వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 4 5373 592399 591280 2026-10-20T14:29:14Z Vjsuseela 1850 /* నిర్ణయం */ 592399 wikitext text/x-wiki {{రచ్చబండ}} {| class="wikitable floatright" width="10%" ||{{పాత చర్చల పెట్టె |[[/పాత చర్చ 1| ..1]] [[/పాత చర్చ 2| ..2]] [[/పాత చర్చ 3| ..3]] [[/పాత చర్చ 4| ..4]] [[/పాత చర్చ 5| ..5]] [[/పాత చర్చ 6| ..6]] [[/పాత చర్చ 7| ..7]] [[/పాత చర్చ 8| ..8]] [[/పాత చర్చ 9| ..9]] [[/పాత చర్చ 10| ..10]][[/పాత చర్చ 11| ..11]] [[/పాత చర్చ 12| ..12]][[/పాత చర్చ 13| ..13]][[/పాత చర్చ 14| ..14]] [[/పాత చర్చ 15| ..15]] [[/పాత చర్చ 16| ..16]]|వ్యాఖ్య = పాత రచ్చబండ చర్చలు}} |- |<inputbox> type=fulltext prefix=వికీసోర్స్:రచ్చబండ break=no width=15 searchbuttonlabel=రచ్చబండ పాత నిల్వలలో వెతుకు </inputbox> |} {| class="wikitable floatright" width="20%" ||{{సహకారం_స్థితి}} |} <!-- మీ ప్రశ్నలు, సందేహాలు, వ్యాఖ్యలు ఈ గీత గిదువన రాయండి --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 జనవరి 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:02, 19 జనవరి 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 17:11, 3 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:41, 5 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 00:58, 26 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == క్రాప్ టూల్ వికీసోర్స్ లో పనిచేయడం లేదు == {{ping|Arjunaraoc}} కొంచెం చూస్తారా ? [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:48, 10 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు, మీడియావికీలో మార్పుల వలన ఏదో సమస్య ఏర్పడినట్లుంది. ఇటీవల మీడియావికీ మార్పులు నేను అంతగా గమనించుటలేదు కావున [[:m:Indic-TechCom/Requests#Cropimage_gadget_stopped_working_on_Telugu_Wikisource]] దగ్గర నివేదించాను. @[[వాడుకరి:Jayprakash12345|Jayprakash12345]] గారు కాని ఇతరులు కాని సహాయం చేయమని కోరాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:05, 11 జూన్ 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:30, 11 జూన్ 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు, @[[వాడుకరి:ZI Jony|ZI Jony]] గారి సహాయంతో సమస్య పరిష్కరించబడింది. పరిశీలించి ఇంకేమైనా సమస్యలుంటే తెలపండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:25, 12 జూన్ 2026 (UTC) ::::ధన్యవాదాలు అండి. చూసాను. ఇప్పుడు క్రాప్ టూల్ కనపడుతోంది. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:54, 12 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రాచీన ఫాంట్ <s>"౯"</s> ౝ == {{ping|Arjunaraoc}} {{ping| Rajasekhar1961}} కొన్ని పుస్తకాలలో ఈ పై ఫాంట్ (౯) ఉపయోగించాలి. అంకెలలో (౯) ఉంది ఉపయోగించవచ్చా? తెలియచేయగలరు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:04, 10 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు, ఇది తెలుగు అంకె 9. కొన్ని పాత పుస్తకాలను పాఠ్యీకరించేటప్పుడు ఇప్పడు సాధారణ వాడుకలోలేని అంకెలకు బదులు, ఇండోఅరబిక్ అంకెలనే వాడాము. కాని వాటిని అలానే వాడి, ఏదైనా సాంకేతికంగా తాత్కాలికంగా చూపించేటప్పుడు ఇండో అరబిక్ అంకెలను చూపితే బాగుంటుంది అనిపిస్తుంది. ఆ పుస్తకంపై కృషి చేసేవారితో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:10, 11 జూన్ 2026 (UTC) ::అలాగే అండి. ఇది అంకెలలో సమస్య కాదండి. పాఠ్యంలో సమస్య. ఉదాహరణకి - '''వారెల్లరు౯''' [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:43, 11 జూన్ 2026 (UTC) :::అది తొమ్మిది కాదండి. న్ - అక్షరం. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 06:46, 11 జూన్ 2026 (UTC) ::అంటే నకారపొల్లుకు బదులు న్ - అక్షరం చేర్చవచ్చునా.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:15, 11 జూన్ 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]], @[[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] గార్లకు, అర్ధమైంది. నకారపొల్లుకి అంకే ౯ కి తేడా వుంది. ౯ కంటె నకారపొల్లుకి ఇంకొక ఇంకొక చిన్న అడ్డగీత అదనంగా వుంటుంది. నకారపొల్లు యూనికోడ్ లో 2020 లో చేర్చబడింది. గూగుల్ నుండి అందుబాటులో వున్న Noto Sans Telugu font లో అందుబాటులో వున్నది. అయితే నా కంప్యూటర్ (లినక్స్) లో స్థాపించిన తరువాత వికీపీడియాలో కనబడేటట్లు చేయటంలో నాకింకా సమస్యలున్నాయి. మీ విండోస్ కంప్యూటర్లలో Alt +0C5D అనగా Alt నొక్కి వుంచి సున్నా(0), C,5,D నొక్కాలి. ఈ గుర్తు సరిగా కనబడకపోతే Noto Sans Telugu Font స్థాపించుకొని ప్రయత్నించండి. దీనికి మీరు సాంకేతిక నైపుణ్యత కలిగిన వారి సహాయం తీసుకోవడం అవసరమవవచ్చు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 02:09, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::: క్రోమ్ బ్రౌజర్ లో సరిగా కనబడుతున్నది.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 02:27, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::::అలాగేనండి. ప్రయత్నం చేస్తాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:09, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::::ఆగుర్తు ఇప్పుడు వాడుకలో లేదు. దానికి బదులు న్ గాని ర్ గాని (దీనికి కూడా ప్రాచీనతెలుఁగులో వాడబడింది) మార్పిడి చేయవచ్చు. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 05:14, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::::Firefox లో కూడా Noto Sans Telugu fonts అన్నీ తాజాపరచినతరువాత సమస్య తీరింది. మరిన్ని వివరాలకు [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=2047062 బగ్] చూడండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:25, 13 జూన్ 2026 (UTC) ::::::తెవికీ ఎడిటర్ లో తెలుగు ప్రత్యేక అక్షరాల సమూహంలో సున్నకు ముందు ([https://phabricator.wikimedia.org/T428991 చేర్చబడింది]). వాడుకరులు ఫాంట్ ని తాజాపరచితే దీనిని చేర్చడం మరింత సులువు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:00, 19 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:12, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:31, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == క్రాప్ ఇమేజ్ (Cropimage) మొబైల్ తోడ్పాటు == @[[వాడుకరి:ZI Jony|ZI Jony]] సహాయంతో cropimage మొబైల్ తోడ్పాటు అమలుపరచాను, పరీక్షించి ఏమైనా దోషాలుంటే తెలియచేయండి. మరిన్ని వివరాలకు [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Requests#c-ZI_Jony-20260625160000-ZI_Jony-20260625022600 చూడండి]. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:51, 26 జూన్ 2026 (UTC) == క్రాప్ ఇమేజ్ (cropimage) వాడుక గణాంకాలు 10 వేల మైలురాయి == ఈ రోజు చూడగా క్రాప్ ఇమేజ్ ఈ సైట్ లో 10,513 సార్లు వాడబడింది ([https://quarry.wmcloud.org/query/106833 క్వారీ క్వెరీ]). ఈ పరికరం [[వికీసోర్స్:రచ్చబండ/పాత చర్చ 5#పుస్తకంలోని బొమ్మలు చేర్చడానికి crop image (క్రాప్ ఇమేజి) వాడుకరి స్క్రిప్ట్|సృష్టించిన]] తరువాత 10 సంవత్సరాలు గడచినవి. దీనిని వాడిన వారందరికి, నిర్వహణలో తోడ్పడిన @[[వాడుకరి:Jayprakash12345|Jayprakash12345]], @[[వాడుకరి:ZI Jony|ZI Jony]] గార్లకు నా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:03, 30 జూన్ 2026 (UTC) : {{ping|arjunaraoc}} ఈ టూల్ మనకు బాగా ఉపయోగపడింది. తెలుగులో స్థాపించిన మీకు మా కృతజ్ఞతలు.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:11, 30 జూన్ 2026 (UTC) === ఎక్కువ వాడుక గల 10 పుస్తకాలు=== {| class="wikitable" !index_title!!transclusion_count |- | [[index:TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu]]||593 |- | [[index:Sangraha_Andhra_Vijnana_Kosham_Volume_Three.pdf]]||179 |- | [[index:Chandamama_1948_01.pdf]]||134 |- | [[index:సంగ్రహ_ఆంధ్ర_విజ్ఞానకోశము_మొదటి_సంపుటము_అ-ఆర్ష.pdf]]||134 |- | [[index:అక్షరశిల్పులు.pdf]]||133 |- | [[index:2015.386370.teluguaguloo-chitrakavitvamu.pdf]]||126 |- | [[index:DivyaDesaPrakasika.djvu]]||125 |- | [[index:Jyothishya_shastramu.pdf]]||120 |- | [[index:Adavi_Bapiraju_Samagra_Kavita_Sankalanam_Vol-1,_Kinnera_Art_Theatrees.pdf]]||113 |- | [[index:Jeevasastra_Samgrahamu.pdf]]||105 |} [https://quarry.wmcloud.org/query/106870 క్వెరీ] ----[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:00, 1 జూలై 2026 (UTC) == WikiConference India 2026 కోసం స్వీయ నిధులతో నమోదు (Self-Funded Registration) మరియు సెషన్ ప్రతిపాదనల ఆహ్వానం (Call for Submissions) ఇప్పుడు ప్రారంభమయ్యాయని సంతోషంతో తెలియజేస్తున్నాము. == ప్రియమైన కమ్యూనిటీ సభ్యులారా, WikiConference India 2026 కోసం స్వీయ నిధులతో నమోదు (Self-Funded Registration) మరియు సెషన్ ప్రతిపాదనల ఆహ్వానం (Call for Submissions) ఇప్పుడు ప్రారంభమయ్యాయని సంతోషంతో తెలియజేస్తున్నాము. WikiConference India 2026, 2026 సెప్టెంబర్ 4 నుండి 6 వరకు కేరళలోని కొచ్చిలో నిర్వహించబడుతుంది. భారతదేశం మరియు దక్షిణ ఆసియాలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే వికీమీడియన్లు, కమ్యూనిటీ నాయకులు, డెవలపర్లు, పరిశోధకులు మరియు ఓపెన్ నాలెడ్జ్ పట్ల ఆసక్తి ఉన్న వారిని ఒకచోట చేర్చే ముఖ్యమైన కార్యక్రమం ఇది. ఈ ఏడాది సదస్సు ప్రధాన అంశం: “Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem” వేగంగా మారుతున్న సాంకేతిక పరిసరాలు, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) అభివృద్ధి, మరియు జ్ఞాన సృష్టిలో వస్తున్న కొత్త మార్పుల నేపథ్యంలో, కమ్యూనిటీ నాయకత్వం, ప్రాంతీయ భాషలు, ఓపెన్ నాలెడ్జ్, అలాగే భారతదేశం మరియు దక్షిణ ఆసియాలో వికీమీడియా ఉద్యమ భవిష్యత్తుపై చర్చించేందుకు ఈ సదస్సు ఒక వేదికగా ఉంటుంది. === స్వీయ నిధులతో నమోదు === స్వీయ నిధులతో నమోదు ప్రస్తుతం Pretix వేదికలో ప్రారంభమైంది. * నమోదు చేసుకోవడానికి: <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> * మరిన్ని వివరాలకు: <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === సెషన్ ప్రతిపాదనల ఆహ్వానం === సెషన్ ప్రతిపాదనలు ప్రస్తుతం Eventyay వేదిక ద్వారా ఆహ్వానించబడుతున్నాయి. వర్క్‌షాపులు, చర్చా సమావేశాలు, ప్యానెల్ చర్చలు, ఇంటరాక్టివ్ సెషన్లు, లైట్నింగ్ టాక్స్ మరియు పోస్టర్ ప్రెజెంటేషన్ల కోసం ప్రతిపాదనలు పంపవచ్చు. మీరు చాలా కాలంగా వికీమీడియా ఉద్యమంలో భాగమై ఉన్నా, లేదా ఇటీవలే చేరినా, మీ అనుభవాలు మరియు ఆలోచనలు సదస్సు కార్యక్రమాన్ని మరింత సమృద్ధిగా చేయడంలో సహాయపడతాయి. * మార్గదర్శకాలు మరియు అదనపు సమాచారం: <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> * ప్రతిపాదనలు పంపేందుకు చివరి తేదీ: '''15 జూలై 2026''' WikiConference India 2026 గురించి పూర్తి సమాచారం, ముఖ్యమైన తేదీలు మరియు ఇతర ప్రకటనల కోసం: * పూర్తి ప్రకటన: <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> అన్ని కమ్యూనిటీ సభ్యులు నమోదు చేసుకుని, తమ సెషన్ ప్రతిపాదనలను సమర్పించి, ఈ ప్రకటనను తమ కమ్యూనిటీల్లో మరియు పరిచయ వర్గాల్లో పంచుకోవాలని మనవి. సాదరంగా, WikiConference India 2026 నిర్వహణ కమిటీ [[వాడుకరి:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Amrit Sufi|చర్చ]]) 10:38, 30 జూన్ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[వాడుకరి:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[వాడుకరి చర్చ:Gauri Guptaa|చర్చ]]) 15:03, 7 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 Kerala Culture Month 2026]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 WikiConference India 2026]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' [[వాడుకరి:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[వాడుకరి చర్చ:Shadabgdg|చర్చ]]) 16:12, 25 జూలై 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> [[mw:User:MSantos (WMF)|Content Transform Team]] 16:31, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:MSantos (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikisource&oldid=28221043 --> == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC) == సర్వర్ స్విచ్ - మీ వికీ త్వరలో కొద్ది కాలం పాటు చదవడానికి-మాత్రమే ఉంటుంది == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ఈ సందేశాన్ని మరొక భాషలో చదవండి]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|వికీమీడియా ఫౌండేషన్]] దాని డేటా సెంటర్ల మధ్య ట్రాఫిక్‌ను మారుస్తుంది దీనివల్ల వికీపీడియా మరియు ఇతర వికీమీడియా వికీలు విపత్తు తర్వాత కూడా ఆన్‌లైన్‌లో ఉండగలరు. ట్రాఫిక్ మొత్తం '''{{#time:j xg|2026-09-23|te}} ''' మీద ఆన్ అవుతుంది. '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' వద్ద స్విచ్ ప్రారంభమవుతుంది దురదృష్టవశాత్తు, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|మీడియావికీ]]లో కొన్ని పరిమితుల కారణంగా, స్విచ్ చేసేటప్పుడు అన్ని సవరణలు ఆపివేయబడాలి. ఈ అంతరాయానికి మేము క్షమాపణలు కోరుతున్నాము మరియు భవిష్యత్తులో దీనిని తగ్గించడానికి మేము కృషి చేస్తున్నాము. ఈ ఆపరేషన్ జరగడానికి 30 నిమిషాల ముందు అన్ని వికీలలో ఒక బ్యానర్ ప్రదర్శించబడుతుంది. ఆపరేషన్ ముగిసే వరకు ఈ బ్యానర్ కనిపిస్తుంది. ఈ బ్యానర్ టెక్స్ట్ యొక్క [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate అనువాదం లేదా ప్రూఫ్ రీడింగ్] కు మీరు సహకరించవచ్చు. '''మీరు అన్ని వికీలను చదవగలరు, కానీ కొంత సమయం వరకు సవరించలేరు.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|te}} పై మీరు ఒక గంట వరకు సవరించలేరు. * మీరు ఈ సమయంలో సవరించడానికి లేదా సేవ్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తే, మీరు ఒక దోష సందేశాన్ని చూస్తారు. ఈ నిమిషాల్లో సవరణలు ఏవీ కోల్పోకుండా ఉంటాయని మేము ఆశిస్తున్నాము, కానీ మేము దానికి హామీ ఇవ్వలేము. మీరు దోష సందేశాన్ని చూస్తే, దయచేసి సాధారణ స్థితికి వచ్చే వరకు వేచి ఉండండి. అప్పుడు మీరు మీ సవరణను భద్రపరచగలగాలి. కానీ, అవసరమైతే, ముందుగా మీ మార్పులను కాపీ చేసుకోవాలని మేము సిఫార్సు చేస్తున్నాము. ''ఇతర ప్రభావాలు'': * నేపథ్య పనులు నెమ్మదిగా జరుగుతాయి మరియు కొన్నింటిని వదిలివేయబడతాయి. ఎరుపు రంగు లింక్‌లు మామూలుగా అంత త్వరగా నవీకరించబడకపోవచ్చు. మీరు వేరే చోట లింక్ చేయబడిన కథనాన్ని సృష్టిస్తే, ఆ లింక్ సాధారణం కంటే ఎక్కువసేపు ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది. దీర్ఘకాలంగా నడుస్తున్న కొన్ని స్క్రిప్ట్‌లను ఆపవలసి ఉంటుంది. * ఇతర వారం లాగే ఈ వారం కూడా కోడ్ విస్తరణలు జరుగుతాయని మేము ఆశిస్తున్నాము. అయితే, ఆపరేషన్ తర్వాత అవసరమైతే కొన్ని కేసుల వారీగా కోడ్ ఫ్రీజ్‌లు సకాలంలో జరగవచ్చు. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] 90 నిమిషాల పాటు అందుబాటులో ఉండదు. అవసరమైతే ఈ ప్రాజెక్టును వాయిదా వేయవచ్చు. మీరు [[wikitech:Switch_Datacenter|షెడ్యూల్‌ను wikitech.wikimedia.org లో చదవవచ్చు]]. ఏవైనా మార్పులు ఉంటే షెడ్యూల్‌లో ప్రకటిస్తారు. '''దయచేసి ఈ సమాచారాన్ని మీ కమ్యూనిటీతో పంచుకోండి.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 12:18, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31080967 --> == చందమామ == చందమామ సంచికలు 1947 జూలైనుంచి 1965 డిసెంబరువరకు అన్నిటినీ ఎక్కిస్తున్నాను. 2009 లో చందమామ పబ్లికేషను రైట్సు సుబ్రహ్మణ్యన్ గారికి విక్రయించబడినవి. భారతీయ కాపీరైట్ లా ప్రకారం 60 సంవత్సరాలతరువాత పత్రికలన్నీ పబ్లిక్ డొమైన్ లోకి వస్తాయి. 1966 తదనంతర సంచికల కాపీరైటు స్థితి పరిశీలించినతరువాత వాాటిగురించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 06:09, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: వికీమీడియా కాపీహక్కులను సీరియస్ గా పరిగణిస్తుంది. [[చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక]] కొన్ని (3-4) పత్రికలను నేను అప్లోడ్ చేశాను. భారతీయ కాపీహక్కుల చట్టం ప్రకారం పత్రికలు ముద్రించబడిన 60 సంవత్సరాల తర్వాత కాపీహక్కులు చెల్లిపోయినా, వాటిలోని రచయితల జీవితకాలం ప్రకారం కాపీహక్కులు ఉంటాయని నా అవగాహన. ఒకసారి పరిశీలించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:18, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::All editions of Chandamama have already entered open source. I sent you the details on Whatsapp. Check it. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 08:31, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: The link is on Internet Archieve; according to some the Opensource tag (for that sake any copyright tag) unless given by the copywright holder needs to be verified by the knowledgeable people.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:17, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|దేవీప్రసాదశాస్త్రి]]గారూ, పత్రికల కాపీహక్కులు అన్నవి సంక్లిష్టమైన అంశం. పత్రికల్లో ప్రచురితమైన ప్రతీదానికీ పత్రిక యాజమాన్యానికే పూర్తి కాపీహక్కులు ఉండవు. ఎవరైతే రచయితలు పత్రికలో పూర్తిస్థాయి ఉద్యోగులుగా జీతానికి పనిచేస్తారో వారి కాపీహక్కులే సహజంగా పత్రికకు చెందుతాయి. మిగిలిన రచయితలందరికీ భారత కాపీహక్కుల చట్టాల ప్రకారం వారికే కాపీహక్కులు చెందుతాయి. కాబట్టి, పత్రికలు 60 ఏళ్ళు గడిచినంతనే పూర్తిగా కాపీరైట్లు చెల్లిపోతాయని ఖచ్చితంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఉదాహరణకు, [https://archive.org/details/Chandamama-Telugu-1955-12/page/n35/mode/2up చందమామ 1955 డిసెంబరు సంచికలో] దేవుడి సలహా అని ఆర్. రామనరసయ్య అనే వ్యక్తి రాసిన కథ ఉంది. ఈ ఆర్. రామనరసయ్య ఆ పత్రిక పూర్తిస్థాయి ఉద్యోగినా కాదా అన్నది కానీ, ఒకవేళ ఉద్యోగి కాకుంటే 1965లోపు చనిపోయారా తర్వాత చనిపోయారా అన్నది మనం ఇప్పుడు కనిపెట్టడం చాలా కష్టం. అది తేలేదాకా ఆ కథ కాపీహక్కుల పరిధిలో ఉందా లేదా అన్నది చెప్పలేం. ఇలా ఒక్కో రచనా పరిశీలించుకుంటూ పోవడం దాదాపు అసాధ్యం కదా. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:22, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::పైన చెప్పినట్లు పత్రికల కాపీహక్కులు అన్నవి సంక్లిష్టమైన అంశం. ఛాయాచిత్రాలు, వ్యాసాలు, చిత్రాలకు సంబంధించి రచయితలు తరఫునుండి ప్రత్యేక అగ్రీమెంట్స్ లేకపోతే సాధారణంగా (by default) ప్రచురణకర్తలు కాపీరైట్ కలిగి ఉంటారు. వీరు అంటే కొన్ని విదేశీ పత్రికలూ, భారతీయ వైజ్ఞానిక పత్రికలూ కూడా రచయితల నుండి కాపీరైట్ ట్రాన్స్ఫర్ పత్రం తీసుకుని ఆయా వ్యాసాల్ని ప్రచురిస్తారు. దీనికి సంబంధించి ఒక లింకు కొంత సమాచారం ఇస్తుంది అనుకుంటాను. https://en.wikisource.org/wiki/Help:Copyright_renewals#Contributions_to_periodicals. చందమామకు సంబంధించి యాజమాన్య హక్కుల ప్రకటన ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. https://archive.org/details/Chandamama/Chandamama1992April/page/n64/mode/1up. ఇలాగే ప్రతి పత్రిక తమ కాపీరైట్స్ గురించి ప్రకటన చేస్తుంది. ఇది చాలావరకు మీఅందరికి తెలిసినదే నా అవగాహన మేరకు మరొకసారి గుర్తుచేస్తున్నాను. అయితే నేను ఇంకొంత లోతుగా అధ్యయనం చేయాలి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:51, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::My reply is in English because the court case and judgements were in English. I'll make a few points based on that interim judgement. :::1. Chandamama Publications sold their publication rights in 2009 - only publication rights, not copyright to the previous issues. :::2. Most of the materials - irrespective of who wrote it up - is drawn from folk-literature, Puranas and the epics. I don't want to get into an argument about who owns the rights to stories from Mahabharata or Garuda Purana at this point. :::3. The copyright law is very clear - 60 Years; the copyright to the entire magazine originally vested with the Publications, which now does not exist. That is the reason why Chandamama has already been uploaded in the Archives - it is already in public domain. We are only converting from jpeg/pdf to text. :::4. Right now only the logo and the brand are under copyright-sub judice. :::5. The copyright law also makes some exemptions regarding non-commercial, non-profit and eductional use. All that it demands is an acknowledgement of the source be made when used. :::We are not producting new materials; caution is good but there is no need to be overcautious and scared about the copyright law. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 22:57, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::: :::::1. చందమామ పబ్లికేషన్లు పబ్లికేషన్ రైట్లు అమ్మారో, కాపీహక్కులు అమ్మారో మనకు పూర్తిగా సంబంధం లేని విషయం. ఒక కృతికి (work) కాపీహక్కులు ఉన్నాయా లేదా అన్నదే మన చర్చనీయాంశం. ఎందుకంటే, ఈ కృతిలో పబ్లిషర్ చేతిలో ఉన్న హక్కులన్నీ ఆల్రెడీ పబ్లిక్ డొమైన్ లోకి వచ్చేశాయన్నది నిర్వివాదాంశం. నేను చెప్తున్నది ఏమిటంటే, కాపీహక్కుల ఓనర్ షిప్ పూర్తిగా చందమామ పబ్లికేషన్స్ వారి వద్ద ఉండదని. '''ఒక పత్రికలో ప్రచురించిన రచనల్లో కేవలం "వారి స్వంత పూర్తి-స్థాయి (ఫుల్ టైం) ఉద్యోగుల రచనలు మాత్రమే" పబ్లిషర్ దగ్గర ఉంటాయి, పారితోషికం ఇచ్చినా, ఇవ్వకున్నా మిగిలిన ఫ్రీలాన్స్ రచయితలు, పార్ట్ టైం రచయితలు రాసిన రచనలన్నీ ఆయా రచయితల వద్దనే ఉంటాయి'''. ఇలాంటప్పుడు, అసలు చందమామ హక్కులు అమ్ముకున్నారా లేదా అన్నది మనకు చర్చనీయాంశం కాదు. :::::2. పున:కథనాలు అయినంతమాత్రాన ఆయా రచనలకు రచయితల వద్ద హక్కులు ఉండవు అంటే కాపీహక్కుల చట్టం కానీ, జడ్జిమెంట్లు కానీ అంగీకరించవు. చట్టపరంగా చూసినా, సృజనపరంగా చూసినా ఒక ఇతివృత్తం తీసుకున్నంత మాత్రాన ఒరిజినల్ కి తప్ప, డిరవేషన్ కి హక్కులు ఉండవని ఉండదు. చిన్నపిల్లల కోసం రామాయణాన్ని తిరిగి రాయడం అన్నది చాలా పెద్ద సృజనాత్మక కృషి. కాబట్టి, మీరే అన్నట్టు, అసలు ఈ అంశాన్ని ఇంతకన్నా చర్చించడం అనవసరం. :::::3. '''the copyright to the entire magazine originally vested with the Publications''' అన్నది ఏమాత్రమూ సరికాదు. కాపీహక్కు చట్టంలో స్పష్టంగా '''"Subject to the provisions of this Act, the author of a work shall be the first owner of the copyright therein"''' అని ప్రారంభం అవుతుంది. ఆ ఎక్సెప్షన్ ఏమిటి అన్నది వెంటనే స్పష్టంగా ఉంటుంది, పబ్లిషర్/మేగజైన్ నేరుగా ఆ పనిమీదే ఎవరినైనా ఉద్యోగంలో తీసుకున్నట్టైతే మాత్రమే పబ్లిషర్ కి కాపీరైట్ వస్తుంది. '''"in the case of a literary, dramatic or artistic work made by the author in the course of his employment by the proprietor of a newspaper, magazine or similar periodical under a contract of service or apprenticeship, for the purpose of publication in a newspaper, magazine or similar periodical, the said proprietor shall, in the absence of any agreement to the contrary, be the first owner of the copyright in the work in so far as the copyright relates to the publication of the work in any newspaper, magazine or similar periodical, or to the reproduction of the work for the purpose of its being so published, but in all other respects the author shall be the first owner of the copyright in the work"''' ఇది మీ అవగాహనకు పూర్తి విరుద్ధం కాదా? :::::4. పైన చెప్పినట్టే ఇది పూర్తిగా మనకు సంబంధం లేని అంశం. :::::5. వికీసోర్సులో ప్రచురితమైనది నిస్సందేహంగా కాపీహక్కుల విషయంలో స్పష్టంగా ఉండాలి. ఇందులో ఏ సందేహమూ లేదు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:50, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:50, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Editors on group 1 wikis, including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on '''October 5 at 07:00 UTC''' as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make higher-value changes easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project]] or [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]].<br/>Please reach out if you have any questions, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:42, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31106967 --> == Poem Template == Is there any way to change the orientation of a picture in a page? Right now there is only scope for lateral positioning. Can we add a "rotate" parameter? [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 04:41, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) * crop toool లో వీలుకాదు. కానీ కామన్స్ లో ఈ సౌలభ్యం ఉంది--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 05:51, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) == సాయి ఫణి నిర్వాహక హోదాకై ప్రతిపాదన == తెలుగు వికీసోర్స్ లో నేను ([https://xtools.wmcloud.org/ec/te.wikisource.org/Saiphani02 వాడుకరి:Saiphani02]) నిర్వాహకునిగా ఉండేందుకు అభ్యర్థన చేసుకుంటున్నాను. గత రెండు సంవత్సరాలుగా తెలుగు వికీసోర్సులో కొత్త పుస్తకాలు చేర్చటం, అచ్చుదిద్దటం, సూచికలు తయారు చెయ్యటం, వికీడేటా లింకింగ్ చెయ్యటం, చేసాను. అంతే గాక, టెక్నికల్ విషయాల్లో నాకు తెలిసినంత వరకు సహాయపడ్డాను. మూసలు, మాడ్యూల్స్, వికీసొర్స్ మొబైల్ ఆప్, వికీ ఇండెక్స్ టూల్, ఓసీఆర్ పై పని చేసాను. నిర్వాహకత్వం భాద్యత తీసుకొని మరింత చురుగ్గా తెలుగు వికీసోర్సు ప్రాజెక్టు అభివృద్ధికై సహాయపడాలనుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 11:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారి ప్రతిపాదనకు, వారం రోజులలోగా అనగా 16 అక్టోబర్ 2026 లోగా స్పందించమని మనవి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:02, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===అభిప్రాయాలు=== # సాంకేతిక విషయాలపై మంచి అవగాహన కలిగిన సాయిఫణి, మరికొంత చురుకుగా పనిచేయడానికి నిర్వాహకత్వం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. నేను సమర్ధిస్తున్నాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:57, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) # వికీసోర్స్ లో పూర్తి స్థాయిలో పనిచేయాలంటే సాంకేతిక విషయాల అవగాహన కూడా చాలా ముఖ్యం అని నా అభిప్రాయం. సాయిఫణికి వికీసోర్స్ ప్రక్రియలతో పాటు వాటికీ అవసరమైన సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉందని భావిస్తూ, మరింత చురుకుగా బాధ్యతని నిర్వహిస్తారని ఆశిస్తూ అతని స్వీయ ప్రతిపాదనని సమర్ధిస్తున్నాను.