జం గారుచేయగలవ లవస్త్రములు ధరించినవాఁడు ) మీరలు, ఈవనలు: కొ= ఈ పూఁదోట యందు౯, ఉంటకు = ఉండుటకు, కతంబు = కారణము, ఎయ్యది యని యడిగి న౯జ ఏమని యడుగగాన్, వారలు జ అభద్రచెలికత్తెలు. హరికిన్ = కృష్ణునకు, ఇట్లు = ఈప్రకారము, అనిరి= పలికిరి. క॥ విను మోవనజోదర ! మా జననాథుఁడు దేవితో వ సంతోత్సవ మిం దొనరింప వచ్చినకతం బున మేమును నీయుపవనమున నుంటి మనక్! 25 ఓవనజోదరా = ఓపద్మ నాభా ! వినుము = ఆలకింపుము. మా జననాథుఁడు =మా ప్రభు వగుధృష్టకేతుఁడు, దేవితోక్= భార్యతోక్, ఇందుజ్= ఈతోఁటయందుజ్, వసంతోత్సవము = వసంతపూజాదుల నని యర్థము. ఒకరిపక్= చేయుటకు, వచ్చినక తంబునజ్= వచ్చిన కారణము చేతను, మేము, ఈ యుపవనంబునన్ =. = ఈయుద్యానవన మునందున్, ఉంటిమి=వసించితిమి, అనక్=ఇట్లు చెప్పఁగాజ్, ముందు పద్యములో నివిని యను దానితో నన్వయించును. కః విని వారల వీడ్కొని నిజ జనయుతుఁడై ధృష్ట కేతు • జనపాలవ డే ణ్యుని జూచుటకు ముకుందుఁడు సనియెం బూఁదోఁటలో హ • జారంబునకు!! 26 ముకుందుఁడు=కృష్ణుఁడు, విని = ఆలకించి, వాకలక్=ఆ =ఆస్త్రీలను, వీడ్కొని= వెళ్లి వచ్చెద నని చెప్పి విడిచి, నిజజనయుతుఁడై = తనజనులతోఁగూడినవాఁడై, ధృ ష్టకేతుజనపాలవ రేణ్యునిన్ = రాజశ్రేష్ఠుఁ డైనధృష్టకేతునిని, చూచుటకు, పూఁదోఁ టలోనిహజారంబునకు = ఉద్యానవనములో నున్న చావడిలోనిక్జ్, చనియెక్= వెళ్లాను. సీ॥ కరదీప్త కనకకం, కణకలక్వణముతో రమణీమణులు చామ శ్రీ రముల వీవ<noinclude><references/></noinclude> tm9h4zov02yjq3xiiilnvpi8lc085s7 104 233447 590219 2026-10-19T04:15:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 భద్రాపరిణయము. గాననృత్యముల జే జేనాగ వాసం పుఁ చెలువంబు నాట నెచ్చెలులు చూప సామంత భూషామ ణీమయూఖములు సం ధ్యారుణాతపముల, నౌఘళింపఁ జరణనూ పురముల సాలభంజికలట్లు శరణాగతవరులుదోప వేడ...' 590219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>224 భద్రాపరిణయము. గాననృత్యముల జే జేనాగ వాసం పుఁ చెలువంబు నాట నెచ్చెలులు చూప సామంత భూషామ ణీమయూఖములు సం ధ్యారుణాతపముల, నౌఘళింపఁ జరణనూ పురముల సాలభంజికలట్లు శరణాగతవరులుదోప వేడ్కఁ గొలువున్న కైకేయు విమలగుణని కాయుఁ గేయూరమకుటాది కలిత కాయు ధృష్ట కేత్వభిధేయు స ద్వి బుధ గేయు నాయదువిభుఁడు గాంచె ను వ్యాససీమ॥ స 27 హస్తములగా రమణీమణులు = మణులం బోలినస్త్రీలు, కగ తోడు, కోగ దు, దీప్త = ప్రకాశించెడు, కనకకంకణ - బంగారపు క డియముల మొక్క, కల = మధుగ మైన, క్వణముజోజ్ =ధ్వనితోజ్, చామములతో వింజామరలను, వీపు విసుగు చుండఁగాన్, ఆట నెచ్చెలులు = ఆటకత్తెలు, ( నాట్యము చేయువారు ) గా నృత్య ములజ్= సంగీతము చేతనును నాట్యముల చేతనును, జీజే వార వాసం పుఁ శిలువంబు సేవ వేశ్యలయొక్క యందమును, ( స్వర్గములో నుండెడు గంధ ముద అగు వారి మందము పని యర్థము. ) చూపజ్=కనుపఱు సఁగా, సామంతఖములు, సామంత భుత్వమునకు లోఁబడిన దేశములకుం జుట్టుప్రక్కల ముందు దేశముల వేలు రాజులయొక్క (నూఱుగ్రామములం బాలించుటకు రాజుచే నియుక్తు లగుద్యోగుల యొక్క - యని యే ని యర్థము. ) భూపొ==శరీరము: ధరించిన యాభరణములయందనీ, మణి రత్నములయో క్క, మయూఖములు=కాంతులు, సంధ్యాణాత మములతో సంధ్యాకాలమందలి యెఱ్ఱనియెండలను, ఔఘళింపన్ = తి. స్కరింపంగా, శరణాగతిని రివరులు శరణు పొంది నమస్కరించెడు శత్రు రాజులు, మారణ నూపురముల సాలభంజికల టు చరణనూ పునముల = కాలియందలయందలి ప్రాంభించిక అట్లు - బొమ్మలువలె, (ని) మంజీరో నూపురోZస్త్రీయాం. అ. శో(ప్రజా కాన్పించరాణి, (ప్రతిఫలింపం గా నని యర్థము. ) ఉద్యానసీమన్ = తోఁటయందు గోలు వున్న కియు స భచేసి యున్న కేకయదేశాధిపతిని, విషులు గుణనికాయుణ్ణి జస్వచ్ఛ మైన శార 39 జ= 1<noinclude><references/></noinclude> d84ilg5pbufpx2c7alqq0uxmfih2cma 104 233448 590220 2026-10-19T04:15:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. = 225 దుల సముదాయము కలవానిని, కేయూర మకుటాజిక చితకాయుక్= భుజకీర్తులు కిరీట ము మొద లైన వానితోఁ గూడినశరీరము గలవానిని, సర్వే బుధజేయున్ = సాధువులచే తను విద్వాంసులచేత...' 590220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. = 225 దుల సముదాయము కలవానిని, కేయూర మకుటాజిక చితకాయుక్= భుజకీర్తులు కిరీట ము మొద లైన వానితోఁ గూడినశరీరము గలవానిని, సర్వే బుధజేయున్ = సాధువులచే తను విద్వాంసులచేతను, స్తుతింపఁబడఁదగినవాని, ధృష్టకేత్వత్తివేయు = ధృష్టకేతు వ ను పేరు గలవానిని, కాంచెను = చూచెను. నా చః అతులితదివ్యమండనయు శ్రీ తాంగరుచుల్ గనుపట్టుచుండఁగా నతఁడును దవ్వుల౯ సరసి శ్రీ జాక్షుని జూచి ప్రహర్షలీల యతమణిపీఠి డిగ్గి యెను పై చని కౌగిటఁ గూర్ప మామయై నతనకు మ్రొక్కుకృష్ణురతసంబులగద్దియ నుంచి వెండియుక్ ! అతఁడును=ఆకేకయరాజును, అకులిక.....సముల్, అతులిత = పాటిలేని, దివ్య = దేవలోక సంబంధమైన, మండవ = భూషణములతోజ్, యువ= కూడిన, అం గరుచుల్ =శరీరకాంతులు, కనుపట్టు చుండఁ గాన్ = ప్రకాశించు చుండఁగాజ్, డవ్వు లక్=మిగుల దూరమునుండి, సరసిజాక్షుని = తమ్మికంటిని, చూచి, ప్రహక్షలీజ్= సంతోషక్రియతో జౌ ( సంతోషముతో ననియే యర్థము. ) ఆయతమణిపీకితే = వికాల మైనమణులు దాపినపీఁటనుండి, డిగ్గి, ఎమురై చని= అభిముఖముగా వెళ్లి, కాఁగిటక్, కూర్పజ్ = చేర్చుకొనఁగాన్, మామ యైనతకుకో = తండ్రితోఁబుట్టువునకు భక్తయై నతనకుక్, మొక్కుకృష్ణున్ = నమస్కరించుకృష్ణుని, కతంబులగ స్టియన్ = రత్న ములపీఁటయందు ఉంచి = నిలిపి, వెండియున్ = ఇంకను, ముందు పద్యములో నిసమా పక క్రియతో సస్వయము. = వ తక్కినయుద్ధ వగ దాదిసహచరులు సముచిత ప్ర కారంబుల నాదరించి మించిన వేడుకం "గేకయరాజేంద్రుం డయ్యాద వేడున కిట్లనియె. కేకయరాజేంద్రుండు, తక్కినయుద్ధవగ వాదిసహచరులన్ = మిగిలిన యుద్ధవుఁ డు మొదలైన ( కృష్ణు0) తోడివాకలకు, సముచికí) కారంబుల = తగినరీతి చేతను, ఆదరించి గౌరవించి, మించిన వేడుకక్ = అధిక మైనసుతూహలముతో, అయ్యానమే ద్రునకు = ఆకృష్ణునకుక్, ఇ ట్లనియెక్ = ఉ॥ ఆడఁగఁ బోవుతీర్థ మెదురైన గతి భవదాగమంబు బ ల్వేడుశతో నిరంతరము . వేఁడుచు నుండఁగ నేఁకు మాకు; జే కూడె నభీప్సితంబు లొన గూడె నమాత్యనుహృజ్ఞనంబు మా 29<noinclude><references/></noinclude> ba4d203d6eqlnlbf8585g7eq1w3iwnl 104 233449 590221 2026-10-19T04:15:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 భద్రాపరిణయము. నాడును భృత్యకోటిసద , సంబులు ధన్యత నొంద మాధవా 30 మిగుల కోరు చేరు మాధవా=ఓకృష్ణా! భవదాగమంబు = నీరాలను, బల్వీ దురతో సంతసముతోజ్, నిరంతరము = ఎడతెగకుండునట్లు, వేడుచు ను...' 590221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>226 భద్రాపరిణయము. నాడును భృత్యకోటిసద , సంబులు ధన్యత నొంద మాధవా 30 మిగుల కోరు చేరు మాధవా=ఓకృష్ణా! భవదాగమంబు = నీరాలను, బల్వీ దురతో సంతసముతోజ్, నిరంతరము = ఎడతెగకుండునట్లు, వేడుచు నుండు చుండఁగాజ్, నేఁడు=ఈదినమునందుతో, ఆడఁగఁ బోవు తీర్థము స్నానము టకై వెళ్లెడుపుణ్యజలను, ఎదురైనగితిన్ ఎ.రుకుగ వచ్చునట్లు, మాగున డెజ్= సంభవించెను. అభీప్సితంబులు = రోగ ఁబడినవి, ఒంగూడ సంఘటోల్లెను. కోర్కు లన్నియు సఫల మైన వని యర్థము. అమాత్య సుహృజ్ఞానంబు మంత్రులయం మిత్రులయు సముదాయమును, మానాడు ఇనూ దేశమును, భృత్యకోటి వక సము దాయమును. సదనంబులు = ఇండ్లును. ధర్యతకా ఆరృతాశ్వమును పెంచుపొం క॥ మాజానకుఁ గులం బే యా బలభద్రునకు భద్రమా దేవకి యు న్నే బాగుగ సఖులకు మే లే బంధులు రాచవారు లెస్సతి జాతి॥ శౌరీ = ఓకృష్ణా ! ! మా బావనతో 31 వసుదేవు రపిన్ని నించే ముఖరూ ? 'ఏ' యనునది ప్రశ్నార్థకము. అబలభద్రువమని మీ చున్న యగులు రాముడు, భద్ర మా శుభమా? దేవకి, బాగుగ సుఖము గాస్, ఉన్న కాంచనా? సభలు కుక్ = మీ చెలికాండ్రనసన్, మీరే మేలు కలవా (అగు) రాచవారు = ప్రభువులు. లెస్సలే : సుఖులే క॥ అని కుశీలం బడిగిన వారి ? అంధులు మా చుట్టములు, జనపతి కిట్లనియె నమిత సౌజన్య ఘనులుం బెద్దలు సగుటూ యనుకంపం బాబులు చుండ న్నా రంగాల సంఖ్య | 32 " అని = ఇట్లు, కుశలంబు = సుఖవార్తను, 448 రిజ కృష్ణుఁడు, జనపతి కీళ్= రాజునకుక్, ఇట్లనియన్ = ఇట్లు చెప్పెను. అమితి......ఘములుతో, అమిత మితము లేని, సౌజన్య=మంచి స్వభావము చేతనును, శ్రీ జాసంపద చేతమను ఘను అుజ్= అధికులును, పెద్దలున్ = వృద్ధులును, అగుని మసుకచేతను,<noinclude><references/></noinclude> dptmdgqfzohox5r1jswgu1xjuwhqtjk 104 233450 590222 2026-10-19T04:16:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 227 అందఱుక్=మీ రడిగిన యెల్లవారును, సుఖులై = సుఖము కలవారై, పటలు చుండి రి= వృద్ధి చెందు చుండి3. వ॥ అని యెఱింగించి= ఇట్లు తెలిపి. 33 మ॥ తమమేనత్తను నత్త టి విమలచి త్తం ధృ...' 590222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 227 అందఱుక్=మీ రడిగిన యెల్లవారును, సుఖులై = సుఖము కలవారై, పటలు చుండి రి= వృద్ధి చెందు చుండి3. వ॥ అని యెఱింగించి= ఇట్లు తెలిపి. 33 మ॥ తమమేనత్తను నత్త టి విమలచి త్తం ధృష్టకేతుభూ త్తమదేవి౯ శ్రుతకీర్తిఁ దద్భవనసం స్థం జూడ సద్దేవకీ ప్రముఖ స్త్రీ వసుదేవముఖ్యకుశల ప్రశ్నంబు లద్దేవి వే డ్కమెయిం జేయఁగ శౌరి తత్సకలయోగక్షేమముల్ వెల్పుచు ! అత్త తీజ్=ఆకాలమునందుజ్, విమలచిత్తతో నిర్మల మైనమునను గలవానిని, తద్భవనసంస్థక్ = తోఁటలోని యాగృహమువ నున్న వానిని, ధృష్టకేతుక భూర్తను వే వి౯=ధృష్టకేతుఁ డనురాజశ్రేష్ఠు భార్యను, తమ మేనత్తను -తమితండ్రికిం జోబుట్టు వును, శ్రుతకీర్తి = ఈ పేరు గలయింతిని, చూడక్=కనుఁగొనఁగాక్, (దీనికింగస్త వెనుకటిపద్యమున నున్న హరి) అద్దేవి= రాజభార్య యైనక్రుల్తి, అద్దేవకీ...... ప్రశ్న Cబులు, అద్దేవకీ ప్రముఖ = ఆదేవకి మొదలగు, స్త్రీ = ఆడువారియొక్కయు, క సుదేవముఖ్య = వసుదేవుఁడు మొదలగువారియొక్కయు, కుక్క ప్రశ్నంబులు = ములఁగూర్చినప్రశ్న ములకు, వేడ్క మెయిన్ = కుతూహలముతోన్, చేయఁగం=కా వింపఁగాన్, శౌరి=కృష్ణుఁడు, తత్సకలయోగ క్షేమముల్ = మీఁద నడిగినవారె యెల్ల రయొక్కయు యోగక్షేమములను (కొత్తవానిని సంపాదించుకొనుట యోగము. మును వున్న వానిని రక్షించుకొనుట క్షేమము.) తెల్పుచు = ఎఱిఁగించుచుజ్, ముఖ దటిపద్యముతో నన్వయము. గీ! ఈవిధం బగునిష్టగో | స్త్రీవినోడ = మున నచటఁ గొంతతడవుండు ముచ్చటించి వారిని దనదివ్యరత్నము • దిరమునందు: బరిజనముతోడ విడియించె ధరణివిభుఁడు 35 ఈవిధంబు = ఈప్రకారంబు ( కలది ) ఆగష్టష్ఠీని మోదమున = అగుండు కూలమైన సంభాషణమందలి వేడుక తోక్, ఆచటక్ - ఆస్థులమునయన్, కొంతవ వు=కొంత సేపు, ఉండ= (శౌజ్ ) వసింపఁగాక్, భఃణివిభుఁడు = వృషకేతువ ముచ్చటించి=సల్లాపము చేసి, హరిని = కృష్ణునిక్, పరిజనము కోడ= కూడా జ్న<noinclude><references/></noinclude> 0icb2mdhdvtro8y8ggz9s51lbl1xz47 104 233451 590223 2026-10-19T04:16:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 భ ద్రాపరిణయము. వారికో, శఃదివ్యరత్న మందిరమున_తనది యగుసుందర మైన మణులతోఁ గట్టిన మేడి మంచు, విడియించెజ్ = బస చేయిం చెను. శ్రీ పినుట నందనందనుఁడు పెల్లనురక్తిని క్రొత్త ప్రాయపు...' 590223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>228 భ ద్రాపరిణయము. వారికో, శఃదివ్యరత్న మందిరమున_తనది యగుసుందర మైన మణులతోఁ గట్టిన మేడి మంచు, విడియించెజ్ = బస చేయిం చెను. శ్రీ పినుట నందనందనుఁడు పెల్లనురక్తిని క్రొత్త ప్రాయపుం X"మ్మను నెమ్మదిం దలఁచి కొంచు నవారిత మైనమోహభా రమ్మని సమ్మసభనన రంగమునం గలయంగ వేమరుం గుమ్మడు సంభమించు ధృతి, కోమలు భారతి దిప్పు కైనడి ! 36 || నందందనుఁడు = కృష్ణుఁడు, ( నందునకుఁ బుత్తుఁ డని యర్థము. కృష్ణుఁడు బాల్యమును " మెననిమిత్తమున నందునింట నుండుటచే నతనికిం బుత్తుఁ డని వ్యవహరిం మరు,) పిమ్మటన్" =ఆగృహమునం బ్రవేశించినతరువాతను, పెల్లనురక్తిన్ = మిక్కిలి యసురముచేతను, కొత్త ప్రాయంపుగొమ్మను = నూతన మైనవయసు గలభద్రను, నె మనసునందుకో, తలఁచికొంచుకొ= స్మరించుచుకో, అవారితము = నివారింప శర్యము దానిని, అను మోహ భారమ్మునన్ = అగువలపుయొక్క యతీశయముచేతను, అ మ్మశీలము ఆమాణిక్యపుటి ల్లను నాట్యస్థలముకందుజ్, నేనురు = మా తిమాతినిని', సంభ్రమించు ధృతి, సంభ్రమించు=తొట్రిపడియెడు, ధృతి = ధీరత య "నిడు, కోసులు శ స్త్రీలు, ఆరతి = నీరాజనమును, (కర్పూరపుదీపమును ) త్రిప్పుకై వడిగా రాత్రి ప్పడువిధముచేతను, కలయంగ౯ = అంతటక్, క్రుమ్మకు= సంచరించు ను. ( గోసులు = స్త్రీలు, ఆరతి – నీరాజనమును, త్రిప్పుకైవడి = త్రిప్పునట్లు, సం శ్రీమించధృతి : చలించదు ధైర్యము చే (తృతీయార్థమందుఁ బ్రథము. క్రుమ్మకు= పరిచరించు నియేని యర్థము.) ఇందుఁ జాపల మనుసంచారిభావము చెప్పఁబడెను. కాని ద్వేషానులచే నొక్కచో మనసు నిలువమి చాపల మనంబడు. న అప్పు డమ్ముకుంచుండు నిజాంతర్గతంబున. 37 అమ్మునందుండు ఆకృష్ణుఁడు; అప్పుడు, నిజాంతర్గతంబునన్ = తనది యగు నీ తొలి జన్మమునను నెచ్చెలు లేమినోములు నోచిలో చెలి చెలి, మోచి యుండ గతనాలనీణ యె ట్టితపంబు సల్పెనో బాలిక చేపట్టుఁ బాయకుండ<noinclude><references/></noinclude> mly30ubabk8cd7zg6mfsojgle4ni1xa 104 233452 590224 2026-10-19T04:16:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. సుమణిహారంబు లే | సుకృతం బొనర్చెనో కాంతాకుచాగ్రభాగముల మెలఁగ సదనదర్పణము * సద్విధుల్ సలి పెనో ప్రమదానుబింబభాగ్యములు గలుగు నిచటిమణిచిత్ర సౌధంబు లిచటితమ్మి క...' 590224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. సుమణిహారంబు లే | సుకృతం బొనర్చెనో కాంతాకుచాగ్రభాగముల మెలఁగ సదనదర్పణము * సద్విధుల్ సలి పెనో ప్రమదానుబింబభాగ్యములు గలుగు నిచటిమణిచిత్ర సౌధంబు లిచటితమ్మి కొలఁకు లిచ్చటియుపవనీ, కుంజతటులు నెట్టియుపకృతి గావించి యెసఁగె నొక్కొ రమణి కేళీ విహారసం | ప్రాప్తి 229 38 నెచ్చెలులు=భద్ర చెలికత్తెలు, చెలి చెల్మిన్ = ప్రియురా లగుభద్రయొక్క స్నే హమును, మోచియుండన్ =వహించియుండుటకు, తొలిజన్మమునన్ = వెనుక టిపుట్టు వునందుజ్, ( ఈపద మెల్ల వాక్యములతో సంబంధించును. ) ఏమినోములు = ఎట్టివత ములను, నోచిరో=చేసిరో, ఈ మెచెలికత్తెలు మునుపటిజన్మమున నెవ్వియో గొప్పవ తములు చేయుటచేతనే, యీజన్మమున నీ మెనెయ్యమును సంపాదించి రని యాశయ ము. బాలిక చేపట్టుక్ = భద్రయొక్క చేతియం దునికిని, పొయకుండ= వదల కుం డుటకుజ్, రతనాల వీణ = మణులతో ఁ గూడిన వీణయనువాద్యము, ఎట్టితపము = ఎట్టి తపస్సును, ( శరీరాయాససాధ్య మైన పుణ్యకర్మము తపంబు నాఁబడు. ) చల్పెనో = చేసెనో, సుమణీహారంబులు = ప్రశస్తము లగుముత్యాలు మొదలగు వాని దండలు, కాం తాకుచాగ్ర భాగములన్ = భద్రయొక్క స్తనములయొక్క చివర ప్రదేశములందుజ్, మెలఁ గత్ = సంచరించుటకు, ఏసుకృతంబు = ఎట్టిపున్నెమును, ఒపర్చెన్ = చేసెమో, సద నదర్పణములు = ఇంటియందలియద్దములు, ప్రమదా.లు, ప్రమదా= (ఈ) సుంద రియొక్క, అనుబింబ= ప్రతిబింబముఁ సెందఁ గారణమగు, భాగ్యములు = అదృష్టములు, కలుగజ్= సంభవించుటకుక్, ఏసద్వినుల్" = ఎట్టిమంచికార్యములను, చలిపె మో = చే సెనో, (ఇచట విధిశబ్దము లక్షణచే సత్కర్మములను బోధించును. ) అద్దములు మిక్కిలి పున్నెము చేయుటచేతనే యామె ప్రతిబింబమును బొందు చున్న వని భావము • ఇచటిమ ణిచిత్ర సౌధంబులు, ఇచటి = ఈస్థలమునందున్న, మణి = మాణిక్యములచేత, చిత్ర= పలు వన్నెలుగల, సౌధంబులు = మేడలును, ఇచటితమ్మికొలఁకులు = ఈతోఁటలోని తామర పూవులు గలసరసులును, ఇచ్చటియు పవని కుంజతటులు = ఈయు ద్యా -మునందలిపొద రిండ్లును, గమణి...... ప్రాప్తి, రమణి = భద్రయొక్క, కేళీ= ఆటల యొక్కయు, వి = = =<noinclude><references/></noinclude> jahheb2lp3q1lh2y0252izc7zvzhun6 104 233453 590225 2026-10-19T04:16:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '230 భ ద్రాపరిణయము, హార = సంచారములయొక్కయు, సంప్రాప్తి = పొందు ( సంబంధ మని యర్థము. } ఒనరజ్=కలుగుటకు, ఎట్టియుపకృతి = ఎటువంటి పరోపకారమును, కావించి = చేసి, ఎగుఁగె నెలక్కో = అతిశయించెనో, ఇచ...' 590225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>230 భ ద్రాపరిణయము, హార = సంచారములయొక్కయు, సంప్రాప్తి = పొందు ( సంబంధ మని యర్థము. } ఒనరజ్=కలుగుటకు, ఎట్టియుపకృతి = ఎటువంటి పరోపకారమును, కావించి = చేసి, ఎగుఁగె నెలక్కో = అతిశయించెనో, ఇచటికొలఁకులు మొదలగునవి పూర్వజన్మమున మిగులఁ బరోపకారముం జేసి యే యీ మెవిహారాదులకుం దగీ యుండె నని భావము. ఈమె చెలులు మొదలైనవా రు మంచి శ్రములు మొదలగునవి చేసి యీమెస్నేహము మొదలైనవానిని సంపాదిం చి రని స్తుతించుటవలన నట్టి సత్కర్మములు చేయలేదు గాన నా కామెతో సంబంధ ము లేకపోయె నని నింద దోఁచుట చే వ్యాజస్తుత్యలం కారము. చ|| అల చెలియూరురంభల భుజాచ్ఛ బినంబుల హాసచంద్రికన్ బలితపుగబ్బి గుబ్బ విరి బంతులఁ జెక్కిలికప్పురం పుబి ళ్లల జిగిమోవి పానకము • లం దని వొందినఁ గాక మేట్రియం చల మగుచున్నం యీవిరహ * తాపభరంబు శమించు నా కిఁక౯॥39 అల చెలియూరురంభల = అభద్ర యనుబాలిక యొక్క తొడ లనునినఁటికంబ ములచేతను, భుజాచ్ఛబిసంబుల = చేతు లనెడు నిర్మల మైన తామరతూండ్ల చేతను, హా సచంద్రిక = న వ్వ నెడు వెన్నెల చేతను, బలితపుగబ్బి గుబ్బవిరిబంతుల, బలితపు = బ లిసిన, గబ్బి = ఉన్నతమైన, గుబ్బలిరిబంతులతో = స్తనము లనెడుపూలబంతులచేతను, చెక్కిలికప్పురంపుబిళ్లల = చెక్కి ళ్ల నెడుకర్పూరపుబిళ్లలచేతను, జిగి మోవిపానక ము లక్షా=(ఎఱ్ఱని) కాంతి గలయధరోష్ఠ మనెడు పానకరసములచేతనును, తని వుందినఁ గా క=తృప్తిపొందిన నే కాని, నాకుజ్, దల మగుచున్న యీవిరహతాపభరంబు = అధిక మగుచున్న యీయెడఁబాటువలని వేఁడియొక్క భారము, ఇంక జ్ = పిమ్మటను, ఏకి యక్ = ఏవ్యాపారము చేతన్, శమించు= చల్లారును. ఈమెయెడఁబాటువలనఁ గలిగిన పెట్ట మీఁదఁ జెప్పిన శైత్యోపచారములు చేసిన నే యడఁగును గాని మఱియొ క్కయుపాయముచే నడఁగ దని భావము. ఇందుఁ జెప్పిననఁటులు మొదల గునవి మిగుల శీతలవస్తువులగుటచేఁ దాపనివారకము లని సుప్రసిద్ధము. ఇందు విప్ర లంభము ( ఎడఁబాటు ) వర్ణింపఁబడియె. ఇది యభిలాషేక్ష్యాదులవలనం బుట్టును. ఇచటివి ప్రలంభ మభిలాషవలనఁ గలిగెను. సంభోగముకంటే ముందు గలిగిన యనురా 'గ మఖిలావ మనంబడు. రూపకాలంకారము. ఉ॥ ఎన్నఁడు కన్నులారఁ దర శేక్షణం గ్రమ్మఱఁ గాంతుఁ గాంచి య<noinclude><references/></noinclude> 2e6bwdtirvwmlkan8u7grn9y84xjuya 104 233454 590226 2026-10-19T04:16:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 231 య్యన్నులమిన్న తోడ నెన రానఁగ ముచ్చటలాడి మోవిమేల్ జున్నులు గోలి మక్కువలఁ జొక్కుచుఁ గౌఁగిఁట గారవించుచుం గొన్న నవింటివానిబలు కూటమి నెన్నఁడు గూడఁ గల్గునో॥ 40...' 590226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 231 య్యన్నులమిన్న తోడ నెన రానఁగ ముచ్చటలాడి మోవిమేల్ జున్నులు గోలి మక్కువలఁ జొక్కుచుఁ గౌఁగిఁట గారవించుచుం గొన్న నవింటివానిబలు కూటమి నెన్నఁడు గూడఁ గల్గునో॥ 40 తరళేక్షణజ్=భద్రను, (చంచలమైన చూపులు గలది) ఎన్నఁడు = ఏదినము నజ్, క్రమ్మఱజ్= ఇంకొకమాఱు, కన్ను లాకన్ = కన్నులునిండ (కన్నులుఫలిం చునట్లు ) కాంతున్ = చూతును, కాంచి = చూచి, అయ్యన్నులమిన్న తోడన్ = ఆస్త్రీ శిరోరత్నముతోక్, నెనరు= ప్రేమము, ఆనఁగళ్ = సహాయపడునట్లు, ముచ్చట లాడి = ప్రియవచనములు పలికి, మోవిమేల్ జున్నులు = అధరోష్ఠమునందలి ప్రశస్త మై నతే నెలను, కోలి=త్రావి, మక్కువల= ప్రేమాతిశయము చేతను, చొక్కుచు = ఱఁ జెందుచున్, కౌఁగిటక్ - భుజమధ్యమునందున్, గారవించుచుకొని= గౌర వపఱుచుచుజ్, కొన్న నవింటి వానిబలుకూటమిక్ = మన్మథక్రీడయందున్, ( కొన్న నవింటివాఁడు = పూవునింటివాఁడు. ) ఎన్నఁడు = ఏనాఁడు, కూడ= పొందుట, క ల్గుమో=సంఘటించుకో. ఇందు భద్రం జూచుటకుఁ ద్వరపడుచుఁ గృష్ణుఁడు కాల మును సహింపనట్లు వర్ణించుటచే నౌత్సుక్య మనుసంచారిభావము. కాలాక్షమత్వ మౌ త్సుక్య మని. ప్ర. వ అని యి ట్లబ్బాలికారత్నంబువలన విరాలిం దూలి వనమాలి మే లిమిరతనాలశాల నుండ మధ్యాహ్న శంఖఘంటారావంబు లులియు టయుఁ గేకయపతి యతనికి మజ్జనాదికంబు గావింప నూడిగంపుఁజే డియలం బంచి పంచభక్ష్యపక్వాన్న ఫలరసాదిపదార్థంబుల నంబుజా క్షుండునుం దానునుం దక్కటి బంధువర్గంబుతోడ భుజియించి సు గంధసలిలంబుల వార్చి కడా నిగడితంపుటడపంబులం బడంతు లిడిన విడియంపుమడువు లందుచు నిష్టగోష్ఠి నుండి రంత॥ 41 అని—ఇటులనుకొని, ఇట్లు = ఈప్రకారము, వనమాలి = కృష్ణుఁడు, (తులసిద శములుం బువ్వులుం గూర్చి కట్టినదండ ధరించినవాఁడు) అబ్బాలికారత్న లిజువలనవి రాలిక్ = ఆస్త్రీ శ్రేష్ఠమునందలివలపు చేతను, తూలి= చలించి, మేలిమిరత నాలశా లక్= బంగారుయొక్క యు మణుల యొక్క యు నింటియందు, ( బంగారముతోడ ను హణులతోడను నిర్మింపఁబడినగృహమునం దని యర్థము. ) ఉండజ్ = వసింపఁగాజ్<noinclude><references/></noinclude> hhgefrjktdiqlx6k62b4yvo23y1bug7 104 233455 590227 2026-10-19T04:16:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '232 .భద్రాపరిణయము. మధ్యాహ్న శంఖకుంటారావంబులు, మధ్యాహ్న = పగటి యొక్క మధ్య భాగమునందలి ( రెండుజాము లైనట్లు తెలియుఁజేయు నవి యాని (గము.) శంఖమంటారావంబులు శంఖములయు ఘంటలయు ధ్వనులు, ఉల...' 590227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>232 .భద్రాపరిణయము. మధ్యాహ్న శంఖకుంటారావంబులు, మధ్యాహ్న = పగటి యొక్క మధ్య భాగమునందలి ( రెండుజాము లైనట్లు తెలియుఁజేయు నవి యాని (గము.) శంఖమంటారావంబులు శంఖములయు ఘంటలయు ధ్వనులు, ఉలియుటయు జుమ్రోణుఁ గాజ", ఇంట దుమర్థమునం బ్రయుక్తి మయ్యును. సపతి జి ధృష్టకేతుఁడు, '000' = అతని కి౯=కృష్ణునకుజ్", మజ్జనానికంబు = స్నానము మొదలగువానిని, కామింపజ చుటకుజ్, ఊడిగంపుఁజేడియలతో - ఉపచారము చేయు స్త్రీలను, ( పరిచారిక లను ) పంచి=ఆజ్ఞాపించి, అంబుజాక్షుండునున్ = కృష్ణుఁడును, తానును, తక్కటిబంనుగగ్గం బుతోడన్ = మిగిలినచుట్టములతోన్, పంచలూ, పంచ మువిధములైన, భ త్య= భోజనవస్తువులను, (భత్యు = పిండివంటలు, భోజ్య అన్నారులు, శూన్యా పాయసాదులు, చోష్య = చారు మొదలగువని, పానీయమున జలము నీ సంశోధి త్యుములు. ) పక్వాన్న = పన్నేగములును, ఫలగ సారి పంపై సము మూశారు, ర్థంబులన్ = వస్తువులను, భుజియించి వారించి, సుసంధఫలిబరియా హోమము లనీటితోజ్, వార్చి = ఆచమించి, కడాని జీతంపటంబులను ముయొక్క, ( బంగారు వికారమైన) గణితంపటనంబులు ఆ మతములంటాడు. లుండెడుపాత్రము:ందుజ్, (పాంతాను ) పడంకులులు, నిం మడుపులు = ఉంచిన తాంబూలములను, అందుచుకోవా ప్రియసల్లాపముతో, ఉండిరి, అంతళా పిమ్మటను, కంచం విద్వానాన్ని మును, లును బంచభక్ష్యములలోనివే యనను మనం జెప్పుట మను భకాలముని మ 'తి యుపయోగింపఁబడె జని సూచించు. క॥ ఇటఁ గేక యేందక వ్యయుఁ బటుతరసమోహ భార పారావానికి త్కటచింతాస్ఫుటనీచీ పటలాంతగతరళ ధైద్య పటిమ పల్లెమ ఇటī = తని నివాసస్థాయి మందు, లేక యేలతో lE" = సంతా పారావార = సముద్రసంబంధ "మైన, ఉత్కంట అర్థం మను డు, ఇష్టపదార్థము సంభవింపమిచేఁ గలుగుధ్యాలము చింత దుఃంచాడు. చారిభావము. తాపనిశ్వాసాదులు దీనియసుభ"వములు. ( అనుభవము 42 యుపి అం రా "Siw.)<noinclude><references/></noinclude> 0qs9iztin7c16nij3ln7b0mj6t53vwx 104 233456 590228 2026-10-19T04:17:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. స్ఫుట=స్ఫుటమైన, వీచీ జతరంగములయొక్క పటం = సమురాయరుచేసు ర=లోపలను, తరళ- చలించుచున్న, హైమాపటి = వ్వ నా మకెదు. తెప్పగలదై, (ని) ఉడుపంతు ప్లవః కోలం. అ. మోహాతికయముచే లించా...' 590228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. స్ఫుట=స్ఫుటమైన, వీచీ జతరంగములయొక్క పటం = సమురాయరుచేసు ర=లోపలను, తరళ- చలించుచున్న, హైమాపటి = వ్వ నా మకెదు. తెప్పగలదై, (ని) ఉడుపంతు ప్లవః కోలం. అ. మోహాతికయముచే లించార వై గలదియై యని భావము. ముందు పద్యముతో సర్వయము. సీ॥ చెలు వైనకీచకం శ్రీ బులరవంబును చిన్న మురళీ స్వన మటంచు . మోహ ముంచు నీరమ్మలను నెమ్మి 4 యెజక లించుక కన్న మౌళిపింఛ మటంచు మమతః బెంచు సరసులఁ గ్రమ్మత 4 మిరజము తెర లున్న స్వర్ణాంబక మటంచు శ్రీ సంభ్రమించు తలిరులవింత మొ 4 స్థలచాలు నెలకొన్న వనమాలిక యటంచు వలపు నించు నిగనిగని వేల్పు కాచట్టు . నెఱిగొణికల చాయఁ దిలకించి హరితను చాయ యంచు سیا నెంచు డాయఁగ గమకించు శ్రీ నించు సత్రు లతిన తదూ ప్రధాననా + యత్త మతివి. 43 అతివ=భద్ర, లేదూ.....మతిని, తత్ = ఆకృష్ణునియొక్క, కూప= ఆకా రముయొక్క, భావనా=తలఁపునకు, ఆయక్తి = లోఁబడిన, మతిని= బుద్ధిచేశరు, ఎపి తెగకుండం గృష్ణుని దలఁచుచుండుట చేత వని యజ్ఞము. వెలువైన జీవకలగకబు- మనోహర మైనబొంగు వెదుళ్లధ్వనిని, వాయువువేశం బూరితములై ధ్వనించువేన చకము లనంబడు. (ని) వేణకః కీచకా స్తే స్యు వ్య స్వృంత్వనిలో కతా: అ. సి న్న జ్=విన్న యెడన్, మురళీ స్వనము = పిల్లనగ్రోవివలని ఇవ్వని, ఆటంచున్ =అను కొనుచు, మోహ ముంచున్, మోహము=మమును, ఉంచున్ = పొందును. మ్ములక్= పొదలయందుజ్', 'నెమ్మియెఱకలు = నెమ్మిఁకలరు, ఇంచుక =కొంనొ ము, కన్నక్= చూచినక్, మౌళిపింఛ మటంచు = (కృష్ణుని) శమ్యుండర్ కెమిక రి యనుకొంచుక్, మమత = ధ మను, చెందుత్ = పొందును. ( మిడ మాన మని యర్థము, గాని యిట లక్ష్మణచే దమ యని చెప్పవలయును. ) సరసు 30<noinclude><references/></noinclude> psm233pk3233pvexssha8uo4460kxaw 104 233457 590229 2026-10-19T04:17:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '234 భద్రాపరిణయము. లజ్ = కొలఁకులయందు, కమ్ముతమ్మిరజమ్ము తెరలం = = కమ్ముకొ నెడుతామరపూల యొక్క పుప్పొడి తెట్టెలు, ఉన్న క్=ఉండఁగాజ్, స్వర్ణాంబర మటంచున్ = ( కృ ష్ణుఁడుధరించిన ) బంగారువన...' 590229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>234 భద్రాపరిణయము. లజ్ = కొలఁకులయందు, కమ్ముతమ్మిరజమ్ము తెరలం = = కమ్ముకొ నెడుతామరపూల యొక్క పుప్పొడి తెట్టెలు, ఉన్న క్=ఉండఁగాజ్, స్వర్ణాంబర మటంచున్ = ( కృ ష్ణుఁడుధరించిన ) బంగారువన్నె గలవస్త్ర మనుకొనుచున్, సంభ్రమించుకో తొట్రు పడును, తలిరులన్ = చిగురుటాకులయందుక్, వింత మొగ్గలచాలు = క్రొత్త మొగ్గలవరుస . నెలకొన్న = ఉండఁగాన్, వనమాలిక యటంచుకో = ( కృష్ణుని మెడలోని ) దండ యనుకొనుచుజ్, వలపు = ప్రేమమును, నించుక్ ధరించును. నీగనిగనిచా యక్, నిగనిగని=నిగనిగ లాడెడు, వేల్పు రాచట్టు = ఇంద్ర నీలములయొక్క, నెఱి= ప్రశస్తమైన గొణికలచాయక్ స్తంభములయొక్క కాంతులను, తిలకించి = చూచి, హరితనుచ్ఛాయయంచు = కృష్ణుని దేహకాంతి యనుకొంచుజ్, ఎంచుకొ= తలఁచు ను, డాయఁగక్= సమీపించుటకు, గమకించు = యత్నించును. అశ్రులు= కన్నీ ళ్లను, నించు = ధరించును. సమీపించి తా ననుకొన్నట్లు కాకపోవుటచేఁ గలిగిన దుఃఖమునఁ గన్నుల నీరు పెట్టుకొను నని యర్థము. ఇందు భద్ర కాయాయివస్తువుల యందుఁ గలిగిన భ్రాంతికిఁ గృష్ణుని నిరంతరము దలఁచికొనుట హేతు వగుటచే గా వ్యలింగాను ప్రాణిత మైన భ్రాంతి మదలంకారము. చ॥ మృదుమధురోపహారము లొ ర్పదు; నరగంధ పుష్పయుత డదు కడకంట నైన నెదు కించుక వాచవి కైన మోవిఁ జే పల్లవ మంటదు కేల నైనఁ జూ టం దగుపంకజపాళి; 'మై నలం దదు ఘనసార సాంకవక దంబము నంబుజనేత్ర చింతచేశా॥ 44 అంబుజ నేత్ర = భద్ర, చింతచేశా = ధ్యానము చేతను, మృదుమధు ముల్ మృదు= మెత్తని, మధుర = తియ్యని, ఉపహారములు = భోజనపదార్థములను, ఒకించు క=కొంచె మైనను, వాచవికైన = మోటితో రుచిచూచుటకైనను, మోవిజ్= పెద విని, కూర్పోదు= సంఘటింపదు. ఎట్టిరసవంత మైన పదార్థము నైనను నోటఁ బెట్టుటలే దని భావము. పరగంధము, వర= శ్రేష్ఠ మైన, గంథ = పరిమళము గల, పు నృ = పువ్వులతో, యుత = కూడిన, పల్లవము = చిగురుటాకు సైనను, కేలన్ = చేతి తోజ్, అంటదు = స్పృశింపదు. ఎదుట = ! = కన్ను లముందు, తగుపంకజపాళి - = ప్రకా శించెడుపద్మసము దాయమును, కడకంట నైనజ్= కనుగొనలచేత నైనను, చూడదు; ఘనసార సాంక వకదంబముక్, ఘనసార= పచ్చకప్పురము యొక్కయు, సాంకవ=పు నుఁగుయొక్కయు, కదంబము = సమూహమును, మైకో - దేహమునందు E లభిం =<noinclude><references/></noinclude> s340pv6emmn4bp0059wr9xane21jlni 104 233458 590230 2026-10-19T04:17:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 235 దదు=పూసికొనదు; భద్ర కృష్ణునియం దాసక్త మైనమనసు కలది యై భోజనపదా ర్థములందును, దక్కినసుఖానుకూలము లగుపదార్థములందును బ్రేమ లేనిది యై యుం డే నని చెప్పుటచే నిం ద...' 590230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 235 దదు=పూసికొనదు; భద్ర కృష్ణునియం దాసక్త మైనమనసు కలది యై భోజనపదా ర్థములందును, దక్కినసుఖానుకూలము లగుపదార్థములందును బ్రేమ లేనిది యై యుం డే నని చెప్పుటచే నిం దరతి యను రెండవ పేరు గలవిషయవిద్వేష మనుమన్మథావస్థ చెప్పఁబడియెను. ప్రియునికంటె వే రగువస్తువులయందు వైరాగ్య మరతి యనంబడు. సీ॥ హృదయస్థితానంగుఁ + డెద నేయుములుకుల మొనలు పైఁ దోఁచె నా మొల చెఁ బులక లానంగశిఖకిఁ దో ! డై వచ్చుకమ్మనీ వలు లన వలపుటూ ర్పులు జనించెఁ దద్వాతనిహతిచే త వియోగజలధి యు ప్పొంగె నా ఘర్మాంబు పూర మొదవె నలరుడిండీర కాం నానీటి వెల్లి పై తులు నాఁగ నెమ్మేనఁ దెలుపు వొడమెఁ దెలుపునకుఁ దోడునీడలై వెలయుహార కలితమౌక్తి కములు పెనుఁగాఁకఁ గ్రాఁగి బాష్ప ధారలఁగరఁగి పైఁ బై నిమ్మఁ గొమ్మపాలిండ్లలరె వెండి 4 కొండలటుల||. 45 (భద్రకు౯ ) హృదయస్థితానంగుఁడు = మనసులో నున్న మన్మథుఁడు, ఎదనే యుములుకుల మొనలు, ఎదక్ = హృదయమునందు, ఏయు ములుకుల మొనలు = వేయు బాణములకొనలు, పైన్ = మీఁదను, తోఁచె నాక్ = కనుపడెనో యనునట్లు, పులక లు=గగుర్పాటు, మొలచెక్=ఉత్పన్న మయ్యెను. ( ఇది యొక సాత్విక భావము. ) విభావాదిదర్శనంబున నుత్పన్నము లయిన రాగాదిమనోవృత్తులవలన జవ్యంబులై యాం తరంబు లగురాగాదులకు సూచకంబు లగుశరీర వికారంబులైన స్తంభాదులు సాత్విక భావము లనంబడు. రసోత్పత్తికిం గారణము విభావ మనంబడు. అది రెండువిధములు. ఆలంబనము, నుద్దీపనము నని. శృంగారరసమునకు నాలంబనము నాయికా నాయకులు. వారిరూపయౌవ నాదిగుణములును, వారి చేష్టలు నలంకారములును మలయానిలాదులును మద్దీపనవిభావము. ( ఆలంబనము = పట్టుఁగొమ్మ. ఉద్దీపనము= కలిగినరాగాదులను<noinclude><references/></noinclude> gqx08fwt7hdwxtn2owpz6hu7dlyzj2e 104 233459 590231 2026-10-19T04:17:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '236 భ ద్రా ప పరిణయము. వృద్ధి పొందించునది, ) ఆనంగశిఖికిష్=మన్మథాగ్నికి, తోడై=సహాయమై, వచ్చుక మ్మనీవలు లన= ఏగు దెంచు సుగంధ వాయువులువలె, వలపుటూర్పులు== పరిమళించు శ్వాసములు, జనించెజ్...' 590231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>236 భ ద్రా ప పరిణయము. వృద్ధి పొందించునది, ) ఆనంగశిఖికిష్=మన్మథాగ్నికి, తోడై=సహాయమై, వచ్చుక మ్మనీవలు లన= ఏగు దెంచు సుగంధ వాయువులువలె, వలపుటూర్పులు== పరిమళించు శ్వాసములు, జనించెజ్ = పుట్టెము. ఇందుఁ జింత యనుసంచారిభావముయొక్క కార్య మైననిశ్వాసము చెప్పఁబడెను. తరంగంబులు సముద్రంబున ముళ్బేన్నము లగుచు దాని కుత్కర్షంబు గావించుచుఁ దద్రూపముఁ బొందునట్లు, స్థాయులయందుఁ బుట్టి యూ త్కర్షంబు గావించుచు దానిం దమ్ముం బోషించుచు రసరూపముం బొందునవి సం చారు లనంబడు. వీనినే వ్యభిచారు అని కొందఱందురు. ఎల్లరసములయందు సంచరిం చుటచే వీని కీ పేరు కలిగెను. తద్వాత నిహతి చేత జ్=ఆయూర్పు గాలి తాఁగుటచేతను, వియోగజలధి=వియోగ సముద్రము, ఉప్పొంగె నాన్ = వృద్ధిచెందెనో యనునట్లు ఘర్మాంబుపూరము = చెమ్మటనీటిప్రవాహము, ( అధిక మైన చెమట యని యర్థము. ) ఒద వెజ్= పుట్టెను. ఇదియు నొక సాత్విక భావము. ఆనీటివెల్లువపై ఆజలప్రవా హముమీఁదను, అలరు డిండీరకాంతులు నాఁగ = ప్రకాశించునురుగుల కాంతు లనున ట్లు, నెమ్మేనన్ = శరీరమునందు, తెలుపు = తెల్లనిచాయ, ( వైవర్థ్యము) పొడ మెజ్= పుట్టెను. తెలుపునకున్, తోడునీడలై = సమానములై, వెలయుములు, వెల యు=ప్రకాశించెడు, హారకలితమౌ క్తికములు = దండతోఁ బొందు కలిగిన ముత్తియము లు, పెనుఁగాఁక౯=( శరీరమునందలి ) యధికమగు వేఁడిచేతను, క్రాఁగి = కాలి, బా స్పధారల = కన్నీ టిధారల చేతను, కరగి = సున్న మై, పైపైని = ( కుచముల) మీఁ దను, కమ్మక్ = వ్యాపింపఁగాడ్, కొమ్మపాలిండ్లు = భద్రకుచములు, వెండికొండల టుల= వెండికొండలువలె, అలరెజ్ = ప్రకాశించెను. ఇందు వరుసగఁ బులకము స్వే దము వైవర్ణ్యము బాష్పము ననుసాత్విక భావములు చెప్పఁబడెను. ఉత్ప్రేక్షాలంకా రము. వెండికొండలువ లెఁ గుదము లలరె ననుచోట నుపమయుఁ గలదు. క అనిశ ధ్యాతముకుందవ దనపూర్ణేందురుచి మరుపతాపప్రభ చే తను నర్థముకుళితము లై కనుఁదమ్ములు కేకయేంద్ర , కన్యకుఁ దన రె౯ | = 46 ...3695, కేకయేంద్రకన్యకు = కేకయరాజు కూఁతురగుభద్రకు, అనిశ...... అనిశ = ఎల్లపుడును, ' ధ్యాత= ధ్యానము చేయఁబడుచున్న, ముకుంద = కృ = కృష్ణునియొక్క వదు=ముఖ మనెడు, పూర్ణేందు= నిండుచంద్రునియొక్క, రుచిన్ = కాంతి చేతను, మరు. . . . . . చేతను, మరు= మన్మథునియొక్క, ప్రతాప = ప్రతాప మనెడు, ప్రభచేత =<noinclude><references/></noinclude> e8d0xcch7sg4ib0p33660t1wt079gnz 104 233460 590232 2026-10-19T04:17:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 237 ను=సూర్యకాంతిచేతనును, (ని) స్యుః ప్రభారు గ్రుచి స్విడ్భాః. అ. కనుఁడము శ్రీ నేత్రపద్మములు, అర్ధముకుళితములై = సగము ముకుళించినవి యై, తన రెజ్= ప్రకాశించెను. 0x= కన్...' 590232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 237 ను=సూర్యకాంతిచేతనును, (ని) స్యుః ప్రభారు గ్రుచి స్విడ్భాః. అ. కనుఁడము శ్రీ నేత్రపద్మములు, అర్ధముకుళితములై = సగము ముకుళించినవి యై, తన రెజ్= ప్రకాశించెను. 0x= కన్ను దామరులు మనసున నున్న కృష్ణునిముఖచంద్రుని సాన్నిధ్యముచే సగ ము ముకుళించి మన్మధుని ప్రతాప మనెడు సూర్యకాంతి సాన్నిధ్యముచే సగము వికసించే నని యాశయము. చంద్ర కాంతి సాన్నిధ్యము తామరలు ముకుళించుటకును సూర్యకాం తీసాన్నిధ్యము విక సించుటకును గారణ మగుట యనుభవసిద్ధము. ఆమె కామసంతప్త యై చేయునది లేక కన్ను లఱమోడ్చి మనసునఁ గృష్ణుని ధ్యానించు చుండె నని ఫలి తార్థము- రూపకాలంకారము. ఉ॥ వారక న్రుక్కె బాహు బిస వల్లులు వాడెఁ గుచాబ్జకోశముల్ తోర పుఁగంక ణావళులతోడనె జూలై సమంచితోర్మికల్ సారెఁ గలంగె జీవనము శ్వాసమహోమ్మసమీర వార వి స్ఫారగతి౯ వియోగపుఁద పర్తుదినంబునఁ గృష్ణ వేణికి౯ || 47 కృష్ణ వేణికి౯=కృష్ణ వేణియనుకృష్ణ వేణికి (భద్రా) యనుకృష్ణానది కని యద్ధ ము.) నల్లనిజడగల దని భద్రాపరము. సల్లని ప్రవాహము గల దాని నదీ పరము. ( ని ) వేణిః ప్రవా హే సరితాం మేళనే కేశబంధనే. నా. నా. వియోగ పుఁదపరు దినఁబు నక్= ఎడఁబా టను వేసవికాలమునందుక్, (ని) ఉష్ణ ఉప్మాగమ స్తపః. అ. బా హుబిసవల్లులు= చేతులనుతూండ్లు, వారక = తప్పక, స్ప్రుక్కెక్=ముడిఁగెను. కృశిం చెనని భావము. వేసవికాలమున నీరు తక్కువగుట చేఁ దామరతూండ్లు తగ్గినట్లు వి యోగమున నీమె బాహువులు కృశించె నని భావము. నదులయందునుఁ దామరలు గ ల వని చెప్పుట కవిసమయము. కుచాబ్జకోశముల్ = కుచము లనెడు తామర మొగ్గలు ( ని ) కోళోZస్త్రీ కుట్మలే ఖడ్గ పిధానే స్థాను దివ్యయోః. అ. వాడెన్ = క : వడలెను, సమంచితోర్మికల్ = పూజింపబడినయుంగరము ల నెడుతరంగపఙ్కులు, తోలి పుఁగంక ణావళులతోడనె = పెద్ద గుడియాలవరుసల నెడుజలబిందువులతోడనే, జా అజ్=వదలెను. (ని) అంగుళీయే తరంగేచ వస్త్రభంగే పి చోర్మికా- . . ( ని ) స్యాత్కంకణం హస్తసూత్రే శిఖకే కటకే జలే. నా. నా. వేసవికాలమున నది యందుఁ దరంగములును జలమును జాఱునట్లు ( తగ్గునట్లు) వియోగకాలమున నీమె యుంగగములును గడియములును జాఱను. (వేళ్లుం జేతులుం గృశించుటచే నూడె<noinclude><references/></noinclude> 1g8r8zwqjymg5khscaqhur3lsq867yr 104 233461 590233 2026-10-19T04:17:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '238 భద్రాపరిణయము. ను. ) జీవనము =బ్రను కనెడు నీరు, (ని) వృత్తి గ్వమైన జీవనే యనియును, పయర్ కీలాల మమృతం జీవనం భువనం వేసి మనియు సమయుఁడు. శ్వాస గతిజ్ఞ, శ్వా స=ఊర్పు ల నెడు, మహోష్మ = గొప్పవ...' 590233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>238 భద్రాపరిణయము. ను. ) జీవనము =బ్రను కనెడు నీరు, (ని) వృత్తి గ్వమైన జీవనే యనియును, పయర్ కీలాల మమృతం జీవనం భువనం వేసి మనియు సమయుఁడు. శ్వాస గతిజ్ఞ, శ్వా స=ఊర్పు ల నెడు, మహోష్మ = గొప్పవేఁడిగల, సమీకవార - వాయసముదాయ ముయొక్క, విజ్ఞ్ఛాగన గగతిన్ = అధిక మైన ప్రాప్తి చేతను, అధిక మైనపడమటి గాడ్పుల చే త నిని యర్థము. సారెజ్ = మాటిమాటికి, కలఁ గిజ్ చలించను. కలతఁ జెంది పని యర్థము, వేసవికాలపుఁదివ లె వియోగమున నీమె చిక్కి నని చెప్పుట చేఁ గాగ్యమ ను మన్మథావస్థ యిందుఁ జెప్పఁబడియ. ( కాగ్యము అంగములు చిక్కు.టి) రూ పకాలంకారము. క॥ సొగ సగుచను బంతులపై జిగిఁ దగుమ్మ రాలసగులు చెలిసాంజన నే త్ప్రగళజ్జలములఁ జుయ్యని పొగ లెగయఁగ నింద్రనీలములుగు అయ్యె ॥ 48. సొగసగుచనుబంతులపైజ్: = సుందరము లగుపూలబంతులని భోలివస్తనములం దుక్, జిగి౯ = కాంతిచేతను, తగును కాలపరులు ఒప్పదు ముందుండలు, చెలి......జలములజ్, చెలి = భద్రయొక్క సాంటుతోఁ గూడిన, "నే త్ర=కన్నులనుండి, గళత్ =జాలుచున్న, జలములన్నీటిలోను, మధ్యుని ఇది కాలిన వస్తువునందేని నిప్పుచందేవి నీళ్లు పడిపప్పు, డయ్య తిధ్వని వెనుక గిం చుకము పొగలు, ఎగయజ్ = బయలువెళ్లు మండంగా, ఇంద్రనీలములనులు ఇంద్రనీలముల దండలు, అయ్యెక్=ఆయను. మన్మథాన్ని చేతం గా ఆగునా మేడలో నివ లహారములు కాటుకతోఁ గూడిన కన్నీళ్ల చేతం గడిపి నల్లనిజాంతిఁ గలమయ్య పని భా వము. వజ్రములకు వేఁడి దగిలిన నల్లఁబడు మనియుఁ బ్రసిద్ధి. మఱియు నందుం గాటు కనీరు దగులుటచే మిగుల వల్లవయ్యను. అతిశయోక్ష్యలంకారము - ఉ॥ నూతనమండలీకృతధనుర్లతికాపరి వేషధారి పొం థాతతహృద్భయంకరశ రాశికరపకరుండు చిత్రసం జాతవిభాకరుండు పెలు చ బలుచందములు గెలంపం గం జాతముఖీకుముద్వతి వినశత్వము సుక్కు నూతన......ధా, నూతన = కొత్త దియుడు, మండలీకృతు... కుండలియాకా<noinclude><references/></noinclude> qjgym0o0znulejt0jgyejwcvww9chjt 104 233462 590234 2026-10-19T04:17:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 239 రము గలదిగాఁ జేయఁబడినదియు ( చెవులదనుక వారిని లాగి యొక్క పెట్టఁబడినదని యర్థము. ) ( అగు ) ధనుర్లతికా= తీఁగెవంటి విల్లనెడు, పరివేష- గాలికుడిని, మా ) ర్యునకుం జంద్రు...' 590234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 239 రము గలదిగాఁ జేయఁబడినదియు ( చెవులదనుక వారిని లాగి యొక్క పెట్టఁబడినదని యర్థము. ) ( అగు ) ధనుర్లతికా= తీఁగెవంటి విల్లనెడు, పరివేష- గాలికుడిని, మా ) ర్యునకుం జంద్రునకుం జుట్టు నేర్పడు కాంతి. (ని) పరివేషన్తు పరిధి. అ. కెజవ రించినవాఁడును, 'పాంథకరుండు, పొంధ=వియోగులను తెరువరులయొక్క ఆ తత=అధికమగు, హృత్ = మనస్సునకు, భయంకర = భయమును గలిగించెడు, శవాలిక రష్ట్రకరుండు = బాణసముదాయ మనుకిరణముదాయము గలవాఁడును, ఆకు విస్త సంజాతవిభాకరుండు = మన్మథుఁ డనెడునూమ్యఁడు, వెలుచన్ = అతీశయముతోనే, పలుచందముల = అ నేక ప్రకారములచేతను, కలంప= రాధపెట్టఁగాక్, కంజాళ్ల ముఖీకుముద్వతి, కంజాతముఖీ = భద్ర యనెడు ( తామరపువ్వుం జోలిన మోము గలది) కుముద్వతి=కల్వతీ ఁగె, వెసక్=మిక్కిలిXక్, స్రుక్కు చుక్=కృశించుచుకో, ఒకళ త్వముద్= చిత్త వైకల్యమును, ఒంటెక్ = పొందెను. పగటికాలములఁ గలతీయక మన్మధ తాపమున నామె మిగుల వాడె నని భావము. రూపకాలంకారము. గీ॥ చెలి విరులపాన్పునను మేను సేర్ప నవియు స్మరునికరము కాన నేఁ + చం దొడం 7: గడు నలసి ప్రియసఖులను గన్మోఱంగి భూరివిరహార్తి నరి7. శృంగారవనికి! = 50 చెలి=భద్ర, వీరులపాన్పునజ్= పూసెజ్జయందుజ్, మేను = శరీరమును, చే ర్పజ్జ కూర్పఁగాజ్, ( పూలపాన్పున శయనింపఁగా వని యర్థము.) ఆవియన్= ఆపువ్వులును, స్మరునిశరములె= మన్మధుని బాణములె, కావజ్= అగుటచేతను, ఏం చక్=బాధించుటకు, తొడంగెర్=ఆరంభించెను. కడుకో= మిక్కిలి, ఆలసీ = స్త్ర మపడి, ప్రియసఖులను = ఇష్టవయస్యలక్, కమ్మెఱంగి = మోసముచేసి, వారికిం దెలి యకుండ నని యర్థము. భూరివిధహార్తిక్, భూరి = అధికమైన, విరహదా వియోగమును లని, ఆర్తిన్ = దుఃఖముచేతను, శృంగారవనికీన్ = సింగార పుందోఁటపక్ (భూఁజోఁట కని యర్థము. ) అరిగెజ్ = వెళ్లెను. ఇందుఁ బువ్వు లామెను బాధించుటకు మన్యమని బాణము లగుట హేతువు"గాఁ జెప్పఁబడినందునఁ గావ్యలింగ మనువలంకారము. మఱి యుం జల్లదనమువకుఁ దగిన యుపచారము చేయఁగాఁ నాకు మెక్కు వయ్యె ఇవ్వవే సంజ్వరమను మన్మథావస్థ చెప్పంబడియె. క॥ కలికి మలయంపునలిగకు<noinclude><references/></noinclude> sgtveksc10dfua6teulvu782eoiuo6l 104 233463 590235 2026-10-19T04:18:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 భద్రాపరిణయము. వలికిం జలదళులబలుర వళికి మయూరా వలికీర శారికామం డలికిక్ మది నులికి తద్వ నంబున మెలఁగు౯|| 51 కలికి = సుందరి యగుభద్ర, మలయంపువలిగరువలికి = మలయపర్వతమునుండి వచ్చినచల...' 590235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>240 భద్రాపరిణయము. వలికిం జలదళులబలుర వళికి మయూరా వలికీర శారికామం డలికిక్ మది నులికి తద్వ నంబున మెలఁగు౯|| 51 కలికి = సుందరి యగుభద్ర, మలయంపువలిగరువలికి = మలయపర్వతమునుండి వచ్చినచల్లని గాలికిని, చలదళుల బలురవళికిజ్, చలత్ = తిరుగుచున్న, అళుల= తుమె దలయొక్క, బలు= అధికమైన, రవళికిన్ = = ధ్వనికిని, మయూరావలి మండలి కి౯, మయూర = నెమిళ్ల యొక్క, ఆవలి = సముదాయమునకును, కీర= చిలుకలయు, శారికా = గోరువంకలయు, మండలికి = సము దాయమునకును, మరిక్ మనసునం దు౯, ఉలికి=వణఁకీ, భయపడి యని యర్థము. తద్వనంబునన్ = ఆవనము నందుజ్, మెలఁగున్ = సంచరించును. మలయానిలకీర శారికాదు లుద్దీపనవిభావములు. మనంబునం గలిగినయను రాగ మును బలపఱుచునవి.) కావున నామెయుద్యానమునజడియుచు సంచరించు చుండె నని భావము. సీ॥ లిటాకులజొంపములు దావశిఖ లంచు నెంచి యందులఁ బ్రవే శించఁజూచు నునుఁదీవ లురగంబు లని దాసి తత్పల్ల వాగ్రజిహ్వలు కే * నంటఁ దివురు వికులమరందముల్ విషధార లనుచు వి తర్కించి సారెకుఁ , ద్రావఁ దలఁచు శశి కాంతకృతమహీ | జాతాల వాలంబు లొనరు డిగ్గియ లంచు నుఱుకఁ దొడరుఁ గడిసి మదనుండు వదలక యద నెఱింగి పదులు నూఱులు గుదులుగా నెదఁ గదిమెడు కుసుమశరముల విసరుల విసిగి విసిగి వెసఁ దనువు ఏడఁదలఁచి యా బిసరుహాక్షి ॥ 52<noinclude><references/></noinclude> tkieik9c95he1lecyt8l3org0fla185 104 233464 590236 2026-10-19T04:18:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, = 241 మదనుండు = మన్మథుఁడు, అదను - ( ఆమెకుం గృష్ణునం దభిలాష గలిగిన ) సమయమును, ఎఱింగి= తెలిసికొని, కదిపి=సమీపించి, వదలక =విడువక, ( ఎడ తెగ కుండ నని యర్థము. ) ఎద౯ = వక్షమునందుజ...' 590236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, = 241 మదనుండు = మన్మథుఁడు, అదను - ( ఆమెకుం గృష్ణునం దభిలాష గలిగిన ) సమయమును, ఎఱింగి= తెలిసికొని, కదిపి=సమీపించి, వదలక =విడువక, ( ఎడ తెగ కుండ నని యర్థము. ) ఎద౯ = వక్షమునందుజ్, పదులు= నూఱులు, గదులు = స మూహములు, కాజ్ = అగునట్లు, కదిమెడుకుసుమశరముల విసరులజ్, కది మెడు = ఆక్ర మించెడు, ( నా టెడు నని యర్థము. ) కుసుమశరముల = పుష్పబాణములయొక్క, విస రుల= వేయుటలచేతను, ప్రయోగించుటచేత నని యర్థము. ) బిసరుహాక్షీ= భద్రా కన్య, విసిగివిసిగి = మిక్కిలి విరాగమునొంది, వెసన్ = వేగముతోన్, తనువు =శరీ రమును, వీడన్ = నిడుచుటకు, తలఁచి = కోరి, తలిరుటాకులజొంపములు = చివురుటా కులగుంపులు, తలికు + ఆకు = తలిుటాకు, కర్మధారయమందుఁ బేర్వారుల కచ్చు ప రం బగునపుడు టుగాగములు విభాష నగును. బా. సం. దావశిఖలంచుకో= నిప్పుమం టలనుచుకో, ఎంచి= తలఁచి, అందుల= వారియందుజ్, ప్రవేశించ= పడుటకు, చూచుకొ=యత్నించును. ఆమెనువ్మథబాధ కోర్వలేక దేహమందు విరాగ మొంది తనకు మిక్కిలి తాపము గలిగించుటచేఁ జివురాప అగ్ని యని భ్రమించి యందుఁ బడు టకు యత్నించుచుండె నని భావము. నునుఁదీనలు = నున్న నితీఁ గెలు, ఉరగంబు ల ని=పాము లని భ్రమసి, డాని= సమీపించి, తత్పల్లవాగ్రజిహ్వలు, తత్ = అలతల యొక్క, పల్లవ = చిగుళ్ల నెడు, అగ్రజిహ్వలు = జిహ్వాగ్రములను, కెలతో = చేతితోన్, అంట=ముట్టికొనుటకు, తివుకున్ = యత్నించును. నున్న నితీవలం జూచిపాము లను కొని వారి చివురాకులను నాలుకలుగాఁ దలఁచి ముట్టుటకు యత్నించు చుండె నని భా వము. విరులమకందముల్ = పువ్వులందలి తేనెను, విషధారలను చుక్, వితర్కించి = ఊ హించి, సారెకున్ = మాటిమాటికిన్, త్రావజ్ = పానము చేయుటకు, తలఁచుకోవాయ ౦చును. శశికాంత.... వాలంబులు, శశికాంత = చంద్ర కాంత పుమణులతో, కృ త=కట్టఁబడిన, మహీజాత= చెట్ల యొక్క, ఆలవాలంబులు=పానులు, చెట్లమొదటం బటిక పురాలతో ఁ గట్టినయరఁ గుల నని యర్థము. ఒనరుడిగ్గి యలంచు = ఒప్పెడునడ బావు లనుకొని, దీర్ఘకాశబ్దభవము డిగ్గియ. దిగి నీళ్లు ముంచుకొనఁదగినట్లు మెట్లు గ లనూయి నడబావి యనఁబడు. ఉఱుక= దుముకుటకు ( అందుఁ బడుట కని య ర్థము. ) తొడరుజ్ = యత్నించును. చివురాకులు మొదలగునవి యగ్ని మొదలగువా నివలెఁ దాపాధిక్యమును గలిగించుటచే వానియం దగ్న్యాదులబుద్ధి గలిగి ప్ర్రాణత్యా గమునకు సాధనము లని తలఁచి యట్లు చేయ యత్నించే సని యిందు వర్ణించుటచే మ న్మథావస్థలలోఁ గడపటిది యగు మరణావస్థ చెప్పంబడియె. కేవలమరణ మమంగళము శావున మరణ ప్రయత్న మే మరణావస్థ యని యాలంకారికులు చెప్పుదురు. చదు, ప్రీతి 31<noinclude><references/></noinclude> jkyqhrtm3cald0785g2y30f680i3s82 104 233465 590237 2026-10-19T04:18:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 భ ద్రాపరిణయము. ( ఆదరమునం బ్రియదర్శనము ) మనస్సంగము ( ఎల్లకాలము ప్రియునందే మనసు నిలు పుట ) సంకల్పము ( నాధవిషయ మైనమఘోరథము ) పలాపము ( ప్రియగుణస్తుతి ) "మొదలగునవి మన్మథావస్థలు. ఈయవస...' 590237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>242 భ ద్రాపరిణయము. ( ఆదరమునం బ్రియదర్శనము ) మనస్సంగము ( ఎల్లకాలము ప్రియునందే మనసు నిలు పుట ) సంకల్పము ( నాధవిషయ మైనమఘోరథము ) పలాపము ( ప్రియగుణస్తుతి ) "మొదలగునవి మన్మథావస్థలు. ఈయవస్థ లయోగవిప్రలంభ శృంగారమునకు నాస్పద ములు. ఆదివఱ కెన్న ఁడును గూడనినాయి? యికానాయకులశృంగార మయోగ విప్రలంభ ము. ఇది యభిలాషమువలనఁ గలుగును. మున్ను ఁ గూడిన నాయికానాయకులకుఁ బ్ర వాసాదులవలన విప్రలంభము గల్గును. ( విప్రలంభము = వియోగము. ) ఉ॥ నెచ్చేలు లత్తఱిజ్ వరమ ణీభవనాంతర పుష్పశయ్య పై నచ్చపలాక్షిఁ గానక రయంబున మారుని బారి కోర్వలే కిచ్చటినుండి గోల యివు డెచ్చటి కేగెనో యంచు నవ్వనిం జొచ్చి నికుంజపుంజములు చోటుల నారసి యందు నొక్క చో • అత్తఱిన్ = భద్రశృంగారవనమునకుఁ బోయినపుడు, నెచ్చెలులు = ప్రియసఖు లు, వర...... వైన్, వర= శ్రేష్ఠమైన, మణీభవన = మాణిక్య పుటింటియొక్క, అంత ర=లోపలనున్న, పుష్పశయ్య పైజ్ = పూలపాన్పుమీఁదను, అచ్చపలాక్షిన్ =ఆభ ద్రను, 'కానక = చూడక, గోల= ముద్దరాలగుభద్ర, మారునిబారికిన్ = = మన్మధునివలని బాధకు, ఓర్వలేక = సహించలేక, ( బాధను సహింపలేక యని యర్థము.) ఇపుడు= ఈకాలమునజ్, ఇచ్చటినుండి = ఈస్థలమునుండి, ఎచ్చటికిన్ = వీస్థలమున కుజ్", ఏగే "నె= వెళ్లినో, అంచు= అనుకోనుచుకో", అవ్వనిన్ = ఆపుష్పవనమును, చొచ్చి = ప్ర నేశించి, నికుంజపుంజములచోటులన్ = పొదరుటిండ్లుగల స్థలములందుక్, ఆరసీ = వెద కి, అందుక్, ఒక్కచోన్ = ఒకా కామెకస్థలమునందున్, ముందు పద్యముతో నన్వ యము. క॥ కలువల చెలి వెలుఁగుల చే నలువుఁ దొలఁగి నిదురఁ జెందు నలినియుఁబోలెజ్" దలమగువల రాయని కాఁ కల నలయుచు సొలయులలనఁ గనుఁగొని యెలమిక్ === కలువల చెలి వెలుఁగులచే చందురునికాంతి చేతను, నలువు = చక్కఁదన మును, తొలఁగి = వదలి, నిదుర౯, చెందునలినియుఁబోలెజ్= పొందెడుతామరలతము లెజ్, దలము= అధికము, అగువలరాయనికాఁకల = అగుమన్మధుని తాపము చేతను,<noinclude><references/></noinclude> gypka9aqf2ck11ddaq6uw966i0tfz1t 104 233466 590238 2026-10-19T04:18:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. = ఆలయుచున్ = శ్రమపడుచుక్, సాలములన 243 = మూర్ఛపొందుభద్రను, కనుఁగొని= చూచి, ఎలమిక్=ప్రీతితోజ్, మీఁది పద్యముతో, సన్వయము. క॥ తఱియం జని నునుఁ జెక్కులఁ దొరఁగెడుకన్నీరు...' 590238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. = ఆలయుచున్ = శ్రమపడుచుక్, సాలములన 243 = మూర్ఛపొందుభద్రను, కనుఁగొని= చూచి, ఎలమిక్=ప్రీతితోజ్, మీఁది పద్యముతో, సన్వయము. క॥ తఱియం జని నునుఁ జెక్కులఁ దొరఁగెడుకన్నీరు పూవఁ దుడుచుచు సంసో పరి విదిలి జాఱుఘనకచ భరమును సవరించి యిట్లు పలికిరి చెలిమి౯ || 55 తఱియం జని= సమీపించి, నునుఁ జెక్కుల = నున్న ని చెక్కులందున్, తొరఁ గెడుకన్నీరు = స్రవించుకన్నీ టిని, పోవక్ = పోవునట్లు, తుడుచుచుక్, అంసోపరి= బుజముమీఁదను, వ్రిదిలి = వీడి, జాఱుఘనక చము = పడుచున్న గొప్పకొప్పును, సవరిం చి= బాగుచేసి, ఇట్లు= ఈస్త్ర కారము, చెలిమిక్" = : ప్రేమచేతను, పలికిరి = మాట లాడిరి. చ|| ఒకనిముసము మము నయయో యెడఁబాయనిదాన వొంటిఁ గా నకు నెటు వచ్చితమ్మ కెలనం దరి లేని మరందసింధు లిం తకు నెటు లీఁదితమ్మ యెడఁ దప్పనిబలపురంవుఁదిప్ప లో ర్వక యెటు దాఁటితమ్మ మగు వా తెగువల్ తగు నమ్మ యెమ్మెయిన్ II ఆయయో ! = ఎంతకష్టము. సంతాపార్థక మైనయవ్యయము, మగువా= ఓభ ద్రా! మమ్మున్, ఒకనిముసమ్ము= ఒక రెప్పపాటు కాలము సయితము, ఎడఁబాయనిదా నవు = వదలియుండని దానవు. ( ఎడఁబాయనిది + వు = ఎడఁబాయనిదానవు. ) అదిశబ్ద మునకు వు, ను లు పరంబు లగునపుడును సంబోధనంబునందును దాన యనునాదేశం బగు. బా. కా. ఒంటిక్ = సహాయము లేకుండన్, కానకున్ = అడవికిక్, పూఁదోఁటక నియర్థము. ఎటు = ఏప్రకారము, వచ్చితమ్మ, కెలనక్ సమీపమందుజ్, దరిలేనిమరం ద సింధులు = ఒడ్డు లేనిపూఁదేనెనదులను, ఇంతకు= ఇంతకాలమునకు, ఎటులు = = ఏప్ర కారము, ఈఁదితమ్మ=తరించితివి. ఎడ= మార్గమధ్యమునందుజ్, తప్పని...... తిప్ప లు=దొఁటకుండ రావలను లేని పెద్దకప్పురవుందిన్నెలను, ఓర్వక = ఆఁగక, ఎటు, దాఁ టితమ్మ=అతిక్రమించితివి. ఎమ్మెయిన్ = ఏప్రకారముచేతనైనను, లెగువల్ = సా హసకార్యములు, తగునమ్మ= యుక్తమా? ( కావని యర్థము. )<noinclude><references/></noinclude> b2enqvdtogwk8d2gquqqzjwcu8srcbw 104 233467 590239 2026-10-19T04:18:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '244 భద్రాపరిణయము. చ ఇల నెలప్ర్రాయవుంజెలువు లిచ్చ వహింపగటమ్మ దివ్యమూ చెలువము గల్గుచెల్వులకుఁ జిత్తమునం దీటు తాల్మిఁ దక్కి చిం తిలుదుర టమ్మ మేను వెను దియ్యని తియ్యనినింటి మ...' 590239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>244 భద్రాపరిణయము. చ ఇల నెలప్ర్రాయవుంజెలువు లిచ్చ వహింపగటమ్మ దివ్యమూ చెలువము గల్గుచెల్వులకుఁ జిత్తమునం దీటు తాల్మిఁ దక్కి చిం తిలుదుర టమ్మ మేను వెను దియ్యని తియ్యనినింటి మేటికాల కల నలయింతురమ్మ కొఱ గ్రాములు చెల్లునటను యింతికి A 57 ఇల౯= భూమియందు ( సప్తమ్యర్థమందు ద్వితీయ ) ఎలప్రాయపంజీలువ లు=యౌవ్వనమం దున్న స్త్రీలు, ఇచ్చకో మా వలవును, వహీంపటమ్ము ధగింపగా ( ధ గాని దివ్యము రింతు రని యర్థము. ) జవ్వనులు తగిన పురుషులను వలచుట కల = ఒప్పునది, ఔచెలువము = అయినయందము, కల్గు కాల్వలుడుకోమయులకు, (ప్రియులనిమిత్త మని యర్థము. ) చిత్తమునంచుకోజూందుర తాల్మిరాజుపై ర్యమును, తక్కి=విడిచి, ఇటు ఈ ప్రకారము, చింతిలుడు టమ్మ నిదా పడుదు రా? ( పడ రని యర్థము. ) మేను = శరీరమును, 'వెనజయ్యని కాకలస్", దియ్యని == సందేహము సెందని, తియ్యనివింటి మేటి = మన్మథునియొక్క ( ల్లు భరించి: శూరునియొక్క యని యర్థము. ) కాడలతో జాతాపము, ప్రత్యు మ్మ=రమ పెట్టుదురా రా? శ్రమ పెట్ట ని యర్థము. ఇంతికి కాదుగానిలేజ్, గాములు = చెడుపనులు, చెల్లునటమ్మ తగునా? (ఈ నది యర్థము.) విభవింబు అండె కో ఉ॥ నెమ్మదిఁ జింత ణేల రమణీర మణీయత శౌరి నిన్ను ఘ్రముగ గౌరవింప నను రాగమున యమ్మరో సమ్మ నాదుపలు, కార్య రమ్మగునివ్వనమ్మునఁ దిరమ్మగు సంపదల గమణీ = ఓ చక్కనియింతీ! నెమ్మదితో = Wy గ మిమ్మల 58 ముందుంచుకో, చింతలుశోకము, ఏల = ఎందునకు, శోకింపం బనిగే దని భావము. శిరిడాక మ్ముగ=త్వరగానే, అనుగమున ఎక్కువ పూరిమితో, కమణీయత ఒప్పిదముతోజ్, ( ఒప్పిదముగా ఇని యర్థము.) గా నింపస్ గౌరవింపంగాణా, విభవంబులు= సంపదలను, అందదు పొంచెదవు. ఓయుమ్మర ! ( ఇందు రో, ఓ యను,సంబోధనముఁ దెలుపుప్రత్యయమాని రుచుండుట చింత్యము. ) నాదుహుంకు నామాటను, ఆత్మధనమ్ముగన్" ఆ దగ్గఱ మన్న సొమ్ము గాను, మము జ విశ్వసింపుము. తోక మ్మగు నివ్వడమ్ము "జై" గొప్పరి ప్యాట మంచుళా, త మ<noinclude><references/></noinclude> 184suhf90egv1brqaw1kt59pz6pdphp 104 233468 590240 2026-10-19T04:19:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 245 సంపదక్=ఉన్న ( పుష్పఫలాదిరూప మగు ) భాగ్యమును, ఇమ్మల: ఆనందము తోజ్, చూతము=కనుఁగొందము, రమ్ము. వ॥ అపుడు కలవాణి సంస్కృతంబులై హరిపరంబు లను శుద్ధాంధ్ర వచ నంబులు నిట్ల...' 590240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 245 సంపదక్=ఉన్న ( పుష్పఫలాదిరూప మగు ) భాగ్యమును, ఇమ్మల: ఆనందము తోజ్, చూతము=కనుఁగొందము, రమ్ము. వ॥ అపుడు కలవాణి సంస్కృతంబులై హరిపరంబు లను శుద్ధాంధ్ర వచ నంబులు నిట్లనియె 59 అపుడు =ఆకాలముఁజ్, కలవాణి = కలవాణి యను పేరు గలచెలి, సంసృ తంబులై = సంస్కృత పుమాటలై, హరిపకంబులు = విష్ణువుం దెలుపునని, అగ, శుద్ధాం ధ్రవచనంబుల = అచ్చ తెనుంగుమాటలతోక్, ఇట్లనియెన్ = శస్త్రకారము చెప్పె ను. విష్ణుపర మైనయర్థమున నే కేవలసంస్కృతములును రెండవయర్థమున వచ్చి తెరుఁగు లు నగుపదములతోఁ జెప్పె నని యర్థము. ఉభయభాషాకండము. నాలియమాూ దాని పాల నాతిబలా వాలాయము నేన కావ 60 ఇందలి పదము లొక్కమాఱు కేవలసంస్కృతములును మఱియొక్కసారి యచ్చ తెనుఁగువియునగును. తెనుఁగుపదచ్చేడమును స్థమును . నీలాగు, ఆరయజ్, నగవు, ఏ, గాలి, ఆ, మాదానికాలక్, జాతి, బలాకే, 'మేలు, ఆ, నీలావు, ఆరయమి, వాలాయము, నేను, ఆ, కావన్, వాకక, పదమా, . ఆర నాతి = ఓఛద్రా ! నీలాగు = నీవిధము, నీవు చేసినపని యని యర్థము. యజే=ఆలోచింపఁగాజ్, నగవే= నవ్వే. నవ్వునకుం దగీనది యని యర్థము. నీవు చేసినపని పరిహాసము చేయుటకుఁ దగినది యని భావము. మా దాని పాలక్ = మాది య గుపనివిషయమై, నీవిటకు వచ్చుట మాకుఁ దెలుపుట యనుపనివిషయమై యని యార్ధ ము. నాలియవంచనమా, వంచనము చేయవచ్చు నా యని యర్థము. ( కూడదనుట) కాక్వర్థము, బలా రే=స్తుతిఁ దెలుపునవ్యయము . కానియిది యిచట విపరీతల తణచే విందం దెలుపును. నీవు చేసిన పని నిందింపఁదగిన దాని యర్థము. శబ్దమునకు<noinclude><references/></noinclude> hqgikxxarr6nmqtypcgrk0otk3coce3 104 233469 590241 2026-10-19T04:19:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '246 భద్రాపరిణయము. సంద ర్భాను సారము" నిరు జ్ఞానమును గలిగించుశక్తి విపరీతలక్షణ యనంబడు. వు = నీశక్తిని, అరయమిు = తెలిసికొనలేకపోవుట, మేలా? = క్షేమమా? కాదని య ర్థము. ఇట్టి బాధ గలిగిన క...' 590241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>246 భద్రాపరిణయము. సంద ర్భాను సారము" నిరు జ్ఞానమును గలిగించుశక్తి విపరీతలక్షణ యనంబడు. వు = నీశక్తిని, అరయమిు = తెలిసికొనలేకపోవుట, మేలా? = క్షేమమా? కాదని య ర్థము. ఇట్టి బాధ గలిగిన కాలమున మమ్ము విడిచి కాలక్షేపము చేయఁదగిన శక్తి నీకుఁ గలదో లేదో తెలిసికొనలేకపోవుట మేలు గా దని భావము. కావ = ( నిన్ను ) ర క్షించుటకు, పొలాయము = తప్పకుండన్. నేన= నేనే నిన్నుఁ గాపాడుట కవశ్య ము నే నుండవలె నని యర్థము. వారక = తప్పక, నామాట నిరాకరింపక యని యర్థ ము. పదము. ఆ ఆ=( తోఁటకు ) నడువుము . సంస్కృతపదచ్ఛేదము నర్థమును. నీలాగారయ, నగవ, ఇనాలియ, మా, దానిపాలన, అతిబలారే, మేలా నీలావర యమివాల, ఆ, యము నేనె, కొ, అవ, వారక పదమ, అ . నీలా గారయ, నీల= నీలాచల మనెడు, అగార = గృహమును, య = పొందిన స్వామి. నీలాచలమున వాసము చేయునట్టి ప్రభువా యని యర్థము. జగన్నాధస్వా మి వాసముచేయుకొండకు నీలాచల మని పేరు. నగవ = గోవర్ధన మనుపర్వతమును వ హించినగోపాలుఁడా. ము న్నొ కనిమిత్తమున నింద్రుఁడు కోపించి రాలవానం గృష్ణు నకు నివాసస్థాన మగువ్రజము పైఁ ( పసులమంద ) గుఱియింప గోవులను గోపాలురను రక్షింపఁ గృష్ణుఁడు గోవర్ధనంబు కేల ధరియించె నని భాగవతము. ఇనాలియ, ఇన సూర్యులయొక్క, ఆలి = సముదాయమును, య= పొందిన పురుషుఁడా, సూర్యమండల ములో బంగారు వికార మైనశరీరము గలపురుషరూపమున నీశ్వరుఁ డున్నాఁ డని నే దాంతములయందుఁ బ్రసిధ్ధి. దానిపాలవ = గజరగదుఁడా. ( దానము = ఏనుఁగు మద ము. అదికలది దాని= గజము. దానిని రక్షించినవాఁడు = ద్వాపాలనుఁడు. సంబోధన ము. దానిపాలన. ) విష్ణువు గజమురు రక్షించిఐకథ. సుప్రసిద్ధము. అతిబలా రే= ఇం డ్రు నతిక్రమించి బలవంతుఁడా. ( బలారి = బలుఁ డనురక్కసునకు శత్రువు. ఇంద్రుఁ డు. అతని నతిక్రమించి పారిజాతమును హరించినవాఁ డతిబలారి = కృష్ణుఁడు. సంబో ధన మతిబలా వే.) కృష్ణుఁ డింద్రుని జయించి పారిజాతముం దెచ్చి సత్యభామ కిచ్చె ననుకధ మిగులం త్ప్రసిద్ధము. మేలానీలావర, మా= లక్ష్మికిని, ఇలా = భూదేవికిని, నీ లా=నీలాదేవికిని, వర=భర్తా. శ్రీభూనీలాపతీ యని యర్థము. యమిపాలఋషు లకు రక్షకుఁడా. సత్యము, ఆస్తేయము (పద్రవ్యముహరింపమి ) మొదలగువానిస ముదాయము యమము. అది కలవాఁడు యమి. అట్టివారికి గతుకుఁడా యని యర్థము ఇందు వకారమునకును, పకారమునకును నభేదము గలుగుటచే యమివారి యనుచో<noinclude><references/></noinclude> 2wfre5zu7pxa5ppf8wcoc1poauj62l1 104 233470 590242 2026-10-19T04:19:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. =( 247 యమీసాల గ్రహింపఁబడె. ఆ = ( సకలలోకములకుఁ ) గారణమా. (ని) ఆకారో బ్రహ్మ విష్ణ్వాశ కమఠే స్వంగణే రణే గౌర వేంతఃపురే హేతౌ. నా. నా. యము నే న= కాళిందీ నాయకుఁడా. యమునా కాళింది...' 590242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. =( 247 యమీసాల గ్రహింపఁబడె. ఆ = ( సకలలోకములకుఁ ) గారణమా. (ని) ఆకారో బ్రహ్మ విష్ణ్వాశ కమఠే స్వంగణే రణే గౌర వేంతఃపురే హేతౌ. నా. నా. యము నే న= కాళిందీ నాయకుఁడా. యమునా కాళిందికి, ఇన= ప్రభువా (ని) కాళిందీ సూర్యతనయా యమునా. అ. కృష్ణుఁడు కాళింది యనుకున్నెం బెళ్లియాడినట్లు భాగవ తమునఁ గలదు. వారక పదమ, వారక = ( దోన.ముల ) వారించు, పదమ= పాదశోభ గల, ఆ=ఓకృష్ణా, మా = నన్ను, కౌ= భూమియందు, (ని) గోత్రాకుః పృధివీ. అ. అవ = రక్షింపుము. నా చెలిం గాపాడు మని యర్థము. ఇట్లు కలవాణి చెలినిమిత్తమై కృష్ణునిఁ బ్రార్థించెను. క॥ అన బాలం గని కేలం గొని లీలం దిగిచి యెత్తి । కూరిమితోఁ దో డ్కొని కేళీవని పాళికిఁ జనై నాళీ జనము మనము • సంతసమంద౯ | 61 అనక్=కలవాణియిట్లు పలుకక్, ఆళీజనము = చెలిక త్తెల సముదాయము, బా లక్షా= భద్రను, కేలన్ = చేతులతోను, కొని= పట్టుకొని, లీల = విలాసముతోజ్, తి గిచియెత్తి= లాగికొని, కూరిమితోన్ = ప్రేమతోజ్, కేళీవనపాళికి = క్రీడావసస్త్ర దేశ మునకుజ్", మనము సంతసమంద = మనము సంతోష మందఁగా, తోడ్కొని చనెజ్ ఉ తీసికొనివెళ్లెను. సీ॥ మోముఁ దమ్ములమీఁద ముసరు తేఁటులచాలు . లలిత నాసాగ్రంధ ఫలులఁ దొలఁగ నధరబింబముల కై యరుదెంచుశుకములు తను సాంశ వసువాస సను దలంక నక్షీఘ్రానముల డా శ్రీ యఁగ వచ్చుకోక ముల్ నగవువెన్నెలలచే నెగసిపోవ . భుజమృణాళికలఁ గ + ప్పుమరాళికలు నీల కబరికాభ్రముల చేఁ గలసిపఱువఁ జను చెలులమూఁపులఁ గరంబు లుని పొదల<noinclude><references/></noinclude> 25dy6vd711kv688j40ck9t6599i6pm3 104 233471 590243 2026-10-19T04:19:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '248 భద్రాపరిణయము. వీరులు నిట్టూర్పుగాడ్పుల వేఁడి నులియఁ జివురుటాకులు నెమ్మేనుఁ | దవిలి వాడ విరహతాపాప్తి వనవీధి వెడలె రమణి॥ 62 'మోముఁదమ్ములమీఁదన్ = ముఖపద్మములందుజ్, ముసరు తేఁ...' 590243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>248 భద్రాపరిణయము. వీరులు నిట్టూర్పుగాడ్పుల వేఁడి నులియఁ జివురుటాకులు నెమ్మేనుఁ | దవిలి వాడ విరహతాపాప్తి వనవీధి వెడలె రమణి॥ 62 'మోముఁదమ్ములమీఁదన్ = ముఖపద్మములందుజ్, ముసరు తేఁటులచాలు=క మమోహరమైన, నాసా= మ్ముకొనతు మ్మెదలబారు, లలిత.....ఫలులతో, లలిత = ముక్కుల నెడు, గంధఫలులన్ = సంపెంగలచేతను, తొలఁగ = పాఱిపోఁగాజ్, వనవి హారమునకు బయలు వెడలిన స్త్రీల మోములం జూచి తుమ్మెదలు పద్మములని భ్రమియిం చి యందలి మకరందమునకై వచ్చి నాసలంజూచి సంపెంగలని తలఁచి తొలఁగుచుం డఁగా ననిభావము. వారిమోములు పద్మములను నాసలు సంపెంగలను బోలునని ని ష్కర్షము. అధరబింబములకై పెదవుల నేడు దొండపండ్లకై, ఆరుదెంచు శుకములు= వచ్చెడుచిల్కలు, తను నేను, తను = శరీరమునందలి, ( సహజమైన) సాంకవసు వాసనను = జవ్వాదిపరిమళముచేతను, తలంక = భయపడఁగాన్, ఈజవ్వనుల పెదవు లు దొండపండ్లని చిలుకలు వానికై వచ్చి వారి శరీరములందలి సహజము లగు జవ్వాది వాసనలకుఁ జడిసి తొలఁగుచుండగా నని భావము. స్త్రీల దేహమం దిట్టిపరిమళము గల దని వసుచరిత్రాదులందును గలదు. అక్ష్మీమీనముల = కన్నులను చేఁపలను, డాయం గ౯=సమీపించుటకు, వచ్చుకోకములు=వచ్చెడు చక్రవాకములు, నగవువెన్నెలల చేత్తో=హాసమ నెడు వెన్నెలకాంతులచేతను, ఎగసిపోవక్ = ఎగిరిపోఁగాజ్, వారిక న్ను లు వినములను బుద్ధిచే వాని భక్షింప వచ్చిన జక్కవలు మందహాసమును వెన్నె లగాఁ దలఁచి భయపడి తొలఁగుచుండఁగా నని యర్థము. భుజమృణాళికల = చేతు లనెడు తామరతూండ్లకు, కప్పు మరాళికలు = ఆశ్రమించు నంచలు, నీలక బరికాభ్ర ములచేజ్ = నల్లని కొప్పులనెడు మేఘములచేతను, కలసి = కూడి, పఱువజ్ = పాఱిపోఁ గాజ్, హంసలు వారి బాహువులను దూం డ్లనుకొని గ్రహియింపఁ బోయి కచముల ను మేఘములను కొని తిరిగి పోవుచుండఁగా నని యర్థము. ( ఇందుఁ దుమ్మెదలకు సంపెంగలకును, జిలుకలకును సంకుఁ బిల్లులకును, జక్కవలకును వెన్నెలలకును, హంస లకును మేఘములకును, సహజవిరోధ మని తెలియవలెను.) చను చెలుల మూఁపుల = పోయెడు సఖురాండ్రు బుజములమీఁదను, కరంబులు = చేతులను, ఉనిచి = పొదలవిరులు = పొదలందున్న పువ్వులు, నిట్టూర్పు గాడ్పుల వేఁడిక్ = అధికమైన శ్వాస వాయువులు వెచ్చఁదనము చేత, నులియజ్ - వాడిపోవఁగాజ్, చివురుటాకులు= లేఁత యాకులు, నెమ్మేను = శరీరమును, తవిలి తాఁకి, వాడజ్ = వడలిపోవఁగాజ్, ( ఇవి = =<noinclude><references/></noinclude> q5f774d8ry9fgf8ccpefa2lnb2ji5zw 104 233472 590244 2026-10-19T04:19:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 249 రెండును దాసాధిక్యమును సూచించును. ) రమణి = భద్ర, విరహతాపాప్తిక్ = ఎడఁ బాటువలని కాఁక దగులుట చేత, వని వీథి = వనమార్గమందు, వెడలెజ్= బయలు వెడ లెను. రూపకమును, నతీశయోక్...' 590244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 249 రెండును దాసాధిక్యమును సూచించును. ) రమణి = భద్ర, విరహతాపాప్తిక్ = ఎడఁ బాటువలని కాఁక దగులుట చేత, వని వీథి = వనమార్గమందు, వెడలెజ్= బయలు వెడ లెను. రూపకమును, నతీశయోక్తియు నలం కాగములు. క॥ రాజద్వనభూజనుమస మాజవిభవ మెఱుకపఱిచె మానిని కపు డా జన తత్కథన వ్యాజంబునఁ బ్రొద్దు వుత్త మనుచుం బేమ౯॥ 63 ఆశీజనము = చెలుల సముదాయము, ఏతత్కథఃవ్యాజంబునన్ = దీనిం జెప్పు ట యను మిష చేతను, పొద్దు = కాలమును, పుత్తము ౌ కడపుదము. అనుచున్, పే మజ్= స్నేహముచేతను, మానినికిన్ = భద్రకు, అపుడు = ఆకాలమున, రాజ...... విభవము, రాజత్ = ప్రకాశించుచున్న, వన=తోఁటయందలి, భూజ = వృక్షముల యొక్కయు, సుగు= పూవులయొక్కయు, సమాజ = సముదాయముయొక్క, విభవ ము = సంపదను, ఎఱుకపఱిచెన్ = తెలియఁ జేసెను. ఇందు సమాజశబ్దము మనుస్యా దిసముదాయమునకే యుపయోగింపవలసినను లక్షణచే వృక్షాదులకే యుపయోగింపఁ బడెను. చ|| వరనుమనోనురాగవిభవంబున గుచ్ఛకుచంబులాని సం భరితకుచిం జెలంగు మృదు | పల్లవపాణుల భూజనాథుకం ధరను గవుంగలించుచు లతావనితామణి భృంగనాదసా దరమృదువాగ్విలాససము శ్రీ దారత మంతననూడె నెచ్చెలీ॥ 64 నెచ్చెలీ = ఓసఖీ, లతావనితామణి లీవ యను స్త్రీ శ్రేష్ఠము, వర.... జనజ్, వర= శ్రేష్ఠమైన, సుమనః = పూల యొక్క, అనురాగ = రక్తిమయొక్క, విభ వంబున్ = సంపద యనియెడు, మగనియందలి మనఃపూర్వక మైన ప్రేమాతిశయముచే తను, గుచ్ఛకుచంబులు= పూగుత్తు ల నెడుస్తనములను, ఆని= అదిమి, సంభరితర చిన్ నిండయిన కాంతి చేతను, చెలంగు మృదు పల్లవపాణులన్, చెలంగు = ప్రకాశించెడు, మృ దు= మెత్తని, పల్లవ= చిగుళ్లనెడు, ప్రాణుల = హస్తములతోజ్, భూజనాథుక౦ధ గన్ = వృక్ష రాజ మను భర్తయొక్క మెడను, కవుంగలించుచు = ఆలింగనము చేసికో నుచున్, భృంగ నాద......సము దారతజ్, భృంగ = తుమ్మెదలయొక్క, నాద =<noinclude><references/></noinclude> if7wh7jv40f9m09s876y7kl9ry1591s 104 233473 590245 2026-10-19T04:19:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 భ ద్రాపరిణయము. కూతల నెడు, మృదు =శాన్యమైన, వాగ్విలాస = మాటల సొంపుయొక్క, సముదార తక్షా” = ఆధిక్యముతో, మంతన మాడెజ్=రహస్యము చెప్పుచుండెను. లోకమున సెకానొక జవ్వని భర్తయందలియను రాగా...' 590245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>250 భ ద్రాపరిణయము. కూతల నెడు, మృదు =శాన్యమైన, వాగ్విలాస = మాటల సొంపుయొక్క, సముదార తక్షా” = ఆధిక్యముతో, మంతన మాడెజ్=రహస్యము చెప్పుచుండెను. లోకమున సెకానొక జవ్వని భర్తయందలియను రాగాతిశయముచే స్తనము లణఁగునట్లు భర్తం గౌఁగిలించుకొనిన ట్లీలత పూలగుత్తులు సోఁకునట్లు వృక్షము నల్లికొనె ననియు నప్పు డా మెమాటలు చెప్పుచున్న ట్లందలితుమ్మెదలు మృదువుగా ధ్వనించుచుండె ననియు భావము. సావయవరూపకాలంకారము. చ|| మును పువుఁదేనె నల్కి తెలి మొగ్గల ముత్తెపుముగ్గు వెట్టి యిం పొనరుపవాళదీపికలు నొప్పగుపూఁ బఱపుల్ ఘటించి కుం జనిలయసీమ లిట్లు వరు సం గయి చేసి మరుద్వరాప్తి కై కనదళివీక్షలై యెదురు కన్గనెఁ గంపె లతాసతీతతుల్ | 65 లతాసతీతతుల్ = తీవ లను స్త్రీ సముదాయములు, మును=మొదటను, 'కుంజనిల యసీమలు=పొదరు లనునిండ్లప్రదేశములను, పువుఁదే సెజ్ = మకరందము చేతను, ఆ ల్కి = అలికి, తెలిమొగ్గలము తెపు ముగ్గు = తెల్లని మొగ్గల నెడుము త్యాలముగ్గును, పె ట్టి=ఉంచి, ఇంపు= ఆనందమును, ఒకరుకలు, ఒము = కలిగించెడు, (ఇది ప్రే రణార్థక ర్థక మని తలఁపవలెను.) ప్రవాళ దీపికలుజ్ = చివు ళ్ల నెడు దీపములును, 'ఒప్పగ పూఁబఱపుల్= అందము లగుపూవు లనెడు సెజ్జలుగు, ఘటించి = కూర్చి, ఇట్లు = ఈ) కారము, వరుసక్=క్త్రముముతో, కయిచేసి = అలంకరించి, మరుద్వరాప్తి కై, మ రుత్ = వాయువసు, వర = భర్త యొక్క, ఆప్తికై = రాక కై, కనదళివీక్షులై, కనత్ = ప్రకాశించెడు, అళివీకు లై = తుమ్మెద అనుచూపులు గలవియై, యెదురు కన్టె నెజ్= ఎదురు చూచుచుండెను. కంటె = చూచితివా? కామపీడితయై గృహమునుం దన్ను నలంకరించుకొని మగనిరాకకై యెదురు చూచునింతి వాసకసజ్జిక యనంబడు. ద్దెమునం దిట్టినాయికాత్వము లతలయం దారోపింపఁబడెను. య టై. ఈ అలంకారము మీఁదటి చ॥ అనిశమహానురాగసము దంచిత లౌసరసాంతరంగప ద్మినుల మదాంధత్ విడచి ననయము చూచితే యవీన నెనరున నొందుచుండె రమ త్రిమ్మరుతుమ్మెద నెమ్మికాఁడు యమునఁ బుష్పిణు లైనకొమ్మల౯, ణీ మధుపాళుల కేడ నిల్కడల్ :66<noinclude><references/></noinclude> 1rmnkep8dsz0jixk7ow6mkz6v8xh4ap 104 233474 590246 2026-10-19T04:19:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ము = తృతీయాశ్వాసము. = === 251 కల అనిశ..,...తలు, అనిశ= ఎల్లకాలమును, మహత్ = అధికమైన, అనురాగ = ఎఱ్ఱని కాంతిగలుగుట చేతను, సముదంచితలు = ప్రకాశించునవి. ఎల్లకాలము నధిక మైన ప్రేమము చేఁ బూజింపఁబడు...' 590246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ము = తృతీయాశ్వాసము. = === 251 కల అనిశ..,...తలు, అనిశ= ఎల్లకాలమును, మహత్ = అధికమైన, అనురాగ = ఎఱ్ఱని కాంతిగలుగుట చేతను, సముదంచితలు = ప్రకాశించునవి. ఎల్లకాలము నధిక మైన ప్రేమము చేఁ బూజింపఁబడువా రని యర్థాంతరము. ఔసరసాంతకంగ పద్మినులక్= లోపలియవయవము ( దుంప ) క అగు, సరస=ఉదకముతోఁగూడిన, అంతరంగ పద్మినులన్ = పద్మలతలను, అగుసరస మైనమనసు గల పద్మినీజాతి స్త్రీల నని రెండవ యర్థము. మదాంధతజ్= పొగరువలని గుడ్డితనము చేతను, విడచి = వదలి, త్రిమ్మరుతు మ్మెద నెమ్మికాఁడు = సంచరించెడుతుమ్మెద యనుప్రియుఁడు, తాక్= తాను, అవిన యమ్మునన్ = అవిధేయత చేతను, ( చెడునడవడిచేత నాని యర్థము.) పుష్పిణు లైనకొమ్మ లక్= పువ్వులు గల చెట్టుకొమ్మలను, రజస్వల లైన స్త్రీల పని రెండవ యుద్ధము, ఆశయ అత్యంతము, నెనరుజ్= నెయ్యముకోజ్, ఒంచుచుఁ డెజ్ = పొందుచుండెను, రమణీ=ఓభద్రా! చూచితే = చూచితివా? మనుపాళుల గజ్= తుమ్మెదల సమూహ మునకుజ్, మద్యపానము చేయువారల సముదాయమున కని రెండవశుర్థము. నిల్క ల్ = మన సైన్యములు, ఏడజ్= ఎక్కడజ్, (కల్గుజ్ ) ఎక్కడను లేదని యర్థ ము. భమగములు పుష్పిణు లగుకొమ్మలను బొందుచున్న వనువిశేషమును మధుపము లకు నిల్కడ లే దను సామాన్యమున సమర్థించెం గాన నిం దర్థాంతరన్యాసాలంకారము మఱియును రెండర్థములు గలచోట నర్థ ద్వయమునకు నభేదనిశ్చయముచే క్లిష్టరూపక ము • సీ వితతాళినూలికా వేణువు మ్రోయించి బలు నెమ్మినటనముల్ వెలయఁ జేసి డల్ = కలకంఠ కాక, గానంబు లలరించి. ఘనమండలవిలాస గతులు పూని కమనీయశుక భాషణములు ముచ్చటలాడి వలపూర వీరులన లొదవించి నవ్వు మంజుకింజల్కరో మాంచ గుచ్ఛస్త నాం చద్దోపి కాసహస్త్రముల నెనసి కమశాఖాభుజంబులఁ గౌఁగిలించి కలరవస్వనమణితంబు లొలయ రాస -కేళిఁ జూపించెఁ జ్ఞాపింఛ కృష్ణమూర్తి. +<noinclude><references/></noinclude> az6p417nv93gyazc24a1desidvhq265 104 233475 590247 2026-10-19T04:20:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 భద్రాపరిణయము. = = 67 - నేణువు, యివ్వనంబునఁ గనుఁగొంటె . యిందువదన ! తాపింఛకృష్ణమూర్తి = చీఁకటిమా ఁ కనుకృష్ణమూర్తి, వితతా....... వితత = విశాల మైన, అళిమాలిక = తుమ్మెదలబా రనెడు, నేణువు = పిల...' 590247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>252 భద్రాపరిణయము. = = 67 - నేణువు, యివ్వనంబునఁ గనుఁగొంటె . యిందువదన ! తాపింఛకృష్ణమూర్తి = చీఁకటిమా ఁ కనుకృష్ణమూర్తి, వితతా....... వితత = విశాల మైన, అళిమాలిక = తుమ్మెదలబా రనెడు, నేణువు = పిల్ల=గ్రోవిని, మోయించి=ధ్వనించునట్లు చేసి, బలు నెమ్మినటనముల్ = అధిక మైన నెమళ్ల యొక్క నాట్యములను, నట్టిసంతసముతోడి నాట్యములను వెలయఁజేసి=ప్రకటించి, (కృష్ణుఁ డు రాసక్రీడయందుఁ బిల్లనగ్రోవితో గానము చేయుచు నాట్యము చేసె నని భాగవత ము- ) కలకంఠ......లు, కలకంఠ = కోయిలలయొక్క, కాకలీ = సూక్ష్మ మైన మధు రధ్వని యనెడు, గానంబులు = సంగీతములను, అలరించి - ప్రకాశింపఁజేసి, మనమం డలవిలాసగతులు = మేఘమండలము యొక్క విలాసముతోఁ గూడినతో వను, ఆకాశ ము నని యర్థము. ( ఈయర్థమును బహువచన మనివక్షితము. ) పూని=ధరించి, మేఘ మండలమువఱకు నౌన్నత్యమున వ్యాపించి యని వృక్ష పర మైన యర్థము, గొప్పవి య గుమండలాకార మైనగమనములను ధరించి యని కృష్ణపర మైనయర్థము. (ఈ రెండవ ములకు నిట నభేదాధ్యవసాయము.) కమనీయ.ములక్, కమనీయ=మ మోహర ము లైన, శుకభాషణములన్ = చిలుక పలుకుల చేతను, ముచ్చటలాడి = ప్రియవాక్యము లు పలికి యని వృక్షసరము. చిలుక పలుకులం బోలుపులుకులచేతఁ ఓయవాక్యములు ప లికి యని కృష్ణపరము. వలపు = పరిమళము, ఊరక్ = అధికము కాఁజ్, ( ప్రేమ మధికము కాఁగా నని కృష్ణపరము. ) విరుల నవ్వులు = పువ్వు లనెడు హాసములను, ఒద నించి=కావించి, పువ్వులం బోలిననవ్వును గావించి యని కృష్ణపరము. మంజు...... లజ్, మంజు=మృదువులగు, కింజల్క = పువ్వులోని దాము లనెడు, రోమాంచ= గ గుర్పాటు గల, గుచ్ఛ=పూగుత్తు లనెడు, స్తః = కుచములచేతను, అంచత్ = ప్రకా శించుచున్న, గోపికాసహస్రములన్ = శారిణా ( సుగంధిపాల ) లత లనెడు వ్రతల యొక్క సహస్రములను ( వేత = గొల్లది) ఎంసి = పొంది, ( ని ) గోపీ శ్యామా శారి బా స్యాత్. అ. కమ శాఖా భుజంబులన్ = మనోహర మైనకొమ్మ లనెడుహస్తముల తోజ్, కౌగిలించి=ఆలింగనము చేసికొని, కలగవ బులు, కలగవ = పావురము లయొక్క, స్వవ=ధ్వను లనెడు, మణితంబులు = రతి కాలముందుఁ గంఠమునఁ బుట్టుధ్వ నివి శేషము, ( ని ) మణితం గతికూజితం. అ ఒలయజ్= వ్యాపింపఁగాజ్, రాసకే ళిక్= గొల్లవా రాడుకొనునుకమాటను, సెక్కండ్రు గలిసి చేయునాట్య మని కొం ద అందురు. ఇవ్వనంబునక్= ఈతోఁటయందున్, చూపించెజ్ = కనుపఱిచెను, ఇందు వదన = ఓభద్రా ! కనుగొంటె = చూచితివా ? మున్ను శ్రీకృష్ణుఁడు మందయందు<noinclude><references/></noinclude> rxuo95pj4md7dhk0125f5gueualaqpz 104 233476 590248 2026-10-19T04:20:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 253 రాసముం జూపె నని భాగవతమున నున్నది. ఇప్పు జీవనమునం దున్న తమాలవృతు మున నైల్యగుణసామ్యముచేఁ గృష్ణత్వ మారోపించి రాసము చూపినపుడు కృష్ణుఁడు చేసిన గానాదులను నావ...' 590248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 253 రాసముం జూపె నని భాగవతమున నున్నది. ఇప్పు జీవనమునం దున్న తమాలవృతు మున నైల్యగుణసామ్యముచేఁ గృష్ణత్వ మారోపించి రాసము చూపినపుడు కృష్ణుఁడు చేసిన గానాదులను నావృక్షమునం దున్న కోయిలలకూఁతలు మొదలగు వానియం రోపించెను; గాన సావయవరూపకాలంకారము. క॥ వని సాధుమాధుకరగో స్త్రీని వర్తిలుచున్న తపసి చిత్రంబుగ నూ తనశోభ నలరుగణికల నెనసి మొగడచన్ను లంటె నిది గనుఁగొంటే | = 68 య (భద్రా!) వనిన్ = ఈతోఁటయందున్, సాధుగోష్ఠిన్, సాధు = పరోప "కారము చేయు, మాధుకర= మధుకరవృత్తిచే జీవించువారియొక్క, ( మధుకరము = తు ఎమ్మెద. దీనివృత్తి పువ్వుపువ్వు= కుం బోయి మకరందము గ్రోలుట. ఇట్లే యింటింటీ కిం బోయి భిక్షఁ గొని జీవించుట మధుకరవృత్తి. (తుమ్మెదవృత్తిం బోలిన వృత్తి ని యర్థము. ) దీనిచే జీవించువారు మాధుకరులు. ) గోర్ఖాన్ = సల్లాపముతోజ్, ఇత రులకు హాని చేయనితుమ్మెదల సముదాయముతో Fని ప్రకృతార్థము, మధుక రములసం బంధ మైనగోష్ఠి మాధుకరగోష్ఠి, గోష్ఠి = సు = సముదాయము. వర్తిలుచున్న తపసి= ఉన్న తపశ్శాలి, ఉండెడిగాంచె ట్టని ప్రకృతార్థము. నూతని శోభల౯ = క్రొత్త దీప్తులతో జ్ అలరుగణిక లజ్" = ప్రకాశించునేశ్యలను, ప్రకాశించుఁడవిమల్లెల నని ప్రకృతార్థము, ఎనసి=కూడీకొని, మొగడచన్ను. = మొలక చన్నులను, చన్ను లఁ బోలిసె మొగ్గలన ని యద్ధాంతకము. చిత్రముగన్ = వింత గలుగునట్లు, అంటెక్ = స్పృశించెను. ఇది = ఈవింతను, కనుగొంటే= చూచితివా ? ఇందుఁ దపసి యనువి శేష్యము సయితము శ్లేషిం చుటచేఁ బ్రాచీనులు శబ్దశక్తి మూలధ్వని యగు నని యందురు. ఇట్టిచోట్లఁ బ్రకృతా ప్రకృత శ్లేష మనియే యప్పయ్యదీక్షితులు చెప్పిరి. ల సీ॥ ఆమ్రవల్లరి * నంటు మల్లన బాల తిలకింపు మిది దీనిఁ దిలక మేని సుదతి తాఁచఁగదమ్మ, యిది యశోక క పుఁ బొమ్మ కౌఁగలింపుము తావి గవయఁ గోవి యిది పియాళువు నాతి గదిసి పాడుము గీతి<noinclude><references/></noinclude> 87trtkikvokm9ms3e7mazy70oznxc5f 104 233477 590249 2026-10-19T04:20:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '254 భద్రాపరిణయము, ముచ్చటాడుచు నేగు శ్రీముదిత గోఁగు కాంచనం బిది యింతి నించు మాననకాంతి. చేరి నవ్వుము పొన్న చెలువమిన్న శ్వాస మొందింపు మిది సింధు శ్రీ వార మతిన యువిద కేసర మిది ద...' 590249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>254 భద్రాపరిణయము, ముచ్చటాడుచు నేగు శ్రీముదిత గోఁగు కాంచనం బిది యింతి నించు మాననకాంతి. చేరి నవ్వుము పొన్న చెలువమిన్న శ్వాస మొందింపు మిది సింధు శ్రీ వార మతిన యువిద కేసర మిది దీని నుమియు మమ్మ యిటు లొనర్చినఁగాక యివ్విటపములు సు మంబు లీనవు వింటివే + మంజువాణి॥ = = 69 బాల=ఓముద్దరాలా ! ఆన్రువల్లరి = తియ్యమామిడి చెట్టు యొక్క కొమ్మను, హస్తముతో, అల్లన= మెల్లఁగాజ్, అంటుము = ముట్టికొనుము. ఇది = ఎదుట నున్నయీ చెట్టు, తిలకము = బొట్టుగు చెట్టు, ఏని = అయినయెడల, దీనికీ, తిలకింపు ము=చూడుము. సుదతి ఓభద్రా ! ( మేలయినదంతములు గలది ) ఇది, అశోక పుఁ గొమ్మ=ఆశోక మను చెట్టుయొక్క కొమ్మ ; ( అగును ) ( దీనిజ్ ) శాచఁగదమ్మ = తన్ను ము. తావి = సుగంధము, కవయజ్=క్రమ్ముకొనునట్లు, కోవిజ్= కురవకము ను ( పూవులగోరంట చెట్టును ) కౌఁగలింపుము ; నాతి = ఓచిన్న దానా? ఇది, ప్రియా శువు=మోరటిచెట్టు; కదిసి = ( దీని ) సమీపించి, గీతి= గావమును, పాడుము ; ము దిత = ఓస్త్రీ ! గోఁగు = ఇది కర్ణికారవృక్షము. ముచ్చట = మధురమైనమాటాలు, ఆడు చున్ = పలుకుచుజ్, ఏగుము = ( దీని సమీపము నుండి ) పొమ్ము. ఇంతి = ఓకాంతా ! ఇది, కాంచనంబు = సం పెంగ చెట్టు. ఆననకాంతి = ముఖశోభను, నించుము = ( ము= (ఇందుఁ) బ్రసరింపఁజేయుము. చెలువమిన్న = ఓ సుందరీ రత్న మా! పొన్న = (ఇది) పున్నాగ వృక్షము. చేరి= సమీపించి, నవ్వుము - అతివ= ఓజవ్వనీ, ఇది, సింధువారము= వావి లిచెట్టు; శ్వాసము =ఊర్పును, ఒందింపుము = (దీనికిం) దాఁకునట్లు చేయుము. ఉవిద= ఓయువతీ ! ఇది, కేసరము=పొగడచెట్టు; దీన్ి, ఉమియు మమ్మ= (మద్యముతో) నుమియుము. మంజువాణీ= ఓమృదుభాషిణీ ! ఇటులు=నేఁ జెప్పినప్రకారము, ఒనర్చి నఁ గాక = చేసిన నే కాని, ఇన్విటపములు = ఈ చెట్లు, ( ఈశబ్దమునకుఁ గొమ్మల సముదా య మనియేని బోదెలేనిచె ట్టనియేని యర్థము ; గాని యిచట వృకు సామాన్యమువకే యుపయోగించఁబడెను. ) సుమంబులు = పువ్వులను, ఈనవు = ప్రసవింపవు. వింటివే= ఆలకించితివిక దా ! చెట్లకుం దీవలకు సకాలమునఁ బువ్వులు మొదలగు వానిం బుట్టించు శ్రియ దోహద మన౦బడు. స్త్రీలు చేతఁ దాఁకుట మామిడికిని, చూచుట తిలకమున<noinclude><references/></noinclude> 988gil5kr33f9v38ehrglv3mf8r2e40 104 233478 590250 2026-10-19T04:20:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. - 255 కుసు, కాలం దన్నుట యశోకమునకును, కౌఁగిలించుట గోడఁటకును, సంభాషించుట కొండగోఁగునకును, ముఖకాంతిం బ్రసరింపఁజేయుట సంపెంగకును, నవ్వుట పొన్నకు ను, ఊర్చుట వావిలికి...' 590250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. - 255 కుసు, కాలం దన్నుట యశోకమునకును, కౌఁగిలించుట గోడఁటకును, సంభాషించుట కొండగోఁగునకును, ముఖకాంతిం బ్రసరింపఁజేయుట సంపెంగకును, నవ్వుట పొన్నకు ను, ఊర్చుట వావిలికిని, కల్లుమియుట పొగడకును దోహదములు. ఇవన్ని యు నిందుఁ లయగాహి. చందనమహీరుహము లందుఁ బెనగొన్న గురు వెందనునుఁదీవియల పందిరులలోఁ బెం పొందువిర వాదిపువు గందవుడి రేంచి చను మందమలయానిలు నిఁ జెందు పెను తావిం గ్రందుకొని ఘమురను చుం దనరుపూఁబొదల సందుల మెలంగి పలు చందములచే మా కందసుమబృందమక రందర సబిందువుల విందులుగఁ గ్రోలెడుమి శ్రీ ళిందములఁ గంటే. 70" ( ఓభద్రా ) చందనమహీరుహములందున్ = మంచిగందపుఁజెట్లయందుజ్', `పె నగొన్న గురు వెందనునుఁదీవియలపందిరులలో అల్లుకొన్న గ గురు వెందలయొక్క సన్నని తీఁగెలయొక్క సందిళ్లనడుమును, పెంపొందు వీర వాదిపువుగంద పుడి" = అధిక మైనవిర జాజిపువ్వులయొక్క పరాగమును, రేచి= రేఁగఁ గొట్టి, చను మందమలయానిలునిE = 'పోయెడుచల్లగాలిని, చెందు పెనుతావిక్ = తగుల్కొనియెడు పరిమళము చేతను, క్రందు కొని= అతిశయించి, మమ్ము రనుచున్ = ఘమఘమ లాడుచుకో, తనరుపూఁబొదల సం దునన్ = ప్రకాశించెడుపూవులు గలపొదరిండ్లమధ్యను, పలుచందముల = అ నేకప్రకా రములచేతను, మెలంగి = సంచరించి, మాకంద... బిందువులక్షా, మాకంద=మామిడి ( పూవుల ) యొక్క, బృంద = సముదాయము యొక్క, మకరంద రసబిందువుల = తే నెబొట్లను, విందులుగ౯ = ప్రియభోజనములు గాన్, క్రోలెడు మిళిందములన్ = అనుభ వించెడుతుమ్మెదలను, కంటే= చూచితివా? క॥ అని జవ్వని కవ్వనితలు వనితరవిభవములు దెలిపి వరసురభిరజం<noinclude><references/></noinclude> hj8y532eskjazevm3i2ztoi4c05l2z0 104 233479 590251 2026-10-19T04:20:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '256 భద్రాపరిణయము, బునఁ బసిమి దాల్చి తనులత లొనరఁగఁ బుష్పా ప చయస ముత్సుక లగుచు॥ 71 అవ్వనితలు, అని—ఇట్లు పలికి, జవ్వనికి = భద్రం, వనిత మవిభవములు, వనితా తోఁటయందలి తరు - చెట్ల యొక్క, వి...' 590251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>256 భద్రాపరిణయము, బునఁ బసిమి దాల్చి తనులత లొనరఁగఁ బుష్పా ప చయస ముత్సుక లగుచు॥ 71 అవ్వనితలు, అని—ఇట్లు పలికి, జవ్వనికి = భద్రం, వనిత మవిభవములు, వనితా తోఁటయందలి తరు - చెట్ల యొక్క, విభవములు = సంపదలను, ("చిట్లయొక్క పుష్ప ఫలాద్యతిశయము ఇని యర్థము.) తెలిపి = తెలియఁజేసి, వర సురభి జంబును వ మైనపరిమళము గలపుప్పొడి చేతను, తరులతలు = తీఁ గెల వంటి శరీరములు, పసిమి ఇప చ్చనికాంతిని, తాల్చి= ధరించి, ఒవర = ప్రకాశింపఁగాన్', ప్రష్పాప చయసముత్సుక లు, పుష్ప= పువ్వులయొక్క, అపచయ = కోయుట మంచున్, సముత్సుకలు = వేడుక గలవారు, అగుచుజ్, ముందరి పద్యముతో నన్వయము • ఇభగతి రగడ. పొలఁత్రి యీగొజ్జంగి పొదల తేనియసోన కళులు పటుచాతకము లై మసలే పనిలోనం జిన్ని నునుఁజివు రాకుఁ జిదిమితిపై కాంగోలఁ గన్ను లెఱగఁ జేసెఁ గదవె కోకిల బాల ! ఘనకనకములు గొనుచుఁ గద లేఁ చెమ్మ బిమ్ముచ్చు వనలక్ష్మీసొమ్ము లని, నదలఁ వేమనవచ్చుఁ గొమ్మ నెమ్మొగము చాయలన ! కయి వంటి ననఁ గోయు మిక పంపకుము కనదనిలగతి నెగయుఁ నిచిన దీచంపకము గస్త్రపు దుమారములు గని వెన్నె లనిపఱచెఁ గదే కోక వారములు బింబ మనియెదురుకొనె విడిచి శుశ కాలమాని నంబురుహనయన ద , స్వరసి నీ కెమ్మోని దొరఁ గే సకముల మరందములు దడి సెఁ దర్బిందువుల , ధమ్మిల్లకుందములు<noinclude><references/></noinclude> hxrun6ut9zbd7nrsv6ai5rj2dn62yyc 104 233480 590252 2026-10-19T04:20:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. పటుమధుపపటలు ల భ్రము లనిమయూరములు నటియించెఁ గంపె త * న్ననపుటొయాకములు, క్రూరఫణులను జుట్టు 4 కొనియె నీచందనము చేరఁబోవకు మటకుఁ జెలి నీకు వందనము కోయ కే గెద వేటికీ మ...' 590252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. పటుమధుపపటలు ల భ్రము లనిమయూరములు నటియించెఁ గంపె త * న్ననపుటొయాకములు, క్రూరఫణులను జుట్టు 4 కొనియె నీచందనము చేరఁబోవకు మటకుఁ జెలి నీకు వందనము కోయ కే గెద వేటికీ మిటారి + కాదటే మరున కది గడిబంగరుకటారి కలికి వన దేవతల కర్ణికాకారములు దెలిపె నిచ్చటఁ జూచి 4 తే కర్ణి కారములు ఁ బెంప + కుదుకొనగోరు నతిన యల్లయది పూపని కేలఁ గొనఁగోరు వేడుకగ విని దేల · పిక కుహూ కారములు చేడె యవి నిరహిణుల నఱవిరియు మొల్ల వీరు మఱచి పోఁదగునటే మరువంపు సౌరభము చెవులకుఁ గఠోరములు లల్లచట మొల్లములు మరున కవిభల్లములు మఱలించెఁ గురు వేరు సరిగాదు దీని కిఁక జగతి వేరొళ వేరు సుదతిలో చేకొన వె | సురపొన్నకొన్న నలు చద లంటెఁ బుప్పొకుల సారెఁడద్వాసనలు కొలఁది గనని విరాలి గొని సొలసినది కొమ్మ జలజాస్తుఁ గొల్త మిఁక సఖులార రారమ్మ 257 72 పొలఁతి= ఓస్త్రీ, ఈగొజ్జంగి...... కుక్, ఈ= దగ్గఱనున్న, గొజ్జంగిపొదల లే నియసోనకుజ్= గొజ్జంగిపూవులు గలపొదలయందలి తేనెన్షర్షమునకు, అరు=తు మ్మెదలు, పటు చాతకములై= నేర్పు గలవానకోయిలలై, వనిలోనక్= ఈతోఁటయం. దుక్, మస లె౯ = విహరించెను. వాన మరియునపుడు చాతకము లాకసమున సంధిం చుచు జలబిందువులు తావున ట్టి చటిపొదలందుఁ దేనె యెడతెగకుండ వర్షించు 33<noinclude><references/></noinclude> afvdio6b0wadj64lkmcykajkoc4grvh 104 233481 590253 2026-10-19T04:21:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '258 భ ద్రాపరిణయము, = ریم చుండఁ దుమ్మెదలు త్రోవుచుండె ననియొక చెలి మఱియొక చెలితోఁ జెప్పెను. చిన్ని నుసు......కుజ్, చిన్ని = మనోహరమైన, నును - మృదువైన, చివురాయి చిగుర కును, కెంగేలజ్–ఎఱ్ఱ...' 590253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>258 భ ద్రాపరిణయము, = ریم చుండఁ దుమ్మెదలు త్రోవుచుండె ననియొక చెలి మఱియొక చెలితోఁ జెప్పెను. చిన్ని నుసు......కుజ్, చిన్ని = మనోహరమైన, నును - మృదువైన, చివురాయి చిగుర కును, కెంగేలజ్–ఎఱ్ఱనిచేతితోజ్, చిదిమితివె=త్ప్రుంపితివా? (ఈకారణమున ) కోకిలబాల= చిన్న వయసున నున్న కోయిల, కన్నులు= క్షేత్రములను, ఎల్లుగ ఎపి యగునట్లు, చేసెఁగదవె కావించెనుగదా. స్వభావముననే యట్టని కన్నులు గోయిలకుం ఊఁగాఁ జిగురాకుఁ గోయుట చేఁగల్గిన కోపమున నవి యట్లయ్య సనియొక చలి యుస్ప్రే క్షించెను. తెమ్మెరమ్రుచ్చు : = వాయు వనుదొంగ, ఘనకఇకములు = గోప్పని యగునార ణి సరపుష్పము అనుబంగారు (వస్తువులను, కొనుచుకో= హరించుచున్, కదలే - వెడలి పోయెను. క్లిష్టరూపకాలంకారము. వనలక్ష్మి సొమ్ములు వలక్ష్మి యొక్క భూషణములు, అని=ఇట్లు తలఁచి, ( వానిని ) వదలఁడు=విడువఁడు. ఏమనవచ్చును = ఏమమటయు క్తము. ఈపుష్పములు వనశోభకుఁ గారణ మనియైన విడువక వాయువు హరించుచు న్నాఁడు. వీని నేమనవచ్చు ననియొక చెలి మఱియొక చెలితో ఐనెను. గాలిచేతంబు వ్వు లెగిరిపోవుచున్న వనిభావము. కొమ్మ = ఓచెలియా! కయి = చేతిరోజు, అం టి=ముట్టుకొని, ననక్ = పువ్వును, కోయుము. ఇక వంపుము ఇంతకంటే నధికము X౯ గొమ్మ వంగఁజేయకుము. ఈచంపకము = ఈసంపంగ, నెమ్మొగము ఛాయలతో ... ముఖకాంతులచేతక్, ననిచినది= పూచినది. ఇది మన ముఖకాంతిచేఁ బూజను బట్టి దీనిని వంచి బాధింపక పూలుగోయుమని యొక్క మఱియక జెనోఁ జెప్పెను- ( జవ్వనులముఖకాంతిప్రసారముచే సంపెంగ పూచు ననిదోహదములలో నున్నది. ) కో కవారములు = జక్కవలగుంపులు, కనదనిలగతిన్ = ప్రకాశించు చున్న వాయుసంచార ముచేతను, ఎగయుకపపుదుమారములు = ఎగిరెడుకప్పురపుభూతులను, కనిచూచి, వెన్నెలని= చంద్రునికాంతి యనిభ్రమించి, పఱచెఁగదే = పారిపోయెనుగదా! గాలి చేఁ గప్పురవు చెట్లనుండి యెగిరెడుదుమ్ము చూచి తెల్లఁగ నుండుటచేఁ జక్రవాకములు వెన్నెల యనిభ్రమించి తమకు దానికి విరోధముగావున వఱలి పోవుచుండె పనియొక తె చెప్పెను. దీనను ముందు వాక్యమునను (భ్రాంతి మదలంకారము. ) అంబుగుహన యన= ఓయింతీ ! శుకము = చిలుక, దవ్వు = చాలదూరము, అగసీదా ఆలో చించి, (మి గుల నాలోచించి యనియర్థము. ) ఎలమావి లేతమామిడిచెట్టును, విడిచి, నీ కొమ్మా వి=నీ పెదవి, బింబమని = దొండపండనుకొని, ఎదురుకోనె === ఎదురువచ్చెను. ను. మగం దములు=పూఁదే నెలు, కేసరముల = కేసరపుష్పములనుండి, జడిగొనన్" ఎడ తెగకుం తొరం గె౯ = = స్రవించెను. తద్బిందువులతో - ఆ తేనె బిందువులచేతను, ధమ్మి ల్లకుందములు =కొప్పులోని మొల్లమొగ్గలు, తడి సెజ్= నానెను. అతిశయోక్త్యలంకార<noinclude><references/></noinclude> 5m4yzxf7qtlju93r2efz8smfome4jnj 104 233482 590254 2026-10-19T04:21:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 259 ము. మయూరములు= నెమిళులులు, పటు మనుపపటలులు, పటు = చొరవగల, మధుప పటలులు=తు మ్మెదగుంపులు, అభ్రములని మేఘములని, ఁటియించె ==ృత్యము చే సెను. దీనియందు భ్రాంతి మదలంకారము....' 590254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 259 ము. మయూరములు= నెమిళులులు, పటు మనుపపటలులు, పటు = చొరవగల, మధుప పటలులు=తు మ్మెదగుంపులు, అభ్రములని మేఘములని, ఁటియించె ==ృత్యము చే సెను. దీనియందు భ్రాంతి మదలంకారము. తన్న టనపుటొయాకములు = వాని నాట్య పు సొగసులను, కంటె=చూచితివా? చెలి = ఓసఖీ! ఈ చందనము = ఈమంచిగంద పుఁ జె ట్టు, కూరఫణుల = ఘాతుకములైనపాములను, చుట్టుకొనియెజ్=తన్నా వర్తించున ట్లు చేసికొనెను. అటకుకో = ఆచోటున కుక్, చెరఁబోవకుము. నీకుజ్, వందనము= నమస్కారమును, ( చేయుదును. ) మిటారి - ఓమనవతీ ! గేదంగి - మొగలిపూవును, వీటికి=ఎందులకు, కోయక, ఏగెదవు=పోయెదవు. అది = ఆ పువ్వు, మరునకున్ = మన న్మథునకు, కడిబంగరుకటారి = పరిమళము గలిగినబంగారు కత్తి, కాదటే = కాదా? ( అగు సనియర్థము. ) మొగలిపువ్వుఁ గోయక యేలపోయెద వనియొక తె చెలి నడుగ నది యాపువ్వు మన్మథునియాయుధము గాన ముట్టనైతి నని చెప్పెను. కలికి = ఓసుందరీ, ఇచ్చటక్, కర్ణికారములు = కొండగోఁగుపువ్వులు, వనదేవతలకర్ణి కాకారములు = వన ముం బాలించు దేవతలయొక్క కర్ణభూషణములయాకారములను, తెలిపెజ్ = ప్రకటిం చెను. ( స్త్రీలు చెవులను ధరించెడు మెకభూషణము కర్ణిక యనబడును. ) కొండ గోఁగుపువ్వులు వఁ దేవతలయొక్క కర్ణభూషణములవలె నుండె ననిభావము. లతలమా టుసెన్ =తీ ఁ గెలచాటుఁక్, పెంపలరు నీదుకొనగోర= అతిశయముచేఁ బ్రకాశించు నీ గోటితుదను, అల్లయది= ఆకను పడు స్త్రీ, పూవని= పుష్పమునిభ్రమించి, కేల = చేతి తోజ్, కొనక్ = తీసికొనుటకు, కోరు= అ పేక్షించును. చెడె = ఓ చెలీ ! ( ఇదిచే ' శబ్దభవము. ) పికకుహూ కారములు = కోయిలకూఁతలను, వేడుకగన్ = కుతూహల మగునట్లు, వినెదేల= ఎందునకు వినెదవు. అని = ఆకూతలు, విరహిణుల చెవులకు = మగనితో నెడఁబాసిన స్త్రీల చెవులకున్, కఠోరములు = విజశక్యముకానివి, ( అగున్ ) అల్లచటక్ = ఆస్థలమునందుజ్, అఱవిరియు మొల్ల విరులు = సగముపూ చినకుంద పుష్ప ములు, మొల్లములు= పెక్కులు ( కలవు ) అవి= ఆ పువ్వులు, మరువకు -మన్మధున కున్, భల్లములు = బాణములు, మఱచిపోతే = ( మన్మధుని బాణము లగుటను ) మఱచి పోవుట, తగునటే=తగునా? ( తగదనుట) ఆచోట మొల్లలు చాల నున్న వనియొక తె చెప్పఁ గా మఱియొకతె యవి మన్మథరాణము లనిమఱచి యటు పోవకు మని చె ప్పెను- కురువేరు= ( ఒక సుగంధద్రవ్యము ) మరువంపు సౌరభము = మరువముయొ క్కపరిమళమును, మఱలించెన్ = వారించెను. దానికంటె అధికముగాఁ బరిమళించు చున్న దనిభావము. వేరొక పేరు = ఇంకొక నేను, జగతిన్ = లోకమునందుజ్, కిన్ = ఈకురు వేరునకు, సరికాదు. పరిమళమున సమానము కాదు. సువలిరో= ఓ = దీని<noinclude><references/></noinclude> 4tyd3gimtptq6piqbsl2rlumhhdq0qm 104 233483 590255 2026-10-19T04:21:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 భ దాపరిణయము. సుదతీ ! ( మంచిదఁతములుకలది) సురపొన్న కొన్న నలు!! - సురపొన్న లయొక్క నూత - మైనపుష్పములను, చేకొనవె= గ్రహింపుము. (క్రొత్త + సజలు - కొన్ని జలు. స నూసంబునఁ బ్రాతాదులతొ లియచ్...' 590255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>260 భ దాపరిణయము. సుదతీ ! ( మంచిదఁతములుకలది) సురపొన్న కొన్న నలు!! - సురపొన్న లయొక్క నూత - మైనపుష్పములను, చేకొనవె= గ్రహింపుము. (క్రొత్త + సజలు - కొన్ని జలు. స నూసంబునఁ బ్రాతాదులతొ లియచ్చు మీఁదివర్ణంబుల కెల్ల లోపంబు బహుళయిగా న గ, దా. సం. ఈసూత్రముచేఁ గొత్త శబ్దములోని తకారద్వయమునత్ లోనిము రార గాఁ, క్రొత్త శబ్దమున కాద్యక్షర శేషమునకుఁ గొన్ని యడల నురాగమంబును కొన్ని ము డల మీఁదిహల్లునకు ద్విత్వంబును నగు బా. సం. సూత్రము చేసి రాముడి ద్విత్వము రాఁగా, నీరూపము సిద్ధించెను. ) తద్వాసనలు === అపొన్న పూవులను బంధములు, పుష్పా దుల౯ = పరాగముల చేతను, సారెక్=మాటిమాటికి, చెదలు - ఆకాశమును టెజ్= తాఁకెను. సఖులారా = ఓ చెలులా ?, కొమ్మ కామఃవలి యగుభద్ర, గొలఁ ది గననివిరాలి, కొలఁది = పరిమాణమును, కననివిరాలి = పొందనివలపును, ( అధికమైన వలపు ననియర్థము; ) కొని = పొంది, సొలసినది = మూర్ఛం జరిగినరి. రరర పిమ్మ టను, జలజాస్త్రుక్= మన్మధుని, కొల్తము = పూజింతము. భారమ్మ గలదు. గీ॥ అనుచు వన కేళ సలిపి లతులవివిధల తొంతసంతతులలోని} సమిత సౌరభరుచిం ము నెంచి మదనుని కర్పింత మంచు వలి| 040 73 పద్మాయతాక్షులు= ఆస్త్రీలు, ( తామరపువ్వులు పోలేకకాలము అనుకున్నా లు గలవారు. ) అను చుక్ = ఇంట్లొండొరులతో ( ఒలికికొనుచుక నమందలిక్రీడను, చలిపి చేసి, వివిధ C ג ఉద్యా వివిధ సూరి తెలంగల తంత పువ్వులయొక్క, సంతకులలోనిక్ సముదాయములంచుడి, అమతి సౌగభరుచిరము లు, అమిత=అధిక మైన, సౌరభ = పరిమళముచే, సుచిరములు. వానిజ్= అయినపుష్పములను ఎంచి ఏగ్పటిది, మరూ ర్పింతము = ఒసఁగుదము, అంచుజ్, వెడలి - వెలుపలికి వచ్చి, స్వయము. సీ॥ విమలసన్మానసో ఓ సమభంబుగా వున రాజహంసవిహార * గమ్య విలు ముస్ ముందు విద్యాముతో న<noinclude><references/></noinclude> oq8lmeykq8l2hvt4gh0h5qa11bz311o 104 233484 590256 2026-10-19T04:21:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. వరపద్మముఖ్యవి స్ఫురితంబుగావున మృదులవారిశిలీము . ఖేష్ట మగుచు నురుధార రాష్ట్రాభి , యు క్తంబుగావున గురురంగ గరిమ మగుచు + వర్ణితకమలాధి | వాసంబుగావున ఘనశంఖచక్రస...' 590256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. వరపద్మముఖ్యవి స్ఫురితంబుగావున మృదులవారిశిలీము . ఖేష్ట మగుచు నురుధార రాష్ట్రాభి , యు క్తంబుగావున గురురంగ గరిమ మగుచు + వర్ణితకమలాధి | వాసంబుగావున ఘనశంఖచక్రసం + కలిత మగుచు సంబరమురీతి నల కాపురంబుభాతి నిభపురి తెఱంగు నచ్యుతా। కృతిహొరంగు వరుస నిర వొందునొక సరోవరము గాంచి రంచితారామసీమ న య్యజ్ఞముఖులుకి 261 74 అయ్యజ్ఞముఖులు = ఆస్త్రీలు, ( చంద్రునిం బోలినముఖములు గలవారు.) అం చిత = మ మోహర మైన, ఆరామసీమక్= పూఁదోఁటయఁదుజ్, విమలథంబు• విమల = స్వచ్ఛ మైన, సత్ = ప్రశస్త మైన, మానసోపమ= మానసరోవరముతో సాటి గల, భంబు = కాంతి గలది, కావున = అగుటచేతను, రాజ...... కమ్యము, రాజ హంస= రాయంచలయొక్క, విహార = సంచారముచేతను, రమ్యము = సుందర మైనది, అగుచు, మానససరసున హంసలు తఱచు వసించును. వీరు చూచినకొలను బోలుఁ గాన నిచటను హంసలు పెక్కులు గల వని చెప్పఁబడియెను. ఎఱ్ఱనికాళ్లును ముక్కులుం గలిగి తెల్లనిశరీరచ్ఛాయ గలహంసలు రాజహంస లనంబడు. ( ని ) రాజ హంసాస్తు తే చంచుచరణై రోహితై స్పితాః ఆ. విమల = స్వచ్ఛ మైన, సత్=న క్షత్రములయొక్క, మా= శోభచేతను, ఐసోపమ= సాటి లేని, భంబు = కాంతిగలది. ( ఉపమ=సాదృశ్యము, అదికలది = సోపమము. అట్టిది కానిది, నసోపమము. ) కా వునజ్=కనుక నే, రాజహంసవిహారరమ్యము, రాజ= చంద్రునియొక్క యు, హంస= సూర్యునియొక్కయు, విహార = సంచారముచేతను, రమ్యము = మనోహర మైనది, అగు చున్, ( ని ) స౯ సత్యే విదుషి శ్రేష్టే సాధా భవతి చ త్రిషు సంబమృతే. నా. నా. ( ని ) రాజా మృగాంకే క్షత్రియ కృపే యనియును ఔను హంస సృహ స్త్రాంశు వనియు సమకుఁడు. ఇందుఁ గొలనికి నాకాశముతో సాదృశ్యము చెప్పఁలుడె ను'. సన్మానసోపమభత్వమును, రాజహంసవిహారరమ్యత్వమును శబ్దమాత్రముచే రెంటం<noinclude><references/></noinclude> kd08ss957frbqwz5kmjzrex6to7ec3z 104 233485 590257 2026-10-19T04:21:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '262 భద్రాపరిణయము. 055 గలవు. అర్థము: లేవు, అనఁగా మానససరసునం గలకాంతి చెలువువను, నమత్రములచే నసాధారణమైన కాంతి యాకాశంబునను, రాయం కలుసంచారము చెలువునమ్మ మాన్య చందులసంచార మాకాశమునకు గ...' 590257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>262 భద్రాపరిణయము. 055 గలవు. అర్థము: లేవు, అనఁగా మానససరసునం గలకాంతి చెలువువను, నమత్రములచే నసాధారణమైన కాంతి యాకాశంబునను, రాయం కలుసంచారము చెలువునమ్మ మాన్య చందులసంచార మాకాశమునకు గలదు.వర... తంబు, వగం శ్రేష్ఠమల, పద్మ= తా మ"పూవులు, ముఖ్య= మొదలైన వారిచే, విస్ఫురితంబు = ప్రకాశింపఁబడినది, కావు నన్ = అగుటచేత, మృదుల...స్టము, మృదుల = గూనములు కాని, హరికప్పుల కును, శిలీముఖ=తు మ్మెదలును, ఇష్టము అనుకూలము, అగుచున్, పద్మములు "మొ దలైనవి కలవు గనుక నే ఈ మ్మెదలు మొదలగువాని కీకొలను మిగులఁ బ్రిజు 'మైన ద ని యర్థము. వరపద్మముఖ్య =వరము పద్మము మొద లైన నవనిధుల లేదు ( తొమ్మిది దన్యరాసులచేతను ) విస్ఫురితంబు = ప్రకాశింపఁజేయఁబడింది, కావు: కొ= అగుటచే తను, మృదులహరిశిలీము ఖేష్టము, మృదుల = మిక్కి_లిదరు గల హరశిలీముఖ శివుర కున్, ( విష్ణువు బాణముగాఁ గలవాఁడు ) ఇష్టము శాస్త్రి ను మైనది, అగుచు, ( ని ) మహాపద్మశ్చ పద్మశ్చ శంఖో మకరకచ్ఛపౌ ముగుంచ మంద నీలాశ్చ వశ్చ విధ చూ నవ. అ. ( ని ) అళి బాణి శిలీముఖా. అ. (ని) శుక్లాహి కప్ భోషు హరినా కపిలే త్రిషు. అ. ఇందుఁ గొలని కలకాపురముతో సామ్యము చెప్పబడెను. పద్మా దిసంపత్తియు, హరిశిలీము ఖేష్టత్వమును వెనుకటి పట్టే రెంటు నిలువు అర్థముఖలేవు. అనఁగా ఁ దామరపూవులు మొదలగు వానికలిమి హంసలకు, కార్మము ముక్కలైన నిధులక లిమి యలకాపురంబునను, దుమ్మెదలు మొదలైనవానికి మొగుట పరమందు ను, శివునకుం బ్రియము గావించుట యలకును పిలువు. యక్ష (1937, ఉరు= గొప్పలకు, ధార్త రాష్ట్ర = నల్లనిముందరి కాళ్లు తిరిగి వల్ల కాంతి లయంచలచే, ( ని) ధార్తరాష్ట్రా స్పితేశ్వరం. 49. కావునక్షా= అగుటచేతను, గురు, గరిమము, గడియా ము నావదియొక్క ( సూర్యునికిం గూడు దాని యజ్ఞము. ) ( సి ) కాళిందీ మానస్యలేదు యా. అ. అభంగ = పూర్ణమైన, గరిమము - గౌరమము గిరిగి అంచు, ఛార్తరాష్ట్ర ము లనునం గలది గావుననే యమునావణం బోలే మీ దీని (చూశను ము. ఉరు అధికులైన, ధార్త రాష్ట్రాభి ముక్తయిు -ధృత రాష్ట్ర అచు ల నిడుమో ధులు కలది, కావున౯, గురు == ద్రోణుని యొక్క యు. గజరాజునియుక్కయు, ఆ భంగ - అధికమైన, గరిమము ... గౌరవము గల భగుడు ఇవి రుద్దింతలము. ఇందం గొలనికి నిధ పురి ( హ స్తినాపురము) హోం లో ఇప్పఁబడియె. భార్త రాష్ట్రాభి యుక్తత్వంబును, గురురవిజాభంగ గరిమత్వంబును శబ్దమాత్రముచే రెంటం సెలవు. గో పని యగుహంసవిశేషములు గలుగుట చెతువుంటను ధృతరాష్ట్రపుత్తు లనుబోదు 1<noinclude><references/></noinclude> m4whtttxyakgdf3v51y4q5w0lbpqo1w 104 233486 590258 2026-10-19T04:21:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, లు గలుగుట హ స్తిపురమునందును, యమునాః! ణునివలనను గర్ణునివలననుం గలిగిన గౌరవము హస్తి వార్తకముండకు లేవు. వర్ణిత... సంబు, వర్ణితేజస్తుతింపఁబడివి, కమలాకాను అం (సి) క...' 590258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, లు గలుగుట హ స్తిపురమునందును, యమునాః! ణునివలనను గర్ణునివలననుం గలిగిన గౌరవము హస్తి వార్తకముండకు లేవు. వర్ణిత... సంబు, వర్ణితేజస్తుతింపఁబడివి, కమలాకాను అం (సి) కమలం భువనం జలం. ఆ. కావున్ = అకటవేతకు, ...... న= గొప్పవి యగు, శంఖ = శంఖములతోడను, చక్ర=జక్కన్నట్టంతోషం, ము=కూడుకొన్నది, ఆగుచుక్, వర్ణిత స్తుతింపబడేవ, మరి కునికిపట్టు, కావునక్, (ని) కమలా శ్రీహ£ మార. అ 252 శంఖ=పాంచజన్య మనుశంఖముతోడను, క=సుకొన మందు) మను సంకలితము = కూడుకొన్నది. అగుచుక్, అని రెండవదార్థము. ఇంటి బ్రహ్మా విష్ణువుతో సామ్యము చెప్పండెను. పారృశ్యము మారుటికనే యూ ది. వరుసజ్ = క్రమములో, అంగముల్టీఫిక్ ఆకాశము తీరును, ఆకాశమునక ని యర్థము. అలకాపురంబుథాలిన్ = గజేం పురముయొక్క కాంతి వెడలు, పురమువలె ననియే య్యాము. ఇది పరిఔఱంగā=హస్తిష రమువలె నని యర్థము అచ్యుతాకృతి గంగమ=న్లు, సుం బోలి:సొగసుచేతనును. (తృతీయా ముః ప్రథను ) యర్ధము. ఇరవెుందు మెక సరోవరము = ప్రకాశించు చుండె చూచిరి. ఇందు శ్లేషాలంకారము- మః కదియం దీరనిషణ్ణయావతదిద్మ కౌతుకనూ, ఉత నెదురే తెంచుజలాధి దేవతలమః శ్రీరామనాడులు కై మృదు కాసారమరాళికామడకలు కేశంకారముల్ ఒంటెండ ద్వద నాలోలవిలోకనంబులను 24వృద్ధికారుల్ హౌFI మృదు.. కేంకారముల్, మృదు = కావ్యమైన (ఇది కొంకారములతో న న్వయించును. ) కాసార= కొలఁకునందలి, మరాళికా= హరనాధం మొక్కలు, కల=మదము చేస్ఫుటముకాని, క్రేంకారముల్ =ధ్వనులు, కొరియజ్జగమించు ఇల్లు తీర......స్ఫూర్తితోజ్, తీవ్ర = ఒడ్డునందుక్, నిషణ్ణ = కూరుచున్న, వేయి సముదాయముయొక్క, దిద్భక్షా - చూచుటయందళి, శాతుక = వేడుక యొక్క ర్తి తోక్=కలుగుటతోజ్, ఒడ్డునం గూర్చున్న స్త్రీ లనుం జూద వేడుక నని యద్ధము. ( ఇందు దిదృశబ్దమునికే చూచుకోర్కె యనియము గా గౌతు<noinclude><references/></noinclude> iqdg8c63d8xx07uexx6stb31nyfmwqi 104 233487 590259 2026-10-19T04:22:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 = భ ద్రా పరిణయము, = కశబ్దప్రయోగ మనావశ్యకము. ) ఎదురు = అభిముఖము గాజ్, ఏ తెంచు.... నాదం బులై, ఏతెంచు = వచ్చెడు, జలాధి దేవతల జలాధి దేవతలయొక్క, మంజీర = కాలి యందెలయొక్క, ఓఘ = సముదాయముయొక్క,...' 590259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>264 = భ ద్రా పరిణయము, = కశబ్దప్రయోగ మనావశ్యకము. ) ఎదురు = అభిముఖము గాజ్, ఏ తెంచు.... నాదం బులై, ఏతెంచు = వచ్చెడు, జలాధి దేవతల జలాధి దేవతలయొక్క, మంజీర = కాలి యందెలయొక్క, ఓఘ = సముదాయముయొక్క, నాదంబులై = ధ్వనులై, మించె౯= ప్రకాశించెను. భద్రోయుం జెలికత్తెలును స్నానము చేయఁదలఁచి కొలఁకుదరికిం బో యినప్పు డందలిహంసలు వారిం జూచి చేయుధ్వనులు దరి నున్న వీరిం జూడఁగోరి యెదురువచ్చు చున్న జలాధి దేవతల కాలియందెలచప్పుడువలె నుండె నని భావము. ప దస్త్రోద్ధితాశ తాళుల్ = పద్మమునుండి యెగురుచున్న తుమ్మెదలు, తద్వదనా.....నం తత్ =ఆజలాధి దేవతలయొక్క, వదన =మోమునందలి, ఆలోల - చలించుచున్న లోకంబులు = చూపులు, అనం దగెన్ = అనునట్లుండెను. ఇం దంచకూఁత లందె లచప్పుళ్లనియుఁ, బద్మములమండి యెగురుతుమ్మెదలు మోమునందలి చూపు లనియు సం భావించెఁ గాన నుత్ప్రేక్షాలంకారము. = చ॥ తరగలఁ దేలుమాలకు ద్రుతంబుగ వాలి ప్రఫుల్ల హల్లకో త్కరనుఁజః పిశంగితపు తత్య్రములై వడి లేచి మింటి కే + గురహి దీటంబు లొలకుము కుల్ కమలాకరలక్ష్మి వేడ్క సం బరరమతోడ నాడుజిగి, బంగరు బంతు లనంగ రాజిలేజ్ || 76 తరగలక్షా =అలలయందున్, తేలువిలకు= ఈదులాడెడుచేఁపలకు, (చే పలను బట్టుకొనుట కని యర్థము. ) ద్రుతంబుగన్ = త్వరగా, వాలి, ప్రఫుల్ల...... తత్య్రములై, స్ప్రఫుల్ల = మిగుల వికసించిన, హల్లక = ఎఱ్ఱకలువల యొక్క, ఉత్కర=స ముదయమునందలి, సుభజః = పరాగముచేతను, పిశంగితి = పచ్చని కాంతిగల, పతత్రము లై = అక్కలు గలవియై, ( ని) హల్లకం రక్తసంధ్యకం. అ. వడిన్ = వేగముతో, లేచి, మింటికి౯ = ఆక సమునకుక్, ఏగురహిన్ = పోవు నందము చేతను, దిటంబులు = దృఢము ఔలకుముకుల్ = అగుటిట్టిభములు, కమలాకరలక్ష్మి = సరోలక్ష్మి, (కమలాకర ము=తామరల కునికిపట్టు, కొలను. ) తామర పువ్వులందు లక్ష్మి యుండు నని ప్రసిద్ధి. అంబరరమతోడ =ఆకాశలక్ష్మితోజ్, ఆడుజిగి బంగరు బంతు లనంగ౯ = ఆ డెడున 'వియుఁ గాంతి గలవియు నగు బంగారు బంతులో యనునట్లు, రాజిలెజ్ = ప్రకాశించెను' ఆకాశమునం గని పెట్టుకొనియుండి తరంగములమీఁది చేఁపల కుఱుకుచు సరగ లేచుచు న్న లకుముప లనుపక్షులు సరసునందలి లక్ష్మీదేవి యాకాశశోభ యనెడు స్త్రీతో రుబంగారుబంతులువ లెఁ బ్రకాశించు చుండే నని యర్థము. బంతి తాడితమై నేలం<noinclude><references/></noinclude> n1sj65vd8fu1b3mudsyxtr5toy9bbjo 104 233488 590260 2026-10-19T04:22:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 265 లోకమున బం బడి శీఘ్రముగ నే పైకి లేచుచుండును. ఈపక్షులు చేపలకై జలంబునంబడి సత్వగము గ లేచుచుండును గావున వానితోఁ దాదాత్మ్యము వర్ణింపఁబడెను. తులు ప్రసిద్ధము లై...' 590260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 265 లోకమున బం బడి శీఘ్రముగ నే పైకి లేచుచుండును. ఈపక్షులు చేపలకై జలంబునంబడి సత్వగము గ లేచుచుండును గావున వానితోఁ దాదాత్మ్యము వర్ణింపఁబడెను. తులు ప్రసిద్ధము లైనను నిట్టి వస్త్ర సిద్ధములు గావున నుత్ప్రేక్షాలంకారము. సీ॥ పుంశ్చలినలె ఫేన పుంగొంగు సంగోరు దిగిచి జక్కవగుబ్బ సొగసుఁ జూపీ సురతవిహ్వల పూలె 4 దరనివిూలితనీల కుముదలోచనముల కొమరు దాల్చి చూలింతపోల్కె వి, స్ఫురితకూర్మోదర ప్ర్రకటశైవలరోమ రాజి నెఱపి బాలెంతలీల మృ ణాలడోలమరాళ బాల కళిరవంపు జోల వాడి లలిని విలసిల్లునవసరో 4 లక్ష్మితోడఁ జెలిమికై కాన్కయిడి రన నలరుబోండ్లు భూషణాంబరములు తటిం బ్రోవు పెట్టి వలిపములు గట్టి నీరాడ వచ్చి రపుసు || 77 ప్రంశ్చలివలెజ్ = జారిణివలెజ్, ఫేన పుం కొంగు = నురు వనెడు పెంట కొంగురు, సంగోరు = సగముభాగము, తిగిచి - తొలఁగించి, జక్క వగుబ్బ సాగేను కాఅక్కవ అని యెడుకుచములచక్కఁదనమును, చూపి కనుసఱిచి, ఫేనముల బోలిన పైఁట జనియును జక్రవాకములం బోలినకుచములచక్కందవ మనియును జారిణీపర మైనయర్ధము. గతవిహ్వలవో లెజ్, సురత = సంభోగముచేత, విహ్వలనో లెజ్ = పరవశురా లెవస్త్రీవ లెను ర...... కొమకు, దర= కొంచెము, నిమీలిత మూయ ఁబడిన నీలపిస్తున్ నల్లగలువ లనెడు లోచనముల కొమరు నేత్రములయందమును, శాల్చి ధరించి, ( నేత్రనిమి లవము రతివిహ్వలాధర్మము ) చూలింతపోల్కెకా = గర్భిణివతి, విస్ఫుర్తితో ...... రాజి, విస్ఫురిత= ప్రకాశించిన, వెల్లడి యైన యని యర్థము. దర్మ-శాంతి ళ్లను, ఉదర = గర్భమందు, ప్రకట=స్ఫుట మైన, శైవల= న్యాయుఁదీన లను, రోమి రాజి=నూగారును, నెఱపి = 1 =ప్రకటించి, నూగారుప్రకట ముట గర్భిణీన్మము. 