[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:04, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) # సాయిఫణీంద్ర గారు ఏ బాధ్యత చేపట్టినా చాలా చక్కగా నిర్వహిస్తారు. వికీసోర్స్ రీడర్ యాప్ ద్వారా భారతీయ భాషలే కాక ప్రపంచవ్యాప్తంగా వికీసోర్సు ప్రాజెక్టులన్నిటికీ సేవ చేస్తూ మంచి అవగాహన సంపాదించారు. ఆయన ప్రతిపాదనను స్వాగతిస్తూ సమర్థిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) # సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:00, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) # సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 05:02, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===నిర్ణయం=== సాయి ఫణి నిర్వాహక ప్రతిపాదన సర్వసమ్మతితో ఆమోదించబడింది. @[[User:Saiphani02]]'s admin proposal is approved unanimously.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:16, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[meta:Steward_requests/Permissions#Saiphani02@tewikisource|Initiated request]] to Stewards.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:32, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) సాయి ఫణి నిర్వాహక ప్రతిపాదన సర్వసమ్మతి, ఒక సంవత్సరానికి స్టీవార్డ్ అనుమతి కూడా పొందింది. సాయి ఫణి గారికి అభినందనలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:29, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) bg3oo70fn5pbijz3k5q0zi9kd90pfto 592610 592399 2026-10-20T19:06:46Z Rajasekhar1961 50 /* నిర్ణయం */ 592610 wikitext text/x-wiki {{రచ్చబండ}} {| class="wikitable floatright" width="10%" ||{{పాత చర్చల పెట్టె |[[/పాత చర్చ 1| ..1]] [[/పాత చర్చ 2| ..2]] [[/పాత చర్చ 3| ..3]] [[/పాత చర్చ 4| ..4]] [[/పాత చర్చ 5| ..5]] [[/పాత చర్చ 6| ..6]] [[/పాత చర్చ 7| ..7]] [[/పాత చర్చ 8| ..8]] [[/పాత చర్చ 9| ..9]] [[/పాత చర్చ 10| ..10]][[/పాత చర్చ 11| ..11]] [[/పాత చర్చ 12| ..12]][[/పాత చర్చ 13| ..13]][[/పాత చర్చ 14| ..14]] [[/పాత చర్చ 15| ..15]] [[/పాత చర్చ 16| ..16]]|వ్యాఖ్య = పాత రచ్చబండ చర్చలు}} |- |<inputbox> type=fulltext prefix=వికీసోర్స్:రచ్చబండ break=no width=15 searchbuttonlabel=రచ్చబండ పాత నిల్వలలో వెతుకు </inputbox> |} {| class="wikitable floatright" width="20%" ||{{సహకారం_స్థితి}} |} <!-- మీ ప్రశ్నలు, సందేహాలు, వ్యాఖ్యలు ఈ గీత గిదువన రాయండి --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 జనవరి 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:02, 19 జనవరి 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 17:11, 3 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:41, 5 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 00:58, 26 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == క్రాప్ టూల్ వికీసోర్స్ లో పనిచేయడం లేదు == {{ping|Arjunaraoc}} కొంచెం చూస్తారా ? [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:48, 10 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు, మీడియావికీలో మార్పుల వలన ఏదో సమస్య ఏర్పడినట్లుంది. ఇటీవల మీడియావికీ మార్పులు నేను అంతగా గమనించుటలేదు కావున [[:m:Indic-TechCom/Requests#Cropimage_gadget_stopped_working_on_Telugu_Wikisource]] దగ్గర నివేదించాను. @[[వాడుకరి:Jayprakash12345|Jayprakash12345]] గారు కాని ఇతరులు కాని సహాయం చేయమని కోరాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:05, 11 జూన్ 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:30, 11 జూన్ 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు, @[[వాడుకరి:ZI Jony|ZI Jony]] గారి సహాయంతో సమస్య పరిష్కరించబడింది. పరిశీలించి ఇంకేమైనా సమస్యలుంటే తెలపండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:25, 12 జూన్ 2026 (UTC) ::::ధన్యవాదాలు అండి. చూసాను. ఇప్పుడు క్రాప్ టూల్ కనపడుతోంది. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:54, 12 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రాచీన ఫాంట్ <s>"౯"</s> ౝ == {{ping|Arjunaraoc}} {{ping| Rajasekhar1961}} కొన్ని పుస్తకాలలో ఈ పై ఫాంట్ (౯) ఉపయోగించాలి. అంకెలలో (౯) ఉంది ఉపయోగించవచ్చా? తెలియచేయగలరు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:04, 10 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు, ఇది తెలుగు అంకె 9. కొన్ని పాత పుస్తకాలను పాఠ్యీకరించేటప్పుడు ఇప్పడు సాధారణ వాడుకలోలేని అంకెలకు బదులు, ఇండోఅరబిక్ అంకెలనే వాడాము. కాని వాటిని అలానే వాడి, ఏదైనా సాంకేతికంగా తాత్కాలికంగా చూపించేటప్పుడు ఇండో అరబిక్ అంకెలను చూపితే బాగుంటుంది అనిపిస్తుంది. ఆ పుస్తకంపై కృషి చేసేవారితో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:10, 11 జూన్ 2026 (UTC) ::అలాగే అండి. ఇది అంకెలలో సమస్య కాదండి. పాఠ్యంలో సమస్య. ఉదాహరణకి - '''వారెల్లరు౯''' [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:43, 11 జూన్ 2026 (UTC) :::అది తొమ్మిది కాదండి. న్ - అక్షరం. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 06:46, 11 జూన్ 2026 (UTC) ::అంటే నకారపొల్లుకు బదులు న్ - అక్షరం చేర్చవచ్చునా.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:15, 11 జూన్ 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]], @[[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] గార్లకు, అర్ధమైంది. నకారపొల్లుకి అంకే ౯ కి తేడా వుంది. ౯ కంటె నకారపొల్లుకి ఇంకొక ఇంకొక చిన్న అడ్డగీత అదనంగా వుంటుంది. నకారపొల్లు యూనికోడ్ లో 2020 లో చేర్చబడింది. గూగుల్ నుండి అందుబాటులో వున్న Noto Sans Telugu font లో అందుబాటులో వున్నది. అయితే నా కంప్యూటర్ (లినక్స్) లో స్థాపించిన తరువాత వికీపీడియాలో కనబడేటట్లు చేయటంలో నాకింకా సమస్యలున్నాయి. మీ విండోస్ కంప్యూటర్లలో Alt +0C5D అనగా Alt నొక్కి వుంచి సున్నా(0), C,5,D నొక్కాలి. ఈ గుర్తు సరిగా కనబడకపోతే Noto Sans Telugu Font స్థాపించుకొని ప్రయత్నించండి. దీనికి మీరు సాంకేతిక నైపుణ్యత కలిగిన వారి సహాయం తీసుకోవడం అవసరమవవచ్చు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 02:09, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::: క్రోమ్ బ్రౌజర్ లో సరిగా కనబడుతున్నది.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 02:27, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::::అలాగేనండి. ప్రయత్నం చేస్తాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:09, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::::ఆగుర్తు ఇప్పుడు వాడుకలో లేదు. దానికి బదులు న్ గాని ర్ గాని (దీనికి కూడా ప్రాచీనతెలుఁగులో వాడబడింది) మార్పిడి చేయవచ్చు. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 05:14, 12 జూన్ 2026 (UTC) :::::Firefox లో కూడా Noto Sans Telugu fonts అన్నీ తాజాపరచినతరువాత సమస్య తీరింది. మరిన్ని వివరాలకు [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=2047062 బగ్] చూడండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:25, 13 జూన్ 2026 (UTC) ::::::తెవికీ ఎడిటర్ లో తెలుగు ప్రత్యేక అక్షరాల సమూహంలో సున్నకు ముందు ([https://phabricator.wikimedia.org/T428991 చేర్చబడింది]). వాడుకరులు ఫాంట్ ని తాజాపరచితే దీనిని చేర్చడం మరింత సులువు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:00, 19 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:12, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:31, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == క్రాప్ ఇమేజ్ (Cropimage) మొబైల్ తోడ్పాటు == @[[వాడుకరి:ZI Jony|ZI Jony]] సహాయంతో cropimage మొబైల్ తోడ్పాటు అమలుపరచాను, పరీక్షించి ఏమైనా దోషాలుంటే తెలియచేయండి. మరిన్ని వివరాలకు [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Requests#c-ZI_Jony-20260625160000-ZI_Jony-20260625022600 చూడండి]. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:51, 26 జూన్ 2026 (UTC) == క్రాప్ ఇమేజ్ (cropimage) వాడుక గణాంకాలు 10 వేల మైలురాయి == ఈ రోజు చూడగా క్రాప్ ఇమేజ్ ఈ సైట్ లో 10,513 సార్లు వాడబడింది ([https://quarry.wmcloud.org/query/106833 క్వారీ క్వెరీ]). ఈ పరికరం [[వికీసోర్స్:రచ్చబండ/పాత చర్చ 5#పుస్తకంలోని బొమ్మలు చేర్చడానికి crop image (క్రాప్ ఇమేజి) వాడుకరి స్క్రిప్ట్|సృష్టించిన]] తరువాత 10 సంవత్సరాలు గడచినవి. దీనిని వాడిన వారందరికి, నిర్వహణలో తోడ్పడిన @[[వాడుకరి:Jayprakash12345|Jayprakash12345]], @[[వాడుకరి:ZI Jony|ZI Jony]] గార్లకు నా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:03, 30 జూన్ 2026 (UTC) : {{ping|arjunaraoc}} ఈ టూల్ మనకు బాగా ఉపయోగపడింది. తెలుగులో స్థాపించిన మీకు మా కృతజ్ఞతలు.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:11, 30 జూన్ 2026 (UTC) === ఎక్కువ వాడుక గల 10 పుస్తకాలు=== {| class="wikitable" !index_title!!transclusion_count |- | [[index:TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu]]||593 |- | [[index:Sangraha_Andhra_Vijnana_Kosham_Volume_Three.pdf]]||179 |- | [[index:Chandamama_1948_01.pdf]]||134 |- | [[index:సంగ్రహ_ఆంధ్ర_విజ్ఞానకోశము_మొదటి_సంపుటము_అ-ఆర్ష.pdf]]||134 |- | [[index:అక్షరశిల్పులు.pdf]]||133 |- | [[index:2015.386370.teluguaguloo-chitrakavitvamu.pdf]]||126 |- | [[index:DivyaDesaPrakasika.djvu]]||125 |- | [[index:Jyothishya_shastramu.pdf]]||120 |- | [[index:Adavi_Bapiraju_Samagra_Kavita_Sankalanam_Vol-1,_Kinnera_Art_Theatrees.pdf]]||113 |- | [[index:Jeevasastra_Samgrahamu.pdf]]||105 |} [https://quarry.wmcloud.org/query/106870 క్వెరీ] ----[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:00, 1 జూలై 2026 (UTC) == WikiConference India 2026 కోసం స్వీయ నిధులతో నమోదు (Self-Funded Registration) మరియు సెషన్ ప్రతిపాదనల ఆహ్వానం (Call for Submissions) ఇప్పుడు ప్రారంభమయ్యాయని సంతోషంతో తెలియజేస్తున్నాము. == ప్రియమైన కమ్యూనిటీ సభ్యులారా, WikiConference India 2026 కోసం స్వీయ నిధులతో నమోదు (Self-Funded Registration) మరియు సెషన్ ప్రతిపాదనల ఆహ్వానం (Call for Submissions) ఇప్పుడు ప్రారంభమయ్యాయని సంతోషంతో తెలియజేస్తున్నాము. WikiConference India 2026, 2026 సెప్టెంబర్ 4 నుండి 6 వరకు కేరళలోని కొచ్చిలో నిర్వహించబడుతుంది. భారతదేశం మరియు దక్షిణ ఆసియాలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే వికీమీడియన్లు, కమ్యూనిటీ నాయకులు, డెవలపర్లు, పరిశోధకులు మరియు ఓపెన్ నాలెడ్జ్ పట్ల ఆసక్తి ఉన్న వారిని ఒకచోట చేర్చే ముఖ్యమైన కార్యక్రమం ఇది. ఈ ఏడాది సదస్సు ప్రధాన అంశం: “Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem” వేగంగా మారుతున్న సాంకేతిక పరిసరాలు, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) అభివృద్ధి, మరియు జ్ఞాన సృష్టిలో వస్తున్న కొత్త మార్పుల నేపథ్యంలో, కమ్యూనిటీ నాయకత్వం, ప్రాంతీయ భాషలు, ఓపెన్ నాలెడ్జ్, అలాగే భారతదేశం మరియు దక్షిణ ఆసియాలో వికీమీడియా ఉద్యమ భవిష్యత్తుపై చర్చించేందుకు ఈ సదస్సు ఒక వేదికగా ఉంటుంది. === స్వీయ నిధులతో నమోదు === స్వీయ నిధులతో నమోదు ప్రస్తుతం Pretix వేదికలో ప్రారంభమైంది. * నమోదు చేసుకోవడానికి: <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> * మరిన్ని వివరాలకు: <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === సెషన్ ప్రతిపాదనల ఆహ్వానం === సెషన్ ప్రతిపాదనలు ప్రస్తుతం Eventyay వేదిక ద్వారా ఆహ్వానించబడుతున్నాయి. వర్క్‌షాపులు, చర్చా సమావేశాలు, ప్యానెల్ చర్చలు, ఇంటరాక్టివ్ సెషన్లు, లైట్నింగ్ టాక్స్ మరియు పోస్టర్ ప్రెజెంటేషన్ల కోసం ప్రతిపాదనలు పంపవచ్చు. మీరు చాలా కాలంగా వికీమీడియా ఉద్యమంలో భాగమై ఉన్నా, లేదా ఇటీవలే చేరినా, మీ అనుభవాలు మరియు ఆలోచనలు సదస్సు కార్యక్రమాన్ని మరింత సమృద్ధిగా చేయడంలో సహాయపడతాయి. * మార్గదర్శకాలు మరియు అదనపు సమాచారం: <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> * ప్రతిపాదనలు పంపేందుకు చివరి తేదీ: '''15 జూలై 2026''' WikiConference India 2026 గురించి పూర్తి సమాచారం, ముఖ్యమైన తేదీలు మరియు ఇతర ప్రకటనల కోసం: * పూర్తి ప్రకటన: <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> అన్ని కమ్యూనిటీ సభ్యులు నమోదు చేసుకుని, తమ సెషన్ ప్రతిపాదనలను సమర్పించి, ఈ ప్రకటనను తమ కమ్యూనిటీల్లో మరియు పరిచయ వర్గాల్లో పంచుకోవాలని మనవి. సాదరంగా, WikiConference India 2026 నిర్వహణ కమిటీ [[వాడుకరి:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Amrit Sufi|చర్చ]]) 10:38, 30 జూన్ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[వాడుకరి:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[వాడుకరి చర్చ:Gauri Guptaa|చర్చ]]) 15:03, 7 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 Kerala Culture Month 2026]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 WikiConference India 2026]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' [[వాడుకరి:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[వాడుకరి చర్చ:Shadabgdg|చర్చ]]) 16:12, 25 జూలై 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> [[mw:User:MSantos (WMF)|Content Transform Team]] 16:31, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:MSantos (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikisource&oldid=28221043 --> == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC) == సర్వర్ స్విచ్ - మీ వికీ త్వరలో కొద్ది కాలం పాటు చదవడానికి-మాత్రమే ఉంటుంది == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ఈ సందేశాన్ని మరొక భాషలో చదవండి]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|వికీమీడియా ఫౌండేషన్]] దాని డేటా సెంటర్ల మధ్య ట్రాఫిక్‌ను మారుస్తుంది దీనివల్ల వికీపీడియా మరియు ఇతర వికీమీడియా వికీలు విపత్తు తర్వాత కూడా ఆన్‌లైన్‌లో ఉండగలరు. ట్రాఫిక్ మొత్తం '''{{#time:j xg|2026-09-23|te}} ''' మీద ఆన్ అవుతుంది. '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' వద్ద స్విచ్ ప్రారంభమవుతుంది దురదృష్టవశాత్తు, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|మీడియావికీ]]లో కొన్ని పరిమితుల కారణంగా, స్విచ్ చేసేటప్పుడు అన్ని సవరణలు ఆపివేయబడాలి. ఈ అంతరాయానికి మేము క్షమాపణలు కోరుతున్నాము మరియు భవిష్యత్తులో దీనిని తగ్గించడానికి మేము కృషి చేస్తున్నాము. ఈ ఆపరేషన్ జరగడానికి 30 నిమిషాల ముందు అన్ని వికీలలో ఒక బ్యానర్ ప్రదర్శించబడుతుంది. ఆపరేషన్ ముగిసే వరకు ఈ బ్యానర్ కనిపిస్తుంది. ఈ బ్యానర్ టెక్స్ట్ యొక్క [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate అనువాదం లేదా ప్రూఫ్ రీడింగ్] కు మీరు సహకరించవచ్చు. '''మీరు అన్ని వికీలను చదవగలరు, కానీ కొంత సమయం వరకు సవరించలేరు.''' * {{#time:l j xg Y|2026-09-23|te}} పై మీరు ఒక గంట వరకు సవరించలేరు. * మీరు ఈ సమయంలో సవరించడానికి లేదా సేవ్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తే, మీరు ఒక దోష సందేశాన్ని చూస్తారు. ఈ నిమిషాల్లో సవరణలు ఏవీ కోల్పోకుండా ఉంటాయని మేము ఆశిస్తున్నాము, కానీ మేము దానికి హామీ ఇవ్వలేము. మీరు దోష సందేశాన్ని చూస్తే, దయచేసి సాధారణ స్థితికి వచ్చే వరకు వేచి ఉండండి. అప్పుడు మీరు మీ సవరణను భద్రపరచగలగాలి. కానీ, అవసరమైతే, ముందుగా మీ మార్పులను కాపీ చేసుకోవాలని మేము సిఫార్సు చేస్తున్నాము. ''ఇతర ప్రభావాలు'': * నేపథ్య పనులు నెమ్మదిగా జరుగుతాయి మరియు కొన్నింటిని వదిలివేయబడతాయి. ఎరుపు రంగు లింక్‌లు మామూలుగా అంత త్వరగా నవీకరించబడకపోవచ్చు. మీరు వేరే చోట లింక్ చేయబడిన కథనాన్ని సృష్టిస్తే, ఆ లింక్ సాధారణం కంటే ఎక్కువసేపు ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది. దీర్ఘకాలంగా నడుస్తున్న కొన్ని స్క్రిప్ట్‌లను ఆపవలసి ఉంటుంది. * ఇతర వారం లాగే ఈ వారం కూడా కోడ్ విస్తరణలు జరుగుతాయని మేము ఆశిస్తున్నాము. అయితే, ఆపరేషన్ తర్వాత అవసరమైతే కొన్ని కేసుల వారీగా కోడ్ ఫ్రీజ్‌లు సకాలంలో జరగవచ్చు. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] 90 నిమిషాల పాటు అందుబాటులో ఉండదు. అవసరమైతే ఈ ప్రాజెక్టును వాయిదా వేయవచ్చు. మీరు [[wikitech:Switch_Datacenter|షెడ్యూల్‌ను wikitech.wikimedia.org లో చదవవచ్చు]]. ఏవైనా మార్పులు ఉంటే షెడ్యూల్‌లో ప్రకటిస్తారు. '''దయచేసి ఈ సమాచారాన్ని మీ కమ్యూనిటీతో పంచుకోండి.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 12:18, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31080967 --> == చందమామ == చందమామ సంచికలు 1947 జూలైనుంచి 1965 డిసెంబరువరకు అన్నిటినీ ఎక్కిస్తున్నాను. 2009 లో చందమామ పబ్లికేషను రైట్సు సుబ్రహ్మణ్యన్ గారికి విక్రయించబడినవి. భారతీయ కాపీరైట్ లా ప్రకారం 60 సంవత్సరాలతరువాత పత్రికలన్నీ పబ్లిక్ డొమైన్ లోకి వస్తాయి. 1966 తదనంతర సంచికల కాపీరైటు స్థితి పరిశీలించినతరువాత వాాటిగురించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 06:09, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: వికీమీడియా కాపీహక్కులను సీరియస్ గా పరిగణిస్తుంది. [[చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక]] కొన్ని (3-4) పత్రికలను నేను అప్లోడ్ చేశాను. భారతీయ కాపీహక్కుల చట్టం ప్రకారం పత్రికలు ముద్రించబడిన 60 సంవత్సరాల తర్వాత కాపీహక్కులు చెల్లిపోయినా, వాటిలోని రచయితల జీవితకాలం ప్రకారం కాపీహక్కులు ఉంటాయని నా అవగాహన. ఒకసారి పరిశీలించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:18, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::All editions of Chandamama have already entered open source. I sent you the details on Whatsapp. Check it. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 08:31, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: The link is on Internet Archieve; according to some the Opensource tag (for that sake any copyright tag) unless given by the copywright holder needs to be verified by the knowledgeable people.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:17, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|దేవీప్రసాదశాస్త్రి]]గారూ, పత్రికల కాపీహక్కులు అన్నవి సంక్లిష్టమైన అంశం. పత్రికల్లో ప్రచురితమైన ప్రతీదానికీ పత్రిక యాజమాన్యానికే పూర్తి కాపీహక్కులు ఉండవు. ఎవరైతే రచయితలు పత్రికలో పూర్తిస్థాయి ఉద్యోగులుగా జీతానికి పనిచేస్తారో వారి కాపీహక్కులే సహజంగా పత్రికకు చెందుతాయి. మిగిలిన రచయితలందరికీ భారత కాపీహక్కుల చట్టాల ప్రకారం వారికే కాపీహక్కులు చెందుతాయి. కాబట్టి, పత్రికలు 60 ఏళ్ళు గడిచినంతనే పూర్తిగా కాపీరైట్లు చెల్లిపోతాయని ఖచ్చితంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఉదాహరణకు, [https://archive.org/details/Chandamama-Telugu-1955-12/page/n35/mode/2up చందమామ 1955 డిసెంబరు సంచికలో] దేవుడి సలహా అని ఆర్. రామనరసయ్య అనే వ్యక్తి రాసిన కథ ఉంది. ఈ ఆర్. రామనరసయ్య ఆ పత్రిక పూర్తిస్థాయి ఉద్యోగినా కాదా అన్నది కానీ, ఒకవేళ ఉద్యోగి కాకుంటే 1965లోపు చనిపోయారా తర్వాత చనిపోయారా అన్నది మనం ఇప్పుడు కనిపెట్టడం చాలా కష్టం. అది తేలేదాకా ఆ కథ కాపీహక్కుల పరిధిలో ఉందా లేదా అన్నది చెప్పలేం. ఇలా ఒక్కో రచనా పరిశీలించుకుంటూ పోవడం దాదాపు అసాధ్యం కదా. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:22, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::పైన చెప్పినట్లు పత్రికల కాపీహక్కులు అన్నవి సంక్లిష్టమైన అంశం. ఛాయాచిత్రాలు, వ్యాసాలు, చిత్రాలకు సంబంధించి రచయితలు తరఫునుండి ప్రత్యేక అగ్రీమెంట్స్ లేకపోతే సాధారణంగా (by default) ప్రచురణకర్తలు కాపీరైట్ కలిగి ఉంటారు. వీరు అంటే కొన్ని విదేశీ పత్రికలూ, భారతీయ వైజ్ఞానిక పత్రికలూ కూడా రచయితల నుండి కాపీరైట్ ట్రాన్స్ఫర్ పత్రం తీసుకుని ఆయా వ్యాసాల్ని ప్రచురిస్తారు. దీనికి సంబంధించి ఒక లింకు కొంత సమాచారం ఇస్తుంది అనుకుంటాను. https://en.wikisource.org/wiki/Help:Copyright_renewals#Contributions_to_periodicals. చందమామకు సంబంధించి యాజమాన్య హక్కుల ప్రకటన ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. https://archive.org/details/Chandamama/Chandamama1992April/page/n64/mode/1up. ఇలాగే ప్రతి పత్రిక తమ కాపీరైట్స్ గురించి ప్రకటన చేస్తుంది. ఇది చాలావరకు మీఅందరికి తెలిసినదే నా అవగాహన మేరకు మరొకసారి గుర్తుచేస్తున్నాను. అయితే నేను ఇంకొంత లోతుగా అధ్యయనం చేయాలి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:51, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::My reply is in English because the court case and judgements were in English. I'll make a few points based on that interim judgement. :::1. Chandamama Publications sold their publication rights in 2009 - only publication rights, not copyright to the previous issues. :::2. Most of the materials - irrespective of who wrote it up - is drawn from folk-literature, Puranas and the epics. I don't want to get into an argument about who owns the rights to stories from Mahabharata or Garuda Purana at this point. :::3. The copyright law is very clear - 60 Years; the copyright to the entire magazine originally vested with the Publications, which now does not exist. That is the reason why Chandamama has already been uploaded in the Archives - it is already in public domain. We are only converting from jpeg/pdf to text. :::4. Right now only the logo and the brand are under copyright-sub judice. :::5. The copyright law also makes some exemptions regarding non-commercial, non-profit and eductional use. All that it demands is an acknowledgement of the source be made when used. :::We are not producting new materials; caution is good but there is no need to be overcautious and scared about the copyright law. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 22:57, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::: :::::1. చందమామ పబ్లికేషన్లు పబ్లికేషన్ రైట్లు అమ్మారో, కాపీహక్కులు అమ్మారో మనకు పూర్తిగా సంబంధం లేని విషయం. ఒక కృతికి (work) కాపీహక్కులు ఉన్నాయా లేదా అన్నదే మన చర్చనీయాంశం. ఎందుకంటే, ఈ కృతిలో పబ్లిషర్ చేతిలో ఉన్న హక్కులన్నీ ఆల్రెడీ పబ్లిక్ డొమైన్ లోకి వచ్చేశాయన్నది నిర్వివాదాంశం. నేను చెప్తున్నది ఏమిటంటే, కాపీహక్కుల ఓనర్ షిప్ పూర్తిగా చందమామ పబ్లికేషన్స్ వారి వద్ద ఉండదని. '''ఒక పత్రికలో ప్రచురించిన రచనల్లో కేవలం "వారి స్వంత పూర్తి-స్థాయి (ఫుల్ టైం) ఉద్యోగుల రచనలు మాత్రమే" పబ్లిషర్ దగ్గర ఉంటాయి, పారితోషికం ఇచ్చినా, ఇవ్వకున్నా మిగిలిన ఫ్రీలాన్స్ రచయితలు, పార్ట్ టైం రచయితలు రాసిన రచనలన్నీ ఆయా రచయితల వద్దనే ఉంటాయి'''. ఇలాంటప్పుడు, అసలు చందమామ హక్కులు అమ్ముకున్నారా లేదా అన్నది మనకు చర్చనీయాంశం కాదు. :::::2. పున:కథనాలు అయినంతమాత్రాన ఆయా రచనలకు రచయితల వద్ద హక్కులు ఉండవు అంటే కాపీహక్కుల చట్టం కానీ, జడ్జిమెంట్లు కానీ అంగీకరించవు. చట్టపరంగా చూసినా, సృజనపరంగా చూసినా ఒక ఇతివృత్తం తీసుకున్నంత మాత్రాన ఒరిజినల్ కి తప్ప, డిరవేషన్ కి హక్కులు ఉండవని ఉండదు. చిన్నపిల్లల కోసం రామాయణాన్ని తిరిగి రాయడం అన్నది చాలా పెద్ద సృజనాత్మక కృషి. కాబట్టి, మీరే అన్నట్టు, అసలు ఈ అంశాన్ని ఇంతకన్నా చర్చించడం అనవసరం. :::::3. '''the copyright to the entire magazine originally vested with the Publications''' అన్నది ఏమాత్రమూ సరికాదు. కాపీహక్కు చట్టంలో స్పష్టంగా '''"Subject to the provisions of this Act, the author of a work shall be the first owner of the copyright therein"''' అని ప్రారంభం అవుతుంది. ఆ ఎక్సెప్షన్ ఏమిటి అన్నది వెంటనే స్పష్టంగా ఉంటుంది, పబ్లిషర్/మేగజైన్ నేరుగా ఆ పనిమీదే ఎవరినైనా ఉద్యోగంలో తీసుకున్నట్టైతే మాత్రమే పబ్లిషర్ కి కాపీరైట్ వస్తుంది. '''"in the case of a literary, dramatic or artistic work made by the author in the course of his employment by the proprietor of a newspaper, magazine or similar periodical under a contract of service or apprenticeship, for the purpose of publication in a newspaper, magazine or similar periodical, the said proprietor shall, in the absence of any agreement to the contrary, be the first owner of the copyright in the work in so far as the copyright relates to the publication of the work in any newspaper, magazine or similar periodical, or to the reproduction of the work for the purpose of its being so published, but in all other respects the author shall be the first owner of the copyright in the work"''' ఇది మీ అవగాహనకు పూర్తి విరుద్ధం కాదా? :::::4. పైన చెప్పినట్టే ఇది పూర్తిగా మనకు సంబంధం లేని అంశం. :::::5. వికీసోర్సులో ప్రచురితమైనది నిస్సందేహంగా కాపీహక్కుల విషయంలో స్పష్టంగా ఉండాలి. ఇందులో ఏ సందేహమూ లేదు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:50, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:50, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Editors on group 1 wikis, including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on '''October 5 at 07:00 UTC''' as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make higher-value changes easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project]] or [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]].<br/>Please reach out if you have any questions, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:42, 1 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31106967 --> == Poem Template == Is there any way to change the orientation of a picture in a page? Right now there is only scope for lateral positioning. Can we add a "rotate" parameter? [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 04:41, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) * crop toool లో వీలుకాదు. కానీ కామన్స్ లో ఈ సౌలభ్యం ఉంది--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 05:51, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) == సాయి ఫణి నిర్వాహక హోదాకై ప్రతిపాదన == తెలుగు వికీసోర్స్ లో నేను ([https://xtools.wmcloud.org/ec/te.wikisource.org/Saiphani02 వాడుకరి:Saiphani02]) నిర్వాహకునిగా ఉండేందుకు అభ్యర్థన చేసుకుంటున్నాను. గత రెండు సంవత్సరాలుగా తెలుగు వికీసోర్సులో కొత్త పుస్తకాలు చేర్చటం, అచ్చుదిద్దటం, సూచికలు తయారు చెయ్యటం, వికీడేటా లింకింగ్ చెయ్యటం, చేసాను. అంతే గాక, టెక్నికల్ విషయాల్లో నాకు తెలిసినంత వరకు సహాయపడ్డాను. మూసలు, మాడ్యూల్స్, వికీసొర్స్ మొబైల్ ఆప్, వికీ ఇండెక్స్ టూల్, ఓసీఆర్ పై పని చేసాను. నిర్వాహకత్వం భాద్యత తీసుకొని మరింత చురుగ్గా తెలుగు వికీసోర్సు ప్రాజెక్టు అభివృద్ధికై సహాయపడాలనుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 11:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారి ప్రతిపాదనకు, వారం రోజులలోగా అనగా 16 అక్టోబర్ 2026 లోగా స్పందించమని మనవి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:02, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===అభిప్రాయాలు=== # సాంకేతిక విషయాలపై మంచి అవగాహన కలిగిన సాయిఫణి, మరికొంత చురుకుగా పనిచేయడానికి నిర్వాహకత్వం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. నేను సమర్ధిస్తున్నాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:57, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) # వికీసోర్స్ లో పూర్తి స్థాయిలో పనిచేయాలంటే సాంకేతిక విషయాల అవగాహన కూడా చాలా ముఖ్యం అని నా అభిప్రాయం. సాయిఫణికి వికీసోర్స్ ప్రక్రియలతో పాటు వాటికీ అవసరమైన సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉందని భావిస్తూ, మరింత చురుకుగా బాధ్యతని నిర్వహిస్తారని ఆశిస్తూ అతని స్వీయ ప్రతిపాదనని సమర్ధిస్తున్నాను.[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:04, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) # సాయిఫణీంద్ర గారు ఏ బాధ్యత చేపట్టినా చాలా చక్కగా నిర్వహిస్తారు. వికీసోర్స్ రీడర్ యాప్ ద్వారా భారతీయ భాషలే కాక ప్రపంచవ్యాప్తంగా వికీసోర్సు ప్రాజెక్టులన్నిటికీ సేవ చేస్తూ మంచి అవగాహన సంపాదించారు. ఆయన ప్రతిపాదనను స్వాగతిస్తూ సమర్థిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) # సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:00, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) # సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 05:02, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===నిర్ణయం=== సాయి ఫణి నిర్వాహక ప్రతిపాదన సర్వసమ్మతితో ఆమోదించబడింది. @[[User:Saiphani02]]'s admin proposal is approved unanimously.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:16, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[meta:Steward_requests/Permissions#Saiphani02@tewikisource|Initiated request]] to Stewards.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 01:32, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) సాయి ఫణి నిర్వాహక ప్రతిపాదన సర్వసమ్మతి, ఒక సంవత్సరానికి స్టీవార్డ్ అనుమతి కూడా పొందింది. సాయి ఫణి గారికి అభినందనలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:29, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) సాయి ఫణీంద్ర గారికి స్వాగతం. మీ కృషితో తెలుగు వికీసోర్స్ మరింత త్వరగా అభివృద్ధి సాధించాలని ఆశిస్తున్నాను--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 19:06, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) h6gtnc9pp7pp25t7id0ft9bqd9164ib 4 9487 592751 584236 2026-10-21T01:27:31Z Arjunaraoc 364 /* ప్రస్తుత నిర్వాహకులు, నిర్వాహకత్వ తేదీలు */ వాడుకరి:Saiphani02 చేర్చు 592751 wikitext text/x-wiki తెలుగు వికీమూలాల ప్రస్తుత నిర్వాహకుల జాబితా ఇది. నిర్వాహకులకు సగటు వాడకరులకంటెఁ హక్కులు ఎక్కవగా వుండును. == ప్రస్తుత నిర్వాహకులు, నిర్వాహకత్వ తేదీలు == #[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]], ప్రారంభం:13 మే 2013 #[[ వాడుకరి:T.sujatha|సుజాత]], ప్రారంభం:13 మే 2013 #[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్ |రహ్మానుద్దీన్ ]], ప్రారంభం:25 జూన్, 2013 #[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]], ప్రారంభం: 7 ఏప్రిల్ 2016 #[[వాడుకరి:Saiphani02|సాయి ఫణి]], ప్రారంభం: 20 అక్టోబర్ 2026 ==గతంలో నిర్వాహకులు, నిర్వాహకత్వ తేదీలు== #[[వాడుకరి:రాకేశ్వర|రాకేశ్వర]], ప్రారంభం: 17 అక్టోబర్ 2010, ముగింపు:2019-06-23 15:31 #[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]], ప్రారంభం: 5 ఫిబ్రవరి 2013,ముగింపు:5మే 2013 #[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]], ప్రారంభం: 20 మార్చి 2015,ముగింపు:20 సెప్టెంబర్ 2015 # [[వాడుకరి:Anveshi|Anveshi]],ప్రారంభం:2007-07-21 20:53 ముగింపు:2014-08-25 06:28 # [[వాడుకరి:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]],ప్రారంభం:2006-09-10 11:48 ముగింపు:2014-08-25 06:29 == ముగిసిన నిర్వాహకప్రతిపాదనా చర్చలు == === రాకేశ్వర === :{{ప్రతిపాదన|రాకేశ్వర}} మూఁడేండ్లకు పైగా వికీమూలాలలో సభ్యత్వం. అనేకానేక మూసల అనువాదం. ఇక అనేక నిర్వాహణా మూసలల అనువాదం. వికీమూలాల మూలస్థంబాలపై మంచి అవగాహన. ఇతర వికీపీడియనులకు సహాయం. గీతామృత తరంగం వంటి ప్రాజెక్టులు. వికీమూలాలు విస్త్రుతంగా పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో సరిపడా నిర్వాహకులు లేరనిపించి ప్రతిపాదించుకుంటున్నాను. ఆమోదం తెలుపగలరు. - రాకేశ్వర : I support giving sysop rights to Rakesvara. Current administrators of the group are not active (which includes me too) and Rakesvara well aware of the wikisource working. Hence, I strongly support his candidature -[[వాడుకరి:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]] 20:13, 4 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : I support. &mdash;[[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]] 06:31, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : I too support - [[వాడుకరి:Srinivasa|Srinivasa]] 10:17, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : I support - - [[వాడుకరి:Suneel VLN|Suneel VLN]] 19:45, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (IST) : నా అంగీకారం కూడా. __[[వాడుకరి:Mpradeep|Mpradeep]] 16:30, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : నేను కూడా. [[వాడుకరి:Nani1only]] : support. [[వాడుకరి:John Vandenberg|John Vandenberg]] 21:27, 17 అక్టోబరు 2010 (UTC) ::[[meta:Steward_requests/Permissions#Administrator_access]] request made. [[వాడుకరి:John Vandenberg|John Vandenberg]] 21:34, 17 అక్టోబరు 2010 (UTC) :::[https://secure.wikimedia.org/wikipedia/meta/w/index.php?title=Special%3ALog&type=&user=&page=User%3A%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B0%40tewikisource&year=&month=-1&tagfilter= done]. --[[వాడుకరి:John Vandenberg|John Vandenberg]] 22:03, 17 అక్టోబరు 2010 (UTC) ===రాజశేఖర్=== *[[వికీసోర్స్:రచ్చబండ]] చూడండి. ===సుజాత=== *[[వికీసోర్స్:రచ్చబండ]] చూడండి. ===రహ్మనుద్దీన్ === *[[వికీసోర్స్:రచ్చబండ/పాత_చర్చ_3# రహ్మనుద్దీన్ నిర్వాహకత్వానికి వోటు ప్రక్రియ]] ===అర్జున=== * [[వికీసోర్స్:రచ్చబండ/పాత_చర్చ_7#అర్జున_శాశ్వత_నిర్వాహక_హోదాకై_ప్రతిపాదన_(Permanent_adminship_for_Arjunaraoc)]] ==కొత్త నిర్వాహక ప్రతిపాదనలు== * [[వికీసోర్స్:రచ్చబండ#సాయి_ఫణి_నిర్వాహక_హోదాకై_ప్రతిపాదన]] ==వనరులు== *[https://xtools.wmflabs.org/ec/te.wikisource.org xtools వాడుకరి హక్కుల మార్పులకు ఉపకరణం] [[వర్గం:వికీసోర్స్ నిర్వహణ]] [[en:Wikisource:Administrators]] r7rq1goyjid0mplk2hfpoupza1hfp2m 592752 592751 2026-10-21T01:28:26Z Arjunaraoc 364 /* కొత్త నిర్వాహక ప్రతిపాదనలు */ 592752 wikitext text/x-wiki తెలుగు వికీమూలాల ప్రస్తుత నిర్వాహకుల జాబితా ఇది. నిర్వాహకులకు సగటు వాడకరులకంటెఁ హక్కులు ఎక్కవగా వుండును. == ప్రస్తుత నిర్వాహకులు, నిర్వాహకత్వ తేదీలు == #[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]], ప్రారంభం:13 మే 2013 #[[ వాడుకరి:T.sujatha|సుజాత]], ప్రారంభం:13 మే 2013 #[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్ |రహ్మానుద్దీన్ ]], ప్రారంభం:25 జూన్, 2013 #[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]], ప్రారంభం: 7 ఏప్రిల్ 2016 #[[వాడుకరి:Saiphani02|సాయి ఫణి]], ప్రారంభం: 20 అక్టోబర్ 2026 ==గతంలో నిర్వాహకులు, నిర్వాహకత్వ తేదీలు== #[[వాడుకరి:రాకేశ్వర|రాకేశ్వర]], ప్రారంభం: 17 అక్టోబర్ 2010, ముగింపు:2019-06-23 15:31 #[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]], ప్రారంభం: 5 ఫిబ్రవరి 2013,ముగింపు:5మే 2013 #[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]], ప్రారంభం: 20 మార్చి 2015,ముగింపు:20 సెప్టెంబర్ 2015 # [[వాడుకరి:Anveshi|Anveshi]],ప్రారంభం:2007-07-21 20:53 ముగింపు:2014-08-25 06:28 # [[వాడుకరి:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]],ప్రారంభం:2006-09-10 11:48 ముగింపు:2014-08-25 06:29 == ముగిసిన నిర్వాహకప్రతిపాదనా చర్చలు == === రాకేశ్వర === :{{ప్రతిపాదన|రాకేశ్వర}} మూఁడేండ్లకు పైగా వికీమూలాలలో సభ్యత్వం. అనేకానేక మూసల అనువాదం. ఇక అనేక నిర్వాహణా మూసలల అనువాదం. వికీమూలాల మూలస్థంబాలపై మంచి అవగాహన. ఇతర వికీపీడియనులకు సహాయం. గీతామృత తరంగం వంటి ప్రాజెక్టులు. వికీమూలాలు విస్త్రుతంగా పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో సరిపడా నిర్వాహకులు లేరనిపించి ప్రతిపాదించుకుంటున్నాను. ఆమోదం తెలుపగలరు. - రాకేశ్వర : I support giving sysop rights to Rakesvara. Current administrators of the group are not active (which includes me too) and Rakesvara well aware of the wikisource working. Hence, I strongly support his candidature -[[వాడుకరి:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]] 20:13, 4 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : I support. &mdash;[[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]] 06:31, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : I too support - [[వాడుకరి:Srinivasa|Srinivasa]] 10:17, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : I support - - [[వాడుకరి:Suneel VLN|Suneel VLN]] 19:45, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (IST) : నా అంగీకారం కూడా. __[[వాడుకరి:Mpradeep|Mpradeep]] 16:30, 6 ఫిబ్రవరి 2010 (UTC) : నేను కూడా. [[వాడుకరి:Nani1only]] : support. [[వాడుకరి:John Vandenberg|John Vandenberg]] 21:27, 17 అక్టోబరు 2010 (UTC) ::[[meta:Steward_requests/Permissions#Administrator_access]] request made. [[వాడుకరి:John Vandenberg|John Vandenberg]] 21:34, 17 అక్టోబరు 2010 (UTC) :::[https://secure.wikimedia.org/wikipedia/meta/w/index.php?title=Special%3ALog&type=&user=&page=User%3A%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B0%40tewikisource&year=&month=-1&tagfilter= done]. --[[వాడుకరి:John Vandenberg|John Vandenberg]] 22:03, 17 అక్టోబరు 2010 (UTC) ===రాజశేఖర్=== *[[వికీసోర్స్:రచ్చబండ]] చూడండి. ===సుజాత=== *[[వికీసోర్స్:రచ్చబండ]] చూడండి. ===రహ్మనుద్దీన్ === *[[వికీసోర్స్:రచ్చబండ/పాత_చర్చ_3# రహ్మనుద్దీన్ నిర్వాహకత్వానికి వోటు ప్రక్రియ]] ===అర్జున=== * [[వికీసోర్స్:రచ్చబండ/పాత_చర్చ_7#అర్జున_శాశ్వత_నిర్వాహక_హోదాకై_ప్రతిపాదన_(Permanent_adminship_for_Arjunaraoc)]] ===సాయి ఫణి=== * [[వికీసోర్స్:రచ్చబండ#సాయి_ఫణి_నిర్వాహక_హోదాకై_ప్రతిపాదన]] ==వనరులు== *[https://xtools.wmflabs.org/ec/te.wikisource.org xtools వాడుకరి హక్కుల మార్పులకు ఉపకరణం] [[వర్గం:వికీసోర్స్ నిర్వహణ]] [[en:Wikisource:Administrators]] jddvp5dx45z3zp5vvv5i5w903rwpa32 0 25133 592813 250395 2026-10-21T07:25:36Z Rajasekhar1961 50 592813 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అభినయ దర్పణము]] | రచయిత = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య | అనువాదం= | విభాగము =ముఖపత్రం | ముందరి = | తదుపరి =[[అభినయ దర్పణము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1934 }} <pages index="Abhinaya darpanamu.pdf" from=5 to=5 /> ==పూర్తి విషయసూచిక== {{:అభినయ దర్పణము/విషయసూచిక}} ==ఇతర మూల ప్రతులు== * [http://www.dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=abhinaya%20darpand-amu&author1=prooktan%27%20nan%27di%20keishvara&subject1=GENERALITIES&year=1934%20&language1=Telugu&pages=198&barcode=2030020025491&author2=&identifier1=&publisher1=vaavil%27la%20raama%20svaami%20shaastrulu%20an%27d%27%20sans&contributor1=&vendor1=til&scanningcentre1=rmsc,%20iiith%20&slocation1=OSU&sourcelib1=OU%20&scannerno1=&digitalrepublisher1=&digitalpublicationdate1=0000-00-00&numberedpages1=&unnumberedpages1=&rights1=IN_COPYRIGHT&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=%20&url=/data7/upload/0191/391 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో అభినయ దర్పణము పుస్తక ప్రతి.] {{PD-old}} [[వర్గం:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]] [[వర్గం:లలితకళలు]] pm49ls8wupb3p8j5481r18dg8oo5pnm 592814 592813 2026-10-21T07:27:39Z Rajasekhar1961 50 592814 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అభినయ దర్పణము]] | రచయిత = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య | అనువాదం= | విభాగము =ముఖపత్రం | ముందరి = | తదుపరి =[[అభినయ దర్పణము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Abhinaya darpanamu.pdf" from=5 to=5 /> ==పూర్తి విషయసూచిక== {{:అభినయ దర్పణము/విషయసూచిక}} ==ఇతర మూల ప్రతులు== * [http://www.dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=abhinaya%20darpand-amu&author1=prooktan%27%20nan%27di%20keishvara&subject1=GENERALITIES&year=1934%20&language1=Telugu&pages=198&barcode=2030020025491&author2=&identifier1=&publisher1=vaavil%27la%20raama%20svaami%20shaastrulu%20an%27d%27%20sans&contributor1=&vendor1=til&scanningcentre1=rmsc,%20iiith%20&slocation1=OSU&sourcelib1=OU%20&scannerno1=&digitalrepublisher1=&digitalpublicationdate1=0000-00-00&numberedpages1=&unnumberedpages1=&rights1=IN_COPYRIGHT&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=%20&url=/data7/upload/0191/391 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో అభినయ దర్పణము పుస్తక ప్రతి.] {{PD-old}} [[వర్గం:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]] [[వర్గం:లలితకళలు]] gj7pmz1mnxwnfb40acko4syav37a195 104 71562 592839 351799 2026-10-21T11:01:40Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|116|చ లి జ్వ ర ము|}}</noinclude> 40 దినములకు విడువకుండిన మరియొక చలిజ్వరముయొక్క పటముతొ చేర్చబడినది చూడనగును. పటమున వ్రాసిన యుదాహరణములను బట్టి మనము తెలిసికొనవలసిన అంశములలో ముఖ్యమయినవి:-- 1. చలిజ్వరము అందరి రోగులకు వాని లక్షణముల నన్నింటిని క్రమముగ సూపింపవు. ఒక్కొకప్పుడు ఈ జ్వరములు అనేక వ్యాధుల పోలియుండును. 2. వ్యాధి నిదానమునుగూర్చి తనకుసరిగా తెలియున ప్పుడు వైద్యుడు తొందరపడి అయిన మందును కాని మందును ఇయ్యక తనమనస్సునకు నిశ్చయమని తోచిన వ్యాధిని నిర్ధారణచేసికొని పట్టుదలతొ చికిత్స చేయవలెను. 3. చలిజ్వరములందు జీర్ణకోశములు సరిగాపని చేయనప్పుడు క్వయినాను ఎంతయిచ్చినను ప్రయోజనములేదు. అట్టి సమయములలో క్వయినాను నెత్తురులోనికి పీచికారి చేయుట యుత్తమము. {{Css image crop |Image = Chali_Jvaramu.pdf |Page = 127 |bSize = 425 |cWidth = 153 |cHeight = 89 |oTop = 392 |oLeft = 126 |Location = center |Description = }} {{rule}} {{c|PRINTED AT THE INDIA PRINTING WORKS, MADRAS.}}<noinclude><references/></noinclude> 94xs6z6nh0c942h7nxecs33acmxwi5z 106 86764 592754 592190 2026-10-21T02:42:06Z Rajasekhar1961 50 592754 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సకలనీతికథానిధానము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కూచిరాజు ఎఱ్ఱయ(న)|ఎఱ్ఱయ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=టి. చంద్రశేఖరన్ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist 1="ముఖపత్రం" 2to6="విసూ" 7=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు={{:పుట:సకలనీతికథానిధానము.pdf/4}} {{:పుట:సకలనీతికథానిధానము.pdf/5}} {{:పుట:సకలనీతికథానిధానము.pdf/6}} |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} js8itzldsk23fgsuiqnnxfy0m48xsjq 104 86776 592456 592185 2026-10-20T14:43:29Z Rajasekhar1961 50 592456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|9. విశ్రుతుడు]]}} |{{DJVU page link|238|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|10. అశోకదత్తుడు]]}} |{{DJVU page link|241|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|11. సూర్యప్రభుడు]]}} |{{DJVU page link|245|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|12. విక్రమసేనుడు]]}} |{{DJVU page link|247|6}} }} {{c|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|పంచమాశ్వాసము]]}} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|1. కళింగదత్తుడు - తారాదత్త]]}} |{{DJVU page link|250|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|2. సోమప్రభ - సులోచన]]}} |{{DJVU page link|256|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|3. సేనజితుడు]]}} |{{DJVU page link|261|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|4. వత్సరాజు]]}} |{{DJVU page link|263|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|5. నరవాహనదత్తుడు - మదనమంచిక]]}} |{{DJVU page link|265|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|6. వామదత్తుడు - కాంతిమతి]]}} |{{DJVU page link|269|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|7. శశాంకవతి]]}} |{{DJVU page link|272|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|8. ధర్మసేనుడు - అతనిభార్య హంసమిధునంబగుట]]}} |{{DJVU page link|273|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|9. కమలాకరుడు - కనకమంజరి]]}} |{{DJVU page link|278|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|10. విష్ణుదండకము]]}} |{{DJVU page link|279|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|11. భోగదత్త - గార్దభము]]}} |{{DJVU page link|285|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|12. ఇందుప్రభుడు]]}} |{{DJVU page link|286|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|13. యక్షిణి - విప్రుడు]]}} |{{DJVU page link|287|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|14. ఉషా - అనిరుద్ధులు]]}} |{{DJVU page link|289|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|15. శ్రీదర్శనుడు - షర్మిష్ఠ]]}} |{{DJVU page link|291|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|16. ఉగ్రభటుడు - మనోరమ]]}} |{{DJVU page link|292|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|17. ధనదత్తుడు - శంఖదత్తుడు]]}} |{{DJVU page link|294|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|18. హంసావళి]]}} |{{DJVU page link|295|6}} }} {{rule|6em}}<noinclude><references/></noinclude> bopyt6k6ab2iexautrkv7y5zec5rdes 592470 592456 2026-10-20T14:47:05Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|9. విశ్రుతుడు]]}} |{{DJVU page link|238|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|10. అశోకదత్తుడు]]}} |{{DJVU page link|241|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|11. సూర్యప్రభుడు]]}} |{{DJVU page link|245|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|12. విక్రమసేనుడు]]}} |{{DJVU page link|247|6}} }} {{c|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|పంచమాశ్వాసము]]}} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|1. కళింగదత్తుడు - తారాదత్త]]}} |{{DJVU page link|250|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|2. సోమప్రభ - సులోచన]]}} |{{DJVU page link|256|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|3. సేనజితుడు]]}} |{{DJVU page link|261|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|4. వత్సరాజు]]}} |{{DJVU page link|263|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|5. నరవాహనదత్తుడు - మదనమంచిక]]}} |{{DJVU page link|265|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|6. వామదత్తుడు - కాంతిమతి]]}} |{{DJVU page link|269|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|7. శశాంకవతి]]}} |{{DJVU page link|272|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|8. ధర్మసేనుడు - అతనిభార్య హంసమిధునంబగుట]]}} |{{DJVU page link|273|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|9. కమలాకరుడు - కనకమంజరి]]}} |{{DJVU page link|278|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|10. విష్ణుదండకము]]}} |{{DJVU page link|279|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|11. భోగదత్త - గార్దభము]]}} |{{DJVU page link|285|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|12. ఇందుప్రభుడు]]}} |{{DJVU page link|286|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|13. యక్షిణి - విప్రుడు]]}} |{{DJVU page link|287|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|14. ఉషా - అనిరుద్ధులు]]}} |{{DJVU page link|289|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|15. శ్రీదర్శనుడు - షర్మిష్ఠ]]}} |{{DJVU page link|291|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|16. ఉగ్రభటుడు - మనోరమ]]}} |{{DJVU page link|292|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|17. ధనదత్తుడు - శంఖదత్తుడు]]}} |{{DJVU page link|294|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|18. హంసావళి]]}} |{{DJVU page link|295|6}} }} {{rule|6em}} సూచక : 1. పంచమాశ్వాసమున 257 వ పుటనుండి 272 వ పుట వఱకు పుటసంఖ్య 200 కు మాఱు 300 గ దొరలినది. 2. 251, 253 పుటలలో 5 వ యాశ్వాసమునకు బదులు 4 వ యాశ్వాసమని దొరలినది. {{rule|6 em}}<noinclude><references/></noinclude> l9fd5gwi9belauurqixghpqmar7bx59 592475 592470 2026-10-20T14:47:58Z Rajasekhar1961 50 592475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|9. విశ్రుతుడు]]}} |{{DJVU page link|238|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|10. అశోకదత్తుడు]]}} |{{DJVU page link|241|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|11. సూర్యప్రభుడు]]}} |{{DJVU page link|245|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/చతుర్థాశ్వాసము|12. విక్రమసేనుడు]]}} |{{DJVU page link|247|6}} }} {{c|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|పంచమాశ్వాసము]]}} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|1. కళింగదత్తుడు - తారాదత్త]]}} |{{DJVU page link|250|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|2. సోమప్రభ - సులోచన]]}} |{{DJVU page link|256|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|3. సేనజితుడు]]}} |{{DJVU page link|261|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|4. వత్సరాజు]]}} |{{DJVU page link|263|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|5. నరవాహనదత్తుడు - మదనమంచిక]]}} |{{DJVU page link|265|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|6. వామదత్తుడు - కాంతిమతి]]}} |{{DJVU page link|269|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|7. శశాంకవతి]]}} |{{DJVU page link|272|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|8. ధర్మసేనుడు - అతనిభార్య హంసమిధునంబగుట]]}} |{{DJVU page link|273|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|9. కమలాకరుడు - కనకమంజరి]]}} |{{DJVU page link|278|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|10. విష్ణుదండకము]]}} |{{DJVU page link|279|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|11. భోగదత్త - గార్దభము]]}} |{{DJVU page link|285|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|12. ఇందుప్రభుడు]]}} |{{DJVU page link|286|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|13. యక్షిణి - విప్రుడు]]}} |{{DJVU page link|287|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|14. ఉషా - అనిరుద్ధులు]]}} |{{DJVU page link|289|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|15. శ్రీదర్శనుడు - షర్మిష్ఠ]]}} |{{DJVU page link|291|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|16. ఉగ్రభటుడు - మనోరమ]]}} |{{DJVU page link|292|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|17. ధనదత్తుడు - శంఖదత్తుడు]]}} |{{DJVU page link|294|6}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[సకలనీతికథానిధానము/పంచమాశ్వాసము|18. హంసావళి]]}} |{{DJVU page link|295|6}} }} {{rule|6em}} సూచక : 1. పంచమాశ్వాసమున 257 వ పుటనుండి 272 వ పుట వఱకు పుటసంఖ్య 200 కు మాఱు 300 గ దొరలినది. 2. 