34<noinclude><references/></noinclude> 60l8yugwg9577qk26iebf9ag187m2qn 104 233489 590261 2026-10-19T04:22:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 భద్రా పరిణయము. లెంతలీలన్ = ప్రసవించిన స్త్రీ యొక్క విలాసము చేతను, స్త్రీవలె నని యర్థము. మృణా ళడోలన్ = తామరతూం డ్లనునుయ్యె లయందుజ్, మరాళబాలకు= అంచపిల్లకు, ఆళిరవంపుజోల = తు మ్...' 590261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>266 భద్రా పరిణయము. లెంతలీలన్ = ప్రసవించిన స్త్రీ యొక్క విలాసము చేతను, స్త్రీవలె నని యర్థము. మృణా ళడోలన్ = తామరతూం డ్లనునుయ్యె లయందుజ్, మరాళబాలకు= అంచపిల్లకు, ఆళిరవంపుజోల = తు మ్మెదరవ మనునిద్ర పుచ్చుపాటను, పాడి. ఉయ్యెలలందు శిశు వుల నుంచి జోలలు వాడుట బాలెంతలధర్మము. లలీని=సొగసుతోజ్, లక్ష్మితోడళ్ = ప్రకాశించుసరశ్శోభయను లక్ష్మీతో, చెలిమికై = స్నే హముకొఱకు కాన్కయిడి రనజ్ = కానుక చేసిరో యనునట్లు, అలరుఁబోండ్లు = భద్ర మొదలగు స్త్రీలు, ( అలరు + మేను = అలరుఁబోఁడి. బహువ్రీహిని స్త్రీవాచ్యం బగుచో నుప మానంబుమీఁది మేనునకుఁ బోఁడి యగు. భా. సమా. భూషణాంబగములు = ఆభరణ ములు, వస్త్రములను, తటిన్ = ఒడ్డునందుకో, ప్రోవు వెట్టి = ఊడ్చి పెట్టి, వలిపము లు= సన్న నివస్త్రములు, కట్టి= ధరించి, అపుడు = ఆకాలమున, నీరాడక్ = స్నా నము చేయుటకు, వచ్చిరి= ఏతెంచిరి. ' మ॥ లల నామండలి చెట్టవట్టుకొని గలయం ని కే డిగ్గి గు బ్బలబంటిం దగ్గుతోయ మొండొరులపై బంగారపుంగొములం లబ్ధముల రే · గం జల్లు పోరాడి రం దెలమిం గూడుచు జల్లులాడుకరిణీ బృందం బుచందంబున ॥ 78 లల నామండలి = స్త్రీలసమూహము, చెట్ట= (ఒండొరుల) హస్తమును, పట్టుకొ ని=అవలంబించి, కేళాకూళిలోజ్ = క్రీడార్థ మైనసరసునందుజ్, డిగ్గి = ప్రవేశించి, అందుజ్=ఆకొలనియందున్, గుబ్బలబంటి = కుచములలోఁతునజ్, బొమ్ములోఁతు న నని యర్థము. దఘ్నా స్థంబునం బంటి కొలఁదు లగు. డా. తద్ధి. తగుతోయము = ప్ర కాశించుజలమును, బంగారపుంగొమ్ములన్ = బంగారముతోఁ జేసినచిమ్మనగ్రోవుల జోక్, పెండ్లిండ్లయందుఁ బసుపునీరును దక్కిన కాలమున నీటి మెకరిమీఁద నొకరు పరిహాసార్థము చల్లుకొనుగొట్టము చిమ్మనగ్రోవి. ఒండొరుల పై ఒక రోకరిమీ ఁదను, కలయం జిమ్ముచున్ : = ఒడలు తడియునట్లు చల్లికొనుచుక్, తేఁటులు = తుమ్మెదలు, ఆబ్దములజ్ = పద్మములనుండి, రేఁగ = ఎగయునట్లు, ఎలమిక్ = ప్రీతితోక్, కూడు ఛున్ = కలియుచున్, కల్లులాడుకరిణీబృందఁబుచఁదఁబునన్ = నీరు చల్లుకొనునాఁ డేనుఁగుల సముదాయము యొక్క విధము చేతను, చల్లుపోరాడిరి – ఒండొరులమీఁద నీరు చల్లికొ వెడియాట నాడిరి. దీనికిం గర్తయైనమండలి యనుంది యేకవచనము నమహద ర్థకము నైనను సమూహమునకు నందున్న వారికి భేదము లేమిచే బహువచనము · మహతీ : వాచకము ఐగుక్రియ ప్రయోగింపఁబడెను.<noinclude><references/></noinclude> 2y9vm4ob3bjx9alpk584j1z9guxe3ck 104 233490 590262 2026-10-19T04:22:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. క॥ కొందరగలఁ దేలుచుఁ' దమఁ ముందరఁ గలవిమలకమల ములఁ జేకొని చె నందిరి కొందఱు సుందరు 267 లం దరవిందగృహ బహుత నగపడియె నన౯ 79 కొందఱుసుందరులు = )= ఆకొలనిలో దిగినవారిలోక్ ) కొం...' 590262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. క॥ కొందరగలఁ దేలుచుఁ' దమఁ ముందరఁ గలవిమలకమల ములఁ జేకొని చె నందిరి కొందఱు సుందరు 267 లం దరవిందగృహ బహుత నగపడియె నన౯ 79 కొందఱుసుందరులు = )= ఆకొలనిలో దిగినవారిలోక్ ) కొండ అందక తీయలు, = క్రొందరగలక్=క్రొత్త యలలయందు౯, తేలు చుā= ఈఁదుచు, తమముందర వారియెదుటను, కలవిమలక మలములన్ = ఉన్న మంచితామరపువ్వులను, చేకొని = చేతి తోఁ బట్టుకొని, అందున్ = ఆసరసునందున్, అరవిందగృహ=లక్ష్మి (తామరపువ్వు .లే యిల్లుగాఁ గలది..) బహుత్ = బహుత్వము చేతను ( అనేకరూపములతో, నని య ర్థము.) అగపడియె ననజ్ = ప్రత్యక్షమయ్యే మో యమనట్లు, చెన్నండిరి = ప్రకా పిశంగ నిజాంగ కాంశుకం ముద్దియ నాలవ నాఁటినీటు న చ॥ పొలఁతి యొకర్తు చెంగలువ పుప్పొడి గప్పిననీరు దోయిటం జిలికినచోఁ దదంబుపరి .. ఒక బులరుచితోడ మిం చె నొక నెలకొను మేనికొంబసపు ఒకర్తుపొలఁతి = ఒకాన్కె బసపాడెనో యన౯ || = 25° 80 వ చెంగలువపుప్పొడి = ఎఱ్ఱకలువపూలపరాగ ము, కప్పి,నీరు=కమ్మిననీటిని ( పుప్పొడిచేఁ గప్పఁబడిననీటి అని యర్థము.) దో యిట౯ =దోసిలితోక్, చిలికినచోజ్ = చల్లఁగాక్, ఒక ముద్దియ = మఱియొక్క యిం తి, తదంబు......తోడజ్, తదంబు - ఆనీటిచేతను, పరిషిక్త = తడుపఁబడినది గనుక నే, పిశంగ = పచ్చని, నిజాంగక = తలయవయవములయొక్కయు, అంశుకంబుల = స్త్రముయొక్కయు, రుచితోడ౯= కాంతితోజ్, నాల్గవ నాఁటినీటు నాన్ = రజస్వల యైన నాల్గవ నాఁటిసొగసు కోక్, నెలకొను మేని క్రొంబసపునిగ్గులతో జ్= నిల్కడ గల దేహమ0దలికొత్తది యగు పసపు కాంతితోజ్, పసపాడెనో యనక్=స్నానముచే సె నో యనునట్లు, మించెజ్ = ప్రకాశించెను. ఒక స్త్రీ కలువపూవుల పరాగముతోఁ గూ డివనీటిని మఱియొక తె పైఁ జల్లఁగా నా మెపచ్చని పరాగముతోఁ గూడిననీటిచేఁ దడిసి రజస్వల యైననాలవ నాఁడు పసుపు పూసికొని స్నానముచేసినదివలెఁ బ్రకాశించె నని తాత్పర్యము.<noinclude><references/></noinclude> rp8acp7qz248gdko3t1vep67yu9f6vg 104 233491 590263 2026-10-19T04:22:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 భద్రాపరిణయము. చ॥ ఒలసిన కెంపుఁ దామరల యోలములో లతి నోల యోల మో లలన ! యటంచు నొక్క సవ లా సినిలానజలావగాహన చ్ఛలన జలంబులో ననె సె సం జని యంత్ర సరోంతరంబున వెలలె జలాధి దేవత వి శ్రీ నిర్...' 590263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>268 భద్రాపరిణయము. చ॥ ఒలసిన కెంపుఁ దామరల యోలములో లతి నోల యోల మో లలన ! యటంచు నొక్క సవ లా సినిలానజలావగాహన చ్ఛలన జలంబులో ననె సె సం జని యంత్ర సరోంతరంబున వెలలె జలాధి దేవత వి శ్రీ నిర్మలతం బొడచూపెనో యనః || N 81 ఒక్కనవలా = ఒకానొకయింతి ( ఇది దేశ్య పదము గాక దీర్ఘ ముపటి హ్రస్వ ముకాదు. ) ఒలసిన. మోలములోస్, ఒలసిన చుట్టు సన్ని, ల = ఎఱ్ఱదామరలయొక్క, యోలములో క్=మలు చోటను, ఎల్లదామగిరిచే మ ఱుఁగైనచోట వని యర్థము. ఓలలని ఓ వేడుక గలయింతి ! యో 149 జలక్రీ డ లాడుకొనునవు డనుకొనుశబ్దము .) ఆటంచుకొ, లలితో ప్రేమితోస్, సలిలాస... ...చ్ఛలనజ్', 'సనిలాస= సింగారముతోఁ గూడునట్లు, జల, వీటినుండి, అవగాహ నమునుఁ గుట యనెడు, ఛలనక్ జమీన, చేతను జంబులో నీటికంటే, వె సన్ =త్వరతోన్', 'చని = పోయి, అంతర్జాపిమ్మట, జలాధిదేవత, కన్మితగా ఏ రు ) నిర్మలముగా నుండుటచేతను, పొడి చూసిన యంతో పాతిత్కి జల వన యనునట్లు, సరోంతగంబు : కొలఁడుముుంది. జూ, ( కాలంలో డుమునుండి యని యర్థము. ) వెలలౌజ్=వెలుపలికి వచ్చెను. ఒకానుక స్త్రీ మితియున్ లేని వాని గోయో ల యోల యని చెప్పుచుకో నీట మునిగి సాక్షాత్క రించి: కాశిమా: ఆవలిపర కొలక కుడుమునుండి వెడలివచ్చే అని తాత్పర్యము. ఇందు వాలవగలము ననునది వెడలు యొక్క రూపాంతరము. సీ॥ ఆననంబులుగా న నాంభోరుహములు వాంభోరుహములుగా నావనములు లోచనంబులుగా వి “లమీసములు వి లోలమానములుగా లోచనములు నరసిజంబులుగా ఁ బ యోజకోశములు ప యోజకోశములుగా నురసిజములు కచనిచయములుగా ఘన శైవలంబులు Q ఘన శైవలములుగాఁ గ చ చయములు "నెలలు<noinclude><references/></noinclude> 8jad8ojjt97bk8bl5z6ch9nv324jq3p 104 233492 590264 2026-10-19T04:22:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. దోర్లతలుగా మృణాళవం | క్తులు మృణాళ పంక్తులుగ దోర్లత లభేద భావమంద మందయాసలు గోలన న మండలీల నోలలాడికి ఖేలనా లోల లగుచు = 269 82 మందయానలు= = స్త్రీలు, ( మెల్లనించక గలవారు ) ఖ...' 590264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. దోర్లతలుగా మృణాళవం | క్తులు మృణాళ పంక్తులుగ దోర్లత లభేద భావమంద మందయాసలు గోలన న మండలీల నోలలాడికి ఖేలనా లోల లగుచు = 269 82 మందయానలు= = స్త్రీలు, ( మెల్లనించక గలవారు ) ఖేలనాల్కోలు=ఆటలం దాసక్తి గలవారు, అగుచుక్, నివాఁభోరుహములు = క్రొత్త వికసించి పద్యములు, ఆననములుగాక్ = ముఖము లగునట్లును, ఆసనములు = ముఖములు, వారభోహము లు=క్రొత్తగ విక సించిన పద్మములు, కాస్= అగుపెట్లును, క్రొత్త" వికసించింతామర లు మోము లనియును మోములు క్రొత్తదాము అనియునుఁ దోఁచునట్లుగా కాని యః ము. విలోలమీనములు = దుముకులాడు చున్న చేపలు, లోవనంబులు గా= కన్ను లగుఁట్లును, లోచనములు= కన్నులు, విలోలమాంబులు గాక్ = చలించుచేష్ట లువ ట్లును, పయోజకోశములు = తామర మొగ్గలు, ఉరినిజంబులు = కణములు, కాజ్, ఉ రసిజములు = కుచములు, పయోజకోశములు గాన్ = తామర మొగ్గ లగుుట్టుకు, కున శైవలంబులు = పెద్దనాఁచుఁదీనలు, కచనిచయములు గాన్ = కేశపాశము లగుంట్లును, కచచయములు = కేశపాశములు, ఘః శైవలములు గౌక్ = పెద్దగాంచుఁదీన ఒగట్టుకు, మృణాళపంక్తులు = తామరతూండ్లు, దోర్లతలు గార్ = వాహువులు గాను, జోర్హతలు- బాహువులు, మృణాలపంక్తులు గాన్ = తామరతూండ్లు గాను, అభేదభావము= అభేదస్థి తిని, అంద=పొందఁగాన్, పద్మములు చేపలు మొదలగున సుందలి స్తువులకును, అందుఁ గ్రీడించుచున్న స్త్రీలముఖము కన్నులు మొదలగునవయవములకును, భేదము తె లియ కుండఁగా ఇని భావము. కొలన్ = సరసులందుక్, ఆమందలీలన్ =అధిక మైన విలాసముతో, ఓలలాడిరి= జలక్రీడ చేసిరి. ఇందుఁ జద్మాకరమునఁ ప్ర వేశించిన స్త్రీల యవయవములకును బద్మాదులకును సామ్యముచే భేదము తిరోహిత మయ్యెంగాన మా లితాలంకారము . గీ! తేఁటిగమిఁ దోలి తమ్మిపూఁ. దేనెఁ గొలి + సలిలముల వ్రాలి వీచికా శ్రీ వళులఁ దేలి డి వెలువడెఁ గొలన నాడి యచ్చరలతోడ నమృతాబ్ధి నబ్దప 83<noinclude><references/></noinclude> b5gpslnrc1rb3cl78n05lg4ku5u9o6q 104 233493 590265 2026-10-19T04:23:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 భద్రాపరిణయము, చెలి=భద్ర, తేఁటిగమిన్ = తుమ్మెదల గుంపును, తోలి= ఎగురఁగొట్టి, తమ్మి పూఁదే నెన్ = మరందరసమును, క్రోలి = త్రావి, సలిలములతో = నీటియందుజ్, వ్రా లి= దిగి, నీచి కావళుల = తరం...' 590265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>270 భద్రాపరిణయము, చెలి=భద్ర, తేఁటిగమిన్ = తుమ్మెదల గుంపును, తోలి= ఎగురఁగొట్టి, తమ్మి పూఁదే నెన్ = మరందరసమును, క్రోలి = త్రావి, సలిలములతో = నీటియందుజ్, వ్రా లి= దిగి, నీచి కావళుల = తరంగ పంక్తులమీఁదను, తేలి= ఈఁది, కొలన= తటాక మునందుజ్, ఆడి, అచ్చరలతోడ= రంభాదులతోస్, అమృతాబ్ధిజ్= క్షీరసముద్ర మునుండి, అబ్జనో లెజ్=లక్ష్మీవలెనే, చెలుల = చెలికత్తెలను, కూడి= కలసికొని, వెలువడెజ్= వెలికి వచ్చెను. చ|| కొలనితటంబుఁ జేరి యనుఁ గుంజెలు లింతికి నంత కుంతలం బులతడి యొత్తి క్రొంబసిడి పుట్టముఁ గట్టి మృగీ మదంబున ౯ దిలకము దిద్ది కజ్జలము దీరిచి మైఁ గలవం బలంది సొ ములు ఘటియించి తారును సముజ్జ్వల భూషణభూషి తాంగు లై॥ == అనుగుంజెలులు = ఆభద్రనెయ్యుకాండ్రు, అంత=పిమ్మటను. కొలనితటం బుక్= సరసునొడ్డును, చేరి = ప్రవేశించి, ఇంతికిజ్= భద్రుక్, కుంతలంబులతడి = కురులతడిని, ఒత్తి = ఆర్చి, క్రొంబసిడి పుట్టమున్ = క్రొత్తదియుం బంగారు సరిగ గ లది యు నగు వస్త్రమును, కట్టి, మృగ్మీ వంబునన్ = కస్తూరి చేతను, తిలకము = బొట్టును, ద్ది= సవరించి, కజ్జలము = కాటుకను, తీరిచి= ( కన్నులను ) చక్కఁబఱిచి, మైజ్= దేహమునందున్, కలపము = గంధమును, అలంది – పూసి, సొమ్ములు = నగలను, ఘటి యించి = కూర్చి, తారును = చెలులు సయితము, సముజ్జ్వల భూషణభూషీ తొంగు లై = నిల సిల్లుచున్న భూషణములచే ఇలంకరింపఁబడి, శరీరములు గలవారై ముందు పద్యముతో న స్వయము. క॥ చిత్రపటంబున మరునివి + చిత్రాకృతి వాసి పూజఁ జేసి వినత లై స్తోత్రము లొనర్చి పంకజ · పత్రాక్షులు కేళిసౌధ , భాగము పేర౯॥ 85 పంకజపత్రాక్షులు = ( మీఁదటి ) చెలులు ( తామర రేకులం బోలినకన్నులు గ లవారు. ) చిత్రపటంబునం'= చిత్తరువువెందుకో',' మరునివిచ్చి తాకృతిజ్ఞ' = మన్మధునివిం 'తయైనయాకారమును, ప్రాసి+లిఖించి, పూజఁజేసి, వింతలై నమస్కరించినవారై,<noinclude><references/></noinclude> qv1j2n62ts94z9qsfp4dv1hoxfembzn 104 233494 590266 2026-10-19T04:23:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. దోర్లతలుగా మృణాళవం | క్తులు మృణాళ పంక్తులుగ దోర్లత లభేద భావమంద మందయాసలు గోలన న మండలీల నోలలాడికి ఖేలనా లోల లగుచు = 269 82 మందయానలు= = స్త్రీలు, ( మెల్లనించక గలవారు ) ఖ...' 590266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. దోర్లతలుగా మృణాళవం | క్తులు మృణాళ పంక్తులుగ దోర్లత లభేద భావమంద మందయాసలు గోలన న మండలీల నోలలాడికి ఖేలనా లోల లగుచు = 269 82 మందయానలు= = స్త్రీలు, ( మెల్లనించక గలవారు ) ఖేలనాల్కోలు=ఆటలం దాసక్తి గలవారు, అగుచుక్, నివాఁభోరుహములు = క్రొత్త వికసించి పద్యములు, ఆననములుగాక్ = ముఖము లగునట్లును, ఆసనములు = ముఖములు, వారభోహము లు=క్రొత్తగ విక సించిన పద్మములు, కాస్= అగుపెట్లును, క్రొత్త" వికసించింతామర లు మోము లనియును మోములు క్రొత్తదాము అనియునుఁ దోఁచునట్లుగా కాని యః ము. విలోలమీనములు = దుముకులాడు చున్న చేపలు, లోవనంబులు గా= కన్ను లగుఁట్లును, లోచనములు= కన్నులు, విలోలమాంబులు గాక్ = చలించుచేష్ట లువ ట్లును, పయోజకోశములు = తామర మొగ్గలు, ఉరినిజంబులు = కణములు, కాజ్, ఉ రసిజములు = కుచములు, పయోజకోశములు గాన్ = తామర మొగ్గ లగుుట్టుకు, కున శైవలంబులు = పెద్దనాఁచుఁదీనలు, కచనిచయములు గాన్ = కేశపాశము లగుంట్లును, కచచయములు = కేశపాశములు, ఘః శైవలములు గౌక్ = పెద్దగాంచుఁదీన ఒగట్టుకు, మృణాళపంక్తులు = తామరతూండ్లు, దోర్లతలు గార్ = వాహువులు గాను, జోర్హతలు- బాహువులు, మృణాలపంక్తులు గాన్ = తామరతూండ్లు గాను, అభేదభావము= అభేదస్థి తిని, అంద=పొందఁగాన్, పద్మములు చేపలు మొదలగున సుందలి స్తువులకును, అందుఁ గ్రీడించుచున్న స్త్రీలముఖము కన్నులు మొదలగునవయవములకును, భేదము తె లియ కుండఁగా ఇని భావము. కొలన్ = సరసులందుక్, ఆమందలీలన్ =అధిక మైన విలాసముతో, ఓలలాడిరి= జలక్రీడ చేసిరి. ఇందుఁ జద్మాకరమునఁ ప్ర వేశించిన స్త్రీల యవయవములకును బద్మాదులకును సామ్యముచే భేదము తిరోహిత మయ్యెంగాన మా లితాలంకారము . గీ! తేఁటిగమిఁ దోలి తమ్మిపూఁ. దేనెఁ గొలి + సలిలముల వ్రాలి వీచికా శ్రీ వళులఁ దేలి డి వెలువడెఁ గొలన నాడి యచ్చరలతోడ నమృతాబ్ధి నబ్దప 83<noinclude><references/></noinclude> b5gpslnrc1rb3cl78n05lg4ku5u9o6q 104 233495 590267 2026-10-19T04:23:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 భదాపరిణయము. బంగారముతోడను జేయఁబడిన యని యర్థము.) కగ్లీ గధ విహారార్ధ మైన బండ్లమో క్క, (ఇప్పటిగుఱ్ఱపుబండ్లం బోలిన వని యర్థము. ) పంక్షి శోక సమూహములోని నిజావాసంబు=త-నివాస నివాసస...' 590267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>272 భదాపరిణయము. బంగారముతోడను జేయఁబడిన యని యర్థము.) కగ్లీ గధ విహారార్ధ మైన బండ్లమో క్క, (ఇప్పటిగుఱ్ఱపుబండ్లం బోలిన వని యర్థము. ) పంక్షి శోక సమూహములోని నిజావాసంబు=త-నివాస నివాసస్థానమురు, ప్రవేశించిన ద్యముతో నన్వయము . క॥ చరమమహీధర శిఖరాం వేలవంగా ముందుప తరసరణిం తరణి జరుగఁ దగ్గరిక సాం ( ద్రరజశ్ఛన్నత గ ని నన స్ఫురితజపాశోణకిరణ , శోభితుఁ డయ్యెద ! తరణి= సూర్యుఁడు, చదము సరణిల్లా, మహీధర = పర్వతము యొక్క ( అస్త్రానలము ముక్కని 88 ము యుము. ) శిఖవాంతికి సు ణి = శిఖరములనడిమిమార్గమునందుతో జరుక్గా పోవు మండంగాస్, ఛన్న తజ్, తత్ = ఆపగ్వత సంబంధ మైన 14 పి జి వ్యముల యొtty, సాంద్ర = దరమైన, రజః = పరాగము మొక్క. నిప్పును సుఖాలకు యన్నట్లు, ఆగొండ మందలి సింమా॥ సవ్యములనూ చేప్పలో కుచి కాశించకు, దేహము ka పువ్వువలెజ్, శోణ=ఎఱ్ఱం, కిరణజు కాంతులు, శోభితుడు. వచ్చే" నా ట్లని యర్థము. స్ఫురితే.... శోభితులను, స్ఫూతే వాఁడు అయ్యెక్, సూర్యాస్తమగుము చే బింబము మిగుల సౌమ్యముగాను సినిమా వర్ణము పెరిగారు నుండి కానీ శాశ్వర్య ము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. మ॥ తరుసంఘంబుల కెల్లం బల్లవితిచూ తత్వంబు గల్పించి భూ ధరశృంగంబుల కెల్ల మేరుశిఖర త్వం సారించి భా స్వర సౌధాగ న వేందు కాంతములకుఁ . సాగు చ్ఛాయలు" విరచించె జఠారుణాతనము ల జర ఠాకుణాతపములు = ముది సేఐన్యూ వాంతులు (నీరెండ అని అర్థము.) అవ్వ భజ్= ఆకాలమందు, కపప్పందులతో సమసంఘంబుల కెల్ల చెట్టు అన్నింటికి పల్లవితచతత్వంబు చిగిరించిన సుడి చట్ల మొక్క భాగమును కల్పిం<noinclude><references/></noinclude> ihxxdcfig257kqo2hn7ppmw2xgkr36u 104 233496 590268 2026-10-19T04:23:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 273 చి=కలిగించి, ( పొద్దు గ్రుంకుశపుకుండెడి మెండలు సాంకపటవేఁ కెటానాన్ని యం జి గిరించినమామిడి చెట్టులువలె నెఱుని విగ నుండెనని యాశయము. ముంయవాక్ష్యముల2.ను నిట్ల...' 590268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 273 చి=కలిగించి, ( పొద్దు గ్రుంకుశపుకుండెడి మెండలు సాంకపటవేఁ కెటానాన్ని యం జి గిరించినమామిడి చెట్టులువలె నెఱుని విగ నుండెనని యాశయము. ముంయవాక్ష్యముల2.ను నిట్లే భావము గ్రహింపవలయును.) భూవ శృంగంబుల కెల్లన్ = అన్ని కొండమ లగును, మేరుశిఖ త్వంబున్ = బంగారు కొండయొక్క శిఖరభావముసు, వృశించి అనుగ్రహించి (కలిగించి యని యర్థము. ) కొప్పురకాంతములకూ, కార్ప గ=ప్రకాశించెడు, సౌధ=మేడలయొక్క, అగ్రజచివరకున్న, ప్రజారూ, మై, ఇందు కాంతములకు చంద్రకాంతపుణాల ముల్క్ పౌగంధికన్నాను. ఎఱ్ఱకలువపూవులకాంతిని, విరచించెజ్ = సృజించెను. సూర్యాస్తమయమ నందలి యెండ సోయుటచే నెత్తెశస్థలమున నున్న వస్తువు లన్నియు నెర్వర్ వైయ్యా కె: ని తాత్పర్యము. లక్ == క1 ఖరకకుఁ డరిగెను కండని స్ఫురదుడయాచలము వెనుక; ద్వరఁ ఓలువఁజనుతదాప్తుల కరణి నరిగా నీడలు దొలు ఎడకు విడుదలైన 90 నీడలు=చాయలు, ఖరకుఁడు-సస్యఁడు ( తీళ్లు మైకాంతి గలవాడు.) అరిగేను=పోయెను. కండు, అవి, స్ఫూనమీదయాచలము వెనుక = ప్రకాశించువాడు. పుఁగొండకు వెనుకటిభాగముందుక్, చొచ్చినయిగులర్=ఉంది.చీఁకెట్లు, త్వజ శీఘ్రముగాక్, పీలువర్ కాపీలు మటసన్, చుతవాపులక: డిజ్ = వెళ్లేకునా-నీ;కట్ల మిత్రములవిధముచేత, మిత్రములు వలె వని యజ్ఞము. విడుదలై మిగలదీక్షములై, తొ సూకు హానిచేయు సూర్యుఁ లుఁగడకుక్ = తూర్ను దిక్కనకుక్, అరిగెజ్=పోయెకు. డు పోయెను . నిర్భయముగ రావచ్చు కాని చీకటులను పిలుచుటకై పోయెకకారమి త్య్రములు వలె నీడలు మిగులంబొడవులై తూర్పుఁడఁ బోవు చుండె పరి తాత్పర్యము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. 35 క॥ బారులు దీరుచు గూడులఁ జేరఁ బతంగములు భాను శిలలకు: వా బాతెను మృగతృష్ణావా ర్ధానల జడి దీతె మింట రక్రీము వితైక్స్<noinclude><references/></noinclude> kmywf1n5v3z22ww4kjfjw7vj967nqtt 104 233497 590269 2026-10-19T04:23:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '274 భ ద్రాపరిణయము, పతంగములు = పక్షులు, పౌరులు దీరుచున్ = వరుసలు గట్టుచున్, గూఁడులజ్, చేరెజ్ = ప్రవేశించెను. భానుశిలలకు = సూర్యకాంతపురాలకు, తాపంబు= నేఁడి ఆటెక్ = తగ్గాను, మృగతృష్ణా...' 590269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>274 భ ద్రాపరిణయము, పతంగములు = పక్షులు, పౌరులు దీరుచున్ = వరుసలు గట్టుచున్, గూఁడులజ్, చేరెజ్ = ప్రవేశించెను. భానుశిలలకు = సూర్యకాంతపురాలకు, తాపంబు= నేఁడి ఆటెక్ = తగ్గాను, మృగతృష్ణావార్ధారలజడి = ఎండమావులనీటి ప్రవాహమువలనిబాధ, తీ టెక్= నశించెను. ( ఎడాకులయందు వ్యాపించిన సూర్యు నియొక్క కాంతులు కిరణ నము లేనిమృగములకు జలము లను భ్రాంతి గల్పించును; గాన నని మృగతృష్ణ లనంబ డు. ) మింట్ = ఆకసమునజ్, రక్తిమ= సంధ్యారాగము, మీటెజ్ = అతిశయించె ను. ఇందు శకటరేఫమునకు రేఫమునకుఁ బ్రాసమున మైత్రి. జ్ఞాన మ వరసన్మార్గగతుం డినుండు త్రిజగద్వంద్యుం డనం బొల్చీ దు స్తర మాదైవనియు క్తి ఁ బంకజరజస్సంపర్క- మై సాంద్ర శ్రీ ధురసం బానినపద్మినిం గలసి తద్దోషంబు వాయ౯ మహా పరసాధోనిధిలోనఁ చా మునిఁగె నా భానుండు గ్రుంకెన్ వెస౯ || వర......Nతుఁడు, వన= శ్రేష్ఠమైన, సన్మార్గ = నక్షత్రములత్రోవను (ఆ కాశమును ) గతుండు = పొందినా వాఁడు, మంచి త్రోవంబోవువాఁ ( మంచి డవడిగల వాఁ ) డని యర్థాంతరము. ఇరుండు = సూర్యుఁడు, ప్రభు వని యద్ధాంతరము. ( ని ) ఇనస్సూర్యే ప్రభౌ. అ. త్రిజగద్వంద్యుండు = ముల్లోకముల (నున్న వారికి) నమస్కరిం పఁ దగినవాఁడు. ( రెంటికి సమానము ) ఆంక్= అనునట్లు, పొల్చి = ప్రకాశించి, ప్ర = చెంది యనియర్థము. యర్థము. దుస్తరము = దాఁట శక్యము గానిది, ఔదైవనియుక్తిక్ = అగునదృష్టముయొక్క_యేర్పాటుచేతను, పంకజరజస్సంపర్కయై, పంకజ = పద్మముల యొక్క, రజః = పుప్పొడి యొక్క, సంప్కయై = సంబంధము గలదియై, పంక = పౌ పమువలన, జ= పుట్టిన, గజః= రజస్సు యొక్క ( స్త్రీల ఋతువు రజ స్సనంబడు. ) సంపర్కయై = సంబంధము గలదియై యని యద్ధాంతనము. ము న్నింద్రుండు వృశా సురుని జంపిజపుడు పొందిన పాపములో నెుక్క భాగము స్త్రీలలో సంక్రామించుటచే రజస్సు గలిగె జని భాగవతము. సాంద్ర శీ ధురసంబు = దలమైన మనందరసమును, ఆన్ని పద్మినిక్ ధరించినపద్మలతను, దలమైనమద్యరసమును ద్రావినపద్మినీ జాతి స్త్రీ శని యర్థాంతరము. కలసి= కూడి, తద్దోషంబు = పుప్పొడితోఁ గూడిన పద్మలతా సంప ర్కమువలనిమాలిన్యము, పాయజ్ = పోవుటకుజ్, ఆకజస్వలా స్త్రీ సంబంధమువలనిదో షము పోవుట కని యర్థాంతరము. మహా......లోక్, మహత్ = గొప్పది యగు, ఆ పరపాధోనిధిలో నజ్ = పడమటి సముద్రమునంకుస్, లేక్=తాను, మునిఁT నాడొ=<noinclude><references/></noinclude> b7f1xhopmfk36gak93en2m91ul0aoga 104 233498 590270 2026-10-19T04:23:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. . 275 మునిఁగెనో యనునట్లు, భానుండు = సూర్యుఁడు, వెస౯= = శీఘ్రముగాజ్, సంకెE= అస్తమించెను. సూర్యుఁడు కొలముననే యస్తమించుచుండఁగా నందు శ్లేషచేఁ గలిగిన రెం డర్థములకు నభే...' 590270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. . 275 మునిఁగెనో యనునట్లు, భానుండు = సూర్యుఁడు, వెస౯= = శీఘ్రముగాజ్, సంకెE= అస్తమించెను. సూర్యుఁడు కొలముననే యస్తమించుచుండఁగా నందు శ్లేషచేఁ గలిగిన రెం డర్థములకు నభేదము చేసి దానం బుట్టినదోషము నివర్తించుటకై స్నానము చేయు టకు దిగిన ట్లు త్ప్రేక్షించుటచే శ్లేష మూలక మైన యతీశయోక్తి వలన ననుప్రాణిత మైన యుత్ప్రేక్షాలంకారము. సీ!! చరమదిక్చండి కా , రాకాల శాక్తేయ రచితకుంకుమరజో రాశి యనఁగ సింధునాథసగంధ సింధురోపరిపరి ష్కృతరక్త రాంకవ శ్రీ యనంగఁ బశ్చిమాంభోనిధి + ప్రాంత సైకతనము ద్భూతవితాజాల మనఁగ స్ఫుటనటత్పటుమహా నటశ్శిస్తటఫణీ శ్వరఫణామణిగణ , చ్ఛాయ యనఁగఁ గాల మనియెడుబాలగోపాలకుండు జలధియము నాతటస్థాస్త శైలవులిన మునఁ బ్రబలియున్నమి న్నను పొన్న గున్న పైని డాఁచినపసిఁడి కెంబట్టుచీర చాలొకో యన సంజ కెంజాయ మెఱ సె॥ 93 చకను......రాశీ, చరమదిక్ = పశ్చి మదీక్క నెడు, చండికా = 1 = పార్వతీయెుక్క చండుఁ డనురక్కసునిం జంపింది) ఆర్చా = పూజార్థమై, కాలశాక్తేయ= కాలపురు షుఁ డనుశక్తి పూజచేయువానిచేతను, రచిత = సంపాదింపఁబడిన, కుంసమరజోరాశి = కుంకుమధూళియొక్కప్రోవు, అనఁగత్ - అనునట్లును, సింధు నాథ...శ్రీయనంగ, సింనునాధ = వరుణునియొక్క, సగంధ = మదముతోఁ గూడిన, సింధుర = ఏను ఁగు యొ క్క, ఉపరి=నిూఁదను, పరిష్కృత = అలంకరింపఁబడి, రక్తరాంకవ = ఎఱ్ఱనికంబళ ముయొక్క, శ్రీయనంగ = కాంతీయో యనునట్లును, పశ్చిమాంభోనిధి...జాత మనఁగన్, పశ్చిమాంభోనిధి = పడమటి సముద్రము యొక్క , సాంత = సమీపమునను<noinclude><references/></noinclude> sf0vvlsp77r70zvmhe0rkmvam4pbf73 104 233499 590271 2026-10-19T04:24:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 భద్రాపరిణయము. = పవడ న్న, సైకత = ఇసుకతిన్నె యందుజ్, సముద్భూత = మొలచిన, విద్రుమలతా పుందీ వలయొక్క, జాత మనఁగ = సముదాయమో యనునట్లును, స్ఫుట... చ్ఛాయ యనఁగన్, స్ఫుట = స్పష్టముగా, నటత్ = నాట...' 590271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>276 భద్రాపరిణయము. = పవడ న్న, సైకత = ఇసుకతిన్నె యందుజ్, సముద్భూత = మొలచిన, విద్రుమలతా పుందీ వలయొక్క, జాత మనఁగ = సముదాయమో యనునట్లును, స్ఫుట... చ్ఛాయ యనఁగన్, స్ఫుట = స్పష్టముగా, నటత్ = నాట్యముచేయుచున్న, పటు = నేర్పరియ గు, మహానట = శివునియొక్క, శిరస్తట = శిరసునందలి, ఫణీశ్వర = శేషునియొక్క, ఫణా - పడగలయందలి, మణిగణ=మణుల సముదయము యొక్క, చాయయనఁగన్ = చాయయో యనునట్లును, కాలమనియెడు బాలగోపాలకుండు = కాల మనియెడుబాలకృ ష్ణమూర్తి, జలధి...... పులినమునన్, జలధి= సముద్ర మనియెడు, యము రుము నాతటస్థ = యమునానదియొడ్డున నున్న, అస్త శైల= క్రుంకుమె ట్టనెడు, పులినమున = ఇసుకతి ప్రబలి యున్నమి న్న నుపొన్న గున్న పైని=వ్యాపించియున్న యాకస మనుపొన్న చెట్టునందున్, డాఁచిన. చాలొకోయజ్, డాఁచిన = ప్రతికము చేసిన, పసిఁడి = బంగారువన్నె గల, కెంబట్టుచీరచాలొకో యనజ్= = ఎఱ్ఱని పట్టు (తో జేసిన) కోకలవరుసయో యనునట్లు, సంజ కెంజాయ = సంధ్యాకాలమంద లియెఱ్ఱనిచాయ, ప్రకాశించెను. మెఱ సెజ్ = = క॥ అనుఁగుజనరాలిక వుఁగిటి నెనయక సుఖ ముడిగి చింత నేగె రవి సనం - గని యొక జక్కన యకటా! యినహీనత నున్న చక మెట్లు సుఖంచుకో|| 94 రవి= సూర్యుఁడు, చనక్ = అస్తమింపఁగాజ్, ఒక జక్కవ = ఒక చక వాకము, కని= చూచి, అనుఁగుజవరాలికవుఁగిటి = ప్రియురా లై; జవ్వని యొక్క భుజమధ్యము ను, ఎనయక = పొందక, సుఖ ముడిగి సుఖమును వదలి, చింతక్ = విచారముతోక్, ఏగె = పోయెను, అకటా= అయ్యో! సంతాపార్థకమైనయవ్యయము. ఇఇహీన తజ్= నూర్యునిలేమితోస్, ఉన్న చక్రము = ఉన్న చక్రవాకము, ఎట్లు సుఖించుకో= ఎట్లు సుఖపడును. సుఖపడ దని యర్థము. రాజులేమితో నున్న దేశ మెట్లు సుఖించు శనియు ధ్వనించును. ( ని ) చక్రం లోకే వజే పుంసి క్లీబం సైన్యరథాంగయోః గ్రా మజాలే కుంభ కార్భండే చావర్త రాష్ట్రయో యని ప్రతాప్యుడు చెప్పి నని యపుర వ్యాఖ్యానము. చ|| ఇనుఁ డ్డపరాశఁ జెందె నిఁక నేటికి జీవన మంచుఁ బద్మినీ వనిత విషాద వేదనలఁ బాల్పడి తుమ్మెద చాలు పేరిటం<noinclude><references/></noinclude> 7hha1ckwysztqyd7ra88w8x2i7fecq8 104 233500 590272 2026-10-19T04:24:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 277 జను విషధారం గోల పని శం బమృతస్థితి గల్గుట మృతిం బొనరక మూర్ఛఁ గన్ను ఁగన మోడ్చె ననన్ ముకుళించెఁబద్దమల్ ॥ = ఇనుఁడు = = సూర్యుఁ డను పతి, ఆ పరాశ= పశ్చిమదిక్కను మఱియొ...' 590272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 277 జను విషధారం గోల పని శం బమృతస్థితి గల్గుట మృతిం బొనరక మూర్ఛఁ గన్ను ఁగన మోడ్చె ననన్ ముకుళించెఁబద్దమల్ ॥ = ఇనుఁడు = = సూర్యుఁ డను పతి, ఆ పరాశ= పశ్చిమదిక్కను మఱియొక స్త్రీ యందలికోర్కెను, చెందెజ్ = పొందెను. ( ఆపర = మఱియొక స్త్రీ యందు, ఆశన్ = కోర్కెను, ) ఇఁకన్ = పిమ్మటను, జీవనము = బ్రదుకు, ఏటి కంచు = ఎందున కని పద్మినీవనిత — తామరలత యనెడు స్త్రీ, విషాద వేదనలక్= విషాదమువలని బాధలను, (తలఁచినకార్యమునకు భంగము ప్రాప్తించునపుడు దాని వారించునుపాయము తోఁప మిచేఁ గల్గున ధైర్యము విషాద మనుసంచారి భావము. ) పాల్పడి=వహించి, తుమ్మెదల చాలు పేరిట౯=తు మ్మెదలవరుస యను పేరితోజ్, చనునిషధారణ = ఒప్పెడుగగిళ ప్రవాహమును, క్రోలన్ = శ్రావఁగాజ్, అనిశంబు = ఎల్లకాలమును, అమృత స్థితిన్ = అమృతమం దునికిచేతను, జలమునం దునికి చేత నని భావము. మృతి= మరణమును, పొనరక = పొందక, మూర్ఛ = సొమ్మచేతను, కన్ను ఁగవ నేత్రద్వయమును 言 మోడ్చె ననిజ్=మూ సెనో యనునట్లు, పద్మముల్ = తామరలు, ముకుళించే= మొ గిడెను. మకరందముకొఱకుఁ జద్మమున వ్రాలుతుమ్మెదలు సూర్యాస్తమయమువఱకు నందుఁ దగుల్కొని పిమ్మటఁ బద్మము ముకుళింపఁగా మఱలసూర్యోదయమువఱకు నుండుట సహజము. వీనియందే యిట విషత్వ మారోపించి దీనిని బానము చేయుటఁ బ ద్మినీవనిత మరణముఁ బొందవలసి యున్న నెల్లకాలము నమృతమం దుండుట యను హేతువుచే దానిం బొందక మూర్ఛను జెంది కన్నులు మోడ్చె నని కాలము చేతం బాప్తమైనపద్మముకుళ్వమును సంభావించెఁ గాన నుత్ప్రేక్షాలంకారము. ఇది పూ ర్వార్థమునందలి క్లిష్టరూపకముచే నను ప్రాణితము. చ|| తనపతి వచ్చునంచుఁ బ్రమదంబున రేజవరాలు నెమ్మొగం బున మృగ నాభి కాతిలక ముక్ ఘటియించె నస దమంబు నొ య్యన బలుకొమ్ముడికి ముడిచి నట్టివినూతన పుల్ల మల్లికా మనకుసుమసగౌఘ మనఁ గానఁగ నయ్యె నుడుపతానము ||96 . రేజవరాలు = రాత్రి యనును విద, తనపతి = తనభర్త యగుచందురుఁడు, వచ్చు నం చుజ్, ప్రమదఁబు; క్ = మిగుల సంతోషముతోజ్, సెమ్మొగంబున జ్ = ముఖము నందుజ్, మృగ నాళికాతిలకము = కస్తూరి బొట్టును, ఘటించెనో యనజ్ = కూర్చెనో .<noinclude><references/></noinclude> jxs2gt0e7ouj60httjtr1ytby0r6dou 104 233501 590273 2026-10-19T04:24:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '278 భద్రాప | పరిణయము . = యనునట్లు, తమంబుక్ = చీఁకటియును, బలుక్రోమ్ముడి = పెద్దది యగు కేశపాశము న౦దుక్, ముడిచినట్టి..మనక్, ముడిచినట్టి =ధరించినటువంటి, వినూతన= క్రొత్త గాజ్, ప్రఫుల్ల =...' 590273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>278 భద్రాప | పరిణయము . = యనునట్లు, తమంబుక్ = చీఁకటియును, బలుక్రోమ్ముడి = పెద్దది యగు కేశపాశము న౦దుక్, ముడిచినట్టి..మనక్, ముడిచినట్టి =ధరించినటువంటి, వినూతన= క్రొత్త గాజ్, ప్రఫుల్ల = వికసించిన, మల్లికాకుసుమ= మల్లెపూవులయొక్క, ప్రగౌఘ మ నన్ = దండలసము దాయమో యనునట్లు, ఉడుప్రతానముక్= నక్షత్ర సము దాయము ను, ఒయ్యవ=క్రమముగానే, కానఁగ నయ్యెన్ = కనుపింపఁ దొడఁగెను. సీ॥ వైకుంఠ శితికంఠ + వరకంఠ కలకంఠ కాలకంఠాల మేలమాడి + తత శైలతనయాల ఘుతమాలహరినీల కాకోలరుచులఁ జీ కాకప + ఘనపుంజమృగభంజ ననవాంజనసుఖంజ నాళికుంజరలీల నవఘళించి యము సాంబర బలాంబ రమృడాంబరహిడింబ కాంతు లెంచి వేల్పుదొర మేని చాయతో వియ్యమంది కది సె సదశాభిసారికా కాముక ప్ర కామదమృగీమదా లేప కల్ప మగుచుఁ Xటికిచీఁకటిబ్రహ్మాండ , గహ్వరమునః 97 కటికిచీఁకటి = గాఢ మైనయంధకారము, వైకుంఠ...... కంఠాభల, వైకుం క=విష్ణునియొక్కయు, శితికంఠ = శివునియొక్క, (ని) ఉగ్రః కపర్ది శ్రీకంత శిృతి కంఠః కపాలభృత్. అ. వరకంత = ప్రశస్తమైనకుత్తుకయొక్కయు, కలకంఠ = కోయిల లయొక్కయు, కాలకంఠ నెమిళ్ల యొక్కయు, ఆభలక్షా= కాంతులను, మేలమా డి=పరిహసించి, వానిం బోలి యని యర్థము. తతశైల రుచుల్, తత= ఆధిక మైన, ( ఇది రుచులకు విశేషణము ) శైలతనయా = పార్వతియొక్కయు, అలఘు=గొ ప్పలైన, తమాల=చీఁకటిమ్రాఁకులయొక్కయు, హరినీల= ఇంద్రనీలపు రాళ్లయొక్క యు, కాకోల= బొంతు కాకులయొక్కయు, రుచులన్ = కాంతులను, చీకాకు పఱిచి = శ్రమపఱిచి, మన పుంజలీలన్, ఘన పుంజ = మేఘసముదాయముయొక్కయు,<noinclude><references/></noinclude> hz1nrjgokdo27j0mimxt46dwp5m06vc 104 233502 590274 2026-10-19T04:24:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 279° దుృగభంజన = కిరాతుల యొక్కయు, నవాంజన = కొత్త కాటుక రాసులయొక్క యు, సుఖంజన = మంచికాటుకపిట్టలయొక్కయు, అళి = తుమ్మెదలయొక్కయు, కుంజర= ఏను ఁగులయొక్కయు, లీలన్ = విలాసము...' 590274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 279° దుృగభంజన = కిరాతుల యొక్కయు, నవాంజన = కొత్త కాటుక రాసులయొక్క యు, సుఖంజన = మంచికాటుకపిట్టలయొక్కయు, అళి = తుమ్మెదలయొక్కయు, కుంజర= ఏను ఁగులయొక్కయు, లీలన్ = విలాసమును, అవకళించి = అతిశయించి, యమునాం బరకాంతులు, యమునా యమునానదియొక్కయు, అంబర= ఆక సముయొ క్కయు, యమునానదియొక్క జలమును, ఆకాశమును నల్లని వని ప్రతీతి. బలాంబ ర = బలరామునివస్త్రముయొక్కయు, ( బలరాముఁడు నీలాంబరుఁడు. ( ని ) నీలాంబ రో రౌహిణేయ యనియు నంబరం వ్యోమ్ని వాససి యనియు నమరుఁడు. ) మృడాం బర = శివునివస్త్ర మైన గజచర్మముయొక్కయు, హిడింబ=హిడింబుఁ డనురక్కసుని యొక్కయు, కాదంబ = కొంచె మెఱుపుగలిసిన నల్లని రంగుగల కాళ్లును ముక్కులును అక్కలును గలహంసలయొక్కయు, శంబర = శంబరుఁ డమరక్క సునియొక్క యు, కాంతులు=ఛాయలను, ఎంచి = నిందించి, వేల్పు దొర మేనిఛాయతోజ్=ఇంద్రునిశరీర కాంతితోజ్, వియ్యమంది = సామ్యము నంది, సదశా కల్పము, సదశా= సమా నమైన స్థితిలో నున్న, అభిసారికా = ప్రియునిఁటికిం బోవు స్త్రీలకును, కాముక = ప్రియం లకును, ప్రకామద==సంతసము గలిగించు, మృగీమదా లేప = కస్తూరి పూఁతతోజ్, కల్ప ము= సమానము, అగుచుక్, బ్రహ్మాండగహ్వరమునన్ = ప్రపంచ మనుగుహయందు, క దిసెజ్= వ్యాపించెను. ప్రియుని గూర్చి సంకేతస్థలము జమునకు మన్మధపీడితయై పోవునది. యేని యతవి రప్పించునదియేని యగు నాయికయభిసారికయనంబడు. ఉపమాలంకారము ను శబ్దాలంకారము వృత్త్యనుప్రాసము నిందుఁ గలవు. = గీ॥ ఘనతిమిరసంగమున సంధ్య గాంచి లోక ములకుఁ బెంచుకోనఁగ నిడ్డ లలిత శీర్ష ధృతజనకరూప నైజనం తతు లనంగఁ గజ్జలయు తాగ్రగృహదీప . కళిక లమ రే॥ 98 సంధ్య = సంధ్య యనుస్త్రీ, ఘన తిమిరసంగమునన్ = గొప్పతిమిర ( చీఁకటి ) పురుషుని స౦బ౦ధము చేతను, కాంచి = కనీ, లోకములకున్ = ప్రపంచమునందలిజనుల కజ్, పెంచుకొనఁగళ్ = పెంచుకొనుట క్, ఇడ్డ సంతతులు, ఇడ్డ = ఇచ్చిన, లలిత = సుందరమైన, శీర్ష = శిరసుచేతను, ధృత = ధరింపఁబడిన, జనకరూప = తండ్రి యైనతిమిరము నాకారముగల, నైజసంతతులు = సంధ్యాసంబంధ మైనశిశువులు, అనం Xజ్ = అనునట్లు, కజ్జల......దీపకళికలు, కజ్జల = కాటుకతో, యుత = కూడిన,<noinclude><references/></noinclude> lx1f1qxqrls256tca6qh4638120joxn 104 233503 590275 2026-10-19T04:25:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 - భ ద్రాపరిణయము, ఆగ్ర=చివరభాగములుగల, గృహదీపకళికలు = ఇంటి యందలి దీపపు మొగ్గలు, అమ రె౯= ప్రకాశించెను- దీపములు చివర కాటుకను గింది భాగమున నెఱనికాంతిని X లవగుటంజేసి యవి సంధ్య యను...' 590275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>280 - భ ద్రాపరిణయము, ఆగ్ర=చివరభాగములుగల, గృహదీపకళికలు = ఇంటి యందలి దీపపు మొగ్గలు, అమ రె౯= ప్రకాశించెను- దీపములు చివర కాటుకను గింది భాగమున నెఱనికాంతిని X లవగుటంజేసి యవి సంధ్య యను స్త్రీకిని, దిమిర పురుషునకును జన్మించి వా రిద్దటం బో లివశిశువులవలె నుండే నని భావము. భక్తి చేఁ దండ్రిని శిరమున ధరించిన శిశువులువలె నుండె నని యేని చెప్పం దగు. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. క॥ ఘనకువలయపాలనకుం జనుదెంచెడిరాజు విడియఁ జతురతఁ బ్రాద్ది క్కున ఖేచరు లెత్తి నధౌ తనవపటకుటీర మనఁగ ధనళిమ దోఁచెన్ II 99 ఘనకువలయపాలనకన్, ఘన = అధిక మైన కువలయ = కలువలనుభూమండల ముయొక్క, పాలనకుక్=రక్షణమునకున్, చనుదెంచెడి రాజు = వచ్చెడుచంద్రుఁ డ నేడుప్రభువు, విడియక్ నివసించుటకు క్, ఖచరులు = దేవతలు, చతురత=' = నేర్పు చేతను, ఎత్తిక......గుటీన మనఁగక్, ఎత్తిన = నిర్మించిన, ధాత= నిర్మలమైన, నవ= క్రొత్తది యగు, పటుటీన మనఁగన్ =వస్త్రగృహమో యకునట్లు, పటకుటీరము, పట = బట్టలకో, ( నిర్మించిన ) కుటీరము = ఇల్లు, ( డేరా ) ప్రార్దిశన్ = తూర్పుది క్కునందుజ్, ధవళిమ = తెలుపు, తోఁచెన్ = కాన్పించెను. చ॥ సమయనిటుండు గమ్మెఱఁగి ద్రముగ విదిర్చు చెందిర ను న్నెమకి కనంగ నవ్వెలఁది శక్రది శావిటిగుబ్బచంట సాం నం దగఁ బాటల రేఖ యవ్విభు నెమ్మొగ మెత్తె ననక్షా శశాంకబిం బము వెసఁ దోఁచెఁ గాంచి గరిమక్ నగె నా విలసిల్లె వెన్నెలల్ II సమయవిటుండు = కాలపురుషుఁ డనువిటకాఁడు, కమ్మెఱంగి : = డాఁగియుండి శక దిశావిటిగబ్బిచంట, శక్రదిశా= తూర్పుది క్క నెడు, విటి = విటు రాలి యొక్క, గుబ్బచంటక్ =గుండ్ర నైవస్తవమునందుక్, సాంద్రముగ = దలముగాన్, విదీర్చు చెందిరమనజ్ = చల్లేడుకుంకుమమో యనునట్లు, పాటల రేఖ - ఎఱ్ఱనిగీఱలు, ( ఇది జా త్యేకవచనము ) త R౯ = ప్రకాశించెను, అవ్వెలంది = మీఁదటి స్త్రీ, అవ్విభు=త సమీఁదఁ గుంకుమచల్లినవిటుని, నేనుకి = వెదకి, కనంగన్ = చూచుటకున్, నెమొ<noinclude><references/></noinclude> i53m8uobt78edwsxxay52vk217edaji 104 233504 590276 2026-10-19T04:25:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 281 ము ముఖమును, ఎత్తై నన౯= ఎత్తైనదో యనునట్లు, శశాంకబింబము = . = చంద్రమండ లము, వెస౯=త్వరతో, తోఁచెన్ = కాన్పించెను. కాంచి = చూచి, ( దీనికిం గర్త వెలఁదియును ధర్మము కాలపురు...' 590276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 281 ము ముఖమును, ఎత్తై నన౯= ఎత్తైనదో యనునట్లు, శశాంకబింబము = . = చంద్రమండ లము, వెస౯=త్వరతో, తోఁచెన్ = కాన్పించెను. కాంచి = చూచి, ( దీనికిం గర్త వెలఁదియును ధర్మము కాలపురుషుఁడును) గరిమన్ = గారవముతో, నగెనాన్ = నవ్వె మో యనునట్లు, వెన్నెలల్ = చంద్రకాంతులు, విలసిల్లెన్ = ప్రకాశించెను. మొద టఁ దూర్పున నెఱ్ఱని రేఖలును దరువాత జంద్రబింబమును దుదకు వెన్నెలలును గ్రహ ముగాఁ దోఁచె పని భావము. రూపకాను ప్రాణితో త్ప్రేక్షాలంకారము. గీ॥ సోముఁ డుదయాద్రి కైలాస . సీమ వెడలి లోకభీకర మేదురా స్తోకతిమిర హాలహల మానెఁ గానినాఁ డంకదంభ కలితతత్కంఠ కాళిమ గానఁబడు నె॥ 101 సోముఁడు=చందురుఁ డను శివుఁడు, ( ని ) అజ్జో జైవాతృక స్సోమ యనియు సోమ శ్శర్వో భవ స్థాణు వనియు నమరుఁడు, ఉదయాద్రి కైలాససీమక్ = ఉదయప- ర్వత మను కైలాసప దేశమునుండి, వెడలి, లోకభీకర...... హాలహలము, లోక= ప్ర పంచమునకు, భీకర = భయమును గలిగించు, మేదుర = దట్టమైన, అస్తోక = అధిక మైన తిమిర=చీఁకటియను, హాలహలము విషమును, ఆనెజ్= త్రావెను; కానినాఁడు = అట్లు కానియపుడు, అంకకాళిమ, అంక=కళంక మను, దంభ = మిషచే, క లిత = పొందఁబడిన, తత్కంఠకాళిమ = ఆశివుని మెడయందలి నలుపు, కానఁబడు నె=కను పడునా? కనుపడ దని యర్థము. రూపకాలంకారము. సీ॥ వనము లెల్లను గల్ప వనములఁ గావించి రాల నెల్లను మగరాలఁ జేసి కొండ లెల్లను వెండి కొండలఁ గావించి నదుల నెల్లను సభో నదులఁ జేసి జలధు లెల్లను దుగ్ధ శ్రీ జలధులఁ గావించి కరుల నెల్లను నియత్కరులఁ జేసి సరసు లెల్లను సుధా సరసులఁ గావించి నరుల నెల్లను బుర హరులఁ జేసి 36<noinclude><references/></noinclude> 0j0z7uukgite7n10xedwic6p66lnmpi 104 233505 590277 2026-10-19T04:25:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 భద్రా పరిణయము. of down Pos 102 అండజపగుండ...సహకయరాలు, MOA ముతోడను, అండజ = గ్రుడ్డుమాజం కాబట్టివి (కొట్టులు) వాసం శాశించువాఁడు అండజపుఁడు ( గరుదుఁడు ) అతనితుఁడము ; పిండిఖండుడు సురువు ముక్కల...' 590277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>282 భద్రా పరిణయము. of down Pos 102 అండజపగుండ...సహకయరాలు, MOA ముతోడను, అండజ = గ్రుడ్డుమాజం కాబట్టివి (కొట్టులు) వాసం శాశించువాఁడు అండజపుఁడు ( గరుదుఁడు ) అతనితుఁడము ; పిండిఖండుడు సురువు ముక్కలతోడను, కాండ=జలతరంగములతోడూ, సమతుల్యమై సమాధాలు స్వచ్ఛ ప్రజాకాంతి గల, కౌముదీ, చంద్రకాంతులయొక్క, సమురు వారలు సమూహము వేదములెల్ల ఎల్లతోఁటలను, కల్పవః ములును కల్పసమింకోటలను జాంనిజం చేసి, గాల నెల్లజొ= అన్ని శిలలను, మరి కాలమ్ చేసి, కొండ గలను అన్ని పర్వత ములను, వెండికొండల 3 == అన్ని నదులను, నభోవులు కాకేం నానారాములన్, జెన్, రాధంతర్లను స ముద్రముల నన్నిటిని, ఊర్భజలధులతో సముద్రములను, కారంసం చేసి, కరుల ఏనుఁగుల ఇన్ని టిని, సంహిత, మూపతిషులను, జెన్నీ సుల్లను కొలఁగుల నన్నిటిని, మధానము మృతి మాను కామించి చసి, ఐరుల నె ల్లను - మనుష్యుల మందలను, భూకంపం.. విమలను చేసి, దేవసృష్టి ఈశ్వరు నిరచనకున్, ప్రతిసృష్టి, తాళాన్ని విని చేసి సహ మురిలో టితో ఆ చతుర్ముఖుఁడువలనీ, జ్వరం మధ్యమును, నిండి (2) మున్నీశ్వరుఁడు పదార్ధములు మేఘు కాంతుల సాహచుం ఇపుడు వె న్నెల సకలపదార్థములను చల్లని కాంతివారని శాపించి యీశ్వనినాలు తినిర్మాణము చేసే లోకము తెల్ల వ్యాపించ ని నే కృదాదాపు అన్ని యుఁ గల్పవృతి"దులువఁం వల్ల వండే భావము. పండు బదార్ధము "అల్లం దమగుణము విడిచి యుక్క ఎన్ని మదనావశ్యము గ్రహించుట నే జస్టణలంకారము. క॥ గుముకంబులకు ముదంబులు రములకును మెచాలకును<noinclude><references/></noinclude> d7dm1zmvw5i4p6celafz69z5yj3orjt 104 233506 590278 2026-10-19T04:25:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 283 డమి వెల సెం డమియు వెల వనవతి sera 103 కుముదంబులకుE= కలువలకును, ముపుణులు = పంతసములు, కా ఒప్పెను, చకోరములకు= = వెన్నెలపులుఁగలగన్, జోరికలు - ఆతీర్థముంది, వె= సిద్ధించెను....' 590278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 283 డమి వెల సెం డమియు వెల వనవతి sera 103 కుముదంబులకుE= కలువలకును, ముపుణులు = పంతసములు, కా ఒప్పెను, చకోరములకు= = వెన్నెలపులుఁగలగన్, జోరికలు - ఆతీర్థముంది, వె= సిద్ధించెను. రమణులకు= స్త్రీలకును, రమణ్యుడు. మియా కుతూహలము, ( వేడుక ) నెలసెక్= హెన్చెరు. వెన్నెం యుద్ధీపనము రావం: గామినీ కాముకులకుఁ గోరికలు హెచ్చె నని యర్థము. తమియుజ్ - రాత్రితీయు ( ని ) కజనీ యామినీ తమి. ఆ. తలపతిశోజ్డ్క్ = తనకర్త యగురం ద్రుకల గినదీప్తి చేతను, వెలసె= ప్రకాశించెను. ఇందు యామక వరళ కాలంకారము. క॥ పగటివిరకూంపువేడిమి నొగిలి కుముదినులు చలువ పాండు బుగఁ బన్నీకు కరంబులు దొగచెలి చిలికె నన వాలె మనికి మింట్ 1114 = పగటీవిరహింపు వేఁడిమికొ పగటికాలముం దైంచంద్రం ఎరుక మెకా టువలనఁ గలిగిన క్యాక చేతను, మొగిలీవకుముడినులు= కొచ్చి కుముద్వతులు, ఎలుక తీవ లు) చలువక్= శైత్యమును, నూల్కొనన్ = ధరించుటకు, తొకి= టవల్ చె (చంద్రుఁడు) కరంబుల = కిరణము లను) చేతులతో, పన్నీరు = పన్నీటిని, సాం ద్రంబుగళ్=దట్టముగాక్, చీలికెననర్ బుచ్చ ట్లైనో యనునట్లు, తుహింooబుల్ = మంచుబిందువులు, వాక్= పడెను; ప్రవరించెను. వ॥ మఱియు సుశోదయోల్లాసంబున వియమళ్లీ ఢకట్లో లంపై ల్లి పాలవెల్లి వెల్లి వొడిచి పుడమి వెల్లెడల పల్లుకొనియె నన వంత కంత కనంతంబుగా దిగంతంబులు నాకమించుచు నంటక తరంగిణీ ఝరంబులనుండి భూమండలంబునకుం ఉగ్గుమరాళమాలికలపోలిక నస్తోక వ్యాకోచ కైరవవిసరంబు లగునలోవరపరినకంబులం జోకకం చుచు విధుంతుదవననగహ్వరప్ప వేశాఖ్యానంబనంలోలె నాథేక నీలజాలగోళంబులు దూఱుచు: జిమిక జరగగలమ<noinclude><references/></noinclude> 3d4j3az6953kwbz7ssqh8jrm7x2wqzc 104 233507 590279 2026-10-19T04:25:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 లం భ ద్రాపరిణయము. యుం బెల్లు తెల్లు విరిసె నన విశాలంబు లగుకూలంకషాకూలంబు స్త్రాలుచుఁ గునుమసముదయంబు చందంబునం దరులతో చ్ఛదం ధాళధళ్యంబున మెఱయుచు మద కేసరికిశోరవారంబు తీరున...' 590279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>284 లం భ ద్రాపరిణయము. యుం బెల్లు తెల్లు విరిసె నన విశాలంబు లగుకూలంకషాకూలంబు స్త్రాలుచుఁ గునుమసముదయంబు చందంబునం దరులతో చ్ఛదం ధాళధళ్యంబున మెఱయుచు మద కేసరికిశోరవారంబు తీరున శిఖరిశిఖరంబు లెక్కుచు లీలం దేలి యాడువాలుగల బెళుకుల చెన్నున మున్నీటి పెన్నీ టికరడులమీఁద దీపించుచుఁ గౌముది దాన గుట నభివ్య క్త శుద్ధవర్ణం బై,ద్విజముఖంబుల వ్యాపించుచుఁ జంచద్వి ధుమండలాంతర హరిణముఖపరిచ్యుత రోమంథ బంధుర ఫేన పుంజఁబు లవడువున సం కేతకుంజంబుల పై రంజిల్లుచు రంజిల్లుఫుల్ల మల్లి కామంజ రులమేదురామోదంబు రెట్టింప నిట్టట్టు దొలుతఁగలసి యలసిన కాము కులను బదరి యుపరిసురతంబు నెఱపుతరుణులనుఖస్థలత్కళల తెఱం గునం గురుంగటం గురంగుచుం దొరంగుకురంగధరోపలకుట్టిమంబుల జలజలని తెలినీటితళుకుల నేకీభవించుచు ఱింగున నెగసి నింగి నం గారకార్ధాదిగ్రహతారల నింగలంబు లని మిలింగం గడంగుచోఁ బెంపుగాఁ గురియునమృత ధారాపరంపరలకు గుంపులై వియత్తలం బునం గుత్తుక బంటిం గ్రోలి వెక్కసంబుగఁ బుక్కిళ్లం బట్టి యొం శొంటి కం దిచ్చుచు హెచ్చిన మచ్చికలు గలయునచ్ఛకోరదంపతు లసొంపునం బటికంపుగిన్నెల ము న్నినిచినయన్నారి రికేళాసవంబు లాసకొలందిఁ గమిచి తదీయమదోన్మాదంబున మోదంబుగాఁబాడు విపరీతగీతంబుల వ్యత్యస్త సల్లాపంబుల వింతవింత నటనంబులు వికృ త చేష్టావిలాసంబుల న కారణహాసంబులఁ జెలఁగుచు మెలంగి తెలి వి గని వలపు గొని మణిమంజీరశింజితంబు లులియ నలరుఁబొదల కుం గదలి చని వనీపవనంబునం బయ్యెదలు దొలంగింపకయ తొ లంగ బంగారు బొంగరాల హొరంగునం బొంగారు మొలక చనుంగవ -అ మిలమిలలం గనుపట్టు సిబ్బెంబులు గుబ్బటిల్ల గొబ్బునం గవుంగి<noinclude><references/></noinclude> 9bx077e0p2fkqhi162497c3sr6zxqlw 104 233508 590280 2026-10-19T04:25:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 28.5 గా: లించు మించుబోఁడుల దృగంచల చంచలప్రభల రాణించువిభ్రమం బుల కుల్లసించు ప్రాణవల్లభులతో మల్లడిగొని వివిధ బంధ చమత్కా రంబులం గూడి క్రీడించునెడ నీటలరు వజ్ర తా...' 590280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 28.5 గా: లించు మించుబోఁడుల దృగంచల చంచలప్రభల రాణించువిభ్రమం బుల కుల్లసించు ప్రాణవల్లభులతో మల్లడిగొని వివిధ బంధ చమత్కా రంబులం గూడి క్రీడించునెడ నీటలరు వజ్ర తాటంక లాలాటి కాచా కచక్యంబులతో సఖ్యం బొనర్చుచు ని ట్లఖండ పాండురచ్ఛాయా మండలంబుల మెండుకొని పండు వెన్నెలలు గాయఁ గాయజుం డే యెడం బాయక సాయకనికాయంబు లేయ దాయయై మలయాని లుండు దాయ సుల్లంబు ఝల్లనం దాలిమి దూల నిదుర నొందక కెందలిరుపాన్పు డిగ్గి పవమానవిలోల బాలవల్లరియుంబో లె సోలుచు భద్రా బాలికారత్నంబు నిరంతర నిజస్వాంత చింతిత శ్రీకాంత కాం తాకారంబు గన్నులం గట్టిన ట్లయినఁ గంటిఁ గంటి నని దిగ్గున లేచి బయలు గవుంగిలించుచుం గళవళించుచు నక్కటా దైవంబు నిర్ద నేమి సేయుదు నని బుడిబుడి కనుంగవ నీరు జడిగా, న నడుగులు తడఁబడ నడుము గడగడ వడఁక వెన్నెలయేట నుఱి కెద నని దుముకఁ జుఱుకు చుఱుక్కున నక్కు నం జీలుఁగు వెన్నెల లు సోఁక మూర్ఛిల్లినం జయ్యన నెయ్యంపుఁదొయ్యలు లెత్తికొని వచ్చి శిశిరజల బిసకిసలయాదుల శీతలోపచారంబు గావింప నెట్టకే లకు సేదదేఱి తేఱిచూచి చంద్రు నుద్దేశించి యుపాలంభంబుగా నిని యుం 105 మఱియున్ = ఇంకను, పాలవెల్లి = పాలసముద్రము, సుతోదయోల్లాసంబు నజ్ = కుమారుఁ డైనచంద్రునిపుట్టుకవలనఁ గలిగినసంతోసముచేతను, నియం బై, వియత్ = ఆకాశము చేతము, ఉల్లీక = ఒరయఁబడిన, కల్లోలంబై = తరంగములు గ లదియై, ఆక సమువఱకుం బోయినతరంగములు కలదియై యని యర్థము. ( మిగుల సం తసించినవాఁ డని ధ్వనించును. ) వెల్లి వెుడిచి = ప్రవహించి, పుడమి = భూమియం దుక్, ఎల్లెడలక్= అన్ని ప్రదేశములందున్, అల్లుకొనియె నగజ్= వ్యాపించెనో యను ఇట్లు, అంతకంతకు = ఒక క్షణముకంటె మెకక్షుణమునకునో, క్రమక్రమముగా పని<noinclude><references/></noinclude> t76k12fmrpwxjcc5yuz232xessq8759 104 233509 590281 2026-10-19T04:26:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 భద్రా ప పరిణయము, యర్థమ్ము" అనంతంబుగాజ్ అధికముగాజ్, దిగంతంబుల = చెసలకడపటిభాగంబూ లను, ఆక్రమించుచుజ్ = వ్యాపించుచున్, ( దీనికిం దీనితరువాతియ సమాపక క్రియలకు ను గర్త ముం దున్న ప...' 590281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>286 భద్రా ప పరిణయము, యర్థమ్ము" అనంతంబుగాజ్ అధికముగాజ్, దిగంతంబుల = చెసలకడపటిభాగంబూ లను, ఆక్రమించుచుజ్ = వ్యాపించుచున్, ( దీనికిం దీనితరువాతియ సమాపక క్రియలకు ను గర్త ముం దున్న పండు వెన్నెల లనునది.) అంబర నుండి, అంబరతరంగిణీ ఆకాశగంగ యొక్క, ఝరంబుల నుండి ప్రవాహములనుండి, భూమండలంబునకు = మండలాకార మైనభూమికి, డిగ్గుమరాళమాలికలపోలిక = దిగునంచల పౌరుల సాదృ శ్యముచేజ్, అంచల బారులు వలె విని యర్థము. అస్తోక.. బులు, అస్తోక = అధిక ముగాను, వ్యాకోచ= వికసించిన, కైరవవిసరంబులు = కలువల సముదాయములు కలవి, అగుసరోవర పరిసరంబులన్ = అయ్యెడు కొలఁకులసమీపములందు, ప్రసరించుచు = వ్యాపించుచు, విధుంతుద... పోలెజ్, విధుంతుద = రాహువుయొక్క, వదనగ హ్వర = కొండగుహవంటి మోటను, ప్రవేశాఖ్యాసంబునంబోలెన్ = ప్రవేశించుటయం చలియలవాటుచేతనువలెనే, సౌధేంద్ర నీలజాలగోళంబులన్, సౌధ= మేడలయందలి, ఇంద్రనీల = ఇంద్రనీలములయొక్క, ఇంద్రనీలములతోఁ గట్టఁబడిన యని యర్థము- జాలగోళంబులన్ = గోళాకార మైనకిటికీలయందున్, తూఱుచుకో - ప్ర వేశించుచున్, ( హేతూ త్ప్రేక్షాలం కారము . ) తిమిర విగమంబు, తిమిర చీఁకటియను, జల దసమయ=వర్షాకాలముయొక్క, విగమంబు = అవసానము; అగుటయుజ్ = ఆయిన తోడ నే, ( ఇచట ‘యుజ్ ' ననునది యానంతర్యార్థకము. ) బిల్లు ( కనుమలు) పె ల్లు==అధికముగన్, విరిసె ననర్ = పూచెమో యమనట్లు, ( ఇది శరత్కాలమునఁ బూ చును. ) విశాలంబులు = పెద్దవి, అనుకూలంకషాకూలంబుల = అయ్యెడు, కూలంక షా=నదులయొక్క, కూలంబుల = ఒడ్లయందు, క్రాలుచు = ప్రకాశించుచుజ్ , కుసుమసముదయంబుచందంబునన్ = పువ్వులగుంపు యొక్క రీతి చేతను, తరులతాఛ్ఛిదం. బులన్, తరు= చెట్లయు, లతా= తీవలయు, ఛదంబుల = ఆకులయందు, ధాళధ శ్యంబున్ = ధళధళ యనుకాంతిచే, మెఱయంచున్ = ప్రకాశించుచు, మద కేసరికి శోరవాకంబుతీరున౯, మద = మదముగల, కేసరి = సింగములయొక్క, కేశోరవారంబు తీరునన్ = శిశువుల సముదాయము యొక్కరీతిచేతను, శిఖరిశిఖరంబులు = పర్వతాగ్రముల ను, ఎక్కుచున్, లీల౯ = విలాసముతోజ్, తేలియాడు.... చెన్ను నాజ్, తేలి=నీటి మీఁదనుండి, ఆడు=క్రీడించెడు, వాలుగమాల - చేఁపలయొక్క, బెళుకుల చెన్ను నక్ = కాంతుల యొక్క యందముం బోలినయందముచేతను, (చేపలు వలె నని యా ము, ) మున్నీ టీ పెన్నీ టీకరడులమీఁదక్ = సముద్రమునందలి పెద్దతరంగములయందున్ దీపించుచుజ్=ప్రకాశించుచుకో, తాజ్ = ఆవెన్నెల, కౌముది యగుటన్ = కలువల వికసింపఁ జేయునది గాన, (చంద్రకాంతి యగుటచేత నని యర్థము, ) వ్యాకరణ<noinclude><references/></noinclude> 6wm5qey3gqchq5eufwatpjuuwdvsw9r 104 233510 590282 2026-10-19T04:26:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. ' = 1 287 Xంధ మగుటచేత ననియు ధ్వనించును. అభివ్యక్తశుద్ధవర్ణంబై స్ఫుట మైన తెల్లనివ న్నె గలదియై, ద్విజముఖంబులన్ = చకోరపుంబములనోటను, వ్యాపించుచుకో. =న్ఫు ట మైనదోషము ల...' 590282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. ' = 1 287 Xంధ మగుటచేత ననియు ధ్వనించును. అభివ్యక్తశుద్ధవర్ణంబై స్ఫుట మైన తెల్లనివ న్నె గలదియై, ద్విజముఖంబులన్ = చకోరపుంబములనోటను, వ్యాపించుచుకో. =న్ఫు ట మైనదోషము లేనియక్కఱములు గలదియై బ్రాహ్మణులు మొదలగు వారి మోటను బ్ర వేశించి వ్యాపించుచుండె ననియు ధ్వనించును. చంచద్విదు ... వడువునన్, చం చత్ = ప్రకాశించుచున్న, విధుమండల = చంద్రబింబముయొక్క, అంతర్గత లోపల నున్న, హరిణ—లేడియొక్క, ముఖ = నోటినుండి, పరిచ్యుతి = జాతిన, రోమంథ= నె మరువేయుటవలన. బంధుర = ప్రకాశించెడు, ఫేన = నురువుయొక్క, పుంజంబులవడూ ;వునజ్ = సముదాయములవిధముచేతను, ( చంద్రునికళంకమును బెక్కండ్రు కవులు హ రిణ మని చెప్పి దానిలకుణము లన్నియు నిందారోపించి వర్ణించుట కలదు గాన నీటఁ జంద్రునిలోని వేడి నెమరు వేయునవుడు జాతిననురువులువలె వెన్నెలఁపొదల పైనుం డెనసి చెప్పెను. సంకేతకుంజముల పైన్ = ( నాయికా నాయకులు కూడుటకు నేర్పాటు చే సికొన్న పొదరిండ్లమీఁదను, రంజిల్లుచున్, రంజిల్లు... మోదంబునక్, రంజిల్లు = విలసిల్లె డు, ఫుల్లమల్లికామంజరుల = పూచినమ ల్లెపూగుత్తులయొక్క, మేదు రామోదంబునన్ = ఆ ధిక మైనపరిమళము చేతను, మోదంబు = ఆనందము, రెట్టింప= అధికము కాఁగా, ఇట్టట్టు = ఒకరీతిచేతను, తొలుతన్ = మొదటక్, కలసి= కూడి, అలసి, కాముకుల = శ్రమ చెం దిన నాయకులను, పదరి – నిందించి, ఉపరిసురతంబు = ఉపరతిని, నెఱపు తెఱంగు నజ్, నెఱపు= నెఱవేర్చెడు, తరుణుల = = స్త్రీలయొక్క, సుఖస్థలత్కళల తెఱంగువE * సుఖముగ జాఱుచున్న కళలరీతిచేతను, కుఱంగటక్ – సమీపమందున్, కరంగుచున్ = నీరగుచుజ్, తొరంగులన్, తొరంగు = స్రవించెడు, కురంగధరోపల = చంద్ర కాంతపురాలయొక్క, కుట్టిముఁబుల = కట్టడపు నేలల యొక్క ( అరఁగులనుండియనియర్థ -ము. ) జలజలని=జలజల ప్రవహించెడు, తెలినీటితళుకుల = తెల్లనినీటియొక్క కాం తులతోన్, ఏకీభవించుచున్ = కూడికొనుచున్, తింగుగర్ = అక్కలచప్పుడు కలు గునట్లు, నెగసి=ఎగిరి, నింగిక్= ఆకాశమునందు, అంగారకాదిగ్రహతార 'లక్= అంగారకుఁడు మొదలగు గ్రహములను నార్ధ మొదలగు నక్షత్రములను, అంగా రుఁడు రక్తవర్ణము కలవాఁ డనియు, నార్ద్ర పవడముం బోలినా కాంతి గలదనియు: జ్యోతిషమునం బ్రసిద్ధము. ఇంగలంబు లని = నిప్పుక లని, మిలింగం గడంగుచోజ్= మ్రింగుటకు యత్నించునపుడు, (ఇంగల మం గారశబ్దభవము. ) పెంపుగా= అధిక ముగాన్, కురియునమృతధారాపరంపరలకు = వర్షిం చెడుమంచునీటియొక్క యెడతె గని ధారలకు, గుంపులై, వియత్తలంబుకక్ ఆకాశమునందున్, కుత్తుక బంటి = ముత్తుకకొలఁదిని, ( గొంతువఱకు నని యర్థము. ) క్రోలి= త్రావి, వెక్కసంబుగజ్= =<noinclude><references/></noinclude> psy8kaq2nbz91qrc3p534373lydkxft 104 233511 590283 2026-10-19T04:26:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '288 భద్రాపరిణయము, == అధికముగాన్, పుక్కిళ్లంబట్టి = నోటం బూరించి, ఒండొంటికి = ఒక చకోరము మ ఱియొకదానికిక్, అందిచ్చుచుక్, హెచ్చిన మచ్చికల = అధిక మైన ప్రేమచేతను, కలయునచ్చకోరదంపతులసొం...' 590283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>288 భద్రాపరిణయము, == అధికముగాన్, పుక్కిళ్లంబట్టి = నోటం బూరించి, ఒండొంటికి = ఒక చకోరము మ ఱియొకదానికిక్, అందిచ్చుచుక్, హెచ్చిన మచ్చికల = అధిక మైన ప్రేమచేతను, కలయునచ్చకోరదంపతులసొంపున= కూడికొనియెడు వెన్నెలవులుఁగుల సొగ సు చేత ను, చకోరదంపతులువలె నని యర్థము. ( ఇది గిన్నెల కుపమానము. ) జాయా + ప తి= దంపతులు, భార్యాభర్తలు. ఇచట నాఁడు పిట్టలు మొగపిట్టలు నని యర్థము. పటికంపుగి స్నె లక్= స్ఫటిక పొత్రములందున్, మున్ని నిచినయన్నారికేళాసవంబులు = ముందు పోసినకొ బ్బెనకల్లులను, ఆసకొలంది = ఆశయొక్క పరిమాణము చేతను, ఇచ్ఛ కలంతవఱకు నని యర్థము. కమిచి= పుచ్చికొని, తదీయమదోన్మాదంబునక్ = ఆకల్లు సంబంధ మైన ( కల్లుత్రాపుటవలనఁ గలిగిన యని యర్థము.) సంతోషముచేత నుప్పతి ళ్లిన వెట్టిచేతను, మోదంబుగాజ్ = ( వినువారి) కింపుగాజ్, పొడువిపరీతగీతంబు లన్ = పాడెడు నెక్కువతక్కువ గానముల చేతనును, వ్యత్యస్త సల్లాపంబులజౌ ఇతడఁబా టుగలమాటలచేతనును, వింతవింతంటకంబుల = అచ్చెరువును బుట్టించు నాటల చేతను ను, వికృత చేష్టానిలాసంబులన్ –నికార మైనపనులచేతను, సొగసులచేతమమ, అకారణ హాసంబులక్ = కారణము లేని నగవులచేతనను, తెలంగుచు = ప్రకాశించుచు, లంగి = సంచరించి, తెలివి గని = ( సురాపానమువలనఁ గలిగిన) పరాప వదలి, వల పుఁ గొని=ఒండొరులం బ్రేమించి, మణిమంజీర శింజితంబులు = = మాణిక్యపుటం వెలధ్వను లు, ఉలియజ్=మ్రోయఁగాక్, అలరుఁబొదలకు పూఁణోదరిండ్ల కళ, కొదలి చ నిబయలు వెడలి, వనీ పవశంబునన్ = తోఁటయందలి (చల్ల) గాలిచేతను, పన్యుడ లు=పైఁటలు (పయ్యెద యిది వక్ర సమాసము, పయి + ఎద = పయ్యద ; ఎదపై నుం డువస్త్రము. ) తొలఁగింపకయ = యత్నముచేతఁ దీయకయే, తొలగి (గాలిచే) జాఱిపోఁగాజ్, బంగారు బొంగరాల రంగుగర్ బంగారు బొంగరాల యొక్క సొగ సుచేతను, బంగారుబొంగరాలువలె నని యర్థము. పొంగారు మొలక చనంగ వలతో ణు అతిశయించు లేతచను జంటలయందు క్, మిలమిల = తళతళలాడునట్లు, కమపట్టని . చ్బెంబులు = కనుపడెడు సుందర మగుపొడలు, గుబ్బటిల్లక్ ఎక్కవ కాగా, -గొబ్బునన్ = వేగముతో, కవుఁగిలించు... ప్రభలన్, కవుగిలించు ఆలింగనము :చేసికొ నెడు, మించుబోఁడుల = స్త్రీలయొక్క, ( మఱపుంబోలిని దేహము గల స్త్రీలమొ క్క ) దృగంచల= కనుఁగొనలయందలి, చంచల ప్రభలన్ = చలనశీలమైన కాంతులచేత . ను, రాణించువిక మంబులకున్ = ప్రకాశిం చెడుశృంగార చేష్టలకు, ఉల్లసించు ప్ర్రాణ వల్లభులతోన్ = సంతోషించెడుప్రియులతోన్, మల్లడిగొని పెనుఁగులాడి, వివిధబంధ :చమత్కారంబుల౯ = పలు తెఱంగుల సంయోగములందలి నేర్పులతో జు, కూడి చేరి,<noinclude><references/></noinclude> lzp1mmrslvt7at80ovie0dctslrjlzq 104 233512 590284 2026-10-19T04:26:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= తృతీయాశ్వాసము, 289 5 క్రీణించు నెడజ్ = విహరించునప్పుడు, నీటు = సొగసుచేతను, తృతీయార్థమునం బ్రథమ. అలరు...... చాక చక్యంబులతోక్, అలు=ప్రకాశించెడు, వజ్ర తాటంక = వజ్రపుఁ గమ్మలయొక్కయు, లాల...' 590284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= తృతీయాశ్వాసము, 289 5 క్రీణించు నెడజ్ = విహరించునప్పుడు, నీటు = సొగసుచేతను, తృతీయార్థమునం బ్రథమ. అలరు...... చాక చక్యంబులతోక్, అలు=ప్రకాశించెడు, వజ్ర తాటంక = వజ్రపుఁ గమ్మలయొక్కయు, లాలాటికా (వజ్రపుఁ } బాపట బొట్టుయొక్కయు, చాకచ క్యంబులతోన్ చకచకలాడుకొంతులతోక్, సఖ్యంబు = నెయ్యమును, ఒనర్చు చుక్=చేయుచుక్, ఇట్లు = ఈప్రకారము, అఖండ... మండలంబుల్, అఖండ= పూర్ణమైన, పాండువ = తెల్లని, చ్ఛాయామండలంబులన్ = కాంతుల సమూహములచేత ను, మెండుకొని=( అంతటరు) నిండి, పండువెన్నెలలు = ముదురు వెన్నెలలు, యజ్=ప్రకాశింపఁ గాజ్, కాయజుండు = మన్మథుఁడు, ఏయెడ =వీస్థలమునందును ( అన్ని స్థలములయం దని యర్థము. ) పాయక = విడువక, సాయకనికాయంబులు = బాణసముదాయములను. ఏనన్ = ప్రయోగింపఁగాన్, మలయానిలుండు = ( దక్షిణపుగాలి ) దాయయై= ( విరహులకు ) విరోధియై, దాయజ్= ( భద్రను ) స మీ పింపఁగాన్, దక్కు లోనగువాని దాకు డకారంబు విభాష నగు. ఔ. ప్ర. ఉ ల్లంబు = మనసు, ఝల్లన్ = { ఇది యనుకరణము ) చెదరఁగాజ్, దీనిని బెక్కండ్రు జల్లని వాడుదురు. తాలిమి దూర్తి = ధైన్యమును విడిచి, నిడున సెందక, కెందలిరుపా స్పున్ = చిగురాకు సెజ్జనుండి, డిగ్గి = దిగి, పవమానం...... బోల్టేజ్, పవమాన = గాలిచే తను, విలోల=కంపించెడి, బాలవల్లరియుఁబోలెజ్= లేఁత తీవవ లెజ్, సోలుచుకో= పరవశురాలయిపడుచుతో, భద్రాబాలికారత్నం, నికంతక..కారంబు, నిరంతర = ఎడలేపండునట్లు, నిజస్వాంత = తనను; సువజ్, చింతిత = తలంపఁబడియెడు, శ్రీకాం త= కృష్ణునియొక్క, కాంతాకారంబు = మనోహరమైఇయాకారము, కన్నులంగట్టిన పై నజ్=కన్నులకుం గానిపించినట్లుకాఁగాజ్, కంటిం గంటి పని ( ఏనుగృష్ణునిం ) జూచితిఁ జూచితి ఇని భయపడి, దిగ్గున లేచి = శీఘ్రముగాక్ లేచి, బయలు= ఆకస మును, కవుంగిలించు చుక్=ఆలింగనము చేసికొనుచున్, కళవళించుచున్ = క్షోభపడు చుక్, అక్కటా=అయ్యో ! ( సంతాపార్థకము. ) దైవంబు, నిర్దయుండు =కరుణలే నినాఁడు, ( నానఃఖముం బోఁగొట్టునిచ్చ లేనివాఁడు) అయ్యెక్, ఏమి= ఏకాక్యము ను, చేయువన్=కాకెంకును, అని ఇట్లు బుడిబుడిక మంగవనీ= కొంచెము కన్నీ రు, జడిగొ; జ్= ఎడ తెగక వచ్చుచుండఁగావ్, అడుగులు తడఁబడ = పాదములు తొటుపడఁగా౯, నడుము = మధ్యము, గడగడవడఁకక్, వెన్నెలయేట=చంద్రి కాప్ర్రవాహమునందు, ఉఱికెద శని, దుముక= గంతు గొనఁ గాజ్, చుఱుకుచుఱు క్కునన్ = మిక్కిలివాఁడితోజ్, అప్కక్=ఱోమునందున్, జీలుఁగు వెన్నెలలు= సన్న నిచంద్రకిరణములు, సోకతో=శగులంగాక్, మూర్ఛిల్లిక్=సొమ్మసిల్లఁగాక్, 37 =<noinclude><references/></noinclude> 8w0tlvia42f16sodaaicdth57tj6fam 104 233513 590285 2026-10-19T04:26:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 భద్రాపరిణయము, చయ్యనక్= శీఘ్రముగాక్, నెయ్యంపుఁదొయ్యలులు=ప్రియసఖులు, ఎత్తి కొనివచ్చి = తీసికొనివచ్చి, శిశిర......యాదుల, శిశిరజల = పన్నీటిచేతనును, బిస= తామర తూండ్లచేతనును, కిసలయ...' 590285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>290 భద్రాపరిణయము, చయ్యనక్= శీఘ్రముగాక్, నెయ్యంపుఁదొయ్యలులు=ప్రియసఖులు, ఎత్తి కొనివచ్చి = తీసికొనివచ్చి, శిశిర......యాదుల, శిశిరజల = పన్నీటిచేతనును, బిస= తామర తూండ్లచేతనును, కిసలయాదులు = చిగురాకులు మొద లగువానిచేతనును, శీతలోప చారంబులు = చల్లనియూడిగములను, కావింపక్ = చేయఁగాళ్ల, ఎట్టకేలకు=చి ట్టచివరకుక్, సేకదేరి= తెప్పిరిలి, ( మూర్ఛనుండి తెలిసి) తేఱిమాచి = బాగుగఁజూ చి, చంద్రు నుద్దేశించి = చంద్రునిం దలఁచి, ఉపొలంభంబుగాద్ = నింద గలుగునట్లు, ఇంట్లనియెజ్= ఈప్రకారము చెప్పెను. మ॥ సుమనఃప్రీతి యొనర్చి సత్పథ చరిమత్వంబు సర్వజ్ఞమా ళిమణిత్వంబును గాంచు రాజ వయి హాశిక్ శంబరారాతి స ఖ్యమునన్ మీఱుచు భీరుతా కలిత పాంథాళిక్ దయాశూన్యత శ్రమ మొందించి కలంచు పెంచనృపధర్మంబే నిశా నాయ కా॥106 మాళీ — శిరసు నిశానాయకా=ఓచంద్రుఁడా ! సుమనఃప్రీతి = దేవతలకు సంతోషమునూ, ఒక ర్చి= చేసి, ( చంద్రుఁడు దఃకళలం ద్రావ నిచ్చి దేవతలఁ దృప్తి నుండించు నని పు రాణగాధ కలదు. ) విద్వాంసులకుం బ్రీతి చేసి యని యంతరము. సత్పథచరిస్లు త్వంబుక్, సత్ =నక్షత్రములయొక్క, పథ= మార్గమునందుక్, (ఆకాశమునందున్) చరిస్తుత్వంబుజ్ = సంచరించుస్వభావమును, మంచిమార్గమునందు సంచరించుస్వభావ ము నని యద్ధాంతకము. సర్వజ్ఞబును, సర్వజ్ఞ = శివుని యొక్క, నకు, దుణిత్వంబును = మాణిక్యనుగుటను, (అలంకారభావము నని యర్థము.) సర్వ జ్ఞ = అన్నిటిం దెలిసినవారికి (విద్వాంసులకు ) మౌళిమణిత్వంబును = శిరోమణిత్వంబు శు, విద్వాంసులలోనుత్త మత్వము నని యద్ధాంతరము. కాంచురాజువు = పొందునట్టిచం ద్రుఁడవు, పొందుఇట్టిప్రభువ వని యజ్ఞాంతరము. అయి, హాళిన్ = సంతసముతోజ్, శంబరారాతి సఖ్యమునజ్, శంబరాంతి. మన్మమనియొక్క ( శంబరుఁ డనుకక్కను నకు శత్రువు. ( ని ) శంబరారి ర్మ: సీజః. అ.) సఖ్యమున = స్నేహముచేతను, శం బరారాతి = ఎటుక వాండ్రయొక్క ( లేళ్లకు శత్రువులు (ని) కృష్ణసార రురు వ్యంకు రంకు శంబర రౌహిణాః. అ.) సఖ్యంబు = క్ = స్నేహముచేతను, మీఱుచుకో= అతి శయించుచుకొ, భీరుతాకలితపాంథాళిన్, భీరుతా = స్త్రీత్వముతో, ఆకలిత=కూడిన, పాంథాళిక్=వియోగులయెక్క సముదాయమును, విరహిణుల నని యర్థము. (భయ గంటకోఁ గూడిన ) భతుముతోఁ గుడిన తరువులయొక్క సముదాయము నని<noinclude><references/></noinclude> rtpdggwik7y885x2nfiz2nkfwgewusw 104 233514 590286 2026-10-19T04:26:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృతీయాశ్వాసము 291 యద్ధాంతరము. ( ని ) విశేషా స్త్వంగనా భీరూః కామినీ వామలోచనా యనియును త్రస్నా భీరు భీరుక భీలుకా యనియు నమకుఁడు. శ్రమ మొందించి = ఆయాస పెట్టి, దయాళూన్యతన్ = దయలేమిచే,...' 590286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శృతీయాశ్వాసము 291 యద్ధాంతరము. ( ని ) విశేషా స్త్వంగనా భీరూః కామినీ వామలోచనా యనియును త్రస్నా భీరు భీరుక భీలుకా యనియు నమకుఁడు. శ్రమ మొందించి = ఆయాస పెట్టి, దయాళూన్యతన్ = దయలేమిచే, కలంచుట= = క్షోభ పెట్టుట, ఎంచన్ = ఆలోచింపఁ గాన్, నృపధర్మంబే = రాజధర్మమా ? కాదని యర్థము. దేవతలకు స్వదేహము నిచ్చి తృప్తి పొందించి దేవతలకు నెల్ల దేవుఁ డగు శివునిచే శిరసువు ధరియింపఁబడి ( సన్మాగ మునవ ) యాకాశమార్గమున నే సంచరించు రాజువు ( ఎల్ల వారిని సంతోష పెట్టువాఁడ పు) అగునీవు నన్మధుని నెయ్యము సంపాదించి మగని నెడఁబాసీనయాఁడువారి బా ధింపరా దని మొదటియర్థమునను, విద్వాంసులకు మిగుల సంతసము పుట్టించి యాన్ని యుం దెలిసినవారిలో సగ్రేసకుఁడ పై మంచి నడవడి గల ప్రభు వగునీవు కిరాతులతో మైత్రి 9ఁ జెంది భయపడుమార్గస్థులను బాధించుట న్యాయము గా దని రెండవయ నం దాత్పర్యము. శ్లేషాలంకారము. చః హితసరణి శిరంబున వహించె మహేశ్వరుఁ డంచు గర్వభా సీతగతి మిన్ను ముట్టెడు శశీ ! మఱి నిన్న ఱకాలఁ దన్ని ము న్నతఁడెకదా కళాగతినటంచు దయ న్విడి చెక్ గతానమా సతఁ గని సిగ్గుఁ జెందవు. మనంబున నీకుఁ బరాకు వచ్చెనే. 107 శశీ ! = ఓచందుకుఁడా, (చందుకులోనికళంకమును గుందే అని కొందఱు చె ప్పుదురు. దానిని ధరించినవాఁడు గావున శశి యని చెప్పంబడు. ) మహేశ్వరుఁడు= శివుఁడు, హితసరణీజ్ = అనుకూల మైన మార్గము చేత, శిరంబునన్ = తలయందు, వ హించె నంచుజౌ =ధరించే ననుచున్, గర్వభాసితగతి = గర్వముచే విలసిల్లిన రీతి పోత ను ( గర్వముచేత నాని యర్థము.) మిన్ను ముట్టెను = ఆకాశమును దాఁ కెదవు. ఊ ప్పొంగెద వని యర్థము. మఱి = ఇంకను, అతఁడే = ఆయీశ్వరుఁడే, మున్ను = పూ ర్వము, దక్షునిజన్న ముం జెఱుచునపు డరి యర్థము. నిన్నుక్, అఱకాలక్=కాలి యడుగుభాగముతోన్, తన్ని, కళాగతివి విద్యల కెల్ల వాసస్థానమవు, కాంతులకు వాసస్థాన మని భావము. అటంచుకో, దయజ్ - కనికరముచేతను, విడిచెఁగరా= వద లెనుగదా ! గతావమానతజ్= ( లోకమువేఁ) దెలియఁబడిశయవమానము గలుగుటను తెలియఁబడినయవచనము నని యర్థము. కని= పొంది, సిగ్గుక్=లజ్జను, చెందవు= పొందవు. 'నీకుక్, మనంబ్యున్ = మనసునందు, పరాకువచ్చె నే = ప్రమాదమువచ్చె నా యని ప్రశ్నము.<noinclude><references/></noinclude> j8zkis4nbdxcxtb62a82atcrpjqjr83 104 233515 590287 2026-10-19T04:27:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '292 భద్రాపరిణయము. క॥ తొలి లోకములకు వండిన గలిగింతువటంచు నంచి క్రమలభవుడు ని లఁ బుట్టినపుడే ఇంటర్ X? కమలనిరోధీ ! = ఓతముల గ 108 రామా! ( 3 ద్రా! ) సమాజమందు తమ్మిదూలి, ( బ్రహ్మ ) తొలి= పూర్వమంద...' 590287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>292 భద్రాపరిణయము. క॥ తొలి లోకములకు వండిన గలిగింతువటంచు నంచి క్రమలభవుడు ని లఁ బుట్టినపుడే ఇంటర్ X? కమలనిరోధీ ! = ఓతముల గ 108 రామా! ( 3 ద్రా! ) సమాజమందు తమ్మిదూలి, ( బ్రహ్మ ) తొలి= పూర్వమందు ఆ సమసిమ్ సమందలి జనుల ప్రతియము ) నిశింతుపటం చుజా - చేయు భూమి కుంచగా, పుట్టినుండి జన్మించినపుడే చేసుట్లు, మైనయాకార చూడు వంకర వంకర= చెడు కాగ్యమును ( ఆఫ్రికా దు వని, ఎంచి = ఆలోచించి, ఇంకో నిన్నుజ్, వంకర గలవాఁడుగ జిటిల్యము ము గలవాఁ డగున ట్లని భావము. పనులఁ జేయుట సహజ తిని తాత్పర్యము. సీ॥ ఇందిరా విభుఁ ఉత . హృక మట్టితిని ఒన్ను నపున ఛాగయ స్వరీ చ రాజీన (3. ( ) 109 నీరజారి = ఓపద్మ వైరీ ! ఇందిరా విభుడ ము అతనివదాస్థికునిజా: తనమనసున నున్న వానిని, నిన్నహి గోపాండ సంయు<noinclude><references/></noinclude> g1fipiscqk51xaap8p46zw9yt52fjzb 104 233516 590288 2026-10-19T04:27:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. - = 23 క్రోమ చుకో, రాత్రికిం బ్రభు వనుచు వినియు స్థము ) సాయం నిర్వజోపా స్త్రీవానా దూషణాభయ్యో నా. నా తోలుకొ, త్రో పాపాత్ముఁడు లోనుండఁ దగఁ డని విష్ణువు నిన్ను వెలువ...' 590288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. - = 23 క్రోమ చుకో, రాత్రికిం బ్రభు వనుచు వినియు స్థము ) సాయం నిర్వజోపా స్త్రీవానా దూషణాభయ్యో నా. నా తోలుకొ, త్రో పాపాత్ముఁడు లోనుండఁ దగఁ డని విష్ణువు నిన్ను వెలువరించే నిద్దర ద్రుఁడు విష్ణువు మనసునం బుట్టె నని భావము. ఆప్రభు = ఆకారముంది. కాలియా= బ్రహ్మయును, స్వకీయాన్టిపిరికిన్ = తనది యగుతామరపూవు య. నేలలుహా ని, ఒదవుFంచుకో=పుట్టునని, ఆత్రికకో- అగ్రి) యమమునికేష్, ఉచ్చించెకా-ఇ చ్చెను. చంద్రునియుదయమునఁ జద్మములు ముగశించుఁ గానం గంజిక మద్యము ముకుళించిన సుఖస్థితి సంభవింప దని యెంచి బ్రహ్మచందు రాత్రి కన్పించి తాన్న ర్యము. బ్రహ్మ యనుగ్రహమువలనఁ జందుకుఁ డత్రికిఁ బుత్రుడై ఎం రాణములం జసిద్ధము. అందుండి = అతీయొద్దనుండి, తారామాహరణ వైతా యను పేరు గలబృహస్పతిభార్యయొక్క కొంగిలించుటయొక్క స్థితిని కూడ ద్రుఁడు ) కనుపఱుపఁగాజ్, బృహస్పతి భార్యను దొంగిలింపంగా అర్థము. అత్య డు=అత్రి, పాథోరాశియంత్ = సముద్ర ముంందర్, వైజ్=కులు తతాయి ( ప: భాగ్యను హరించువాఁడు) గాక నింటుండం నండూ సమరము నత్త్రి పాటవైచె ఇని తాత్పర్యము. అచటజ్=లసముద్రమునందిక్, రాజీకర ణంబు, రాజీవ= చేఁపలయొక్క, శరణంబు సంహారమును, కానింతు నివే యుదు వని, పద్మసంహారము చేయుడు వని భావము. ని రాజీవ మిద్దె గాడితో మృగే మత్స్యే. - నా అబ్ధి=సముద్రుడు, ఆం: రంగ కాకముందున్, త్రోచెక్= ఎగచెను, అచటక్= ఆకాశమునజ్, రాహువు, మిరియన్, ఈష్ణు అఱుగకునికి౯ = జీర్ణము కాకుండుటచేజ్, మరలజ్, కొక్, ఇల్లుఇకప రము, మసలి = తిరిగి, జగతి= లోకమునందన్, అండఱకున్, కంటవచ్చ నీచ శత్రుఁడవు, ఔచుక్, సిందర్, ఒందుకే కన్ = అనుధరించెడుకు = ర్యము, శాశ్వతజీవన మని భావము. కల్గునే = ఉండునా? ఉండదని బద్ధము. ఇది దొక్కఁ డగుచంద్రునకుఁ జర్యాయముం జెకు స్థలములం ఉనికిఁ కెప్పటిచేర ర్యాయాలంకారము, ఉ ఇంతటివాని నిన్నుఁ దన కాంతునకుం గిరీశునకుఁ నంతనితాంతకీలముల హృత్పథమందుఁ డలం ధరించు శ్రీ గావన దావహలాహలాన నానుట యెంతటివింత యామి R కాంత తలంపఁ దద్వయము గాంచు కె ధాని భనత్వమోతకాని<noinclude><references/></noinclude> a5s1ad3ozypxcy0wsyigink1ybfkxx5 104 233517 590289 2026-10-19T04:27:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 నల= అగ్నిం భ ద్రాపరిణయము, 33 యామినీ కాంత = "రే అఁడా ! ( చంద్రుడా ! ) ఇంతటి వానిన్' - ఇంతవాఁడికి రణములు గలవానిస్, నిన్నుజ్, హృత్పథమం. మనో వీధి గుండుని, తలసి శిర సునందును, ధరించుశ్రీ కా...' 590289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>294 నల= అగ్నిం భ ద్రాపరిణయము, 33 యామినీ కాంత = "రే అఁడా ! ( చంద్రుడా ! ) ఇంతటి వానిన్' - ఇంతవాఁడికి రణములు గలవానిస్, నిన్నుజ్, హృత్పథమం. మనో వీధి గుండుని, తలసి శిర సునందును, ధరించుశ్రీ కాంచు వకుళా = ధరించి విష్ణువు: గును, గిరీశుక శివురూ మనమున ధరించినవిష్ణునకును శిరసున ధరించిన శివుండ నని క్రమమున కర్ణము . ......కీలములన్, కానన = అడవియందని, దాగ అగ్ని మొక్కయు, హిలాహిలా ౦ బోలిన కాలకూటము యొక్క ౠ, అనంత = అంత ముణిని, నితాంత = అధి కమయిన, కీలముల= మంటలను, అనుటంగుట, ఎంతటి వింత ర్యము? ఆశ్చర్యము కా దని భావము. తలంచని అలోచింపఁ గాని, తీర్ధ్వ రుము వెనుక టిరెండువిధములజ్వాలలురు, భాభూమికరము, భీవత్స మాత్ర లేఖా... నీకుం దుల్యమైన భయంకగత్వమును, వాణిమి ఇవి అర్థము. కాంచుని పొంగునా? పొంద దని యర్థము. శివుఁడు లోక సం క్షణార్థము కాంకోటముల గ్రా నియం గృష్ణుఁడు గోపసంరక్షణార్థ వ॥ అని పలికి తళుకుటల సములుకులు చిలుకువలశిని నుద్దేశించి ILL అనిపలికి = ఇట్లు చెప్పి కారు కట గుములు. ప్రకాశః సుఘావును ములను, చిలుగువల చేతిని చూగిం చ న స మించి గొలిచి క॥ కమలారునికొమకుడు. సుమనోధ్మంబు పూనుచు బ్రజ లియుం మమతమధు *! యొక్క ( పద్మముఖం జోలిక మం 112 () యనియును, ధర్మ స్త్రీ వర్తి లియుజ్ = ఉండియును<noinclude><references/></noinclude> 7py4fm9mytb49n3dxkfcs5iamkb2soo 104 233518 590290 2026-10-19T04:28:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, cnn. వులం బోలినకన్నులు గలవారిని. నీతండ్రి కమలాక్షుఁడు వేమం ఱియు నీ వన్నియు నెఱిఁగినవాఁడవు; కామకామ్యముచే గీతం మ్ముక్ ) ఏఁచెదవు=బాధింతువు; ఔన్= (ఇది తగురు, విపకిత...' 590290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, cnn. వులం బోలినకన్నులు గలవారిని. నీతండ్రి కమలాక్షుఁడు వేమం ఱియు నీ వన్నియు నెఱిఁగినవాఁడవు; కామకామ్యముచే గీతం మ్ముక్ ) ఏఁచెదవు=బాధింతువు; ఔన్= (ఇది తగురు, విపకితం యర్థము. మమతక్= అభిమానముచేతను, మధు ప్రతశణంబు = సర్వము or నుగుణమును, త్రాగుడుఁబోతుతనము వని యజ్ఞము. తుమ్మెదలాంటి కం నవు=విడువవు. ఆవక్యము విడువవలయు ననియు గీ! తొలుతఁ గుజనుల నలగించు, చెలిని ఉంది బలము నడవుల విడియించి శ్రీ పాండవకుల మానధనములు కొనుచు మర్యారాయ నలరుశంబరఘాతి వివక్ష ణ 113 క= ఆజ్ఙబాణ = ఓమక్మకు; డా, ఈవు, తొలుతజ్=మొదటకు, ఈములను, ( కు=భూమియందు, జని= ఉత్పత్తికంది, ప్రజని దీవిం కూడలు ను నులు. ) అలరించుచెలిజ్= వికసింపఁకేయుమిత్రునిని చైత్రులన), కుడిఇజబ్రాంచి కుజనులన్ = దుర్జనులను, అలరించుచెలిన్ = సంతోష పెట్టుకతుకని, వంటి ఆజ్ఞాపింని, యాని యజ్ఞాంతరము. జలము = చిలుకలు, కోయిలలు మొదలగు చేశాను నేను ర్థాంతరము. అడవుల = అరణ్యములంచున్, విడియించి= ఉండు: లిలి శాం ధజనులమా: ధ-ములు = విరహిజనులమాన మనెడు ద్రవ్యములకు, మాస్తుల కారకముం ద్రవ్యము నని యద్ధాంత: ము. తరము. కొనుచుకో= అపహరించుచుకో, డికాక్షనిజవిశా చెడు; ఎవడియాఁదవీయేర్పాటు చేతను, అలశంలో మాసివి, ఆకు = పంతగించిండు ది శంబరునకు వి శేషణము. శంబరఘాతివిజు శంబుఁ తన్నరకుని జంపి వాడు చెడు;డవడియందలి నియనుముచేతను ప్రకాశించెడుకిరాత్యుడు వయ జాంతః ము షచేఁ క్రొప్త మైయర్థద్వయమునకు = భేదనిశ్చయము చేయగా నింక తోమర శ్లేషమ మూల కాతిశయోక్త్యలంకారము. క1 యుగవిగమజగత్ప్ర యడు బగుశర్వునికంటమంట వంటి కెడనీయు న్మగుడం బ్రదికితి బీ న ధ్వగజనదురితమునఁగావె, వారిచరాంకా 114<noinclude><references/></noinclude> n9mxs7mbvajw8fdi2ao5vii9f6570bu 104 233519 590291 2026-10-19T04:28:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '296 = భద్రాపరిణయము. వారిచరాంకా= మన్మథుఁడా! చేపగుఱుతు టెక్కెమునం గలవాఁ డని యగ్గ ము. ఈవు, యుగవిగములు, యుగవిగమ= ప్రళయకాలమందు, జగత్ లోకములకు, క్షయదంటు = నాశము గలిగించునట్టిది, అనుశ్...' 590291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>296 = భద్రాపరిణయము. వారిచరాంకా= మన్మథుఁడా! చేపగుఱుతు టెక్కెమునం గలవాఁ డని యగ్గ ము. ఈవు, యుగవిగములు, యుగవిగమ= ప్రళయకాలమందు, జగత్ లోకములకు, క్షయదంటు = నాశము గలిగించునట్టిది, అనుశ్వుకంటిమెంటన్ = అయ్యె డుశివునికంటియందలి యగ్ని జ్వాలను, ఆంటి= తాఁకి, కెడసియున్ = చచ్చియును, ఆ ధ్వగ......గాదె, అధ్వగజన = విరహిజనుల యొక్క, దురితమునఁ గాదె = పాపము చే త నేక దా, మగుడన్ = తిరిగి, బ్రదికితివి = జీవించితివి. మున్ను శివుండు హిమాలయం బుకడఁ దపంబు సేయుచుండ దేవతలు బ్రహ్మకడకుం బోయి తారకుండు మిగుల బా ధించు చున్నార ఁడని మొఱలిడ నాతఁడు శివుంసం భార్వతికి సంయోగంబుగలిగినఁ గుమారుండు వుట్టి వానిం జంపు ననుడు నింద్రుండు మన్మను రావించి యీశునకుఁ బాగ్వతీయం ధనురాగము గలిగింపు మని ప్రార్థింప నతఁడు దానికై యత్నించి శునికంట నున్న యగ్ని చే దగ్ధుఁడై రతీ ప్రార్థనయిన ననుగ్రహించిన శివునిచే మకల ను జీవితుం డయ్యె ననుపురాణగాధ యిట గ్రహింపఁబడియె. ఉత్ఫేక్షాలంకారము. ఉ॥ శంబరదానవుడు నినుఁ జౌర్యమునం గొనిపోయి వార్ధిలో నం బడఁద్రోయ నందొకమ నం బగుమీనము మ్రింగ దానిగ ర్భంబుస నపు జీర్ణతను బాటిలిన విరహీనజంబు లో కంబునఁ బాపనహ్ని నిటుఁగి కృశింపదుగా మధుప్రియా॥ మనుప్రియా ! = ఓమదనుఁడా, (వసంతుని చెలికాఁడా యని యర్థము. ) మద్య ముఖం బ్రేమ కలవాఁ డని ధ్వనించును. శంబరదానవుండు = శంబరుఁ డను పేరు గల రక్కసుఁడు, నినుజ్, చౌర్యముజన్ = దొంగత్వము చేతను, కొనిపోయి–తీసికొని వెళ్లి వార్ధిలోజ్ = సముద్రమందుజ్, పడఁద్రోయన్, అందున్ = అసముద్రమునన్, ఒక ము నం బగుమానము = ఒక గొప్పది యగుచేప, మ్రింగన్ = గ్రసింపఁగాన్, అష్ఠు = అట్లు మ్రింగిన కాలమందున్, దానిగర్భంబునన్ = ఆచేఁపయొక్క కడుపునందున్, జీర్ణతను । ఆఱుగుటకు, పాటిలీ;న్ = పొంది యెడన్, లోకంబునన్ = ప్రపంచమునందు, విరహి ప్రజంబు = ఎడఁబాసిఐ నాయికా నాయకుల సముదాయము, తాపవహ్నిన్ = అగ్నిం 'బో లినతాపము చేతను, ఇటు ఈప్రకారము, క్రాఁగి=బాధనెంది, కృశింపదుగా= క్షీ ణింపదుగదా. మున్ను శంబరాసుుఁడు మన్మధుఁడు ప్రద్యుమ్న రూపంబునం గృష్ణు నివలన రుక్మిణియందుఁ జన్మించి తన్ను సంహరించు నని యఱిఁగి యతనిజన్మము నిరీ క్షించి పురిటింట నున్న పుడే వాని నెత్తుకొనిపోయి సమగ్రమునం బాబి పైచె ననియు =<noinclude><references/></noinclude> tw5ichmxwtjvn0mtsuc5rlc7qqttqha 104 233520 590292 2026-10-19T04:28:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 297 నతని ఒక చేప మిం గా ననియు నా చేప శంబరునింటికే బెస్తలచేఁ గాన్కగాఁ గొ నిపోఁబడె ననియు నందున్న శిశువు ( మన్మథుఁడు ) సురక్షితుండై జవ్వనంబున రతి చేఁ బ్రబోధితుండై శ...' 590292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 297 నతని ఒక చేప మిం గా ననియు నా చేప శంబరునింటికే బెస్తలచేఁ గాన్కగాఁ గొ నిపోఁబడె ననియు నందున్న శిశువు ( మన్మథుఁడు ) సురక్షితుండై జవ్వనంబున రతి చేఁ బ్రబోధితుండై శంబరు సంహరించి ద్వారకం జేరె ననియు భాగవతము, వ॥ అని పలికి చెంగటం జెంగలువపుప్పొడులఁ జిమ్ముకమ్మదెమ్మెర్ పై నలిగి. 115 అని పలికి = ఇట్లు మన్మథుని నిందించి, చెంగటిక్ = సమీపమందు, చెంగలు నపుప్పొడులక్షా = ఎఱ్ఱగలువదుమ్మును, చిమ్ముకమ్మదెమ్మెరపైజ్ = చిలికెడు పరిమళిం చుగాలిమీఁదను, అలిగి = కోపించి, దీనికిం గర్త పైవచనములోని భద్రాణాలికా రత్నము. క॥ జగమునకుం బ్రాణం బని పొగడుదు రందఱును నిన్ను భువిలో హృదయా శుగ మగుట యెఱుఁగ ఒక నీ దగునడువడి యేమి చెప్ప నగును సమీరా. 116 సమీరా= ఓవాయూ ! భువిలోజ్= భూమియందు, అందఱును, నిన్నుడో, జగమునకుక్=లోకమునకు, ప్రాణం బని, పొగడుదురు = స్తుతింతురు. లోకమెల్ల వాయువువలన బమకుఁ గాన జగత్ప్రణుఁ డని వాయువునకుఁ బేరు. హృదయా శుగ మగుట = హృదయాశుగ మరు పేరు గలుగుటకు, ఎఱుఁగగు = తెలియరు. హృద యాశుగము = హృదయమునందు నాటి బాణము, లోపల నున్న వాయు వనియు వర ము. జగత్ప్రణుఁ డని పేరుండుటచే ని న్నెల్లవారు స్తుతింతురు గాని, ఎల్లవారిని బాధించునాళ్ళు మను పేరు నీకుఁ గల దాని యాలోచింపరు. ( హృదయాశుగశబ్దము నఁ గలయర్థద్వయమునకు నభేదనిశ్చయముచే నింద గమ్యము. ) ఇక = పిమ్మటను, నీదగునడవడి = నీసంచారమును, నీచరిత మనియు నర్థము. ఏమి చెప్ప నగునో=ఏమి చెప్పవచ్చును. నీ చరితము నింద్య మైన దని యర్థము. నీసంచారము చెప్ప గలవిగా దీని భావము. క॥ ఘనతరులకు ఫలభంగం బొసరించుటచే జనించు నురు పాపము లె 38<noinclude><references/></noinclude> b8703ucttteap7evbc3d53hgegb01xl 104 233521 590293 2026-10-19T04:28:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 భద్రాపరిణయము, ల్లను గాల భుజగ రూపము నేను నినుఁ గబళించుఁ జంచ లగుణా పవనా॥ 117 == చంచలగుణా = నిలకడ లేనిగుణములు గల, పవనా = ఓవాయూ ! అస్థిర మై సస్వభావము గలవాయువా యని యర్థము. ఘనతరులకున్ =...' 590293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>298 భద్రాపరిణయము, ల్లను గాల భుజగ రూపము నేను నినుఁ గబళించుఁ జంచ లగుణా పవనా॥ 117 == చంచలగుణా = నిలకడ లేనిగుణములు గల, పవనా = ఓవాయూ ! అస్థిర మై సస్వభావము గలవాయువా యని యర్థము. ఘనతరులకున్ = గొప్పవృక్షములకుజ్", మిగుల గొప్పవారల కని యద్ధాంతరము. ౦తరము. ఫలభంగఁబు = పండ్లు రాల్చుటను, కార్యహాని నని యర్థాంతరము. పొనరించుట చేజ్ = చేయుట చేతను, జనించునురు పాపము లెల్లక్ = పుట్టిన గొప్పపాపము లన్నియును, కాలభుజగ రూపములను = నల్ల త్రాచులయా కారము చేతను, నీనుజ్, కబళించు = మింగుచుండును. వాయువు పాములకు నాహార మై యుండఁగా నిచట ఘనతరులకు ఫలభంగము చేయుట యనుచోఁ గల్గినయంద్వ యమునకు సభేదము కల్పించి దానం గల్గినపాపమే భుజంగరూపముం బొంది మింగు చుండె నని యుత్ప్రేక్షించెను. చ। అని హరిణాంక జీవసచ రాంకసమీరుల దూఱి వారిజా నన మణిమందిరాంతరము 4 న న్విరి పాన్పుపయి స్వరాలి నొం దిన నిదె శౌరిఁ దెత్తు నని నెచ్చెలి 'యోత్తు తదాకృతి లిఖం చినపట మీయఁ గూర్మి నది చేకొని యక్కునఁ జేర్చె ముగ్ధత అని=ఇట్లు పలికి, వారిజానన = భద్ర, హరిణాంక... సమీరుల౯, హరి ణాంక=చంద్రునిని, ( లేడి గుఱుతుగాఁ గలవాఁడు. ) జీవం వరాంక =మన్మధునిని ( జీవన = నీటియందు, చక= తిరుగుంది = చేఁప అదియే, అంక' = (టెక్కెమున) గు ఱుతుగాఁ గలవాఁడు) సమీరులన్ = వాయువును, దూఱి – నిందించి, మణిమంది రాంత రంబునజ్=మానిక పుటింటిలోక్, నిరిపాన్పుపయి = పూల సెజ్జమీఁదను, విరాలి నొం దీనజ్ = వలపువలనిబాధను జెందినిక్, ఓర్తు నెచ్చెలి = ఒకానొక సఖురాలు, ఇదె= ఇది గో, శౌరి౯ = కృష్ణునిని, తెత్తు నని తీసికొనివత్తు పని, తదాకృతి = ఆకృష్ణునాకా రమును, లిఖించినపటము = వాసినచిత్రమును, ఈయన్ = ఈయఁగాజ్, కూర్మి = ప్రేమచేతను, అది=ఆపటమును, చేకొని= పుచ్చికొని, ముగ్ధతకా= ముద్దు లీతనముచే తను, అక్కునన్ =వతమునందు, చేర్చె = థకం చెట్లు. న అనిన శుకయోగీఁద్రం బరిష్న్న రెండు . శశ్వలికథ యెఱింగిని (సుగమము ) ప మని యడుగుటయు.<noinclude><references/></noinclude> aufvfjtf049uqshsshb1eh1bravhl2i 104 233522 590294 2026-10-19T04:28:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. * మ॥ అతులాబ్ధ్యంతిక కాకినాడ నగరో ప్రాంతస్థలస్థాపితా యతసత్రాయత నాదిసంకలితనూ 4 ర్యారాయపేటాఖ్యభూ రితర గ్రామని దాన దా నపటిమ వీడాస్పదీభూతక ల్పతరుణీరధిచంద్రచం...' 590294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. * మ॥ అతులాబ్ధ్యంతిక కాకినాడ నగరో ప్రాంతస్థలస్థాపితా యతసత్రాయత నాదిసంకలితనూ 4 ర్యారాయపేటాఖ్యభూ రితర గ్రామని దాన దా నపటిమ వీడాస్పదీభూతక ల్పతరుణీరధిచంద్రచంద్రశకల భ్రాజద్యశోమండలా 299 119 అతుల......నిదాన, అతుల = సాటిలేని ( ఇది పురవిశేషణము ) అబ్ధి = సము ద్రము యొక్క, అంతిక = సమీపముననున్న, కాకినాడనగర = కాకినాడపురమునకు, ఉపాంతస్థల = సమీపస్థలమునందుజ్, స్థాపిత = కట్టింపఁబడిన, ఆయత = విశాలమైన, సత్ర=సత్రము, ( అన్న దానము చేయుగృహము. ) ఆయతన= దేవాలయము, ఆది= మొగలగువానితో, సంకలిత = కూడుకొనిన, ర్యారాయ పేటాఖ్య= సూర్యారావు పేట యను, భూరితర గ్రామ=మిగులఁ బెద్దది యగుగ్రామమునకు, నిదాన = కారణ మా, సముద్రపుటొడ్డున సున్న కాకినాడదగ్గఱ సత్రము మొద లగువానితోఁ గూడిన సూర్యారావు పేటను గట్టించిన ప్రభువా యని యర్థము. దానపటిమ.....చంద్ర, దానపటిమ = దానమందలి నైపుణ్యము చే, వీ డాస్పదీభూత = లజ్జకాస్పదములైన, (లజ్ఞ కాస్పదముగాఁ జేయఁబడిన యని యర్థము.) కల్పతరు దేవవృక్షములును, క్షీరధి= పాలసముద్రమును, చంద్ర = చంద్రుఁడును గలస్వామి, కల్పతరులు మొదలగునవి. దానమునం బ్రసిద్ధములు. దానమహిమచే వానికి లజ్జ గలిగించిన ప్రభువా యని భా వము. చంద్ర......మండలా, చంద్రశకల= కప్పురపు ముక్కలువలె, భ్రాజత్ = విలసిల్లుచున్న యశోమండలా= కీర్తి మండలు, డా. క కూర మహోదారసదా ధారసుధాసార సహితతతవచనఝరీ వారాశిగభీరానగ ధీరాసుందరశరీర * దృఢభుజసారా॥ = 120 శూర = పరాక్రమశాలీ, మహోదార= గొప్పదాతృఁడా, సదాధార = సజ్జనుల 'కాధారనూ, సజ్జనుల రక్షించు ప్రభువా యని భావము. సుధాసార......ఝరీ, సు ధాసార= అమృతసారముతో, సహిత = కూడి- డియున్, తత- అధిక మైనదియును, (అగు ) వచనఝరీ = వాక్త్రవాహముగల జేఁణా, వారాశిగభీరా= సముద్రమువ లె గంభీరుఁడా, :గధీరా= పర్వతమువలె ఢీయఁడా, సుందరశరీర = చక్కని దేహము గల ప్రభువా, దృశభుజసారా = గిట్టమైన చేతులజలము గల ప్రభువా ! =<noinclude><references/></noinclude> pfxy15usxrj925wh4t7y2pu0xltba0k 104 233523 590295 2026-10-19T04:28:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'დი సగ్విణీనృతము. శ్రీజగన్నాథాకా, శీవ్రయాగాదివి భ్రాజిత క్షేత్రయా + త్రాఫలపాలిని గేం ద్రాజలోకాధివా శ్రీ సాధికాజస్త్రని వా! ర్వ్యాజ సౌఖ్యోదయ , స్వావ్వనా యోవ్భవా ! 121 శ్రీజగన్...' 590295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>დი సగ్విణీనృతము. శ్రీజగన్నాథాకా, శీవ్రయాగాదివి భ్రాజిత క్షేత్రయా + త్రాఫలపాలిని గేం ద్రాజలోకాధివా శ్రీ సాధికాజస్త్రని వా! ర్వ్యాజ సౌఖ్యోదయ , స్వావ్వనా యోవ్భవా ! 121 శ్రీజగన్నాథ...... స్వావ్వవాయోయోద్భూ, శ్రీ జగన్నాధ పురుషోత్తమస్థాన ము, కాశీ, ప్రయాగ, ఆది = మొదలైన, విభాజిత = ప్రకాశింపడు, క్షేత్ర... reg స్థలములకు, యాత్రా=పోవుట చేతను, (గిల్లి:) ఫలు- పుణ్యముచేతను, ప్రాపిత పొం దింపఁబడిన, ఇంద్ర = ఇంద్రునియొక్కయు, అజ- -బ్రహ్మ యొక్కయు, లోక (స్వర్గ, సత్య) లోకములయందలి, ఆధివాస ఉనిలిచేను, అధిక ఎక్కువైనా, ఆంధ్ర స్త్ర=నిరంతరమైన, నిర్వ్యాజ =క పటముణిని, సౌఖ్యదయ - సుఖతీశయముగల, స్వాన్వవాయోద్భవా= ఆత్మీయులగు వంశస్థులుగల రామ రామా ప్రభూ ! ఆగన్నాధము మొదలగు పుణ్యస్థలములకుం బోయి యచ్చటఁ జను అనుసత్కార్యములు చేసి వాని వలనఁ గలిగిన పుణ్యముచేఁ బ్రాచీను అనువంశస్థుల కిunter is ములు గల్గించి; ప్రభు వా యని యు యర్థము. గద్యము. ఇది శ్రీమహాభారతీప్రసాదాసాదితుని తామతల్లి కా ల్లమ రాజవంశ జాపిస్త లబనూతన దెల్ల నాగ్య పాత్ర రంగశాయి నామార్య పుత హరిత సగోత పవిత్ర సుకవిజనవిధేయ సుబ్రహ్మణ్యక వినామధేయ ప్రణీతం జైనభద్రాపరణ యం బనుమహాప్బంధంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> 1ffakt3pglg20pm9wccmvzedrhaxgci 0 233524 590296 2026-10-19T04:29:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 19...' 590296 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=271 to=300 /> plyx9a07kyc0tgsm1fjs42xwaikxjbh 590297 590296 2026-10-19T04:31:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 590297 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=271 to=362 /> 1miqsrbqlncz6jlbtj3z2nw751xtnj7 104 233525 590298 2026-10-19T04:32:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= శ్రీస్తు. శు భ మ స్తు. అ వి న్ను మ స్తు. భద్రాపరిణయము . చతుర్థాశ్వాసము • శ్రీరాజితవిబుధగణవి హారాంచితపీఠపుకవు శ్రీ రామకమకి చారు సభాభవన సుధ ర్మారుచిరను రేంద్ర రామ । కాయన కేండా...' 590298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= శ్రీస్తు. శు భ మ స్తు. అ వి న్ను మ స్తు. భద్రాపరిణయము . చతుర్థాశ్వాసము • శ్రీరాజితవిబుధగణవి హారాంచితపీఠపుకవు శ్రీ రామకమకి చారు సభాభవన సుధ ర్మారుచిరను రేంద్ర రామ । కాయన కేండా . 1 శ్రీరాజిత......సురేంద్ర), శ్రీ=సంపదచేతను, రాజిత=ప్రకాశింపఁజేయఁ బడిన, విబుధగణ విద్వాంసు లను దేవతా సముదాయముయొక్క, విహార = పంచాన ముచేతను, అంచిత = పూజింపఁబడి, పీఠపుకవర = శ్రేష్ఠ మైనపీఠికాపుర మనః, అను రనగరీ = అమరపురము (అమరావతి) యొక్క, చారు= సుందర మైన, సభాభవం = సభాగృహ మనెడు (కచ్చేరి) సుధర్మాజ ఇంద్ర సభకు, (వి) స్యా త్సుధక్షా దేవన భౌ, ఆ. రుచిర=మ మోహరుఁ డగు, సురేంద్ర = ఇంద్రుఁడా, రామరాయణ రేఖ వా= ఓరామరాయ ప్రభూ ! ముందు పద్యములో సశ్వయము. గీ అవధరింపుము శౌరిభవ్యచరితంబు తొల్లి సూతుండు శౌనకాదులకుఁ కెపీ నట్టిరీతిఁ బరి&ద్ధ , రాధినాథ తిలకమున కిట్లు శుకయోగి వెలువఁదొడఁగా, తొల్లి = పూర్వము, సూతుండు, శౌనకాదులకు, చెప్పినటిలికా= చెప్పిన ప్ర<noinclude><references/></noinclude> 33nf4jk2smffnqkpbo50d6ksan6x13q 104 233526 590299 2026-10-19T04:32:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 భద్రాపరిణయము. కారముచేతను, శౌరిభవ్యచరితంబు = కృష్ణునిశుభమైనచరిత్రమును, అవధరింపుము = చీ త్తగింపుము. శుకయోగి, పరిక్షిద్ధ రాధి నాథతిలక మునకు" = పరిక్షితుఁ డనురాజ ష్ఠునకున్, ఇట...' 590299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>302 భద్రాపరిణయము. కారముచేతను, శౌరిభవ్యచరితంబు = కృష్ణునిశుభమైనచరిత్రమును, అవధరింపుము = చీ త్తగింపుము. శుకయోగి, పరిక్షిద్ధ రాధి నాథతిలక మునకు" = పరిక్షితుఁ డనురాజ ష్ఠునకున్, ఇట్లు, తెలుపఁదొడఁగెజ్ = చెప్పుటకునారంభించెను. ( ముందు శౌరిభవ్య చరితంబు చిత్తగింపు మని వ్రాసి పిమ్మటఁ దొల్లి సూతుండు చెప్పినరీతినే శుకయోగి పరిక్షిన్మహారాజున కిట్లు చెప్పఁదొడఁగె నని యేని యన్వయింపఁదగును. ) క॥ అటు లంతఃపురగృహమునఁ బటుతరవిర హర మూను బాలామణి ము చ్చటల న్నెచ్చెలు లపు డ చ్చట నూరార్పఁగఁ బ్రభాత సమయం 3 ఆటులు = వెనుకటియా శ్వాసాంతమునఁ జెప్పినప్రకారముగాజ్, అంతఃపురగ్న హమునజ్ = అంతిపురములోనియొక యింటియందున్, పటుతరవిగ్రహభరము = ఆధిక మైనవియోగ మను ( ఎడఁబాటను ) బరువును, ఊనుబాలామణి = ధరించిన బాలికా శ్రేష్ఠమును, ( భద్రను ) నెచ్చెలులు = సఖు కాండ్రు, అచ్చటన్ = ఆయమ యున్న స్థల మునందుజ్, ముచ్చటల మంచిమాటల చేతను, ఊరాగఁగన్ – ఊఱడింపఁగాడ్, అపుడు, ప్రభాతసమయము = సూర్యోదయ కాలము, అయ్యెక్. సీ|| కాలజ్ఞతను రథాం ! గములకు రవిరాకఁ = దెలుప నాఁ గృకవాకు లెలమి మో సెఁ దనరాక నినుఁడు ప శ్రీ ద్మినికిఁ జెప్పఁగఁ బంపు శుభధూత యన వేగుఁ జుక్క వొడిచెఁ దపనుండు నిజసంపదలు గొను ననుభీతి నన దీపికలు వెల్లనై వడంకె వరుణరతిత్ప్రుట , ద్వారుణీస్త సహీర మండనం బన సుధాం శుండు గుంకెఁ ద్వర నరుగుదెంచుకమల బాంధవుని మేటి తేమీఁదను గనుపట్టు . తెల్లపట్టు<noinclude><references/></noinclude> lg8bqpqxt9yno4i54bh34cp3lqwpwwp 104 233527 590300 2026-10-19T04:32:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లజ్ఞత చతుర్థాశ్వాసము. టెక్కి_యపుఁజాయ యనఁగఁ బెం పెక్కి ప్రాచి నల్లనల్లనఁ దొలివెల్ల తెల్లమయ్యె!! 303 రవి కృకవాకులు=కోళ్లు, ( ని ఆ కృకవాకు స్తామ చూడ యని యమకుఁడు. కా '= కాలము నెఱుఁగు...' 590300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లజ్ఞత చతుర్థాశ్వాసము. టెక్కి_యపుఁజాయ యనఁగఁ బెం పెక్కి ప్రాచి నల్లనల్లనఁ దొలివెల్ల తెల్లమయ్యె!! 303 రవి కృకవాకులు=కోళ్లు, ( ని ఆ కృకవాకు స్తామ చూడ యని యమకుఁడు. కా '= కాలము నెఱుఁగుట చేతను, రథాంగములకు = చక్రవాకములకు, రాకజ్= సూర్యునియాగమనమును, తెలుపనాన్= తెలుపుటకో యనునట్లు, ఎలమి = సంతసముతోజ్, మోసెన్ = ధ్వనించెను. సూర్యోదయ కాలమందుఁ గోళ్లు కూయు ట సహజ మై యుండన్ సూర్యునిరాకం దెలుపుటలో యనుజట్లు కూసె నని చెప్పుట చే నుత్ప్రేక్షాలంకారము. ముందు పాదములయందు నిట్లే యీయలంకారము గ్రహిం పవలెను, ఇనుఁడు = సూర్యుఁడు, ( భర్త యనియు ధ్వనించును. ) త్వరాకన్ = తన వచ్చుటను, పద్మినికిన్ = పద్మలతకున్, ( పద్మినీ జాతి స్త్రీ యగుభార్య కనియు ధ్వ నించును. ) చెప్పఁగన్ = తెలియఁజేయుటకై, పంపుశుభదూతయనన్ = పంపించిన మే లువార్త ఁ జెప్పురాయబారి యనునట్లు, రాయబారి వలె నని యర్థము. వేగుఁజుక్క = శుశ్రుఁడు, పొడిచెన్ = ఉదయిం చెను. తపనుండు = సూర్యుఁడు, నిజసంపదలు జు తమ వి ( దీపములని ) యగుభాగ్యములను, దీపములకాంత్యతిశయము నని యర్థము. కొను వనుభీతి ననజ్= అపహరించు ననుభయము చేతనో యనునట్లు, దీపికలు = దీపములు, వెల్లనై = కాంతి లేని వై, వడంకెన్ = గజగజ వడఁకెను. సూర్యోదయము సమీపించు టచేతనును, ప్రాతః కాలమునఁ జల్ల గాలి వీచుట చేతనును దీపములు వడఁయుచుండె నని భావము . వరుణ...మండనం బజన్, వరుణ = వరుణ దేవునియొక్క, రతి = సంయో గకాలమున, త్రుటత్ = తెగిపోవుచున్న, వారుణీస్తన = వరుణ దేవునిభార్యయొక్కస్త సముఇందలి, హీరమండ్యం బనాన్ = వజ్రములభూషణమో యనునట్లు, సుధాంశుఁడు= చంద్రుఁడు, కుంకెన్=ఆస్తమించెను. త్వరాజ్ = వేగముతోన్, అరుగు......మీఁ దను, అరుగుదెంచు= వచ్చెడు, కమలబాంధవుని = సూర్య నియొక్క, మీటి=గొప్ప దియగు, తేరిమీఁదను= రథముమీఁదను, కనుపట్టు తెల్లపట్టు చెక్కియపుఁజాయ య నఁగన్ = కానుపించెడు తెల్లనిచాయ గలపట్టుగుడ్డ జెండాయొక్క కాంతియో యనునట్లు పెం సెక్కి = అధికమై, ప్రాచిక్ = తూర్పు దెసయందున్, అల్లనల్లనన్ = మెల్ల మెల్లఁ గాజ్, తొలివెల్ల= మొదటఁ గాన్పించు తెలుపు, తెల్లమయ్యెక్ = స్పష్టమయ్యెను. తూ ర్పునం దెల్లవాఱ నని యర్థము. చ|| అలవిరహీమ్రా జంబుల న నంగుఁడు గెల్చి తదస్త్రపంక సం కలితనిజాశుగ ప్రతతిఁ గ్రమ్మఱ నిందుల దాఁచె నాఁ బ్రియుం<noinclude><references/></noinclude> 6uonw59zvzg0e538czswdzhmuo3av4b 104 233528 590301 2026-10-19T04:32:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 భ ద్రాపరిణయము, గలసి రతాంతతాంతలగు కాంతలకన్నుల కెంపు రాజిలెం జలువ వహించెన ౦ చెఁ చెమ్మరముఁ జానలచగ్గనలందు హారముల్ 5 అంగుఁడు=మన్మథుఁడు, అలవిరహీప్రజంబులన్ = ప్రసిద్ధ మగువియోగ...' 590301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>304 భ ద్రాపరిణయము, గలసి రతాంతతాంతలగు కాంతలకన్నుల కెంపు రాజిలెం జలువ వహించెన ౦ చెఁ చెమ్మరముఁ జానలచగ్గనలందు హారముల్ 5 అంగుఁడు=మన్మథుఁడు, అలవిరహీప్రజంబులన్ = ప్రసిద్ధ మగువియోగి సము దాయములను, గెల్చి= జయించి, తదస్త్ర ప్రతతిక్షా, తత్ = ఆనియోగులయొ క్క, అస్ర= రక్త మనెడు, పంక = బురదతోజ్, సంకలిత = కూడిన, నిజ= తనవి యా గు, ఆశుగ = బాణములయొక్క, ప్రతతి = సమూహమును, క్రమ్మఱన్ = మఱలజ్, ఇందులన్ = ఈస్థలములందుజ్, (ఆఁడువారియందుజ్, ) దాఁచె నాన్ = దాఁపతీక ము చేసిమో యనునట్లు, ప్రియున్ = భర్తను, కలసి కూడి, రతాంతతాంతలు, ర తాంత = సంభోగాంతమందుకో, తాంకలు = అలసినవారు, అగుకాంతలకన్నుల కెంపు = అగునాఁడు వారికన్ను లయందలి యెఱ్ఱఁదనము, (ఎఱ్ఱనికన్ను లని యర్థము.) రాజీ లెజ్ = ప్రకాశించెను. తెమ్మెరయుజ్ = ( ప్రాతఃకాలపు ) గాలియును, చానల దగ్గ వలందుకో = స్త్రీలచనుజంటలయందు, హారముల్ = ముత్యాలదండలును, చలువ= నైత్యమును, వహించెజ్=ధరించెను. సంభోగమువలని జాగరమువలన నెఱ్ఱలిని యైన స్త్రీల నేత్రములు మన్మథుఁడు వియోగులను సంహరించి వారియొద్ద దాఁచిన రక్తముతో నుండినబాణములువలె నుండె ననియుత్ప్రేకు. ఇందు, "కన్నుల కెంప” ను పదమును గంపలగన్నులనుటకు మాఱుగా నుపయోగించినట్లు తోఁచెడిని. అట్లయిన నే గోపమానము దీనికి సరిపడును. కాని యిట్టి సమాసము దుర్లభముగాఁగా చ కెంపుఁగనూల్ విరాజిలెజ్ " అనిపాఠముండిన బొగుగనుండు కాని తోఁచును. = చ|| ఉదయనగాగ్ర వేదిపయి నుజ్జ్వలకల్య నరుండు సంభ్రమం బొదన ద్విజావళీశ్రుతిహితోక్తి శుభస్వనముల్ సెలంగఁ బ్రా కృదమల కన్యకంఠమునఁ గట్టిన కాంచన పద్మరాగనం పదఁ దగుతాళిబొ ట్టనఁగ భాస్కరబింబము దోఁచెఁ దూర్పున౯॥ ఉజ్జ్వలకల్యవకుండు, ఉజ్జ్వల = ప్రకాశించెడు, కల్య= ప్రాతఃకాల మనెడు, ముండు= పెండ్లికొడుకు, (ని) ప్రత్యూసోహమ్ముఖంకల్యం. అ. ఉదయన గాగ్ర వేది పయిజ్ = ఉదయపర్వత శిఖర మను పెళ్లి యరఁగుమీఁదను, సంధనంబు = సంతసము, ఒదవత్=కల్గఁగాక్, ద్విజావళీ శ్రుతిహితోక్తి శుభస్వనముల్ = ద్విజావళీ = (శుకములు<noinclude><references/></noinclude> ozdoxq6jcjek727oenohj0uyw5atcgv 104 233529 590302 2026-10-19T04:32:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, = 305 మొదలగు) పక్షి సముదాయ మనెడు బ్రాహ్మణసముదాయముయొక్క, ( ని ) దంతవి ప్రాండజాద్విజాః. అ. శ్రుతిహితోక్తి = చెవుల కింపు లగుపలుకు లనెడు వేదవాక్యము లయొక్క, శుభస్వనము...' 590302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, = 305 మొదలగు) పక్షి సముదాయ మనెడు బ్రాహ్మణసముదాయముయొక్క, ( ని ) దంతవి ప్రాండజాద్విజాః. అ. శ్రుతిహితోక్తి = చెవుల కింపు లగుపలుకు లనెడు వేదవాక్యము లయొక్క, శుభస్వనముల్ = మనోహరమైనధ్వనుల నెడుమంగళధ్వనులు, క్లిష్ట రూపకము. చెలంగజ్ - ప్రకాశింపఁగాన్, ప్రాక్సదనులకవ్యకంఠమున = తూర్పుదిక్కు నెడునిర్మ లయైనకన్యయొక్క మెడయందుకో, కట్టిన సంపద, కట్టిన = కట్టినట్టి, కొంచన పద్మరాగ సంపదఱో = బంగారముయొక్క యుఁ బద్మరాగముయొక్కయు శోభతో క తగుతాళిబొట్టనఁగజ్= ప్రకాశించుమంగళసూత్రమందలిస్వర్ణాభరణమో యనునట్లు,భా, స్కరబింబము = సూర్యమండలము, తూర్పునక్= తూర్పుదిక్కునందుజ్, తో(చెక్= ఉదయించెను. రూపకానుప్రాణితో త్ప్రేక్షాలం కారము, క॥ ఇనుఁడు వియల్లక్ష్మీఁ గవయఁ జనుదెంచె న్మనకు నిపు డి చట నుండంగా ఁ బనిలే దనుచుఁ దదాళీ జన మల్లన నరిగె ననఁగ జరిగెం జుక్కల్ || 7 ఇరుఁడు=సూర్యుఁడు, భర్తయనియుధ్వనించును. వియలక్ష్మిన్ = ఆకాశలక్ష్మిని' కనయజ్=కూడుటకు, చనుదెంచెజ్ = వచ్చెను,, ఇవుడు = ఈకాలమునందుజ్, ఇన ట= = ఈస్థలము ంగళ్, మదన్ జమున మనియ్యర్థము. ఉండంగా= ఉండుటకు, పనిలేదు చుక్, తదాళీ జనము = ఆకాశలక్ష్మి యొక్క చెలికత్తెలు, అల్లనన్ = క్రమము శోజ్, ఆరి గె: నఁగన్ = వెళ్లినో యన్నుట్లు, చుక్కల్ = తారలు, జరిగెన్ = అస్తమిం చెను. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. ఇం దివశబ్దస్వారస్యము చేతనును వియల్ల క్ష్మీళబ్దస్వారస్య ముచేతనును నాయికానాయకవ్యవహారము గమ్యము. గీ ప్రియునితోఁ గూర్మి రేమెల్లఁ గ్రీడసల్ప నలసి నిద్రించే ననఁ గలు వలు మొగిడ్చె నొగి నినక రాళిగిలిగింత + దగిలి పద్మి నీతతులు నవ్వె నన విచ్చె నీరజములు: 8 కలువలు, రేయెల్లన్ = రాత్రియంతయును, ప్రియునితోన్ = భర్త శోజ్, కూ ర్మ్ి= ప్రేమచేతను, క్రీడసల్పన్ = క్రీడించుటచేతను, అలసి శ్రమపడి, నిద్రించవ నన్ = నిద్రపొందె సూయనునట్లు, మొగిడ్చెన్ = ముకుళించెను. ఒగిన్ 39 = క్రమము<noinclude><references/></noinclude> imgpjcmp6s9h7ew7b2bzbvgmltsfsk6 104 233530 590303 2026-10-19T04:32:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '306 భద్రాపరిణయము. గాజ్, ఇకక రాళిగిలిగింత సూర్య డు యొక్క కిరణములను చేతుల వలని చక్కిలి గింతను, తగిలి= పొంది, పర్మినీతతులు=పద్మలతా సముగారు మమపర్మినీజాతి స్త్రీలు నవ్వెననన్ = నవ్...' 590303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>306 భద్రాపరిణయము. గాజ్, ఇకక రాళిగిలిగింత సూర్య డు యొక్క కిరణములను చేతుల వలని చక్కిలి గింతను, తగిలి= పొంది, పర్మినీతతులు=పద్మలతా సముగారు మమపర్మినీజాతి స్త్రీలు నవ్వెననన్ = నవ్వె సూచనునట్లు నీరజములు = పద్మములకు, విచ్చప క పించను. శిష్టరూపకానుప్రాణితో త్ప్రేక్షాలంకారము.సుర 'ద మమ గుట చేఁ గలువలు ముగిడో ననియుఁ బద్మములు వికసించి జనియు భావము- క॥ మక్కు. మలర సక్కు పై నితి గ్రక్కు నఁ ఒనిముక్కు ఒక్కల వుఁడెం ఒక్క కామన పూరాని నిజ ఒకచక్రవాకాంగిన, ఎక్కు వగ్రమము, అకారప్రకాశింపంగాస్, అన తొమ్మునందు జొ, ఇదిఉంచుకొని, అక్క లతోనే కౌగిలించు అనికి కాంగి ఇచ్చి, కవు-డెస్ ఆజు కొని యర్థము. ఇందు కృత్యం ప్రాస ము శబ్దాలంకారము- చ|| ఒక పొలయల్క చేఁ లయ • నొక పంతము లాడ్జి నెట్టట్టు వు చ్చక తటీ లీవుఁడా పులనే జా లిరించి ముందు నూనె కూ తుకు గనినట్టిదంపతుల క్యూ స్కలనం కలిగింది నా శుక పిక శారికల్ పలుజొచ్చ గృహాంతరవంజరంబులు ల కొండ్రుల c) ( 10 క= అంగీకరింపక, గట్టు ( ఆ రిజ్ఞానము 2వ (మర్థము. ) ప్ర చ్చక = వెలుపలికిం జ ర్ ని ఒక మ్నూ భీమాజము చేర 80:68 9: చేతినే, బ్యాగరించి ఒ శిలస్యము చేసి, నిబందని తరువాతికాలమందికో పిల<noinclude><references/></noinclude> iwi14t2yfzct3ry9c5fc9ok6kncsy36 104 233531 590304 2026-10-19T04:33:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, డకు=నిద్రము, కనిపెట్టిదంపతులక్ = పొందిన భౌర్యాభర్తలకు, మేలొ ుప నుండిలేపుటకు౯, తలంచే నాజ్= తలంచికొనెలో యమనట్లు, కషీకళారికల్ నిలు కలు, కోయిలలు, గోరంకలుకు, గృహా...' 590304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, డకు=నిద్రము, కనిపెట్టిదంపతులక్ = పొందిన భౌర్యాభర్తలకు, మేలొ ుప నుండిలేపుటకు౯, తలంచే నాజ్= తలంచికొనెలో యమనట్లు, కషీకళారికల్ నిలు కలు, కోయిలలు, గోరంకలుకు, గృహాంతక పంజరంబులన్ = = ఇండ్లలోని పంచకముఃం దుక్., రూఢిగజ్= స్పష్టముగాన్, పలుకఁ జొచ్చెన్ = కూయుట కారంభించెన ర్యోదయకాలమం దెల్లపక్షులు గూయుట సహజమై యుండ నిండః ప్రణయకలహ ముచే మొదటఁ గూడక తరువాతఁ గలసి పిమ్మట నిద్రించుటచే సూర్యోదయరాలను నను మేల్కొ శనివంపతులు మేల్కొల్పుటసఁ దలంచింని వలెఁ వెంపుడు చిలుకలు మొ దలగునవి గూయఁజొచ్చె నని యుత్ప్రేక్షించెను. చిలుకలను గోవంకలను ఒంపగము ల నుంచి పెంచుట గలను గాని కోయిల నట్లు చేయుట యప్రసిద్ధము. కావస్ యుఁ బంజవములనుండి కూయుట్లు చెప్పుట చింత్యము. ఉ॥ రాతీరి చంద్రకాంతి తిమి రంబుల గీటడంటింkie = వాతము లబ్దకోశవిన రంబుల జాంగి భయాప్, నాళకూ పాతిశయంబు నూని యితరాకృతి గైకొనెనో యనర్ కపో జాతరజXపిశంగతరు + సంగీతిఁ బొల్చి మెలంగె భృంగముల్. 11 శాతిరి = = రాత్రికాలమునను, చంద్రకాంతి = వెన్నెల, తిమిరంబులన్ = చీఁకటులకు, కీటకఁగింపజే=హింపింపఁగాక, తన్ఛికు వ్రాతము, తత్ = ఆవీఁకటు యొక్క శికు వ్రాతము = పిల్లలసమూహము, భయాప్తిన్ = భయము గలుగుటచేతను, ఆర్థికవివరిం బులక్ = తామర మొగ్గగర్భములందుక్, డాగ్రి = దాగి, ఆత్మరూపాతికయయిం= తమయెక్క_ రూపాధిక్యముకు, ( తమరూపము నని యర్థము.) మాని=విడది. ఇతకా కృతి = చూరు వేషములకు, కైనెనో యనన్ = ధరించేమో యనునట్లు, పగవారికి జడీసీ: వారు మాటు వేసములో సంచరించుట లోక ప్రసిద్ధము.) భృంగముల్ =తుప్లే: దలు, సరోజాక....సంగతిజ్ఞ, సరోజాతి = తామరపూవుల సంబంధమైన, పుప్పొడిచేతను, వీశంగ= పచ్చనివర్ణము గల, తనుసంగతీశా= శరీర సంబంధముచేతను, పొల్చి = ప్రకాశించి, మెలంగౌజ్ = సంచరించేరు. సూర్యాస్తమయ కాలమున మరువ పానము చేయఁ బద్మములందుఁ బ్రవేశించి తే యెల్ల నందుండి యందశి పుప్పొడి గాత్ర మున నంటుటచేఁ బచ్చనివియై యుదయము : వెడలుతుమ్మెదలు రాత్రి వెన్నెల క టిని బట్టి బాధింపఁగా నది తమ్మును బాధించు వనుభయముచేఁ దానుకలలో నాఁగే పిమ్మట మాఱువేషముల ధరించి సంచరించు చీఁకటి(సువులుంబోలై నుండె లేని కొజ్ ము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము,<noinclude><references/></noinclude> 7ckfj2suy66tv73rl131gse8d75vjuh 104 233532 590305 2026-10-19T04:33:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '308 భ ద్రాపరిణయము, సీ। ఈరీతి నిజవిభాపూరితాఖిలదీశా మండలుం డగుచు నుండు దోఁప నపుడు వైతాళికా ఖ్యాత మంగళ గీత కలన మేల్కాంచి కయవిభుండు తత్సమయార్హకృత్యములు నిర్వర్తించి గురుమంత్...' 590305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>308 భ ద్రాపరిణయము, సీ। ఈరీతి నిజవిభాపూరితాఖిలదీశా మండలుం డగుచు నుండు దోఁప నపుడు వైతాళికా ఖ్యాత మంగళ గీత కలన మేల్కాంచి కయవిభుండు తత్సమయార్హకృత్యములు నిర్వర్తించి గురుమంత్రిమిత్రాది పరివృతముగ నాస్థానిఁ గొలువుండి యదువల్ల భుని సేమ మరియ సంతర్దను నాత్మసూనుఁ బనిచి శోభనవస్తుసం భార మెల్ల విడిదిగృహముల సమకూర్ప వివిధజనము నందు నియమించి పురమును నంతిపుర మ లంకరింపఁగఁ గూటపాలకుల నని చె 12 భామండు = సూర్యుఁడు, ఈరీతిజ్= పైని జెప్పినరీతిచేతను, నిజ......మండ లుండు, నిజ= త=దియగు, విభా= కాంతిచేతను, పూరిత = నింపఁబడిన, అఖిలదిశా= అన్ని దిక్కులయొక్క, మండలుండు = సముదాయముగలవాఁడు, అగుచున్, తోక పక్=ఉదయింపఁగాన్, అప్పుడు - ఆకాలమున కేక యవిభుండు = కేకయరాజు, వై తాళికా కలన్, వైతాళిక - మేలుకొలుపువారిచేతను, ( మంగళగీతములం బా డుచు సూర్యోదయమునకు మున్ను రాజుల మేల్కొలుపువారు వైతాళికులు. ) ( ని ) వైతాళికా బోధక రాః. ఆ. ఆఖ్యాత = గానము చేయఁబడిన, మంగళగీత = శుభముం దెలుపుపాటలయొక్క, కలన= వినికి చేతను, మేల్కాంచి, తత్సమయార్హకృత్యము లు=ఆకాలమునకుం దగిన పనులను, ( అపుడు చేయవలసినపనులు నని యర్థము. ) నిర్వ ర్తించి=చేసి, ఆస్థానిన్ = సభయందుజ్, గురుమంత్రిమి శ్రాదిపరివృతముగన్ = పురో హితులతోడను మంత్రులతోడను నియ్యురతోడను, నావరింపఁబడునట్లు, మంత్రులు మొదలగు వారితోఁ గూడునట్లుగా ఇని యర్ధము. కొలువుండి= సభచేసి, ఆత్మనూ నున్=తనకొమరుని, సంతర్దమున్ = సంతర్దనుఁ డను పేరు గలవానిని, యదువల్లభుని సేమము = కృష్ణుని క్షేమమును, ఆరయన్ = తెలిసికొనుటకున్, పనిచి: నిచి = ఆజ్ఞాపించి, భవవస్తుసంభారము. శుభ మైనవస్తునము జయమును, ఎల్లన్ = అంతయును, వివాహము<noinclude><references/></noinclude> ez0xgciwqz7p9ba8lnsml3kr72886ap 104 233533 590306 2026-10-19T04:33:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 309 నకుం దగినవస్తుసామగ్రి నని యర్థము. విడిదిగృహములన్ = పెండ్లివారుండు నిండ్లయం దుజ్, సమకూర్బన్ = సంఘటించుటకున్, వివిధజనమున్ = పెక్కు తెఱంగులవారిని, అందున్ = ఆవ...' 590306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 309 నకుం దగినవస్తుసామగ్రి నని యర్థము. విడిదిగృహములన్ = పెండ్లివారుండు నిండ్లయం దుజ్, సమకూర్బన్ = సంఘటించుటకున్, వివిధజనమున్ = పెక్కు తెఱంగులవారిని, అందున్ = ఆవస్తువులు సంపాదించుటకు, నియమించి = ఏర్పఱిచి, పురమును = పట్టణ మును, అంతిపురము = అంతఃపురమును, అలంకరింపఁగన్ = అలంకరించుటకు, కూట పాలకుల = ద్వారపాలకులను, ఇంటికావలివారి నియేని యర్థము. అనిచెక్= ఆజ్ఞాపిం చెను. వ॥ ఇట్లు నియోగించిన వార లాసమయమున (సుగమము.) సీ॥ అపరంజినీట నూత్నపుఁజాయఁ దేర్చిరి కోటకొమ్మల హర్మ్య , కూటములను గలయఁ బన్నీటిచేఁ గలయంపి చల్లిరి రాజమార్గాంగణ శ్రీ రంగములను గనకాంబర పుఁబతా కలు నిల్పి రున్న త ప్ర్రాసాదగోపురో, పరితటులను గస్తూరికాగరు కర్దమదనముల నలికిరి కేళికా • నిలయములను నెల్లెడల ముత్తియపుముగ్గులుల్ల పిల్లఁ గదళికాక్రముకస్తంభ కలితనలద కాయమానహరిన్మణీ, ఖచిత తోర = 13 ణములు వన్నిరి ద్వార భాగములగముల. కోటకొమ్మలక్=బుగుజులందును, హర్మ్యకూటములను - మేడలయందును, (సభా)గృహములందును, అపరంజినీట్ = బంగారునీటిచేతను, కరఁగిన బంగారుపూఁత చేత పని యర్ధము. నూత్న పుఁజాయజ్= క్రొత్తకాంతిని, తేర్చిరి - కలిగించిరి. దీనికి నిందున్న యితర యలకును మీఁదటివచనమున నున్న 'వారలు' కర్తలు. రాజమా ర్ధాంగణరంగములను = పెద్దబాటలందు నంగడి వీధులయందును, పన్నీటిచేజ్ = మంచు నీటిచేతను, కలయన్ = అంతటను, కలయంపి దుమ్మణఁగుటకై చల్లునీటిని, చల్లిరి. దుమ్మణఁగునట్లు చల్లగ నుండునట్లు పన్నీరే వీధులందుఁ జల్లి కని యర్థము. ఉన్నత =<noinclude><references/></noinclude> ivzoz6fodrl44rgh8hz16fezml1wkac 104 233534 590307 2026-10-19T04:34:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '310 భద్రాపరి : ము . ......