251, 253 పుటలలో 5 వ యాశ్వాసమునకు బదులు 4 వ యాశ్వాసమని దొరలినది. {{rule|6em}}<noinclude><references/></noinclude> rhxohr2660bw3m9d60fgt4sozj5jd1f 102 125758 592613 451225 2026-10-20T19:09:42Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 592613 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = గోగులపాటి |అసలుపేరు = కూర్మనాథుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = 1720 |గిట్టిన_యేడు = 1790 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = గోగులపాటి కూర్మనాధ కవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[భక్తిరసశతకసంపుటము/మొదటిసంపుటము/సింహాద్రి నారసింహశతకము |సింహాద్రి నారసింహశతకము]] (ముద్రణ: 1926) * [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] kd7xdq345alswugm8ihx797uawv9nx5 592784 592613 2026-10-21T06:20:19Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 592784 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = గోగులపాటి |అసలుపేరు = కూర్మనాథుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = 1720 |గిట్టిన_యేడు = 1790 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = గోగులపాటి కూర్మనాధ కవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[భక్తిరసశతకసంపుటము/మొదటిసంపుటము/సింహాద్రి నారసింహశతకము |సింహాద్రి నారసింహశతకము]] (ముద్రణ: 1926) * [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] (ముద్రణ: 1941) f2bulcyrrl1wcbsq6dm7c9swkvtlrtd 106 128992 592800 396521 2026-10-21T07:05:14Z Rajasekhar1961 50 592800 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 21to22="తొలిపలుకు" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} d6j2biilqy2mot2s58jmydl4hivtlb5 592802 592800 2026-10-21T07:06:18Z Rajasekhar1961 50 592802 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 13to20="Intro" 21to22="తొలిపలుకు" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} soknjqsajiwpfekmbhqfz9bq9fmp299 592804 592802 2026-10-21T07:07:36Z Rajasekhar1961 50 592804 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 8="series" 10=- 11="ముఖచిత్రం" 12=- 13to20="Intro" 21to22="తొలిపలుకు" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} e1a7qg3ud3wl0cd9c5zbuipg88xpwys 592805 592804 2026-10-21T07:08:08Z Rajasekhar1961 50 592805 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 9="series" 10=- 11="ముఖచిత్రం" 12=- 13to20="Intro" 21to22="తొలిపలుకు" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 24c7uxfwfire6tgr1huvnhjlzhn9ff3 592807 592805 2026-10-21T07:09:09Z Rajasekhar1961 50 592807 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to8=- 9="series" 10=- 11="ముఖచిత్రం" 12=- 13to20="Intro" 21to22="తొలిపలుకు" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 6f18cnpmh7b8is9nyw6imkoyhsjc5sd 592809 592807 2026-10-21T07:10:08Z Rajasekhar1961 50 592809 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to8=- 9="series" 10=- 11="ముఖచిత్రం" 12=- 13to20="Intro" 21to22="తొలిపలుకు" 23to24=- 25=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 2bxo5dyjkg7k9kosk5t3quef4k1j9sn 592810 592809 2026-10-21T07:11:20Z Rajasekhar1961 50 592810 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అభినయదర్పణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=T. V. Subba Rao |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=Government Oriental Manuscript Library |చిరునామా=Madras |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=11 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to8=- 9="series" 10=- 11="ముఖచిత్రం" 12=- 13to20="Intro" 21to22="తొలిపలుకు" 23to24=- 25=1 82to85=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} amj47a0skyaxejs2m73u4jvmfpp2zqy 0 128993 592815 396520 2026-10-21T07:32:44Z Rajasekhar1961 50 592815 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అభినయదర్పణము]] | రచయిత = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[అభినయదర్పణము/తొలిపలుకు|తొలిపలుకు]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1951 }} <pages index="అభినయదర్పణము.pdf" from=9 to=20/> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/పీఠిక/]] #[[/ప్రథమాశ్వాసము/]] #[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] #[[/చతుర్థాశ్వాసము/]] #[[/పంచమాశ్వాసము/]] }} oqrchsiivu45bwh2x25vhbpn3sc6g84 592816 592815 2026-10-21T07:33:44Z Rajasekhar1961 50 592816 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అభినయదర్పణము]] | రచయిత = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[అభినయదర్పణము/తొలిపలుకు|తొలిపలుకు]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1951 }} <pages index="అభినయదర్పణము.pdf" from=9 to=20/> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/తొలిపలుకు/]] #[[/ప్రథమాశ్వాసము/]] #[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] }} q8mnfv5ttgliq7z82nfl46bzzzvw8ua 592817 592816 2026-10-21T07:34:25Z Rajasekhar1961 50 592817 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అభినయదర్పణము]] | రచయిత = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[అభినయదర్పణము/తొలిపలుకు|తొలిపలుకు]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1951 }} <pages index="అభినయదర్పణము.pdf" from=1 to=10/> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/తొలిపలుకు/]] #[[/ప్రథమాశ్వాసము/]] #[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] }} mvsd9stgk6iuceg1fyv21ty8x0arydx 592818 592817 2026-10-21T07:35:04Z Rajasekhar1961 50 592818 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[అభినయదర్పణము]] | రచయిత = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[అభినయదర్పణము/తొలిపలుకు|తొలిపలుకు]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1951 }} <pages index="అభినయదర్పణము.pdf" from=1 to=11/> {{padded page break}} {{AuxTOC| #[[/తొలిపలుకు/]] #[[/ప్రథమాశ్వాసము/]] #[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]] #[[/తృతీయాశ్వాసము/]] }} nv2p964s9azie0pjkmbvlxxgz6zpcv0 104 162366 592489 468202 2026-10-20T16:21:30Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|208|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}</noinclude>జర్మనీలో కొన్నిసంవత్సరములు చదివి రెండు ఎం. ఏ. లు (Double M. A.) ప్యాసై వచ్చినది. అపుడు కార్వేగారు లేకున్నను కేట్కారుగారి సహాయముతో వితంతుశరణాలయమును, స్త్రీల విశ్వవిద్యాలయమునుచూచి వచ్చితిని. నేను పూనా నుంచి బెజవాడ వచ్చిన పిమ్మట ఎంతో ఆదరముతో కార్వేపండితులు నా కొక లేఖ వ్రాసినారు. మా నందిగామలో ప్రాథమికపాఠశాలలు - ఒకటి బాలురది, రెండ వది బాలికలది, మూడవది ముసల్మాన్‌పిల్లలకు - మూడు మాత్రమే యుండెను. 1912 వ సంవత్సరములో నొక సెకండరీపాఠశాలను స్థాపించు టకు నిశ్చయించితిమి. మా తాలూకాలో నెచటకూడ సెకండరీ (యున్నత) పాఠశాల లేకుండెను. ప్రభుత్వోద్యోగుల సహాయముతో తాలూకాయంతయు తిరిగి సొమ్ము వసూలుచేయుటకుద్దేశించి పంచమజార్జి పట్టాభిషేక సెకండరీ పాఠశాల యని నామకరణముచేయుటకు తీర్మానించి, మా తాలూకా పెద్దలు ముఖ్యముగ మా గ్రామపెద్ద లొక కమిటీని ఎన్నుకొని నన్ను దానికి అధ్య క్షునిగావుండి సొమ్ము వసూలుచేసి పాఠశాలను సక్రమముగనడుపుబాధ్యత వహించవలెనని కోరిరి. నే నప్పుడు బెజవాడలో లాయరుగానుండి యపు డపుడు స్వగ్రామమగు నందిగామకు వచ్చుచు పోవుచుంటిని. నే నందు కొప్పుకొని కమిటీకిఅధ్యక్షునిగా పనిచేసితిని. తుర్లపాటి సుందరశివరావుగా రా కమిటీకి కార్యదర్శిగాను, తుర్లపాటి వీరభద్రరావుగారు కోశాధికారిగాను ఎన్నుకొనబడిరి. మా తాలూకా తహసీలుదారు జగన్నాధరావుపంతులుగారు సొమ్ము వసూలుచేయుటలో చాల సహాయపడిరి. వారు చాల సజ్జనులు. లంచమేమిటో యెరుగనివారు. విద్యాభిమాని. ప్రథమమున రాఘవాపురము వైశ్యులు గోపు జోగయ్యగారింటికిపోయి అడిగినాము. ఆయన అయిదువం దల రూప్యముల నిచ్చెను. ఈవిధముగ తిరిగి నలుబదివేలరూప్యములను వసూలుచేసితిమి. మునగాలరాజాగారగు నాయని వెంకటరంగారావుగారు స్వంతముగ అయిదువేలరూప్యములను దయచేసి వారిపరగణాలో ప్రజల నుండి అయిదువేలరూప్యములను వసూలుచేసి యిప్పించిరి. ఒకఅద్దెయింట్లో మొదటిఫారముమొదలు మూడవఫారమువరకు మాత్రము ప్రారంభించితిమి. కొండిపర్తి వీరభద్రాచార్యులుగారిని ప్రధానోపాధ్యాయునిగా నియమించి వారి<noinclude><references/></noinclude> 7nuc8oyylhlkun1ivjc9zmisonr9s9l 104 162367 592602 468203 2026-10-20T17:20:14Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|27]|నేను లాయరుగా పనిచేసినకాలము|209}}</noinclude>సలహాపైన తగినవారిని యుపాధ్యాయులుగా నియమించితిమి. పాఠశాల ఆదర్శప్రాయముగా జరుగుచుండెను. చల్లటి ఉదయపుపూట, మరల సాయం త్రము పాఠశాల జరిగెను. నీతిబోధ, దైవభక్తి కూడ విద్యార్థులకు బోధించ బడెను. ప్రహ్లాదచరిత్ర, గజేంద్రమోక్షము, నిర్బంధ పాఠ్యగ్రంథములుగా చేసి తిమి. హరిజనులనుకూడ చేర్చుకుంటిమి. ఉర్దూభాషకూడ నేర్పితిమి. మా తాలూకా నైజాంరాజ్యమున కానుకొని యున్నందున ఉర్దూ నేర్చుకొనుట విద్యార్థులజీవనోపాధికి యుపయోగించునని తలంచితిమి. కాని నాలుగవ ఫారముకూడ ప్రారంభించగానే విద్యాశాఖాధికార్లు భవనము కావలెనని తొందర పెట్టసాగిరి. ముక్త్యాలరాజాగారగు వాసిరెడ్డి చంద్రమౌళీశ్వరప్రసాదు బహ ద్దరుగారు నందిగామలోని మంచి ఖాళీస్తలమును, దానిలో బిల్డింగు కట్టించి ఇచ్చెదమని వాగ్దత్తముచేసిరి. అందులో బిల్డింగు కట్టించుచుండగా వారికిని కమిటీవారికిని భేదాభిప్రాయములు కలిగెను. ఆయన దాని నిచ్చుటకు ఆల స్యముచేసెను. కమిటీవారు వారిఅనుమతి పొందకుండగనే దానిలో ప్రవే శించి పాఠశాల తెరచిరి. నా కది యిష్టములేదు. ఆయన వ్యాజ్యమువేసెను. స్థలమును, కొంత కట్టబడిన బిల్డింగును వారికే స్వాధీనముచేయునట్లు రాజీ పడితిమి. వారితరపున అపుడు పెద్దిభొట్ల వీరయ్యగారు లాయరు. ఆయన కూడ పాఠశాలయందు చాలా అభిమానులు. రాజాగారిమర్యాద కాపాడుటకై ఆవిధముగా రాజీపడినచో వారు తప్పకుండా ఆ భవనమును కట్టించి యిచ్చె దరని వీరయ్యగారును, రాజాగారిబావమరదిగారును చెప్పిరి. దానినినమ్మి ఆ రాజీకి అంగీకరించవలెనని సలహానిచ్చితిని. కాని తుదకు రాజాగా రా స్థలమును, కట్టిన బిల్డింగును స్వాధీనముచేసికొని పాఠశాల కివ్వక వారి స్వంతముక్రిందకే తీసుకున్నారు. వారు విద్యాపోషకులే. నందిగామమీద కోపమువచ్చి వారి దానధర్మములను వారికి సమీపముననున్న జగ్గయ్యపేట హైస్కూలుస్థాపనకు చేసినారు. మా నందిగామ పాఠశాలను మరియొక అద్దె యింటిలో పెట్టినారు. అయిదవఫారముకూడ తెరచినారు. వీరభద్రాచార్యులుగారు తురిమెళ్ళ హైస్కూలుకు వెళ్లిరి. చెరుకుపల్లి వెంకటప్పయ్యగారిని ప్రధానోపా ధ్యాయునిగా నియమించితిమి. వీరు అతియోగ్యులు, సమర్థులు. చాలాసంవ .త్సరములు బహుచక్కగా పాఠశాలను నడిపిరి. ఆరవఫారముకూడ తెరవబడి<noinclude><references/></noinclude> d608hs1yh7wj4z3imdinhevnbf4cbg0 104 162368 592603 468204 2026-10-20T17:22:57Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|210|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}</noinclude>నది. 1920 లో సహాయనిరాకరణము వచ్చినందున నేను అధ్యక్షపదవికి రాజీనామా నిచ్చితిని. కొద్దికాలములో ఆస్తితోసహా ఆ పాఠశాలను నా సలహాపైన కృష్ణాజిల్లాబోర్డుకు కమిటీవారు వప్పగింతచేసిరి. ఆ పాఠశాల మంచిస్థితిలో నున్నది. నందిగామఊరిబైట పదునాలుగు ఎకరాలస్థలము కొని, జిల్లాబోర్డువారు బిల్డింగు కట్టినారు. అప్పటికి అదియే మా తాలూకాలో మొదటిహైస్కూలు, దానితోపాటే దాదాపుగా అదేసమయములో గెంటాల జోగయ్యగారి ధర్మమువల్లను, ముక్త్యాలరాజాగారి ధనసహాయమువల్లను మా తాలూకాలోని జగ్గయ్యపేటలోకూడా ఒక హైస్కూలు స్థాపించబడినది. 1957 సంవత్సరములో మా నందిగామతాలూకాలో ప్రజలవిరాళములతో స్థాపించ బడి బోర్డువారిక్రింద నడుపబడుచున్న హైస్కూళ్లు (ఉన్నతపాఠశాలలు) పది యున్నవి. ప్రజలు విద్యాసంస్థలకు భూరివిరాళములిచ్చుట నేర్చుకొనుచు న్నారు. డాక్టరుకేట్కారు అను మహారాష్ట్రపండితుడు అమెరికాలో పి. హెచ్. డి. ఫ్యాసైవచ్చి హిందూదేశములోని కులములు అను విషయములో ప్రత్యేక పరిశోధనలుజరిపి యొక మంచిగ్రంథము వ్రాసినాడు. ఆంధ్రదేశ ములోకూడ కొంత పరిశోధనచేయదలచి 1915 సంవత్సరములో బెజవాడకు వచ్చి నా కతిథిగా మాయింట్లో వారమురోజు లున్నాడు. అప్పటికి ఆయన మహారాష్ట్రభాషలో విజ్ఞానసర్వస్వమును వ్రాయవలెనని యత్నించుచుండెను. నాతోను, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారితోను ఆ విషయములన్నీ మాట్లాడి నాడు. ఆయనతో జరిపిన సంభాషణలఫలితముగ లక్ష్మణరావుగారు ఆంధ్ర భాషలో విజ్ఞానసర్వస్వమును ప్రారంభించినారు; గాని మూడుసంపుటములు మాత్రము ప్రచురించి దివంగతులైనారు. డాక్టరు కేట్కారుగారు చాలా మంచి పేరుగన్న మహారాష్ట్రవిద్వాంసులను పోగుచేసుకొని యొక గొప్ప ఉపసంపాదకీయనంఘము నేర్పాటుచేసి వలయుద్రవ్యమును సేకరించి మహా రాష్ట్ర విజ్ఞానసర్వస్వమును పూర్తిచేసినాడు. పిమ్మట కొన్నిసంవత్సరాలకు ఆయన నన్ను బొంబాయిలోను, పూనాలోను, మదరాసులోను కలిసినాడు. పూనాలో తమగృహమునకు నన్ను తీసుకొనివెళ్ళి రెండురోజులు అతిథిగా ఉంచుకొన్నాడు. ఆ విజ్ఞానసర్వస్వమును నాకు చూపించినారు. అది యుత్కృష్టవ్యాసనంపుటి. పూనాలో నేను ఆయనతోకూడవెళ్ళి సర్వెంట్సు<noinclude><references/></noinclude> si2awpqr6uw799utevmxf013jul06a1 104 162369 592605 468206 2026-10-20T17:26:28Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh||నేను లాయరుగా పనిచేసినకాలము|211}}</noinclude>ఆఫ్ ఇండియా సొసైటీని (భారతసేవకసంఘమును), ఫర్గూసన్ కళాశాలను, లాకళాశాలను, కేట్కారుగారిని, వారు నడుపుచున్న కేసరి, మహారాటా పత్రికలఆఫీసులను దర్శించినాను. సర్వెంట్సు ఆఫ్ ఇండియా సొసైటీలో ఆ సమయమున కోదండరావుగారు మాత్ర మున్నారు. వారు ఆంధ్రులు. ఆ సంఘమునకు కార్యదర్శిగా నుండిరి. కొంతసేపు వివిధవిషయములనుగూర్చి మాట్లాడినాము. అదివరకే కార్వేపండితుని దర్శించదలచి వారిగృహమునకు వెళ్లితిని. వారు బొంబాయికి వెళ్ళినారు. కాని వారు నడుపుచున్న గొప్ప సంస్థలనుమాత్రము కేట్కారుగారిసహాయమున చూచివచ్చితిని. 1918 సంవత్సరము ఏప్రిలునెలలో మూల్పూరు రంగయ్య అను విశాఖపట్టణములోని వైద్యకళాశాలలో మూడవయేడు పరీక్ష పూర్తిచేసిన వైద్యవిద్యార్థి శ్రీమతి చుక్కమ్మ అను వితంతుయువతిని ప్రేమించి ఆమెను వివాహముచేసుకొనుటకు తనతో తీసుకొని బెజవాడ వచ్చెను. వారిద్దరితోకూడ మరి యిరవైమంది వైద్యకళాశాల విద్యార్థులు వచ్చిరి. అది ఆదర్శప్రాయమైన వివాహము. ఇద్దరు సుగుణసంపన్నులు. శ్రీమతి చుక్కమ్మ తెనుగు బాగా చదువుకున్నది. ఇంగ్లీషు, హిందీ కొంచెముగా వచ్చును. నన్ను వివాహముజరిపించవలెనని కోరిరి. బెజవాడ గవర్నరుపేట లోని యొకసత్రములో వారందరికి విడిది యేర్పాటుచేసితిని. యధావిధిగా వివాహముజరిపితిమి. వధూవరులు కమ్మవారు. వారితో వచ్చిన స్నేహితులు అన్నివర్ణములకు చెందినవారుండిరి. వివాహముకాగానే అందరముకలసి ప్రీతిభోజనముచేసితిమి. వారి వివాహజీవితము మిగుల సౌఖ్యదాయకముగా పేరుప్రతిష్ఠలతో జరుగుచున్నది. రంగయ్యగారు ఆఖరు వైద్యపరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడై ఏలూరులో సుప్రసిద్ధ డాక్టరుగా పనిచేయుచున్నారు. ఆయన ఆంధ్రదేశములో పేరుగన్న కాంగ్రెసునాయకుడు. అనేకసార్లు జైలుకు పోయినాడు. జిల్లాబోర్డు అధ్యక్షుడైనాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎసెంబ్లీలో ప్రముఖసభ్యుడు. ఆమెకూడ అనేకసార్లు జైలుకు వెళ్ళినది. ఆంధ్రదేశ ములో కాంగ్రెసుకుచెందిన విదుషీమణులలో గొప్పస్థాన మలంకరించు చున్నది. దానధర్మములకు హరిజనసేవకు సాంఘిక సేవకుకూడ ప్రసిద్ధి కెక్కియున్నది. వారి కొక్కడే కుమారుడు. అతనికి మెట్రిక్యులేషన్‌వరకు<noinclude><references/></noinclude> 4o3mel467f97i1eo1ihp79lcypmj6g0 104 162370 592606 468207 2026-10-20T17:29:31Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|212|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}</noinclude>చదువుచెప్పించి తలిదండ్రులు తమభూములను వ్యవసాయముచేయించుకొను పనిలో వినియోగించినారు. కొలదినెలలుమాత్రము వారిబంధువులు వారి యింటికి రాకుండా దూరముగానున్నారు. కాని అదంతా త్వరలోనే సమసి పోయి వారితో బంధువులు, మిత్రులు కలిసిపోయినారు. ఇది ఆంధ్రదేశము లోని యొక ఆదర్శమైన వివాహము. సంఘసంస్కరణ విషయములో సంఖ్య కంటె ఆదర్శమైనవివాహములే ముఖ్యము. పిమ్మట నేను, దర్శి చెంచయ్యగారు కలసివెళ్ళి కృష్ణాజిల్లా పెడనలో మరియొక వితంతూద్వాహము చేయించినాము. అది విశ్వబ్రాహ్మణ కుటుంబములోది. అదికూడ ఆదర్శమైనదే అక్కడకూడ మేము భోజనముచేసివచ్చినాము. ఇంకా కొన్ని వితంతువివాహములకువెళ్లి ఆశీర్వదించి భోజనముచేసి వచ్చేవాడను. ఆ సంవత్సరమే మిస్ టెనెంటు అను ఆంగ్లేయయువతి దేశమం తయు సంచారముచేసి రజస్వలకాకమునుపే బాలికలకు వివాహముచేసెడి ఆచారమును ఖండించుచు యుపన్యాసముల నిచ్చెను. గుంటూరులో కొండా వెంకటప్పయ్యగారు, బెజవాడలో నేను ఆమె కాతిథ్యమిచ్చి యుపన్యాసముల నిప్పించితిమి. ఆమె నా కతిథిగా నాలుగుదినము లున్నది. నాతోపాటు భోజ నముచేసినది. పోలవరము జమీందారగు కొచ్చెర్లకోట వెంకటకృష్ణారావుబహద్దరు గారు నాకు గొప్పమిత్రులు. వారు కాకినాడలో కాపురముండేవారు. వారు గొప్ప ఆంధ్రభాషాభిమానులు, విద్యాపోషకులు, మంచి కవీశ్వరులు. సుప్ర సిద్దులైన తిరుపతి వెంకటకవులలో దివాకర్ల తిరుపతికవి శిఖామణులు వారి ఆస్థానకవీశ్వరులుగా నుండిరి. నవీనాంధ్రదేశములో జన్మించిన కవిశేఖరు లలో రసజ్ఞతలో విద్వత్తులో తిరుపతివేంకటకవులను మించినవారు లేరు. పెక్కు శతావధానములు చేసినారు. అనేక కావ్యములను రచించినారు. తిరు పతికవి రసజ్ఞతలో నవీనాంధ్రకవులలో ప్రధమస్థాన మలంకరించినారని చెప్పుదురు. కొచ్చెర్లకోట వెంకటకృష్ణారావుగారు పెక్కుసార్లు జమీందార్ల పక్షమున శాసనసభకు సభ్యులైనారు. కృష్ణాజిల్లాలో జమీందార్లు, మొఖాసా దార్లు ఎక్కువమంది ఓటర్లుగా గలరు. నాకు వారిలో చాలామందితో సంబంధ ముండెను. అందువల్ల వారందరిఓట్లను సంపాదించుటకై వారములకొద్ది<noinclude><references/></noinclude> 2fh7alals8o95m28pd0yg4nf00egm3k 104 162371 592607 468208 2026-10-20T17:36:40Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh||నేను లాయరుగా పనిచేసినకాలము|213}}</noinclude>బెజవాడలో తిరుపతిశాస్త్రులవారు మాయింటిలో నా కతిథులుగానుండి ఆ భూఖామందుఓటర్లను నా ఉత్తరములతోకూడ చూచి, ఓట్లు స్థిరపర్చు కొని వచ్చేవారు. తిరుపతికవీశ్వరులవారు నాకు పరమాప్తులైనారు. వీరి మూలముననే వెంకటశాస్త్రులవారిని కొద్దిగా ఎరుగుదును. వా రపుడు బందరు హిందూహైస్కూలులో పండితులుగా నుండిరి. తిరుపతి వెంకట కవులు వైదీకులు. ఆశుకవిత్వములో కొప్పరపు సోదరకవులు ఎక్కువ ప్రవీణత కలిగియుండిరి. వారు గుంటూరుజిల్లా నరసరావుపేట తాలూకా కాపురస్తులగు నియోగులు. వారు విజయవాడ వచ్చినపుడల్లా మా గృహములోనే దిగుచు నా కతిథులుగా నుండిరి. మా బావగారితమ్ముడగు సుందరశివరావుగారు వారి కుమారుడగు వెంకటేశ్వరరావు వివాహము 1907 సంవత్సరమున నందిగామలో చేసినపుడు కొప్పరపు సోదరకవులను ఆశు కవిత్వమునకు పిలిపించిరి. గౌరీకళ్యాణమును, బొబ్బిలికథను ఆశుకవిత్వములో బహు బాగుగా చెప్పిరి. ఆ వివాహమునకు పొన్నూరునుంచి పొన్నూరి రామసుబ్బయ్యగారను సుప్రసిద్ధ ఆంధ్రగాయకశిఖామణినికూడ పిలిపించి వారి మనోహరమైన సంగీతముతో మా అందరి వీనులకు విందుగావించిరి. రామ సుబ్బయ్యగారు నాకు చాల మిత్రులు. వారు వైదికులు. ఆంధ్రదేశము యొక్క దురదృష్టమువలన వారు పిన్నవయస్సునందే మరణించిరి. బెజవా డలో పారువల్లి రామకృష్ణయ్యగారు గాత్రములో ఫిడేలులో సుప్రసిద్ధవిద్వాం సులు. నాకు పరమమిత్రులు. సునర్ల గంగాధరశాస్త్రిగారుకూడ వేణుగాన ములో గొప్ప ప్రవీణులు. వారుకూడ నాకు అత్యంతముఖ్యులుగా నుండిరి. 1915-16 సంవత్సరములలో గుంటూరుజిల్లా అంతయు నియోగ, వైదిక కక్షలతో తగులబడిపోయెను. లాయర్లలో, ఉద్యోగస్థులలో, కరణములలో ప్రారంభమైన కక్షలు పండితులకు, గాయకులకు, విద్వజ్జనులకుకూడ తీవ్ర ముగా వ్యాపించి ఆంధ్రబ్రాహ్మణులకు మిగుల అప్రతిష్ఠను కలుగచేసినవి. మంగళ్లనుకూడ నియోగిమంగళ్లని, వైదికమంగళ్లని పిలిచినారు. అటులనే చాకళ్లనుకూడ నియోగిచాక్లళ్లని వైదికచాకళ్లని పిలచినారు. కోటేశ్వరశర్మ మార్కండేయశర్మగారలు నియోగులపక్షమున నీ మంటను ఎగసనచేయు చుండిరి. అటులనే కొందరు వైదికనాయకులు అవతలవైపున నుద్రేకమును<noinclude><references/></noinclude> 1xigbw6oc8n23oag4e1f2hdfyjglq4f 104 162372 592608 468210 2026-10-20T17:38:51Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" />{{rh|214|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}</noinclude>కలుగచేయుచుండిరి. వైదికులు తిరుపతి వెంకటకవుల నూరేగించగా, నియోగులు కొప్పరపు సోదరుల నూరేగించిరి. ఈ కవులను వైదికులు, ఆ కవులను నియోగులు దూషించిరి. నియోగినైన నేను కోటేశ్వరశర్మ, మార్కండేయశర్మగారలు తమ స్వార్థముకొరకు కక్షలులేవదీసినారని ఖండించుచు పత్రికలకు వ్రాసితిని. ఇంతటితోనాగక బెజవాడలో కొంత సొమ్ము వసూలుచేసి తిరుపతివెంకటకవులను రావించి వారికి గొప్పసన్మాన సభను బెజవాడలోని వెంకటేశ్వరరావుటౌనుహాలులో నా అధ్యక్షతక్రింద జరిపినాము. వారికి గొప్ప బహుమానము నిచ్చినాము. పిమ్మట కొలదిరోజు లకు కొప్పరపు సోదరకవులను రావించి ఆ టౌనుహాలులోనే నోరి వెంకట నరశింహశాస్త్రిగారి అధ్యక్షతక్రింద సన్మానసభ జరిపి బహూకరించినాము. ఆరోజున వారు బొబ్బిలికథను మిగుల శ్రావ్యముగా చెప్పిరి. కాని విద్వత్తులో గ్రంధరచనలో, కవిత్వములో ప్రథమస్థానము తిరుపతివెంకటకవులదే. ఈవిధముగా నియోగి వైదికతగవులు కృష్ణదాటి ఉత్తరముగా కృష్ణాజిల్లాలో ప్రవేశించకుండా ఆరికట్టినాము. కృష్ణాజిల్లాలో నెపుడును నియోగి వైదిక తగాదాలు లేవు. 1918 సంవత్సరములో అఖిలాంధ్ర ఆయుర్వేదమహాసభ విజయవా డలో జరిగినది. పండిత గోపాలాచార్యులవా రధ్యక్షతవహించిరి. డాక్టరు లక్ష్మీపతిగా రప్పటికే ఆయుర్వేదవైద్యములో గొప్ప ప్రవీణులైవచ్చి ఆ మహాసభలో ప్రముఖపాత్రను ధరించిరి. అన్నివైపులనుండి ప్రముఖులైన ఆయుర్వేదపండితులు వచ్చిరి. నేనుకూడ దానిలో పాల్గొంటిని. మా విజయ వాడ వర్తకులు కన్యకాపరమేశ్వరీసత్రములో భోజనాది వసతు లేర్పాటు చేసిరి. సభ మిగుల జయప్రదముగా ముగిసినది.<noinclude><references/></noinclude> 6r7ht3i0ylsj1egrpr3rtk5q6nz1fzd 104 212311 592245 553594 2026-10-20T12:03:14Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>సీ॥ మర్యాదసహజమా మానవంతునితోడ జానకీవిభుఁడు సమానుఁడేమొ? శౌర్యదూతనిసొమ్ము క్షాత్రవిద్యలలోనఁ బరశురామునిఁబోల్పవచ్చునేమొ? సలలితాకృతిమహా బలపరాక్రమశాలి బలరాముఁడీడుగావచ్చునేమొ? కరుణాంబురాశియా ఘనమనోహరమూర్తి యదుకులాగ్రణిసాటియౌనోయేమొ </poem> </div> {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ శాంత కారుణ్యరసమగ్న శౌర్యయుతుఁడు ప్రబలగాంభీర్యచాతుర్య భాషణుండు సమరసస్ఫూర్తి సజ్జన చక్రవర్తి బుధజనస్తుతసత్కీర్తి పుణ్యమూర్తి॥</poem> </div> ::: ఇట్టిపరమ పావనమూర్తిగుణంబుల గుఱుతెఱుంగక తగనిమాటలు పలుకుట యుచితమా! కమల - కాంతిమతీ! తామునిఁగినదిగంగ తావలచినదిరంభ యను సామెతమనమెఱుంగనూ? ఆ దేవదత్తునిపౌరుషము పసివానికిని ముసలివానికిని దెలిసియున్నది. ఈలతకూనకింతటి భ్రాంతియేల? కాంతి - కమలా! అన్నియును దెలిసి యద్వైతమునఁబడుచున్న యీపడతితో సేమి చెప్పుటకును దోఁచకున్నదికదా! (యశోధరతో) యశోధరావినుము. {{Center|{{p|fs125}}పాట, బేహాగ్ - అట</p>}} {{left margin|5em}}<poem>కన్న జనకునిమనను గాసిపెట్టెదవే మన్న న యకమాటలాడెదవే ॥కన్న॥</poem> </div> కమల — <poem>పిన్న పెద్దలమాటచిన్నబుచ్చెదవే విన్న వారలలోనవెలితినుందెదవే ॥పిన్న॥</poem> యశో - <poem>రాచకన్ని యనిట్లువేచఁగఁదగునే యేచరితముననైననిదిగననగునే ॥రాచ॥</poem> కాంతి - <poem>గొనము దెలియని వానిగోరఁగనగునే యెనలేనిసాహసమిటుబూననగునే</poem> కమల — <poem>మునువెన్కజూడక మూర్ఖంపఁదగునే జనవాక్య మొక్కింతమనసుననిడవే ॥పిన్న॥</poem> యశో - <poem>పాల్నీ రువెడలింపబక్కములకగునే పసగలరాయంచ పొసఁగించవలదే ॥రాచ॥</poem><noinclude><references/></noinclude> en5tp30vp1gcbnrceckoajcegtk8mle 592246 592245 2026-10-20T12:20:15Z Vjsuseela 1850 592246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>ఝ{{left margin|5em}}<poem>సీ॥ మర్యాదసహజమా మానవంతునితోడ జానకీవిభుఁడు సమానుఁడేమొ? శౌర్యదూతనిసొమ్ము క్షాత్రవిద్యలలోనఁ బరశురామునిఁబోల్పవచ్చునేమొ? సలలితాకృతిమహా బలపరాక్రమశాలి బలరాముఁడీడుగావచ్చునేమొ? కరుణాంబురాశియా ఘనమనోహరమూర్తి యదుకులాగ్రణిసాటియౌనోయేమొ </poem> </div> {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ శాంత కారుణ్యరసమగ్న శౌర్యయుతుఁడు ప్రబలగాంభీర్యచాతుర్య భాషణుండు సమరసస్ఫూర్తి సజ్జన చక్రవర్తి బుధజనస్తుతసత్కీర్తి పుణ్యమూర్తి॥</poem> </div> ::: ఇట్టిపరమ పావనమూర్తిగుణంబుల గుఱుతెఱుంగక తగనిమాటలు పలుకుట యుచితమా! కమల - కాంతిమతీ! తామునిఁగినదిగంగ తావలచినదిరంభ యను సామెతమనమెఱుంగనూ? ఆ దేవదత్తునిపౌరుషము పసివానికిని ముసలివానికిని దెలిసియున్నది. ఈలతకూనకింతటి భ్రాంతియేల? కాంతి - కమలా! అన్నియును దెలిసి యద్వైతమునఁబడుచున్న యీపడతితో సేమి చెప్పుటకును దోఁచకున్నదికదా! (యశోధరతో) యశోధరావినుము. {{Center|{{p|fs125}}పాట, బేహాగ్ - అట</p>}} {{left margin|5em}}<poem>కన్న జనకునిమనను గాసిపెట్టెదవే మన్న న యకమాటలాడెదవే ॥కన్న॥</poem> </div> కమల — {{left margin|5em}}<poem>పిన్న పెద్దలమాటచిన్నబుచ్చెదవే విన్న వారలలోనవెలితినుందెదవే ॥పిన్న॥</poem></div> యశో -{{left margin|5em}} <poem>రాచకన్ని యనిట్లువేచఁగఁదగునే యేచరితముననైననిదిగననగునే ॥రాచ॥</poem></div> కాంతి - {{left margin|5em}}<poem>గొనము దెలియని వానిగోరఁగనగునే యెనలేనిసాహసమిటుబూననగునే</poem></div> కమల —{{left margin|5em}} <poem>మునువెన్కజూడక మూర్ఖంపఁదగునే జనవాక్య మొక్కింతమనసుననిడవే ॥పిన్న॥</poem></div> యశో -{{left margin|5em}}<poem>పాల్నీ రువెడలింపబక్కములకగునే పసగలరాయంచ పొసఁగించవలదే ॥రాచ॥</poem></div><noinclude><references/></noinclude> nbqw5fzwa65ziaxhv0fy1q50bdo1dio 104 212312 592382 553720 2026-10-20T13:10:08Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>కమల — యశోధరా! మగవారి మాయమాటల కీరీతి మోసపోవుటచెల్లునే. మఱియొకతెయైన యారాజకుమారుని యాదేవదత్తునిగూడ మారుమాటాడనిచ్చియుండునే. ఇట్టిపూరుషులకెల్ల మాయయేపుట్టినయిల్లుగదా! యశో - చెలీ! ఆమహాపూరుషుని మాయగాఁడనివచింప నీకునోరెట్లాడెను. కాంతి — ఆట్లుగాకున్న నీపైనిక్కమైన మోహముపూనియున్న వాఁడని నీకెట్లు తెలిసెను. యశో — చెలులారా! ప్రాణసఖులు గావున మీతోడఁజెప్పెదనాలకింపుడు. {{left margin|5em}}<poem>సీ॥ గండుతుమ్మెదరేపు నిండుకన్నులచూపు లేఁదమ్మిరెమ్మలజీలఁజూపె పండువెన్నెలగేరు పలుతీరుచిఱునవ్వు చెక్కుగులాబీల చెదరునించె తేనివానలనించు తేటమాటలచేత వలపువాకలనిండివరదలయ్యే తొలకరికొలనితో దొరయుప్రేముడిదేలి యాత్మహంసంబునుయ్యాలలూగె</poem> </div> {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ మనసుమనసునఁజేరె నిర్మళినభంగి దనువులీరెండువేఱను తలుపువీడె పరిగణింపఁగనేర నాభావగతిని క్షణపునేస్తముతొల్లింటి జన్మఫలము॥</poem> </div> కాంతి - చెలీ! యీలేమకింక మనము చెప్పియొప్పింపఁజాలము. ఆముదిమివిధాత తన ముదితనమ్ముసూప నీసతీమణినిసృజియించె. కాకున్న నీవెఱ్ఱివేదాంతమెట్లుగానలవడును? కమలా! ఈమగువ వలచిన మగవానిమగటిమియెఱుఁగుదువే? కమల - ఎఱుఁగకుండుటయేమి? ఆశూరుఁడీగనైనఁ జంపరాదనిన శ్రీ నారీమణి చీమనైన ముట్టరాదనుశృతివచించును. సరిసమానమైన దాంపత్యముగదా! యశో - చెలులారా! మీరు నన్నెన్ని కేరడములాడిన నాడుదురుగాక. యీ సుగుణమూర్తిని నిరసనములాడిన నోర్వజాలనుసుఁడీ (తెరలోపల). {{Center|అమ్మాయీ! యశోధరా!}} కాంతి - మీఅమ్మగారు పిల్చుచున్నది. పురమునకు వెలుపలనున్న వ్యాయామరుగమునకు నీవురురావలయుననికాఁబోలును. కమల - చెలీ! రాజన్యులెల్లరును నేఁడుతమతమబలాలు ప్రకటించుకొనియెదరు. మిక్కిలి వినోదముగదా! చూచెదముపోదమురమ్ము. యశో - సఖులారా! నేనచ్చటికివచ్చునదిలేదు. వేయింటికిని సిద్ధార్థుఁడే జయము నెందునుగాక.<noinclude><references/></noinclude> 87wpgbkz99w40h7ey1lro585rzm6r0l 104 212313 592604 553734 2026-10-20T17:25:59Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude> కాంతి — యశోధరా! నిశ్చయముగానే నీమనోవల్లభుఁడు జయమునొందినయెడల మాకేమిబహుమానమిచ్చెదవు? యశో - {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ ప్రియుఁడునిక్కువముగ జయము మొందినవార్త వింటినేనినాడు వీనులలర సకీయనాఁడునాడు సఖుఁడోసంగినరత్న హారమొసఁగుదాన నడుగనేల?॥</poem></div> కమల - కాంతిమతీ! కాంచితినే యీయింతికివార్త యెంతటి సంతసముపుట్టించగలదో. యశోధరా! నీహృదయము నెఱుఁగఁగోరి కాంతిమతియిట్లువచించునుగాని నీహృదయ ప్రియుఁడు నీపైఁబ్రేమిచే నీకిచ్చినహారమును మేమభిలక్ష్మీంతుమ? {{Center|(మరల తెరలోపల)}} {{Center|కాంతీమతీ! కమలా!}} కమల — అదిగో! గుణవతీదేవిగారు తిరగి పిల్చుచున్నారు పోదము రండు: యశో - చెలులారా! మీరలువేగమేపోయి నేరాఁజాలనని జననితో వచింపుఁడు. కమలా, కాంతి —— అట్లే కానిమ్ము. (అని నిష్క్రమించుచున్నారు). {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} <poem>ఏ౼మీ-సేయునో౼యానిధి ఏనుగుమో౼యెఱుఁగ, నేమనినామదినెంతునో౼ఏనుగుమోయెఱుఁగనీయది॥ ॥యే॥</poem> {{right|(అని నిష్క్రమించుచున్నది)}} {{rule |6em }} {{Center|తృతీయరంగము ౼ రాజవీధి}} {{custom rule|c|6|sp|40|do|7|fy1|40|do|7|sp|40|c|6}} {{Center|'''(దేవదత్తుడు, నందుడు, భుక్కండుడు ప్రవేశము)'''}} దేవ — చూడనేతెంచినరాజులకందరికి నింతపక్షపాతమా! సర్వార్థ నీదౌర్త్యము చాలింపుము. {{left margin|5em}}<poem>శా॥ వ్యర్ధాలాపముదంభము౯ చలముదుర్వ్యాపార నైపుణ్యమా యర్థంబుల్కొరగావు చూపఱనింద్యార్థంబులైతోఁచవే సార్ధక్యంబువహించెనంచుమదిలో సర్వార్థసిద్ధామన స్పర్ధంబూనిచరింపనేటికిక నీప్రాగల్భ్యముల్ మానమా॥</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> my3n6851bgfqdnxlvqgwnm3vkz0e6dt 104 212314 592609 553735 2026-10-20T18:09:19Z Vjsuseela 1850 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 592609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vjsuseela" /></noinclude>:: ధనుర్విద్యాకాశలంబు లేశంబును లేక యున్నను తన చేతికార్ముకంబు మంచిదైయుంటచే ఇంతవరకైనగఁతులువైచె. అట్లుగాకున్న ప్రేమగునో ఆశ్వారోహణమున నోనందరాజ! నీ వెక్కినవాటికంటే నారాజతనయుని తేజీతేజుమీరి యుండలేదా. అన్నియును దెలిసియు వచ్చిన రాజులు పక్షపాతము పూనుటకు గారణమనీ వెఱుంగుదువుగదా. నందు — ఆసుప్రబుద్ధుని చెల్లెలు మంజులాదేవి అన్నిటికిని నెఱజాణగదా. దేనికైనను ముందుగా తలయూచి చిఱునవ్వు నవ్వుటయును వచ్చియున్న రాజుల మొగంబుల నెఁగదిగఁజూచి కనుగీటి చప్పటులు గొట్టుటయు, వీరందరును, ఆతలిరుబోణి సేవరించుటకేతెంచినట్లు ఆమెవలలోఁబడి సిద్ధార్థుని మెచ్చుకొనఁటయు నెంతవినోదముగానున్నది! భుక్కం — మీ పరాజయమునకు మాత్రము వేఱుకారణమేమికలదు. దేవ - ఏమి భుక్కండా! అట్లాడుచున్నావు. భుక్కం - {{left margin|5em}}<poem>సీ॥ గుఱుతుపైతూపుల గణితపై చూపులు పాలించితిరిరాజచఁద్రుడలార మేలైనరధముల మీమమోరధముల వెడలించితిరిమహావీరులార మురువైనమిసల మరునిపేరాసల దిద్దియుంటిరిమేరుదీరులార తురగంపుదాటుల గరువంపునీటుల చూపబూనిఁదొడ్డ శూరులార</poem> </div> {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ వచ్చియుండిన కార్యంబువాసిదక్కె మెచ్చులాడులమెప్పించునిచ్చహెచ్చె డెందములుమీకుజిఁదరవందరయ్యే చపలచిత్తులకేరీతి జయముగలుగు॥</poem></div> ఆమంజులా దేవి చిఱునగవున వ్రాలిన విఱిమొగ్గల మీరేమైనన మూటగట్టుకొంటిరా ఆపొలతిపలుకులకు ఒల్కినచక్కెరపలుకల నేమైనఁఒప్పరించితిరే. నంద — భుక్కండా! నీపరిహాసమిఁకవలదు ఇదేతెలిసికొనుము. తుట్టతుదిపందెమింకొక్కటి నిలచేయున్నది. అందు ఈనందుఁడు జయంబునెందకయున్న మీరీనెందును గణనకుందేకుండు. భుక్కం - ఆయ్యో నీమాటయననెట్టిదో మేమెఱుంగమా. నందు — ఎట్టిదని యెంచుచుంటిరి. భుక్కం - నీటిమూటతోటిపాటి. నందు - అపజయమనకంటె నీవు కల్గించుపరాభవము హృదయభేదిగానున్నదికదా!<noinclude><references/></noinclude> ek5oowi2jqsm040p6eohvh3hjpqzafp 104 224398 592753 579329 2026-10-21T02:15:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పదంవల్ల ఈ అర్థం తెలుస్తున్నది" అనే వ్యవహారం లోకంలో ఉంది. దీనిని పట్టి ఆ అర్థాన్ని బోధించే పదం ఒకటి అనీ, అది అఖండమనీ (విడదీయరాని ఒక ఘనమనీ) స్పష్టం అవుతున్నది. మన చెవికి వినిపించే వర్ణాలు కాని, వాటి సముదాయం కాని అర్థాన్ని బోధించజాలవు. ప్రతివర్ణమూ కూడ ఉచ్చరించిన మరుక్షణంలోనే నశిస్తుంది. రెండవ వర్ణం ఉచ్చరించేసరికి మొదటి వర్ణం ఉండదు. అట్టి స్థితిలో అన్ని వర్ణాల సముదాయం ఒక్క ఘనంగా ఒక్క ముద్దగా స్పురించడం అసంభవం. అనగా 'ఘట' 'పట' ఇత్యాదిపదాల జ్ఞానం కలగదు. ఈ పదాలలోని నాలుగో వర్ణమైన 'అ' దగ్గరికి వచ్చేసరికి అది ఒక్కటే వినబడుతుంది. దానికి ముందు ఉన్న 'ఘ్, అ, ట్' 'ప, అ, ట్' అనే అక్షరాలు నశించిపోయినాయి కదా? కాని 'ఘట' 'పట' అనే ఒక్కొక్కపదంవల్ల ఆ యా అర్థాల ప్రతీతి కలుగుతున్నది అని మనం అనుకుంటున్నాం. పదాలసమూహం అని చెప్పే వాక్యం విషయం కూడా ఇంతే. అందుచేత ఒక పదం, ఒక వాక్యం అని మనం అనుకునేవి మన చెవులకు వినబడేవి కాదు, చెవులకు వినబడేవాటిద్వారా వ్యజింపబడేవి. వాటికే పదస్పోట, వాక్యస్పోట ఇత్యాది నామధేయాలు. దీని ప్రక్రియ ఇది. వాక్కు పరా, పశ్యన్తీ, మధ్యమా, వైఖరీ అని నాలుగువిధాలు అని వైయాకరణులు ప్రతిపాదించారు. వీటిలో 'పరా' అనేది వాస్తవంలో వాక్కు కాదు; చైతన్యమే. సర్వవ్యవహారాలూ చైతన్యమూలకాలే కాబట్టి వాగ్వ్యవహారం కూడా చైతన్యమూలకమే. అందుచేత వాక్కును గూర్చి చర్చించే ఘట్టంలో దాని (వాక్కుకు సంబంధించిన) వ్యవహారానికి మూలమైన చైతన్యాన్ని కూడా వాక్కు అని ప్రాచీనులు నిర్దేశించి ఉంటా రని ఊహించాలి. పరా వాగ్రూపమైన బ్రహ్మ (చైతన్యం) నాభిస్థానంలో ఒక విధమైన మార్పును (దీనికే వివర్తం అని పేరు) పొందుతుంది. నాభిస్థానంలో జరిగిన ఈ చైతన్యవివర్తమే 'పశ్యన్తీ' వాక్కు. అది నాభిస్థానంనుండి హృదయస్థానం చేరి మరొకవివర్తం పొందుతుంది; దానికి ‘మధ్యమా' వాక్కు అని పేరు. అది ముఖందగ్గరికి చేరి మరొకవివర్తాన్ని చెందుతుంది. అప్పుడు తాలువు (చెలివి) దంతాలు మొదలైన స్థానాలలో వాయువు ఆఘాతంవల్ల వర్ణాలు పుడతాయి. పుట్టిన వెంటనే నశిస్తాయి. దీనికి వైఖరీ వాక్కు అని పేరు. ధ్వనిరూపంలో ఉన్న ఈ వర్ణాలు మధ్యమారూపంలో ఉన్న శబ్దాన్ని స్ఫురింపచేస్తాయి. అనగా ఆ శబ్దముయొక్క జ్ఞానాన్ని కలుగజేస్తాయి. వాక్కుకు ఉన్న. పశ్యన్తీ అవస్థలో కాని, మధ్యమావ<noinclude><references/></noinclude> t83o620xqcq1d9q0fp2k177y5hhbczd 104 224399 592755 579330 2026-10-21T03:59:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స్థలో కాని వర్ణ-పదాది ప్రవిభాగం లేదు. ఈ విభాగం అంతా ధ్వనిరూపమైన వైఖరీవాక్కులోనే. ఈ వైఖరీవాక్కు స్పుటింపచేసే 'మధ్యమా' వాక్కుకే స్ఫోట అని పేరు. దానివల్లనే అర్థజ్ఞానం కలుగుతుంది. కావ్యంలో శబ్దమూ, దాని వాచ్యార్థమూ కూడా ప్రధానమైన వ్యంగ్యార్థాన్ని వ్యంజింపచేస్తాయి. ప్రధానమైన స్పోటను వ్యంజింపచేసే (వైఖరీరూప) శబ్దానికి వైయాకరణులు "ధ్వని" అని పేరు పెట్టినట్లుగా (వాళ్లు దానికి ఆ పేరు పెట్టడానికి కారణం ఆ శబ్దం, చప్పుడు (ధ్వని) చెవికి వినబడడం) ఆలంకారికులు వ్యంగ్యార్థవ్యంజకమైన శబ్దార్థద్వయానికి "ధ్వని" అని పేరు పెట్టారు అని భావం. అందుచేత “ధ్వని" అనగా వ్యంగ్యార్థాన్ని ప్రధానంగా బోధించే శబ్దార్థరూపమైన కావ్యము అని అర్థం. ఇది కావ్యవిభాగాన్ని గూర్చిన ఘట్టం ఆవడంచేత "ధ్వని" శబ్దానికి ఇక్కడ ఈ అర్థం చెప్పడం జరిగింది. "ధ్వని" శబ్దానికి ధ్వనింపబడిన అర్థం, ధ్వనించడం, ధ్వనింపచేయడం అనే వ్యాపారం అని మరి మూడు అర్థాలలో కూడా ప్రయోగం ఉంది. ఈ విషయం మున్ముందు స్పష్టం అవుతుంది. '''వ్యా'''. ఎట్లనగా ― (ఒక నాయిక తన ప్రియుణ్ణి తీసికొనిరావడంకోసం తన సఖురాలిని దూతికగా పంపుతుంది. ఆమె అతనిదగ్గరికి వెళ్లి అతనితో రతికేళి చేసి తిరిగి వచ్చి — "నేను నీ ప్రియుని దగ్గరికి వెళ్లడం కుదరలేదు (లేదా నీ ప్రియుడు అక్కడ లేడు); ఎలాగా అటు వెళ్లాం కదా అని అక్కడ ఉన్న దిగుడుబావిలో స్నానం చేసి వచ్చాను" అని నాయికకు చెప్పుతుంది. అప్పుడు ఉత్తమస్వభావం కల ఆ నాయిక ఆమె శరీరంమీద కనబడుతున్న సంభోగచిహ్నాలన్నీ చూచి ఆమె చేసి వచ్చిన పని తెలుసుకుంటుంది. "ఔనులే; నీవు అతనిదగ్గరికి వెళ్లలేదు; నీ శరీరంమీద కనబడే ఈ చిహ్నాలన్నీ స్నానంవల్ల ఏర్పడ్డవే" అని అంటూ ఆక్షేపిస్తుంది.) నిఃశేషేతి :― "నీ స్తనాల పైభాగంలో పూసికొన్న మంచిగంధం పూర్తిగా తొలగిపోయింది. క్రింది పెదవికి వేసుకొన్న రంగు తుడుచుకొనిపోయింది. నేత్రాలచివర కాటుక చెరిగిపోయింది. నీ సన్ననిశరీరంలో పులకాంకురాలు కనిపిస్తున్నాయి. కావలసినవాళ్ల బాధను గుర్తించని, అసత్యం పలికే ఓ దూతీ! నువ్వు ఇక్కడినుండి, స్నానంచేయడంకోసం దిగుడుబావికే వెళ్లావు, ఆ అధముడి దగ్గరకి వెళ్లలేదు! నిజమే!"<noinclude><references/></noinclude> lnlr1dwhgholoei8hvab501dv6kpxss 106 231822 592758 588521 2026-10-21T04:17:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf]] పేజీని [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1).pdf]] కు తరలించారు 588521 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1)]] |భాష=te |సంపుటి=మొదటిసంపుటం |రచయిత=[[రచయిత:ఆరుద్ర|ఆరుద్ర]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ |చిరునామా=విజయవాడ |సంవత్సరం=1989 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC=https://archive.org/details/SamagrandhraSahityam/01%20%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82%20-%20%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0/page/n13/mode/2up |మూలం=pdf |బొమ్మ=3 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} etc6ki2xg8z6lzd40ze21bih4kn1863 592762 592758 2026-10-21T04:19:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 దేవీప్రసాదశాస్త్రి, పేజీ [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1).pdf]] ను [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf]] కు దారిమార్పు ద్వారా తరలించారు: Revert 588521 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1)]] |భాష=te |సంపుటి=మొదటిసంపుటం |రచయిత=[[రచయిత:ఆరుద్ర|ఆరుద్ర]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ |చిరునామా=విజయవాడ |సంవత్సరం=1989 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC=https://archive.org/details/SamagrandhraSahityam/01%20%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82%20-%20%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0/page/n13/mode/2up |మూలం=pdf |బొమ్మ=3 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} etc6ki2xg8z6lzd40ze21bih4kn1863 106 231826 592820 588500 2026-10-21T08:06:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592820 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3)]] |భాష=te |సంపుటి=మూడవసంపుటం |రచయిత=ఆరుద్ర |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ |చిరునామా=విజయవాడ |సంవత్సరం=1989 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC=https://archive.org/details/SamagrandhraSahityam/03%20%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82%20-%20%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0/page/n1/mode/2up |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 9ue9fwd9to4419czygvzv1gbanwn9s3 104 231843 592764 588523 2026-10-21T04:22:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 589 |cHeight = 906 |oTop = 2 |oLeft = 7 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 1r54acy09fkhf91s5ea39i6qalpedj6 104 231845 592765 588525 2026-10-21T04:27:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం</p> {{p|ac|fwb}}మొదటి సంపుటం</p> {{p|ac|fs125}}ఆదిమ; చాళుక్యయుగాలు</p> {{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf |Page = 3 |bSize = 600 |cWidth = 252 |cHeight = 252 |oTop = 332 |oLeft = 180 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర</p> {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్</p> {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}<noinclude><references/></noinclude> irk0q95muwbxr9mxgry1tjyl47i7uvl 104 231846 592766 588526 2026-10-21T04:35:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ప్రచురణ నెం: 258 ముద్రణ: 1989, మార్చి © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు సాదాప్రతి రు. 25.00 మేలు ప్రతి రు. 35.00 OVERSEAS U. S. $.5 £. 3 ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2</poem><noinclude><references/></noinclude> c39khpleoxcytcjbby0o6sz0j9j6mru 104 231847 592767 588527 2026-10-21T04:46:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మా మాట</p> ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు. అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళవల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది. ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు. ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం. ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో<noinclude><references/></noinclude> hcumz3cnti60hmmze3cbkvx6y4uwyb7 592768 592767 2026-10-21T04:46:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మా మాట</p> ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు. అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది. ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు. ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం. ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో<noinclude><references/></noinclude> fufgiw6g2q0qeumwakqfxls0y6j53kv 104 231848 592771 588528 2026-10-21T04:54:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులమ చేసి, ఆధునికయుగంపరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం, పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను అకశింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం. సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ "సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం" — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం. {{rh|22-3-89<br> విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}<noinclude><references/></noinclude> 01ioxw4m0ep2x5pygzyhoz5fqp05nh8 104 231849 592772 588529 2026-10-21T05:03:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు</p> సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది. పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు. సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త<noinclude><references/></noinclude> 36ib6z2hyabc2fa50ozeqoa0tfs9fux 104 231850 592773 588530 2026-10-21T05:13:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను. ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ "ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర"లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు. 1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము 2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము 3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము 4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు) 5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు) 6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు) 7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు) సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, అయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.<noinclude><references/></noinclude> 25w15wwy2tw3kqi4grrk63bj5dgabrw 104 231851 592774 588531 2026-10-21T05:29:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా) #. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290) #. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399) #. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450) #. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500) #. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550) #. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600) #. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670) #. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750) #. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850) #. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900) #. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి) పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు. 1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి<noinclude><references/></noinclude> 13shmi6xnf5ntu9okxoba4fysfinwtg 104 231852 592781 588532 2026-10-21T06:17:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా అసాంతం రచన చేసి ఒక మాససత్రికలాగ సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికిగాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.<noinclude><references/></noinclude> ifj9xanb47p3qfav2y5xz0cyug3yo0a 592785 592781 2026-10-21T06:24:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా అసాంతం రచన చేసి ఒక మాససత్రికలాగ సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికిగాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.<noinclude><references/></noinclude> m7ehx4l2e2ngxhtv404eoar4r0gcxaa 592786 592785 2026-10-21T06:24:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా అసాంతం రచన చేసి ఒక మాససత్రికలాగ సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికిగాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.<noinclude><references/></noinclude> 9uirv7p56dq0nl2824sfvkfzi6na2bq 592787 592786 2026-10-21T06:26:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాససత్రికలాగ సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికిగాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.<noinclude><references/></noinclude> e1e4ndiin1w26r2g9h0mzydc7qobqwz 104 231853 592788 588533 2026-10-21T06:40:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{nop}} ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను. మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని విశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు. {{rh|1989 సంక్రాంతి<br> మదరాసు - 17||{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf |Page = 11 |bSize = 600 |cWidth = 109 |cHeight = 59 |oTop = 670 |oLeft = 413 |Location = Center |Description = }}}}<noinclude><references/></noinclude> 1f48o18fe2hcgucx5shgfdiv292cei5 107 231898 592760 588578 2026-10-21T04:17:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[సూచిక చర్చ:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf]] పేజీని [[సూచిక చర్చ:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1).pdf]] కు తరలించారు 588578 wikitext text/x-wiki == కాపీహక్కులు == ఈ పుస్తకం కాపీహక్కులు చెల్లలేదు. ఆరుద్రగారు 1990ల వరకు జీవించియున్నారు. చాలా ప్రాముఖ్యమైన పుస్తకం ముద్రణ కూడా 1980లలోనే జరిగింది. ఒకసారి గమనించండి. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 10:40, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) rdf10vpxql5n0b8v3qjugq3mmh5aqiv 104 232176 592790 588886 2026-10-21T06:47:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 583 |cHeight = 902 |oTop = 6 |oLeft = 8 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 0qa6rio16wb2ds5a57rghn5ssuiwlfw 104 232178 592791 588888 2026-10-21T06:51:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం</p> {{p|ac|fwb}}రెండవ సంపుటం</p> {{p|ac|fs125}}కాకతీయ యుగం</p> {{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf |Page = 3 |bSize = 600 |cWidth = 256 |cHeight = 261 |oTop = 386 |oLeft = 174 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర</p> {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్</p> {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}<noinclude><references/></noinclude> sm794zgjmvqhhjjia7j3ru3c5qcz0l5 104 232179 592792 588889 2026-10-21T06:54:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ప్రచురణ నెం: 258 ముద్రణ: 1989, మార్చి © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు సాదాప్రతి రు. 30.00 మేలు ప్రతి రు. 35.00 OVERSEAS U. S. $.10 £. 5 ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2 ముద్రణ : ప్రజాశక్తి ప్రెస్ విజయవాడ-2</poem><noinclude><references/></noinclude> o5vcc09m43yi79lwz6mucu726uye92g 592793 592792 2026-10-21T06:56:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ప్రచురణ నెం: 258 ముద్రణ: 1989, జూలై © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు సాదాప్రతి రు. 30.00 మేలు ప్రతి రు. 35.00 OVERSEAS U. S. $.10 £. 5 ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2 ముద్రణ : ప్రజాశక్తి ప్రెస్ విజయవాడ-2</poem><noinclude><references/></noinclude> jdzz03aigvyqcx8cd253v0diycpsc0b 104 232180 592794 588890 2026-10-21T06:58:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మా మాట</p> ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు. అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది. ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు. ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం. ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన<noinclude><references/></noinclude> 3dh3hb0t9ibdu9tk4bwhd2w253e02h7 104 232181 592795 588891 2026-10-21T06:59:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులమ చేసి, ఆధునికయుగంపరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం, పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను అకశింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం. సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ "సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం" — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం. {{rh|22-7-89<br> విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}<noinclude><references/></noinclude> lur19vfginlmfyyudubj5o4czydk5b8 592796 592795 2026-10-21T07:02:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం. పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం. సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ "సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం" — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం. {{rh|22-7-89<br> విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}<noinclude><references/></noinclude> 89b2mrttku84q41z6n96dhrm9xccqxa 104 232182 592797 588892 2026-10-21T07:03:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు</p> సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది. పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు. సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త<noinclude><references/></noinclude> t5oeas4k0iezatwmqd2qfkb9dlsjo7p 592798 592797 2026-10-21T07:03:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు</p> సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది. పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు. సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త<noinclude><references/></noinclude> 36ib6z2hyabc2fa50ozeqoa0tfs9fux 104 232183 592799 588893 2026-10-21T07:04:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను. ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ "ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర"లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు. 1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము 2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము 3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము 4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు) 5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు) 6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు) 7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు) సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, అయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.<noinclude><references/></noinclude> 25w15wwy2tw3kqi4grrk63bj5dgabrw 104 232184 592801 588894 2026-10-21T07:05:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude> #. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా) #. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290) #. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399) #. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450) #. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500) #. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550) #. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600) #. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670) #. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750) #. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850) #. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900) #. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి) పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు. 1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి<noinclude><references/></noinclude> ki217ia04aeqwjhqg2yna5zcycv0j0w 104 232185 592803 588895 2026-10-21T07:07:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.