తణులను, ఉన్నత=ఎత్తైన, ప్రాసాద= రాజగృహములయు, గోపుర = పెద్ద వాకిళ్లయు, ఉపరితటుల = మీఁదిప్రదేశములందున్, కనకాంబరపుఁబతాకలు = బం గారుసరిగవస్త్రము గలజెండాలను, నిల్...' 590307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>310 భద్రాపరి : ము . ......తణులను, ఉన్నత=ఎత్తైన, ప్రాసాద= రాజగృహములయు, గోపుర = పెద్ద వాకిళ్లయు, ఉపరితటుల = మీఁదిప్రదేశములందున్, కనకాంబరపుఁబతాకలు = బం గారుసరిగవస్త్రము గలజెండాలను, నిల్పిరి ; కేళికానిలయములను = క్రీడాగృహములను, ఆటలాడుకొనుట కైనిర్మింపఁబడినగృహముల నని యర్థము. కస్తూరి కాగరు కర్దమ ద్రవము లజ్ =కస్తురియొక్క_యు అగురుయొక్క యు బురదతడిచేతను, అలికిరి; ఎల్లెడల = అన్ని స్థలములయందును, ముత్తియపుముగ్గులు= ముత్యాలముగ్గులు, ఉల్లసిల్లన్ = ప్రకా శింపగా, కదళికా... తోరణములు, కదళికా= అనఁటులయొక్క యు, క్రముక = పోఁకలయొక్కయు, స్తంభ = కంబములతోడను, కలిత=పొందఁబడిన, ( నిర్మింపఁబ డిన యని యర్థము. ) వలద కాయమాన = వట్టి వేళ్ల పందిరులును, హరిశ్మణీఖచిత తోరణ ములు = గాత్మతమణులతో (గరుడపచ్చలతో ) నిర్మింపఁబడినతోరణములును, ద్వా కభాగములగములన్ = గుమ్మములసమూహములందు, పన్నిరి=నిర్మించిరి. లయగ్రాహి. లీల గృహలక్ష్మీగళ , మాలిక లనం దనరు పోలికలఁ గ్రాలునుణి జోలిక లఠీవి బాలికల మొత్త ముల • కేలికలనం బెళుకు వాలిక లదృగ్జలజ , పాళిక ల రేవన్ మేలగున పోతకుల శ్రీ పాలికల వాలినము రాశికల నోలిఁ దగు శాలికలనన్నెక్ చిమ చాళికచ లాడునచ నాళికలనాదములఁ శ్రీ భోలికళ మిం చెక్ 14 లీలక్= విలాసముతోజ్, గృహలక్ష్మిగళమాలికలనన్ = గృహములయందుండు లక్ష్మీయొక్క మెడలోని దండ లనుబట్లు, తకుపోలికల = ఒప్పెడుపోలికలచేత, కాలుమణీడోలికలఠీ విజ్= ప్రకాశించు మాణిక్యపుటుయ్యెలల వైభవము చేతను, బాలి కల మొత్త ముల కేలికల జ్, బాలికల మొత్తముల = స్త్రీసము దాయముయొక్క, కేలిక లనన్ = ఆటలాడుటచేతను, బెళుకు...... రేవజ్, బెళుకు - తళతళలాడెడు, వాలి కల=దీర్ఘము లైన ( సోఁ: లై= ) దృర్జలజ = పద్మములంబోలిన, కన్ను లయొక్క పాళి కల= సముదయము యొక్క, రేవక్ = చక్కఁదనముచేతను, మేలగు పాలికలక్షా =<noinclude><references/></noinclude> f339rvbvqrtqq6n1dk3mnrf3amndmt1 104 233535 590308 2026-10-19T04:34:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, 311 మేడలు 'మొద మేలగు = ప్రశస్తమైన, కపోతకులపాలికలక్=కపోతపాలికలయందున్, చూరుపట్టె లయొద్దఁ బతు లుండుట కేర్పఱిచినగూండ్లు కపోతపాలికలకంబడు. లగువిహార స్థానములయందు...' 590308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, 311 మేడలు 'మొద మేలగు = ప్రశస్తమైన, కపోతకులపాలికలక్=కపోతపాలికలయందున్, చూరుపట్టె లయొద్దఁ బతు లుండుట కేర్పఱిచినగూండ్లు కపోతపాలికలకంబడు. లగువిహార స్థానములయందుఁ బక్షు లుండెడుచతురస్రము లైన సండ్లు గల స్తంభములును గపోతపాలిక లనంబడు. వ్రాలినమరాళికల= వాలినహంసలచేతనును, ఓలిక్షా= క్రమముతోజ్, తగురాలికలవన్నె = ఒ స్పెడు గోరంకలయొక్క కాంతిచేతనును, కేళి కల......కచలు, కేళికలన = ఆటలాడుట చేతను, అంచిత = ఒప్పుచున్నా, మదాళికచ లం=యువతులు, (మదించినతుమ్మెదలం బోలిని కేశపాశములు గలవారు. ) ఆడువచ నాళికల నాదములజ్, ఆడు = పల్కెడు, వచనాళి = వాక్యసముదాయముయొక్క, కలనాదములన్ = సుందరమైన ధ్వనులచేతనును, ప్రోలిక ళ = పట్టణపుశోభ, మింజ్- అతిశయించెను. మ. వనజాక్షుండు ప్రభాతకృత్యములు నిర్వర్తించి యా కేళికా వనసౌధాంతరసీమ సాత్యకిము ఖాప్త శ్రేణితోఁ గొల్వు దీ ర్చిన సంతర్దనుఁ డేగుదెంచి నియతిం జేమోడ్ప నర్ధాసనం బునఁ దా నాతని నుంచి మంచి సరసం పుంబల్కు లక్షా దస్పఁగ౯. వఃజాక్షుండు = కృష్ణుఁడు, ప్రభాతకృత్యములు = ప్రాతఃకాలమునం జేయవ లయుపనులను, నిర్వర్తించి = చేసి, ఆకేళికావ్య సౌధాంతర సీమ= మీఁదఁ జెప్పిన యుద్యానవనమ౦దలి మేడలోపలి ప్రదేశమందుక్, సాత్యకిముఖా ప్రశ్రేణితోజ్= సా త్యకి మొదలగుబంధుసముదాయముతోన్, కొల్వుదీర్చినన్ = సభ చేయఁగాజ్, సభయం దండఁగా నని యర్థము. సంతర్దనుఁడు, ఏగుదెంచి = వచ్చి, నియతి = విధేయత లోజ్, చేమోడ్పక్ =నమస్కరింపఁగాజ్, తాను = కృష్ణుఁడు, ఆతని౯=సంతర్దనుని, అర్ధాసనంబునన్ = తాను గూర్చున్న పీఠమందలి భాగముఁజ్, ఉంచి=నిల్పి, మంచిస రసంపుంబల్కులన్ = మృదువులును మనోహరములు నగు మాటలచేతను, తన్పఁగ= తృప్తి చేయఁగాజ్, ముఁదుపద్యముతో నన్వయము. సీ॥ రమణీయఘుసృణభా సమజటా పటలంబు కొమరు గురుజొంపముగ నఱలఁ జలదకుమాలికాం । గుళినఖంబులు భమ దమరాశిదళకోర + కము లయి తగ<noinclude><references/></noinclude> ge46o2jbu2cd18dsfi80hjtxk25yegm 104 233536 590309 2026-10-19T05:38:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '312 భ ద్రాపరిణయ ము ఔహావిపంచికా శ్రీ పంచమస్వరము శా ఖలను గోకిల సయు కరణి కోవర శేషాహిరుచి హసిం శ్రీ చెడిశ రీరచ్ఛాయ యమిత స్త్ర కాండ పాం, డిమము గాఁX + నవ్యగ సపూర్ణమణిక మం డలువు పక్వ ఫ...' 590309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>312 భ ద్రాపరిణయ ము ఔహావిపంచికా శ్రీ పంచమస్వరము శా ఖలను గోకిల సయు కరణి కోవర శేషాహిరుచి హసిం శ్రీ చెడిశ రీరచ్ఛాయ యమిత స్త్ర కాండ పాం, డిమము గాఁX + నవ్యగ సపూర్ణమణిక మం డలువు పక్వ ఫలముగతిఁ దోఁప దివినుండి యిలకు కల్పతరువూ యనఁగ వచ్చెం . గాంతిజితక నచ్ఛరన్నారదుం డగు నారి దుంకు. రమణీయకొమరు, రమణీయు మసూహరమైన 16 మసృణజరుండము యొక్క, భా=కాంతితో, సమతుల్యమైన, జటా పటలంబు జడల సముదాయము మొ క్క, కొమకు=చక్కఁదనము, (కాంతి) కంజిగురు జొని సము = ఎఱ్ఱని చిగుళ్ల సము దాయము గాను వఱల = ప్రకాశింపఁగా, చలదకులు, చలత్ ! కదలుచున్న, అక్షమాలికా= = ముగ్గులు జోరు పంచ e = (జపముని కై చేతంబూనిన) రుద్రాక్షలవబడయును, అంగుళి బ్రీళ్లునూ, నఖంబులు = గోళ్లురు, భ్రమ కోరకములు శ్రమకో తిరగుచున్న, భ్రమర = తుమ్మెదల యొక్క, ఆళి = సముదాయములు, కళ కలుగు, హోరిక ములు ను, అయి తగన్ = అయి ప్రకాశింపఁ గాజ్, మద్రాక్షలు గుమ్మెదలను చిగురాకులు వలెను గోర్లు మొగ్గలువలెను బ్రకాశింపఁగా ఇవి భాను స్వరము, బాహా= చేతియందలి, విపంచి కాజు వీళైన్ యొక్క, పంచమస్వ " ము మధ్వని, శాఖలను = కొమ్మలందున్, కోకిలు యుక ణికోకిల యువిధము చే తను, ఒనగన్ = ప్రకాశింపఁగాణే, శేషాహిరు చిత్రా శేషుఁ డమపాప అనికాంతిని, హసించెడిశరీరచ్ఛాయ - ఎగతాళి చేసిడు దేహకాంతి, అమితే.....ము, అమిత జమి తములేని, ప్రకాండ= చెట్టు మొదటి భాగమందలి, పాండిమము - తెలుపు, కాఁగళ, (స ) అస్త్రీ ప్రకాండః స్కంధ స్స్యా న్మూలా చ్ఛాఖావధే స్తరోః. అ. నవ్య... ... పు, నవ్య = మాతని 'మైన, రస=జలముతోడను, పూర్ణ నిండిన మణిక మండ లువు మాణిక్యపుఁగుండిక, పక్వఫలముగ తి జ పండిన పండు యొక్క రీతి చేతను, తో(ప్రజా కాన్పింపఁగాన్, దీనినుండి = స్వర్గలోకమునుండి, ఇలసజ్ – భూమికిళా, డిగ్గకల్పత రువో యనఁగజ్ = దిగియెడు కల్పవృత, మో యమునోట్లు, కల్పవృక్షమువలె ఇని యర్థము. =<noinclude><references/></noinclude> dzquwtypb8aqm4fp7od1o3bxzy378zt 104 233537 590310 2026-10-19T05:54:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, 313 కాంతి.దుండు, కాంతి- (తన) తేజముచేతను, జత ఓడింపబడి కొంత - ప్రకాశించుచున్న, శరన్నా కదుండు కరత్కాల మేకమము గలవాడు, కల మందలి మేఘముం జోలిన తెల్లనిశరీరకాంతి గలవాఁడు,...' 590310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, 313 కాంతి.దుండు, కాంతి- (తన) తేజముచేతను, జత ఓడింపబడి కొంత - ప్రకాశించుచున్న, శరన్నా కదుండు కరత్కాల మేకమము గలవాడు, కల మందలి మేఘముం జోలిన తెల్లనిశరీరకాంతి గలవాఁడు, ఆగునాదులకు, ఏగుదెంచెను. రూపకోపమా దర్శనలతోడియా త్ప్రేక్షాలంకారము. మః కని శ్రీకృష్ణుఁడు లేచి యమునికి మొక్కుల్ కాని భవాన స్తని దీవించిన సవ్వి సద్విదులతో నర్పించి సింహాసన స్థునిఁ గావింప నతండు హర్షజనితాల్ కట్లో కలర్ దనుక మై పులకింప భక్తి నిటు చెంతకా నన్నుమించె 3 శ్రీకృష్ణుఁడు, కని= ( దేవలోకమునుండి వచ్చినన్నాడు? శ్రీ మాని, జే.సి. మ్మునికిజ్=ఆనారదు; కుక్, మొక్కన్ =ఇమప్పరించగానే, మౌనిక దాడ డు, భద్రాప్తికస్తని, భద్రాప్తి = మేలుయొక్క పొందు, అస్తనిర యనుకన్ని యపొం దగుఁ గాక యని యజ్ఞాంతరము. కేవల సంస్కృతపరుని కా క్యములకే నిందుఁ జయోగములేదు కాని యనుకరణమున వాని కిందుం 3 బు గల దని నన్న యభట్టారకుఁడు. దీనించిన క్=ఆశీర్వదింపంగా, గృష్ణుఁడు కర్త ) సద్వినులతో = మంచియేన్నాలులో అర్పించి పై సింహాసన స్థునిక్ = పీఠమునం గూర్చున్న వానిని, కావింపన్ = చేయంరాజ్, జన ఆనాకదుఁడు, హర్షజ్వతాళుల్ = సంతోషమునం బుట్టి కన్నీళ్లు వేస్తు ల) నెలమి కొని, కలక్= కంటికోలుకుందన్, పశుజ్= వ్యాపించడ 30=,= = = = సమీపమందున్, హరిక్=కృష్ణుని, ఇలు= డ క్రిందినీతిని, పన్ను తించెన్ = స్తోత్రము చేసెను. గీ హరవిరించివజనములకు నైరు గాన నలవి గాని ఘనుని నిన్ను నేను గన్నులారనేది క్లు గంట డయను నెమ్మి: గంటిఁ * నమ్మికంటే? తమ్మికంటి = ఓక నులాటే! హర 18 40<noinclude><references/></noinclude> 4xr6gk7x843wvntsgxytwv9ccm8dg02 104 233538 590311 2026-10-19T05:54:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '314 భ దాపరిణయము, = బ్రహ్మకును, వజ్రథములజూస్ ఇంద్రునకును, ఐవను, అయినప్పటినిని, కానస్ కాచు చుటకు, ఆలవికాని ఘనునితో కొలంది గాని గొప్పవానిని, ( సాధ్యఁడు కానీ వానినని యర్థము. ) నిన్ను...' 590311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>314 భ దాపరిణయము, = బ్రహ్మకును, వజ్రథములజూస్ ఇంద్రునకును, ఐవను, అయినప్పటినిని, కానస్ కాచు చుటకు, ఆలవికాని ఘనునితో కొలంది గాని గొప్పవానిని, ( సాధ్యఁడు కానీ వానినని యర్థము. ) నిన్నుజ్, కన్ను లాగస్ = కన్ను లనిండన్, ఇటస్ ఈ స్థలమునందునో, నేఁడు = ఈదినమున౯, నేను, కంటిస్ చూచితిని; "నెమ్మిజ్జ సంతసముతోనీ, నీ దయā=నీకృపను (నీయను హేమును), కంటి స॥ అని మఱియును. ఉభయభాషాజ్ఞానులోమని మానుగనవ దేనిమనర పొంగితిని. నానుసనీ తేలకప్ గానివిడినురా రాను రి తేసిననుగారవమన దేవరగ నుమా ॥ 19 20 ఈపద్యముయొక్క మొదటి సగము క్రమముగఁ జదివింపుడు 'సంస్కృతమును, తలకీ ండుగ'ఁ జదివినప్పుడు తెలుఁగు నగును; గావున మీఁది పేరు పెట్టబడియు పద చ్ఛేదము. మా నవగాని విడినుర రానుడి విని కావ అలగీతి - ఓ - ధనుర్ - గార వము - అస `దేవర - కనుమా. - త గాను నీ తే = దేవతలస్తుతులు కలవాఁడవుకు, ఆశించి బాధలు కలవాడవు న గునోకృష్ణా యని సంబుద్ధి. (గ= ఆకాశమునందుస్, పోవువారు దేవతలు; (నీ) రం క్లీబే రుధినే మూర్ధ్ని ధ్యానే వ్యో మాండ కష్షు 2. నా గగి నా జీవితలమ క్క, ఆనుః, ఆ జ అధికమైన, నుః = (దీని బహువచనము శివ) స్తుతు లేవనికిఁ గలవో యతఁడు ; గగానుః ( ని ) ను శబ్దస్తు మత స్త్రీ స్యాత గా.. నశించిపో యిన, ని+ఈతిః= (దీనిబహువచనము ఈతయః) అధిక స్థానాబాధలు కలవాఁడు; న నీతిః ఎవని కధిక మైన బాధలు నశించి పోయిలతో యితడు ఐనీతి యజంజడుని విమ్మట ఒహువ్రీహి సమాసాంతము ర తిశ్వమున్మథాగమనమాస<noinclude><references/></noinclude> 9jqhh7sh0b5pl57zswxqnla90sjsx2f 104 233539 590312 2026-10-19T05:54:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వానము. అది కలవాఁడు. ము చేయ రగానుననీతి యని యగును. దీనిసంబుద్ధి వూపవతే.) వడిన అ=క్రొత్తది యగు గానము గలజనులయొక్క రత్నములం లోలివస్తుతుగ్రహియిం చువిష్ణూ! ( నవ= క్రొత్తది...' 590312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వానము. అది కలవాఁడు. ము చేయ రగానుననీతి యని యగును. దీనిసంబుద్ధి వూపవతే.) వడిన అ=క్రొత్తది యగు గానము గలజనులయొక్క రత్నములం లోలివస్తుతుగ్రహియిం చువిష్ణూ! ( నవ= క్రొత్తది యగు, గాంం = సంగీతము ; సవగాలం. నవ గానీ ; దీనికి బహువచనము నవగానినం = కొత్తగానము కలవారు, కట్నపుడు దీనిబహువచనము విశః. (ని) వైశ్యే జనే ప్రవేషే విటజూ తుంపి స్వయో స్త్రీయాం. నా. నా. రెంటికిని గర్మధారయము చేయండా ఇవనినిల్లులు. కొత్త గానము గలజను లని యర్థము. వారియొక్క; ఇ=రశ్నిముం బోశ, (ని) ఫణిరత్నా ర్చిషు. నా, నా, ను= స్తుతులను, ర= గ్రహించునట్టి, ఇట నెలల కను ( ని ) లః ఖండనే త్రిప్వారానే. అ_విష్ణూ! ఆకాలో జృహం విక్షిత కమశేషు. నా. నా. ఇదియును సంబుద్ధియే. ) అధిల = ఓచస్ట్రోధావ్, ఆగిరి = వక్రము ల=ధరియించువాఁడు. ) అనుగఃవదేశం, అనుగవవల్ = అనుసరించి ధ్యానము కలవానినివలె, ని `న్నెప్పుడు ధ్యానించువానినివలె నని యుద్ధము. అనుని (కన్ను: ననుసరించిన, ర= ధ్యాన మెవనికిఁ గలదో యతడు; అనగరం అనువల్ అతి నినివలెనే ) ఏనం=ఈ, మా= నన్ను, అవ= రక్షింపము. ను, M. M. దేవర= ఓప్ర్రభువా ! రానుడి= ప్రశస్త మైన వాస్తులు) వాక్యము, విని=జం కించి, ఈనను = నీసంబంధి నైననన్నున్, ( వీభక్తుఁడనైఃనన్న నియర్థము.) కావన్ = రక్షించుటకున్, అలరి తేజ్ = సంతోషపడితి వేని, గౌరవము = ప్రేమము, అనిక్=కిడ దనునట్లు, నాయందునీకుఁ బ్రేమ గల దని యెల్లవార అనుకొనువ టీని యర్థము. మా=కనుఁగొనిరక్షింపుతూ. ఈపద్యము నాల్గవచరణమున నిత్యయతి వేయుండెను. ఒక ఏరి యనునాంక శబ్దము | తో నదికి నపూర్వపదము తుది వ్రాయికి న చైనాను వ్యంజ వర్ణం.. రచింపుదుకు నిత్య యితు లనుచుఁ గవుల్' అప్పకవీయము. 1 దండకము. శ్రీమజ్జగద్రక్షణాక్షీణదీభ్ళదీతా! సమంచత్కటాక్ష స్వ పమరణేమకృత్కార్యదగా! విపరురకోగణ క్షోభకృద్విశ్రమా నీడ జేంద్ర క్రమా ! యింది రాసుందరీహృన్న లేందిందిరా ! మౌనిధాన్వ న్మనోమందిరా ! బాహుపీఠాంగ దామందరత్నీ భ వన్మందరా ! నుంవరా కార! గోవింద ! దామోదరా! సాదరానంతక ల్యాణచంచదుగా!<noinclude><references/></noinclude> n44eu2dm3uu7yxumbuom1l0z4b0v03f 104 233540 590313 2026-10-19T05:54:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '316 భద్రా పరిణయము. 6 20 చారుమంద స్మితోద్యన్మరందానృతాస్యారవించా ! ముకుందా! శతా నంద సంకంద నాద్యర్చితాంఘిద్వయా ! భక్త రాజీవ రాణివబంధూన యా ! మండితాఖండలోద్దండ వేదండ గుండా భరోగండదీవ...' 590313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>316 భద్రా పరిణయము. 6 20 చారుమంద స్మితోద్యన్మరందానృతాస్యారవించా ! ముకుందా! శతా నంద సంకంద నాద్యర్చితాంఘిద్వయా ! భక్త రాజీవ రాణివబంధూన యా ! మండితాఖండలోద్దండ వేదండ గుండా భరోగండదీవ్యద్గదా శంఖచ క్రాసిజార్హప్రభాహారీ ! శౌరీ ! మురారీ! హరీ! మత్స్యకూరాద్యమం తావతారా ! శతారాఙ్ఞతారాసుధాగతీ మందార ఉండర హీరాది రాజద్య శఃపూరకర్పూర వారపపూర్ణత్రిలో కరండా! మహాశిఖండ మేధోడభాగా డకాంజ ధీనాసల్పిచండి" ! సచంలో సగజండలీ మధ్య ! వ్యాషీ కేశ! విశ్వంభరా ! నీమహిత్వం అచింత్యంబు నంద్యం బమేయం బ సంతంబు సర్వాత కా! నీక చంబుల్' మహా మేఘముల్ లోకనాథా మన ఛాభాను భానుల్ భవన్నేత్యముల్ "జీవదృక్కద్ధతల్పా! మల్భార్ ముల్ నీకుఁ గర్ణంబు లంభోజపత్రేక్షణ! మంతరింబు శ్రీనాథరా కోడ విశౌ ! త్వదీయాుపాదంబు లీభూతలం బద్యుణా ! శరీరం విశ్వంబుభూతాంతరాత్మా! సముద్రంబులం దూర్మి కాబుద్బుద శ్రేణి చందంబున దేనతిర్యఙ్న రాది ప్రపంచంబు నీయంద సగ్గవి వృద్ధ్యాంతము ల్గాంచు చుండడం జగన్నాటకప, క్రియాసూత్రధార శిఖవంతుఁ డిదం బులందున్న సూడ్కి. మనోబుద్ధిడే సేంద్రియాద్యేక వంద స్తన పాలు లం చెల్లెడ జీనసంజ్ఞం బవర్తింతు ఏ వేదా నచ్చిదానందరూపా! జితక్రోధమోహుల్ సమస్థానమారజ్ఞ అధ్యాత్మ నిత్యుల్ సివిక స్థలాసీ ను లాచారవంతుల్ మునుల్ నిన్ను వీక్షింతు రాదిత్య చంద్రాన్ని తా రాతటిత్పంకు లెచ్చోటఁ జంబు వాటింపఁగాఁజాల పెద్దాని ధీరుల్ ప్రవేశించి భూయోభనప్రాప్తి లేకుందు రచ్చోటు నీదివ్యధామంబు నీతత్త్వ మెవ్వారి కైన నిరూపింప శక్యంబుగా కుండు నే "నేమి న ర్ణింపఁగా 'నేర్తు నుద్యద్దయాదృష్టి వీక్షించి రక్షింపు సభ కృచింతా మణీ! దైవచూడామణీ! వాసువేనా ! నమ స్తే నమ స్తే నమః. 21 బు p Vej...<noinclude><references/></noinclude> o02fctu6gdnb1evqelic1r9r3bmxy5v 104 233541 590314 2026-10-19T05:55:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- చతుర్ధాశ్వాసము. శ్రీమ......భృదీక్షా, శ్రీమత్ = శోధ గల ( ఇది యీత్, యన్దువానివిశేష ణము. ) జగత్ = లోకములయొక్క, రక్షణ= కాపాడుటయందు, ఆక్షిణ ప్యూమై న, దీష్= నియమమును, భృత్ = భరించిన, ఈటేజ రూప...' 590314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- చతుర్ధాశ్వాసము. శ్రీమ......భృదీక్షా, శ్రీమత్ = శోధ గల ( ఇది యీత్, యన్దువానివిశేష ణము. ) జగత్ = లోకములయొక్క, రక్షణ= కాపాడుటయందు, ఆక్షిణ ప్యూమై న, దీష్= నియమమును, భృత్ = భరించిన, ఈటేజ రూపునేవా! సమంది... ...5, సమచత్ =ప్రకాశించుచున్నా, కటాకు, =వంటి రూపులచేతరు. ప్పు పక్ష= తనప్రక్కవారైన, అమర= దేవతలయొక్క, క్షేము = పేలుడు, కృత్ యు:ట్టి, క్యా=పనులయందు, పనులు చేయుటయందు ) కష్= సమర్థుఁడా, విష · ద్విక్రమా, విపక్ష = శత్రులును, ఉరు= అధిగలుగు క్షక్ జిరాక్ష ర లయొక్క, 'ణ=సముదాయమునకి, జోరకల్ = కలతం పంక్మము గలస్వామి, ఓడకేంద్ర క్రమా= గురుడు కూడా, ద్, జ= పట్టి;వి; పక్షులు ; వాని కింద్ర డు = ప్రభుష; గ్రహము=గము, కరణాలు. యకేంద్ర 0% ...... ఇండికా......7, ఇందిరామందకి దానిక్ష్మీ మొక్కవలు లగాలులు ద్మమునకున్, ఇందిందిరా= భ్రమకమా ! రూపకాలంకారము. మౌనముంది మౌని=ధ్యానముచేయువారియొక్క భాషల్=కాశించు మహోరుంది. రాజవనికే యిల్లుగా చలప్రభవా ! కులము సులండి. వాసముచేయునామా యర్థము. బాహు......భీమ్మందర్, బాహుపీక=కముం భ్యో: భుజము: 297) అంగద =బాహుపురికీజ్, ఆమంద = పెద్దది యుగ, సత్నీక కన్మండ రాజాన్ని చున్న మందరపర్వతము గలవిష్ణూ? విశాల మైనా భుజమునC ఉన్న భుజకీర్తియందక మువలె నున్నామందరపర్వతమును ధరించి; వాఁడా యని వర్ణము. సంరూరారజకు నోహుశరీరుఁడా ! గోవింద= గోవులను వశపఱుచుకొన్న గోపాలుడా! దామోద రా_ దమము మనసున ధరించినవారికిఁ బూజ్యుఁడా ! = ఇంద్రియమి ము. ) సాదకా......గుణా, సాదన = మన్నం తో గూడి, అనంత= చెక్కులు కల్యాణ= మంగళమైన, చందద్గుణా= ప్రకాశించుగుణములు స్వామీ! నాకు... ...విందా, చారు= సుందరమైన, మందస్మిత = చిఱునగ వనెడు, ఉష్యత్ =ఉన యించుచున్నా, మగంద= పూఁదేనె చేతను, ఆవృత =ఆవరింపఁబడి, అన్యాకవిరజా = మోము దామఁగలహరీ ! ముకుందా = మోత మునిచ్చుదేవా! త్వాద్వయా, శతానంద = బ్రహ్మదేవుఁడు, సంక్రంద = ఇంద్రుఁడు, ఆది=మొదలగు వారిచేతను, అర్చిత=పూజింపఁబడిన, ఆంఫ్రిద్వయా = పొదములజంట గలదేవా! శక్తి యా, భక్త = సేవకుల నెడు, రాజీవ= తామరలకు, రాజీవఒంధదయా = సూర్యోదయ మా ! మండిత......హారి, మండిత = ఆలంకరింపబడిన, ఆఖండల = యింద్రీ. నియెక్క<noinclude><references/></noinclude> gz31u76m83rvcxxm1zghh32kxtlnlcv 104 233542 590315 2026-10-19T05:55:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '318 భద్రా పరిణయము. ఉద్దండు రజపొడవైన, (29 గుండముండి ఏ శేషణము ) వేదండ == ఏమఁగుయొక్క, ( ఐరావతముయొక్క, శుండాడ కుండవుఁ గాంతిగల, (ముండముతో సమాన మైన యుని యర్థము. ) దోగ్దండ == బాహవండములందు, దీవ...' 590315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>318 భద్రా పరిణయము. ఉద్దండు రజపొడవైన, (29 గుండముండి ఏ శేషణము ) వేదండ == ఏమఁగుయొక్క, ( ఐరావతముయొక్క, శుండాడ కుండవుఁ గాంతిగల, (ముండముతో సమాన మైన యుని యర్థము. ) దోగ్దండ == బాహవండములందు, దీవ్యత్ = ప్రకాశించుచున్న, గదా= కౌమోదకి యనుగురి ముక్కయు, శంఖపాంచజ్యము యొక్క యువ x = సుదర్శనముయొక్క అని మెనొకత్తి యొక్కయు, యొక్కయు, ప్రభా=కాంతి తను, హారిజు మన హిగుండా ! శౌరీ - ఓ కూన న్ను ఁడా ! మురాఠీ జుముగసంహారా! మున్ను గిని పిండంబులును ముణుని శ్వేత రాష త్రంబును నరకుండు హిటిం చ కానీ యింద్రుండు కృష్ణుండం గొప్పంగా జానడు వానింజ యింపఁబోయి 'మొదట వానియన యుద్ధము పేరు వచ్చినామురుని సంహరించుట చే గృష్ణుం కీ పేరు గలిగాను. హారలపాపములను ) హరించుస్వామా ! మత్స్య కూర్మాద్యణంతోనతారా మత్స్యము, డూము మొదలగు వేసి శరీరముల ధరించిన యీశ్వరుఁడా!, శతారజ్ఞకుండా, శతారు వజ్రాయుధమువలెను, ( నూఱం చులవాలు ) ఆజ్ఞ = పద్మములన లేదు, తారాసక్షత్రములవలెను, మధాశ్మి= సం దురుఁడువలను, మంచారు మురువులను, హీఠాది = వజ్రములు "ములు=విన లేదు, రాజాతో ఆప్రకాశించుచున్న, యశఃపూర కీర్తి ప్రవా హ మనెడు, కర్పూరవార ప్పు పంబలు సముదాయముచేతను, ప్రపూర్ణ == నిం పఁబడి, త్రిలోకీ మూడు నిముసముదారు మినీడు, కపండా వా బగణి కలప భువా ! మహా---...సకండా, మహిత్ గొప్పరియును, అఖండ అన్నియు నగ "వేధోండభాండ నడిపలం జోలి : బ్రహ్మాండములముక్క, ప్రకాంత ఆసము వాఁదుము లకు, ఆధివాసతీ =నివాస మనుచున్న, విభంలో జగర్భము గల దేవా! ప్రచండోన్లు ......వర్తీ, ప్రచండ తీరమో, ఉష్ణ కుండలీ సూర్య మండలము యొక్క (ఉష్ణ జ వెచ్చని, రుక్=కిరణములు గలవాడు; అశనియొక్క. మండలనూ, ఉష్ణమండలి.). మధ్యవర్తి : = నడుము నుండుదేవా! (భక్తుడు ధ్యానార్హ మైనసువర్ణకారముతో భగ వంతుఁడు సూర్యమండలముఁడుము నుండె పని శ్రుతి స్మృతులమందుఁ బ్రసిద్ధము. ). హృషీ కేశా= ఇంద్రి చూధిపతి! విశ్వంభరా ! ప్రపంచమునడుం సోష ఁడా! నీమహ త్వంబు = నీగొప్పతనము, అచింత్యంబు - ఆలో చింప శక్యము గానిది; వంద్యంబు వాన మస్కరింపఁదగింది. అమేయంబు - ప్రమాణములచేఁ దలియ సాధ్యము గాని, అజం తంబు = నాశములేనిది; సర్వాత్మకా సర్వస్వరూపుఁడా! మహా మేఘముల్ = గొప్ప. మేఘములు, నీక చంబుల్ = నీతల వెండ్రుకలు; లోక నాథ్ = ప్రపంచాధిపా! సుధా భానుభానుల్ == Cద్రుడును, సూర్యుఁడును, ( సుధాభానుఁడు = అమృతముయ 'మై<noinclude><references/></noinclude> 8w23ny0xtj95v22tbst8km60nguo6ym 104 233543 590316 2026-10-19T05:56:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'and ఆకిరణములు గలవాఁడు; చంద్రుఁడు.) కవన్నేత్రముల్ ! ర్ణతల్పా = శేషశాయీ! [ శేష= శేషుఁడు, వృకష్ణ=పాము. కర్ణ = చెవులుగాఁ గలది ;) తల్నా= పొన్నుగా గణా] క్కులు, నీకుజ్, కర్ణంబులు = చెవులు; ఆంభో...' 590316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>and ఆకిరణములు గలవాఁడు; చంద్రుఁడు.) కవన్నేత్రముల్ ! ర్ణతల్పా = శేషశాయీ! [ శేష= శేషుఁడు, వృకష్ణ=పాము. కర్ణ = చెవులుగాఁ గలది ;) తల్నా= పొన్నుగా గణా] క్కులు, నీకుజ్, కర్ణంబులు = చెవులు; ఆంభోజక శ్రేణిణా= కవ్వకి కార రితంబు=ఆకసము, నీనాఫ్రికా క్రోధము = నీనార్థ మవ్యము. కుకాః, విఘా ఈభూలోకము, త్వదీయోరుపాదంబులు = దీని యా కెరడులు ఆ ఓసాశరహితుఁడా! విశ్వంబు = ప్రపంచము, నీశకియా మోహనం శాంత త్మా= ఎల్లజంతువులలో నుండి కర్మానుసారముగం జేరించుదేశా! దుక్, ఊర్మికాబుచ్భుద శ్రేణిచందంబునన్ = తరంగములయు ముయొక్క విధము చేతను, దేవబు, దేవ = దేవతలు, తీసినైల్ నరాడి=మనుష్యులు మొదలగు, ప్రపంచంబు = లోకము, నీయంగ=a. వృద్ధ్యాంతముల్ = పట్టువును జెంవును నాశమును; కాంచుచుండు =వాన్ జగ న్నా టక ప్రక్రియసూత్రధారీ = క్తులోక మనసునాటక వ్యాపారు రుఁడా! సాత్వికాదు లగునాల్గువిధము లకు భినయానులకు, భూవిజన్ ధారుఁడు. శిభావంతుడు = అగ్ని హోత్రుడు, ఇవ్వండి! ఉన్న మాడ్కిన్ = ఉన్న రీతి చేతను, మనోబుద్ధివై, కరందా వికల్పాత్మక మైనయంతఃకరణవృత్తి,) బుద్ధి=నిశ్చయాత్మక మైన్నతి రము, ఇంద్రియాది=ఇంద్రియములుమొద లైన వానికి, ఎకసంక్రమికై =వః ( మనసు బుద్ధి యింద్రియములు మొదలగు వారియొక్క వ్యాపార 'చూచువాఁడవై యని యర్థము.) ప్రాణులందు = జంతువలయ రిషీక్, ఎలైసెన్ అన్ని స్థలములయందును, జీవసంజ్ఞక్ = జీవుఁ డు పేరితో, ఈవే కరాజ్యవే కాకా, ప్రవర్తింతువు = ఉందువు; సచ్చి వారందరూ పా= సత్తయు సత్యము) జాము రాః దమే యాకారముగఁ గలవాఁడా ! జితక్రోధ మోహుల్ = జయింపంచంతో తము జ్ఞానముఁ గలవారు, సమాస్తాగమార్థజ్ఞులు = అన్ని వేదముల యర్థము లైజీలించారు. ఆ ధ్యాత్మనిత్యుల్ = ఆత్మజ్ఞానమున నాసక్తి గలవారు, వివిక్త స్థలానీ బలువిరతమును గూర్చున్న వారు, ఆచారవంతుల్ = మంచిండవడి గలవారుకు (జన్న మునులో హ్మవిచారము చేయువారు, నిన్నున్, వీక్షింతురు = కూతురు. ఆశ్వరక్ష ఆదిత్య = సూర్యుఁడు, చంద్ర= చంద్రుఁడు, అగ్ని, తారాజ ంతకములు, ఈ క్తులు= సెఱముల సముదాయములును, ఎచ్చోటన్ జన్మీలమందును, లేకకయిల పాటింపఁగాఁ జూఒవు = ప్రసరింపఁ శ్రేయలేతో, వీరురాజు రాము.<noinclude><references/></noinclude> d50r70vjri973nt5q07dvw49adm7nl3 104 233544 590317 2026-10-19T05:56:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '320 భ దాపరిణయము, నిజ్ఱవీర్థలమును, ప్రవేశించి - పొంది, భూయోభవప్రాప్తి మతాల జన్మసుపోరదు ను, "లేపందుకు అను ఫిలింన్రి, ఆశ్పోటు ఆస్థిలము, వీరివ్యధామంబు = సస్వచ్ఛ మైననివాసస్థలము; నీ...' 590317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>320 భ దాపరిణయము, నిజ్ఱవీర్థలమును, ప్రవేశించి - పొంది, భూయోభవప్రాప్తి మతాల జన్మసుపోరదు ను, "లేపందుకు అను ఫిలింన్రి, ఆశ్పోటు ఆస్థిలము, వీరివ్యధామంబు = సస్వచ్ఛ మైననివాసస్థలము; నీతత్త్వము - సీస్వమాలను, ఎవ్వాని ఔట్ ఎంత చదివి వారికిని నిరూపింపన్ = నిశ్చయించి హాంబెటల్, శక్యంబు సాధ్యము, కాపండు"; "నేను, ఏమి = ఏరూపమును, వర్ణింపఁ తా స్తుతించుటను నేర్చుకో ఆశ ఉండు గుదును. ఓ భక్త చింతామణి : నా సేకరించినవారికిం చింతామణిం పోలినస్వామా ! ( సముద్రమును మ ధించినపుడు కల్పవృక్షాదులతో మత్పన్న ప్రజయు నవ్వ కోరి కోరిన నిచ్చునదయు నగు స్వర్గలోక ము; ౦ వలియొక మణి చింతామణి యవంబమును.) ఉద్య, ముద్ద చూదృ స్టిక్=ఉదయించునున్నదనలలో ఈక్షించి చూని రక్షింపుము ….. ( పన్ను ( ) గాపాడుము. దైవమాలావిశ్రీలు జీవతార భూషణనూ! వాసుదేవా ! ఎల్లజగంబుల వసియించి యజనేయులు మంప వసింపండి దేవా ! సమస్తే, తే నీకొఱకు, సమః = మస్కారము (4' ) ' చ|| అని వినుతించి మానిన కాలివాడు సమజ్ఞ నొంది నె మనమునఁ దగ్గుణాపకులు సూకిమాటికిఁ బ్రస్తుతించుచుకో వినయ మెలర్పఁగా సచటు పేర్కొని వేరొకచోటి కేటచో జననుతమై తనర్చు నక సశ్చ మధ్యమునంచే ముందరం. 22 మౌనివుండు = ముని శ్రేష్ఠుడి నాగమడు, అని విరతించిన్నాట్లు స్తుతించి, దుక్, తద్గుణావశులు ఆ చిత్రములనము నాళములు, మాటికిమాటికి కొ ప లుమారు, ప్రస్తుతించుచునా - స్తోత్రము జేయు చునా, విజయము జ అడఁపిన, ఎలక్సం గాజ్ = అతిశయింపఁగా, ఆట 13 " మనుజుల కిజ్ = మఱియొక స్థలము : ఏకోస వరుణుడు, జన్మాత 'మె కా స్తుతింపఁదగినదియై, తగువక సశ్వథ సాధ్యమయించుకో ఒ ప్రకాశించునుక మించిత్రో వఁడుముని, ముందర ఎ.. టను, ముంచ పద్యములో వ్వుము . గీ. 'మొనసి భవాస్వయంవరం బుసకు జరుగు వారిరథముల పై నున్న వారి ధరణి విభుల నిర్వుర వించాని విందు లనెను వారిఁ జూచిని ముని కిట్టు వార లనిరి 23<noinclude><references/></noinclude> pgifpt49eovjpk5uczjso87r3x06n62 104 233545 590318 2026-10-19T05:56:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వానము, మొనసి = = యుద్ధప్రయత్నముచేసి, తద్రాస్వయంవంబు 321 న్యయొక్క గాంధర్వవివాహంబుక్, అరుగువారిజ్ పోర్రవాని కరము. అరదముల పైని, ఉన్న వారిన్, విందానువిందుల నెదువారితో వ...' 590318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వానము, మొనసి = = యుద్ధప్రయత్నముచేసి, తద్రాస్వయంవంబు 321 న్యయొక్క గాంధర్వవివాహంబుక్, అరుగువారిజ్ పోర్రవాని కరము. అరదముల పైని, ఉన్న వారిన్, విందానువిందుల నెదువారితో విటుడు కమల నను పేరు గలవారిని, ఇవ్వుర ధరణీవిభులన్ = ఇద్దరు రాజులు మామింకొం దుఁడు ) చూడఁగాన్, వార్తలు వాఆరాజులు, మునికి= రాక్ శాన్, అనిరి = పలికిరి, క. మునినాక ! మా వెఱుంNE పని యెందు నొకింత లేదు గన మాయిక్వువటోఇల ననువుగ నెవ్వని వరించు నని యు. 24 మునినాధ=ఓవాకదుఁడా! మీ రెఱుం ని పరిణామా వెఱుగను దు=వీస్థలమునందును, ఒకింత=ంచె మైనను, లేదు. భూ సుకన్నియా, మాయిర్వున లోపలక్ = మాయిద్దఱందును, ఎవ్వరిక్, ఆరవు కూలము గాజ్, వరించును కోరి వివాహము చేసికొనును. పులుగను వెచ్చము యడుగుటయుక్=ఇ ట్లడు గాజ్, ముందుపద్యములో నియము. వ. అప్పు డప్పోకోగికంపుఁడపస్ భద్యాం నారత్నం నిర్వకాంతంభ వ గావున గోవిందునిం చక్క వేరొక్కని వరింప వేప పిం నొడివి యుడువీథి యథేచ్ఛం జనియె ననంతరం ఒప్పందాకు పిండు లు మునివచనంబులు నిరాకరించి మత్సరంబున నదేకానీకం పేరు లై కేకయపురంబు ప్రవేశించికంత. 25 అప్పుడు, అప్పోర్వోకంవుఁదపసి = ఆ నారమడు (కుమ సి=యుద్ధమే భోజనము గాఁ గలము. ఇది కలహాశనుం సంతత్నమములక తెనుఁగు. ) భద్రాంగ నారత్న యి = భడ యకు స్త్రీ వేశము, ఇందిరాంకసంవర = లక్ష్మీయంశముషం బుట్టినది, కావునన్ = అగుట చేతకు, గోవింద = కృష్ణ' విడిచి, వేరొక్కనిక్, వరింపను వివాహముచేసికొనయి. = 0000= క్కంబు = సత్యము. అని సెడివి జఇట్లు చెప్ని, ఉపదీక్=ఆకు ములత్రోవను, ) యథేచ్ఛక్=ఇచ్చి వచ్చినట్లుగాను, మరియు ఆక్సోనును 41<noinclude><references/></noinclude> kcmm6updzwnjimg3mxq3uxc2m0chsn9 104 233546 590319 2026-10-19T05:57:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '322 భ దా రిలయము. గంబు = సమ్మెట, ఆర్వంచాపించు, మునిలువలను, వీరా కరించి = అలక్ష్యము చేసి, వత్స ద్వాణీసుతో ఆ వేదారానిసస్సుల్ = 3) 26 27 A *F, ( k () , S i ) (1) ఎక్కి, పరివృతిమానం సరిపోనించాడు ( స్తుతిపా...' 590319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>322 భ దా రిలయము. గంబు = సమ్మెట, ఆర్వంచాపించు, మునిలువలను, వీరా కరించి = అలక్ష్యము చేసి, వత్స ద్వాణీసుతో ఆ వేదారానిసస్సుల్ = 3) 26 27 A *F, ( k () , S i ) (1) ఎక్కి, పరివృతిమానం సరిపోనించాడు ( స్తుతిపాతిని 203. = ) ין ) Jung కూడిన, మహా మైంధవుండును. మిట్టిపోసూరు అయిన **<noinclude><references/></noinclude> dmef4xrh1cjx7hd1022qtfn8ygrshtf 104 233547 590320 2026-10-19T05:57:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దతు సింధుదేశపురాజును, పటుకురంగమును = బలమునుగుఱ్ఱముకు ఎక్కి, రామ పొంచాలుఁడు = భామినీ నిచయ = స్త్రీ. సముదాయముస్, సాంచాలుడు =కాణా జాతి పురుషుఁడు ( మమోహరుఁ డనియర్థము.) ఐ మించుపొంద...' 590320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దతు సింధుదేశపురాజును, పటుకురంగమును = బలమునుగుఱ్ఱముకు ఎక్కి, రామ పొంచాలుఁడు = భామినీ నిచయ = స్త్రీ. సముదాయముస్, సాంచాలుడు =కాణా జాతి పురుషుఁడు ( మమోహరుఁ డనియర్థము.) ఐ మించుపొందారుండు = గ్రహీ శించుపాంచాల దేశ పురాజును, మఱియుక్= ఇంకను, మక్క్య...... భూమికం మత్స్య, కుంతల, కోసల, మదర్స్, కుకుక, చోళ, నేపాళి, మానవ, కూర లేందేశముల యొక్క రాజశ్రేష్ఠులు, అప్పరము = ఆ కేశీయపున ముకు, పొకు వచ్చిరి. ఉ, ఈగతి సర్వదేశధర ణీశులు కేకయపట్టణానికి = భాగము సేరఁ గేకయన్న, పాలుఁడు వారిము దానమ లాగతి నందఱన్ వికుదు । ల స్విడియింప మాతృన్ని ముఖ నాగరికాళీ మంచెల ని సర్వంగంబంచె, బుద్ధాo be 27 సర్వధరణీశులు = ఎల్ల దేశములరాజులును, ఈ లిక్=కరకాయలచేతలు, కయపట్టణావనీ భాగము = కేకయరాజుపట్టణము యొక్క ప్రదేశమును విజ్జంగమా పింపఁగాజ్, కేకయనృపాలుఁడు = కేకయరాజు, వారిజజవచ్చిన రోజులను, ముకా వహాహ్హ లీలావతి౯, ముదావహ = సంతరమును గలిగింపుడు. ఆక్ష తిక్= విలాసముశోన్, అందఱన్ = 5 = ఎల్ల వారిని, విడులన్ = ఒపంటి, విడియయం పన్ = ప్ర్ర వేశ పెట్టుటకు, అమాత్యవసమున్ = మంత్రుల సముదాయమును పురాణ' గాం బునన్ = పట్టణముయొక్క వెలుపటిప్రదేశమందుజ్, మంచెలన్ = చ్చినరాజపుత్రులు, గూర్చుండుటకం దగిన ) యాపకముల ఇరివేసుకున్నారో కాలము. ను, ఒనర్పఁగన్ = నిర్మించుటషన్, నాకెకాశిన్ = ( తెEL ల) శాసనను దాయమును, పంచెన్ = ఆజ్ఞాపించెను. ఉ. ముత్తెపుఁబాలగచ్చుజిగి ముంపు కెంపుటరంగుటోకులు గొత్త గుకప్రపుంజికిలి ముగ్గులనిద్దులు దేరుగుత్తపుః జిత్తరువ్రాఁతలం జిలుగు చెక్కడవున్మగ కాలనాలలు బొందుగ విందులు గూర్చే నప్పురి. బుత్తడియిండ్లు బందులకుఁ అప్పురిక్షా= ఆపట్టణమునందు, పుత్తడియిండ్లు =బంగారుపూతలూ Recent డ్లు, ముత్తెపుఁబాలగచ్చుజినిన్ = ముత్తియముల సంబంధ మైస్ను సున్న పూజకాంశ<noinclude><references/></noinclude> 53g5hgk6ana5i5m1w46130ii7uhst4d 104 233548 590321 2026-10-19T05:57:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '324 భ దాపరిణయము, Topbox క్క శాంతి చేతనను, మునిపసాస్', ముదము అర్థము, టోరుల = సంపులయొక్క తిన్నారు ( కాలఘాతో పెట్టబడితి న్నెలయందలి అని యర్థము.) (ములకు అప్పుడీ సి ద్ధముచేసినది యగుగ ర్పూర...' 590321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>324 భ దాపరిణయము, Topbox క్క శాంతి చేతనను, మునిపసాస్', ముదము అర్థము, టోరుల = సంపులయొక్క తిన్నారు ( కాలఘాతో పెట్టబడితి న్నెలయందలి అని యర్థము.) (ములకు అప్పుడీ సి ద్ధముచేసినది యగుగ ర్పూర సంబంధ మైన ప్ర తునావస్థులు జేమ.. (yames తాపిన ) చావడుల తనను, వర్క్ డమ్మ 4. మునగాల జి ప్రఘురాలు; (కర్మ 25 సూత్తి ముక్రింద నీ యాగమం బొకామికతో ముందు చూడు నారంభించనున కా. స '35 క్కడున్మగారాలు. ) జంపిపిపి చుట్టము దులు= ప్రేమలను, బహువు బంధర్వమం చెందడం కానూస్, 20 మంచులను సహించరత్న సముల నాసీనులైరి మా మంచితన ధమనులు. 29 " ప్రకాశించునట్లు ఇసమాసమించుకొ, పట్టి పల్లి పప్పనములచ ఇట్టి వేల్లె పందిపోలిలయుండి, ఇరువం 83- 2 ఆసీసు దు, రత్న రత్న ముంచేతము సమంచిత పూజించే, కమలము ఇ పీడములం చుజ్, రత్నములతో( గన్పండి. నులకు ము జాణములం దాని అర్థము. లైకి = కూర్చుండిరి. ఉ. కొందఱు మన్మథోసములు కొండలు చంద్రసమాననుందగుల్ కొందఱు యష్. సూనునిభ కోమల దేహులు కొంద అల్లనం క్రందననందనప్రతిమ, రమ్యశరీరులు కొంద అవ్వసం<noinclude><references/></noinclude> onlw2c6u28f0umm47ogf3g09fqa5rvo 104 233549 590322 2026-10-19T05:57:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్వాసము. తుం దెగడంగఁ జాలినకు నుల్ నివసించిన రాకుమారకుల్. 30 దేహులు I రాకుమారకుల్ = రాజవుత్తులు, ( ఈపనము కొండ ఉపపర్వనామము. న్నింటిలో సన్వయించును. కొందఱు మన్యకోపములు =మామతో కామ్...' 590322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్వాసము. తుం దెగడంగఁ జాలినకు నుల్ నివసించిన రాకుమారకుల్. 30 దేహులు I రాకుమారకుల్ = రాజవుత్తులు, ( ఈపనము కొండ ఉపపర్వనామము. న్నింటిలో సన్వయించును. కొందఱు మన్యకోపములు =మామతో కామ్యలు: లవారును, మన్మథుం బోలినవా కని యర్థము. కొండలు, చందృశమాతుకు చంద్రునితో సమానులు గనుకనే యందగాండు ) ను, కొండలు, శూల లదేహులు, యక్షసూను = నలకూబరునితో, నిక = సమానమగు కోమ =మ్మది. శరీరములు కలవారు, కొండలు, అల్లవంకంవంక ప్రతిమకమ్మకు లు, ఆల్ల= ప్రసిద్ధుఁడయిన, సంక్రందననందన = ఇంద్రపత్తులతోజ్. తోజ్ ) ప్ర్రతిమా=పోలిక గల, కమ్మ =మకోహరమైన, శరీరం చేసాము. జయంతుఁడు సాటిగల దేహము గలవా ని యేవి స్థము, కొందలు. అవ్వపడతు వసంతఋతువున కధిదేవత యగువానిని, తెగడంగ నిందించుట. నారులు నుల్ = సమర్థు లగునొప్పవారురు, వసంతునిం జోలిఇమ్మనమను చిరి = అందుండిరి. ఉపమాలంకారము. మ. ఎలమిక్ స్వాప్త సుహృత్సమన్వితుఁడు శ్రీకృష్ణుడు మాణికమీద డల కేయూరకిరీటహారరుచినం, ధ్యాలక్ష్మీకం జుట్టమే వెలుఁగ దివ్యవిమానము దలకున వ్వేగంటి చందంబునక జెలువొప్ప" ఘనమంచకోవరిలస త్సింహాసనాధీను డై ====== 31 స్వాప్త......న్వితుఁడు, స్వ=త్వ యొక్క, ఆప్త= బంధువులతోడను, ను హృత్ = స్నే హితులతోడను, సమన్వితుఁడు = కూడి=వాఁడు, ( ఆగు మాణిక్య రుచి మాణిక్య = మాణిక్యవికారమైన, కుండల = అమ్మంటయొక్క యు, కేయూర = భుజకీర్తులయొక్కయు, కిరీట శరోభూషణము యొక్క హార = ముత్యాలదండలయొక్కయు, రుచి కాంతి, సంధ్యాలక్ష్మీకెన్ = సంధ్యాకా లపుశోభకుజ్, చుట్టమై= బంధువై (సమానమై యని యర్థము.) వెలుఁ జ్=Ýగా శింపఁగాన్, దివ్యవిమానమందున్ = దేవలోకమందలి విమాన బందుజ్, ఆయువ్వేంటి చందంబునన్ = ప్రకాశించునింద్రునివిధమువంటి విధముచేతను, ఎలమిక్ = సంతకము తోజ్, ఘన......సీనుఁడై, ఘన = గొప్పదియగు, మంచక = మంచెయొక్క, ఉప మీఁదిభాగమునందున్న, లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, సింహాసనా సింహాసనమెుండి కొ. ఆసీనుఁడై = కూర్చున్న వాఁడై, చెలువు = అందముచేతను, (తృతీయా ముంది.<noinclude><references/></noinclude> efj22p7izy191ltwn64i2c2hzirnpik 104 233550 590323 2026-10-19T05:58:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '326 మ) ఒ స్పె-ప్రకాశించు. పరిణయము. భద్రా పరి సీ. తటితి సభాధా తిరుమారులు సుహాసినముల నా + నిమ్మలో యున్ని తో ' Begon * సంతివర మన తరత కూర్యంబు లులియ. , 32 భీములం ద్, ఆసీసుల యున్నాడుటకు, 3=000 .... వలమ...' 590323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>326 మ) ఒ స్పె-ప్రకాశించు. పరిణయము. భద్రా పరి సీ. తటితి సభాధా తిరుమారులు సుహాసినముల నా + నిమ్మలో యున్ని తో ' Begon * సంతివర మన తరత కూర్యంబు లులియ. , 32 భీములం ద్, ఆసీసుల యున్నాడుటకు, 3=000 .... వలము, "మోహన సాధ్యమనిబట్టించు, రూపకాలముగలది, ఓయనృపక న్యాలలా మంబు== sirdi రాజు యొక్క విన్యా క్రీమ్లము, డియరాజుకూఁతు గని యద్ధ ము. అస్యలు, అఃవ్యసామాన్య జాంతకులపతు, లావణ్యంబు = కాంతి, "మేఱ యజ్ ప్రకాశింపఁగాజ్, సౌవర్ణ రూప సౌధన ఇబం గా చిత్రముల చేతను, ఖచిత = చెక్కబడిన, ( బం గారు చిత్రములచే నలంకరింపబడిన యని రుర్థము. ) చిన సుందరమైన, చతురంతయాన పల్లకీని, అరూ ఎక్కినదియ, ( చెక్కఁబడి<noinclude><references/></noinclude> aqqqfnxtmnw6nf9fn85712ywz2p2x39 104 233551 590324 2026-10-19T05:58:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసమః, నబంగారు చిత్రముల చేత మమోహర మైనపల్లకీ నెక్స్ట్ండై యా చుక్, క్షీరవారాశిజ్ = పాలసంద్రమునుండి, వెడలు క్ష్మీయులు రెడులక్ష్మీ దేవివలె నే, రమ్య పరిచారికాసహంబు = అ...' 590324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసమః, నబంగారు చిత్రముల చేత మమోహర మైనపల్లకీ నెక్స్ట్ండై యా చుక్, క్షీరవారాశిజ్ = పాలసంద్రమునుండి, వెడలు క్ష్మీయులు రెడులక్ష్మీ దేవివలె నే, రమ్య పరిచారికాసహంబు = అంX''తై క్కవేయి, వేగురుపరిచారిక లని యర్థము. కొలువన్ = సేవించుకుంవర్ రాష్ట్ర నవంబులు= భేకులధ్వనులు, ఉలియన్ = వ్యాపింపజ్, అంతిస్తు మునుండి, అప్పు = అప్పుడు, వెడలెజ్-జయలువెడ లైను. క. ఈపగిది వెడలి దివ్యక లాపకలాపరుచిదిక్కు లు బజన భ దా పూర్ణచంద్ర ముఖ మం గ నయ్యెడం భద్రాపూర్ణచంద్రముఖ = భద్ర యనుకెన్ని యా, ( గండువంతు ము గలది యగుభద్ర) ) ఈపగింజ= ఈప్రకారముచేతను, వెడలి, వర రుచి, దీవ్య = సుండవమైన, కళాప = భూషణముల యొక్క = క్క, రుచి= కాంతి, (ని) కలాపో భూషణే ఒళ్లే రూపక సంతానము. క్కులన్ = దెసలందున్, పఱమాన్ = వ్యాకింంగాణా, ముందుకు టచేతను, రాఁX౯= వచ్చుచుండఁగాన్, ఆయ్యెడక్ = ఆస్థలయులను యిక్= ప్రయత్నముతోజ్, మందపద్యములో సర్వయాము. మ. స్థిర బాహాబలదరజృంభితమదాం శ్రీహతచేతకుడై వీరసత్వంబున సైన్యయుక్తు లగుచున్ విందానువించు లృహ త్త రభ దాచతురంతయానమును దృత్స్య సం చి రహిం దోడ్కొని కొంతడ వ్వరుగు లో శ్రీకృష్ణ: ఇవ్వా కరుఁ డొక్కం డెఱిఁగింపఁగాఁ తెలిసి వేసి సనారూపండై. విందానువిందుల్ - అవంతి కధిపతు లగువిందుండు వులింట్డు స్థిర, స్థిక= నిలువరమైన, దాహ్నాల జ చేతను, జృంభిత =ఆతిశయించిన, మద్ద = క్రొవ్వుచేతను, అంధీభూత = వైనం (మం చిచెడ్డలు తెలియనీయని) చేతస్కులై= మనసు గలవారలై, సైన్యయుక్తులు=కండుతో గూడినవారు, ఆగుచున్, మహర్తనభవాని చతురంతయానమును, మహత్తరమున గంగా<noinclude><references/></noinclude> mtkuc63eszx4a1o5sw5cjs36cam0neh 104 233552 590325 2026-10-19T05:58:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '328 భద్రా పరిణయము. ప్పదియగు, భద్రాచుట గండియానమున భద్ర యొక్క వాహనములు, తత్సఖ్యాళి ను, గసభంగముగల్గుట్లనియర్థము - : 9మ్మణించి :- వాసుకు మరిగించి, నందముతోసి, తోడో" ని తీసికొని, కొంతకవ...' 590325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>328 భద్రా పరిణయము. ప్పదియగు, భద్రాచుట గండియానమున భద్ర యొక్క వాహనములు, తత్సఖ్యాళి ను, గసభంగముగల్గుట్లనియర్థము - : 9మ్మణించి :- వాసుకు మరిగించి, నందముతోసి, తోడో" ని తీసికొని, కొంతకవ్వు కొంతదూరము, అమును నోట్ల పోవు"పుడు, అవ్వార్త == ఆవృత్తాంతమును, ఒక్కడు కింకరుండు = ఒక సేవకుఁడు, ఎఱిఁగింప = తెలుపఁగాస్', శ్రీకృష్ణుఁడు, తెలిసి - ఎఱిఁగి, "జగిసే త్వగతోపి,స్యం దనారూఢుఁడై = గథము నెక్కినవాఁడే, ముందు పద్యముతో సర్వయము. 20 దద పాదములు గలవు. భారతాదుల విశ్లేషక్యములు కాన్పించవు. దాని యాధునిషలు ప కుండ్రు చెప్పుచుండిరి. א మగదుఁడు " సాత్యకి లోనుగా ననుజపెరంబున్ గదా కార్ముక ప్రద రాద్యాయుధపాలై యరుగుదే వారణం కూడి వాఁ డి దలిర్పర్ బగ తించి మించి మృగరాడ్డింభంబు కుంభీంద్ర పం ద్రగ నార్కొ సుభంగిఁ దాను కవి సవ్వించానువిం దాదులు ". గరుడుని, సాత్యకియు రోముగా మొదలు గౌర్, అనుజవర్గం'స్' = సోద్య సముదాయమున, ఇంచుమని బుర్చయము. (వీగుకృష్ణులకు దాయాను అనుసోద రులు ) గోదా...... లై, గోదాజ మరియ, కార్ముక బిల్లు, ప్రకరణము, MA మొదలైన, ఆయుధ = యుద్ధ సాధనములు, పాదుల చేతులందు వలవారి అనుజవర్గ ముంటి నమజులను భేదము లేదు గావుననిది యను జవర్గమునందలి యమజలకు విశేషణము ఆరుగు వేగస్ కూడ రాజ్, వాడలం గూడి కావారిం గెలిసికొని, వాడి = ప్రతాప ము, తలిర్పత్ = చిగురింపఁగా, (అతిశయింపంగా ఇవి యర్థము. ) పర తెంచి త్వ పనివచ్చి, మించి= అతిక నుంచి, మృగ రాడ్డింఛంబు = సింగ్ ఖందరు, సంభీంద్ర పంక్తిన్ = గజసము రాయమును, గియుక్తము గాస్, మార్కొ, సుభంగి రొక్క సురీతిని, విందానువిందాదిల = విందుఁడు నినువిందుఁడు మొదలగువారిని, తాన్ = కృష్ణుఁడు, కలిసి తాగసించరు. كافة ఎదు "శా, అంభోద సనితార వాళ్ళటికి ఏ య్యం బైసనాదంబుతో సంభోజాక్షుఁడు శంఖ మొత్తుటయు సాత్య క్యాదివీరుల్" భుజా స్తంభాదంభ విజృంభితా.సితటీదు వ్యద్దీప ల గ్యసం కంభం బేర్పడఁ దాకి రవ్వి మతని రసాన సైన్యంబులన్. 36<noinclude><references/></noinclude> g2o0twoomwaprdtl2c52airv5his80l 104 233553 590326 2026-10-19T05:58:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నము. అరిభోజాక్షుఁడు = కృష్ణుఁడు, అంభోర. గల క్క, స్త్రనిత = ఉరుము సంబంధమైన, ఆరవ = ర్వం యొక్క మునకుజ్, వియ్యం బైనా వ౦బుశోక్ = చుట్టమైవుని నిజా, తో నని యర్థము.) శంఖము, ఒక్తుటయున్ = ప్రప...' 590326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నము. అరిభోజాక్షుఁడు = కృష్ణుఁడు, అంభోర. గల క్క, స్త్రనిత = ఉరుము సంబంధమైన, ఆరవ = ర్వం యొక్క మునకుజ్, వియ్యం బైనా వ౦బుశోక్ = చుట్టమైవుని నిజా, తో నని యర్థము.) శంఖము, ఒక్తుటయున్ = ప్రపంచం గోడక ఆనంశీ ర్యార్థమున నుపయోగింపఁలుడెను. ) రాశ్యక్యానికి రాష్ట్రమకాలులు, భుజాలన్, మూర్తంగ దాస్తుండటం దలి, అదంభ = నిష్కపటముగా, విజృంభిత= నెలరేగిక అభి =కస్తుంటం గలి మెఱుములనుండి, ఉద్యత్ = బయలువెడు నన్న డిక్షన్ కార ర్యసంరంభంబు=వికమాతిశయము, ఏన్నడ శా= కెల్లడియగుట్టు అవ్విమత = పైఁ జెప్పినపువారైన, తీర= పరాక్రమణాలు మైన, సైన్యంబులన్ = సేవలను, తారకి రేజ్లు మారినది. రని యజ్ఞము.) క. చిందుబులు పూరించుచు స్యందనముల నిలిచి వింక్ష నులు = వ్విందానువిండు లవుడు ము కుందునిపై విడిచి రమిత ( పైరగంలోని అవ్విందానువిందులు, అపుడు = ఆకాలముః, వ్యకహముం జ్వర నిలిచి, చిందంబులు = శంఖములను, పూరించుకు= ఊయుచున్. ఆచ ముల సంధానము చేసెడు వింటినారిండి మిశాఖులు, మొజనాజ్ = స్వరంకు (శత్రువులు మొఱ్ఱలిడఁగా ననియుఁ ంచును. ) ముక్క ఫైన్= అమిత ఘోరశకంబుల్, అమిత= కొలజిలేని, పైగా సరిరము బాణములను, విండ్లన్ = ధనువులనుండి, నిడిచిరి =స్త్రవెశించిది. సృగ్విశిషృత్తము. వీరహుంకారవర్ క్వీజలంకా! ఎ క్కార వేభేంద ఘీం శ్రీ శారముల్ ఒక్క భోరు కల్లు జమూ . ద్యూత రేణుక టచ్ వాకిదాధ్వంబు 35<noinclude><references/></noinclude> 0kr8nkcaeecd8ra6es8uhr7t0gbxv91 104 233554 590327 2026-10-19T05:59:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '330 భద్రాపరిణయము. వీరం..... ఘీంకారముల్", వీరి జజపరిశ్రమశాలల యొక్క హంకార హూ మ్మనుధ్వనులును, మార్వీజ - నాని ( నిలారినిమించుట ) వలన ఎలిగిన, టంకారంట మ్మనుధ్వనులును, ఢక్కా, గవ వాద్యములధ...' 590327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>330 భద్రాపరిణయము. వీరం..... ఘీంకారముల్", వీరి జజపరిశ్రమశాలల యొక్క హంకార హూ మ్మనుధ్వనులును, మార్వీజ - నాని ( నిలారినిమించుట ) వలన ఎలిగిన, టంకారంట మ్మనుధ్వనులును, ఢక్కా, గవ వాద్యములధ్వనులను ఇంద్ర జ శ్రీబ్దములము క్క, ఘీంకారములో … గ్రీకులు స, రి, అసి అన్ని దిశలంచును, భూమికలతో. ధ్వనింసఁగాజ్, vaiటల్ సముదాలవల డువలస నని యుద్ధము. ) ఉనద్ధతి. అట్టి, సలుపటల్ 5= == Saver **= ()( ద్యముతో నస్వరము . ) మves మ. హేమసంఘాతము బంధం బూదు మేలేంద్రంబుపై ప్రముచం దమునికొ" శాత సహాయము అనితా పైసల్ నిజాం చచ్ఛతాం. గెము పైఁ గప్పిన ఇయ్యదూద్వహుడు జెర క్రూరనారాచనం " (a) (3 పగవారినింటినుండి, లు, నిజాంగ... నిజంగా (కృష్ణ) లో ప్రకాశించుచు దూద్వహుడు , g ( ) ן ణములనము గా పాము చెల్లా వానితో ఆశత్రువులు ప్రయోగించి జాణులకు, సుభ్రుము 875= ల్చెన్ = తొలగించను. '' గదనతోణిజ భుజా^ * ప్రధాతధవధృవ ప్రధారాహితిం బల్'<noinclude><references/></noinclude> 5a8d9qq6hn52lj3grieney84wwhtfyo 104 233555 590328 2026-10-19T05:59:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 331 మదమాతంగంబులం దుంప నవి పవిత తావ జాలంబులీ ల న్రెదతోడఁగూలనూవంతులువమడియన్ ఘోర యుద్ధం బాక్ = గదుఁడు, ఉగ్ర......తజ్, ఉగ్ర= భయంకర మైన క్రోధ = కోపముచేతకు, ( పరులు చేసినయ...' 590328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 331 మదమాతంగంబులం దుంప నవి పవిత తావ జాలంబులీ ల న్రెదతోడఁగూలనూవంతులువమడియన్ ఘోర యుద్ధం బాక్ = గదుఁడు, ఉగ్ర......తజ్, ఉగ్ర= భయంకర మైన క్రోధ = కోపముచేతకు, ( పరులు చేసినయపకారము సహింపమిచే మనసునం గల్గువికారము స్ట్రోమము) తామ్రతక్షా= ఎఱ్ఱుకన్నులు గలుగుటచేతను, బియరెన్, నిలయ = యకాలమందున్, చనల్ - తిరుగుచున్న, కాలకాలుండువోలెన్ టఁడుకులె, క దఃక్షోణిన్ = యుద్ధభూబయండక్, ముజాహతీక్, భుజాగ్ర= చేతిచిన ను, గ్రథిత=కూర్పఁబడిన, ధర భగత్ = మెఱయు మ్నా, ఖడ్గ = కత్తియొక్క, నా రా=వాయియొక్క, ఆహతీక్ = దెబ్బచేతను, బల్మదమాతంగంతో = ఒలిష్ఠ మై నమదపుటేనుఁగులను, శ్రుంపక్షా = నిఱఁ గాజ్, అబి=ఆమేపఁగులు, పిలి లక్, పని=వజ్రాయుధముచేతను, హిత= కొట్టఁబడిన, కొధ్రజాలంబు = పర్వతసము దాయము యొక్క, లీలన్ =విలాసముచేతను, విధముచేత ఇవి యర్థము. ) దతో డన్ =ధ్వనితోజ్, కూలన్ = పడిపోవఁగాన్, మానంతులు = మాకవారు, పడి భూమియుడుఁబడి, మడియజ్= చావం గాక్, ఘోరయుక్తయి= భయంక* మైన యుద్ధమును, ఒనర్చెజ్ = చే సెను. చ. యదుపతి విందుసారథి నో గద ననువిందుఁ డేయఁ బరి హొదర మతండు నైవ నుద ని కమ్మునఁ ద్రుంచిననంతశౌరి కై ఘమ్మున దాని నడించి రం జడరన్ భీమరంబు దాఁకి న ద విదళించి పోయిన మహీం బకె నయ్యనుపింద మధుసాదియు. లు యదుపతి=కృష్ణుఁడు, నిందుసారథేన్ = నిందని యొక్క యవడము త్రో నిని, ఒక మ్ము=జ్ = ఒక బాణముచేతను, తుంచి క్= సంహరించింజ్, అంతā= పి మ్మటను, అనువిందఁడు, శౌకెపైన్ = కృష్ణునిమాఁదను, గదన్, ఏచజ్=ప్రయోగిం పఁగాన్, పరిఘమ్మునన్ = పరిఘ మను నాయుధముచేతను, అతఁడు = ఆ గోపాలుఁడు, దానిక్= అనువిందుఁడు ప్రయోగించినగదను, అడించి = త్రుంచి, విష్ణురపదము = కఠినమైన బాణమును, వైపన్ = వేయఁగాళ్, ఉదరంబు = గర్భము, ఆదరక్ = చలిం పఁగాన్, గుండెలు పగులఁగా నని యర్థము. భికువంబు = వజ్రాయుధము, తాఁకిష ట్లు తగిలినట్లు ఎదక్: జౌ=హృదయమును, వివశించి = ( ఆవాణము ) చీల్చి, పోయి ==<noinclude><references/></noinclude> 7r4cpuy9oy1bntyv6u11qoc70jxweso 104 233556 590329 2026-10-19T06:00:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '332 పరిణయము. భద్రాపరిణ నజ్ పోఁగాన్, అయ్యను విందుసారియులు ఆయను విందుని ధము గడపువ్యాదుల యితము, మహిజ్ = భూమిమీదను, పడికొ పడియును, మృతి మెండె పని యుద్ధము. మ. కడిగిన సాత్యకితో " ద్విస...' 590329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>332 పరిణయము. భద్రాపరిణ నజ్ పోఁగాన్, అయ్యను విందుసారియులు ఆయను విందుని ధము గడపువ్యాదుల యితము, మహిజ్ = భూమిమీదను, పడికొ పడియును, మృతి మెండె పని యుద్ధము. మ. కడిగిన సాత్యకితో " ద్విసన్నృవులు వీధికం దాణి క్రొవ్వాడి సూ పెడితూపు ల్వగఁగించి రధ్యముల నొప్పెంతో దృఢకోనుఁడై వడి నాతం డగియోగయాధము మహాభ శ్రీణి ఝంఝానిలం బెడలం దోచినభంగి సాయక మహావృష్టిం దొలంగించినది. 42 800=6 ద్విసన్నృహాలు. శత్రు రాజులు, పిసికముగా, సాత్యకితో తాం కి=ఎదుర్కొని, వీఁకటే ఉత్సాహముతోసి, కొవ్వాండి ఆ ఎక్కువపదనును, చూ పెడితూపులు.. కనులు చుకాణములను, ( పదను పిలుములు ఇవి యర్థము.) పగఁ = ప్రయోగించి, రధ్యము కాకములను, "మన్నింపస్" బాధింపంగాణ, ఆ తండు = ఆసాత్యకి, దృష్టి క్రోధ (డే.. నామః కోపము గిరివాండి పడి వేగముతో జూ అరియోధయుధమున్ ఆరు పరాక్రసురాలుల సముదాయమును, సజాతీయః లం యూధం తిరశ్చాం వున్న హింసకం M. యూధశబ్దము సర్వాత అసముదాయమునికి యుపయోగింపవలయు పని యమిచుండు చేసే దాని కవ అన్ని సముదాయములకు వాడుచునే యున్నారు సుడిగాలి, మహాభ9 89. ణిజ్ = పెద్ద మేఘముల సముదాయమును, ఎడటం విశిరిగిన కొట్టి వేయతీతి చేతను సాయక మహావృష్టిస్ '. బాణములగొప్పడిచేలా, తొలగించి ఋ ( యుద్ధభూమినుం డి) తోలంగాణా, ముందు పద్యముతో స్వరము. ఉత్సాహనృతము. యత్రిలంబు గ్రమ్మ. ముక్క టంపు ఇచ్చుటం అత్తటి హళహళు ్వ హుర్త రాజితత్త సల్ స జాతి లింగడంగి నంద వ్వెత్తుగా నిగుడ కనుమోద విందుడు వీతిహితోభణము". రా 43 అత్తణి ఆకాలమునందు, వారి పారుల్ గొప్ప ధ్వనులు, వియత్తలంబు = ఆకాశమును, కమ్మ ఆక్రమింపంగాన్ని ''హుత్తరాజజ గుఱ్ఱపు జాతుల సముదా యమును, తత్తడుల్ = గుఱ్ఱములును, సముత్క టంపు నెత్తుటస్ అధిక మైనరముచే, జొత్తి లక్షా= ఎఱ్ఱవారఁ గాజు, ( గుఱ్ఱపురౌతులు గఱ్ఱములును రక్తముచేఁ దక్షిణంగా<noinclude><references/></noinclude> tp1rm6zgtcdzd3kslr9tbtwdqj4mb46 104 233557 590330 2026-10-19T06:00:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వానము. 333 పని యర్థము.) వింద్యుడు, నందసూమమీఁదన్ ఇంటువడిమాండరు, కడం ల ప్రయత్నించి, అంతజ్= పిమ్మటను, వీతిహోణిక కాణముక్, ఆగ్నేయాస్త్రమురు, ( వీతి= అశ్వము, హోత్రము = హోమ కవ్య...' 590330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వానము. 333 పని యర్థము.) వింద్యుడు, నందసూమమీఁదన్ ఇంటువడిమాండరు, కడం ల ప్రయత్నించి, అంతజ్= పిమ్మటను, వీతిహోణిక కాణముక్, ఆగ్నేయాస్త్రమురు, ( వీతి= అశ్వము, హోత్రము = హోమ కవ్యము గాఁ గలవాఁడు అగ్ని, అతఁ డధి దేవతగాఁ గలజాణము = - వీతిహోత్రవాణము ) ఉవ్వెత్తుగా క్ ఒక్కమాఱు గాన్, { త్వరగా నని యర్థము. ) నిశడెక్=ప్రయోగించెను. మహాన స్థిరం అతఁ డాగ్నేయాస్త్రమ ప్లే యఁగ నది Xనం బంటి హాలాహలో ప్రతిమంబై సేన గంపింపఁగ భుగభుగకు 1 జ్వలజ్జ్వాలకాల ప్రతతోద్యద్విస్ఫులింగ ప్రకట చిటచిట, ద్వారమై వ్చే రాన ద్భుత మొప్ప వారుణాస్త్రం బున జలరుహనా భుండువారించేవాని. ని ** అతఁడు =ఆవిందుఁడు, ఆగ్నేయాస్త్రము = అగ్ని దాణమును,జుట్టు, వయం జ్= గొప్పపూనికతోఁ యోగిఁపఃగాన్, ఆదిజరియస్త్రము, గంబు = ఆకసమును, అంటి = తాకి, హాలా హాలాహల = కాలకూట మెరుపముయొక్క ఉల్కా ప్రతిమంబై=జ్వాలయే సాటిగాఁ గలదియై, (ఉల్కాశబ్దముడు కొఱవి య యర్థముగాని సందర్భమును బట్టి యిట జ్వాల యని చెప్పవలెను.) శ్వే= కుడు ( లోనిజనులు ) కంపింపన్ = భయముని వణకుచుండఁగాళ్ల, భుగభుగ. మై, భుగభుగ = భుగభుగలాడెడు (ఇది మంటయందలి చప్పుడు అనుకరించెడిక్కము .) రుక్ = కాంతిచేతను, ప్రజ్వలత్ = మండుచున్న, జ్వాలాజాల = మంటల గుంపు నుండి, ప్ర్రతత = అధికము గాజ్, ఉద్యత్ = ఎగురుచున్న, విస్ఫులింగమిణుఁగుఱులయొ క్క, ప్రకట = ప్రసిద్ధమైన, చిటచిటధ్వా:మై= చిటచిటయనుధ్వనిగల డై, వేగన్ = త్వరితము గాన్, రాన్ = రాఁగాన్, జలరుహనాభుండు = కృష్ణుఁడు, అన్నతి మొక్నడో = వింత పుట్టునట్లు, వారుణాస్త్రంబు=క్ = వణ దేవతాక మైనయస్త్ర ముచేతను, నిన్ = ఆగ్నేయబాణమును, వారించెన్ = అడ్డగించెను. విందుఁ జేసీ:యాన్నే యణ మువలన నగ్ని పుట్టి సేనలఁ గాల్సఁగాఁ గృష్ణుఁడు వరుణదేవలేక మైనవారుణాస్త్ర మున జలము వుట్టించి దాని వారించెను. 6 ఉ. విందుఁడు శక్తి బాణ మను విందుఁడు నూఱుశరంబు లేయ విందుఁడు వాని నెల్లను బ విపతిమానని శాతసాయ కా<noinclude><references/></noinclude> 0k2q0progl5ispcf9y2lne30478hpgv 104 233558 590331 2026-10-19T06:00:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '334 ( ) భ దాపరిణయము, శిం దునుమాడి శౌర్యము కల్పిత ల్లుందుచు స్త్రీలఁ జాసములు వారి సివంబులు వ45 బులు జినల బాణములను, వాని నెల్లకు వారు ప్రయోగించిన యామంనుంజన్న జ్రాయుధమే, ప్రతినిధి...' 590331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>334 ( ) భ దాపరిణయము, శిం దునుమాడి శౌర్యము కల్పిత ల్లుందుచు స్త్రీలఁ జాసములు వారి సివంబులు వ45 బులు జినల బాణములను, వాని నెల్లకు వారు ప్రయోగించిన యామంనుంజన్న జ్రాయుధమే, ప్రతినిధి పాటి రాజముల థ్యముల్ రములు సరిగించు వల్లెను త్రిములు వి. ( ,, (w 46 అంటే, నాభరావచ్చు నంపించావ్, ఆ రించుదుస్, ఊగక :నాసూ చ్యుతుఁడు = వాసు జీవుఁడు, తత్తిపత్రము వారికవంతులు, పరులకో పగిలిపో వునట్లు, శీతళ ములు = వాడి బాణములుగా, ప గించుకొని ప్రయోగించదు. క. ఆయము లతీరియమ్మన నాయమ్మల నాటి పాటి తాఘికములుగాఁ<noinclude><references/></noinclude> 2opqypmzxqth1g7fcnzxk7c3m1m7327 104 233559 590332 2026-10-19T06:01:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. గాయమ్మల నెత్తురోలుకు గాయమ్ముల వారు భీతి అవని పఱచి కొన. ༢༢༤ 17 ఆయమ్ములు=కృష్ణుఁడు వేసినకాణములు, అతియమ్ము జ్=మిక్కిలి వేసి ముతోన్, ఆయమ్ములన్ = ఆయువుపట్టులండున...' 590332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. గాయమ్మల నెత్తురోలుకు గాయమ్ముల వారు భీతి అవని పఱచి కొన. ༢༢༤ 17 ఆయమ్ములు=కృష్ణుఁడు వేసినకాణములు, అతియమ్ము జ్=మిక్కిలి వేసి ముతోన్, ఆయమ్ములన్ = ఆయువుపట్టులండున్, నాటి=గ్రుచ్చుకొని, పాటితానికి ములు = పగుల గొట్టఁబడినయెముకలు గలవి, కాల్=కారాన్, కాయమ్ముకొ= రములందు, నెత్తురొలుకు గాయమ్ములన్ = నెత్తురుగా రెడు పండ్ల చేతను, వారు - ఆ వ్విందానువిందులు, భీతిగని= భయపడి, ఒక్=ఒక్కసారియే, కుజవిరి= వాటిపో యిరి. ఇందుఁ దక్షరప్రాసము వేయఁబడెను. గీ. వీఁగి యీగతీ విందాను శ్రీ విందు లకుNఁ దోన సేనాధిపులు వారి తోన మొనలు విఱిగి తిరుగక యేఱ • వెఱచి పఱచెం గ్రోల్పులికిఁ బాఱుమార్గంపు, గుంపువోలె. 48 వించానువిందులు, ఈగతిన్ = - ఈప్రకారముచేతను, వీగిజవయపడి, ఆస్ X౯=పాఱిపోఁగాజ్, తోన= వెంటనే, సేనాధిపులు సేనానాయకులుగు, వారితో న=ఆసేనానాయకులతోడనే, మొలు= సైన్యములును, కోలుక్ కిన్ =రెక్టర్ కిన్, పాఱుమార్గంపుగుంపువోలెడ్ = పాఱిపోవుచ్చు" ముల సముదాయమువలెను. (సుగముల సంబంధమైఇదిమార్గము. ఇది సముదాయమైనను లేక వానియం మండుకస్తూరి మొదల గువస్తు వైనను గావచ్చును. ) వెఱచి = భయపడి, ఏరైజన్ = అతీశయముతోజ్, తిరుగక = వెనుకకుఁ దిరుగక, విఱిగి = చెదజీ, పఱచెక్ = పాల్పోయెను. = మ. కమలాక్షుం డిటు శాతనప్రతతి సంగా మంబునం గాల్చి చిం దము పూరించి నిజాప్తయుక్తుఁ డయి భవాని కన్యకామూల్యక త్నముఁ దాఁ దోడ్కొని వచ్చి తజ్జనకునింట న్నిల్ని కవ్య ప్రకా రమణీ యోపవనీకనత్కనకహక్మ్యస్థాయియై యున్న చోక్. 49 కమలాక్షుండు = శ్రీకృష్ణుఁడు, ఇటు = మీఁదటి ప్రకాశములను, శాస్త్రవశ త తీజ్= పగ వారిసముదాయమురు, సంగ్రామంయి; జ్= యుగముంటిక్, గెలిచి=2<noinclude><references/></noinclude> 5jqjxvgzhc5taf5gmzrkcjzgyntqtw5 104 233560 590333 2026-10-19T06:01:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '336 c భ ద్రాపరిణయము. యించి, చిందము శంఖమును, పూరించి ఊరింది, నిశాస్త్రయుక్తుండై ఆత్మనా కగుణం దుగులతోఁ గూడినవాడై, భద్రాకన్యకా ముఖ్య త్న ముస్ భద్రావయ్య మను వెల లేవి-త్నమును, నౌజ్...' 590333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>336 c భ ద్రాపరిణయము. యించి, చిందము శంఖమును, పూరించి ఊరింది, నిశాస్త్రయుక్తుండై ఆత్మనా కగుణం దుగులతోఁ గూడినవాడై, భద్రాకన్యకా ముఖ్య త్న ముస్ భద్రావయ్య మను వెల లేవి-త్నమును, నౌజ్లో కృష్ణుఁడు, తోక' నివచ్చి తీసికొనివచ్చి, తగునింట!?" ఆ మతండ్రి యింటి గురిచూస్, నిన్ని ఉంచి, రివ్య... స్థాయిు దివ్య = సుందర మైక, ప్రభాజు కాంతి చేతను, మిణీ జామ భూపమైన, ఉ జననీ కనత్ = ప్రకాశించుచున్న, కంకర స్థాయిునా బంగారు మేడం బ్రవేశించినవాఁ డై, ఉన్న చో = ఉన్నపుడు, ముందు పద్యములో విశ్వ రూము. తోట గుంచుకో ఉ. కేశయభగ యుు గొమరి కేం దగినట్టివిభుం సర్వలో కైకనుత ప్రతాపుడు కృష్ణునక్క గలం యంచు ను శోకుఁ బురోహితు బిలిచి శోభన ఝఖ యుసంచి గౌరి వే 3 తోకొని ర మ్మటంచు శుభ ముందు భద్రగజశ్వర్యాలతో.50 == తగినట్టివిభుండు తగిన మగఁడు, సర్వశ్రీ తాడు = ఎల్లజనుల చేతను బొగ డఁబడిన తేజము గలవాఁడు, (ని) సప్రతాపం ప్రభశ్చ మత్తేజః శదండ టం. ఆ బండారమువలనను నందువలను ఎలిగిని తేజము ప్రతాపమంబను ఇవి యా అన కృష్ణుఁడు దక్కజొ= అయికృష్ణ మూర్తి శాఖ, కలండి = అందుకే ము అనియాలో చించుచు, - మంచికీక్ష గలవానిని, పురోహితుకో పిలిచి, శౌరిక్షాకృష్ణుని, వేము గాని, తోని మ్ము తీసికొని కమ్ము, ఆటం చుక్, శోధన రేఖ శుభ రిఖు, ( వివాహముం జూచినమ్మలు) ఒసంగి జయిచ్చి, శుద్ధి...... రాజితోజు, శుభమంగిరుం జలి షెకు, చుందుభి - భీమునియొక్క-- యు, భద్రగజ భద్రజాతీయేరుగులయొక్కయు, అశ్వ గుఱ్ఱములయొక్క యు, రాజితోజ్- సమూహములోనే, ( పంచన ) వ. ఇట్లు పంచినం బురోహితుండు ముకుందని సందర్శించి శుభ ఝఖ యొసంగి యతనివలన నమస్కా రాది విధుల నారాధితుండై పెండ్లి కొడుకవు గమ్మని దీవించే నీటఁ గేక యేంద్రుండును శ్రీకృష్ణకళ్యా ణోత్సవసందర్శనోత్సుగులై వచ్చిన భీమార్జుననరులసినా డీవులనుఁ<noinclude><references/></noinclude> inwziyqv3f5bywvxh5m20cpzz8i9dls 104 233561 590334 2026-10-19T06:01:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసను, 337 గుంతలకోసలాది దేశాధీశు లగుబందువులను సవిషయం యసంభా క్షణాలింగనాదుల నాచరించి తగిన విడిమట్టల నిడియించి మిడి యాస్థాని కేతెంచి పెండ్లికొడుకుు గావించుటకు ఒం...' 590334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసను, 337 గుంతలకోసలాది దేశాధీశు లగుబందువులను సవిషయం యసంభా క్షణాలింగనాదుల నాచరించి తగిన విడిమట్టల నిడియించి మిడి యాస్థాని కేతెంచి పెండ్లికొడుకుు గావించుటకు ఒంచినం మీ ణ్యాంగనలు మంగళగీతంబులతో శోభనూరి ద్రాక్షతంబులు పాలు ఫాలతలంబున నుంచి వంత. 51 ఇట్లుపంచి; ā = ఈప్రకారము పురోహితు ఇంపం రాజ్, ప్రకాశంనుండి, ము కుందుని౯=కృష్ణునిని, సందర్శించి చూచి, శుభలేఖ - సెండ్లికమ్మన, నిరంగి = ఇ చ్చి, అతనివల:జ్=కృష్ణునివరింజ్, ఎక్వు కానివలన్ =రవరా నము మొదల గు నేస్పొటులచేతను, ఆకాధితుండై = పూజింపఁబడి వాఁడై, వెండ్లి"రువు, కమ్మర ఆగుమని, దీపించెజ్; ఇటక్ = పురమునందున్, కేకయ్యే మందుగు= జేకనుక వం డురు, శ్రీకృష్ణ.........వై, శ్రీకృష్ణ = కృష్ణునియొక్క శ్యాణ = నివాహన: కెసి ఉత్సవ= వేడుకను, సందర్భం = చూచుటయందు, ఉత్సుసలైనా గ్రహన్ని రచించారు వచ్చి:భీమార్జున-కులసహదేవులను, గండలకోవలాని దేశాధీశులు = కుండము. కోరకము మొదలగు దేశములకుఁ దరువులు, ఆగబంధవులకు = అగు మిట్టములను ...ఖక్, సవీయ=ఆడఁశ్రువతోనియు, క్రియ = ఇష్టములు ఇv, NOP ణ=మాటలచేతను, ఆలింగనాకుల = కౌగిలింతలు మొదలైనవారతయు చి=గౌరవించి, తగినవిడిమట్టులన్ = అగుహలమై విడుడులయన్, ఓడియించి =) వే శపెట్టి, మగిడి= తిరిగి, ఆఫ్ఘానికిన్ = సభనిక్, ఏతెంచి=వచ్చి, పెండ్లికొడుకడం. వించుటకున్, ( కృష్ణునిని) బెండ్లికిం దరినియలంకారము గలవానిని జేయుటన సం చినజ్=ఆఃతీయఁగాజ్, పుణ్యాంగులు - ముమైనవలు, మంగశతంబులతోకొ= శుభములగుపాటలశోక్, శోభంహరిద్రాక్షతంబులు = చిక్కింద్రాలకు, లుఫాలతలంబునన్ = కృష్ణునొంటరు, ఉనిచిరి=ఉంచిది. అంతర్జా=పిమ్మటను ఉ. సంపఁగానూనె నంటి పెలు చక్ బన పూనం కల్గువె ల్కెంపులనత్తుసొంపునుల కంపఁ బునుండి చనువు సూ ళింప మెఱుంగుముంగురులు లేఁజెమబం బడవై నటింప వై లింపవధూసమాన యొక్క లేమ ముఠానుకమక్మ భేదికి . నైలింపవమానమాన= దేవతా స్త్రీ ? 43 సుమారు కొల్పు 52 స = ఒక మంగు<noinclude><references/></noinclude> 2yxvmxu1r0fqm5t8ix8552vb9dre8h9 104 233562 590335 2026-10-19T06:01:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '338 దనమ్ము భవా పరిణయము. view c మంగు జవ్వాది, బాళింపనౌ పరిమళింపంగా, యు చున్న మొనటి పై మున్ని వెండ్రుకలు, లింజిపెట *F, ముందుంచునులు తా చెమ్మట చేతను, జిం నిః వానికితా ) సంపదన ) అతిశయ () వాగు...' 590335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>338 దనమ్ము భవా పరిణయము. view c మంగు జవ్వాది, బాళింపనౌ పరిమళింపంగా, యు చున్న మొనటి పై మున్ని వెండ్రుకలు, లింజిపెట *F, ముందుంచునులు తా చెమ్మట చేతను, జిం నిః వానికితా ) సంపదన ) అతిశయ () వాగు, (మును పిసుక్కున్ని గెజైనా మంచివాని ( 69, 35 చివన నైపూతతోనో, 47 మంచునీటిలోస్', కృష్ణున్ని జరిగియు " * * * మకుటంబు సంధిం ముత్యాల బౌ । సరము మార్చే నొకత కేయూరహా రకలాపములు గూర్ప 53<noinclude><references/></noinclude> lgcobl9zfg5m3h4ylgw61x09xb8rs8z 104 233563 590336 2026-10-19T06:01:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. నొక్క తెకట్టాణి 4 మొంటు లున్ జె మెకడే కౌస్తుభరత్నమాలిని భువీక నొక తె కంకణరత్నము దికలు సర్పై నఖిలభూషణభూషితుఁ డగుచు యకుని భుండు రంజిల్లె: బూర్ణచం మండువైనా ల...' 590336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. నొక్క తెకట్టాణి 4 మొంటు లున్ జె మెకడే కౌస్తుభరత్నమాలిని భువీక నొక తె కంకణరత్నము దికలు సర్పై నఖిలభూషణభూషితుఁ డగుచు యకుని భుండు రంజిల్లె: బూర్ణచం మండువైనా లై. 339 54 ఓర్తు చెలి = ఒకా నెక స్త్రీ, వలిపమణుంగ: చేజ్ = సన్న మైనదియు నుడికింది యు నగు తెల్లబట్టచేజ్, తడియొత్త జ్=తడిని దుడుమ చుండఁగా, ఓస్తు=మఱియొ కతె, కనకాంబరంబు= బంగారు ( సరిగగల) వస్త్రమును ( మధ్యమప్పలోపసమాస ము ) కట్ట నెసఁగె౯=ధరించుటకు నిచ్చెను. ఒక్క జె, కప్రాన్ = కప్పునముతోజ్, తిలకము=బొట్టును, దిద్దన్ = సవరింపఁగాజ్, ఒక తె=ఇంకొకతె, సాంకవపటీ కాళ్లకు కలపము=పునుఁగు మంచినందము నకు మొదలగు పరిమళవస్తువులతోఁ గూర్పినపల తను, ఆలఁదెన్ =( మేనఁ ) బూసెను. ఒక్క తె, మాళీ పైక్ = శమునందుజ్, మ కుటంబు=కిరీటమును, సంధింపన్ = కూర్పఁగా, ఒకతె, ముత్యాలదాసికము = ము త్యములతోఁ గట్టి లలామకమును ( పెండ్లికాలున మావులమోమున గట్టునుక భూషణము. ) కూర్చెజ్=ఉంచెను. ఒకతె, కేయూర హారకలాపములు= భుజకీర్తులు ముత్యాలదండలు ననుభూషణములను, కూరన్ = సంఘటింపఁగాన్, ఒక్కతె, కట్టా ణియొంటులు = మంచిముత్యములతమ్మంటులను ఉని చెక్, ఒకతె కాస్తువృత్న మాలి కజ్=కౌస్తుభ మనురత్నముతోఁ గూడినదండరు, శ్రీ కుస్తునము= సముద్రము. దేశం బుట్టినది కౌస్తుభము. దేవదానవులు సముద్రమును మధించినపు ఎండుఁ బుట్టిన యొక కారి పు కౌస్తుభ మణింబడు. ) ఘటింపన్ = ( మెడ యందుఁ జేర్పఁగా౯, ఒక తే, కంక ణరత్న ముద్రికలు = కడియములను రత్నపుటుంగరములను, కూర్చెజ్= తొడిగాను. ను ద:విభుండు=కృష్ణుఁడు, అఖిలభూషణభూషితుండు = ఎల్లయాభరణముంచే ఇలంకరిం పఁబడినవాఁడు. అగుచున్, పూర్ణచంద్రుండునో లెజ్ = నిండుచల నుడువలె, గంజి ల్లెజ్= ప్రకాశించెను. ఉపమాలంకారము, శా. సంధింప శుభలగ్నముం గదిసిన జ్ఞాతాక్షుఁ వెండంచు వే బంధుకతకుమాకులు దొకల నం కా నార లాంగోళికా<noinclude><references/></noinclude> tcghcaoaexgyhu5byvpn56ohwqxh52b 104 233564 590337 2026-10-19T06:02:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '340 భ ద్రాపరిణయము. గంధే భేంద్ర ర థాఢ రూడు అను నే స్కంధారూఢుని 'జీసి రుత్సవ మనం గం గోవాళ్లల్ మె యణ. సంధింపక్ ( పెండ్లివారి) నడిరోడ్డపై మట.ఎస్, శుభాన్ని ము( శుభకా ర్యమునకు ) వివాహముఖ...' 590337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>340 భ ద్రాపరిణయము. గంధే భేంద్ర ర థాఢ రూడు అను నే స్కంధారూఢుని 'జీసి రుత్సవ మనం గం గోవాళ్లల్ మె యణ. సంధింపక్ ( పెండ్లివారి) నడిరోడ్డపై మట.ఎస్, శుభాన్ని ము( శుభకా ర్యమునకు ) వివాహముఖ కోర్పడి అమును, ఇట వర్ణము పొడి పూర తగ్గము కది 35=5205 ( కొందఱు ) ind ( ) శికా......... డ్రి, అందజిల్లా అందలములను, సంభిభింద్ర 2 * సను, గఢ=రథములను, అధిగుడు లేదా ఎక్కి వాటి వేసి త్వం రోజు, ఉత్సవము.12 వేడుక, ఎసంగిజ్ అధికము కాంగాని, కాలికులి ఇపంపి లు, 39. & 5. స్వరభ ప్రభము పై సుపార నిహారి ధురముంట మా సీమ వచ్చు .రుకుతూ . మనం గాంచి ఇలయం 56 い స్త్రీసముదాయము, గృహాంతరయణీ సాధ న ఇంటిముంగిట మున్ని సుఖంతో భ గట్టఁబడిన) మేడలందు నీ నిల్చి ఉంటే, భాస్వరం అథము ప్రస్ ప్రకాశించువ జాతిXజముమీఁదను, ( భద్రగజమును వివాహాది శుభకార్యము అందుఁ దలచున ఢీకొమరుఁ డూ రేగు; పు డారి 'హేంచు చుండును. ) సుహిణి.... సహజు మం చిము త్తెములయొక్క-, యందున్, హెున్ను + హెడోలు హెలిపే డోలు. సమాసంబులం ప్రాణాదులతో చే హెున్ను శబ్దములోని మొదటియనము మాత్రము మిగులంగా 4 కోట్ an' అని యయ్యెను. అప్పుడు లుప్త శ్లేషమున ఒరుపనులు పరము లగుని పడు ను రు ( బా- సం. ) సూత్రముచే నుగాగమంబు ప్రాప్తింప హెను + -8<noinclude><references/></noinclude> 3msn84pxv22jkn5ct604h4a8ww4dyie 104 233565 590338 2026-10-19T06:02:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'd..... 341 చౌడోలు నగును. పిమ్మటఁ జరుపములకు సందేశమును ఉ. తమున దుర్వారానే ళమును రాఁగా హెుఁజేడో అనురూపము సిద్ధ మయ్యెను. ఇంట కముంబా గ్లానుస్వార మొక్కటియే యాదేశమగును; వారి స్వత్యావుల...' 590338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>d..... 341 చౌడోలు నగును. పిమ్మటఁ జరుపములకు సందేశమును ఉ. తమున దుర్వారానే ళమును రాఁగా హెుఁజేడో అనురూపము సిద్ధ మయ్యెను. ఇంట కముంబా గ్లానుస్వార మొక్కటియే యాదేశమగును; వారి స్వత్యావులు రావు, ఉండి. పంపి ...సీమన్, బంధువు = మసూహన మైన, పెనంటాపథవ = పెద్దవాటయంద జ్ఞానా అంచద్గత్ి= ప్రకాశించు-డు జోన్, మందగమనముతో ఒక యర్థము వచ్చునా దుసూనున్ = వచ్చెడుకృష్ణునిని, అపారం...నంబు, ఆపార=అంశము దేశ, వ హర్షరసంబు = సంతోషాను రాగములగముదాయము, ఉప్పతిన్ = పట్ట: రాజ్ కాం = చెక్ = చూచెను. చ. బలుఁదమి మీటిఁ జెందిరిక పావడ పై సర్పించుచీర కెం + దళుకులు దేరఁ బెన్నెరుల తావికిఁ దేటులు చేక: కొల్కు లం గళుకులు వారఁ చారకడు, కంటికిఁ దార దృగంగువాళిక నేర శౌరి నొక వారవిలాసిని చూచె నోఱగాణ. 57 = ఒక వారవిలాసిని = ఒక వేళ్య, వెలుఁదమి= అధిక మైకో పిజన్ = అలెక యింపుగాడ్, చెందిరిక పావడ వైజ్ = కను: ఔరంగు గంతా బంద్ విర్యాదకు, వరిగం bu చీర కెందళుకులు = జలతారుచుట్టునుం గల కోక యొక్క యెజ్ఞ కాంతులు, తేక్=7 టపడఁగాజ్, పెన్నెరుల ణానికి = గొప్పని యగుకల వెండు కల పరిమళమునికంటే తేల బులు = తుమ్మెదలు, చేసిన్ = సమీపింపఁరాజ్, కొల్కురిక్షా= క టితుడటందుకొ కళుకులు వాఃక్=కాంతులు ప్రకాశింపఁణాజ్, తాక=కమగ్రుడ్డి, కడకంటిఫిక్ = కంటితు దక్షిణ్, తారక్ = ప్రసరింపఁగాన్, దృవంశుపాళి నేత్రకాంతులకముదా యము, కల్వలజిగి = కల్వలకాంతిని, కేరక్=పరిహసింపగాన్, కౌకిన్ = కృష్ణుని ఓఱ గాన్ = ప్ర్రక్కగాన్, చూచెన్ = క&ఁగ్" సెను. చ. పగడపుమోవితో జీలుఁగుఁ బయ్యెడతో విడియంపుసొంపుతో నిగనిగ నుబ్బుసిబ్బెములు నిగ్గులతోఁ డగుగుబ్బదోయితో సొగసగు వేణితో బెళుకు చూపులతో లలిలేఁతనవ్వుతో జిగివగ గుల్క వచ్చి యొక్క చేడియ చూచెఁ ది లోక మోహనుక్. ఒక చేడియ = ఒకా నెుక స్త్రీ, పగడపు మోపితో జ్= పడముఁ బోలి:ఉదర ముతోను, జిలుఁగుఁబయ్యెదతోన్ = స్ను పైఁటతోను, విడియం ప్రసాంపతో = ==<noinclude><references/></noinclude> eyqunp6pbcei6j9ts6hi3q45ypl39sq 104 233566 590339 2026-10-19T06:03:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '342 భద్రా పరిణయము, బూలపు సుశోష, విషన్ని మబ్బు సిబ్బముల నిష్ఠులతో నుంచే తమ ణిరోజు అందప్పడప, బీరు సచూపులతో ఆ ఇవ్వుతోనే = మందహాసముతోడను, జిగి TO, A == ల్కజ్= వ్యాపంపఁగాన్, వచ్చి = ఏ శించ...' 590339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>342 భద్రా పరిణయము, బూలపు సుశోష, విషన్ని మబ్బు సిబ్బముల నిష్ఠులతో నుంచే తమ ణిరోజు అందప్పడప, బీరు సచూపులతో ఆ ఇవ్వుతోనే = మందహాసముతోడను, జిగి TO, A == ల్కజ్= వ్యాపంపఁగాన్, వచ్చి = ఏ శించి, ప్ర మాద మూక ములవారి ని వలపింపఁజీయవానిని (కృష్ణుం ) లలితో ఉత్సాహము చూచ ఉ. బాలిక మార్లు వేగఁ జని పాలుని లీలఁ జూచునెడఁ నేల సమర్చుచోఁ డమిబి బంగరు మేడను నిల్చి వేసి.. గో బయ్యెద యూర్పు గాలిఁ దూరినం శిక్షా విడి సీనియె బాల భక్తి పాం చాలికమాటుఁ జీణిఁ గర సంగ్రధితాంతుకయై త్రపాగతిపి. 59 ఓర్తు బాలిక లు జానా నుక జవ్వని, వేసే అత్వరతోను, పనిజ తోసి, నిల్చి ఉంటే, గోపాలునిజా డకు, వేడ్కనీ విలాపముతోన, చూరు 'ఎస్' = : వెల్లి బందుకు మే చూసుపును, పద్యువు పబుఁట, తర్పంగా చోట ఇక్కజేసినపుడు నీవిను ఇపోక ముడియే, జాన్ తితో, 'సంగ్రత * ఎండేవి, మాటుజ్ = బం గారుబొమ్మచాటుకు చేరి ప్రవేశిం చ సీ. పౌర భూషణ భౌతయై రాచిలుకఁ శీలం తిసునిగితా వలపుమొక్కలకు చేను, విడి వదిలి, ఊడిపోఁగాన్, కెవసం శాంశుకలను, కుచ అంశురయ= వస్త్రములు భర్మపాంచాలిక గోని చూసి నికారాణి యనగ మొకత వారిసలమంచకోపిరి నుండి నిషించి ఘనముపై మించుమిం చనంది నక్ష త పెగడం పురాణీక దా. పుగ హత్తి చూచెఁ ద . ర్ఘటిత కాంచనవల్లిక యన మెకడై<noinclude><references/></noinclude> ings98vlx29tuxtr6329txo0w4qfcxp 104 233567 590340 2026-10-19T06:03:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, కణమునఁ గాంచియు: జైడ్ కు మొలు బాదముల బాకూఃపురులును ఔహ్యయుః కంబులు ధరించి భౌమ యొక సంభమాయత్త గతి వచ్చి , శౌరిఁ గనియె. 60 ఒక లే=ఒకానొక స్త్రీ, హీర......, హీ భూషణ=కజ్రపుర...' 590340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, కణమునఁ గాంచియు: జైడ్ కు మొలు బాదముల బాకూఃపురులును ఔహ్యయుః కంబులు ధరించి భౌమ యొక సంభమాయత్త గతి వచ్చి , శౌరిఁ గనియె. 60 ఒక లే=ఒకానొక స్త్రీ, హీర......, హీ భూషణ=కజ్రపురం చేత కా త=శుద్ధిచేయఁబడిఐదియై, (వజ్రపుగలు ధరించుటచేఁ దెల్లనివాయ గంజియై దాని యద్ధము, ) అజురాణి యనఁజ్ జరగస్వతివలె, కేన్ హస్తముంపిన్, కాదన క౯, కొనీ = ధరించి, శౌరిక్=కృష్ణుని, చూచెకొ = కనుగొన్నరు ఒకవే=జ్ఞంలోక ( కృష్ణుని ) జూచీ, మోహవశయై=వలుడే కొడ లెఱుగడపై, పూణే పుత్త్రి యనఁగజ్ = : మాణిక్యపుబొమ్మవలెన్, మేడయంచున్ ఆ వేడిగాను, ని ల్చెన్ = నిలువఁబడెను, ఒక తె, మనము పైమించుమిం చనక్ = మేకుమువ్యది వెఱచి పువలె, హరినీలమ౦చకో పరినుండి = ఇండ) నీలములక్ష్మీకము పై నుండి, వీక్షించె సు. ఒక తె, పగడం పుణిక = పనపురాతి స్తంధమును, దౌప్పు' కౌ= దగ్గఱూర్, బా త్తి=అంటుకొని, తర్ఘటితకాంచనపత్రిక యుక్=ఆకంచమునఁ గన్నఁబడింబంగారుతీ `వెవ లె ( నుండి) చూచెజ్= ( కృష్ణుని ) నినుఁగొనేను. ఒక అభామ = ఒకానికి స్త్రీ, కంఠమున = మెడయందుజ్, కాంచికయున్ = ఒడ్డాణమును, 'మొలను జడుముఇం దు౯, పైఁడికంటెజ్ = బంగారుకంటెన్లు, పాదములన్ = కాళ్లను కోహకుకులును = దండకడియములను, బాహుయుగళిన్ : న్= పొహుద్వయమునందు కొ, పార్శ టక్ (ఐులు = అందెలను, ధరించి, సంభ్రమాయ తఃతిన్ = త్వరకు లోబడినండకతోన్, (శ్వర గాన్ ) వచ్చి కనియెజ్=వచ్చి కృష్ణుని జూచెను. ఇం దీపమాలంకారము. మఱియుం విద్య ముకడపటిభాగమున సంభ్రమముచే నొకచోట ధరింపవలసిన భూషణములను మఱియొక చో నొకా నెక స్త్రీ, ధరించిన దని చెప్పుటచే విధము మనుశృంగార చేష్ట ప్రదర్శింపం బడియెను. చ. తుఱు మఱవీడ ముంగురులు తొంగలి జెప్పలఁ దొంగి చూడ ని బ్బఱపు మెఱుఁగుఁజన్ను ఁగన పయ్యెద దాఁగిలిమూఁత లాడ వా తెఱపలు గెంపుల నగవు తేటలు గూడ నిజేశు కౌఁగిం దొఱఁగి కయంబునం జని న భూమణి యొక్క గాంచె వెన్ను ని<noinclude><references/></noinclude> rib23u3madjdks4biq42p1zyxa1c74r 104 233568 590341 2026-10-19T06:03:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '344 భ ద్రాపరిణ ను ము. ఒక్క తెవధూమణి ఒకొక స్త్రీ క్షము, ముప ము, వీడతో విడిపోని సుందరులు అప్పలను, తొంగిచూడని ప 13 ములు, తొలకలి గొప్పలన్' అని పించిన కన్నులచి వాలంగా నని యుద్ధము. ( ( రము...' 590341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>344 భ ద్రాపరిణ ను ము. ఒక్క తెవధూమణి ఒకొక స్త్రీ క్షము, ముప ము, వీడతో విడిపోని సుందరులు అప్పలను, తొంగిచూడని ప 13 ములు, తొలకలి గొప్పలన్' అని పించిన కన్నులచి వాలంగా నని యుద్ధము. ( ( రము చుచు నుక సారి గన్సింహన్ (చూడువాట) అట్టి మాటలు నానమంతంగా లజంట యొకసారి కన్పించును జోకసారి నింక టించుచుండంగా నీ యర్థము.) === తేటలు=వుకాండులు, కూచిపొంద శాస్, విజేతుఁరిటన్ ప్రతి భవభ ock === ఉ. ఉల్లము లుపై బన క కొసను తల్లి ) h 62 2 ఉల్లములు. మీ సులు, ఉల్లిముకమిట్ అయ (2) o, n డుతన్నుస్, ( కృష్ణునిని) కువచ్చు మర్చి చేతలు పట్టంబు శక్, ఎల్ల పిలపల్లవపాణాలు పట్టణమంది ( వాసము ప్రకారము పర్యలు, స వ॥ ఇత్తెఱంగున ముదాయత్సంబు అనుచితంబూల వలన మనసేన యనల తరళతన శావిళ ధవశధవ జేతవ వృక్ఛ హరంబుల కనుసా రంబు లగు కొత వేండినగతో రణంబు లుద్ధామిచా మగ సమాన వారం బలం జలింప నిలింప కంపుకును చూడగంధులపాలపురుం శిగురింపం<noinclude><references/></noinclude> qdsilrv1pmlu6s8znucp1obzg4pd51k 104 233569 590342 2026-10-19T06:04:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 345 దగుసీంధురయాసలచికురబంధబంధుః చంపకకుసుమ గంధంబులకు వెఱచి పఱచుచు మదకుంభీకుంభంబుల వ్రాలుబంధరంబుల కొడ లం బొదవునారట్టజ ఘోట్టాణ ఘోటక గళాటక హాటకకటక కింకి శ్ర...' 590342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 345 దగుసీంధురయాసలచికురబంధబంధుః చంపకకుసుమ గంధంబులకు వెఱచి పఱచుచు మదకుంభీకుంభంబుల వ్రాలుబంధరంబుల కొడ లం బొదవునారట్టజ ఘోట్టాణ ఘోటక గళాటక హాటకకటక కింకి శ్రీగణనటీజను కంకణమంజుమంజీర శింజితంబుల దిదృతజనవచర కోలాహలంబులం గ్రిందుపతిచి కందుకొను సురదుందుభి సమామి కా కాహళాపణవ మృదంగ పుంఖానుపుంఖ శంఖ వేణు వీణాదివాడ ననినాదంబులు రోదసి నిండ నిండార విరిసినపుండరీకమండలంబుల గం డడంచుపాండురవుండరీకంబులు మెండుమీజీని ముత్తెంపుజల్లుల జిగి వెల్లువల నల్లుకొను వెల్లపట్టుసిడంబులనడుము బగడంబుకంబు విడంబించు దట్టంపుఁ గెంపుటాల వట్టంబులక నిగ్గులకు జుట్టంబు లై నట్టువ చెలులయంగదట్టంబులం గట్టినపుట్టంబులం గప్పి యుప్ప రంబున కెగయు సామంత మహీ కాంతమకుటాంగ దాది సంఘటన జ నిత మణిరజంబులు మెఱయ నెఆయుపొగడవిరివలపులు వలచు డిండిమవాదనోత్పాదిత వేదండగండజాల మడధారలం బంకలం బ గునేలం గాలూనక సమర్ధంబునఁ దోపాడః డిక్కిఱిసి యెగయు పౌరులం గనుసన్నల న్నగుచు మారజిక చకనుంగంబుల నొగి చనునాగ వాసంపునంగనాచులపయిం గన్ను వేసి పక్కం జనువారి యక్కలకు వింతబొజుంగు లిడు విడియంబుల పేరింటిలాంచి గనుపు ట్టం బట్టపగలుగాఁ జంద్రజ్యోతులు వెలుఁగఁ జతురంగబలసంగత మంగళోత్సవమునకు దివంబున నున్న వారిం బిలువఁబోవువిధంబున నంబరతలంబున కెగసి తారకావారంబులం దోడ్కొని వచ్చు చే న్నున వెన్నముద్దలంబోని సీత విగుచ్ఛంబులతో వ్రాలు తారా బాణంబులవిన్నా ణం బెసంగ సభంగశృంగారరసతరంగంబులు దొ రంగు తెఱంగునం గురంగధరమరీ చినధ్రీచీనంబై చీనిచీనాంబరాళ్లక 44<noinclude><references/></noinclude> 8bcmbk0lv47mbjiq9qfqo1f9s6s4ubn 104 233570 590343 2026-10-19T06:04:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'త 346 భద్రా పరిణయము. ఇహీరచాకచక్యంబులు చన్నొంచి మందగమనంబులం మనచేతు దుండు రాజభవనాంగంబు సనిరి మంతుక్క బడినవి. ( కలసి మని యలు - ) అ చిత్రంతో 140 63 – అలను...... .. ప్రపారయిల అలరు : ప్రకాశించన...' 590343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>త 346 భద్రా పరిణయము. ఇహీరచాకచక్యంబులు చన్నొంచి మందగమనంబులం మనచేతు దుండు రాజభవనాంగంబు సనిరి మంతుక్క బడినవి. ( కలసి మని యలు - ) అ చిత్రంతో 140 63 – అలను...... .. ప్రపారయిల అలరు : ప్రకాశించను, అత్తను వేర దఁ జెప్పి - స్త్రీ యొక్క, అర్కలి వంశాల మైననియు, అహం పెట్ట మ ఏవియు, ధవళధన శీతని మిక్కిలి వల్లనని కాలియను, (అ) కృచారం 1981, - హలికు, ఉగ్రాగు... బస్, మ లయొక్క, సమీక Roy) (wo నడకలు గలవారు) చినలంద నొప్పి 3, స్థలములందు వ్రాలు సం శం బుట్టిట్టియు, )" 7 - సంబంధ పట్టిలు, ఘటములు క=పట్టడలయందలి, కింకిణీలు మువ్వల సముదాయముయొక్కయు, ఇటీజు నా ట్యము చేయు వారియన్ కంకణ ముఖముక్కయు, మంజు వ్యమైన, మంజీక = కాలి మంచు ముకము, శింజితంబు అధ్యగులకు, జర్భంబు.... ()<noinclude><references/></noinclude> ak0wbk6d1ojmd2gpuaw8bloorr5z171 104 233571 590344 2026-10-19T06:04:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, లాహలంబు = ధ్వనులను, క్రిందుపట్టీది తిరస్కరించి, కొండుకొను.... దంబులు, కందుకొను = అతిశయించెడు, సురదుందుబి= దేవతల భేరుల యొక్క యా, ఢమామికా =ఢమామిక యనువాద్యముయొక్క...' 590344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, లాహలంబు = ధ్వనులను, క్రిందుపట్టీది తిరస్కరించి, కొండుకొను.... దంబులు, కందుకొను = అతిశయించెడు, సురదుందుబి= దేవతల భేరుల యొక్క యా, ఢమామికా =ఢమామిక యనువాద్యముయొక్క యు. కాపరా= బ్యా యొక్క పణవ = పణవము లను వాద్యములయొక్కయు, మృగం = 4 యొక్కయు, ఖానుపుంఖ = ఎడ తెగని, శంఖ = శంఖములయొక్క ము. వేణు = పిల్లన గ్రోవుల యొక్క యు, వీణారి = వీణె మొదలగు వానియొక్కయు, నినాదంబులు = ధ్వనులు, కపిల భూమ్యాకాశములను, నిండన్ రాజపూర్ణముగా, విరిచిన పుండరీక మండలంబులగండు = వికసించిన తెల్ల దామరపూల సముదాయముల యొక్క మును, ( తామ: పూలసాగను నని యర్ధము. ) అకంచుపాండురపుండరీకంబున్: పోఁగొట్టు తెల్ల గొడుగ:లయందు ( ని "పుండరీకం సీతచ్వతే సీతాంలో జేవి త” మని యజయ్యుఁడు. మెండు...... వెల్లువలక్, మెండుమాడిన = అతిశయించిన ముత్తెంపుజల్లుల = ముత్యాలజాలరులయొక్క, జగి వెల్లువలక్ = కాంతి వాహములను అల్లుకొను వెల్లపట్టుసీడంబులఁడును = వ్యాపించెను తెల్లపట్టు టెక్కెములమధ్యమం, దుక్, పగడంబడంబ= పగడపుఁ గాంతిని, విడంగించు. నిళ్లలకున్,విడంబించు = అనుకరించెడు, చట్టంపుఁగారిపటాల పటముల = దృఢమైనకెంత్తులు (ఓడిగల పెద్దవేవంది. యొక్క,క ఱనిగ్గులకు=మిగుల గెఱ్ఱని కాంతులకు, చుట్టయి లై= బంధువులై ( మానములై యని యర్థము. ) నట్టువ చెలులయం కట్టంబటన్, వెట్టువ చెలు= నాట్య ముచేయు స్త్రీలయొక్క, అంగజట్టంబులన్ = తాబందులయందు, క ట్టిన పుట్టంబులన్ ధరించినవస్త్రములను, పణ్యుదగా ధరించినవస్త్రముల వని యర్థము. కప్పి = ఆవరించి, ఉప్పరంబునకు = ఆకాశమునకన్, ఎముకజంబులు, ఎ.యు = ఎగిరేడు, (ఇది రజమను దానితో నవ్వయించును. సామృతమహి కాంతి వామంతి రాజుల యొ క్క, తన దేశమునకు సమీపములనుండు దేశములంద్రాలించువారు నామంతులు. ట = కిరీటములయొక్కయు, అంగదాది= వాహఃపుకులు మొదలగు వానియొక్క, సంఘటనంబునజ్ = తాపడీ చేతను, జనిత = పుట్టింపండిన, మణిగంబులు = మాణిక పుధూళులు, మెఱయన్ =ప) కాశింపఁగాజ్, నెఱయున్నా ఎవిరికలపులు = వ్యాకిం డుపొగడపూవులపరిమళములను, వలము...... ధావలన్, వరియి= వ్యాపీఁకుఁకే...డు. మదముతో ' నన్వయించుకు.) డిండిమవాళ్లన= డిండి మునావ్యవిశేషము య క్క వాయించుటచేతను, ఉత్పాజిత = పుట్టింపఁబడిన, వేగండి = విజఁగులయొక్క, గండజాల = చెక్కిళ్ల సముదాయమునందలి, మనధారఒజ్=మదోదక శ్రవాహముల చేత ను, పంకిలంబు=బునవల, అగు నేలన్ = అగభూమియందన్, కాలూఁక = కాలిని ( ఇది ఇంక<noinclude><references/></noinclude> mrewbvei1pvkn6npv5mvikiqqcfc7de 104 233572 590345 2026-10-19T06:12:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '348 = భద్రా పరిణయము, నిలుపలేక, “సమ్మర్థంబునజ్" = ఇఱుకటము చేతను, శ్రీ పాపతో వెంటి కోకంగాళ్లు, $9 క్కితీసి=ఇఱుకుకొని, ఎగయు పౌరులన్ = ఎగరడుపుగజములు, కనుసన్న లక=కం ల చేతను, నగుచు = పరిహసి...' 590345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>348 = భద్రా పరిణయము, నిలుపలేక, “సమ్మర్థంబునజ్" = ఇఱుకటము చేతను, శ్రీ పాపతో వెంటి కోకంగాళ్లు, $9 క్కితీసి=ఇఱుకుకొని, ఎగయు పౌరులన్ = ఎగరడుపుగజములు, కనుసన్న లక=కం ల చేతను, నగుచు = పరిహసించుచున్, మౌజిక రంగంబులు, మౌరజి క = మద్దెలవాయించువారియొక్క, చరమాంగంబుల = వీఁపులను, ఒరిఁగి తొలఁగి ( దాఁగి యని యర్థము.) చనుసైజ్, చను = "వె 'వెళ్లను, నాగవాసం పుకంగ నా చులపయిన్ = వేశ్యా సమూహమునందలి పౌ ఢాంగ్ నిలవిఁదను, కన్ను వేసి కన్ను నిలి పి, ప్రక్కజ్ = సమీపమునను, చను వారియక్కలకు = వెళ్లి కువారి తల్లులకు, వింతో బోజుంగులు = క్రొత్త విటకాండ్రు, ( బొజుఁగు - భుజంగశబ్దభవము.) ఇడు........ లాంచి, ఇడు=ఇచ్చెడు, విడియంబుల పేరింటి తాంబూల మను పేరుగల లాంచి జ లంచము, కనుపట్ట= కనుపడులట్లుగాన్, పట్ట పగలు గోన్ పని అయ్యుడులాగున చంద్రజ్యోతులు = పగలువత్తులు, ( వెన్ని లంబోలు కాంతిగలవి. మతాబులు. ) వెలుం X౯= ప్రకాశింపఁగా, చతురంగ... కుజ్, చతురంగబల గుట్టములు మొదలగు నాల్గు తెఱఁగుల సేనలతోజ్, సంగీత = గూడిన, మంగళోత్సవమునకు "పెండ్లివేడుక" కుజ్, దివంబునెజ్ = స్వర్గమునందుజ్, ఉన్న వారి, పినివంబోవు ధంబుజస్' పిలు చుటకు వెళ్లుచున్న ప కారముచేతను, ( పిలుచుటకు వెళ్లుచున్న ట్లని యర్థము. ) అం బరతలంబునకుజ్ = ఆక సంబునకున్, ఎగసి, తారకావారంబుల నక్షత్ర సముదాయ ములను, తోడ్కొనివచ్చు జిన్ను ఐస్ తీసికొనివచ్చు వందముతోజ్, (తోడ్కొనివ చ్చుచున్న ట్లని యర్థము.) వెన్నెముద్దలంతోళ్లు, వెన్న ముద్దలంబోని = వెన్న ముద్దలంబోలిన, సితచ్చని, తెల్లకాంశుల యొక్క, గుర్భంబులతోనే గుర్తులతోస్, వ్రాలు తారాబాణంబులనిన్నా ణంబు = క్రిందంబడి యెడుతారా చువ్వల యొక్క సొగసు, ఎసంగ౯= అతిశయింపఁగాస్, అభంగశృంగారరసతరంగంబులు...నిండైనిశృంగారద సముయొక్క కరడులు, తొరంగు తెఱంగున = స్రవించుచున్న గీతి చేతను, సుగంగ... ... బై, కురంగధర= చంద్రునియొక్క, మరీచి కాంతితో, సధ్రీచీఃంబై= 'సమాన మై, చీనిచీనాంబరా..లు, చీని బంగారు జరీగల, చీనాంబరి = చీ నా దేశమందు నేసిన పట్టువస్త్రములయు, ఆభరణ నగలయందలి, హీర = వజ్రములయొక్క, యు, చాకచక్యంబులు = కాంతులు, చెన్నొందఱో అందముగాఁ బ్రకాశింపఁగాళ్ల, మంద గమనంబునన్ = మెల్లనినడక తోక్, తగు.....వైజ్, తగు - ప్రకాశించు, చతుర్దం తి = ఐరావతముతోజ్, ( నాల్గుదంతములు గలది ) సమాజ సమానమైన, సమద = మద ముతోఁ గూడిన, దంతావళంబు వై= ఏనుఁగుమీఁదను, ఇంద్రుండునుఁబోలె శాఇం ద్రుఁడువ లె నే, యాదవేంద్రుండు = కృష్ణుఁడు, రాజభవనాంగణంబు = రాజశీముముల<noinclude><references/></noinclude> mhigwrazyhobp4c0jro0tpni073hhje 104 233573 590346 2026-10-19T06:12:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 349 గిటిని, చేర=సమీపించునట్లు, వచ్చెక్, అంతన్ = పిమ్మటను, ఇక్కడ౯=7ఔ గృహమునందు, క. సుందరు లప్పుడు బంగరు బిందెల పాటీకసలిల పృథుధారల న య్యిందుముఖ జలకమార్చి ర హీం దడి...' 590346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 349 గిటిని, చేర=సమీపించునట్లు, వచ్చెక్, అంతన్ = పిమ్మటను, ఇక్కడ౯=7ఔ గృహమునందు, క. సుందరు లప్పుడు బంగరు బిందెల పాటీకసలిల పృథుధారల న య్యిందుముఖ జలకమార్చి ర హీం దడియొత్తి రి లతాంత, మృదు చేలముల. 64 అప్పుడు= పెండ్లికొమరుఁడుగుమ్మములోనికి వచ్చినపుడు, సుందరులు = ( కొం దఱు ) స్త్రీలు, బంగరుబిందెలపాటీక సలిలపృథుధాకలక్= బంగారుకుండలయం దు న్న మంచిగందపునీటి పెద్ద ధారలతోన్, అయ్యిందుముఖిన్ = ఆభద్ర)ను, జలకమార్చి = స్నానము చేయించి, రహిన్= సంతసముతోజ్, లతాంతమృదుచేలములన్ = పూవుల వలె మెత్త ని వైనవస్త్రములతో జ్, తడియొత్తిరి= తుడిచికి. చ, కళుకుదుకూల మింపలరఁ గట్టి లలిం దిలకంబు దిద్దిక జ్ఞల మిడి పారిజాతనుము సంఘములుం గలపంబుఁ గూర్చిన ల్లలితమణిస్ఫుటాఖలకు లాపకలాపములక్ ఘటించి కాం త లవుడు దెచ్చి రవ్వికచ తామర సాక్షి వివాహ వేదికి . = 65 కాంతలు = చెలులు, ఇంపలక = సంతసము గలుగునట్లు, కళుకుదుకూలము = ( తళతళలాడు ) కాంతిగలపట్టువస్త్రమును, కట్టి=ధరింపించి, లలిక్ = ఉత్సాహము తోజ్, తిలకంబు=బొట్టును, దిద్ది = సవరించి, కజ్జలము = కాటుకను, ఇడి= (కన్నుల) నుంచి, పారిజాతసుమ సంఘములు = పారిజాత ప్రంబువ్వుల సముదాయమును, (సము ద్రమునం బుట్టినయొకానొక దేవవృక్షము పారిజాతము. మఱియు నియ్యవి నాల్గు గల వు. ( ని ) పంచైతే దేవతకవః మందాకః పారిజాతకః సంతానః కల్పవృక్షశ్చ పంపి వా హరిచందనం. ఆ. ) కలపంబుజ్ = పరిమళవస్తువు లగుకస్తూరి మొదలగు వానితోఁ గూర్చిన సిరిగందమును, కూర్చి సంఘటించి, సల్లలిత కలాపములన్, పల్లలిశ మ మోహరమైన, మణి=మణులచేతను, స్ఫుట_వికసించిన, అఖిల= సమస్తమైన, క లాప=నగలయొక్క, కలాపములు = సముదాయములను, ఘటించి = కూర్చి, అవ్విక చ తామరసాక్ష్ి=ఆభద్రను, ( వికసించిన తామరపూవులం జోనికన్నులుగలదానిని ) అపుడు ఆకాలమున,వివాహ వేదికిన్ = పెండ్లియరఁగుమీఁదికి, తెచ్చిరి= తీ సికొనివచ్చిరి.<noinclude><references/></noinclude> ezno25jabrolwxniumdme6kcctxln3i 104 233574 590347 2026-10-19T06:13:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '350 భ దాపరిణయము, క. ఇట భవనద్వారముముం దటికి స్వచ్చుయముతనయు శ్రీ వారు వెనుకన్య సం గట: గగి డిగి మొక్కు నతనిఁ గిని దీవించె. 66 ఇటక్షా=ఇక్కడు, భవఃవ్వారము ముందటికి ఇంటి గుమ్మము ఇటీరిత...' 590347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>350 భ దాపరిణయము, క. ఇట భవనద్వారముముం దటికి స్వచ్చుయముతనయు శ్రీ వారు వెనుకన్య సం గట: గగి డిగి మొక్కు నతనిఁ గిని దీవించె. 66 ఇటక్షా=ఇక్కడు, భవఃవ్వారము ముందటికి ఇంటి గుమ్మము ఇటీరితో వచ్చు యదుతనయు; తు = వచ్చు కృష్ణుని సిసిస్, కయపని జడియరాజు, ఎనుగు గన్ = అభిముఖము గాజ్, చని = వెళ్లి, అంతట= పిమ్మటపు, కరి ఏరఁగును. చెంగటక్ = సమీపమందుణ్, డిగి దిగి, ముక్కు-ఇతనికా నమస్క..ఎందుకృష్ణున్ని కని= చూచి, దీవించజ్ = = ఆశీర్వదించదు. వ. మఱియు నతండు భూసురాశీర్వాదంబులును, నందిని గధవారం బుల కై వారంబులును, 'మటిగా శ్రీములలక్ష్మీనారాయణక ల్యాణంపుఁ బాటలగన్నంపు పెఱుంగులును, మందళితర ఉత్సవాదిత బాబులును, భూనభోంతికంబు నిండి అభ్యంతర ని శాంతంబునకు హితమంత్రిన హితంబుగాఁ దోడ్కొని మగుచో ననుదేవందనం ఉండుతుం నా జన మణీ భాజననీరాజనో, జాతంబు లాసరించుచుఁ శ్యాంతు ద్వార సార్శ్వని నునర్ణపూర్ణకలశ మురుగ బింబనించితక ర్పూరదీపికల విలోకించుచు, పట్టను తొసఁగునార జాపితం బగు నీఁగిన నిపువ్వులకై దండఁ గొనుచు, నల్లవన నడచి గారక్కత తోరణాలు.. పిచుమస్తంభసం భాష సంచితుంభాది దివిజరంభోరు చారు సైరంధీ కుహల్లక సముల్లసిత శుభదను ప్రశస్తంబును, బుగో హితబ్రాహ్మణపురం, బృంద కండ అబును, విజచకమలకుముదిన ముదయభ మద సంకుమచమృగమజనులిపై వివరింగ్ మాక్షి వరంగ వల్లీ సుందరం బగు వైవాహిక మంది కంబునడుమ నడుమరకతమణినే దికోపరికురువింద చరణాంచిత కాంచనపీఠంబున నద్దివసిం చెనప్పుడు... C......<noinclude><references/></noinclude> 8sus41hsgta35bx7e6no2gblumbxho7 104 233575 590348 2026-10-19T06:13:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 351 మఱియుజ్=ఇంకను, అతండు = ఆకేశీయ రాజు, భూసురాశీ స్వారంబees- బ్రాహ్మణులదీవనలును, వండి. కైవారంబులును, వంకి = పూక ) మెరుపు స్తుతిం చువారియొక్కయు, మాగధ = వంశమును స్తుతి...' 590348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 351 మఱియుజ్=ఇంకను, అతండు = ఆకేశీయ రాజు, భూసురాశీ స్వారంబees- బ్రాహ్మణులదీవనలును, వండి. కైవారంబులును, వంకి = పూక ) మెరుపు స్తుతిం చువారియొక్కయు, మాగధ = వంశమును స్తుతించువారియొక్కయు, వాx= ముదాయములయొక్కయు కైవారంబులును = స్తుతులును, (7) స్యురాగ ఖాస్తు ముథా వందిన స్తుృతీపాఠ’కాః. అ. మేటి కాణీయలను, మేటి = శ్రేష్ఠురాఁడగా, ' ణియల=పాటకత్తియలయొక్క, లక్ష్మీనారాయణ= లక్ష్మీనారాయణులయొక్క, క త్యాణంపుఁబాట = సెండ్లినిఁ దెలియఁజేయు పాటలయొక సన్నంపు టెలుఁగులును = సన్న పుధ్వనులును, మంగళతర దైవాదింబులును = శుభ్రముం గెలుపుజయశీల మైన వాద్యధ్వనులును, భూ: భోంతరంబు = భూమ్యాకాశములయొక్క మధ్యభాగ మంటక్, ( ఇట సప్తవ్యర్థమందుఁ బ్రథను. ) నిండన్ = పూర్ణముకాన్, అభ్యంతరనిశాం తంబునకు = లోపలియింటికిన్, (అంతఃపురమునకు) హితమంత రహితలలు =చుట్టములతోడను, మంత్రులతో డరగూడ, జోడొ ?=( కృష్ణుం ) . దీని కొని, ఏగుచోక్ = వెళ్ళుప్పుడు, వసుదేవ ందనుండు = కృష్ణుఁడు, అంవంద:జ్= అశ్వ డక్కడను, పుణ్యాంగనాజనలు, ప్రణ్యాంగ్ నాజన = ఐదవ రాండ్రయొక్క, మణిభజన =మాణిక్యపుంజళ్లెరములందలి, నీ రాజమోపకారంణులు = మంగళహారతు ల వెడునూడిగములను, ఆదరించుచు = మన్నించుచుజ్, (స్వీకరించుచు గాక్ = = ము) కక్ష్యాంతర దీపికలన్, క్యూంతన - నాలుగిండ్లవాకిళ్ల యొక్క, ద్వా పార్శ్వ = గుమ్మముప్రక్కలయందు, నిక్షిప్త = నిలుపబడి, సువర్ణ= బంగారుతోఁ జేయఁబడినవియు, పూర్ణ = నీటితో నింపఁబడినవియు ఇగు, కలక=ఘటములందు, ముకురబింబ= అద్దములందును, ఓంబిత = ప్రతిఫలించిం, కర్పూ: దీపికలక్ => క్పూన పుదివ్వెలను, విలోకించుచుకో=చూరుచును, అర్జునుఁడు, ఒసంగు కైదండన్, ఒసంగు = ఇచ్చెడు, ఇది కైదండతో ఇన్వయించును. నాని దానీ తంబు = నాకమనిచేయ దీసికొనిరాఁబడి;ది, అగునీఁగి ప్రూనిస్తువ్వుల కైదండన్ అగఃకల్పవృక్షముయొక్క ప్ర వ్వులకు గృహస్తావలంబమున్ను కొనుచుకో=సహించుకుక్, ఆల్లనల్లనిజ్= వెల్ల మెల్లఁగాన్, -డిచి, గారుత్మత ప్రశస్తంబుకు, గారుత్మతతోరణ = పచ్చలతో ని, ణములుగల, అక్షుద్ర= గొప్పవియగు, విద్రుమస్తంభ సంభార= పగడపు రాతికంబముల సముదాయమునందున్, బింబిత = ప్రతిఫలించిన, కంభాది = కంథ మొదలగు, దివిజాం భోరు = దేవ లౌ స్త్రీలువ కెన్, చారు = అందకత్తెలగు, సైరంధ్రీ= పరిచారికలయొక్క, పరులయింట నుండియు స్వతంత్రురాలై గంధలేపృతిలకనిర్మాణాదులు జేయువ్యత సై రంధ్రి యంజడు. (ని) పైవంఫ్రీ పవేశ్మస్థా స్వవశా శిల్పకారికా. అంకరహల్లక=<noinclude><references/></noinclude> 5o1d36psjkzlk3quqhrzg1so9n08903 104 233576 590349 2026-10-19T06:13:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '352 భ ద్రాపరిణయము. ఎఱ్ఱగలువలం బోలిన చేతులచే, సముల్లసిత= ప్రకాశింపఁజేయఁబడు, శుభవస్తు=మ౦గళ వస్తువులచేతను, ప్రశస్తంబును = శ్లాఘింపఁబడినదియును, పురోహితబ్రాహ్మణపురంధీ బృందనీరం...' 590349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>352 భ ద్రాపరిణయము. ఎఱ్ఱగలువలం బోలిన చేతులచే, సముల్లసిత= ప్రకాశింపఁజేయఁబడు, శుభవస్తు=మ౦గళ వస్తువులచేతను, ప్రశస్తంబును = శ్లాఘింపఁబడినదియును, పురోహితబ్రాహ్మణపురంధీ బృందనీరంధ్రంబులు = పురోహితులయొక్కయు, బ్రాహ్మణులయొక్కయు, ము దువులయొక్కయు, సముదాయముచేతను, సందులేనిదియును, వికచ...... సుందరం ము తై వికచ—విక సించిన, కమల= తామరలయు, కుముద = కలువలయు, సముదయ= సముదాయముయొక్క, భ్రమద = భ్రమను గల్పించెడు, ( ఇది రంగవల్లితో నన్వయిం చును. ) సంకుమద = జవ్వాది చేతను, మృగమద = కస్తూరిచేతను, అనులిప్త = పూయఁబ డిన, నవరంగ = ఒక విధ మైనగృహమునందలి, మౌక్తికరంగవల్లీ సుందరంబు = ముత్తెము లముగ్గులచే మనోహర మైనది. ( పురుఁగు మొదలయిన వానిచే నలుకఁబడినదియుఁ బ ద్మములనియుఁ గలువలనియు భాంతి పుట్టించెడునట్లు నానా విధముగా నలంకరించిన ముగ్గులచే మనోహర మైనదియును, ) అగు, వైవాహిక మందిరంబునడుమన్ = పెండ్లి యింటిమధ్యమందుజ్, అడరుపీఠంబునజ్, అడరు = ప్రకాశించెడు, మరకతమ ణివేదికా=మరకతపురాలతిన్నె యొక్క, ఉపరి= మీఁదను, కురువిందు చరణాంచిత కెంపురాలకోళ్లచే నలంకరింపఁబడిన, కాంచనపీఠంబునన్ = బంగారుపీ ఁటయందుజ్', అ ధివసించెజ్ = కూర్చుండెను; అప్పుడు, క. ఆగమవిధిసహితముగా నాగోత్రాపతి యొసంగె | యదుపతికి స ద్యోగోదధిమధుగుడనుష మాగుంఫితమై తనర్చు మధుపర్కం బుక్". 68 = ఆగ్రోత్రాపతీ = ఆ కేకయరాజు, యదుపతీకిన్ = కృష్ణునకు, ఆగమవిధిసహిత ముగా౯ = వేదమందలియేర్పాటుతోఁ గూడునట్లు గాన్, సద్యోగో...మై, సద్యో గోదధి = నిన్న (బిదికినయావు పాలవలవఁగలిగిన పెరుఁగు యొక్కయు, మధు= : తేనెయొ క్కయు, గుడ= బెల్లము యొక్కయు, సుషమా ఎక్కువ కాంతితో, గుంఫితమై= కూర్పఁబడినదియై, తనర్చు మధుపర్కం బుజ్ ఒప్పుమధుపర్క ద్రవ్యమును, ఒసం = == 'గెన్ = ఇచ్చెను. పెరుఁగు, తేనెయు, బెల్లముం గలసినది మధుపర్క మందురు. కొంద ఱు పెరుఁగుతోడఁగూడిన తేనెయే మధుపర్క మందురు.<noinclude><references/></noinclude> polhqiojq24hz3mcoymbrg0ub69zve6 104 233577 590350 2026-10-19T06:13:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. స్త్రీ పాల వెల్లి గన్న బాలిక పోలికఁ దనరుముద్దుకూఁతుఁ దాను సతియు నర్చఁ జేసి హరికి సాలంకృతంబుగా ధారపూసి రెంత ధన్యతములొ. 353 69 పాలవెల్లి = క్షీరసముద్రము, కన్న బా...' 590350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. స్త్రీ పాల వెల్లి గన్న బాలిక పోలికఁ దనరుముద్దుకూఁతుఁ దాను సతియు నర్చఁ జేసి హరికి సాలంకృతంబుగా ధారపూసి రెంత ధన్యతములొ. 353 69 పాలవెల్లి = క్షీరసముద్రము, కన్న బాలిక పోలికజ్=కన్న బాల సామ్యము చేత ను, ( లక్ష్మీవలె నని యర్థము.) తనరుముద్దుకూఁతుక్= ప్రకాశించు చక్కనిబాలికను, తానున్ = కేకయరాజును, సతియున్ = భార్యయును, అర్చచేసి = పూజించి, హరి కేన్ = కృష్ణునకుజ్", సాలంకృతంబుగాజ్ = అలంకారములతోఁ గూడునట్లు, ధారవో సిరి= ధారాపూర్వకముగ నిచ్చిరి. ఎంతధన్యతములో= (వారు) ఎంతపుణ్యాత్ములో, మిగులం బుణ్యాత్ము లని యర్థము. విష్ణుప్రీతిగాఁ గన్యా జానము చేయువారే లోక మునం బుణ్యాత్ము లని శాస్త్రములం బ్రసిద్ధి యుండఁగా విష్ణువులకే కన్యాదానము చేయువారెంతపుణ్యాత్ములో యెవ్వరం జెప్పలే రని యాశయము. మ, చెలువౌము త్తెపుఁబాల పుట్టికలపై జీరాడఁగాఁ బెండెరక్ నెలఁత ల్వంపఁగ శౌరి నెమ్మొగమున న్మీనాష్ వాలారుఁజూ పులు వాలె౯ శరడంబుదంబు జరుగ బూర్ణేందుబింబంబుపైఁ బొలుపై వ్రాలుచకోరికానికరము . లోలెం ద్రోపాలోలత. 70 = = అందమును, ఔముత్తెపుఁబ్రాలపట్టికల సైజ్ = పొందుముత్యాలతలఁ బ్రాలుగల బుట్టలమీఁదను, జీరాడఁగాన్ = వ్రేలాడుచుండఁగాన్, (దీనికిం దెరకర్త) నెలతల్ = చెలులు, పెందెవన్ = పెద్దదియగు తెరను, వంపఁగన్ = తగ్గింపఁగాజ్, మీ నాషీ వాలారుఁజూపులు = భద్ర యొక్క ( చేపలంబోలినకన్నులుగలది) వాఁడిచూ పులు, శౌరిసెమ్మొగమునకో' = కృష్ణుని మొగమునందుజ్, శరదంబుదంబు = శరత్కాల మందలిమబ్బు (ఆశ్వయుజకార్తికమాసములు శరత్కాలము ) జరుగన్ = పోఁగాస్, పూర్ణేందుబింబంబు సైజ్= నిండుచంద్రునిమండలముమీఁదను, పొలుపై= ఒప్పై, వ్రా లుచకోరికానికరముల్వోలెన్ = వ్రాలెడుచకోరికల సముదయమునలెజ్, త్రసాలోల తక్షా= లజ్జనలనం గలిగినచాంచల్యముతోన్, వాలేజ్ = ప్రవేశించెను. ఉపమాలం కారము. 45 క. కమలాకుచూపులకు రా<noinclude><references/></noinclude> cy7h44bm6xs6p9jrhq1tuthvqakrq9q 104 233578 590351 2026-10-19T06:14:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '354 భ ద్రాపరిణయము, కొమరివిలోకనము లెదురు • కొనియెను మదనా స్త్రముల కెదుర్కొనుమడభృం గముల తెఱంగున సమానకౌతుక మలర = 71 రాకో మరివిలో కనములు = రాచకూఁతుచూపులు, కమలాకుచూపులకు క ష్ణునిచూ...' 590351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>354 భ ద్రాపరిణయము, కొమరివిలోకనము లెదురు • కొనియెను మదనా స్త్రముల కెదుర్కొనుమడభృం గముల తెఱంగున సమానకౌతుక మలర = 71 రాకో మరివిలో కనములు = రాచకూఁతుచూపులు, కమలాకుచూపులకు క ష్ణునిచూపునకుక్, మదనాస్త్రములకు మదనుని బాణములు, ( పువ్వులక నియ ర్థ ము. ) ఎదుర్కొనుమదభృంగముల తెఱంగునక్షా = ఎదురేగడు మదము గలతు మ్మెదల విధ ముచేతను, అనూన కాతుకము = అధిక సంతోషము, అభగస్ ప్రకాశింపఁ గాజ్, ఎదు రుకొనియెను. అభిముఖము లయ్యెను. నిదర్శనాలంకారము. చ. తొలిమణికంకణధ్వనులు తూర్యరనంబుల మేళవింప పగ ప్పలఁ గనుపాప లందుకొన బాహుయుగాంగడనూత్న రత్నకం దళరుచి చెక్కుటద్దములఁ దాల్కొన నున్ముఖమై నిజేశునా · దలఁ దలఁబ్రాలు పూసి వనితామణి నెచ్చలు లూఁత సేయఁగన్. తొలి=మొదటను, మణికంకణధ్వనులు = మణులతోఁ గూడి కడియములధ్వను లు, తూర్యరవంబుల = వాద్యములధ్వనులతోనో, మేళవింపస్ = కలసికొనంగా, కనుపాసలు=కంటిగ్రుడ్లు, అప్పలన్, అందుకేనన్ = మట్టికొనఁగ్రాస్, జాహు... ...రుచి, బాహుయుగ= చేతులజంటయందున్న, అంగద = భుజకీర్తులయొక్క (దలడ గడియములయొక్క) నూత్న రత్న కందళ = క్రొత్త వియగుగత్నపు మొలకల యొక్క, రు చి= కాంతి, చెక్కుటద్దములన్ = అద్దములంబోలిన చెక్కులను, తార్కొనన్' సమీ పింపఁగాన్, వనితామణి = భద్ర, ఉమ్ముఖము - ఎత్తిన మో మిగలదియై, నెచ్చెలులు: చెలికత్తెలు, ఊత సేయఁ సహాయపడఁగాన్, నిజేశు కాదలతో = ఆత్మీయుఁ డగు భర్త శిరసునందుజ్, తలఁబ్రాలు = తలంబ్రాలను, పోసెన్ - తల + ప్ర్రాలు = తలఁ బ్రాలు =( వివాహకాలమందు వధూవరు లొండొరుల శిగనుంది బోసికొ పెడుబియ్యము తలంబ్రాలు. ) ధనవంతులుబియ్యమునకు బదులు ముత్యముల నుపయోగింతురు. మ. శతపత్రాయత నేత్ర ముత్తియపుసేసల్ గోయిటం గూర్చి యె త్తుతఱిగా సిబ్బెపుగబ్బిగుబ్బజిగికిం దోడైనదోర్మూల ధితి పైఁ బెల్వునిదృష్టి పర్వినం దోపాస్త్రం బాణీయుగ్మంబు వం<noinclude><references/></noinclude> fzywd724csv41e1q69y1ko2yta3mai8 104 233579 590352 2026-10-19T06:14:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '== = చతు శ్వాసము. 355 చి తదీయంబగుమాళిమీఁదికి వెసం జిమ్మె స్మితాస్యాజ్ఞయై. 73 శతపత్రాయత నేత్ర భద్ర ; (కమలములువ లె విశాలమైనకన్నులుగలది ) ( ని ) సహస్రపత్రం కమలం శతపత్రం కుళేశయం ఆ. ముత్త...' 590352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>== = చతు శ్వాసము. 355 చి తదీయంబగుమాళిమీఁదికి వెసం జిమ్మె స్మితాస్యాజ్ఞయై. 73 శతపత్రాయత నేత్ర భద్ర ; (కమలములువ లె విశాలమైనకన్నులుగలది ) ( ని ) సహస్రపత్రం కమలం శతపత్రం కుళేశయం ఆ. ముత్తియపుసేసల్ = ముత్తియ ములను ప్రాలను, ( సేస యిది శేషాశబ్దభవము.) దోయిటన్ = దోసిలియందున్, కూ ర్చి, ఎత్తుతఱిక్=( దోసిలిని ) మీఁది కెత్తునపుడు, సిజ్బెపు జిగికిల్, సిచ్చె పు= అందమైనమచ్చలుగల, గబ్బి= గొప్పలైన, గుబ్బజిగికిక్ = పచముల కాంతికిజ్, తో డైనదోర్మూలదీధితి పై = సహాయపడినట్టిస్త నములమీఁదిచోటి కాంతి మీ ఁదను, చె ల్వునిదృష్టి = ప్రియునిచూపు, పర్వీనర్ = తాఁకఁగాన్, త్య్రపాప్తిన్ - సిగ్గుకలిమిచేన్, పాణియుగ్మంబుజ్=దోసిలిని, వంచి, స్మితాస్యాజ్జయై= మందహాసముతోఁ గూడిన మోముఁదమ్మి గలదియై, తదీయంబగు మౌళిమీఁదికిజ్, తదీయంబు = ప్రియుని సంబంధ మైనది, ఆగు, మౌళిమిఁదికిన్ = శిక సుమీఁడికిజ్, వెసన్--స్వరతోన్, చిమ్మెజ్= (ప్రొలను ) విసరెను భద్ర కాంతునిశిరసునం బోయఁ కాలం జేతులఁ బట్టిణాని మీఁది కెత్తఁగాఁ గాంతునిచూపులా మెస్తవ సమీపప దేశమునం జర్వినఁ దెలిసికొని సిగ్గుపడి తలవంచికొని చేతుల వంచియే ప్రాలను గాంతునిమౌళిపై విసరె ఇని దూ శయము . మ. అల పూర్వాచలసానువం దలకు బా | లా బాప్తబింబం బనం బలితంబౌకుచమండలిక్ మకరికా పత్రాకృతిః వ్రేలఁ గ్రౌం పుల మేల్బంగరు తాళిబొట్టు వినతాం భోజాస్యయై యొప్పుత త్కలకంఠీమణికంఠ సీమఁ బతి దాఁ గట్టెక్ మహోత్కంఠతన్. పతి = భర్త యగుకృష్ణుఁడు, ఆలపూర్వాచలసానువందుకో, అల = 1 = ప్రసిద్ధమైన, పూర్వాచల = ఉదయపర్వతము యొక్క ( సూర్యుఁ డుదయించుకొండ ) సానువం దు౯=చఱియయందున్, అలకు బాలా ఙ్ఞాప్తబింబంబనన్ = ప్రకాశించు లేఁతపూక్య జింబ మువలెజ్, బలితంబు = మిగులబలసినది, ఔపచమఁడలిన్ = అగుస్తవసమీపమందుక్, మకరికాపత్రాకృతిన్=మకరికా పత్రములయా కారము చేతను, మకరికాపత్రము వలె న నిభావము. ( స్త్రీల చెక్కులు మొదలగు తావులందుఁ గస్తూరి మొదలగువానితో వ్రాయు రేఖలు మకరికాపత్రములు. అనిమకరములం బోలుఁగాన నీ పేరుగలిగెను. ) వ్రేల= వ్రేలునట్లు, కెంపుల మేల్ బంగరు తాళిబొట్టు = కెంపులు తాపిన మేలిమిజం గారు (తోఁజే యఁబడిన ) బొట్టును ( మంగళసూత్రమునఁ గట్టు స్వర్ణాభరణము బొట్టనంబడు. ) విన<noinclude><references/></noinclude> ok1pgso12457r10djq6letbcvm2rhun 104 233580 590353 2026-10-19T06:14:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '356 భద్రాపరిణయము. इ తాంభోజాస్యయై = కంపఁబడి మోఘఁదా మన గెలన్ని ఒప్పుతక్క ఆకంశీ మణికంఠ సీమజ్= ప్రకాశించునాభద్రతను స్త్రీనన్న ముయొక్క మెకయండిస్, తాన్ = కృష్ణుఁ డు, మహోత్కCఠతేజ్ = మ...' 590353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>356 భద్రాపరిణయము. इ తాంభోజాస్యయై = కంపఁబడి మోఘఁదా మన గెలన్ని ఒప్పుతక్క ఆకంశీ మణికంఠ సీమజ్= ప్రకాశించునాభద్రతను స్త్రీనన్న ముయొక్క మెకయండిస్, తాన్ = కృష్ణుఁ డు, మహోత్కCఠతేజ్ = మిగుల వేడుకతో, క - బంధించను. ఇష్టవస్తుసం పాదనకై వేగిరపాటుక్కంత యనంబడు. ఇందు పమయు నిదర్శనయుఁ గలవు. క. లలి నపుడు పెండ్లిననులపై ' వలఁతు లగుపురంధ్రు లచట, వహ్ని నిలిపి రం చలఘము శ్రీపీఠానీ ను లయిపభూజగులు ద్విము । మలయనుమతించేదా. అపుడు ఆకాలమున 'పిండ్లివనులన్ = పెండ్లితో సంబంధించిన కార్యము లందుజ్", వలఁతులు= నేర్పరులు, అగుపురంధ్రులు = అగునువాసినులు, ఆచటజ్ఞు". ఆ పెండ్లియర్లఁగుమీఁదను, వప్ని తో అగ్నిని, నిలిపిరి = ప్రతిష్ఠించిరి. వధూవరులు = పెండ్లికొడుకుఁ బెండ్లికూతురును, ఆలఘుమణీపేజాసీనులు. గొప్పది యగుమణి పీతము నం దుఁ గూర్చున్న వాడలు, అయి, ద్విజమునులయ సుమతి చేతిహ్మణు లేపమునుల యాజ్ఞచేతను, అందు జొయగ్ని యందుస్', ముందు పద్యముతో ఇశ్వయము. ఉ. ఓజ శమి శిఫాపరిక రోన్నతి యొప్పఁగ వేల్చి రాహుతుల్ లాజలు దోయిలించి 7వ లేఁజెవటం శరాంగుళులు భోజదళంబులం బొదువు S లాసనలాలి తరీతి వేల్చుచో లీలగ వంటిన కొన్ని వొల్చే సం ఫుల్లత దాల్చిన మల్లెపూలన 76 శమీశి......పాపరిక’గోన్నతి, శమీ జమ్మియొక్క, శిఫాజ చిన్న కొమ్మ లనియెడు, ( సమిధలు) పరికరణ సాధనముయొక్క, ఉన్నతి - ఆతిశయము, ఒప్పల X౯ = ప్రకాశింపఁగాజ్, ఓబక్ = క్రమముగాజ్, ఆహుతుల్లో- హోమద్రవ్యముల ను, వేల్చిరి=హోమము చేసిరి. వెనుక పద్యమునందలి వధూవరులు దీనికిం లు. వలా=ఆస్త్రీ (భద్ర ) లాజలు వేళాలను, జవలాలితగీతిన్ = కొత్తసాగ స్వైరీతి చేతను, దోయిలించి = దోసిటం బట్టికొని, నేల్చుచో హోమము చేయుచుండఁ గాడ్, లేఁజెమటన్ = లంది చెమట చేతను, కరాంగుళుల = చేతి శ్రీళ్లయంట.స్, లీ లగన్ = చక్కఁగాజ్, అంటే కొన్ని తగుల్కొన్న కొన్ని లాజలు, అంభోజవశం బులన్ = తామర అకులను, పొదువు... పూలను, పొదువు = అంటి నియుడు,<noinclude><references/></noinclude> 0mmz370ipz66g3gk4n1ktls54ldxnmb 104 233581 590354 2026-10-19T06:14:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, H 357 ( ఇదిపూలకువి శేషణము. ) ఫల్లకదాల్చిన = వికాసము సెందిన, వల్లెపూంక్ జమల్లె పువ్వులువలె, పొల్చెన్ = కాన్నించెను. ఆమె రాజలు హోమముచేయు ప్పకు నాయ కుని సాన్నిధ్యము...' 