<noinclude><references/></noinclude> ozgytncirgmvecychouyjw8gte265ve 104 232186 592806 588896 2026-10-21T07:08:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను. మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని విశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు. {{rh|1989 సంక్రాంతి<br> మదరాసు - 17||{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf |Page = 11 |bSize = 600 |cWidth = 109 |cHeight = 59 |oTop = 670 |oLeft = 413 |Location = Center |Description = }}}}<noinclude><references/></noinclude> 89e1wtvyl5jnss0zem1b474we0pk4ts 104 232460 592821 589174 2026-10-21T08:09:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 553 |cHeight = 733 |oTop = 103 |oLeft = 18 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> n9lxjib5ftqxg7q952rz1j3xh4csmor 104 232462 592822 589176 2026-10-21T08:12:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం</p> {{p|ac|fwb}}మూడవ సంపుటి</p> {{p|ac|fs125}}పద్మనాయక, రెడ్డిరాజుల యుగం</p> {{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf |Page = 3 |bSize = 600 |cWidth = 254 |cHeight = 261 |oTop = 329 |oLeft = 178 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర</p> {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్</p> {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}<noinclude><references/></noinclude> kgwdly8zskj5ybvyhmsz6u3hl4tx9i7 104 232463 592823 589177 2026-10-21T08:15:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ప్రచురణ నెం: 271 పునర్ముద్రణ: 1990, మార్చి © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు సాదాప్రతి రు. 45 మేలు ప్రతి రు. 55 ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2 ముద్రణ : పాఠశాల విద్యాకేంద్రం 5-9-22/106 ఆదర్శనగర్ హైదరాబాద్ - 467</poem><noinclude><references/></noinclude> lzu8hizujokkf61jvjb2ta733w8sco5 104 232464 592824 589178 2026-10-21T08:17:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మా మాట</p> ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు. అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది. ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు. ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.<noinclude><references/></noinclude> o3nmv1lb25uqyomb326hc6ab8cgzhou 104 232465 592825 589179 2026-10-21T08:19:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left|}} ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం. పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలుపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం. సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ "సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం" — 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం. {{rh|22-7-89<br> విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}<noinclude><references/></noinclude> or3t39h91ccio082fjhj4unqg749klo 104 232466 592826 589180 2026-10-21T08:21:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు</p> సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది. పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు. సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను. ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల<noinclude><references/></noinclude> odqfondy8k7l2ojieqvx265k0makqpf 104 232467 592827 589181 2026-10-21T08:23:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ "ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర"లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు. 1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము 2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము 3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము 4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు) 5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు) 6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు) 7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు) సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, అయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను. #. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా) #. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290) #. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399) #. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450) #. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500) #. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550) #. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600) #. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670) #. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750) #. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850) #. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900) #. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)<noinclude><references/></noinclude> rkph00ey2djtyd5v2m0fsg18sl48z1c 104 232468 592828 589182 2026-10-21T08:26:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు. 1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం<noinclude><references/></noinclude> ba5pv50954u7klwcxt4lwhd39tep01q 592831 592828 2026-10-21T08:30:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు. 1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం<noinclude><references/></noinclude> ogjbhyrzmnjw07jso6yv3umqcfeo6fd 104 232469 592829 589183 2026-10-21T08:27:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను. ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను. మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని విశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు. {{rh|1989 సంక్రాంతి<br> మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}<noinclude><references/></noinclude> nkea5xnmqfeh9jvoa2jftp0l20l17da 104 234104 592840 590943 2026-10-21T11:18:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం</p> {{p|ac|fwb}}నాల్గవ సంపుటి</p> {{p|ac|fs125}}గజపతుల, తొలిరాయల యుగం</p> {{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf |Page = 3 |bSize = 600 |cWidth = 266 |cHeight = 264 |oTop = 339 |oLeft = 162 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర</p> {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్</p> {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}<noinclude><references/></noinclude> l01h89sl8ooq9yjvobix52jnv6u0muc 104 234105 592841 590944 2026-10-21T11:21:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ప్రచురణ నెం: 272 ముద్రణ: 1990, మార్చి © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు సాదాప్రతి రు. 35.00 మేలు ప్రతి రు. 45.00 ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2 ముద్రణ : పాఠశాల విద్యాకేంద్రం 5-9-22/106 ఆదర్శనగర్ హైదరాబాద్ - 467</poem><noinclude><references/></noinclude> qwcs6t4brvgfmlavs9ag9ceinu0zu9k 104 234106 592842 590945 2026-10-21T11:24:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మా మాట</p> ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు. అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది. ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు. ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.<noinclude><references/></noinclude> bro8rf9lmxnbswobp7vhscjtwf734y8 104 234107 592843 590946 2026-10-21T11:25:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం. పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం. సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ "సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం" — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం. {{rh|22-7-89<br> విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}<noinclude><references/></noinclude> iss4ezccz1izh30kmi6er4l9bblw8sk 104 234108 592844 590947 2026-10-21T11:27:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు</p> సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది. పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు. సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను. ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల<noinclude><references/></noinclude> icjsnm19j3x3q3b817u5jrvaxraq11o 104 234109 592845 590948 2026-10-21T11:28:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ "ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర"లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు. 1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము 2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము 3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము 4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు) 5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు) 6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు) 7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు) సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, అయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను. #. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా) #. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290) #. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399) #. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450) #. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500) #. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550) #. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600) #. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670) #. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750) #. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850) #. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900) #. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)<noinclude><references/></noinclude> rkph00ey2djtyd5v2m0fsg18sl48z1c 104 234110 592846 590949 2026-10-21T11:29:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు. 1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం<noinclude><references/></noinclude> 846bl2xte0fv5uc7do996uq6mzmrujz 104 234111 592847 590950 2026-10-21T11:32:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను. ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను. మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు. {{rh|1989 సంక్రాంతి<br> మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}<noinclude><references/></noinclude> k71xx90ypdmljrtge6juvs9c3et7eyt 104 234519 592848 591365 2026-10-21T11:38:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude> {{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం</p> {{p|ac|fwb}}అయిదవ సంపుటం</p> {{p|ac|fs125}}మలిరాయల యుగం</p> {{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf |Page = 3 |bSize = 600 |cWidth = 256 |cHeight = 249 |oTop = 345 |oLeft = 178 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర</p> {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్</p> {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}<noinclude><references/></noinclude> 0oo9l71lv7ramf50705692y1nk0hhqt 104 234520 592849 591366 2026-10-21T11:41:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ప్రచురణ నెం: 272 పునర్ముద్రణ: 1990, ఆగస్టు © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు సాదాప్రతి రు. 35 మేలు ప్రతి రు. 45 ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 520 002 ముద్రణ : ఫ్లానోగ్రాఫర్స్, విజయవాడ.</poem><noinclude><references/></noinclude> su7y8rxtu42jgosjd5m8iyok8prok6n 104 234521 592850 591367 2026-10-21T11:44:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మా మాట</p> ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు. అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది. ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు. ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.<noinclude><references/></noinclude> 78vwhgz4jtbdcc7jjnihdhhi0v93gkv 104 234522 592851 591368 2026-10-21T11:47:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{right|}} ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు. ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం. పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలుపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం. సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ "సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం" — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం. {{rh|22-7-89<br> విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}<noinclude><references/></noinclude> cl0tu7vx485b98n99wc3yi4ctu9ob51 104 234523 592852 591369 2026-10-21T11:51:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు</p> సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది. పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు. సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను. ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల<noinclude><references/></noinclude> icjsnm19j3x3q3b817u5jrvaxraq11o 104 234524 592853 591370 2026-10-21T11:52:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ "ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర"లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు. 1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము 2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము 3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము 4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు) 5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు) 6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు) 7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు) సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను. #. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా) #. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290) #. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399) #. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450) #. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500) #. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550) #. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600) #. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670) #. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750) #. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850) #. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900) #. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)<noinclude><references/></noinclude> 5l56tq50jhvvuj72s7a2ocheb16gnxe 104 234525 592854 591371 2026-10-21T11:54:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు. 1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి. {| class="wikitable" |- ! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త |- | 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి |- | 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |- | 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి |- | 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి |- |- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి |- | 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం |- | 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని |- | 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ |- | 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య |- | 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు |- | 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి |- | 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || — |} 1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం<noinclude><references/></noinclude> 846bl2xte0fv5uc7do996uq6mzmrujz 104 234526 592855 591372 2026-10-21T11:54:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను. ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను. మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు. {{rh|1989 సంక్రాంతి<br> మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}<noinclude><references/></noinclude> k71xx90ypdmljrtge6juvs9c3et7eyt 6 235384 592247 2026-10-20T12:21:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592247 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 235385 592248 2026-10-20T12:28:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 592248 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[వల్లభాభ్యుదయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ|భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=కోరాడ రామకృష్ణయ్య, శ్రీపాద లక్ష్మీపతిశాస్త్రి |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయము |చిరునామా=మద్రాసు |సంవత్సరం=1940 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 1vqj5gc1emy80xw2w7bpktibs8ao7yt 592381 592248 2026-10-20T13:07:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592381 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[వల్లభాభ్యుదయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ|భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=కోరాడ రామకృష్ణయ్య, శ్రీపాద లక్ష్మీపతిశాస్త్రి |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయము |చిరునామా=మద్రాసు |సంవత్సరం=1940 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 9zorc7o5xs87tm0o8a2ix28e7padvyp 104 235386 592249 2026-10-20T12:31:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుద్రాసు విశ్వవిద్యాల యాంధ్రగ్రంథమాల... నెం. 8 వల్ల భాభ్యుదయము భట్లపెనుమర్తి కోదండరామకవి విరచితము సంపాదకులు కోరాడ రామకృష్ణయ్య ఎం. ఏ. శ్రీపాద లక్ష్మీపతిశాస్త్రి తెలుఁగు శా...' 592249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కుద్రాసు విశ్వవిద్యాల యాంధ్రగ్రంథమాల... నెం. 8 వల్ల భాభ్యుదయము భట్లపెనుమర్తి కోదండరామకవి విరచితము సంపాదకులు కోరాడ రామకృష్ణయ్య ఎం. ఏ. శ్రీపాద లక్ష్మీపతిశాస్త్రి తెలుఁగు శాఖ ప్రాచ్య పరిశోధన సంస్థ మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయము రావు బదర్సు (రిజిస్టర్డు) వారివలన, మద్రాసు శక్తిప్రెస్ లిమిటెడ్., (శాంతి ప్రెస్సున), ముద్రితము. 1940 Be 6. 1-8-0<noinclude><references/></noinclude> pect347nckir93rzc66orq5au1nyfvs 104 235387 592250 2026-10-20T12:32:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల న ల్ల భా భ్యు ద య ము శ్రీవల్లభుని - విష్ణుని - అభ్యుదయము ఇందు వర్ణింపఁ బడుట చేత శ్రీవల్లభాభ్యుదయ మనియు సంగ్రహముగా వల్ల భాభ్యుదయ మనియు నీ గ్రంథమునకుఁబేరు. ఆంధ్రవిష్ణునక...' 592250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల న ల్ల భా భ్యు ద య ము శ్రీవల్లభుని - విష్ణుని - అభ్యుదయము ఇందు వర్ణింపఁ బడుట చేత శ్రీవల్లభాభ్యుదయ మనియు సంగ్రహముగా వల్ల భాభ్యుదయ మనియు నీ గ్రంథమునకుఁబేరు. ఆంధ్రవిష్ణునకు ఆంధ్రవల్లభుఁ డనియుఁ గవి వాడెను. దీనికి కాకుళ క్షేత్రమాహాత్మ్యమను నామాంతరమును కవియే తెలిపియున్నాఁడు. కాకుళ క్షేత్ర నాయ కునకుఁ గాకుళేశ్వరుఁ డనియు ఆంధ్రనాయకుండనియు ఆంధ్ర వల్లభుఁడనియుఁ బేళ్లు గలవు. ఇది గద్యపద్యాత్మక చంపూ ప్రబం ధము. ఇది రచించిన కవీశ్వరుఁడు భట్లపెనుమర్తి కోదండ రామకవి. వీనిది హరితసగోతము. ఈతఁడు గోపాల సచివతనూ భవుఁడు, శ్రీమత్తిరుమల శాతాచార్యుల శిష్యుఁడు, విష్ణుభక్తి గల వాఁడు. సచివ పుత్రుఁడును తాతాచార్యులవారి శిష్యుఁడును ననుటచే వైష్ణవమత మవలంబించిన నియోగుల శాఖ వాఁడని యుఁ దోఁచుచున్నది. ఈ ఆశ్వాసాంత గద్యము లం దిట్లున్నది :- "ఇది శ్రీమ తినుకుల తారగురు గురుచరణాజ్ఞయంగ ళ సమాశ్రయణ మురితలతాలవిత్ర గోగ్రసవిత్ర భట్లపెనుమర్తికులోద్భవ గోపాలసచిన అనుభవ విద్వజ్ఞననుతాభిగామ కోదండరాను ప్రణీతంబైన బ్రహ్మాండో తగ ఖండంబుస శ్రీవల్లభాభ్యుదయం బను కాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యంబునందు కనులు తమ గ్రంధములలోఁ దమ వంశాదికమును వర్ణించు సందర్భమును బట్టి యా కవి కాలమును, కవి వంశవి శేషములను గ్రహించుట సంప్రదాయ సిద్ధము. మన కవి తనవంశము మొదలగు వానిని వర్ణింపకుండుటయే కాక, 'తనుబంధ సంబంధాన్వయ పగం పరాభి వర్ణన సేయుట వృథాను లాపం'బని మనంబు నిశ్చ యిం చెను.--- అనా నేర్చిన విధంబు: (కృతి) రచియింప నుద్యుక్తుండనై, తొలిజన్మ సంప్రదాయము నెయ్యెయ్య వియో<noinclude><references/></noinclude> 62ap9zz6gmsj40hsy6vsp7kejfwqgwp 0 235388 592251 2026-10-20T12:32:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[వల్లభాభ్యుదయము]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[వల్లభాభ్యుదయము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల...' 592251 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[వల్లభాభ్యుదయము]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[వల్లభాభ్యుదయము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ).pdf" from=1 to=1 /> ap100tqpzrmdhwo1q5g7fffgomgd4uc 104 235389 592252 2026-10-20T12:34:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 వల్ల భాభ్యుదయము తెలియవు ఇక్రముందఱరాం గల తత్తత్ సంప్రదాయ కథ యెయ్యెదియా. వ. అని వితర్కించి చూడఁబ్రకృతి నస్మదీయ తనుబంధ సంబంధాశ్వయ పరంపరాభి వర్ణన చేయుట వృథాను లాపం బని మనంబు...' 592252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 వల్ల భాభ్యుదయము తెలియవు ఇక్రముందఱరాం గల తత్తత్ సంప్రదాయ కథ యెయ్యెదియా. వ. అని వితర్కించి చూడఁబ్రకృతి నస్మదీయ తనుబంధ సంబంధాశ్వయ పరంపరాభి వర్ణన చేయుట వృథాను లాపం బని మనంబున నిశ్చయించి యంచితంబగు భవద్దుణానుభవంబు సేయ నిఖిల కల్మషాపహారంబును నతిపావనంలు నగు శని తలంచి కన్మాహాత్మ్యం. 35 బభివర్ణించh అని చెప్పినాఁడు ఈతఁడు గావించిన కవిస్తుతిలో వాల్మీకిని భక్తుల గణములోఁ జేర్చి తలంచెను. ' ఆదిము వామలూరుతనయా గ్రణి నారదునిం బరాశరు-- -సాత్యవజేయు, భీష్మ, కాళిదాస, మాఘ, భారవి, దండి, సౌమిల్ల మయూర చోరులను స్మరించి ప్ర్రాకృత సత్కవీంద్రులనుతించి సూరిజనుల సేవించి భావించెదన్' అని యనెనుగాని ఆంధ్రకవుల పేర్ల నెత్తనేలేదు. ఒక పద్యమున "ఋషి వర్యులు బురాతన కవి సార్వభౌ ముల బుధప్రకరంబుల సన్నుతించి యాధునిక కవీంద్రులం బొగడి” అని చెప్పుటచే నడుమ నాంధ్ర కవి స్తుతి చేసిన పద్యముండి యుండునా యని యొక యూహ పొడముట కవకాశము గలదు. గానీ నామములు ప్రత్యేకము చెప్పక మొత్తముమీఁదఁ గవీంద్రుల నుతియించి యని చెప్పుటయుఁ గొందఱ సంప్రదాయమునఁ గలదు. ఈతఁడు శ్రీమ తిరుమల తాతాచార్యుల శిష్యుఁ డగుట చేఁ బదునాఱవ శతాబ్ది చివర భాగమున నున్న వాఁ డనవచ్చును. కాని యీతని గురువు పదునాఱవ శతాబ్దిలో నున్న తాతాచార్యులే యనుట కాధారము గనఁబడు. గ్రంథాంతమునఁ గల యీ క్రింది పద్యములో విక్రమ సంవ త్సర కార్తిక పూర్ణిమనాఁడు కవి గ్రంధము పూర్తిచేసినట్లున్నది. అందు వారాదుల పేళ్లు లేక పోవుటచేత నేవిక్రమ సంవత్సరమో నిర్ణయింప నవకాశము లేదు. " విక్రమాఖ్యాబ్ద కార్తీకవిశద పష్ పూర్ణ మానికి వల్లభాభ్యుదయ మెల్లఁ, బూర్తిగావించె భట్ల పెన్మర్తి వంశ రత్న మీభువి కోదండ రామ సుకవి. ” అందు ఈకవి యితర ప్రబంధక ర్తలవలెనే ఇష్టదేవతాస్తుతి, చేసెను. మొట్టమొదట 'స్త్రీ కాకుళ నాథుని స్తుతియించు<noinclude><references/></noinclude> n6sww06ze3u9cfypwrc2tlo286agb5v 104 235390 592253 2026-10-20T12:34:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పీ ఠిక 8 నపుడు “శ్రీ మత్కాకుళనాథు మాధవు విరించి ప్రార్థనాధీను సుతామాశ్మోపమ మేచకాంగు..... జగద్వల్లభ స్వామి సద్గుణు నాశ్రయించెద నభీష్టప్రాప్తికి న్నిష్ఠతో" అని వర్ణించెను, ఇ...' 592253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పీ ఠిక 8 నపుడు “శ్రీ మత్కాకుళనాథు మాధవు విరించి ప్రార్థనాధీను సుతామాశ్మోపమ మేచకాంగు..... జగద్వల్లభ స్వామి సద్గుణు నాశ్రయించెద నభీష్టప్రాప్తికి న్నిష్ఠతో" అని వర్ణించెను, ఇందు విష్ణునిగాఁ గాకుళేశుని వర్ణించుటయే కాక కథా సూచ్యార్థ సూచన చేయుచు బ్రహ్మప్రార్థనమున కధీనుఁడనుట చేత బ్రహ్మస్త్రార్థ నా ప్రకారము 'కాకుళమున మహా విష్ణువు' నివసించెనన్న గాథను సూచించెను. రెండవ పద్యమున వేంకటాచల ని కేతనుని నుతించెను. హయగ్రీవ స్తవము శ్రీధరలక్ష్మీ విష్వక్సేనస్మర ణము శఠకోపయ భజనము నాథముని పుండరీకాక్ష రామ మిత్రుల స్మరణము నొనర్చి యామున పరాంకుశ రామానుజార్యు లను బేమ నుడివి సర్వగురువుల నుతియించి పరమ దేశిక వరుల సపర్య చేసి యాచార్య వరులను నిత్య సూరులను మనమున సేవించి వాల్మీకి నారద పరాశర సాత్యవతేయ భీష్మ ప్రహ్లాదారిబరీష, శుక శౌనక పుండరీక దాల్భ్య వసిష్ఠులకు మ్రొక్కెను. ఇది యంతయు మనకవి వైష్ణవమతాభినివేశమును దెల్పును. ఈకవి కుకవులను దస్కరులనుగా నీ కిందిరీతిని వర్ణించెను. " ధనికుల గేపావాటికలఁ దస్కం దర్ఘ మసన్న వించు చా స్పన బుధపుంగవ ప్రకృతి పుస్తక శబ్దవి శివ సంగతుల్ మనముఖ నెంతయుం బడసి మాలి: యా విప్రణీతనూ సాకృతి స్వభాప్రకఊరి బయినిజ భుని వారిరిలకు రే.. ఈకవి సంస్కృతాంధ్ర భాషలఁ గవితాలతతో ననువుగా నైనయిక గలుగునట్లు రచింపఁగలవాఁడి. అయినను ఆతని కాల మునఁ గౌ"ముది మొదలగు వ్యాకరణ గ్రంథములు చదివి తత్సం స్కా రముతో నాంధ్రకవిత్వము చెప్పుట విద్వత్కవులలోఁ నాచార మైయుండి యుండును. ఈతఁ డట్లు సంస్కృత వ్యాకరణములలో మూలగ్రంథమగు కౌముది యైనను చదువకే చక్క గాఁ గవిత్వము చెప్పు సమర్థుఁడయ్యెను. ఎంత సమర్థుఁడైనను సమకాలమువారు దానిని మెచ్చక కౌముదియైనను జదువకే కవిత్వము చెప్పినాఁడని<noinclude><references/></noinclude> hkxhmh9t7yv1fnt6e05xv7afik9l98z 104 235391 592254 2026-10-20T12:35:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము యా క్షేపించియుందురు. దాని పరిహారమునకును దనకవితా నైపుణ్య ప్రకటన జోఁలు గవి యీ రీతిగాఁ జెప్పియుండెను. "ఉ. కౌముదియైననుం జదువకళా రచియించె నటంచుఁ జిత్తముల్ 1 మలమ...' 592254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము యా క్షేపించియుందురు. దాని పరిహారమునకును దనకవితా నైపుణ్య ప్రకటన జోఁలు గవి యీ రీతిగాఁ జెప్పియుండెను. "ఉ. కౌముదియైననుం జదువకళా రచియించె నటంచుఁ జిత్తముల్ 1 మలమేల ? శబ్దచయగుంభన లక్షణ లక్ష్య వైఖరిణా బ్రేనుఁ దలిర్పఁజే పెద గరిష్ఠబు ధాగ్రణులార ! వల్లభ స్వామి వరప్రసాద విభనం బిది సత్కృతిగాఁ దలంపుఁడి. 9 కౌముదియైనను జదువకే గ్రంథము రచియించె నని మీ మనసు లలోఁ దేలికగాఁ జూడనేల. నేను చేయు శబ్ద చయరచన లక్ష్యు లక్షణ వైఖరి ననుసరించియుండును అని కవి చెప్పుటవలన మన కవి సంస్కృత వ్యాకరణ పఠనా పేక్ష లేకయే ఆంధ్ర గ్రంథ ములందలి లక్ష్యు లక్షణముల ననుసరించియే భాషాజ్ఞానము సంపాదించి యీ ప్రబంధము రచియించె నని తెలియవచ్చుచున్నది. సంస్కృత వ్యా కరణాపేక్ష లేకయే లక్ష్యలక్షణావిరుద్ధమగు రచన చేయఁగలుగుట చే మనకవి భాషా స్వాతంత్ర్యమును పోషించినాఁడు. ఇప్పటి వారిలోఁ గూడ గొందఱు కౌముది మొదలగునవి పఠింపకయే సత్కృతులు రచింపఁగలవారు గలరు. ఆంధ్రభాషా గ్రంథ పర· నముననే లక్ష్య లక్షణజ్ఞాన మలవఱచుకొని సలక్షణ గ్రంథములు రచింపఁగలుగుట భాషా భాగ్యమే కదా. ఈతని కవిత్వమున నీతఁడుసంస్కృత వ్యాకరణమునఁ గౌముది యైనను జదునక పోవుట చేఁ గలుగు లోపము లంతగా లేవు. కాని తత్కాలమున వాడుక లోఁగల రూపములు, దేశి పదములు, వైరిస మాసములు ఇచ్చటచ్చటఁ బ్రయుక్తములై యున్నవి. వాని ప్రయోగమునకును గౌముదీ పఠనమునకు నంత సంబంధము లేదు. అవి వాడుక నుబట్టి కొందఱు ప్రయోగించుట కలదు. కొన్ని గ్రంథములలోఁ కర్తలు దిద్ది వేయుట చేతఁ గొన్ని - యదృశ్యము లగుచున్నవి. కొన్ని దోషములు లేఖక కల్పితము 1. కుములు. అనుగానికి కూములు అని ప్రయోగించి యుండెనేమో రూముల నేల ?<noinclude><references/></noinclude> 7aotodpeq3hi9b52y6wqsyfjo2agfim 104 235392 592255 2026-10-20T12:35:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పీఠిక లును గలవు. వానిలోఁ గవికృతములేవో లేఖకకృతము లేవో గ్రహించి వేర్పఱచుట పరిష్కర్తల చేతిలో నున్నది. వస్తి, ఇవ్వ - మొదలగు రూపములు - అమృతపడి, నారద తపసి, పూర్వాపరతరంబులు మొదలగు -...' 592255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పీఠిక లును గలవు. వానిలోఁ గవికృతములేవో లేఖకకృతము లేవో గ్రహించి వేర్పఱచుట పరిష్కర్తల చేతిలో నున్నది. వస్తి, ఇవ్వ - మొదలగు రూపములు - అమృతపడి, నారద తపసి, పూర్వాపరతరంబులు మొదలగు - పైరిసమాసములు, కైంకరి యము, (కైంకర్యమనుటకు) పదిలెము (పదిలమనుటకు) మొదలగు రూపములు, 'చదువకన్' అని వ్యతిరేక క్త్వార్థక రూపము ద్రుతాం. తముగాఁ బ్రయోగించుట, చేయుచున్నత్యర్థము అను చోట ద్రుతము పైని అచ్చు పరమగునపుడు ద్రుతమునకు ద్విత్వము వచ్చుట, ' అనివారిత మౌ జనన వ్యధార్తయై ' అనుపట్టున-సిద్ధసమాస మధ్య పదముతో భిన్న పదమునకు అన్వయము మొదలగు కొన్ని వ్యాక రణ విరోధములు ఇందుగలవు. ఈకవి అసికినియా, సర్జులు, విహాయితము మొదలగు కొన్ని మాఱుమూలపదము లుపయోగించెను. అవి ఆకాల మున ఆప్రాంతమున వాడుకలో నున్నవని తోఁచెడిని. లేదా కవికి దొరకిన మూల గ్రంథమున నున్నవో !. మీ ల గ్ర ం థ ము • י ఆశ్వాసాంత గద్యములందు " కోదండరామ ప్రణీతంబయిన బ్రహ్మాండ పురాణోత్తర ఖండంబున శ్రీ వల్లభాభ్యుదయంబను కాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యంబునందు " అని యుండుటను బట్టి దీనికి మూలము బ్రహ్మాండ పురాణో తరఖండంబునఁ గల దీని తలంపు వలసియున్నది. కాని యం దీకథ గానరాకున్నది. ఇది యిట్లుండ, మన కవికి 'స్వప్నంబున నొక్క దివ్యపురుషుఁడు సాక్షాత్క రించి ప్రత్యక్ష తాళీ దళ సంపుటం బొసంగి యొక్క కృతి చమత్కృ తిగా రచియింపమని సగ్రాహ్యంబుగా నేమఱి యూరకుండె నఁట. కొన్ని దినంబులు గడచిన పిమ్మట నొక్కనాఁ డపరరాత్రంబున స్వప్నా వేశంబున తాను ప్ర్రాతఃకాలమున స్నానాద్యనుష్ఠానములు గావించి కూర్చుండిన సమయంబున విప్రరూపమునఁ బ్రసన్నుఁడై<noinclude><references/></noinclude> 0hc965yryfcjtc0arpta1ie7f0dk7l6 104 235393 592256 2026-10-20T12:35:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము విష్ణువు “ ఆంధ్ర కావ్యరచనా సామర్థ్య కోదండరామాహ్వయా!” అని పిలిచి నిజకరంబునఁ దనదుపురాతన సంస్కృత శ్రీకోశంబును నొసఁగఁగా నిది యెయ్యదియని కవి యడుగుటయును "శ్ర...' 592256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము విష్ణువు “ ఆంధ్ర కావ్యరచనా సామర్థ్య కోదండరామాహ్వయా!” అని పిలిచి నిజకరంబునఁ దనదుపురాతన సంస్కృత శ్రీకోశంబును నొసఁగఁగా నిది యెయ్యదియని కవి యడుగుటయును "శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యం బిది. వ్యత్యస్తంబైయున్న యది. యథా క్రమంబుగా నొనరించి సవిస్తరంబు గావింపు మని యడిగినఁ దదనంతరంబు. నీ నెవ్వ రని యే నడిగినఁ దాను శ్రీరంగ పట్టణ రంగ నాథుఁడ నని తనయన్వయాభిధానంబులు తేటపడ నెఱింగించిన భోజనానంతరంబున సకల సంభాషణంబులకు అనుకూలంబు రమ్మని యాద్విజు నస్మద్గృహంబునకుం దోడ్కొనివచ్చి యొక్క విప్రు నితో ' నిష్టాలాప సంభాషణంబున నుండె నంత సూపాదన శాక పాక యత్న పరుండనై యేఁగుటయు మాధ్యాహ్నిక స్నాన మొన రించి పూణాంశుక పరివృతుండ నగుచు దిగ్గన మేల్కాంచి ". అనియు నుండుటచేత శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యమును వెలుపు సంస్కృత తాళపత్ర గ్రంథమొకటి యాతనికి దొరకినట్లును ఆది వ్యత్యస్తముగా నుండుట చేత యథాక్రమముగా సరిచేసి సవి స్తరముగా రచించినట్టును స్పష్టమగుచున్నది. ఇచట సవిస్తరముగా రచియింపుమనెనుగాని తెనిఁగింపు మనలేదు గాని పరమేశ్వరుఁడు కోదండరామకవిని బిలిచినపుడు 'ఆంధ్రకావ్యరచనా సామర్థ్య ' యనుట చేత నాతఁడు ఆంధ్రీకరిం చుట కానతిచ్చినట్లు కవి సూచించి యుండునని యూహింపఁ దగును. గద్యములలో నున్న "బ్రహ్మాండ పురాణో త్తరఖండమున” అనుదానినిబట్టి యాతనికిలభించిన తాటియాకుల సంస్కృత గ్రంథము బ్రహ్మాండ పురాణోత్తరఖండమునందలి శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహా త్మ్యమని యూహింపఁదగును శ్రీరంగపట్టణ నివాసి కవి కిచ్చు నప్పటికే యది వ్యత్యస్తముగా నున్నదనుట చేత అది ఖలమయిన డనియు బ్రహ్మాండ పురాణమునఁ గానవచ్చు స్థితిలో లేదనియు దోఁచెడిని. ప్రస్తుతము ప్రకటితమైయున్న బ్రహ్మాండ రాపు<noinclude><references/></noinclude> 6r5x2vi52f79tphhqoeyqb0n9clatfd 104 235394 592257 2026-10-20T12:35:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ణమున శ్రీకాకుళ మాహాత్మ్యకథ లభ్యము గాదయ్యెను. ఈ ప్రబంధమునఁగల యితివృత్త నతనికి లభించిన తాటియాకుల పుస్తకములో సంగ్రహముగానున్నది యని తలంపఁదగును. లేదా వ్యత్యస్తముగా జిరకాలమ...' 592257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ణమున శ్రీకాకుళ మాహాత్మ్యకథ లభ్యము గాదయ్యెను. ఈ ప్రబంధమునఁగల యితివృత్త నతనికి లభించిన తాటియాకుల పుస్తకములో సంగ్రహముగానున్నది యని తలంపఁదగును. లేదా వ్యత్యస్తముగా జిరకాలమునుండి దేశమున వ్యాపించియున్న స్థలమాహాత్మ్యమును గూర్చిన గాథల నన్నిటిని బ్రోవుచేసి యీ తఁడే యొక ప్రణాళిక నేర్పఱచికొని రచించియుండును. వైఖానస మతప్రాశస్త్యమును జాటుచు నీ స్థలమాహాత్మ్యమును వర్ణించు క సంస్కృత గ్రంథము బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గతమగు నారద సంహితయను పేరితో గలదు. దానికిని దీనికిని విశేష వ్యత్యాసము కలదు. చరిత్రాంశములు. ఇందలి యితివృత్తము కేవలము పురాణగాధ యేకా ప్రాచీన కాలమందలి యాంధ్రదేశ సంఘస్థితులను దేశచరిత్రమును రాజుల పరివర్తనమును దెలుపుచు ముఖ్యముగాఁ బ్రాచీనాంధ్ర రాజుల చరిత్రమును సూచించుచున్నది. 3 ఒకప్పు ఙార్యావర్తనమున గంగాతీరముననే యుండి యసం తరము ఐతరేయ బ్రాహ్మణ నిదర్శనమును బట్టి వింధ్య దక్షిణ ప్ర్రాంతమువారైన ట్లగపడుచున్న యాంధ్రులు కాలక్రమమున గంగాతీరమునుండి కృష్ణాతీరమునకు వచ్చి యచ్చటనుండు నాగ జాతివారిని జయించి రాజ్యస్థాపనము చేసికొని స్థిరపడినట్లు పురాణ చారిత్రకుల యూహ. తొలుత నీ రాజ్యమును స్థాపించిన వాఁ డాంధ్రవిష్ణు ననుటకు బురాణాదులనుండి గ్రహించిన కొన్ని శ్లోకములు సాధనములగుచున్నవి. "శ్రీ శైలభీమ కాళేళ మహేంద్రగిరి సంయుతమ్, ప్రాకారంకు మహస్కృత్వా త్రిణిద్వారాణి దాకరాత్ త్రిలోచనో మహాసేసః త్రిశూలం చ కరే చహజ్ త్రిలింXరూపీ వ్యవు ద్వారేను గణై ర్యుతః ఆంధ్రవిష్ణు స్సుగయుతో దనుకేన నిశుంభునా యధ్వా ప్రయోదశయుగాకా హత్వా తం రాజ్ సోత్తమమ్<noinclude><references/></noinclude> muycvyvr0b5i21stl6qf6m6iydb3nrm 104 235395 592258 2026-10-20T12:35:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయ ము ఆవస స్తోత్ర ఋషిభి ర్యుతో గోదాకరీతోపే తత్కాల ప్రభృతి క్షేత్రం త్రిలింగ మితి విశ్రుతమ్ ” " ఇది బ్రహాండపురాణములోనిది అని ఆంధ్రుల చరిత్రలో నుదాహరింపఁబడినది....' 592258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయ ము ఆవస స్తోత్ర ఋషిభి ర్యుతో గోదాకరీతోపే తత్కాల ప్రభృతి క్షేత్రం త్రిలింగ మితి విశ్రుతమ్ ” " ఇది బ్రహాండపురాణములోనిది అని ఆంధ్రుల చరిత్రలో నుదాహరింపఁబడినది. “ ఆంధ్రనాథో మహావిష్ణుర్ని శంభుదనుజాపహా పురాస్వాయంభువమనోః కాలే కలియుగే హరిక కాకులే రాజవర్యస్య మచంద్రస్య తనభవ అభవ త్సర్వదేవైశ్చ వేష్టితో లోకపూజితః 39 ఇది ఆంధ్రకౌముదినుండి ఆంధ్రుల చరిత్రలో నుదాహృతము, పయివానివలన ఆంధ్రవిష్ణువు నిశుంభునిఁ జంపి కృష్ణాతీర మునఁ గాకుళమను పట్టణముగట్టి యందు నివసించెనని తెలియు చున్నది. "కృష్ణానది సమీపమునందలి యమరావతి మొదలగు ప్రదేశములందు బయలువడిన ప్రాచీన బౌద్ధ శిల్పములలో బౌద్ధ మర్థాభిమానులగు నాగరాజులు చిత్రములు గూడ గాని వచ్చుట చే నాగు లాజేశమునందలి యాదిమ నివాసులని యూహింపఁదగి యున్నది. ఈనిశుంభుని నొక నాగరాజుగాను అతనిని హింసించి చే మాక్రమించుకొన్న ఆంధ్రవిష్ణువును ఆంధ్రరాజుగాను చరిత్రకారులు గ్రహింతురు. మన గ్రంథమందు విష్ణునానతిని బ్రహ్మ గంగాతీరమునుండి కృష్ణాతీరమునకు వచ్చి దాని రామణీయకమును జూచి విస్మయము నొంది యొక్క రూపముతోఁ జూడఁ దనివితీరక బహురూపములకు ధరించి యా ప్రదేశమంతయు దర్శించి దేవతలందఱును తన్ను నుతింప నచటఁ దపముచేసి తనకుఁ బ్రత్యక్షమయిన విష్ణువు నుజ్ఞ పొంది కాకులమని దానికిఁ బేరు పెట్టి యచ్చట నొక మహాపట్టణము నిర్మింపఁజేసిభద్రకోటి విమానమున నాసీనుఁడగు విష్ణువును స్థాపిం చెను, అనియున్నది. దీనినిబట్టి, ఆంధ్రులు గంగాతీరమునుండి కృష్ణా తీరమునకువచ్చి దానిరామణీయకమునకు ఆశ్చర్య మొందియచటస్థిర<noinclude><references/></noinclude> 210y7frm9h2uy0kw5rc3uonrjpyoa2n 104 235396 592259 2026-10-20T12:35:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వసతి గల్పించుకొని మహావైభవముతోఁ బట్టణమును గట్టికొని యుండిరనియు నూహఁజేయవచ్చును. ఆయాంధ్రరాజులలో మొట్ట మొదటఁ గృష్ణాతీరమునఁ బట్టణము గట్టిన రాజు ఆంధ్రవిష్ణువు. అతఁడు గట్టి...' 592259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వసతి గల్పించుకొని మహావైభవముతోఁ బట్టణమును గట్టికొని యుండిరనియు నూహఁజేయవచ్చును. ఆయాంధ్రరాజులలో మొట్ట మొదటఁ గృష్ణాతీరమునఁ బట్టణము గట్టిన రాజు ఆంధ్రవిష్ణువు. అతఁడు గట్టించిన ప్రాచీన పట్టణము కృష్ణాప్రవాహమునఁ గొట్టి కొనిపోఁగా అప్పటికున్న యాంధ్రరాజులు తమ నివాసమును ధాన్యకటకమునకు మార్చియుందురు. ఆంధ్రరాజులు పరిపాలించిన ప్రదేశములలో వారి జ్ఞాపకార్థము విగ్రహములు చేయించి స్థాపించుట సంప్రదాయముగాఁ గనఁబడుచున్నది. ఆరీతిగ స్థాపిం చిన విగ్రహములే కొన్ని యిటీవల నానాఘాట్ గుహలలో గనఁ బడినవి. అవి ఆంధ్ర శాతవాహన కుటుంబమునకు సంబంధించిన విగ్రహము లగుటయేగాక వాని యడుగున రాయసీముక సాత వాహనుని పేరును వానికుటుంబము వారి పేళ్లును చెక్కఁబడి యున్నవి. ఈ సంప్రదాయమునే భాసకవి ప్రతిమా నాటకమకూడ ధ్రువపఱుచుచున్నది. ఏ విగ్రహముననైనఁ బేరులేకున్నను, ఆపేరు ఏ భాషలోనో ఏ సంకేతములతోనో యుండుటచేత సరిగాఁ దెలి యక పోయినను అది ఏదేవతావిగ్రహముగానో గ్రహింపఁ బడుట సహజము. ఆంధ్రవిష్ణువు తొలుత స్థాపించిన శ్రీకాకుళపట్ట ణము కృష్ణానది వెల్లువలు సంతరించి పోఁగా నచ్చట స్థాపింపఁబడి యుండిన యాంధ్రనాయకుని విగ్రహమును పదిలము చేసికొని దానిని దేవతావిగ్రహముగా నించి కొందఱు మునులు కాకుళపు దిబ్బపై నుండి కాకుళ క్షేత్రమును తీర్థయాత్రా స్థానముగాఁ గావించి యుందురు. మఱికొంత కాలము జరిగిపోఁగాఁ నప్పటి ఆంధ్రుల ముఖ్య పట్టణమగు విశాలా నగరమునేలు సుమతీయను నాంధ్ర హీ పతి తన 'పెద్దలవలన కృష్ణాతీరసము కాకుళపురపు వార్తలు విని యాంధ్రదేశము నభిమానించికొని చతురంగబల పరివారాదులతో కృష్ణా తీరమునఁగల కాకుళ క్షేత్రమునకు వచ్చెను. అచటి మును లాతనికిఁ గందమూల ఫలాదులతో నాతిథ్యము గావించి యా<noinclude><references/></noinclude> 8zdrbttmjrzhuqpcy6kberavbj8vef3 104 235397 592260 2026-10-20T12:36:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 వల్ల భాభ్యుదయము విగ్రహమును జూపి ఈదేవునికి ఆలయగోపురాదులు కట్టింపు మని కోరిరి. సుమతి యా విగ్రహమును జూచి విస్మయానంగము లతో ఇ “ఈదేవుండు మదీయ సత్కులధనం బీయింది రా ధాముఁడే దేద...' 592260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 వల్ల భాభ్యుదయము విగ్రహమును జూపి ఈదేవునికి ఆలయగోపురాదులు కట్టింపు మని కోరిరి. సుమతి యా విగ్రహమును జూచి విస్మయానంగము లతో ఇ “ఈదేవుండు మదీయ సత్కులధనం బీయింది రా ధాముఁడే దేదీప్యంబగు నాంధ్రనాథుఁడు, నేను ఆంధ్రనాయక దాసుఁడను.” అని చెప్పుచు నావిగ్రహ మాంధ్రనాయకుని దాని వెల్లడించెను. అది మొదలు ఆదేవుని ఆంధ్రనాథుఁడు, ఆంధ్రవల్ల భుఁడు, తెలుగు వల్లభుఁడు అను పేరితో నా మునులు కొలువంజొచ్చిరి. మొదట నాంధ్ర విష్ణుని విగ్రహము దేవతా విగ్రహముగా కొందఱు మునులు గ్రహించిరి. అది యాంధ్రవిష్ణు విగ్రహమని సుమశివలన గ్రహించి ఆంధ్రవిష్ణువును గూడ విష్ణుస్వరూపముగా నెంచి యర్చనలు గావించుచు సుమతిని ఆలయగోపుర పుర నిర్మాణాదులును అర్చనాదులకుఁ గావలసిన వృత్తినిర్ణ యాదులును జేయిపఁగోరఁగా సుమతి మహావైభవముతో మహోత్సవాదులు శాశ్వతముఁ గావలసిన యేర్పాటులు గావించి తన పరి వారముతో విశాలానగరమునకుఁ దిరిగిపోయెను. ఈ చరిత్రము పురాణపద్ధతిని ద్వితీయాశ్వాసమున రచింపఁబడినది. తొలుత నిచ్చట దేవాలయాదులను గట్టించిన సుమతి వర్ణన మున నాతఁడు 'అహర్పతి' కులసంజూతుఁడని కలదు. ఆంధ్రరాజులు సూర్యవంశస్థులనుటకుఁ బ్రబల నిదర్శనములు కనఁబడక పోవుటచే నిది సందిగ్ధముగా నున్నది. 'క' ప్రతిలో 'అహర్పతి' అనుచోట హంతి అని కలదు. దీనినిబట్టి 'హారితి' అని పఠించినను పఠింపవచ్చును. అప్పుడు సుమతి 'హారితి' కులసంజాతుఁ డన వచ్చును. పశ్చిమ దేశమున నాంధ్ర సామ్రాజ్యమునకుఁ బ్రతినిధులుగ నున్న వారిలో 'హారితి పుత్రశాతకర్ణి'యను వాఁడొకఁడు కనఁబడుచున్నాఁడు. మన ' సుమతి యాతని వంశములోనివాఁడైన యాంధ్రరాజు కావచ్చును.<noinclude><references/></noinclude> mp7wdegf1yb7cfuul5segvhka6t9ic9 104 235398 592261 2026-10-20T12:36:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11 ఈ సుమతి రాజధాని విశాలానగరమని తెలుపఁబడి యున్నది. మాళవ దేశమునకు ముఖ్యపట్టణమగు నుజ్జయినికి విశాలా నగరమను నామమున్నట్లు సుప్రసిద్ధము. ఈమాళవదేశ మాంధ్ర రాజుల వశమందున్నట్లున...' 592261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>11 ఈ సుమతి రాజధాని విశాలానగరమని తెలుపఁబడి యున్నది. మాళవ దేశమునకు ముఖ్యపట్టణమగు నుజ్జయినికి విశాలా నగరమను నామమున్నట్లు సుప్రసిద్ధము. ఈమాళవదేశ మాంధ్ర రాజుల వశమందున్నట్లును, పశ్చిమ దేశ భాగమున నాంధ్ర సామ్రాజ్యప్రతినిధులుగ నున్న వారిలో 'హారితి' కులసంజుతు లున్నట్లును నిదర్శనము లగపడుచుండుట చే నీ సుమతి రాజధాని యీ విశాలానగరమే యని తలంపఁదగియున్నది. గంగానదికి సమీపమున 'వేశాలి' యను చారిత్రిక ప్రసిద్ధి గల మఱియొక పట్టణము గలదు. ఇది మగధరాజ వంశముతో సంబంధముగల 'లిచ్ఛవి' తెగ వారికి రాజధానియైయుండెను. గంగా నదికి తూర్పున ఇరువది 'మైళ్ల దూరమున నున్న యీ 'వేశాలి' యను నదే సుమతి రాజ ధాని గాఁ జెప్పఁబడిన విశాలానగరమైనచో గంగానదీ ప్రాంతమునందలి యహిచ్ఛత్రపురమునుండి శ్రీకాకుళమునకు వచ్చి నట్లుగాఁ గెలుపఁబడిన ఆంధ్రవిష్ణుదేవుని కథ సుమతి కాకుళమున నాదేవుని తన కులధనముగా గుర్తించెనన్న కథతో సమన్వయము కలదగును. ఆంధ్రవిష్ణువు గంగాతీరమునందలి యహిచ్ఛత్రపురము నుండి కృష్ణాతీరమునకు వచ్చుటయును, పిదప కలియుగము సంభవిం చుటచే నిచటనుండనొల్లక తిరిగి యహిచ్ఛత్రపురమునకుం జని ' భువిసనాతనధర్మ సంపూర్ణమైన పిదప ' దాని ముగిడివత్తు నని బ్రహతోఁ జెప్పికొనుటయు మొదలగు గాథ, యాంధ్రులు త్తర దేశము నుండి వచ్చి దండకారణ్యమున కృష్ణానదీ ప్రాంతమున నెలకొనిన పిదప, మరల భారతసామ్రాజ్యపాలకులై మగధకుఁబోవుటను గూర్చి గాని, లేదా బౌద్ధమత విజృంభణము వలన వైదికమతమునకుఁ గలి గిన యడ్డంకులను గూర్చిగాని సూచించుచున్నదనవచ్చును. గంగాతీరమునందున్న అహిచ్ఛత్ర పురమునకును కృష్ణా తీరమందున్న శ్రీకాకుళమునకు రాకపోశాల సంబంధము తఱచుగా నున్నట్లును, అచ్చటినుండి యనిక బ్రాహ్మణ కుటుంబములు వచ్చి<noinclude><references/></noinclude> jb9ox66kbcue41vm2dy6n5npmwwiogb 104 235399 592262 2026-10-20T12:36:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 వల్ల భాభ్యుదయము యాంధ్ర దేశమున నెలకొనినట్లును, దీనిలోని కథలవలనఁ దెలియు చున్నది. ముక్కంటీశ్వరుఁ డనురాజు (అతఁడే త్రిలోచన పల్లవుఁడు) కృష్ణాతీరమందున్న ("ధరణివరణ నగరము) ధరణిక...' 592262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 వల్ల భాభ్యుదయము యాంధ్ర దేశమున నెలకొనినట్లును, దీనిలోని కథలవలనఁ దెలియు చున్నది. ముక్కంటీశ్వరుఁ డనురాజు (అతఁడే త్రిలోచన పల్లవుఁడు) కృష్ణాతీరమందున్న ("ధరణివరణ నగరము) ధరణికోట రాజు నాంధ్రదేశము ధానిగా నచో, ఈతఁడు గంగాయాత్రకుఁ బోయినపుడు అహిచ్ఛత్రపురమున శ్రీవల్ల భుని సేవించి బ్రాహ్మణుల కనేకదానములు గావించెను. ఒక నాఁడు గంగలో స్నానము చేయుచుండఁగా నాతని పాదుకలు మాయావు లెవరో అపహరించిరి. అవి శివుని మెప్పించి యాతఁడు పడసిన యోగపాదుకలు. అవి తొడుగుకొని తలఁచినచోటికి క్షణమాత్రముననే అనా యాసముగాఁ దీసికొనిపోవును. అప్పు డచ్చటి బ్రాహ్మణుల మంత్రప్రభావమున నాపాదుకల నతఁడు తిరిగి సంపాదించి యచ్చటి బ్రాహ్మణులను ఆంధ్రదేశమునకు దయచేయుఁడనియు వారికి గృహారామవృత్తులను ఇచ్చెద ననియుఁజెప్పెను. వారపుడు రాలేదు. గాని తర్వాత గంగాతీరమున గ్రామము వచ్చినపుడు ధరణికోటకు వచ్చినట్లును ముక్కంటీశ్వరుఁడు వారికి గృహారామ క్షేత్రాదులిచ్చి పోషించినట్లును గలదు. ఈ విషయము నితర గ్రంథములును శాస సములును ధు వపఱుచుచున్నవి. త్రిలోచనపల్లవుని ముక్కంటి కాడు పెట్టియని గూడ కొన్ని శాసనములు పేర్కొనుచున్నవి. చోళునికి సమకాలికుఁడైనట్లును, గంగా నదీ ప్రాంతమునుండి వచ్చిన యనేక బ్రాహ్మణకుటుం బముల కగ్రహారముల నిచ్చి కృష్ణాతీరమున నిలిపినట్లును, కళింగత్తుప్పరణి యను తమిళ గ్రంథము వలనను, పాల్కు రికి సోమనాథుని పండితారాధ్య చరిత్ర మొదలగు వాని వలనను దెలియవచ్చుచున్నది. ఈ ముక్కంటీశ్వరుడు గంగాతీరము నుండి వచ్చిన యేడునూఱు బ్రాహ్మణకుటుంబముల కగ్రహారము. లిచ్చుటయేగాక, గుంటూరు జిల్లాలోని, ఇనగల్లు, ఉప్పుటూరు, సంకురాత్రిపాడు మొదలగు గ్రామములను సప్తర్షుల పేర మఱి యేడగ్ర ఈతఁడు<noinclude><references/></noinclude> lgowm8ljhsy4t3r9an639mfex64k9mg 104 235400 592263 2026-10-20T12:36:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 హారములుగా నిచ్చునట్లును అవి నడుమ విచ్ఛిన్నములుకాఁగా కోటవంశీయుఁడగు "కేతరాజు ముక్కంటేశ్వరుఁ డిచ్చిన యగ్రహారము లను మరల స్థిరపఱచినట్లును పండ్రెండవ శతాబ్దమున నాతఁడు స్థా...' 592263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 హారములుగా నిచ్చునట్లును అవి నడుమ విచ్ఛిన్నములుకాఁగా కోటవంశీయుఁడగు "కేతరాజు ముక్కంటేశ్వరుఁ డిచ్చిన యగ్రహారము లను మరల స్థిరపఱచినట్లును పండ్రెండవ శతాబ్దమున నాతఁడు స్థాపిం చిన శాసన మొకటి (S.I.I. Vol. VI-128) చెప్పుచున్నది. ఈతఁడు కరికాలచోళునితో సమకాలికుఁడని తెలియుచున్నది. ఈతని కాలము క్రీ. శ. ఆఱవ శతాబ్ది ప్రాంతమగును. ఇందలి యైతిహ్యమును బట్టి ఆంధ్ర విష్ణువు గంగాతీరమందలి యహిచ్ఛత్రపురమునుండి వచ్చినట్లగ పడుచుండుట చే నియహిచ్ఛత్ర పురము కాకుళపురమువలెనే ఆంధ్రుల యధికారములోనే మొదట నుండైనని తలంపఁదగియున్నది. కాలము నడువఁగా నడువఁగా పురములు దిబ్బలు, దిబ్బలు పురములను గుట క్రొత్తగాదు. మన కాకుళపురమును మరొకమాఱు కృష్ణ వేణ్ణమ్మ కడుపునఁ బెట్టు కొన్నది. సుమతి కట్టించిన దేవాలయాడు లేకాక పుష్కరిణికూడ రూపు మాసిపోయినది. కాని యీ క్షేత్రమాహాత్మ్య మెట్టిదో కాని మరొక।,-మాటు నిజమహిమతో నది వెలసినది. కళింగదేశమున కటకపురరాజును గజపతులలో నొకఁడును అగు అనంగభీముఁడు అరణ్యమధ్యమున నొకబాలుని గాంచెను. అతఁడు చూచునప్పటికి అనంతుఁడు (ఆదిశేషువు పడగ విప్పి తన పడగక్రింద నాబాలుని గాపాడుచుండెను. రాజు రాగానే అతఁడు కాపాడునను భావముతోఁ గాఁబోలు ఆ పా మదృశ్యమయ్యెను. అనంతునిచేఁ బాలింపఁబడిన వాఁడు గాన అబాలుని కంపతపాలుఁడను పేరు పెట్టి రాజశిశువు శుభలక్షణ లక్ష్మీతుఁ డగుట చేత గొప్పవాఁడగు నని యెంచెను. అతని పాదమున తాటియాకు కట్టియుండఁగా రాజు అందు వ్రాసియున్న దానిని పఠించెను. అందు బాలుని తలిదండ్రుల నామములు, కులగోత్రములు, కృష్ణా తీరమునందలి శేక్షేత్ర ప్రాంత మాతని నివాసమగుట, విడిచిపోవుటకుఁ గార<noinclude><references/></noinclude> g5ovtgpzgu34yizv9069vmmfm2w3tgv 104 235401 592264 2026-10-20T12:36:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 పల్ల భాభ్యుదయము. ణము మున్నగు విషయములు గలవు. అవి యాతఁడు గ్రహించి యా శిశువును దీసికొనిపోయి తన పుత్రునితోపాటు విద్యాబుద్ధులు చెప్పించి పెంచుచుండెను. ఆబాలుని కుపనయన కాలము వ...' 592264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 పల్ల భాభ్యుదయము. ణము మున్నగు విషయములు గలవు. అవి యాతఁడు గ్రహించి యా శిశువును దీసికొనిపోయి తన పుత్రునితోపాటు విద్యాబుద్ధులు చెప్పించి పెంచుచుండెను. ఆబాలుని కుపనయన కాలము వచ్చినపుడు ఆపత్రముమీఁద వ్రాయఁబడిన గోత్ర ప్రవరలతో నుపనయనాది సంస్కారములు జరిగించి యావృత్తాంత మాబాలునికిఁ దెలిపి యాపత్ర మాలిని కిచ్చెను. అనంగభీముఁడు వృద్ధుఁ డయినపుడు తన కుమారుఁడగు నృసింహునకు రాజ్య మిచ్చి అనంతపాలుని దండపాలుని గావించెను. నృసింహుని రాజ్యమున ననంతపాలుఁడు మంత్రిగాఁ గూడ నుండెను. అప్పుడు కంచిపైకి దాడివెడలి యచటి రాజులను జయించి విజయాంక శాసనమొకటి యచ్చట స్థాపింపవలయునను సంకల్పము నృసింహరాజునకుఁ గలిగినది. ఆతఁడు దండపాలుని పిలిపించి తన సంకల్పమును జెప్పి 'నీకును నాకును భేదము లేదు. నీవు దండు వెడలి కంచిలో విజయశాసనము స్థాపించిన మ్మన నాతం డు రాజాజ్ఞ శిరసావహించి తగిన సేనతో దండు వెడలెను. మార్గ మధ్యమునఁగల తీర్థములను సేవించుచు దానధర్మములు చేయుకు సతఁడు దండయాత్ర చేయుచుండెను. ఆదండయాత్రలో కృష్ణా తీరమునందున్న శ్రీకాకుళ క్షేత్రమునకు వచ్చి యచట దండువిడిసి పటశిబిరమున సుఖముగాఁ గూర్చుండి కృష్ణాతీరమునందలి శ్రీకా కుళ క్షేత్రపరిస్థితులను చూడఁగా నవి తనశైశవమునఁ దనకాలికిఁ గట్టఁబడియున్న పత్రములో వ్రాసియున్న విషయములకు సరిపడి నాతల్లిదండ్రులు సజీవులయి యున్న యెడల వారిని దర్శింపఁగల నని యాలోచించి దాని కుపాయముగా తత్య్రాంత గ్రామములందలి బ్రాహ్మణుల నందఱను బిలిపించి దానసమయమున వారివారి కులగోత్ర నామములను జెప్పించు చుండఁగాఁ దన పత్రములలో నున్న కులగోత్రములును నామమును గల బ్రాహ్మణునిగనిపట్టి యాతఁడు తన తండ్రియనియెంచి యెల్లరకు సెల విచ్చి పంపి యా బ్రాహ్మణునకుఁ దనయొద్దనున్న పత్రమును<noinclude><references/></noinclude> oe8h9bw1d08rjemx8j61z0e2zbv4klz 104 235402 592265 2026-10-20T12:36:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '15 జూపెను. ఆబ్రాహ్మణుఁ డాశ్చర్య సంతోషములతో దండ నాథా! ఈపత్రము నీ కెట్లులభించినది? ఈ పత్రమును కాలికిఁగట్టి నాపుత్రుని యరణ్యమున విడిచిపెట్టి పోతిని. అతఁ డెక్కడ నున్నాఁడో సెల...' 592265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>15 జూపెను. ఆబ్రాహ్మణుఁ డాశ్చర్య సంతోషములతో దండ నాథా! ఈపత్రము నీ కెట్లులభించినది? ఈ పత్రమును కాలికిఁగట్టి నాపుత్రుని యరణ్యమున విడిచిపెట్టి పోతిని. అతఁ డెక్కడ నున్నాఁడో సెల విమ కోరఁగా అనంతపాలుఁ డాతఁడు తనతండ్రియని నిశ్చయించు కొని తన వృత్తాంతమును దెల్పెను. ఆబ్రాహ్మణుఁడు సంతసించి శీఘ్రముగఁబోయి తన భార్యను బిలుచుకొని వచ్చెను. అనంతపాలుఁ డును అతని తల్లిదండ్రులును బ్రహ్మానంద మొందిరి. ఆతఁడు పెద్దలవలన శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యమును విని విస్మయానంద పరిపూర్ణ హృదయుఁడై తన జనకులను దర్శించిన స్థలమగుట చేతఁగూడ నధికాభిమానమును పొంది తత్ప్ర దేశంబున దివ్యప్రతిష్ఠ చేయుటకై గృహ క్షేత్రాదు లిచ్చి కొన్ని బ్రాహ్మణ కుటుంబములను నిలిపి యచటఁ బ్రతిష్ఠింప భగవద్విగ్రహమునకై వెదకుచుండఁగా, బ్రహ్మకుండి తటినీతటమందు శంకరదివ్యధామ మన నొప్పుపురమున విప్రుఁడగువామనశర్మ యింటిలో కాకరపాదు క్రింద ఆంధ్రవల్లభుని విగ్రహమున్నదని తెలిసికొని అది 'తెప్పించి మహావైభవముతోఁ బునః ప్రతిష్ఠ గావించి పురప్రాకారాల యాదులు కట్టించెను. ఈవిగ్రహము లభించిన విషయము తెలుపుటకై పురాణ రీతిని శ్రీ వల్లభుఁడే వామనరూపముతో వచ్చి యితర బ్రాహ్మ ణులతోపాటు పదివృత్తులు దానమునఁ బ్రతిగ్రహించిపోయి మరల రాక మాయమయినట్లు'ను రాజు బ్రాహ్మణ భోజనసమయమున నా వామనరూపుని గానక అతఁడు వచ్చువఱకు భుజింప నని నిరశన వ్రతముతో నుండి కొంచెము నిద్రింపఁగా స్వప్నమున శ్రీ వల్ల భుఁడు ప్రత్యక్షమయి తాను వటు హిపమున వచ్చి దానమును గ్రహించుట తెలిపి వామనశర్మ యింటిలో కాకర పాదుక్రింద నుంటి సని చెప్పినట్లును గ్రంథమునఁ గూర్పఁబడినది. దండపాలుఁడు మహా 'వైభవముతో సర్వోత్సవములు జరు గుటకుఁ దగిన యేర్పాట్లు గావించి రాజ కార్యనిర్వహణమునకై<noinclude><references/></noinclude> jzd8t3hxvot2p7utyqc9szz1yvog2x8 104 235403 592266 2026-10-20T12:37:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 వల్ల భాభ్యుదయము కంచికిఁబోయి యచటనున్న రాజులను నిర్జించి విజయాంకశాస సము స్థాపించి మరలఁ గటకపురమునకుఁ బోయెను. పండ్రెండవ శతాబ్దిని కళింగదేశపు రాజగు నృసింహుడు దక్షిణదేశము...' 592266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 వల్ల భాభ్యుదయము కంచికిఁబోయి యచటనున్న రాజులను నిర్జించి విజయాంకశాస సము స్థాపించి మరలఁ గటకపురమునకుఁ బోయెను. పండ్రెండవ శతాబ్దిని కళింగదేశపు రాజగు నృసింహుడు దక్షిణదేశముపై దండుబంపుట చరిత్ర ప్రసిద్ధమును నయియున్నది. వింధ్య ప్రాంతము నున్న కళింగరాజులలో అనంగభీముఁడు క్రీ. శ. 1145 ప్రాంతము వఱకు పాలించెను. అతని కుమారుఁడు 1145 మొ. 1164 వఱకు పాలించెనని శాసనములు తెలుపుచున్నవి. కంచిలోనున్న శాసః ములలో నరసింహునిపేర అతని దండనాథుఁడు స్థాపించిన విజయ) శాసనమును ఉండనోపును. ఇట్టి చరిత్రాంశములను మన పూర్వులు భవిష్యద్రా జీతి హాసము లను పేరఁ బురాణములలో ఒకొన్ని మార్పులతోఁ జేర్చుట సంప్రదాయసిద్ధము. అవి తర్వాతఁ జేర్పఁబడినవియ్యవే చా చున్నవి. అట్లే మనవారు పయి చరిత్రాంశములను పరంపరగా వినికిడిలో నున్న వానిని కొన్ని మాహాత్మ్యములతోఁ గలిపి కొన్ని యధ్యాయములు రచించి అది బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గత మని చెప్పి దానికి బ్రామాణ్యము గల్పించియుందురు. ఆభాగముగూడ శిధిలమయి పోవఁ గొన్ని భేదములతో మరికొందఱు కొన్ని భాగములు రచించియుందురు. ఈ ప్రబంధము శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహాత్యమును దెలు పుచు ఆంధ్రవల్లభదేవుని మాహాత్మ్యముతోపాటు ఆంధ్ర జాతి ప్రాచీన చరిత్రకు సంబంధించిన గాధలను గొన్నిటిని వర్ణించుః। దగుటచే నీవాఙ్మయమున నొక విశేష లక్షణము గలదగుచున్నది. ప్రాచీనాంధ్రుల చరిత్రను గూర్చి తెలిసికొనుటకుఁ దగిన సాధనము లాంధ్రభాషలో లేవనియే చెప్పవచ్చును. ప్రాచీనాంధ్రరాజుల శాసనములన్నియు ప్రాకృతములోనే రచింపఁబడియున్నవి. తగు వాతికాలపు శాసనములుగాని గ్రంథములుగాని తొలిరాజులను గూర్చిన గాథలను దెలుపునవికావు. ఆంధ్రుల కులదైవతం బన దగిన శ్రీకాకుళాంధ్రనాథుని ప్రశంసయు నాంధ్రవాఙ్మయముని<noinclude><references/></noinclude> 73oltc6dc1dmesbc4m6aa1wzwjlxprc 104 235404 592267 2026-10-20T12:37:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '17 రెండుమూడు సందర్భములందుమాత్రము కనఁబడుచున్నది. చిర కాలము విస్మృత ప్రాయమైయున్న యాంధ్రనాథుని ప్రశస్తి యిటీవల మరల విజయనగరాంధ్రసామ్రాజ్యాధీశ్వరునిచే గీర్తింపఁ బడుటచే నా...' 