590354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, H 357 ( ఇదిపూలకువి శేషణము. ) ఫల్లకదాల్చిన = వికాసము సెందిన, వల్లెపూంక్ జమల్లె పువ్వులువలె, పొల్చెన్ = కాన్నించెను. ఆమె రాజలు హోమముచేయు ప్పకు నాయ కుని సాన్నిధ్యముచేఁ గల్గి చెమటచే ఇన్ని యు నగ్నిం ఇడక వ్రేళ్ల వంటికొని యప్ ఖా మర టేకులమీఁద నున్ని మల్లెపూలువలెఁ గాన్పించే ఇన్ భావము. ఉపమాలంకారము. క. సనిక లట్టించునెడల నెన సె సతీపతులచరణ & మృవ కాంగళులం నుగు కెంజి యికు వురు కనురాగం ఓట్లు బహుళ్ళు మగు మీడు నాన్. 77 సనికల్ = పిండి నూరుకొను కాతిని, మట్టించునెడలన్ = '= త్రొక్కించు నప్పడు, సతీపతులచరణమృదు ళా Cగుళులజీ, సతీపతుల వధూవరులయొక్క, చరణ= పొద మునందును, మృదుళ= మెత్తని, అంగుళులన్ = స్ట్రేళ్లయందును, (వధువుయొక్క పొ దమందును వరునియొక్క చేతివేళ్లయందును ననియర్థము. } పెనుపగు కెంజిగి= అధిక మైనయెఱ్ఱనికాంతి, ఇరువురకు = ఈదంపతులకున్, మీఁదట = ఉత్తః కాలమం చుజ్, అనురాగంబు= ప్రేమము, ఇట్లు = ఈ పాదములందును వేళ్లయందు నున్నయె ఱుపువలెనే, బహుళ మగునాన్ = అధిక మగు ఇని చెప్పుచున్నట్లు, ఎ-గెన్= పొందె ను. వివాహమునాఁడు పెండ్లికొడుకు తన చేతితోఁ బెండ్లికూఁతుపాదము వట్టికొని పు న్నికలు ద్రొక్కింపవలయు వెనువిధికలదు. ఈ పెండ్లికొడు కట్లుచేయునప్పుడు తుమ్మ దువు లగు వ్రేళ్లతో ముట్టఁగానే యామోపాదమును, పాదము సోఁకంగానే యీతని వే ళ్లును నెఱనయ్యెను. ఈయారుణ్యము భార్యాభర్తలకు ముందు ప్రేమాధిక్యము గల్లు ననిసూచించుటకుఁ బు ట్టవో యనున ట్లుండె విభావము. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము. క. కొంగులు ముడియిడుచోఁ బు ణ్యాంగన లెత్తి కట మంగ శారాత్రికముల్ నింగి నరుంధతి ధ్రువుని నుంగొనిరి నధూవరులు మ కొంగులు ముడియిడుచోజే. = నోమోదమునక్ . 78 వధూవరులు క్రొత్తవస్త్రములయంచులు ముడివే యునపుడు, పుణ్యాంగనలు = పేరఁటాండ్రు, మంగళారాత్రికముల్ = జకతులను, ఎ త్తిరిఒగcగిరి. ఆట = పిమ్మటను, వధూవరులు = సెండ్లికూఁతురుం బెండ్లికొడుకు<noinclude><references/></noinclude> 2xxshgnx9grhfw9qqe6svgueuqdzr6y 104 233582 590355 2026-10-19T06:14:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '358 భ ద్రాపరిణయము, ను, మనోమోదమున = మనస్సంతోషముతోజ్, నింగి౯= ఆకాశమునందుస్, అరుం ఫతిజ్= నక్షత్రరూపమున నున్న యరుంధతిని, ధ్రువునితో- అట్టి ధ్రువునిని, కనుంగో నిరి= చూచి.. వివాహానంతర...' 590355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>358 భ ద్రాపరిణయము, ను, మనోమోదమున = మనస్సంతోషముతోజ్, నింగి౯= ఆకాశమునందుస్, అరుం ఫతిజ్= నక్షత్రరూపమున నున్న యరుంధతిని, ధ్రువునితో- అట్టి ధ్రువునిని, కనుంగో నిరి= చూచి.. వివాహానంతరమున నరుంధతిని ధ్రువుని నాయుర్వృద్ధికై కాన్నింతురు. గీ. అపుడు పాండవులాదిగా నఖిల బాంధ = లన రత్నాం బరాభరణము తులకుఁ బుగోహితుని చేత కట్నములు చదివించిరి ఘనతరముగ. 79 అపుడు = నివాహానంతరమున, పొండవులు, ఆదిగా మొదలుగాస్, అఖిల బాంధవావళులు = ఎల్ల చుట్టముల సముదాయములును, దంపతులకుసి భార్యాభర్తల కుజ్ , ( జాయా + పతీ = దంపతులు ) ఎలమిన్ సంతోషముతోజ్, అనిరు లు, అనర్ఘ = వెలలేని, ( ఎక్కువ వెలగల మనియర్థము.) జత్న మణులను, అంబ ర=వస్త్రములను, ఆభరణములు = భూషణములను, పురోహితుని చేత, ఘనతరము గన్ = అధికముగాజ్, కట్నములు = కానుకలను, చదివించిరి. క. “హేమము లుద్దామమణి స్తోమములును దుక్కిలోస దొరిక్కెడసుత్రా రామము లొనర నృపాలుఁడు గ్రామము లొసఁగం గుమారి కకుఁ బసపున్న కై. 80 నృపాలుఁడు = కేకయరాజు, హేమములు = బంగారు నాణెములును, ఉగ్రామము ణిస్తోమములును = పెద్దమణుల సముదాయములును, దుక్కిలో నితో చున్ను టలో నే దొర కెడు క్షేత్రా శ్రీరామములు = దొరకెడు పొలములును, తోఁటలును, ఒవరి కలుగు నట్లుగా, గ్రామములు=గ్రామములను, కుమారిక పతునకు, పసుపున్న కైల పసపునకు౯ గుంకుమము మొదలగు వానికి ననియర్థము. ఒసఁగె = ఇచ్చను. సీ. పంచధారాసమృ స్థ్యంచితాశుగమనో చ్చముల శ్రీనృక్షకి . సైంధవముల దిక్కరీంద్రంబుల . ధిక్కరింపఁగఁజాలు పృథుసారగంభీర వేదితతులఁ<noinclude><references/></noinclude> lmkojltk5l0uey9hsktsp2h6kbwqyaz 104 233583 590356 2026-10-19T06:15:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. దృప్తకాంచనమణి స్థగితంబు లగు మేరు మందర నుందర , స్యందనములఁ వెఱగంటిపూఁబోండ్లు తెఱుగంటికంటి కిం పగుజవ్వనంపుటూ డిగ పుఁ జెలుల మఱియు నానావిధానుప మప్రకాశ మానమణ...' 590356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. దృప్తకాంచనమణి స్థగితంబు లగు మేరు మందర నుందర , స్యందనములఁ వెఱగంటిపూఁబోండ్లు తెఱుగంటికంటి కిం పగుజవ్వనంపుటూ డిగ పుఁ జెలుల మఱియు నానావిధానుప మప్రకాశ మానమణిభూషణాదుల మామ యొసఁగా నుడుగరలుగా మహోత్సాహ మొలయుచుండ నల్లునకు యాదవాస్వయ వల్లభునకు. 359 81 చాలు = D మామ= ధృష్టకేతుఁడు, పంచధారా సైంధవములక్, పంచధారా=ఆ యిదైనగమనవి శేషములయొక్క, సమృద్ధి= సంపద చేతను, అంచిత పూజింపఁబడినవి యు, ( 8 ) ఆసందిత ధోరితకం వేచితంవలితంప్లుతంగతయోమూఃపంచధార్యా.ఆ. ఆ శుX=గాలికంటెను, మనః= మనసుకంటెను, ఉచ్చములక్ = ( నడిచే) ఇధికములను, శ్రీవృక్ష కి సైంధవములన్ = శ్రీవృతుకు లను పేరుగలగుఱ్ఱములను, ( గుఱ్ఱములకు బొమ్ము ఎం గలసుడి శ్రీనృక్షక మరియు నట్టి సుడి గలగఱ్ఱములు శ్రీవృక్షములనియుఁ జెప్పబ డును. ఇవి సంగ్రహించినవారి కమితసంపదల నిచ్చును. ) దిక్కరీంద్రంబులన్ = దిగ్గ జములను, ధిక్కరింపఁగ = తిరస్కరించుటుక్, చాలు...... తతులక్, తగిన, పృథుసార= అధికబలముగల, గంభీర వేదితతుల = గంభీర వేదు లను నేనుఁగుల సమూహములను, ( చర్మము చీల్చుటవలును రక్తము స్రవించుటవలను గూడఁ న్ను ఁ టెలిసికొనఁజాలని యేనుఁగు గంభీర వేది. " మిగుల మదించిన దనియర్థము.) త ప్తతంబులు తప్త = పుటము వేయఁబడిన, కాంచన = బంగారము చేతను, మణి = రత్న ములచేతను, స్థగితంబులు = కప్పఁబడినవి, అగునములన్, అగు, మేరు= మేరుపర్వతమువలెను, మందర = మందర పర్వతమువలెను, సుందర= అందముగల, స్యం దనములన్ = రథములను, తెఱగంటిపూఁబోండ్ల తెఱఁగు, తెఱగఁటి = దేవతలయొక్క, పూఁబోండ్ల తెఱఁగు = స్త్రీలయొక్క విధమును, అంటి = స్పృశించి, దేవతా స్త్రీలం జోలి యనియర్థము, కంటికి౯=నేత్రములకున్, ఇంపు= సంతోషమును, అగు......లక్షా, ఆగు=కల్గించెడు, జవ్వనంపు టూ డిగ పుఁ జెలుల = పడుచుఁదనము గల పనిక త్తెలను, మఱియుక్= ఇంకను, నానావిధభూషణాదులన్, నానావిధ= పె<noinclude><references/></noinclude> exob1autf2vtx3v1ip4utu6ve4zle2a 104 233584 590357 2026-10-19T06:15:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '360 దాపరిణయము, క్కు తెఱఁగులుగల, అనుపము= సాటిలేని, ప్రకాశమానేజికెల్లుచున్న, మణి భూత ణాదులక్=మాణిక్యముల ( తోఁ గూడిక ) నగలు ముదలగువానిని, భనవ్వారు వల్లభునకున్ =యదువంశపురాజునిటేజ...' 590357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>360 దాపరిణయము, క్కు తెఱఁగులుగల, అనుపము= సాటిలేని, ప్రకాశమానేజికెల్లుచున్న, మణి భూత ణాదులక్=మాణిక్యముల ( తోఁ గూడిక ) నగలు ముదలగువానిని, భనవ్వారు వల్లభునకున్ =యదువంశపురాజునిటేజ్, అల్లుడు, మహోత్సాహము - ముదులసం సము, ఒలయు చుండి = కలుగు ముండంగాణ ఉమసులు గాలి శాస్త్రి ఒసంగెన్ = ఇచ్చెను. చ, అనుపమృత్న కాంచనము యాభరణంబులు పట్టుపుట్టముల్ పురుఁ గగుకో మృగీ మదము ల్ప గుదంతపు టీటోల్ సభ జనము మహామణులో వేసి మనం పచ్చలక మంచములో గనకకళాచికల్' మొదలుగా, శుభ వస్తువు లిచ్చిఁ బుత్తి కు 82 ..., TO అనుపమ......లు, అనుపమ సాటిలేని, రత్న మణులయొక్క యం చన=బంగారముయొక్కయు, వికారములైన ఆభరణంబులు లును, పట్టుపుట్టముల్ = పట్టువస్త్రములును, పునుఁగు : జవ్వాధిని, అనరు, మృగీము దము=కస్తూరిని, పొల్పగుదంతపుఁ బేటికలో ఇస్నిప్పెట్ ( తీసేసులు) దంతఋత జేసిన సెట్టెలను, సఖీజనమున్ = జలిక త్తెలును, మహాసురడులో గొప్ప రత్న ములును, ప సజ్=కాంతితోజ్, ఎసంగెడు పచ్చలకోళ్ల మంచముల్ = ప్రకాశించపర్చగా గలమంచములును, కనకకళాచికల్ బంగా రతిమ్మపులును, మొదలు రాతా, శుభ వస్తువులు = మంచివస్తువులను, పత్తికి యిహంతు హిస్ ఇచ్చను (రాజు ) ఇచ్చెను. " వ. ఇవ్విధంబునం గళ్యాణమ హెూత్సనంబు గావించి భూపరుండు న కలదేశాగతు లగుబంధుమిత్రామాత్యులకు విషబృందంబునకు వందిమాగధ పై తాళిక గణికారి జనంబునకుఁ దత్తపదితప్రకారంబ నం బారితోషికంబులు నభిష్టారంబు లొసంగి పేర్కొ-గ్పై ననంతో రంబ నిజ కాంతామణి యగు శ్రుతకీర్తి యుం బతియనుమతిం గోమరి ని రమణునికడ కనుపించలంచి యొక్క శుభదినంబుస. 83 ఇవ్విధంబునన్ = ఈస్త్రకారము చేతను, భూవరుండుజు రాజు, కళ్యాణమహో త్సవంబు. పెండ్లి వేడుక'ను కావించి, సకల వేశాగతులు ఎల్ల దేశములనుండి వచ్చించారు,<noinclude><references/></noinclude> pwywiiraxx8ilvpor7kh1f39igb73eb 104 233585 590358 2026-10-19T06:15:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 361 ఆగుబంధుమిత్రామాత్యులకున్ = అగుచుట్టములకు, నెయ్యు కున్, మంత్రులకునూ, విప్ర్రబృందంబునకు = బ్రాహ్మణసముదయమునకుక్, వంది జనంబునకు, మం ది = పరాక్రమమును స్తుతించ...' 590358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 361 ఆగుబంధుమిత్రామాత్యులకున్ = అగుచుట్టములకు, నెయ్యు కున్, మంత్రులకునూ, విప్ర్రబృందంబునకు = బ్రాహ్మణసముదయమునకుక్, వంది జనంబునకు, మం ది = పరాక్రమమును స్తుతించువారును, మాగధ = వంశమువారిని కొనియాడువారును, వైతాళిక = మేలుకొల్పులు పాడువారును, గణికాది = వేశ్యలు మొదలగువారు (నగు ) జనంబునకున్, తత్తదుచిత ప్రకారంబునత్ = వారివారికిందని రీతిచేతను, పారితోషి కంబులుజ్ = బహుమానములను, అభిస్టార్థంబులు = కోరినవస్తువులను, ఒసంగి= యిచ్చి, వీడ్కొల్పెక్= సెలవిచ్చి పంపెను. అనంత రం బ - పిమ్మటకు, నిజకాంతామణి=తన భార్య, అగుశ్రుతకీర్తి, పతియనుమతి = భక్త సమ్మతిచేతను, రమణుని కడపన్ =ధ ర్ఘదగ్గఱకున్, కొమరిన్ = కూఁతు రగుభద్రను, అనుపన్ = పంపుటకు, తలంచి ( భర్త తోఁ గూర్పఁదలఁచి యనియర్థము. ) ఒక్క శుభదిన౦బునన్ = ఒకమంచిదినము న, ముందు పద్యముతో నన్వయము. చ. జలకములార్చి పెన్నెరుల సాందతరాగరుధూపవాసనల్ గలపి చతుర్విధాభరణ , లతకూన నలంకరించి నె చ్చెలులును దానుఁ గేళితఱిఁజేయఁగ నొప్పువిలాస చెష్టితం బుల నెఱిఁగించి రాముగుద ముద్దులగుమ్మకు మంతనంబున౯.84 జలకములార్చి = స్నా నముచేయించి, పెన్నెరుల = పొడవు లగుకురులండున్, సౌంద్ర......వాసనల్, సాంద్రతక = మిక్కిలియధిక మైన, అగరుధూపవాసనల్ = అ గరుపొగయొక్క పరిమళములను, కలిపి సంఘటించి, లతకూనక్ = కూఁతు కగుభద్ర ను, ( లేఁదీవవలె మృదు వగుశరీరము గలదానిని) చతుర్విధాభరణగాన్ = ముత్యాల దండలు, కడియములు, కర్ణభూషణములు, బాహుపుకులు నను నాల్గు విధము లగునలం కారములు గలదియగునట్లుగాజ్, అలంకరించి = సింగారించి, తాను తల్లియును, నె చ్చెలులును = చెలిక త్తెలును, కేళితఱిక్షా= (మగనితో c)గ్రీడించునప్పుడు, చేయఁగజ్=చే యుటకుజ్, ఒప్పువిలాస చేష్టితయిలన్ = ఒప్పెడుశృంగార చేష్టలను, ( చేయవలయు శృంగార పంబనులను) మంతనంబునన్ = ఏకాంతమందున్, ఆముగుదముద్దులగుమ్మ కుజ్=ఆయుద్ధయగుసు౦దరికిష్, ఎఱిఁగించిరి = తెలిపిరి. సీ. వింజామరలు వీచు . వింత కీల్బొమ్మలు తళుకాపునిల్వుట ద్దములఁ దోవ 46<noinclude><references/></noinclude> lnnn3hmyaubdyturxix73wqskhuh94f 104 233586 590359 2026-10-19T06:15:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '362 భద్రాపరిణయము. బవడంపునునుఁ గోళ్ల పందిరి మంచంబు తెరలు ముత్యాలజా + లరుల నెసఁగ రంగుబంగరునీటి + వ్ర్యాతచిత్త రువుల దంపతుల్ మదనతం + త్య్రంబుఁ జూపఁ బల్లటీల్గొణిగల పై నారజపుటెలు...' 590359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>362 భద్రాపరిణయము. బవడంపునునుఁ గోళ్ల పందిరి మంచంబు తెరలు ముత్యాలజా + లరుల నెసఁగ రంగుబంగరునీటి + వ్ర్యాతచిత్త రువుల దంపతుల్ మదనతం + త్య్రంబుఁ జూపఁ బల్లటీల్గొణిగల పై నారజపుటెలుం గులు గొత్త వలపులు + గ్రుమ్మరింప గంధరాజంబు లోనుగాఁ గలసుగంధ వస్తువులు వీడియపుజాల వల్లికలును దమ్మి కెంపుల కాళాంజి తమ్మపడి గె లుం బొదలుచుండు కేళిసౌధంబుమీఁద. C 85 వింజారలు = తెల్లనిసవరములను, వీచువింత కీల్బొమ్మలు = విసరుచిత్రము లగు జంత్రపుబొమ్మలు, తళుకారు నిల్వుటద్దముల = మెఱ సెడి పెద్దయద్దములందుజ్, తోఁ ప౯= ప్రతిఫలింపఁగాజ్, పవడంపు తెరలు, పవడంపు పగడపు రాతియొ క్క, నునుఁగోళ్ల=నున్న నికోళ్లుగల, పందిరిమంచంబు తెరలు = పందిరిమంచమునకుఁ జు ట్టునుండు ( దోమలు మొదలగునవి రాకుండం గట్టెడు ) తెరచీనలు, ముత్యాలజాలరు లజ్=ము త్తెములు గూర్చినజాలెలచేతను, ఎసఁగ = ప్రకాశింపఁగాజ్, రంగు... ...చిత్తరువులదంపతుల్, రంగు = మంచి కాంతిగల, బంగరునీటి = బంగారునీటియొక్క వ్రాఁతచి త్తరువులదంపతుల్ = వ్రాఁత గలపటములందున్న భార్యాభర్తలు, ( బంగా రునీటితోఁ బటములందు భార్యాభర్త రూపమున వ్రాసినబొమ్మ లనియర్థము. ) మద నతంత్రంబు = మన్మధవ్యాపారమును, చూపన్ = బోధింపఁగాజ్, పల్లటీల్ = పావుర ములు, కొణిగలపైజ్ = చూరుప ట్టెలమీఁదను, ఆరజపుటెలుంగులు = చక్కనికూఁతల చేతను, క్రొత్త వలపులు= క్రొత్తకోరికలను, క్రుమ్మరింపక్షా= ప్రకటింపఁగాజ్, గఁధ రాజంబు = ఒకా సెుక మంచి వాసనగలవస్తువు, లోను గాక్ = మొదలు గాళ్, కలసుగం ధవస్తువులు = కలపరిమళద్రవ్యములును, వీడియపుజాలవల్లికలును = తాంబూలక రండము లును ( పొందానులు ) తమ్మిలున్, తమ్మి కెంపుల= పద్మరాగముల యొక్క, ( వికారమైన ) కాళాంజితమ్మపడి గెలుE= ఫతర్ద్రహములును, ( పీకుదాన్లు) పొదలు చుఁడు కేళి సౌధంబుమీఁదళ్ = వ్యాపించి యుండెడు సింగారపు మేడయందు;<noinclude><references/></noinclude> evov80k3b8t7bxrut7dmh40lnlvkpk1 104 233587 590360 2026-10-19T06:16:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '( ముందు పద్యముతో నన్వయము. ) చతుర్థాశ్వాసము. క. మే లగువిరిపాన్పున గో పాలుఁడు భద్రాంగనావి + భాసితలీలా కేశీలాలసమాననుఁ లాలితరీతి నుండ నాసమయమున. 363 86 మేలగువిరిపాన్పునత్ = శ్రేష్ఠ మ...' 590360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>( ముందు పద్యముతో నన్వయము. ) చతుర్థాశ్వాసము. క. మే లగువిరిపాన్పున గో పాలుఁడు భద్రాంగనావి + భాసితలీలా కేశీలాలసమాననుఁ లాలితరీతి నుండ నాసమయమున. 363 86 మేలగువిరిపాన్పునత్ = శ్రేష్ఠ మగుపూ సెజ్జయందుజ్, గోపాలుఁడు=కృష్ణుఁడు భద్రాంగనా....మానసుఁడై, భద్రాంగనా = భద్ర' యను నింతియొక్క, విభాసిత = ప్రకాశించెడు, లీలా=విలాసముతోఁ గూడిన, కేళీ - క్రీడయందు, లాలసమానసుఁ డై= ఆసక్తి గలమనసు గలవాఁడై, లాలితరీతిన్ = చక్కనిరీతితోన్, ఉండక్ = ఉం డఁగాళ్, ఆసమయమునన్ = ఆకాలమందుక్, ముందు పద్యముతో నన్వయము, సీ. తననునుఁ జెక్కుట , ద్దపుఁదళత్త ళలకు వజ్రకర్ణికలు ని t వ్వాళు లొసఁగఁ దన బెళ్కు వాల్చూపులనిగన్నిగలకు మేల్ కరణి చెంపలనిగ్గు + గదిసి యొదుగఁ దననిస్తులస్తన ద్వయి మిసమిసలకు హారాంగదములు దాస్యంబు సలుపం దనరత్న మేఖలా . ధాగధగ్యములకుఁ గుంకుమాంశుకము సి + గ్గువడి ముణుఁగ రమణు లిర్వంకలను గరా గ్రములు వట్టి యల్లనల్లనఁ దో తేర | ఘళ్లుర ను చు నందియలు మ్రోయఁ గేళీ గృహంబు చెంత కతివ యరుదెంచె మరుమోహనాస్త్ర మనఁగ. 87 తన......ళలకున్, తన = భద్ర యొక్క, నునుఁ జెక్కుటద్దపుఁదళత్తళలకు = నున్న నియద్దములం బోలిన చెక్కుల యొక్క తళతళ మనియెడుకాంతులకున్, వజ్రకర్ణిక లు=వజ్రములు తాపినకర్ణపుష్పములు, నివ్వాళులు = ఆరతులను, ఒసఁగ = ఇయ్యఁ<noinclude><references/></noinclude> hkx167uvuuv5yros30rhd6fn5k00t5f 104 233588 590361 2026-10-19T06:16:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '364 భ ద్రాపరిణయము. సలుప A గాన్, తః జెళ్కు వాల్చూపులనినన్ని గులకున్ = తనయొక్క చలించెడు వాఁడిచు యొక్క నిగనిగలాడెడు కాంతులకున్, మేల్కరిణి చెంపలనిగ్గు = శ్రేష్ఠ మగు ముఁ లకాంతి, కది...' 590361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>364 భ ద్రాపరిణయము. సలుప A గాన్, తః జెళ్కు వాల్చూపులనినన్ని గులకున్ = తనయొక్క చలించెడు వాఁడిచు యొక్క నిగనిగలాడెడు కాంతులకున్, మేల్కరిణి చెంపలనిగ్గు = శ్రేష్ఠ మగు ముఁ లకాంతి, కదిసి— సమీపించి, ఒదుగ= ఆధికముకాఁగాళ్, తననిస్తులు= ద్వం సమిసలకుకొ = తనయొక్క సాటిలేని కుచములజంటయొక్క మిసమిసలాడు కాంతి హారాంగదములు =ముత్యాలదండలు భుజకీర్తులును, దాస్యంబు = సేవను, చేయఁగాన్, తనరత్న మేఖలాధారధగ్యములకున్ = తనయొక్క రత్నములతో ఁ; న మొలనూలియొక్క ధగధగలాడెడు కాంతికిన్, కుంకుమాంశుకము = కుంకుమవనె లవస్త్రము, సిగ్గుపడి = లజ్జనొంది, ముణుఁగక్=ముడి(గిపోఁగాజ్, రమణులు = హర లగు చెలులు, ఇర్వంకలక్షా= రెండువైపులను, కరాగ్రములు= చేతులను, ట్టుకొని, అల్లనల్లనన్ మందమందము గాను, తో తేఁజ్ = తీసికొనిరాఁగాన్, యలు, ఘళ్లురనుచుజ్= ఘళ్లుకుళ్లు మనుచున్, మ్రోయన్ = ధ్వనింపఁగాన్, అతి భద్ర, మరుమోహనాస్త్ర మనఁగళ్ = మన్మధుని మోహన బాణమువలెన్, ( మూ గలిగించుబాణము మోహన బాణము . ) కేళీగృహంబుచెంతకు = ( కృష్ణుఁడున్నా డాగృహముదగ్గఱకు, అరుదెంచెన్ = వచ్చెను. = క. పొడమినలజ్జాభరమున నడు గామడ యైనము గుదయపు డీడిగిలం పడక సొరక పట్టి పడతులు వెసఁ గసరి యిట్లు పలికెం గలఁకన్. == ముగుద = ముద్ధ యగ:భద్ర, ( ఉదయించుచున్న జవ్వనము గలదియై = మరుని జయించుబాల ముద్ధ యనంబడు. ) పొడమినలజ్జాభరమునక్= పొడమి యొక్క యతిశయము చేతను, అడుగు = అడిగెఁడు దూరము, ఆమడయైనర్ ( దూరపుఁబ్రయాణముతో సమము ) కాఁగాజ్, ఈడిగిలం బడి = రా నని పట్ట కూర్చుండి, అపుడు, పడకయిల్లు = పరుఁడునింటిని, చొరక = ప్రవేశింపక, అప్పు, లక్ =ఆచెలులను, వెసర్= వేగముతోన్, కసరి= కోపించి, కలఁకజ్ = తోజ్, ఇట్లు = ఈప్రకారము, పలికెజ్= చెప్పెను. ఉ. అక్కట! నన్ను విూర లిపుడందఱు నా ఆడిపెట్టి మాయలఁ ఇక్కఁగఁజేసి కన్మోఱఁగి చెచ్చెర నేగఁ దలంచి నార ల<noinclude><references/></noinclude> md4814ljj3mfojynqsrnvk61uo7hq7a 104 233589 590362 2026-10-19T06:16:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 36 మ్మక్కరొ! మీూవి వేకము ల హా ! తెలిసె మిముఁ బాసి యొంటికై నొక్కనిమేషముక్ మెలఁగ, నొల్లఁజుఁడీ వెను వెంట వచ్చెదు. TE, అక్కట=అయ్యో ( సంతాపార్థక మైనయవ్యయము ) విూర లందఱు...' 590362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 36 మ్మక్కరొ! మీూవి వేకము ల హా ! తెలిసె మిముఁ బాసి యొంటికై నొక్కనిమేషముక్ మెలఁగ, నొల్లఁజుఁడీ వెను వెంట వచ్చెదు. TE, అక్కట=అయ్యో ( సంతాపార్థక మైనయవ్యయము ) విూర లందఱు, ఇ; డు= ఈకాలమునస్, నన్ను న్, ఆఱడి పెట్టి = నిందించి, మాయల మోసములందు చిక్కఁగఁజేసి=తగుల్కొవఁజేసి, కమ్మెఱఁగి = వంచించి, చెచ్చెరణ = శీఘ్రు* ఏగ౯=పోవుటకు౯, తలంచినారలు, అమ్మక్కరొ= ఎంతవింత, ( ఆశ్చర మును దెలియఁజేయును.) మీ వివేకములు = మీ తెలువులు, తెలిసెజ్ ; ఆహా! = ఎc భేదము! మిముజ్", పాసి=విడిచి, ఒంటిమైజ్= ఒంటరితనముతోజ్, ఒక్కనిమే ముజ్ = ఒక్క అప్పపాటుకాలమైనను, మెలఁగన్=ఉండుటకుక్, ఒల్లఁజుఁడీ : ష్టపడరుజుఁడీ ! (చుఁడీ చూచుధాతువు ప్రార్థనార్థక మధ్యమపురుష బహువచనము వెను వెంట౯ = మీ వెనుకను, వచ్చెదన్ = వచ్చెదను. వ. అనిన నచ్చిన్నియన్ను లతలమిన్న కన్నెలంత లొత్తి యిట్లనిరి. 9 అనినక్= ( భద్ర ) యిట్లు చెప్పఁగాడ్, అచ్చిన్ని యన్ను లతలమిన్న కుస్' = బాలికాశిరోరత్న మునకుక్, అన్నెలంతలు = ఆ చెలులు, ఒత్తి= బలాత్కరించి, ఇట్లు ఈకింది వాక్యములను, అనిరి—పలికిరి. చ. ఆవు నవు మంచిదాన నే బ ళా వెఱ పేమిటి కమ్మ! నీవు గో రి వలచినట్టి చెల్వుఁ డమ రెం బ్రమదాంబుధి నోలలాడె దో యువిదలమిన్న ! మిన్నక యయో చల మేల యొనర్చెదమ్మ! లవె సకలం బెఱింగినవ లం తిని రాఁ గదవమ్మ ! చెచ్చెర౯. S ఓయువిదలమిన్న = ఓస్త్రీరత్నమా! ( యువతిశబ్దభవము, ఉవిద. మిన్నా. త్నిము. ) బళా!=( నీవు చెప్పినమాటలు ) ఎంతప్రశస్తముగా నున్న వి! అవి వుక్= (ఇది యంగీకారముఁ దెలుపుఁ గాని యిచట దీనికిని వెనుకటి బళాయను నవ్య। మునకును విపరీతలకుణచే విరు ద్ధార్థము చెప్పవలయును. ) మంచి చానవె! మనస నున్న దానికంటె వేరువిధమును బ్రకటించు చున్న దానవు కావున మంచిదాఃవు కా నిపరిహాసము. వెఱపు=భయము, ఏమిటి కమ్మ = ఎందున కమ్మ ? భయపడ వల భావము. నీవు, కోరి=కామించి, వలచినట్టిచెల్వుఁడు = ప్రేమించినప్రియుఁడు, ఆ రె౯= సమకూడెను. ప్రమదాంబుధిన్ = సంతోష సముద్రమునందుస్ ఓ<noinclude><references/></noinclude> lzu2zmldto7tyb3qupv82qwp9du0zk5 104 233590 590363 2026-10-19T06:16:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '366 భద్రాపరిణయము. జీల క్రీడింతువు. అయో=ఎంతకష్టము! మిన్న వ్యర్థము గాస్, గలపు 25 మచ్చి రమును ఏల = ఎందులకు, ఒవర్పేదమ్మ = చేసినవు ? పట్టు పట్టు పెంచుల నిరర్థము. వె=ఎఱుఁగనిదానవా? ( కా వనియ...' 590363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>366 భద్రాపరిణయము. జీల క్రీడింతువు. అయో=ఎంతకష్టము! మిన్న వ్యర్థము గాస్, గలపు 25 మచ్చి రమును ఏల = ఎందులకు, ఒవర్పేదమ్మ = చేసినవు ? పట్టు పట్టు పెంచుల నిరర్థము. వె=ఎఱుఁగనిదానవా? ( కా వనియర్థము. ) సకలంబు = అంగేను, ఎతిరిగిన వలంతి ని తెలిసిన నేర్పరిని. చెచ్చెరణ శీఘ్రము గాను, రాయదమ్మ రమ్ము t క. మిగుల పలపూని మము మొ న్నిగదే బతిమాలుకొంటి నాథుని మార్పం వగ లేటికి రను 'మేల్మి 4 బంగరుబొమ్మ ! 92 " మిగుల ==అధికముగాను, వలపు కోరికను, ఊనివాధరించి, నాథుని భ ర్తను, కూర్పన్ = సంఘటించుట పస్', 'మొన్ని దేనిన్నిటికిఁ బాగ్వదిలమునిచే క బా, బతిమాలుకొంటి= దైన్యముతో నడిగితిని, ఓ'సీమ ఓయమ్మా, బిగి సిటీ కీ మేం బా బింకములు చేసిన వేమే, మేల్మి బంగరుబొమ్మా = పుటము వేసిన బంగారమ్మం అనభద్రా, నగలు = విలాసములు, ఏటికిపోయి ఎందునగున్", ( అగును. ) గమ్మ: ఏ మ్ము చ. అని సఖు లూఱడించి కమ్మలాముని చెంతకు ముద్దరాల్ని దో 2516 డ్కొని చని పూలపాన్పుదరిఁ గోమలి నుంచి యుయోజకృష్ణ యీ యనుపమసుందరాంగిని బియం బలధారణ నేలుకోమ్ము కొ మ్మని తగ నప్పగించి వెసనందు జాటిరి మన్కి..పట్లగు - 93 అని = ఈ ప్ర కారము, సఖులు = చెలికత్తెలు, ఊండించి - సమ్మతి పిలిచి, ము ద్దరాలిక్=ఆభద్రను, కమలాక్షుని చెంటపడి కృష్ణుని సమీపమునటేస్', తోడ్కొని చని= తీసికొని వెళ్లి, పూలపాన్పుదరి = పూర్తి సెజ్జనమాపమందున్, హోమిలితో ఆ స్త్రీని, ఉంచి నిలిపి, ఒయారి = ఓ సొగసుకాఁడా, కృష్ణ, ఈ యనుపమ సుంద రం గి౯ = ఈ సాటిలేని సొగసుకత్తెను, ఓయంబు = ప్రేమము, ఆటకారం - అతిశ యించునట్లు, ఏలుకొమ్ము= పాలింపుము. కొమ్ము - పరిగ్రహింపుము, అని = ఇట్లు చెప్పి, తగన్ = బాగుగాన్, అప్పగించి, అందలు, వేసకొ ఇత్వరతో, మన్కి పట్ల సన్ = ( వారు ) నివసించుతావులకు, జాతిని బకసుముగా వెళ్లిరి.<noinclude><references/></noinclude> jdjavmvfi3fyl8wkcd56t7cuxiovppi 104 233591 590364 2026-10-19T06:16:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. 367 చ. అపుడు ముకుందుఁ డవ్వికసి తాంబురుహాంబకసోయగంబు గా టపుఁదమి మీఱఁ గద్దెని తటాలున ముంజెయి వట్టి పూలపా నుపునకుఁ జేర్పఁగాఁ జెలఁగె నూపుర భూరిఝణంఝణధ్వనుల్ విప...' 590364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. 367 చ. అపుడు ముకుందుఁ డవ్వికసి తాంబురుహాంబకసోయగంబు గా టపుఁదమి మీఱఁ గద్దెని తటాలున ముంజెయి వట్టి పూలపా నుపునకుఁ జేర్పఁగాఁ జెలఁగె నూపుర భూరిఝణంఝణధ్వనుల్ విపులధనుర్గుణధ్వనులు, వేడ్క మకుఁ డొనరించెనో యన. 94 = ముకుందుఁడు=కృష్ణుఁడు, అపుడు, అవ్విక సితాంబురుహాంబక సోయగంబు = ఆభద్రయొక్క చక్కందనము, ( వికసిత = పూచిన, అంబురుహ = తామర పూవులంలో లిన, అంబక = కన్ను లుగలది. విక సితాంబురుహాంబక.) గాటపుఁదమి = అధిక మైనవ =ప్రకటముకాఁగాక్, కల్గిని చూచి, తటాలున = మిగుల వేగము గాజ్, ముంజెయి=హస్తాగ వును, పట్టి= పట్టికొని, పూలపాన్నునకు = ప్రష్నజయ్య కుజ్, చేర్పఁగాన్=ఆకర్షింపఁగాన్, చేయునట్లు చేయఁగా ఐనియర్థము. నూపుర భూ ఝణంఝణధ్వనుల్ = అందెలయొక్కయధిక మైనఝణఝణ లాడుధ్వనులు, మకుం డు=మ్మధుఁడు, విపులధనుర్గుణధ్వనులు = ఆధికమైన వింటినారిటం కారములను, వే డ్కజ్ = సంత సముకోన్, ఒనరించెయో యనిక్ = చేసెనో యనునట్లు, చెలఁగౌడొ= ప్రకాశించెను. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము . ఉ. పానుపు నెంద కప్పుడు త సాభయసంచలితాంతరంగయై మానిని మోహసంభ్రమస మగ్రత మైపులకింప ఘర్మసాం దాననయై కనుంగవ ముద్రశ్రులు బొమ్మ వినిశ్చలత్వముం బూనుచు నిల్చె దివ్యమణి పుత్తిక కై వడి శౌరిముందటక్ . 95 మానిని = భద్ర, గొప్పమనసు గలది ) అప్పుడు, పానుపు = శయ్యను, ఒంద క=ప్రవేశింపక, త్ప్రపాయై, త్య్రపా= సిగ్గునను, భయ= భయములను, సంచ లిత =వడఁకింపఁబడిన, అంతరంగయై మనసు గలదియై, మోహసంభ్రమసమగ్రత = వలపుయొక్కయు వేగిరపాటు యొక్క యు సంపూర్తి చేతను, మై= శరీరము, పులకిం పన్ = గగుర్పొడువఁగాళ్, ఘర్మసాంద్రాననయై= చెమటచే నిండిన మోముగలది యై, ముదశ్రులు = సంతోష బాష్పములు, కనుంగవ = కన్నులజంటయందు, క్రమ్మ = వ్యాపింపఁగాన్, దివ్యమణిపుత్త్రికకైవడిన్ = సుందర మైనమాణిక్యపుబొమ్మవిధముచే తను, వినిశ్చలత్వముజ్ కదలకుండుటను, పూనుచున్ = ధరించుచు, నిల్చెక్=ఉం డెను. ఇందుస్తంభము, నినిగుర్పాటు, స్వేదము, శత్రువు నను సాత్విక భావములుకు,<noinclude><references/></noinclude> lpzoip5tosqi876k11jcpk7n7iivovb 104 233592 590365 2026-10-19T06:16:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '368 భ ద్రాపరిణయము, ప, భయము ననుసంచారిభావములును జెప్పఁబడియె. రాగభయాములవలనం గదలకుం డుట స్తంభమును, సుఖాదులయతిశయమువలన ముత్పన్న మైనరోమాంచము గగుర్పా టును, లజ్జాభయక్రోధాదులవలన శర...' 590365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>368 భ ద్రాపరిణయము, ప, భయము ననుసంచారిభావములును జెప్పఁబడియె. రాగభయాములవలనం గదలకుం డుట స్తంభమును, సుఖాదులయతిశయమువలన ముత్పన్న మైనరోమాంచము గగుర్పా టును, లజ్జాభయక్రోధాదులవలన శరీరము ఇం బుట్టి జలము స్వేదమును, హగ్దాదులవల న జనితం బైనకన్నీ రశ్రువును, మక్మఢనిమిత్త మైనరాగాదులచేఁ గల్గిన మనస్సంకోచ ము త్ప్రపయును, భయ హేతువువలని చిత్త క్షోభము వ్రాసము ( ఇదియే భయ మనంబ డు) ననియు నాలంకారికులు. కె. నాన నొదిఁ దేటికి నలి · నానన కెమ్మోవితేనె నాన నొసఁగి న న్నా ననవిల్తుని దురమున నానందసమగ్రుఁ జేయు మనిబలు కూర్మిక్ . 96 నలినానన = ఓభద్రా ( తామరపూవుం బోలినముఖము గలదానా ) నానక్= సిగ్గుచేతను, ఏటికి౯=ఎందుకుతో, ఒదిఁదు = తొలఁగెదవు. కెమ్మోవితేనె = ఎఱ్ఱ ని పెదవి యందలి తేనెను, ఆనన్ = నన్ = త్రావుటకు, ఒసఁగి = ఇచ్చి, నన్నున్, ఆననవిల్తు నిదురమునన్ = మన్మధ యుద్ధమందున్, ( నవ= పుష్పము, విల్లు = ఎవనికి ధనువో య తఁడు, వనవిల్తుడు. తకారము సమాసాంత ప్రత్యయము . ) ఆనందసమగ్రన్ = సంతోష పూర్ణునిన్, చేయు మని= కావింపు మని, బలుకూర్మి = అధిక మైన నెయ్యముకోన్, ముందు పద్యముతో సశ్వయము • క. మునుకొని ముంజెయ్యి జేకొని కనకాంబరుఁ డపుడు బాలికారత్నము నో య్యనఁ బుష్పతల్పమున క త్యనురక్తిం దిగిచి సంస్మి తాననుఁ డగుచు. 97 కనకాంబరుఁడు = శ= కృష్ణుఁడు ( బంగారముం బోలిన పచ్చని వస్త్రము గలవాఁ డు. ) అప్పుడు, మునుకొని=ముందులకుం బోయి, ముంజెయి= హస్తాగ్రమును, చే కొని= పట్టుకొని, అత్యనుకక్లీన్=మిగుల నను రాగముతోజ్, ఒయ్యనిత్ = మెల్లఁగాజ్ బాలికారత్నమున్ భద్రను, పుష్పతల్పమునకు = పూలపాన్పునకుజ్, తిగిచి ఆక ర్షించి, సంస్మితాననుఁడు = చిఱున నవ్వుతోఁ గూడిన మోము గలవాఁడు, అగుచు, ముందు పద్యముతో నన్వయము,<noinclude><references/></noinclude> 7ezh2kpwuj3parbsarkmpxqsm5vrg5c 104 233593 590366 2026-10-19T06:17:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, సీ, చేర్చుక్క రాయి డిఁ జెదరె నీబొ ట్టంచు గోట దిద్దుచును ముం గురులు దువ్వి చిలి కె నీమకరికల్ , చిత్రవాసన లంచు మూర్కొంచుఁ జెక్కిలి ముద్దులాడి హృదయంబు వీరహాప్...' 590366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, సీ, చేర్చుక్క రాయి డిఁ జెదరె నీబొ ట్టంచు గోట దిద్దుచును ముం గురులు దువ్వి చిలి కె నీమకరికల్ , చిత్రవాసన లంచు మూర్కొంచుఁ జెక్కిలి ముద్దులాడి హృదయంబు వీరహాప్తి నెంత గానో యంచు నెదను జె య్యిడుచుఁ బాలిండ్ల పట్టి యొదిఁగె నీకుచ్చిళ్ల , నెడ్డాణ పుంగంట లనుచుఁ జేకొనుచు నీ విని వదిల్చి నాదుకౌస్తుభమణియు నీ నవ్యరత్న మాలికానాయకమును సమంబు లసన్ కావొ యని యుర మురమునఁ గదియఁ గూర్చి కలికి చెలువంపుమెయిదీఁగెఁ గౌఁగిలించి. 369 98 చేర్చుక్క రాయితీజ్=పాపట బొట్టు యొక్క ( సెనట నలంకరించుకోనునాథ్ రణముయొక్క ) రాపిడిచేతను, నీబొట్టు - నీతిలకము, చెదరెస్ జారీ డెను, అంచుకో ఇట్లు చెప్పుచుజ్, గోటన్ = గోరితోన్, దిద్దుచుక్= ( బొట్టును ) సవరించుచు " ముంగురులు = అలక ములకు, దువ్వి నిమిరి, నీమకరికల్ = నీయొక్క మికరాకార 'మై నగొందవుంబూఁతలు, చిత్రవాసవలు = అపూర్వ మైన పరిమళములను, దిలీ కోస్" == ప్రస రింపఁజే సెను. అంచుజ్, మూర్కొంచు = వాసనచూచుచు, చెప్పింది. ముద్దులాడి = ముద్దు పెట్టికొని, విరహాప్తిన్=నియోగము కలుగుటచేతను, హృదయంబూ, ఎంతక్రాఁగెసె యనుచుకో=ఎంత వెచ్చ వయ్యెనో యనుచుకో, ఎవరు ఇగో మ్ముకరై దున్, చెయ్యిడుచున్ =హస్తమునుంచుచున్, పాలిండ్లు = స్తనములకు, పెట్టి ఒలు పుంగంటలు = ఒడ్డాణమం దున్న మువ్వలు, నీపచ్చిళ్లతో - నీ బట్టమీదుంచు ఒదిఁగె = దాఁగెను, అనుచున్, చేకొనుచున్ = గ్రహించుచు, పీని జహాయముడి ని, వదల్చి = సడలించి, నాదు కౌస్తుభమణీయం = నా మెడలో నిహారములో నున్న మణి యు, నీనన్వరత్న మాలికా నాయకము = నీయొక్క క్రొత్త కత్వము దండం ఉన్న నాయకమణీయుడు, ( హారమునడుము నున్న పెద్దముణీ నాయకు) మరణులు గు ల్యములు, అగున కావు యని, ఉదరము తరువతుమును, 47<noinclude><references/></noinclude> f8om3k84svyeoq84uq640xktce8lg6i 104 233594 590367 2026-10-19T06:17:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '370 భదాపరిణయము, మందుక్, కరియణ్, కూర్చి = సంఘటించి, కలికి నలువంపు మెయిదీ (గన్ - ఆ భ ద్ర యొక్క సుందర మైనతనూలతను, కాఁగలించగా ఆలింగనము చేసికొనెను. ఇందుఁ గృష్ణుఁ డొక్కొక్క నెపముచే నొక...' 590367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>370 భదాపరిణయము, మందుక్, కరియణ్, కూర్చి = సంఘటించి, కలికి నలువంపు మెయిదీ (గన్ - ఆ భ ద్ర యొక్క సుందర మైనతనూలతను, కాఁగలించగా ఆలింగనము చేసికొనెను. ఇందుఁ గృష్ణుఁ డొక్కొక్క నెపముచే నొక్కొక్క యిష్ట కార్యమును సాధిం చుకొనే నని చెప్పుటచేఁ బర్యాయోక్త్యలంకారము. సీ. పుక్కిటిఇచ్చకప్పురపునీడె 'మొసంగి కలికి కమోవి పల్లం టొనర్చి కటిసీమఁ గొనగోగు ఘటియించి గుబ్బల మురువుగా మేలుట • త్తరువుఁ జలికి తొడతోడం బెనచి ముం దుగ ము సరులచి క ముడి వదల్చి చెక్కు చెక్కిటఁ జేర్చి చే వేణిఁ గీలించి భుజము భుజంబునఁ బొంగుపటిచి చిలు చెమట లాఱు నెలపూవు సంటి విసిరి శరవంబులు విలసిల్లఁ గలసి మెలసి నిలచి వలపంపఁ జేయుచు నలరులు సమ్మతి రాలి శోధి 99 శౌరిఱకృష్ణుఁడు, ఫుక్కిటిపచ్చకప్పునప్పుడెము - నోటిమండలి పచ్చుతప్పున ముతోఁ గూడిన తాంబూలమును, ఒసగి జు( భద్రము ) నిచ్చి, కలికిమ్మోవి = ముంద రి యగుభద్రయొక్క యఱ్ఱని పెదవియంట. న్, ఇట సస్తవ్యర్థమందుఁ బ్రథమ వల్లం ట్లు= దంతము, తములను, ఒనర్చి = చేసి, కటిపీుకో టెస్టలమునందు, కొనగోరు గోటిచివరను, ఘటియించి - కూర్చి, ( నఖక్షతములు చేసి) ముర్బలని స్తనములం దుక్, మురువుగా చక్కఁగాళ్ల, మేలుట స్తారుఫుజా = ప్రశస్త మైన ధ శైలమును, చిలికి= చెల్లి, తొడ, తొడతో, 'పెంచి, ముందుగాళా = మొట్టమొదటను, ముత్తెసరులు చిక్క = ముత్యాలదండలచిక్కును, ఎడలించి తీసివేసి, ననుఁబోఁక ముడిజ్, వదల్చి, చెక్కు =తని చెక్కిలిని, చెక్కిట = భద్ర చెక్కిలిని, చేర్చి, చేతా హస్తముతోజో, వేణీని = జడను, కీలించి= పట్టుకొని, భుజము భుజంబ, పొందు పణి విఋ, S<noinclude><references/></noinclude> chq6u4gk2e7p2ponoc1z7pfbgn1hqa3 104 233595 590368 2026-10-19T06:17:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ణోశ్వాసము. 3=1 చిఱు చెమటలు, ఆఱజ్= పోవునట్లు, నెటీపూవుసురటిన్ = మరిచిపూవులని పవన్ జ్ఞతోనే" విసరి, గళరవంబులు = గొంతులోనికూతలు, ( మణితము ) విలపిల్లక్ = ప్రకాశింప లి గాజ్, అమ్ముద...' 590368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ణోశ్వాసము. 3=1 చిఱు చెమటలు, ఆఱజ్= పోవునట్లు, నెటీపూవుసురటిన్ = మరిచిపూవులని పవన్ జ్ఞతోనే" విసరి, గళరవంబులు = గొంతులోనికూతలు, ( మణితము ) విలపిల్లక్ = ప్రకాశింప లి గాజ్, అమ్ముద్ధ రాలిజ్ = ఆముద్ధాంగనను, కలసిమెలసి జకూడి, కలచినా ప్రేమింది. వలపింపఁజేయుచుకొ=ఆమెకుఁ దనయందుఁ స్ప్రేమ పుట్టునట్లు విలుతు కేళిక = మన్మధ క్రీడయందుజ్, తేలించె=తృప్తి పడి జరు- సీ. అధరామృతము విభుం డౌనఁ బల్నాటిన హాయంచుఁ గన్బొమ దోయి వంచు: గాంతుండు ముందుగాఁ గరఁగినచో విన్న: బోవుట వాలుచూపులనె కాంచు: జైలు గుదామ * కలు ముద్దులిడ నంటు కాటుక కెమోవిఁ విఁ గాంచి నవ్వు వరుఁడు పైకొని వేడ్క మరుతావు లంటినఁ + గరఁగి సిబ్బితి సమ్మె గంబు వంచు వింతగిలింతలకు నుల్కు వీడియంపుఁ వలపులకుఁ జొక్కు వల పను వలను అక్కు: దక్కు దొంతరముద్దుల , మక్కు వలక మరునిపనిఁ దేలు వేళ నమ్మగువమిన్న. 100 అమ్మగువమిన్న = ఆస్త్రకత్నము, మరునిపనిన్ మన్మథక్రీడ చేజ్, ఆంక్షా శ్రావఁగాజ్, వీన్న ఁబోవుటక్ = తెల తెలఁబోవుటను, చెలువుండు కాస్త్రీయుఁడు, మ రుతావులు=కళాస్థానములను, సిబ్బితి=సిగ్గుతోక్, ఉల్కుర్=జిడియుకు, వీడి యంపువలపులకు తాంబూలము నందలి సువాసనలకున్ చొక్కుకొదపరవశులా లగును. వల పనువలజ్=మోహ మనువలయందు, దొంతరముద్దులక్షా = ఎడతెగని చుంబనములందున్, మక్కువ = కూరిమి, తక్కినది సుగమము. వ. ఇవ్విధంబున నవ్వారిజాష్ మవ్వంపుజవ్వనంపు క్రొవ్వారుతమకం బవ్వారిగా నవ్వారిజాక్షుండు తదీయ మాగ్యల జ్ఞాపరిత్యాగంబు గా<noinclude><references/></noinclude> 0chn8ej2gzp1a0ql79jwqrzca0tl2d1 104 233596 590369 2026-10-19T06:17:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '372 భద్రాపరిణయము. వించి మించినయను రాగంబున వివిధ బంధ విచిత్రక్రీడావినోదంబులం డేలించుచు సంచితభోగంబులఁ జొక్కం బగున క్కే కయపురంబునం గొన్నిదినంబు లుండి యత్త మామ లగుశ్రుతకీర్...' 590369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>372 భద్రాపరిణయము. వించి మించినయను రాగంబున వివిధ బంధ విచిత్రక్రీడావినోదంబులం డేలించుచు సంచితభోగంబులఁ జొక్కం బగున క్కే కయపురంబునం గొన్నిదినంబు లుండి యత్త మామ లగుశ్రుతకీర్తి ధృష్టు కేతులయను మతి నొంది వందనం బిడి తదీయ పురోహిత బంధుమితామాత్యుల కు వాంఛితార్థ ప్రదానంబుల నానందంబు గూర్చి కనకమణిమయా భరణాంబరనుగంధద్రవ్య పరిపూర్ణ పేట్ కాందోళి కాది సమస్త వస్తుసం పదలతోడం బరిచారికాశతసహితంబుగా భద్రాంగనారత్నంబుం దోడ్కొని చతురంగ బలవిలసితనిజపరివారంబుతో వెడలి కతిపయ ప్రయాణంబులు నిఖిలమంగళకరం బగు ద్వార కానగరంబుఁ బ్రవే శించి రుక్మిణీసత్యభామాది దేవీకలిత నిరంతరభోగంబు లనుభవించు చు సుఖం బుండె సనిశుకయోగీంద్రుండు పరిక్షిన్న రేంద్రునకంం 101 అవ్వారిజాక్షుండు — ఆకృష్ణుఁడు, ఇవ్విధంబునన్ = ఈ ప్రకారము చేరను, అవ్వా రిజాక్షి . .....తమకఁబు, అవ్వారిజాక్షి = ఆభద్ర యొక్క, మవ్వంపు = కోమలమైన జవ్వనంపు = పడుచుఁదనమువలనఁ (గలిగిన ) క్రొవ్వారు తమకంబు = మదముతో c గూడిన మోహము, అవ్వారి - అధికము, కాన్, తదీయగంబు, తదీయ ఆథ ద్రౌసంబంధమైన, మౌద్ధ్య = ముద్ద రాలితనము చేఁ ( గలిగిన ) లజ్జా = సిగ్గుయొక్క, ప రిత్యాగంబు = విడుపును, కావించి చేసి, మించినయను రాగంబున - అధిక న యనురాగముచేతను, వివిధ లన్, వివిధ పెక్కు తెఱంగులు గల, బంధ = సం భోగవిశేషములచేతను, విచిత్ర క్రీడావి మోదంబులన్, విచిత్ర - ఆశ్చర్యమును తొలిగిం చెడు, క్రీడా=ఆటలయందలి, విభేదంబులన్ = వేడుకలచేతనును, తేలించుచుకో తృప్తి పఱుచుచున్, అంచిత భోగంబుల = మనోహర మైన సుఖానుభవములచేతను, చొ క్కంబు= స్వచ్ఛమైనది, (సంతసము నిచ్చునది) అగునక్కేకయపురంబునకో, కొన్ని దివంబులు, ఉండి, అత్తమామలగు శ్రుతకీర్తి ధృష్టకేతం లయనుమతికా, ఒంది పొంది, వందనంబిడి = నమస్కరించి,. తదీయపురోహితబంధుమిత్రామాత్యులకు: = వారిసంబం లగుపురోహితులకుఁ జుట్టములకుఁ జెలికాండ్రకు మంత్రులకును, వాంఛితార్థప 'ల౬- #కోరినవస్తువుల నిచ్చుటచేతను, ఆనందంబు = సంతసమును, కూర్చి=ఘ<noinclude><references/></noinclude> 6bs9iubrge2g3w50tsn8lxh3ov0arwa 104 233597 590370 2026-10-19T06:17:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము, 373 టించి, కనక......తోడన్, కనకమణిమయ= బంగారుయొక్క యు మణులయొక్క యు వికారమైన, ఆభరణ= నగలతోడను, అంబర=వస్త్రములతోడను, సుగంధద వ్య = పరిమళవస్తువులతోడను పరిపూర్ణ = నిండిన, పే...' 590370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము, 373 టించి, కనక......తోడన్, కనకమణిమయ= బంగారుయొక్క యు మణులయొక్క యు వికారమైన, ఆభరణ= నగలతోడను, అంబర=వస్త్రములతోడను, సుగంధద వ్య = పరిమళవస్తువులతోడను పరిపూర్ణ = నిండిన, పేటికా= పెట్టెలు, ఆందోళికా ది= అందలములు 'మొదలగు, సమస్తవస్తుసంపదలతోడన్ = సకలపదార్థములకం పత్తు తోన్, పరిచారికాశతసహితంబుగాన్, పరిచారికా = పనికత్తెలయొక్క, శత =ళతము తో, సహేతంబుగా౯ = కూడునట్లు, పెక్కండ్రుపరిచారికలతో సనియర్థమ ననియర్థము. భ ద్రాంగనారత్నంబున్, తోడ్కొని తీసికొని, చతురంగ బలవిలసితనిజపరివారంబు తోన్ = నాల్గువిధములబలముతోఁ బ్రకాశించుతన పరిజనములోన్, వెడలి, కతిపయప్ర యాణంబుల = కొన్ని పయనముల చేతను, నిఖిలమంగ ళాకదంబు = ఎల్లశుభములకునికి పట్టు, అగుద్వారకానగరంబుక్, ప్రవేశించి, రుక్మిణీ సత్యభామాది దేవికలితనికంతక భోగంబులు =రుక్మిణి, సత్యభామ మొదలగు భార్యలతోఁ బొందఁబడిన యెడతెగనిసు ఖములను, అనుభవించుచున్, సుఖంబు= సుఖముతోజ్, ఉండేజ్, అని, శుకయో గీంద్రుండు, పరిక్షిన్న రేంద్రునకు, తెలిపెక్. క. ఈభ దాశ్రీకృష్ణుల శోభనచరితంబు వినిన | సుస్థిరచిత్తుం డై భువిఁ జదివిన వాసిన నాభక్తుఁడు గాంచు నిహప శ్రీ రానందంబున్. ( సుగమము. ) శా. తేజఃపంకజరాజ రాజ జనతా, ధృదౌతమీతీరవి భాజదా జమ హేంద్రపట్టణవర ప్రాంతస్థిర స్థాపితా వ్యాజాన్న పదసత్ర సత్ప్రపపర్మధీశ ధీశాలితాం భోజాత ప్రభ వా భ వాచ్యుత సమ ప్రోద్యన్మనో భావనా. 102 103 తేజఃపంకజరాజ, తేజః= ప్రకాశముచేతను, పంకజరాజ = సూర్యుఁడా, (నూ ర్యసదృశుఁ డాయనియర్థము.) రాజ= జనుల రంజించుప్రభువా, జనతా....సత్ప్ర, జనతా=జనపమూహమును, ధృత్ = ధరించినట్టియు, గౌతమి తీర = గౌతమి యనును దియొడ్డున, విభాజత్ = ప్రకాశించునట్టియు, రాజమహేంద్రపట్టణవర= రాజమ హేంద్ర మనుపట్టణ శ్రేష్ఠము యొక్క ప్ర్రాంత = సమీపప దేశమందుతో, స్థిర= స్థిర<noinclude><references/></noinclude> 5diixjuvu59fg57c5c3z94u7vzqeuql 104 233598 590371 2026-10-19T06:17:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '374 భద్రాపరిణయము, ముగాజ్, స్థాపిత=కట్టింపఁబడిన, అవ్యాజ దంభము లేకుండునట్లు గాన్, అన్న ప్ర ద=అన్నము నిచ్చెడు, సత్ప్ర= సత్రముగల ప్రభువా ! సత్ప్రపశ, సత్రప= బజ్జి తోఁగూడిన, ( లజ్జపొంద...' 590371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>374 భద్రాపరిణయము, ముగాజ్, స్థాపిత=కట్టింపఁబడిన, అవ్యాజ దంభము లేకుండునట్లు గాన్, అన్న ప్ర ద=అన్నము నిచ్చెడు, సత్ప్ర= సత్రముగల ప్రభువా ! సత్ప్రపశ, సత్రప= బజ్జి తోఁగూడిన, ( లజ్జపొందిన యనియర్థము) పరష్మౌధీశ = శత్రురాజులు గలప్రభువా! ( దానశౌర్యాదులచేఁ బగవారికి లజ్జ పుడమించువాఁడా యనియర్థము. ) ధీశాలి..: ...ప్రభువా, ధీశాలితా=బుద్ధికలిమిచేతను, ఆంభోజాత ప్రభవా = బ్రహ్మదేవుఁడా! భవా...... భావనా, భవ= శివునందును, అచ్యుత= విష్ణువునందును, సమ= తుల్య ముగావ్, ప్రోద్యత్ = ఉదయించుచున్న, మయో భావవా = మనసునందలితలఁపు గల స్వామీ ! (శివకేశవు లిద్దఱయందును సమానాభిప్రాయము గలప్రభువా యనియర్థము.) క. భీమధ్వనిభరితజయఢ మామాచౌహ త్తి మల్ల మల్లవరాఖ్య గ్రామోపాంత వినిర్మిత భూమహితాంభోధితులిత = భూరితటాకా. 104 భీమధ్వని.ఢమామా, భీమ= భయంకరమైన, ధ్వని= ధ్వనితో, భరిత= పూర్ణమైన, జయఢమామా - జయభేరి గల ప్రభువా! చౌహత్తిమల్ల = చౌహత్తిమల్లుఁ డ నుబిరుదు గల అఁడా! మల్లవరాఖ్య. తటాకా, మల్లవరాఖ్య = మల్లవరమను పేరు గల, గాను=గ్రామముయొక్క, ఉపాంత సమీపమందు, వినిర్మిత=త్రవ్వింపఁబ డినదియును, భూము=బాహుళ్యముచే, హిత= ( జనులకు ) మేలు చేయునదియును అంభోధితులిత = సముద్రముతోఁ బోల్పఁబడిన, భూరితటాకా = పెద్దది యగు చెఱువు గలస్వామీ ! మల్లవర గ్రామమున సముద్రముంబోలిన పెద్ద చెఱువు త్రవ్వించిన ప్రభువా యనియర్థము. విలోమనగ్విణీవృత్తము. రాజకారి రామరాయాజతా దాజగోధీశమా । ధారసా రాజమా మాజరాసారధా మాశధీగోజదా 'తాజయరామరాతారికా జాజరా. 105 - దీనిని మొదటినుండి కడవఱపం జదివినట్లే కడనుండి మొదటివటకుం జదివినను భేద ముండదు.<noinclude><references/></noinclude> lqoi143k9xq8rxhxlh1ie1kl7fvip4t 104 233599 590372 2026-10-19T06:18:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము. పద చ్ఛేదము. 375 రాజజాకారితా - రామరాయ - జతాదా - జగోధీశ - మా రాజమా మాజరా - సారభామా - శధీ - గోజ - 10509 జయారామ - రాతారి -- కాజాజ రా. - రాజజూ కారితా = జయంతునియాకారముం బోలినయాకారము గ...' 590372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము. పద చ్ఛేదము. 375 రాజజాకారితా - రామరాయ - జతాదా - జగోధీశ - మా రాజమా మాజరా - సారభామా - శధీ - గోజ - 10509 జయారామ - రాతారి -- కాజాజ రా. - రాజజూ కారితా = జయంతునియాకారముం బోలినయాకారము గల ప్రభువా ! ( రాజ= ఇంద్రునివలన, జ= జన్మించినవాఁడు, రాజజుఁడు = జయంతుఁడు. అతనియా కారము = రాజాజాకారము. అది యితరులకు సంభవింపమిచే దానికి బోలిన యాకార ము గలవాఁడు రాజజాకారితుఁడు. దీని సంబోధనము రాజజాకారితా. ( ని ) రాజా ప్రధౌన్న పేచంద్రీయ క్షేత్రియశక్రయోః. వి. ) జతాదా, జ=జయమును, తాజ కరుణయును, దా = చూపులయందుఁ గలప్రభువా. (ని) జోజపేవిజయేమేరౌ యని తశబ్దః పుంసిసంభోగేనిశ్చయే కోపపుచ్ఛయోః ధాతువాదవిఢాచో రేకరుణా యాంతుశాస్త్రియా మనియును దంగ్లీ బేపా: వైరాగ్యం శశ్రేష్వవలోకనే యనియును నానార్థరత్నమా మాల జగోధీశ, జ= తేజముచే, గోధీశ = సూర్య (సదృశుఁడా) గో + ఆధీశుఁడు=గోధీశుఁడు, గో= కిరణములకు, అధీశుఁడు= ప్రభువు. సంబుద్ధిగోధీశ. ( ని ) జంక భూష ణేపత్న్యాం తేజస్యంబునిజన్మని యనియును గౌఃక్రతౌవృష భే చంద్రే వాగ్భూది భేమషు స్త్రీయాంద్వ యోస్తునశ్మదృగ్బాణస్వర్గవ జాంబులో మన ని యునునానార్థరత్ని మాల మాధార, మ=జనసముదాయమునకు, ఆధార= ఆశ్ర యుఁడా! ( ని ) మావ్యయం ప్రతిషే ధేడజ నేతు స్యా-్న పుంసకం. నా. నా. సౌరాజ చూ, సా= దేహకాంతిచేతను, రాజమా - చంద్ర సంపదగలప్రభూ, ( ని ) మా స్త్రీమా నేనృతౌ వేలా మేధాశ్రమధ్యమాతృషు. అనియు సఃప్రస్యుమాసుతేవాయౌ దేహకాం తౌతుశాస్త్రీయాం. అనియు నానార్థరత్నమాల మాజర్తా, మా= మర్యాదయ నేడు, 'జ=భూషణమును, రా= గ్రహించి ప్రభువా! రాఆదానే. ధా. కృ. సారధామా.. బలమునకు నివాసస్థానమా, (ని) సారోబలేస్థిరాంసేచ యనియును, సంస్థ్యాయముట జంధాముని వేశళ్ళరణంక్షయి యనియు నమరుఁడు. శధీ=కీర్తినిధీ. (ని) శంబ్లీ చే స్త్రే శ్రేయసిమంగ ళే కీర్తాశక్రాయు ధేస్వర్గే, (శ=కీర్తి, ధి=ఉండునటిస్థల యి. ) గోజ, గో = వాక్యములవిషయమై (విద్యావిషయమై యనియర్థము.) ఆజ= బ్రహ్మదేవుఁడా, దాతా = దానశీలుఁడా ! జయారామ, జయ - శత్రువిజయముయొ క్క, ఆ= గౌరవమునందు, రామ= రామసదృశుఁడా! (ని) ఆకారో బ్రహ్మవిష్ణా శకమరేష్వంగ్ ణేగౌరనేంతఃపు= హే. నా. నా. రిరించిన శత్రువులు ము. *.*.<noinclude><references/></noinclude> r5g75hoof25w4k3q1fmea71lw6e4rg6 104 233600 590373 2026-10-19T06:18:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '376-62 భ ద్రాపరిణయము. חין లప్రభువా! ( గ = క్షయమును, అత్త పొంది, ఆత పాతత్యగమనే. ఛా.వృ, అదీ ఇ శత్రువులుగలవాఁడు ( ని ) ఈఃపునూ ఎవ కా మేకయేన శ్రీమణి. నా నా) కాజాజరా, కహ్మవిషయమై, అజ శివలన ఆమె, విష...' 590373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>376-62 భ ద్రాపరిణయము. חין లప్రభువా! ( గ = క్షయమును, అత్త పొంది, ఆత పాతత్యగమనే. ఛా.వృ, అదీ ఇ శత్రువులుగలవాఁడు ( ని ) ఈఃపునూ ఎవ కా మేకయేన శ్రీమణి. నా నా) కాజాజరా, కహ్మవిషయమై, అజ శివలన ఆమె, విష్ణునిషయమై, ఘట్టిక, రా=ధ్యానముగల, రామరాయా! రామనాభప్రభూ. ( ని) కోబ్రహ్మో శాస్త్రనిలాగా 77-గ్ని చిత్త ధీయను శికి షునిష్ణానాం ఈశ బీ రవమును త్రో యనియును నానార్థరత్నమాల. ఇరిచతుర్థాశ్వాసము- శద్యము. ఇది శ్రీమహాభారతీప్రసాదాసాదిత క వితామపల్లి కా ల్లమరాజనంశజాషస్త జనూతన దల్లి కార్య సౌ రంగ ళాయినాసూర్యపుత్ర హరితసకోత పవిత్ర నుకఏజనని ధేయ సుబ్రహ్మణ్యక వినామధేయప్రణితం భఃభ స్క్రాపరణ యం బనుమహావ బంధంబునందు సర్వంబును జతురాజ్వసము ៩ శ్రీశ్రీశ్రీ 26<noinclude><references/></noinclude> 2k7mysmbr55a6ydw21ihh4gvnoesaru 104 233601 590374 2026-10-19T06:18:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '* సీ. శాలివాహనశక | సంవత్సరము లిందు గగనకరీందుసం ఖ్యల సంగ జరుగుప్రమాదిన శ్రీ త్సరమార్గశిర శుద్ధ సప్త విశుక్రవా 4 సరమునందు శ్రీమహారాజభూ , షితచరిత్రుండు నూ ర్యా రాయభూనాయ , కాత్మ...' 590374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>* సీ. శాలివాహనశక | సంవత్సరము లిందు గగనకరీందుసం ఖ్యల సంగ జరుగుప్రమాదిన శ్రీ త్సరమార్గశిర శుద్ధ సప్త విశుక్రవా 4 సరమునందు శ్రీమహారాజభూ , షితచరిత్రుండు నూ ర్యా రాయభూనాయ , కాత్మజుండు రావుగంగాధర, రామరాయ క్షమా ధవుఁడు సుబ్రహ్మణ్య , కవివరునకు; బీర పుర దుర్గ సౌధం పుఁ బెద్దకొలువు నందు భద్రాపరిణయకావ్యంబు నంది యధికతరమాన్యభూమి వె య్యాఱులుసు ను వర్ణ వలయంబులును సేలు వలు నొసంగె.<noinclude><references/></noinclude> n9rp5oh24nk6sjazuwndyz2s1xo4rdr 0 233602 590375 2026-10-19T06:19:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయ...' 590375 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = అల్లంరాజు సుబ్రహ్మణ్యకవి | అనువాదం= | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1912 }} <pages index="భద్రాపరిణయము.pdf" from=363 to=439 /> ah5pejnumqth7onnp97n30cbfrkr7ll 104 233603 590388 2026-10-19T06:55:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అపరోక్షానుభూతి (శ్రీ మదాద్య శంకరాచార్య విరచితం) నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు' 590388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అపరోక్షానుభూతి (శ్రీ మదాద్య శంకరాచార్య విరచితం) నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు<noinclude><references/></noinclude> o4z25pxxfirhmwj09gdji3cjo2ea8j1 104 233604 590389 2026-10-19T06:55:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అపరోక్షానుభూతి నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు by: Sri Ramakrishna Tapovanam 20, Race Course Road. Guindy, Chennai - 600032. Mobile: 09884708559 Email : chvenkateswarlu30@gmail.com website : www.sriramakrishnatapovanam.org' 590389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అపరోక్షానుభూతి నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు by: Sri Ramakrishna Tapovanam 20, Race Course Road. Guindy, Chennai - 600032. Mobile: 09884708559 Email : chvenkateswarlu30@gmail.com website : www.sriramakrishnatapovanam.org<noinclude><references/></noinclude> hpafgwwvr7mymuqn0gc4t2vch3xeknv 104 233605 590390 2026-10-19T06:55:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అపరోక్షానుభూతి నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు Chilukuru Venkateswarlu Year: 2013 Typesetting by : R. Anuradha Raghuram, Hyderabad. (9441186831)' 590390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అపరోక్షానుభూతి నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు Chilukuru Venkateswarlu Year: 2013 Typesetting by : R. Anuradha Raghuram, Hyderabad. (9441186831)<noinclude><references/></noinclude> ij4lsn6h86zs2ys8a3w214j7rays86w 104 233606 590391 2026-10-19T06:56:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథకర్త పరిచయం ప్రఖ్యాత రచయిత, విమర్శకులు, వక్త, ఉపాధ్యాయులు అగు శ్రీ నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు గారు సంస్కృతాంధ్ర ఆంగ్ల, హిందీ భాషలలో పండితులు. స్వయంకృషితో తెలుగు. ఇం...' 590391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గ్రంథకర్త పరిచయం ప్రఖ్యాత రచయిత, విమర్శకులు, వక్త, ఉపాధ్యాయులు అగు శ్రీ నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు గారు సంస్కృతాంధ్ర ఆంగ్ల, హిందీ భాషలలో పండితులు. స్వయంకృషితో తెలుగు. ఇంగ్లీషు, హిందీ భాషలలో అనేక పట్టములు సంపాదించారు. 1943-48 సంవత్సరాలలో గాంధీ గారి నిర్మాణ కార్యక్రమములో చురుకుగా పాల్గొని ఖద్దరు, హిందీ భాషా ప్రచారము చేశారు. తరువాత కృష్ణాజిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయులుగా చేరి 1977 లో ప్రధానోపాధ్యాయులుగా పదవీ విరమణ చేశారు. ఆ కాలములో వారు రచించిన గ్రంథాలలో శుభోదయములు, తుక్కాంబ, రఘునాధ విలాసము, 'పూర్వాంధ్ర కవులు' ఆంధ్ర, ఉస్మానియా, మద్రాసు, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయాలలో పాఠ్య గ్రంథాలుగా నిర్ణయించబడ్డాయి. ఉద్యోగ విరమణ తరువు ఆత వేద వాఙ్మయముపై అపారకృషి చేసి ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మసూత్రములు, భగవద్గీత, పాతంజల యోగ సూత్రముల వంటి విషయములపై సరళమైన తెలుగు భాషలో అనేక గ్రంథములు రచించిన సోమయాజులుగారు స్వతంత్ర భావనాశక్తి గల పండితులు. 13-12-1922 తేదీన కృష్ణాజిల్లా తోటపల్లూరు గ్రామంలో జన్మించిన వీరు 2-2-1997 న తాడిగడప గ్రామంలో వారి స్వగృహమున దివంగతులైనారు.<noinclude><references/></noinclude> fptvzksyk5qsgfw1y529pecq0lv29l5 0 233607 590393 2026-10-19T06:59:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అపరోక్షానుభూతి]] | రచయిత = ఆదిశంకరాచార్య | అనువాదం= నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[అపరోక్షానుభూతి/పరిచయము|పరిచయము]...' 590393 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అపరోక్షానుభూతి]] | రచయిత = ఆదిశంకరాచార్య | అనువాదం= నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[అపరోక్షానుభూతి/పరిచయము|పరిచయము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 2013 }} <pages index="అపరోక్షానుభూతి.pdf" from=1 to=3 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] 2uwj50xsi2yo83qqvjzqe4phuvp7p8m 104 233608 590395 2026-10-19T07:01:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ముందుమాట శ్రీ శంకరులు రచించిన ప్రసిద్ధమైన ప్రకరణ గ్రంథాలలో అపరోక్షానుభూతి ఒకటి. ప్రత్యక్షంగా అత్మానుభూతికి సాధనాలను, వాటి స్వరూపాల్ని 144 శ్లోకాల్లో చెప్పారు. వినయప్రతిప...' 590395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ముందుమాట శ్రీ శంకరులు రచించిన ప్రసిద్ధమైన ప్రకరణ గ్రంథాలలో అపరోక్షానుభూతి ఒకటి. ప్రత్యక్షంగా అత్మానుభూతికి సాధనాలను, వాటి స్వరూపాల్ని 144 శ్లోకాల్లో చెప్పారు. వినయప్రతిపాదనం చక్కటి దృష్టాంతాలతో చేయటంవల్ల సాహిత్య వాసనలుకూడా సంతరించుకొని రచన ఆద్యంతం హృద్యంగా సాగుతుంది. ఇందులో ప్రత్యక్ష ఆత్మానుభవం ప్రధాన విషయంగా ఉన్నా సందర్భాన్నిబట్టి వేదాంత సంబంధమైన విషయాలన్నీ వివరింపబడ్డాయి. జీవాత్మకు పరమాత్మకు ఉన్న అభేదాన్ని తెలుసుకోవాలంటే, ఈ రెంటికి మధ్య అడ్డుగా ఉన్న అవిద్యను తొలగించుకోవాలి. ఆవిధంగా అవిద్యను తొలగించుకొని తానే పరమాత్మననే అనుభూతిని పొందటానికి అవసరమైన సాధనాలను, సాధనలను విపులంగా ఇందులో చర్చించారు కాబట్టి జిజ్ఞాసువులకు, సాధకులకు మిక్కిలి ఉపయోగకారి. ఇందులో రాజయోగానికి సంబంధించిన విషయంతోబాటు హఠయోగ విషయాలు కూడా ప్రస్తావించబడ్డాయి. కానీ రాజయోగానికే ప్రాధాన్యత యిచ్చి, తద్వారా మాత్రమే సత్యానుభూతిని పొందగలుగుతారని నిరూపించారు. వ్యాఖ్యాసం సాధ్యమైనంతవరకు విపులంగా చేయబడ్డది. శ్రుతి ప్రమాణంకోసం అక్కడక్కడ ఉపనిషత్తులలోని విషయాలను ఉదహరించటం జరిగింది. నా అజ్ఞతవల్ల కలిగిన దోషాలేమైనా ఉంటే, వాటిని పరిహరించుకుంటే, పుస్తకం ఉపయోగపడుతుందని నా విశ్వాసం. ఈ ప్రకరణ గ్రంథాలు మన తెలుగుభాషలో చాలామంది వ్యాఖ్యానించి ముద్రించారు. అయినా విషయం యొక్క గొప్పదనాన్ని బట్టి, తెలుగువారి సంఖ్యనుబట్టి, భారతీయ వేదాంత శాస్త్ర ప్రచారవశ్యకతను బట్టి, ఎన్ని గ్రంథాలు, ఎంతమంది రచించి ముద్రించినా ఇంకా తక్కువే అవుతాయి. అంతా పరమ గురువులకు విధేయులే కాబట్టి ఎక్కువ తక్కువలకు కూడా అవకాశం ఉండదని నా అభిప్రాయం. వ్యాఖ్యానంలో ఏమైనా దొసగులుంటే పరిహరించి మన్నించమని ప్రార్థిస్తూ... వినీతుడు - వ్యాఖ్యాత అపరోక్షానుభూతి. 4<noinclude><references/></noinclude> 9q9tunbegfpd6ds1nttfidn8hjcm8sb 104 233609 590396 2026-10-19T07:01:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయసూచిక మంగళాచరణం 1 గ్రంథ ప్రయోజనం 8 విచారణ పద్ధతి ఆత్మానాత్మ వివేకం 13 17 జ్ఞాన స్వరూపం జ్ఞానోపదేహం 20 22 ద్వైత మిథ్యాత్వం 28 జగద్భహ్మ స్వరూపం 32 35 బ్రహ్మ యొక్క సర్వాత్మకత 39 దేహాత...' 590396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయసూచిక మంగళాచరణం 1 గ్రంథ ప్రయోజనం 8 విచారణ పద్ధతి ఆత్మానాత్మ వివేకం 13 17 జ్ఞాన స్వరూపం జ్ఞానోపదేహం 20 22 ద్వైత మిథ్యాత్వం 28 జగద్భహ్మ స్వరూపం 32 35 బ్రహ్మ యొక్క సర్వాత్మకత 39 దేహాత్మతా నిషేధం 41 ప్రారబ్ధ నిరాకరణం 48 నిది ధ్యాసనానికి అంగాలు 52 సమాధిలో విఘ్నాలు 63 బ్రాహ్మీవృత్తి యొక్క మహత్త్వం 64 వృత్తి జ్ఞాన సాధనాలు 66 అపరోక్షానుభూతి. 5<noinclude><references/></noinclude> tv43331tbn4ksow9t43dsawhums0eq9 0 233610 590397 2026-10-19T07:02:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆదిశంకరాచార్య | అనువాదం= నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = గ్రంథకర్త పరిచయము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../అపరోక్షానుభూతి/]] | వివరము...' 590397 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆదిశంకరాచార్య | అనువాదం= నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = గ్రంథకర్త పరిచయము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../అపరోక్షానుభూతి/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 2013 }} <pages index="అపరోక్షానుభూతి.pdf" from=4 to=5 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] saho0nlo0fkjiibg0xpi8wozcyipxh0 104 233611 590399 2026-10-19T07:03:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అపరోక్షానుభూతి మంగళాచరణం 1 శ్రీహరం పరమానన్ద ముపదేష్టార మీశ్వరమ్ ! వ్యాపకం సర్వలోకానాం కారణం తం సమామ్యహమ్॥ 1 పరమానంద స్వరూపుడు, పరమగురువు, ప్రభువు (ఈశ్వరుడు) అంతట వ్యాపించి...' 590399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అపరోక్షానుభూతి మంగళాచరణం 1 శ్రీహరం పరమానన్ద ముపదేష్టార మీశ్వరమ్ ! వ్యాపకం సర్వలోకానాం కారణం తం సమామ్యహమ్॥ 1 పరమానంద స్వరూపుడు, పరమగురువు, ప్రభువు (ఈశ్వరుడు) అంతట వ్యాపించి ఉన్నవాడు, సమస్త లోకాలకు కారణమైనట్టి వాడు అయిన శ్రీహరికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ విధమైన శ్రీహరివందనం చేసినది జీవాత్మ. ఆత్మస్వతః పరమాత్మయే కాబట్టి తనకు తాను వందనం చేసుకోనక్కరలేదు. స్థూల సూక్ష్మకారణ శరీరాలు కలిగినది జీవాత్మ. ఈ జీవాత్మ ఆజ్ఞాన బంధనాలతో బంధింపబడి ఉంటుంది వివిధములైన ప్రాపంచిన సుఖదుః ఖాలతో విసిగి వేసారి మోక్షాన్ని కాంక్షిస్తున్న జీవాత్మ చేసిన ప్రార్థన ఇది. సత్య జ్ఞానానంత స్వరూపం గల ఆత్మకు ఈ విధమైన ప్రార్థన చేయాల్సిన ఆగత్యం లేదు- అది నిత్యముక్తమే కాబట్టి! ఇక్కడ శ్రీహరి అంటే, సమస్త లోకాలకు కారణభూతమైనట్టి, పరమార్థ సత్తయైనట్టి పరమాత్మ అని భావం. ఎందుచేతనంటే, సాలెపురుగు బాహ్యపదార్థాలు వేటినీ అపేక్షించకుండా తనలోనుండి తమంత తాముగా ఉత్పన్నమైన దారాలతోనే గూడును నిర్మించినట్లుగా ఆ పరమాత్మయే ఈ సృష్టికంతకు ఉపాదానకారణము, నిమిత్తకారణము (మృత్తిక, కులాల, చక్ర, దండాదులలాగా) కూడా అయి ఉన్నాడని భావం. అపరోక్షానుభూతి - 7<noinclude><references/></noinclude> 7ne7bk4haxy3a0htbdjy58nibtl4ehf 104 233612 590400 2026-10-19T07:03:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథ ప్రయోజనం అపరోక్షాను భూతిర్వై ప్రోచ్యతే మోక్షసిద్ధయే । సబ్బరేవ ప్రయత్నేన వీక్షణీయా ముహుర్ముహుః॥ 2 ఈ శ్లోకంలో ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రయోజనాన్ని చెపుతాన్నారు. అపరోక్షాను భ...' 590400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గ్రంథ ప్రయోజనం అపరోక్షాను భూతిర్వై ప్రోచ్యతే మోక్షసిద్ధయే । సబ్బరేవ ప్రయత్నేన వీక్షణీయా ముహుర్ముహుః॥ 2 ఈ శ్లోకంలో ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రయోజనాన్ని చెపుతాన్నారు. అపరోక్షాను భూతి అనే ఈ గ్రంథం మోక్ష సిద్ధికోసం చెప్పబడుతోంది అటే, మోక్షమే ఈ గ్రంథ ప్రయోజనం అని. కాబట్టి సత్పురుషులైన వారు ఈ గ్రంథాన్ని, ఈ గ్రంథంలో చెప్పబడే విషయాల్ని మాటి మాటికి విచారణ చేయాల్సి ఉంది. పరిశుద్ధమైన హృదయం కలవారు మాత్రమే ఈ గ్రంథంలో చెప్పపడే అపరోక్షాను భూతికి- ప్రత్యక్ష ఆత్మానుభవానికి అర్హులు. అటువంటి మోక్షాన్ని కోరే సత్పురుషులకోసం చెపుతున్నారు. అయితే, ఈ గ్రంథ ప్రయోజనమైన మోక్షసిద్ధి అనేది ఒకసారి చదివినందువల్ల కలగదు. నిత్యము, మాటి మాటికి ఇందులో చెప్పబోయే విషయాల్ని గురించి విచారణ చేయాలి. ప్రతివారికి ఆత్మజ్ఞానం అనేది- తతను గురించిన జ్ఞానం అనేది ఏ కొద్దిగానైనా ఉంటుంది. ఎందుచేతనంటే, తాను లేనని ఎవడూ అనడు. అంటే, తనను తాను నిరాకరించుకోడు. అయితే, ఆత్మ అనేది ఉన్నదని తెలిసినా, దాని నిజస్వరూపం ఏమిటో తెలియదు. హృదయ నైర్మల్యం, తపస్సు, సాధన, వీటివల్ల క్రమంగా అజ్ఞానం దూరమై ఆత్మయొక్క నిజ స్వరూపం క్రమంగా వ్యక్తమౌతుంది- సమస్త వ్యవహారాల్లోను ఆత్మ అనేది ఒకటి సాక్షిగా ఉన్నట్లు అనుభూతి కలుగుతుంది. అయితే, 'నేనే ద్రష్టను' అఏ భావం కలిగినా, ఇంకా ద్వైతభావం ఉన్నదన్నమాటే! ఎందుచేత ? ఇంకా ద్రష్ట (చూచేవాడు) దృశ్యము (చూడబడేది) వేరుగా ఉన్నాయి కాబట్టి ! ఈ ద్రష్ట దృశ్యము కూడా కరిగిపోయి, ఏకమైపోయి ఒకే ఆత్మగా కావాలి -భేదభావం పోవాలి. ఈ విధమైన అభేద జ్ఞానం కలగటాన్నే 'అపరోక్షానుభూతి' అంటారు. ఈ స్థితికి ఎట్లా చేరాలో ఈ పుస్తకంలో చెప్పబడుతోంది. అపరోక్షానుభూతి. 8<noinclude><references/></noinclude> hdq0lcttqpj4qb9bmqvxgz0ffapmfbg 104 233613 590401 2026-10-19T07:03:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సాధన చతుష్టయం స్వవర్ణాశ్రమధర్మేణ తపసా హరి తోషణాత్ | సాధనం ప్రభవేతుం సాం వైరాగ్యాది చతుష్టయమ్ ॥ 3 పైన చెప్పిన అపరోక్షానుభూతిని పొందాలంటే, అందుకు అవసరమైన సాధన చతుష్టయాన్ని-...' 590401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సాధన చతుష్టయం స్వవర్ణాశ్రమధర్మేణ తపసా హరి తోషణాత్ | సాధనం ప్రభవేతుం సాం వైరాగ్యాది చతుష్టయమ్ ॥ 3 పైన చెప్పిన అపరోక్షానుభూతిని పొందాలంటే, అందుకు అవసరమైన సాధన చతుష్టయాన్ని- నాల్గు సాధనాలను గూర్చి చెపుతున్నారు. సంఘంలో తన వర్ణాశ్రమ ధర్మాల్ని తాను పాటిస్తూ తపస్సు ద్వారా శ్రీహరిని ప్రసన్నుని చేస్తూ ఉండటంవల్ల మానవులకు వైరాగ్యం మొదలుగా గల సాధన చతుష్టయం లభిస్తుంది. వైరాగ్యము, వివేకము, శమదమాది షట్ సంపత్తి, ముముక్షుత్వం అనేవి నాలుగు సాధన చతుష్టయం. ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందటానికి ఈ నాలుగూ సాధనాలు. శమదమాది షట్కము అంటే- (1) శమము (2) దమము (3) ఉపరతి (4) తితిక్ష (5) శ్రద్ధ (6) సమాధానము. వీటిని గురించి తరువాతి శ్లోకాల్లో వివరిస్తారు. ఈ సాధన చతుష్టయం లభించాలంటే సాధకుడు ముందుగా ఆచరించాల్సిన విధులు రెండు చెప్పారు. అందులో మొదటిది- సంఘంలో తన వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను తాను ఆచరించటం, రెండవది తపస్సు. ఈ రెంటి ద్వారా భగవంతుడు ప్రసన్నుడౌతాడు. వైరాగ్యాది సాధనాలకు అర్హునిగా చేస్తాడు. బ్రహ్మాది స్థావరాం తేషు వైరాగ్యం విషయేష్వను। యథైవ కాకవిష్టాయాం వైరాగ్యం తద్ది నిర్మలమ్ ॥ 4 సాధన చతుష్టయంలో మొదటిదైన వైరాగ్యాన్ని వివరిస్తున్నారు. బ్రహ్మాలోకం మొదలుకొని ఈ లోకం వరకు గల సమస్త లోకాల్లోని భోగవస్తువుల నన్నింటిని కాకిరెట్టతో సమానంగా చూడగలిగే ఆనాసక్తిని వైరాగ్యం లేక విరాగం అంటారు. అంటే బ్రహ్మ మొదలు స్తంభ సర్యంతం గల సమస్త వస్తువులు నాశనమైపోయే స్వభావం కలపని, శాశ్వతం కావని, ఆయా వస్తువులవల్ల కలిగే సుఖాలు కూడా ఆశాశ్వతమని భావించి, కాకిరెట్టను ఆసహ్యంతో విదలించివేసినట్లుగా ఆయా భోగాల యెడ విముఖత్వం కలగటమే వైరాగ్యం అని భావం. అపరోక్షానుభూతి.<noinclude><references/></noinclude> euuascqdge4zk32yy8s5dp7s1ul9i8l 104 233614 590402 2026-10-19T07:03:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయ భోగాలయెడల విరాగం అనేది రెండు విధాలు గా ఉంటుంది. ఒక విషయాన్ని అతిగా అనుభవించినందువల్ల ఆ పదార్థం ఎడల విముఖత్వం కలగవచ్చు- ఒకే పదార్థం తినగా తినగా విముఖత్వం కలిగినట్లు !...' 590402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయ భోగాలయెడల విరాగం అనేది రెండు విధాలు గా ఉంటుంది. ఒక విషయాన్ని అతిగా అనుభవించినందువల్ల ఆ పదార్థం ఎడల విముఖత్వం కలగవచ్చు- ఒకే పదార్థం తినగా తినగా విముఖత్వం కలిగినట్లు ! కాని అది నిజమైన వైరాగ్యంకాదు. ఎందుచేతనంటే, దానికంటె భిన్నమైనది, దానికంటే మంచిదైన దానిమీద కోరిక కలగవచ్చు. లేదా కొంతకాలం గడిచిన పిమ్మట మళ్ళీ ఆ వస్తువుమీద భోగకాంక్ష కలగవచ్చు. లేదా ఇహలోక భోగాలమీద విరక్తిపుట్టినా, స్వర్గలోక భోగాదులమీద కోరిక ఉండవచ్చు. అందుచేతనే 'బ్రహ్మాది స్థావరాంతం' గాగల సమస్త పదార్థాల యెడల విముఖత్వం ఉండాలని అన్నారు. కోరికల్ని సబీజంగా వదలివేయాలి అనేందుకు కూడా కాకిరెట్టను మనం ఉపమానంగా గ్రహించవచ్చు. బీజమనేది ఉంటే మళ్ళీ మొలకెత్తుతుంది. ఇహలోక పరలోక భోగవాంఛ లేవీ లేకుండా పోవటమే నిజమైన వైరాగ్యం. నిత్యమాత్మ స్వరూపం హి దృశ్యం తద్విపరీతగమ్ । ఏవం యో నిశ్చయః సమ్యగ్వివేకో వస్తునః స వై॥ ఈ శ్లోకంలో సాధన చతుష్టయంలో రెండవదైన వివేకాన్ని గురించి చెపుతున్నారు. 5 ఆత్మయొక్క స్వరూపం ఒక్కటి మాత్రమే నిత్యమైనదని, ప్రపంచంలో మనకు కనిపించే ఈ సమస్తమూ అనిత్యమని, వస్తువుల యెడల ఈ విధమైన స్థిరమైనట్టి నిశ్చయబుద్ధి కలగటమే వివేకం. మనకు కనిపించే ప్రపంచమంతా దృశ్యము. ఈ వస్తుజాతమంతా నశించేదే కాబట్టి అనిత్యము. అనిత్యమైన ఈ సృష్టిలో నిత్యమైనది ఆత్మ ఒక్కటి మాత్రమే! ఈ విధమైనట్టి నిశ్చయజ్ఞానం కలగటాన్నే వివేకం అంటారు. ఈ అద్వైత వేదాంతానికి మూలసూత్రమైన 'బ్రహ్మసత్యం. జగన్మిద్యా జీవో బ్రహ్మైవనాపరః ' అనే దానిలో జనన్మిధ్యాత్వాన్ని, బ్రహ్మ (ఆత్మ) యొక్క సత్యత్వాన్ని గుర్తించటమే వివేకం అనే అభిప్రాయాన్ని యిందులో చెప్పారు. ఇక్కడ దృశ్యము అంటే ఇంద్రియాలకు విషయాలైన వస్తుజాతం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు బుద్ధి, ఇవన్నీను. సదైవ వాసనవా త్యాగః శమో యమితి శబ్దితః ! వృత్తి దమ ఇత్యభి ధీయతే ॥ అపరోక్షానుభూతి. 6 10<noinclude><references/></noinclude> ih9xgx4wi01a3jid84t40kqcd4xc2oo 104 233615 590403 2026-10-19T07:04:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ శ్లోకం నుండి వరుసగా శమదమాది షట్సంపత్తిని (సాధన చతుష్టయంలో మూడవది) గూర్చి వివరిస్తున్నారు. విషయవాసనలను పూర్తిగా వదలి వేయటాన్ని శమం అంటారు. అట్లాగే బాహ్యవృత్తులను నిగ్రహ...' 590403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ శ్లోకం నుండి వరుసగా శమదమాది షట్సంపత్తిని (సాధన చతుష్టయంలో మూడవది) గూర్చి వివరిస్తున్నారు. విషయవాసనలను పూర్తిగా వదలి వేయటాన్ని శమం అంటారు. అట్లాగే బాహ్యవృత్తులను నిగ్రహించటాన్ని దమం అంటారు. పూర్వానుభవాలకు సంబంధించిన సంస్కారాలు వాటికి సంబంధించిన ముద్రలు మన మనస్సుపై పడి ఉంటాయి. ఆ సంస్కారాలే, ఆ వాసనలే ఆయా వస్తువుల్ని చూచినప్పుడు ఆయా సందర్భాల్లో మళ్ళీ మేల్కొంటాయి. ఉదాహరణగా చెప్పుకోవాలంటే, లోగడ మనం మామిడి పండ్లుతిని ఉన్నాం. దాని రుచి, వాసన, వగైరాలు సంస్కార రూపంలో మన మనస్సులో ఉన్నాయి. మరుసంవత్సరం మళ్ళీ మనం మామిడిపండును చూచినప్పుడు ఆ సంస్కారం, పూర్వవాసన, కోరిక రూపంలో మేల్కొంటుంది. కాబట్టి ఆ వాసనా రూపమైన సంస్కారం కూడా మన మనస్సులో లేకుండా పూర్తిగా వదలివేయటాన్నే శమం అంటారు. బాహ్యమైన ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవటాన్ని దమం అంటారు. విషయేభ్యః పరావృత్తిః పరమోపరతిర్హి సా। సహనం సర్వదుఃఖానాం తితిక్షా సా శుభా మతా॥ 7 శమదమాది షట్కంలోని ఉపరతి, తితిక్ష అనేవాటిని వివరిస్తున్నారు. విషయ వాసనల యెడల పరాఙ్మఖత్వం కలిగి ఉండటమే గొప్పదైనట్టి ఉపరతి. దుఃఖాల్ని, బాధల్ని సమభావంతో సహించటాన్ని తితిక్ష అంటారు. శమదమాదులలో విషయం చెప్పినప్పుడు విషయ వాసన, త్యాగం అనేది లక్షణంగా చెప్పటం వల్ల, ఈ ఉపరతికి కూడా అదే లక్షణం చెప్పటం వల్ల పునరుక్తి అవుతుందని అనుకోవచ్చు. తేడా ఏమిటి అంటే, శమదమాల విషయంలో విషయ వాసనలను అదుపులో పెట్టుకోవటానికి సాధకుని ప్రయత్నం ఉంటుంది. ఆ ప్రయత్నం ఫలించి విషయవాసనల యెడ పరాఙ్మఖత్వం స్వభావంగా మారిపోతే ఆ స్థితిని ఉపరతి అంటారు. అంటే అప్రయత్నంగానే విషయవాసనల యెడ విముఖత్వం ఉంటుంది. అట్లాగే తితిక్ష అంటే దుఃఖాన్ని, బాధను సహించే శక్తి, బల విముఖత్వం ఉంటుంది. అట్లాగే తితిక్ష అంటే దుః ఖాన్ని, బాధను సహించే శక్తి, బలహీనుని సహనం తితిక్ష అనిపించుకోదు. బలవంతునికి అపరోక్షానుభూతి. 11<noinclude><references/></noinclude> nfmunt4r6ctzaoadluxywzmsfery976 104 233616 590404 2026-10-19T07:04:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉండే కష్టాలను, దుఃఖాలను, అవమానాలను, అపకారాలను సహించే శక్తే తితిక్ష. అటువంటి తితీక్ష శుభంకరమైనది. నిగమాచార్యవాక్యేషు భక్తిః శ్రద్దేతి విశ్రుతా ! చితైకాగ్ర్యంతు సల్లక్ష్యే...' 590404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఉండే కష్టాలను, దుఃఖాలను, అవమానాలను, అపకారాలను సహించే శక్తే తితిక్ష. అటువంటి తితీక్ష శుభంకరమైనది. నిగమాచార్యవాక్యేషు భక్తిః శ్రద్దేతి విశ్రుతా ! చితైకాగ్ర్యంతు సల్లక్ష్యే సమాధాన మితి స్మృతమ్ ॥ 8 శమదమాది షట్కంలో చివరి రెంటిని - శ్రద్ధ, సమాధానం అనే వాటిని వివరిస్తున్నారు. వేదాశాస్త్రాల యెడల, గురుపుయెడల ఉండే భక్తినే శ్రద్ధ అంటారు. తన వాస్తవికమైన లక్ష్యంమీద చిత్రాన్ని ఏకాగ్రంగా ఉంచుకోవటమే సమాధానం లేక సమాధి అంటారు. సంసార బంధ నిర్ముక్తిః కథంమే స్కాత్కదా విభో ! ఇతి యా సుదృఢా బుద్ధి ర్వక్తవ్యాసా ముముక్షుతా ॥ 9 "ఓ ఈశ్వరుడా ! నాకు ఈ సంసార బంధనాలనుండి ఎప్పుడు, ఏ విధంగా విముక్తి లభిస్తుంది?" అనే ఈ విధమైన నిరంతరం జ్వలిస్తూ ఉండే బలమైన కోరికనే ముముక్షుత్వం అంటారు. అంటే మోక్ష కాంక్ష. ఈ ముముక్షుత్వం ఉన్నవాడే బ్రహ్మజ్ఞానానుభూతికి అర్హుడు. ఈ ముముక్షుత్వం అనేది సాధన చతుష్టయంలో చివరిది. అపరోక్షానుభూతి - 12<noinclude><references/></noinclude> lmsqswdr1hxzce7btau42i1sk5053xc 104 233617 590405 2026-10-19T07:04:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విచారణ పద్ధతి ఉక్తసాదన యుక్తేన విచారః పురుషేణ హి | కర్తవ్యో జ్ఞాన సిద్ధ్యర్థమాత్మనః శుభమిచ్ఛతా । " 10 జ్ఞాన ప్రాప్తికి అవసరమైనట్టి సాధన చతుష్టయంతో కూడినవాడే, సాంసారిక బంధన...' 590405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విచారణ పద్ధతి ఉక్తసాదన యుక్తేన విచారః పురుషేణ హి | కర్తవ్యో జ్ఞాన సిద్ధ్యర్థమాత్మనః శుభమిచ్ఛతా । " 10 జ్ఞాన ప్రాప్తికి అవసరమైనట్టి సాధన చతుష్టయంతో కూడినవాడే, సాంసారిక బంధనాలనుండి ముక్తిపొందాలనే తన మంచిని కోరినవాడై జ్ఞానప్రాప్తికోసం నిరంతం విచారణ చేయాలి. ముక్తిపొందాలని కోరేవాడు ముందుగా సాధనద్వారా తన మనస్సును అదువులో ఉంచుకోవాలి- శమదమాదులను సాధించాలి. అందు కోసం, నిరంతరం, ఈ ప్రాపంచిక సుఖాలయొక్క అస్థిరత్వాన్ని, నిస్వారతను, గూర్చి ఆలోచిస్తూ ఉండాలి - విచారణ చేస్తూ ఉండాలి. నిత్యము సత్యము అయిన ఆత్మను గూర్చి ఆలోచిస్తూ ఉండాలి. అంటే ఆత్మ అనాత్మలను గూర్చి, ప్రపంచము పరమాత్మలను గూర్చి విచారణచేస్తూ ఉండాలి. నోత్పద్యతే వినా జ్ఞానం విచారేణాన్య సాధనైః | యథా పదార్థభానంహి ప్రకాశేన వినా క్వచిత్ ॥ 11 ఒక వస్తువు మనకు గోచరించాలి అంటే ప్రకాశం (వెలుతురు) ఉండాలి. కటిక చీకటిలో మనం ఏ వస్తువునూ చూడలేము. అట్లాగే నిరంతర విచారణవల్ల తప్ప ఇతరమైన ఏ సాధనాల వల్లను జ్ఞాన మనేది కలగదు. అంటే యజ్ఞయాగాది కర్మలవల్ల గాని, ఉపాసన లేక భక్తివల్లగాని జ్ఞానప్రాప్తి కలగదు అని భావం. చీకటి వస్తువును దాచి ఉంచినట్లు. అజ్ఞానం (మాయ) అనేది జ్ఞానాన్ని కప్పి ఉంచుతుంది. ఈ విద్యను (మాయను తొలగించు కోవాలంటే యథార్థ తత్త్వాన్ని గురించి మనం ప్రతిక్షణము ఆలోచన (విచారణ) చేస్తూ ఉండాలి. అట్లా చేయటంవల్ల క్రమంగా ఆవిద్య తొలగిపోతుంది- జ్ఞాన ప్రకాశంతో ! కో__హం కథమిదం జాతం కోవై కర్తాస్య విద్యతే ! ఉపాదానం కీమ స్తీహ విచారః సో యమదృశః॥ అపరోక్షానుభూతి- 12 13<noinclude><references/></noinclude> gqaao3ael0b3tzfd3fokssg4cclizkf 104 233618 590406 2026-10-19T07:04:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆ విచారణ అనేది ఎట్లా సాగాలో చెపుతున్నారు. నేను ఎవరిని? ఈ జగత్తు ఏవిధంగా పుట్టింది? ఈ జగత్తుకు కర్త ఎవరు? ఈ జగత్తుకు ఉపాదాన కారణం ఏది? ఆత్మ విచారణ అనేది ఈ విధంగా ఉంటుంది. ప్రపం...' 590406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆ విచారణ అనేది ఎట్లా సాగాలో చెపుతున్నారు. నేను ఎవరిని? ఈ జగత్తు ఏవిధంగా పుట్టింది? ఈ జగత్తుకు కర్త ఎవరు? ఈ జగత్తుకు ఉపాదాన కారణం ఏది? ఆత్మ విచారణ అనేది ఈ విధంగా ఉంటుంది. ప్రపంచంలో మానవుడైన ప్రతివాడికీ, ఆలోచన అనేది ఉంటే- ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఈ విధమైన ప్రశ్నలు ఉదయిస్తాయి- పశుప్రాయుడైతే తప్ప. ఆ ప్రశ్నలు ఉదయిస్తాయి - పశుప్రాయుడైతే తప్ప. ఆ ప్రశ్నలు- నేను ఎవరిని? ఈ ప్రపంచ స్వరూపమంతా ఏమిటి? ఈ సృష్టి అంతా ఎట్లా పుట్టింది? దీనిని సృష్టించినవాడెవడు? దేనితో ఈ జగత్తు సృష్టింపబడుతోంది? దీనికి గమ్యం ఏది? మొదలైనవి. అయితే, ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం మాత్రం తేలికగా లభించదు. తానంటూ ఒకడు ఉన్నట్లు ప్రతివాడికీ తెలుసు. కాని తానెవరో తెలియదు. మేలుకొని ఉన్నప్పుడు (జాగ్రదావస్థలో) తానంటే ఫలానా పేరు గల ఈ శరీరమని, బాల్య యౌవన వార్థక్యాలను, బలాన్ని, బలహీనతను, అనుభవించే ఈ శరీరమే తానని అనుకుంటాడు. స్వప్నం చూచేటప్పుడు బాహ్య శరీరంలతో సంబంధం లేకుండా, స్వప్నంలో వివిధ సుఖ దుఃఖాల్ని, వివిధములైన అనుభూతుల్ని చవిచూచే సూక్ష్మశరీరం అనుకుంటాడు. గాఢనిద్రలో మనమంటూ ఒకళ్ళం ఉన్నామా? లేదా? అనే స్పృహ కూడా లేని స్థితిలో ఉంటాం. 'ఈ అన్ని స్థితులకు అతీతమైనవాడిని నేను' అనే విషయం, ఆ 'నేను' ఎవరు? ఎటువంటివాడు? అనే విషయం తెలియని సమస్యగానే మిగిలిపోతుంది. ఇట్లా జన్మలు గడిచిపోతూనే ఉంటాయి. కాబట్టి 'నేను ఎవరిని' అనే విషయాన్ని గూర్చిన నిరంతర విచారణ అవసరం. చాలమంది 'నేను ఆత్మనని, ఆ అవస్థ లన్నింటికి అతీతుడు నని, పుస్తకాలు చదిని, గురువులవల్ల విని తెలుసుకొని ఉంటారు. కాని, వారికి సైతం స్వస్వరూప జ్ఞానం కలగకపోవటానికి కారణం సమ్యగ్విచారణ లేకపోవటమే ! చిలకపలుకులవల్ల ఆత్మసాక్షాత్కారం కాదు. నాహం భూతగణో దేహోనాహం చాక్షగణస్తథా ! ఏత ద్వి లక్షణః కశ్చి ద్వి చారః సోల యమీదృశః ॥ 13 "నేను పంచభూతాలచేత నిర్మింపబడిన శరీరాన్ని కాను.” “ఎందుచేత కాను?” "నేను కేవలం శరీరాన్నే అయితే జడాన్ని అయి ఉండాలి కాబట్టి?” “మరి ఎవరివి? అపరోక్షానుభూతి. 14<noinclude><references/></noinclude> hdwbbqwg4uadn4eltceszf8bjq8th70 104 233619 590407 2026-10-19T07:04:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఇంద్రియ మూమానివా?” “కాదు.” “ఎందుచేత?” “ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలూ కూడా శాశ్వతాలు కావు.” “మరి ఎవరివి?” “ఈ శరీరాలు ఇంద్రియ సమూహం కూడా కాకుండా ఉన్నట్టి, వీటి అన్నింటికీ భిన్నమైన...' 590407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఇంద్రియ మూమానివా?” “కాదు.” “ఎందుచేత?” “ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలూ కూడా శాశ్వతాలు కావు.” “మరి ఎవరివి?” “ఈ శరీరాలు ఇంద్రియ సమూహం కూడా కాకుండా ఉన్నట్టి, వీటి అన్నింటికీ భిన్నమైనట్టిదేదో ఒకటి అయి ఉంటాను.” విచారణ అనేది ఈ విధంగా సాగాలి. ఆజ్ఞాన ప్రభవం సర్వం జ్ఞానేవ ప్రవితీయ తే ! సంకల్పో వివిధః కర్తా విచారః సోం యమీదృశః॥ 14 "ఈ సమస్త జగత్తు ఆజ్ఞానం నుండి పుట్టింది- అంటే, అవిద్యాజన్యం అన్నమాట. జ్ఞానం కలగటంతోనే ఆ విద్య మాయమైపోతుంది. అంటే, కలగటంతోనే ఆవిద్య నుండి పుట్టిన జగత్తు కూడా లయమైపోతుంది. కాబట్టి ఈ జగత్తుకు కారణం సంకల్పాలు. అంతఃకరణ వికృతులైనట్టి అనేక విధాలుగా ఉండే సంకల్పాలే జగత్తుకు కర్త అయి ఉండాలి. అంతఃకరణ వికృతులు అంటే మాయ అన్నమాటే!" అని ఈ విధమైన విచారణ సాగాలి. లోగడ ఈ జగత్తుకు కారణమేమిటి? అనే ప్రశ్న వేసుకొనిన జిజ్ఞాసువు సమాధానాన్ని ఎట్లా, ఆలోచించాలో ఇక్కడ సూచించారు. అజ్ఞానం లేక అవిద్య అనేది జగత్కారణమని చెప్పారు. దానిని రుజువు చేయటానికిగాను రజ్జు- సర్పభ్రాంతిని చెవుతున్నారు. మసక చీకటిలో త్రాటిని చూచి పామ అని భ్రమించి భయపడుతున్నాము. పిమ్మట మెల్లగా ఆలోచిస్తున్నాము. ఏమని? ఇది పామేనా? పాము అయితే కదలాలి గదా! కదలలేమి? పాము అయితే తలవైపు లావుగా ఉండాలి గదా ! తోక సన్నగా ఉండాలి గదా! అట్లా లేదేం? అంతా ఒకేవిధంగా ఉన్నదేమిటి? మనలాగానే అది కూడా భయపడి పారిపోనాలి గదా! పారిపోదేమి? ఇట్లా ఆలోచించగా ఇది పాము కాదు, త్రాడు అయి ఉంటుంది అని తెలుస్తుంది. - దాని నిజరూపం తెలిసింది అనన్నమాట. అట్లాగే మన కండ్ల ముందున్న ఈ జగత్తు అంతా మాయవల్ల, అజ్ఞానంవల్ల ఇట్లా నామరూపాలతో కనిపిస్తోంది అని విచారణ జరిపినవానికి ఆవిద్యతొలగిపోవటంవల్ల నిజరూపం తెలుస్తుంది. మనం చూస్తున్న ఈ ప్రపంచం, దాని వెనుక నున్న మన ఆలోచనలు, అనుభూతులు ఇవన్నీ మన అంతఃకరణ ప్రవృత్తులు- చిత్తవృత్తులు. ఇవే మనకు ప్రపంచం ఈ రూపంలో కనిపించటానికి కారణమవుతున్నాయి. మనం స్వప్నావస్తలో అనుభవించే అనుభవాల్ని అపరోక్షానుభూతి- 15<noinclude><references/></noinclude> lmgon6bg21hxxsfr74zqvsf8mncqy23 104 233620 590408 2026-10-19T07:05:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గురించి బాగా విమర్శిస్తే మనలోని ఈ చిత్తవృత్తులు, అనుభూతులే ఈ ప్రపంచం ఈ విధంగా కనిపించటానికి కారణమని తెలుస్తుంది. అసలు ఈ భౌతిక ప్రపంచం అంటూ ఏదీ లేదని, మన అనుభూతులే దానిని స...' 590408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గురించి బాగా విమర్శిస్తే మనలోని ఈ చిత్తవృత్తులు, అనుభూతులే ఈ ప్రపంచం ఈ విధంగా కనిపించటానికి కారణమని తెలుస్తుంది. అసలు ఈ భౌతిక ప్రపంచం అంటూ ఏదీ లేదని, మన అనుభూతులే దానిని సృష్టిస్తున్నాయని (మన సంస్కారాలు, వాసనలు స్వప్నాన్ని సృష్టించినట్లు తెలుస్తుంది. స్వప్న ప్రపంచం లాగానే ఈ జాగ్రదావస్థలోని ప్రపంచం కూడా. స్వప్న జగత్తును చూసేటప్పుడు ఈ జగత్తు. ఈ జగత్తును చూసేటప్పుడు ఈ జగత్తు, ఈ జగత్తును చూసేటప్పుడు స్వప్న జగత్తు మాయమైపోతాయి. కాబట్టి రెండూ సత్యం కావు. ఏతయోర్యదుపాదాన మేకం సూక్ష్మం సదవ్యయమ్ యదైన మృదుటాదీనాం విచారః సోం యమీదృశః॥ 15 "ఘటం (కుండ) మొదలైనవాటికి ఉపాదాన కారణం మృత్తిక (మట్టి) లాగానే ఈ ఆజ్ఞానం, సంకల్పం అనే రెంటికీ ఉపాదన కారణం ఒక సూక్ష్మమైనట్టి, ఇంద్రియ గోచరం కానట్టి, అవికారియైనట్టి, శాశ్వతమైనట్టి ఒక సత్త (సత్యం, అస్థిత్వం) ఉంది. ఆ సత్త (ఆస్థిత్వం) అనేది ఆద్వితీయం (రెండవదంటూ లేనిది) ఆఖండము; పూర్ణము.” ఈ విచారణ అనేది ఈ విధంగా సాగాలి. అహమేకో పి సూక్ష్మశ్చ జ్ఞాతా సాక్షీ సదవ్యయః | తదహం నాత్ర సందేహో విచారః సోరి యమీదృశః ॥ # 16 "నేను కూడా ఆ విధమైన సూక్ష్మాన్నే !- ఇంద్రియాలకు అతీతమైనవాడనే ! నేను కూడా జ్ఞాతనే ! సాక్షినే ! నేను కూడా కారణసత్తనే ! శాశ్వతుణ్ణి ! నాశనం లేనివాడనే ! నేను కూడా ఆ కారణ్నే! కాబట్టి, నేను కూడా ఆ కారణసత్తయైన పరమాత్మనే ! ఇందులో సందేహం లేదు." అంటూ విచారణ ఈ విధంగా ఉండాలి. 'జ్ఞాత' అంటే మన సమస్తమైన అనుభవాల్లోను చైతన్య రూపంలో ఉంటూ, తనను తాను కూడా గమనిస్తూ ఉండే పరమాత్మ. ఉదాహరణంగా చెప్పాలంటే - 'నేను ఉన్నానని నేను ఎరుగుదును' అనే వాక్యంలో 'నేను ఎరుగుదును'లో 'నేను' కర్త. 'ఎరుగుదును' క్రియ. 'నేను ఉన్నానని' అనేది కర్మ. కర్మలో ఉన్న 'నేను' కుర్తలో ఉన్న 'నేను' జ్ఞాత. అంటే కర్త, కర్మ కూడా ఒకటే ! (నేను అనే కర్మలోని జీవభావాన్ని తీసేస్తే కర్తకు కర్మకు కూడా భేదం లేదు. అట్లాగే పరమాత్మకు ఆత్మకు భేదం లేదు). అపరోక్షానుభూతి. 16<noinclude><references/></noinclude> ro3zkz2yvqq8at41qfkjnfq9fqg5opu 104 233621 590409 2026-10-19T07:05:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆత్మానాత్మ వివేకం ఆత్మా వినిష్కలో హ్యేకో దేహో బహుభిరావృతః తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞాన మతః పరమ్ ॥ 17 ఆత్మ అనేది నిష్కలమైనది - ఆఖండమైనది. అద్వితీయము రెండవదంటూ లేనిది. కాన...' 590409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆత్మానాత్మ వివేకం ఆత్మా వినిష్కలో హ్యేకో దేహో బహుభిరావృతః తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞాన మతః పరమ్ ॥ 17 ఆత్మ అనేది నిష్కలమైనది - ఆఖండమైనది. అద్వితీయము రెండవదంటూ లేనిది. కాని ఈ దేహమనేది మాత్రం అనేక రకాల తత్త్వాలతో, అనేక భాగాలో నిర్మింపబడ్డది. (ఆత్మ లాగా నిష్కలము, అద్వితీయము కాదు) ఆత్మకు దేహానికి ఉన్న భేదం ఇదీ! ఇటువంటి ఆత్మను దేహాన్ని ఒకటిగానే భావిస్తున్నాము. ఇంతకు మించిన అజ్ఞానం ఇంకేమి ఉంటుంది? త్రాటిని చూచి పాము అనుకోవటం ముత్యపు చిప్పను చూచి వెండిగా అనుకోవటం ఆజ్ఞానం.. అట్లాగే దేహంలో ఆత్మభావం కూడా (దేహాన్ని ఆత్మగా భావించటం) ఆజ్ఞానమే! అట్లాగే కర్మగా ఉన్న శరీరాన్ని (నేనును) కర్తగా (ఆత్మగా భావించటం కూడా అటువంటి భ్రాంతే ! ఆజ్ఞానమే ! ఆత్మానియామకశ్చానరేహో బాహ్యా నియమ్యకః | తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కీమజ్ఞానమతః పరమ్ ॥ 18 ఆత్మ అనేది అంతర్వర్తియై (లోపల ఉంటూ) నియామకుడుగా (నియమించేదిగా) ఉంటుంది. దేహమనేది బాహ్యవర్తియై (బయట ఉంటూ) నియమింపబడుతూ ఉంటుంది. ఈ విధంగా భిన్నంగా ఉండే ఆత్మ, దేహమూ అనే రెండూ ఒకటే అని, రెంటికి భేదం లేదని అనుకోవటం కంటే అజ్ఞానం ఇంకేముంటుంది? నియమించేవాడు, నియమింపబడేవాడు ఒకడు కాడు. ఆత్మలోపల ఉంటూ శరీరాన్ని నియమిస్తుంది. కాబట్టి ఆత్మకు శరీరానికి సేవ్య సేవక భావమే తప్ప రెండూ ఒకటి కావు. 'దృశ్యం సర్వ మనాత్మా' కనిపించేదంతా ఆనాత్మ అన్నారు. కాబట్టి శరీరం ఆత్మ కాదు. ఆత్మా జ్ఞానయః పుణ్యో దేహో మాంసమయోరి శుచిః | తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్ || అపరోక్షానుభూతి. 19 17<noinclude><references/></noinclude> kdko5ovy72dzit3zh5qdwko5pehbsc7 104 233622 590410 2026-10-19T07:05:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆత్మ అనేది జ్ఞానస్వరూపం కలది. పవిత్రమైనది. దేహమనేది మాంసమయమైనది. అపవిత్రము- ఆశుచియైనది. అటువంటి అపవిత్రమైన శరీరాన్ని పవిత్రమైన ఆత్మగా భావించటంకంటె ఆజ్ఞానం ఏముంటుంది? ఆత్...' 590410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆత్మ అనేది జ్ఞానస్వరూపం కలది. పవిత్రమైనది. దేహమనేది మాంసమయమైనది. అపవిత్రము- ఆశుచియైనది. అటువంటి అపవిత్రమైన శరీరాన్ని పవిత్రమైన ఆత్మగా భావించటంకంటె ఆజ్ఞానం ఏముంటుంది? ఆత్మాప్రకాశకః స్వచ్ఛో దేహస్తామస ఉచ్యతే ! తయారైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమంతః పరమ్ ॥ 20 ఆత్మ అనేది ప్రకాశింపచేసేది. స్వచ్ఛమైనట్టిది. దేహమనేది తమోమయమైనది. ఈ రెంటిని ఒకటిగానే అనుకుంటున్నారు. ఇంతకంటే అజ్ఞానం ఏముంటుంది? ఆత్మ అనేది సూర్యునిలాగా ప్రకాశస్వరూపం కలిగి సమస్తాన్ని ప్రకాశిం పచేస్తుంది. శరీరమనేది జడం కాబట్టి తమోమయమైనది. కేవలం శరీరం జడమేగదా ! ఆజ్ఞానులు మాత్రమే ఈ రెంటిని ఒకటిగా భావిస్తారు. ఆత్మానిత్యో హి సద్రూపో దేహో నిత్యో హ్యసన్మయః | తయారైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్ ॥ 21 ఆత్మ అనేది నిత్యమైంది. సత్స్వరూపం కలది. ఇక దేహం అనేది అసత్ స్వరూపం కలది; అనిత్యమైనది. ఈ రెంటిని ఒకటే అని భావిస్తారు. ఇంతకంటె ఆజ్ఞానం ఏముంటుంది? ఈ శరీరం అనుక్షణం మార్పు చెందుతోంది. బాల్య యౌవన వార్థక్యాది అవస్థల వల్ల, రోగాలు, దుఃఖాలు మొదలైన వాటికిలోనై మృత్యువుకు లొంగిపోతుంది కాబట్టి అనిత్యం. అయితే కండ్ల ముందు కనిపిస్తున్న ఈ శరీరాన్ని ఎట్లా కాదనగలం? వ్యక్తి రూపంలో శరీరంలాగానే సమిష్టి రూపంలో జగత్తు కూడా అనిత్యమే గదా ! మరి కనపిస్తున్న ప్రపంచాన్ని ఎట్లా లేదని అనగలం? అందుకే ఈ జగత్తుకు, శరీరానికి ఉన్న అస్థిత్వాన్ని వ్యావహరికసత్త అన్నారు అంటే ఉన్నంతవరకు మాత్రమే సత్యం. క్రమేణా మార్పుకు లోనై, నాశనానికిలోనై అనిత్యమని తేలిపోతుంది. ఆత్మన స్తత్ప్రకాశత్వం యత్పదార్ధావభాసనమ్! నాగ్న్యాది దీప్తివద్దీ పిర్భవత్యాస్త్రం యతోనిశి ॥ అపరోక్షానుభూతి. 22 18<noinclude><references/></noinclude> bx8blpyq09ugqmtfc7asawsraom9hhm 104 233623 590411 2026-10-19T07:06:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పదార్థాల్లో మనకు కలిగే ప్రతీతి అనేది ఆ పదార్థాల్లో ఉన్నట్టి ఆత్మ యొక్క ప్రకాశమే! అంటే ఈ సమస్త వస్తుజాతంలోను ఆత్మ జ్యోతి ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. అయితే ఆత్మకున్నట్టి ఈ ప్రకాశ...' 590411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పదార్థాల్లో మనకు కలిగే ప్రతీతి అనేది ఆ పదార్థాల్లో ఉన్నట్టి ఆత్మ యొక్క ప్రకాశమే! అంటే ఈ సమస్త వస్తుజాతంలోను ఆత్మ జ్యోతి ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. అయితే ఆత్మకున్నట్టి ఈ ప్రకాశకత్వమనే గుణం అగ్నికిగాని లేక సూర్యుడు లేక అటువంటి ఇతర పదార్థాలకున్నట్టి ప్రకాశగుణం వంటిది కాదు. ఎందుచేతనంటే అగ్ని, దీపం, సూర్యుడు ఇవి లేకపోతే, రాత్రిపూట చీకటి వ్యాపిస్తుంది. అంటే వాటికి ఏకదేశత్వం ఒకచోట ఉండటం, ఒకచోట లేకపోవటం అనేది ఉంటుంది. ఆత్మజ్యోతి లేకపోవటమనేది ఉండదు. అది స్వరత్ర, నిత్యము ఉండేది. అంటే ప్రతి శరీరంలోను ఎల్లప్పుడు ఉంటుంది. అటువంటి ఆత్మను, కేవలం జడము, అనిత్యం అయిన శరీరంగా భావించటం అజ్ఞానం. దేహో హ మిత్యయం మూడో ధృత్వా తిష్ఠత్యహో జనః మమాయమిత్యపి జ్ఞాత్వా ఘటద్రష్టేవ సర్వదా ॥ 23 'ఈ శరీరం నాది' అని అనుకుంటూ కూడా మూడులైనవారు మళ్ళీ శరీరాన్ని ఆత్మను ఒకటిగా భావిస్తూ ఉంటారు. 'ఈ శరీరం నాది' అని అనుకోవటంలోనే 'శరీరం' వేరు 'నేను' వేరు అనే భావం స్పష్టంగా కనపిస్తున్నా కేవలం పదార్థవాదుల్లాగా దేహాన్నే ఆత్మగా భావించటం ఆజ్ఞానం గదా! కుండను చూచి 'ఈ కుండ నాది' అని అనుకోవటంలోనే కుండ వేరు, నేను అనేవాడు వేరు అని బోధపడుతోంది గదా ! ఇక శరీరాన్నే ఆత్మ అని ఎట్లా అనగలం? అపరోక్షానుభూతి - 19 19<noinclude><references/></noinclude> hrb9e738nuj7qzf0ps3vs5qrc8ctywp 104 233624 590412 2026-10-19T07:06:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జ్ఞాన స్వరూపం బ్రహ్మైవాహం సమః శాంతః సచ్చిదానంద లక్షణః | నాహం దేహో హ్యసద్రూషో జ్ఞాన మిత్యుచ్యతే బుధైః || 24 “నేను పరబ్రహ్మను సముడను. శాంతస్వభావం కలవాడను. సచ్చిదానంద స్వరూపుడన...' 590412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జ్ఞాన స్వరూపం బ్రహ్మైవాహం సమః శాంతః సచ్చిదానంద లక్షణః | నాహం దేహో హ్యసద్రూషో జ్ఞాన మిత్యుచ్యతే బుధైః || 24 “నేను పరబ్రహ్మను సముడను. శాంతస్వభావం కలవాడను. సచ్చిదానంద స్వరూపుడను. నేను అసత్ స్వరూపం గల దేహాన్ని కాను" అనే ఈ విధమైన జ్ఞానాన్నే వివేకవంతులు నిజమైన జ్ఞానం అంటారు. ఆత్మకు, పరమాత్మకు ఏ విధమైన భేదమూ లేదని గ్రహించటం జ్ఞానం. అంటే, వెనుక చెప్పిన విధంగా విచారణ చేయగా చేయగా తానే బ్రహ్మనని, తాను తప్ప బ్రహ్మమనేది వేరేలేదని అనుభూతి కలుగుతుంది. ఈ విశ్వమంతా బ్రహ్మస్వరూపమే! ఆ బ్రహ్మను నేనే ! నేను దేహాన్ని మాత్రమే కాను- అంటే, స్థూల సూక్ష్మకారణ శరీరాలన్నీ అసత్యాలే ! ఈ మూడు రకాల శరీరాలు కూడా ఆత్మ కావు అనే అనుభూతినే జ్ఞానమంటారు. నిర్వికారో నిరాకారో నిరవద్యోగి హ మవ్యయః | నా హం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః | 25 నేను నిర్వకారుణ్ణి - దేశకాలాదులవల్ల నాలో ఏ విధమైన మార్పు ఉండదు. నేను నిరాకారుడను - నాకు ఏ విధమైన రూపము లేదు. నేను ఏ విధమైన వికల్పము లేనివాడను. సంపూర్ణుడను. అంతట వ్యాపించి ఉన్నవాడను. నేను అసత్యమైన శరీరాన్నికాను- మూడు శరీరాలకు అతీతుణ్ణి. అని తెలుసుకోవటాన్నే బుధులు 'జ్ఞానం' అని అంటారు. నిరామయో నిరాభాసో నిర్వికల్పో హ మాతతః నా హం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞాన మిత్యుచ్యతే బుధైః | 26 “నేను ఏ విధమైన వ్యాధులు, దుఃఖాలు లేనివాడను. నేను ఆగోచరుడను. మార్పులు లేనివాడను (వికల్పములు లేనివాడిని) నేను అసత్యము, ఆశాశ్వతము అయిన శరీరాన్ని కాను” అనే ఈ విధమైన సత్యాన్ని తెలుసుకోవటమే జ్ఞానం అని పండితులు అంటారు. అపరోక్షానుభూతి. 20<noinclude><references/></noinclude> jfqc22fl6lbdop3takdllxqtnng160t 104 233625 590413 2026-10-19T07:06:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నిర్గుణో నిష్క్రియో నిత్యో నిత్యముక్తో హ మచ్యుతః! నా హం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞాన మిత్యుచ్చతే బుధైః || 27 “నేను నిర్గుణుడను- నామరూపాదులు లేనివాడను. నిష్క్రియుడను నేను చేయవలసిన ప...' 590413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నిర్గుణో నిష్క్రియో నిత్యో నిత్యముక్తో హ మచ్యుతః! నా హం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞాన మిత్యుచ్చతే బుధైః || 27 “నేను నిర్గుణుడను- నామరూపాదులు లేనివాడను. నిష్క్రియుడను నేను చేయవలసిన పనులంటూ ఏమీ లేవు. అంటే ఏ విధమైన కర్తవ్యము నాకు లేదు. నేను సదా సర్వస్వతంత్రుడను - ముక్తుడను. నేను ఆచ్యుతుడను - నాశనం లేనివాడను. నేను ఈ ఆసత్య స్వరూపమైన దేహాన్ని కాను.” అని తెలుసుకోవటాన్నే బుధులు జ్ఞానమంటారు. నిర్మలో నిశ్చలోని సంతః శుద్దో హమజరో మరః । తే నాహం దేమో హ్యసద్రూపో జ్ఞాన మిత్యుచ్య తే బుధైః || 28 "నేను నిర్మలమైనవాడను - పరిశుద్ధుడను- పాపరహి తుడను. నేను నిశ్చలుడను- స్థిరమైనవాడను. అనంతుడను - అంతులేనివాడను. నేను పవిత్రుడను, నాశనం లేనివాడను- శాశ్వతుడను. అసత్ స్వరూపమైన దేహాన్ని కాను." అనే ఈ విధమైన తెలివిడినే జ్ఞానమంటారు. అపరోక్షానుభూతి - 21<noinclude><references/></noinclude> 0m5xyiu7nt7n3zbcemjc5ce7wpq37kd 104 233626 590414 2026-10-19T07:06:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వదేహే శోభవం సన్తం పురుషాఖ్యం చ సంమతమ్ | కిం మూర్ఖ శూన్యమాత్మానం దేహాతీతం కరోషి భోః ॥ 29 వెనుకటి శ్లోకాల్లో ఆత్మను గురించి, అనాత్మను గురించి చెప్పారు. మానవుని బుద్ధికి తోచి...' 590414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స్వదేహే శోభవం సన్తం పురుషాఖ్యం చ సంమతమ్ | కిం మూర్ఖ శూన్యమాత్మానం దేహాతీతం కరోషి భోః ॥ 29 వెనుకటి శ్లోకాల్లో ఆత్మను గురించి, అనాత్మను గురించి చెప్పారు. మానవుని బుద్ధికి తోచినంత మేర దృశ్యమైనదంతా అనాత్మ అని చెప్పారు. ఆత్మకు ఉండే విశేషణాలు, లక్షణాలు చెప్పారు. 'ఈ లక్షణాలు ఉన్న ఆత్మ అనేది ఒకటి ఉన్నదా? అనే అనుమానం రావచ్చు. 'ఆత్మ అనేది ఉన్నదని ప్రతివాడికి అనుభవంలో తెలిసే విషయమే ! తాను లేనట్లు ఎవడూ అనుకోడు గదా! తాను ఉన్నానని అనుకోవడమంటే ఆత్మ ఉన్నదని అనుకోవటమే ! కాబట్టి ఆత్మను శూన్యమనిగాని, అసత్యమని, ఆస్తిని అనటంలో అర్థం లేదు.' అని ఆత్మజ్ఞానాన్ని ఈ దిగువ శ్లోకాల్లో బోధిస్తున్నారు- శూన్యవాదాన్ని నిరాకరిస్తున్నారు. ఓ మూర్ఖుడా! నీ శరీరంలో పురుషుడనే పేరుతో పిలవబడుతూ, సుందరమైనట్టి దేహానికి అతీతమైనట్టి, శాస్త్రాదులన్నింటిచేత అంగీకరింపబడినట్టి ఆత్మ ఉన్నా కూడా నీవు ఏమీ లేదనీ, శూన్యమని ఎందుకంటావు? నీ వు వేదశాస్త్రాలలో చెప్పబడిన విషయాలను ఆధారంగా చేసుకుని, నీ విచక్షణ జ్ఞానాన్ని కూడా ఉపయోగించి నీలో ఉన్న ఆత్మను తెలుసుకో! ఆ ఆత్మకే పురుషుడని పేరు. అతడే బ్రహ్మ. అటువంటివానిని నీవు అసత్తని ఎందుకు అనుకుంటున్నావు? స్వాత్మానం శృణుమూర్ఖ త్వం శ్రుత్యా యుక్త్యా చ పూరుషమ్! దేహాతీతం సదాకారం సుదుర్దర్శం భవాదృశైః ॥ 30 ఈ శ్లోకం మొదలుకొని 40వ శ్లోకం వరకు ఆత్మకు అనాత్మకు (శరీరానికి) గల భేదాన్ని వివరిస్తున్నారు. ఓ మూర్ఖుడా ! ఆత్మ అనేది నీలాంటివారికి, భౌతిక దృష్టికి కనపడాలంటే కష్టం- అసంభవం. దేహానికి అతీతమైనట్టి, సత్ స్వరూపమైనట్టి, ఆత్మను తెలుసుకోవాలంటే - ఆ అపరోక్షానుభూతి. 22<noinclude><references/></noinclude> 2u308s8gxe34syuyenan6901ci6wcyt 104 233627 590415 2026-10-19T07:06:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆత్మపురుషుని తెలుసుకోవాలంటే వేదాలలో, ఉపనిషత్తులలో చెప్పిన దానిని విను. యుక్తి పూర్వకంగా ఆలోచించి తెలుసుకో! ఈ శరీరం కంటె ఆత్మ అనేది సూక్ష్మమైనదని, ఆత్మ అంటే ఈ రక్త మాంసాదు...' 590415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆత్మపురుషుని తెలుసుకోవాలంటే వేదాలలో, ఉపనిషత్తులలో చెప్పిన దానిని విను. యుక్తి పూర్వకంగా ఆలోచించి తెలుసుకో! ఈ శరీరం కంటె ఆత్మ అనేది సూక్ష్మమైనదని, ఆత్మ అంటే ఈ రక్త మాంసాదులతో కూడిన శరీరంకాదని (తైత్తిరీయోపనిషత్తు ఆనందవల్లి 2వ అనువాకం) ఈ శరీరం కంటె ఆత్మ అనేది విలక్షణమైనదని, భిన్నమైనదని శ్రుతులు చెపుతున్నాయి. సామాన్యంగా ఈ శరీరాన్ని, లేదా మనస్సును, బుద్ధిని ఆత్మ అని భ్రమిస్తూ ఉంటారు అని భావం. నీ వంటి అజ్ఞానులని, మూర్ఖులని అనటంలో ఉద్దేశ్యం, శరీరాసక్తి కలిగి శరీరం మాత్రమే ఆత్మ అని అనుకొని, ఈ రెంటికి ఉన్న భేదాన్ని గమనించలేని వారు అని భావం. అహం శబ్దేన విఖ్యాత ఏక ఏక స్థితః పరః ! స్థూల స్వనేకతాం ప్రాప్తః కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్! 31 పరమాత్మ 'నేను (అహం)' అనే శబ్దంతో ఒక్కడుగానే ప్రసిద్ధుడై ఉన్నాడు. 'నేను' అనే శబ్దం పరమాత్మను సూచించేదే! అంటే, పరబ్రహ్మ అనేక తత్త్వాల కలయిక కాదు- ఈ శరీరంలాగా ! అని భావం. ఇక ఈ శరీరమనేదో! అనేక తత్వాల కలయిక. స్థూలంగా ఉంటూ, అనేక భావాలతో, రూపాలతో, అనేకంగా ఉండే, శరీరం ఆత్మ (పురుషుడు) ఎట్లా అవుతుంది? అహం ద్రష్టృతయా సిద్దో దేహో దృశ్యతయా స్థితః । మమాయమితి నిర్దేశాత్కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ ॥ 32 అహం - 'నేను' అనేది ద్రష్ట రూపంలో (చూచేవాని రూపంలో) ఉండేది. దేహమనేది దృశ్యరూపంలో అంటే, చూడటానికి విషయంగా వుండేది. మనం శరీరాన్ని గురించి మాట్లాడేటప్పుడు 'ఇది నాది' అని అంటున్నాం గదా ! (ఇది నా చేయి, ఇది నా తల అని ఈ విధంగా) దీనిని బట్టే శరీరమనేది ఒక వస్తువని, దృశ్యమని తెలుస్తోంది. కాబట్టి 'నేను'గా ద్రష్ట రూపంలో ఉండే ఆత్మ వేరు, ఆ 'నేను'కు చెందినట్టిదిగా, నేనుకు బయట ఉండే ఒక వస్తువుగా ఉండే శరీరం వేరు అని తెలుస్తోంది. కాబట్టి దృశ్యమైనట్ట శరీరాన్ని, ద్రష్టమైన ఆత్మగా అనుకునేందుకు అవకాశమే లేదు అని భావం. అపరోక్షానుభూతి. 23<noinclude><references/></noinclude> cwbd65binmeab7h1ftge17l6egsxx5c 104 233628 590416 2026-10-19T07:06:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అహం వికార హీనస్తు దేహో నిత్యం వికారవాన్ ! ఇతి ప్రతీయతే సాక్షాత్ కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ | 33 అహం (ఆత్మ) అనేది వికార రహితమైనది. అంటే, కాలాన్ని బట్టిగాని, వయస్సును బట్టిగాని, ఆవస్థ...' 590416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అహం వికార హీనస్తు దేహో నిత్యం వికారవాన్ ! ఇతి ప్రతీయతే సాక్షాత్ కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ | 33 అహం (ఆత్మ) అనేది వికార రహితమైనది. అంటే, కాలాన్ని బట్టిగాని, వయస్సును బట్టిగాని, ఆవస్థా భేదాన్ని బట్టిగాని ఏ విధమైన మార్పూ లేనిది. బాల్య, యౌవన, వార్ధక్యాల్లోను, రాత్రింబవళ్ళయందు, జాగ్రదాది అవస్థలయందు, కష్టసుఖాలలోను ఏ విధమైన మార్పూ ఆత్మలో ఉండదు. ఇక దేహమో- సర్వదా, సర్వదా వికారములతో కూడినది- క్షణ క్షణం అన్ని విధాల మార్పు చెందుతూ ఉండేది. ఒక మనిషిని మనం అతని బాల్యంలోను, యౌవనంలోను, వార్ధక్యంతోనూ కూడా అతడు ఫలానా అనే అంటున్నాం గదా! అట్లాగే కష్టంలోను, సుఖంలోను, నిద్రించేటప్పుడు, మేల్కొన్నప్పుడు కూడా అతడిని ఫలానా వాడు అనే అంటున్నాం. అంటే, అయా పరిస్థితుల వల్ల శరీరంలోను, మనస్సులోను, మార్పు ఉన్నప్పటికి ఆత్మలో మార్పు అనేది లేదని స్పష్టం అవుతోంది గదా ! యస్మాత్పర మితి శ్రుత్యా తయా పురుషలక్షణమ్ । వినిర్ణీతం విమూఢన కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ ॥ 34 పండితులచేత 'యస్మాత్పరం' ఇత్యాదిగా గల శ్రుతి వాక్యాల ద్వారా (శ్వేతాశ్వత రోపనిషత్ 3 అధ్యాయం మం. 9) పురుషుని యొక్క లక్షణాలు ఎటువంటివో నిరూపింపబడ్డవిగదా ! అటువంటప్పుడు ఈ దేహం పురుషుడెట్లా అవుతుంది? యస్మాత్పరం నా పరమస్తి కశ్చిద్యస్మా నాణీ యో నజ్యాయో స్తి కశ్చిత్ । వృక్ష ఇవ స్తబ్లో దివితిష్ఠ త్యేక స్తే వేదం పూర్ణం పురుషేణ సర్వమ్ ॥ (ఈ పురుషునికంటె గొప్పదైనదిగాని, సూక్ష్మమైనదిగాని, దీర్ఘమైనదిగానీ ఇంకేదీ లేదు. ఆ పురుషుడొక్కడే - ఆ పరమాత్మయే ఈ దివ్యమైన విశ్వంలో మహావృక్షంలాగా స్థిరంగా ఉన్నాడు - ఆ పురుషుని చేతనే ఈ విశ్వమంతా వ్యాప్తమై ఉంది". ఈవిధంగా పరమ బ్రహ్మణులైన ఋషులు చెప్పిన ఈ మంత్ర వాక్యాలను బట్టి ఆత్మ లక్షణం ఎటువంటిదో తెలుస్తోంది గదా! ఇక ఈ దేహాన్ని పురుషుడని ఎట్లా అనగలం? అపరోక్షానుభూతి. 24<noinclude><references/></noinclude> hlgup85zaxc4wc41sb6brr3qtscjr31 104 233629 590417 2026-10-19T07:06:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సర్వం పురుష ఏ వేతి సూక్తో పురుష సంజ్ఞ తే। అప్యుచ్యతే యతః శ్రుత్వా కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ 35 ఋగ్వేదాంతర్గతమైన పురుషసూక్తంలో "పురుష ఏ వేదగ్ం సర్వం యద్భూతం యచ్ఛభవ్యం | ఉతామృతత...' 590417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సర్వం పురుష ఏ వేతి సూక్తో పురుష సంజ్ఞ తే। అప్యుచ్యతే యతః శ్రుత్వా కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ 35 ఋగ్వేదాంతర్గతమైన పురుషసూక్తంలో "పురుష ఏ వేదగ్ం సర్వం యద్భూతం యచ్ఛభవ్యం | ఉతామృతత్వస్యేశానః యదన్నే నాతిరో హతి" ఇత్యాదిగా గల ఋక్కులలో "ఈ సమస్తము ఆ పురుషుడే ! ఈ నామరూపాత్మకమైన విశ్వమంతా ఆ పురుషుడే ! భూతము, భవిష్యత్తు కూడా ఆ పురుషుడే ! భూతమూ, భవిష్యతూ కూడా ఆ పురుషుడే ! ఆనందానికి, అమృతత్వానికి అతడు ప్రభువు..... ఈ జీవులన్నీ తమ తమ కర్మల యొక్క ఫలాన్ని అనుభవించటానికై ఈ విశ్వాన్ని సృజించాడు.” ఈ విదంగా ఆ పురుషుని గూర్చి ప్రతి ప్రమాణం ఉన్నది గదా ! అటువంటప్పుడు ఈ దేహాన్ని పురుషుడని ఎట్లా అనగలం? ఈ దేహం ఆత్మ ఎట్లా కాగలుగుతుంది? 30వ శ్లోకంలో శ్రుతి ప్రమాణాల్ని విని ఆలోచించమని చెప్పారు గదా! శ్రుతులతో ఎక్కడెక్కడ ఏమని చెప్పారో ఆ ప్రమాణాల్ని వరుసగా చూపిస్తున్నారు. అసంగః పురుషః ప్రోక్తో బృహదారణ్య కే 2 సిచ । అనన్తమల సంక్లిష్టః కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ | 36 బృహదారణ్య కోపనిషత్తులో కూడా పురుషుడు అసంగుడని చెప్పారు. అంతులేని మలముతలతో- పాపాలతో కూడిన ఈ దేహం పురుషుడెట్లా అవుతుంది? (స వా ఏతస్మి స్సంప్రసాదే... భవత్యసంగోహ్యయం పురుష ఇతి.... బృహదారణ్యకం 4వ అధ్యాయం 3వ ప్రభాహ్మణం 15-16 మంత్రాలలో యాజ్ఞవల్క్యుడు ఈ విధంగా అంటున్నాడు - "స్వయం జ్యోతియైన ఆత్మ జాగ్రత్ స్వప్న సుషుప్తులలో తాను చూచిన అన్నింటితోను అసంగుడుగానే- ఏమీ సంబంధం లేని వానిలాగానే ఉంటున్నాడు, అంటే ఆయాఅవస్థలలోని పుణ్యపాపాలేవీ ఆత్మకు అంటవు కాబట్టి ఆసక్తి జన్యమైన దోషాలతో పురుషుడు అలిప్తుడుగానే - ఏమీ అంటనివాడుగానే ఉంటున్నాడు. దేహమనేది అట్లాకాదు. అది పాపాలతో మలాలతో కూడినది. కాబట్టి అది ఆత్మ కాదు అని భావం. అపరోక్షానుభూతి - 25<noinclude><references/></noinclude> g7w75tq9oqh2vi6hpcaljmc4al9azgo 104 233630 590418 2026-10-19T07:07:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తతైవ చ సమాఖ్యాతః స్వయంజ్యోతిర్హి పూరుషః | జః పరప్రకాశో యం కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ II 37 పై శ్రుతిలోనే (బృ. ఉ. 4. అ. 3 బ్రా. 7వ మంత్రం) జనకునితో యాజ్ఞవల్యుడు అన్నాడు - "కతమ ఆత్మేతి? యో యం వ...' 590418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తతైవ చ సమాఖ్యాతః స్వయంజ్యోతిర్హి పూరుషః | జః పరప్రకాశో యం కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్ II 37 పై శ్రుతిలోనే (బృ. ఉ. 4. అ. 3 బ్రా. 7వ మంత్రం) జనకునితో యాజ్ఞవల్యుడు అన్నాడు - "కతమ ఆత్మేతి? యో యం విజ్ఞానమయః ప్రాణేషు.... రూపాణి” అని. “ప్రాణాల్లో, బుద్ధివృత్తుల్లో ఉండే విజ్ఞాన జ్యోతి స్వరూపమైన పురుషుడే ఆత్మ. ఇంద్రియాల మధ్య స్వయం ప్రకాశమానమై హృదయంలో ఉండే పురుషుడే ఆత్మ. ఆ పురుషుడు, అసంగుడు నిర్లిప్తుడు” అని కూడా చెప్పారు. ఆత్మ అనేది స్వయంప్రకాశమానమైనది. మరి, ఈ శరీరమో! ఇతరమైనవాటిచేత ప్రకాశింపచేయబడుతోంది- ఇది జడం కాబట్టి. జడమై, స్వయంప్రకాశకత్వం లేని దేహం, ఆత్మ ఎట్లా అవుతుంది? ప్రోక్తో పి కర్మకాండేన హ్యాత్మా దేహాద్వి లక్షణః । నిత్యశ్చ తత్ఫలం భుంక్తే దేహపాతాదన స్తరమ్ | 38 కర్మకాండ్లో కూడా "ఆత్మ అనేది దేహంకంటే భిన్నమైనదని, అది నిత్యమైనదని చెప్పబడ్డది. అందుచేతనే దేహపాతం తరువాత కూడా తన కర్మల యొక్క ఫలాన్ని అనుభవిస్తోంది" అని చెప్పబడ్డది. వేదాల్లో విద్యుక్త కర్మలను గురించి నిత్యనైమిత్తిక కర్మలను గురించి - యజ్ఞ యాగాదులను గురించి, వాటి ఫలితాన్ని గురించి, ఆయా కర్మలకు సంబంధించిన విధి నిషేధాదులను గురించి వివరింపబడ్డ భాగమే కర్మకాండ. ఈ కర్మకాండల్ని విశ్వసించేవారు ఈశ్వరుని - పరమాత్మను విశ్వసించరు. కాని శరీరం కంటె భిన్నమైనట్టి, శాశ్వతమైనట్టి వ్యష్టి ఆత్మను మాత్రం విశ్వసిస్తారు. అందుచేతనే, శరీరపాతం తరువాత (మరణించిన పిమ్మట) కూడా ఆత్మ అనేది తాను చేసిన కర్మల యొక్క ఫలాన్ని అనుభవించటం కోసం కర్మబద్ధమై మిగిలి ఉంటుందని చెపుతారు. కాబట్టి జ్ఞానకాండలోనే కాకుండా, ఈశ్వరుని విశ్వసించని కర్మకాండలో కూడా ఆత్మ అనేది శరీరం కంటె భిన్నమైన దొకటి ఉన్నట్లు చెప్పబడింది అనే విషయమే ఇక్కడ ప్రధానాంశం. లింగం చానేక సంయుక్తం చలం దృశ్యం వికారి చ। అవ్యాపక మసద్రూపం తత్కథం స్యాత్పుమానయమ్ ॥ అపరోక్షానుభూతి. 39 26<noinclude><references/></noinclude> 482mt08jdguamyfzttih3m9e2vn8aip 104 233631 590419 2026-10-19T07:07:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సూక్ష్మదేహం, (లింగ శరీరం) అనేక తత్త్వాల కలయికతో కూడి ఉంది. అది ఆస్థిరము, దృశ్యము, మార్పులు కలది, అవ్యాపకము- పరిమితమైనది, అసత్ స్వరూపం కలది. కాబట్టి ఈ సూక్ష్మదేహం మాత్రం ఆ పురు...' 590419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సూక్ష్మదేహం, (లింగ శరీరం) అనేక తత్త్వాల కలయికతో కూడి ఉంది. అది ఆస్థిరము, దృశ్యము, మార్పులు కలది, అవ్యాపకము- పరిమితమైనది, అసత్ స్వరూపం కలది. కాబట్టి ఈ సూక్ష్మదేహం మాత్రం ఆ పురుషుడెట్లా అవుతుంది? సూక్ష్మదేహం కూడా ఆత్మ కాదు అని భావం. ఈ లింగ శరీరమనేది స్వప్నావస్థలో ఉండే శరీరం. ఇది 5 కర్మేంద్రియాలు, 5 జ్ఞానేంద్రియాలు, 5 ప్రాణాలు, మనస్సు, బుద్ధి అనే 17 భాగాలతో, తత్త్వాలతో కూడి ఉంది. పంచ ప్రాణాలకు బదులుగా పంచ తన్మాత్రలను చెపుతారు. ఈ సూక్ష్మ శరీరం కూడా స్వప్నం అయిపోగానే నశిస్తోంది. కాబట్టి అస్థిరం. స్వప్నంలో ఇది మనకు కనిపిస్తుంది కాబట్టి దృశ్యము. స్థూల శరీరం లాగానే ఇది కూడా పరిమితమై ఉంటుంది. ఇది కూడా అసత్ స్వరూపం కలది. శాశ్వతం, నిత్యం కాదు. కాబట్టి ఇది (లింగ శరీరం) కూడా ఆత్మ కాదు. ఏవం దేహ ద్వయాన్య ఆత్మా పురుష ఈశ్వరః । సర్వాత్మా సర్వ రూపశ్చ సర్వాతీతో హ మావ్యయః ॥ 40 ఈ విధంగా ఆత్మ (పురుషుడు- ఈశ్వరుడు ఈ స్థూల సూక్ష్మ శరీరాలు రెంటికంటె భిన్నమైనది. ఆత్మ పురుషుడు, ఈశ్వరుడు అనేమూడు పదాలూ ఒకే అర్థంలో వాడబడ్డాయి. కాబట్టి నేను (ఆత్మ) సర్వాత్మకుడను. సర్వరూపుడను. అవ్యయుడను. ఈ శరీరాలన్నింటికి అతీతమైనవాడను. సర్వాత్మకుడు అంటే అన్నిటియందు ఉన్న ఆత్మ- విశ్వరూపుడు. సర్వాతీతుడు అంటే అన్నిటిని మించినవాడు సర్వోత్కృష్టుడు. అపరోక్షానుభూతి - 27<noinclude><references/></noinclude> rnspibqm1tz5y0a1jy8gxd8pomge8kw 104 233632 590420 2026-10-19T07:07:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వైత మిథ్యాత్వం ఇత్యాత్మదేహ భావేన ప్రపంచస్యైవ సత్యతా ! యథోక్తా తర్క శాస్త్రేణ తతః కిం పురుషార్థ తా ॥ ద్వైతభావం మిధ్య అని చెపుతున్నారు. 41 శంక : ఈ విధంగా- తర్క శాస్త్రంలో ప్రత...' 590420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వైత మిథ్యాత్వం ఇత్యాత్మదేహ భావేన ప్రపంచస్యైవ సత్యతా ! యథోక్తా తర్క శాస్త్రేణ తతః కిం పురుషార్థ తా ॥ ద్వైతభావం మిధ్య అని చెపుతున్నారు. 41 శంక : ఈ విధంగా- తర్క శాస్త్రంలో ప్రతిపాదించి నట్లుగా, ఆత్మకు దేహానికి ఉన్న భేదాన్ని అంగీకరించినప్పటికి, ఈ ప్రపంచ యొక్క సత్యత్వం ఉండనే ఉంటుంది. ఇక ఇందువల్ల సిద్ధించే పురుషార్థం ఏమి ఉన్నది? అని. ఈ ప్రపంచం అనేది ప్రకృతి పురుష సంయోగంవల్ల ఏర్పడ్డదనే సాంఖ్య సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించి తార్కింగా చూచిన ఈ ప్రపంచ సృష్టికి కారణభూతమైన ప్రకృతి (స్థూలమైన బాహ్యపదార్థ తత్త్వం) తో బాటు పురుషుని (ఆత్మ) యొక్క సంయోగం ఉండనే ఉంటుంది గదా ! ఆత్మ సత్యమని మీరు అన్నప్పుడు, ఆ ఆత్మ యొక్క సంయోగంలో ఉన్న ప్రకృతి కూడా సత్యమేగదా ! అటువంటప్పుడు మనం ఈ ఆత్మకు శరీరానికి భేదాన్ని చూచినందువల్ల మనం సాధించగలిగే పురుషార్థం ఏమిటి? ఇది తార్కికంగా వేసే ప్రశ్న. లోగడ ఆత్మకు శరీరానికి ఉన్న భేదాన్ని చెప్పటంలో ఉన్న ఉద్దేశ్యం శరీరం సత్యమని భావించేవారి భావన సరియైనది కాదు అని చెప్పడానికే తప్ప శరీరము ఆత్మలయొక్క భిన్నత్వాన్ని సమర్థించటానికి కాదు. ఇక ముందు రాబోయే శ్లోకాల్లో శరీరమనేది ప్రత్యేకంగా ఏదీ లేదనినీ, ఉన్నదేదో ఆత్మ ఒక్కటే అనీ చెపుతారు. ఇత్యాత్మ దేహభేదేన దేహాత్మత్వం నివారితం ! ఇ దావీం దేహ భేదన్య హ్యసత్త్వం స్పుట ముచ్చతే ॥ పై శంకకు సమాధానం చెపుతున్నారు. 42 ఇంతవరకు ఆత్మకు దేహానికి భేదాన్ని చూపిస్తూ దేహమే ఆత్మ అని భావించే వారి అభిప్రాయాన్ని నిరాకరించారు. ఇక ఇప్పుడు దేహానికి ఆత్మకు భేదాన్ని చూడటం అనవసరం అనీ, (దేహభేదం = దేహం ఆత్మ కంటే భిన్నమైనదని అనుకోవటం) స్పష్టంగా చెపుతున్నారు. అపరోక్షానుభూతి. 28<noinclude><references/></noinclude> dckbslze42kkzt5xyy5v4dkja55d7vj 104 233633 590421 2026-10-19T07:07:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అంటే, ఆత్మ లేకుండా శరీరానికి అస్థిత్వం లేదు. నీరు లేకుండా అలలు ఎట్లా ఉండవో అట్లాగే ఆత్మ లేకుండా కేవలం శరీరాలు ఉండలేవు. ఆత్మలేని శరీరాలు శవాలౌతాయిగాని శరీర మనిపించుకోవు. కా...' 590421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అంటే, ఆత్మ లేకుండా శరీరానికి అస్థిత్వం లేదు. నీరు లేకుండా అలలు ఎట్లా ఉండవో అట్లాగే ఆత్మ లేకుండా కేవలం శరీరాలు ఉండలేవు. ఆత్మలేని శరీరాలు శవాలౌతాయిగాని శరీర మనిపించుకోవు. కాబట్టి ఉన్నదేదో ఆత్మ అనేది ఒకటే అని తేలుతోంది. ఆజ్ఞానం వల్లనే శరీరాలు భిన్నభిన్నంగా ఉన్నాయని అనుకుంటున్నాము. కాని, అన్ని అలలలోను ఉన్నది నీరు అయినట్లే అన్ని శరీరాల్లోను ఉన్నది ఆత్మే ! కాబట్టి ఈ ద్వైతభావం కేవలం మిథ్య (ఆజ్ఞానం) అని తేలుతోంది. చైతన్యస్యైక రూపత్వార్ధ్భేదో యుక్తో వ కర్హి చిత్ ! జీవత్వం చ మృషా జ్ఞేయం రజ్జా సర్పగ్రహో యథా ॥ 43 శుద్ధ చైతన్యంలో భిన్నత్వం చూడటం (ద్వైత భావం) వ్యర్తం అని చెపుతున్నారు. చైతన్యమనేది ఎల్లప్పుడు ఒకే విధంగా ఉంటుంది - అది ఏక రూపత్వం కలది. ఆ చైతన్యంలో ఏ విధమైన ద్వైతభావాన్నైనా చూడటం సరికాదు. త్రాడులో సర్పం గోచరించటం మిథ్య అయినట్లే, ఆత్మలో జీవభావం గోచరించటం కూడా మిథ్య అనే గ్రహించాలి, చైతన్య స్వరూపాలు భిన్నంగా కనిపించినప్పటికి ఆ స్వరూపాల్లోని చైతన్యం ఒకటే అని గ్రహించాలి. వేరు వేరు వస్తువుల్ని ప్రకాశింపజేసే సూర్యకాంతి ఒకటే గదా! అట్లాగే వేరు వేరు జీవుల్లో కనిపించే చైతన్యం కూడా ఏకరూపమైనదే ! ద్వైతభావం మిథ్య. రజ్జ్వ జ్ఞానాత్ క్షణేనైవ యద్వద్రజ్ఞుర్హి సర్పిణీ | భాతి తద్వచ్చితి :సాక్షాద్విశ్వాకారేణ కేవలా | ఆ శుద్ధ చైతన్యమే అజ్ఞానం వల్ల ప్రపంచంగా భాసిస్తోంది అని చెపుతున్నారు. 44 ఒక్కక్షణంలో త్రాడు మన ఆజ్ఞానం వల్ల పాముగా కనిపించినట్లే ఏ విధమైన మార్పు లేకుండానే ఈ చైతన్యం ఈ విశ్వరూపంలో మనకు గోచరిస్తోంది. అంటే, త్రాడును మనం పాము అని అనుకున్నప్పుడుగాని, ఆ అజ్ఞానం తొలగి అది త్రాడు అని మనం తెలుసుకున్నప్పుడుగాని, ఆ త్రాడులో జరిగిన మార్పు ఏదీ లేదు. అట్లాగే చైతన్యంలో ఏమీ మార్పు ఉండదు. కాని మన అజ్ఞానం ఉన్నంతవరకు అది విశ్వంగా ప్రపంచంగా భాసిస్తుంది. అపరోక్షానుభూతి. 29<noinclude><references/></noinclude> 03qbd6e9t2xof84r41hnj5gpcy2al3t 104 233634 590422 2026-10-19T07:07:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉపాదానం ప్రపంచస్య బ్రహ్మణో న్యత్ర విద్య తే! తస్మా త్పర్వప్రపంచో యం బ్రహైవాస్తి న చేతరత్ ॥ 45 ఈ ప్రపంచానికి పరబ్రహ్మ తప్ప ఉపాదన కారణమైనది వేరొకటి ఏదీ లేదు. కాబట్టి, ఈ విశ్వమం...' 590422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఉపాదానం ప్రపంచస్య బ్రహ్మణో న్యత్ర విద్య తే! తస్మా త్పర్వప్రపంచో యం బ్రహైవాస్తి న చేతరత్ ॥ 45 ఈ ప్రపంచానికి పరబ్రహ్మ తప్ప ఉపాదన కారణమైనది వేరొకటి ఏదీ లేదు. కాబట్టి, ఈ విశ్వమంతా పరబ్రహ్మమే తప్ప మరొకటి ఏదీ కాదు. ఎందుచేతనంటే, కార్యమనేది కారణానికి భిన్నంగా ఎన్నడూ ఉండలేదు. ఉదాహరణగా చెప్పుకోవాలంటే, కుండ అనేది కార్యం. దానికి కారణమైన మట్టి లేకుండా కుండ ఉండలేదు. కుండ, మూకుడు, బాన వంటి అనేక ఆకారాలూ పేర్లూ కలిగిన ఎన్ని వస్తువులున్నా వాటి అన్నింటిలోను వాటికి కారణమైన మట్టి ఉండనే ఉంటోంది. ఈ నామరూపాలన్నీ ఆశాశ్వతాలైనా, వాటికి కారణభూతమైన మట్టి మాత్రం సత్యం. అట్లాగే ఈ విశ్వంలో ఎన్ని నామరూపాలు గల స్థావర జంగమాదులున్నా వీటి అన్నింటిలోను వీటికి కారణమైన పరబ్రహ్మమే ఉన్నందున ఈ సమస్త విశ్వము బ్రహ్మమే అని అన్నారు. అదే సత్యం. వ్యాప్య వ్యాపకతా మిథ్యా సర్వమాత్మేతి శాసనాత్ । ఇతి జ్ఞాతే పరేతత్త్వే భేదస్యావసర ః కుత ః || 46 ఈ సమస్త విశ్వము ఆత్మయే కాబట్టి, జగత్తు బ్రహ్మ అనే ఈ రెంటిలోను వ్యాప్య వ్యాపకభావాన్ని చూడటం మిథ్య అని శ్రుతి (శాసనం) చెపుతోంది. ఈ పరమసత్యాన్ని తెలుసుకుంటే ఇక భేదభావానికి (కార్య కారణాల మధ్య భేదం చూడటానికి) ఇక తావు ఎక్కడిది? బృహదారణ్యకం 4వ అధ్యాయం 5వ బ్రాహ్మణం. 7వ మంత్రంలో - పర్వం వేదేదం బ్రహ్మేదం క్షత్రమిమే లోకా ఇమేదేనవా ఇమేదేవా ఇమాని భూతానీదగ్ం పర్వం యదయ మాత్మా" అని చెప్పబడ్డది. ఈ బ్రాహ్మణ క్షత్రియాది జాతులు లోకాలు, దేవతలు, వేదాలు, భూతాలు, సమస్తమూ ఆత్మయే తప్ప అన్యమేదీ కాదు” అని. శ్రుత్యా వివారితం నూనం నానాత్వం స్వముఖేన హి | కథం భాసో భవేదన్యః స్థితే చాద్వయ కారణే ॥ అపరోక్షానుభూతి. 47 30<noinclude><references/></noinclude> 90p2u5w5d5poryrmauf74rlhzl4rocy 104 233635 590423 2026-10-19T07:08:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వయంగా శ్రుతియే ఈ నానాత్వాన్ని- ప్రపంచం వేరు, ఆత్మవేరు అనే భావాన్ని- నిషేధిస్తోంది. కారణం అనేది అద్వితీయమైనప్పుడు- ఒకటే అయినప్పుడు - ఇక మరొక విధంగా ఎట్లా భాసిస్తుంది? అనేక...' 590423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స్వయంగా శ్రుతియే ఈ నానాత్వాన్ని- ప్రపంచం వేరు, ఆత్మవేరు అనే భావాన్ని- నిషేధిస్తోంది. కారణం అనేది అద్వితీయమైనప్పుడు- ఒకటే అయినప్పుడు - ఇక మరొక విధంగా ఎట్లా భాసిస్తుంది? అనేకంగా కనిపించటానికి వీలు లేదు అని భావం. పరబ్రహ్మ (ఆత్మ) అద్వితీయమైనప్పుడు- రెండవదంటూ లేనప్పుడు - ఆ ఆత్మ, ఇంకొకదానికి కారణం మాత్రం ఎట్లా అవుతుంది? ఆజ్ఞానంవల్ల మాత్రమే మనం 'ఈ విశ్వానికి ఆత్మ కారణం' అని అనుకుంటున్నాం. అంటే ఈ ప్రపంచానికి, పరబ్రహ్మకు అభేదాన్నే చెప్పారు. ఈ సందర్భంలో శ్రుతి - బృ. ఉ. 4 అధ్యాయం 4 బ్రా 19 మంత్రంలో - “మనసై వానుదృష్టవ్యం నేహ నానాస్తి కించన, మృత్యోః స మృత్యుమాప్నోతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి” పరమాత్మలో అనేకత్వం - నానాత్వం అంటూ ఏదీ లేదు. భేదదర్శియైనవాడు ఒక మృత్యువునుండి ఇంకొక మృత్యువుకు పోతాడు అంటే, పుడుతూ చస్తూ ఉంటాడు" అ - దోషోలపి విహితః శ్రుత్యా మృత్యోరృత్యుం స గచ్ఛతి | ఇహ పశ్యతి నానాత్వం మాయయా వంచితో నరః ॥ 48 “ఒక మృత్యువు నుండి వేరొక మృత్యువుకు పోతాడు" అని చెప్పి, శ్రుతి, వానాత్వ దర్శనంలో గల దోషాన్ని చెప్పింది. మానవుడు మాయ వల్ల మోసగింపబడి మాత్రమే ఈ ప్రపంచంలో నానాత్వాన్ని చూస్తున్నాడు- ప్రపంచం వేరు, పరబ్రహ్మ వేరు అని అనుకుంటున్నాడు. అంటే, అద్వితీయమైన ఆత్మానుభూతిని పొందినవాడు మాత్రమే ఈ మృత్యుచక్రం నుండి తప్పించుకోగలుగుతాడు. ఇంతవరకు ద్వైత మిథ్యత్వాన్ని విశదీకరించారు. ఇక జగత్తే బ్రహ్మ స్వరూపం అని చెపుతున్నారు. అపరోక్షానుభూతి - 31<noinclude><references/></noinclude> flya0t5cinb7tcj2fmspsd152fh2t7x 104 233636 590434 2026-10-19T07:38:15Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 590434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|86|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}</noinclude>33. అవతీర్ణస్యాహుతయో న పాతపర్యాయాః । 34. అపి త్వవతరణ పర్యాయాః । 35. అవతరతః పతతోవా మార్గ ఏకః । 36. భౌతికరసో గుప్త స్వశక్తి ర్జడప్రాయః పతతి । 37. వ్యక్త స్వశక్తిశ్చిజ్జ్వలితో౽వతరతి । 38. అవతీర్ణస్య భూమండలం ప్రతిపన్నస్య తృతీయస్యామాహు తావేవాపి మనోబలేన కార్యార్థం శరీరం భవితుం శక్య మిత్యుక్తం భవతి । 39. తస్మా దయోనిజత్వం నా సంభవీత్యపరః పక్షః । 40. సీతా 'పతి దేవతానాం' నిదర్శనమ్ । 41. యత స్త్యాగేపి భర్తరి నిష్ఠితా । 42. సీతాయాః ప్రభుత్వం భూతేష్వపి దదృశే । 43. హనూమచ్ఛివా౽శంసాయా మగ్నౌ । 44. ఆత్మనః ప్రవేశేచ । 45. అవకాశ ప్రార్థనా సమయే భువి ।<noinclude><references/></noinclude> gz08w2ghcs2iyh98gezp657c2ks1ma7 104 233637 590437 2026-10-19T07:43:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జగత్ప్ర్బహ్మ స్వరూపం బ్రహ్మణః సర్వభూతాని జాయన్తో పరమాత్మనః | తస్మాదేతాని బ్రహ్మైవ భవన్తీత్యవధారయేత్ ॥ 49 సమస్త భూతాలూ పరమాత్మ నుండే ఉత్పన్నమైనాయి, అవుతున్నాయి. కాబట్టి ఈ...' 590437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జగత్ప్ర్బహ్మ స్వరూపం బ్రహ్మణః సర్వభూతాని జాయన్తో పరమాత్మనః | తస్మాదేతాని బ్రహ్మైవ భవన్తీత్యవధారయేత్ ॥ 49 సమస్త భూతాలూ పరమాత్మ నుండే ఉత్పన్నమైనాయి, అవుతున్నాయి. కాబట్టి ఈ జీవరాసులన్నీ ఆ పరబ్రహ్మమే అని నిశ్చయించుకోవాలి. ఈ చెప్పిన విషయానికి శ్రుతి ప్రమాణం- తై. ఉ.భృగువల్లి 1వ అనువాకం. “యతో వా ఇమాని భూతాని జాయస్తే. యేన జాతాని జీవన్తి. యత్ప్రయ న్యభిసం విశన్తి. తద్వి జిజ్ఞాసస్వ. "ఏ పరబ్రహ్మ నుండి సమస్త భూతాలూ పుడుతున్నాయో, పుట్టినవన్నీ ఎవనివల్ల జీవిస్తున్నాయో, అంత్యకాలంలో అవన్నీ ఎవనిలో లీనమౌతున్నాయో అదే బ్రహ్మ అని తెలుసుకో !"అని. బ్రహ్మైవ సర్వనామాని రూపాణి వివిధానిచ కర్మాణ్యపి సమగ్రాణీ బిభర్తీతి శ్రుతిర్జగౌ ॥ 50 ఈ సమస్తమైన నామరూపాలను, సమస్త కర్మలను ధరించేది, భరించేదీ ఆ పరబ్రహ్మమే!" అని శ్రుతి స్పష్టంగా చెపుతోంది. అంటే, ఈ ప్రపంచంలో అనేక పేర్లు, రూపాలు గల వస్తువులు, జీవాలు ఉన్నాయి. అవన్నీ వేరు వేరు పనులు చేస్తూ ఉంటాయి. ఈ నామరూపాలకు, పనులకు ఆ పరబ్రహ్మమే కారకుడు. ఎట్లాగంటే త్రాడును చూచి మనం పాము అని అనుకుంటున్నాము. లేక ఇంకొకటి అనుకుంటున్నాము - భ్రమపడుతున్నాము. ఈ భ్రమలన్నింటికి ఒక ఆధారం ఉండాలి. ఆ ఆధారం త్రాడు. అట్లాగే, మనం అనేక నామరూప క్రియాదులను భ్రమిస్తున్నాం. ఆ భ్రమకు ఆధారం పరమాత్మే ! అని భావం. సువర్ణా జ్జాయమానస్య సువర్ణత్వం చ శాశ్వతమ్ । బ్రహ్మణో జాయమానస్య బ్రహ్మత్వం చ తథా భవేత్ ॥ అపరోక్షానుభూతి. 51 32<noinclude><references/></noinclude> 2dnw5dpcjglztkvycwuv49dvb73eb79 104 233638 590438 2026-10-19T07:43:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'బంగారంతో తయారైనట్టి అనేక నామరూపాలు గల వస్తువులలో బంగారానికి ఉండే గుణాలు, లక్షణాలు (సువర్ణత్వం) ఎల్లప్పుడు అన్నీ ఉన్నట్లే, పరబ్రహ్మ నుండి పుట్టిన ఈ సమస్త జీవజాలంలోనూ ఆ పరబ...' 590438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>బంగారంతో తయారైనట్టి అనేక నామరూపాలు గల వస్తువులలో బంగారానికి ఉండే గుణాలు, లక్షణాలు (సువర్ణత్వం) ఎల్లప్పుడు అన్నీ ఉన్నట్లే, పరబ్రహ్మ నుండి పుట్టిన ఈ సమస్త జీవజాలంలోనూ ఆ పరబ్రహ్మ యొక్క లక్షణాలు (బ్రహ్మత్వం) శాశ్వతంగా ఉండనే ఉంటాయి. స్వల్ప మస్యస్తరం కృత్వా జీవాత్మ పరమాత్మనోః ! యః సంతిష్ఠతి మూఢాత్మ భయం తస్యాభిభాషితమ్ II 52 జీవాత్మ పరమాత్మల మధ్య ఏ స్వల్పమైన భేదాన్నైనా చూచే మూడునికి మాత్రమే భయమనేది ఉంటుందని శ్రుతి చెపుతోంది. జ్ఞానియైన వానికి ఈ భేదభావం ఉండదు. కాబట్టి భయం ఉండదు. ఆజ్ఞానానికి మాత్రమే ఈద్వైత భావం వల్ల భయమనేది ఉంటుంది. ఈ విషయానికి శ్రుతి ప్రమాణం - తైత్తిరీయం- ఆనందవల్లి 7వ అనువాకం - “యదాహ్యేవైష ఏతస్మిన్నుదర మంతరంకరుతే. అథ తస్య భయం భవతి. తత్త్వేవ భయం విదుషో మన్వా నస్య. ” “ఈ భేద దృష్టివల్లనే ఆజ్ఞానికి భయం కలుగుతోంది. భేదదర్శియైన ఆజ్ఞానికి ఆ బ్రహ్మమే భయకారణమౌతోంది" అని. యత్రా జ్ఞానాద్ భవేద్ ద్వైత మితర స్తత్ర పశ్యతి ! ఆత్మత్వేన యదా సర్వం నేత స్తత్ర చాణ్వసి ॥ 53 ఆజ్ఞానం వల్ల ద్వైత భావం కలుగుతుంది. ద్వైతభావం ఉన్నప్పుడే ఒకడు మరియొకనిని చూస్తాడు. అంటే, తాను వేరు, ఇతరులు వేరు అని భావిస్తాడు. సమస్త ఆత్మరూపంగానే కనిపించినప్పుడు ఇతరమైనదేదీ ఉండదు. ఈ విషయమే బృహ ఉ. 4వ ఆ. 5వ బ్రా. 15వ మంత్రంలో ".... యత్ర త్వస్య సర్వ మాత్వై వాభూతత్కేన కం పశ్యేత్తత్కేనక ం జిఘే తత్కేన.... “ అన్నీ తానే అయినప్పుడు- అద్వైతస్థితిని పొందినప్పుడు ఇక ఎవడు ఎవనికి చూస్తాడు?.... అని. యస్మిన్ సర్వాణి భూతాని హ్యాత్మత్వేన విజానతః । న వైతస్య భవేన్యోహోన చ శోకో ద్వితీయతః ॥ అపరోక్షానుభూతి. 54 33<noinclude><references/></noinclude> tnyxsgf21naexmuvjywd8l3gjwi8bdj 104 233639 590439 2026-10-19T07:43:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ విధమైన అద్వితీయ స్థితిలో (రెండవదంటూ లేని స్థితిలో) సమస్త భూతాలను తానుగానే భావించే మహాత్మునికి, తాను తప్ప మరి ఇతరులెవరూ ఉండనందున మోహంగాని భయంగాని ఉండదు. ఈ విషయానికి శ్రుత...' 590439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ విధమైన అద్వితీయ స్థితిలో (రెండవదంటూ లేని స్థితిలో) సమస్త భూతాలను తానుగానే భావించే మహాత్మునికి, తాను తప్ప మరి ఇతరులెవరూ ఉండనందున మోహంగాని భయంగాని ఉండదు. ఈ విషయానికి శ్రుతి ప్రమాణం- ఈశావాశ్యప నిషత్తులో 7వ మంత్రం ఈ విధంగా ఉంది. యస్మిన్సర్వాణి భూతాన్యాత్రైవా భూ ద్విజానతః । తత్ర కోమోహః కః శోక ఏకత్వ మనుపశ్యతి ॥ 54 సర్వభూతాత్మయే తాను అని భావించే జ్ఞానికి దుఃఖమూ లేదు, మోహమూ లేదు. శోకమోహాలు ద్వైతభావం గల ఆజ్ఞానికి మాత్రమే ఉంటాయి అని భావం. అయమాత్మా హి బ్రహ్మైవ సర్వాత్మకతయా స్థితః । H ఇతి నిర్ధారితం శ్రుత్వా బృహదారణ్య సంస్థయా ॥ 55 'ఈ ఆత్మయే సర్వాత్మ భావంతో కూడిన పరబ్రహ్మము' అని శ్రుతిశాఖయైన బృహదారణ్యకోపనిషత్తు 2వ అధ్యాయం 5వ బ్రాహ్మణం 19వ మంత్రంలో నిర్ణయింపబడ్డది- "అయమాత్మా బ్రహ్మ సర్వానుభూ" అని. ఇంతవరకు అద్వితీ యాత్మను గురించి చెప్పి, తరువాతి శ్లోకాల్లో జాగ్రత్ స్వప్న సుషుప్తులనే మూడు అవస్థలు, ఈ ప్రపంచం కూడా మిధ్య అని చెపుతున్నారు. అపరోక్షానుభూతి - 34<noinclude><references/></noinclude> imaau0nrxcxaz5isorpdrhrahvns534 104 233640 590440 2026-10-19T07:43:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రపంచ మిథ్యాత్వం అనుభూతో వ్యయం లోకో వ్యవహరక్షమో పి సన్! అసద్రూపో యథా స్వప్న ఉత్తరక్షణ బాధతః ॥ 56 ఈ ప్రపంచ మనేది మనకు వ్యవహార యోగ్యంగా, అనుభవయోగ్యంగా కనిపించినప్పటికి మరుక...' 590440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రపంచ మిథ్యాత్వం అనుభూతో వ్యయం లోకో వ్యవహరక్షమో పి సన్! అసద్రూపో యథా స్వప్న ఉత్తరక్షణ బాధతః ॥ 56 ఈ ప్రపంచ మనేది మనకు వ్యవహార యోగ్యంగా, అనుభవయోగ్యంగా కనిపించినప్పటికి మరుక్షణంలోనే మాయమైపోయే స్వప్న ప్రపంచం లాంటిది కాబట్టి ఇది అసద్రూపం కలది- అసత్యమైనది. స్వప్నంలో వ్యవహరిచినట్లే, స్వప్నంలో అనుభూతులు పొందినట్లే ఈ ప్రపంచంలో కూడా మనం మిథ్యా వ్యవహారాలను, మిథ్యానుభూతుల్ని పొందుతున్నాము. కాబట్టి స్వప్నంగానే ఈ ప్రపంచం కూడా అసత్యం, ఆనిత్యం. స్వప్నం ఉన్నంతవరకే మన వ్యవహారాలు, అనుభూతులూను. మెలకువ రావటంతోనే అవన్నీ మాయమైపోతున్నాయి. అట్లాగే మనం జాగ్రదావస్థలో వ్యవహరించే స్థితులు, అనుభూతులు స్వప్నంలోకి సుషుప్తిలోకి జారుకోవటంతోనే మాయమైపోతున్నాయి. అట్లాగే మనం సుషుప్తిలోకి చేరటప్పటికి జాగ్రత్ స్వప్న అవస్థలలోని అనుభూతులు అన్నీ మాయమైపోతున్నాయి. మళ్ళీ జాగ్రద వస్థలోకిరాగానే స్వప్నసుషప్తులలోని అనుభూతుల మాయమైపోతున్నాయి. కాబట్టి ఈ ప్రపంచం అనేది జాగ్రదావస్థలాంటిది. ఇది స్వప్నావస్థలాగానే అనిత్యమైనది- ఆసత్యమైనదీను. స్వప్నో జాగరణే లీకః స్వప్నే పి న హి జాగరః | ద్వయమేవ లయే నాస్తి లయోల పి హ్యుభయోర చ ॥ 57 జాగృతిలో స్వప్నానుభవాలన్నీ అసత్యమైపోతాయి. అట్లాగే స్వప్నంలో జాగృతిలోని అనుభవాలు అసత్యమైపోతాయి. సుషుప్తిలో జాగ్రత్ స్వప్నాలు రెండూ ఉండవు- రెండూ లయమైపోతాయి. జాగ్రత్ స్వప్నాలు రెంటిలోనూ సుషుప్తి అనేది ఉండదు. కాబట్టి ఆలోచిస్తే ఈ మూడు అవస్థలూ కూడా అసత్యాలే అని తేలుతుంది. అంటే మిథ్యలే ! ఈ మూడూ ఒకదానికొకటి వ్యతిరిక్తమైనవి. ఈ విషయాన్నే తరువాతి శ్లోకంలో వివరిస్తున్నారు. అపరోక్షానుభూతి. 35<noinclude><references/></noinclude> n6zj17hacfmq200197dlplnnekqntb4 104 233641 590441 2026-10-19T07:43:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'త్రయమేవం భవేన్మిధ్యా గుణత్రయ వినిర్మితమ్ । అన్య ద్రష్టా గుణాతీతో నిత్యో హ్యేకశ్చిదాత్మక ః ॥ H 58 ఈ విధంగా సత్త్వరజస్తమో గుణాలవల్ల ఉత్నమైనట్టి ఈ మూడు అవస్థలు మిథ్యయే I కాని,...' 590441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>త్రయమేవం భవేన్మిధ్యా గుణత్రయ వినిర్మితమ్ । అన్య ద్రష్టా గుణాతీతో నిత్యో హ్యేకశ్చిదాత్మక ః ॥ H 58 ఈ విధంగా సత్త్వరజస్తమో గుణాలవల్ల ఉత్నమైనట్టి ఈ మూడు అవస్థలు మిథ్యయే I కాని, ఈ మూడింటికి అతీతంగా ఉండేటటువంటి, ఈ మూడు గుణాలకు అతీతమైనట్టి, అద్వితీయమైనట్టి, చిత్ స్వరూపమైనట్టి ఆత్మయే (వీటి అన్నింటికి అతీతంగా) ద్రష్టగా ఉంటుంది. మన ఎదుట ఉన్న ఈ జగత్తు అంతా సత్వరజస్త మస్సులనే మూడు గుణాల కలయికవల్ల ఏర్పడ్డది. ఈ మూడు గుణాలవల్లనే జాగ్రత్ స్వప్న సుషుప్తులనే మూడు అవస్థలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ విధమైన కలయిక వల్ల ఏర్పడ్డ ఈ ప్రపంచం నశ్వరమే ! పుట్టిన ప్రతిదీ నశించటం తప్పనిసరి కాబట్టి; ఈ ప్రపంచం మిథ్య అని తేలుతోంది. కాని, ఈ విధంగా క్షణక్షణం మార్పు చెందుతూన్న ఈ ప్రపంచంలో ఈ మార్పులను, ఈ అవస్థలను అన్నింటిని చూస్తూ సాక్షిగా ఈ మూడు గుణాలకు అతీతంగా ఉండేది ఆత్మయే ! అదే నిత్యం. దానికి ఏ విధమైన మార్పూ ఉండదు. యద్వన్మృది ఘటభ్రాంతిం శు వా రజతస్థితమ్ । తద్వదృహ్మణి జీవత్వం భ్రాన్త్యా పశ్యతి న స్వతః ॥ 59 అయితే, వివిధ జీవరాసులు ఈ విధంగా వేరు వేరు జీవులుగా కనిపించటానికి కారణం ఏమిటి? అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా చెపుతున్నారు. మానవుడు భ్రమకు లోనై మట్టిలో కండను, ముత్యపుచిప్పలో వెండిని చూస్తూ ఉన్నట్లే, భ్రమకు- మాయకు లోనై బ్రహ్మలో ఈ విధమైన జీవభావాన్ని చూస్తున్నాడు. అంతేతప్ప స్వతః ఉన్నది పరబ్రహ్మమే! ఆజ్ఞానానికి లోబడి ఉన్నంతవరకు మనం జీవులమని భ్రమిస్తూ ఉంటాము. ఆజ్ఞానం పోయి, జ్ఞానోయదం కాగానే జీవులమనే భావంపోయి బ్రహ్మ అనే భావం కలుగుతుంది. అజ్ఞానం వల్ల పరబ్రహ్మను జీవిగా భావిస్తున్నామన్న మాట. అపరోక్షానుభూతి- 36<noinclude><references/></noinclude> gbtog8bylsp3uzdb0p38303gmv9uva4 104 233642 590442 2026-10-19T07:44:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యథా మృది ఘటోనామ కనకే కుండలాభిధా ! శుక్తా హి రజత ఖ్యాతి ర్జీవశబ్ద స్తథా పరే ॥ 60 మట్టిని కుండ అనటం, బంగారాన్ని కండలమనే పేరుతో పిలవటం, ముత్యపు చిప్పను వెండి అనటం ఇదంతా నామమాత్రమ...' 590442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>యథా మృది ఘటోనామ కనకే కుండలాభిధా ! శుక్తా హి రజత ఖ్యాతి ర్జీవశబ్ద స్తథా పరే ॥ 60 మట్టిని కుండ అనటం, బంగారాన్ని కండలమనే పేరుతో పిలవటం, ముత్యపు చిప్పను వెండి అనటం ఇదంతా నామమాత్రమే! పరబ్రహ్మను జీవశబ్దంతో వ్యవహరించటం కూడా నామమాత్రమే ! యదార్థం కాదని భావం. 'కుండ' అని మనం అన్నప్పటికి యథార్థానికి అదిమట్టే! 'కుండలం' అని పేరు. పెట్టినా యథార్థానికి అది బంగారమే తప్ప వేరుకాదు. మనం భ్రమ వల్ల వెండి అని అన్నా, లేక మరొక పేరుతో పిలిచినా అది ముత్యపు చిప్పే తప్ప అన్యం కాదు. అట్లాగే మనం జీవుడని లేక ఏ పేరుతో పిలిచినా పరబ్రహ్మమే తప్ప వేరు కాదు. యధైన వ్యోమ్ని నీలత్వం యథా నీరం మరుస్థలే ! పురుసత్వం యథాస్థాణా తద్వ ద్విశ్వం చిదాత్మని | 61 ఆకాశంలో నీలత్వము, మరుభూమిలో నీరు, మొండెంలో పురుషాకారం, కనిపించినట్లుగా ఆ చిదాత్మలో ఈ విశ్వం కూడా భాసిస్తూ ఉంటుంది. కేవలం జీవుడేకాక ఈ విశ్వమంతా కూడా భ్రమ వల్ల మనకు ఇట్లా కనిపిస్తోంది. బ్రహ్మలో జీవభావంలాగానే, బ్రహ్మలో విశ్వభావం కూడాను, ఆకాశంలో నీలవర్ణం కనిపిస్తుంది. కాని ఆకాశానికి రంగు లేదు. ఎడారిలో ఎండమావులు నీరులాగా కనిపిస్తాయి. ఎండమావుల్లో నీరు లేదు. అట్లాగే స్తంభంలో ఒక మనిషి ఆకారం కనిపించవచ్చు. అట్లాగే పరబ్రహ్మలో ఈ విశ్వం యొక్క ఈ విధమైన ఆకారం కనిపిస్తోంది. యథార్థానికి ఉన్నదేదో చైతన్యరూపమైన ఆత్మ ఒక్కటే ! అని భావం. యధైవ శూన్యే వైతాలో గంధర్వాణాం పురం యథా ! యథాకానే ద్వి చంద్రత్వం తద్వత్సత్యే జగత్ గత్ స్థితి : H 62 శూన్యంలో దయ్యాలు ఉన్నట్లు, గంధర్వలోకాలు- ఆకాశ హార్మ్యలు ఉన్నట్లు, ఆకాశంలో ఇద్దరు చంద్రులు కనిపించినట్లుగానే ఈ పరమసత్యమైన బ్రహ్మలో ఈ జగత్తు కూడా కనిపిస్తోంది. అపరోక్షానుభూతి. 37<noinclude><references/></noinclude> op3lebggtvb2pvlspsllkfybxnsjwjo 104 233643 590443 2026-10-19T07:44:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మనకు శూన్యంలో దయ్యాలు భూతాలు కనిపించ వచ్చు. ఆకాశంలో గంధర్వలోకాలు, కోటలు కనిపించవచ్చు. అట్లాగే భ్రమ వల్ల ఆకాశంలో ఇద్దరు చంద్రులున్నట్లు కనిపించవచ్చు. ఇదంతా భ్రమ వల్లనే ! ఉన...' 590443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మనకు శూన్యంలో దయ్యాలు భూతాలు కనిపించ వచ్చు. ఆకాశంలో గంధర్వలోకాలు, కోటలు కనిపించవచ్చు. అట్లాగే భ్రమ వల్ల ఆకాశంలో ఇద్దరు చంద్రులున్నట్లు కనిపించవచ్చు. ఇదంతా భ్రమ వల్లనే ! ఉన్నదేదో ఆకాశమే ! అట్లాగే పరమసత్యమైన పరబ్రహ్మలో ఈ ప్రపంచం అంతా ఈ విధంగా భాసిస్తోంది. యథా తరంగ కల్లోలైర్జలమేవ స్ఫురత్యలమ్ । పాత్రరూపేణ తామ్రం హి బ్రహ్మాండౌ మైస్త థాత్మతా ॥ 63 మనకు తరంగమాలికల రూపంలో జలం మాత్రమే ఎట్లా స్ఫురిస్తుందో, పాత్రల రూపంలో రాగి మాత్రమే ఎట్లా స్ఫురిస్తుందో అట్లాగే ఈ బ్రహ్మాండ భాండ సమూహ రూపంలో ఆత్మ మాత్రమే స్ఫురిస్తుంది అంటే, పెద్దవి చిన్నవి నురుగులు గ్రక్కుతున్నవి. అయిన కెరటాలు ఎన్ని కనిపించినా మనకు వాటిలోని నీరే స్ఫురిస్తుంది. నీరులేని కెరటాలు ఉండవు గదా ! అట్లాగే ఏ రూపంలో ఉండే పాత్ర అయినా అవి నిర్మింపబడిన లోహం (రాగి వగైరా) మాత్రమే స్ఫురిస్తుంది. అదే విధంగా ఈ విశ్వంలో ఎన్నెన్ని గోళాలు, గ్రహాలు, బ్రహ్మాండాలు ఉన్నా వాటి అన్నింటిలోనూ పరమాత్మ స్వరూపం మాత్రమే గోచరిస్తుంది. అని భావం. ఘట నామ్నా యథా పృథ్వీ పట నామ్నా హి తస్తవః | జగన్నామ్నా చిదాభాతి జ్ఞేయం తత్తదభావతః ॥ ఆ 64 ఘటం (కుండ) అనే పేరు చెప్పటంతోనే ఆ కుండకు కారణభూతమైన మట్టి మనకు భాసిస్తుంది– మన మనస్సులో తోస్తుంది. అట్లాగే వస్త్రం పేరు చెప్పటంతోనే, ఆ ప్రస్తానికి కారణభూతమైనట్టి నూలు తంతువులు (దారం) భాసిస్తాయి. అట్లాగే ఈ జగత్తు పేరు చెప్పటంతోనే ఆ పరమాత్మ భాసిస్తుంది. మనం జగత్తు అనే అడ్డంకిని తొలగించుకొని యదార్థమైన ఆత్మను దర్శించాలి. అంటే మనకు అడ్డుగా ఉన్న నామరూపాలను తొలగించుకొంటే మిగిలేది ఆ పరమాత్మే ! అని భావం. ఇంతవరకు ప్రపంచం మిథ్య అని చెప్పారు. ఇక ఆ బ్రహ్మ యొక్క సర్వాత్మకతను చెపుతున్నారు. అపరోక్షానుభూతి. 38<noinclude><references/></noinclude> 4bvavyx4bfexpnjqs6yr5dle1uopjvl 104 233644 590444 2026-10-19T07:44:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'బ్రహ్మ యొక్క సర్వాత్మకత సర్వోరి పి వ్యవహారస్తు బ్రహ్మణః క్రియతే జనైః | అజ్ఞానాన్న విజానన్తి మృదేవ హి ఘటాదికమ్ ॥ 65 ఈ సమస్త జీవరాసుల ద్వారా జరిగే వ్యాపారాలన్నీ- పనులన్నీ ఆ పర...' 590444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>బ్రహ్మ యొక్క సర్వాత్మకత సర్వోరి పి వ్యవహారస్తు బ్రహ్మణః క్రియతే జనైః | అజ్ఞానాన్న విజానన్తి మృదేవ హి ఘటాదికమ్ ॥ 65 ఈ సమస్త జీవరాసుల ద్వారా జరిగే వ్యాపారాలన్నీ- పనులన్నీ ఆ పరబ్రహ్మ యొక్క శక్తి వల్లనే జరుగుతున్నాయి. కాని, ఈ జీవులకు ఆ విషయం తెలియదు. వాస్తవానికి ఘటాదుల్లోని (కుండలు మొదలైన వాటిలో) శక్తి మట్టిదే కదా ! మనం కుండలను ఉపయోగిస్తున్నామని అనుకుంటామేగాని యథార్థంగా ఉపయోగించేది మట్టినే ! అట్లాగే ఈ ప్రపంచంలో వేరు చేయటానికి వీలు లేని ఈ మన వ్యవహారాలన్నీ ఆ పరబ్రహ్మ వల్లనే జరుగుతున్నాయి అనే విషయాన్ని అజ్ఞానంవల్ల గ్రహించలేకపోతున్నాం. ఈ సమస్తము పరబ్రహ్మ వల్లనే జరుగుతున్నాయి అనే విషయాన్ని ఆజ్ఞానంవల్ల గ్రహించలేక పోతున్నాం. ఈ సమస్తము పరబ్రహ్మమే ! ఇదే బ్రహ్మయొక్క సర్వాత్మకత్వం అంటే. కార్య కారణతా నిత్యమాస్తే ఘట మృద్యోర్యథా । తధైన శ్రుతియుక్తిభ్యాం ప్రపంచ బ్రహ్మణో రిహ ॥ 66 ఘటము, మృత్తిక, ఈ రెంటి కార్యకారణత్వం నిత్యమైనది. (ఘటం కార్యం, మృత్తిక కారణం) అట్లాగే ఈ జగత్తు పరబ్రహ్మల యొక్క కార్యకారణత్వం కూడా నిత్యమైనదే అనే విషయం మనకు శ్రుతి ద్వారా యుక్తిద్వారా తెలుస్తూనే ఉంది. అంటే ఘటాదుల్లో, కారణ రూపంలో అంతటా, ఎల్లప్పుడూ మృత్తిక ఉంటూన్నట్లే ఈ జగత్తులో అంతటా ఎల్లప్పుడూ పరమాత్మ ఉండనే ఉంటుంది. ఈ కార్యకారణ సంబంధం (జగత్తుకు పరమాత్మకు ఉండే సంబంధం) వేరు చేయరానిది. ఈ విషయమే శృతి- ఛాందోగ్యోపనిషత్తు 6వ ఆధ్యాయం 8వ ఖండం 7వ మంత్రంలో "స య ఏషో ణిమైతదాత్మ్య మిదగ్ం సర్వం తత్సత్యం న ఆత్మా తత్త్వమసి...." ఈ జగత్తుకు మూలకారణంగా ఏ సూక్ష్మమైన సారాన్ని చెప్పామో అదే ఈ సమస్త జగత్తూను. ఆ సూక్ష్మమైన సారమే ఆత్మ. అదే సత్యం చెప్పామో అదే ఈ సమస్త జగత్తూను. ఆ సూక్ష్మమైన సారమే ఆత్మ. అదే సత్యం అని చెప్పబడ్డది. ఈ ఉపనిషత్తులోనే . 3. ఖం. 14 మం. 1 లో "సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ " ఈ జగత్తంతా ఆ అపరోక్షానుభూతి - 39<noinclude><references/></noinclude> ak903zbnbdlyfqplqqqadx23ze8rwcv 104 233645 590445 2026-10-19T07:44:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పరబ్రహ్మమే అని చెప్పబడ్డది. ఈ విధంగా శ్రుతి ప్రమాణము, ఘటాదుల్లో యుక్తి ప్రమాణము చూపించారు. గృహ్యమాణే ఘటే యద్వస్మృత్తికా భాతివై బలాత్ ! వీక్షమాణే ప్రపంచ పి బ్రహ్మైవాభాతి భ...' 590445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పరబ్రహ్మమే అని చెప్పబడ్డది. ఈ విధంగా శ్రుతి ప్రమాణము, ఘటాదుల్లో యుక్తి ప్రమాణము చూపించారు. గృహ్యమాణే ఘటే యద్వస్మృత్తికా భాతివై బలాత్ ! వీక్షమాణే ప్రపంచ పి బ్రహ్మైవాభాతి భాసురమ్ ॥ 67 మనం ఒక ఘటాన్ని (కండను) చూచినప్పుడు ఆ ఘంలో మనకు మృత్తిక (మట్టి) యొక్క ప్రతీతి బలంగానే కలుగుతుంది. అట్లాగే ఈ ప్రపంచాన్ని చూచినప్పుడు ఈ ప్రపంచంలో పరబ్రహ్మమే స్పష్టంగా భాసిస్తుంది. మనం కుండను చూచినప్పుడు, దానిని పట్టుకొన్నప్పుడు, ఆ కుండకు కారణమైన మట్టి ఆ కుండ ఆకారంలో స్పష్టంగానే కనిపిస్తుంది. ఆ ఘటానికి కారణం మట్టి అనే భావం కలుగుతుంది. అట్లాగే నిత్యమూ మార్పు చెందుతూ అనేక రూపాల్లో కనిపించే ఈ జగత్తును చూచినప్పుడు దానిని గురించి ఆలోచించినప్పుడు ఆ జగత్తుకు మూలంలో కారణభూతంగా, ఏ మార్పూ లేకుండా నిత్యమూ ఉండే ఆ పరబ్రహ్మమే గోచరిస్తుంది. సదైవాత్మా విశుద్ధి పి హ్యశుద్ధో భాతివైసదా । యదైవ ద్వివిధా రజ్జుర్ జ్ఞానినో జ్ఞానినో నిశమ్ | 68 ఆత్మ అనేది ఎల్లప్పుడూ విశుద్ధమైనదే ! అయినప్పటికి అది ఎల్లప్పుడు అపవిత్రంగానే కనిపిస్తోంది. ఎందుచేత ? అంటే, త్రాడు అనేది జ్ఞానవంతుడైనవానికి త్రాడుగానే కనిపిస్తుంది. అజ్ఞానికి పాముగానో మరొక విధంగానో కనిపించవచ్చు. ఆత్మ అనేది ఏ విధమైన వికారంగాని, మలినంగాని, పాపంగాని లేకుండా విశుద్ధంగా ఉన్నప్పటికి, మన ఆజ్ఞానంవల్ల అది వేరు వేరు రూపాల్లో మలినమైనదిగా, మార్పులు పొందుతూన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. అట్లా కనిపించటానికి కారణం ఆజ్ఞానమే ! భ్రాంతే ! ఈ విషయానికి దృష్టాంతంగా త్రాడును చెప్పారు. యథైవ మృన్మయః కుంభ స్తద్వదేహో పి చిన్మయ ః | ఆత్మానాత్మ విభాగో౨యం ముద్దైన క్రియతే బుధై ః || అపరోక్షానుభూతి. 69 40<noinclude><references/></noinclude> i28hvv8qtg3cojmf3aiz2h5n4pt3cy9 104 233646 590446 2026-10-19T07:44:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఘటం మృణ్మయమైనట్లే, ఈ దేహం కూడా చిన్నయమైంది. అజ్ఞానులు అనవసరంగానే ఆత్మానాత్మ విభాగం చేస్తారు. కుండ మట్టితో కూడి ఉన్నట్లే ఈ దేహం కూడా చేతనతో కూడి ఉంది. కుండ నుండి మట్టినిగాన...' 590446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఘటం మృణ్మయమైనట్లే, ఈ దేహం కూడా చిన్నయమైంది. అజ్ఞానులు అనవసరంగానే ఆత్మానాత్మ విభాగం చేస్తారు. కుండ మట్టితో కూడి ఉన్నట్లే ఈ దేహం కూడా చేతనతో కూడి ఉంది. కుండ నుండి మట్టినిగాని, శరీరం నుండి చైతన్యాన్నిగాని వేరుచేసి చూడలేము. అట్లా రెంటిని వేరు వేరు అస్థిత్వాలు కలవానిగా- స్వతంత్ర సత్తలనుగా చూడటానికి పూనుకోవటం వ్యర్థం ! అజ్ఞానం కూడాను. అయితే, ఇట్లా అన్నందువల్ల (ఆత్మానాత్మ విచారణ వ్యర్థం అని అన్నందువల్ల) కొందరు దేహమే ఆత్మ అని అనుకోవచ్చు. కాబట్టి దేహం ఆత్మ కాదు అని 70 నుండి 74 శ్లోకం వరకు చెపుతున్నారు. దేహాత్మతా నిషేధం సర్వత్వేన యథారజూ రజతత్వేన శుక్తికా ! వినిర్ణీతా విమూఢన దేహత్వేన తథాత్మతా ॥ 70 మూఢులైనవారు త్రాడును పాముగానూ, ముత్యపు చిప్పను వెండిగానూ నిశ్చయించుకొన్నట్లే ఆత్మను కూడా దేహరూపంలో నిశ్చయించుకుంటారు - ఆత్మ అంటే దేహమే అనుకుంటారు. తాడు పాము కాదు. ముత్యపు చిప్ప వెండి కాదు. అట్లాగే ఈ శరీరం ఆత్మ కాదు. మూఢులు మాత్రమే శరీరాన్ని ఆత్మ అని అనుకుంటారు. ఇక్కడ మూఢులు అంటే భౌతిక పదార్థవాదులు - నాస్తికులు. వారు పదార్థాన్నే సత్యంగా భావించి ఆత్మను నిరాకరిస్తారు కాబట్టి! ఘటత్వేన యథా పృథ్వీపటత్వేన తస్తవః । వినిర్ణీతా విమూఢన దేహత్వేన తధాత్మతా ॥ అపరోక్షానుభూతి. 71 41<noinclude><references/></noinclude> pfmn1b1bdoc57nju0pahwsb6aiw8czk 104 233647 590447 2026-10-19T07:44:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఘటం రూపంలో మృత్తికను, వస్త్రం రూపంలో దారాలను నిశ్చయించుకొన్నట్లే మూఢులైనవారు దేహరూపంలో ఆత్మను నిశ్చయించుకుంటారు. అంటే, కుండతో మట్టి తయారైందని, వస్త్రంతో నూలు తయారైందని...' 590447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఘటం రూపంలో మృత్తికను, వస్త్రం రూపంలో దారాలను నిశ్చయించుకొన్నట్లే మూఢులైనవారు దేహరూపంలో ఆత్మను నిశ్చయించుకుంటారు. అంటే, కుండతో మట్టి తయారైందని, వస్త్రంతో నూలు తయారైందని మూడులు మాత్రమే అనుకుంటారు. అట్లాగే ఆత్మ అంటే శరీరమే అని నిశ్చయించేవారు కూడా ఆ విధమైన మూఢులే ! అని భావం. కనకం కుండత్వేన తరంగ త్వేన వైజలమ్ । వినిర్ణీతా విమూఢన దేహత్వేన తథాత్మతా ॥ 72 మూఢులు, కుండలముల రూపంలో బంగారిన్న (బంగారం అంటే కుండలం అని) నిశ్చయించుకుంటారు. అలల రూపంలో జలాన్ని (జలం అంటే అలలు) అని నిశ్చయించుకుం టారు. అట్లాగే దేహరూపంలో ఆత్మను నిశ్చయించుకుంటారు. కార్యములైన కుండలము, తరంగములు, దేహములను వాటికి కారణాలైన బంగారం, జలం, ఆత్మలుగా నిర్ణయించుకోవటం మూఢత్వమే గదా ! చోరత్వేన (పురుషత్వన) యథా స్థాణుర్జలత్వేన మరీచికా । వినిర్ణీతా విమూఢన దేహత్వేన తథాత్మతా !! 73 చోరుని (పురుషుని) రూపాన్ని స్థాణువులోను, జలం యొక్క రూపాన్ని ఎండ మావుల్లోను నిశ్చయించే మూఢులే ఆత్మ స్వరూపాన్ని దేహంలో నిశ్చయించుకుంటారు. చీకట్లో ఒక చెట్టు మొండెం మనిషిలాగా కనిపంచ వచ్చు. ఎండమావులు నీరులాగా కనిపించవచ్చు. పురుషుడు ఎట్లా ఉంటాడు? అని అడిగితే ఎండిన మానులాగా ఉంటాడని, నీరు ఎట్లా ఉంటుంది? అని అడిగితే ఎండమావుల్లాగా ఉంటుందని చెప్పేవాడు నిజంగా మూఢుడే గదా ! అట్లాగే ఈ శరీరాన్ని చూపి ఇదే ఆత్మ అనేవాడు కూడా మూఢుడే గదా! గృహత్వేనైన కాష్టాని ఖడ్గత్వేనైన లోహతా ! వినిర్ణీతా విమూఢన దేహత్వేన తథాత్మతా ॥ 74 కలపను ఇంటి రూపంలోను, ఖడ్గాన్ని ఇనుము రూపంలోను నిర్ధారించుకొనే మూడులు మాత్రమే దేహాన్ని ఆత్మ రూపంలోనిర్ధారణ చేస్తారు. అపరోక్షానుభూతి. 42<noinclude><references/></noinclude> 2v00j8odjew84wbnqozhu9inprrnioz 104 233648 590448 2026-10-19T07:45:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కలప ఇల్లు తయారుకావటానికి ఒక అవసరమైన వస్తువే కాని కలపయే ఇల్లు కాదు. అట్లాగే కత్తి తయారు చేయటానికి లోహం ఉపయోగించినా కత్తి మాత్రమే లోహం కాదు. అట్లాగే ఆత్మకు దేహంతో సంబంధం ఉన్...' 590448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కలప ఇల్లు తయారుకావటానికి ఒక అవసరమైన వస్తువే కాని కలపయే ఇల్లు కాదు. అట్లాగే కత్తి తయారు చేయటానికి లోహం ఉపయోగించినా కత్తి మాత్రమే లోహం కాదు. అట్లాగే ఆత్మకు దేహంతో సంబంధం ఉన్నా దేహం మాత్రమే ఆత్మ కాదు. ఇంతవరకు మిధ్యాజ్ఞానాన్ని గురించి, దానివల్ల కలిగే వ్యతిరేక నిర్ణయాల్ని గురించి చెప్పారు. ఈ విధమైన విపర్యయ వృత్తికి కారణమేమిటో ఇక చెప్పబోతున్నారు. యథా వృక్ష విపర్యాసో జలాద్భవతి కస్య చిత్ ! తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 75 ఒకప్పుడు నీరు కారణంగా చెట్టు తలక్రిందుగా ఉన్నట్లు కనబడుతుంది. అట్లాగే మనావుడు ఆజ్ఞానం కారణంగా ఆత్మలో దేహభావాన్ని పొందున్నాడు. చెట్టు నీటిలో త్రిబింబించినప్పుడు, చెట్టు నీటిలో ఉన్నట్లు తలక్రిందుగా ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. చెట్టు నీటిలో లేదు. ఉన్నట్లుగా మనకు కనిపిస్తుంది అంతే! అట్లా కనిపించటానికి కారణం నీరు; అంతేతప్పచెట్టులో ఏమీ మార్పులేదు. అట్లాగే, ఆజ్ఞానం కారణంగా మన దేహమే ఆత్మ అనే భ్రాంతి కలుగుతుంది. మార్పు లేనట్టి, నిత్యము, ఏవిత్రము అయినట్టి, ఆత్మ, ఆజ్ఞానం కారణంగా ఏ ఏ రూపాల్లో ఎట్లా కనిపిస్తుందో 86వ శ్లోకం వరకు ఉదాహరణలు చూపిస్తున్నారు. పోతేన గచ్ఛత : పుంసః సర్వం భాతీవ చంచలమ్ । తద్వదా త్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 76 ఓడమీద ప్రయాణం చేసేవానికి సమస్త పదార్థాలూ నడుస్తూన్నట్లు. కదలుతూన్నట్లు కనిపిస్తాయి. అట్లాగే ఆజ్ఞానంవల్ల మానవునికి ఆత్మయందు దేహ భావం కలుగుతుంది. వేగంగా పోతున్న ఓడ, రైలు వగైరా వాహనాలపై ప్రయాణించే వానికి ప్రక్కనున్న చెట్లు చేమలు కదులుతూన్నట్లు కనిపిస్తాయి. యథార్థానికి అవి కదలటంలేదు. తాను పయనిస్తున్న వాహనవేగమే ఆ విధమైన భ్రమ కలగటానికి - ఆజ్ఞానానికి కారణం. అట్లాగే ఆజ్ఞానంవల్లనే ఆత్మయందు దేహ భావం కలుగుతోంది. అపరోక్షానుభూతి. 43<noinclude><references/></noinclude> spsjchko26sw95eqrd2r3dbq7o00wfg 104 233649 590449 2026-10-19T07:45:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పీతత్వం హి యథాశుద్ధే దోషాద్భవతి కస్యచిత్ : తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 77 నేత్రదోషం (కామెర్ల వగైరా దోషం వల్ల) వల్ల తెల్లని స్వచ్ఛమైన వస్తువులలో కూడా పచ్చదనం కన...' 590449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పీతత్వం హి యథాశుద్ధే దోషాద్భవతి కస్యచిత్ : తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 77 నేత్రదోషం (కామెర్ల వగైరా దోషం వల్ల) వల్ల తెల్లని స్వచ్ఛమైన వస్తువులలో కూడా పచ్చదనం కనిపిస్తుంది. అట్లాగే మానవునిలోని ఆజ్ఞాన దోషం వల్ల ఆత్మయందు దేహభావం కలుగుతోంది – ఆత్మ అంటే దేహంగా కనిపిస్తుంది. చక్షు ర్యాం భ్రమశీలా భ్యాం సర్వం భాతి భ్రమాత్మకమ్ తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః | 78 నేత్రరోగం కారణంగా- కండ్లు తిరుగుతున్నవాని కండ్లకు సమస్త వస్తువులు తిరుగుతున్నట్లే కనిపిస్తాయి. భ్రమశీలమైన కండ్లకు అన్నీ భ్రమాత్మకంగానే కనిపిస్తాయి. అట్లాగే ఆజ్ఞాన దోషం వల్ల మానవునికి ఆత్మ అంటే దేవామే అనే భావం కలుగుతోంది. అలాతం భ్రమణేనైవ వర్తులం భాతి సూర్యవత్ , తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 79 మండుతున్న కట్టెను మనం త్రిప్పటంవల్ల గుండ్రంగా సూర్యుని లాగా మనకు కనిపిస్తుంది. అంతేగాని అది సూర్యుడు కాజాలదు. దానిని గుండ్రంగా త్రిప్పటంవల్ల మనకు ఆ విధమైన ప్రతీతి కలుగుతోంది. అంతే ! అట్లాగే ఆజ్ఞానం వల్ల ఆత్మ అంటే దేహంలాగానే బుద్ధికి తోస్తుంది. మహత్వే సర్వవస్తూనా మణుత్వం హ్యతిదూరతః ! తద్వదా త్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 80 ఎంత పెద్ద వస్తువులైనా దూరం నుండి చూడటంవల్ల చాలా చిన్నవిగా కనిపిస్తాయి. అట్లాగే అజ్ఞానంవల్ల మానవుడు ఆత్మను దేహ భావంతో చూస్తున్నాడు. సూక్ష్మత్వ సర్వవస్తూనాం స్థూలత్వం చోపనేత్రతః । తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ అపరోక్షానుభూతి - 81 44<noinclude><references/></noinclude> 9wjksm3nerf1dr7i0c782ar0wz9pk0p 104 233650 590450 2026-10-19T07:45:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భూతద్దం - సూక్ష్మదర్శినిలో నుండి చూడటంవల్ల చాలా చిన్నవైన వస్తువులు కూడా చాలా పెద్దవిగా కనిపిస్తాయి. అట్లాగే అజ్ఞానంతో చూడటంవల్ల ఆత్మలో దేహభావం కనిపిస్తోంది. కాచ భూమౌ జలత...' 590450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భూతద్దం - సూక్ష్మదర్శినిలో నుండి చూడటంవల్ల చాలా చిన్నవైన వస్తువులు కూడా చాలా పెద్దవిగా కనిపిస్తాయి. అట్లాగే అజ్ఞానంతో చూడటంవల్ల ఆత్మలో దేహభావం కనిపిస్తోంది. కాచ భూమౌ జలత్వం వా జల భూమౌ హి కాచతా । తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 82 నున్నగా అద్దంలాగా చేయబడిన నేల యొక్క ఉపరిభాగం లేదా అంగం చూచినప్పుడు అక్కడ నీరు ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. అట్లాగే కదలకుండా, స్వచ్ఛంగా ఉన్న నీటిపై భాగం అద్దంలాగా కనిపిస్తుంది. నీరు అద్దంలాగా, అద్దం నీరులాగా కనిపించటానికి కారణం భ్రమ. అట్లాగే ఆజ్ఞానంవల్ల ఆత్మయందు దేహ భావం కలుగుతోంది. యద్వ దగ్నౌ మణిత్వం హి మణెవా వహ్నితా పుమాన్ , తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 83 మానవుడు నిప్పుకణాన్ని చూచి మణి అనే భ్రమను పొందవచ్చు. అట్లాగే మణిని చూచి నిప్పుకణం అని భ్రమించవచ్చు. ఆ విధంగానే అజ్ఞానంతో కూడి ఉన్నందున ఆత్మనే దేహంగా భ్రమిస్తున్నాడు. అబ్రేష సత్సు దావత్సు సోమో దావతి భాతివై | తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 84 మేఘాలు ఆకాశంలో పరుగెత్తుతున్నప్పుడు, మనకు చంద్రుడు పరుగెత్తుతూ ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. అట్లా చంద్రుడు పరుగెత్తుతున్నాడని అనుకోవటం భ్రమ, అట్లాగే అజ్ఞానంవల్ల ఆత్మయందు దేహ భ్రాంతి కలుగుతుంది. యథైవ దిగ్విపర్యాసో మోహాద్భవతి కస్యచిత్ ! తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 85 ఒక్కొక్కప్పుడు మోహం వల్ల ద్రిగ్భమ కలుగుతుంది. అంటే సామాన్యంగా క్రొత్తచోటుకు వెళ్ళినపుడు, రాత్రివేళలందు ఇటువంటి దిగ్రమ కలుగుతుంది. అంటే ఒక దిక్కును అపరోక్షానుభూతి. 45<noinclude><references/></noinclude> pch9ud9xxeeji1dmb9z1m7bi5qpek1m 104 233651 590451 2026-10-19T07:45:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వేరొక దిక్కుగా భ్రమిస్తాము. అట్లాగే ఆజ్ఞానం కారణంగా ఆత్మ అంటే దేహం అనే భ్రమ కలుగుతుంది. యథా శశీ జలేభాతి చంచలత్వే న కస్యచిత్ ! తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 86 జలం...' 590451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వేరొక దిక్కుగా భ్రమిస్తాము. అట్లాగే ఆజ్ఞానం కారణంగా ఆత్మ అంటే దేహం అనే భ్రమ కలుగుతుంది. యథా శశీ జలేభాతి చంచలత్వే న కస్యచిత్ ! తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞాన యోగతః ॥ 86 జలంలో చంద్రుడు ప్రతిబింబించినపుడు ఆ నీటి కదలిక వల్ల చంద్రుడు కదలుతూ ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది- చంద్రుడు ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్నా, కదిలేది నీరే అయినా చంద్రుడు కదులుతున్నాడని అనుకోవటం భ్రమ. అట్లాగే అజ్ఞానంవల్ల ఆత్మయందు దేవత్వభ్రాంతి కలుగుతోంది. ఇంతవరకు చెప్పబడ్డ ఆ భ్రాంతి జ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే తొలగుతుందని చెపుతున్నారు. ఏవ మాత్మన్య విద్యాతో దేహాధ్యాసో హి జాయతే| స ఏవాత్మా పరిజ్ఞాతో లీయ తేచ పరాత్మని ॥ 87 ఆవిద్య (ఆజ్ఞానం) కారణంగా ఈ విధంగా ఆత్మ యందు దేహాధ్యాసం కలుగుతోంది. ఆత్మ అంటే దేహమే అనే భ్రమ కలుగుతోంది. జ్ఞానం కలగటంతోనే ఆ ఆత్మయే పరమాత్మ యందు లీనమైపోతుంది- అంటే, ఆత్మవేరు, పరమాత్మవేరు అనేభావం తొలిగిపోతుంది. అప్పుడిక మిగిలేది ఆ పరమాత్మే ! ఆత్మ అనేది ఒక పదార్థం కాదని తెలుస్తుంది. వస్తువు అనేది మానసికంగా పుట్టేది. దానికి ఎప్పుడూ నాశనం ఉంటుంది. ఆత్మ అటువంటిది కాదు; అది నిత్యము అనే జ్ఞానం కలగటంతోనే ఒక భ్రమలనేని ఏమీ ఉండవు. సర్వ మాత్మతయా జ్ఞాతం జగత్ స్థావర జంగమమ్ । అభావాత్సర్వ భావానాం దేహానాం చాత్మతా కుతః ॥ 88 ఈ స్థావర జంగమాత్మకమైన జగత్తు అంతా ఆత్మ స్వరూపమే అని తెలుసుకోవటంతోటే సమస్త భావాలూ లయమైపోతాయి. ఇక అటువంటి స్థితిలో - ఏ భావమూ, ఏ మానసిక ప్రక్రియా పని చేయాని స్థితిలో- ఈ దేహమే ఆత్మ అనే భావం ఎక్కడ ఉంటుంది? ఇక ఆ విధమైన విధ్యా జ్ఞానం ఉండదని భావం. అపరోక్షానుభూతి. 46<noinclude><references/></noinclude> 7qaal7jiz678veujhm6gygbplc0vjjd 104 233652 590452 2026-10-19T07:45:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అజ్ఞానం ఉన్నంతవరకే మనిషి ఆత్మలో దేహభావాన్ని చూస్తాడు. జ్ఞానోదయం కాగానే సమస్త భేదభావాలూ కరగిపోయి జగత్తులో ఉన్న కదిలేవి కదలనివి అయిన జీవరాసులు, చెట్లు చేమలు సమస్తము ఆత్మ స...' 590452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అజ్ఞానం ఉన్నంతవరకే మనిషి ఆత్మలో దేహభావాన్ని చూస్తాడు. జ్ఞానోదయం కాగానే సమస్త భేదభావాలూ కరగిపోయి జగత్తులో ఉన్న కదిలేవి కదలనివి అయిన జీవరాసులు, చెట్లు చేమలు సమస్తము ఆత్మ స్వరూపమే అయి. ఆ ఆద్వితీయమైన ఆత్మ మాత్రమే మిగులుతుంది. ఇక ఆ స్థితిలో శరీరం అఏది ఉండనే ఉండదు. ఇక అటువంటప్పుడు శరీరాన్ని ఆత్మగా భావించే అవకాశమూ ఉండదు. ఆత్మానం సతతం జానన్ కాలం నయ మహామతే ! 11 ప్రారబ్ధ మఖిలం భుంజన్నో ద్వేగం కర్తుమర్హసి ॥ 89 ఓమహా జ్యోతిస్వరూపుడా ! ఓ మహాజ్ఞానీ ! ఈ విధంగా ఆత్మ స్వరూపాన్ని నిరంతరం ధ్యానిస్తూ నీ ప్రారబ్ధాన్ని అంతటినీ అనుభవిస్తూ కాలం గడుపు! ఈ జీవితాన్ని గడుపు! ఉద్విగ్నుడవు కావద్దు. దుఃఖించవద్దు. ప్రారబద్ధకర్మానుభవానికి బాధపడటంగాని, దుఃఖించటంగాని అనవసరం. ఎందుచేత? ఆ కర్మానుభవం తప్పనిసరి కాబట్టి ! కర్మలు మూడు రకాలుగా ఉంటాయి అని కర్మ సిద్ధాంతం - 1) క్రియమాణ కర్మ : ఈ జన్మలో మనం చేస్తూ ఉన్న కర్మలు. 2) సంచిత కర్మ : వెనుకటి జన్మలలో మనం చేసిన కర్మలు. ఈ సంచిత కర్మలే భవిష్యత్తులో మనకు అనేక జన్మలను ఇచ్చేటందుకు కారణమౌతాయి. : 3) ప్రారబ్ధకర్మలు : మనం వెనుక జన్మలలో చేసుకొన్న కర్మల వల్ల, ఈ జన్మ మనకు లభించటానికి కారణమైన కర్మలే ప్రారబ్ధ కర్మలు. సంచిత కర్మలకు ప్రారబ్ధ కర్మలకు ఉన్న భేదం ఏమిటంటే- సంచిత కర్మల ఫలం ఇంకా ప్రారంభం అయి ఉండదు. అట్లా ప్రారంభమై ఉంటే అవి ప్రారబ్ధ కర్మలే అవుతాయి. ఈ ప్రారబ్ధకర్మలే కాక, సంచిత కర్మలనేవి ఇంకా చాలా (ప్రారంభం కాకుండా) ఉంటాయన్న మాట. క్రియమాణ కర్మలు, సంచిత కర్మలై సంచిత కర్మలు ప్రారబ్ధ కర్మలౌతూం టాయని తెలుస్తోంది. ఈ విధంగా కర్మచక్ర పరిభ్రమణం సాగుతూనే ఉంటుంది. దీని నుండి తప్పించుకోవాలంటే జ్ఞానమే శరణ్యం ! ఇక ఇప్పుడు ప్రారబ్ధ కర్మ నిరాకరణాన్ని గురించి చెపుతున్నారు. అపరోక్షానుభూతి. 47<noinclude><references/></noinclude> psmzgmmahx2cu53cc296n9xnpfpl3xf 104 233653 590453 2026-10-19T07:45:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రారబ్ధ నిరాకరణం ఉత్పన్నే ప్యాత్మ జ్ఞానే ప్రారబ్ధం నైన ముంచతి | ఇతి యచ్చుయతే శాస్త్రే తన్ని రాక్రియతేరి ధునా ॥ 90 “ఆత్మ జ్ఞానం కలిగినప్పటికి ప్రారబ్ధం వదలదు" అని శ్రుతుల్...' 590453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రారబ్ధ నిరాకరణం ఉత్పన్నే ప్యాత్మ జ్ఞానే ప్రారబ్ధం నైన ముంచతి | ఇతి యచ్చుయతే శాస్త్రే తన్ని రాక్రియతేరి ధునా ॥ 90 “ఆత్మ జ్ఞానం కలిగినప్పటికి ప్రారబ్ధం వదలదు" అని శ్రుతుల్లో శాస్త్రాల్లో ఉన్న విషయం ఇప్పడు నిరాకరింపబడుతోంది. చాలా చోట్ల శాస్త్రాల్లో “జ్ఞానియైనవాడు కూడా ప్రారబ్ధాన్ని అనుభవింపక తప్పదు- ప్రారబ్ధం ఇంకా అతనిని బంధించే ఉంచుతుంది” అని చెప్పబడ్డది. ఛాందోగ్యోపనిషత్తు 6వ ఆ. 14 ఖం. 2 మంలో "... ఏవమే వేహాచార్య వాన్ పురుషో వేద తస్య తావదేవ చిరంయావన్న విమోక్ష్యే థ సంపత్స్య ఇతి" - జ్ఞానియైన వాడు కూడా శరీరం ఉన్నంతవరకు ప్రారబ్ధం అనుభవించాలని, శరీర త్యాగం తరువాత మోక్షాన్ని పొందుతాడని చెప్పబడ్డది. ఈ విషయమై శ్రీ ఆదిశకంరులు తమ అభిప్రాయాన్ని - అంటే, ప్రారబ్ధ కర్మ అనేది జ్ఞానిని బంధించి ఉంచదు అనే విషయాన్ని- స్పష్టంగా చెపుతున్నారు. జ్ఞానియైన వాని దృష్టిలో శరీరమనేది ఏదీ ఉండనే ఉండదు. అటువంటప్పుడు, శరీరమేలేని ఆత్మ, ప్రారబ్ధానికి లోబడి ఉంటుందని అనటంలో అర్థం లేదు, కాకపోతే, చూచేవాళ్ళు మాత్రం, శరీరపాతం జరిగేటంతవరకు జ్ఞాని కూడా ప్రారబ్దాన్ని అనుభవిస్తున్నాడని అనుకోవచ్చు. ఈ విషయాన్ని సమర్థించటానికే 91, 92 శ్లోకాలు చెప్పబడుతున్నాయి. తత్త్వ జ్ఞానోదయాదూర్థ్వం ప్రారబ్ధం నైవ విద్యతే ! దేహా దీనా మసత్య త్వా ద్యథా స్వప్నో విబోధతః ॥ 91 మేల్కొన్న తరువాత స్వప్నం ఉండనట్లే, దేవాదులు, అసత్యమైనందువల్ల జ్ఞానోదయం అయిన తరువాత ప్రారబ్ధమనేది ఉండదు. స్వప్నస్థితిలో మనం అనేక విషయాలు చూస్తున్నాం; అనుభవిస్తున్నాం. కాని, అవన్నీ మనం మేల్కొనటంతోనే ఉండటంలేదు. అట్లాగే జ్ఞానోదయం కలిగేటంతవరకు మనం చూచినవి, అనుభవించినవి అయిన ప్రారబ్ధకర్మ పరంసరలు జ్ఞానోదయం కాగానే అపరోక్షానుభూతి. 48<noinclude><references/></noinclude> bpbk8312ck07zpei2j2328cuhvama6a 104 233654 590454 2026-10-19T07:46:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మాయమైపోతాయి. అంటే, ఇక ప్రారబ్ధమనేది ఉండదు- జ్ఞానోదయం కలిగేటంతవరకే ఈ శరీరం. మనస్సు, బుద్ధి. ఇంద్రియాలు ఉంటాయి. వీటి చర్యలు ఉంటాయి. ఆ చర్యల ఫలాన్ని అనుభవించటం ఉంటుంది. జ్ఞానోద...' 590454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మాయమైపోతాయి. అంటే, ఇక ప్రారబ్ధమనేది ఉండదు- జ్ఞానోదయం కలిగేటంతవరకే ఈ శరీరం. మనస్సు, బుద్ధి. ఇంద్రియాలు ఉంటాయి. వీటి చర్యలు ఉంటాయి. ఆ చర్యల ఫలాన్ని అనుభవించటం ఉంటుంది. జ్ఞానోదయం కాగానే అవన్నీ లయమైపోతాయి కాబట్టి జ్ఞానానికి ఇక మిగిలే ప్రారబ్ధమంటూ ఏదీ ఉండదు. శరీరాదులు లేనప్పుడు ప్రారబ్దానికి ఇక ఆస్తిత్వమే ఉండదు - శరీరం లేనప్పుడు ప్రారబ్ధం తన ప్రభావాన్ని చూపలేదు. కర్మ జన్మాంతర కృతం ప్రారబ్ధ మితి కీర్తితమ్ । తత్తు జన్మాంతరాభావాత్పుం పో నైనా స్తి కర్హి చిత్॥ 92 జన్మాంతరాల్లో చేసిన కర్మనే ప్రారబ్ధమంటారు. కాబట్టి జ్ఞాని దృష్టిలో జన్మాంతరమనేది లేదు కాబట్టి అతడు ఏ స్థితిలోనూ లేనట్లే ! లోగడ జన్మల్లో మనం చేసుకొన్న ఏ కర్మల వల్ల మనకు ఈ శరీరం జన్మ లభించిందో ఆ కర్మల్ని ప్రారబ్ధ కర్మలంటారు. జ్ఞాని దృష్టిలో జన్మాంతరాలనేవి ఏవీ ఉండవు - అతడు ముక్తుడు కాబట్టి ! అతడు ఏ స్థితిలోను, ఏ అవస్థలోను ఉన్నవాడు కాడు. అంటే జ్ఞానికి ప్రారబ్ధమనేది ఉండదని, ప్రారబ్ధం ఉండదు కాబట్టి భవిష్యత్తులో మరొక జన్మంటూ ఉండదని భావం. స్వప్న దేహో యథాధ్యస్త స్తధై వాయం హి దేహక ః । అధ్యస్తస్యకుతో జన్మ జన్మాభావే హి తత్కుతః ॥ 93 స్వప్నంలోని శరీరం అధ్యస్తం - మిధ్య. అట్లాగే ఈ జాగ్రదావస్థలోని శరీరం కూడా అధ్యస్తమే ! మిధ్య, భ్రాంతివల్ల కలిగే వాటికి పుట్టుక అంటూ ఎట్లా ఉంటుంది ! పుట్టుక అంటూ లేనప్పుడు ప్రారబ్ధం మాత్రం ఎక్కడి నుండి వస్తుంది? అధ్యాసము అంటే జగద్గురువుల మాటల్లో - 'అధ్యా సోనామ అతస్మిఇన్ తుద్భుద్ధిః ' అంటే - తత్పదార్థంలో తద్భిన్న పదార్థాన్ని ఆరోపించటం- ఒక వస్తువులో దానికి భిన్నమైన వస్తువును ఆరోపించటం. ఉదా॥ కొడుకుగాని, భార్యగాని, సన్మానింపబడినప్పుడు మానపుడు తానే ఆ గౌరవం పొందినట్లు తలుస్తున్నాడు. అంటే ఇతరుల ధర్మాన్ని- భార్య, పుత్రుల సంతోషమనే ధర్మాన్ని తనలో ఆరోపించుకుంటున్నాడు. అట్లాగే ఒకడు తన్ను తాను అపరోక్షానుభూతి. 49<noinclude><references/></noinclude> enz7rl81dy6pvbh9pku8lcdb9dvsttd 104 233655 590455 2026-10-19T07:46:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుంటివానిగా, గ్రుడ్డివానిగా తలచుకుంటాడు. అంటే అతడు తనలో అభ్యంతర ధర్మాల్ని ఆరోపించుకుంటున్నాడు. ఇదంతా ఆధ్యాసం. ఆధ్యానం అనేది అజ్ఞానంవల్ల మరీ విజృంభిస్తుంది. ఉపాదానం ప్రప...' 590455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కుంటివానిగా, గ్రుడ్డివానిగా తలచుకుంటాడు. అంటే అతడు తనలో అభ్యంతర ధర్మాల్ని ఆరోపించుకుంటున్నాడు. ఇదంతా ఆధ్యాసం. ఆధ్యానం అనేది అజ్ఞానంవల్ల మరీ విజృంభిస్తుంది. ఉపాదానం ప్రపంచస్య మృద్ధాండస్యేవ కథ్యతే ! ఆజ్ఞానం చైవ వేదానైస్తస్మిన్నష్టే క్వ విశ్వతా ॥ 94 కుండకు ఉపాదాన కారణం మట్టి లాగానే ఆజ్ఞానమనేది ఈ ప్రపంచానికి ఉపాదాన కారణం అని వేదాంత గ్రంథాలలో చెప్పబడ్డది. జ్ఞానంతో మనం ఆ ఆజ్ఞానాన్ని నాశనం చేసినప్పుడు ఇంకా ఈ జగత్తు అనేది ఎక్కడ ఉంటుంది? ఉండేదేదో ఇక పరబ్రహ్మమే అని భావం. శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు 4వ ఆ. 10 మంత్రంలో - "మాయాంతు ప్రకృతిం విద్యాన్మాయినం తు మహేశ్వరం” జగత్కారణమైన ప్రకృతిని మాయగా (అజ్ఞానంగా అని) తెలుసుకో ! మహేశ్వరుని మాయానిగా (మాయ చేసేవాడు) గుర్తించు" అని చెప్పారు. కాబట్టి జ్ఞానంతో ఆజ్ఞానాన్ని తొలగించి వేస్తే ఇక ఈ ప్రపంచం అనేది ఉండదు. గుడ్డలో ఉండే దారపు పోగుల్ని భస్మం చేస్తే ఒక వస్త్రం ఎక్కడుంటుంది మట్టిని నాశనం చేసేస్తే ఇంకా కుండ ఎక్కడుంటుంది? యథా రజ్జుం పరిత్యజ్య సర్పం గృష్ణాతి వైభ్రమాత్ : తద్వ తృత్యమవిజ్ఞాయ జగత్పశ్యతి మూఢధీః ॥ 95 భ్రమకులోనై యథార్థమైనట్టి త్రాటికి బదులుగా సర్పాన్ని చూస్తున్నట్లే సత్యాన్ని గుర్తించలేని మూడుడు (ఆజ్ఞాని) ఈ ప్రపంచాన్ని చూస్తున్నాడు. అంటే, ప్రపంచం ఈ విధంగా నామరూపాల్లో కనిపించటానికి కారణం ఆజ్ఞానమే అని భావం. రజ్జు రూపే పరిజ్ఞాతే సర్పభ్రాంతిర తిష్ఠతి | అధిష్టానే తథా జ్ఞాతే ప్రపంచః శూన్యతాం వ్రజేత్ ॥ 96 త్రాటి యొక్క యథార్థ స్వరూపం తెలియగానే పాము అనే భ్రమ తొలగిపోతుంది. అట్లాగే జగదదిష్ఠాతయైన పరబ్రహ్మను తెలుసుకోగానే ఆజ్ఞానంవల్ల పుట్టిన ఈ ప్రపంచం అపరోక్షానుభూతి. 50<noinclude><references/></noinclude> 6dvy9t6ktnjt2v56zzwaicvm9diw0ls 104 233656 590456 2026-10-19T07:46:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శూన్యరూపమై పోతుంది. రూపం లేకుండా పోతుంది. నామరూపాలన్నీ కరిగిపోతాయి. ఈ జగత్తుకు మూలమైన సత్యాన్ని గుర్తించగానే జగత్తు ఇక ఈ రూపంలో కనిపించదు. సమస్తమూ బ్రహ్మమయంగానే భాసిస్తు...' 590456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శూన్యరూపమై పోతుంది. రూపం లేకుండా పోతుంది. నామరూపాలన్నీ కరిగిపోతాయి. ఈ జగత్తుకు మూలమైన సత్యాన్ని గుర్తించగానే జగత్తు ఇక ఈ రూపంలో కనిపించదు. సమస్తమూ బ్రహ్మమయంగానే భాసిస్తుంది. దేహస్యాపి ప్రపంచ త్వా తారబ్దానస్థితిః కుతః । అజ్ఞాని జన బోధార్థం ప్రారబ్ధం వక్తి వై శ్రుతిః ॥ 97 ఈ పైన చెప్పిన విషయాలన్నీ గ్రహిస్తే- నామ రూపాత్మకమైనట్టి ఈ ప్రపంచం అంతా ఆజ్ఞానంవల్ల పుట్టిందనే సత్యాన్ని గుర్తిస్తే ఇక ఈ శరీరం కూడా ఈ ప్రపంచంలో ఒక భాగమైనందువల్ల ఇది కూడా అసత్యమే అవుతుంది. అటువంటప్పుడు ఇంకా ప్రారబ్ధమనేది ఏమి ఉంటుంది? ఆజ్ఞానులైనవారికి తెలియజెప్పటం కోసమే శ్రుతులు ఈ ప్రారబ్ధాన్ని గూర్చి చెపుతున్నాయే తప్ప వేరు కాదు. జ్ఞానంవల్ల ఆజ్ఞాన జన్యమైన ఈ ప్రపంచ స్వరూపాన్ని గుర్తించలేని ఆజ్ఞానులకు జ్ఞానం పొందిన పిమ్మట కూడా శరీరంతో ఉండే జ్ఞానుల ప్రవర్తనను గురించి చెప్పటానికై తాత్కాలికమైన ఈ ప్రారబ్ధాన్ని గురించి చెప్పారు. అంతే తప్ప జ్ఞానుల విషయంలో ప్రారబ్ధమనేది ఉండదు. క్షీయన్తో చాస్య కర్మాణి తస్మిన్ దృష్టి పరావరే । బహుత్వం తన్నిషేదార్థం శ్రుత్యా గీతం చ యత్స్పుటమ్ 98 “బిద్యతే హృదయ గ్రంధిశ్చిద్యన్తో సర్వసంశయాః | క్షీయన్తో చాస్య కర్మాణి తస్మిన్ దృష్టే పరావరే ” “మం॥ ఉ॥ 2 ము. 2. ఖం 8 మం) "కారణ రూపంలో పరుడుగాను, కార్యరూపంలో అపరుడుగాను ఉండే ఆ పరమాత్మ యొక్క సాక్షాత్కారం కాగానే ఆఆ్మనాత్మ అధ్యాసరూపమైన (ఆత్మను అనాత్మగా భావించటం అనే) హృదయ గ్రంథి తెగిపోతుంది. జ్ఞేయ విషయంలో ఉండే సందేహాలన్నీ నష్టమైపోతాయి. సమస్త కర్మలు క్షయమైపోతాయి” అని శ్రుతి చెప్పింది గదా! ఈ విధంగా చెప్పిబడిన శ్రుతి వాక్యంలో ప్రారబ్దాన్ని నిషేధించటం కోసమే "కర్మాణి" అని బహువచన ప్రయోగం చేయబడ్డది- సమస్త కర్మలు అని. అంటే జ్ఞానోదయం కాగానే సంచిత క్రియమాణ కర్మలతో బాటు ప్రారబ్ధ కర్మలు కూడా క్షయమైపోతాయి అని చెప్పటానికే బహువచన ప్రయోగం చేయబడ్డది. కారణమైనట్టి అజ్ఞానం నశించటంతోనే, ఆ ఆజ్ఞానానికి కార్యమైనట్టి ప్రారబ్ధం కూడా నశిస్తుంది. ఇది సహజం. అపరోక్షానుభూతి- 51<noinclude><references/></noinclude> 4uxhii2snyui1mwjpbo9s1042x6oe03 104 233657 590457 2026-10-19T07:46:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉచ్చతేది జై ర్బలాచైతత్తదాన ర్థద్వయాగమః । వేదాన్త మతహానం చ యతో జ్ఞానమితి శ్రుతిః ॥ 99 ఆజ్ఞానులైన వారు బలాత్కారంగా జ్ఞానికి ప్రారబ్ధం ఉందని గనుక ప్రతిపాదిస్తే దానివల్ల రెం...' 590457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఉచ్చతేది జై ర్బలాచైతత్తదాన ర్థద్వయాగమః । వేదాన్త మతహానం చ యతో జ్ఞానమితి శ్రుతిః ॥ 99 ఆజ్ఞానులైన వారు బలాత్కారంగా జ్ఞానికి ప్రారబ్ధం ఉందని గనుక ప్రతిపాదిస్తే దానివల్ల రెండు అనర్థాలు సిద్ధిస్తాయి - 1) మోక్షాభావము - మోక్షమనేది లేకపోవటం 2) జ్ఞాన సంప్రదాయానికి భంగము. అంతేకాక, అద్వైత వేదాంత సిద్ధాంతానికి కూడా హాని కలుగుతుంది. అందుచేత జ్ఞానికి ప్రారబ్దాన్ని ప్రతిపాదించే వ్యావహరిక ద్వైత శ్రుతులను వదలివేసి, ఏ శ్రుతులవల్ల సత్యమైన జ్ఞానం కలుగుతుందో అటువంటి ఆ శ్రుతులనే గ్రహించాలి. అంటే ప్రారబ్ధాన్ని ప్రతిపాదించే ద్వైతశ్రుతులను వదలి, అద్వైతభావాన్ని ప్రతిపాదించే శ్రుతులనే గ్రహించాలి అని భావం. ఇంతవరకు ప్రాబద్ధనిరాకరణం చెప్పారు. తరువాత జ్ఞాన ప్రాప్తికి అవసరమైనట్టి నిది ధ్యానాదులకు సంబంధించిన 15 అంగాలను చెపుతున్నారు. నిది ధ్యాసనానికి అంగాలు త్రిపంచాంగాన్యథోవక్ష్యే పూర్వోక్తస్య హి లబ్ధయే | తైశ్చ సర్వైః సదా కార్యం విదిధ్యాసన మేవతు ॥ 100 ఇంతకు పూర్వం చెప్పబడిన జ్ఞాన నిష్ఠను పొందటానికి అవసరమైన 15 అంశాలను చెపుతున్నారు. ఆ 15 అంశాల సహాయంతో నిది ధ్యాసనం అభ్యాసం చేయాలి. వెనుక 24 నుండి 28 శ్లోకం వరకు జ్ఞాన స్వరూపాన్ని వర్ణించారు. ఆ విధమైన జ్ఞానాన్ని పొందటం ఎట్లా? దానికిగాను 15 రకాల సాధనాలను చెపుతున్నారు. వాటిని ఆధారంగా గ్రహించి అభ్యాసం చేస్తే జ్ఞాన ప్రాప్తి కలుగుతుందని చెపుతున్నారు. జ్ఞానప్రాప్తి మన లక్ష్యం. ఈ చెప్పబోయేదంతా ఆ లక్ష్యసాధనకు కావలసిన అభ్యాసక్రమం. అపరోక్షానుభూతి- 52<noinclude><references/></noinclude> 579vcjxuo26dlj8evfy1pg1wf1vg9i5 104 233658 590458 2026-10-19T07:46:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నిత్యాభ్యాసాదృతే ప్రాప్తిర్న భవేత్స చ్చిదాత్మనః । తస్మాదహ్మ నిదిధ్యాసే జిజ్ఞాసుః శ్రేయసే చిరమ్ || 101 నిరంతరం అభ్యాసం చేస్తే తప్ప సత్చిత్ స్వరూపమైన ఆత్మ ప్రాప్తి కలుగదు. క...' 590458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నిత్యాభ్యాసాదృతే ప్రాప్తిర్న భవేత్స చ్చిదాత్మనః । తస్మాదహ్మ నిదిధ్యాసే జిజ్ఞాసుః శ్రేయసే చిరమ్ || 101 నిరంతరం అభ్యాసం చేస్తే తప్ప సత్చిత్ స్వరూపమైన ఆత్మ ప్రాప్తి కలుగదు. కాబట్టి జిజ్ఞాసువు అయినవాడు తన శ్రేయస్సు కోసం చాలా కాలం పాటు బ్రహ్మచింతనం చేయాలి. అంటే, బ్రహ్మను గూర్చిన ధ్యానం చేయాలి. బ్రహ్మజ్ఞానమనేది సులభంగా ఒక రోజులో కలిగేది కాదు. నిరంతరం విఘ్నాలకు, కష్టాలకు వెనుదీయకుండా సాధన చేయాల్సిందే ! నిరుత్సాహం పనికిరాదు. పట్టుదల -ఎడరాదు. ఇది జిజ్ఞాసువుల లక్షణం. యమో హి నియమస్తాగో మౌనం దేశశ్చ కాలతః । ఆసనం మూలబంధశ్చ దేహ సామ్యం చ దృక్ స్థితి ః ॥ 102 ప్రాణ సంయమనం చైవ త్రాహారశ్చ ధారణా । ఆత్మధ్యానం సమాధిశ్చ ప్రోక్తాన్యంగాని వైక్రమాత్ II 103 యమము, నియమము, త్యాగము, మౌనము, దేశము, కాలము, ఆసనము, మూలబంధము, దేహసమత్వం, నేత్రస్థితి, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారము, ధారణ, ధ్యానము, సమాధి అనే ఈ 15 సూత్రాలు క్రమంగా అబ్యాసానికి- నిదిధ్యాసానికి అంగాలుగా చెప్పబడ్డాయి. ఇక వరుసగా వీటిని గురించి వివరంగా చెపుతున్నారు. వీటిని గురించి అనేక వేదాంత గ్రంథాలతో, యోగశాస్త్ర గ్రంథాలలో కూడా చెప్పబడి ఉంది. సర్వం బ్రహ్మేతి విజ్ఞాన దింద్రియ గ్రామ సంయమః | యమో య మితి సంప్రోక్తో భ్యసనీయో ముహుర్ముహుః ॥ 104 'ఈ సమస్తమూ బ్రహ్మమే' అనే జ్ఞానంతో ఇంద్రియాలను వశపరచుకోవటాన్ని 'యమము' అంటారు ఈ విధమైన యమాన్ని- ఇంద్రియ నిగ్రహాన్ని- నిరంతరం అభ్యాసం చేయాలి. అపరోక్షానుభూతి. 53<noinclude><references/></noinclude> 43ammzjoj4r4xk413c2y3eo2mmrf5uc 104 233659 590459 2026-10-19T07:46:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ యమాన్ని, గురించి పాతంజల యోగదర్శనం 2వ పాదం 30వ సూత్రంలో చెప్పారు - “అహింసా సత్యాస్తేయ బ్రహ్మచర్యా పరిగ్రహాయమాః" అని. అహింస, సత్యము, ఆస్తేయము (దొంగతనం చేయకుండా ఉండటం) బ్రహ్మచర...' 590459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ యమాన్ని, గురించి పాతంజల యోగదర్శనం 2వ పాదం 30వ సూత్రంలో చెప్పారు - “అహింసా సత్యాస్తేయ బ్రహ్మచర్యా పరిగ్రహాయమాః" అని. అహింస, సత్యము, ఆస్తేయము (దొంగతనం చేయకుండా ఉండటం) బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం (స్వార్థానికై సంపద ప్రోగుచేయకుండా ఉండటం) ఇవన్నీయమము క్రిందికే వస్తాయి. సమస్తము బ్రహ్మమే - సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ- అని తెలుసుకుంటే ఈ పై లక్షణాలన్నీ తమంతట అనే అబ్బుతాయి. సజాతీయ ప్రవాహశ్చ విజాతీయ తిరస్కృతిః | నియమోహి పరానన్డో నియమాత్ క్రియతే బుధైః || 105 సజాతీయమైన వృత్తుల్ని (భావాల్ని) ప్రవహింపచేస్తూ విజాతీయ భావాలను తిరస్కరిస్తూ ఉండటమే పరమానంద స్వరూపమైన నియమం. బుద్ధిమంతులు ఈ నియమాన్ని తప్ప కుండా పాలిస్తూ ఉంటారు. ఆత్మ, పరమాత్మ ఇవి సజాతీయాలు. ఆత్మకు పరమత్మ సజాతీయం. ఆత్మకు శరీరము, ప్రపంచము ఇవన్నీ విజాతీయాలు కాబట్టి విజాతీయమైన వాటినన్నింటినీ దూరంగా నెట్టివేస్తూ సజాతీయమైన బ్రహ్మయందే లీనమై యుండాలి. ఈ నియమాన్ని పతంజలి మహర్షి ఇట్లా నిర్వచించారు. "శౌచ సంతోష తపః స్వాధ్యేయేశ్వర ప్రణిధానాని నియమాః” 2వ అ. 32ూ. "శుచిగా ఉండటం. సంతోషంగా ఉండటం, తపస్సు, స్వాధ్యాయము, ఈశ్వర శరణాగతి అనేవి నియమాలు" అని. సజాతీయ వృత్తుల్ని ప్రవహింపజేయటం అంటే- 'అహం బ్రహ్మాస్మి, సో హం', నేనే బ్రహ్మను. ఆ బ్రహ్మను నేనే అని నిరంతరం భావిస్తూ ఉండటం. ఈ విధంగా బ్రహ్మ యందు చరించేవానికి పైన చెప్పిన శౌచసంతోషాధి లక్షణాలన్నీ తేలికగా వాటంతట అవే వస్తాయి. త్యాగః ప్రపంచ రూపస్య చిదాత్మ త్వాలోకనాత్ : త్యాగోహి మహతాం పూజ్యః సద్యో మోక్షమయోయతః॥ 106 ఆ ప్రపంచం యొక్క ఈ ప్రపంచమంతటిని చిదాత్మ స్వరూపంగా చూస్తే భ్రమాత్మకమైన రూపాన్ని వదలివేయటమే (త్యజించడమే) మహనీయులైన వారు చేసే గొప్ప త్యాగం. అదే శీఘ్రంగా మోక్షాన్ని కలిగిస్తుంది. అపరోక్షానుభూతి. 54<noinclude><references/></noinclude> 51xnpp2pl0z6d6xi86b576b1drcdubd 104 233660 590460 2026-10-19T07:47:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 590460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సీతా వ్యాఖ్యానము|87}}</noinclude>33. అవతరించువాని విషయములో ఆహుతులు జారిపడునట్టివిగా నుండవు. 34. మఱి యెట్లుండుననగా నవతరణమగునట్టివిగా నుండును. 35. అవతరణమునకు పతనమగుటకుగూడ మార్గ మొక్కటియే. 36. భౌతికరసము గుప్తమైన స్వశక్తిగలదియై జడప్రాయమగుచు పతనమగుచున్నది. (వ్యక్తమగుటకు కామ్యఫలవాసనలను బొంది వానిశక్తిచే వ్యక్తమైనప్పుడు జడప్రాయమగుననియు, నిష్కామకర్మఫల ద్రవ్యమును బొందినప్పుడు - అనగా యజ్ఞద్రవ్యమును బొందినప్పుడు నిజశక్తిచే వ్యక్తమై చిత్తేజ ప్రాయమగుననియు గ్రహింపదగును.) 37. స్వశక్తిచేతనే వ్య క్తమైన భౌతికరసము చిజ్జ్వలితమై యవతరించును. 38. అవతరించినట్టిన్ని, భూమండలమును బొందినట్టిన్ని, తృతీయమైన ఆహుతియందే (అనగా వర్షాహుతిఫలముగా బుట్టుచున్న మనస్సారభూతమగు అన్నమందే) మనోబలముచే కార్యార్థమైన (కారణ) శరీరమును బొంద శక్యమగునని చెప్పవచ్చును. 39. ఆకారణము వలన నయోనిజత్వ మసంభవము కాదని యింకొక పక్షమువారందురు. 40. పతియే దైవమని భావించు పతివ్రతలకు సీత నిదర్శనము. 41. ఎందువల్లననగా (భర్తచే) విడువబడినను భర్తయందే నిష్ఠ జూపెను. 42. సీతయొక్క ప్రభుత్వము పంచమహాభూతములయందును గోచరించును. 43. లంకాదహన సమయమందు హనుమంతుని క్షేమమామె కోరినప్పు డతని తోకనంటియున్న యగ్ని మన్నించుటయందును, 44. ఆమెస్వయముగా నగ్నిప్రవేశమొనర్చినప్పుడు చితినంటిన యగ్ని తన్ను మన్నించి ముట్టకుండుటయందును, 45. అవకాశము (స్థలము) కొఱకు ప్రార్థించినప్పుడు భూమి ప్రవేశమునిచ్చుటయందును (నామెకు భూతములపైగల యధికారము స్పష్టమయ్యెనని భావము).<noinclude><references/></noinclude> cm8ay23fzcan7844umebjr7vlkg28bf 104 233661 590461 2026-10-19T07:47:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ త్యాగమనేదానికి సమస్త కర్మలను త్యజించటం అని, స్వార్థాన్ని త్యజించటం అని, ఆ విధంగా నైష్కర్య్యస్థితిని పొందటం అని- నిర్వచనాలు ఇచ్చారు. సమస్తాన్ని ఆత్మగానే భావించేవానికి క...' 590461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ త్యాగమనేదానికి సమస్త కర్మలను త్యజించటం అని, స్వార్థాన్ని త్యజించటం అని, ఆ విధంగా నైష్కర్య్యస్థితిని పొందటం అని- నిర్వచనాలు ఇచ్చారు. సమస్తాన్ని ఆత్మగానే భావించేవానికి కోరదగింది ఏమీ ఉండదు. ఈ ప్రపంచం యొక్క భ్రాంతిజనకమైన రూపాన్ని త్యజించటమే నిజమైన త్యాగం అని ఇక్కడ చెప్పారు- నామరూపాత్మకమైన ప్రాపంచిక విషయ పరిత్యాగం అన్నమాట. ఈశావాశోయపనిషత్తు 1వ మంత్రంలో "ఈ జగత్తు- అంతా పరమాత్మ చేత ఆవరింపబడ్డదే! ఈ సత్యం తెలుసుకుంటే మిథ్య అయిన జగత్తు తొలగిపోతుంది” అని చెప్పబడ్డది. యతో వాచో నివర్తనే అప్రాప్య మనసా సహ | యన్మౌనం యోగిభిర్గమ్యం తద్భజేత్సర్వదా బుధః I 107 తైత్తిరీయోపనిషత్తులోని ఆనందవల్లి తొమ్మిదవ అనువాక వాక్యంతో ఈ శ్లోకం ఆరంభించారు. మౌనలక్షణం చెపుతున్నారు. ఎవనిని పొందలేక మనస్సుతో పాటు వాక్కు కూడా వెనుదిరిగి వస్తోందో, ఏ మౌనం వరకు యోగులైనవారు మాత్రమే, చేరగలుగుతారో అటువంటి మౌనాన్ని విద్యాంసుడైనవాడు ధారణ చేయాలి - ఆ మౌనాన్ని పాటించాలి. ఆత్మను పొందలేక మనస్సు, వాక్కు వెనుదిరిగి వస్తున్నాయి. ఆ ఆత్మను యోగి మాత్రమే చేరగలుగుతాడు. మనస్సు, వాక్కు చేరలేని ఆ మౌనాన్ని పాటించాలి. ఇక్కడ మౌనము అంటే ఆత్మ అనే భావం - అదే యోగులు పొందవలసింది. ఆత్మ అనేది మనస్సుకు, వాక్కుకు అందనిది. ఈ విషయాన్నే వివరిస్తున్నారు. వాచో యస్మాన్ని వర్తనే తద్వక్తుం కేన శక్యతే ! ప్రపంచో యది వక్తవ్యః సో పి శబ్దవివర్జితః ॥ " 108 మాటలకు కూడా చేరటానికి శక్యంకాని ఆ పరబ్రహ్మాన్ని ఎవరు ఏమని వర్ణించగలరు? పోనీ శబ్దానికి విషయంగా ఈ ప్రపంచాన్నే అంగీకరించి వర్ణిద్దామంటే ఆది కూడా శబ్ద రహితమే ! కాబట్టి బ్రహ్మను వర్ణించే విషయంలో మౌనమే శరణ్యం. ఈ ప్రపంచాన్ని సత్ అనీ అనలేదము. ఆసత్ అనీ అనలేము. సత్గాని, అసత్గాని అయిన వస్తునే శబ్దానికి విషయమౌతుంది. ఈ ప్రపంచం జ్ఞాన సమయంలో మరుగైపోతుంది కాబట్టి. దీనిని సత్ అపరోక్షానుభూతి. 55<noinclude><references/></noinclude> h29cv7e7we1jgs21fmanlcuco7t74zq 104 233662 590462 2026-10-19T07:47:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పదార్థం అనలేము. అజ్ఞానస్థితిలో ప్రతీతమౌతుంది కాబట్టి అసత్ అనీ అనలేము. అది సత్పదార్థమైతే సుషుప్తిలో లయం కాకుండా ఉండాలి. అది అసత్పదార్థమైతే జాగ్రదావస్థలో కనిపించకూడదు. కా...' 590462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పదార్థం అనలేము. అజ్ఞానస్థితిలో ప్రతీతమౌతుంది కాబట్టి అసత్ అనీ అనలేము. అది సత్పదార్థమైతే సుషుప్తిలో లయం కాకుండా ఉండాలి. అది అసత్పదార్థమైతే జాగ్రదావస్థలో కనిపించకూడదు. కాబట్టి ఈ ప్రపంచమనేది కూడా అనిర్వచనీయమైనదే ! వాక్కుతో చెప్పటానికి వీలు కానిదే ! పైగా, శబ్దము, 'ఆ శబ్దం ద్వారా చెప్పబడే వస్తువు. ఈ రెంటికి గల సంబంధం కూడా కాల్పనికమేగాని వాస్తవికం కాదు. కాబట్టే ఈ ప్రపంచం కూడా శబ్దానికి విషయం కాదని అన్నారు. ఇతివా తద్భనేన్మౌనం సతాం సహజ సంజ్ఞతమ్ ! గిరా మౌనం తు బాలానాం ప్రయుక్తం బ్రహ్మవాది భిః॥ 109 పరబ్రహ్మము, ప్రపంచము ఈ రెండూ కూడా అనిర్వాచ్యాలే కాబట్టి సత్పురుషులైన వారికి మరొక మౌనం ఇక ఏది? అని ప్రశ్న. అటువంటి యోగులకు స్వాభావికమైన మౌనం అంటే- ఆత్మ నుండి విడదీయరానట్టి ఈ ప్రపంచం యొక్క ఆశబ్దత్వం అయి ఉండవచ్చు. ఆత్మలీనత కావచ్చు. కేవలం వాక్కు ద్వారా పాటించే మౌనం ఆజ్ఞానుల కోసం, మూర్ఖుల కోసం చెప్పబడ్డది. ఆదానస్తే చ మధ్యే చ జనో యస్మిన్న విద్యతే ! యేనేదం సతతం వ్యాప్తం స దేశో విజనః స్మృతః ॥ 110 ఇక దేశము అనే విషయాన్ని గూర్చి- విజన ప్రదేశాన్ని గూర్చి, దేనికి (ఏ ప్రదేశానికి) ఆది, అంతము, మధ్యభాగము అనే వేర్పాటు ఉండదో, దేని ఆది మధ్యాంతాల్లో జనులు ఉండరో, దేనిచేత ఈ జగత్తు నిరంతరము వ్యాప్తమై ఉందో అటువంటి దేశాన్ని విజన ప్రదేశం - జనుశూన్యమైన ప్రదేశం అంటారు. ఆ ఏకాంత విజన ప్రదేశం, రెండవదానికి చోటు లేకుండా ఉండే ఆద్వితీయ ప్రదేశం ఆ బ్రహ్మమే ! అని భావం. కలనా త్సర్వ భూతానాం బ్రహ్మాదీనాం నిమేషతః | కాలశబ్దేన నిర్దిష్ట వ్యాఖండానంద అద్వయః । H 111 ఆ పరబ్రహ్మను కాలము అని కూడా అంటారు. ఎందుచేత? బ్రహ్మ మొదలుగా గల సమస్త భూతాలను ఒక్క క్షణంలో సృష్టించగలిగినందున (కలనాత్) ఆద్వితీయుడైన, అపరోక్షానుభూతి. 56<noinclude><references/></noinclude> gzvq2hrcmytp55qmne69wvbm9jtkmb2 104 233663 590463 2026-10-19T07:47:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆఖండానంద స్వరూపుడైన ఆ పరమాత్మ 'కాలము' అనే శబ్దంతో పిలవబడుతున్నాడు. పరమాత్మ తన మనస్సులో అనుకోవటమే ఈ ప్రపంచ సృష్టి జరగటం అంటే ! మనం మన మనస్సులో తలచుకోగానే స్వప్నం సాక్షాత్కర...' 590463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆఖండానంద స్వరూపుడైన ఆ పరమాత్మ 'కాలము' అనే శబ్దంతో పిలవబడుతున్నాడు. పరమాత్మ తన మనస్సులో అనుకోవటమే ఈ ప్రపంచ సృష్టి జరగటం అంటే ! మనం మన మనస్సులో తలచుకోగానే స్వప్నం సాక్షాత్కరించినట్లు ! అట్లాగే స్థితిలయాలు కూడాను. ఈ కాలమనేదే పై 15 అంశాలలో ఆరవది. అన్నింటికి క్రొత్త నిర్వచనాలీయటం- ఆత్మపరంగా గమనించతగ్గ విషయం ! సుఖేనైవ బవే దృస్మిన్న జస్రం బ్రహ్మ చింతవమ్ । ఆసనం తద్విజానీయాన్సేతర త్సుఖనాశనమ్ ॥ ఇక ఏడవ అంశమైన ఆసనాన్ని గురించి- 112 ఏ స్థితిలో, సుఖంగా, నిరంతరం బ్రహ్మచింతన చేయటానికి - బ్రహ్మను గురించిన ధ్యానం చేయటానికి వీలవుతుందో దానినే 'ఆసనము' అని అనాలి. అంతేతప్ప మనకు సుఖాన్ని కలిగించకుండా బాధకలిగించే ఏ స్థితినీ ఆసనం అనటానికి వీలు లేదు. బాధ కలిఇంచే స్థితిలో మనస్సు నిలకడగా ఉండదు కాబట్టి సుఖంగా ఉండే స్థితినే ఆసనం అన్నారు. యోగాసనాల విషయంలో ఉండే సామాన్యాభిప్రాయాన్ని ఈ నిర్వచనంతో పోల్చి చూచకోవటం మంచింది. సిద్ధం యత్సర్వ భూతాది విశ్వాధిష్ఠాన మవ్యయమ్ । యస్మిన్ సిద్ధాః సమావిష్టా స్తద్వై సిద్ధాసనం విదుః ॥ 113 ఏది సమస్త భూతాలకు ఆది కారణమైనదో, ఏది ఈ విశ్వానికి అంతకు శాశ్వతమైనట్టి, ఆవ్యయమైనట్టి ఆశ్రయమై ఉన్నదో, దేనియందు సిద్ధజనులు- యోగులు పూర్తిగా లీనమై ఉంటారో అట్టివానినే (పరబ్రహ్మాన్నే) సిద్ధాసనం అని అంటారు. సిద్ధాసనం అనేది యోగాసనాల్లోనిది కాకుండా ఇక్కడ పరబ్రహ్మనే సిద్ధాసనంగా చెపుతున్నారు- అంటే ఆత్మ స్థితిలో ఉండటం అన్నమాట. యన్మూలం సర్వ భూతానాం యమ్మాలం చిత్తబంధనమ్ । మూలబంధః సదాసేవ్యో యోగోరి సౌ రాజయోగినామ్ ॥ 114 అపరోక్షానుభూతి - 57<noinclude><references/></noinclude> la756ko2qz0ykz3uyu8rtc6nzeljr3v 104 233664 590464 2026-10-19T07:47:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఏ ఆత్మ సమస్త భూతాలకూ మూలమైనదో ఏ ఆత్మను ఆశ్రయించినందువల్ల చిత్తం స్థిరంగా ఉంటుందో అటువంటి భూతమూలమూ, చిత్త బంధము అయిన ఆత్మను ఎల్లప్పుడు సేవించటాన్నే మూలబంధము అంటారు. ఇదే ర...' 590464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఏ ఆత్మ సమస్త భూతాలకూ మూలమైనదో ఏ ఆత్మను ఆశ్రయించినందువల్ల చిత్తం స్థిరంగా ఉంటుందో అటువంటి భూతమూలమూ, చిత్త బంధము అయిన ఆత్మను ఎల్లప్పుడు సేవించటాన్నే మూలబంధము అంటారు. ఇదే రాజయోగుల యొక్క యోగం. దీనినిబట్టి మనకు తెలుస్తున్నదేమిటీ అంటే, శారీరకమైన ఆసనాలను సాధించటం కోసం ప్రాకులాడటం కంటే తన సమస్తాన్నీ బ్రహ్మధ్యానంలో నిలిపి ఉంచితే అదే మనల్ని లక్ష్యాన్ని చేరుస్తుంది అని. మూలబంధమనే సమాసంలోని మూలము. బంధము అనే రెండు శబ్దాలను సమస్త భూతాలకు మూలమని, చిత్తాన్ని నిలకడగా ఉంచేదనే అర్థాలలో ప్రయోగించారు. అంగానాం సమతాం విద్యాత్సమే బ్రహ్మణి లీయతే ! నో చేన్నైవ సమానత్వ మృజుత్వం శుష్కి వృక్షవత్ ॥ 115 చిత్తం ఎప్పుడైతే సమ బ్రహ్మలో లీనమైపోతుందో అప్పడే శరీరావయవాలు సమస్థితిలో ఉన్నాయని భావించాలి. కేవలం చచ్చి ఎండిపోయినట్టి చెట్టులాగా అవయవాలను నిశ్చలంగా ఉంచటాన్ని మాత్రమే దేహ సమత్వం అనటానికి వీలు లేదు. సమబ్రహ్మలో లీనమవటం అంటే బ్రహ్మ సమమైన- బ్రహ్మతో సమానమైన ఆత్మలో లీనమవటం అని భావం. దృష్టిం జ్ఞా మయీం కృత్వా పశ్యేద్భహ్మ మయం జగత్! సా దృష్టిః పరమోదారా న నాసాగ్రావలోకినీ ॥ 116 దృష్టిని జ్ఞానమయమైన దానినిగా చేసి ప్రపంచాన్నంతను బ్రహ్మమయంగా చూడాలి. దృష్టి అంటే అటువంటిదే దృష్టి, అటువంటి దృష్టినే నిజమైనట్టి, ఉత్కృష్టమైనట్టి నేత్రదృష్టి అన్నారు. అంతేగాని, కేవలం నాసాగ్రాన్ని - ముక్కు చివరిభాగాన్ని చూడటం మాత్రమే దృష్టి అనిపించుకోదు. సమస్తాన్ని బ్రహ్మమయంగా చూచేవాని దృష్టికి ఎక్కువ తక్కువలు ఉండవు - విశ్వవ్యాప్తమైన ఆ పరబ్రహ్మలోనే సమస్తము లీనమైపోయి ఉన్నందున! ఆ విధమైనట్టి దృష్టినే జ్ఞానమయమైన దృష్టి అన్నారు. కేవలం ముక్కు చివరిభాగాన్ని మాత్రమే తదేకంగా చూడటం వల్ల నేత్రపీడ తప్ప ప్రయోజనం లేదని భావం. అపరోక్షానుభూతి. 58<noinclude><references/></noinclude> 5zhwv1f0w3jmhcou7i4oihp5tin25jr 104 233665 590465 2026-10-19T07:47:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్రష్టు దర్శన దృశ్యానాం విరామో యత్ర వా భవేత్, దృష్టి స్తతైన కర్తవ్యాన నాసాగ్రావలోకినీ ॥ 117 ఈ విషయానికున్న ప్రాధాన్యతను బట్టి ఈ దృష్టిస్థితినే ఇంకా వివరిస్తున్నారు. ఏ స్థి...' 590465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్రష్టు దర్శన దృశ్యానాం విరామో యత్ర వా భవేత్, దృష్టి స్తతైన కర్తవ్యాన నాసాగ్రావలోకినీ ॥ 117 ఈ విషయానికున్న ప్రాధాన్యతను బట్టి ఈ దృష్టిస్థితినే ఇంకా వివరిస్తున్నారు. ఏ స్థితిలో - ఎక్కడైతే - ద్రష్ట (చూచేవాడు) దర్శనం (చూపు) దృశ్యం (చూడబడేది) అనే త్రిపుటి ఉండదో అటువంటి ఆ ప్రదేశాన్ని చూడాలి. అంతే తప్ప కేవలం నాసికాగ్రాన దృష్టి నిలపటం కాదు. జ్ఞాన స్వరూపమైన పరబ్రహ్మమందు పైన చెప్పిన త్రిపుటి ఉండదు. చూచేవాడు, చూడటం, చూడబడేది అనే భేదం ఉండదు. కాబట్టి దృష్టిని అక్కడ పరబ్రహ్మమందు నిలపాలి. పరబ్రహ్మలో ఏకీభావం చెందిన దృష్టి అవసరం అని భావం. చిత్తాది సర్వభావేషు బ్రహ్మత్వేనైన భావనాత్ । నిరోధః సర్వవృత్తీనాం ప్రాణాయామః స ఉచ్యతే ! ప్రాణాయామాన్ని గురించి 118 చిత్తం మొదలుగా గల సమస్త భావాలను బ్రహ్మ స్వరూపంగానే భావించటం వల్ల సమస్త వృత్తులు నిరోధింపబడతాయి. అదే ప్రాణాయామం అంటే | ప్రపంచాన్నే కాకుండా మన మానసిక ప్రవృత్తులన్నింటిని కూడా బ్రహ్మ స్వరూపంగానే భావించాలి. అంటే సమస్త భావాలను బ్రహ్మలో లీనం చేయాలి. ఆ విధంగా చిత్తవృత్తులన్నీ ఆత్మలీనం కావటమే ప్రాణాయామం అనిపించుకుంటుంది. దీనినే ఇంకా విశదీకరిస్తున్నారు - నిషేధనం ప్రపంచస్య రేచకాఖ్యః సమీరణః | బ్రహ్మైనా స్మీతి యావృత్తిః పూరకో వాయురీరితః II 119 ఈ ప్రపంచాన్ని నిషేధించటం- త్రోసివేయటమే - రేచకం అనే ప్రాణాయామం. 'నేనే బ్రహ్మను' అనే భావమే పూరకమనే ప్రాణాయామంగా చెప్పబడుతోంది. ప్రాణాయామంలో రేచకం, పూరకం, కుంభకం అనే మూడు ప్రక్రియలు యోగాభ్యాసం చేసేవారు పాటిస్తారు. రేచకము అంటే లోపల ఉన్న గాలిని బయటకు వదలటం కాకుండా, అపరోక్షానుభూతి. 59<noinclude><references/></noinclude> 1v19x6s4cgkujwpwkv3apnitq3fdlp3 104 233666 590466 2026-10-19T07:47:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పూరకం అంటే గాలిని లోనికి పీల్చటం. కుంభకం. అంటే, పీల్చిన గాలిని లోపల నిలిపి ఉంచటం. ఇక్కడ కేవలం గాలిని బటయకు వదలటం కాకుండా ప్రపంచంతో సంబంధాన్ని మానసికంగా పూర్తిగా వదలివేయటాన...' 590466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పూరకం అంటే గాలిని లోనికి పీల్చటం. కుంభకం. అంటే, పీల్చిన గాలిని లోపల నిలిపి ఉంచటం. ఇక్కడ కేవలం గాలిని బటయకు వదలటం కాకుండా ప్రపంచంతో సంబంధాన్ని మానసికంగా పూర్తిగా వదలివేయటాన్నే రేచకం అని అన్నారు. అట్లాగే 'నేనే బ్రహ్మను' అనే భావాన్ని దృఢంగా పొందటాన్నే పూరకం అని అన్నారు. ఈ విషయాన్ని గురించి పాతంజల యోగదర్శనంలో "తస్మిన్ సతి శ్వాస ప్రశ్వాసయోర్గతి విచ్ఛేదః ప్రాణాయామః" 'శ్వాస ప్రశ్వాసల గమనం (గాలిని పీల్చటం, వదలటం అనేవి ఆగిపోవటమే ప్రాణాయామం' అన్నారు. (2పా. 49 సూ) ఇక్కడ ఆదిశంకరుల అభిప్రాయాంలో శ్వాస ప్రశ్వాసల నిరోధం కోసం ప్రయత్నించటం కంటే మానిసిక నిరోధం మంచిది. మనస్సు నిరోధింపబడితే ప్రాణాయామం సహజంగానే కలుగుతుంది అని. తత స్తదృత్తినైశ్చల్యం కుంభకః ప్రాణసంయమః | అయంచాపి ప్రబుద్ధానా మజ్ఞానాం ఘ్రాణపీడనమ్ ॥ 120 ఇక, పరబ్రహ్మ స్వరూపంలో నిశ్చలంగా ఉండటమే 'కుంభకం' అనే ప్రాణాఆయామం. - జ్ఞానవంతులైనవారి పద్ధతి ఇదే! మానసిక నిగ్రహం ద్వారా చేసే ప్రాణాయామమే సరియైనది. ఇక, అజ్ఞానులకు మాత్రమే ముక్కుకు బాధ కలిగించే ఆ విధమైన శరీరక ప్రాణాయామం. దీనినిబట్టి మనోనిగ్రహానికి ఎంతటి ప్రాధాన్యత నిచ్చారో తెలుస్తోంది. విషయే ష్వాత్మతాం దృష్ట్యా మనస శ్చితి మజ్జనమ్ । ప్రత్యాహారః స విజ్ఞేయో2 భ్య స నీయో ముముక్షుభిః H 121 ఈ ప్రపంచంలోని సమస్త వస్తువులందు ఆత్మభావాన్ని పొంది, మనస్సును ఆ పరమ చేతనలో ముంచివేయటమే ప్రత్యాహారం అని గ్రహించాలి. ముముక్షువులైనవారు ఆ విధంగా అభ్యాసం చేయాలి. ఈ ప్రత్యాహారాన్ని గురించి పాతంజల యోగదర్శనం 2 పా. 54 సూత్రంలో ఇట్లా చెప్పారు. స్వ విషయా సంప్రయోగే చిత్తస్వరూపానుకార ఇవేన్రియాణాం ప్రత్యాహారః” "ఇంద్రియాలు తమ తమ బాహ్య వృత్తులనన్నింటిని అన్నివైపుల నుండి ప్రోగు చేసి - మరల్చి, చిత్తంలో విలీనం చేయటం కోసం (చిత్త స్వరూపంలో తదాకారాన్ని పొందటం కోసం) చేసే అభ్యాసాన్ని ప్రత్యాహారం అంటారు.” అని. అంటే ఇంద్రియాలన్నీ తమ తమ అపరోక్షానుభూతి. 60<noinclude><references/></noinclude> qzwc1prjozeilpd0u62x6u7q7idei8s 104 233667 590467 2026-10-19T07:47:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పనుల్ని వదలిచేసి, చిత్తంలో లీనమైపోవాలి. అయితే, ఆ విధంగా ఎప్పుడు జరుగుతుంది? చిత్తం ఆ పరమాత్మ యందు లగ్నమైనప్పుడు, ఆ చిత్తానికి అధీనమైన ఇంద్రియాలన్నీ తమ విషయాల్ని వదలివేస్త...' 590467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పనుల్ని వదలిచేసి, చిత్తంలో లీనమైపోవాలి. అయితే, ఆ విధంగా ఎప్పుడు జరుగుతుంది? చిత్తం ఆ పరమాత్మ యందు లగ్నమైనప్పుడు, ఆ చిత్తానికి అధీనమైన ఇంద్రియాలన్నీ తమ విషయాల్ని వదలివేస్తాయి- ఆ ఇంద్రియాలకు మనస్సు ఆదేశాలను ఇవ్వదు కాబట్టి. యత్ర యత్ర మనోయాతి, బ్రహ్మణస్తత్ర దర్శనాత్ । మనసో ధారణంచైవ ధారణా సా పరా మతా! 122 ఇక ధారణను గూర్చి- మనసు ఎక్కడెక్కడికి వెడితే అక్కడక్కడల్లా బ్రహ్మసాక్షాత్కారాన్ని పొందుతూ మనస్సును స్థిరంగా ఉంచుకోవడమే ఉత్తమమైన ధారణ అని తెలుసుకోవాలి. ఈ ధారణనే పాతంజల యోగదర్శనంలో 3 పాదం 1 సూత్రంలో. ఇట్లా వివరించారు. “దేశ బద్ధ శ్చిత్తస్య దారణా” “శరీరం లోపలగాని, బయటగాని, ఎక్కడైనా సరే ఒకేచోట చిత్తం నిలిచి ఉండటాన్నే ధారణం అంటారు." మనస్సు ఏ విషయం మీదకు పోయినా దానినల్లా బ్రహ్మగానే భావించాలి. ఆజ్ఞానంవల్ల ఏర్పరచుకొన్న నామరూపాలు త్యజించాలి. అప్పుడే సాధకుడు 'ధారణ' అనే స్థితికి చేరినట్లు భావించాలి. బ్రహ్మైవా స్మీతి సద్వృత్త్యా నిరాలంబతయా స్థితిః | ధ్యాన శబ్దేన విఖ్యాతా పరమానన్దదాయినీ ॥ 123 'అహం బ్రహ్మాస్మి' - 'నేనే బ్రహ్మను' అనే ఈ విధమైన సద్వృత్తిలో- మంచి భావనతోగూడినట్టి, పరమానందాన్ని కలిగించే నిరాలంబస్థితిని (దేనిమీదా ఆధారపడకుండా ఉండే స్థితిని) ధ్యానమనే శబ్దంతో వ్యవహరిస్తారు. ఈ ధ్యానానికి ఉండవలసిన ప్రధాన లక్షణాలు రెండు (1) 'నేనే బ్రహ్మను' అనే భావం (2) నిరాలంబస్థితి. ఈ ధ్యానమనే దానిని పతంజలి తమ యోగసూత్రాల లో ఇట్లా నిర్వచించారు. "తత్రపత్ర్యయైకతానతా ధాన్యమ్" 3. పాదం 2. సూ. "చిత్తాన్ని నిలపవలసినచోట, ఒకే విధమైన ధ్యేయానికి సంబందించిన వృత్తి మాత్రమే ధ్యేయానికి సంబంధించిన ఒకే భావం) ప్రవాహితమౌతూ ఉండటమే ధ్యానం" అని. అంటే, మధ్యలో ఇతర భావాలేవీ రాకూడదని, ఏకాగ్రత అవసరమని భావం. అంటే, అన్ని విధాలా తానే బ్రహ్మ అనే భావంతో బ్రహ్మలో తాదాత్మ్యం కావటం అన్నమాట. అపరోక్షానుభూతి. 61<noinclude><references/></noinclude> jm54xgh37hih81wlnzxe0ul49l9nom3 104 233668 590468 2026-10-19T07:48:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నిర్వికారతయా వృత్త్యా బ్రహ్మాకారతయా పునః । వృత్తి విస్మరణమ్ సమ్యక్ సమాధిర్ జ్ఞాన సంజ్ఞకః ॥ 124 నిర్వికారంగా, బ్రహ్మాకార వృత్తితో, కూడినందున ఇతరమైన భావాలన్నింటిని మరిచపోవ...' 590468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నిర్వికారతయా వృత్త్యా బ్రహ్మాకారతయా పునః । వృత్తి విస్మరణమ్ సమ్యక్ సమాధిర్ జ్ఞాన సంజ్ఞకః ॥ 124 నిర్వికారంగా, బ్రహ్మాకార వృత్తితో, కూడినందున ఇతరమైన భావాలన్నింటిని మరిచపోవటం జరిగినప్పుడు అటువంటి స్థితిని జ్ఞాన సమాధి అంటారు. నిర్వికారస్థితి ఉండాలి అంటే ఏ విధమైన చిత్తవికారాలూ ఉండకూడదు. బ్రహ్మాకారవృత్తి లో లీనమైపోవాలి అంటే తానే బ్రహ్మననే భావంతో లీనమూపోవాలి. ఇతర భావాలేవీ ఉండకూడదు. అదే జ్ఞాన సమాధి. ఇటువంటి స్థితిని స్పృహకోల్పోయిన స్థితిగా భావించరాదు. ఎందుచేతనంటే వృత్తిహీనమైన స్థితిలో కూడా శుద్ధచైతన్యం ఉండనే ఉంటుంది. చైతన్యాన్ని ఏ స్థితిలోను నిరాకరించలేము. కాబట్టి ఈ విధమైన సమాధినే జ్ఞానమన్నారు. పతంజలి మహర్షి యోగదర్శనం 3 పాదం 3 సూత్రంలో సమాధిని ఇట్లా నిర్వచించారు - "త దేవార్థమాత్ర నిర్భాసం స్వరూపశూన్య మిన సమాధిః" అని. ధ్యానంలో కేవలం ధ్యేయం యొక్క ప్రతీతి మాత్రమే ఉంటూ, చిత్తం తన స్వరూపాన్ని తాను మరిచిపోయిన స్థితిని పొందితే ఆ విధమైన ధ్యానాన్ని సమాధి అంటారు అని. ఏవం చాకృతి మానన్దం తావత్సాధు సమభ్యసేత్। వశ్యో యావత& క్ష ణాత్పుంసః ప్రయుక్తః సంభవే త్వయమ్ ॥ 125 ఈ విధమైన స్వాభావికానందం, చిత్తం లగ్నమైన క్షణంలోనే ఆ ఆనందం తనకు వశమయ్యే స్థితి లభించేటంతవరకు బాగా అభ్యాసం చేయాలి. ఈ విధమైన ధ్యానం ఎంతకాలం వరకు అభ్యాసం చేయాలి? అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఈ శ్లోకం చెప్పారు. చిత్తం లగ్నమవటంతోడనే ఆ ఆనందం లభ్యమయ్యేంతవరకు ఆ ధ్యానం- సమాధిని అభ్యాసం చేయాలి. అని. తతః సాధన నిర్ముక్తః సిద్దో భవతి యోగిరాట్, తత్స్వరూపం న చైకస్య విషయో మనసో గిరామ్ ॥ 126 ఇక అప్పుడు ఆ యోగిరాజు సమస్త సాధనములనుండి విముక్తుడౌతాడు. అతడిక అభ్యాసం చేయవలసిందేమీ ఉండదు. సిద్ధుడౌతాడు. ఇక సాధించాల్సింది ఏదీ ఉండదు. అపరోక్షానుభూతి. 62<noinclude><references/></noinclude> hwb1shqedub1hzrusu1dv3g30y5fe8l 104 233669 590469 2026-10-19T07:48:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆత్మ సాక్షాత్కారాన్ని పొందటం కోసం లోగడ చెప్పబడిన పదునైదు సాధనాలతో ఒక అతనికి పని ఉండదు. అతడు బ్రహ్మస్వరూపుడై పోయినందున. ఆ విధంగా స్వస్వరూపాన్ని (బ్రహ్మత్వాన్ని) పొందినట్ట...' 590469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆత్మ సాక్షాత్కారాన్ని పొందటం కోసం లోగడ చెప్పబడిన పదునైదు సాధనాలతో ఒక అతనికి పని ఉండదు. అతడు బ్రహ్మస్వరూపుడై పోయినందున. ఆ విధంగా స్వస్వరూపాన్ని (బ్రహ్మత్వాన్ని) పొందినట్టి ఆ యోగి, వాక్కుకు, మనస్సుకు అతీడుడౌతున్నాడు- పరబ్రహ్మలాగానే ! ఇదే విషయాన్ని, “స యోహవై తత్పరమం బ్రహ్మవేద బ్రహ్మైవభవతి” (ముం. ఉ. 3. ముం. 2. ఖం 9. మం.) ఆ పరబ్రహ్మను తెలుసుకొన్నవాడు పరబ్రహ్మయే అవుతాడు అని చెప్పబడింది. అట్లాగే, తై. ఉ. ఆ. వల్లి 2. నువాకంలో "యతోవాచో నివర్తనే అప్రాప్య మనసా సహ...” “మనస్సుతో పాటు వాక్కు కూడా ఎవనిని చేరలేక తిరిగి వచ్చేస్తున్నాయో...” అటువంటి పరమాత్మయే అవుతాడు ఆ సిద్ధుడు కూడా ! ఇంతవరకు అత్యుత్తమ స్థితిని గూర్చి, ఆ స్థితిని పొందటానికి ఉపకరించే సాధనాలను గూర్చి, ఆ స్థితిని పొందిన వానిని గూర్చి చెప్పారు. ఇక అటువంటి సాధనలో సమాధి స్థితిని పొందటంలో సంభవించే విఘ్నాలను గూర్చి వివరిస్తున్నారు. సమాధిలో విఘ్నాలు సమాధౌ క్రియమాణే తు విఘ్నా ఆయాన్తి వై బలాత్ II అనుసంధాన రాహిత్య మాలస్యం భోగలాలసమ్ ॥ లయ స్తమశ్చ విక్షేపో రసాస్వాదశ్చ శూన్యతా ! ఏవం యద్విఘ్న బాహుల్యం త్యాజ్యం బ్రహ్మవిదా శనైః || 127 128 సమాధిని అభ్యాసం చేసేటప్పుడు ఈ దిగువ చెప్పిన విఘ్నాల లాంటివి అనేకం వస్తాయి. అనుసంధానరాహిత్యం (విచారణ లేకపోవటం) ఆలస్యం (సోమరితనం, బద్ధకం) భోగలాలస (ఇంద్రియ భోగాల మీద కోరిక) లయము (నిద్ర) తమము (మందబుద్ధి, మత్తు) నిక్షేపం (కలవరపాటు) రసాస్వాదం (సుఖానుభవం) శూన్యత్వం (ఏమీ తోచని స్థితి) అంటే, కోరికల విషయంలో కలిగే ఘర్షణ వల్ల ఏమి చేయాలో తోచని స్థితి, బుద్ధి మాంద్యం మొదలైన అనేక విఘ్నాలు బలవత్తరంగా సంభవిస్తాయి. బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని కోరేవాడు ఈ విఘ్నాలన్నింటిని మెల్లగా వదిలించుకోవాలి. అపరోక్షానుభూతి. 63<noinclude><references/></noinclude> 37qe7exorrj2ht77e41t50opa9uj0z3 104 233670 590470 2026-10-19T07:48:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావ వృత్తాహి భావత్వం శూన్య వృత్త్యాహి శూన్యతా ! పూర్ణ నృత్త్యాహి పూర్ణత్వం తథా పూర్నత్వ మభ్యసేత్ ॥ 129 సమాధి సమయంలో భావవృత్తి గనక ఉంటే భావత్వం లభిస్తుంది. అంటే ఒక వస్తువును...' 590470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భావ వృత్తాహి భావత్వం శూన్య వృత్త్యాహి శూన్యతా ! పూర్ణ నృత్త్యాహి పూర్ణత్వం తథా పూర్నత్వ మభ్యసేత్ ॥ 129 సమాధి సమయంలో భావవృత్తి గనక ఉంటే భావత్వం లభిస్తుంది. అంటే ఒక వస్తువును గురించి ఆలోచిస్తే మనస్సు దానినే పొందుతుంది. అట్లాగే శూన్యవృత్తితో ఉంటే శూన్యత్వమే లభిస్తుంది. పూర్ణవృత్తిలో గనక ఉంటే- పరబ్రహ్మను గూర్చిన ఆలోచనలో ఉంటే పూర్ణత్వమే లభిస్తుంది. 'యద్భావం తద్భవతి' అన్నారు గదా । సమాధి సమయంలో పరమాత్మను గూర్చిన భావన చేస్తూ ఉంటే అప్పుడే అతడు పరిపూర్ణత్వాన్ని (బ్రహ్మత్వాన్ని) పొందుతాడు. దీనినే పూర్ణవృత్తి లేక బ్రాహ్మీ వృత్తి అంటారు. బ్రాహ్మీవృత్తి యొక్క మహత్త్వం యేహి వృత్తిం జహత్యేనాం బ్రహ్మాఖ్యాం పావనీం పరామ్ । వృధైవ తేతు జీవన్తి పశుభిశ్చ సమా నరాః || 130 పరమ పవిత్రమైన ఈ బ్రాహ్మీవృత్తిని - బ్రహ్మభావాన్ని త్యజించి జీవించేవారు వ్యర్థంగా బ్రతుకుతున్నట్లే ! వారి జీవితం పశుజీవనం లాంటిది. అజ్ఞానాన్ని తరించి బ్రహ్మత్వాన్ని పొందేశక్తి మానవులకు మాత్రమే ఉంది. పశువులకు లేదు. ఆ జీవించేవారు పశుతుల్యులు. యేహి వృత్తిం విజానన్తి యేజ్ఞాత్వా వర్ధయ నృపి | తేవై సత్పురుషా ధన్యా వన్ద్వా స్తే భువనత్రయే ॥ ధ్యేయాన్ని పొందకుండా 131 ఈ బ్రహ్మవృత్తిని బాగా తెలుసుకొని, చిరకాలం అభ్యాసం చేసి సమాధిలో బ్రహ్మభావాన్ని పొంది, దానిని, పెంపొందించు కొనేవారే మహనీయులు. వారే సత్పరుషులు. వారే మూడు లోకాల్లోను ధన్యులు. నమస్కరింపదగినవారు. యేషాం వృత్తిః సమావృద్ధా పరిపక్వాచ సా పునః ॥ తే వై సదహ్మతాం ప్రాస్తా నేతరే శబ్దవాదినః ॥ అపరోక్షానుభూతి - 132 64<noinclude><references/></noinclude> qdnkvj9pf1j1dyhefnvo6o5mzdackt4 104 233671 590471 2026-10-19T07:48:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ విధమైన బ్రాహ్మీవృత్తి పెరిగి, పరిపక్వమైనవారే అత్యంత శ్రేష్ఠమైనట్టి, విశ్వవ్యాప్తమైనట్టి బ్రాహ్మీభావాన్ని పొం దుతారు. కేవలం వాగాడంబరంతో బ్రహ్మను గూర్చి చర్చించే వారి...' 590471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ విధమైన బ్రాహ్మీవృత్తి పెరిగి, పరిపక్వమైనవారే అత్యంత శ్రేష్ఠమైనట్టి, విశ్వవ్యాప్తమైనట్టి బ్రాహ్మీభావాన్ని పొం దుతారు. కేవలం వాగాడంబరంతో బ్రహ్మను గూర్చి చర్చించే వారికి అట్టి అత్యుృత స్థితి లభించదు. కుశలా బ్రహ్మవార్తాయాం వృత్తిహీనాః సురాగిణః | తేహ్య జ్ఞాని తమా నూనం పునరాయాన్తి యాన్తిచ ॥ 133 కొందరు బ్రహ్మ విషయకమైన మాటలు బాగా మాట్లాడుతారు- తెలివిగా వేదాంత చర్చలు చేస్తారు. ప్రవచనాలు బాగా చేస్తారు. కాని వారు బ్రాహ్మీవృత్తిలేనివారై ఉంటారు. రాగయుక్తులై. సాంసారిక వాసనలతో కూడినవారై ఉంటారు. అటువంటివారు నిజంగానే ఆజ్ఞానులు. వారు పుడుతూ చస్తూ ఉంటారు- అజ్ఞానం వల్ల ! నిమేషార్థం న తిష్ఠన్తి వృత్తిం బ్రహ్మమయీం వినా ॥ యథా తిష్ఠన్తి బ్రహ్మాద్యాః సనకాద్యాః శుకదయః ॥ 134 బ్రహ్మాది లోకపాలురవలె, సనకాది సిద్ధుల్లాగా, శుకదేవాది పరమ హంసలలాగా జ్ఞానులైనవారు ఒక్క అర్థక్షణం కూడా బ్రహ్మమయ భావన లేకుండా ఉండరు. సర్వదా బ్రహ్మ భావంతో లీనమై ఉండటమే రాజయోగుల లక్ష్యం. ఇక్కడ జగద్గురువులు ప్రారంభ దశ నుండి ధ్యేయాన్ని పొందటానికి ధ్యానం అవసరమని అన్నారు. యోగదర్శన కారులైన పతంజలి శరీర నిగ్రహం, ప్రాణాయామం మొదలైన వాటిని ధ్యానానికి ముందుగా విధించారు. కార్యకారణ సంబంధాన్ని, వృత్తి జ్ఞానానికి సాధనాలను గూర్చి చెపుతున్నారు. అపరోక్షానుభూతి - 65<noinclude><references/></noinclude> pz8nttug00jvcbr7vngw5cm0eunqw8y 104 233672 590472 2026-10-19T07:48:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వృత్తి జ్ఞాన సాధనాలు కార్యే కారణతా యాతా కారణేవ హి కార్యతా ! కారణత్వం తతో గచ్చేత్కార్యా భావే విచారతః ॥ 135 కార్యంలో కారణం అనుగతమై ఉంటుంది. కాని, కారణంలో కార్యం లనుగతమై ఉండదు. క...' 590472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వృత్తి జ్ఞాన సాధనాలు కార్యే కారణతా యాతా కారణేవ హి కార్యతా ! కారణత్వం తతో గచ్చేత్కార్యా భావే విచారతః ॥ 135 కార్యంలో కారణం అనుగతమై ఉంటుంది. కాని, కారణంలో కార్యం లనుగతమై ఉండదు. కాబట్టి ఆలోచించి చూస్తే, కార్యమనేది లేనప్పుడు కారణం యొక్క కారణత్వం కూడా ఉండదు. కుండ అనేది కార్యం. ఆ కుండకు కారణ మైనది మట్టి, కారణమైన మట్టి కార్యం అయిన కుండలో ఎల్లప్పుడు అనుగతమై ఉంటుంది. అసలు కార్యం అయిన ఘటమే లేనప్పుడు మృత్తిక అనుగతమై ఉండటం అనేది సంభవించదు. అంటే కారణత్వమే ఉండదు. అంతేగాని, అసలు కారణమైన మృత్తికే ఉండదు అని భావింపరాదు. కార్యం ఉన్నంతవరకు ఈ రెండూ (కార్య కారణాలు) పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. అథ శుద్ధం భవేద్వస్తు యద్వై వాచామగోచరమ్ | ద్రవ్యం మృదటేనైవ దృష్టార్తేన పునః పునః ॥ 136 ఈ విధంగా వాక్కుకు విషయం కానట్టి ఆ వస్తువు ఏదో (బ్రహ్మము) అదే (బ్రహ్మమే) శుద్ధమైనది. శాశ్వతమైనది అనే ఈ విషయాన్ని కుండ, మట్టి వీటిని దృష్టాంతంగా గ్రహించి మాటిమాటికి ఆలోచించాలి. ఈ విషయమే చాం. ఉ. 6 ఆ. 1 ఖం. 4. మంత్రంతో చెప్పారు. “యథాసోమ్యైకేన మృత్పిండేన సర్వం మృన్మయం విజ్ఞాతగ్ం స్యాద్వా చారంభణం వికారో నామధేయం మృత్తికేత్యేవ సత్యం" -ఆరుణి శ్వేతకేతువుతో- “నాయనా! ఒక మట్టి ముద్ద ద్వారా మట్టితో తయారయ్యే సమస్త వస్తువులకు సంబంధించిన జ్ఞానమూ కలుగుతుంది. ఈ వికారాలన్నీ - కుండ, బాన వగైరా పేర్లన్నీ మాటలతో వచ్చినవి మాత్రమే! మృత్తిక ఒక్కటే సత్యమైనది" అని చెప్పారు. ఈ దృష్టాంతం వల్ల నామరూపాత్మకమైన ఈ ప్రపంచం అంతా ఆసత్యమని, దీనికి కారణమైన బ్రహ్మమాతమే సత్యమని మాటి మాటికి భావన చేయాలి అని భావం. అనేనైన ప్రకారేణ వృత్తిర్హహ్మాత్మికా భవేత్ ! ఉదేతి శుద్ధ చిత్తానాం వృత్తి జ్ఞానం తతః పరమ్ ॥ అపరోక్షానుభూతి- 137 66<noinclude><references/></noinclude> 9219y9sutxz1ox1an8t3v9x9wes2ctu 104 233673 590473 2026-10-19T07:49:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ విధమైనట్టి ఎడతెగని ధ్యానం ద్వారా మాత్రమే వృత్తి బ్రహ్మాత్మకమౌతుంది. ఈ ధ్యానం ద్వారా బ్రహ్మ తప్ప ఇతరమేదీ లేదు అనే జ్ఞానం కలుగుతుంది. అంతవరకు ద్వైతభావాన్ని కలిగించిన అజ్...' 590473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ విధమైనట్టి ఎడతెగని ధ్యానం ద్వారా మాత్రమే వృత్తి బ్రహ్మాత్మకమౌతుంది. ఈ ధ్యానం ద్వారా బ్రహ్మ తప్ప ఇతరమేదీ లేదు అనే జ్ఞానం కలుగుతుంది. అంతవరకు ద్వైతభావాన్ని కలిగించిన అజ్ఞానం మాయమౌతుంది. అప్పుడు మనస్సు కూడా ఆజ్ఞానాన్ని పారద్రోలి, సాధుకుని స్వస్వరూపానికి (బ్రహ్మ భావానికి) చేర్చి మాయమైపోతుంది. ఎట్లా? అగ్ని కట్టెను దహించివేసి చివరికి తాను కూడా చల్లారిపోయినట్లుగా ! అప్పడిక స్వప్రకాశంతో మిగిలేది పరబ్రహ్మ మాత్రమే ! కారణం వ్యతిరేకేణ పుమానాదౌ విలోకయేత్ ! అన్వయేన పునస్తద్ధి కార్యేనిత్యం ప్రపశ్యతి || 138 పురుషుడు ముందుగా కార్యం నుండి కారణాన్ని వేరు చేసి చూడాలి. తరువాత సర్వదా ఆ కార్యంలో ప్రపంచంలో) అనుగతమై ఉన్న రూపంలో చూస్తాడు. కారణం లేకపోతే కార్యం ఉండదు. కార్యం ఉన్న చోట కారణం ఉండి తీరాలి అనే ఈ రెండు పద్ధతుల్లో ఎట్లా చూచినా బ్రహ్మ ఉన్నాడని ఈ దృశ్యమానమైన ప్రపంచానికంతకు బ్రహ్మమే కారణమని తెలుస్తుంది - కారణాన్ని వేరు చేస్తే ఈ ప్రపంచ స్వరూపమే ఉండదు కాబట్టి, కారణమైన బ్రహ్మము ఉన్నందువల్లనే ప్రపంచం ఉంది. ఈ విధంగా ప్రపంచంలో సర్వదా అనుగతమై ఉన్న పరమాత్మను చూడాలి. కార్యేహి కారణం పశ్యేత్ పశ్చాత్కార్యం విసర్జయేత్ ! కారణత్వం తతో నశ్యే దవశిష్టం భవే మ్మనిః ॥ 139 ముందుగా కార్యంలోనే కారణాన్ని చూడాలి- ప్రపంచంలోనే దానికి కారణమైన పరమాత్మను చూడాలి. తరువాత కార్యాన్ని (ప్రపంచాన్ని) వదిలివేయాలి. ఈ విధంగా చేయటం వల్ల కారణత్వం కూడా పోతుంది. కార్యం లేనప్పుడు కారణత్వం ఉండదు గదా! అప్పడిక ఆ మునియైనవాడు కార్య - కారణత్వాలు లేని రూపమైపోతాడు. అంటే పరబ్రహ్మ స్వరూపమౌతాడు. సారాంశం ఏమిటంటే- సాధకుడు ముందుగా ఈ ప్రపంచంలో కారణ రూపంలో ఉన్న పరమాత్మను దర్శించాలి. క్రమేణా ఈ ప్రపంచాన్ని త్యజిస్తూ పోవాలి. అట్లా సాధన చేయటం వల్ల కార్య కారణత్వాలూ రెండూ పోయి ఆ రెండూ లేని అవశిష్ట రూపం అపరోక్షానుభూతి. 67<noinclude><references/></noinclude> i6wc4vn75q1njywqe47rjhdtsyyb930 104 233674 590474 2026-10-19T07:49:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మిగులుతుంది. అవశిష్ట రూపం ఆ మునే ! ఆ ముని యొక్క స్వస్వరూపమే మిగులుతుంది. అదే సత్యమైనట్టి ఆత్మ స్వరూపం. భావితం తీవ్ర వేగేన వస్తు యన్నిశ్చయాత్మనా | పూమాం స్తద్ది భవేచ్చీఘ్రం జ...' 590474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మిగులుతుంది. అవశిష్ట రూపం ఆ మునే ! ఆ ముని యొక్క స్వస్వరూపమే మిగులుతుంది. అదే సత్యమైనట్టి ఆత్మ స్వరూపం. భావితం తీవ్ర వేగేన వస్తు యన్నిశ్చయాత్మనా | పూమాం స్తద్ది భవేచ్చీఘ్రం జ్ఞేయం భ్రమరకీటవత్ ॥ 140 (కందురీగ ఒక పురుగును తీసికొనివచ్చి తన గూటిలో- రంధ్రంలో ఉంచుతుంది. ఆ పురుగు భయంతో తనకు శత్రువైనట్టి కందిరీగను గూర్చే నిరంతరం ధ్యానంచేస్తూ ఉంటుంది. అట్లా నిరంతరం కందిరీగను గురించే ఆలోచించడం వల్ల క్రమంగా ఆ పురుగు కందిరీగగా మారిపోతుంది. ఇది లోకంలోని విశ్వాసం- ఇది (భ్రమర కీట న్యాయం) పురుషుడు ఏ వస్తువును గూర్చి నిరంతరం, నిశ్చయపూర్వకంగా తీవ్రవేగంతో చింతన చేస్తాడో ఆ వస్తువుగానే శీఘ్రంగా మారిపోతాడు అనే విషయాన్ని భ్రమర కీట న్యాయం ద్వారా తెలుసుకోవాలి. అంటే నిశ్చయాత్మక బుద్దితో, శక్తినంతా వినియోగించి ధ్యానం చేస్తే ఉపాసకుడు ధ్యేయవస్తునే అవుతాడనేది ఉపాపనా విషయంలో చెప్పే విషయమే ! అదృశ్యం భావరూపంచ సర్వమేతచ్చిదాత్మకమ్ : సావధాన తయా నిత్య స్వాత్మానం భావయేద్భుధః ॥ 141 పండితుడైన పురుషుడు సమస్త జగత్తునూ అదృశ్యమైన భావ రూపం కలదిగా, చేతనమయమైనదిగా, గుర్తిస్తూ ఆ విధమైన జగత్తు తన ఆత్మ స్వరూపమే అని ఎల్లప్పుడు చింతన చేయాలి. ఈ జగత్తులో కనిపించేవి, కనిపించనవి, కేవల భావ రూపంలో ఉండేవి అయిన అనేక విషయాలు ఉన్నాయి. ఈ జగత్తు అంతటా దివ్యచేతన నిండి ఉంది. కాబట్టి బుద్ధిమంతుడు ఈ సమస్తాన్నీ శుద్ధచైతన్య స్వరూపం కలిగిన తన ఆత్మగానే గుర్తించాలి- అన్నిటియందు తన ఆత్మనే దర్శించాలి. దృశ్యం దృశ్యతాం నీత్వా బ్రహ్మాకారేణ చింతయేత్, విద్వాన్నిత్య సుఖే తిష్ఠిద్దియా చిద్రస పూర్ణయా ॥ 142 బుద్ధిమంతుడైన సాధకుడు, దృశ్యాన్ని అదృశ్యంగా చేసుకొని (బ్రాహ్మ రూపానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వకుండా) దానినే పరబ్రహ్మగా భావించి చింతన చేయాలి. ఆ విధంగాచేస్తే అపరోక్షానుభూతి. 68<noinclude><references/></noinclude> ibsfu317vx0ttug58hyxlvp2gumun92 104 233675 590475 2026-10-19T07:49:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిద్రసపూర్ణమైన బుద్ధి వల్ల నిత్యమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు. ముందుగా కనిపించే బాహ్యవస్తువుపై మనస్సును లగ్నం చేసి ధ్యానిస్తూ క్రమంగా ఆ బాహ్య వస్తువు యొక్క రూపాన్ని వదలి కేవ...' 590475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చిద్రసపూర్ణమైన బుద్ధి వల్ల నిత్యమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు. ముందుగా కనిపించే బాహ్యవస్తువుపై మనస్సును లగ్నం చేసి ధ్యానిస్తూ క్రమంగా ఆ బాహ్య వస్తువు యొక్క రూపాన్ని వదలి కేవలం ఆ భావాన్ని మాత్రమే ధ్యానిస్తూ క్రమంగా శుద్ధ చైతన్య స్వరూపమైన పరబ్రహ్మను పొందాలి. ఆ విధంగా పొందటం వల్ల తాను నిత్యానందాన్ని పొందగలుగుతాడు. తానే ఆనంద స్వరూపుడు అవుతాడు. ఏ భిరంగై : సమాయుక్తో రాజయోగ ఉదాహృతః । కించిత్ పక్వ కసాయాణం హఠయోగేన సంయుతః II 143 ఈ పైన చెప్పబడిన 15 అంగాలతో కూడిన యోగాన్నే రాజయోగం అంటారు. ఎవని ప్రాపంచిక వాసనలు పూర్తిగా నశించలేదో (కొంతవరకు మాత్రమే విషయం వాసనాక్షయం అయినవారు) వారు ఈ చెప్పబడిన విషయాలను హఠయోగంతో జత చేసుకోవాలి. అంటే హఠయోగమనేది పూర్తిగా వాసనాక్షయం కాని వారి కోసం అని; రాజయోగ మనేది పూర్తిగా భావాత్మకమైనట్టిది కాబట్టి, మానసిక స్థితికి సంబంధిచినట్టిది కాబట్టి. వాసనలన్నీ క్షయమైపోయిన వారి కోసం ఉద్దేశింపబడ్డది. వాసనా క్షయం కాని వారు పరిపక్వత కోసం, ఈ హఠయోగాన్ని (శారీరకమైన నిగ్రహాన్ని) ఈ ధ్యానంతో జత చేయాలి. అట్లా చేస్తే మనస్సు వశమై, క్రమంగా వాసనలు క్షీణించి, రాజయోగానికి అర్హుడౌతాడు. పరిపక్వం మనో ఏషాం కేవలో యం చ సిద్ధిదః | గురుదైవత భక్తానాం సర్వేషాం సులభో జవాత్ || 144 ఎవని చిత్తం పైన చెప్పిన విధంగా పరిపక్వమౌతుందో - వాసనాహీనమౌతుందో, అటువంటివానికి ఈ రాజయోగం సిద్దిన కలిగిస్తుంది. ఈ విధమైన సిద్ది కూడా గురుభక్తి, ఈశ్వరభక్తి కలవారికి ఇంకా శీఘ్రంగా, తేలికగా లభిస్తుంది. ఎందుచేత? గురుభక్తి, ఈశ్వరభక్తి ఈ రెండు ఉన్న వారికి సంశయాత్మక బుద్ధి ఉండదు కాబట్టి వారు తేలికగా ధ్యాన సమాధి స్థితిని పొందగలుగుతారు. అదే ఆత్మానుభూతి కలిగిస్తుంది. ఇతి శ్రీ మత్పరమహంస పరివ్రాజకాచార్య శ్రీ గోవింద భగవత్పూజ్య పాదశిష్య శ్రీ మచ్ఛంకర భగవతా కృతా ఆపరోక్షానుభూతిః సమాప్తా. ఓం తత్ సత్ అపరోక్షానుభూతి. 69<noinclude><references/></noinclude> 9zsfqm0nv9vg0k8iazktpfho2xt0cch 0 233676 590476 2026-10-19T07:49:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆదిశంకరాచార్య | అనువాదం= నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = అపరోక్షానుభూతి | ముందరి = [[../పరిచయము]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సర...' 590476 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆదిశంకరాచార్య | అనువాదం= నోరి శ్రీనాథ వేంకట సోమయాజులు (వ్యాఖ్యాత) | విభాగము = అపరోక్షానుభూతి | ముందరి = [[../పరిచయము]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 2013 }} <pages index="అపరోక్షానుభూతి.pdf" from=7 to=69 /> [[వర్గం:ప్రకరణగ్రంథములు]] p53z2useaabanmp0pycycpe095i2ysf 104 233677 590478 2026-10-19T07:51:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 590478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|88|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}</noinclude>48. లంకావాస సమయే ఘోరేణోపవాసేన తస్యా అపారం యోగవైభవం వ్యాఖ్యాతం భవతి । 47. పత్యు రపి దేవతేవాభూత్ సా భగవతి । 48. ఏతాంహి విగ్రహరూపాం రామః సిషేవే త్యాగే౽పి । 49. సంకీర్త్యా సీతా పుణ్యచరిత్రా । 50. సముపాస్యా సీతా కమలాత్మికాయా అవతారః । 51. తదిదం పంచాశతా సూత్రాణాం సీతా వ్యాఖ్యానం భవతి । {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> miprv3e3v53553bvq1r3uubvw3vnhz6 104 233678 590479 2026-10-19T08:04:33Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 590479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సీతా వ్యాఖ్యానము|89}}</noinclude>46. లంకావాస సమయములో ఘోరమైన ఉపవాసముచే నామెయొక్క అపార యోగవైభవము వ్యాఖ్యాతమైనది. 47. భగవతియైన సీత తనభర్తకు గూడ దేవత యయ్యెను. 48. (ఎట్లనగా) రాము డామెను విడిచినను నామెను విగ్రహరూపముచే సేవించెను. 49. అట్టి పుణ్యచరిత యగు సీత కీర్తింపబడుచున్నది. 50. ఉపాసింపదగిన సీత కమలాత్మిక యొక్క యవతారము. 51. ఆ యీ 50 సూత్రములచే సీతా వ్యాఖ్యానమయ్యెను. సీతావ్యాఖ్యాన సందర్భములో రామాయణ కావ్యమందు వాల్మీకి యొసగిన యంకెల సంకేతమును గుఱించి గణపతిముని యుపన్యసించిన విషయము లిక్కడ పొందుపరచబడుచున్నవి :- 1. సీత వివాహకాలమునాటికి రాముని వయస్సు 16 సంవత్సరములనియు, సీతతోగూడి యరణ్యవాసమున కేగుసమయమునకు 25 సంవత్సరములనియు వాల్మీకి రామాయణమునుండి తెలియును. 2. 14 సం॥ అరణ్యవాసముజేసి రావణునితో యుద్ధము ముగించుకొని వచ్చుసరికి రామునకు 39 సం॥లు నిండియుండును. లేదా 40 సం॥లు వయస్సున నుండును. 3. అట్టి రాముడు పుట్టక పూర్వము దశరథుడు బిడ్డలులేక 60 వేల సం॥లు గడపిన మాట మానవుని ఆయుఃప్రమాణము యుగముల ననుసరించి వ్యత్యాసము జెందవచ్చునను భ్రాంతిని గల్పించుచున్నది. 4. అట్లే వానరసైన్యముయొక్క సంఖ్య లంకాద్వీపము బట్టుట కవకాశము లేనంతగా నున్నది. 5. ఇలపై రాముడు 'దశవర్ష సహస్రాణి దశవర్ష శతాని చ' అని చెప్పబడినంతకాలము నివసించియుండెను. ఈ శ్లోకవచనమునుబట్టి (10,000+1,000) అని లెక్కించినచో రాముడు రావణ సంహారమును 40 సం॥లు వయస్సున దాటక పూర్వమే ముగించియు భూమిపై 11,000 సం॥ లుండెననుట యసందర్భముగా దోచును. 6. ఆ యుగములోని ఆయుఃప్రమాణము వేలకొలది సంవత్సరములైనచో రాముని యరణ్యవాసమును గోరినప్పుడు కైక 14 సం॥లు మాత్రమే కోరుట వింత<noinclude><references/></noinclude> fgy90t1kzbuwdq7yc254azlt1mzbe4q 104 233679 590480 2026-10-19T09:32:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు చీరయ ముక్కు ముంగరము జెంపల గంధము జుక్క బొట్టు మం జీర ఝుళంఝుళారవము జేతుల గంకణనిక్వణంబు నా య్యారపు జారు కొప్పును గయాళితనంబును గాని లోన శృం గార మొకింత లేదనుట గంటి...' 590480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు చీరయ ముక్కు ముంగరము జెంపల గంధము జుక్క బొట్టు మం జీర ఝుళంఝుళారవము జేతుల గంకణనిక్వణంబు నా య్యారపు జారు కొప్పును గయాళితనంబును గాని లోన శృం గార మొకింత లేదనుట గంటిని నీవురి వారకాంతలన్ .301 ఈ ఊరేమిటో తెలీదు. వెళ్ళిన ప్రతిఊళ్ళోనూ ఉన్న అంద చందాలను, చూడదగ్గ ప్రదేశాలను, కూడవలసిన వారకాంతలను చూసి చాటు పద్యాలు చెప్పటం శ్రీనాథునికి సరదా. వెళ్ళిన ప్రతీచోటా కొత్తలూరించే భోజనం చేసి దానిని పద్యంలో చెప్పటం కూడా ఇష్టమే. అంత మాత్రాన అతడు స్త్రీలోలుడై తన కుటుంబాన్ని నిర్లక్ష్యం చేశాడని, తిండిపోతని అనుకోనక్కరలేదు. అతడు చక్కని భోజనాన్ని ఎంత మెచ్చుకుంటాడో సహపంక్తిని గూర్చున్న బంధువులతోకూడా అంత చక్కగా పరిహాసోక్తులు పలుకుతూ ఆదరిస్తాడు. చూడండి ఈ చాటువు- తాటికాయంత ముద్దలు చేసితినే బంధువును వెక్కిరిస్తున్నాడు. గ్రామము చేతనుండి పరికల్పిత ధాన్యము నింటనుండి శ్రీ రామకటాక్షవీక్షణపరంపరచే గడతేరిగాక మా రామయమంత్రి భోజన పరాక్రమ మేమని చెప్పవచ్చు నా స్వామి యెరుంగుదత్కబళ చాతురి కాళఫలప్రమాణమున్. 12 ఈ రామయమంత్రి ఎవరో శ్రీనాథునికి హాస్యమాడదగిన బావ మరుదుల వరుసలోని వాడై వుంటాడు. అయితే శ్రీనాథునికి సాక్షాత్తు బావమరుదులు ముగ్గురు ఉన్నారు. వాళ్ళు దగ్గుపల్లితిప్పయ్యగారి కుమారులు పోతన, ఎర్రన, దుగ్గన్న అనేవాళ్ళు. శ్రీనాథుని బావ మరుదులలో ఒకపోతున్న ఉన్నాడు. కనుక అనంతరకవులూ, ప్రజలూ పొరపడి బమ్మెరపోతన్న గారినే శ్రీనాథునిబావమరదిగా భావించి కట్టు కధలు కల్పించారు. దగ్గుపల్లి పోతన్న కవికూడా కాదేమో. అయితే బావ మరుదులలో మూడవవాడు దుగ్గన్న మంచికవి. శ్రీనాధునికి అతడంటే ఇష్టం. శ్రీనాథుడు వివాహం చేసుకొన్న దగ్గుపల్లి వారి ఆడపడుచు పేరేమిటో తెలియదు. అత్తవారి ఊరైన దగ్గుపల్లి కృష్ణాజిల్లా గూడూరుకు చేరువనున్నది 12, చాటు పద్య మణిమంజరి - I పద్య సంఖ్య 367.<noinclude><references/></noinclude> ry10f46mbks64tncolgbrhljodsz8g3 104 233680 590481 2026-10-19T09:32:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III కావచ్చు. శ్రీనాధుడు తనకడగొట్టు మరిది దుగ్గన్నను శిష్యునిగా చేసుకొని తనతో తిప్పు కున్నాడు. శ్రీనాధునికి పుత్రసంతానం వుందో లేదో తెలియదు. ఒక కూతురు...' 590481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>302 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III కావచ్చు. శ్రీనాధుడు తనకడగొట్టు మరిది దుగ్గన్నను శిష్యునిగా చేసుకొని తనతో తిప్పు కున్నాడు. శ్రీనాధునికి పుత్రసంతానం వుందో లేదో తెలియదు. ఒక కూతురును కొండవీడులోనే ఇచ్చి పెళ్ళి చేశాడు. ఈమెకుమారుణ్ణి అతడు యింట్లో పెట్టుకొని పెంచాడట. అందు చేత ఆ అబ్బాయిని, అతని సంతతిని శ్రీనాథునివారని లోకులు పిలవసాగారట.13 బంధుమిత్రులతో, భార్యాదుహితలతో శ్రీనాధుడు హాయిగా క్రీ.శ.1402 నుంచి 140 దాకా పెదకోమటి వేమారెడ్డి ఆస్థానంలో ఉండే వాడు. ఈ కాలంలో అతడు శాసనాలను, చాటుపద్యాలను మాత్రమే రచిస్తూ విద్యాంసులతో గోష్ఠిలో పాల్గొంటూ వేమారెడ్డికి అఖిలపురాణ విద్యాగమాలు వినిపిస్తూ సుఖంగా ఉండేవాడు. అయితే ఈ పద్దెనిమిదేళ్ళ సుదీర్ఘకాలంలో అతడు ఏ ఒక్క గ్రంధాన్ని వ్రాయకపోవడం కొంచెం విచిత్రంగానే కనబడుతుంది. శ్రీనాథుని గ్రంధాలుగా తెలియవస్తూనేటికీ దొరకని కొన్ని గ్రంధాలు ఉన్నాయి. (1) నందనందనచరిత్ర (2) వల్లభాభ్యుదయం (3) కామశాస్త్రం (4) ధనంజయవిజయం అనేవి వీటిలో ఉన్నాయి. ఈ గ్రంధాలలో చిట్టచివరిది శ్రీనాధుడు వ్రాసి ధాస్యవాటి గన్న భూపాలునికి అంకితమిచ్చినట్టు అసంతరకవుల సాక్ష్యం ఉంది. దంతులూరి బాపిరాజు అనేకవి 19వ శతాబ్ది లో 'మూర్తిత్రయోపాఖ్యానం' రచించాడు. అందులోని ఈ పద్యభాగాన్ని చూడండి. శ్రీనాధసుకవీంద్రుచే ధనంజయవిజయంబనుసత్కావ్య మంది వెలసె నృవతిమాత్రుండె నిజపాదనీరజాత ఘటితకోటీర వైరి భూకాంతమాన సొంతరభయావహారి! శ్రీదంతులూరి గన్నభూపాలమౌళి దోర్గర్వశాలి. (మూర్తిత్రయోపాఖ్యానం) శ్రీనాధుని కాలంలో ధాన్యవాటిని పాలించే గన్నభూపాలుడొకడు ఉన్నాడు. అతడు సాక్షాత్తు పెదకోమటి వేమారెడ్డికి మామగారు. తన ప్రభువుల మామగారి పేర ఒక కావ్యం వ్రాసి శ్రీనాధుడు అంకిత మిచ్చాడేమో! అతడు 13. శృంగార శ్రీనాధం, పుట 35, 14. శృంగార శ్రీనాధంలో వేటూరివారు ఉదాహరించారు పుట 87.<noinclude><references/></noinclude> f99arx6rw90twv27d5winxjuacgt1c0 104 233681 590482 2026-10-19T09:32:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు వ్రాసిన ఫిరంగిపుర శాసనంలో 303 శ్రీ ధాన్యవాటివురాధిపతియుంగ్రిష్ణవేణ్ణాజలక్రీడా వినోదుండునగుగన్న భూపాలు అనే ప్రసక్తి ఉంది." ఇవి శ్రీనాథుని మాటలే. భారవి కిరాతార...' 590482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు వ్రాసిన ఫిరంగిపుర శాసనంలో 303 శ్రీ ధాన్యవాటివురాధిపతియుంగ్రిష్ణవేణ్ణాజలక్రీడా వినోదుండునగుగన్న భూపాలు అనే ప్రసక్తి ఉంది." ఇవి శ్రీనాథుని మాటలే. భారవి కిరాతార్జునీయాన్ని సంపూర్ణంగా అనువదించి శ్రీనాథుడు ఈ గన్నభూపాలునికి అంకితమిచ్చివుంటాడు. ఈ గాధను కొద్దిగా హర విలాసం ఆఖరి ఆశ్వాసంలో చెప్పాడు. అది తృప్తినివ్వక విస్తరించి వ్రాశాడేమో. తరువాత శ్రీనాధుడే వ్రాసిన కాశీఖండంలో 18 గద్యపద్యాలలో ఒక ధనంజమోపాఖ్యానం ఉంది. (5-59 నుంచి 76 దాకా) అయితే ఈ కధను శ్రీనాధుడు పెంచి కావ్యంగా వ్రాశాడని చెప్పడానికి ఆస్కారం ఏ మాత్రంలేదు. విశ్వేశ్వరాజ్ఞ లేనిదే కాశీలో ఎవరూ ప్రవేశింపలేరని ప్రవేశిస్తే పడరానిపాట్లు పడతారని ఈ ధనుంజయోపాఖ్యానం చెప్తుంది. శ్రీనాథుడు వ్రాసినది ధనుంజయవిజయం కనుక కధ పాండవమధ్యముని విజయగాధ కావచ్చు. గ్రంధం దొరికితేనేగాని మరేమీ చెప్పలేం. ఈ కావ్యాన్ని శ్రీనాధుడు క్రీ.శ.1409 తరువాత వ్రాసిఉండవచ్చు. ఆసంవత్సరం పెదకోమటి వేమారెడ్డి భార్య భూరి సద్గుణనికురుంబ సూరమాంబ సంతాన సాగరం అనే తటాకం నిర్మించింది. దాని ప్రతిష్ఠకు ఆమె తండ్రి గన్నభూపాలుడు వచ్చి వుంటాడు. తన క్రిష్ణ వేణ్ణాజలక్రీడావినోదాన్ని యధాలాపంగా శిలాక్షరాలలో చెక్కించిన శ్రీనాధుని మెచ్చుకొని అతనిచేత కృతి అందుకొని వుంటాడు. అవి సప్తసంతానాలలో కృతి ముఖ్యమని తలచే రోజులు కదా.. శ్రీనాధుడు విద్యాధికారిగా పనిచేసిన పద్దెనిమిది సంవత్సరాలూ కొండవీటి రెడ్డిరాజ్యంలో ఒడిదుడుకులులేవనుకోకూడదు. రాజమండ్రికి కొండవీటికి పచ్చగడ్డివేస్తే భగ్గున మండుతూనే ఉంది. ఈ అంతః కలహములను ఆసరా చేసుకొని విజయనగరరాజులు వెలమదొరలు, గజపతులు ఈ రాజ్యాలను కబళించటానికి ఎత్తులు వేస్తున్నారు. వీటికి తోడు అంతకుముందు రాజమండ్రిని పాలించిన చోడభక్తి రాజకుమారుడు అన్నదేవుడు పద్మనాయకులనూ వాళ్ళ ప్రభువులైన బహుమనీ సుల్తానును ఆశ్రయించి 15. శాసనపద్యమంజరి, ప్రథమభాగం, జయంతి రామయ్యగారు, పుట-24<noinclude><references/></noinclude> h1ju66835ccqe9sugx59d30t3b6mcf7 104 233682 590483 2026-10-19T09:32:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III రెడ్డి రాజ్యాలపై తళ్లు తెచ్చాడు. ఈ అన్న దేవునితో పెదకోమటి వేముడు చేతులు కలిపాడు. కాటయవేమునికి విజయనగరం వాళ్ళకూ వియ్యముంది. అందుచేత వాళ్లు పెదకోమట...' 590483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>304 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III రెడ్డి రాజ్యాలపై తళ్లు తెచ్చాడు. ఈ అన్న దేవునితో పెదకోమటి వేముడు చేతులు కలిపాడు. కాటయవేమునికి విజయనగరం వాళ్ళకూ వియ్యముంది. అందుచేత వాళ్లు పెదకోమటి వేముణ్ణి ఇరకాటంలో పెట్టివుంటారు. క్రీ. శ. 1411లో దేవరాయలు కొండవీటిపై దాడి చేశాడు. రెడ్డిరాజ్యంలో కొంత ఆక్రమించుకొన్నాడు. క్రీ.శ. 1417 లో పెదకోమటి వేమన ఫిరోజషాతో చేతులుకలిపి రాజమండ్రిపై దాడిచేశాడు. ఫిరోజాతో రెడ్లతో కలిశాడని వెలమవారు మండిపడ్డారు. వాళ్ళు విజయనగరం వాళ్ళతో కలిశారు. పద్మనాయక వంశం లోని లింగమనేడు పెద్దసైన్యంతో కొండవీటిమీదకి దండెత్తి వచ్చి పెద కోమటి వేముని ఓడించి అతనికి బొమ్మపెట్టాడు. అంటే అతని బొమ్మను తన ఎడమకాలి గండపెండెరానికి కట్టుకున్నాడు. ఊరుకోక పెదకోమటివేముని సింహాలాంఛనాన్ని, 'సంధికంతపోతురాజు కఠారి'ని తీసుకొని పోయాడట. ఈ పరాజయాలు రెడ్డిరాజులకు తలవంపులయ్యాయి. బహుశాయివి క్రీ.శ. 119లో జరిగాయి కాబోలు. 1420లో పెదకోమటి వేముడు మరణించాడు. ఈ రాజకీయ విప్లవాలలో శ్రీనాధుడు తలమునకలుగా మునిగిపోయి ఉంటాడు. అందుచేత గ్రంథరచన చేసివుండడు. పెద కోమటి వేముని అనంతరం రాజ్యం సుస్థిరంగా లేదు; సుభిక్షంగా లేదు. పెదకోమటి వేముని కొడుకు రాచవేముడు తండ్రంత సమర్ధుడు కాడు; పరాక్రమవంతుడు కాడు. పైగా ప్రజాకంటకుడు. పురిటిమంచంమీద పన్నువేసిన మహానుభావుడు. ఈ పురిటిపన్ను వసూలుచేయబోతూ వుంటే సవరంఎల్లయ్య అనే బలిజనాయకుడు రాచవేమారెడ్డిని పొడిచి చంపివేశాడట. ఇతడు రాచలెంక. స్వామిభక్తి పరాయణత్వం వెల్లివిరిసే రోజుల్లో ఒక భృత్యుడు ప్రభువును పొడిచి చంపాడంటే అదెంత కర్కోటకత్వమో తెలుస్తుంది. రాచవేమారెడ్డితో కొండవీటి రెడ్డిరాజ్యం అంతరించింది. ఒక మహావటవృక్షం కూలిపోయింది. ఆ కొమ్మల మీద గూడుకట్టుకొన్న పక్షులు వేరే చెట్లు వెతుక్కోవలసివచ్చింది. పద్దెనిమిది సంవత్సరాలు విద్యాధికారిగా మహెరాన్నత పదవిలో ఉండి, ఇరవై నాలుగు సంవత్సరాలు ఒక వంశాన్ని నమ్ముకొని ఆరాజ్యపు శత్రువులకు<noinclude><references/></noinclude> 2hcmaox7yqnssklnuvh9hor6laklc9k 104 233683 590484 2026-10-19T09:33:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 305 శత్రువై రాజుకు మంత్రులకు తలలో నాలుకై ఒడి దుడుకులకు లోనై అప్లైశ్వర్యాలు అనుభవించి కష్టాలను తట్టుకొన్న శ్రీనాథుడు క్రీ.శ.1424 ప్రాంతాలలో ఇంకొక రాజును ఆశ్రయించవ...' 590484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 305 శత్రువై రాజుకు మంత్రులకు తలలో నాలుకై ఒడి దుడుకులకు లోనై అప్లైశ్వర్యాలు అనుభవించి కష్టాలను తట్టుకొన్న శ్రీనాథుడు క్రీ.శ.1424 ప్రాంతాలలో ఇంకొక రాజును ఆశ్రయించవలసి వచ్చింది. రాజమండ్రి రెడ్డిరాజుల ప్రాపకం తనకు కావాలనుకొన్నా వెను వెంటనే లభించేది కాదు. ఇద్దరికీ మొఖంచెల్లదు. అందుకే శ్రీనాధుడు పల్నాటి ప్రాంతాలకు రాజాశ్రయంకోసం వెళ్ళివుంటాడు. అప్పుడుకూడా పల్నాడు వెనుకబడిన రాజ్యమే. కొండవీటిలో రాజభోగాలు అనుభవించిన శ్రీనాధునికి ఈ ప్రాంతాలు రుచించకపోవటంలో వింత లేదు చిన్నచిన్న రాళ్లు చిల్లరదేవుళ్లు-నాగులేటినీళ్లు నావరాళ్లు సజ్జజొన్న కూళ్లు సర్పంబులును దీళ్లు-వల్లెనాటి సీమ వల్లెటూళ్లు, అని వాటిని పేర్కొన్నాడు. రాజమందిరాలలో విడిది చేసిన శ్రీనాథుడు ఈ చిన్న పల్లెటూళ్ళలో పురోహితుని యింట్లో బసచేయవలసి వచ్చింది. అతనికి శుచీ శుభ్రతా లేకపోతే పరమ రోత. పురోహితుని ఇల్లు ఇలా వర్ణించాడు. దోసెడు కొంపలో బసుల ద్రొక్కిడి మంచము దూడరేణమున్ బాసిన వంటకంబు పసిబాలుర శాచము విస్తరాకులున్ మాసిన గుడ్డలున్ దలకుమాసిన ముండలు పంటకుండలున్ రాసెడు కట్టెలు లపరాదు పురోహితునింటి కృత్యముల్. బహుశా ఈ పురోహితుని ఇల్లు కారెమపూడిలో ఉండివుంటుంది. శ్రీనాధుడు ఆవూరు చూశాడు. అంతకుముందు అతడు పెదకోమటి వేమునితో కాశీకి వెళ్ళాడు. కారెకపూడిని కాశీతో సరిపోలుస్తూ ఈ పద్యం చెప్పాడు. వీరులు దివ్యలింగములు విష్ణువు చెన్నుడు తల్లి పోతురా జారయ గాలభైరవుడు సంకమశక్తి యు నన్నపూర్ణయున్ గేరెడి గంగధార పుడుగే మణికర్ణికగా తెలంగునీ కారెమవూడి పట్టణము కాశిగదా వలినాటి వారికిన్.<noinclude><references/></noinclude> 0ddei3v08n2x4wdya4wevnv7ykcw9au 104 233684 590485 2026-10-19T09:33:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '306 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III పల్నాడులో సంచరిస్తున్నప్పుడే శ్రీనాథుడు వీరుల కధలను విని ఉత్తేజితుడై ఉంటాడు. బ్రహ్మనాయుడు, కల్లు ప్రతిష్ఠ, బాలచంద్రుని యుద్ధం మొదలైన ఘట్టాలను జ...' 590485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>306 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III పల్నాడులో సంచరిస్తున్నప్పుడే శ్రీనాథుడు వీరుల కధలను విని ఉత్తేజితుడై ఉంటాడు. బ్రహ్మనాయుడు, కల్లు ప్రతిష్ఠ, బాలచంద్రుని యుద్ధం మొదలైన ఘట్టాలను జాన పదులు ద్విపదగా పాడినపుడు శ్రీనాథుడు ఉప్పొంగిపోయిఉంటాడు. ఆప్రదేశాలలో తిరిగినపుడు స్థానికులు ఎక్కడెక్కడ ఏమేమి జరిగాయో చూపించివుంటారు. దానిని శ్రీనాధుడు ఇలా ఛందోబద్ధంచేశాడు. ఇచ్చోట భుజియించి రేక కార్యస్థులై సామంతన్భవతులు చాపకూడు ఇచ్చోటజింతించెనిచ్చునుపాయంబున నళినాక్షి యార్వెల్లి నాయకురాలు నిజమును శుద్ధికై నిప్పుల యేటిలో నోలాడె నిచ్చోట బీలసాని ఇచ్చోట బోరిరి యిలవబింబుగ గొల్ల సవతితల్లుల బిడ్డ లవనివతులు ధీరులగువార లేవురు వీరవురుషు లై మదోద్ధతి నిచ్చోట నాజిబడిరి యనుచు జెప్పెదు రైతిహ్యమచటనచట జనవపెద్దలు పల్లెదేశములయందు [క్రీడా. 122.] స్థానికులు ఆ ప్రదేశాలు చూపిస్తున్నప్పుడు శ్రీనాధుని కళ్ళ ముందు ఆ వీరచరిత్ర మళ్ళా కనబడి వుంటుంది. విన్నపాటను, కన్న ఆటను సమన్వయం చేసుకొని వుంటాడు. ఇంతటి ఉద్రేక పూరితమైన కధనాన్ని, ఉత్తేజవంతమైన కధను విన్నప్పు డు ఏ కవీ ఊరుకోడు. అందుచేత శ్రీనాధుడు పల్నాటి వీర కథలోని కొన్ని భాగాలను ఆశువుగా ద్విపదలో రచించి ఉంటాడు. కోళ్ళ యుద్ధంలో వైదికోపమానం చెప్పటం శ్రీనాధునివంటి వానికే తగును. చూడండి. వృత్రాసురుండు దేవేంద్రుండు మరల వైరముల్ పొడమగా వారి ఈపగిది రూపులు మార్చి యారూఢివిక్రములు కయ్యంబు చేయంగ కడగిరో యనగ, 16 కోళ్ళు దెబ్బలాడాయట. పలనాటి వీరభారతాన్ని శ్రీనాధుడు ఎంత చెప్పాడో తెలియదు. కల్లు ప్రతిష్ఠ, బాలచంద్రుల యుద్ధాలకు ఆద్యంతాలలో 16. పల్నాటివీరచరిత్ర. విశాలాంధ్ర ప్రచురణ, పుట 142.<noinclude><references/></noinclude> trcef3bv4qp46r34l7qfccya6d2avgc 104 233685 590486 2026-10-19T09:33:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 307 అతని పేరుంది. మిగతా భాగాలలో ద్విపదకవులు అతణ్ణి స్మరించాకనే రచన చేశారు. కాటమరాజు చరిత్రను వ్రాసిన కవులు సైతం శ్రీనాథుణ్ణి స్మరించి అతని వచన పద్ధతిలో కావ్యం వ...' 590486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 307 అతని పేరుంది. మిగతా భాగాలలో ద్విపదకవులు అతణ్ణి స్మరించాకనే రచన చేశారు. కాటమరాజు చరిత్రను వ్రాసిన కవులు సైతం శ్రీనాథుణ్ణి స్మరించి అతని వచన పద్ధతిలో కావ్యం వ్రాస్తున్నామన్నారు. అందుచేత శ్రీనాథుడు కాటమరాజు చరిత్రను కూడా చెప్పాడేమో అని పండితులు భావిస్తున్నారు.". అయితే దీనిని శ్రీనాథుడు వ్రాయడానికి ఆస్కారం లేదేమో. పల్నాటి వీరచరిత్ర లాగా అప్పటికి కాటమరాజు కథ ప్రచారంలోనికి రాలేదు. శ్రీనాథుడు చాటువుగా పల్నాటి వీరులను గురించి చెప్పినట్లు కాటమ రాజు కథలోని వ్యక్తులపై ఒక్క పద్యం కూడా వ్రాయలేదు. కాటమరాజు కథలాగా ప్రచారంలోకి వచ్చింది తాళ్ళపాక తిరువెంగళనాధుని కాలంలోనే. ఇతడు అన్నమాచార్యులవారి మనుమడు. క్రీ.శ.1530-1550 ప్రాంతాలవాడు. ఇతడు తన అష్టమహిషి కల్యాణంలో కాటమరాజు కధలోని పేర్లయిన 'ఎరనన్న, నలనన్న' మొదలైన పేర్లు, గొల్లల శివాలు పేర్కొన్నాడు." పల్నాటి వీరుల శివాలను శ్రీనాథుడు ఇలాగా వర్ణించాడు. గర్జించి యరసి జంఘాకాండయుగళంబు వీరసంబెట కోల వ్రేయునొకడు ఆలీఢ పాదవివ్యాస మొప్పగ వ్రాలి కుంగరాభినయము గైకొను నొకండు బిగువుగన్నుల నుబ్బు బెదరు జూపులతోడ ఫీట్కార మొనరించు బెలుచ నొకడు. పటుభుజావష్టంభవరిపాటి ఘటియిల్లధరణి యా స్పోటించి దాటు నొకడు ఉద్ది ప్రకటింప నొక్కరుండోలనాడు బయలు గుఱ్ఱంబు భంజళ్ళ బరవు నొకడు కొడుము దాటింపుచుమ బెద్ద గొలువులోన బడతి పల్నాటివీరుల బాడునవుడు. (క్రీడా.117) కాటమరాజు కథ విషయంలో శ్రీనాధుడు ఒక్కపద్యం కూడా ఇటు వంటిది చెప్పినట్లు లేదు. పల్నాటి వీరచరిత్రలోకూడా శ్రీనాథుని పోకడలు గ్రహణం పట్టిన సూర్యునికాంతిలాగా కనబడుతాయేమోగాని కాటమరాజు కధలో అటువంటి ఘట్టాలే లేవు. 17. కాటమరాజు కథ - మదరాసు ప్రాచ్య లిఖిత గ్రంథాలయం వారి ప్రచురణ. అవతరణిక, మెదటి పేజి. 18. వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రిగారు, శృంగార శ్రీనాథం. పుట 255, బంగారు తమ్మయ్యగారు; శ్రీనాధ మహాకవి - రెడ్డి సంచిక, వుట 281. 19. అష్టమహిషి కల్యాణం, వుట, 80..<noinclude><references/></noinclude> 7mof0gehcxcw6v10upm5bg2ohshpsj1 104 233686 590487 2026-10-19T09:33:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '308 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ద్విపద సాహిత్యం చేసుకొన్న అదృష్టంకొద్దీ శ్రీనాధుడు కొన్నాళ్ళ పాటు పల్నాటిసీమలో సంచరించాడు. ఆ గాధను గ్రంథస్థం చేశాడు. అయితే ఆ సీమపైన అతనికి మక్కు...' 590487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>308 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ద్విపద సాహిత్యం చేసుకొన్న అదృష్టంకొద్దీ శ్రీనాధుడు కొన్నాళ్ళ పాటు పల్నాటిసీమలో సంచరించాడు. ఆ గాధను గ్రంథస్థం చేశాడు. అయితే ఆ సీమపైన అతనికి మక్కువ లేదు. తిండిరుచించదు. ఊరు బాగులేదు. సన్నన్నం తినే అతనికి ఆ ప్రాంతంలోని జొన్నకూడు నచ్చలేదు. జొన్నకలి జొన్నయంబలి-జొన్నన్నము జొన్న పిసరు జొన్నలుతప్సన్ సన్నన్నము సున్న సుమీ- పన్నుగ బలినాటి సీమప్రజలందరకున్. ఈ జొన్నన్నానికి తోడు చింతకూర, బచ్చలికూరా కలిపివండిన ఉడుకు పులుసుఒకటి. ఆ చేదు శ్రీనాథుడు భరించలేకపోయాడు. తానేమిటి, తనను పుట్టించిన జేజెమ్మ కూడా తినలేడు. శ్రీనాథుడు శ్రీ కృష్ణుణ్ణి ఇలాగ సవాలు చేశాడు ఫుల్ల సరోజ నేత్ర యల పూతన చన్నుల చేదు ద్రావినా నల్లదనాగ్ని మ్రింగితి నటంచును నిక్కెదవేల? తింత్రిణీ పల్లవయుక్తమౌ నుడుకు బచ్చలికాకము జొన్నకూటితో మెల్లన నొక్క ముద్ద దిగమ్రింగుము నీవన గానవచ్చెడిన్. పోనీ ఈ హాలాహలాన్ని ఎలాగో దిగమింగుదామనుకుంటే నీళ్ళు కూడా కరువు. పై పద్యంలో శ్రీకృష్ణుణ్ణి సవాలు చేస్తే ఈ క్రింది పద్యంలో పరమేశ్వరుణ్ణి ఎత్తి పొడిచాడు. - సిరిగలవానికి జెల్లును దరుణులు బదియారువేల దగ బెండ్లాడెన్ దిరిపెమున కిద్దరాంద్రా-పరమేశా! గంగవిడుము పార్వతి చాలున్. ముపెత్తుకునేవానికి ఇద్దరు పెళ్ళాలెందుకు, గంగను విడిచిపెట్ట మన్నాడు. పల్నాటి సీమలో శ్రీనాధునికి అక్షరాలా నీళ్ళు పుట్టలేదు కాబోలు. అందుకే విసుగెత్తిపోయాడు. ఈ పద్యాలు చెప్పాడు. అంగడి యూరలేదు మరియన్నములేదు శుచిత్వమేమిలే దంగనలింపులేరు ప్రియమైనవనంబులులేవు, నీటికై భంగపడంగ బాల్పడు కృపాపరు లెవ్వరులేరు దాతలె న్నంగను సున్న, గాన బలనాటికి మాటికి బోసనేటికిన్?<noinclude><references/></noinclude> smn1qgttnhjxnpw3i6im6jfyge6cjgn 104 233687 590488 2026-10-19T09:33:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు రసికుడుపోవడు సర్నా- డెసగంగా రంభయైన నేకులెవడకున్ వసుధేశుడైన దున్నును-గుసుమాసుండైన జొన్నకూడే కుడుచున్. 309 పల్నాటికి ' గుడ్బై' చెప్పి, అంగన లింపుగా ఉండే చోటు, వనాలు...' 590488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు రసికుడుపోవడు సర్నా- డెసగంగా రంభయైన నేకులెవడకున్ వసుధేశుడైన దున్నును-గుసుమాసుండైన జొన్నకూడే కుడుచున్. 309 పల్నాటికి ' గుడ్బై' చెప్పి, అంగన లింపుగా ఉండే చోటు, వనాలుండే ప్రదేశం, శుచిగా వుండే పరిసరాలు గల గోదావరీతీరానికి వెళ్ళాడు. పెదకోమటి వేమునితోపాటు కాశీకి వెళ్ళినపుడు ఈ ప్రదేశాలను అతడు చూశాడు. మెచ్చుకొన్నాడు. దాక్షారామంలో భీమేశ్వరా లయానికి తన బంధువు బెండపూడి అన్నమంత్రి మొగలివాకిట మండపం కట్టించాడు. ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్ళడమే ఉత్తమ మనుకొన్నాడు. 1428 ప్రాంతాలలో అక్కడకు వెళ్ళాడు. సరిగ్గా అదే కాలానికి సాంపరాయని తెలుగురాయలు కూడా అశ్వారూఢుడై సింహాచల యాత్రకు వెళుతున్నాడు. శ్రీకాకుళంలోని ఆంధ్ర విష్ణువు పేరు ఆరోజుల్లో చాలామంది పెట్టుకొనేవారు. ఆంధ్రవిష్ణువు తెలుగురాయడు. వ్యక్తులకేగాక గ్రామాలకు కూడా ఈ పేరు ఆరోజులలో ఉండేది. నెల్లూరు మండలంలో ఆత్మకూరు తాలూకాలో 'తెలుగురాయని పుర' మొకటి ఉంది. కృష్ణాతీరంలో శ్రీకాకుళాన్ని ఆనుకొని తెలుగు రాయని పాలెం ఒకటి వుంది. సింహాచలం వైపు వెళుతున్న తెలుగు రాయలు ఏగ్రామంవాడో తెలియదుకానీ అతడు "కన్నడదేశంలోని సంబు రాయని కొడుకు" అని ఒక శాసనం వల్ల తెలుస్తున్నది." ఇతడు అశ్వారూఢుడై నపుడు చూసి శ్రీనాధుడు ఇలాగ దీవించాడు. ధాటీ ఘోటకరత్న ఘట్టనమీళద్దాఘిష్ట పల్యాణ మం టా టంకార విలుంఠలుంఠన మదోన్మత్తాహితక్షోణి భృ త్కోటి రాంకిత కుంభినీధర సమాత్కూటాటవి ఝూట క ర్ణాటాంధ్రాధిప! సాంపరాయని తెలుంగా! నీకు బ్రహ్మయువా కర్ణాటాంధ్రాధిపుడైన ఈ తెలుగురాయలు గోదావరీతీరమండలంలో ఉండేవాడేమో. ఇతని పేరుతో కలిసిన సాంపరాయణగ్రామం తుల్య భాగా నదీ తీరాన ఉంది. ఇది సాధారణమైన గ్రామం కాదు. ఆరోజుల్లో అది మహా 20. సింహాచలం శాసనం, దక్షిణభారత శాసన సంపుటి, 6వ భాగం, నెం 905.<noinclude><references/></noinclude> 58d9tuj50dpldxi7t6n5nhvuswm1az5 104 233688 590489 2026-10-19T09:34:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '310 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III గ్రామం. ఇది దాక్షారామానికి చేరువలో ఉంది. ఈ సాంపరాయణ గ్రామంలో ఉండే తెలుగు రాయల్ని యాచించి శ్రీనాథుడు కస్తూరి పుచ్చు కున్నాడు. తాను వెళుతున్నది అప్...' 590489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>310 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III గ్రామం. ఇది దాక్షారామానికి చేరువలో ఉంది. ఈ సాంపరాయణ గ్రామంలో ఉండే తెలుగు రాయల్ని యాచించి శ్రీనాథుడు కస్తూరి పుచ్చు కున్నాడు. తాను వెళుతున్నది అప్సరసల్లాంటి నానికూతు లున్న దాక్షారామం. వాళ్ళకు బహూకరించటానికి కస్తూరి కావాలి. అందుకే దాపరికం లేకుండా తాను కస్తూరి ఎందుకు యాచిస్తున్నాడో దాతకు చెప్పాడు చూడండి. అక్షయ్యంబుగ, సాంపరాయని తెలుంగాధీశ ! కస్తూరికా భిక్షాదానము సేయరా సుకవిరాడృందారక శ్రేణికి దక్షారామ పురీ విహారవర గంధర్వాస్సరో భామినీ వక్షోజద్వయ కుంభికుంభములపై వాసించు దద్వాసనల్ ! " 22 శ్రీనాథుడు తన కింకేరాజుల ప్రాపకం లేనప్పు డు గోదావరీ మండలంలో సంచరిస్తున్నప్పు డు దాక్షారామానికి వెళుతూ సాంపరాయణ మహాగ్రామంలో ఆగినపుడు అక్కడి తెలుగురాయల్ని కస్తూరి యాచించా డనడమే సమంజసం." "శ్రీనాధుడు ఈశ్వరార్చనాకళాశీలుడు గనుక అతడేమాత్రం వేశ్యాలోలుడు కాడు. ఈ యాచించిన కస్తూరిని అతడు భక్తి శ్రద్ధలతో స్వామివారికి సమర్పిస్తే ఆ ప్రసాదాన్ని గుడినిసమ్ముకున్న సానులు మానులు పుచ్చుకొని తమ వక్షస్థలాలపై తామే వ్రాసుకొనెడివారని శ్రీనాధుని హస్తాలు వేశ్యా వక్షోజద్వయ సంపర్కంచేత మైలపడలేదని కొందరు భావించి ఇలా వ్రాశారు. శ్రీనాథుని భావనలో దాక్షారామ రామాజనమంతయు భీమేశ్వర సేవకై సముపలబ్ధ జన్మముగల దేవగంధ ర్వాప్సరో జాతి వనితా సమితియే గాని మానవ భామినీ జన మేమాత్రము గాదు. యా దేవవేశ్యలు దేవతో భోగయోగ్యాలు గావలయు నట్టులేగాని మానవేపభోగయోగ్యులై యుండినట్టులు శ్రీనాధుని రచనాపద్ధతినిబట్టి యెచ్చటను తెలియవచ్చుట లేదు. " 21. సాంపరాయ మహాగ్రామ సవిధనిలయు భీమ 2-74. 22. దాక్షారామ పురీవిహార పరగంధర్వాప్సరో భామినీ - అని పారాంతరం. 23. బండారు తిమ్మయ్యగారు ఈ గ్రామాన్ని సరిగ్గా గుర్తించారు. గాని ఈ పద్యం వేములవాడ భీమకవిది అంటున్నారు. చూ. రెడ్డి సంచి, పుట 312. 24. ఇది మిత్రులు చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారు "శ్రీనాధుని కవితా సమీక్ష" - "శ్రీనాధుడు శృంగారియా?" అనే గ్రంథంలో 'చాటువులు' శీర్షికలో వ్రాసిన మాటలు. పుట 19-20.<noinclude><references/></noinclude> 6khdiyoag69cyzjiwgpz10rxrvms65w 104 233689 590490 2026-10-19T09:34:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 311 అయితే శ్రీనాథుని దృష్టిలో వాళ్ళు మానవేపభోగ యోగ్యులు కూడా అని చెప్పవచ్చు. భీమనాథుని సేవలో ఎలా ఆడి పాడుతారో మంత్రిగారి భార్య నెలతప్పినా ఆ సీమంతోత్సవంలోనూ మేజ...' 590490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 311 అయితే శ్రీనాథుని దృష్టిలో వాళ్ళు మానవేపభోగ యోగ్యులు కూడా అని చెప్పవచ్చు. భీమనాథుని సేవలో ఎలా ఆడి పాడుతారో మంత్రిగారి భార్య నెలతప్పినా ఆ సీమంతోత్సవంలోనూ మేజువాణీ కట్టి నడివీధులలో ఆడి పాడుతారు. భీమనాథునికేగాక మంత్రిగారి భార్యకు కూడా చామరాలు వీస్తారు. శుభకార్యంలో కావలసిన పనులు చూడండి. పూజకుండలు నిల్పె బువ్వుబోడి యొకర్తు శుభవితర్దిక చతుష్కోణములను జాజాల పాలెల సర్వౌషదులు నించి ప్రోక్షించె నొక్కపద్మాక్షి జలము కాంత యొక్క తె సన్నెకలు బొత్తరంబెను దోరించె పటశాఖ తోడగూడ బీరికంబులు వెట్టె బింబోష్టి యొక్క తె మడుగుబట్టము గప్పి నడుగు మునుగ రమణి యొక్క తె వింజామరంబు దాల్చె దరుణి యొక్క తే తాళవృంతంబు పూనె లలన యొక్కతె పసిడి సంబెల ధరించె వాలవటంబు ధరియించె నతివయోర్లు. (శివరాత్రి.2-56) శ్రీనాథుని కాలంలో పంచారామవిలాసినులవల్ల ఇటు వంటి భోగాలు అనుభవించిన మంత్రి బెండపూడి అన్నమంత్రి. అతడు భీమేశ్వరునికి మహా వైభవోపేతంతో వసంతోత్సవం జరిపించేవాడు, ఇతడు కట్టించిన మండపంలోనే ఏటేటా భీమేశ్వరునికి కల్యాణ మహోత్సవాలు, సానికూతుల అభినయ ప్రదర్శన జరుగుతూండేవి. ఆ వేశ్యలు స్వామివారి కటాక్ష వీక్షణాలకోసం ఎంత సేవించేవారో. మంత్రిగారి ఆదరాభిమానాలకోసం అంతప్రాకులాడేవారు. అన్నమంత్రిగురించి వీళ్ళ గురించి ఒకే పద్యంలో శ్రీనాథుడు ఇలా చెప్పాడు. కాంచికంకణ తారహార కటకప్రైవేల్యే భూషావళుల్ లంచం చిత్తురు దూతికాతతికి లీల నెండపూడన్ననిన్ బంచాస్తోవము దారకారకవయం బ్రార్థించి లోలోపలవ్ బంచారామములందు బల్వెలతవురం బ్రౌధేందుబింబాననల్, (భీమ. 1-78) 25. శ్రీనాధుని శివరాత్రి మహాత్మ్యంలో యజ్ఞదత్తుని భార్య నెల తప్పితే పంచారామ లీలావతులు పదునాలుగు జాతులవారూ వచ్చారు. వేడ్క నృత్యంబులాడిరి విధులందు బాడి తెలుగెత్తి పికకుహూ పంచమమున బంజళంబున ధవళప్రబంధ - గీత - కముల నవ్వేళ కర్ణాటకమలముఖులు" (2-54,55)<noinclude><references/></noinclude> dcz1ie4kh0k4lwy8td2on2lxfts10gi 104 233690 590491 2026-10-19T09:34:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '312- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III దాక్షారామంలోనే లేక రాజధానిలోనే శ్రీనాధుడు బెండపూడి అన్న మంత్రిని కలుసుకున్నాడు. కొండవీటికి రాజమండ్రికి గల విరోధాలు మరిచిపోయేటంత మార్పులు వచ్చ...' 590491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>312- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III దాక్షారామంలోనే లేక రాజధానిలోనే శ్రీనాధుడు బెండపూడి అన్న మంత్రిని కలుసుకున్నాడు. కొండవీటికి రాజమండ్రికి గల విరోధాలు మరిచిపోయేటంత మార్పులు వచ్చాయి. కాటయవేముడు పోయాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డి మరణించాడు, కాటయవేముని వియ్యంకుడు అల్లాడరెడ్డి కూడా పోయాడు. అతని సోదరులు రాజ్యాన్ని ఆక్రమించు కుంటే పినతండ్రుల చేతిలోంచి అల్లాడవేమారెడ్డి వీరభద్రారెడ్డి స్వాధీనం చేసుకొన్నారు. పాత రాజకీయ విప్లవం, వాటిలో శ్రీనాధునిపాత్ర విస్మరించి అతణ్ణి ఆదరించే తరుణం వచ్చింది. శ్రీనాధునికి రాజమండ్రి రెడ్డి రాజుల ప్రాపకం కలిగించాలని అన్నమంత్రి తలచాడు. దానికి ప్రాతిపదికగా తానొక కృతి అంకితం పుచ్చుకొని శ్రీనాధునిపట్ల ప్రభువులను సుముఖులను చేయాలనుకొన్నాడు. శ్రీనాధుణ్ణి చూసి ఇలా అన్నాడు: వినిపించినాడవు వేమభూపాలున కఖిలవు రాణ విద్యాగమములు కల్పించినాడవు గాఢపాకంబైన హర్షనైషధకావ్యమాంధ్రభాష భాషించినాడవు బహుదేశబుధులతో విద్యాపరీక్షణవేళలందు వెదజల్లినాడవు విశదకీర్తి స్పూర్తి కర్పూరములు దిశాంగణములందు బాక నాటింటివాడవు బాంధవుడపు కమలనాభుని సౌత్రుడవమలమతివి నాకు గృవసేయు మొక ప్రబంధంబు నీవు కలితగుణగణ్య! శ్రీనాథకవివరేణ్య! (భీమ. 1-23) 'సప్తసంతానాలు' నాకు సంభవించాయి. ఒక్క కృతిమాత్రం వెలితిగా లోటు తీర్చటానికి శివపురాణం తెలుగుగా చేసి అంకితం కావించు" అని అన్నమంత్రి అడిగాడు. స్కాందపురాణంలో గోదావరీ ఖండ మనేది ఏదీకనబడలేదు. ఇది శ్రీనాథుని స్వకపోల కల్పితమని, అతని తెలుగుభీమఖండాన్ని చూసి ఆర్వాచీనులు సంస్కృతీకరించి తెలుగు లిపిలోనే వ్రాసిపెట్టుకున్నారని పండితులు కొందరు భావిస్తున్నారు. మరి కొందరు ఈ ప్రవాదం నిరాధారమని శ్రీ నాథునికి ముందే సంస్కృత గోదావరీ ఖండం ఉందని అది వ్యాసప్రోక్తమే అని విశ్వసిస్తున్నారు. ఆమూలాన్ని మాత్రం వ్యాసులవారు 26. శ్రీభీమేశరపురాణం (సరస్వతీ గ్రంథమండలి ప్రచురణ), చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారి పీఠికలో పుట 11.<noinclude><references/></noinclude> 8nadoh0c82peutjlxik3sphokg59tr8 104 233691 590492 2026-10-19T09:35:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 313 శ్రీ నాథునిలాగే భీమఖండంలో ప్రతిమూలా తిరిగి వ్రాశారనీ చెప్పాలి. మూలాన్ని సాకుగా పెట్టుకొని శ్రీ నాధుడు తాను భీమ ఖండంలో చూసిన ప్రతిచిన్నవిషయాన్ని ఇందులో చొప...' 590492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 313 శ్రీ నాథునిలాగే భీమఖండంలో ప్రతిమూలా తిరిగి వ్రాశారనీ చెప్పాలి. మూలాన్ని సాకుగా పెట్టుకొని శ్రీ నాధుడు తాను భీమ ఖండంలో చూసిన ప్రతిచిన్నవిషయాన్ని ఇందులో చొప్పించాడు. మూలం లోంచి నాలుగు నూలుపోగులు తీసుకొని వాటిని తన వర్ణనల జలతారుతో నేశాడు. కథ లేక పోయినా ఫరవాలేదు. కమ్మని వర్ణన లుంటే చాలు అనే దృక్పధాన్ని మన సాహిత్యంలో ఇతడు ఈ కావ్యంతో ప్రవేశపెట్టాడు. పేరుకు ఆరు ఆశ్వాసాల కావ్యమైనా మొదటి ఆశ్వాసమంతా అవతారికే. మిగతా ఆశ్వాసాలలోకూడా వర్ణనలే ఎక్కువ. వ్యాసుల వారియాత్రలో మజిలీల వర్ణన ముడో ఆశ్వాసంలోగాని వ్యాసులవారు దాక్షారామంలో అడుగుపెట్టరు. అన్నట్లు చెప్పటం మరిచిపోయాను. వ్యాసుల వారు ఎప్పుడూ కాశీలో ఉండేవారు. వారికి శిష్యులకీ ఒకసారి కాశీలో భిక్షదొరకలేదు. దాంతో వారు అలిగి కాశిని శపించబోయారు వారిని వారించి కడుపునిండా భోజనం పెట్టించి అన్నపూర్ణా విశ్వేశ్వరులు ఆయన్నే శపించి కాశీనుంచి వెళ్లగొట్టారు. వ్యాసులవారు దక్షిణకాశి అనే దాక్షారామానికి వచ్చి స్థిరపడ్డారు. ఇంతకు పూర్వం వేరే కారణాలవల్ల కాశీని వదిలిపెట్టిన అగస్త్యులవారు ఈయన్ని కలుసుకున్నారు. ఇద్దరూ ఉమ్మడిగా తూర్పుగోదావరిజిల్లాలో కొంత సంచారం చేస్తారు. కావ్యం వ్యాసులవారు కాశీవదిలిపెట్టడంతో మొదలవుతుంది. మూడో ఆశ్వాసంలో ఆయన అగస్త్యులవారితో కలిసి దాక్షారామంలో ప్రవేశిస్తారు. చతుర్థ ఆశ్వాసంలో క్షీరసాగరమధనం, హాలాహలభక్షణం మొదలైన శివపురాణ కధ లున్నాయి. ఈ విషయాలను శ్రీనాధుడు ఇంతకుముందు హరవిలాసంలో వ్రాశాడు. అయితే అప్పుడు చూపెట్టని సొగసులు కొన్ని ఈ కావ్యంలో చూపించాడు. హరవిలాసంలో దేవతలు సముద్రమధనం ప్రారంభించే ముందు విఘ్నేశ్వరపూజ చేస్తారు. ఉండ్రాళ్ళు నూపిండి పెడతారు. ఒక దండకం చదువుతారు. (హర.2-15 నుంచి 2-58. ఎనిమిది గద్యపద్యాలు) ఇంతచేసినా హాలాహలం పుట్టింది. ఇది విఘ్నమే. అందుచేత భీమ ఖండంలో శ్రీనాథుడు కథ మార్చాడు. సముద్రమథనం ప్రారంభించే ముందు సురాసురులు వినాయకపూజ మరచి పోతారు. ఉపక్రమించి శ్రమించగానే హాలాహలం<noinclude><references/></noinclude> ludyxqr82ru7lquj0l2x0xx6r5b66rl 104 233692 590493 2026-10-19T09:35:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '314 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III పుట్టింది. దేవదానవులు పంచబంగాళమై పారిపోయారు. చివరకు శివుడు హాలాహలంమ్రింగి 'మనం వినాయకుణ్ణి పూజించటం మరచిపోయాము. అందుకే ఈ విఘ్నంవచ్చింది' అని చెప్...' 590493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>314 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III పుట్టింది. దేవదానవులు పంచబంగాళమై పారిపోయారు. చివరకు శివుడు హాలాహలంమ్రింగి 'మనం వినాయకుణ్ణి పూజించటం మరచిపోయాము. అందుకే ఈ విఘ్నంవచ్చింది' అని చెప్తాడు. అప్పుడు సురాసురులు తాండవ విఘ్న నాయకునికి పూజలు చేస్తారు. సముద్రమథనం తిరిగి ప్రారంభిస్తారు. ఈసారి అమృతం వగైరాలు లభిస్తాయి. అమృతం పంపకంలో జరిగిన అన్యాయానికి మండి పడి దానవులు కక్షకడతారు. త్రిపురాసురుడు విజృంభిస్తాడు. శివుడు అతణ్ణి నిర్జిస్తాడు. ఆ తరువాత శివుడు"పాయ కొక చోట చతికిలబడగనుండ నైననేమి ఫలము? ఊసుపోక వినోదంబులు పరీక్షింపగ ఆంధ్రక్షమాస్థలి కి పోదామా?” అనుకొంటాడు.” దాక్షారామానికి మకాం మార్చేసి అతడు పరీక్షించిన వినోదాలు ఒకటా? రెండా? శ్రీనాధుడు భీమనాథునికి తన మనస్సునకు నచ్చినట్టు బుద్ధులు మప్పాడు. కట్టూ బొట్టూ మార్పించాడు. గజచర్మ మెన్నడోకాని నిచ్చలుకట్టు పసిడికమ్ముల పట్టువచ్చడమ్ము భసిత మెన్నడొకాని ప్రతిదినమ్ము నలందు మలయజమ్ము కురవంగ మదము గూర్చ నిడుదపాముల రాజు తొడవు లెన్నడొ కాని తారహారములు నిత్యము ధరించు నృకరంకరుండమాలిక లెన్నడో కాని ధరియించు గల్హారదాము మొపుడు కాటినడు చక్కి నెన్నడో గాని యుండు దక్షవాటి సువర్ణ సౌధములమీద నెన్నడొ పిశాచులను గాని యిందుముఖుల నెల్లకాలంబు దలచు భీమేశ్వరుండు. (భీమ.1-116) ఎల్లకాలం ఇందు ముఖులను తలచడమే కాక శ్రీనాథుని భీమ నాథుడు కొంచెం ధూర్తుడు. అంతఃపురాంగవల కన్నుగప్పి సానివాడకు వెడతాడు. 27. భీమఖండం, 5- 15, 16.<noinclude><references/></noinclude> 5192e1lvcgahdkr9rwc6deaiat9tbd5 104 233693 590494 2026-10-19T09:35:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు ఎనయంగల్గిన కూర్మి భృంగిరిటిగానీ తండుగానీ నికుం భునిగానీ కయిదండ పట్టుకొని సంభోగేచ్చ సంతఃపురం గనలంగన్ను మొరంగి యప్పు రమునన్ గన్నేరుకాచారి ప్రొ 315 ద్దున భీమేశు...' 590494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు ఎనయంగల్గిన కూర్మి భృంగిరిటిగానీ తండుగానీ నికుం భునిగానీ కయిదండ పట్టుకొని సంభోగేచ్చ సంతఃపురం గనలంగన్ను మొరంగి యప్పు రమునన్ గన్నేరుకాచారి ప్రొ 315 ద్దున భీమేశుడు సానివాడ కరుగున్ ధూర్త ప్రకారంబునన్ (భీమ,1-112) శివుడు పద్నాలుగు మహాయుగాల ముసలివాడు. ఇతనికి సానిపెళ్ళి ఎప్పుడు ఎందుకు మొఖంమొత్తదు? అది దాక్షారామ మహిమ! శ్రీనాథుని శివుడే కాదు. పాల్కురికి సోమనాథుని శివుడు కూడా "దాక్షారామ మందు అహర్నిశలు కాంతా సుభోవభోగంబులందుచు" ఉంటాడు. శివునికి సాక్షాజ్జగదంబ సమానులధికంబు గలరు దాక్షారామ మందు అని శ్రీనాథుడు . చిన్నప్పుడే బసవపురాణం చదువుకొంటున్నప్పుడు తెలుసు. కొన్నాడు.” శివుని విషయంలో చెప్పలేంకాని శ్రీనాథుడు భీమఖండంలో షష్ఠ్యంతాల తరువాత గంటం పుచ్చుకొని ఓం ప్రధమంగా చేస్తున్న దాక్షారామ వర్ణనలో ఆడవాళ్ళే మొదటి పాదంలో అడుగుపెట్టారు.. పర్యంత మందార పారిజాతకవనీరమమాణ కిన్నరీ సముదయంబు. (భీమ. 1-88) ఇంక రెండోపద్యం నుండి 7 పద్యాలలో ఆపూరిసానులనే వర్ణించాడు. వీలుచిక్కినప్పు డల్లా వాళ్ళచేత ఆడించాడు. పాడించాడు. ఈ కావ్యంలో ఆద్యంతాలు శృంగార వర్ణనలే ఉన్నట్లు తోస్తోందికానీ ఉదాత్తమైన భక్తిభావాలు, స్తుతులు, చక్కని గద్యాలు, వచనాలు వున్నాయి. పంచమాశ్వాసంలో 156 నుంచి 198 దాకా 43 గద్యపద్యాలు గల శివగీత వుంది. తత్పదార్ధంబు వరమాత్మ తలిరుబోణి త్వంపదార్థంబుజీవుండు తలచిచూడు దత్వ సూరుత వేదసూత్రంబులోని యద్ధమిది చిత్తమందున నవధరింపు (భీమ.5-180) ఇలా సులభశైలిలో వేదాంతంకూడా అందులో లేకపోలేదు. బమ్మెరపోతరాజుగారికి వరవడిపెట్టినట్టు లాటానుప్రాసంలో చెప్పిన శివభక్తి మయమైన పద్యం కూడా లేకపోలేదు. చూడండి. - 28. బసవపురాణం – చతుర్థాశ్వాసం హలాయుధుని కథలో ద్విపద నెం. 1181 29. బసవపురాణం – తృతీయాశ్వాసం ముగ్ధసంగయ్య కథలో ద్విపదనెం. 348 -<noinclude><references/></noinclude> nhn8s8r1dj6vgp2z14uvitj3dwkqv6b 104 233694 590495 2026-10-19T09:35:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '316 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శ్రీభీమనాయక శివనామధేయంబు చింతింపనేర్చిన జిహ్వ జిహ్వ దక్షవాటివురాధ్యక్ష మోహనమూర్తి చూడంగ నేర్చిన చూపుచూపు. దక్షిణాంబుధి తటస్థాయి పావనకీర్తిచే...' 590495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>316 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శ్రీభీమనాయక శివనామధేయంబు చింతింపనేర్చిన జిహ్వ జిహ్వ దక్షవాటివురాధ్యక్ష మోహనమూర్తి చూడంగ నేర్చిన చూపుచూపు. దక్షిణాంబుధి తటస్థాయి పావనకీర్తిచేసింప నేర్చిన చెవులు చెవులు తారకబ్రహ్మవిద్యాదాత యాదలవిరులు పూస్చగనేర్చు కరము కరము ధవళకరశేఖరునకు బ్రదక్షిణంబు- నర్థిదిరుగంగ నేర్చిన యడుగు అడుగు అంబికానాయకధ్యానహర్షజలధి-మధ్యమున దేలియాడెడి మనసుమనసు. (భీమ.3-197) అయితే "సాని ఈశానియై" ఆడిన ఆటలు. పాడినపాటలు మెచ్చి శ్రీనాధుడు కావ్యం అంతా సానికూతుల సౌందర్యం మెచ్చుకోవడానికి వ్రాసినట్టే అపోహపడేవాళ్ళు మొట్టమొదట అతని సమకాలికులే. అతడు రాజమండ్రిలో అడుగు పెట్టాక పండితంమన్యులకు కన్నెర్ర అయింది. వాళ్ళు కూప మండూకాలు, చదువుతక్కువ, గర్వం బోలెడు. అంతకుముందు ఏపుస్తకంలోను చేయని కుకవినింద శ్రీనాధుడు భీమఖండంలో చేయవలసి వచ్చింది. వాళ్ళను ఇలా నిరాకరించాడు. బోధ మల్పంబు గర్వ మభ్యున్నతంబు శాంతి నివృచ్చరంబు మచ్చరము మనము కూపమండూకములుబోలె గొంచె మెరిగి పండితంమన్యులైన వైతండ్రికులకు. (భీమ. 1-13) వీళ్ళు కూపమండూకాలు కనుకనే శ్రీనాథునిశైలిని, భాషను తప్పు కొందరు తత్సమపదభూయిష్టమైన అతని పద్యాల ఫ్రొడిని మాత్రమే చూసినవాళ్ళు శ్రీనాథుని భాష సంస్కృతం అన్నారు. పలుకు పట్టారు. నుడికారం విన్నవాళ్ళు ఆంధ్రభాషే అన్నారు. ఎవ్వరేమనుకుంటేనేం, అని శ్రీనాథుడు తన భాషేమిట్తో తనే ఇలా వివరించాడు. ప్రౌఢి బరికింపసంస్కృత భాష యండ్రు పలుకునుడికారమున నాంధ్రభాష యుండు ఎవ్వరేమండ్రుగాక నాకేటి కొరత నా కవిత్వంబు నిజము కర్ణాట భాష (భీమ. 1-15) తన భాష కర్ణాట భాష అనడంలో శ్రీనాథుడేమిటి ఉద్దేశించాడోకాని<noinclude><references/></noinclude> rk0djfp8yk6hld2f42v1m0d91vmodpd 104 233695 590496 2026-10-19T09:36:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 317 అందులోని అర్థం, అంతరార్థం ఇవాళ మనకు స్పష్టంగా తెలియదు. ఈ 'మాటకు నేటి పండితులు తలొకరూ తలో అర్ధం చెప్తున్నారు. ఈమాట పట్టుకొని కొందరితడు కన్నడదేశంవారన్నారు. కర్ణ...' 590496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 317 అందులోని అర్థం, అంతరార్థం ఇవాళ మనకు స్పష్టంగా తెలియదు. ఈ 'మాటకు నేటి పండితులు తలొకరూ తలో అర్ధం చెప్తున్నారు. ఈమాట పట్టుకొని కొందరితడు కన్నడదేశంవారన్నారు. కర్ణాటకదేశంలో జనించి కొండవీటికి చిన్నప్పుడే వచ్చాడని సమర్థించుకున్నారు. కొంతమంది, కర్ణాటక భాష అంటే ఆ భాషామర్యాదలను పాటించే తెలుగు కవిత్వం అని అర్థం చెప్పారు." కొందరిది మాండలిక భేదాలను సూచిస్తుందన్నారు.= ప్రౌఢీ పలుకునుడికారాలను వేరుగా చెప్పి నాభాష కర్ణాట భాష అనడం వల్ల ఇది ఆరెండిటి మిశ్రమాన్ని సూచించే శైలి భేదమేమో అనిపిస్తుంది. అయితే కొత్త పరిశోధనలవల్ల తప్ప శ్రీనాథుడు ఉద్దేశించిన అంతరార్థం ఏమిటో చెప్పలేమని మాత్రం చెప్పవచ్చు. శ్రీనాధుడు పాకనాటివాడు. "పాకనాటింటివాడవు, బాంధవుడవు- కమలనాభుని మనుమడవమలమతివి" అని బెండపూడి అన్నయ్య చెప్పాడు. (భీమ.1-23). కమలనాభుడు తూర్పు సముద్రతీరంలో ఉన్న కాల్పట్టణానికి అధీశ్వరుడేకాని వాళ్ళది పాకనాడు. శ్రీశైలం అడివార నుండి తూర్పు సముద్రందాకా విస్తరించిన సీమను పాకనాడు అని పిలిచేవారు: శ్రీనాథుని స్వస్థానాన్ని ఆనాడు కర్నాడు అని కూడా వ్యవహరించేవారు. కర్ణినాడు, కర్నాట, కణ్ణవిషయ అన్నవి ప్రాచీననామాలు, నందికొట్కూరు, కర్నూలు, నంద్యాల తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలు కలిసి ఒకప్పుడు కరునాడు అని చెలామణి అయ్యేవి. సాతవాహనుల కాలంలోని కర్డిరాజుల ఏలుబడిలోని ప్రాంతాలను కర్ణినాడు అని పిలిచే వారు. కణ్ణ విషయమని వ్యవహరించేవారు. సాతవాహనికోటకు రూపాంతరమైన సాతానికోట ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంతాలలో ఉంది. కులోత్తుంగ చోళుని కాలంలో కరునాడులోనివారు వడుగు అంటే 30. అక్కిరాజు ఉమాకాన్తం గారు: పల్నాటివీరచరిత్ర (వావిళ్ళ ప్రచురణ), ప్రథమభూమిక. పుట 46. 31. చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు ఆంధ్రుల చరిత్ర, మూడవ భాగం, పుటలు 214-217. కందుకూరి వీరేశలింగంగారి ఆంధ్రకవుల చరిత్ర, ప్రధమభాగం, పుట 511. వేదం వెంకటరాయశాస్త్రిగారు: శృంగార నైషధసర్వంకష, ప్రధమముద్రణావతారిక, పుట 7. 32. కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు: 'శ్రీనాథుని కవిత్వతత్వము', పుటలు 27-28.<noinclude><references/></noinclude> 47jx90f5p00aay5pfk0n6yv1eq3bsvu 104 233696 590497 2026-10-19T09:36:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '318 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III తెలుగు మాట్లాడేవారు కళింగత్తుపరణి కావ్యంలో జయంగొండాన్ కవి ఇలా. రాసాడు. మఘులై చిరుమొఘయిల్, చిలవడగుం, చిలతమమ కురిత్తరు కరువాటియర్ కురికిక్కడై తిరమ...' 590497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>318 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III తెలుగు మాట్లాడేవారు కళింగత్తుపరణి కావ్యంలో జయంగొండాన్ కవి ఇలా. రాసాడు. మఘులై చిరుమొఘయిల్, చిలవడగుం, చిలతమమ కురిత్తరు కరువాటియర్ కురికిక్కడై తిరమిన్. దీన్నినేను ఇలా అనువదించాను. మురిపించుతూ 'కొన్నిముద్దు తెలుగువదాలు అరవమ్ముతో కలసి అచటచట వాడబడుచు చిరుతీపి పలుకులు చెవులు విందులుసేయ కరువాడు యువతులు గడి తీయండి. కులోత్తుంగుని కాలంలో కాదుపాల్కురికి సోమనాథుని కాలంలో కూడా కర్నూలు ప్రాంతాలను కర్నాడు అని పేర్కొనేవారు. కర్నూలు తాలూకాలోని గొబ్బూరును కర్ణాటక భూమికి కుటీరమని సోమనార్యుడు చెప్పాడు. శ్రీనాథుని కాలంలోనే పాకనాడులోని కొన్ని ప్రాంతాలకు పాలకుడైన తెలుగురాయణ్ణి "కన్నడదేశమందులసాంబురాయని కొడుకు తెలుగు రాయడు. పేర్కొనడం శాసనాల కెక్కిన విషయం. ఈ తెలుగు రాయని కొడుకు తిరుమలయ్య దేవుడు గుంటూరు మండలంలోని నూతలపాడు ఏలిక. " అని శ్రీనాథుని కాలంలో కొంత పాకనాడు కొంత కమ్మనాడు కలిసి కర్నాడుగా చెలామణి అయ్యేవని చెప్పవచ్చు. అందుకే తన భాష ప్రౌఢి వల్ల సంస్కృతం పలుకునుడికారం వల్ల తెలుగూ అయినా 'మొత్తంమీద కర్ణాటక భాష అని శ్రీనాథుడు చాటుకొన్నాడు. కొండవీడు, రాజమండ్రి మొదలైన చోట్ల ఎన్నాళ్ళుండినా అతని నెల్లూరి యాస పోలేదు కాబోలు. ఇతరులు 'మారుబావనవారల్ అయిపోయి వుంటారు. యాసమాత్రమే కాదు శైలి. కూడా చాలా తేడా ఉన్నదే. శ్రీనాథుని శైలిని కొందరు ఆక్షేపించటానికి కారణం ఉంది. 'గాఢపాకంబైన హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాష'లో కల్పించానని శ్రీనాథుడు సగర్వంగా 33. History of Reddi Kingdoms-P. 518.<noinclude><references/></noinclude> jo3uqwb4ingoc1gawq742gda075gz3c 104 233697 590498 2026-10-19T09:37:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 319 చెప్పుకుంటాడు. అయితే కొన్ని ఆయువుపట్టు శ్లోకాలను అతడు యథాతథంగా తెలుగులోకి దించి చివర 'డుమువులు చేర్చినట్టు కనబడుతుంది. అందుకే సంస్కృతపండితులు 'నీడుమువులు న...' 590498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 319 చెప్పుకుంటాడు. అయితే కొన్ని ఆయువుపట్టు శ్లోకాలను అతడు యథాతథంగా తెలుగులోకి దించి చివర 'డుమువులు చేర్చినట్టు కనబడుతుంది. అందుకే సంస్కృతపండితులు 'నీడుమువులు నువ్వు తీసుకొని మానైషధం మాకిచ్చేయి' అని శ్రీనాథునితో అన్నారని చెప్పు కుంటారు. ఇటువంటి కధలకు యీ క్రింది పద్యాలు కారణాలు. నైషధంలో శ్రీహర్షుడు సంస్కృత వ్యాకరణంలోని విషయాలను, పారిభాషిక పదాలను వాడి చక్కగా కల్పనలు చేశాడు. హంస నలునితో తను నానా దేశాలు చూశానని అన్నప్పు డు హర్షుడు గడుసుగా ఒక సకర్మకక్రియతో ఆడుకొన్నాడు. సరస్వీపరిశీలితుం మయా గమికర్మీకృతనైకనీవృతా అతిథిత్వ మనాయసాదృశోసదసత్సంశయగోచరోదరి. (వైష, 2-40) 'గమ్' అనే క్రియకు కర్మగా చేయబడిన అనేక దేశములు కలవాడనై సరస్సులు పరిశీలిస్తూ ఉందోలేదో అనే సందేహానికి ఆస్పదమైన నడుము కలదానిని చూశానని మూలంలోని భావం. దీనిని శ్రీనాథుడు మొదట ఇలాగ అనువదించాడు. మృదురీతిం బ్రతివాసరంబు గమికర్మీభూతనావాసదీ నదకాంతారవు రాశిలోచ్చయుడవై నైకాద్భుత శ్రీజిత త్రిదివంబైన విదర్భదేశమున నారీరత్నముఖ గాంచితి పదసత్సంశయగోచరోదరి శరత్సంపూర్ణ చంద్రానన (శృం. వైమ2-20) మూలంలో 'గమి కర్మీకృత...' అనే సమాసం ఉంటే అనువాదంలో 'గమీకర్మీ భూత......'అనే సమాసం ఛందస్సు వల్ల వచ్చింది. ఇది శ్రీనాధునికి నచ్చలేదు. నైషధాన్ని అనువాదం చేస్తున్నప్పుడు అతడు కొన్ని, నియమాలు పెట్టుకొన్నాడు. శబ్దానుసరణ మొదటి నియమం. మూలంలో ఉన్న శబ్దాలను అవసరం అనుకొన్నంత వరకు అనుసరించడం మంచిదని భావించాడు. ఈ పద్యానువాదంలో 'గమీకర్మీకృత నైకనీ వృతా' అనే సమాసం 34. నేను అనేకదేశాలు వెళ్లాను' అనే వాక్యంలో 'నేను' కర్త; 'అనేక దేశాలు' కర్మ; 'వెళ్లాను' అన్నది క్రియ. ఈ మాటను డొంకతిరుగుడుగా చెప్పాలంటే వెళ్లు అనే క్రియకు కర్మగా చేయబడిన అనేకదేశాలు కలవాడనై అని చెప్పాలి. సంస్కృతంలో శ్రీహర్షుడు ఇదే చెప్పాడు<noinclude><references/></noinclude> frty0c2zdyn7q73y6d53uhch4mklm1v 104 233698 590499 2026-10-19T09:37:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '320 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III/ రాలేదు. అంచేత మళ్ళీ ఈ శ్లోకాన్ని ఇంకోలాగ అనువదించాడు. అది ఈ పద్యం. కమలేంది వరమండమండితల సత్కాసారసేవారతి గమికర్మీకృత నైకనీవృతుడనై కంటికా విదర్భంబు...' 590499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>320 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III/ రాలేదు. అంచేత మళ్ళీ ఈ శ్లోకాన్ని ఇంకోలాగ అనువదించాడు. అది ఈ పద్యం. కమలేంది వరమండమండితల సత్కాసారసేవారతి గమికర్మీకృత నైకనీవృతుడనై కంటికా విదర్భంబునన్ రమణింబల్లవపాణి పద్మనయనన్ రాకేందుబింబాననన్ సమవీవస్తని వస్తి వాస్తి విచికిత్సా హేతుశాతోదరిన్. (1).3.2-21) ఈ పద్యంలో మూలంలోని 'గమీకర్మీకృతనైకనీవృత' అనే సమానం దిగుమతి అయినా తొలి పద్యంలో లాగ 'సదసత్సంశయ గోచరోదరి' అనే మూలంలోని సమాసం రాలేదు. ఇది తెలుగు ఛందస్సులోని ప్రాసవల్ల వచ్చిన చిక్కు. ఈ సమాసాలను యధాతధంగా దించాలంటే మత్తేభవృత్తం లోని ఏ పాదంలోనైనా మొదటి పదకొండు అక్షరాలలో నే సాధ్యం అవుతుంది. ఈ రెండు సమాసాలలోనూ రెండో అక్షరాలు విభిన్నమైనవి. అందుచేత ఈ రెండూ ఒకే పద్యంలో ఇమడ్చడం సాధ్యం కాదు. అవ్వా కావాలి, బువ్వాకావాలి అంటే కుదరక పోవచ్చుగానీ శ్రీనాధుడు బువ్వ తిని అవ్వదగ్గర కూర్చుంటానని రెండుపద్యాలలో అనువాదం చేసి తన గడుసుదనం చూపించాడు. 'గమీకర్మీకృత...' అనే పదబంధం శ్రీనాధునికిష్టం. శృంగార నైషధంలోనే తాక భీమఖండంలోకూడా 'గమీకర్మీభూత కైపల్యమున్' అని వాడాడు (భీమ 6-37). "తెలుగున గమనార్థమైన క్రియలేనపుడు 'గమీకర్మీకృతనై కనీవృతుడనై' అనుట కంటే 'అనేక దేశములు తిరిగిన వాడనై' అను అర్థమిచ్చు వేరొక వాక్యమును వాడుటయే సముచితమని తోచుచున్నది. ఇట్టి భాషాంతరములు సంస్కృత పాండిత్యముకల విద్వాంసులకే గానీ సామాన్యాంధ్రభాషాజ్ఞానము కలవారికి బోధపడవు" అని కందుకూరి వీరేశలింగంగారు వ్రాసిన మాటలు అక్షరాలా నిజం. 18 ఈ పద్యానికే ఇలా అనుకుంటే 'అతనికంటె ఘనుడు ఆచంట మల్లన్న' అని దీని పితృపితామహవర్గంలో ఉండే నిగూఢ శాస్త్రార్థమున్న పద్యం మరొకటి ఉంది. చూడండి. 35. ఆంధ్రకవుల చరిత్ర, ప్రథమభాగం, పుటలు 447-48.<noinclude><references/></noinclude> c0vo0k42dnusyzkglyus54p8ntrvbe4 104 233699 590500 2026-10-19T09:37:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు ప్రాతఃకాలము వాయనంబు వణినాపత్యోక్త శాస్త్రంబులో దాతజ్ స్థానులు చెప్పు డెవ్వి యను చందంబొప్ప గాకాయనం జాతుర్యం బలరార నుత్తరము విస్పష్టంబుగా గోకిల 321/ వ్రాతం బిచ్...' 590500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు ప్రాతఃకాలము వాయనంబు వణినాపత్యోక్త శాస్త్రంబులో దాతజ్ స్థానులు చెప్పు డెవ్వి యను చందంబొప్ప గాకాయనం జాతుర్యం బలరార నుత్తరము విస్పష్టంబుగా గోకిల 321/ వ్రాతం బిచ్చె దుహి తుహీ యని గృహారామ ప్రదేశంబులన్, (శృ.నై.8-19) కాకులు 'కావ్కావ్' అంటాయి. కోయిలలు 'కుహుకుహు' అంటాయి. కవిగారి చెవులకు కాకులు 'కా?కా?' అని కూస్తున్నట్లు, కోయిలలు 'తుహితుహి' అన్నట్టు వినిపించాయి. ఈ శబ్దాలమీద తన పాణినీయ పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ చమత్కరిస్తున్నాడు. వ్యాకరణ పరి భాషలో ఆదేశములు, స్థానులు అనేమాటలు ఉన్నాయి. మాటవరుసకు మన తెలుగులో 'కచటతపలకు కొన్ని చోట్ల 'గసడదవ' లు ఆదేశ మవుతాయి. వీటిలో కచటతపలు స్థానులు గసడదవలను ఆదేశాలు అని చెప్పు కోవచ్చు. సంస్కృతంలో తు, హి అనే అక్షరాలకు బదులుగా కొన్ని సందర్భాలలో తాత్(బ్) అనేది వస్తుంది. అప్పుడు తు, హిలు స్థానులు తాత్(జ్) ఆదేశం. నైషధంలో కాకి తాతఙానులు ఏరెండు (కా) ఏరెండు (కౌ) అని ప్రశ్నిస్తే కోకిలలు తుహీ తుహీ అని జవాబు చెప్పాయట. ఇటువంటి ప్రౌఢీని పరికిస్తే శ్రీనాధుని భాష సంస్కృతం అనడానికి ఎవరూ వెనుకతీయరు. అయితే యీ పద్యాలు వ్రాసిన శృంగారనైషధం లోనే అతడు పలుకునుడికారంలో తీయందనాన్ని చూపించాడు. కొన్ని చూద్దాం.. 36. "పాణినీయ వ్యాకరణ శాస్త్రంలో 'తు' 'పా' యనెడు లోటృత్యయములకు (బి) అనునది వచ్చును అని తుహె్యూస్తాత బాశిష్యన్యతరస్యామ్' అను సూత్రముచేత జెప్పబడియున్నది. బదులుగా వచ్చుదానికి ఆదేశమనియు, దేనికి బదులుగా వచ్చునో దానికి స్థానియనియును వ్యాకరణమందు సంజ్ఞులు. అట్లే 'యా' ధాతువునకు లోట్రథమపురుషైకవచనరూపములు' 'యాతు' 'యాకాత్' (పోవుగాక) అనునవి; లోణ్మధ్యమపురుషైకవచనరూపములు 'యాహి' 'యాతాల్ (పొమ్ము) అనునవి. 'కౌ' అనునది కింశబ్ద ప్రథమాద్వివచనము. 'తుహీ' అనునది తుశ్చ హిశ్చ తుహీ - తు శబ్దమునకు, పా శబ్దమునకు ద్వంద్వసమాసము, ప్రధమాద్వివచనము. తెల్లవారగానే ఇండ్ల తోటలయందు కాకులు 'కో కో' అనియు, కోయిలలు 'తుహీతుహీ' యనియు కూయుట ఎట్లుండెననగా 'తాతజ్జునకు స్థానులేవని యడుగుటగాను, 'తుహులు' అని యుత్తరము చెప్పుటగాను ఉండినది" అని "శృంగారనైషధ సర్వంకష"లో వేదం వెంకటరాయ శాస్త్రిగారు వ్యాఖ్యానించారు. పుట. 658-59.<noinclude><references/></noinclude> oes4esdnn3de3u67pll6h04e9q7emdb 104 233700 590501 2026-10-19T09:38:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '322 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III) నీకంటికి పేలగింజయుం బెద్దయ్యెనే (1-110), తిలలు పైనెత్తి చల్లిన దిగువబడని యంత సందడి (4-123) ముదిసిముప్పున వెళ్ళి (4-129) పామునకు బలి- ఈగ కన్నడు ఇది (7-53) నిండు బండిక...' 590501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>322 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III) నీకంటికి పేలగింజయుం బెద్దయ్యెనే (1-110), తిలలు పైనెత్తి చల్లిన దిగువబడని యంత సందడి (4-123) ముదిసిముప్పున వెళ్ళి (4-129) పామునకు బలి- ఈగ కన్నడు ఇది (7-53) నిండు బండికింజేట ధరంచే (7-76) ఆవగింజలు తాటికాయలుగా వాడి దొడ్డసేయుట (7-119), పారెడు నీళ్ళకుం గట్ట పెట్టం ఖనియేమి (7-122) చేదు తిన్న విధము (7-129) ఐదు పది చేయు (7-168) తలుచుకుంటే చిన్న సంస్కృతశ్లోకాన్ని శ్రీనాధుడు చక్కని నుడి కారంలో పెంచి అనువదించగలడు. తనను పట్టుకొన్న నలునితో హంస ముదేక పుత్రా జననీ జరాతురా నవప్రసూతి ర్వరటా తపస్వినీ గతిష్తయోరేష జనస్తమర్దయన్న హెూవిధేత్యాం కరుణారుణద్ధినో (నై.1-135) ఈ శ్లోకంలోని ఒకేఒక మాటతో శబ్దానుసరణ చేసి మిగతా దంతా తెలుగుదనంతో నింపి కరుణరసం జాలువారేటట్లు స్వభావోక్తులతో అనువదించాడు. చూడండి. తల్లి మదేక పుత్రక, పెద్ద, కన్నులు గానవిప్పుడు, మూడుకాళ్ళ ముసలి యిల్లాలు గడుసాధ్వి యేమియు నెరుగదు పరమపాతిప్రత్య భవ్యచరిత వెనుకముందర లేరు నెనరైన జుట్టాలు లేవడి లేవడి యెంతేని జీవనంబు గాసకకన్న సంతానంబు శిశువులు జీవనస్థితి కేసరావలంబు కృప లంగయ్య యోనృవవరేణ్య యభయ మీవయ్య యోతుహినాంశు వంశ కాపగదవయ్య యద్ధార్థి కల్పశాఖి నిగ్రహింపకువయ్య యోనిషధరాజ! ౧శు.నై. 1-109] ఇంత చక్కగా తేటతెలుగులో అనువదింపగల నేర్పున్నా శ్రీనాథుడు ఆరభటీవృత్తిలో చెప్పిన సమాసభూయిష్టమైన రచనలే నాటికీ నేటికీ పేరుకెక్కడం తప్పని సరే అయింది. నిజానికి ఆరభటివృత్తి అతనికి, ఆంధ్రులకూ ఇష్టమేమో. శ్రీనాథుని వరవడి దిద్దని అనంతరకవి అరుదు. సమకాలికులు అతణ్ణి ఈసడించడం తాత్కాలికమే. అయితే అదే అతని మనస్సును బాగా కష్టపెట్టింది. కువిమర్శకు బాధపడని కవి ఎవడైనా ఉంటే వాడు మనిషే కాదని చెప్పాలి. శ్రీనాథుని శైలినేకాక శీలాన్ని కూడా రాజమండ్రిలోని పండిత<noinclude><references/></noinclude> 5p326vxd2yaxir1ai18d8m4p1kh7zw8 104 233701 590502 2026-10-19T09:38:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 323 మన్యులు దుయ్యబట్టారుకాబోలు. ఇహంలో వేశ్యలను ఆదరిస్తున్నందుకు తనను తిట్టిన వేదజడులను బహుశ వాళ్ళు తిట్టిన మోతాదులోనే ఇలా తిట్టాడు. శ్రుతిశాస్తస్కృతు లభ్యపిం...' 590502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 323 మన్యులు దుయ్యబట్టారుకాబోలు. ఇహంలో వేశ్యలను ఆదరిస్తున్నందుకు తనను తిట్టిన వేదజడులను బహుశ వాళ్ళు తిట్టిన మోతాదులోనే ఇలా తిట్టాడు. శ్రుతిశాస్తస్కృతు లభ్యపించుకొని వివుండంత నానాధ్వరే ప్రతుడై పోయి కనున్ బురందర పురారామద్రు మానల్ప క ల్పతరు ప్రాంతకుడుంగ సుఖసుప్త ప్రాప్తరంభా భగ ప్రతి రోమాంకుర పాటనక్రమ కళాపాండిత్య శాండీర్యమున్. (కవితా సమీక్ష చాటువులు వుట. 81) ఇంత కటువుగా తిట్టడానికి శ్రీనాథుణ్ణి వాళ్ళు ఎంతగా రెచ్చగొట్టారో! తన కవిత్వంలోని సొగసును అర్థం చేసుకొనక వూరకే తర్కించడం మొదలు పెడితే ఏ కవికైనా బాధ కలుగుతుంది. 'కొయ్య బొమ్మల మెచ్చు కళ్ళకు కోమలుల సౌరెక్కు' అని ప్రశ్నించక తప్పదు." శుష్క తర్కాలు చేసేవాళ్ళను శ్రీనాధుడు ఈ క్రింది విధంగా యద్దేవా చేశాడు. హంసీయాసకు గామికన్న మరోమారు లక్షభః పుష్పముల్ సంసారద్రువు మూలవల్లవగురుచంబైన యచ్చోట వి ద్వాంసు ల్రాజ మహేంద్రపట్టణమున స్ధర్మాసనం బుండి వ ధ్వంసాభాసము ప్రాగభావ మనుచుం దర్కింతు రశ్రాంతమున్. ఈ ఎత్తిపొడుపు విన్నాక రాజమహేంద్రవరంలోని విద్వాంసులకు మరీ గంగ వెర్రు లెత్తి ఉంటాయి. శ్రీనాథునిమీద ఉమ్మడిగా విరుచుకుపడి ఉంటారు. "నీ కవిత్వం నిజంగా కర్ణాటభాష అయితే ఆ రాజ్యానికే పోక ఇక్కడెందుకు దిగబడ్డావు ?" అని యీసడించారేమో. సరే, అక్కడికే పోదామని శ్రీనాధుడు భావించాడు కాబోలు. రాజమండ్రి విడిచిపెట్టదలచు కొన్నాడు. అతని మనస్తత్వం అటువంటిది. కాకిగోల పడలేక, హంస నోరు మూసు కొనడమే మంచిది. సహించలేకపోతే ఎక్కడికైనా పోవడమే మేలు. ఈ భావాల నతడు భీమఖండం రచిస్తున్నప్పుడు కుకవి నిరాకరణంలో చెప్పనే చెప్పాడు. 37. గురజాడ అప్పారావుగారు- ముత్యాల సరాలు<noinclude><references/></noinclude> 8kp7b11kys7zijslem72bke6j1gcft3 104 233702 590503 2026-10-19T09:38:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '324 వికటముననుండి శ్రుతిపుట నిమ్మరముగ నగరి కాకులు బిట్టు పెద్దరచినప్పు దుడిగి రాయంచ యూరకయుంట లెస్స నైవరాదేనినెందైన జనుట యొప్పు. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III [భీమ. 1-14] కూపమండూకాల బె...' 590503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>324 వికటముననుండి శ్రుతిపుట నిమ్మరముగ నగరి కాకులు బిట్టు పెద్దరచినప్పు దుడిగి రాయంచ యూరకయుంట లెస్స నైవరాదేనినెందైన జనుట యొప్పు. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III [భీమ. 1-14] కూపమండూకాల బెకబెకలు, కుకవి కాకాల నిష్ఠూరాలూ శ్రీనాథుడు సైపలేక పోయాడు. ఎక్కడికైనా పోదామనుకున్నాడు. కర్ణాట రాజ్యంలో తన ప్రతిభ రాణిస్తుందని విజయనగరానికి బయలుదేరాడు విజయనగరానికి వెళ్లే దారిలో శ్రీనాధుడు వినుకొండలోనే, మోపూరులోనే ఒక పెద్ద మజిలీ చేశాడు. బహుశా ఆ రెండు గ్రామాల లోనూ కొన్నాళ్లపాటు ఉండి ఉంటాడు. దానికి పెద్ద కారణముంది : తాను వెళ్లుతున్నది పెద్దరాజ్యానికి, అక్కడి వాళ్లంతా తనకు కొత్త, ఫలించే పరిచయాలు చేసుకుంటే తప్ప రాజదర్శనం జరగదు. తన ప్రతిభను, పాండిత్యాన్ని గుర్తించి సరైనవాళ్లకు పరిచయం చేయదగిన స్నేహితుణ్ణి సంపాదించాలి. మిత్రుడు విజయనగర సామ్రాజ్యంలో మంచి పలుకుబడి కలవాడై ఉండాలి. తన రచనలోని సొగసులు కనిపెట్టడానికి తెనుగు కవిత్వం తెలిసినవాడై ఉండాలి. అటువంటి వ్యక్తి ఆ రోజుల్లో లేకపోలేదు. అతడు వినుకొండ వల్లభరాయడు. ఈయన ఆ కాలంలో ములికినాటిలోని మోపూరు మీద అధికారిగా ఉండేవాడు. ఇది కడపజిల్లాలో పులివెందల తాలూకాలో ఉంది. అక్కడ ఏటా తిరునాళ్ళు జరిగేవి. ఆ ఉత్సవాలలో రాత్రులు నాటకాలూ అవీ ప్రదర్శించేవారు. ఎక్కడెక్కడనుంచో నటులు వచ్చేవారు. గ్రామాధికారిగా ఉండే వల్లభరాయడు ఈ ఉత్సవాలను చాలా ఆసక్తితో జరిపించేవాడు. అక్కడ ప్రదర్శించే నాటకాలలో కొన్ని ఇతడు వ్రాసినవే కాబోలు. శ్రీనాధుడు కలుసుకొనేనాటికి ఇతడు భైరవస్వామిమీద స్తుతులు, పద్యాలు వ్రాశాడు కాబోలు. "ప్రత్యక్షమొనరించి భైరవస్వామిచే సిద్ధసారస్వత శ్రీ వరించె" అని ఒక పద్యంలో శ్రీనాధుడు వల్లభరాయణ్ణి ప్రశంసించాడు " అప్పటికే వల్లభరాయడు 38. క్రీడాభిరామం. పద్యం 22.<noinclude><references/></noinclude> er5khfijh9db08t7yfgezktbbcy82o4 104 233703 590504 2026-10-19T09:38:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 325 మంచి చాటువులు చెప్పి వాసికెక్కినట్టుంది; శ్రవ్యకావ్యాలుగాని, దృశ్యకావ్యాలు వ్రాశాడేమో. శ్రీనాధుడు రెండు పద్యాలలో వల్లభరాయని చాటుపద్యాలను ప్రశంసించాడు. చూ...' 590504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 325 మంచి చాటువులు చెప్పి వాసికెక్కినట్టుంది; శ్రవ్యకావ్యాలుగాని, దృశ్యకావ్యాలు వ్రాశాడేమో. శ్రీనాధుడు రెండు పద్యాలలో వల్లభరాయని చాటుపద్యాలను ప్రశంసించాడు. చూడండి. - హాటకగర్భవధూటి వీటికర్పూరశకల విసృమర సౌర భ్యాటోవచాటుకవితా-పాటవమరుదవనివల్ల భన్నకునమరున్. (క్రీడా.24) అమృతరనమథనసంభవ భ్రమియించు దిప్పసచివో-త్తము వల్లభవిభుని చాటు ధారాఫణితుల్. - ఘుమఘుమితవయః పయోథి కోలాహలమున్ (క్రీడా. 26) చాటుకవిత్వం చెప్పే ఈ వల్లభరాయడు క్రీడాభిరామం అనే రూపకాన్ని వ్రాస్తున్నాడు. ఇది రావిపాటి తిప్పన సంస్కృతంలో వ్రాసిన ప్రేమాభిరామం అనే నాటకానికి అనుసరణ. సరిగ్గా యీ రూపకరచన జరుగుతున్నప్పు డే శ్రీనాథుడు వల్లభరాయణ్ణి కలుసుకున్నాడు కాబోలు. వల్లభరాయడు వ్రాసిన ప్రతిపద్యాన్నీ అతడు సంస్కరించినట్టు కనబడుతుంది. తనపద్యాల నెన్నిటినో ఇందులో కలిపాడు. రూపకానికి ప్రస్తావనగా కృతికర్త వంశవర్ణన పూర్తిగా శ్రీనాధుడే చేశాడు. రావిపాటి తిప్పన్న వ్రాసిన ప్రేమాభిరామంలో ఏ ఇతివృత్తం ఉందోగాని శ్రీనాధుడు తన సిద్దహస్తం వేసి పూర్తిచేసిన క్రీడాభిరామంలో తాను విన్నవీ కన్నవీ, అనుభవించినవి ఆనందించినవీ అన్నీ ఓరుగల్లు నగరంలో కేంద్రీకరించాడు. క్రీడాభిరామానికి ఓరుగల్లు కధారంగం. ఈ తెలుగునగరంలో ఒకనాడు సంచరించిన ఇద్దరు మిత్రుల అనుభవాలే ఈ రూపకంగా రూపొందించాడు. శ్రీనాధుడు కాక ఇంకెవరు ఈ రచనలో చెయ్యివేసినా ఈ వీధి ఇంత పకడ్బందీగా, పసందుగా ఉండేది కాదు. లభించినంతమట్టుకు క్రీడాభిరామంలో 294 గద్యపద్యాలు ఉన్నాయి. చివరి గద్యలో ఇలా ఉంది: ఇది శ్రీమన్మహామంత్రి శేఖర వినుకొండ తిప్పయామాత్యనందన చందమాంబా గర్భపుణ్యోదయ సుకవిజనవిధేయ వల్లభరాయ ప్రణీతం బయిన క్రీడాభిరామం బను వీధినాటకంబున సర్వంబు నేకశ్వాసము. గద్యలో కవిపేరు ఇలా ఉన్నా ఈ కావ్యాన్ని శ్రీనాథుడే వ్రాశాడని<noinclude><references/></noinclude> p1wn6xmavd2bmzdmv62twgf8u065a1m 104 233704 590505 2026-10-19T09:38:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '326 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఇందులోని బోలెడు పద్యాలను, పదబంధాలను అతని ఇతర కావ్యాలలోని ' పద్యాలతో, పదాలతో తైపారువేసి వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు రుజువు చేశారు. గ్రంధం సొంతం శ్ర...' 590505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>326 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఇందులోని బోలెడు పద్యాలను, పదబంధాలను అతని ఇతర కావ్యాలలోని ' పద్యాలతో, పదాలతో తైపారువేసి వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు రుజువు చేశారు. గ్రంధం సొంతం శ్రీనాధుడే వ్రాసి వల్లభరాయని పేరు పెట్టాడని వారు ప్రబలమైన సాక్ష్యాలు చూపించి చెప్పాక పండితలోకం చాలావరకు ఆ వాదాన్ని ఆమోదించారు. క్రీడాభిరామంలోని పచ్చి శృంగారాన్ని ఏవగించు కుని శ్రీనాధుడు ఇటువంటి కావ్యాన్ని సాంతంవ్రాసి ఉండడని భావించే వాళ్లు. అతడు ఇరవైనాలుగు గంటలూ ఈశ్వరార్చన కళాశీలుడని నిరూపించ దలచినవాళ్లూ కూడా ఈ గ్రంధంలో శ్రీనాధుని చెయ్యి లేక పోలేదని ఒప్పు కున్నారు." వల్లభరాయడు గాని, శ్రీనాధుడు గాని ఈ క్రీడాభిరామం మహా కావ్యం అని భావించిఉండరు. ఇద్దరూ బోలెడు చాటువులు చెప్పినవాళ్ళు. వాటిలో రసవత్తరమైన వన్నీ చేర్చి ఒక చిన్న కధాసూత్రంలో జురుముడి వేశారు. మోపూరు భైరవస్వామి తిరునాళ్ళలో ఏదో నాటకం వేయడానికి ద్వారసముద్రం నుంచి నటులు వచ్చారు. వాళ్ళచేత వల్లభరాయడు, శ్రీనాథుడు ఈ వీధి ఆడించి ఉంటారు. మహాకవి కాబట్టి ఆశువుగా ఎన్నేనా పద్యాలు చెప్పు కుంటూ పోగలడు కాబట్టి రూపకంలో మూడువంతులా ముప్పాతిక శ్రీనాధుడే తడుముకోకుండా సాయం పట్టి ఉంటాడు. తాను ఆశించినది వల్లభరాయనివల్ల వేరే ఉపకారమేగాని ఈ రూపక కర్తృత్వం కాదు కాబట్టి గద్య విషయంలో శ్రీనాధుడు పట్టించుకొని ఉండడు. పై పెచ్చు ఉదారంగా వల్లభరాయని పేర తానే గద్యం వాయించి ఉండవచ్చు. నటబృందంలో ఎవరో లేఖకుడు ఇది వ్రాసుకొని ఉంటాడు. పద్యాలు అద్భుతంగా ఉండబట్టి ప్రదర్శన తరువాత ఈ వీధికి పుత్రికలు పుట్టివుంటాయి. రచనలో శ్రీనాధునికి ఉన్న ప్రముఖ పాత్ర తెలిసిన వాళ్ళు దీనిని శ్రీనాధుని వీధినాటకమని పిలవసాగారు కాబోలు. ప్రతి సాహితీ పరుని గ్రంథాలయం లోనూ దీని ప్రతి ఒకటి ఉండేదని చెప్ప వచ్చు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారు 39. చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారు "శ్రీనాథుడు శృంగారియా?" అని ప్రశ్నిస్తూ "శ్రీనాధుని కవితాసమీక్ష" అనే గ్రంధం వ్రాశారు. అందులో క్రీడాభిరామరచనలో సుమారు 40 పద్యాలు శ్రీనాథునివేనని ఒప్పుకున్నారు.<noinclude><references/></noinclude> qxge6ostn3ugw6eogd73s2i745jnydl 104 233705 590506 2026-10-19T09:39:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 327 దీనిని చక్కగా చదువుకొన్నారు. "దేశ భాషలందు తెలుగులెస్స" అనే వాక్యాన్ని రాయలవారు క్రీడాభిరామం నుంచే గ్రహించారు. ముద్దరాజు రామన్న (క్రీ.శ.1580-1650), కాకునూరి అప్పకవి (క...' 590506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 327 దీనిని చక్కగా చదువుకొన్నారు. "దేశ భాషలందు తెలుగులెస్స" అనే వాక్యాన్ని రాయలవారు క్రీడాభిరామం నుంచే గ్రహించారు. ముద్దరాజు రామన్న (క్రీ.శ.1580-1650), కాకునూరి అప్పకవి (క్రీ.శ.1656), గణపవరపు వెంకటకవి (క్రీ.శ.1676), కూచిమంచి తిమ్మకవి (క్రీ.శ.1676). మొదలైన లాక్షణికులు ఈ క్రీడాభిరామంలో నుంచి ఉదాహరణలు ఇచ్చారు. లాక్షణికులకు బాగా పనికివచ్చినట్లే ఈ క్రీడాభిరామం సాంఘిక చరిత్ర కారులకు మరింత ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తుంది. రెడ్డిరాజుల యుగం నాటి కట్టుబొట్టులూ, ఆటపాటలు, ఆహారవిహారాలు, ఆచార వ్యవహారాలు ఎన్నో ఈ గ్రంధంవల్ల తెలుస్తాయి. ఆంధ్రరాజ్యలక్ష్మి ఆటపట్టయిన ఓరుగల్లు ఆ రోజులలో ఎలా వుండేదో ఈ రూపకం వల్లనే ఎక్కువగా విశదం అవుతుంది. కోటవెలిపాలెం కట్టకడపట నున్న మేదర వాడ దగ్గరనుంచి ప్రతాప రుద్ర ధరణీ శోపాత్తగోష్ఠీ ప్రతిష్ఠాపారిణీ మాచల్దేవి కొత్తగా కట్టించుకొన్న చిత్రశాలదాకా ఎన్నోవాడలు మేడలూ ఇందులో వర్ణించాడు. హట్టమార్గంలోని మైలసంతలో 'సుసరభే' తనే రోమహారిణిని బాహాటంగా ఎలుగెత్తి విక్రయించేవాళ్ళ దగ్గర్నుండి సానులకు విటుల సందేశాన్ని చేరవేసే వీరభద్రేశ్వరా స్థానంలోని 'పూజారివిధవ' దాకా ఎంత మందినో రకరకాల వ్యక్తులను కళ్ళకు కట్టేట్లు చిత్రించాడు. ఈ పుస్తకం లేకపోతే తెనుగు చరిత్రలోని ఒకప్రకరణంలోని వివరాలు లోపించేవి. ఆనాటి రసిక జీవనం ఇంతగా మనకు తెలిసేదికాదు. ప్రతిపుటలోను శ్రీనాథుని ముద్ర స్పష్టంగా కనబడుతున్న ఈ కావ్యానికి వల్లభరాయడే కర్త అని ఉన్నందువల్ల శ్రీనాధునికీర్తికి ఏమాత్రంలోపం లేదు. ఆ మూలగ్రంథం అతడే వ్రాసాడని భావి పరిశోధనలవల్ల తేలి క్రీడాభిరామం సంపూర్ణ ప్రతులు దొరికి, అదనపు పద్యాలవల్ల నిర్ధారణ అయితే ఇంత పచ్చి శృంగారం వ్రాసినందుకు శ్రీనాథుని శీలానికి వచ్చే కళంకం కూడా కొత్తగా ఏమీ ఉండదు. శ్రీనాథుడు షష్ఠి గడియలూ మడికట్టుకొని ఉన్నట్లు నటించే కుహనశీలుడు కాడు. చేసినది నిర్భయంగా చెప్పు కోగలడు. చూసినది నిస్సంకోచంగా వ్రాయగలడు. అతిగా శృంగారాన్ని వ్రాసినా అతడు అవినీతిని ఆకర్షవంతంగా ప్రచారం చెయ్యలేదు. ఆనాటి ప్రహసనాలలో ఉన్నజుగుప్సాకరమైన విషయాలనుపక్కన పెడితే శ్రీనాథుని పద్యాలు చాలా<noinclude><references/></noinclude> 1qp4ijwa84e3oy5gg7ldyfp13evujdh 104 233706 590507 2026-10-19T09:39:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '328 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III అమాయికంగా పవిత్రంగా నిర్మలంగా కన బడతాయి. శ్రీనాధుని అశ్లీలం సామాన్యునికి బోధపడదు. ఆ బోధపడినా వారు కవిహృదయాన్ని అర్థం చేసుకోగలరుగాని అసహ్యించుకో...' 590507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>328 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III అమాయికంగా పవిత్రంగా నిర్మలంగా కన బడతాయి. శ్రీనాధుని అశ్లీలం సామాన్యునికి బోధపడదు. ఆ బోధపడినా వారు కవిహృదయాన్ని అర్థం చేసుకోగలరుగాని అసహ్యించుకోరు." అనంతర కవులు బూతులు బుంగలు కొన్ని శ్రీనాథుని భుజాలపై పెట్టిన వాళ్ళు ఉన్నారు. దానికి శ్రీనాథుడు బాధ్యుడుకాడు. ఎంతో కొంత తాను వ్రాసినా క్రీడాభిరామం పూర్తిగా వల్లభరాయని పేరుమీదుగా చెలామణీ అవనివ్వడం శ్రీనాధుని హృదయవైశాల్యానికి నిదర్శనం. వల్లభరాయడు ఈ మేలు మరిచిపోకుండా ప్రత్యుపకారం చేసి విజయనగరసామ్రాజ్యంలోని ప్రముఖులకు శ్రీనాధుని పరిచయం చేసి వుంటాడు. వల్లభరాయడు మంచి హెూదాలో ఉన్నవాడే అతని తాత, తండ్రులు మంత్రులుగా దండనాధులుగా విజయనగరం కొలువులో ఉన్నవాళ్ళే. వల్లభరాయని తండ్రి తిప్పన్నమంత్రి. వినుకొండదుర్గానికి అధికారే కాక వీరహరిహరరాయల వారి రత్న ఖాండాగారానికి అధికారి. వల్లభరాయని పెత్తండ్రులలో ఒకడు సింగనమంత్రి. ఇతడు కూడా హరిహరరాయలవద్ద సేనానిగా, అమాత్యుడుగా ఉండేవాడు. ఈ అన్న దమ్ములు సేవించిన రాయలు క్రీ.శ.1377 నుంచి 1404 దాకా పాలించిన రెండవ హరిహరరాయలు. శ్రీనాథుడు విజయనగరానికి వెళ్ళిన కాలం క్రీ.శ.1428- 38 ప్రాంతాలు. అప్పుడు రెండవ దేవరాయలు ఆ సామ్రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ ఉండేవాడు. ఇతని ఆస్థానంలో పలువురు దిగ్ధంతులు వంటి కవులూ, పండితులు ఉండేవారు. ఆ కవులలో ఒకని పేరు ముమ్మయ్య, అతనితో శ్రీనాధునికి పరిచయం అయింది (బహుశ వల్లభరాయనివల్లనే). శ్రీనాధుడు విజయ నగరం వెళ్ళాడు. ఆరాజధాని చుట్టుపక్కలున్న ప్రకృతిరామణీయకతను చూశాడు. వాటంత మనోహరంగానూ తన కవిత్వ ముంటుందని ముమ్మ కవితో చెప్పు కుంటూ శ్రీనాధుడి చాటువు చెప్పాడు. 40. ఉదాహరణకు చూ. “యజమానప్రమదాఏకస్వర..." (శృంగా. వై. 7-133] 41. ఈ పద్యానికే చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారి సమర్థింపు. శ్రీనాథుని కవితాసమీక్ష (శ్రీనాథుడు శృంగారియా?), మొదటి భాగం, పుటలు 34-35.<noinclude><references/></noinclude> ttd63zimclctbdfjuvi66kwwg16c213 104 233707 590508 2026-10-19T09:39:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు సంపావిరూపాక్షణహుజటాజూటి కా-రగ్వధ ప్రసర సౌరభ్యములకు తుంగభద్రాసముత్తుంగ విచీఘటా గంభీరఘుమఘుమారంభములకు కళసావుర ప్రాంత కదళీవనాంతర ద్రాక్షాలతాఫల స్తవికములకు క...' 590508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు సంపావిరూపాక్షణహుజటాజూటి కా-రగ్వధ ప్రసర సౌరభ్యములకు తుంగభద్రాసముత్తుంగ విచీఘటా గంభీరఘుమఘుమారంభములకు కళసావుర ప్రాంత కదళీవనాంతర ద్రాక్షాలతాఫల స్తవికములకు కర్ణాటకామినీ కర్ణహాటకరత్న- తాటంక యుగధాళథళ్యములకు నిర్నిబంధని బంధమై నేనయుకవిత తెలుగునను సంస్కృతంబున బలుకనేర్లు ప్రౌఢదేవేంద్రరాయభూపాలవరుని సమ్ముఖమ్ములన దయజూడు ముమ్ము సుకవి! 329 ముమ్మ కవి దయచూశాడో లేదో తెలియదుగానీ కన్నడ రాజ్యలక్ష్మికి దయ రాలేదు. శాస్త్ర నిషిద్ధమైన వస్త్రాలు ధరించి, ఆహారాలు భుజించి అతడు చాలా కష్టపడ్డాడు. టోపీలు పెట్టుకొనడం, తలపాగాలు చుట్టడం, అంగరఖాలు తొడగడం, వితంతువు వడ్డిస్తే తెలకపిండి, వెల్లుల్లి తినడం, చల్లా అంబలీ త్రాగడం మొదలైనవి చెయ్యకూడని పనులు చేయవలసివచ్చింది. ఈగోడు శ్రీనాధుడు క్రింది పద్యంలో ఇలా చెప్పు కున్నాడు. కొల్లా యుంచితి గోక సుట్టితి మహాకూర్చానముందొడ్డితిన్ వెల్లుల్లిన్ దిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా జిల్లా యంబలి ద్రావితిన రుచులు దోసంబంబు బోనాడితిన్ తల్లి! కన్నడ రాజ్యలక్ష్మి! దయలేదా నేను శ్రీనాథుడన్, శ్రీనాధుడు అనే పేరు చెప్తే చాలు అతనివిద్వత్తు ఏమిటో తెలుసుకొనేటంత కీర్తిమంతుడు అతడు. కొండవీటి రాజ్యంలో విద్యాధికారిగా ఉండి బహుదేశబుధులతో విద్యాపరీక్షణవేళలందు భాషించినవాడు; 'తన కీర్తి కర్పూరాలు దిశాంగణాల వెదజల్లాడు. ఇటువంటి పేరుప్రఖ్యాతులు ఉండబట్టే బహుశా కొందరు అసూయా గ్రస్తులైన పండితులు శ్రీనాధునికి సభాప్రవేశం కలుగనివ్వలేదు కాబోలు. 42. విజయనగరరాజ్యంలో రాజులు, రాజోద్యోగులు, ఆస్థాన పండితులు అందరూ టోపీలు పెట్టుకోవాలి. నాచనసోముడు విజయనగరానికి అశ్రితుడు. అతడు 'పిడుగువేసిన తలటోపి యాగునే' (ఉ. హరి. 4-146) అని వ్రాశాడు. తిరుపతిలోని కృష్ణదేవరాయలవారి విగ్రహానికి టోపీ ఉంది.<noinclude><references/></noinclude> pmdjwj9cc6qpxtqd7a93ydfkrghzo4h 104 233708 590509 2026-10-19T09:39:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '330 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అటువంటి పండితులలో అరుణగిరినాథుడొకడు. ఇతనికి కవిసార్వ భౌముడనే బిరుదు వుండేది. ఇతని పితామహుడు కూడా గొప్ప పండితుడు తండ్రి అష్టభాషాకవితా సామ్రాజ్యప...' 590509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>330 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అటువంటి పండితులలో అరుణగిరినాథుడొకడు. ఇతనికి కవిసార్వ భౌముడనే బిరుదు వుండేది. ఇతని పితామహుడు కూడా గొప్ప పండితుడు తండ్రి అష్టభాషాకవితా సామ్రాజ్యపట్టాభిషిక్తుడు. తల్లి తండ్రి (తాత) శైవవేదాంత పారంగతుడు. విజయడిండిమము కలవాడు. ఈ మాతా మహుని వద్దనుంచే అరుణగిరినాధుడు డిండిమబిరుదును దఖలు పుచ్చుకొన్నాడు. 'బిరుదడిండిమవాజ్యసంతాడిత విమతకవిమండలుడు డిండిమకవి సార్వభౌముడు' అన్నది ఇతని బిరుదు ఇతని వైభవాన్ని దర్పాన్ని చెప్పే చాటువు ఒకటుంది. అగ్రే డిండిమాతాడనం తతతో పందిప్రజోదోషణం ద్విత్రా శిపయంతి బిరుదప్రోతాని పద్యానినః అస్తాం తావ దిదం మహేశముకుటికోటీర కల్లోలినీ కల్లోల ప్రతిమల సూక్తి విభవైర్వేష్యాన్విజేష్యామహే. ఈ శ్లోకాన్ని చక్కగా తెనిగించి వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఇలాగ వివరించారు. ఆ - మాకు ఎట్టయెదుర విజయడిండిమము మ్రోయింపు, ఇటువంటి వందిజనులు స్తోత్రములు, రెండుమూడు చిత్రపటములు (రూపప్రతి బింబాలు?) మరికొన్ని బిరుదాంకితములగు పద్యములు గలవు. ఇవి యిట్లుండ పరమేశ్వరుని జటాఘటింపజాలు సూక్తివైభవములచే ప్రత్యర్ధి పండితులను జయింతుము. ముంగల జైత్రడిండిమపు మ్రోతలు వందిజనస్తవార్భటుల్ చెంగట రెండుమూడు తన చిత్తరువుల్ బిరుదాంకి తంబులిం కం గల వింతకంటే శతికంఠశిరస్సరిదూర్మి భంగినా గృంగు లెనంగు మాకు ప్రతిపక్షబుధామము వేడగొట్టగన్ విద్యానగర వీధులలోనే విద్వాంసుల ఇళ్ళలోనే మరెక్కడో డిండిమ భట్టూ శ్రీ నాధుడు ఘర్షణ పడినట్లున్నారు. వాదం పెట్టుకున్నారు. కాబోలు. ఒకరినొకరు సవాలు చేసుకున్నారేమో. 43. శృంగార శ్రీనాథం, పంచమప్రకరణం, పుట 163.<noinclude><references/></noinclude> tqf4480ycldgwdaot3qzng7gjqsetgr 104 233709 590510 2026-10-19T09:39:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 331 “నేను కవిసార్వభౌముణ్ణి సుమా!" అని అరుణగిరినాథుడు అని ఉంటాడు. "నేనూ అంతే" అని శ్రీనాథుడు అని వుంటాడు. మరి నీ బిరుదులు ఏవి అని అక్కడివారు అడిగి వుంటారు. సమయస్ఫూర్...' 590510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 331 “నేను కవిసార్వభౌముణ్ణి సుమా!" అని అరుణగిరినాథుడు అని ఉంటాడు. "నేనూ అంతే" అని శ్రీనాథుడు అని వుంటాడు. మరి నీ బిరుదులు ఏవి అని అక్కడివారు అడిగి వుంటారు. సమయస్ఫూర్తిగల శ్రీనాథుడు ఇలాగ సమర్ధించుకొన్నాడు. తరువున గాండివంబిడడె ధర్మరాజునాన గిరిటికీ యేసు వా కృరసిజనేత్రయాసతి విచారము చొప్పున గర్వహీనతన్ మరలి తెనుంగుభూమి కసమానగతిన్ గొనిపోవువాడనే బిరుదులు నారివాగుకడబెట్టితి సత్కవిసార్వభౌముడన్ నేను అజ్ఞాతవాసం చేస్తూన్న అర్జునునంతటివాణ్ణి, సరస్వతీదేవి ఆజ్ఞచేత నా బిరుదులను దాచాను అని టక్కున చెప్పిన శ్రీనాధుణ్ణి డిండిమ భట్టూ అతని శిష్యులూ వెటకారం చేశారేమో? కంచుఢక్కను కర్ణకఠోరంగా మ్రోగించారేమో? ఇటువంటి ప్రత్యర్థిని గెలవకపోతే ఎలాగ? శ్రీనాథుడు ఈ క్రింది విధంగా భావించివుంటాడు. కంటికి నిద్రవచ్చునె? సుఖంబగు నేరతికేళి? జిహ్వకున్ పంటకమించునే? యితరవైభవముల్ పదివేలు మానసం బంటునె? మానుషంబు గలయట్టి మనుష్యున కెట్టివానికిన్ గంటకుడైన శాతవు డొకండు తనంతటివాడుగల్గినన్ ? వాదం పెట్టుకుంటే ఇలాంటి కవితో పెట్టుకోవాలి. ఇటువంటి ప్రౌఢ పండితుణ్ణి గెలిస్తే పేరూ, ప్రతిష్టా ఉంటాయి. శ్రీనాధుడు యీవిధంగా విన్నపం చేసుకున్నాడు. అందుకే దేవరాయలకు డంబునూపి ధరాతలంబుపై దిరుగాడు కవిమీదగాని నాకవచ మేయ దుష్ప్రయోగంబులు దొంకొని చెప్పెడు కవిశిరస్సునగాని కాలుచావ సంగీతసాహిత్య సరసవిద్యల నేర్చు కవుల రొమ్ములగాని కాల్చి విడువ చదివి చెప్పగ నేర్చి సభయందు విలసిల్లు కవినోరుగావిప్రక్కలుగ దన్న 44.కాశీఖండంలో శ్రీనాథు డీమాటలు వింధ్యపర్వతంచేత చెప్పించాడు. (కాశి. 1-108]<noinclude><references/></noinclude> qqml7s7t4rukod05yjlidkx9kpxt0aa 104 233710 590511 2026-10-19T09:39:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '332 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III దంటకవులకు బలువైన యింటి మగడ గవుల వాదంబు వినవేడ్క కల్గెనేవి నన్ను బిలిపింపు మాస్థానసన్నిధికిని లక్షణోపేంద్ర! ప్రౌఢరాయక్షితీంద్ర! ప్రౌఢదేవరాయలకి...' 590511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>332 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III దంటకవులకు బలువైన యింటి మగడ గవుల వాదంబు వినవేడ్క కల్గెనేవి నన్ను బిలిపింపు మాస్థానసన్నిధికిని లక్షణోపేంద్ర! ప్రౌఢరాయక్షితీంద్ర! ప్రౌఢదేవరాయలకి కవుల వివాదం వినాలనే వేడుక కలిగింది. సభపెట్టించాడు. ఇంతటి ఉద్దండ పండితులు వాదించుకుంటున్నప్పు డు మాధ్యస్థం చేయగలిగినది ఎవరు? విజయనగర రాజులకు కులగురువైన చంద్రభూషక్రియాశక్తి ఒడయరు తప్పరు ఇంకెవరు మాధ్యస్థం చేయగలరు." నిండుకొలువులో రాజు, రాజగురువు? కవులు, పండితులు ఉన్నారు. శ్రీనాథుడూ డిండిమభట్టు వాదం సలిపారు. ఏ విషయం మీదనో చెప్పలేం కానీ ఎలా సాగిందో చెప్ప గలం. అది ఉద్భటంగా సాగింది. శ్రీనాధుని పాండిత్యం సామాన్యం కాదు. అతడు సంస్కృతం, ప్రాకృతం, శౌరసేని మొదలైన భాషల్లో సపరిజ్ఞాన పాటవం కలవాడు. శ్రుతి స్మృతి పురాణేతిహాసాలు షట్మాస్త్రాలు మధించినవాడు. ఇక కవిత్వం సంగతా? అతడు చుళుకీకృత సంస్కృతవాఙ్మయ జలనిధి అని చెప్పవచ్చు. అతడు నుతించినంత మంది సంస్కృతకవులను ఇంకెవరూ నుతించలేదని చెప్పాలి. చూడండి ఈ పట్టిక: 1. వ్యాసుడు 2. వాల్మీకి 3.భట్టబాణుడు, 4. మయూరుడు, 5. భవభూతి 6.శివభద్రుడు 7.కాళిదాసు 8. రాజశేఖరుడు 9. భారవి 10. మాఘుడు 11. ప్రవరసేనుడు 12. దండి 13. భాసుడు 14.శ్రీహర్షుడు 15. బిల్హణుడు 16. మల్హణుడు 17. భట్టి 18. చిత్రవకవి 19. సౌమల్లుడు 20. భల్లుడు 21. క్షేమేంద్రుడు. పేరు చెప్పి నుతించకపోయినా శ్రీనాథుడు అనుసరించిన కవులు ఇంకా వున్నారు. భట్టుమూరారి విశాఖదత్తుడు, భట్టగోపాలుడు మొదలైన ముఖ్యులే ఉన్నారు. ఇంతటి పాండిత్యం, సాహిత్యం ఉన్న శ్రీనాథుడు అమోఘంగా అన్ని శాఖలలోనూ వాదించివుంటాడు. డిండిమ భట్టు ఓడిపోయాడు. ఎదుట వాగే 45. చంద్రభూషక్రియాశక్తివడయరుగురించి శాసనాలు క్రీ.శ. 1400 నుంచి 141 దాకా పాలించిన మొదటిదేవరాయల కాలంలోనే ఉన్నవని, శ్రీనాధుడు దర్శించిన దితనినే అని నేలటూరు వెంకటరమణయ్యగారు అభిప్రాయపడుతున్నారు. (భారతి, అక్టోబరు 1945).<noinclude><references/></noinclude> btczg4o9bi0jmfjqdke9fsbpoc9a1uy 104 233711 590512 2026-10-19T09:40:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 333 అతని కంచుఢక్కను శ్రీనాథుడు పగుల గొట్టించాడు. ప్రౌఢదేవరాయలు శ్రీనాథుణ్ణి ప్రశంసించి డిండిమభట్టు కుండే కవిసార్వభౌమ బిరుదు అతని కిచ్చాడు. ఆప్రభువుకు ధన్యవాద...' 590512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 333 అతని కంచుఢక్కను శ్రీనాథుడు పగుల గొట్టించాడు. ప్రౌఢదేవరాయలు శ్రీనాథుణ్ణి ప్రశంసించి డిండిమభట్టు కుండే కవిసార్వభౌమ బిరుదు అతని కిచ్చాడు. ఆప్రభువుకు ధన్యవాదాలు చెప్తూ కీర్తించడానికి ముందు ఇతరనృపులను పొగడిన వాదోషం పోవడానికి గాను తనకు కనకస్నానం చేయించమని ఈ క్రింది పద్యంలో అడిగాడు. జననాథోత్తమ! దేవరాయన్నవతి! చక్రేశ శ్రీవత్సలాం ఛవసంకాశ! మహాప్రభావ! హరిదక్షారక్షు! నాబోటికివ్ గున్నవస్తోత్రసముద్భవంబయిన వాగ్జోషంబు శాంతంబుగా గనకస్నానము చేసిగాక పొగడంగా శక్యమే దేవరన్? దక్షిణాధీశుడు ప్రౌఢదేవరాయలు తన ముత్యాలశాలలో సభా మధ్యమున ఉన్నతపీఠంపై కూర్చోపెట్టి కవిసార్వభౌమునికి కనకాభిషేకం చేయించాడు. తలకడుగునీళ్ళు స్నానం చేసిన వాడు మళ్ళా స్వంతానికి ఉపయోగించడు. అందుకే శిరస్సుమీద జలధారలాగా కుమ్మరించిన దీనారటంకాలను ఆ సభలోవున్న ఇతర విద్వాంసులకు పంచి పెడతారు. శ్రీనాథుని అభిషేకించిన బంగారు నాణెములు అలాగే ఇతరులు పంచు కొన్నారు. ఇంక దేవరాయల్ని దీవించాలి. అప్పుడు శ్రీనాథుడు భారతీ దేవిని ఈ విధంగా ప్రార్థించాడు. జోటీ భారతియార్భటీ స్మెరయుమీ చోద్యంబుగా నేను గ ర్ణాటాధీశ్వరుప్రౌఢదే పనృవతిని నాసీరధాటీచమూ కోటీ ఘోటకధట్టి కకాఖురపుటి కుట్టాక సంఘటన స్ఫోటీధూతధరారజశ్చుళుకితాంభోటిన్ ఐశంసించెదన్. శ్రీనాథుడు దేవరాయలను ఏమని ప్రశంసించాడో తెలియదు. ఆ చాటువులు గాని కావ్యాలుగాని దొరకవు. కనకాభిషేకం తరువాత కొన్నాళ్ళు కర్ణాట దేశంలో ఉండి అక్కడి రాజును విద్వాంసులను ఆనందింపజేసి వుంటాడు. 'కర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథ భట్టమౌళి' అని తనను తాను చెప్పుకున్నాడు." ఇటువంటి విశేషణాన్ని ఇంతకు ముందు శ్రీనాథుడు శ్రీహర్షునికి వాడాడు. అతణ్ణి కాశ్మీర నృపసభా కమలహేళి అని పిలిచాడు. కర్ణాటక నృపసబాకమలాలలను వికసింపజేశాడేకానీ శ్రీనాథుడు 46-2. శృంగార నైషధం, 1-16. 46-1. కాశీఖండం, 1-7.<noinclude><references/></noinclude> nfnnkiek9f81v94vznnpkkcagli0eko 104 233712 590513 2026-10-19T09:40:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '334 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శాశ్వతంగా అక్కడే ఉండిపోదలుచుకోలేదు. సూర్యుని లాగా సాగిపోయాడు. మరల తెనుంగుభూమికి అసమానంగా బిరుదులు పట్టుకొని పోతానని చేసిన శపథం చెల్లించుకొని ని...' 590513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>334 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శాశ్వతంగా అక్కడే ఉండిపోదలుచుకోలేదు. సూర్యుని లాగా సాగిపోయాడు. మరల తెనుంగుభూమికి అసమానంగా బిరుదులు పట్టుకొని పోతానని చేసిన శపథం చెల్లించుకొని నిజంగానే అసమానంగా తిరిగి వెళ్ళాడు. తన కాలంలో మూడు ముఖ్యమైన రాజ్యాలు తెలుగు గడ్డను పాలిస్తున్నాయి, ఒకటి - రెడ్డిరాజ్యం. రెండు- విజయ నగర సామ్రాజ్యం. మూడు- పద్మనాయకుల రాచకొండ, దేవరకొండ ప్రభుత్వాలు. ఈ మూడింటిలో రెండు రాజ్యాలలో తాను సత్కారాలు పొందాడు. మూడో దానిలో కూడా సన్మానాలు పొందితేనేకానీ తృప్తి లేదని శ్రీనాథుడు పద్మ నాయక రాజ్యానికి ప్రయాణం కట్టాడు. అప్పటికి ముమ్మడి సింగభూపాలుడు రాచకొండను పాలిస్తుండే వాడు. అతని రాజ్యకాలం క్రీ.శ.1430-1475 మధ్యప్రాంతాలు. ఇతనికి కూడా ఇతని పితామహునికి లాగా సర్వజ్ఞబిరుదు ఉండేది. ప్రజ్ఞా బలార్జితాన్వర్థ సర్వజ్ఞ బిరుదోజ్వలుడని దేశాంతరాళ విశ్రాంత యశస్క పరాక్రముడని ఇతణ్ణి తిరుపతి శాసనంలో కీర్తించారట. ఇతణ్ణి దర్శించ డానికి శ్రీనాథుడు వెళ్ళడు. ఈ రాజు ప్రజ్ఞాబలం చేత సర్వజ్ఞబిరుదు పొందినవాడు. కనుకనే ఇతణ్ణి ఎలా మెప్పించాలో అని శ్రీనాధుడికి బెంగ పట్టుకుంది. తన ఇష్టదైవమైన శారదాదేవిని ఇలాగ స్తుతించాడు. దీనారటంకాల తీర్థ మాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల బగులగొట్టించి తుద్భటవివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క చంద్రభూషక్రియా శక్తి రాయల యెద్ద బాదు కొల్పితి సార్వభౌమబిరుడు పలుకుతోడై ఆంధ్రభాషామహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునను నెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగమహిపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండు నీవు సకల సద్గుణనికురుంబ శారదాంబ పవిత్రమైన స్త్రీలకు 'సద్గుణనికురుంబ' అనే విశేషణం వాడడం శ్రీనాథునికి ఇష్టం. 'భూరిసద్గుణనికురుంబ సూరమాంబ' అని ఫిరంగిపురం శాసనంలో వాడాడు. ముదిత సజ్జననికురుంబ ముమ్మమాంబ అని కడపటి 47. విజ్ఞానసర్వస్వం తెలుగు భాషా సమితి-3 వ సంపుటి, వుట 301. 48. విజ్ఞానసర్వస్వం (తెలుగు భాషనమితి) 3 వ సంపుటి, పుట 305. 49. శాసనపద్యమంజరి, ప్రథమభాగం, పుట 94.<noinclude><references/></noinclude> bo9cjgxo1578m64m5jgb7p46l6ixpvw 104 233713 590514 2026-10-19T09:40:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 335 గ్రంథంలో వ్రాశాడు. ఎలాగ మెప్పిస్తావో అని దేవతలమీద భారం వేసి శ్రీనాథుడు వెళ్ళడానికి రాజకీయపు కారణాలుకూడా ఉన్నాయి. తాను లోగడ రెడ్డిరాజుల ఆస్థానంలో ఉన్నాడు. వా...' 590514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 335 గ్రంథంలో వ్రాశాడు. ఎలాగ మెప్పిస్తావో అని దేవతలమీద భారం వేసి శ్రీనాథుడు వెళ్ళడానికి రాజకీయపు కారణాలుకూడా ఉన్నాయి. తాను లోగడ రెడ్డిరాజుల ఆస్థానంలో ఉన్నాడు. వాళ్ళకు పద్మనాయకులకు బద్ధవైరం. శత్రువులు మనిషిని సింగభూపాలుడు చిన్నచూపు చూస్తాడేమో అని భయం. అయితే అతడు సర్వజ్ఞుడు. సంకుచిత స్వభావం కలవాడు కాడు. శ్రీనాధుణ్ణి రెండు చేతులా ఆదరించి అభిమానించి ఉంటాడు. అందుకే శ్రీనాథుడు ఈ క్రింది పద్యం చెప్పాడు. సర్వజ్ఞ నామధేయము శర్వునకే రావుసింగజనపాలున యుర్విం జెల్లును దక్కొరు-సర్వజ్ఞుడనుట కుక్క సామజమనుకు. ఈశ్వరుని సర్వజ్ఞుండనటం లాక్షణిక వృత్తి అని శ్రీనాథుడు ఇంతకు ముందు నైషధంలో దశావతారస్తుతిలో వ్రాశాడు. ముఖ్యచతురాననుడ వీవు మునిశరణ్య గాఱచతురాననుండల కమలభవుడు నీవు సర్వజ్ఞుడవు బుద్ధదేవ! నిజము శంభు సర్వజ్ఞడను లాక్షణికవృత్తి, (0.2.140) శ్రీనాథుని ప్రతిభకు పాండిత్యానికి కవిత్వానికి మాటకారితనానికి మెచ్చుకొని రావుసింగమహీపాలుడు ఏంకావాలో కోరుకొమ్మన్నాడు. పద్దెనిమిది సంవత్సరాలు ఎవరి కొలువులో తాను విద్యాధికారిగా పనిచేశాడో ఆ పెదకోమటి వేమారెడ్డిని ఒకప్పుడు ఈ పద్మనాయక ప్రభువులు జయించి, రెడ్డిరాజులు సగర్వంగా ఎంచుకొనే 'నందికంతపోతరాజు' కఠారిని తీసుకుపోయారు. అది పరరాజుల ఆధీనంలో కన్నా తనవంటివాళ్ళ చేతిలో ఉండటం మంచిది అని శ్రీనాథుడు భావించివుంటాడు. ఆ కఠారిని అడిగి పుచ్చుకున్నాడు. దానిని చూస్తుంటే పాతరోజులు జ్ఞాపకం వచ్చి ఉంటాయి. తాను చిన్నప్పుడు తిప్పయ సెట్టితో కొండవీడు వెళ్ళటం, మామిడి సోదరులకు కృతులు ఇవ్వడం, పెదకోమటి వేమారెడ్డికి ప్రధాన రాజ్యం సంపాదించటానికి సున్నితమైనరాజకీయ వ్యవహారాలలో తను పాల్గొనడం, తాను విద్యాధికారి అవడం అన్నీ మళ్ళీ 50. శివరాత్రి మాహాత్మ్యం. 1-18,<noinclude><references/></noinclude> br8jsj21p97k22b9jcv0vrbkzmsrsfu 104 233714 590515 2026-10-19T09:40:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '336 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III ఒక్కసారి కళ్ళముందు నాటకం లాగ కనబడి ఉంటాయి. ఇంటిమీద మమత పుట్టి మళ్ళీ రెడ్డి రాజ్యానికే కఠారిని తీసుకొని శ్రీనాధుడు వెళ్ళిపోయాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్...' 590515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>336 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III ఒక్కసారి కళ్ళముందు నాటకం లాగ కనబడి ఉంటాయి. ఇంటిమీద మమత పుట్టి మళ్ళీ రెడ్డి రాజ్యానికే కఠారిని తీసుకొని శ్రీనాధుడు వెళ్ళిపోయాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కాశీకి వెళ్ళిననాటినుంచి శ్రీనాధునికి స్కాంద పురాణంలోని కాశీఖండం అంటే అభిమానం. అది అనువదించ దలుచు కొన్నట్టుంది. ఎప్పటి కప్పుడు వాయిదావేస్తూ మానేసినట్టుంది. ఒక్కసారి చిన్నప్పటినుంచి తాను వ్రాసిన కావ్యాలు జాబితా వేసుకొని ఇలా అనుకొన్నాడు. చిన్నారి పొన్నారి చిరుత కూకటినాడు రచియించితి మరుత్తరాట్చరిత్ర నూనూగుమీసాల నూత్నయవ్వనమున శాలివాహన సప్తశతి నుడివితి సంతరించితి నిండు జవ్వనమునను హర్షనైషధకావ్యమాంధ్రభాష ప్రౌఢ నిర్భరవయః పరిపాకమున గొనియాడితి భీమనాయకుని మహిమ బ్రాయ మెంతయు మిగుల గైవాలకుండ గాశికాఖండ మను మహాగ్రంధమేను దెనుగుజేసెద గర్ణాటదేశకటక పద్మవనహళి శ్రీ నాధభట్టను కవి. (కాశీ1-7) వయస్సు వాలిపోకుండా కాశీఖండాన్ని అనువదించడం ఆరం భించాడు. ఈ ప్రారంభాన్ని కర్ణాకర్ణిగా విని రాజమండ్రి రాజ్యాన్ని తమ్ముడు వీరభద్రారెడ్డి చేత పాలింపజేస్తున్న అల్లాడవేమారెడ్డి శ్రీ నాధుణ్ణి పిలిపించి సముచితాసనంపై కూర్చోపెట్టాడు. తన తమ్ముని కోరికను గ్రహించి ఇలా ఆనతి ఇచ్చాడు. వచియింతు వేములవాడభీమనభంగి ముద్దండలీల నొక్కొక్కమాటు భాషింతు నన్నయభట్టు మార్గంబున సుభయవాడ నొక్కోక్కమాటు వాకృత్తు తిక్కయజ్వ ప్రకారము రసాభ్యుచిత బంధమున నొక్కొక్కమాటు పరిఢవింతు ప్రబంధపరమేశ్వరుని దేవసూక్తి వైచిత్రి నొక్కొక్కమాటు నైషధాంద్రిమహాప్రబంధములు పెక్కు చెప్పినాడవు మాకు నాశ్రితుడ వనమ ఇవుడు చెప్పదొడంగిన యీ ప్రబంధ మంకితముసేయు వీరభద్రయ్య పేర (కాశీ.1-18) తన తమ్ముని పేర కృతి చెప్పమన్నాక అల్లావేమారెడ్డి కోరి శ్రీనాథుణ్ణి యీ విధంగా ప్రస్తుతించాడు.<noinclude><references/></noinclude> 235h9qam5nykco4pg5j6l3gn5tlh96u 104 233715 590516 2026-10-19T09:40:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు ఈక్షాణాన్ని మబి'లు సత్కవులు లేరీ నేటి కాలంబునన్ దాక్షారామచళుక్యభీమనరగంధర్వాప్సరోభామినీ వక్షోజద్వయగంధసారఘుష్ఫణద్వై రాజ్యభారంబున 337 ధ్యక్షించుంగవిసార్వభౌ...' 590516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు ఈక్షాణాన్ని మబి'లు సత్కవులు లేరీ నేటి కాలంబునన్ దాక్షారామచళుక్యభీమనరగంధర్వాప్సరోభామినీ వక్షోజద్వయగంధసారఘుష్ఫణద్వై రాజ్యభారంబున 337 ధ్యక్షించుంగవిసార్వభౌమ ! భవదీయప్రౌఢసాహిత్యముల్ (కాశీ, 1-14) 'రాజుగారి అన్నగారు రాజుగారు శ్రీనాథుణ్ణి ఇలా ప్రశంసించేసరికి అప్పటి వరకూ అతణ్ణి ఆడిపోసుకొన్న పండితంమన్యుల నోటికి తాళం పడివుంటుంది. వాళ్ళంతా నడమంత్రపు సిరి వచ్చినవాళ్ళే. రాజాశ్రయం వల్ల వారికివచ్చిన వైభవాన్ని శ్రీనాథుడు ఇంతకుముందే చెప్పాడు. ధరియింప నేర్చిరి దర్భపెట్టెడు వ్రేళ్ళ లీల మాణిక్యాంగుళీయకములు కల్పింప నేర్చిరి గంగమట్టియమీద గస్తూరి కాపుండ్రకములు నొసల సవరింప నేర్చిరి జన్నిదంబుల మ్రోల దారహారములు ముత్యాల సరులు చెరువంగ నేర్చిరి శిఖల వెన్నడములు గమ్మని క్రొత్త చెంగల్వవిరులు ధామముల వెండియును బైడి దడబడంగ బ్రాహ్మణోత్తములగ్రహారములయందు వేమభూపాలు డనుజన్ము వీరభద్రు ధాత్రి యేలింప గౌతమీతటమునందు. (భీమ. 1-41) గౌతమీ తటంలో రాజమహేంద్రవరంలోనే కాశీ ఖండాన్ని శ్రీనాథుడు పూర్తిచేశాడు. ఇది ఏడాశ్వాసాల మహాప్రబంధం. అగస్త్యుడు కాశీని వదిలిపెట్టడం, వ్యాసులవారు కాశీని వీడి వెళ్ళవలసి రావడం ఆద్యంతాలలో ఉన్నాయి. మధ్య వివిధలోకాల వృత్తాంతాలు, కాశీలోని వివిధ ప్రదేశాలు ప్రభావాలు వివరణలు మొదలైనవి ఉన్నాయి. సాముద్రికం, యోగశాస్త్రం, మంత్రశాస్త్రం మొదలైనవికూడా ఉన్నాయి. శ్రీనాధుడు అనువదించిన రెండు ముఖ్యగ్రంథాలలో నైషధాన్ని 'విద్వదౌషధం' అని, కాశీఖండాన్ని 'అయఃపిండం' అని చెప్పు కోవడం మొదలైందని తెలుగు పండితులు కొందరు వ్రాశారు. అయితే 'శ్రీనాథుని కాశీఖండ మిట్టి నానుడికి గురికాదగినంత కఠినశైలిలో లేదనుట నిక్కువము' అని బండారు తమ్మయ్యగారు చెప్పారు... 51. కాశీఖండం పీఠిక, నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు, పుట 1. 52. రెడ్డి సంచిక, శ్రీనాథ మహాకవి, వుట 300.<noinclude><references/></noinclude> rei371eicnf4hymslixc287ws49k59a 104 233716 590517 2026-10-19T09:40:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '338 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శృంగార నైషధంలో కన్నా కాశీఖండంలోనే ఎక్కువగా శ్రీనాథుని పలుకునుడికారపు సొంపులు కనబడతాయి. కాశీఖండంలోను భీమఖండం లోను ఒకే కథాఘట్టం వుంది. వ్యాసుడు భ...' 590517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>338 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శృంగార నైషధంలో కన్నా కాశీఖండంలోనే ఎక్కువగా శ్రీనాథుని పలుకునుడికారపు సొంపులు కనబడతాయి. కాశీఖండంలోను భీమఖండం లోను ఒకే కథాఘట్టం వుంది. వ్యాసుడు భిక్షదొరకలేదని కోపించి కాశిని శపించబోతాడు. పార్వతి ముత్తయిదువ రూపంలో వచ్చి వారించి కడుపు నిండా భోజనం పెడుతుంది. తరువాత శివుడు శపించి వ్యాసుణ్ణి కాశీనుండి వెలివేస్తాడు. శపించబోతున్న వ్యాసుణ్ణి శర్వాణీ వారించే పద్యాలు రెండు కావ్యాలలోనివీ చూద్దాం. భిక్ష లేదని యింత కోపింతురయ్య కాశికాపట్టణముమీద గాని నేయ! నీమనశ్శుద్ధి తెలియంగ నీలకంఠు డింత చేసెనుగాక కూదేమి బ్రాతి? (భీమ. 2-114) ఇది వ్యాసుణ్ణి వారించే తొలిపద్యం. దీనితరువాత మరినాలుగు పద్యాలున్నాయి. అయితే మొట్టమొదటనే శివుడు నిన్ను శోధించటానికి భిక్ష పుట్టకుండా చేశాడని చెప్పేసింది. ఆతరువాత తిట్టినా, నచ్చచెప్పినా హితోపదేశం చేసినా లాభం లేదు. ఇది తన చిత్తశుద్ధిని తెలుసుకోవ డానికి చేసిన పరీక్ష అని తెలిస్తే వ్యాసుడు జాగ్రత్తపడడా? శివునిచేత శాపం పుచ్చుకొంటాడా? మొదటనే యీసంగతి ఆమెచెప్పిన తరువాత- ఏడుదినంబులన్నమున కెద్దము పుట్టిన యంతమాత్రలో నేడుచుచున్నవాడవు మునీశ్వర! నేడును నీదు ధీరతల్ పాడరిపోయెనే శివుని భార్యకు గానికి పుణ్యరాశికిన్ గాడు యొనర్పజూచెదవు కష్టవు శోధము పెచ్చు లెచ్చగన్ క్రొన్నెలపూవుదాల్పునకు కూరిమిభోగపురంధ్రి కక్కటా! యిన్న గరీలలామమున కివరిపాటికి నిట్టి కోపమే లన్న! ఘటించెదో మునికులాగ్రణి నిక్కమువో 'బుభుక్షితః తిన్నకరోతి పాప, మను కేవలనీతి దలంచిచూడగన్ (భీమ. 2-116, 117) ఆకలి బాధతో పాపం చేస్తున్నావని హెచ్చరిస్తే ఇంగితజ్ఞానం ఉన్న వ్యాసుడు తన తప్పు తెలుసుకొని మొదటే క్షమార్పణ వేడు కుంటాడు. అందుకే భీమఖండంలో వ్రాసిన క్రమాన్ని కాశీఖండంలో శ్రీ నాధుడు మార్చివేశాడు.<noinclude><references/></noinclude> r7wb11sf42t823j050ka69ff4f6k8ps 104 233717 590518 2026-10-19T09:41:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 339 మొదట తిట్టించాడు. తరువాత హితోపదేశం చేయించాడు. ఆపిమ్మట కాశిని ప్రస్తుతింపచేశాడు. చూడండి- ఆకంఠంబుగ వేడ్కతో నిపుడు భిక్షాన్నంబు భక్షింపగా లేకున్నంగడు సంగలార్...' 590518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 339 మొదట తిట్టించాడు. తరువాత హితోపదేశం చేయించాడు. ఆపిమ్మట కాశిని ప్రస్తుతింపచేశాడు. చూడండి- ఆకంఠంబుగ వేడ్కతో నిపుడు భిక్షాన్నంబు భక్షింపగా లేకున్నంగడు సంగలార్చెదవు మేలే! లెన్న! కాంతుండవే? నీకంటె సతిహీనులే కటకటా! నీవారముష్టింపచుల్ కాకాహారులు గందభోజులు శిలోంఛ వక్రముల్ దాపసులో? ఓ మునీశ్వర వినవయ్య! యున్నయూరు గన్నతల్లియు నొక్కరూ పన్నరీతి యటువిశేషించి శివుని యర్ధాంగలక్ష్మి కాశియి వీటి మీద నాగ్రహము దగునె? వేయి శాఖలతో సామవేదరాశి యేకవింశతిరూపమై ఋజ్నిగమము తొమ్మిదియు సూటయొక్కండ్రు త్రోవలందె యెరివనాధర్వణ యజుస్సులుండు గాని. ఇట్టి కాశికానగరంబు మీద భిక్షలేకుండుట కారణంబుగ నీయంతవాడు గటకటంబడి శపింపదలంచునే? బ్రాహ్మణుడవు గదా? నీకు నేమన్న జెల్లు. అటు విశేషించి యాకొన్నవాడవు. కావున నీ యవనరంబున నిన్ను హెచ్చు కుందాడుట మముబోటి గృహిణులకు హెచ్చు గాడు. మాయింటికి గుడువరమ్ము. కుడిచికూర్చున్న పిమ్మటం గొన్ని మాటలు నీతోడ నాడగల విప్పుడు. వైశ్య దేవాది విధులు సర్వమును దీర్చి యరసి యున్నాడు నాభర్త యతిధిరాక సతిధి పంక్తికి రాకున్న నారగింప డొంటి నౌక నాడు బతి యెట్టి యొరకమున అభ్రగంగ నువస్పర్శ మాచరించి వేగ విచ్చేయవలయు నావిభుడు దసిలి నాకటికి నోర్వలేడు బ్రాహ్మణవరేణ్య యర్కమండల మీదె వ్రాలె నవరదిశకు, (కాశీ7-163 నుంచి 168) ఇందులో 'నీచిత్తశుద్ధి కిది పరీక్ష' అని చెప్పటం ఏమీ లేదు. బంతిలో 12<noinclude><references/></noinclude> osk2vkig39hreu43xeh9bkd4vtj6vkn 104 233718 590519 2026-10-19T09:41:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '340 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III అతిథి లేనిదే భోజనం చెయ్యని ఒక గృహమేధి భార్య అతిధి కోసం. వెతుక్కుంటూ వెళ్ళి అతడు దొరికాక చెప్పేమంచి మాటలేకానీ మరేమీ కావు. భీమఖండంలో 'ఋభక్షితః కిన్న...' 590519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>340 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III అతిథి లేనిదే భోజనం చెయ్యని ఒక గృహమేధి భార్య అతిధి కోసం. వెతుక్కుంటూ వెళ్ళి అతడు దొరికాక చెప్పేమంచి మాటలేకానీ మరేమీ కావు. భీమఖండంలో 'ఋభక్షితః కిన్నకరోతిపాపం' అనే ఆర్యోక్తి వాడినందువల్ల వచ్చిన ఫలితం కన్నా కాశిఖండంలో 'ఉన్నయూరుగన్నతల్లి నొక్కరూపు' అన్ననానుడి వాడినందువల్ల కలిగే ఆనందమే ఎక్కువ. భీమ ఖండంలో తనను భోజనానికి పిలిచిన ఇల్లా లెవరో తెలుసుకుందామనే తహతహ వ్యాసునిలో లేదు. కాశీఖండంలో ఆమె ఊరడించి అమృత భిక్షాన్నం పెట్టే విశాలాక్షి అని గ్రహిస్తాడు. చేయగలవాడ నేను నీ చెప్పినట్ల బ్రాహ్మణుడగానే నాకు జావలము ప్రకృతి. బుద్ధి గృవసేసి రక్షింపు పుణ్యసాథ్వి కాన! నీపేరు నాకు నిక్కముగ జెప్పు! (59.7-172) అని అడుగుతాడు. అప్పుడామె మురిపింతాలు పెడుతుంది. ఊకోజెప్పగ నెంత యేని తడవానో విప్రశార్దూల! నీ వాకొన్నాడవు భోజనోత్తరమునం దాస్థానమై యుండియ కబెట్టక చెప్పెద వినుము వృత్తాంతంబునుం దేటగా వీకన్వేళ యతిక్రమించె గుడువన్ వేంచేయుమాగ్రక్కునన్. (కాశీ.7-174) ఈ పద్యంలో 'ఊకో' అనే మాట నాటి వ్యావహారిక రూపంలాగా కనబడుతుంది. ఇలాంటివి కాశీఖండంలో అక్కడక్కడ కనబడతాయి. 'ఓరాత్రి గనురెప్పపెట్టక' (5-189) అని ఒక చోట వ్రాశాడు. వింధ్య పర్వతం తన ఈసునంతా నారదుడితో చెప్పి పక్షపాతం లేకుండా సలహా చెప్పమన్న తరువాతి పద్యం చూడండి. అని యవష్టంభసంరంభ మతిశయిల్ల -బలుకుటయు నాత్మ గరించి నలువపట్టి యొండనాక యొక్కింత సేపూరకుండి యుస్సురనుచును వేడి నిట్టూర్పు వుచ్చి (కాశీ.1-101) ఇందులో 'ఒండనాక' అనేది విలక్షణ ప్రయోగం. 'అనక' అనడానికి<noinclude><references/></noinclude> tfxuc6bflgynqfajh29wvppj7elrwb5 104 233719 590520 2026-10-19T09:41:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 341 'అనాక' అనే రూపం వాడాడు. తిక్కన గారు 'మరువక' అనడానికి బదులు 'మరాక' అని వాడడం మనం గమనించాం. వి శ్రీనాథుని రచనల్లో మంచి మంచి భాషావిశేషాలు దొరుకుతాయి. అతనికి స్వదేశ మన...' 590520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 341 'అనాక' అనే రూపం వాడాడు. తిక్కన గారు 'మరువక' అనడానికి బదులు 'మరాక' అని వాడడం మనం గమనించాం. వి శ్రీనాథుని రచనల్లో మంచి మంచి భాషావిశేషాలు దొరుకుతాయి. అతనికి స్వదేశ మన్నా మాతృభాష అన్నా మక్కువ. ఎన్ని ఊళ్ళు తిరిగినా చివరకు స్వదేశానికి రావాలని అతని అభిమతం."త్యజింపగవచ్చునె జన్మదేశమున్" (కాశీ. 5-291) అని ఒకచోట అంటాడు, అయినవాళ్ళు వెళ్ళగొట్టినా అక్కడే ప్రాకులాడాలని చెప్పే టంత స్వజనపక్షపాతం అతనికుంది. చులక గాల్యట్టి యీర్చిన జూరుపట్టి వేలుదురుగాక తనవారి విడుతు రెట్లు? అని ఒకచోట అన్నాడు. (కాళీ, 5-298) కలకలలాడుతూ పదిమంది బంధు మిత్రులతో కలిసి జీవించడమెంత ఆనందదాయకమో క్రీడాభిరామంలో చెప్పాడు. కొడుకులు కూతులుంగలిగి కూడును బాడియు ద్రవ్వి తండమై విడిముడిలాతు గా గలిగి వెండియు బైడియు విండ్లలో వలవ్ దడబడ దారు బంధువులు దామరతంపరలై సుఖించువా రుడుపతిమాళి నౌక మాళియుత వూ విడువారు వేడుకన్ (క్రీడా. 256) ప్రాయం కై వ్రాలే రోజులలో బంధుమిత్రులలో కడుపులో చల్ల కదలకుండా జీవించే అదృష్టాన్ని శ్రీనాధుడు' నోచుకోలేదు. ముసలితనం ముంచుకొచ్చే వయస్సులో మళ్ళీ రెడ్డిరాజుల ప్రాపకం దొరికిందనుకుంటే అది సుస్థిరం కాలేదు. కాశీఖండంరచన జరిగిన ఒకటి రెండేళ్ళలో రెడ్డిరాజ్యం చిక్కుల్లో పడ్డట్టుంది. క్రీ.శ. 1434-35 లలోకటకంలో కపిలేశ్వర గజపతి సింహాసనం అక్రమించుకున్నాడు. ఇతడు చాలా బలపరాక్రమశాలి. కార్య సాహసోపేతుడు. దక్షిణ కళింగ విజయనగర రాజులకు, వేళ్ళ సామంతులకుఅణకువగా ఉండడం సహించలేక పోయాడు. కళింగ భాగాలనే కాక రాజమహేంద్రరాజ్యాన్ని కూడా జయించి కళింగోత్కళ సామ్రాజ్యంలో చేర్చుకోవాలనే అతడు దండయాత్రలు చేశాడు. ఇతనికి విజయం ఎప్పుడు లభించిందో రాజమండ్రి రెడ్డిరాజ్యం ఎప్పుడు అంతరించిందో తెలియదుకానీ 53. సమగ్రాంధ్రసాహిత్యం, కాకతీయయుగం, పుట 101.<noinclude><references/></noinclude> pjhts02vjfu45ety0c115odd4c9x9ek 104 233720 590521 2026-10-19T09:42:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '342 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III క్రీ.శ. 1443 నాటికి రాజమండ్రి ప్రాంతాలన్ని అతని అధికారంలోకి వచ్చాయి'.4 ఈ గజపతుల తళ్ళు ప్రారంభం అవగానే శ్రీనాధుడు రాజమండ్రి విడిచిపోయాడో, లేక రెడ్డిరా...' 590521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>342 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III క్రీ.శ. 1443 నాటికి రాజమండ్రి ప్రాంతాలన్ని అతని అధికారంలోకి వచ్చాయి'.4 ఈ గజపతుల తళ్ళు ప్రారంభం అవగానే శ్రీనాధుడు రాజమండ్రి విడిచిపోయాడో, లేక రెడ్డిరాజ్యమంతరించాక బయలు దేరాడోగానీ అతడు మళ్లీ దేశాటనకి కదిలాడు. దినవెచ్చానికి మైలారారెడ్డిని ఆశ్రయిం చాడు. ఇతడు విజయనగరరాజుల సామంతుడు. నెల్లూరు మండలం లోని కందుకూరు తాలూకాలో ఉన్నపైడిపాడు పాలించే వాడు. ఇతనికి చౌహత్తమల్ల బిరుద ధరణీవరాహ, ఘంటానాదన అనే బిరుదులు ఉండేవి. ఇతడు క్రీ. శ. 1424 నుంచి పాలిస్తున్నట్టు చెప్పే శాసనాలు ఉన్నాయి. క్రీ.శ.1429లో ఇతడు ప్రౌఢ దేవరాయలచేత కొంత మంది బ్రాహ్మణులకు అగ్రహారం ఇప్పించాడు. శ్రీనాథుడు ఇతణ్ణి దిన వెచ్చలి కోసం ఎప్పుడు ఆశ్రయించాడో తెలియదు. కొండవీటి రెడ్డిరాజ్యం పోయాక 1424లోనో, లేక మరో పది పదిహేను సంవత్సరాలకు రాజమండ్రి రెడ్డిరాజ్యం పోయాకో చేరివుంటాడు. మైలారరెడ్డి విజయనగర రాజ్యంలో మంచి పలుకుబడి కలవాడే. ఇతడు ప్రౌఢదేవరాయలకు యుద్ధంలో సహాయంచేసి ప్రతిఫలంగా వరాలు అడిగించుకొన్నవాడు. బహుశా ఇతని ప్రోద్బలం మీదనే శ్రీనాధుడు విజయనగరం వెళ్లాడేమో. ఏమైనా ఆశ్రయించిన రోజుదగ్గరనుంచి తాను మరణించే వరకు మైలారరెడ్డి దినవెచ్చం తీర్చిన మాట మట్టుకు స్పష్టం. కైలాసగిరికి పంట మైలారుడు చేరాక శ్రీనాధుడు శ్రీశైలానికి వెళ్ళినట్టుంది. అప్పుడు శ్రీశైలంలో పండితారాధ్యపీఠాన్ని పాలిస్తూ భిక్షావృత్తి మఠం వుండేది. దానికి శాంతభిక్షవృత్తి యతీశ్వరుడు అధికారిగా ఉండే వాడు. శ్రీనాథుడు ఈయనసందర్శనం చేసుకొన్నాడు. ఈ యతీశ్వరుని వైభవం రాజులను మించిపోతూ ఉంటుంది. ఈయన తన మూలభృత్యుడైన పువ్వుల శాంతయ్యపేర శివరాత్రిమాహాత్మ్యాన్ని రచించమని శ్రీనాథుని ఆదేశించాడు. శ్రీనాథుడు ఐదాశ్వాల కావ్యాన్ని చెప్పాడు. ఈ ప్రబంధంలో లభించిన నాలుగు 54, విజ్ఞానసర్వస్వం, తెలుగుభాషాసమితి, 3 వ సంపుటం, పుట 336. 55. నెల్లూరు శాసన సంపుటం, 3వ భాగం, పుటలు 1089-92.<noinclude><references/></noinclude> rmb1eop53qrwgkauvs6ytohbb7dywz1 104 233721 590522 2026-10-19T09:42:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 343 ఆశ్వాసాలను మాత్రమే ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తువారు ప్రకటించారు. ముద్రిత ప్రతివల్ల తెలిసే కథ ఇది. ప్రధమాశ్వాసం:- నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మహామునులు సూతుణ్ణి శివ రాత్...' 590522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 343 ఆశ్వాసాలను మాత్రమే ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తువారు ప్రకటించారు. ముద్రిత ప్రతివల్ల తెలిసే కథ ఇది. ప్రధమాశ్వాసం:- నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మహామునులు సూతుణ్ణి శివ రాత్రి మాహాత్మ్యాన్ని తేటపడ వివరించమన్నారు. అతడు చెప్పాడు. ప్రళయ కాలంతుద కాళరాత్రి అయ్యాక బ్రహ్మ, విష్ణువులు నేను అధికుణ్ణి అంటే నేను అధికుణ్ణి అని పోట్లాడుకున్నారు. ఆయుధాలు దూకారు. వాళ్ళ అశ్రయుద్ధం ఆపడానికి శివుడు వాళ్ళమధ్య మహా స్తంభరూపంలో ఆవిర్భవించాడు. దాని ఆద్యంతాలు తెలుసుకోవడానికి. బ్రహ్మ విష్ణువులు ఉద్యుక్తులై విఫలు రయ్యారు. తరువాత శివుడు ప్రత్యక్షమై వాళ్ళకు శివరాత్రి ప్రతచర్యను ఉపదేశించాడు. మునుపాక బ్రాహ్మణుడు మహాపాపాలు చేసినా శివరాత్రి దర్శనంవల్ల శివలోకం చేరాడని చెప్పాడు. ఈకథ చెప్పమని శానకాదిమునులు అడిగారు. (116గద్యపద్యాలు) ద్వితీయాశ్వాసం :- వింధ్యపర్వతప్రాంతాల రత్నపురముంది. దానిని హేమాంగదు దనే రాజు పాలిస్తున్నాడు. అతనికి యజ్ఞదత్తు డవే మంత్రి ఉన్నాడు. ఆ మంత్రిగారికి సంతానం లేదు. మంత్రి భార్య చాలా విచారిస్తే మంత్రి ఊరడించి పూజలు చేశారు. ప్రతాలు సలిపాడు. ఆమె గర్భవతి అయింది. రాజుగారు సీమంతోత్సవమే ఘనంగా చేయించారు. మగబిడ్డ పుట్టాడు. వానికి సుకుమారుడనే పేరు పెట్టాడు. కుర్రవాడు పెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు. గొప్ప గ్రంథసాంగుడయ్యాడు. జూదం, తాగుడు, వ్యభిచారం, ఒకటేమిటి లక్షణాలు వంటబట్టాయి. తల్లి దండ్రులు ఎంతగానో చెప్పారు. ఏడ్చారు. ఇకమీదట జవదాటనన్నాడు సుకుమారుడు. (113గద్యపద్యాలు) - తృతీయాశ్వాసం:- తల్లిదండ్రులతో అలా అన్నారే గాని సుకుమారుడు తన పద్దతులు మానలేదు. వేడుకకాడై వుణ్యస్త్రీలను ఇలువరుస చెరచడం మొదలుపెట్టాడు. రాజపురుషులు బంధించారు. రాజు దేశబహిష్కారం చేశాడు. సుకుమారుడు అడవిలో ఒక కడగొట్టు జాతికన్యను చూశాడు. మోహించి, పెళ్ళిచేసుకుంటానని మాటయిచ్చి, చాటుగా దానితో కాపురం పెట్టాడు. కపటమార్గాలలో కడుపునింపు కోసాగాడు. దారులు కొట్టి. దారుణాలు చేసి చెడ్డపేరు సంపాదించాడు. ఆప్రాంతాలలో జీవించలేక చండాలాంగన తో వలసపోయాడు. (133 గద్యపద్యాలు) చతుర్ధాశ్వానం:- అ జారదంపతులు పోయిపోయి ఒకచోట స్థిరపడ్డారు. ఆ చండాలాంగన ఇద్దరు కుమార్తెలను కని చనిపోయింది. వయస్సు ముదిరినా సుకుమారుని వ్యసనాలు వదలలేదు. కడువున వుట్టిన కన్యల తోనే కానిపనులు చేశాడు. అపూరివాళ్ళు కూడా వాళ్ళను వెళ్ళగొట్టారు. మాఘమాసంలో ఒకనాడు కూతుళ్ళకోసం పువ్వులు కోద్దామని శివాలయం వద్దకు తాగి వెళ్ళాడు. నాడు శివరాత్రి. భక్తులు ఉత్సవం<noinclude><references/></noinclude> b6qxt6fzg0taxa7rvv1w3j6tg9nxlqs 104 233722 590523 2026-10-19T09:42:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '344 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III చేస్తున్నారు. అది సుకుమారుడు చూశాడు. తరువాత కొన్నాళ్ళకు మరణించాడు. యమదూతలు తీసుకుపోవడానికి వచ్చారు. శివదూతలు కూడా వచ్చారు. జన్మానికో శివరాత్రి దర...' 590523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>344 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III చేస్తున్నారు. అది సుకుమారుడు చూశాడు. తరువాత కొన్నాళ్ళకు మరణించాడు. యమదూతలు తీసుకుపోవడానికి వచ్చారు. శివదూతలు కూడా వచ్చారు. జన్మానికో శివరాత్రి దర్శించినా సుకుమారుడు పుణ్యంచేసుకోబట్టి శివ లోకానికి అతడు నోచుకున్నాడు. యమభటులను చావచంపి, శివదూతలు అతణ్ణి కైలాసం తీసుకుపోయారు. యమభటులు పోయి తమ ఎలికకు చెప్పు కున్నారు (ఇక్కడదాకా కథచెప్పాక) శానకాది మహామునులు “భటులు ప్రమథులచే భంగపడుట చూచి చిన్నవోయి యముండేమి చేసి పిదవ ?" అని ప్రశ్నించారు. (92 గద్యపద్యాలు) ఇంతదాకా మాత్రమే బాగా శిథిలమైపోయిన తాళపత్రగ్రంథం దొరికింది. అందులోనూ శిధిలమైన భాగాలు కొన్నివున్నాయి. దొరికినంత మట్టుకే శ్రీనాధుడు వ్రాశాడని భావించి ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తువారు దానిని ప్రచురించారు. కర్రి సాంబమూర్తిగారు పరిష్కరించి భట్టబాణుని కాదంబరిని శ్రీనాథుడు దీనిలో ఎంత అనుకరించాడో చూపించారు. దీనిలో బాణునకు తాను రుణపడుతున్నాడు. కాబట్టి పూర్వకవిస్తుతిలో పద్యం ఎత్తుకొంటూనే అతణ్ణి శ్రీ నాథుడు 'బాణునద్భుత శాస్త్ర బహుకళాపారీణు' అని పూజించాడు. శ్రీనాధుడు నాలుగాశ్వాసాలే వ్రాశాడని పండితలోకం చాలావరకు భావించింది.* కొందరు నాల్గవ ఆశ్వాసం తర్వాత కొంతకధ ఉన్నట్లే గోచరిస్తుందని అన్నారు. ” వాస్తవానికి నాల్గవ అశ్వాసం తరువాత కధ లేక పోలేదు. శ్రీనాధుడు గ్రంథాన్ని సాంతం వ్రాశాడు. ఆంధ్రసాహితీలోకం చేసుకొన్న అదృష్టంవల్ల ఈసంపూర్ణగ్రంధాన్ని నామిత్రులు డాక్టరు 'బిరుదురాజు రామరాజుగారు సంపాదించారు. ఆ ప్రతిని నాకు దయతో ఎరువిచ్చారు. శిధిలపూరణం చేసి గ్రంథాన్ని ఇటీవలే ముద్రించడం జరిగింది. అయిదవ ఆశ్వాసాన్ని గురించి ఆంధ్రపండితలోకంలో ఏదైనా వారే ముందుగా చెప్పడం ధర్మంకనుక వారి పీఠికలోని భాగాలనే క్రింద పొందు పరుస్తాను. 56. కర్రి సాంబమూర్తిగారు ఇలా వ్రాశారు. 'కథాభాగము నాల్గాశ్వాసములు మాత్రము. శ్రీనాథని చరమదశయందు రచింపబడినదనియు, ఈ గ్రంధమునందలి కధానాయకుని తోడనే శ్రీనాథుడు ప్రమధవదవి నందెననియు నూహించవచ్చును.' - శివరాత్రిమాహాత్మ్య ప్రథమముద్రణపీఠిక. - 57. బండారు తమ్మయ్యగారు 'శ్రీనాథమహాకవి', రెడ్డినంచిక, వుట 302.<noinclude><references/></noinclude> le2uvhlycnsi7jf4y9bymr3z6fuo8fh 104 233723 590524 2026-10-19T09:44:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 345 శ్రీనాధ కవిసార్వభౌముడు రచించిన శివరాత్రి మాహాత్మ్యమును 'ఆంధ్ర సాహిత్యపరిషత్తు (కాకినాడ) వారు 3వ ప్రకాశముగా ప్రచురించినారు. లభించిన శిధిలప్రతి యాధారముగా కర్...' 590524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 345 శ్రీనాధ కవిసార్వభౌముడు రచించిన శివరాత్రి మాహాత్మ్యమును 'ఆంధ్ర సాహిత్యపరిషత్తు (కాకినాడ) వారు 3వ ప్రకాశముగా ప్రచురించినారు. లభించిన శిధిలప్రతి యాధారముగా కర్రి సాంబమూర్తి గారు దానిని పరిష్కరించినారు. ఆనాడు వారికి లభించినది నాలుగు ఆశ్వాసముల ప్రతియే కనుక శ్రీనాధుడంతే రచియించి యుందునని యూహించి తమ పీఠికలో నటులే వ్రాసినారు. ఒకటి రెండు అక్షరములు శిధిలమైన చోటులందు వూరించియు, మిక్కిలిగా శిధిలములైన తావుల యందు చుక్కలగుర్తు లుంచియు ముద్రించినారు. ఇందు కాంధ్రసాహిత్యలోకము వారికెంతేని ఋణపడివున్నది. ఇటీవల మెదకుమండలమున (ధన్నారం గ్రామమున నొక జంగమ దేవరకడ) నాకొక శివరాత్రి మాహాత్మ్యమును తాళవత ప్రతి లభించినది. వ్రాయసకాడు దానియందు తాను వ్రాసిన తేదీ మున్నగు వివరములు ఏమియు వ్రాయలేదు. తాటియాకుల స్థితినిబట్టియు, లిపినిబట్టియు, ఈ ప్రతివయస్సు దాదాపు 250-300 ఏండ్లుండునని యూహించు చున్నాను. ఇది సమగ్రమైన ప్రతి. దీనిలో నైదాశ్వాసము లుండుటయే గాక ముద్రితములైన నాలుగాశ్వాసము లందు లేని కొన్ని క్రొత్తపద్యములధికముగా కలవు. ముద్రిత ప్రతిలో శిధిలములున్న చోటు లన్నియు నివ్రతిద్వారా పూరించి సవరించుకొనవచ్చును. మీదుమిక్కిలి కొన్ని పొరభేదములుకూడ కలవు. పైన చెప్పిన నాల్గు విషయములు దృష్టియందుంచుకొని నాకు లభించిన ఈ క్రొత్తవతి వైశిష్ట్యమును స్థాలీపులాకముగా ప్రదర్శించుటయే నా ప్రకృత కర్తవ్యము. తన 1. పంచమాశ్వాసము:- ముద్రితములైన ప్రతులలో నాలుగాశ్వాసములే ఉన్నను సుకుమారుడు పరమశివుని యనుగ్రహమున ప్రమధుడగుట యిందలి వృత్తాంతము. ఆశ్వాసాంతమున మునులు సూతుని 'చిన్నవోయి యముండేమి చేసి విధవ"? అని అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానముగా పంచమాశ్వాసము కలదు. ఇది ఓం గద్య పద్యములు యముడు చిత్రగున్ననితో సంభాషించి గల చిన్నయాశ్వాసము. యశక్తాధికారమునుగూర్చి పరమశివునికే విన్నవించుకొన నిశ్చయించుకొని కైలాసమున కేగుట, కైలాసవర్ణనము, శివుని స్తుతించుట, సుకుమారుని నేరములు చెప్పుట, శివుడు యమునికి శివరాత్రి మాహాత్మ్యమును శివభక్తుల లక్షణములు చెప్పుట, యముడు తన లోకమునకు తిరిగి వచ్చి, తన భటులకు శివుడు చెప్పిన వన్నియు మరల చెప్పుట ఇందలి వృత్తాంతము. ఈ అయిదవ ఆశ్వాసంలో కొన్ని మంచి పద్యాలు ఉన్నాయి. యమధర్మరాజు చేసే శివస్తుతి బాగుంది.<noinclude><references/></noinclude> i18lnv7xio58h28k42jrmjot5stz92y 104 233724 590525 2026-10-19T09:44:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '346 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఎవ్వానియందుండు వెల్లభూతంబులు సింధువునందు వీచికలు వోలె నెవ్వాడు వసియించు నెల్లభూతములందు నంబువుల్లో లంబు బోలె నెల్ల భూతమ్ముల హృదయములందును వసియి...' 590525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>346 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఎవ్వానియందుండు వెల్లభూతంబులు సింధువునందు వీచికలు వోలె నెవ్వాడు వసియించు నెల్లభూతములందు నంబువుల్లో లంబు బోలె నెల్ల భూతమ్ముల హృదయములందును వసియించు నెవ్వతాకసమువోలె ఒకడు పెక్కై తోచు సురధి జంద్రుడువోలె నెవ్వడజ్ఞాన మూఢంద్రియములకు పురుషుడని బ్రహ్మమని యజ్ఞపురుమదనియు నర్కుడని వాయువని శత్రుడని హరియని చంద్రుడని కొల్తు రాయాయి సరణివారు భక్తి నెవ్వాని బట్టి నీబంటు సభవ, (శివరా.5-24) సుకుమారుడు చేసిన పాపాలను లెక్కించలేమని యముడు శివునితో చెప్పే పద్యం కూడా చక్కనిది. జలధరంబులనుండి స్రవియించు జలధార లెన్నవచ్చిన యేని నెన్నవచ్చు గగనసుండలి దారకాచక్రవాళంబు నెన్నవచ్చిన నేవి నెన్నవచ్చు. భాగీరథీమహావగిలోని సికతంబు నెన్నవచ్చిన నేని నెన్నవచ్చు. కలశపాథోరా? కల్లోలమాలిక లెన్నవచ్చిన నేని నెన్నవచ్చు. కాని నరునకు నెన్న శక్యంబు కావు పాయ కితండు చేసిన పాతకములు భర్గ యేమని విన్నవింపంగనేర్తు? సిట్టి పాపాత్ము బొదగాన మెన్నదేని. (శివరా. 5-82) ఇన్ని పాపాలు చేసిన ఇంకొక కథానాయకుని కధ ఇటువంటిదే శ్రీనాధుడు ఇంతకుముందు కాశీఖండంలో వ్రాశాడు. అది కుబేరుని పూర్వ జన్మ వృత్తాంతం. యజ్ఞదత్తుడనే బ్రాహ్మణునికి గుణనిధి అనే కుమారు డున్నాడు. అతడు చెడుదారులుపట్టాడు. తండ్రికి తెలియకుండా తల్లి గారాబం చేయడంవల్ల మరీ చెడ్డాడు. కొడుకుకు ఆమె నచ్చచెప్పటం వింటే ఎవరికైనా కళ్ళు చెమ్మగిల్లుతాయి. అన్న! మీతండ్రి కోపగాడౌనొ కాదౌ యీపు హసరించు దుర్వృత్త మెరిగెనేని గల్లతనమున పలుమారు కప్పివుచ్చు వట్టి నామీద జంపంగ నలుగకున్నె?<noinclude><references/></noinclude> m7nvnvf83pvw9sewnqqsdg1af3fvx90 104 233725 590526 2026-10-19T09:44:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 347 సచోత్రియులు ననూచానులు సోమపీథులు నైన కులము పెద్దల దలంచి రాజమాన్యుడు సత్యరతుడు వినిర్మలాచారవంతుడు నైన జనకు దలచి భాగ్యసంపద బుణ్యపతి దేవతలలోన నెన్నంగదగియెడు...' 590526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 347 సచోత్రియులు ననూచానులు సోమపీథులు నైన కులము పెద్దల దలంచి రాజమాన్యుడు సత్యరతుడు వినిర్మలాచారవంతుడు నైన జనకు దలచి భాగ్యసంపద బుణ్యపతి దేవతలలోన నెన్నంగదగియెడు నన్ను దలచి వేదశాస్త్ర పురాణ విద్యానిరూఢులై వాసికెక్కిన తోడివారి దలచి చెడ్డయింటి చెదారమై శివుని కరుణ నివ్వటీలు నిర్వదేనేండ్ల నిన్ను దలచి పదియు నిర్వత్సరంబుల భార్య దలచి గోడతనములు మానురా! కొడుకుగుర! అఖిల కళ్యాణ గుణగణాయత్త యత్త మామ యాచార్య తేజఃక్షమామహితుడు మాతులుండు యశోమహిమాతులుండు తనయ! యేలయ్య డైకోవు వినయబుద్ధి? విడువక నీవు పట్టణము నీథుల వీధుల వెట్టివాడవై చెడుగుల గూడి ధైర్యములు సేయ మహిరమణుం డెరింగనే విడుచును సోమయాజిమనువృత్తులు చేకొను వెల్లభంగులన్ జెడుదుము నీకతంబునను జీరయు గూడును లేక పుత్రకా! పట్టణములోన నీవు దర్శమున జేయు కొయ్యతనములు వీక్షించి కూర్మి తనయ నవ్వుదురు నిన్ను మొదలు నానావిధముల నవ్వుదురు దీక్షితుని నవంతరమజనులు అంత నిలువక - తల్లి బడి కొల్లిచట్టంచు సుల్లసంబు లాడుదురు నన్నుగూర్చి నిన్నహరహంబు దుర్ణయం బెల్ల నామీద ద్రోచి జనులు డబ్బరలు వల్కు వారి కడ్డంబు కలదె? (కాశీ.4-90-96) శివరాత్రి మాహాత్మ్యంలోని యీ గుణనిధి తల్లి పాండురంగ మాహాత్మ్యంలోని నిగమశర్మ అక్కకు అక్కగారు. ఇంత హితోపదేశం చేసినా కొడుకు వినలేదు. చెవినిల్లు కట్టుకొని యీమె ఇంట్లో ఉన్న ఉంగరం<noinclude><references/></noinclude> 1wdxhb4l9zoa0zwulzn40i08dhyqr1b 104 233726 590527 2026-10-19T09:45:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '348 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఎత్తుకుపోయి జూదం ఆడాడు. అది ఒక జూదరి గెలుచుకొని పెట్టు కొన్నాడు. అది దీక్షితులవారు యజ్ఞంలో పెట్టుకొన్నది. దానిని ఒక నాడు ఆయన వీధిలో చూశాడు. అది తన స...' 590527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>348 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఎత్తుకుపోయి జూదం ఆడాడు. అది ఒక జూదరి గెలుచుకొని పెట్టు కొన్నాడు. అది దీక్షితులవారు యజ్ఞంలో పెట్టుకొన్నది. దానిని ఒక నాడు ఆయన వీధిలో చూశాడు. అది తన సొమ్మని గుర్తించి ఎలుగెత్తి జూదరిని పిలిచి ఆపి,"ఇది నీకెలా వచ్చిందని అడిగాడు. "ఉన్నరూపు చెప్పు. తప్పు చెప్పి తేనిభూపాలు సన్నిధింబెట్టి నిజంబు తెలిపి దండింతు" నన్నాడు. జూదరి నిజం చెప్పేసి అక్షధూర్తులలోన నీయనుగుగొ డుకు దొరయునంతటి యక్షధూర్తుండు లేడు క్షితితలంబున యాగదీక్షితులలోన గీర్తి నీయట్టి యాగ దీక్షితుడు లేడు. అనిన విని లజ్జా క్రోధంబులు మనంబున ముప్పిరిగొన యజ్ఞదత్తుండర ముండితంబైన మూర్ఖంబున నిర్కావిధవతి సరిమురిజుట్టుకొని యింటికేతెంచి మొగంబు గంటువెట్టుకొని 'సోమిదమ్మ! ఏమి చేయుచున్నదానవిటురమ్ము! నీకొడుకెక్కడంబోయె? బోవుగాకేమి? విను' మని యిట్లనియె అంగోద్వర్తన వేళ నీవు దరహాసాంకూరములోచనా పాంగ ప్రాంతము లందిగుర్పనొక సయ్యాటంబు గల్పించి నా యంగుళ్యాభరణమ్ము వుచ్చుకొనవా? యా యుంగరం బిప్పుడే శృంగారింపని చేత బావకునకున్ జేయన్ హవిర్దానమున్ (కాశీ.4-101-103) ఈ విధంగా అడిగిన భర్తతో ఆమె కల్లబొల్లి కబుర్లు చెప్పింది. మధ్యాహ్నం అయింది, సంధ్యావందనం చెయ్యమంది. వంటలు చల్లారి పోతాయి, భోజనానికి లెమ్మంది. ఉంగరం పెట్లోపెట్టాను. ఇప్పుడు తీరిక లేదంది. ఇలా చెప్పాక సోమయాజి కోపాగ్రహాన తత్తిరించాడు. "ఔనె! సత్పుత్రజనయిత్రి! జెనె! సాధ్వి! జెనె! సూనృతభాషిణి! ఔనె దేవి!" అంటూ వెటకారంగా సంబోధిస్తూ అడగవలసిన నాలుగూ అడిగి కడిగేశాడు. మాటిమాటికి "నేను నీమాటనమ్మి యరసి రక్షింపనేరక యనుగుగొడుకు భ్రష్టుజేసితి నేమి చెప్పంగ గలదు?" అని తనను తాను తిట్టుకున్నాడు. "ఊచముట్టుగా నీవు నీ యొంటికొడుకు బాడు చేసితి గృహము నిర్భాగ్యురాల." అని నిందించాడు. తరువాత<noinclude><references/></noinclude> exg8creg3gpgassdq1h8baj8xqp8kr8 104 233727 590528 2026-10-19T09:45:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు చాలు నింక నాపాలికి జచ్చినాడు. కొడుకు గుణనిధి యనువాడు కులవిషంబు తిలలు దర్శయు సుదకంబు దెత్తుగా క యే నివాపాంజలుల వాని కిత్తు నివుడు! (59.4-109) 349 పుత్రత్వం మేలు అని కొడు...' 590528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు చాలు నింక నాపాలికి జచ్చినాడు. కొడుకు గుణనిధి యనువాడు కులవిషంబు తిలలు దర్శయు సుదకంబు దెత్తుగా క యే నివాపాంజలుల వాని కిత్తు నివుడు! (59.4-109) 349 పుత్రత్వం మేలు అని కొడుకును విడిచి పెట్టాడు. ఈ గుణనిధి కథ చాలా చిన్నది. మొత్తం 59 గద్యపద్యాలు శ్రీనాథుడు తన జీవితంలో వ్రాసిన 5814 గద్యపద్యాలలో ఇది నూరవ వంతు మాత్రమే. అయితే అతని సృజనాత్మక శక్తికి, పాత్రపోషణ, సంభాషణా రచన అన్నీ యీ ఒక్క ఉపాఖ్యానంలో కనబడతాయి. వాస్తవానికి శ్రీనాథుడు తన కావ్యాలలో కడుపునిండేటట్లు ఎక్కడా కథ చెప్పడు. ఏపాత్ర కథ చెప్తుందో జ్ఞాపకం పెట్టుకోడు. శ్రీనాథునిపై వ్యాసం వ్రాస్తూ మిత్రులు ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్త్రిగారు చెప్పిన కొన్ని విషయాలు అక్షరాలా నిజం. కథానిర్వహణములో మాత్రము పూర్వకవులలో చాలామందికి వలెనే శ్రీనాథునికి శ్రద్ధలేదు. కాశీఖండమున వింధ్యవిజృంభణమును అడవుమని అగస్త్యుని నడగవచ్చినపుడు వాచస్పతి లోపాముద్రకు చేసిన ధర్మోపదేశము కథాచిత్యమునకు భంగకరమని చెప్పక తప్పదు. భీమఖండమున ఒక కథ యనియే లేదు. స్థలపురాణ మును కవితాసౌందర్యముతో నోలలాడించుటయే యిందు ప్రముఖముగ గాన్పించును. తాను మోజుపడి చెప్పు కొను నైషధములో కూడా తక్కిన కవితా గుణముల గాఢపాకముల మాట యట్లుంచిన కథ సుడితిరిగి మందగమనము చూపును. అయినను ఈతని సమ్మోహనమైన ప్రతిభ-యెన్ని లోపములనైనను సురక్షితముగా మ్రింగివేయును." అనన్యమైన తన ప్రతిభతో కాశీఖండంలో వ్రాసిన గుణనిధి కథలాగా మిగతా కధలన్నీ శ్రద్ధగా వ్రాస్తే శ్రీనాథుడు తిక్కనగారి కన్నా ఒక మెట్టు పైనే వుండేవాడు. ఇంతటి శైలి సంపన్నుడు తెలుగు సాహిత్యంలో గ్రంథకర్తల శ్రేణిలో రెండవ తరగతివాడని కొందరనడానికి అశ్రద్ధే కారణం.” శ్రీనాథుడు తెలుగు దేశాన్ని, భాషను ఎంత ప్రేమించినా తెలుగు కవిత్వాన్ని 58. విజ్ఞానసర్వస్వము - (తెలుగుభాషాసమితి) 3 వ సంపుటం, పుట 1164. 59. శబ్దరత్నాకరంలో బహుజనపల్లివారు శ్రీనాథుణ్ణి రెండవతరగతికవిగా అంచనావేశారు.<noinclude><references/></noinclude> 9q9ic4ssg311yb6tla9r2l2rhfyq5zn 104 233728 590529 2026-10-19T09:45:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '350 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III సామాన్యప్రజానీకానికి అందుబాటులో ఉండనివ్వకుండా తత్సమ రోదసిలోకానికి పంపించాడు. నభోమండలంలోనికి నౌకను పంపడం అఖండ సాంకేతిక శాస్త్రీయ విజయమే. అయితే...' 590529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>350 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III సామాన్యప్రజానీకానికి అందుబాటులో ఉండనివ్వకుండా తత్సమ రోదసిలోకానికి పంపించాడు. నభోమండలంలోనికి నౌకను పంపడం అఖండ సాంకేతిక శాస్త్రీయ విజయమే. అయితే అది నేల విడిచిన గొప్పసాము. శ్రీనాధుడు ఆగర్భ పండితుడు; ఆ బాల్యకపో నిజంగా సకల విద్యాసనాథుడు. సంస్కృతాన్ని ఆదరించి, అందులోనే రచనలు చేసే ప్రభువుల కొలువులో, గీర్వాణాన్నే అభిమానించి దానిలోనే పాండిత్య పాటవాన్ని ప్రదర్శించే కవిపండితుల సాహచర్యంలో కాలం గడిపినా శ్రీనాధుడు తెలుగుమీద చిన్నచూపు చూడలేదు. మొదటిసారిగా ఈ భాష గొప్పతనాన్ని ఇతడే చాటాడు. జనని సంస్కృతంబు సకల భాషలకును-దేశభాషలందు దెనుగులెస్స జగతి తల్లికంటె సౌభాగ్యసంపద-మెచ్చుటాడు బిడ్డ మేలుగాది? (క్రీడా.37) ఇంటి ఆడపడుచుకు ఇతడు పెట్టినన్ని అలంకారాలు ఇంకొక కవి పెట్టలేదు. అయితే ఇతడు జీవితమంతా వ్రాసిన గద్యపద్యాల సంఖ్య చాలా తక్కువే. 5814 మాత్రమే వ్రాశాడని ఇంతకుముందు చెప్పు కున్నాం. వాటి వివరాలు చూడండి. శ్రీనాథుని గద్యపద్యాలు - వరుస సంఖ్య |- 1 వృత్తాలు లేక వివిధ ఖండాలు (వృత్తాలు జాతులు ఉపజాతులు) ఆటవెలది 2. ఉత్పలమాల 4. ఉపేంద్రవజ 5 కందం 6. కవిరాజవిరాజితం 7 చంపకమాల శృంగార 11 164 76 16 683 31 * 8 86 211 - 12 u వైషధం హరవిలాసం భీమేశ్వర పురాణం క్రీడాభిరామం కాశీఖండం శివరాత్రి = 12 18 I 006 m. 12 118 12 ofte.co 321 215 మొత్తం 43 42 467 3 7 1 182 144 190 30 206 72 824 1 36 28 13 47 15 225 60. ఈ పదబంధాలను కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు తమ శ్రీనాధుని కవిత్వతత్వంలో వాడారు. పుట 82,<noinclude><references/></noinclude> 1q4y8b95sgwze4uara89ez98v9t7inn 104 233729 590530 2026-10-19T09:45:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వరుస సంఖ్యక శ్రీనాథుడు వృత్తాలు శృంగార నైషధం హరవిలాసం 351 మొత్త 00 a 8 తాళవృత్తం 9 dona 10 తోటకం 11 దండకం 352 166 249 *** 1 12 పంచచామరం 121 2 1 1 2 2 53 479 133 1432 31 4 13 పృథ్యి 1 14 భుజంగప్రయాతం 1 wil 1 422 3 4 15 మత్తకోకిల 16 మత్తేభ...' 590530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వరుస సంఖ్యక శ్రీనాథుడు వృత్తాలు శృంగార నైషధం హరవిలాసం 351 మొత్త 00 a 8 తాళవృత్తం 9 dona 10 తోటకం 11 దండకం 352 166 249 *** 1 12 పంచచామరం 121 2 1 1 2 2 53 479 133 1432 31 4 13 పృథ్యి 1 14 భుజంగప్రయాతం 1 wil 1 422 3 4 15 మత్తకోకిల 16 మత్తేభం 88 39 17 మహాస్రగ్ధర 10 182 1 20 18 మానిని 19 మాలిని 6 4 4 20 రగడ 21 లయగ్రాహి 1 22 వచనం 255 181 195 84 23. విషమవృత్తం 24 TáToo 25 శ్లోకం 2650 w 62 51 61 528 59 20 274 1 13 711 1 4 3 21 1 1 2 2 1 4 495 111 1321 1 1 18 18 64 25 281 8 2 281 131 92 159 42 271370 28 nge -- 1 1 1 11 318 106 848 4 4 1 17 2 1357 మొత్తం 799 1037 295 1786 540 5814 ఆటవెలది (సీసం) 1 తేటగీతి (సీసం) 130 ఉండవచ్చు.! 1 18 92 159 42 318 83 824 [వివిధ ప్రకాశకులు వేసిన అచ్చుప్రతులలోని తేడాలు బహుశా ఈ పట్టికలో<noinclude><references/></noinclude> rtu5f2els7khwqkj3kthh9ug1yq1hqh 104 233730 590531 2026-10-19T09:45:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '352 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఈ మొత్తం సంఖ్యచూస్తే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. ఇది నన్నయగారు వ్రాసిన 4010 గద్య పద్యాలకన్న కొద్దిగా ఎక్కువ. తిక్కనగారు వ్రాసిన 16,457 గద్యపద్యాలలో రమారమి మూడవ...' 590531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>352 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III ఈ మొత్తం సంఖ్యచూస్తే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. ఇది నన్నయగారు వ్రాసిన 4010 గద్య పద్యాలకన్న కొద్దిగా ఎక్కువ. తిక్కనగారు వ్రాసిన 16,457 గద్యపద్యాలలో రమారమి మూడవవంతు. ఎర్రయగారు వ్రాసిన 7126 కన్నా కొద్దిగా తక్కువే. నన్నెచోడుడు ఒక గ్రంథంలో 2005 వ్రాస్తే శ్రీనాధుడు తన అన్ని గ్రంథాలలోనూ కలిపి 5814 వ్రాశాడు. అయినా, కవిత్రయం వారికన్నా, నన్నెచోడునికన్నా శ్రీనాథుడే సాహిత్య లోకంలో బహురంజకుడు. ప్రతి అనంతరకవీ తన సీసాలు ఇతని సీసాల మూసలో తయారు చేసుకున్నట్టే కనబడుతుంది. అయితే శ్రీనాథుడు వ్రాసిన గద్యపద్యాలలో సీసాలు 7వ వంతుకన్నా తక్కువే. అతడు వ్రాసినవి ఎక్కువగా తేటగీతులు. అతని మొత్తం రచనలో తేటగీతులు రమారమి నాలుగవ వంతు (1/4) ఉంటాయి. శ్రీనాథుడు సీసపద్యాల తరువాత తేటగీతులనే గాని ఆటవెలదులను వాడడు. శృంగార నైషధంలో ఎక్కడో ఒక్కమాటు సీసపద్యం తరువాత ఆటవెలది వ్రాశాడు. (శృ.నై.2-62) ఆంధ్ర ఛందఃపరిణామంలో ఇదొక ముఖ్యఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది. “నన్నెచోడుని తన కావ్యమున సీసపద్యముల కాటవెలదులనే యను సంధించియున్నాడు." అని ఒకచోట," "నన్నయ నన్నెచోడ మహాకవుల సీసపద్యములలో చాలవరకు సీసముల కాటవెలదులే యుండును" అని మరొకచోట నిడుదవోలు వెంకటరావు గారు వ్రాశారు. నన్నెచోడుడు రెండిటిని ఇంచుమించు సరిసమానంగానే వాడాడు. సీసాల తరువాత 95 ఆటవెలదులు 90 గీతి పద్యాలు రచించాడు. శ్రీనాధుడు తేటగీతుల వైపు మొగ్గడం గమనించదగ్గ విషయం., జీవితంలో ఆటవెలదులంటే ఇష్టపడే శ్రీనాథుడు సీసాల తరువాత వాటిని చేరనివ్వకపోవడం అబ్బురమే. శ్రీనాధుని ఛందస్సులను శ్రద్ధగా పరిశోధించటం చాలా అవసరం. అతడు రగడలలో అంత్యప్రాస వాడినట్టు లేదు. శివరాత్రి మాహాత్మ్యంలో తాళవృత్తము (4-34) అని అచ్చువేసినది హరిగతి రగడ. ఇందులో 61. దాశరథిశతకం (దాశరధిగారు వ్రాసినది) పీఠికగా వ్రాసిన 'శతక వాఙ్మయ సమీక్ష'లో, 85 వుట. 62, అదేపుస్తకం, అదే పీఠికలో, 19 పుట.<noinclude><references/></noinclude> 5otbq2pbn36hclfw6g3vt71po3iz4ly 104 233731 590532 2026-10-19T09:46:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు . 353 అంత్యప్రాస లేదు. ద్వితీయాక్షర ప్రాసకూడ కనబడదు. కాశీఖండం ఆరో ఆశ్వాసంలో కూడా ఒక హరిగతి రగడ ఉంది. అది 66 పాదాలలో మణికర్ణికా ప్రభావ వర్ణన. దీనిలో అంత్యప్రాసలేకపోయ...' 590532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు . 353 అంత్యప్రాస లేదు. ద్వితీయాక్షర ప్రాసకూడ కనబడదు. కాశీఖండం ఆరో ఆశ్వాసంలో కూడా ఒక హరిగతి రగడ ఉంది. అది 66 పాదాలలో మణికర్ణికా ప్రభావ వర్ణన. దీనిలో అంత్యప్రాసలేకపోయినా ద్వితీయాక్షర ప్రాస వుంది. శ్రీనాథుని రగడలాగే అతని దండకాలు విలక్షణమైనవి. వాటిని సంస్కృత సంప్రదాయంలో రెండు నగణాలపై రేఫలు పెట్టి వ్రాస్తాడు. శృంగార నైషధం (4-168)లో ఉన్న సరస్వతీ దండకం అంతా సంస్కృతమే. తెలుగు డుమువులు లేవు. ఇదే సంస్కృత లక్షణంలో హరవిలాసంలో ఒక దండకం వ్రాశాడు(6-57 ) ఇది అంతా ఏక పాదం. ఇవి స్తుతులే. నమస్తే నమస్తే నమః అని చివర ఉంటాయి. అయితే స్తుతి కాకుండా కథ నడపడానికి శ్రీనాధుడు దండకం వాడకపోలేదు. కాశీ ఖండంలో దక్షుని యాగశాలలో దాక్షాయణి ఒక్కొక్కర్నే పట్టుకొని దులిపెయ్యడాన్ని శ్రీనాధుడు నాల్గుపాదాల దండకంగా సంస్కృత లక్షణంతో తెలుగులో వ్రాశాడు (కాశీ.7-74) ఇందులో చివర 'నమస్తే నమస్తే నమః' ఎలాగూ ఉండదు. అలా నమస్తేలు చివర వ్రాసినవన్నీ దండకాలు కావు. భీమఖండంలో రెండుచోట్ల 'నమస్తే'లతో అంతమయ్యే వచనాలు ఉన్నాయి (భీమ3-212; 5-53), హరవిలాసంలో ఒకటి ఉంది (6- 57). ఇది సంబోధన ప్రధానంగా గల బిరుదుగద్య అనుకోవచ్చు. శ్రీనాధుడు వచనంలో కథ చెప్తున్నప్పుడు 'ఇతడు గ్రంధాలన్నీ ఇలాగు వచనంలో వ్రాస్తే ఎంత బాగుండు' ననిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు నారదునితో వింధ్య పర్వతం చెప్పిన మాటలు (కాశీ.1-100) చూస్తే తెలుస్తుంది. వచనమైనా పద్యమైనా తన స్వంతముద్రతో రచించే వాడే మహా కవి. శ్రీనాధుని పురుషపాత్రలందరూ అఘమర్షణ స్నానమే చేస్తారు. అతని స్త్రీ పాత్రలందరు చిరుబంతి పసుపాడుతారు. అతనికి నాట్యాలలో 'గొండ్లి' ఇష్టం ; రాగాలలో 'మాల్కవున్' అంటే అభిమానం. హర విలాసంలో కాళిదాసు ఇది 63. అఘమర్షణము పాపము నశించుటకు జపించే మంత్రం. ఋగ్వేదమున 190–వ సూక్తం. జలంబులందుండి మూడుమారులు దీనిని జపించగా గురుతల్పగమనాది మహాపాతకములు గూడ నశియించును. (సూర్యరాయ ఆంధ్ర నిఘంటువు)<noinclude><references/></noinclude> e2gt89h829kz92kqeb9438i9xw26jxc 104 233732 590533 2026-10-19T09:46:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '354 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శ్లోకాలు అనువాదం చేస్తూ మూలంలోని సంగతి చెప్తూ అచ్చరలచేత ఈ హిందోళరాగమేపాడించాడు (హర.3-63), అతని అభిరుచులు చిత్రమైనవి. రుచులు అనేకం. తెలుగు వంటకాలను, పా...' 590533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>354 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III శ్లోకాలు అనువాదం చేస్తూ మూలంలోని సంగతి చెప్తూ అచ్చరలచేత ఈ హిందోళరాగమేపాడించాడు (హర.3-63), అతని అభిరుచులు చిత్రమైనవి. రుచులు అనేకం. తెలుగు వంటకాలను, పానీయాలను ఇతడు పేర్కొనినన్ని ఇంకెవరూ పేర్కొనలేదు. ఏఏ కావ్యాలలో ఎక్కడెక్కడ ఎన్నెన్ని పేర్కొన్నాడో చూస్తే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. (చూ. అనుబంధం) శ్రీనాథుని ఈ గ్రంథాలన్నీ పరిశోధకులకు ఎంత గానో పనికి వస్తాయి. అతని అవతారికలవల్లా చాటువులవల్లా రాజకీయచరిత్ర, దేశ చరిత్ర వ్రాయవచ్చు. అతని కావ్యాలలోని వివరాలనుబట్టి సాంఘిక చరిత్ర వివరించవచ్చు. కొన్ని అతి చిన్న ఆచారాలు కూడా అతని గ్రంథాల వల్ల తెలుస్తాయి. మాటవరసకు ఇవాళ ఎవరైనా సంధ్యావందనంలో నైనా, వ్రతాలలోనైనా ఆచమనం చేసి కేశవనామాలు ఉచ్చరిస్తారు. ఆనాడు శైవులు ఆచమించి ఏపేర్లు చెప్పేవారు? కొందరనుష్టానపరులిచతుర్వింశత్యాచమన క్రియ లందు కేశవాది చతుర్వింశతి నామంబు లుచ్చరింతురు" అని శ్రీనాధుడు చెప్పాడు. (కాశీ.5-201). ఆచమన ప్రకారం తెలిపి, అది ఎవరెవరిని ఎలా శుద్ధిచేస్తుందో వివరించాడు. శుద్ధుడగు హృద్గతములభూసురుడు; నీళ్ళ గళగముల భూమివతి; తాలుగముల వైశ్యు దాస్యగంబుల శూద్రుడు నాటదియను వాచమనవేళ యందు వింధ్యాద్రిదమన! (కాశీ.5-202) శూద్రులకు కూడా ఆచమనార్హత వుంది. వాళ్ళు కేశవనామాలు ఇరవైనాలుగూ ఉచ్చరిస్తూ వివిధాంగాలు స్పృశించేవారు. ఇరవైనాలుగు కేశవనామాలనే గాక అష్టోత్తర శత హరిహర నామాలను కూడా శ్రీనాథుడు చెప్పాడు (కాశీ.3-159-162 దాకా నాలుగు గద్యపద్యాలు). హరిహరుల వంటి ప్రసిద్ధదైవాలనే కాక క్షుద్రదేవతలను సహితం శ్రీనాథుడు సగౌరవంగా స్తుతిస్తాడు. 'కాకతమ్మకు సైదోడ ఏకవీర' (క్రీడా.128) అని ఒకసారి చెప్తాడు. "చర్మముండకు జెలికత్తె శైలదమన" అని కాశీఖండంలో చెప్పాడు<noinclude><references/></noinclude> pl3h687mni00f7uq2j5f2sf7hs8hub9 104 233733 590548 2026-10-19T11:13:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 355 (6-208), కాశీలోని గ్రామదేవతలను వివరించి అందులో చర్మముండ, మహారుండ అనే దేవతలు ఎలా విహరిస్తారో ఇలా చెప్పాడు. హాలాపాన మొనర్చి యిద్దరును అన్యోన్యంబు మత్తిల్లి కం కేళీ...' 590548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 355 (6-208), కాశీలోని గ్రామదేవతలను వివరించి అందులో చర్మముండ, మహారుండ అనే దేవతలు ఎలా విహరిస్తారో ఇలా చెప్పాడు. హాలాపాన మొనర్చి యిద్దరును అన్యోన్యంబు మత్తిల్లి కం కేళీనృత్త వినోద కందుకమణి క్రీడావిహారక్రియా లీలా హాస్యకళాప్రసంగముల మల్లేఖించి వర్తింతురె క్కాలంబున్ టజన్మ! కాశినడుమ గర్వించి యిద్దేవతల్. (కాశీ.6-210) కాశీలోని గ్రామదేవతలను ఎలా వర్ణించాడో దక్షిణ కాశి అయిన దాక్షారామంలోని మాతృకలనూ అలాగే పేర్కొన్నాడు. దక్షవాటికి పశ్చిమ ద్వారాన గోగులమ్మ, ఉత్తరద్వారాన మండతల్లి, తూర్పుగవనిలో నూకాంబ, దక్షిణపార్శ్వాన ఘట్టాంబిక అనే గ్రామ దేవతలు ఉంటారని భీమఖండంలో ప్రథమాశ్వాసంలో చెప్పాడు (99-102). ఈగ్రామదేవతలచేత భూత కోటితో వసంతాలాడించాడు. సేతుల నూనెలం బసువునీరును గుంకుమ చెందిరంబుల నూతనగంధసారములనుం బొనరించిరి కేలితంత్రముల్ కాతుక మొప్ప దక్షవనికావురవీధుల భూతకోటితో మాతృక గోగు నూకపతి మండమదేవియు ఘట్టతల్లియున్. (భీమ. 5-116) ఇదిగ్రామదేవతల జాతరలో కాదు; భీమనాథుని వసంతోత్సవంలో భీకరమైన క్షుద్రదేవతలను అప్సరసలతో సరి సమానంగా శ్రీనాధుడు చూడగలడు. ఈ వసంతోత్సవంలో అంతకు ముందర అచ్చరలేములచేత జాజరపాటలు పాడించాడు. జాదురజాదురంచు మృడుచర్చరగీతుల వారుణీరసా స్వాదమదాతి రేకముల జంద్రిక కాయగ దక్షవాటికా లేదులమీదట గనకవీణలు మీటుచు బ్రాడి రచ్చరల్ మోదమెలర్పగా భువనమోహనవిగ్రహు భీమనాథునిన్. (భీమ. 5-103) పాటలు పాడించేటప్పుడూ, నాట్యాలు చేయించేటప్పుడూ, శ్రీనాథుడు పక్షపాతం లేకుండా దేశి, మార్గసరణులు రెంటినీ పేర్కొంటాడు. దేశికవితలో ఒకటైన యక్షగానాన్ని శ్రీనాథుడు పేర్కొన్నాడు (భీమ.2-65), వీథినాటకాన్ని<noinclude><references/></noinclude> p7f0inahqy3ycy0ey430iz15cexus0t 104 233734 590549 2026-10-19T11:13:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '356 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III వ్రాశాడు. వీధుల్లోని వినోదాలు వర్ణించాడు. మొగ్గవేసి అభంగిమలోనే నాలుకతోపూసలు గుచ్చే దొమ్మరి పిల్లను మెచ్చు కొన్నాడు. మేషయుద్ధాలలో, కోడిపందాలలో ఓ...' 590549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>356 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III వ్రాశాడు. వీధుల్లోని వినోదాలు వర్ణించాడు. మొగ్గవేసి అభంగిమలోనే నాలుకతోపూసలు గుచ్చే దొమ్మరి పిల్లను మెచ్చు కొన్నాడు. మేషయుద్ధాలలో, కోడిపందాలలో ఓడిపోయినవారి విలాపాన్ని గ్రంథంస్థం చేశాడు. మనకు ఏడుస్తున్న ఆడపడుచును అందంగా వర్ణించడం అలవాటే. ఎర్రయ్యగారు ఉషాకన్యచేత ఏడిపించి 'పెళ్లొదవెడు బాష్పవారి నయనోత్పలపీడ యొనర్ప రోదనా భ్యుదయ మనోజ్ఞమై వదన మొప్పిం'దని వర్ణించాడు (ఉ. హరి 7 - 99). శ్రీనాధుడు కూడా ఏడుస్తున్న ఆడపడుచును వర్ణించాడు. 'ముక్కు కొవరి వసంతకాలమున గోయిల గోల్చిన భంగి నేర్చొన బిృసరుహక్షేత్ర కొండచరి బెద్దయెలుంగువ వెక్కివెక్కి వె క్క సమగు మమ్యవేగమున గాటుక కన్నులనీరు పోసలై యుసిరిక కాయలంత లు వయోధరముల్ దిగజారునట్లుగన్, (కాశీ. 5-167) అనంతరకవులు ఇది చూసి మహత్తరంగా ఏడిచారు. తిమ్మన ముద్దుముద్దుగా ఏడ్చాడు. అల్లసానివారు అటూఇటూ ఏడ్చారు. భట్టుమూర్తి బావురుమని ఏడ్చాడు' అనే సాహిత్యలోకపు సామెతకు శ్రీనాధుని రోదనాభ్యుదయం దారితీసింది. నిజానికి అతని కవితావిధానాలు ఎందరెందరో అనంతరకవులకు దారిచూపాయి. అందుకే కవితా ప్రపంచపు త్రిమూర్తులలో శ్రీనాథుడు శ్రీనాథుడైన విష్ణువే అని భట్టుమూర్తి తన వసుచరిత్రలో ఇలా కీర్తించాడు. మహిమువ్ వాగనుశాసనుండు సృజియింపం గుండలీంద్రుడు త మహనీయస్థితిమూలమై విలువ శ్రీనాథుండు ప్రోవన్ మహా మహులై సోముడు భాస్కరుండు వెలయింపన్ సొంపు వాటిల్లునీ బహుళాంధ్రోక్తిమయ ప్రపంచమున దత్తా గల్ప్యమూహించెదన్ (వసు.1-10) భట్టుమూర్తి ఇలా నుతిస్తే శ్రీనాథుని కవిత్వంలో 'సూనాస్త్రప్రమదా మదస్సురిత వక్షోజాత కాఠిన్యము' ఉందని రాధామాధవకవి చెప్పాడు. ఎందరెందరో ఎన్నెన్ని విధాలుగానే నుతించారు. అందుకే శ్రీనాధుడు కవిసార్వభౌముడై పట్టం కట్టుకొన్నాడు. తన కాలంనాటి ఏ పెదకోమటి వేమారెడ్డి పట్టాభిషేకాన్నో జ్ఞాపకం<noinclude><references/></noinclude> 0np7tnm6dobjs4oj4cgsqs1zxx2era0 104 233735 590550 2026-10-19T11:14:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 357 చేసుకొని చతుర్భుజ పట్టాభిషేకమనే ఆఖ్యానాన్ని కాశీఖండంలో వ్రాశాడు. వెల్లగొడుగు పట్టి నడిపిస్తే ముత్తయిదువలు కైసేసి రత్నదర్పణం చూపి దీపసంచయంతో నివాళించాక మ...' 590550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 357 చేసుకొని చతుర్భుజ పట్టాభిషేకమనే ఆఖ్యానాన్ని కాశీఖండంలో వ్రాశాడు. వెల్లగొడుగు పట్టి నడిపిస్తే ముత్తయిదువలు కైసేసి రత్నదర్పణం చూపి దీపసంచయంతో నివాళించాక మేటి దొరలు వీచోపులిస్తేవెండికట్టుల వేత్రదండం దాల్చి దండనాయకుడుండగా గద్యపద్యసరణి కైవారాలు వింటూ ఆనాడు రాజులు పట్టాభిషేకం చేసుకునేవారు కాబోలు. పట్టాభిషేకాలనే కాక పచ్చి బీభత్సాలను కూడా శ్రీనాధుడు వివరాలతో చిత్రించగలడు. అతని కాలంలో చంపుడు గుళ్ళు ఉండేవి. వాటిలో శైవులు ధీరహృదయాలతో చూపరుల ఒళ్ళు గగుర్పొడిచేటట్లు భీకరకృత్యాలు గావించేవారు. వాటిని శ్రీనాధుడు ఇలాగ వర్ణించాడు. రవరవమండు నెర్రని చండ్రమల్లెల చోద్యంపుగుండాలు చొచ్చువారు కరవాడియలుగుల గనవపాతర్లలో నుట్టిచేరులు గోసి యురుకువారు గాలంపుగొంకి గంకాళచర్మము గ్రుచ్చి యుడు వీధి సుయ్యెల లూగువారు కటికి హెున్నాళంబు గండకత్తెర పట్టి మిసిమింతులును గాక మ్రింగువారు సందులను నారసంబులు సలుపువారు నెడమకుడిచేత నారతులిచ్చువారు. సాహసము మూర్తి గైకొన్న సరణివారు ధీరహృదయులు మైలార వీరభటులు (క్రీడా.142) శ్రీనాధుని కాలంలో ఇంతకన్నా దారుణమైన ఆచారం ఒకటి వుండేది. దాని నతను వ్రాసిన కాశీఖండంవల్ల ఎక్కువగా తెలుసుకోవచ్చు. ఆ సాంఘిక దురాచారం సహగమనం. దీనిని గురించి సురవరం ప్రతాప రెడ్డి గారు ఇలా వ్రాశారు. "సహగమనమును మద్యవచ్చిన ఉత్తరహిందూ స్థానాచారము. మహమ్మదీయుల అత్యాచారాలు ఏమూలనుండిన అచట ఆ యాచారానికి అతి వ్యాప్తి కలిగెను. ముఖ్యముగా ఇది కాశ్మీర, రాజపుత్రస్థాన, పంజాబు దేశాలలో ప్రబలమయ్యెను. తర్వాత బెంగాలులో ప్రబలమయ్యెను. దక్షిణదేశాలలో కాకతీ యుల కాలములో రెడ్డిరాజుల కాలంలో ప్రారంభమై అరుదుగా నందందు జరుగుటకు మొదలయ్యెనని తలంతును. సతి యను ఘోరాచారము తెనుగుగడ్డపై పాదుకొన్నది కాదనియే తలంతును 4 64. ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర, పుటలు 168,169.<noinclude><references/></noinclude> shsenlnc4mquzkvfdyxx4fafmx1ylx2 104 233736 590551 2026-10-19T11:14:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '358 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III సురవరంవారు వ్రాసినదాంట్లో కొంత సత్యం లేకపోలేదు. శ్రీనాధుడు తన రచనలో 'సతి'ని ప్రచారం చేశాడు. కాశీఖండంలో లోపాముద్రను కుశల ప్రశ్నలు వేసే బృహస్పతిచేత...' 590551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>358 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III సురవరంవారు వ్రాసినదాంట్లో కొంత సత్యం లేకపోలేదు. శ్రీనాధుడు తన రచనలో 'సతి'ని ప్రచారం చేశాడు. కాశీఖండంలో లోపాముద్రను కుశల ప్రశ్నలు వేసే బృహస్పతిచేత కొన్ని పతివ్రతా ధర్మాలు చెప్పించాడు. తండ్రివంశంలో ఏడుతరాలు, తల్లివంశంలో ఏడు తరాలకు, మగనివంశంలో ఏడుతరాలవాళ్ళకు శాశ్వత స్వర్గసౌఖ్యం ఇవ్వగల పతివ్రత తన భర్త చనిపోయిన వెంటనే చితాగ్నిలో దూకిన వెంటనే ఏం జరుగుతుందో చెప్తున్నాడు. తొలుగుదు రంచనంత యమదూతకిరాతులు భీతచిత్తులై కలుషసమన్వితుండయిన కాంతుని దారుణ లోహపాశశృం ఖలికలు విచ్చి పుచ్చుకొని కాంత చితాగ్ని శిఖాము ఖంబునస్ వెలువడి యాత్మభర్త వెనువెంట హుటాహుటి గూడివచ్చినన్. (కాశీ.2-90) ఈ విధంగా సహగమనం చేసిన స్త్రీకి ఎంత పుణ్యమో లెక్కగట్టి చెప్తున్నాడు. ఎన్నికకు రోమకూపంబు లెన్ని కలవు దివ్యవర్షంబు లన్ని మోదించుసాధ్వి నాకభువనంబునం దాత్మనాథు గూడి పెర పాకింతయు లేక చిచ్చురికెనేని. (కాశీ 2-91) అందుకే శ్రీనాధుడు 'హరవిలాసం'లో రతీదేవి చేత సతీకృత్యం చేయింపచూశాడు. రతీదేవి వసంతుణ్ణి చూసి ఇలా అంటుంది. నీవును వరమ మిత్రుండవు గావున నన్నును నగ్ని ముఖంబున నీసఖుం గూర్ప, బాడి, శశితోడంగూడ గొముదియు మేఘంబుతోదం గూడ మెరుంగుననుట సకలసమ్మతంబు, కుసుమశరు శరీరభసిత చూర్ణంబు శరీరంబునం దాల్చి నా మేను విభావసునందు వేల్చెదం లయ తల్పం బులకు నీటమున్ను సహాయుండ వగు నీకు జితి పేర్పం బాలవచ్చెనే యని పల్కి శోకావేశంబున వెండియు. హస్తయుగ్మము మోడ్చి ప్రార్థించి వలికిద దమ్ముడా నాకిమ్ము దగ జితాగ్ని మందమందంబుగా మలయానిలంబులు వెరవుతో మండంగ విసరుగాత బరలోకతృప్తికై బంధులిద్దరకును ధర్మోదకం బిండు తమ్మితేనె సహకారమంజరీ చరుపిండకబళంబు పెట్టుండు మాకు నై పికము ముట్ట<noinclude><references/></noinclude> 60pgt4621t9ob4dvdlpwnd2r2zej5zy 104 233737 590552 2026-10-19T11:14:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు దేనె పెట్టుండు కస్తూరి దీర్చి యచట జేర గొజ్జంగ పూనీట జెంబు లిడుడు 359 నన్ను వలరాజు దలచి మన్నన దలిర దగ సమర్పణ చేయుడు దంపతులకు. (5-6.3-93,94) అయితే ఇది కాళిదాసు కుమారసంభవముల...' 590552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు దేనె పెట్టుండు కస్తూరి దీర్చి యచట జేర గొజ్జంగ పూనీట జెంబు లిడుడు 359 నన్ను వలరాజు దలచి మన్నన దలిర దగ సమర్పణ చేయుడు దంపతులకు. (5-6.3-93,94) అయితే ఇది కాళిదాసు కుమారసంభవములోనే ఉంది. ఆశ్లోకాలకు మెరుగుపెట్టి శ్రీనాధుడు అనువదించాడు. చూడండి. మూలంలో రతి వసంతుణ్ణి చితి పేర్చమనే శ్లోకం. తదిదంక్రియ మనంతరం భవతా బంధుజన ప్రయోజనం విధురాం జ్వలనాతిసర్జనాన్న నుమాంప్రావయవత్యురన్తికం. (కుమార.4-32) ఈ శ్లోకాన్ని అనువదించలేదుకాని నన్నెచోడుడు తన కుమార సంభవంలో రతీదేవి సహగమనం చేయాలనుకొన్న సంగతిని మాత్రం ఇలా వచనంలో చెప్పాడు. తన్ను తాను నిరాకరించుచుం పాలికాధమవృత్తినైనం బురుషునితోడం బరలోకంబున కరుగవలయునవశ్యం బగ్ని ప్రవేశంబు సేయుదునని రతి మరణనిశ్చయంబు సేసిన, నన్నెచోడుడు క్రీ.శ.12 వ శతాబ్దివాడు. సహవృత్తి లేమినింగుల (కుమార.5-94) కాళిదాసు పాశ్చాత్య చరిత్రకారుల ప్రకారం క్రీ.శ.400 ప్రాంతాలవాడు. భారతీయ విద్వాం సులు నమ్మకం ప్రకారం క్రీస్తు పూర్వపువాడు. అంత ప్రాచీన కాలంలో కూడా సహగమనం ఉండేదన్నమాట. వేదాలలో కూడా సహగమన ప్రసక్తి ఉందని, ఋగ్వేదంలోని ఒక ఋక్కు దానిని స్పష్టం చేస్తోందని అంటారు. అయితే ఆ ఋక్కులో 'అగ్రే' అన్న పదానికి 'అగ్నే' అని మార్చినందువల్ల (10-18-7) ఇటువంటి భావనకు ఆస్కారం వుంది. "వేదకాలంనాటి స్త్రీలు" అనే విషయం పై ఎంతో పరిశోధన చేసిన శ్రీమతి శకుంతలా రావుశాస్త్రి ఇలా సింది. The Rigveda does not mention anywhere the practice of the burning or burial of widows with their dead husbands; but on the contrary considers the widow to be married to the brother of the dead husband.< 65. 'Women in the Vedic Age 'Sakunthala Rao Sastri, P. 25.<noinclude><references/></noinclude> 0zdn55j4ihwu80vvswom7n0rdeajeeo 104 233738 590553 2026-10-19T11:15:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '360 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III అయితే అధర్వవేదంలో మొదట సహగమనం ఉన్నా తరువాత లాంఛనప్రాయంగా భార్యను చనిపోయిన భర్త ప్రక్కన పడుకోబెట్టి మళ్ళీ లేపేవారు. 'It is clear that burning of wives along with their dead husbands was a practice...' 590553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>360 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III అయితే అధర్వవేదంలో మొదట సహగమనం ఉన్నా తరువాత లాంఛనప్రాయంగా భార్యను చనిపోయిన భర్త ప్రక్కన పడుకోబెట్టి మళ్ళీ లేపేవారు. 'It is clear that burning of wives along with their dead husbands was a practice of the Adharva vedic cult and it became almost extinct and was observed only as a show." కొన్ని ఆదిమసమాజాలలో సహగమనం ఉన్నమాట నిజమే. అయితే నాగరికత పెంపొందినకొలదీ ఈ దురాచారం మెల్లమెల్లగా తగ్గు ముఖం పట్టి, నశించింది. అయితే మహమ్మదీయుల రాకతో మల్లా ఇది మనకు, దాపురించింది. రాజారామ్మోహనరాయ్ ధర్మమా అని అంతరించింది. మరీ అత్యంత ఆదిమసమాజాలలో మృగాలలాగా జీవించే మనుష్యులు సరభక్షణ చేసేవారు. నేటికీ కాంగోలో పగవాళ్లను చంపి పచ్చిమాంసాన్ని తినడం కనబడుతూనే వున్నది. మన భారతదేశంలో ఈ ఘోరం ఒక్క రాక్షసులకే నైజం. అయినా కొన్ని దారుణ మతసంప్రదాయా లున్న రహస్యవర్గాలు పసిపాపలను బలివేసి మాంసభక్షణ చేసే వారని ప్రతీతి. తన భక్తులను పరీక్షించటానికి శివుడే తనకు మాంసం కావాలనడం భక్తుడు తన కన్న కొడుకునే చంపి భార్యచేత వండి పెట్టించటం శ్రీనాధుని హరవిలాసంలో ఉంది. అది చిరుతొండనంబి చరిత్ర. చిరుతొండడు చారిత్రకవ్యక్తే. ఇతణ్ణి గురించి వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఇలా వ్రాశారు.” చిరుతొండడు: సిరియాలుడు, దభభక్తుడు నామాంతరములు ఈతడు రెండవ పులకేశిని జయించి, వాతాపికోటను పట్టుకొని తన రాజున (మొదటి నరసింహవర్మ(?) కొసగెను. ఈతడు సేనాధిపతి కాంచీపుర వాస్తవ్యుడు. క్రీ.శ.630 నాటివాడగు. ఈతని కొడుకు సిరియాలుడు. భార్య తిరువెంగణి దాసి చంద (న) నంగ. ఈ చిరుతొండనంబి చరిత్రము శ్రీనాథుడు వ్రాయడానికి ముఖ్య 66. 'Women in the Vedic Age', P. 54. 67. బసవపురాణం, ఆంధ్రగ్రంధమాల ప్రచురణ (1926), పీఠిక పుటలు 60, 61.<noinclude><references/></noinclude> mg6diza6dacncknw1nlw2eeb9gauqsl 104 233739 590554 2026-10-19T11:15:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 361 కారణము ఇతడు అవచి తిప్పయ్యసెట్టి పూర్వీకుడు కావడమే. ఈ భక్తుని కధ పాల్కురికి సోమనాథుడు వ్రాసిన బసవపురాణం నాలుగో ఆశ్వాసంలో ఉంది. అది 190 ద్విపదపాదాల గాధ దానిని శ్...' 590554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 361 కారణము ఇతడు అవచి తిప్పయ్యసెట్టి పూర్వీకుడు కావడమే. ఈ భక్తుని కధ పాల్కురికి సోమనాథుడు వ్రాసిన బసవపురాణం నాలుగో ఆశ్వాసంలో ఉంది. అది 190 ద్విపదపాదాల గాధ దానిని శ్రీనాధుడు 170 గద్యపద్యాలలో విపులంగా రచించాడు. పాల్కురికి సోమనాథుడు రచించిన పండితారాధ్య చరిత్రను, ఆ ద్విపదలనే వాడుతూ శ్రీనాథుడు పద్యకావ్యంగా ఎలప్రాయంలోనే రచించాడు. అయితే ఈ సిరియాల చరిత్రలో శ్రీనాధుడు సోమనాధుని ఆట్టే అనుసరించలేదు. సోమనాథుని కథలో సిరియాలుని తల్లిపేరు సంగళవ్వ. శ్రీనాధుని కధలో చారిత్రక సత్యమైన పేరే వుంది. స్థానికులు చెప్పిన కధలు విని శ్రీనాధుడు ఈ రచన చేసి వుంటాడు. అతని ఇతర రచనలన్నీ సంస్కృత పురాణాలకో, ప్రసిద్ధ కావ్యాలకో అనువాదాలు. ఈ సిరియాలచరిత్ర మాత్రం స్వతంత్రరచన. అందుకే ఇందులోని శిల్పం కధా నిర్వహణ మొదలైనవి పరిశీలించటం చాలా అవసరం. దూర్వాసుని శాపం వల్ల తుంబురుడు కాంచీనగరంలో వైశ్య కుటుంబంలో చిరుతొండడు అనే పేర జన్మించాడు. అతని భార్య తిరు వెంగణి. వాళ్ళకు సిరియాలుడనే పుత్రుడు జన్మించాడు. వాళ్ళు శుద్ధ వీరశైవాచార పరాయణులు. చిరుతొండడు జంగాలు ఏదడిగినా లేదన కుండా ఇస్తాననే వ్రతం పట్టాడు. ఒకనాడు ఒక భిక్షావృత్తి జంగం వచ్చి 'శివకారుణ్యం' అని దీవించి తన నియమం చెప్పాడు. కంచి గరిపాడు గట్టు తూముతో తూమెడు చెరుకు రసం కావాలన్నాడు, అది చేగాను గాడినదే అవాలి. దానిని శివునికి అర్పించి గాని భోజనం చేయకూడదనే నియమం జంగాని కుంది. 'ఇదేంభాగ్యం' అని చెరకుగడలు తేవడానికి చిరుతొండడు వెళ్ళాడు. అయితే తూమెడురసం 68. శ్రీనాధుడు రచించిన భీమఖండానికి సంస్కృతమూలమున్న గోదావరీఖండం అనంతర కృతి అనే ప్రవాదం ఉన్న సంగతి ఇంతకు ముందు చెప్పుకొన్నాం. అతని శివరాత్రి మాహాత్మ్యానికి మాతృక అనబడే ఈశాన సంహితకూడా అర్వాచీనకల్పితమే అని పండితుల భావన. (చూ కర్రి సాంబమూర్తిగారి వ్యాసం, ఆం. సా. పరిషత్పత్రిక, సంపుటం 30, సంచిక 2-3) అయితే బ్రహ్మెత్తర ఖండంలో ఈశానసంహిత ఉండవచ్చునని చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారి ఊహ (చూ అం. సా. వ సం 30, సంచిక 4, 5) కాబట్టి శ్రీనాధుని ఇతరరచనలన్నీ అనువాదాలనుకోవచ్చు.<noinclude><references/></noinclude> nllmmdkxdmrhoktnmmrua9p0zhg73mi 104 233740 590555 2026-10-19T11:15:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '362 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - II తీయడానికి నూరుగడలై నాకావాలి అవి బిగువుగా మోపు కట్టించాడు వాడిపళ్ళు బిగించి చేవలంయెదిగి ఎత్తబోతే మోపు ఎత్తబడలేదు. వెగ్గలమైన మోపు ఎత్తలేక మ్రొగ్గ...' 590555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>362 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - II తీయడానికి నూరుగడలై నాకావాలి అవి బిగువుగా మోపు కట్టించాడు వాడిపళ్ళు బిగించి చేవలంయెదిగి ఎత్తబోతే మోపు ఎత్తబడలేదు. వెగ్గలమైన మోపు ఎత్తలేక మ్రొగ్గితిలబడ్డాడు. ముఖాన చెమట పట్టింది. అప్పు డు కైలాసంనుంచి శివుడే వచ్చి సాయం పట్టాడు. ఆ మోపు శివునికే బరువై చెమట పట్టింది. వెంటనే మాయమై పోయాడు. అప్పుడు కైలాసంలో అప్సరసలు నాట్యంచేస్తున్నారు. మాయమైవచ్చి మళ్ళా శివుడు నాట్యం చేస్తున్నాడు. అతని ఒళ్ళు చెమర్చింది. ఇది చూసి పార్వతికి ఈర్ష్య కలిగింది. మొగుణ్ణి మొత్తింది. (నయం. సత్యభామకాలితో కృష్ణుని తన్నింది. అమ్మవారు శివుణ్ణి పువ్వుతో కొట్టింది. అలా కొడితే పుప్పొడి మూడుకళ్ళలోనూ చిందిందిట.) వినండి శ్రీనాధుని పద్యం. అమరవరేణ్య ప్రేంకఱములాడెడు వేలుపు లేమజూచియే చెమరిచితంచు గేళి సరసీరుహమెత్తి ప్రతావమొవ్వగా హిమగిరి రాజనందన మహేశ్వరు మొత్తె మధూళికావరా గములు శశాంక శేఖరుని కన్నులమూటను జిందునట్లుగన్ (హర.1-25) అపుడు శివుడు అందరూ వింటుండగా ఇలాగసంజాయిషీ చెప్పు కున్నాడు. అప్సరసల చూచి ఒళ్ళు చెమర్చలేదన్నాడు. కపులాక్షి ఇది యేమిగా దలచింతి విప్పు దర్భదేహంబు నీయదాయకారి హృదయంబు పొరుపున హృదయముండుట లేదయేకీభవించిన యిరువురకును నేభావమైన నీహృదయంబునకు దావనే భంగివచ్చు నాహృదయమునకు నవరాధశంక యావంతయైనను లేదు నీచిత్తమునకెక్క నిక్కు వంబు తప్పు లేకుండ నేల వెత్తమ్మి మొగడ విసరి పక్షుప్రదేశంబు వ్రేటుకొంటి కేసరంబులరజము బుష్పాసనంబు నెరసె నీది చూడు కన్నుల నీరు గ్రమ్మె. (హర1-27) తన కంటినీరు చూపించి ఒంటినీటికి గల కారణం చెప్పాడు. చిరుతొండనంబికి చెరకుమోపు ఎత్తడంవల్లనే చెమట పట్టిందని చెప్పాడు. అంత గొప్ప భక్తుని చూడాలని పార్వతీదేవి కోరింది. సాధారణంగా చూపడం.<noinclude><references/></noinclude> 230udgcncpq0htwgpkojanr52zfvqjs 104 233741 590556 2026-10-19T11:15:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 363 ఎందుకని శివుడు ఒక ప్లాను వేశాడు ఇంద్రుణ్ణి పిలిచి కంచిలో ఇరవై ఒక్క రోజులపాటు ఎడతెరిపి లేకుండా అకాలవర్షం కురిపించమన్నాడు. ఇంద్రుడు 'చిత్రం'' అన్నాడు. కనీ వినీ...' 590556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 363 ఎందుకని శివుడు ఒక ప్లాను వేశాడు ఇంద్రుణ్ణి పిలిచి కంచిలో ఇరవై ఒక్క రోజులపాటు ఎడతెరిపి లేకుండా అకాలవర్షం కురిపించమన్నాడు. ఇంద్రుడు 'చిత్రం'' అన్నాడు. కనీ వినీ ఎరుగని వర్షం కురిపించాడు. శ్రీనాథుడు ఎనిమిది గద్యపద్యాలలో ఆ వర్షం వివరంగా వర్ణించాడు. ఆ వర్షానికి అందరూ భయపడిపోయారు. ఊళ్ళో కాపురం వున్నవాళ్ళు తప్ప తక్కినవాళ్ళు వాన వెలసిన వెంటనే ఊరువదలి పోవాలనుకున్నారు. వాళ్ళు 'గుంపులుకట్టి కోలంగట్టిన తెరంగున జలోపద్రవంబు దిట్టువారై మూడామడ మేర యంతయు బుక్కిటి బంటియైన తత్ప్రదేశంబు వెడలి గండంబు గడిచితిమని గుండియలు నిగిడికొనుచు, వెళ్ళారట. మారాధన చేయనిదే భోజనం చేయకపోవడం చిరుతొండ నంబికి మరొక వ్రతం. వాన వెలసిన మరునాడు ఒక్క జంగం కూడా దొరక లేదు. "శివయోగి యొకండు లేడు నేడు మొగసాల నిదియేమి మూడె నొక్కొ!" అను కొని వెదకడానికి వెళ్ళాడు. వచ్చినవాడకు వచ్చున్ - జొచ్చినవాసంబు జొచ్చు జొచ్చినచోటే యచ్చుగగమ్మరజొచ్చుం - బచ్చు శివార్చనకు శంభుభక్తులవెదకన్ (హర.2-46) ఊరంతా వెదికాక చివరకు, ఊరవతల పువ్వులతోట చేరువన శత వృద్ధుడు ఒకడు పడుకొని ఉంటే ఒక గుడ్డి అవ్వ కాళ్ళు వత్తుతూ ఉంది. వాళ్ళను చూచి చిరుతొండనికి ప్రాణం లేచివచ్చింది. నమస్కరించాడు. ఆ శతవృద్ధుడు ఎలా చూశాడో, ఎలా దీవించాడో, ఏమన్నాడో శ్రీనాధుడు రెండు పద్యాలలో బాగా వర్ణించాడు. చూడండి. నరసి వ్రాలిన బొమలెత్తి వరమవృద్ధు తలవడకంగ నాయ్య నీరెలుగు పడుచు నంబి నెమ్మోము దొరకోసంగ జూచి 'శివుని కారుణ్య' మనుచు నాశీర్వదించె. దీవించి యితని వదనము చే వెలుగిడి చూచి యేమి చెప్పెదు చెపుమా మీవీనుల వినగావున నీ వొత్తుచు చెప్పు చెప్పదేని మహాత్మా, (హర.2-49,50) కనుబొమలమీద అరచేయి అడ్డుపెట్టుకొని అచేవెలుగులో చూడడం ఎంత సహజంగా ఉంది! ఇలా చూసి ప్రశ్నించిన వృద్ధును చిరు తొండడు<noinclude><references/></noinclude> 359xbjtj7we1zrtminodwsbtyvwppdx 104 233742 590557 2026-10-19T11:16:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '364 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - II ఇంటికి భోజనానికి పిలిచి విభూతి అందుకొమ్మన్నాడు. అప్పుడు వృద్ధుడు ఇలా అన్నాడు. ఏడు గాలంబయ్యె నేను నిరాహారఘోరవ్రతంబు గైకొన్నవాడ హరునినుద్దేశించి...' 590557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>364 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - II ఇంటికి భోజనానికి పిలిచి విభూతి అందుకొమ్మన్నాడు. అప్పుడు వృద్ధుడు ఇలా అన్నాడు. ఏడు గాలంబయ్యె నేను నిరాహారఘోరవ్రతంబు గైకొన్నవాడ హరునినుద్దేశించి యమ్మహావ్రతమున నుద్యావనంబు వశూవహార మయ్యాగవశువు నన్యంబేదియును గాదు నరుడు గావలయు నన్నరుడు బ్రాహ్మ ణక్షత్ర వైశ్య సంతతులలో నొక్కడా వాడును గడు చిన్నవయసువాడు రోగశంకా విహీనుండు రూపసియును వాని తల్లియు దండ్రియు పడుగు సేసి పాక మొసరించి వడ్డింప భవున కొసగి కుడుతు నా పంక్తి నీవు నీకొడుకు గుడువ, (5-6.2-54) అలాగే, మహాప్రసాదం' అన్నాడు చిరుతొండడు భక్తుడేది అడిగితే.. అది ఇవ్వడం అతని వ్రతం. శతవృద్దు విభూతి అందుకోలేదు. 'నీకు ఇష్టమే.. కావచ్చు నీభార్య ఏమంటుంది? ఆమె కాదు కూడదంటే నేను రాను' అన్నాడు. పైగా ఇలాగ హెచ్చరించాడు. ఉదరమునన్ ధరించి ప్రసవోద్భవ వేదన బొంది పిమ్మట ముదిముదియైన పీతబడి మూత్రమునన్ బడి లజ్జవండుగా వదపదయైన తల్లికి బ్రియంబ్ సుతుండు వృధాభిమాన దు వారికే ర్మదుడగు తండ్రికిం బ్రియుడొ మానసవీధి దలంచి చూడుమా (వార.2-597 చిరుతొండడు ఇంటికి వెళ్ళి చెప్పితే అతని భార్య ముసిముసి నవ్వు శ్రీ నవ్వి "మన శరీరార్థప్రాణంబులకు గర్తలు ఎవరు? వారి సొమ్ములు. సమర్పించుటయును నొక దొడ్డపనియేమి?" అని విభూతి ఇచ్చి రమ్మంది. చిరుతొండడు వెళ్ళి వృద్ధదంపతులను తీసుకువచ్చాడు. చిరుతొండని కొడుకు వేసుకొని సిరియాలుని వద్దకు వెళ్ళాడు "మీనాన్న నిన్ను చంపి శివయోగికి బడిలో చదువుకొంటున్నాడు శతవృద్దు వేషంలో వచ్చిన శివుడు మరొక వేషం పెట్టబోతున్నాడు. 'జీవనంద్రాణి పశ్యతి' అను వేదవచనం అవలంబించి ఎక్కడికైనా ఈ బారి తప్పించుకొనడం నీ కర్తవ్యం' అని చెప్పాడు. అప్పుడా కుర్రాడు చెవులు మూసుకొని నీతులు చెప్పాడు.<noinclude><references/></noinclude> 0v9v7lfz3eu22kijz5tl4fu7mmcu6li 104 233743 590558 2026-10-19T11:19:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు ఎరుక చాలని వాడందమే దధీచి సల్పబుద్ధులె మేఘవాహనుడు శిబియు ధర "బరోపకారార్ధ మిదం శరీర” మనెడు వాక్యంబు వినవే సంయమివరేణ్య! (3-6.2-80) 365 ఈ మాటలు విన్నాక శివుడు 'వీడు చిరుతొం...' 590558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు ఎరుక చాలని వాడందమే దధీచి సల్పబుద్ధులె మేఘవాహనుడు శిబియు ధర "బరోపకారార్ధ మిదం శరీర” మనెడు వాక్యంబు వినవే సంయమివరేణ్య! (3-6.2-80) 365 ఈ మాటలు విన్నాక శివుడు 'వీడు చిరుతొండనంబి కంటె నధికుడు పొమ్మని మరలిపోయాడు. సరిగ్గా అప్పుడే సిరియాలుని మేనమామలు వచ్చారు. పల్లియచోటునుండి యెలపానము నడ్కులు జక్కిలంబులున్ బెల్లపుటచ్చులున్ పెనగబేడలు జిమ్మిలి నువ్వులుండలునే బెల్లుగ నంబి వియ్యములు పెద్దరికంబు బ్రియంబు నొప్పమే సల్లునకున్ గుమార శిరియాలునకుం గొని తెచ్చి రర్మిలన్ (హర.2-92) ఈ ఆటంకానికి తోడు పదహారు సంవత్సరాలు వచ్చి బాలింతరాలు వేషం వేసుకొని పార్వతీదేవి వచ్చింది తన పాపనికి పాలు పొయ్యమని. తిరువెంగనాచి వచ్చి పాలు పోసింది అప్పుడు పార్వతి ఇలా అంది. ప్రజలెల్లం బురి గంత కంతల మహాపాపంబుగా బల్కెడున్ నిజమో కల్లయొగాని మీరట కడునిస్త్రీ ంశ భావంబునన్ నిజ పుత్రుస్సుకుమారు జంపి యొక దుర్ణిర్వాణికిం జోగికి సృజియింపగ నేర్చువారటిది యెందుంగల్గునే యిద్దరని? జోగులు కపటోపాయ-ప్రాగల్భ్యంబున విధాన నవసిద్ధులకై యేగతులవైన దిరుగుడు-రోగిరముగ సుతుని జంపుటుచితమె మీకునే? ఆవగింజంత భూతి మై నలదికొనిన-వెలది గుమ్మడికాయంత వెర్రిపుట్టు గటగటా చెట్లు తన బుద్ధి కాటగలియ- నిసువు జంపంగదలచెనో నిమగండు? కానండుగాక కన్నులు-దానేమిటివాడు వీదు తనయునిజంపన్ మానవతీ, 'మగవాడో, మానో యనుమాట నేటి మాటయె చెపుమా. [36. 2-98-101] అంతా విన్నాక తిరువెంగనాచి 'అంతటికి శివుడు కర్త, శివుడు భోక్త అని చెప్పి, ఈ యర్ధంబునకుఁ జింతింవనేల, నీకుం దడవయ్యెడు, బాలెంత రాలవు.<noinclude><references/></noinclude> buercbqzmtj17rt9xhy0hbh98l1dhjm 104 233744 590559 2026-10-19T11:20:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '366 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III చన్నులు చేవుచున్నవి, బిడ్డ యింత కెంత యలనుటంజెందునో, పాలు చాలు గదా, యెప్పుడు మాయింటికి వచ్చుచుం బోవుచుండునది నిండుకొనియుండు మని కేలుదోయి ఫాలంబున గ...' 590559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>366 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III చన్నులు చేవుచున్నవి, బిడ్డ యింత కెంత యలనుటంజెందునో, పాలు చాలు గదా, యెప్పుడు మాయింటికి వచ్చుచుం బోవుచుండునది నిండుకొనియుండు మని కేలుదోయి ఫాలంబున గీలుకొల్పి సముచితవ్యాపారంబులం బ్రవర్తించుచుండం జంకు గానరాక పార్వతీ దేవియు నటనుండి చని యంతర్ధానంబు సేసి (3-62-102) అప్పు డామె తన కుమారుణ్ణి బడినుంచి తీసుకు వచ్చింది. శివునితో అంత ఘనంగా జ్ఞానవృద్ధులాగ పలికిన సిరియాలుడు అన్నెం పున్నెం ఎరుగని పసికందులాగ బాల్యచేష్టలు చేస్తున్నాడు. మంచిగ మేనయత్తలు సమాదరణం బదరంగ బెట్టి వు త్తించిన మంచి భక్ష్యములు తేనియ నేతను ముంచి ముంచి భ క్షించుచు తల్లితండ్రి దన చిన్ని కరాంగుళి పంచివంచి యూ రించుచు నిచ్చమీరగ జరించె గుమారకు డింటి ముంగిటన్, (హర.2-106) ఆ బిడ్డతో "నిన్ను భైరవయోగి పారణకు పెట్టబోతున్నాం" అని తల్లిదండ్రులన్నారు. అంతదాకా తాయిలం తింటూ వాళ్లను ఊరించిన కుర్రాడు ఉదాత్తమైన భాషలో ఇలా అన్నాడు. సంసారభ్రమ మించుకేనియును, మత్స్వాంతంబునన్ లేదు మీ వంశం బీవరిపాటిదే యుడు గుడి వైక్లబ్య సంభావనల్ మాంసాహారము నయ్యెదన్ శివునకున్ మాయామహాయోగికిస్ హింసాకేశము మానుడి గురులు మీరే. మిమ్ము బ్రార్థించెదన్ (హర 2-112 తల్లి చనిచులాగున తొడపై బిడ్డను పడుకోపెట్టుకుంది. తండ్రి చురకత్తి వాడిగా నూరాడు. మది శంకింపకువున్న మావలని ప్రేమస్నేహ వాత్సల్య సం పద వాటింపకుమన్న నాలుకతుదినే పంచాక్షరీ మంత్రముం బదిలంబొప్స బరింపునున్న పరమ బ్రహ్మార్థ సంసిద్ధి య య్యది సుమ్మన్న యనుంగు నందన శిరాలా! వీర శైవప్రతా! (హర 2 -117) అని వధించాడు. తరువాత చిరుతొండనంబి భార్యలిద్దరూ వంట వండారు. శ్రీనాధుడు ఏ పెదకోమటి వేమారెడ్డిగారి సువారంలో వండే మాంసపు వంటలు యధారూపంగా నిశితకవితాదృష్టితో గమనించాడో మరి. వివరంగా ఆపంటను ఇలా వర్ణించాడు.<noinclude><references/></noinclude> 1imik2x0jlfj8joprnbz92wgfjifpbc 104 233745 590560 2026-10-19T11:20:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాధుడు 367 మిరియము నుల్లియున్ బసువు మెంతియు నింగువ జీరకంబు శ ర్కరయును జింతపండును గరాంబువు గమ్మని నేయి తైలమున్ బెరుగును మేళవించి కడు బెక్కువిధంబుల బాకశుద్ధి వం డిరి శి...' 590560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాధుడు 367 మిరియము నుల్లియున్ బసువు మెంతియు నింగువ జీరకంబు శ ర్కరయును జింతపండును గరాంబువు గమ్మని నేయి తైలమున్ బెరుగును మేళవించి కడు బెక్కువిధంబుల బాకశుద్ధి వం డిరి శిరియాలునిం గటికి డెందమునం దరళాక్షు లిద్దరున్. కమ్మగాగాచిన కట్టు నంజుళ్లను నీరు వెళ్లగ నొత్తి నేత వేచి చక్కగా దరిగిన సన్నమాంసంబులు పరిపాటమై జుఱ్ఱుబదను వండి మూల్గు బెమ్కులతోడ ముదక గాకుండగ జాదుచేసిన సల్లచారు గాచి వలయు సంబారాలు వడియాలు బలియించి దళమైన క్రొవ్వుతో చాలబోసి షడ్రసోపేతములు గాగ జతురభంగి నమృత పాకంబులుగ జేసి రాక్షణంబ పెట్టి ఇరియాలు వంశాబ్ధి శీతకరుని సతులు తిరువెంగనాచియు జందనికయు, (3-6 2-121, 122) ఇలా వంట వండి శతవృద్ధుని కాళ్లు కడిగి వడ్డించారు. ఆ కపటజంగం చేసే పరీక్ష ఇంకా ఆగలేదు. భైరవయోగిరాజు పసిపావని సంజుడు గూరలందు లో నారసి చూచి మస్తకమునందలి మాంసము లేమి గాంచి యీ నీరసమాంస మేటికి పణిగ్వర! పుత్రుని యుత్తమాంగమున్ గూరలు సేయవైతి వివిగో నిజపుత్ర వివర్గమోహముల్. (హర.2-127) ఇక్కడిదాకా శ్రీనాథుడు స్వతంత్రంగా రాశాడు ఈపద్యానికి సరిపోయే ద్విపదలు పాల్కురికి సోమనాథుని బసవపురాణంలో ఉన్నాయి అంగనయును పెట్టి సాష్టాంగ మెరగ బొంగి తాపసి శాకములు వేరు వేర పరికించి చూచి యేర్పడ శిరోమాంస మరసి యెయ్యెడ గాన కంత విట్లనియె తలనూచి యెనను దనయునిమిది వలపు దక్కింపగ వచ్చు బొమ్మనియె తలదాచుకొన్నారు తగవయ్య బాలు తలగాని యికమీరు ధన్యులు గారు (బన. 4-795, 802)<noinclude><references/></noinclude> t6si32l7hxjpapyl6xqpdhkeajkcp29 104 233746 590561 2026-10-19T11:20:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '368 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III తలమాంసం వడ్డించాక ఆ భైరవయోగి చిరుతొండనంబితో నువ్వు, నీ కొడుకు నాబంతిని కూర్చుని తినాలని ముందే చెప్పాను. వచ్చి కూర్చోండి.' అన్నాడు. 'ఉన్న ఒక్క కొడుక...' 590561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>368 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III తలమాంసం వడ్డించాక ఆ భైరవయోగి చిరుతొండనంబితో నువ్వు, నీ కొడుకు నాబంతిని కూర్చుని తినాలని ముందే చెప్పాను. వచ్చి కూర్చోండి.' అన్నాడు. 'ఉన్న ఒక్క కొడుకును చంపిపెట్టాము, ఇంకెలా వస్తాడు' అన్నాడు. నంబి. 'నీభార్య పిలిస్తే వాడు వచ్చాడా సరేసరి, కలిసి తిందాం' అన్నాడు. యోగి. తల్లి ఇలా పిలిచింది. రారా వణిగ్వంశవారాశిహిమధామ! రారా వికస్వరాంభోరుహాక్ష! రారా మహాఘోర వీరశైవాచార! రారా ఘనాచార్య రాజరాజ ! రారా కుమారకంఠీరవేంద్రకిశోర రారా సమగ్రధీరాహిణేయ ! రారా మనోభవాకారరూపవిలాస! రారా యపారసంసారదూర! రార నావన్నెవడుగ రారా తనూజ ధార ఇరియాల రార నా ప్రాణప్రదమ రార నా కుర్ర! నాజియ్య రార యనుచు- జీరె గారావు కొడుకు రాజీవనయన. (3-6.2-134) బసవపురాణంలో పాల్కురికి సోమనాధుడు ముప్పయి రెండు ద్విపద పాదాలలో తల్లిచేత పిలిపించాడు. నాలుగు దిక్కులవైపు తిరుగుతూ ఆమె పిలుస్తుంది. చూడండి- పూర్వజన్మార్జిత భూరి కర్మములు గుర్వణగించు నాకొడుక రావయ్య దక్షిణాధీశ్వరు దర్పమడంచు దక్షత గల్గు నాత్మజుడ రావయ్య విరస వశ్చాజ్జన్మ మరణ దుఃఖములు పారి మార్పజాలు నాపుత్ర రావయ్య ఉత్తరం బేలు మదాత్త యోగీంద్రు చిత్తంబునకు వచ్చు శిశువ ! రావయ్య అలరు నాకోప భోగాతీత పదము లలపడి నేడు వాయయ్య రావయ్య దండధరోద్దండ దండప్రశక్తి ఖండింపనోపు పుత్రుండ రావన్న ! పాయని వ్యామోహ పాశబంధములు కోయంగజాలు నా కుర్ర రావన్న ద్రవిడాది కేషణత్రయ విజృంభణము<noinclude><references/></noinclude> awh361mddqxmu7ii6dew5rw8pi6hzyd 104 233747 590562 2026-10-19T11:20:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు తవులునబడని నా తండ్రి రావన్న సురరాజనుతుడు విశ్రుత తపొవేషి వరదుడైనాడు నావడుగ రావన్న అంత కాంతకమూర్తి యగు తవరాజు సంతసం బంధ వాసామి రావన్న ఘోర నిస్సార సంసార వారాశి...' 590562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు తవులునబడని నా తండ్రి రావన్న సురరాజనుతుడు విశ్రుత తపొవేషి వరదుడైనాడు నావడుగ రావన్న అంత కాంతకమూర్తి యగు తవరాజు సంతసం బంధ వాసామి రావన్న ఘోర నిస్సార సంసార వారాశి పారమీదించు పాపంద రావన్న అంచి తాగణ్య పుణ్యప్రాప్తి నమరు కాంచీ విలాసు నగ్రజుడ రావన్న దివిజకన్యకలతో దివి ముక్తి కన్య కవయనున్నది భక్తి కాంతుండు రావె దందడి మీయయ్య దక్షిణ భుజము నందంద యదరెడ్డి నన్న రావన్న భాను డెంతేనియు పడమట వ్రాలె శ్రీనిలయుండ నా సిరాల రావె స్వాదొండ సర్ధేశసఖుని సన్నిధి బ్ర సాదంబు గొనగ నా గాదిలి ! రావె. (బస. 4, వుట 102) 369 తల్లి పిలిస్తే ఆ పిలుపు విని చనిపోయిన కొడుకు తిరిగి వచ్చాడు. శివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. చిరుతొండనికే కాక, కంచి ఏడువాడలవారికీ ముక్తి ఇచ్చాడు. ఈ కధను ఇంత వివరంగా కళ్ళముందుబొమ్మలాడేటట్టు రచించడానికి అది తన కృతిపతి పూర్వీకుని చరిత్ర కావడమే ముఖ్య కారణమైనా ఈ కథ శైవులలో మంచి ప్రచారం పొందడంకూడా అదనపు కారణం అయివుంటుంది. ఇది నేటికీ జంగం కథగా పదంగా ప్రజల్లో బ్రతికి వుంది. ఇదే కధచిరుతొండరాజు చరిత్ర' అనే స్త్రీ లపాటగా కూడా ప్రచారంలో ఉంది. శ్రీనాధుని కథకు, దీనికి పోలికలు ఉన్నాయి. ఆడ వాళ్ల పాటలో కూడా శివుడు చదువుల సదనాని కేగి సిరియాలుని హరి పొమ్మంటాడు. ఇదియేమి యయ్య మీ కీలాటి వెట్టి చెట్టుపెట్టినవాడు చెలగి తొలి కాయ నిజముగా నిచ్చును నీలకంఠునకును. 69. తెలుగు జానపదగేయ సాహిత్యం, డా బి. రామరాజు, పుటలు 309-413. 70. స్త్రీల పౌరాణికపు పాటలు (ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తు), పుట 300.<noinclude><references/></noinclude> krncrrbj2zju82du8d71u6z74jnqtal 104 233748 590563 2026-10-19T11:20:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '370 అని మందలిస్తాడు. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అయితే శ్రీనాథునికథాపాత్రలు వైశ్యులు. ఆడవాళ్ళ పాటలో వారు వెలమలు. వెలమయింటను నీవు ఏల బుట్టితివి. పాపపు గర్భాన జన్మించు కతన బాల్యమం...' 590563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>370 అని మందలిస్తాడు. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అయితే శ్రీనాథునికథాపాత్రలు వైశ్యులు. ఆడవాళ్ళ పాటలో వారు వెలమలు. వెలమయింటను నీవు ఏల బుట్టితివి. పాపపు గర్భాన జన్మించు కతన బాల్యమందున చావు నీకిచ్చె బ్రహ్మ. అని తల్లిదండ్రులు కొడుకునుచూసి ఏడుస్తారు. ఆబిడ్డ హితోపదేశం చేసి 'తపసికడుపున బడి తెతగును లోకముకు అంటాడు. అప్పుడు తల్లి బిడ్డకు కస్తూరి నలుగు పెట్టి పన్నీట స్నానం చేయించి పంచభక్ష్యాన్నములు తినిపించి 'జాలి కాంభోజిరాగంలో "ముద్దులతనయ నీమోము రోకలి చేత సుద్దగా త్రొక్కుట చూడవలసివచ్చె" అని విలపిస్తుంది. తల్లి మసాలాతో పండుతుంది. దంచిన మాంసంబు వచనంబు చేసి తాలింపులో చమురు, తగ్గ మిరియంబు ఉప్పు మెంతియు బెట్టి ఉత్పలా గంధి సవరపాన్నంబులు సిద్ధంబుజేసె ఆడవాళ్ళ పాటలో కూడా 'తలలేని వంటకం' అని శివుడు తగువు పెడతాడు. బిడ్డను పిలవమంటాడు. శ్రీనాథుని కధలో సిరియాలుడు బ్రతికిరాగానే కధ అయిపోయింది. ఆడవాళ్ళ కథలో బిడ్డరాగానే శివుడు ' రెచ్చిపోతాడు. మెచ్చక ఈశ్వరుడు హెచ్చుగా బర్కె కుక్కను జంపితి కురూపి నీవు పక్కను జంపితివి నాకొరకు ఇపుడు గాని మాంసంచివ్య కరమెట్లు వచ్చె అప్పు డేటికి తప్పు యిప్పుడే జూడు తప్పక ఖండింతు నీశిరస్నవిన. ఆయుధం వేయగా అది పూలహారం అవుతుంది. కధ సుఖాంతం అవుతుంది.<noinclude><references/></noinclude> j5hubdr27as5b5zm5xb55j2ovguqqgi 104 233749 590564 2026-10-19T11:20:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీనాథుడు 371 మన దేశంలో శ్రీనాథుని కాలంలోగాని ఆతరువాత గాని అంతకు ముందు గాని నరభక్షణ లేదని చెప్పవచ్చుగాని జంగాలను తృప్తిపరచడానికి ఆనాటి శైవులు ఏదైనా చేసే వారని మాత్రం ఖచ్...' 590564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీనాథుడు 371 మన దేశంలో శ్రీనాథుని కాలంలోగాని ఆతరువాత గాని అంతకు ముందు గాని నరభక్షణ లేదని చెప్పవచ్చుగాని జంగాలను తృప్తిపరచడానికి ఆనాటి శైవులు ఏదైనా చేసే వారని మాత్రం ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. శ్రీనాధుడు వీరశైవాన్ని కొంచెం విమర్శించినవాడే. "ఆవగింజంత' భూతిమై నలదికొనిన వెలది! గుమ్మడి కాయంత వెఱ్ఱపుట్టు!" అనడం చూశాం(హర. 2-100). శ్రీనాధుడు తన కాలంలో ఉన్న భిక్షావృత్తి జంగాన్ని హరవిలాసంలో పేర్కొన్నాడు. (హర.2-7) చిరుతొండనంబిని తూమెడు చెరుకుపానకం తెమ్మన్న జంగాన్ని భిక్షావృత్తి మఠం జంగంగా వర్ణించడం వల్ల శ్రీనాథునికి తొలిదగ్గర నుంచీ శ్రీశైలపరిచయం ఉందని చెప్పాలి. అతడు తన అవసానకాలంలో అక్కడికే వెళ్ళాడు. ఆ మఠాధిపతి కోరికపై చివరి గ్రంథం వ్రాశాడు. శ్రీనాధుడు ఎప్పు డెప్పుడు ఏఏ గ్రంథాలు వ్రాశాడన్నది సంతృప్తి కరంగా తేలని ప్రశ్న. ఆంధ్రసాహిత్యలోకంలో చెప్పు కోదగ్గ పరిశోధకులు తలొకరూ తలోక విధంగా చెప్పారు. శ్రీనాథుని కాలనిర్ణయంకూడా అపరి ష్కృత సమస్యే. క్రీ.శ.1370 మొదలు 1450 పర్యంతం శ్రీనాథుడు జీవించిఉంటాడని నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారు స్థూలంగా నిర్ణయిం చారు." ఇతర పరిశోధకులు ఏయేకాలాలను నిర్ణయించినదీ చూడండి. పక్కపుటలోని తారీఖుల పట్టికలో ఇచ్చిన గ్రంధాలలో 'నంద నందన చరిత్ర' అనే వివాదస్పదమైన కావ్యంపేరును ఇవ్వలేదు. శ్రీనాథుడు ఇలాంటి పేరుతో ఒక గ్రంథాన్ని రచించాడని కొందరు లాక్షణికులు చెప్పారు. కస్తూరి రంగకవి అభేదయతికి లక్షణం చెప్పి 'ర' కార 'ల' కారాలకు యతిచెల్లుతుందనటానికి ప్రామాణికప్రయోగంగా శ్రీనాథుని నందనందన చరిత్రలోని దంటూ 'శాశ్వత విశ్వంభరాచక్రమీ రాజ కుమారుజేరంగలదు" అనే సీస పద్యపాదాన్ని ఉదాహరించాడు. (ఆనందరంగరాటృందం 3- 274) గణపరపు వెంకటకవి తన ప్రయోగ రత్నాకరంలో ఇంకో పద్యపాదాన్ని ఉదాహరించి అది నందనందన చరిత్రలోనిదన్నాడు. 71 భారతి, అక్టోబరు, 1945. 13<noinclude><references/></noinclude> n8fswy0aeu8ca2r6v92ojgzyul86fiv 104 233750 590565 2026-10-19T11:21:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రెండేళ్ళు కొమర్రాజు శ్రీనాథుని తారీఖులు కందుకూరి బండారు మల్లంపల్లి చాగంటి వేటూరి వివరాలు కృతిపతులు వారి వారి వారి వారి వారి ప్రకారం ప్రకారం ప్రకారం ప్రకారం ప్రకారం వార...' 590565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రెండేళ్ళు కొమర్రాజు శ్రీనాథుని తారీఖులు కందుకూరి బండారు మల్లంపల్లి చాగంటి వేటూరి వివరాలు కృతిపతులు వారి వారి వారి వారి వారి ప్రకారం ప్రకారం ప్రకారం ప్రకారం ప్రకారం వారి ప్రకారం జననకాలం 1360 1365 1367-70 1378 1380- 1385 372 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అటుఇటు 1. మరుత్తరాట్చరిత్ర మామిడి 1376 1383 1380-85 1391 (?) 1400-1405 1398-1402 వేమనామాత్యుడు (?) 2 శాలివాహన సప్తశతి 1385 1387 1385 1396 1405 10 1402-1405 3 వలనాటి వీరచరిత్ర 1400-1420 1384 1385 95 4 కాటమరాజు కథ 1385-95 5. పండితారాధ్య చరిత్ర మామిడి ప్రెగడయ్య 1390 1385-95 1400-05 6 శృంగారనైషధం మామిడి సింగన 1395 1395 1395-1400 1413-18 1405-10 1410-15 7 హరవిలాసం అవచి తిప్పయ్య శెట్టి 1400 1400 1400-1403 1424 a 1425 8 ధనంజయవిలాసం ధాన్యవాటి గన్న 1410-15 భూపతి 9 భీమఖండం బెండపూడి 1420 1430 1430 1428 1430 1428-35 అన్నమంత్రి 10 క్రీడాభిరామం వల్లభరాయ ప్రశంస 1432 11 కాశీఖండం వీరభద్రా రెడ్డి 1430 1435 1435 143811 1430-33 1435 పిదప 12 శివరాత్రి మాహాత్మ్యం ముమ్మడి శాంతయ్య 1475 1424 1440 1440 మరణకాలం 1440 1440-45 1448 1445 1475<noinclude><references/></noinclude> 3t9dskrzee2864g828a8uwvjphmzfpt 104 233751 590566 2026-10-19T11:21:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III 373 వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఈ గ్రంథం శ్రీనాథ రచితమని విశ్వసింపలేమన్నారు.” కందుకూరు వీరేశలింగంగారు పేరునుబట్టి చూస్తే ఇలాంటిది అతడు రచించి ఉండవచ...' 590566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III 373 వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఈ గ్రంథం శ్రీనాథ రచితమని విశ్వసింపలేమన్నారు.” కందుకూరు వీరేశలింగంగారు పేరునుబట్టి చూస్తే ఇలాంటిది అతడు రచించి ఉండవచ్చునంటూనే భీమఖండంలో విష్ణుకథ వచ్చే సందర్భాలలో దానిని విడిచి పెట్టిన మహానుభావుడు కేవల కృష్ణకథ అయిన నందనందనచరిత్ర రచించి ఉంటాడా? అని ఇటూ అటూ కాకుండా చెప్పారు. అయితే భీమఖండంలో శ్రీనాథుడు మొట్టమొదట అవతారికలో రాధా కృష్ణులప్రసక్తి తీసుకువచ్చాడు. తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్ట మొదట రాధామాధవ శృంగారాన్ని వర్ణించి ధూర్తగోపాలుని చేత రాధ మోవివయి తాంబూలము మోవి మోపించి ముద్దు పెట్టించిన ఘనత శ్రీనాథునిదే. చూడండి ఆ పద్యం. ° వాలిక మోము మత్తవనబర్హకిశోరకలాస్యలీల బై వాలిచి వచ్చకప్పు రవు వాసనతోడి ముఖారవిందరాం బూలవుమోవిమోవివయి మోవుచు రాధకు నిచ్చుధూర్తగో పాలుడు ప్రోచుగాపుత నహరకృపామతి మంత్రియన్ననిన్, (భీమ. 1-3) ఈ రాధామాధవశృంగారంలో పడే, బహుశా శ్రీనాథుడు నందనందన చరిత్ర వ్రాసి వుంటాడు. "మడికి అనంతయ్య వ్రాసిన విష్ణు మాయా నాటకమే శ్రీనాధుడు రచించిన నందనందన చరిత్ర" అనే కొత్త వాదాన్ని కవిరాజహంస బాలాంత్రపు వెంకటరావుగారు నాతో ముచ్చటించారు. పారికాక్షి పరీక్షనృపాల మౌళి మధుకరస్వాంతనంతోషమయములైన కోరికలమించు శుక ముఖాంభోరుహంబు నందనందనగాథామరందధార (విష్ణుమాయానాటకం, 1-30) ఈ ఎత్తుగీతిలోని 'నందనందనగాథ' అనే మాట ఒక్కటే కాక మరికొన్నింటినికూడా బాలాంత్రపువారు బేరీజు వేశారుగాని ఎంతో కూలం 72. శృంగార శ్రీనాథం పుట. 278. - 73. ఆంధ్ర కవుల చరిత్ర - ప్రథమ భాగం పుట 576.<noinclude><references/></noinclude> mvl9g1xg7kpn94lyv1ktsm91l8ndozq 104 233752 590567 2026-10-19T11:22:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '374 శ్రీనాథుడు కషంగా చర్చిస్తేనేగాని శ్రీనాధుడు వ్రాసిన నందనందన చరిత్రే విష్ణు మాయానాటక మని, వీధి నాటకాన్ని వల్లభరాయని పేరుమీద ప్రకటించి నట్లే విష్ణుమాయానాటకాన్ని అతడు మ...' 590567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>374 శ్రీనాథుడు కషంగా చర్చిస్తేనేగాని శ్రీనాధుడు వ్రాసిన నందనందన చరిత్రే విష్ణు మాయానాటక మని, వీధి నాటకాన్ని వల్లభరాయని పేరుమీద ప్రకటించి నట్లే విష్ణుమాయానాటకాన్ని అతడు మీడికి అనంతయ్య పేరుమీద ప్రచురించాడని పండితలోకం ఆమోదించకపోవచ్చు. అయినా పరి శోధకులు ఆలోచిస్తారని బాలాంత్రపు వారి యీ కొత్త వాదాన్ని నివేదించాను. నందనందన చరిత్రను శ్రీనాధుడు రచించి ఉంటాడన్న వాదాన్ని అంగీకరించ వచ్చునని చాగంటి శేషయ్యగారు అభిప్రాయపడుతున్నారు.” దీనిని వైష్ణవమతాభిమాని అయిన మైలారరెడ్డి చేత దినవెచ్చం పుచ్చుకుంటూ శ్రీనాథుడు రచించాడనడంలో తప్పు లేదని కూడా చాగంటివారు చెప్తున్నారు. "ఇంతకును ఆ గ్రంధము లభింపనపుడు విశేష చర్చతో పనిలేదు" అని శేషయ్యగారు అన్నారు. ° అయితే పరిశోధకులు చర్చను ముగించలేదు. కొర్లపాటి శ్రీరామ మూర్తి గారు భీమఖండంలోని రాధామాధవస్తుతి శ్రీనాధుడు నందనందన చరిత్ర రచించాడన్న వాస్తవానికి పరోక్షనిదర్శనమన్నారు. పంటమైలార రెడ్డి (1424-1429) వైష్ణవ మతాభిమాని అని చెప్పటానికి శాసన ప్రమాణాలు ఇంకో నిదర్శనమన్నారు. ఈ రెండూ కలిపి శ్రీనాథుడు 1426 లో నందనందన చరిత్ర రచించాడని తన పరిశోధనా గ్రంధంలో తేల్చారు. శ్రీనాథునిపై ఎందరెన్ని పరిశోధనలు చేసినా ఇంకా చేయ వలసినదెంతో ఉంది. ఇతని జీవిత చరిత్ర మీదా, కవితాతత్త్వం మీదా ఎన్ని గ్రంధాలను వ్రాసినా ఈ విషయం పుష్పకవిమానం లాంటిది. చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రి గారు, కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు ప్రత్యేకంగా పుస్తకాలు వ్రాసి ప్రకటించారు. బండారు తమ్మయ్యగారు గారు ఎన్నో వాదోపవాదాలలో పాల్గొన్నారు. తెలుగు సాహిత్యపత్రికలలో ముఖ్యంగా భారతి ఉగాది సంచికలు, ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్ పత్రిక మొదలైనవాటిలో శ్రీనాథుని జీవితవివరాల గురించి. - 74. ఆంధ్రకవితరంగిణి అయిదవ సంపుటం - పుట 191. 75. శ్రీనాథుడు పుట 156. -<noinclude><references/></noinclude> d74h5mr6u78q93thwp8o9utktk6ipjs 104 233753 590568 2026-10-19T11:22:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III 375 కావ్యవిశేషాలగురించి ప్రచురితం అయిన వ్యాసాలు కోకొల్లలు. ఎందరెందరో ఎన్నెన్నో అపూర్వవిషయాలు చెప్పారు. వీటిలో చాలామటుకు గ్రంథరూపంలో రాలేదు. వీటన్న...' 590568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III 375 కావ్యవిశేషాలగురించి ప్రచురితం అయిన వ్యాసాలు కోకొల్లలు. ఎందరెందరో ఎన్నెన్నో అపూర్వవిషయాలు చెప్పారు. వీటిలో చాలామటుకు గ్రంథరూపంలో రాలేదు. వీటన్నింటినీ క్రోడీకరించి పరిశీలించి, సమన్వయం చేసి చక్కని తీర్పుగ్రంధం ప్రకటించవలసిన అవసరం మన విశ్వవిద్యాలయాలకు, అకాడమీలకు ఎంతైనా వుంది. శ్రీనాథుని పదప్రయోగ సూచికను మన సాహిత్యఅకాడమీ వారు ప్రచురింపబోతున్నారు. అది లభ్యమయ్యాక సాహిత్యవిద్యార్థుల శ్రమ కొంచెం తగ్గి పరిశ్రమ సుకరం అవుతుందని ఆశింపవచ్చు. అతని ప్రయోగా లన్నీ అందుబాటులో ఉంటే ఏమాట ఎన్నిసార్లు వాడాడో అర్థంలో వాడాడో తెలుస్తుంది. మాటవరుసకు - 'పెండ్లికొడుకు' అనే మాటను అల్లుడు అనే అర్ధంలో శ్రీనాథుడు చాలా సార్లు వాడాడు. అల్లుడు అనే మాటనుకూడా విడిగా వాడాడు. ఏది ఎన్నిసార్లు వాడాడో తెలిస్తే ఎటు మొగ్గాడో తెలుస్తుంది. బహుశా ఈ 'పెండ్లికొడుకు' అనే ప్రయోగం ద్రావిడభాషాసంప్రదాయం గాబోలు. అరవంలో అల్లుణ్ణి 'మాప్పిళై' అంటారు. ప్రాచీన రూపం మణపిళ్లై (?) కాబోలు. ఇలాగే నంగ, నాచి అనే స్త్రీ పర్యాయ పదాలను విడివిడిగా వాడాడు. "మాటాడనేరని మాటనంగవు నీవు" (కాశీ.3-62) హరవిలాసంలో 'నాచి' పదం తిరువెంగణి పేరుతో కలిపి వాడాడు. తమిళంలో మంగై, సంగై అనే స్త్రీ పర్యాయపదాలు వయోభేదాలను తెల్పుతాయి." ఆడది అనే మాటకు తెలుగుభాషలో ఎన్ని పర్యాయపదాలున్నాయో దేనికేది అర్థమో వివరిస్తూ తిరుమల రామచంద్ర గారు మంచి పరిశోధన చేశారు. శ్రీనాధునివంటి ప్రముఖ కవుల పదప్రయోగసూచికలు వెలువడితే ఇటువంటి పరిశోధనలు మరీ ఫలప్రదమవుతాయి. సాహిత్యం శ్రీమంతమవుతుంది. 76. మంగై అంటే పన్నెండు పదమూడు సంవత్సరాల కన్య; ముద్దరాలు. సంగై అంటే ఉత్తమస్ర్తీ అని అర్థం వదిన, కోడలు అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. నాచ్చియార్ అనే మాటను రాచవారి ఆడపిల్లలకు వాడుతారు. దేవతాపరంగా వాడేటప్పుడు దైవానికి ఇరుపార్యాలలో ఉండే స్త్రీలకు వాడుతారు. ఈ నైఘంటికార్థాలను మిత్రులు చల్లా రాధాకృష్ణ శర్మగారు సేకరించి చెప్పారు. 77. భారతి, జూన్, 1947.<noinclude><references/></noinclude> bf1mx5s78xsl98fa2pga10uhp4kf0j2 104 233754 590569 2026-10-19T11:22:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '376 శ్రీనాథుడు చివరి గ్రంథం పూర్తిచేశాక శ్రీనాథునిలో శ్రీ తొలగింది. అతణ్ణి ఆదరించే నాథుడు లేకపోయాడు. అతడు వెలిగిన వెలుగు ఏ కవీ వెలగ లేదు. రత్నాంబరాలు కట్టాడు. బంగారుపళ్ళెంల...' 590569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>376 శ్రీనాథుడు చివరి గ్రంథం పూర్తిచేశాక శ్రీనాథునిలో శ్రీ తొలగింది. అతణ్ణి ఆదరించే నాథుడు లేకపోయాడు. అతడు వెలిగిన వెలుగు ఏ కవీ వెలగ లేదు. రత్నాంబరాలు కట్టాడు. బంగారుపళ్ళెంలో తిన్నాడు. ముత్యాల శాలలో కనకాభిషేకం చేయించుకున్నాడు. రాజులను 'రా' కొట్టి, కస్తూరి పుచ్చుకొని వారవనితలకు ఇచ్చాడు. రెండుచేతులా ఆర్జించాడు. తన చేతులతో ఎందరెందరికో అగ్రహారాలు ఇప్పించాడు తాను ఒక కేసరపాటి గడపాటి భూమిని పుచ్చుకోలేదు. అవసానకాలంలో భూమీశులను గాక భూమిని నమ్ముకోవాలనే జ్ఞానోదయం కలిగింది. శ్రీశైల ప్రాంతాలలోనే, మరెక్కడ కృష్ణఒడ్డున బొడ్డుపల్లి అనే గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని వ్యవసాయం మొదలుపెట్టాడు. ‘బాపనసేద్యం బాలవైద్యం' అని సామెత ఉండనే వుంది. 'బాపన సేద్యం బ్రతకడానికి కాదు బ్రతికించడానికీ కాదు' అంటారు. అంతే అయింది. శ్రీనాథుడు పండించిన పైరంతా కృష్ణవరదలు వచ్చి కొట్టుకొని పోయాయి. వరిచేలు అలాగైంది అనుకొని నువ్వులు, పెసలు వేస్తే అవి పండగానే ‘బిలబిలాక్షులు కాస్తా తినిపోయాయి. పంటలేకపోయినా పన్ను కట్టక తప్పదు. ఏడువందల బంగారుటంకాల శిస్తు శ్రీనాధుడు కట్టవలసి వచ్చింది. బకాయిపడ్డాడు. అప్పటి రాజులెవరో, రాజోద్యోగులెవరో తెలియదు కానీ కవిసార్వభౌముని కనికరించలేదు. సర్వసాధారణ సైరికుడు శిస్తు బకాయిపడితే ఎలాగ నిర్బంధించి శిక్షిస్తారో అలాగే బాధించారు. దాక్షారామ చళుక్యభీమవర గంధర్వాప్సరో భామినుల గొండ్లి నృత్యాన్నీ, హిందోళరాగాన్నీ పండువెన్నెలలో అనుభవించిన శృంగారి శేఖరుణ్ణి మండుటెండలో ఎదురెండలో నిలబెట్టారు. ఖండశర్కరల కన్న తియ్యగా చెప్పిన కవిరాజు కంఠాన బొగడదండవేశారు. ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా సంచరించి ఎక్కడెక్కడి అందచందాలను తన చాటువులలో బిగించడానికి వెళ్ళిన చరణాలకు సంకెళ్ళు తగిలించారు. పసిడిగంటం పట్టుకొని ప్రశస్తమైన కవిత్వాన్ని రచించిన హస్తానికి వెదురుకర్ర యిచ్చారు. ఒక సాహిత్యయుగకర్తగా వెలసి వాఙ్మయ ప్రపంచభారాన్ని వహించిన భుజస్కంధంపై ఊరిపొలిమేరలో ఉండే నల్లగుండు ఎక్కించారు.<noinclude><references/></noinclude> gpdzrhnx5puxlrazxd0ihk44ty9fsp1 104 233755 590570 2026-10-19T11:22:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III 377 మండుటెండలో చెమటలు కారుస్తూ, బొగడదండ బాధపెడుతూ ఉంటే కాళ్ళనున్న సంకెళ్లు కదలనివ్వకుండా ఉంటే, వెదురుకర్ర పూతతో భుజంమీది నల్లగుండును మోస్తూ, నడుస్తూ,...' 590570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III 377 మండుటెండలో చెమటలు కారుస్తూ, బొగడదండ బాధపెడుతూ ఉంటే కాళ్ళనున్న సంకెళ్లు కదలనివ్వకుండా ఉంటే, వెదురుకర్ర పూతతో భుజంమీది నల్లగుండును మోస్తూ, నడుస్తూ, కన్నీళ్ళు కారుస్తూ వణుకుతున్న కంఠంతో ఎనభైసంవత్సరాల వృద్ధు యీ క్రింది పద్యం చెప్తూ ఉన్నదృశ్యం తలుచుకుంటే ఎవరి కళ్ళవెంట కరుణాస్రవంతి ద్రవించదు? కవిరాజు కంఠంబు కౌగిలించెనుకడా పురవీధి నెదురెండ బొగడదండ ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘియుగ్మంబున దగిలియుండెనుకదా నిగళయుగము వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసు ముంజేత వియ్యమొందెనుకదా వెదురుగొడియ సార్వభౌముని భుజాస్తంభ మెక్కెను గదా నగరివాకిట నుండు నల్లగుండు కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు దీనిపోయె దిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు డంకంబు లేడునూర్లు? (శృ.శ్రీ.వుట(296) సహస్రమాస జీవిని, సహస్రాధికులు సన్నుతించేవ్యక్తిని ఇంత నిర్దాక్షిణ్యంగా రాజోద్యోగులు శిక్షిస్తున్నప్పుడు ఎవరు అడ్డుపడ్డారో, ఎవరు విడిపించారో తెలియదు. నల్లగుండు దింపి, కాళ్ళ సంకెళ్లు తెంపి, వెదురు లాగేసి, బొగడదండ పారేసి కవిసార్వభౌముని నీడపట్టున చేర్చి వుంటారు. పొట్టచేత్తో పట్టుకొని మళ్ళీ ఎక్కడికైనా అతడు వెళ్ళ గలిగే అవకాశం కల్పించి వుంటారు. అయితే అతడు ఎక్కడికి వెడతాడు. వెళ్ళగలిగినప్పుడు వెళ్ళవలసినప్పుడు అతడు చూడని ముఖ్యుడు లేడు. మెప్పించని ఏలిక లేడు. తెలుగు గడ్డను ఏలిన మూడు ముఖ్యమైన రాజ్యాలను సందర్శించాడు. అవచి తిప్పయ్య. మామిడి సోదరులు, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మొదలైనవాళ్ళు ఎప్పు డోపోయారు. ప్రౌఢదేవరాయలు, సింగభూపాలుడు లేరుకాబోలు. జీవితంలో ప్రొద్దువారిన తరువాత తాను ఆశ్రయించిన ప్రతి ఒక్కడూ రాలి పోయాడు. ఇంక తాను వెళ్ళవలసినది<noinclude><references/></noinclude> 33ezqekrwl18lk7wh4idu4svh1pxhx6 104 233756 590571 2026-10-19T11:23:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '378 శ్రీనాథుడు ఒక్కచోటుకే. అక్కడికి మహా ప్రస్థానం చేస్తూ శ్రీనాథుడి పద్యం చెప్తాడు. కాశికా విశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరమ్ములే రాయడిచ్చు? గైలాసగిరి బంట మైలారు విభుడుం...' 590571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>378 శ్రీనాథుడు ఒక్కచోటుకే. అక్కడికి మహా ప్రస్థానం చేస్తూ శ్రీనాథుడి పద్యం చెప్తాడు. కాశికా విశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరమ్ములే రాయడిచ్చు? గైలాసగిరి బంట మైలారు విభుడుండె దినవెచ్చ మేరాజు తీర్చగలడు? రంభగూడె దెలుంగురాయ రాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు? స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సనమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వనివంక్తికలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవుని పాలి కరిగి గలియుగంబున నికనుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథుడు డమరపురికి (శృ.శ్రీ.. వుట.298) స్వర్గంలో కూడా 'దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స' అని చాటే కవి ఉండడం మన సాహిత్యం చేసుకొన్న అదృష్టమే శ్రీనాధుడు అసాధారణ వ్యక్తి; అపురూపమైన మహాకవి!<noinclude><references/></noinclude> 5qn01hpyfa3y7616vcduwu6pw0myrs4 104 233757 590572 2026-10-19T11:24:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అనుబంధము 379 శ్రీనాథుడు పేర్కొన్న శాకపాకములు–వగైరాలు పలనాటి వీరచరిత్రః పెక్కు విధంబుల పిండివంటలును, పరమాన్నమును, మంచి పప్పు కూరలును, పానకంబులు, జున...' 590572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III అనుబంధము 379 శ్రీనాథుడు పేర్కొన్న శాకపాకములు–వగైరాలు పలనాటి వీరచరిత్రః పెక్కు విధంబుల పిండివంటలును, పరమాన్నమును, మంచి పప్పు కూరలును, పానకంబులు, జున్ను, పచ్చళ్ళు, నెయ్యి, ఖండశర్కర, తియ్యకందగడ్డలును కొని తెచ్చి కుంభము (6.7 పేజీలు) మృగములమాంసంబు, పంచామృతములు, పాయసాన్నములు, పేరైన పచ్చళ్ళు, పిండివంటలు. (15వ పేజీ) ద్రాక్షాగుళుచ్చముల్, దానిమ్మపండ్లు, నారికేళాదులు, నారింజపండ్లు, (715) శృంగార నైషధము : గోధూమసేవికా గుచ్ఛము, ఖండశర్కర, గోక్షీరపూరంబు, జమలిమండెగలు, మిరియంబుతో గూడ మేళవించిన తేనె, తోరంపులడ్వాలు, చాపట్లు, పెసరపప్పు (6-120) పాలు తేనె, ఘృతంబులు, అఖండఖండ శర్కరలు, ద్రాక్షపండ్లు, వడగండ్లు, చిరువడములపాయసము, ద్రాక్షాఫలంబులు (6-121) (6-123). కమ్మని యానవాలపాయసము, మండెంగమడువులు, ఖండశర్కరలు, కూరలు, ఒలుపుపప్పు, బూరియలు, లడ్డువంబులు, శాల్యోదనంబు, అజ్యము ఆజ్య విపాండు రఖండ శర్కర; పాయసాన్నములు (6-124) (6-125) దివుటశశిలాంఛన క్రవ్యతేవనంబు, నసమశర కేతన వ్యంజనామృతంబు 1. పల్నాటివీరచరిత్ర; వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్తులు అండ్ సన్స్, మద్రాసు 1955.<noinclude><references/></noinclude> egiikpobwf3r2zsyo9oy1iyvucud5q4 104 233758 590573 2026-10-19T11:24:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '380 శ్రీనాథుడు (6-126) జంబీరరసము, నూనియ, ఆవ, కిటివవలయములు, అమృత మధుర రసఖండంబులు ఆమిషము, తేమనములు (6-127) (6-128) మంచునం బిసికిన పంచదారలు, పేరినమీగడ, దధిపిండఖండములు పుల్లపెరుగు, ఆవపచ్చళ్లు క...' 590573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>380 శ్రీనాథుడు (6-126) జంబీరరసము, నూనియ, ఆవ, కిటివవలయములు, అమృత మధుర రసఖండంబులు ఆమిషము, తేమనములు (6-127) (6-128) మంచునం బిసికిన పంచదారలు, పేరినమీగడ, దధిపిండఖండములు పుల్లపెరుగు, ఆవపచ్చళ్లు కొమ్మనంటి కాదంబ రి (6-129) (6-130) (6-139) (7-120) హరవిలాసం: ఘృతఖండ శర్కరా పాతముతో సపూపములు, పాయసము, గదళీ ఫలంబులున్ అన్నములు పాయసాన్నంబు ఇక్షురసము చెరుకుంతీగరసము ఇష్టానము దధి మధురప్రచురాన్నములు (వీఠిక.20 ఉ) (1-7) (1-17) (1-18) (2-29) (2-30) చతుర్విధాన్నముల్, తారని యొల్పుపప్పు, ఘృతంబు, తియ్యని పాయసంబులు, చాఱలు, పిండివంటలు, శర్కర, దధి; (2-32) సంజుడు మధుపానము (2-76) (2-77) (2-91) ఎలపాము, అట్కులు, చక్కిలంబులు, బెల్లపుటచ్చులు, సెనగబేడలు, చిమ్మిలి, నువ్వుటుండలు<noinclude><references/></noinclude> 7dttqz5t1n1g2mfe1xbhjf49eciqdpn 104 233759 590574 2026-10-19T11:24:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III మంచి భక్ష్యములు తేనియ, నేయి మాంసాహారము 381 (2-105) (2-111) మిరియము, ఉల్లియు, పసుపు, మెంతి, ఇంగువ, జీరకంబు, శర్కర, చింతపండు, కరాంబువు కమ్మనినేయి, తైలము, పెరుగు (2-120) కట్...' 590574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III మంచి భక్ష్యములు తేనియ, నేయి మాంసాహారము 381 (2-105) (2-111) మిరియము, ఉల్లియు, పసుపు, మెంతి, ఇంగువ, జీరకంబు, శర్కర, చింతపండు, కరాంబువు కమ్మనినేయి, తైలము, పెరుగు (2-120) కట్టునంజుళ్ళు, నేయి, సన్నమాంసంబులు జుఱ్ఱు, బదను, మూల్గుటెమ్ములు, చాదు చేసిన నల్లచారు, వడియాలు, క్రొవ్వు (2-121) కదళీ పలాశంబు, పాయసాపూపసూపపుండ్రేక్షు ద్రాక్షా, గోక్షీర మధుశర్కరా మృతదధిరసావళి శాకపాకంబులు నంజుడు కూరలు రంభరంభామఫల సమగ్రంబు ఆజ్యమధుశర్కరాఫలాదులు (2-125) (2-126) (5-43) (5-44) గోక్షీరంబులు, శర్కరలు, కొన్నేయి, తేనె, ద్రాక్షాదాడిమ చూత పాకములు (5-45) ధవళాన్నము, కమ్మని యాలనేయి, బెల్లము, నాల్కడపు బేసము, నిమ్మపండ్లు పసిండి శర్కరలఖండము, ఘృతంబు (5-46) (5-47) (5-49) మధురాన్నము ఉండ్రాలు, ఊరపిండి, పుండ్రేక్షులు, తేనె, అనటిపండ్లు, బూరియలు, మృతంబు, పెసరపప్పు, పాలు, పెరుగు, ఓగిరంబులు, పాయసాన్నంబులు, పానకములు, నాళికేరంపు బొండాలు, బిడాలు, మీగడ, నవదధి పిండఖండాలు, కుడుములు, లడ్డువంబులు, చక్కిలాలు, తోరుండలు, ఖండంబు, చలిమిడి, మండపప్పు మధురగోక్షీర ధార (6-55) (6-119)<noinclude><references/></noinclude> cm6tj4quqc15bboyi129iyejgwtschy 104 233760 590575 2026-10-19T11:24:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '382 భీమేశ్వర పురాణము శ్రీనాధుడు ఖండశర్కర, జున్ను, కండచక్కెరలు, దోసెలు, వడలు, సేవెపాసెములు, కమ్మగా కాచిన కడియాలనేయి, కమనీయ పంచభక్ష్యములు, సచ్చారువులు, శాకపాకములు, పెసరపప్పు, తే...' 590575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>382 భీమేశ్వర పురాణము శ్రీనాధుడు ఖండశర్కర, జున్ను, కండచక్కెరలు, దోసెలు, వడలు, సేవెపాసెములు, కమ్మగా కాచిన కడియాలనేయి, కమనీయ పంచభక్ష్యములు, సచ్చారువులు, శాకపాకములు, పెసరపప్పు, తేనియ, పానకంబు, శిఖరిషాడబ రసము, (1-61) అచ్చలవణాదికము, అమృతఖండ పాండరవంబైన దధి. కమ్మని పణ్యరము, పూరగము, మండెంగుతండంబు, ననుకుబాసెము, పాండుకలమాహారంబు, నేయి, ఘనరంభాఫల ఖండశర్కరలు (2-67) పప్పు, పిండివంటలు, పాయసములు, ఘృతములు, గుడంబులు, ఏరుఁబ్రాలె తెల్కప్పు ర, భోగి వంటకము, కమ్మని తాలింపు సొజ్జ పిండి. (2-140) ద్రాక్షాపానక ఖండ శర్కరలు, రంభాఫలశ్రేణి, గోక్షీరంబులు, మండెగలు, క్రొన్నేయి, పప్పు, ఎరుబ్రాల కలమాహారంబు (2-142) ఆజ్యధార, శర్కరాక్షోదసికతిలంబు, పాయసాపూపరవా సంపన్నంబు, కలమాన్నపూర్ణంబు, ద్రాక్షా గోక్షీరక్షాద్రపుండ్రేక్షు ఖండంబులు రంభానారికేళ ఫల నాకసాకల్యంబు, పొడబరసావళి పానకప్రచురంబు, దధి. (2-145) మోదక, అపూప, పొయన, ఘృత, క్షీర, శర్కర, సూప, జంబూకపిత్థ, భూతఖర్జూరకదళీ నారికేళఫలపుండ్రేక్షు సమన్వితము పక్వమధురాన్నము, పాయస, అపూప, ఆజ్య, దధి, ఫలంబులు, (4-103) చెఱకు, శర్కరపాకంబు, చక్కిలము. క్రీడాభిరామం: (4-91) (6-57) కప్పుర భోగివంటకము, కమ్మని గోధుమపిండివంట, గుప్పెడు పంచదార, ఆలనేయి, పెసరపప్పు, కొమ్మునల్లనటిపండ్లు, నంజులు, అప్ప లు, పెరుగు, (166-పూటకూటిఇల్లు) పాయసంబు (203-ముకుల వీక్షావీధి)<noinclude><references/></noinclude> 1s6fff77rtvvsnevs1h2vvg6iiymrzv 104 233761 590576 2026-10-19T11:24:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III కాశీఖండము అమృతదివ్యాన్నములు అపూప, మోదకాదులు ఉప్పి పాయస, అపూప, బహువిధాన్నంబులు 383 (385-48) (2-38) (2-83) (3-227) ఫలమూలములు, శాకపక్వాశనంబులు, దధి, పయస్సు, క్షాద్రాజ్యత క్...' 590576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III కాశీఖండము అమృతదివ్యాన్నములు అపూప, మోదకాదులు ఉప్పి పాయస, అపూప, బహువిధాన్నంబులు 383 (385-48) (2-38) (2-83) (3-227) ఫలమూలములు, శాకపక్వాశనంబులు, దధి, పయస్సు, క్షాద్రాజ్యత క్రములు తియ్యని పంచదార పానకములు పక్వాన్నములు శాకపాకాదికములు పెరుగు, వంటకంబు, వడపిందియలు (4-61) (4-66) (4-105) (4-115) మంచి, ధూళిపాళి పరిచితంబులు, మాణిబంధాత్మ లవణపాణింధ మములు; బహుల సిద్ధార్ధ జంబాలసారంబులు, పటు రామ ఠామోద భావితములు, తింత్రిణీ కరసోపదేహదూర్ధురములు, జంబీర నీరాఖి చుంబితములు, హైయంగవీ నధారా భిషిక్తంబులు, లలితకుస్తుంబ రూల్లంఘితములు, శాకపాకరసావళి పౌష్టవములు, (4-119) భక్ష్య, భోజ్య తేహ్యంబులు, పానకములు అపూపసూపములు, అనటిపండులు, ఆజ్యంబు, దధి, పయఃక్షీద్రబహు పదార్ధంబులు; ధవళకలమాన్నము తాటిపండు పాయసంబులు, పిండివంటకంబులు, ఘృతదధి, క్షీరక్షాద్రపుండ్రేక్షు ఫలాదులు చక్కిలము పాయస, అపూప, పక్వాన్నములు. (4-121) (5-81) (7-84) (7-85) (7-179) వంటకంబులు, అపూపంబులు, లడ్డుకంబులు, ఇడ్డెనలు, కుడుములు,<noinclude><references/></noinclude> t8lx5jbek8yo9eeyesdm58tmw1aq05l 104 233762 590577 2026-10-19T11:24:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '384 శ్రీనాథుడు అప్పడంబులు, ఇప్పట్లు, గొల్లెడలు, దోసియలు, సేవియలు, అంగారపొలియలు, పోలేలు, సారసత్తలు, బొత్తరలు, చక్కిలంబులు, మణుగుబూవులు, మోరుండలు, పుండ్రేక్షు ఖండంబులు, పిండ ఖర్...' 590577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>384 శ్రీనాథుడు అప్పడంబులు, ఇప్పట్లు, గొల్లెడలు, దోసియలు, సేవియలు, అంగారపొలియలు, పోలేలు, సారసత్తలు, బొత్తరలు, చక్కిలంబులు, మణుగుబూవులు, మోరుండలు, పుండ్రేక్షు ఖండంబులు, పిండ ఖర్జూర, ద్రాక్ష, నారికేళ కదళిపనస జంబూకవ దాడిమీ కపిత్థ కర్కంధూ ఫలంబులు, గసగసాలు, పెనరుపులగములు, చెరకుకుడుములు, అరిసెలు, బిసకిసలయముల పరుగులు, అప్పడంబులు, బడిదెములు, బలువలు, బులి వరుగులు, అప్పడంబులు, పప్పులు, రొట్టియలు, జాపట్లు, బాయనంబులు, కర్కరీకారవెల్ల కూశ్మాండ నిష్పారకపటోలికా కోశాంతక్క లాబాశి గ్రూదుంబర వార్తాకబింబికారవింద శలాటువులు, కంద, బొంద, చారులు, తియ్యకూరలు, గడియంబులు, కాయంబులు, గంధతోయంబులు, ఉండ్రాలు, అనబాలు, అనుములు, మినుములు, బుడుకులు, అడుకులు, ఇలిమిడి, చలిమిడి, దెబ్బడ, వడ, ఉక్కెర, చక్కెర, నేతులు, తేనె తొలలు, బిట్టు, గుట్టు, ద్రేపలు, ఫాలతిమ్మనంబూపలు, మోదకంబులు, గుడోదకంబులు, శాకంబులు, చెరకు పాకంబులు, ముక్కులుమొరయని (మురియని) చొక్కంపు తేరు బ్రాల మిలమిలని వుడుంగు రాజనంపుటోగి రంబులు, షాడబంబులు, పానకంబులు, తిమ్మనంబులు, దధిపిండకండంబులు, మీగడ, మజ్జిగ, ఊరుగాయలు, అంబకబళంబులు, రసావళులు, రాదుతామోదంబు, మెంతులు, జీరకంబు, కస్తుంబరు కిసలయములు, కరివేపాకు, కమ్మ కసింది, ఏలకులు, కర్పూరగంధ సారనీహారవాఃపూరంబులు, కాలాగురుకురంగ నాభిగంధసార నీహార వాపూరంబులు, మహిసాక్షిగుగ్గులు ధూపదూమంబులు, మిరియంబు, పసుపు, శొంఠి, ఆవ, చెందుప్పుకరాంబువు, పిప్పలి, అల్లంబు, చింతగ్రుజ్జు, పేలపిండి, ఇప్పపూమొగ్గలు, వెన్న. శివరాత్రి మాహాత్మ్యము : [7-186] పెరుగు, వంటకంబు, వడపిందియలు, [3-19] కమ్మని పిండివంట, నేతులు, నిర్మతినాన్నము, రసావళిచూతఫలాళి, వరసూపము, చిరువాలు. [4-8]<noinclude><references/></noinclude> axlc8wr9o8yc8clv8sitx2he5motedg 104 233763 590578 2026-10-19T11:26:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '21 నిశ్శంక కొమ్మన శ్రీ నాథుడు కాశీఖండం రచించి రాజమండ్రి పాలించిన వీరభద్రా రెడ్డికి అంకితమిస్తే అతని తమ్ముడు దొడ్డారెడ్డికి నిశ్శంక కొమ్మన శివలీలా ఏలాసాన్ని అంకితమిచ్చా...' 590578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>21 నిశ్శంక కొమ్మన శ్రీ నాథుడు కాశీఖండం రచించి రాజమండ్రి పాలించిన వీరభద్రా రెడ్డికి అంకితమిస్తే అతని తమ్ముడు దొడ్డారెడ్డికి నిశ్శంక కొమ్మన శివలీలా ఏలాసాన్ని అంకితమిచ్చాడు. శ్రీనాథుడు శివలీలలు కొన్నింటిని చేర్చి హరవిలాసం రచిస్తే శివుని లీలలు అన్నింటినీ క్రోడీకరించి కొమ్మన శివలీలావిలాసాన్ని వ్రాశాడు. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఈ గ్రంథాన్ని సంపాదించి దేశానికి సమర్పించారు. గ్రంధం పూర్తిగా దొరకలేదు. అవతారికలో కొంతా, మొదటి రెండు ఆశ్వాసాలూ మాత్రమే దొరికాయట. ఈ గ్రంథాన్ని ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తువారు తమ పత్రికలో అచ్చువేశారు.' అవతారికలో దొరికిన భాగాన్ని ప్రచురించలేదు. మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు ఈ గ్రంధానికి మరొక అసంపూర్ణ ప్రతిని హైదరాబాదు వాస్తవ్యులు విద్వాన్ ఓగేటి సుబ్బారావుగారి ద్వారా సంపాదించారు. ఈ గ్రంధంలో మొదటి మూడు ఆశ్వాసాలు, అసమగ్రమైన అవతారిక ఉన్నాయట. ఈ అవతారికను శర్మగారు తమ రెడ్డి రాజ్యాల చరిత్ర అనే ఆంగ్ల గ్రంధం అనుబంధంలో ప్రకటించారు. ఈ అవతారికలో 84 పద్యాలున్నాయి. వేటూరి వారు సంపాదించిన అవతారికలోని భాగాలను, తాము సంపాదించిన దానిలోని భాగాలను జతచేసి శర్మగారు ప్రకటించారు. 1.31 వ సంపుటంనుండి 39వ సంపుటందాకా కొన్ని కొన్ని సంచికలలో ప్రకటించారు. 2. History of Reddi Kingdoms, by M. Somasekhara Sarma, PP. 553-563<noinclude><references/></noinclude> f8rggx5j2qnohrh6zjbkyvdspmsbzi4 104 233764 590579 2026-10-19T11:26:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '386 నిశ్శంక కొమ్మన ఇది అసంపూర్ణమైనా కవినిగురించి ఎన్నో విషయాలను తెలియజేస్తుంది. కొమ్మన ముత్తాత పేరు గంగయ సింగనార్యుడు. ఇతడు కృతికర్త కాడు గాని కావ్యాన్ని అంకితం పుచ్చుకొన...' 590579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>386 నిశ్శంక కొమ్మన ఇది అసంపూర్ణమైనా కవినిగురించి ఎన్నో విషయాలను తెలియజేస్తుంది. కొమ్మన ముత్తాత పేరు గంగయ సింగనార్యుడు. ఇతడు కృతికర్త కాడు గాని కావ్యాన్ని అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు. తూర్కరాజు చూస్తూండగా ఊరయ్య అనే కవి తాను వ్రాసిన సుభద్రాకల్యాణం అనే కావ్యం ఈ సింగనకు అంకితమిచ్చాడు. ఈ తూర్కరాజు ఎవరో, ఊరయ్య ఎవరో సరిగా గుర్తించాలని సోమశేఖరశర్మగారు రెడ్డిరాజ్యాల చరిత్రలో వ్రాశారు(పుట 509). ఈ తూర్కరాజు మరెవరో కాదు. శృంగార నైషధాన్ని అంకితం పుచ్చుకున్న మామిడి సింగనగారి ముత్తాత తండ్రి. ఈ వంశావళిని శ్రీనాధుడు ఈ వర్ణించాడు (నైషధం 1-20 నుండి). అతణ్ణి పెదతూర్క . రాజని శ్రీనాధు డన్నాడు. ఇతని తమ్ముడో, ఎవరో చినతూర్క రాజయి ఉంటాడు. అన్నదమ్ములలో ఎవరో చూస్తూఉండగా ఊరయ్య కొమ్మన ముత్తాతకు కృతి ఇచ్చాడు. చూడండి పద్యం. ఆకల్పంబుగ దూర్కరాజు కన సూరాఖ్యాకుచేత న్నుభ ద్రాకల్యాణ మనం దనర్పు కృతిరత్నం బొప్ప గైకొన్న ను శ్లోకు వృత్సపితామహున్ బుధజనస్తోతవ్యదీవ్యద్గుణో త్సేకున్ గంగయసింగనార్యు దలతున్ ధీనిర్జరాచార్యునిన్. (శివ. అవతారిక, 14] తన ముత్తాత బుద్ధిలో బృహస్పతి అంతటివాడట. ఈయన కొడుకు పేరు నిశ్శంకమంత్రి. అతని కుమారుడు అబ్బమంత్రి. ఇతడే కొమ్మన తండ్రి. కవి తల్లిపేరు అంబమాంబ. ఈ వివరాలన్నీ అవతారిక లోని 14వ సంఖ్యనుంచి 16చాకా ఉన్న పద్యాలవల్ల తెలుస్తున్నాయి. శివలీలా విలాసం వల్ల కొమ్మన వంశం గురించి అట్టే తెలియక పోయినా కొన్ని శాసనాలవల్ల మరికొన్ని వివరాలు తెలుస్తున్నాయి. పట్టి సగ్రామానికి దగ్గరలో ఉన్న పోలవరంలో మహానందీశ్వర దేవాలయం ఉంది. నిశ్శంక కొమ్మన దీనికి స్థానాపతిగా ఉండేవాడని ఒక శాసనం చెప్తున్నది. ఈ 3. A.R. 292 of 1920. ఈ శాసనంలో నిశ్శంక కొమ్మయ్య అనేపేరుకుబదులు నిశ్శంక కొమ్మయ్య అనే పేరుకు బదులు నిశ్శంక కామయ్య అని పొరపాటుగా వ్రాశారని సోమశేఖర శర్మగారు చెప్పారు. చూ History of Redi Kingdoms, పుట 519<noinclude><references/></noinclude> 6a0i9vh94yitdwqhlnx921vhhy89j0f 104 233765 590580 2026-10-19T11:26:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III 387 శాసనకాలం క్రీ.శ.1408. ఇందులో చోడభక్తరాజు కుమారుడైన అన్న దేవుడు కొప్పాక గ్రామంలో కొన్న భూముల వివరణ ఉంది. ఈ భూములను అన్నదేవుడు మహానందీశ్వర లింగదేవుని ఆ...' 590580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III 387 శాసనకాలం క్రీ.శ.1408. ఇందులో చోడభక్తరాజు కుమారుడైన అన్న దేవుడు కొప్పాక గ్రామంలో కొన్న భూముల వివరణ ఉంది. ఈ భూములను అన్నదేవుడు మహానందీశ్వర లింగదేవుని ఆలయానికి దానమిచ్చాడు. ఈ శాసనం నిశ్శంక కొమ్మన అన్నదేవుని కాలంవాడని, క్రీ.శ.1408లో ఆ దేవాలయానికి స్థానాపతిగా ఉండేవాడని తెలియ చేయడమే కాక బహుశా అన్నదేవుని పోషణలో కవిగా ఉండేవాడనే ఊహకు తావు ఇస్తున్నది. ఈ అన్న దేవుణ్ణి అల్లాడరెడ్డి బహుశా క్రీ.శ.1415లో యుద్ధంలో చంపాడు. ఈ సంగ్రామంలో అల్లాడరెడ్డి మూడవకొడుకు దొడ్డా రెడ్డి పాల్గొని ఉంటాడు. శివలీలా విలాసంలోని క్రింది పద్యం చూడండి. స్తుతిసేయందగు నల్లకేంద్రతనయున్ దొడ్డక్షమాపాలకున్ హితహేమాద్రివిశిష్టదానకలనా నిర్ధిష్ట ధూనిర్జితాం చితవాణిన్ స్థలవీధి ముక్తశిశిరగ.... ధారావయన్ స్తుతిదూరీ(ర?) ప్రతిఘాతచోడపకృతాంతస్తాపరత్నాకరుని (అవతారిక, 72) ఈ పద్యంలోని చోడపుడు అన్నదేవచోడుడే అని చెప్పవచ్చు. అంటే శివలీలావిలాసరచన క్రీ. శ. 1415 తరువాత జరిగిఉంటుంది. అన్నదేవచోడుని నిర్జించాక అతని కొలువులో ఉండే నిశ్శంకకొమ్మనను దొడ్డిరెడ్డి చేపట్టి ఉంటాడు. ఈ సంగతులు వివరించాక తన తాత ముత్తాతల గురించి కొమ్మన మూడేమూడు పద్యాలు వ్రాశాడు. తన వంశం గురించి ఇంత ముక్తసరిగా చెప్పినా 6 పద్యాలలో కుకవినింద చేస్తూ తన కాలపు సాహిత్య వ్యవస్థను చక్కగా చెప్పాడు. తెలుగని చెప్ప సంస్కృతవిధిజ్ఞత లేదని సంస్కృతంబునన్ బలుక దెనుంగు నేరరని ప్రాక్తనమార్గము నంద వచ్చినం గలవది మున్నునంచు నొక కైవడి క్రొత్తగ గూర్చి రేనిపె ద్దలువ (శివ) నిగోరటం (రం)చు మహిదజ్ఞులు నాడుడు రల్బధీయుతుల్. కలిత మహాకవీంద్రకృతకావ్యసమర్థ పదార్థమర్మముల్ 4. History of Reddi Kingdoms, వుట 183.<noinclude><references/></noinclude> i04epadfsdcqxuc7r1fx5sjc26ycdy1 104 233766 590581 2026-10-19T11:26:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '388 నిశ్శంక కొమ్మన తెలియగలేక చీకటియె తెంపుగ ద్రవ్వుడు రహహా కడున్ ములుచలు కొంద రట్లయగు ముందట మన్నను పుట్టుజీకులు జ్జ్వలమణిదర్పణాంతరల సతృతిబింబము గాన నేర్తురే? (అవతారిక,18,19) మ...' 590581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>388 నిశ్శంక కొమ్మన తెలియగలేక చీకటియె తెంపుగ ద్రవ్వుడు రహహా కడున్ ములుచలు కొంద రట్లయగు ముందట మన్నను పుట్టుజీకులు జ్జ్వలమణిదర్పణాంతరల సతృతిబింబము గాన నేర్తురే? (అవతారిక,18,19) మహాకవులు ఇంతకుముందే లక్షలు గ్రంధాలు వ్రాశారు. చెప్పక్కర్లేదు అనే వాళ్లకు జవాబు చెప్తూ తన ఉద్దేశంలో కావ్యం అంటే ఎలా ఉండాలో, అష్టాదశ వర్ణనలు ఏమిటో వివరిస్తూ మూడు పద్యాలు వ్రాశాడు. ఇల నలఘుకవులు కబ్బం- బులు లక్షలు జెప్పినారు మున్నని నాకున్ వల దుడుగ గావ్యరచనము-చెలగి కరులు నడచు త్రోవ జీమలు జనవే? క్రొత్తగ నర్థముల్ దలచి గుంభనశబ్దములు న్విచిత్రజా యత నుల్లసిల్ల నిది యచ్చట నచ్చట నరవర్ణముల్ మెత్తిన నూలుకొల్పి రసమేళన మొప్పగ జెప్ప కూరకే కత్తర బెత్తరల్ బెనచి కారులు కబ్బము లన్న నవ్వరే? పురభూవస్తువు లంబుజా ప్రహీమరుకు త్రోదయంబు ల్మహీ ధరమంతాహవముల్ వివాహరతియాత్రల్ ద్యూతపానాంబుధుల్ విరహాంభోవనలీల లుత్తమరసావిర్భావభావక్రియా సరణిం జెప్పదగున్ బుధుల్ గరము మెచ్చన్ సత్ప్రబంధంబులన్ ( అవతారిక, 21-2). ఈ విధంగా తలస్తూ 'ఉదంచితరచనా చమత్కృతి' ఉండేటట్టు ఒక సత్కృతి రచించా లనుకున్నాడు. అప్పుడు అల్లాడ దొడ్డారెడ్డి అతణ్ణి పిలిపించి ఇలా అన్నాడట. శ్రీపర్పాన్వయ శేఖరుండవు సదా శ్రీరామచంద్రానుకం పావర్ధిష్ణుశుభాన్వితుండవు ఆ(శుభా?) వస్తంబ సూత్రక్రమ వ్యాపార్టీ చరణప్రసిద్ధుడవు రమ్యార్ధిష్ట భాషాకవి త్వావిర్భావవిధాధురీణుడవు కొమ్మామాత్య నీ విమ్మహిన్. చతురుడవు పూర్వకవినాథసన్మహత్య మహితుడవు సర్వబుధలోకమాసనీయ చరితుడపు గాన నింపున జలువవలయు బెంపు గలంగ నమ్మదభీష్ట మొకడు, (అవతారిక, 25-26) అతని అభీష్ట మేమిటంటే సప్తసంతానాలలో కావ్యం ఎక్కువ కీర్తి నిస్తుంది. అందుచేత కృతిపతిత్వం కావాలని కోరుకున్నాడు. దొడ్డారెడ్డి<noinclude><references/></noinclude> 0qw02kx43m10xxk4w8nlb1xqiqbnxx4 104 233767 590582 2026-10-19T11:26:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III 389 అంతకు ముందు ఎన్నో పురాణాలు విన్నాడట. అయితే సర్గ వంశ చరిత్రలు మొదలైనవాటిచేత శివచరిత్రకు ఏకతం కలగడంలేదు. అందు చేత కేవల శివచరితం వ్రాయమన్నాడు. ఆ పద్య...' 590582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III 389 అంతకు ముందు ఎన్నో పురాణాలు విన్నాడట. అయితే సర్గ వంశ చరిత్రలు మొదలైనవాటిచేత శివచరిత్రకు ఏకతం కలగడంలేదు. అందు చేత కేవల శివచరితం వ్రాయమన్నాడు. ఆ పద్యాలు చూడండి. వింటి పురాణముల్ గరము వేడుకతోడ ననేకభంగులన్ గంటి కృతార్థతాకలితగౌరవకాతుక మట్లనయ్యు ము క్కంటి మహత్వ మేకతము గల్గడు యెందు వినంగ రోలా?చ్చుగా వంటిన సర్ణవంశచరితాదులచే నటుగావ నామదిన్, కేవలశి వచరితము నే-భావనవినగోరుదుం బ్రబంధనిధాన శ్రీ వరలగ వినిపింపుము భావరసాలంకృతాంధ్ర భాషాసరణిన్ - (అవతారిక, 29-30) దొడ్డారెడ్డి తనతో అన్న మాటలే కొమ్మన శౌనకాది మహామునుల చేత సూతునితో చెప్పించాడు. అవియుగావున సర్గమన్వంతరాదు. లడరి యందును గ్రందుగా గడలుకొనుట వరుస నప్పురాణముల బ్రవ్యక్తనీరణి దెలియగా రావు శివమహాదివ్యకథలు (శివలీల, 1-7) ఇలా అన్న శౌనకాది మహామునులతో ఆ మహాదేవుని చందమంతా 'క్రమరీతి' తేటపడగా చెప్పు తున్నాడు. ఈ భావం వాఙ్మయ సృష్టి అంతటికీ ముకురభావమట! (1-9) ఈ ఆదేశాన్ని విన్నాక సూతుడు ఇలా ఉపక్రమించాడు. కడగి బహుపురాణంబులు గనిన తెరగు వెదకి యాగ మజ్జల చేత వినిన తెరుగు నొక్క తెరగున (కడు) నోజ గూర్చి శివుని లీలావిలాసంబు చెప్పు వాడ. (శివలీల, 1-15) కావ్యంలో సూతుడు ఇలాగ అన్నా నిశ్శంక కొమ్మనే నిజంగా నూతన సూతుడు. రాజమండ్రే నైమిశారణ్యం. అల్లాడ దొడ్డారెడ్డి కోరికలే శౌనకాది మహామునులు.<noinclude><references/></noinclude> pkzymeftxz523aq3ly896cnrk8m1cs4 104 233768 590583 2026-10-19T11:27:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '390 నిశ్శంక కొమ్మన ఈ దొడ్డారెడ్డి గొప్ప దండనాయకుడని ఈ క్రింది పద్యంవల్ల తెలుస్తుంది. ఎడవకాగ్రహములు విడువని సృవతులు వీడరు(విడుతురు?) నిజరాజ్యవిహరణములు సొలవ కాజ్ఞలుసేయ జారన...' 590583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>390 నిశ్శంక కొమ్మన ఈ దొడ్డారెడ్డి గొప్ప దండనాయకుడని ఈ క్రింది పద్యంవల్ల తెలుస్తుంది. ఎడవకాగ్రహములు విడువని సృవతులు వీడరు(విడుతురు?) నిజరాజ్యవిహరణములు సొలవ కాజ్ఞలుసేయ జారని భూరమణులు బొత్తురుగ్రాచల స్థూలగుహలు కడక కప్పంబు లీగానని నృపతులు గాంతురు నానాస్త్రఘర్షణములు వరుస పాదములకు వ్రాలని జనవిభుల్ రాజధరాతలమున దనసముద్ధండజైత్రయాతా ప్రతిష్ట భూరిభేరీభణంకారఘోరరవము నఖిల దిక్కుల దళుకొత్తునప్పు డనిన బొగడనేల నల్లయదొడ్డభూపమణిని ? (శివలీలా, 73) దొడ్డా రెడ్డిచే ఉక్కాడిన శత్రువులు యుద్ధంలో పడి నప్పుడు అప్సరసలు ఎలా నాట్యం చేస్తారో ఇలా చక్కగా వర్ణించాడు. చూడండి. దృక్కర్యాధివబాహు తల్లడధరిత్రినాధు దౌద్దాంకుచే సుక్కాడన్ రిపుకోటియాజిబడుచో నొప్పారు (రు?) నాకంబులో జక్కాకీటట డుడ్హుడూధణధణఝుంఝుందిమిందిద్ధిమం ధిక్కబిక కీర్ణ వాద్యములతో దివ్యాంగనానృత్యముల్, (శివలీల, 74) దొడ్డారెడ్డి జైత్రయాత్రకు వెళ్లేటప్పటి సంగతులే కొమ్మన ఇందులో చెప్పాడుగాని ఆయన ఏయే యుద్ధాలలో పాల్గొన్నాడో, ఏయే దుర్గాలు పట్టుకొన్నాడో చెప్పలేదు. అయితే ఈ దొడ్డిరెడ్డినే వర్ణిస్తూ శ్రీ నాధుడు కాశీఖండంలో ఇలా చెప్పాడు. ఔరా! యల్లయరెడ్డి దొడ్డ వసుధాధ్యక్షుండు ధాటిచమూ భేరీభాంకృతిఘోరఘోషము న నిర్భేదించె నొడ్డాది శృం గారంకోటయు లోతుగడ్డయును సుద్ఘాటించె సత్యుద్ధతిన్ కీరాంభోదితటంబునన్ని లివె దిక్సిమాజయస్తంభముల్ (కాశీఖండం, 1–52) ఇందులో ఒడ్డాది, శృంగారపుకోట, లోతుగడ్డ అనే ప్రదేశా లున్నాయి.<noinclude><references/></noinclude> s43cwe1jhvn54qonkmt3rrjr71lpqye 104 233769 590584 2026-10-19T11:27:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III 391 ఇవి విశాఖపట్నంజిల్లాలో ఉన్నాయి. ఈ విజయాలను కొమ్మన పేర్కొనలేదు కాబట్టి శివలీలా విలాసాన్ని అతడు శ్రీనాధుని కాశీ ఖండానికి ముందే రచించి ఉంటాడు. ఈ ఇద్...' 590584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III 391 ఇవి విశాఖపట్నంజిల్లాలో ఉన్నాయి. ఈ విజయాలను కొమ్మన పేర్కొనలేదు కాబట్టి శివలీలా విలాసాన్ని అతడు శ్రీనాధుని కాశీ ఖండానికి ముందే రచించి ఉంటాడు. ఈ ఇద్దరు కవులూ దొడ్డారెడ్డిని వర్ణిస్తూన్న ప్పుడు ఒక ముఖ్యమైన సంగతిని చెప్పారు. అతడు గొప్ప గుర్రపురౌతు. ఒకసారి ఇరవైనాలుగు మూరల మేర గుర్రాన్ని దాటించాడట. ఈ 'ఫీటు' ను కొమ్మన ఇలా చెప్పాడు. అరరే ! అల్లయదొడ్డభూవిభుడు వాహరోహరేవంతు డిం పరుదారన్ పడిమూలగూరికడ వాహ్యాళిస్థలి రాజుకుం జరసింహం బసు వారువంబును యదృచ్చాలీల దాటింపడే తిరమై యిర్వేదినాల్గు మూళ్ల నిడు పుత్సేకంబు చేయెత్తుగన్ (అవరారిక, 77) ఈ సంగతినే శ్రీనాథు డిలా వర్ణించాడు. హరి దాటించె బురోపకంఠమున వాహ్యాళి ప్రదేశంబునం దరరే! యల్లయ రెడ్డి నందనుడు దొడ్డయ్య క్షమాధీశ్వరుం డిరువైనాలుగు మూళ్ళ మేర యనుగోసెక్కించగా నేలయ ద్ధరణీనాథుని కీర్తి దాటె గడు సుద్దండించి బ్రహ్మాండముల్. (కాశీఖండం, 1-53) కొమ్మన పద్యంలోని 'అరరే' అనే ఆశ్చర్యం శ్రీనాధుని రెండవ పాదంలో ఉంది. శ్రీనాథుని కాశీఖండానికి ముందే శివలీలా విలాసంరచన జరిగినా శ్రీనాధుని హరవిలాసమే దీనికి మార్గదర్శి. హరవిలాసంలో కొన్ని శివలీలలే ఉంటే దీనిలో అన్నీ ఉన్నాయి. వీటిని పరిశీలిద్దాం.. వ్రాస్తాడు. ఇతడు ఒక్కొక్క కొత్తలీల మొదలు పెడుతున్నపుడు ఒక ఆట వెలది వినుడు సముచితముగ వివరింతు నిటమీద నభవు దేవధరించినట్టి లీల. అనే రెండుపాదాలు ప్రతిపద్యంలోనూ మొదట విధిగా ఉంటాయి. తరువాత రెండుపాదాలలోనూ ఆలీల పేరేమిటో వివరిస్తాడు. మొదటిలీల 1- 23లో మొదలవుతుంది. ఈ పద్యంలోని చివరి రెండు పాదాలు శిథిలం కావడం వల్ల ఈ మొదటిలీల పేరు తెలియదు. అయితే ఈ లీల కడపట<noinclude><references/></noinclude> pogojamb3ju94qdqgh05ylrnjyz6t8t 104 233770 590585 2026-10-19T11:27:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '392 నిశ్శంక కొమ్మన ఫలశ్రుతి చెప్తూ ' శివుడిట్లు పురుషభావము సవరించిన యట్టి లీల'గ దీనిని పేర్నొన్నాడు (1-37) . రెండవలీల 1-38 తో మొదలు. ఈ పద్యంలోనూ పేరుదగ్గరే అక్షరాలు పోయాయి. అయితే ఫలశ...' 590585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>392 నిశ్శంక కొమ్మన ఫలశ్రుతి చెప్తూ ' శివుడిట్లు పురుషభావము సవరించిన యట్టి లీల'గ దీనిని పేర్నొన్నాడు (1-37) . రెండవలీల 1-38 తో మొదలు. ఈ పద్యంలోనూ పేరుదగ్గరే అక్షరాలు పోయాయి. అయితే ఫలశ్రుతిలో (1-94) చెప్పిన దానిని బట్టి దీనిని 'అజబోధ' అని సవరించవచ్చు. తరువాతి పేర్లను కొమ్మన పెట్టినవే పేర్కొని క్రోడీకరిద్దాం. 1. పురుషభావం సవరించినలీల 2. అజబోధ 3. నతీవిరహం 4. గణేశ్వరోద్భవం 5. చంద్రధారణం 6. వృషభవాహనం 7. భృంగప్రసాదం 8. సందివాహనం 9. సింధురాసురమర్ధనం 10. భుజంగధారణం 11. గంగాధరణం 12. అంతకదహనం 1-23 (పుట 7) 1-38 (పుట 10) 1-95 (పుట 20) 1-190 (పుట 38) 2-3 (పుట 51) 2-31 (పుట 57) 2-51 (వుట 61) 2-73 (వుట 66) 2-98 (వుట 71) 2-142 (పుట 80) . 2-194 (పుట 91) 2-285 (పుట 1107 13. జలంధర వధ 2-324 (పుట 120) (రెండవ ఆశ్వాసాన్ని ముద్రిస్తున్నపుడు పరిషత్తువారు పద్యాల సంఖ్యను ఇవ్వలేదు. అందుకే పుటలను పేర్కొన్నాను.) 'దొరికిన పదమూడు లీలలను ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తువారు పూర్తిగా ప్రచురించారు. అయితే పదకొండు లీలలకే సంఖ్యను పేర్కొంటూ ఉపశీర్షికలు అచ్చువేశారు. పన్నెండు, పదమూడు లీలలను అచ్చు వేస్తున్నపుడు ఆసంఖ్య లుండవలసిన చోట ఖాళీలు వదిలేశారు. అందుచేత కొమ్మన వ్రాసిన పదకొండు లీలలే దొరికాయని కొందరు భావించవచ్చు. నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు "ఉపలబ్ధమగు గ్రంథములో బదునొకండవలీల యగు జలంధరుని వధతో ద్వితీయాశ్వాసము ముగియు చున్నది. ఆపై ఎంత గ్రంధమున్నదో యెరుగరాదు." అని వ్రాశారు. చాగంటి శేషయ్యగారు కూడా 5. రెడ్డిసంచిక, శివలీలావిలాసము, పుట 374.<noinclude><references/></noinclude> gncv614r59c9f0w0u1olo5hz56znran 104 233771 590586 2026-10-19T11:28:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III 393 "లభించిన రెండశ్వాసములలో పదకొండు లీలలున్నవి. ఇంక నెంతగ్రంథ మున్నయో తెలియరాదు" అని వ్రాశారు. ' కొమ్మన తన గ్రంథంలో 36 శివలీలలు ఉంటాయని చెప్పాడు (1- 17). అందు...' 590586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III 393 "లభించిన రెండశ్వాసములలో పదకొండు లీలలున్నవి. ఇంక నెంతగ్రంథ మున్నయో తెలియరాదు" అని వ్రాశారు. ' కొమ్మన తన గ్రంథంలో 36 శివలీలలు ఉంటాయని చెప్పాడు (1- 17). అందులో పదమూడు దొరికాయి. వాటిపేర్లను తెలుసుకొందాం. ఇక 23 లీలలు దొరకాలి. 14. దారుకావనవిహారం, 15. హాలాహలభక్షణం, 16. సుదర్శన ప్రదానం, 17. దక్షిణామూర్తిరూపం, 18. దక్షునిపై కోవం, 19. కామదహనం, 20. కపటపటు రూపం, 21. గిరిజాకల్యాణం, 22. తారకాసురవధకు ఉద్యోగం, 23. శతమన్యునిపై కోపం, 24. ఉపమన్యుని బ్రోచడం, 25. త్రిపురసంహారం, 26. కాలభైరవుడు బ్రహ్మశిరస్సు త్రుంచడం, 27, కాలభైరవ భిక్షాటనం. 28. నందక ప్రహరణం, 29. దక్షయజ్ఞవిధ్వంసనం, 30. అగ్నిముఖునిచేత మృత్యువును పరిమార్పించడం, 31. అర్థనారీశ్వర, 32. నృసింహగర్వభంగం, 33. చండీశ్వరరక్షణ, 34. త్రివిక్రమ కంకాళధారణ, 35. కిరాతార్జునీయం, 36. కల్పావసానంలో ఉరులింగ ప్రదర్శన. కొమ్మన 630 గద్యపద్యాలలో 13 లీలలు వర్ణించాడు. ఈ లెక్కనే అతడు మిగతకావ్యం వ్రాశాడనుకొంటే సగటున అతడు సుమారు 1745 గద్యపద్యాలలో ఈ కావ్యం రచించి ఉంటాడు. ఇంకా వెయ్యి పైచిలుకు గద్యపద్యాలు ఇతనివి లభించాలి. కొంత భాగం దొరుకుతున్న దనుకోవచ్చు. 1 13 వ లీల దారుకావన విహారం కాకినాడలో ఉందిగాబోలు. "శ్రీనాధునికంటె బరమశివభక్తుడుగా లెక్కింపబడు నిశ్శంక కొమ్మనా మాత్యుడు తన శివలీలా ఎలాసమున దేవదారు వనవిహార ఘట్టమున పురుషాయతమును బంధాదికమునుగూడ పరమేశ్వరాశ్రయముగా వర్ణించి పెట్టినాడు" అని చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారు వ్రాశారు. దారుకావన విహారాన్ని ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తు వారు ప్రకటించ లేదు. ఈ గ్రంథం తృతీయాశ్వాసంలోనే కొంత లభ్యమవుతున్న దనుకోవాలి. ఈ పద్యాలు కాక కొమ్మన వ్రాసినవి ఇంకో 14 పద్యాలు ప్రబంధ రత్నాకరంలో ఉన్నాయి. వాటిని ఒక ప్రాచీన సంకలనకర్త సేకరించాడు. ఆంధ్రసాహిత్య 6. ఆంధ్రకవితరంగిణి, 5 వ సంపుటం, పుట 214. 7. శ్రీనాథుని కవితాసమీక్ష శ్రీనాధుడు శృంగారియా? పుట 63<noinclude><references/></noinclude> o8x9vo3jzpnsh125soypvkam0uqsqei 104 233772 590587 2026-10-19T11:28:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '394 నిశ్శంక కొమ్మన పరిషత్తువారి 'ఉదాహరణ పద్యములు' అనే పుస్తకంలో అవి వున్నాయి. ఈ 14 పద్యాలు నిశ్శంకుని కొమ్మన వ్రాసిన 'వీర మాహేశ్వరము' అనే గ్రంధంలోనివని ఆ సంధాత పేర్కొన్నాడు. "ఈ...' 590587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>394 నిశ్శంక కొమ్మన పరిషత్తువారి 'ఉదాహరణ పద్యములు' అనే పుస్తకంలో అవి వున్నాయి. ఈ 14 పద్యాలు నిశ్శంకుని కొమ్మన వ్రాసిన 'వీర మాహేశ్వరము' అనే గ్రంధంలోనివని ఆ సంధాత పేర్కొన్నాడు. "ఈ శివలీలావిలాసమునకే వీరమాహేశ్వర మన్నది నామాంతరమే, లేక యిది వేరు గ్రంధమో తెలియరాదు. గ్రంధము దొరకు వరకును వీరమాహేశ్వరము ప్రత్యేకగ్రంధ మనియే భావింతము" అని కందుకూరి వీరేశలింగంగారు వ్రాశారు. అయితే ఆపధ్నాలుగు పద్యాలను చూస్తే అవి ఈ శివలీలా విలాసంలోనివే అయిఉంటాయని చెప్పవచ్చు. చూడండి. వీరమాహేశ్వరంలో సుదర్శనంపై ఒక పద్యముంది. దైతేయకాంతల తళుకుగెమ్మోపుల వీటికాశ్రీలకు వీడుకోలు, వేల్పుటిల్లాండ్ర క్రొవ్విదవుజన్నుల మీద యలువు బయ్యెదలకు నిలువనీడ. విశ్వజగత్రయీ విజయలక్ష్మీగాఢ బిరుదోత్సవములకు బెండ్లి విందు, సరిసంధి వాహినీపరిచితపరిభవప్రాప్తి సంకటములు పాయువ, సేసి యెయ్యది విలసిల్లు జిత్రమహిమ? సది ప్రయోగింప నెత్తె నయ్యచ్యుతుండు విలయసమయసముద్భూతనివులదహన దారుణస్పర్శనంబు సుదర్శనంబు. (ప్రబంధ. 110) ఇది శివలీలావిలాసంలో 16వ లీలలోనిది. అది "ఇందిరా వల్లభున కలరి, సుదర్శనం బొసంగుటయును" అని కొమ్మన్న విషయ సూచికలో (1- 17 ) చెప్పిన లీల. పార్వతీదేవిని గిరిజగా వర్ణించే పద్యమొకటి వీరమాహేశ్వరంలో ఉంది. ప్రణవవీరిక నెక్కి భాసిల్లు నేదేవి యామ్నాయహేమహర్మ్యాగ్ర వీథి ? జరియించు నేదేవి సహజారుణజ్యోతి రానందమూర్తియై బ్రహ్మనాడి ? నేదేవి రవణిల్లునిచ్ఛాక్రియాజ్ఞానశక్తి భేదమున విశ్వంబు నిండి ? తోడునీడయుబోలె దులకించు నేదేవి యెల్ల కాలంబు విశ్వేశుగూడి ? యట్టిదేవి జగన్మాత యఖిల వంద్య నిఖిలవిద్యాకళేశ్వరి నిత్యమహిమ 8. ఆంధ్రకవుల చరిత్ర, ప్రథమభాగం పుట 589<noinclude><references/></noinclude> 6l9hal0t6edkdr1h01wcozyp1f228bo 104 233773 590588 2026-10-19T11:28:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III నొకటియును శ్రీగళుని క్రేవ నుల్లసిల్లు నలఘుకల్యాణ శుభగాత్రి యద్రిపుత్రి. (ప్రబంధ. 115) 395 ఇది వటుభావంబున గిరిజభావం తెలుసుకొన్నాక "తదీయగరిష్ఠ నిష్ఠకు మె...' 590588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III నొకటియును శ్రీగళుని క్రేవ నుల్లసిల్లు నలఘుకల్యాణ శుభగాత్రి యద్రిపుత్రి. (ప్రబంధ. 115) 395 ఇది వటుభావంబున గిరిజభావం తెలుసుకొన్నాక "తదీయగరిష్ఠ నిష్ఠకు మెచ్చి యాయమం బెండ్లియగుట" అని కొమ్మన చెప్పిన 21వ లీలలోని పద్యం. "పార్వతీ ప్రణయ వశంబున సర్ధగాత్రం బంగీకరించు టయు” అని కొమ్మన ఒకలీల రచించాడు. ఇది 31వ లీల. ఇందులోని పద్యమే ఒకటి వీరమాహేశ్వరంలోని దని సంకలనకర్త సంతరించాడు. తల్లిదండ్రులతోడితగు లోల్లకుండియు దల్లిదండ్రులతోడి తగులు వలచి, కందర్పుమీదియక్కటికంబు సెల్లియు గందర్పుమీది ఎక్కటిక మొదవి, సంసారకేళి ప్రసక్తి బోదట్టియు సంసార కేళి ప్రసక్తిగలిగి, సగుణవిశేషయోజనము లటించియు సగుణవిశేషయోజనము మరిగి, సగము పురుషుండు కంజాక్షి సగము గాగ నర్థనారీశ్వరాకృతి ననువువఱచి హరుడు తల్లింగమధ్యంబునందు నుండి హరివిరించుల కంత బ్రత్యక్షమయ్యె.. (132004 109) అర్ధనారీశ్వరలీలకు ముందుగా 'ఏకశరంబునం ద్రిపురంబు లేర్చి యబ్ధింబడగూల్చుట' అనే 25వ లీల ఒకటి వుంది. అందులోని పద్యమే ఈ జడిపట్టుపడగలు, పడగల మీదబోగదలెడి కండ్లును, గండ్లనరువు సూత్రించు జోడును, జోడుపై జరియించుబంట్లను, బంట్లకు బాయరాని ధనువును, దనువుతో దగిలిన యరదంబు, నరదంబు క్రిందికి నరుగు వారి,. నారినిద్రించు బాణము, బాణ మొదవించు సూతుండు, నూత సంజాత హరులు గాన సద్బుతాకరపదార్ధావళి-యుల్లసిల్ల నొప్పు చున్న దివుడు త్రిపురహరణకరణదృఢదత్త ధీర మనోరధంబు దేవ! నీరధంబు (ప్రబంధ 108) 'పుతుండగు దక్షుబన్నంబు వీరభద్ర పరాక్రమంబున విపులీ కరించుటయు' అనే 29వ లీలలో వీరభద్రునితో వచ్చిన ప్రమధుల వర్ణనమే ఈ క్రింది పద్యం.<noinclude><references/></noinclude> pwmdhtcivsyghcibc1kco6g8hrm3xlx 104 233774 590589 2026-10-19T11:28:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '396 నిశ్శంక కొమ్మన కమలజాండంబులు కందుకంబులు సేసి యొండొండ చాటింప నోపువారు, విలయవహ్నులబట్టి వేసదండలుగ గుచ్చి యురమున ధరియింప నోపు వారు, తివిరి సంహారభైరవునైన బొరిహావ నొకమాత్ర...' 590589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>396 నిశ్శంక కొమ్మన కమలజాండంబులు కందుకంబులు సేసి యొండొండ చాటింప నోపువారు, విలయవహ్నులబట్టి వేసదండలుగ గుచ్చి యురమున ధరియింప నోపు వారు, తివిరి సంహారభైరవునైన బొరిహావ నొకమాత్ర వేసిమాల్పనోపువారు, కాలచక్రక్రియాఘటనంబు ద్రిప్పి యొండొకలాగు గావింపనోపువారు, ప్రమథవీరులు వివిధరూపములతోడ హసనలనుఘనతావనాద్యలము గతులు (?) వెలయ గోటాన కోటులు కొలిచివచ్చి దతడు హరు గొల్వ నేతెంచు నవసరమున. (ప్రబంధ. 105) ఈ విధంగా గుర్తుంచుకొంటూ దీనిలో మిగతా పద్యాలు ఏయే ఘట్టాలలోనివే తెలుసుకోవచ్చు. మొత్తానికి వీర మాహేశ్వరం శివలీలో విలాసానికే నామాంతరమని చెప్పవచ్చు. ఈ శివలీలావిలాసం అవతా రికలో ఉన్న పూర్వ కవిస్తుతినే వీరమాహేశ్వరంలోని దని సంకలన కర్త ఉదాహరించాడు. నన్నయభట్టు గావ్యరచనావిధి, దిక్కనసోమయాజిన చ్ఛిన్నమహత్యసంవిహిత శేముషి, వెఱ్ఱయ పెగ్గడవ్ సము త్పన్ననవ ప్రబంధరసభావన, నింపున బ్రార్థనాంజలుల్ మున్నుగ నాత్మలో దలతు మువ్వుర మువ్వుర బోలు పుణ్యులన్ (ప్రబంధ m) కొమ్మన కవిత్రయాన్ని త్రిమూర్తుల్లాంటి పూజ్యులన్నాడు. నన్నెచోడుని సుతించలేదుగాని అతని కుమారసంభవాన్ని కొమ్మన చదివాడని చెప్పవచ్చు. 3వ లీల సతీ వివాహంలో ఆమెను మొదట నఖశిఖ పర్యంతం కొమ్మన వర్ణించాడు. కాళిదాసు కుమారసంభవంలో అలాగే మొదట చేశాడు. అది చూసి నన్నెచోడుడు 31 కందపద్యాలలో వర్ణించాడు. నిశ్శంక కొమ్మన 24 పద్యాలలో వర్ణించాడు. (1-135 నుంచి 158 దాకా). ఇందులో మీగాళ్ల వర్ణన చూడండి. సర్వమంగళమీగాళ్ళ చక్కదనము తమకు బడయంగరాకపో కమఠము........ మెనయజాలక తల యెత్తుకొనగలేక బయలు మెరసి చలింపవు భయముకతన. (శివలీలా 1-137) 9. ఈ పద్యం శివలీలావిలాసం అవతారికలో 13 పద్యం. చూHistory of Reddy Kingdoms, Appendix.<noinclude><references/></noinclude> i2l5sdalb72u54x9hvqta78txwn16rs 104 233775 590590 2026-10-19T11:28:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III దీనిని నన్నెచోడుని పద్యంతో పోల్చిచూడండి. 397 కన నీచయోని వడుటే-లని సకళత్రమును సుమవదారాధనకొం దిన విష్ణుకమతరూప మొ-యనదగి మీగాళు లగజ కందం బొందున్. (కుమార. 3-45...' 590590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III దీనిని నన్నెచోడుని పద్యంతో పోల్చిచూడండి. 397 కన నీచయోని వడుటే-లని సకళత్రమును సుమవదారాధనకొం దిన విష్ణుకమతరూప మొ-యనదగి మీగాళు లగజ కందం బొందున్. (కుమార. 3-45) కాళిదాసు మూలంలో దీనికి సరిపోయినవర్ణన లేదు. కాబట్టి కొమ్మన నన్నెచోడుని చూసే ఇలా చెప్పి ఉంటాడు. నన్నెచోడుడు అన్నీ కందపద్యాలే వ్రాశాడు. కొమ్మన 16 కందాలు, 7 గీతలు, 1 చంపకం వ్రాశాడు. చంపకమాల చూడండి - ఆఖరుది. సవరదనంబు లెల్లను బోసంగగ నొక్కెడ జూచువేద్కవా గ్ధపు డువమాపదార్థసముదాయము లన్నియు దెచ్చి రక్షసం భవనసరించెగాక తలవన్నది యట్టిదగాక తక్కినన్ సవతియ లేక యాసతియ చానలలో బ్రకటిల్లుచుండునే ? (శివలీల. 158) ఇది పార్వతీవర్ణనలో కాళిదాసు వ్రాసిన చివరి శ్లోకానికి అనువాదం. చూడండి. సర్వోపమాద్రవ్యసముచ్చయేన - యధాప్రవేశం వినివేశితేన సా నిర్మితా విశ్వసృజా ప్రయత్నా- దేకస్థసౌందర్యదిదృక్షయేవ (కుమార. 1-49) కాళిదాసు, నన్నెచోడుడు మొదలైన ప్రాచీనులను అనుకరించడమేగాక సమకాలికులను కూడా కొమ్మన అనుకరించాడు. వీర మాహేశ్వరం లోనిదని సంకలనకర్త ఉదాహరించిన గరుత్మంతుని వర్ణనలో "దంభోళి నౌక ఈకతాకు గానికి సేసి యమృతంబు దెచ్చిన యవఘళుండు" అని కొమ్మన వ్రాశాడు. (ప్రబంధ. 113) "జిష్ణుపతి కొక్క యీకయిచ్చిన ప్రదాత" అని శ్రీనాధుడన్నాడు. (కాళీ. 6-14) శ్రీనాథుడు హరవిలాసంలో వ్రాద్దామనుకొని కొన్నే వ్రాసిన శివలీలలు తీసుకొని సంపూర్ణంగా- కల్పారంభం నుండి కల్పాంతందాకా, ఒక క్రమంగా కొమ్మన కథనం చేశాడు. దానికి ప్రబంధలక్షణాలు ఉండడానికి అక్కడక్కడ సముచితంగా వర్ణనలు చేశాడు. గణేశ్వ రోద్భవంలో బాల్యంక చేష్టలు<noinclude><references/></noinclude> nmnddmffcg455zl9rccftqez2d85qwd 104 233776 590591 2026-10-19T11:28:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '398 నిశ్శంక కొమ్మన చక్కగా వర్ణించాడు. ఆటలో బిడ్డ తల్లిని ఏడిపిస్తూ ఉంటే తండ్రి నవ్వుకొంటాడు. తండ్రిని ఇబ్బందిపెడితే తల్లి నవ్వుకొంటుంది. పార్వతీపరమేశ్వరులను గణపతి ఉల్లాస...' 590591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>398 నిశ్శంక కొమ్మన చక్కగా వర్ణించాడు. ఆటలో బిడ్డ తల్లిని ఏడిపిస్తూ ఉంటే తండ్రి నవ్వుకొంటాడు. తండ్రిని ఇబ్బందిపెడితే తల్లి నవ్వుకొంటుంది. పార్వతీపరమేశ్వరులను గణపతి ఉల్లాసపరిచాడు. చూడండి. సతి ధను వంకపీఠిక బొసంగగ జేరిచి ముద్దులాడుచో సతిమహితాద్భుతంబులగు నాయమచన్నుల కాత్మకుంభముల్ ప్రతియిడి వీని వాని గురుభావము చెప్పు మటంచు ముగ్ధతా న్విత సడుగు స్మహేశ్వరుని వీనులకు మ్ముద మాపహిల్లగన్. జనకుడు తమ్న నూరుతల సంగతుజేసి యధోచితోపలా లనముల నింపు సేయగ తెలంగుచు దత్పదనమశక్రలో చననికరంబు చూచి జలజాతసరోవరమంచు దొండ మొ య్యన జరిగించు దల్లిహృదయంబునకుం బ్రియముల్ జనింపగన్. (శివలీలా, 1-234, 235) పార్వతీపరమేశ్వరుల వద్ద వినాయకునికి ఎంత చనువు ఉందో కొమ్మన కూడా తీసుకొన్నా డనిపిస్తున్నది. మొగలిపువ్వు శివ పూజకు పనికిరాదు అయినా శివుని నెత్తికెక్కిన చంద్రుడి కధలో కొమ్మన మొగలిరేకును లాక్కొచ్చి తురిమాడు, చూడండి. ఆతూణచంద్రకళచే-జేతః ప్రియకరనిరూఢి శివు డింపలరన్ నూతన విలాసలిలా-స్పితంబగు మొగలిరేకు చెరిపిన కరణిన్, (శివలీలా 2-28) కవి నిరంకుశుడు. చంద్రుణ్ణి ఇలా వర్ణించినవాడు నక్షత్రాలను ఎలా వర్ణించాడో చూడండి. గంగావతరణం ఘట్టంలో శివుడు తన మేను పెంచుకొన్నాడు. నక్షత్రాలు మొదట తలపువ్వులు లాగ ఉన్నాయట. అతడు పెరుగుతున్న కొద్దీ ఇతర ఆభరణాలతో సరిపోలి చివరకు కాలిమువ్వలలాగ ఉన్నాయట. చూడండి. తొలి దాలి శేఖరస్థలమున కలవడి మవ్వంబు మిగిలిన పువ్వులగుచు సంతలోపలను గర్ణావతంసములకు బ్రకట వినూత్న వజంబు లగుచు రక ప్రదేశమునకు దీపితహారమౌక్తికము లగుచు మరి యాక్షణకు కటి మహితమేఖలకునిమ్ముల రచించిన వెండిమువ్వలు గుచు<noinclude><references/></noinclude> m6i1achcpkyizz6jrvhopr74531ivhm 104 233777 590592 2026-10-19T11:29:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III నిట్లు నక్షత్రములు చిత్రమెనక మెసగ క్రమము దప్పక నిజకవర్ధములు దలవ సుగ్రమాహేశ్వరుండున్న యునికి తోన నిగిడి బ్రహ్మాండమండలినిండ బెరిగి. 399 (శివలీలా. 2-265) ఇ...' 590592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III నిట్లు నక్షత్రములు చిత్రమెనక మెసగ క్రమము దప్పక నిజకవర్ధములు దలవ సుగ్రమాహేశ్వరుండున్న యునికి తోన నిగిడి బ్రహ్మాండమండలినిండ బెరిగి. 399 (శివలీలా. 2-265) ఇటువంటి కవిత్వం పాత్రనేకాదు, కవినిగూడ ఆకాశమంత ఎత్తుకు పెంచుతుంది. కొమ్మన తెనుగు కవిత్వంలో ఆజానుబాహుడే.<noinclude><references/></noinclude> so4q1nxru22goq37eta4aazobycw01r 104 233778 590593 2026-10-19T11:29:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 దగ్గుపల్లి దుగ్గన శ్రీనాధుడూ, బమ్మెరపోతరాజుగారూ బావమరదులని లోకం చెప్పుకొంటుంది గాని అది చారిత్రక సత్యం కాదన్న సంగతి మనం శ్రీనాథుని చరిత్రలో గుర్తించాం. కవిసార్వభౌమున...' 590593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 దగ్గుపల్లి దుగ్గన శ్రీనాధుడూ, బమ్మెరపోతరాజుగారూ బావమరదులని లోకం చెప్పుకొంటుంది గాని అది చారిత్రక సత్యం కాదన్న సంగతి మనం శ్రీనాథుని చరిత్రలో గుర్తించాం. కవిసార్వభౌమునికి దగ్గుపల్లి దుగ్గన్న అనే బావమరిది ఉన్నాడనీ, అతణ్ణి శ్రీనాధుడు అభిమానించి తనతో తిప్పు కొన్నాడని కూడా చెప్పు కొన్నాం. తన బావగారి సాన్నిధ్యంలో చిన్నప్పట్నుంచీ పెరగడం వల్ల దుగ్గన మంచి కవి అయ్యాడు. శ్రీనాధుని దయవల్లనే తాను కవి అయినట్లు తాను వ్రాసిన 'నాసికేతోపాఖ్యానం' అనే గ్రంధంలో ఇలా చెప్పు కున్నాడు. ఇది శ్రీమత్కమలనాభపౌత్ర మారయామాత్యపుత్ర కవిసార్వభౌమ సకలవిద్యానాథ శ్రీనాథ మహాకవీంద్ర ప్రసాదలబ్ధకవితావిశేష దగ్గుపల్లి తిప్ప నార్య ప్రియతనూజ దుగ్దననామధేయప్రణీతంబైన నాసికేతో పాఖ్యానంబను మహాప్రబంధంబు ... దుగ్గన ఈ ప్రబంధాన్ని వ్రాయడానికి ముందు 'కాంచీమాహాత్మ్యం చిత్రరంగా విస్తరించి వ్రాశాడు. దీనిని తీసుకువెళ్ళి ఉదయగిరి పాలించే పూసపాటి బసవరాజుగారి కొలువులో వుండే చెందలూరి దేవయ్య మంత్రికి అంకితమిచ్చాడు. శ్రీనాథునితో పాటు పర్యటనం చేస్తున్నప్పుడు దుగ్గన కంచిని సందర్శించి ఉంటాడు. ఆ క్షేత్రమాహాత్యాన్ని గ్రంధస్థం చేయాలనే ఈ కావ్యాన్ని చెప్పి శ్రీనాథుని మరణానంతరం ఉదయగిరి మంత్రులను ఆశ్రయించి ఉంటాడు. దుగ్గన్న వ్రాసిన 'శివకాంచీ మహాత్మ్యం' ఇవాళ<noinclude><references/></noinclude> m8pq30xg6xgc6f1dshr53ghs41oizmm 104 233779 590594 2026-10-19T11:29:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 401 మనకు ఎక్కడా దొరకలేదు ఆ గ్రంథంలోని రెండు పద్యాలు మాత్రం పెదపాటి జగ్గన సంకలనం చేసిన ప్రబంధరత్నాకరంలో చేర్చడంవల్ల దక్కాయి. అవి వర్షాకాలాన్ని వర్ణించే ర...' 590594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 401 మనకు ఎక్కడా దొరకలేదు ఆ గ్రంథంలోని రెండు పద్యాలు మాత్రం పెదపాటి జగ్గన సంకలనం చేసిన ప్రబంధరత్నాకరంలో చేర్చడంవల్ల దక్కాయి. అవి వర్షాకాలాన్ని వర్ణించే రెండు సీస పద్యాలు, చూడండి. క్షోరినభంబులు సూత్రించిన ట్లింద్రచాపంబు చావమై సంఘటింప బ్రహ్మాండభాండంబు పగిలించు గర్జలు సింహనాదస్పూర్తి జేయుచుండ సౌదామినీదామజాల ముల్టిక్కుల స్వప్రతాపానలజ్వాలలుగను నాహార్య హరిణోద్యదశనిసంఘంబులు దివ్యాస్త్రవిశతులు తేజరిల్ల నాశుశరవృష్టి శరవృష్టి నఖిలోక- బాధ కోద్దిమశుంభత్ప్రతావ మార్చెనర్జునయుత శింఖడ్యాభివర్ధ (?) ఎ నాఖ్యవర్షర్తు నారాయణాఖ్యమూర్తి. బంధూక మడరించె బరవయ్యె గేదంగి కడిమి పుష్పితమయ్యె గ్రంధి పూచె సర్జునం బలరారె నరవిండములు కేరి భూస్థలి వేరులు పుక్కిలించి చెలగి గండూపదము లుబ్బె గల రి హంసచయంబు నటియించే గప్పలు సమితి జాతకంబులుమించె సాగరం బెదయించె హరిగోపములతోడ వాడిలేళ్లు మత్తభృంగంబులకు దీనెరిత్తయయ్యే- గండు కోయిల కూతలు గట్టుకొనియె చూలుకొన స్వాతి చూటి బొదువ (?) -విష్ణునకు నిద్రపోయేరి వేళయయ్యె (ప్రబంధరత్నాకరం, 177-78) ఈ శివ కాంచీ మాహాత్మ్యానికి మూలగ్రంధమేమిటో, కావ్యంలో ఏయే విషయాలు ఉంటాయో టేకుమళ్ళ అచ్యుతరావుగారు ఇలా చెప్తున్నారు.' ఈ కాంచీమాహాత్మకధ స్కాందపురాణమందలి సనత్కుమార సంహితాంతర్గతమైన కాళికాఖండమున తీర్థస్థల ప్రశంసలో చెప్పబడినది. కాంచీపురం లేక సత్య వ్రతక్షేత్రమందున్న క్షేత్రపాలకులందరికధలున్ను అనగా కచ్చపేశ్వరుడు, సిద్ధేశ్వరుడు, త్రిదశేశ్వరుడు, వల్మీకమాహే శ్వరుడు మున్నగు నుపదేవతలకథలున్ను, ఆ దివ్యక్షేత్రమునకు ప్రధానముగా నున్న ఏకామ్రనాథుని చరిత్రమున్ను ఇత్యాది మాహాత్మ్యము లెన్నియో అభివర్ణింపబడి యుండవచ్చును. "చతుర్వేదముల ఏకమయమూర్తి కాంచీనగరమందలి కంపానదీ తీరమున ఒక మామిడిచెట్టు (ఏకామ) రూపమున జనించెను. ఆ చెట్టు 1. విజయనగర సామ్రాజ్యమందలి ఆంధ్రవాజ్మయ చరిత్ర, ప్రధమభాగం, పుటలు 128, 129<noinclude><references/></noinclude> 1u6a7vi0bnhudz1edk495n302bqa9rg 104 233780 590595 2026-10-19T11:30:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '402 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III మొదట నర్ధేందుమౌళి యంబికాసహితుడై స్థిరనివాసమేర్పచుకొనెను కావున నప్పరమేశ్వరునకు నేకామ్రనాధసంజ్ఞయు, నంబికకు కామాక్షి సంజ్ఞయు కలిగెను." ఈ కాంచీపు...' 590595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>402 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III మొదట నర్ధేందుమౌళి యంబికాసహితుడై స్థిరనివాసమేర్పచుకొనెను కావున నప్పరమేశ్వరునకు నేకామ్రనాధసంజ్ఞయు, నంబికకు కామాక్షి సంజ్ఞయు కలిగెను." ఈ కాంచీపురములో నొక భాగము విష్ణుకంచి. దాని అధిష్టాన దైవము వరదరాజస్వామి. ఇది వైష్ణవక్షేత్రము. శివకాంచీమాహాత్మ్యాన్ని రచించాక దుగ్గన్న బహుశా ఉదయగిరి లోనే, చెందలూరులోనో ఉండి చెందలూరు మంత్రుల ఆశ్రయంలో జీవిస్తూ ఉండే వాడు ఆ మంత్రులపై చాటుపద్యాలు చెప్తూండేవాడు. శివ కాంచీ మాహాత్మ్యం అంకితం పుచ్చుకున్న దేవయ్య మంత్రిగారి పెత్తండ్రికొడుకు గంగయ్య మంత్రిమీద దుగ్గన్న చాటుపద్యాలు చెప్పినట్టు ఈ క్రింది పద్యం వల్ల తెలుస్తున్నది.: హితమతివి సకలవిద్యా-చతురుండవు చాటు పద్యజాలంబుల నా కతులితకీర్తులగలిగిం-చితి దుగ్గన కవివరేణ్య! శివకారుణ్యా! (నాసి.1-17) తనమీద చాటుపద్యాలు చెప్పిన దుగ్గన్న 'నాసికేతో పాఖ్యానం' అనే కావ్యాన్ని -‘చదవడానికీ, వినడానికి ఇంపైన దానిని' వ్రాస్తున్నట్టు 'సకల విద్వజ్జన శోత్ర పరంపరావశంబున' విన్నాడు విన్నాక దుగ్గన కవిత్వంలోని గొప్ప తనాన్ని తలచుకొన్నాడు. పరమానందంతో ఇలాగే ప్రస్తుతించాడు: శ్రుతుల విహార దేశములు సుస్థిరవాక్యపదవమాణశా ప్రతతుల యిక్క లాగపపురాణచయమ్ముల కేలిసద్మములో స్మృతుల నివాసముల్ కవిసమీహితసత్కవితాగుణప్రసా తములు దగ్గుబల్లి కవితిప్పయ దుగ్గవి గద్యపద్యముల్ (నాసి 1-15) దుగ్గన్న గద్యపద్యాలలో వేదాలు విహరిస్తాయట. అవి శాస్త్రాలకు తావులట ఆగమపురాణాలకు ఆటపట్టులట. స్మృతులకు ఉనికి పట్టులట. వేదశాస్త్ర సమ్మతాన ప్రమాణాలతో దుగ్గన్న శివ కాంచీ మాహాత్మ ఉండబట్టే గంగయ్యమంత్రి ఇంతగా పొగుడుతూ భాషించి ఉంటాడు. దుగ్గన్నను తన సముఖానికి రప్పించుకొని, శ్రీనాధుని పొగడి, "అటువంటివాని ముద్దుm మరిదివి. ఇప్పుడు వ్రాస్తున్న నాసికేతోపాఖ్యానం నాకు అంకితంఇయ్యి” అని "<noinclude><references/></noinclude> n9gmxd22mukttjrrnp59jsb9fmqju7n 104 233781 590596 2026-10-19T11:30:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 403 అర్ధించాడు. గంగయామాత్యుడు ప్రస్తుతించినట్టూ. తన కంకితం ఇవ్వమన్నట్టూ దుగ్గన చెప్పిన పద్యాల వల్ల కవిసార్వభౌముని సర్వతోముఖ వైదుష్యం తెలుస్తున్నది. చూడ...' 590596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 403 అర్ధించాడు. గంగయామాత్యుడు ప్రస్తుతించినట్టూ. తన కంకితం ఇవ్వమన్నట్టూ దుగ్గన చెప్పిన పద్యాల వల్ల కవిసార్వభౌముని సర్వతోముఖ వైదుష్యం తెలుస్తున్నది. చూడండి. సంస్కృత ప్రాకృత కౌరసేనీముఖ్యభాషా పరిజ్ఞాన పాటవంబు బన్నగ పతిసార్వభౌమభాషిత మహాభాష్య విద్యాసమభ్యాసబలము నక్షపాద కణాదనక్షిలో రీరిత న్యాయకళాకౌశలాతిశయము శ్రుతిపురాణాగస్మృతిసాంఖ్య సిద్ధాంతకబళనవ్యుత్పత్తి గౌరవంబు పూర్వకవి ముఖ్యవిరచితా పూర్వ కావ్య భావరససుధాచర్వణ ప్రౌఢతయును గందళింపగ గాశికాఖండనైప ధప్రముఖవివిధ ప్రబంధము లొనర్చి కవిసార్వభౌముడై కర్ణాటవిభుచేత కనకరత్నాభిషేకములు గనిన శ్రీనాధసుకవి కూరిమిచేయు మరిదివి దుగ్గయ కవిరాజ! దగ్గుబల్లి తిప్పనార్యునకును సతీమణి యెరమకుమ దనుజుడవు పోతనకు ఫెర్రీ నామాత్యవరునకు ననుగుదమ్ముండవు శాండిల్య గోత్రుడౌ సరసమతిని చెప్ప నేరువు కృతులు సుస్థిరముగాగ గాన నీవు రచింపంగ గడగియున్న నాసి కేతచరిత్రంబు నాడు పేర సంకితము సేయు కవిరాజు లాదరింప. (వాసి. 1-18, 19) ఇలా కృతి అడగడానికి ఇంకొక కారణం తన పిన తండ్రి కుమారునికి దుగ్గన శివ కాంచీమాహాత్మ్యం అంకితం ఇవ్వడం కూడ అయి వుంటుంది. ఆ సంగతి ఈపద్యంలో చెప్పాడు. మా పినతండ్రి గంగయ యమాత్య శిఖామణి తత్తనూభవుం రై పెనుపొందు దేవనచివాగ్రణి కిచ్చితి సంధ్రభాషణం చీపురనాధు దివ్యకథ చిత్రతరంబుగ విస్తరించి నీ నోపుడు వార్యహృద్యమధురోక్తుల సత్కృతు లోప్పజెప్పగన్ (నాసికేతో పాఖ్యానం, 1-20) చిన్నకధను తీసుకుని చిత్రతరంగా నిజానికి దుగ్గన్న అంతవాడే, ఆర్యహృద్యమధురోక్తులతో సత్కృతు లొప్పేటట్టు చెప్పడానికి ఓపినవాడే 14<noinclude><references/></noinclude> c9kgzclohl0ynqr2pyh0j5h4748mz3q 104 233782 590597 2026-10-19T11:30:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '404 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III విస్తరించి వ్రాయగల్గిన జాణడే. సలలిత కావ్యబృందాలను జాణలు వ్రాస్తే దుష్కవులు దోషాలు ఎన్నవచ్చుగాని వాటిని ఖాతరు చేయరని దుగ్గన యీపద్యంలో చెప్పాడు.:--...' 590597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>404 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III విస్తరించి వ్రాయగల్గిన జాణడే. సలలిత కావ్యబృందాలను జాణలు వ్రాస్తే దుష్కవులు దోషాలు ఎన్నవచ్చుగాని వాటిని ఖాతరు చేయరని దుగ్గన యీపద్యంలో చెప్పాడు.:-- సలలిత కావ్యబృందములు జాణలు కావ్యరసానుబంధరీ తుల గొనియాడ దుష్కవులు దోషము లెన్నగ జూతు రట్టెయా వెలదుల మేన నేర్పరులు విభ్రమలీలలు చూచి మెచ్చనీ గలు ప్రణమర్మముల్ వెదకుగాక యెరుంగునె తద్విలాసముల్ ? (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-9) ఈ పద్యంలో దుగ్గన నన్నెచోడుని అక్షరాలా మక్కికి మక్కి అనుసరించాడు. నన్నెచోడుడు కుకవినిందలోవాళ్లను ఈగలతో పోల్చాడు. (కుమారసంభవం, 1-30). నన్నెచోడుని ఇలా అనుసరించినా దుగ్గన అతణ్ణి పూర్వకవి స్తుతిలో పేర్కొనలేదు. ఆ మాట కొస్తే అతణ్ణి ఏ తెలుగు కవి నుతించలేదు దుగ్గన ప్రస్తుతించిన తెలుగుకవులు కవిత్రయంలోని వాళ్లే. ఎర్రయ గారి యింటిపేరు 'చెదలువాడ' అని దుగ్గన మాటలవల్ల తెలుస్తున్నది. కవిత్రయం వారి ప్రభావం దుగ్గన రచించిన నాసికేతో పాఖ్యానంలో పూర్తిగా కనబడుతుంది శౌనకాది మహామునులు తమ కెలాంటి కధ వినాలని ఉందో సూతునికి చెప్పారు. ఆ సంగతి నన్నయగారిలా వ్రాశారు: ఏయది హృద్యమపూర్వం- చేయది యెద వినిన యెరుక సమగ్రం బైయుండు, నఘనిబర్హణ-మేయది యక్కధయ వినగ నిష్టము మాకున్ (భారతం, 1-1-30) ఈ పద్యాన్ని దుగ్గన అనుసరించాడు ఎలాటి కధను తెలుగు చేస్తే బాగుంటుందా అని అతడు ఇలా భావించాడు: ఏకథ పురాణసమ్మత - మేకథ వేదప్రసిద్ధ మేకధ పుణ్య శ్లోక స్తుత్యగుణాన్విత- మేకథ చదువంగ వినగ నింపై యుండున్ తలతో కూడుకొన్న కధావిశేషంకోసం దుగ్గన అన్వేషించాడు. (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-11)<noinclude><references/></noinclude> tit2exh26w28mge6hwah7j3fgucuhnx 104 233783 590598 2026-10-19T11:30:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 405 నాసికేతోపాఖ్యానం దొరికింది. అది సకలధర్మ మర్మ జ్ఞాపకం, దురితదూరీకరణ పారీణం, అపూర్వ ఆశ్చర్యధుర్యం, సకలపురు పార్ధసాధకం అని నిశ్చయించాడు. ఆ యితిహాసాన్ని...' 590598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 405 నాసికేతోపాఖ్యానం దొరికింది. అది సకలధర్మ మర్మ జ్ఞాపకం, దురితదూరీకరణ పారీణం, అపూర్వ ఆశ్చర్యధుర్యం, సకలపురు పార్ధసాధకం అని నిశ్చయించాడు. ఆ యితిహాసాన్ని తెలుగు చేయ దలిచాడు నాసికేతుని కథ కఠోపనిషత్తులోనూ, భారతం ఆనుశాసనిక పర్వంలోనూ ఉంది అయితే ఆ కధలకూ, దుగ్గన్న వ్రాసిన కధకూడ చాలా తేడా ఉంది. అంతమాత్రాన ఇది దుగ్గన్నస్వకపోలకల్పితం కాదు. ఇతడు వ్రాసినదానికి సరిపోయే సంస్కృతమూలం ఒకటి లేకపోలేదు. అది పూనాలోని భండార్కపుస్తక భాండాగారంలో ఉంది. ఈ మూలప్రతిని పరిశీలించి అందులోని కధను సవిస్తరంగా టేకుమళ్ళ అచ్యుతరావుగారు పొందుపరిచారు . ఒక్క మూలకథనే కాక, కఠోపనిషత్తులోని కధ, భారతంలోని మూలకధ, దుగ్గన్న వ్రాసిన చరిత్ర అన్నీ చర్చించారు. నాసికేతోపాఖ్యానం ముఖ్యంగా యమలోకాన్ని వర్ణించడానికి, ఏయే పాపాలు చేస్తే, యేయేశిక్షలు వేస్తారో చెప్పడానికి పురాణకర్తలు ఉద్దేశించారు కావ్యకర్త మాత్రం దాన్ని వేరే అభిప్రాయంతో తీసుకున్నాడు. నిరంతర బ్రహ్మచర్యం పనికి రాదనీ, మునులు సహితం గృహస్థాశ్రమం స్వీకరించాలనీ ప్రబోధించడానికి ప్రయత్నించాడు. బ్రహ్మమానస పుత్రుడైన ఉద్దాలకు డనేముని అడవిలో తపస్సు చేసుకుంటున్నాడు. పెళ్ళి చేసుకుని ఒక ఇంటివాడవు కమ్మని తోటి మునులు చెప్పారు. లాభం లేక పోయింది అతణ్ణి పుట్టించిన జేజమ్మ వచ్చి చెప్పాడు విన లేదు. బ్రహ్మకు వళ్ళు మండింది. “నీకొడుకే నీకూ నీ పెళ్ళానికి పెళ్ళి చేస్తాడు పో! అని శపించాడు. ఆ శాప ప్రకారం ఉద్దాలకునికి కొడుకు పుట్టనూ పుట్టాడు; తల్లి తండ్రులకు పెళ్ళీ చేశాడు. ఆ తరువాత వాళ్ళు సుఖంగా ఉండేటప్పుడు ఒకసారి తండ్రికి కోపం వచ్చి కొడుకును యమలోకానికి పో" అని శపించాడు. కొడుకు అలాగే పోయి, తిరిగివచ్చి తాను చూసిన విషయాలన్నీ మునులకందరికీ చెప్పాడు ఇదీ ఈ కావ్యంలోని కధ. అడవిలో ముక్కుమూసుకుని కూర్చునేవాడికి పెళ్ళి చేసుకోనని భీష్మించుకున్న వాడికి కొడుకెలా పుట్టాడు? ఆ బిడ్డ తల్లితండ్రులకు ఎలాగ 2. విజయనగర సామ్రాజ్యమందలి ఆంధ్రవాఙ్మయచరిత్రము, ప్రథమభాగం (క్రీ.శ.1330 - 1500), పుట 135<noinclude><references/></noinclude> 3hhcap3ahzgufnzef57fe9rxr1d1zoi 104 233784 590599 2026-10-19T11:30:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '406. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III పెళ్ళిచేశాడు? అన్న కుతూహలాన్ని రేకెత్తించే ప్రశ్నలు. ఉద్దాలకుడు పట్టుదలకు పెళ్ళి వద్దన్నాడేగాని నిద్రలో సర్వప్రజలకూ సహజమైన స్వప్నాలు రాకుండా ఉ...' 590599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>406. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III పెళ్ళిచేశాడు? అన్న కుతూహలాన్ని రేకెత్తించే ప్రశ్నలు. ఉద్దాలకుడు పట్టుదలకు పెళ్ళి వద్దన్నాడేగాని నిద్రలో సర్వప్రజలకూ సహజమైన స్వప్నాలు రాకుండా ఉంటాయా? కలగన్నాడు. అందులో ఒక వన్నెలాడి కనిపించింది. ఆమెతో భోగించినట్టు భావించాడు. వీర్య స్ఖలనమైంది. దానినాముని ఒక తామర పూవులో నిక్షిప్తం చేసి ఆకులు చుట్టి తూళ్ళతో కట్టి నదిలో పారవేశాడు. అది కొట్టుకొని వెళ్లి వెళ్ళి ఒక రాచవారి చిన్నదానికి దొరికింది ఆమె ఆ పొట్లం విప్పి అందులోని పువ్వును చూసి, తీసి గట్టిగా వాసన చూసింది. ఇంకే ముంది? కొంప మునిగింది. కొన్నాళ్ళ కామె నెల తప్పింది. పళ్ళకూ, పాయసాలకూ పిల్లలు పుట్టరనీ మగవాని వీర్యంవల్లనే సంతానం కలుగుతుందనీ గుర్తించని తొలిరోజులలో మన ఆదిపురాణ కర్తలు ఇలాంటి కథలు ఎన్నో కల్పించారు. మహాభారతంలోని మహాను భావులు ద్రోణుడు, కృపుడు, ద్రుపదుడూ కామాతురులైన మునులు రేతఃపతనంవల్ల పుట్టినవాళ్ళే. భారతీయులకు పరమ పూజ్యురాలైన సీతామ్మవారుకూడా ఇలాగ పుట్టిందే. తన జన్మవృత్తాంతాన్ని ఆమె అనసూయతో నిస్సంకోచంగా చెప్పు కుంది. మేనకనుచూసి మరులుకొన్న జనకుడు 'బీజముష్టి విక్షేపం' చేసేటప్పుడు సీత జన్మించింది. పురుష వీర్యాన్ని ధరించిన స్త్రీలేకాక నేల, నీరు, రెల్లుగడ్డి మొదలైనవీ, చేపలు వగైరా జీవులుకూడ బిడ్డల్ని కంటాయని వివిధపురాణాలు మన వాళ్లు కల్పించారు. ఆదిమశాస్త్రజ్ఞులు చెప్పిన గోరంత సత్యంతో ప్రాచీన భావుకులు కొండంత పురాణ సంచయాన్ని నిర్మించారు. ముక్కుమూసుకొని తపస్సు చేసుకొనే మునివీర్యాన్నిముక్కుతో వాసన చూడడం వలన పుట్టినవాడు కనుక ఆ బిడ్డకు' నాసికేతుడు' అని పేరుపెట్టారు. నాసికాంత సముద్భూతః సర్వలక్షణ సంయుతః నాసికేతు రితి ఖ్యాతః మునిభిః కృతమంగళః. అని మూలంలో ఉంది. ఇతణ్ణి 'నాచికేతుడు' అని కొందరు చకారయుతంగా వ్యవహరిస్తారు. భారతంలోనూ, కఠోపనిషత్తులోనూ అలాగే వుంది. ' అయితే దుగ్గన నాసికేతుని జన్మవృత్తాంతంకూడా వ్రాయడంవల్ల 3. భాస్కర రామాయణం, అయోధ్య 432 437 4. భారతం, అనుశాసనికం 2:446-462. కఠోపనిషత్తు ప్రధమాధ్యాయం,ప్రథమవల్లీ ప్రధమశ్లోకంలోనే నాచికేతుడనే పేరుంది.<noinclude><references/></noinclude> 7yp62dmkh00shu7j5t9vd7o8s3srpnz 104 233785 590600 2026-10-19T11:31:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 407 ఔచిత్యవంతమైన పేరునే పెట్టాడు. వాస్తవానికి, దుగ్గన, మూలంలో ఉన్న అనొచినత్యాన్ని పరిహరించి చక్కని ప్రాతపోషణతో కథ నడిపాడు. మునిచర ధాతువును ఆఘ్రాణించి నెల...' 590600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 407 ఔచిత్యవంతమైన పేరునే పెట్టాడు. వాస్తవానికి, దుగ్గన, మూలంలో ఉన్న అనొచినత్యాన్ని పరిహరించి చక్కని ప్రాతపోషణతో కథ నడిపాడు. మునిచర ధాతువును ఆఘ్రాణించి నెలతప్పిన చంద్రవతి తన అకారణ గర్భానికి అగ్గిలించి, ఉప్పొంగే కన్నీరు సంఖాకురాలతో మీటుతూ, ఏమని చెప్పుకోవాలో తెలియసక 'కొంకిన గర్భము దాగ నేర్చునే' అని భావించి తన పరిస్థితిని తలిదండ్రులకు చెప్పమని చెలికత్తెలను కోరింది. వాళ్ళు వెళ్లి రాజుకు చల్లగా తెలియజేయగానే అతడు వెంటనే మూర్చపోయాడు. తరువాత తెప్పరిల్లి ఇలా బాధ పడ్డాడు. రాజవంశములోని పూజనీయంబైన కులము సత్కీర్తులు కోలుపోయే బహుళ సదాచార పావనమైన గో త్రంబు నీనిందకు పాత్రమయ్యె బాంధవకోటికి ప్రమదంబు గావించు నిలుపడి వెంపెల్ల వీలు వఖరియె లోకవిఖ్యాతమై యేకళంకము లేని యభిమాన గరిమకు హాని కల్గె వసుధ సరివారిలో తలవంపు అయ్యే న్నియల గన్నవారిలో కష్టపడితి గాని వారిలో నేను నొక్కరుడ నైతి శ్రుతిలవడితిని గొరగాని కూతు గాంచి, (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-181) ఈ కొరగాని కూతురు యెంతకైనా తెగిస్తుందని మండిపడ్డాడు. నెఱయలి పాతకంబునకు నిందకు రోయక రంతుసేసి మా కెరుగగ ఇప్పు డంచు మది యించుక నేనియు గొంకులేకయీ పఱచులో నెల్ల నాయెదకు బంచిన దిమ్మెయి నిటికైతనం 5 పఱచు' అనేమాటకు 'దుష్టుడు, దుష్టురాలు, చెడ్డది, వ్యభిచారణి, కుంట' అనే అర్థాలు సూర్య రాయాంధ్ర నిఘంటువులో ఇచ్చారు దుగ్గన్న ప్రయోగంవల్ల అన్నెం పున్నెం ఎరుగని వాళ్ళను కూడా పఱచులు అనవచ్చు అని తెలుస్తోంది. పెళ్ళికాకుండా రాచబిడ్డ నెల మనలిందని చెప్పడానికి వచ్చిన చెలులు కులటలు కారుకదా అయితే ఒక సంగతి గుర్తుపెట్టుకోవాలి నాటికి నేటికి ఫ్యూడలు అంతఃపురాలలో అడపాపలు దాసీటుగా ఉండడం రివాజు. వీరికి విదాహ నియమాలు ఉండవు. వావి వరుసలు పాటించక ఫ్యూడలు పురుషపుంగవులకు నీళ్ళు భోగినులుగా ఉపయోగపడతారు అందుకే బహుశా 'పరచు' అనే మాట పడుపుగత్తెకు పర్యాయ పదమయింది కాబోలు<noinclude><references/></noinclude> od14o424x6eq7z1p89kse1yh2n8p8s7 104 233786 590601 2026-10-19T11:31:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '408 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1192) బరిమురి నెట్లు నేరెచి నొకొ యంతకు నేర్చిన దింతనేరదే! దీనికి ప్రాయశ్చిత్తం ఆమెను అడవికి పంపడమే అనుకున్నాడు. "త్యజే దేకం కులస్యా...' 590601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>408 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1192) బరిమురి నెట్లు నేరెచి నొకొ యంతకు నేర్చిన దింతనేరదే! దీనికి ప్రాయశ్చిత్తం ఆమెను అడవికి పంపడమే అనుకున్నాడు. "త్యజే దేకం కులస్యార్థ" అన్ననీతిని అవలంబించాడు. భృత్యులను పిలిచాడు. ఇలా చెప్పాడు. దీనికి మీర్ ప్రతి చెప్పక న దానిని గొనిపోయి ఘోరదారుణ వనసం జనముల పాలు సేయుడు హానికి నిరవైన కూతు సర్కిలి యేలా ? (నాసికేతోపాఖ్యానాం, 1-192) ఈ పద్యంలో 'మీరు' అనే మాటలో ఉకారలోపం ఉంది. పండితా రాధ్యుడు, పాల్కురికి సోమనాధుడూ కొందర్, అనియెదర్, కొనినవార్ మొదలైన ఉకారలోపరూపాలను వాడినట్టు మనం ఇంతకు ముందు గమనించాం. పండితయ్య సోమ నాథులలాగ దుగ్గనకూడా శైవుడే. కాని వీరశైవుడు కాదు. నాసికేతోపాఖ్యానం మంగళాచరణంలో విష్ణువును మొదట నుతించాడు. దుగ్గన తిక్కనగారి దారిలో, ఎర్రయగారి పద్ధతిలో సంచరిస్తాడు. భర్త అడవిలో విడిచి పెట్టించినప్పుడు సీతమ్మ ఎలా భావించిందని తిక్కనగారు వ్రాశారో ఆ పోలికలున్న పద్యాలను తండ్రి వెళ్ళ గొడితే అడవుల పాలైన చంద్రవతి భావాలుగా వ్రాశాడు. చూడండి: ఎవ్వరే నిక్కాన కేల వచ్చితి వన్న నేమని. యుత్తరం బిచ్చుదాన: నేరీతి విఫల సంసారంబు నవకీర్తి ముంచుచు వెడలంగ బోవుదాన? నిర్మాణుషంబైన నిబిడ దుర్గముల నెవ్వారలు దిక్కని చేరుదాన: దిగ్భ్రాంతి చేయు నీ దీర్ఘాటవులలోన నేత్రోవ నెయ్యెడ కేగుదాన? భాగ్యహీనత కేమని వనగుదాన- జెనటి బామున కేమని వనరు దాన మాయగర్భంబు గలిగించి మన్నె గొన్న, దుష్టదైవంబు నేమని దూరుదాన? (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-207) ఈ పద్యానికి, నిర్వచనోత్తర రామాయణం (9-35)లోని సీతమ్మ భావాలకూ పోలికలున్నాయి చూడండి. 6. సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం, 1 చాళుక్య యుగం,<noinclude><references/></noinclude> n1xw67hp7w91e4keqm15us49ko32bce 104 233787 590602 2026-10-19T11:31:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 409 "మున్నా తెఱంగున నున్నట్టి యే నిప్పు డిమ్మెయివనమున కెట్లు వేదు నిది యేమి యొంటియై నేతెంచి తనిన నెప్పాట నే మరుమాట వలుక నేర్తు నెవ్వరి తోడ నే నేమని యీ దురవ...' 590602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 409 "మున్నా తెఱంగున నున్నట్టి యే నిప్పు డిమ్మెయివనమున కెట్లు వేదు నిది యేమి యొంటియై నేతెంచి తనిన నెప్పాట నే మరుమాట వలుక నేర్తు నెవ్వరి తోడ నే నేమని యీ దురవస్థ మాటికి జెప్పి వనరుదాన బతి యిల్లు వాపిన కతము నన్నడిగిన నేను దప్పేదిగా నేర్పరింతు మునిసతీ జనంబు ముందట గొంకకయె నెవ్విధమున మెలంగి కాల మెట్టిభంగి యిచట నిలిచి గడపుడు నే"నని, యడలి యేడ్చుచున్న యవసరమున. తిక్కనగారి గ్రంథంలో ఇంకోచోట రాముడు సడికన్న చావు మేలని తలిస్తే, చంద్రవతి 'సడితోటి బ్రతుకదేటికి, విడిచెద ప్రాణములు' అనుకొంది. తాను గర్భవతి. భ్రూణహత్య పాపమని కిన్నెరకంఠి విముక్త కంఠయై రోదించింది. "కొందలమంది పెల్లారలు కొంచగతిన్ మొర పెట్టుచున్న" ఆమె ఆర్తనాదం తృణ బిందుడనే ఋషి విన్నాడు. ఆదుకొని ఆశ్రమానికి చేర్చాడు. అక్కడ ఆమె ప్రసవించింది. రోజూ కుమిలిపోతూ ఇలా రోదించేది. మాతామహుండును మాతామహియు జేయు గారాము గైకొనం గానవైతి యానందమున నెత్తి యర్మిలి ముద్దాడు. మేనమామల మేలుగానవైతి గరిమనక్కున జేర్చి శిరసు మూర్కొను తండ్రి కౌగిట మెలగగా గానవైతి యుత్సంగమున నుంచి వాత్సల్యమున దారి గైసేయు మోహంబు గానవైతి పరిజనంబులు సఖులును ప్రమద మెనగ బూని యొనరించు ప్రియమును గానవైతి చుట్టములకెల్ల వెలువడి రట్టువడిన నాకు జనియించి యిట్లైతినే కుమార (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-286) తన కెందు కిలా ఆబడిచూలు వచ్చిందని ఏడ్చింది. 'నా కెందుకు పుట్టావురా కొడుకా!' అని బాధపడింది. ఇత డెవ్వరి కొడుకని అడిగితే తండ్రి పేరు ఎలా చెప్తానని శోకించింది. తల్లి తండ్రుల వియోగం, నీలాప నింద, అరణ్యవాసం అన్నీ కలిసి ఒక్క సారి బాధ పెట్టేసరికి పుత్ర వాత్సల్యం విస్మరించి ఆ కొడుకును ఒక పెట్టెలో పెట్టి నీళ్లలో వదిలి పెట్టింది కర్ణుని<noinclude><references/></noinclude> revct3v5mvbox11n60qqcjjnl0ycdig 104 233788 590603 2026-10-19T11:31:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '410 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III వదిలినప్పుడు కుంతి సకల దేవతలను కాపు పెట్టిందిని ఎర్రయ అరణ్యపర్వంలో (7-348) చెప్పినట్టే దుగ్గనకూడా 'ఫాల భాగంబునన్ గరకమలంబులు మొగిడిచి భాగీరథికింబ్రణ...' 590603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>410 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III వదిలినప్పుడు కుంతి సకల దేవతలను కాపు పెట్టిందిని ఎర్రయ అరణ్యపర్వంలో (7-348) చెప్పినట్టే దుగ్గనకూడా 'ఫాల భాగంబునన్ గరకమలంబులు మొగిడిచి భాగీరథికింబ్రణామంబు జేసి" సకల భూతంబులను సకలలోకపాలకులను సకలదేవతలను ప్రార్ధించింది (నాసి. 7-239). ఎటొచ్చీ ఎర్రయగారు పద్యంలో చెప్పారు, దుగ్గన్న వచనం వ్రాశాడు చంద్రవతి బిడ్డను నీళ్లలో వదిలిపెట్టి "ఈ కుర్రాడు తన జననానికి కారణభూతుడైన ఆ మహానుభావుని చేరుగాక" అనుకొంది. కుర్రవాడున్న పెట్టెను గంగ చంకనుపెట్టుకు కొనిపోయినట్టు అది కదలాడింది. వెళ్లి తండ్రిని చేరుకుంది. అద్దంతో తన నీడలో కనబడే కుమారుణ్ణి తండ్రి తీసుకున్నాడు. సంతోషించాడు. అనఘుండీ పసి బిడ్డడు-మునుకొని నాకిప్పు డింత ముద మొదవించెన్ దనుగన్న తల్లిదండ్రుల-కొనరగ వీడెట్టి మోహ మొనరించునొకో ! (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-243) అని భావించాడు. ఆబిడ్డను పెంచడం మొదలు పెట్టాడు. అతనికి కుర్రవానిని సాకడమే లోకమైంది. తన కుమారుడని తెలియకుండా తండ్రి అలా పెంచుతూంటే తల్లి రమారమి ఉన్మత్త అయింది. " తల్లి దండ్రులకు కాని దాస నైతి, దోడ బుట్టువులకు దూరమైతి, సుతుని కన్నులనైన చూచుచుండకతని పేరేటి వరుత పోనాడికొంటి" అని విలపించి బిడ్డను వెతుక్కొంటూ బయలుదేరింది. చివరకు ఒకచోట కనబడ్డాడు. ఆమె అతివేగంగా చిక్కక గౌగలించు తన చెక్కుల బాలకుచెక్కు జేర్చునిం పెక్క శిరంబు మూరుకొని యేడ్చుచు నచ్చెరువందు నాత్మలో మక్కువతోద మైనిమురు మాటికి మాటికి మోము జూచుచున్ గ్రక్కున గ్రుచ్చి యెత్తుకొను గామిని చన్నులు చేవుచుండగన్. తరువాత కొడుకుతో ఇలా అంది అక్కటికంబు మాని నిను నమ్మెయి బారగవైచి చన్న నా కక్కట కన్నతల్లి యని యర్మిలి సేసెద వన్న భూమిలో నెక్కడ నాడు బుట్టువులు కేకరినట్టులు దైవ మిట్లు నిస్<noinclude><references/></noinclude> 2dc77h7b8zxlfxef8gy31f8u4c99aep 104 233789 590604 2026-10-19T11:31:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన రక్క సినైన నా కడుపునన్ గలిగించెనె పావజాతియై! 411 (నాసికేతోపాఖ్యానం, 2-14) అని తన్ను తాను నిందించుకొని "కడుపున పుట్టిన బిడ్డలను ఏట్లో కలపడానికి ఏ పడతులకైనా, నిర...' 590604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన రక్క సినైన నా కడుపునన్ గలిగించెనె పావజాతియై! 411 (నాసికేతోపాఖ్యానం, 2-14) అని తన్ను తాను నిందించుకొని "కడుపున పుట్టిన బిడ్డలను ఏట్లో కలపడానికి ఏ పడతులకైనా, నిర్ధయాత్ముల కైనా చెల్లుతుందా. నాకు చెల్లిందికాక!" అనుకొంది. తరవాత, నిన్నెవరు ఆదుకొన్నారు? ఎవరు పెంచుతున్నారు? అని అడిగింది. కుర్రవాడు బదులుచెప్పాడు. ఆ పిమ్మట ఆమె ఇలా అడిగింది: తనయ! నీ వాకొన్న తరి యెరింగి మునీంద్రు డెవుడు నీ కాహార మేమి పెట్టు? నే పదార్థము లిచ్చు ? నేమని మాట్లాడు? మౌనిని న్నేరీతి మరషికొనియె ? నాతోడి ప్రేముడి నను దలంపవు కదా మతిలేక మరిచిపోయితి 3 నన్ను ? దగనాసికేతా భిధానుండ వీవని ఋషివరుం డే వెంట నెరిగె నిన్ను ? అత్తపస్వికి బంధులు నాప్తజనులు తల్లిదండ్రులు గురులు సోదరులు కలరె ? యతని యాకృతి యేరీతి, యతని మేని వర్ణ మే చాయ, యాత దే వయసువాడు ? (నాసికేతోపాఖ్యానం, 2-23) కుర్రాడు అడిగిన ప్రశ్నలన్నిటికీ జవాబు చెప్పలేక పోయాడు. ఆమె వాసకసజ్జికలాగ మునిరాకకోసం ఎదురు చూసింది. ఆశ్రమాన్ని అలంకరించింది. ముని వచ్చి కుర్రాడిని చూశాడు. ఈ అలంకారాలు కుర్రవాడికి చేతకావు. మరి ఎవరు చేశారు? ప్రశ్నించాడు. కొడుకు చెప్పాడు ముని ఆమెను ఎదుటికి తీసుకు రమ్మన్నాడు. అప్పు డామె మనస్సులో ఇలా అనుకొన్నదట. అవ్వరమౌని నన్ను గని యాదరణంబున గారవించి నీ వెవ్వరిదాన వే యనిన నేమనుదాన 'సహాయహీనవై యివ్వనభూమి గ్రమ్మరగ నేమనిన స్మరి (యేమి) యుత్తరం బెవ్వరు బుద్ధి చెప్పగల రిత్తరి బోదునా పోకయుందునో (నాసికేతోపాఖ్యానం, 2-43)<noinclude><references/></noinclude> jsn0246s7ifo7cdbv383sdqbubzje9f 104 233790 590605 2026-10-19T11:31:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '412 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III ఎలాగైతేనేం, వెళ్ళి ఎదుట పడింది. ఒకరి నొకరు చూసు కున్నారు. మన్మథవికారాలు కలిగాయి. 'అలనాడు రాత్రికలలో కనపడ్డ దీ పిన్నది కాదె' అని అతడనుకొన్నాడు. ఒకరి స...' 590605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>412 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం III ఎలాగైతేనేం, వెళ్ళి ఎదుట పడింది. ఒకరి నొకరు చూసు కున్నారు. మన్మథవికారాలు కలిగాయి. 'అలనాడు రాత్రికలలో కనపడ్డ దీ పిన్నది కాదె' అని అతడనుకొన్నాడు. ఒకరి సంగతులు ఒకరికి చెప్పు కున్నారు. చివర కతడు తన తమకం తేటపడగా చెప్పాడు. ఆమెను చెట్ట పట్టదలిచాడు. ఆమె జిలిబిలివోపు చేతలకు సిగ్గులు నిగ్గులు వన్నెవెట్టవే సలి యర విడుచుండ జరణంబులు దాల గ్రాలుగన్నులం దొలకెడు మందహాసములు తొంగలి రెప్పలలోన దాగగా సలికుల వేణి యోసరిలె వల్లన బయ్యెద సంతరింపుచున్. ఇట్లు మై దిగిచికొని యత్తెరవ కృతాంజలియై యమ్మౌనివరుస కిట్లనియె. నీచే వడ్డది సొమ్మిది వాచంయను వేగ పడగ వలవదు కృపతో నాచనువు లియకొని కా-లో చితధర్మకృతనిశ్చయుడ వగు మనఘా! ఉపయమతంత్రమ సతులకు - నుపనయనం బండ్రు పెద్ద లోమునివర నీ! కృప నాకు నట్టిశోభనమువలబ్ధముగాగవలదె యుర్వియెరుంగన్ ? (నాసికేతోపాఖ్యానం,114-117) ముందు పెళ్ళి చేసుకోవాలని షరతు పెట్టింది. ముని అంగీక రించాడు. రాజుకు కబురుపెట్టాడు. బ్రహ్మమానస పుత్రుడు అల్లు డవు తున్నాడని రాజు బ్రహ్మానందం పొందాడు. కుమార్తెకు వచ్చిన అపవాదు తొలగిందని సంతోషించాడు. పెళ్ళి చేశాడు. పెళ్లి ప్రయత్నాల నుంచి అంపకాల దాకా దుగ్గన్న-65 గద్యపద్యాలలో వర్ణించాడు (2-157 నుంచి 2-221 దాకా). ఇందకుముందున్న కావ్యాలలోని వర్ణనలలాగే ఉన్నాయి గాని కొత్తదనం లేదు. తన తల్లితండ్రుల పెళ్ళి జరుగుతున్నప్పుడు ఆ పందిట్లోనే ఉన్న నాసికేతుని చేష్టలు మాత్రం చిరునవ్వు పుట్టిస్తాయి చూడండి. వరిణయద్రవ్యసంపాదనపరులైన వృద్ధపురంధ్రులు వేగుదెంచు తలబ్రాలు తరి తల్లిదండ్రుల శిరములు దానును శేషాక్షతములు జల్లు నాశీర్వదించు విప్రాయమరవరుతో దానును గూడి మంత్రములు నాడుపు తరుణీజనులు పెండ్లిధవళంబు వాడంగ నాగానములు దాను ననువదించు తల్లిబలగంబువారును తండ్రివంక - వారు సత్సంగతలముల గారవించి<noinclude><references/></noinclude> 9n3aj0cv3amk4yxn4582rmui1iaz067 104 233791 590606 2026-10-19T11:32:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 413 వీడ పెండిలి పెద్దని వేడ్క చూడ - తల్లితండ్రుల కతిమహోత్సవముజేయు. (నాసికేతోపాఖ్యాసం, 2-202) పెళ్లి అయాక బిడ్డతోపాటు వధూవరులు ఆశ్రమానికి వెళ్లారు. కొన్నాళ్లక...' 590606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 413 వీడ పెండిలి పెద్దని వేడ్క చూడ - తల్లితండ్రుల కతిమహోత్సవముజేయు. (నాసికేతోపాఖ్యాసం, 2-202) పెళ్లి అయాక బిడ్డతోపాటు వధూవరులు ఆశ్రమానికి వెళ్లారు. కొన్నాళ్లకు తండ్రికి, బిడ్డకు అభిప్రాయభేదాలు వచ్చాయి. తండ్రి హెూమానికి కుమారుడు సమిధలు తీసుకురాలేదు. మునికి కోపం వచ్చింది.. 'అన్నింటి కంటె ముఖ్యమైన హెూమాన్ని మాన్పించావు. నీవు నా కొడుకువా?' అని తిట్టాడు. ఇలా చెప్పాడు: వినుము బ్రాహ్మణునకు వేదంబు ముఖ్యంబు వేదములును యాగవిధులు నాడువు యజ్ఞములకు మూల మగ్ని హెూత్రముగాన దానికి కుమారుడిలా సమాధానం ఇచ్చాడు: యగ్నిహోత్రసేవ యాత్మసేవ. అగ్నిహోత్రంబు మేలని యానతిచ్చి తనమ! యోగంబు మేలందు రాత్మవేదు లాత్మవిద్యనే ధారసమాస్వదించు (నాసికేతోపాఖ్యానం, 3-13) మనసు సే(?) శ్వరకర్మముల్ మరగు నెట్లు? ఎన్నిక్రతువులు సేసిన నేమిఫలము ? మగుడవలయును సుకృతంబు తెగిన యేవుడు యపునరి వృత్తికిని మూల మాత్మవిద్య యాత్మవిద్యా విదూషణ మఘముజేయు (నాసికేతోపాఖ్యానం, 3-15, 16,) దానితో తీవ్రరోషుడై తండ్రి కుమారుణ్ణి యమలోకానికి పొమ్మని శాపం ఇచ్చాడు నాసికేతుడు యముణ్ణి చూసి, అతణ్ణి మెప్పించి తిరిగి వచ్చాడు. పరలోక విశేషాలు అడిగిన వారందరికీ సవిస్తరంగా చెప్పాడు. 3వ ఆశ్వాసంలో 58వ పద్యంనుంచి ఆ కధనం మొదలవుతుంది. 187 పద్యం దాకా గ్రంధం దొరికింది. ఆ తరవాత ఎంత ఉంది తెలియదు. ఉన్న గ్రంధంలో కూడా శిధిలాలు ఎక్కువ. అయితే శ్రీనాధుని ప్రియశిష్యుని కావ్యం కొంతవరకైనా నిర్దుష్టమైనది దొరికిందనీ, కధాభాగమున్నది శిధిలమవలేదనీ సంతోషించాలి. నాసికేతుని కథ భారతీయ తత్వశాస్త్ర చరిత్రలో ఒక సంధి యుగానికి<noinclude><references/></noinclude> jhea7hpccj3bca9nsmg1onpqje0aw66 104 233792 590607 2026-10-19T11:32:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '414 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III సంబంధించినది. వేదాలు అనుశాసించే యాగకర్మలకన్నా వేదాంతం ప్రచారం చేసిన యోగాచారం గొప్పదని ఆత్మవిద్య తెలుసు కోవాలని చెప్తుంది. ఉత్తరోత్తరా వేమనగారు...' 590607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>414 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం -III సంబంధించినది. వేదాలు అనుశాసించే యాగకర్మలకన్నా వేదాంతం ప్రచారం చేసిన యోగాచారం గొప్పదని ఆత్మవిద్య తెలుసు కోవాలని చెప్తుంది. ఉత్తరోత్తరా వేమనగారు “చావు తెలియలేని చదువేమి చదువయా?” అని తెలుసుకొనడానికి ప్రయత్నించాడు. శిధిలమైన గ్రంథభాగంలో దుగ్గన దీని గురించిఏమి చెప్పాడో? దుగ్గన శ్రీనాథుని శిష్యుడైనా చాలావిషయాలలో బావగారి పద్ధతులను ఒంటపట్టించుకోలేదు. కృతిపతి వంశచరిత్ర రాస్తున్నప్పుడు శ్రీనాథుడెన్నే చారిత్రక విషయాలు చెప్తాడు. వాస్తవానికి రెడ్డిరాజుల చరిత్రను సమన్వయం చేయడానికి శ్రీనాథుని రచనలు ఎంతో తోడ్పడు తాయి. దుగ్గన నాసికేతోపాఖ్యానంలో చెందలూరి మంత్రుల వంశాన్ని 53 గద్యపద్యాలలో 1- 22 నుంచి 1-75 దాకా ....... వర్ణించాడు గాని ఒక్క చారిత్రక విషయం కూడా చెప్పలేదు. అయితే అనంతరకవులు అనుసరించడానికి అనువైన పద్యాలు కొన్ని అందులో ఉన్నాయి. చూడండి. రాజు నవీనకాంతి రతిరాజు విలాసమునందు వాహినీ రాజుగఖిరతన్ ఖచరరాజు నిరంతరదానశక్తిరా రాజు రమాసమృద్ధి నని ప్రస్తుతిసేయగ సర్వలోకసం పూజితుడైన కొమ్మయ సుపుత్రుడు గంగన మించె నిమ్మహిన్. (నాసికేతోపాఖ్యానం, 1-48) ధనపక్షంలో చెప్పిన ఈ పద్యానికి ఋణపక్షంలో అనుకరణ: రాజుకళంకమూర్తి రతిరాజు శరీరవిహీను డంబికా రాజు దిగంబరుండు మృగరాజు గుహాంతరసీమవర్తివి భ్రాజితపూసపాడ్విజయరామనృపాలుడు రాజుగాక యీ రాజులు రాజులే పెనుతరాజులుగాక ధరాతలంబునన్ (సూరకవిచాటుధార) దీనిని అడిదం సూరకవి వ్రాశాడు. ఇతడు దుగ్గన పద్యాన్ని చదివే వుంటాడు. అరుణాస్పదమనే పురాన్ని వర్ణిస్తూ అల్లసాని పెద్దన్నగారు "అచటి విప్రులు మెచ్చరఖిల విద్యాప్రౌడి ముదిమదితప్పిన మొదటి వేల్పు" (మను 1-504) అని యేయేవర్ణాలవారు ఎలా ఉంటారో వర్ణించారు. దుగ్గన్న తన కృతిపతి వంశంలోని దుగ్గమంత్రి చేసే దానాలకు తృప్తిపడి<noinclude><references/></noinclude> luvj3nh1nie6sjwc5hg31l0jykz4102 104 233793 590608 2026-10-19T11:32:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దగ్గుపల్లి దుగ్గన 415 కవులు కల్పవృక్షాన్నీ, కామధేనువునూ లక్ష్యపెట్టరని వ్రాశాడు, చూడండి. పొరువున నున్న కల్చకము బ్రోది యొనర్చరు దొడ్డి లోపలన్ తిరిగిన కామధేనువలు దేరకొనంగన...' 590608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దగ్గుపల్లి దుగ్గన 415 కవులు కల్పవృక్షాన్నీ, కామధేనువునూ లక్ష్యపెట్టరని వ్రాశాడు, చూడండి. పొరువున నున్న కల్చకము బ్రోది యొనర్చరు దొడ్డి లోపలన్ తిరిగిన కామధేనువలు దేరకొనంగనుగోరు కొంగువన్ బెరసిన దివ్యరత్నము గణించ రనంతయ దుగ్గమంత్రియ చ్చెరువుగ నిచ్చు నరముల చెందిన సత్కవి రాజవర్గములో (నాసికేతోపాఖ్యానం,1-65) ఈ పద్యాన్ని చదివాకనే పెద్దనగారు అవ్యక్తంగా 'అచటి విలపులు' 'తెలకుల నున్న తంగేటి జున్ను' అనే రెండు పద్యాల రచనకు మనసు సిద్ధం చేసుకొని ఉంటారు. అనంతరకవులలో ఈ మాత్రం ఛాయలు పడనిచ్చే కవి తక్కువ వాడుకాదు. తాను మొట్టమొదట చేపట్టిన ఇతివృత్తాన్నే అర్వాచీనులు స్వీకరించి రచనలు చేయడానికి పూనుకొనేటట్టు స్ఫూర్తినిచ్చిన వాడేమి తక్కువ వాడుకాడు. చందలూరి చిక్కయ్య (క్రీ.శ. 1550కి పూర్వం), శృంగారకవి తిరుమలనాథుడూ (క్రీ.శ. 1740 ప్రాంతాలవాడు) మిక్కిలి మల్లి కార్జునుడూ, (1805-1875) తోలేటి వెంకట సుబ్బారావు (1887) మొదలైన వారు నాసికేతోపాఖ్యానాలు దుగ్గన ప్రభావం వల్ల కూడా రచించారు. దగ్గుపల్లి దుగ్గన్న శ్రీనాథుని బావమరిది కాకపోయినా చదువతగిన కవే.<noinclude><references/></noinclude> kxhie95cajzh67n077w6juznktbk26p 104 233794 590609 2026-10-19T11:33:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '23 జక్కన ఎటువంటి ఒక్కొక్క దేశానికి ఒక్కొక్క సాహసవీరుడుంటాడు. భీకరమైన సన్నివేశంలో నైనా అతడు తొణకడు, బెణకడు. వెనుకంజ వేయడు. అద్భుతకార్యాలను సాధిస్తాడు. సాధించిన సంపదలను గడ్డ...' 590609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>23 జక్కన ఎటువంటి ఒక్కొక్క దేశానికి ఒక్కొక్క సాహసవీరుడుంటాడు. భీకరమైన సన్నివేశంలో నైనా అతడు తొణకడు, బెణకడు. వెనుకంజ వేయడు. అద్భుతకార్యాలను సాధిస్తాడు. సాధించిన సంపదలను గడ్డి పోచలాగ చూడగలడు. అడిగినవాళ్ళకే కాక అడగనివాళ్లకుకూడా దానమిస్తాడు. ఎటువంటి ధర్మసందేహాన్నయినా తీర్చగలడు. ఎలాంటి సమస్యనైనా ఎదుర్కోగలడు. ఇటువంటి వీరుడు లేకపోతే జనులు అతణ్ణి సృష్టించుకొంటారు. ఎక్కడ, ఏ దేశంలో, ఏ చెప్పు కోదగ్గది జరిగినట్టు విన్నా ఆ ఘనకార్యాన్ని తమ కధానాయకునికి ఆపాదిస్తారు. ఇటువంటి జనాదరణకు నోచుకున్న వీరులే చిరంజీవులు. మన భారతదేశానికి ఏకైక సాహస వీరుడు విక్రమార్కుడు. అతని గురించి చెప్పుకొనే కథలు అనేకం. విక్రమార్కుని కధలు, భట్టివిక్రమార్కుల కథలు, విక్రమార్కుని సింహాసనంపై ఉండే ముప్పయి రెండు బొమ్మలు చెప్పిన కధలు, భేతాళుణ్ణి తెస్తున్నపుడు విక్రమార్కునికి అతడు చెప్పిన ఇరవైఐదుకథలు ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయి. ఆదిమ యుగంలోనే శూద్రకరాజ చరిత్ర అనే పేరుతో విక్రమార్కుని కథ కన్నడ తెలుగు సాహిత్యాల్లో ప్రాచుర్యం పొందాయని ఇంతకు ముందు సంపుటంలో తెలుసుకొన్నాం. క్రీ.శ. 1400 ప్రాంతాలకే విక్రమార్కుని<noinclude><references/></noinclude> lx569gp2vrrztu3vqdsz6f81blcnoak 104 233795 590610 2026-10-19T11:33:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్క 417 కధలు అతని పేరు మీదుగానే తెలుగుదేశంలో ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వీటిని గ్రంధ రూపంలో 'విక్రమార్క చరిత్ర' గా రూపొందించినవాడు జక్కన. ఇతడు పాకనాటివాడు. బహుశా నెల్లూరివాడు. ఇతని...' 590610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్క 417 కధలు అతని పేరు మీదుగానే తెలుగుదేశంలో ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వీటిని గ్రంధ రూపంలో 'విక్రమార్క చరిత్ర' గా రూపొందించినవాడు జక్కన. ఇతడు పాకనాటివాడు. బహుశా నెల్లూరివాడు. ఇతని తాత పెద్దయా మాత్యుడు. గొప్ప చిత్రకవి. ఈయన ఎన్నెన్ని విద్యలలో అందెవేసిన చెయ్యో మనం ఇంతకుముందు తెలుసుకున్నాం 'ఈ పెద్దయామాత్యుని కుమారుడు అన్నయ్య. ఇతడు చక్కని మాటకారి. ఈయనను జనవిసుకరమైన రసప్రసంగ సంగీత కవితాఘనతేజులు రాజులు అఖిలరాజకుంజర సభలలో కొనియాడేవారట. ఏమని? - అడుగు మయూరరేఖను గాడంబారండు బాణగతి మన మెరియన్ బ్రోడగు పెద్దయయన్నయ మాడకు మాడెత్త యతని మాటలు జగతిన్. (విక్రమ 1-21) - ఇందులో శ్లేష ఉంది. మయూరుడు, బాణుడు ప్రసిద్ధమైన సంస్కృత కవులు. పెద్దయ్యగారి అన్నయ్య మాటలు మాడకు మాడ ఎత్తట. ఇటువంటి మాటకారి నోట్లోంచి ఇతని కొడుకు జక్కన పుట్టు కొచ్చాడు వైదుష్యం.. కావ్యరచనాచాతుర్యం ఉన్నవాడు, గద్యలో చెప్పు కొన్నట్టు శారదాదయా విధేయుడు; అఖిలకవిమిత్రుడు. ఇతని తాత నెల్లూరిరాజులవద్ద ఉన్న వాడుకనుక వీళ్ళది నెల్లూరే అని చెప్పవచ్చు. జక్కన విక్రమార్క చరిత్రలో ఒకచోట కధలో నెల్లూరును వర్ణించాడు. శ్రీకవితానూనచిత్రరేఖాయుక్తి కొమ్మలందును గోటకొమ్మలందు నవరసవదయుక్తి నానార్థగరిములు రాజులందును గవిరాజులందు గవిలోకసంతోషకరజీవనస్థితి సరసులందును గేళిసరసులందు నవనవ శ్రీ సుమనః ప్రవాళవిభూతి మావులందును నెల మావులందు గలిగి సముదగ్రసౌధాగ్రతలసమగ్ర శాతకుంభమహాకుంభజాతి గుండె తోరురత్న వినూత్న శృంగార మగుచు సిరుల నొప్పారు విక్రమసింహపురము. (విక్రమ 7-133) బెల్లంకొండ పెన్న ఒడ్డున ఉండే సిద్ధపట్టణ స్థానం. నెల్లూరు మొదలైన 1. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం-III పద్మనాయకయుగం" పెద్దయా మాత్యుడు'. పుటలు 89,90<noinclude><references/></noinclude> tl6jwt8ywu7ycsi46nhyas51d14zwga 104 233796 590611 2026-10-19T11:33:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '418 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III పాకనాటి ప్రదేశాలను జక్కయ పేర్కొన్నాడు. క్రీ.శ. 1400 సంవత్సరానికి ఒక పాతికేళ్లు ఇటో అటో ఈ ప్రాంతాలలో వెన్నెలకంటివారి వంశంలోని వ్యక్తులు మంచి రాజకీయోద...' 590611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>418 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III పాకనాటి ప్రదేశాలను జక్కయ పేర్కొన్నాడు. క్రీ.శ. 1400 సంవత్సరానికి ఒక పాతికేళ్లు ఇటో అటో ఈ ప్రాంతాలలో వెన్నెలకంటివారి వంశంలోని వ్యక్తులు మంచి రాజకీయోద్యోగాలలో ఉండేవారు. వాళ్లలో సిద్ధన మంత్రి ఒకడు. ఇతని తండ్రి జన్నయ దేవకీనందన శతకం వ్రాశాడని ఇంతకుముందే చెప్పుకున్నాం. ఈ సిద్ధనమంత్రి జక్కనను పిలిపించి ఇలా అన్నాడు. "పురాణాలు, భారత రామాయణాలు, ప్రబంధ కావ్యాలు, కమనీయచిత్రకావ్యాలు, నాటకాలూ సకలదేశభాషావిశేషాలలో వరుసగా ప్రఖ్యాతం, ఉత్పాద్యం, మిశ్రమం అని ఒప్పే సత్కథామేళనలు ఎన్నో చిన్నప్పుడే విన్నాను.” తలప దదీయమేకత వితానముకంటెను సాహసక్రియా కలితపదాస్య రాదిగుణ గౌరవరేఖలు విక్రమార్క భూ తలపతి యెక్కుడై నెగడి దచ్చరితంబు బ్రబంధశయ్యగా దెలుగున జెప్పి యా కృతిపతిత్వము మా కొడగూర్ను నేర్పునన్. (విక్రమ. 1-28) అంతకుముందే జక్కన 'అపూర్వకథాప్రబంధం' వ్రాయాలను కొన్నాడు. కృతిపతి కోరినట్టు విక్రమార్క చరిత్రను వ్రాశాడు. ఇది ఎనిమిది ఆశ్వాసాల కావ్యం. ఇందులో 1519 గద్యపద్యాలున్నాయి. జక్కన తన కాలంనాడు విశ్లేష ప్రచారంలో ఉన్న విక్రమార్కుని కథలను ఒకచోట చేర్చి చక్కని కథలా చెప్పాడు. ఇప్పుడు విక్రమార్కుని కథలు మనకు వచనగ్రంధాలుగా ఎన్నో లభిస్తున్నాయి. కాని మొట్టమొదటి సారిగా తెలుగు భాషలో వెలువడ్డ విక్రమార్కుని కథ లేమిటో టూకీగా తెలుసుకొని, తరువాత కావ్యం గురించి చెప్పు కొందాం. విక్రమార్క చరిత్ర ప్రథమాశ్వాసం: ' మధురానగరాన్ని పాలించే శృంగా రఖరుడనే రాజు కొలువులో చంద్రగుప్తుడనే బ్రాహ్మఙయువకుడు చేరాడు. అతడు గొప్ప పండితుడేకాక ఎంతో అందగాడు. ఆ రాజ్యపు దండనాథుని చెల్లెలు మదనరేఖ చంద్రగుప్తుని చూసి మోహించింది. తనను పెళ్ళిచేసుకోమని కబురుపెట్టింది. కులంతక్కువ పెళ్ళికి చంద్ర గుప్తుడు ఒప్పుకోలేదు. నిరాశవల్ల ఆమె బ్రతికేటట్లు లేదు. దండనాథునికి చెల్లెలంటే ప్రేమ. అతడంటే రాజుకు ఇష్టం. అందుచేత శాస్త్రరీత్యా బ్రాహ్మణుడు నాలుగు కులాల<noinclude><references/></noinclude> 6vv9z67ymhp1b16fl4kyfkp33j9quxk 104 233797 590612 2026-10-19T11:33:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన 419 కన్యలనూ క్రమంగా పెళ్ళి చేసుకోవచ్చు నని చెప్పి రాజు చంద్రగుప్తునిచేత పెళ్ళికి ఒప్పించాడు. రాజుగారి పురోహితుని కూతురు శీలవతిని. రాజుగారి కూతురు రాగమంజరిని, రాచనిధ...' 590612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన 419 కన్యలనూ క్రమంగా పెళ్ళి చేసుకోవచ్చు నని చెప్పి రాజు చంద్రగుప్తునిచేత పెళ్ళికి ఒప్పించాడు. రాజుగారి పురోహితుని కూతురు శీలవతిని. రాజుగారి కూతురు రాగమంజరిని, రాచనిధుల అధికారి ధనగుప్తుడనే వైశ్యునికూతురు సుమతిని పెళ్ళి చేసుకున్నాక చంద్రగుప్తుడు మదనరేఖను మామగారిచ్చిన రాజ్యంతో బాటు చేబట్టాడు. ఈ నలుగురు ఇల్లాళ్ళలో బ్రాహ్మణస్త్రీకి వరరుచి, క్షత్రియకాంతకు విక్రమార్కుడు, వైశ్యవనితకు భట్టి, శూద్రభామకు భర్తృహరి అనే కుమారులు జన్మించారు. పిల్లలు పెద్దవాళ్లయ్యాక విక్రమార్కునికి పట్టంగట్టి చంద్రగుప్తుడు శ్రీశైల పర్వతందగ్గర కాలం గడపడానికి వెళ్లిపోయాడు. ద్వితీయాశ్వాసం: విక్రమార్కుడు రాజ్యం పాలిస్తూ ఒకసారి వింధ్యపర్వత ప్రాంతాలకు వెళ్ళాడు. అక్కడ ఇద్దరు రాక్షసులు కొట్టుకుంటున్నారు. వాళ్ళదగ్గర ఒక కథ, మంత్రదండం, పాంకోళ్లు, రత్నపాత్ర ఉన్నాయి. రత్నపాత్ర, అడిగితే, పంచ భక్ష్యపరమాన్నాలు ఇస్తుంది. పాంకోళ్ళు తొడుక్కుంటే ఎక్కడికి కావాలంటే అక్కడికి వెళ్ళవచ్చు. పాంకోళ్లు బోర్లిస్తే కనకరాసులు కురుస్తుంది. ఈ అద్భుత వస్తువుల కోసం రాక్షసులు పోట్లాడుకొంటున్నారు. విక్రమార్కుడు ఆ తగవు తీర్చడానికి వారి మధ్యకు వెళ్ళి పరుగుపందెంలో ఎవరు గెలిస్తే వారిని తీసుకోమని చెప్పి వాళ్లు పరుగెత్తగానే పాపాత్ముల సొమ్ము దఖలుపుచ్చుకొనడం రాజుల ధర్మం కనుక ఆ వస్తువులు తను సంగ్రహించాడు. పాంకోళ్లు తొడుక్కొని మిగతా మూడింటిని పట్టుకొని ఎగిరిపోయి మేరుపర్వతం దక్షిణదిక్కున దిగేడు. మంత్రదండంతో ఒక పట్టణం నిర్మించి దానికి చంద్రపురం అని పేరుపెట్టి పాలించసాగాడు కోరినంత ధనమిచ్చే కంధ తనదగ్గరుంది. కనుక అడిగిన వానికి లేదనకుండా, చూస్తే వేయి, మాట్లాడితే పదివేలు, కలిసి భోంచేస్తే లక్ష్మ మనసుకు నచ్చితే కోటి ధనం అర్థులకు ఇవ్వసాగాడు. పాంకోళ్లు తొడుక్కొని విక్రమార్కుడు ఒకసారి బ్రహ్మలోకం వెళ్ళాడు. బ్రహ్మ ఏం కావాలి అని అడిగాడు. వెంటనే విక్రమార్కుడు కత్తితో నుదురు చీల్చి " ఈ నొసట ఇంతకన్నా మంచి వ్రాతలు కొన్ని వ్రాయి" అని అడిగాడు. బ్రహ్మ ఆ సాహసానికి మెచ్చుకొని దీవించి బ్రహ్మాస్త్రంకూడా ఇచ్చాడు. తరువాత విక్రమార్కుడు మరో అద్భుతమైన సాహసం చేశాడు ఉజ్జయినిలో కాళికాదేవి ఆలయం వద్ద అగాధమైన కొలని గట్టున మర్రిచెట్టుకు ఒక ఉట్టి ఉంది. దానిలో ఎక్కి ఆ తాళ్ళు కొసి క్రింద నున్న శూలంపైన వడ్డవానికి సామ్రాజ్య పదవి లభిస్తుంది. ఎవరా ఉట్టి కోయబోయినా, ఒకటికోసి రెండవది కోస్తుంటే మొదటిది మొలుస్తుంది. ఈ ఉట్టి మొదలంటా ఒకేసారి కోస్తే మంచిదని భట్టి చాలా గట్టి ఉపాయం చెప్పాడు. విక్రమార్కుడు అలాగే చేసి కాళిని మెప్పించి ఉజ్జయిని రాజధానిగా సామ్రాజ్యపదవినే కాక వేయి సంవత్సరాల పాలన చేనే చిరాయువును కూడ నోచుకున్నాడు ఏడాదికి ఆర్నెలలే పాలిస్తే రెండువేల సంవత్సరాలు సామ్రాజ్యాన్ని ఏలవచ్చుననే ఉపాయంతో భట్టి దీనిని<noinclude><references/></noinclude> 9kxh06iv485bb0eew60jdj9cj7xl1jc 104 233798 590613 2026-10-19T11:33:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '420 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III రెట్టించాడు. విక్రమార్కుడు మిగతా ఆర్నెల్లూ దేశసంచారం చేశాడు. ఒకసారి విక్రమార్కుణ్ణి దేవేంద్రుడు స్వయంగా పిలిపించి నాట్యంలో రంభా ఊర్వశు లిద్దరి...' 590613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>420 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III రెట్టించాడు. విక్రమార్కుడు మిగతా ఆర్నెల్లూ దేశసంచారం చేశాడు. ఒకసారి విక్రమార్కుణ్ణి దేవేంద్రుడు స్వయంగా పిలిపించి నాట్యంలో రంభా ఊర్వశు లిద్దరిలో ఎవరు అందె వేసిన చెయ్యో చెప్పమన్నారు. విక్రమార్కుడు పోటీ చూసి న్యాయనిర్ణయం చేశాడు. అందుకు మెచ్చుకొని ముప్పైరెండు బొమ్మలున్న సింహాసనాన్ని ఇంద్రుడు ఇచ్చాడు. దీనిమీద కొలువుండి విక్రమార్కుడు దేశాన్ని పాలించాడు ఎవరెక్కడ ఏ వింత ఉన్నదని చెప్తే అది కళ్ళారా చూసి సాహసాలు చేసి సాధించిన అపూర్వవస్తువులు, అమూల్య సంపదలు అక్కడక్కడే ఎవరు ఎదురు వడితే వాళ్ళకు దానం చేసి పేరు పొందాడు. ఒక బంగారు కమలం సూర్యోదయంతో పైకిలేస్తూ మధ్యాహ్నం సూర్యుణ్ణి కలుసుకొని అతడు అస్తమించేటప్పుడు నేలకు వాలుతుంది విక్రమార్కుడు ఈ వింత సంగతి విని కమలనాళంలోంచి ప్రవేశించి పువ్వులో బ్రహ్మలాగ కుదురుకొని సూర్యుణ్ణి కలుసుకొని అతడిచ్చిన మణి తీసుకొని సాయంత్రం పువ్వుతోపాటు నేలకు దిగాడు. అనుదినం రెండుబారువుల బంగారం ఇచ్చే ఆ మణిని ఒక పేద బ్రాహ్మణునికి విక్రమార్కుడు దానంచేశాడు. పాతాళానికి వెళ్ళి బలిచక్రవర్తిని కలుసుకొని అతడిచ్చిన రత్నద్వయాన్ని, బయటికొస్తూనే, ఒక ముసలి బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చాడు. అక్కడకు వెళ్ళాడు. ఉజ్జయినిలో ఒక వైశ్యకుమారుడు తీర్థయాత్రలకు వెళ్ళి వచ్చి, మధురా పురం పరిసరాలలో ఉన్న బిల్వవాటికలో ప్రతిరాత్రి ఒక ఆడది ఆర్తనాదం చేస్తుందని విక్రమార్కునితో చెప్పాడు. ఆ సంగతేమిటో కనుక్కుందామని ఆ వైశ్యకుమారునితో విక్రమార్కుడు ఆ ఆడదాన్ని కొందరు రాక్షసులు బాధపెడుతూ ఉంటారు విక్రమార్కుడు వాళ్ళను నిర్జించాడు. దాంతో ఆకామినికి శాప విమోచనమైంది. ఆమె ఒక దేవకాంత. ఇంద్రుని ఆజ్ఞ చొప్పు న ఒక ముని తపస్సును భంగం చేయటానికి వెళ్ళి ఇలా శాపం పొందింది విమోచనం కాగానే ఆమె విక్రమార్కునికి ఒక రత్నాన్ని సమర్పించింది. దానిని అతడు ఆ వైశ్యకుమారునికి అక్కడే ఇచ్చేశాడు. తృతీయాశ్వాసం: విక్రమార్కుని తమ్ముడు భర్తృహరి భార్యా సమేతుడై రాజధానికి వచ్చాడు. అతనికి ఒక బ్రాహ్మణుడు తాను తపస్సు చేసి సంపాదించిన ఫలాన్ని ఇచ్చాడు. భర్తృహరి దానిని తన భార్యకు ఇచ్చాడు ఆమె తన ప్రియుడు గుర్రపువాడికి ఇచ్చింది. అలా చేతులు మారి పేడ పోగుచేసుకొనే దానికి " దొరికింది. అది ఒక సాయంత్రం ఆపండు పిడకలబుట్టమీద పెట్టుకొని పోతూఉంటే భర్తృహరి చూశాడు ఆరాతీసి అంతా తెలుసుకొని 'ఆడవాళ్ళంతా ఇంతే' నన్న వైరాగ్యంతో తపస్సుకు పోతూ మంత్రి చెప్పినట్లు రాజు నడుచుకోవాలి. రాజుకు వచ్చే బ్రహ్మహత్య పాతకాన్నైనా మంత్రి తప్పించగలడని 'ససేమిరా' కధను సవిస్తరంగా అన్నగారికి చెప్పాడు.<noinclude><references/></noinclude> o2til1y6os7r8bem6q47dob00oij43m 104 233799 590614 2026-10-19T11:33:55Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* పాఠ్యం లేనిది */ 590614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng 104 233800 590615 2026-10-19T11:33:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన 421 శకరాజు చతుర్థాశ్వాసం: విక్రమార్కుణ్ణి అల్లుణ్ణి చేసుకోవడానికి విదర్భరాజు పూజలు చేసి అనంగవతి అనే ఒక కూతుర్ని కన్నాడు. ఆమె అందానికి ముగ్ధుడై సిద్ధపురం ఏలే శకవల్లభ...' 590615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన 421 శకరాజు చతుర్థాశ్వాసం: విక్రమార్కుణ్ణి అల్లుణ్ణి చేసుకోవడానికి విదర్భరాజు పూజలు చేసి అనంగవతి అనే ఒక కూతుర్ని కన్నాడు. ఆమె అందానికి ముగ్ధుడై సిద్ధపురం ఏలే శకవల్లభుడు ఆమెను పెళ్ళాడదలిచాడు. విదర్భరాజు ఇవ్వసన్నాడు. దండెత్తాడు. విదర్భరాజుకు సహాయం చేసి అనంగవతిని వివాహం చేసుకొమ్మని నారదుడు వచ్చి విక్రమార్కునికి హితోపదేశం చేశాడు. విక్రమార్కుడు యుద్ధానికి వెళ్లి శకరాజును జయించి విదర్భరాజుకు పట్టంకట్టి అతని కూతుర్ని చేపట్టాడు. - పంచమాశ్వాసం: విక్రమార్కుడు తన భార్య అనంగవతితో వినోదిస్తూ ఆరేసి నెలలు రాజ్యం చేస్తూ సంచరిస్తూ సుఖంగా ఉన్నాడు. ఒకముని చిత్రకూటంలో ఎన్నాళ్ళనుంచో తపస్సుచేస్తూవున్నాడని, ఎంత కాలానికి అతనికి దేవి ప్రత్యక్షంకాలేదని చారులవల్ల విని విక్రమార్కుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. తాను ఆ ప్రదేశానికి వెళ్ళి తన మెడ ఉత్తరించుకోబోగా దేవి వచ్చి 'ఎంవరం కావాలన్నది. అతడు 'ఈమునికి వరమిస్తే నాకిచ్చినంతగా సంతోషిస్తా' నన్నాడు. ఆమె ఇచ్చింది. ఆ తరువాత విక్రమార్కుడు అశ్వమేధయాగం చేశాడు. బ్రాహ్మణులకు మృష్టాన్న భోజనాలు పెట్టి దానధర్మాలు చేసి రాజ్యమేధారపోశాడు. కాని వాళ్లు దానిని అతనికే ఇచ్చివేశారు. అతడు 32 బొమ్మల గద్దెపై నుండి పాలిస్తూ వచ్చాడు. అతడొకనాడు వేటకు వెళ్లి అడవిలో అలసిపోయి సొమ్మసిల్లి పడుకొన్నాడు. అప్పుడొక బ్రాహ్మణుడు అతనిమీద నీళ్లు జల్లి సేదదీర్చాడు. అబ్రాహ్మణుణ్ణి తనతో తీసుకుపోయి విక్రమార్కుడతణ్ణి తన పురోహితునిగా చేసుకొన్నాడు. ఒకనాడు ఆ పురోహితుడు రాజుగారి బిడ్డను ముద్దాడుతున్నట్టు తీసుకుపోయి నగలకోసం ఆ కుర్రాణ్ణి చెప్పరానంత చేత చేశాడు. నేరం చేస్తూ దొరికిపోగా రాజోద్యోగులు అతణ్ణి దండించబోయారు. అప్పుడు విక్రమార్కుడు 'అడవిలో ఇతను నాకు ఉపచారాలు చేశాడు. ఇతణ్ణి, ఎంత అవచారం చేసినా, మన్నించాల్సిందే నని చెప్పి విడిపించాడు. 'నిన్ను శోధించడానికే ఇలా చేశాను, నీకొడుకు బాగానే ఉన్నా' డని పురోహితుడు రాకుమారుణ్ణి బయటపెట్టాడు. విక్రసూర్కుణ్ణి అందరూ కొనియాడారు. కంచిలో నవమోహిని అనే వారకాంత ఉంది. ఆమెను చూస్తే అందరూ మరులుకొంటారు. కాని ఆమెతో క్రీడించడానికి వెళ్ళే ప్రతి వాడిని ఒక రాక్షసుడు కాశ్మీరదేశంలో చంపేస్తుంటాడు. ఈ సంగతిని విక్రమార్కుని పురోహితునికొడుకు చదువుకొని వస్తున్నప్పుడు తెలుసుకొని రాజుకు చెప్పాడు. వెంటనే విక్రమార్కుడు అతణ్ణి వెంటబెట్టుకువెళ్లి ఆ రాత్రి ఆ రాక్షసుణ్ణి సంహరించాడు. అందుకామె కృతజ్ఞత చెప్పగా కమలాకరుణ్ణి పెళ్లాడమని విక్రమార్కుడు ఆమెతో చెప్పాడు. అతడు రాజ్యానికి తిరిగివస్తూ అడవిలో పడుకొన్నాడు. పక్షులు మాట్లాడుకొన్న మాటలవల్ల బకాసురుడులాంటి ఒక రాక్షసునివద్దకు ఆ మర్నాడు ఒక పేద బ్రాహ్మణుడు వెళేవంతు వస్తుందని<noinclude><references/></noinclude> 6ju8q4ok9ihhphurimugti0ip8b8uk8 104 233801 590616 2026-10-19T11:34:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '422 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III తెలుసుకొన్నాడు. తనే అక్కడికి వెళ్లి రాక్షసునికి ఆహారం కాబోయాడు. ఆ పరోపకారాన్ని రాక్షసుడు మెచ్చుకుని ఇంక పరభక్షణ చెయ్యనని వరం ఇచ్చాడు. షష్ఠాశ్వాస...' 590616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>422 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III తెలుసుకొన్నాడు. తనే అక్కడికి వెళ్లి రాక్షసునికి ఆహారం కాబోయాడు. ఆ పరోపకారాన్ని రాక్షసుడు మెచ్చుకుని ఇంక పరభక్షణ చెయ్యనని వరం ఇచ్చాడు. షష్ఠాశ్వాసం: ప్రష్టపురం ఏలే రాజుకు కళావతి అనే కూతురు ఉంది. ఆమె వనంలో ఉన్న ఒక పాములపుట్టపైన తన చేతులు ఉంచుతుంది. తన చేత్తో చెయ్యి కలిపినవాడిని ఇంటికి తీసుకువెళ్ళి స్నానం చేయించి భోజనం పెడుతుంది. తరువాత వేర్వేరు మంచాలమీద పడుకొని ఉండగా ఆమెచేత ముమ్మారు మాట్లాడించిన వాణ్ణి పెళ్లిచేసుకొంటుంది. ఈ సంగతి విని ఒక సిద్ధుడు వచ్చి విక్రమార్కునికి చెప్పికొన్ని మంత్రసిద్ధులుపదేశించి వెళ్ళిపోయాడు. విక్రమార్కుడు ఆమెను కలుసు కొని మజ్జనభోజనాదు లయాక ఆమె తన మంచంమీద ముసుగు పెట్టుకొని పడుక్కొంది. ఆగదిలో ఉన్న దీపంసెమ్మెకు ప్రాణం పోసి దాని నౌక కథ చెప్పమన్నాడు విక్రమార్కుడు. 'అనగనగా ఒక రాకుమారి ఒక యువకుణ్ణి పెళ్ళిచేసుకొని అతని కోసం ఎన్నో త్యాగాలు చేసి అడవులు పట్టింది. అతడు ఊళ్ళో కెళ్ళి అన్నం తెస్తానని చెప్పి వెళ్ళాడు. అక్కడొక వారకాంత చెలికత్తె అతణ్ణి చూసి, ఆ వేశ్యతో అతణ్ణి కలిపింది. వేశ్య చెలిమితో అతడు భార్యనే మరిచిపోయాడు. ఆమె భర్తకోసం వెదకి వేసారి నిప్పుల్లో దూకింది. అప్పటికి బార్యజ్ఞప్తికొచ్చి ఇంక నా బ్రతుకెందు కని అతడూ ఆ గుండంలో దూకాడు. తనవల్ల ఆ దంపతుల కెడబాటు కలిగినందుకు వారకాంతకూడా దుమికింది. దీని కంతటికీ తనదే తప్పు అని ఆమె చెలికత్తె కూడా నిప్పుల్లో కురికింది. వీళ్ళలో ఎవరిది నిజమైన సాహసమో చెప్పగలవా అని దీపపు సెమ్మె రాజును అడిగింది. అతడు వారకాంతదే సాహసమన్నాడు. ఇది విన్న కళావతి 'అబ్బే! వారకాంత కొంత అనుభవించింది. దానిధి సాహసమే! ఏ సుఖమూ ఎరగని చెలికత్తెదే నిజమైన సాహసం' అని బదులు చెప్పి యధాప్రకారం ముసుగు పెట్టి పడుకుంది.' సప్తమాశ్వాసం:- విక్రమార్కుడు కళావతిచేత రెండోసారి మాట్లాడించడానికి ఆ గదిలో ఉన్న కర్పూరపేటికకు ప్రాణం పోసి కధ చెప్పమన్నాడు. అది ఇలా చెప్పింది. 'అనగనగా రాజశేఖరుడనే ఒక రాకుమారుడు వేటకు వెళ్ళి ఒక యోగినినికలుసు కున్నాడు. ఆమె అతని కొక మాట్లాడే చిలుక నిచ్చింది. దాని నతడు ఇంటికి తెచ్చి ఆప్యాయంగా చూసుకుంటున్నాడు. 'నిన్ను కర్పూరమంజరి అనే రాజకుమార్తె వెళ్ళి చేసుకుంటుంది. ఇప్పుడే పెళ్ళిమాటలకు వస్తారు' అని అదిరాజశేఖరునితో చెప్పింది. అతడు నమ్మలేదు. అంతలో కర్పూరమంజరి చెలికత్తెలు అక్కడికి వచ్చి తమ రాకుమార్తెకు ఒక గోరువంక దొరికిందని, అది రాజశేఖరుని గురించి చెప్పినవార్తలు విని కర్పూరమంజరి అతణ్ణి మోహించిందని, అందుకామెతల్లి దండ్రులంగీకరించారని చెప్పారు. ఇద్దరికీ పెళ్లయి అన్యోన్యంగా వున్నారు. రాజశేఖరుని పెంపుడు చిలుకా. కర్పూరమంజరి 2.ఈ కధను అనంతామాత్యుడు తన భోజరాజీయంలో అనుకరించాడు.<noinclude><references/></noinclude> domxfhen3rfkhgssriut5twt5q0ozgl 104 233802 590617 2026-10-19T11:34:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన 423 మచ్చిక గోరువంకా ఈ అన్యోన్యతను చూశాయి. తాము కూడా అలాగుంటే బాగుంటుందని చిలుకరాజు కన్నెగోరతో అన్నాడు. 'మగవాళ్లు పాపాత్ములు, వాళ్ళను నమ్మకూడదు' అని కన్నెగోర అంది. 'ఆడవా...' 590617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన 423 మచ్చిక గోరువంకా ఈ అన్యోన్యతను చూశాయి. తాము కూడా అలాగుంటే బాగుంటుందని చిలుకరాజు కన్నెగోరతో అన్నాడు. 'మగవాళ్లు పాపాత్ములు, వాళ్ళను నమ్మకూడదు' అని కన్నెగోర అంది. 'ఆడవాళ్లే ఎంతకైనా తెగించినవాళ్లు. వాళ్ళను నమ్మకూడదు' అని రాజకీయంగా అంది చిలక. దాంతో మాటామాటా పెరిగి ఆ రెండూ దెబ్బలాడుకుంటుండగా రాజశేఖరుడు, కర్పూరమంజరి చూచి ఏమిటని ప్రశ్నించారు. చిలుకా గోరింకా తమ తమ వాదాలు చెప్పి చెరో కథా చెప్పాయి. గోరింక నీతి కథ చెప్పింది; చిలక ఒక బూతుకథ చెప్పింది. ఆ రెండు కథలూ వినిపించి, 'ఆడవాళ్ల మగవాళ్ళా, ఎవరు దుష్టులు' అని కర్పూర పేటిక విక్రమార్కుణ్ణి ప్రశ్నించింది. అతడు 'మగవాళ్లే చెడ్డవాళ్లు' అనగా అది విన్న కళావతి దిగ్గున లేచి 'మగవాళ్ళు పాపం చెయ్యొచ్చు. కానీ అతడు చేస్తున్నాడని ఆడదికూడా తెగిస్తే పతివ్రతాధర్మా లేమైపోతా' యని రెండోసారి మాట్లాడి మళ్ళా ముసుగు పెట్టి పడుకొంది. అష్టమాశ్వాసం:- కళావతి చేత మూడోసారి మాటాడించడానికిగాను విక్రమార్కుడు ఆ గదిలో ఉన్న సువర్ణకలశానికి ప్రాణం పోసి కథ చెప్పమన్నాడు.. అది ఇలా చెప్పింది అనగనగా ఒక రాజుకు పద్మావతి, గుణవతి, లీలావతి, అని ముగ్గురు కుమార్తెలున్నారు. అతడు వాళ్ళకు పెళ్ళిళ్ళు చేసి ముగ్గుర్నీ మూడు ఊళ్ళలో ఉంచాడు. వారిలో పద్మావతి, అహర్నిశలూ విల్లమ్ములు చేతబట్టి భర్త వెంట తిరుగుతున్నాసరే, భర్తను మోసగించి తన చిత్తమొచ్చినవాడితో వ్యభిచరించగలదు. ఈ సంగతి విన్న విటుడొకడు ఆమె ఇంటికి వెళ్ళి తాను విన్నది నిజమని ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకొన్నాడు. అందు కామెకు జోహారు చెయ్యగా "నా చాతుర్యానికి ఆశ్చర్యపోవడమేమిటి? మా గుణవతి భర్తకళ్ళముందరే పరపురుషుడితో క్రీడించ గలదు' అని చెప్పింది వెంటనే ఆ విటుడు ఆవూరు వెళ్ళి, ఆసంగతికూడా అక్షరాలా నిజమని తెలుసుకున్నాడు అందుకామెను ప్రస్తుతించబోగా "మా లీలావతి భర్త పడుకొన్న మంచంమీదనే ప్రియునితో రమించగలదు. నాగొప్పతన మేముంది” అని చెప్పింది. ఆ విటుడు అవూరుకూడా వెళ్ళి ఆవిషయంలో ఎంతమాత్రం అతిశయోక్తి లేదని తెలుసుకున్నాడు. ఈ మూడు 'నిరంకు' శోపాఖ్యానాలూ సవిస్తరంగా చెప్పి ఈ ముగ్గురిలో ఎవరు జాణలో నిర్ణయించమని సువర్ణకలశం విక్రమార్కుణ్ణి కోరింది. అతడు 'పద్మావతి' అన్నాడు. అప్పుడు కళావతి లేచి 'వాళ్ళలో అలాపతి నిజంగా విదగ్ధ కాదా? పద్మావతి అని చెప్పవచ్చా' అని బదులు పలికింది. ఆవిధంగా ఆమె మూడు సారులు మాటాడక తప్పలేదు. తాను పెట్టిన షరతు పూర్తిచేసినందుకు ఆమె విక్రమార్కుణ్ణి వివాహమాడింది. విక్రమార్కుడు ఆర్నెల్లు దేశాటనం చేశాడో లేదోగాని విక్రమార్కుని చరిత్ర వ్రాసిన జక్కనకుమాత్రం తీర్ధయాత్రలంటే చాలా ఇష్టంగా ఉంది. ఈ<noinclude><references/></noinclude> 25hfpc9azriqklrflubcrbcfpagzgb6 104 233803 590618 2026-10-19T11:34:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '424 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III కావ్యంలో తీర్ధయాత్రల ప్రసక్తి, పుణ్యక్షేత్రాల ప్రశంస విరివిగా ఉంది. విక్రమార్కునికి పట్టం గట్టి చంద్రగుప్తమహీసురుడు వానప్రస్థానికి వెళ్ళిపోయా...' 590618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>424 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III కావ్యంలో తీర్ధయాత్రల ప్రసక్తి, పుణ్యక్షేత్రాల ప్రశంస విరివిగా ఉంది. విక్రమార్కునికి పట్టం గట్టి చంద్రగుప్తమహీసురుడు వానప్రస్థానికి వెళ్ళిపోయాడు. అతడు వెళ్ళిన చోటు శ్రీశైలం. అలా వెళ్ళడానికి ముందు 7 పద్యాలలో (అందులో రెండు సీసాలు) అతడు శ్రీశైలక్షేత్ర మహిమను ఉగ్గడిస్తాడు. (1:195-201 ఉజ్జయినీ నగరంలో పురందరుడనే వైశ్యుడు ఉన్న ఆస్తినంతా దాన ధర్మాలుచేసి తీర్థయాత్రలకు వెళతాడు. జక్కన అతణ్ణి ఉజ్జయిని నుంచి మధురకు పంపాడు. అక్కడ నుండి కాశీకి మళ్ళించాడు. ఆరు గద్య పద్యాలలో (2:189-194) కాశీవర్ణనం కావించి, శ్రీశైలానికి పంపించాడు. 13 గద్యపద్యాలలో (2795-207) ఆ పుణ్య క్షేత్ర దర్శనం వర్ణించాడు. 'శ్రీశైలంచూస్తే ముక్తి, కాశీలో మరణిస్తే మోక్షం.' అన్న నమ్మకం ఇంతకుముందే ప్రధమాశ్వాసంలోనే వక్కాణించాడు. కాశీలో మరణించేవాళ్లు ఎలా గణనకెక్కేది లెక్కలలో ఇలా చెప్పాడు. రూపమొక్కటి రెండు రూపులై చెలువొందు మూడు మొనల పోటు ముట్టు బట్టు బాహుచతుష్కంబు బంచాస్యములు బూను షణ్ముఖుపై బ్రేమ సలుపుచుండు సప్తాశ్వచంద్రు లీక్షణములుగా నొప్పు నెనిమిది మూర్తుల వినుతికెక్కు నవనిధీశసఖుం డనంగ గీర్తివహించు బదికొంగులైన యంబరముగట్టు బదునొకండు విధంబుల బ్రణుతికెక్కు వెలయ బండ్రెండుగనుపుల విల్లు పట్టు గర్మపాశలవిత్రవిఖ్యాతి మెరయు గాశిలో మేను దొరగిన ఘనయశుండు. (విక్రమార్క. 2-192] త ఈ అంకెల సంవిధానం చూస్తే కేయూరబాహుచరిత్రలో మంచెన చేసిన ఆశీర్వాదం జ్ఞాపకమొస్తుంది. అందులో ఒకటినుంచి అనంతందాకా లెక్కగల దేవతలు తన కృతిపతిని బ్రోచాలని కాంక్షించాడు (కేయూర. 1-2).<noinclude><references/></noinclude> kphksb45e1gyfr3q2fm7ajj0uw9i9z7 104 233804 590619 2026-10-19T11:34:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన 425 మంచెన యొక్క కృతిపతిలాగ జక్కన కృతిపతికూడ గణకుడే. అందుకే ఇలా అంకెలతో సంబంధించే పద్యం అనంతామాత్యుడు భోజరాజును ప్రశంసించిన పద్యం ఈ కోవలోనిదే. జక్కన శ్రీశైలంలో అన్ని...' 590619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన 425 మంచెన యొక్క కృతిపతిలాగ జక్కన కృతిపతికూడ గణకుడే. అందుకే ఇలా అంకెలతో సంబంధించే పద్యం అనంతామాత్యుడు భోజరాజును ప్రశంసించిన పద్యం ఈ కోవలోనిదే. జక్కన శ్రీశైలంలో అన్ని ప్రదేశాలూ స్వయంగా చూసినట్టున్నాడు. పురందరునికి తోడవీరేశ్వరదేవాలయం కూడ చూపెట్టాడు (2-206). అక్కడ నుంచి కొండ దింపించి అహెూబిలం చూపించాడు. ఆ తరువాత పురాణసిద్ధంబగు సిద్ధపట్టణస్ధానం పంపించి పెన్నలో స్నానం చేయించాడు. బహుశా సిద్ధపట్టణం జక్కన స్వగ్రామమే అయి ఉంటుంది. అక్కడ నుంచి కాళహస్తి, తిరుపతి, కంచి, శ్రీ రంగం, కుంభకోణం, రామేశ్వరం, సేతుబంధనం, అనంతశయనం చూపించి హేమకూటానికి విరూపాక్ష లింగ దర్శనం కోసం పంపించాడు. జక్కన స్వయంగా ఈ యాత్రలు చేసినట్టుంది. ఈ తీర్థాలలో తాను చేసిన స్తోత్రాలే పురందరుని నోటంట చెప్పించినట్టుంది. విరూపాక్షలింగాన్ని మూడు శ్లోకాలలో నుతించాడు. ఇవి అతడు రచించినవే అయి ఉంటాయి. ' హేమకూటంలో ఈ విరూపాక్షలింగదర్శనం చేయించి జక్కన పురందరుణ్ణి పంపించాడు. 'పుట్టి పెరిగిన దేశం బెట్టి జనులకైన జూడ నిచ్చగుట నేపట్టున కాలూదక నిజపట్టణమునకు' ఆ వైశ్యుడు వెళ్లాడు (2-220). పురందరుని తీర్ధయాత్రలలో 'సర్వలోకలోచన సము త్సేధ సౌధగోపురంబగు కాంచీపురంబు " అని ఒక్క వాక్యంలో చెప్పేశాడు. కాని జక్కనకు ఆ ఊరంటే చాలా ఇష్టం. సప్తమాశ్వాసంలో 7 పద్యాలలో సుదీర్ఘంగా, సవిస్తరంగా వర్ణించాడు. 'కంచి జూడని కన్నులు కన్నులగునె' అని ప్రశ్నించాడు (7-114), 'ద్రవిళబాలా విలాసినీతతుల' సౌందర్యాన్ని శ్రీనాధునిలాగే ఇతడూ తనివితీరా వర్ణించాడు. జక్కన శ్రీనాధునికి కొంచెం పూర్వుడు. కనుక జక్కననుచూసే శ్రీనాధుడు కొన్ని పద్యాలను వ్రాశాడని కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు పోలికలు చూపించారు.' వాటిని మనం ఒక పట్టికగా వేసి క్రమంలో చూద్దాం. 3. విక్రమ, 2: 222-224 1. శ్రీనాథుని కవిత్వతత్వము-తొమ్మిదవ ప్రకరణం, పుటలు 42-45<noinclude><references/></noinclude> 9l9idk4ggfgaeh5d8zli8qqkvpliww0 104 233805 590620 2026-10-19T11:34:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '426 1. దానంబునకు నిదానంబును, ధర్మంబునకు మర్మంబును, విభవంబునకు బ్రభవంబును, విక్రంబునకు ననుక్రమంబును, సౌఖ్యంబు సకు ముఖ్యంబునై యొప్పు నప్పురంబు సకు నధీశ్వరుండు. విక్రమార్క చరి...' 590620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>426 1. దానంబునకు నిదానంబును, ధర్మంబునకు మర్మంబును, విభవంబునకు బ్రభవంబును, విక్రంబునకు ననుక్రమంబును, సౌఖ్యంబు సకు ముఖ్యంబునై యొప్పు నప్పురంబు సకు నధీశ్వరుండు. విక్రమార్క చరిత్రము, 1-101] సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- III శ్రీనాధుడు విభవంబునకు బ్రభవంబును, విలా సంబునకు నివాసంబును, నవవర్గం బునకుసర్గంబును, ధర్మంబునకు మర్మంబును, దానంబునకు నిదానం బున, నానందమునకు మూలకంద మును, విద్యకునిషద్యయు, విశ్రామంబునకు ధామంబునునైన పట్టణంబున కధీశ్వరుండు. ॥ భీమఖండము, 1-110] 2. తన కీర్తి నర్తకి దశదిశా మండలి రంగ మధ్య తన కీర్తినర్తకి ఘనతర బ్రహ్మాండ మున నర్తనము సేయ [విక్రమార్క చరిత్రము, 1-102] 3. నారీచిత్తసరోమరాళ నవ నానా గంధసౌగంధ్య వి స్తారోదారభుజాంతరాళ ప్రతిభా సర్వజ్ఞ సోమాబ్జ వి స్మేరాకారశరన్ని కాకరకరా శ్లేషప్రియంభావు క స్ఫారక్షీరవయోధిలంఘనకళా జంఘాలకీర్తీశ్వరా, [విక్రమార్క చరిత్రము, 4-229] భవనభూముల గొండ్లి పరిఢవిల్ల [శృంగారనైషధము, 1-9] నారీ చిత్తస రోమరాళ సయచాణక్యా విరించిన్వయ క్షీరాంభోధి సుధామయూఖ కవితా సిద్ధాంత సర్వజ్ఞ భారాతిద్వివహస్తకాండవిభవాహా ధారాశాంత విరోధి భూధనము హెూ దగ్ర ప్రతాపానలా! [శృంగార నైషధము, 6-144] లాటీచిత్త రోమరాళకుకురీ లావణ్య లాత్మక ర్ణాటినృత్యకళావిలోకన సమారంభ భోటీనేత్రచకోర చంద్రమగధీ పుష్పాస్రచోళీకుచా ఘటస్థాపిత మన్మథాంక కుహళీ గాఢాంక పాలిప్రియా, [శృంగార నైషధము, 4-141]<noinclude><references/></noinclude> p66yekk4591wo07fgke80u1qs6lcac4 104 233806 590621 2026-10-19T11:35:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన ర కేరళ శకపురుకర్ణాటలాట సౌరాష్ట్ర మహి పకుమంత్రి జనమనీషా నికషోపల నయకలాప! నిగమా '... విక్రమార్క చరిత్రము, 6-146] 5. వెన్నెల జరియిద్ద వెండితీగలబోలు యజ్ఞోపవితంబు లరుత సమర గన్నె...' 590621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన ర కేరళ శకపురుకర్ణాటలాట సౌరాష్ట్ర మహి పకుమంత్రి జనమనీషా నికషోపల నయకలాప! నిగమా '... విక్రమార్క చరిత్రము, 6-146] 5. వెన్నెల జరియిద్ద వెండితీగలబోలు యజ్ఞోపవితంబు లరుత సమర గన్నె చెంగల్వపూవన్నె మించిన నీరు కావిదోవతికట్టు కటిదలిర వెలిదమ్మి విరిమీది యెలదేటిగతి గంగ మట్టిపై వేలిమిబొట్టు దనర నీలికందుకముపై గీలించుముత్యాల విధమున సిగగమ్మ విరులు మెరయ లలితనవయౌవనారంభ కలితమైన మేని మెరుగులు మెరుగుల మెరుగు దెగడ జంధరు కృప బ్రహ్మవర్చసము గన్న మారుడన నొప్పు విప్రకుమారు గాంచె. [విక్రమార్క చరిత్రము, 7-143) 6. ముగురంగూర్చిన ముండదైనమువకున్ మ్రొక్కించు జేజేయనున్ [విక్రమార్క చరిత్రము, 8-80] కుకురుకురుచోళ కేరళ 427 శకమరు కర్ణాటలాట సౌవీరన్నవ ప్రకరసభాభరణ మహా సుకవిజనానీక వినుతశుభచరితు (శృంగారనైషధము, 1-411 సరిగొన్న దేలిపట్టు జన్నిదంబుల లోడ రత్నాల తారహారము ధరించి పలివనీర్కా విదోవతిపై బదార్వన్నె కళయైన పసిడిమేఖల ఘటించి గంగమట్టియమీద గస్తూరిరసమున బుండ్రకమ్ములలాటమున సమర్చి కమలకర్ణిక కుండలముల పార్శ్వము లందు లలితంబులగు నొంటులలవరించి యాత్మ వంశవరంవరాయాతమైన వైదికాచారమార్గంబు పక్కణించి యారజము రాచరికము నలవరించి నగరి వీధుల జరియించు బ్రెగడ సుతుడు [శివరాత్రిమాహాత్మ్యము, 2-90] ముగురంగూర్చినముండ దైవమునకున్ మోమాట లేదో సుమీ! [భీమఖండము, 3-61 ఈ పోలికలు కొట్టవచ్చినట్టు స్పుటంగా కనబడుతున్నాయి. చిత్తసరోమరాళ (శృం. నై. 4-141) శ్రీనాధుడు మంచెనపద్యాన్ని కూడా జ్ఞాపకం చేసుకొని చెప్పి ఉంటాడు. "గా నిర్జర రాజనందనుని. ." (కేయూర 1-78) అని మంచెన తన కృతిపతిని సంబోధించాడు. ఈశ్వర<noinclude><references/></noinclude> do0p0ivrmvn3q2ci81u9j3iuo26fbgo 104 233807 590622 2026-10-19T11:35:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '428 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III దత్తుగారు ఈ పోలికలు కాక జక్కన రచించిన అయిదుసీసాలను ఉదాహరించి ఇలా వ్రాశారు. శ్రీనాధుని ఉపచారక్రియాప్రయోగములు జక్కనక్రియాప్రయోగ ముల ననుసరించుచు...' 590622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>428 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - III దత్తుగారు ఈ పోలికలు కాక జక్కన రచించిన అయిదుసీసాలను ఉదాహరించి ఇలా వ్రాశారు. శ్రీనాధుని ఉపచారక్రియాప్రయోగములు జక్కనక్రియాప్రయోగ ముల ననుసరించుచున్నవి... పై సీసపద్యములలో చరణాంతముల నిరూపించబడిన ఉపచారక్రియావిచ్చిత్తి సహృదయాహ్లాదకరమై చమత్కారా తిశయమును బోషించు చున్నది. ఇట్టి వైచిత్రియే శ్రీనాధుని కొరవడి యైనది. అయితే శ్రీనాధునిదే శిల్పంలో పై చేయి జక్కన 'వెన్నెల జరి యిద్ద వెండితీగెలు యజ్ఞోపవీతంబు లరుత నమర' అని కేవలం వర్ణనే చేశాడు. శ్రీనాధుడు యజ్ఞోపవీతాలను, రత్నాలహారాలను కలిపాడు. నీర్కావిధోవతిపై పసిడిమేఖల కట్టించాడు. గంగమట్టిమీద కస్తూరిబొట్టు పెట్టించాడు. కుండలాల పక్కన బంటులు అలంకరింపజేశాడు. వైదికా చారాన్ని, రాజరికాన్ని పక్కపక్కన పెట్టాడు. ఒకడిలోనే రెండు విరుద్ధమైన వాటిని ఇమిడ్చాడు. అదీ కవిత్వం. శ్రీనాథుడే జక్కనను అనుకరించాడా లేక జక్కనే శ్రీనాధుణ్ణి అనుసరించాడా అన్నది ఒక చిక్కు ప్రశ్న! విక్రమార్క చరిత్ర రచనాకాలాన్ని 5 దీనికి చాగంటిశేషయ్యగారు క్రీ.శ. 1375-1404 అని నిర్ణయించారు. కారణం ఆ ఇచ్చిన కాలంలో దేవరాయలు యువరాజుగా ఉదయగిరిని పాలించాడు. అతనిదగ్గర చామరసు అనే మంత్రి ఉండేవాడు. అతణ్ణి దేవరాయల మంత్రిగా జక్కన విక్రమార్క చరిత్రలో పేర్కొన్నాడు. దేవ రాయలు క్రీ.శ. 1406లో మహారాజు అయ్యాడు. అతని కొడుకు రామ చంద్రరాయలు యువరాజుగా అప్పటినుంచి ఉదయగిరి ఏలాడు. అతని దగ్గర చామరసు ఉన్నాడు. అయితే జక్కన తన కావ్యంలో రామచంద్ర రాయల్ని పేర్కొనలేదు. కనుక జక్కన విక్రమార్క చరిత్రను 1375-1404 మధ్య ఎప్పు డేనా వ్రాసి ఉంటాడు అని శేషయ్యగారు చెప్పారు. జక్కన 1404లోనే, 1405లోనే వ్రాస్తే అతడు శ్రీనాధునికి సమకాలికుడవుతాడు. 4. శ్రీనాధుని కవిత్వతత్త్వము, పుటలు 45-47. 5. ఆంధ్రకవితరంగిణి, 4వ సంపుటం, పుట 287<noinclude><references/></noinclude> rpfykn7a4xgpge4bmx3t4j6hqakq51m 104 233808 590623 2026-10-19T11:35:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన 429 జక్కన విక్రమార్క చరిత్రలో దేవరాయలగురించి, చామరసు గురించి చెప్పినది కొంచెం జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే దేవరాయలు రాజుగా ఉన్నప్పుడే, అంటే 1406 తరువాతనే విక్రమార్క చరిత్ర ర...' 590623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన 429 జక్కన విక్రమార్క చరిత్రలో దేవరాయలగురించి, చామరసు గురించి చెప్పినది కొంచెం జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే దేవరాయలు రాజుగా ఉన్నప్పుడే, అంటే 1406 తరువాతనే విక్రమార్క చరిత్ర రచన జరిగిఉంటుంది అని తెలుస్తుంది. ఈ కావ్యంలో దేవరాయల్ని 'మహారాయలు' అని జక్కన పేర్కొన్నాడు (1-44). 'కర్ణాటమహామహేశ్వరు' డన్నాడు (3-137). చామరసు చామరచ్ఛత్ర శిబికాది భాగ్యచిహ్నాలను జన్నయ సిద్ధమంత్రికి ఇచ్చాడు. యువరాజుగారి మంత్రిగా కన్నా రాజుగారి మంత్రిగానే అవి ఇవ్వడానికి ఆస్కారముంటుంది. ఆ రోజుల్లో గొడుగు ఇవ్వడం అంటే ఎంత గొప్పో గౌరన వ్రాసిన హరిశ్చంద్ర చూస్తే తెలుస్తుంది. మారెతలను రాజు 'మీకు ఏమికావా'లని అడిగాడు. వాళ్ళు అడిగినదేమిటో, హరిశ్చంద్రుడన్న దేమిటో చూడండి. 'గొడుగిచ్చి రక్షింపు కువలయాధీశ! యుచితసవాలక్ష లొండొల్ల మేము ; పచరణ గాదు, మీ పాదంబు లాన,' యని పల్క, మనసు దిగ్గని విర్గి రోసి మనుజేశు డా మాల మగువల కనియె: 'మును సిరిపిచ్చిన మోకాలి నొగ్గు ననువున నా త్యాగ మందక మీరు పొందెరుంగక వేడబోలునే? పొసగ దందనిఫలముల కర్రులు సొవ నొసర మహారాజయోగ్యంబులైన వినుతవస్తువు లేడ? విద్యవారేడ? లేరొ విద్యలవారు? లేరొ భూనాథు? తీరీతి వేడిరో? యిచ్చిరో తొల్లి? గోరెడివారికి గొరత లెందుండు? నీరాని వస్తువు తీరాదు....' [హరిశ్చంద్ర, పూర్వ, 998-1012] మహారాజయోగ్యములైన గొడుగులు మహారాజుగారి మంత్రి మాత్రమే ఇవ్వగలుగుతాడు. అందుచేత దేవరాయల పరిపాలనాకాలమైన క్రీ.శ. 1406-1422 మధ్య ఎప్పుడేనా విక్రమార్క చరిత్ర రచన జరిగి ఉండ<noinclude><references/></noinclude> owei7rjybwpoaeqxuat22prrwzo1nzx 104 233809 590624 2026-10-19T11:35:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '430 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- II వచ్చు. దేవరాయల కొడుకు వేయించిన శాసనంలో చెప్పిన చార మంత్రి చామరసుకాడు. 'కప్రతిదేవనిచామ వొడయలు' ఈ శాసనకాల క్రీ.శ. 1406. "ఇతడు దీనికొండ గ్రామం ఏలుతూ ఉండేవాడ...' 590624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>430 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- II వచ్చు. దేవరాయల కొడుకు వేయించిన శాసనంలో చెప్పిన చార మంత్రి చామరసుకాడు. 'కప్రతిదేవనిచామ వొడయలు' ఈ శాసనకాల క్రీ.శ. 1406. "ఇతడు దీనికొండ గ్రామం ఏలుతూ ఉండేవాడు. ఉదయ గిరిలో ఉన్న మంత్రిని ఈ శాసనం చెప్పదు. అందుచేత ఈ శాసనంలోని చామరసును నమ్ముకొని జక్కన కావ్యరచనా కాలాన్ని నిర్ణయించలేం శ్రీనాథునే జక్కన అనుసరించి ఉండవచ్చు. అయితే శ్రీనాధుని చివరి రచనలలో జక్కన పద్యాల పోలికలు ఉన్నాయి. వాటి మాట ఏమిటి అనే ప్రశ్న వస్తుంది. దానికి సమాధానం చెప్పవచ్చు. శివరాత్రి మాహాత్మ్యంలోని నగరివీధుల జరియించు ప్రెగడసుతుడు (2 -90) అనే పద్యానికీ, జక్కన చెప్పిన 'మారుడననొప్పు విప్రకుమారుడు' (7-143) అనే పద్యానికి వస్తుసామాగ్రిలో తప్పపోలికలు లేవేమో అనిపిస్తు న్నాయి. శివరాత్రి మాహాత్మ్యాన్ని శ్రీనాథుడు తన అవసానకాలంలో వ్రాశాడు. ఈ పద్యాన్ని వ్రాస్తున్నప్పుడు జక్కనపద్యంకన్నా తన కాలపునాటి మంత్రి కుమారులే కళ్ళముందు కనబడి ఉంటారు. 'ముగురం గూర్చిన ముండ దైవం' అనేది ఆనాడు ప్రచారంలో ఉన్నది కావచ్చు. విక్రమార్క చరిత్ర, భీమఖండాలలోని వచనాలు బహుశా ఒకటే సంస్కృత మూలానికి అనువాదమేమో, పోతే నైషధంలోని పద్యాలకు, విక్రమార్క చరిత్రలోని పద్యాలకు పోలికలుండడం, శ్రీనాధునే జక్కన అనుకరించాడేమో అనే వాదానికి ఆస్కారం లేకపోలేదు. జక్కన ఎర్రయ్యగారి కాలంవాడని కూడా కొందరు భావిస్తారు. ఏమంటే ఇతడు ఎర్రయ్యగారిని స్తుతిస్తూ ఆయన అరణ్యపర్వ శేషం, సరసింహపురాణం, రామాయణం వ్రాసినట్టు చెప్పాడేగాని హరివంశం వ్రాసినట్టు చెప్పలేదు. విక్రమార్క చరిత్ర రచించేనాటికి హరివంశ రచన జరగలేదంటారు.' జక్కన ఎర్రయగారిని గురించి చెప్పిన పద్యం ఇది.. ఈత్రయి దా బ్రబంధ వరమేశ్వరుడై విరచించె శబ్దవై చితి రణ్యపర్వమున శేషము శ్రీనరసింహరామచా 6. నెల్లూరు శాసన సంపుటం, 1 వభాగం, పుట 310. 7. ఆంధ్రకవితరంగిణి, 4 వభాగం, చాగంటి శేషయ్యగారు వుట 216.<noinclude><references/></noinclude> 6sca4967xtb3vieda67mj03klutvrul 104 233810 590625 2026-10-19T11:35:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన చరిత్రములు బుధజగరిష్టత నెర్రయ శంభుదాసు డా చిత్రకవిత్వవాగ్విభవజృంభితు గొల్చెద భక్తియుక్తితోన్. 431 [విక్రమ. 1-14] ఇందులో 'అరణ్యపర్వమున శేషము' అన్నమాటను 'అరణ్య శేషమును శేష...' 590625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన చరిత్రములు బుధజగరిష్టత నెర్రయ శంభుదాసు డా చిత్రకవిత్వవాగ్విభవజృంభితు గొల్చెద భక్తియుక్తితోన్. 431 [విక్రమ. 1-14] ఇందులో 'అరణ్యపర్వమున శేషము' అన్నమాటను 'అరణ్య శేషమును శేషము' అని దిద్దడానికి అవకాశముందేమో వ్రాతప్రతులు శోధించాలి. హరివంశం భారతశేషమే కదా. ఈ దిద్దుబాటుకు అవకాశం ఉంటే ఎర్రయగారి నాలుగురచనలూ జక్కన పేర్కొన్నట్టే అవుతుంది. ఎర్రయ గారిని ఈ పద్యంలో జక్కన చిత్రకవిత్వవాగ్విభవ జృంభితుడన్నాడు. అయితే తన వరవడిని చెప్పు కున్నాడు. ప్రతిపద్యము జోద్యముగా - గృతిజెప్పిన నొప్పు గాక కృతి నాకవద్యం బతీమూఢుడైనజిత్రత - బ్రతిపాదింపడి ఘుణాక్షరన్యాయమునన్? విక్రమ, 1-17] అని తాను కచ్చితంగా చెప్పాడు. ఇతడు తనగురించి కృతిపతి చేత ఇలా అనిపించాడు: చక్కన నీవైదుష్యము - చక్కన నీకావ్యరచనచాతుర్యంబుల్ చక్కన నీ వాగ్వైఖరి చక్కన నీవంశమహిమ జక్కనసుకవీ!? స్వాభావికసనకవితా-ప్రాభవముల నుభయభాష బ్రౌఢిమ జెప్పన్ భూభువనంబునసరిలేరా భారతి నీవు దక్క నన్నయ జక్కా! (విక్రమ. 1-23-24] జక్కనది నిజంగా ఒక ప్రక్కనుంచి స్వాభావిక నవకవిత్వమే, అతని వాగ్వైఖం చక్కనే. నాచనసోముని తరువాత సరిగ్గా అతికినట్టు సామెతలు వాడడంలో ఇతని కితనే సాటి. తెనుగుతనం ఉట్టిపడే జాతీయాలు మాత్రమే కాక సంస్కృత లోకోక్తులు కూడా బాగా వాడుతాడు. చూడండి. తెలుగు: జక్కన సామెతలు - లోకోక్తులు తూచ తప్పకుండ - (1-110) పసిడిపళ్లెరమైనన్ జేరువగచోటు వలెను (1-111) పూసగ్రుచ్చినగతి (1-145) అడ్డునాకి యువవాసము మాన్సుకొనంగ నేటికిన్ (1-150)<noinclude><references/></noinclude> 80oulfpc9ugmvu0cbj3kloguif7irl6 104 233811 590626 2026-10-19T11:35:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '432 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- I మరువము మొలువగ తొడసె పరిమళ ముదయించినట్టు (1) సూదిసిరింది బ్రాటిక్రియ (2-72; 2-136) గుడి మ్రింగువారికి నంది పిండి వడియము (2-238) నెయ్యి వేసిన యగ్గియట్లు (3-64) ముందట న...' 590626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>432 సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం- I మరువము మొలువగ తొడసె పరిమళ ముదయించినట్టు (1) సూదిసిరింది బ్రాటిక్రియ (2-72; 2-136) గుడి మ్రింగువారికి నంది పిండి వడియము (2-238) నెయ్యి వేసిన యగ్గియట్లు (3-64) ముందట నుయ్యి వెన్క లోతగు గొయ్యి యున్నలాగు (3-81) ఆమూల చూడంబు (1-190; 3-106; 7-39) పులిమీసల నుయ్యేల లూగవచ్చునే (4- 59) కాకతాళీయం (4-61) బావనపోటును కప్ప కాటును గలదె? (4-63) హస్తి మశకాంతరం (4-68) తామరపాకున నీటిక్రియ తల్లడము (4-99) కమలదళంబుమీది యుదకంబును బోలె (4-132) సింహము మెడగంటవోలె (4-132) ఏమిటికి ఏనుగునెక్కియు దిడ్డి దూరగన్ (4-149) చుట్టముల సురభి (4-191) ఏనుగు వల్లనం బడిన ఏడికకున్ వశమేవహింపగన్ (5-132) తలవూ వాడక యుండగ (6-98) పలికిన పగడంబులు రాలునట్లు (7-4) చెరుకున పండొదవినట్టు (7-20) ఏమిటికి చల్లకు వచ్చి ముంతదావగన్ (7-38) పెన్ని ధానంబుగాంచిన పేదవోలె (8-22) మొలపూసలు తెవ్విననాటనుండి (8-41) సంస్కృతం: అహింసా పరమోధర్మయనంగ (1-148) 'ధర్మస్య త్వరితాగతి' యను పురాణవచనము (2-185) 'కామినీ లోకానాం జాతి: ప్రకల్పితా' యనునీతి (3-28) "కామా ఒపి నవశ్యతి', నా మును వినబడిన పలుకు (3-68) ' గుర్వాజాం ప్రతిపాలయే' త్తనెడి పల్కుల్ (5-133) 'వచస్సు భాషిత పరివ్యక్తం బలమేవహి కేవల' మను పలుకు (5-160) 'పరోపకారార్థమిదం శరీర మనిన ధర్మమార్గం (5-226) 'సర్వం విష్ణుమయం జగత్తనుట (6-65) ఈ సామెతలను జక్కన ఎంత చక్కగా పద్యాలలో వాడాడో గమనిద్దాం. విక్రమార్కుని తండ్రి చంద్రగుప్తుడనే బ్రాహ్మణుడు. ఈ సంగతిని ఎత్తి పొడుస్తూ పరరాజులు పంపిన దూత ఏమంటున్నాడో వినండి. పలుకులు వేయునేటికిక బ్రాహ్మణసూనుడ వీవు నీకు దో రృలమున కేమికారణము బావనపోటును గప్పకాటునుం గలదె ధరిత్రి భట్టి మొన గట్టిగ నమ్మకు మోసపోకు నీ కొలదులె రాచకార్యములు కోమటిబుద్ధుల దీర్చదీరునే? (విక్రమ, 4-63] ఈ దూతే వీరమరణం ఘనతను ఎలా చాటుకొంటున్నాడో చూడండి : ఇంచుక సూదివేదన వహించిన మాత్ర నృపాంగనాకుచో దంచితసౌఖ్యకేళి సతతంబును గంచులి గాంచు నాజిని ర్వంచన దీవ్రబాణనికరక్షతదేహుల కబ్బవే మరు<noinclude><references/></noinclude> 9hmst60eax6s4jqfx7r6y4fagv5jcm4 104 233812 590627 2026-10-19T11:36:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జక్కన 433 చ్చంచలలోచనామనకుచస్తబకద్యుతి సంగసౌఖ్యముల్ ? [విక్రమ. 4-71] కాస్త సూదిపోట్లు ఓర్చుకొన్నంతమాత్రంచేత రవిక రాచకూతుళ్ళ పాలిండ్ల సౌఖ్యకేళికి నిరంతరం నోచుకొంటున్నది. యుద్...' 590627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జక్కన 433 చ్చంచలలోచనామనకుచస్తబకద్యుతి సంగసౌఖ్యముల్ ? [విక్రమ. 4-71] కాస్త సూదిపోట్లు ఓర్చుకొన్నంతమాత్రంచేత రవిక రాచకూతుళ్ళ పాలిండ్ల సౌఖ్యకేళికి నిరంతరం నోచుకొంటున్నది. యుద్ధంలో తీవ్రబాణాల వల్ల క్షతదేహులైతే దేవతాస్త్రీల సంగమసౌఖ్యం లభిస్తుందట. ఇతని ఒకటిరెండు పద్యాలు చదివినంత మాత్రం చేతనే ఇంత ఆనందం కలిగితే కావ్యమంతా చదివితే ఇంక ఎంత హాయిగా ఉంటుందో అన్నది సహజమైన కుతూహలమే. జక్కన కవిత్వం నిజానికి చక్కనే. "సుందరయ్య గ్రంధాలయ . (AC Ne 73393...) హైద బాద్ - 500044. *<noinclude><references/></noinclude> 3cqyyt9hum89h3sugq66pu7iotf6vpj 104 233813 590628 2026-10-19T11:36:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 590628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 4bsu7gycf74s1bb8shxurzk4htk18gl 104 233814 590629 2026-10-19T11:36:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 590629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 233815 590630 2026-10-19T11:36:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'SAMAGRA ANDHRA SAHITYAM - Volume 3 By ARUDRA' 590630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>SAMAGRA ANDHRA SAHITYAM - Volume 3 By ARUDRA<noinclude><references/></noinclude> e8b6mdwdy2459gmvetamb5q34c7iig9 104 233816 590631 2026-10-19T11:47:07Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 590631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||సీతా వ్యాఖ్యానము|91}}</noinclude>యగును. దీనినిబట్టి వాల్మీకి కొన్నిచోట్ల లెక్కలను మానవధర్మమున కనుగుణముగను, మఱికొన్నిచోట్ల నుత్ప్రేక్షాపూర్వకముగను నిచ్చినట్లగపడును. 7. అంతేగాక కృతయుగమునాటికే వేదము ప్రమాణముగా వెలసినందున వేదములోని 'పశ్యేమ శరదశ్శతమ్', 'శతాయుః పురుషః' అనునట్టి వాక్యము లాయుఃప్రమాణము నీనాటివలెనే 100 సం॥లని పేర్కొనుచుండెను. స్మృతులుకూడ 100 సం॥ల నంగీకరించెను. దీనినిబట్టి పురాణములం దాయుఃప్రమాణము వేదవిరుద్దముగా వచింపబడినట్లగపడును. 8. అట్లైనను, అంకెలలో సహస్రములు శతములు నున్నప్పు డొక లక్షణార్థముండి యుండునని తోచకపోదు. ఈ రహస్యము నెఱిగినచో వాల్మీకిప్రోక్త ప్రమాణముల యదార్ధము విశదమగును. 9. అది యెట్లనగా, 100 లో మూడంకెలు, 1,000 లో నాల్గు, 10,000 వేలలో నైదు, ని ట్లెన్ని యంకెలో అంత విలువ నా సంఖ్యకు గైకొనవలెను. 10. ఈ విధముగా ‘దశవర్ష సహస్రాణి దశవర్ష శతాని చ' అను సంఖ్యా వచనమునకు 10x4+10x8=70 సం॥ము లను నర్థము వచ్చును. అనగా రావణ సంహారము వఱకు రాముని జీవితమందు 40 సం॥లు 'గడచిన పిదప నతడు భూమియందు 30 సం॥లు మాత్రముండెనని విశదమగును. 11. దశరథుని పక్షములో బిడ్డలకొఱకు దుఃఖభరితుడై యొక్కొక్క సంవత్సరము వేయి సంవత్సరములంత భారముగా గడపినట్లెంచినచో 60,000 సం॥ము లనగా 60 సం॥లకు పిదప బిడ్డ అతనికి బుట్టినట్లన్వయమగును. పిమ్మట రామున కిఱువదియైదు సం॥లు వయస్సున వచ్చినప్పు డతనికి వనవాసము విధించి దశరథుడు చనిపోయెను. కనుక ఇతని జీవిత మొత్తము 85 సం॥ లగును. 12. ఈ సందర్భములో కాళిదాసు చెప్పిన 'కించి దూనం శరదామయుత'మ్మను వాక్యములో సంఖ్యను నిర్ణయించు పదము 'యుత' మని గ్రహించినయెడల యు=1, త=6 అను నక్షర సంకేతముచే యుత=16 అగును. కచపయ సిద్ధాంత నియమము ననుసరించి యీ సంఖ్యను తిరుగవేసినచో 61 ఆగును. దానికి కొంచె మూనము లేదా తక్కువ కనుక 60 సం॥ లని పైని పేర్కొనబడిన సంఖ్య వచ్చును. 13. ఇట్లే రామాయణము శతకోటి సహస్రశ్లోకప్రోక్తమనినప్పుడు శతXకోటి=3x8=24 గావున 24,000 శ్లోకములచే నిబద్ధమైనదగును. {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> tn784kgch6qwnmnpujflhlf6id99phw