592267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>17 రెండుమూడు సందర్భములందుమాత్రము కనఁబడుచున్నది. చిర కాలము విస్మృత ప్రాయమైయున్న యాంధ్రనాథుని ప్రశస్తి యిటీవల మరల విజయనగరాంధ్రసామ్రాజ్యాధీశ్వరునిచే గీర్తింపఁ బడుటచే నాంధ్రలోకమున బునరుజ్జీవింపఁ జేయఁబడినప్లైనది. కృష్ణ దేవరాయలకుఁ బూర్వము గూడ నీషేత్రమును గూర్చి యించుక ప్రశంసలేకపోలేదు. అచ్చటి శాసనములలో "కాకతిగణపతి దేవు మహారాజు ప్రధాని గజసాహిణి శ్రీకాకొలని వల్లభున్కి " దానము చేసినట్లొక శాసనము కలదు. అనంతామాత్యుడు భోజ రాజీయమున తనతండ్రి ముమ్ముడి తిక్క విభుఁడు, 'నెమ్మి ప్రత్యక్ష పరమపదంబనంగ, నొప్పు శ్రీకాకుళంబున కొడయఁడైన యంధ్రవల్లభ హరిసేవ నలరుచుండు" నని చెప్పియున్నాఁడు. ఈతఁడాయూరివాఁడే కావచ్చును. వల్లభ రాయని క్రీడాభిరామమున " శ్రీకాకుళాంధ్రదేవుని తిరునాళ్లను గూర్చిన ప్రశంసకలదు. అందీ వల్ల భాభ్యుదయమున ఆంధ్రవిష్ణువు కాకరపాదులలో దాఁగియుండుటను గూర్చి తెలుపఁబడిన పురాణ గాధయొకటి మాత్రమే యిట్లు సూచింపఁబడినది. " కారవేల్లమతల్లి కాకల్పవల్లి కడుపునిండారగించిన కొడుకుఁ గుజ్జ జారచోరమహా ధూర్త చక్రవర్తి దేవవేశ్యా భుజంగుండు తెలుఁగుభర్త. దీనికి సంబంధించినదే మఱియొక విషయమిందుఁ జెప్పఁబడి సదిగాని యది మన వల్ల భాభ్యుదయములో లేదు. "పసిఁడికోర వేఁడి పొలారగించినఁ బుల్లసిలిన యధర పల్లవమున విప్రకన్య చనవు వెలయించుచున్నాఁడు నిశ్వమునకుఁ గారు ళేశ్వరుండు "2<noinclude><references/></noinclude> 0dci4w6i11l3qh8vgfvjpcyap6i2ww6 104 235405 592268 2026-10-20T12:37:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 వల్ల భాభ్యుదయము బురాణ కాలముల్ "ఈరసకొత్తువేదములు ప్రీవహియించుఁ సౌరభహీనమా నుపనిషత్తులు వెంబడు నాగ మానకంలో రవ ముల్లపిల్ల నిరి కాకుళ నాథుఁడు నాగ దేవ భ ట్టారకు నింటఁ బుట్టి...' 592268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 వల్ల భాభ్యుదయము బురాణ కాలముల్ "ఈరసకొత్తువేదములు ప్రీవహియించుఁ సౌరభహీనమా నుపనిషత్తులు వెంబడు నాగ మానకంలో రవ ముల్లపిల్ల నిరి కాకుళ నాథుఁడు నాగ దేవ భ ట్టారకు నింటఁ బుట్టిప్రకటంబగు వేడుక నారగింపఁగ " నీ వల్ల భాభ్యుదయమున నీ దేవుఁడు - వామదేవశర్మ యింట కాకరపాదులో నివసించినట్లున్నది. ఇటీవల కాసులపాటి పురుషో త్తమకవి " చిత్రచిత్ర ప్రభావ కారుణ్య భావ, హతవిమతజీవ శ్రీకాకుళాంధ్ర దేవ" అను మకుట ముతో 'ఆంధ్రనాయకశతము నొకదానిని రచించినాఁడు. ఈతని రచ సలోఁ బ్రత్యేకముగానాంధ్ర నాయకునిగూర్చిన గాధలలోనొక్క దాని ప్రశంసయే గానవచ్చుచున్నది. తక్కినవన్నియు "సామాన్యముగా విష్ణుపరమైన విషయములే. ఆంధ్రవిష్ణువు తన యర్చకుని మాట దబ్బరగాకుండ దాను శిరమున వెంట్రుకలు ధరించినగాధను "వై ఖాన సో కికి వంచనరాకుండ నెఱులుచూ పినమాటనిజమయేని”అనినిందా గర్భముగ నాదేవుని స్తుతించుటమూలమున సూచించియున్నాఁడు. ఇది స్థలమాహాత్మ్యకథలలోను బ్రహ్మాండ పురాణాంతర్గతంబని చెప్పఁబడుచున్న సంస్కృత శ్రీకాకుళ క్షేత్రమాహాత్మ్యమునను గాన వచ్చుచున్నది. కాని కోదండరామకవికృత ప్రబంధమున నిది లేదు. సుమతియను నాంధ్ర చక్రవర్తి రాణులిద్దఱు నిత్యముపంపు పూల మాలికలను వేశ్యాలోలుఁడగు వైఖానసుఁడు తన వేళ్ళకిచ్చి మఱు నాఁడుదానిందీసి రాణుల కంపుచుండనొక నాఁడందు గంధ తైల సంవా సితంబగు కేశముండుటను జూచి రాణులు కోపించి వై ఖాననుని బిలి పించి యడుగఁగా నాతఁడు దేవునకుఁ గేశములు గలవనియు వారియం దనుగ్రహముచే నా కేశమును బ్రసాదముగాఁ బంపెననియుఁ జెప్పు టయు, నారాజుమఱునాడు కేశములను బరీక్షింపవచ్చెదనని చెప్పఁగా, నారాత్రి వైఖాననుఁడు దేవుని బ్రార్థింప మఱునాడు దేవుడుశిరసున కేశములు ధరించియుండెననియు, దానిని వారు స్పృశించిచూచి వైఖానని గౌరవించినట్లును, మణి కొంతకాలమున శా దేవుఁడా<noinclude><references/></noinclude> kmhdx8nttbw758gxwqz7fmdp0ss0pzk 104 235406 592269 2026-10-20T12:37:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '19 కేశముల నుపసంహరించి కొనినట్లును గూడ సంస్కృతమాహాత్మ్య గ్రంథమునందలిగాథ తెలుపుచున్నది. శ్రీకాకుళ శ్రీహరిశతకమను . మఱియొక నీ గాథ యిట్లు తడవఁ బడినది. "ఇతఁడా కాకుళ వల్లభుండ సెడ...' 592269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>19 కేశముల నుపసంహరించి కొనినట్లును గూడ సంస్కృతమాహాత్మ్య గ్రంథమునందలిగాథ తెలుపుచున్నది. శ్రీకాకుళ శ్రీహరిశతకమను . మఱియొక నీ గాథ యిట్లు తడవఁ బడినది. "ఇతఁడా కాకుళ వల్లభుండ సెడీ వాఁణీతండ్రియే నా సమా శ్రితదో సూపనయార్థమై సీగధరించే తండ్రి యీ యప్పడా పతికుల్ పావనులాయఘంబు సుకృతప్రాయంబుగాఁ జేయు స దకుఁ డాహా యని నిన్నె పల్కుదురు గానా కాకుళ శ్రీహరీ ” (శ్రీహరికతకము) ఇట్లచ్చటచ్చట కాకుళేశ్వరుని గూర్చిన ప్రశంస యించుక గౌసవచ్చినను ఆస్థల మాహాత్మ్యమును గూర్చిన గాధలను ఆదేవుని పూర్వ చరిత్రమును ప్రబంధకూపమున వెలయించిన వాఁడీ కోదండ రామకవి యొక్క ఁడే.. కాకుళ పద నిర్వచనము . కాకుళ క్షేత్రము కాకులేశ్వరుఁడు అను పదములలోని కాకుళ పదమునకు కాకుల' అను రూపాంతరము గ్రహించి గ=బ్రహ్మచేత, ఆకుల = వ్యాప్తమైనది. బ్రహ్మయీక్షేత్ర రామణీయ కమునుజూచి తన్వితీఱక బహురూపములనంది యచ్చట నిలిచి నట్లును కావుననే దాని కీ పేరుగలిగినట్లును కథ తెలుపుచున్నది. గంగాతీరమునఁ దపము చేయు బ్రహ్మకు విష్ణువు ప్రత్యక్షము మయి ' ఇచ్చటను జాలఁ దపంబొనరించితింకఁ గృష్ణాతటినీ తటం బునఁ బ్రశాంత సమాహిత బుద్ధిచేఁ దపం, జాతఱిఁజేయు శీఘ్రముగ నయ్యెడ కే నరుదెంతు-బుత్తకా !”. అని యిచ్చిన యానతి ప్రకా రము బ్రహ్మ కృష్ణాతీరమునకుఁ నేఁగఁగ నడుమ నొక్కచో, “ అనుపను కావనాంతరమహానది రమ్యతరంగడోలికా * నదురు రాజహంసము ఖగప్రక రాజ లతీరభూరుహం, బరువుగఁ గాంచి చోద్యముగ నబణాఁడాత్మను దన్వి దీరళ..<noinclude><references/></noinclude> e7akck53yp9prmpkgfb3zvmaznu1vqj 104 235407 592270 2026-10-20T12:37:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 వల్ల భాభ్యుదయము మత్త. పెక్కు కూపములై కనుంగొని ప్రేమవిహ్వలుఁడైనయా, పక్కి డాల్ దొరబిడ్డఁడు మేదిని నొక్కఁడైయట నిల్చిన " రించి వి "ఉ. అంకట నొక్కనాడు చతురామ్యునిపాలికి సర్వ దే...' 592270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 వల్ల భాభ్యుదయము మత్త. పెక్కు కూపములై కనుంగొని ప్రేమవిహ్వలుఁడైనయా, పక్కి డాల్ దొరబిడ్డఁడు మేదిని నొక్కఁడైయట నిల్చిన " రించి వి "ఉ. అంకట నొక్కనాడు చతురామ్యునిపాలికి సర్వ దేవతా సంతికు రేగుదెంచి బహు సంస్తుతు లొప్ప నమస్కరి భ్రాంతమునిస్కు లయ్యు నతిరమ్యత నచ్చట యోజనద్వయం బంతిట నిల్చియుజ్ భవదుపా స్తీకి, నాశ్రయ మీస్థలం బిలన్. "ఉ. ఆకులమైనయట్టి భవదాకృతి కామిత భద్రదాయి శ్రీ కారకులనామధేయ మనఘంబుగఁ జేయు మటంచు వేలుపుల్ జోకలుగూడి వేఁడిన వచో విభవంబు లను గ్రహించె నా లోకపితామహుం డమర లోకవిలోకన మాచరింపుచున్ * లోకంబునం బ్రఖ్యాతం బగు పుణ్యక్షేత్రంబుగా ననుగ్రహించి నైజా కుల నివాసంబునఁ గా కులాభిధానం బోనరించె". మఱియు కాకుళ క్షేత్రమున విష్ణువు బ్రహ్మకుఁ బ్రత్యక్షమై; తతో బ్రహ్మ యతని కిట్లనియె. ఇప్పుడు నిన్నుఁ గూర్చి యిట యే నొకఁడం దప మాచరింప నీ చొప్పున సర్వదేవతలు నూరెలఁ రాఁ జని నిల్చి నట్టి యీ చెప్పరఫున్" నివాసము విధిప్రక రామమయ్యెఁ గావున జా దప్పక కాకులాహ్వయ మొనర్చితి దేవ యనుగ్రహింపవే ”, అని నుండుటం జేసి బ్రహ్మగూడఁదనివినొందక బహురూ పముల ధరించి వీక్షించిన ప్రదేశము అను భావము గనఁపడు ఈ పేరు కథానుసారముగఁ గల్పింపఁబడినదిగాని మొట్ట మొదటిపేరు గాదనియు దీనికి మూలకూపము వేఱుగా నుండు ననియుఁ దోఁచుచున్నది. అది పశీరిలింపఁ దగును. ఈ క్షేత్రమందును ఇతరస్థలమందును గల శాసనములలో, శ్రీవల్లభుఁడు అనియున్నది. పండ్రెండు పదు మూఁడు శతాబ్దులలోని శాసనములలో కాకొలని అనియు<noinclude><references/></noinclude> bn1o6tejbprx6mqrj0oqas83krua942 104 235408 592271 2026-10-20T12:37:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '21 దీని ప్రతులు శతాబ్దశాసనములలో కాకుళము అనియుఁ అని నఁబడుచున్నవి. శ్రీడాభిరామమున "కాకొల్ని ” యున్నది. ఇందు కారు, కొలను అను రెండు పదములున్నవి. అనునది కారుశబ్దముయొక్క యవశిష్ట...' 592271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>21 దీని ప్రతులు శతాబ్దశాసనములలో కాకుళము అనియుఁ అని నఁబడుచున్నవి. శ్రీడాభిరామమున "కాకొల్ని ” యున్నది. ఇందు కారు, కొలను అను రెండు పదములున్నవి. అనునది కారుశబ్దముయొక్క యవశిష్టు భాగము కావచ్చును. కార్కొలను అను దానిలో రేఫ ముచ్చారణవశమున లోపింపఁగా సిద్ధించినది కాకొలను అను కూపము. కారు అనఁగా అడవి. అడవిలోనున్న కొలను అని భావము. ఇది మహారణ్య మధ్యమున నున్నదనియు ఇందు పెద్ద సరసు (అదే చక్ర తీర్థము) గలదనియు ఈ కథలోనే యున్నది. కొలను, కార్ కొలను, కాకొలను అని రూపావతారము. కొలను అను పదమునకు కొళ, కొళమ్, కుళ, కుళమ్ కుల, కులమ్ అను రూపములు కర్నాట తమిళ మహారాష్ట్ర భాషలలోఁ గలవు, త ఉద్దేశీయులు వాడునపుడును కాకొళ, కాకుళ అను రూపము లుదయించి యుండును. అది సంస్కృతపదముతోఁ గలు పఁగా కాకుళాధీశ్వర, కాకుళేశ్వర, కాకురక్షేత్రే మొదలగునవి సిద్ధించియుండును. కావుననే పదు నేనవ శతాబ్దమునందలి కృష్ణ దేవ రాయని శాసనమునను భోజరాజీయమునను కాకుళ అనురూపము గనఁబడుచున్నది. ఇదియంతయు నాలోడనము చేయఁగా శాసనము లనుబట్టి పండ్రెండవ శాతాబ్ది ప్ర్రాంతమునను, క్రీడాభిరామమును బట్టి పదునాల్గవ శతాబ్దము ప్ర్రాంతమునను 'కాకొలను' అను రూపమును పదునేనవ శతాబ్ది ప్ర్రాంతమునకు 'కాకుళ ' కాకొళ, కాకులు అనురూపములును వాడుకలోనికి వచ్చినట్లును కనఁబడు చున్నది. పండ్రెండవ శతాబ్దికిఁబూర్వమం దుండు శాసనములలో లభ్యమయిన వానిలో దీనిప్రయోగము గనఁబడ లేదు. వల్ల భాభ్యుదయము ప్రతి యొకటి మద్రాసు దొరతనము ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారము - B. No. 496.<noinclude><references/></noinclude> 40fhlkdmqqri5gvcsu19jjazedediwa 104 235409 592272 2026-10-20T12:38:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 వల్ల భాభ్యుదయము సంఖ్యతోఁగలదు. ఇది భట్లపెనుమర్తి తాండవకృష్ణయ్య గారి ప్రతి ననుసరించి, వాయఁబడినదని చివరఁగలదు. దీనికి 'క’ ప్రతీయని గుర్తించితిమి. వేఱక ప్రతి యిటీవల శ్రీకాకు...' 592272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 వల్ల భాభ్యుదయము సంఖ్యతోఁగలదు. ఇది భట్లపెనుమర్తి తాండవకృష్ణయ్య గారి ప్రతి ననుసరించి, వాయఁబడినదని చివరఁగలదు. దీనికి 'క’ ప్రతీయని గుర్తించితిమి. వేఱక ప్రతి యిటీవల శ్రీకాకుళ ప్రాంత మునుండి సంపాదింపబడినది. దానికి 'చ' 'ప్రతియని సంకేతము. ఇందు 'క' ప్రతిలో లేని కొంతభాగము లభించినది. తృతీయా శ్వాసమున 49 మొదలు 95 పద్యము వఱకుగల భాగము '' తినుండి గ్రహింపఁబడినది. ఇంక ననేక పాఠముల విషయమున గూడ నిదియెంతయు నుపకరించినది. దీనిని సంస్కృతగ్రంథముతోఁ గూడ సంపాదించియిచ్చిన మైలవరం స్కూలు తెలుగుపండితు లగు శ్రీ విద్వాన్, శృంగారం అయ్యమాచార్యులవారి 'కెంతయు కృతజ్ఞులము. . కోరాడ రామకృష్ణయ్య. శ్రీ పాదలక్ష్మీపతి శాస్త్రి.<noinclude><references/></noinclude> ntx7rqbtcw75uy804glxvydf003okh9 0 235410 592273 2026-10-20T12:38:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్...' 592273 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = పీఠిక | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ).pdf" from=2 to=23 /> f9jwbs735r00uns3fgscymlhe6mpw7q 104 235411 592274 2026-10-20T12:40:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్లభాభ్యుదయము ప్ర థ మాశ్వాసము మత్కాకుళ్ళనాథు మాధవు విరిం చి ప్రార్థనాధీను సు త్రామాశ్మోపమమేచకాంగు సతబృం దారు సుపర్ణాశ్వు ని త్యామర్త్యా పచితాబ్జుద్ద్వయు సరో జాతు జగద...' 592274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్లభాభ్యుదయము ప్ర థ మాశ్వాసము మత్కాకుళ్ళనాథు మాధవు విరిం చి ప్రార్థనాధీను సు త్రామాశ్మోపమమేచకాంగు సతబృం దారు సుపర్ణాశ్వు ని త్యామర్త్యా పచితాబ్జుద్ద్వయు సరో జాతు జగద్వల్లభ స్వామి సద్గుణు నాశ్రయించెద నభీత ష్టప్రాప్తికి న్నిష్ఠతోన్. ఉ. శ్రీశరణుండు సూరిజన సేవితపాదసరోజుఁడుకు సుప ర్వేశ మణిప్రభానిభశ నీరుఁ డనంత శుభాంతరంగుఁడు కేశవదేవుఁడు" గరుడ 1 కేతనుఁ దూర్జితశక్తుఁడు హృషీ కేశుఁడు వేంకటాచల ని కేతనుఁ డెప్పుడు మమ్ముఁ బ్రోచుతన్. ఉ. జ్ఞానమయస్వరూపునిఁ ద పారకలోపమదేహుని సుఖా సీనుని 'వేదవేద్యుఁ దుల సీడళదామవిభూష మంజువార్ గ్మానసకాయికంబులఁ ద్రి కాలముఁ బూజ లొనర్చి నెమ్మదిగా ధ్యానము సేసి కొల్చెద హయాననమూర్తి నభీష్టసిద్ధికిన్. సీ. శ్రీధరుఁగొల్చి లక్ష్మీదేవిఁ గొనియాడి మొదల విష్వక్సేను 5 మదిఁ దలంచి శఠకోపసంయమి । సరవితో భజియించి నాథమౌనులఁ గూర్చి 1. క. చ. “మాశ్వోపను" 2. క. మాథా. చ. మందా. 8.క.. “పరితాపదద్వయు 4. చ. " భీష్టా వ్యాప్తి " 5. క. న. " వాజ్మానస ”, 2 3<noinclude><references/></noinclude> in2utomvz78ne0z2bzvx9kpluirdl2u 104 235412 592275 2026-10-20T12:40:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 వల్ల భాభ్యుదయము పుండరీకాక్షులఁ Í బొగడి నెమ్మది రామ మిశ్రుల నవలీల 5 నాశ్రయించి యామునాహ్వయునిఁ బకరాంకుశు సేవించి రామానుజార్యులఁ ర్ట్ బ్రేమ నుడివి 3 సర్వగురువుల నుతియించి...' 592275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 వల్ల భాభ్యుదయము పుండరీకాక్షులఁ Í బొగడి నెమ్మది రామ మిశ్రుల నవలీల 5 నాశ్రయించి యామునాహ్వయునిఁ బకరాంకుశు సేవించి రామానుజార్యులఁ ర్ట్ బ్రేమ నుడివి 3 సర్వగురువుల నుతియించి సౌమ్య మలరఁ బరమదేశికవరుల సకపర్య చేసి 3 యస్మదాచార్య వర్యుల నాత్మ నిలిపి నిత్యసూరుల సేవించి నేర్పుతోడ. ఉ. ఆదిము వామలూరుతన యాగ్రణి నారదునిం బరాళరు వేదమయు జగఛ్ఛయ పవిత్రుని సాత్యల తేయు భీష్ముఁ బ్ర హ్లాద'ని సంబకుని శు శ్రీ కార్జున శౌనక పుండరీకులన్ 73 మోదవిశిష్టు దాల్యముని 9 ముఖ్యు వసిష్ఠంఁ దలంచి మ్రొక్కెదన్. . కాళీదాసుని మాఘకౌరవుల వే డ్కం దండి సౌమిల్లునిక్ వాలాయంబు మయూరుఁ జోరుఁ గవివా క గ్వ్యాపార మేర వా హ్యాళిం బ్రాకృతసత్కవీంద్రుల గుణా కే హ్లాద ప్రశంస వచ శ్శీలం బొప్ప నుతించి సూరిజనులన్ } సేవించి భావించెదన్ . చ. ధనికులు సహవాటికలఁ క దసూరుఁ డర్థ 2 మహాహ్నవించు చా డ్పున బుధ పుంగవ ప్రకృత 5 పుస్తక శబ్ద విశేషసంగతుల్ మనమున నెంతయుం బడసి కమాలిన యాకుకవి 'ప్రణీతనూ తనకృతి తత్సభా ప్రకటితంబయిన భువి నాదరింతురే? చ. అనుచు శభీష్ట దేవతల కే కందజఁ గూర్చి ముదం బెలర్ప వం దన మొనరించి సద్గురు క క డంబముల ఋషి వర్యుల బురా తన కవిసార్వభౌముల బు కే ధప్రకరంబుల సన్నుతించి యా ధునికకవీంద్రులు బొగడి దుష్క-విరేఖఁ దిరస్కరించియున్. Ր 5 8 1. శ. పరాంశసం సేవు వ. సంసేవ్యు 2. శిపన్నహించు. చూ. ఇందే ఆ. 82 అపహ్న వద్రవిణము. అన్నా వించు. 3.క. ప్రణీత దండనకృ సచ్చభా ప్రణదితం. చ. “దం దఃకృతి సత్సభాప్రవిదితం".<noinclude><references/></noinclude> jgf6j97dnj0y9y5y0bnuivjl3krjoyb 104 235413 592276 2026-10-20T12:40:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము 1 9 ఉ. కౌముదియైననుం జదువ ) కరచియించె నటంచుఁ జిత్తముల్ కోమల 'మేల(?) శబ్దచయ గుంభనలక్షణ లక్ష్య వైఖరిణా బ్రేమ దలిర్పఁ జేసెద గరిష్ఠబుధాగ్రణులార వల్లభ స్వామి వరప్రసా...' 592276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము 1 9 ఉ. కౌముదియైననుం జదువ ) కరచియించె నటంచుఁ జిత్తముల్ కోమల 'మేల(?) శబ్దచయ గుంభనలక్షణ లక్ష్య వైఖరిణా బ్రేమ దలిర్పఁ జేసెద గరిష్ఠబుధాగ్రణులార వల్లభ స్వామి వరప్రసాద విభవం బిది సత్కృతిగాఁ దలంపుఁడీ ! వ. అదీ యెట్లనిన మున్నొక్క పుణ్యదివసంబున నిశాసమయంబునం దేశాంత నివాసంబున మంచుకోపరి సుఖసుప్తుండనై యున్న యెడ మదీయ స్వప్నం బుకు నొక్క దివ్య పురుషుండు సాక్షాత్కృత శరీరుండై మత్ఫరిసరంబునం దగిలి ప్రత్యక్షకు తాళీ దళ సంపుటం బొసంగి యొక్క కృతి చమత్కృతిగా రచియింపు మనిషి సగ్రాహ్యంబుగా నేమఱి యూరకున్నంత గొన్ని దినం బులు గడచిన పిమ్మట నొక్కనాఁ డపరరాత్రంబులం బునస్స్వప్నా వేశం బున సహ్ముఖంబునం గృష్ణా ప్రవా హవగాహానంతరంబున బరిశుద్ధాం బరధరుండవై పూర్వాభిముఖంబుగా దర్భాస్తరణసమాసీనుండనై భగ వదాజ్ఞాంకర్యధుర్యుండవై యున్న మత్సమీపంబున విప్రరూపంబునఁ బ్రసన్నుడై సన్నుఁ గనుంగొని యిట్లనియె. 1 ౪. శ్రీపత్యంఘిసరోజ సంశ్రిత జనా కశీర్వాద లబ్ధ ప్రతి స్థాపర్యా ప్తిత నాంధ్ర కావ్యరచనా సామర్థ్య దైవజ్ఞ వ ర్యాప స్తంబసుసూత్ర పాత్రపరిచ 5 ర్యా భట్లపెన్మర్తి స గోపామాత్యతను సాధుహృదయా 3 కోదండరామాహ్వయా ! క. అని పిలిచి నిజకరంబునం దనదుపురాతనపు సంస్కృతశ్రీ కోశం బును నొసఁగిన నిది యెయ్యది యనవుడు సతఁ గెఱుఁగఁ జెప్పి 5 నభీమత మెల్లన్. 10 11 12 వ. శ్రీకాకుళ క్షేత్రమాహాత్మ్యం బిదీ వ్యత్యస్తంబై యున్నయది. యథా క్రమంబుగా నరించి సవిస్తరంబు గావింపు మని యడిగినఁ దదనంతరంబ నీ నెవ్వ రని యే నడిగినఁ దాను శ్రీరంగపట్టణ రంగనాథుండ నని తన యస్వయాభిధానంబులఁ దేటపడ నెఱింగించిన భోజనా సంతరంబున సకల సంభాషణంబుల కనుకూలంబు రమ్మని యాద్విజు సస్మృహంబునకుం<noinclude><references/></noinclude> lrdn1afidgxsjndghdbsyuuvhm11agw 104 235414 592277 2026-10-20T12:41:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము దోడ్కొని వచ్చియా విపునితో నిష్టాలాప సంభాషణంబున నుండి యంత సూపాదన శాకపాక యత్న పరుండనై మేను మాధ్యందిన స్నానం బొన రించి పూతాంశుక పరివృతుండ నగుచు దిగ్గున మేల...' 592277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము దోడ్కొని వచ్చియా విపునితో నిష్టాలాప సంభాషణంబున నుండి యంత సూపాదన శాకపాక యత్న పరుండనై మేను మాధ్యందిన స్నానం బొన రించి పూతాంశుక పరివృతుండ నగుచు దిగ్గున మేల్కాంచి సమాహిత స్వాంతుండనై సంభావించి గురుబుధ కవి వర్యులకుం బ్రణమిల్లి తదను మతి వడసి నా నేర్చు విధంబున రచియింప నుద్యుక్తుండవై. క. తొలిజన్మసంప్రదాయము లెలమి తర్కించి చూడ నెయ్యెయ్యవియో తెలియవు, ఇక ముందఱ రాం గల త తత్సంప్రదాయ 5 కథ మెయ్యెదియో. 13 14 వ. అని వితర్కించి చూడఁ ఒకృతి సస్మదీయతను బంధ సంబంధాన్వయ పరంపరాభివర్ణన సేయుట వృథానులాపం బని మనంబున నిశ్చయించి • యంచితంబగు భగవద్గుణానుభవంబు సేయ నిఖలకల్మషాపహారంబును నతిపావనంబును నని తలంచి తన్మాహాత్మ్యం బభివర్ణించెద నివ్విధంబున. 15 క. శ్రీమత్కాకుళ నివసన కామ, రమాధవ నితాంత , కల్యాణ గుణో ద్దామ హరినీల విగ్రహ హేమాంబరవృత విరించి హితనుతచరితా ! వ. అని మఱియును. శా. జ్ఞానానందమయు జగద్గురు, మనో 1 జ్ఞ ప్రౌఢీనిత్యాను సం ధాన శ్రీకర మాంధ్ర నాయక చరి త్రం బద్భుతం బార్య సం తాన స్తవ్య మటంచు నెమ్మది సమాధానంబుగాఁ దత్కథా ధీనస్వాంతుఁడనై, రమాధవునిఁ బ్రార్థింతు విశేషంబుగాన్. మ. కలశాంభోధిసుతాకళత్రుని జగత్ , కల్యాణ చారిత్రుని౯ బలభిన్నీ లసదృక్ష గాతుని సుపర్వస్తోత్ర సత్పాత్ప్రునిజా నలినపస్ఫుట నేతుని౯ దనుజసే 3 నాజైతు ని దీనవ త్సలసన్మిత్రుని మా_క్తిశాతతపరి 5 ష్కారోల్ల సచ్ఛతునిన్ . 16 17 18 19<noinclude><references/></noinclude> flqwzdo6hwjfvkvr45i7h3ptuil3uxz 104 235415 592278 2026-10-20T12:41:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ప్ర థ మాశ్వాసము సీ. ఇంద్రనీలోపమ 3 సాంద్ర సంహననుఁ బీ తాంబర ధారు నాగారి మను మండిత కోటీర 9 మాణిక్య కుండలుఁ గౌస్తుభరత్న ప్ర్ర, కాశవదను శార్హ నందక శంఖ చక్ర సమన్విత బాహుచతుష్టయ భా...' 592278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ప్ర థ మాశ్వాసము సీ. ఇంద్రనీలోపమ 3 సాంద్ర సంహననుఁ బీ తాంబర ధారు నాగారి మను మండిత కోటీర 9 మాణిక్య కుండలుఁ గౌస్తుభరత్న ప్ర్ర, కాశవదను శార్హ నందక శంఖ చక్ర సమన్విత బాహుచతుష్టయ భాసమానుఁ గంకణ కేయూర కింకిణి కాంచికా మంజీర నూపుర ౧ రంజితాత్ము గరుడ కేతను నుర గేంద్ర శరధి శయను నుతగుణోల్లాసు లక్ష్మీమ నోనివాసు మహిత పద పక్షం కుంద సమానరదనుఁ గోటి మన్మథలావణ్యు 5 గుణశరణ్యు. క. ఏవం విధసుందరునకు మతములు. భావజ బరమ ? పదవాసునకు దేవారిసై న్యజేతకుఁ గేవలదివిజప్రసన్న కృతగాత్రునకున్. క. శ్రీవనితా వల్లభునకు సేవక జేగీయమాన $ చిద్రూపునకు బావనమూర్తికి సంయమి భావనివాసునకు రుచిర 5 పద్మామునకున్ , క. ఇందీవరాభ మేచక సుందర గాత్రునకు నవ్య శుభ చరితునకు బృందారకాభినుతునకు ఛందోవీధీ ప్రచార 3 చణచరణునకున్. `క. విష్ణునకును భువనైక చ 1 రిష్ణునకును మణ్యలంక రిష్ట్రునకు భా 5 20 0 21 22 23<noinclude><references/></noinclude> jf88sco6p8y59k3ki67swl8nrdwnpe9 104 235416 592279 2026-10-20T12:41:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయ ము జిష్ణునకు లోక పావన కృష్ణాతటినీతటాది 5 కృతభూమనకు దివిజేంద్ర తనకు గవర సంస్తుత్యనుగుణ 5 గణనిలయునకు " భవరోగచికిత్సకునకుఁ వయసునకు 3 గోవిందునకున్. క. గరుడాసనున క...' 592279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయ ము జిష్ణునకు లోక పావన కృష్ణాతటినీతటాది 5 కృతభూమనకు దివిజేంద్ర తనకు గవర సంస్తుత్యనుగుణ 5 గణనిలయునకు " భవరోగచికిత్సకునకుఁ వయసునకు 3 గోవిందునకున్. క. గరుడాసనున కనంత F స్ఫురదురుచరమాంగశయన 3 భోగార్జునకు నిరుపమహారాన్వితునకుఁ గరుణారసభరితమతికిఁగాకుళపతికిన్. 24 25 26 27 22 వ.సమర్పితంబుగా నాయొనర్పంబూనిన వల్లభాభ్యుదయం బను శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యంబునకుఁ గథాప్రారంభం బెట్టిదనిన. ఉ. గణ్యులు తర్క భాష్యతతి 5 కల్పిత కావ్య కళాకలాప స ద్గుణ్యులనేక యాగపరి 5 తుష్టమనస్సుమనః ప్రసాదనై పుణ్యులు పుణ్యకర్మకృతి పూత చరిత్రులు నైననైమిశా రణ్యధ రాతలాంచితశ 5 రణ్యమహర్షులు హర్ష సంగతిన్. 3 గీ. అలరి విప్రసభాయుత 5 విలసితముగ శౌనకాది మహామునుల్ సత్రయాగ కర్మకాశల మమర జగన్నుతముగ సూతకథిత పురాణ సంక్షేతు లగుచు. ఉ. తన్మఖ వేళ సత్య సుకృ $ తవ్రతు లంచిత వేదపారగుల్ చిన్మయసంవి దా త్త పరి $శీలన శాస్త్రవిచారధీరులు దాత్త జన్మ విష్ణుభక్తులతో 3 దాంతి శమాన్వితమూర్తులై 2 పది నెన్మిదివిద్యలుం గల జితేంద్రియు లాతకవిత మత్సరుల్ . 1. చ. చరిష్టులు 2. క. వంకులై : 28 29 30<noinclude><references/></noinclude> mptqc7ofnxzh33wrb10cgdgntta0nor 104 235417 592280 2026-10-20T12:41:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము సీ. మఱియు నతివసిష్ఠ 5 మైత్రావరుణివామ దేవ కౌశికశుక 5 దేవలాఖ్య గౌతమ జాబాలి 5 కౌండిన్య కాశ్యప మాండవ్య శాండిల్య 5 మందపాల వ్యాసపర్వత భరద్వాజ పరాశర హరితవైశంపాయనాదు...' 592280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము సీ. మఱియు నతివసిష్ఠ 5 మైత్రావరుణివామ దేవ కౌశికశుక 5 దేవలాఖ్య గౌతమ జాబాలి 5 కౌండిన్య కాశ్యప మాండవ్య శాండిల్య 5 మందపాల వ్యాసపర్వత భరద్వాజ పరాశర హరితవైశంపాయనాదులైన త్రిదశర్షి వరధరిత్రీ సురమౌనులు రాజతపోధనుల్ తేజమెసఁగ నాగమాడ్యులు మునివరు 5 లేగు దేరఁ దదనుమతి సంతబహ్మవిత్ప్రవర జనులఁ గాంచి శౌనకసంయమి ) కౌతుకమునఁ బూజ లొనరించె నతులవి 5 భూతి మెఱయ. క. తదనంతరంబ వినయం బొదవఁగఁ గుశలప్రశంస లొగిఁజేసి శుభా స్పదమగు కావ్యం కెయ్యది సదమలమతులార యని:: సంయమివర్యుల్. 5 మ- పగతత్త్వస్థిత చిత్తవృత్తులయి స 1 దహ్మది వేదాంత త త్వరహస్యపతి పాత్రులై నిగమనం భాష్య ప్రసంగ ప్రక రసజ్ఞత్వక థానులా పదృఢచ ర్చాసొంద విజ్ఞానత తృగు లయ్య్ు ఒరమాత్మబోధకశుభ 5 ప్ర్రాగల్భ్యమేపారఁగన్. క. తమలోని లెస్స శాస్త్ర క్రమమున వేదాంత సరణి గంభీరరహ స్యములెల్ల నరసి పొలుపుగ విమలజ్ఞానానురాగ $ విశుతు లమగన్. 3 శా. 'సత్యం జ్ఞానమనంత' శబ్దరవనా 3 సాధారణంబైన యా శుృత్యంత ప్రతిపాద్య సవ్యయునిఁ జి 3 దూపు మహాదేవసం స్తుత్యబహ్మవిరాజమాను హరి యంగీచుకొ నిశ్చయంబై నిఁ దా మత్యంతప్రమదాంతరంగ సుషమా శ్రీ ధ్యానానులాపంబులన్, 8] 32 33 34 85<noinclude><references/></noinclude> 4xqr6nl13hpwr4zhj0jryx1h4j7gznb 104 235418 592281 2026-10-20T12:41:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. హరివరద పరబ్రహ్మా వల్ల భాభ్యుదయము దర 1శార్థార్య బశయ సుధాకరసహజా ధర వాసుదేవ దాసా దరణీయక టారు.విపుల తామర సాక్షి ! 36 వ. అని బహుప్రకారంబులం బశంసింపుచు నిఖిల శబ్దశాస్త్రేతి హాసప...' 592281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>క. హరివరద పరబ్రహ్మా వల్ల భాభ్యుదయము దర 1శార్థార్య బశయ సుధాకరసహజా ధర వాసుదేవ దాసా దరణీయక టారు.విపుల తామర సాక్షి ! 36 వ. అని బహుప్రకారంబులం బశంసింపుచు నిఖిల శబ్దశాస్త్రేతి హాసపురాణ వ్యాఖ్యాన చాతురీధురీణులైన యమ్మునివరేణ్యులు ధ్యానవందనకీ ర్త నీయశుభావహంబయిన శ్రీమన్నారాయణమూర్తి గుణకథలు వర్ణింపుచు 'తద్విష్ణోః పరమం పద'మ్మను శత్యంత ప్రమాణవచనరచనా విశేషంబులం బరవాసుదేవునిఁగా భావించి దృఢనిశ్చయులై తద్దేవు నుద్దేశించి శ్రద్ధాగరిష్ఠ నిష్టాపరులయి సత్రయాగక్రియా కలాపంబు శాస్త్రానుసారంబుగా సొనరించుచున్న సమయంబున 2 నారదుఁడు శ్రీకాకుళ క్షేత్రమును బ్రశంసించుట. ఉ. శౌరిగుణానుకీ ర్తనవి 5 శారదుఁడయ్యును గేల వీణెఁ బ ల్మా రేటు గోర మీటు చను లాపసుధారసధార లూరఁగా శారదనీరదాభహరి చందనసుందర దేహుఁడైన యా నారదమాని వచ్చెఁ గరుణాపరిణాహసురాగయుక్తుఁడై. చ. తనమృదుగాన గుంభనవి 3 తానము మాటికి నుగ్గడింపుచుకో వనరుహగర్భసంభవుఁడు వచ్చినఁ గగ్గోని సంయమీంద్రులు వినయముతో నెదుర్కొనుచు వేగముగా నపు డర్ఘ్యపాద్యముల్ దనరఁగ నిచ్చి తా మతిముదంబున బూజ లొనర్ప వేడుకన్. ఉ. అంత సుఖోపనిష్టుఁడగు నమ్మునిపుంగవుఁ జూచి వార ల భ్యంతర మింతలేక యతి 5 హర్షకులై కుశలప్రశంసల త్యంతముఁ జేయఁ దా నతిము 5 దావహుఁడయ్యును మీరు సేమమా సంతసమా సమస్తముని 3 సత్తములు మఱిసత్రయాగమున్ . క. అని యడిగిన నారదునకు వినయోక్తుల నిట్టు లనిరి 5విప్రవరేణ్యుల్ 37 38 39 40 1.క. శారాద్యభ్యశం 2. యథాశాస్త్రాను<noinclude><references/></noinclude> kqb6940dr4la43pw44dq08n6qobtmuz 104 235419 592282 2026-10-20T12:41:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మునివర మీ రిటు వేంచే ప్రథమాశ్వాసము 1 సిన నొనరె శుభంబు యాగ సిద్ధియు నయ్యెన్. చ. అని మఱి హర్ష బాష్పపులకాంకురసుందర మూర్తులయ్యు న య్యనముఁ లోక యానరతు 9 సబ్జభవోద్భవు సర్వతీర్థవం ద...' 592282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మునివర మీ రిటు వేంచే ప్రథమాశ్వాసము 1 సిన నొనరె శుభంబు యాగ సిద్ధియు నయ్యెన్. చ. అని మఱి హర్ష బాష్పపులకాంకురసుందర మూర్తులయ్యు న య్యనముఁ లోక యానరతు 9 సబ్జభవోద్భవు సర్వతీర్థవం దనపరుఁ బుణ్య దేహుని ను రీ దాత్తతపోధనుఁ డైన నారదుం 41 గని కొనియాడి మోడ్పుఁగర , కంజపుటంబుల మొక్కి- వెండియున్. 42 ఉ. చింత దొలంగె యాగఫల 3 సిద్ధియు నయ్యెను యజ్ఞ దేవతల్ సంతస మంది రో దివిజసంయమివర్య, మదీయ పూర్వ జ న్మాంతర పుణ్యభాగ్య నివహంబున మీ రిటు రాక గల్గె నేఁ డెంత శుభం బటంచు వృచి 3 యించిరి మౌనివరేణ్యు లయ్యెడన్ . 43 వ. దేవా, భవదీయ లోక సంచారం బస్మదాది జనంబులం బావనులం జేయుట కే మీరు సేవింపని దివ్య క్షేత్రంబులు ముజ్జగంబులం గలవే? మహాత్మా; తావకాగమనం బెచ్చట . కదా ! అదియునుంగాక మీ రాడని నుండియో; సర్వంబునుం దెలియ వివరింపవలయు నని విన్నవించి మఱియును. ఉ. ఎయ్యెవి పుణ్యదేశములు 5 ఎయ్యెవిదేవనివాస యోగ్యముల్ ఎయ్యెవి సార్వకాలిక మనేక 'మహావ రంజనంబులై చయ్యన వారిరాశి కనుసారములైన నదీనదంబు ల య్యయ్యవి మాకుఁ దేటపడ , నానతి యీవలయుం గృపానిధీ ! 44 45 వ. అని యడిగిన శౌనకాది మహామునుల కత్యంత కృపాయత్త చిత్తుండైన నారదుం డిట్లనియె. మ. సవిశేషంబుగ నాలకింపుఁడు జగత్సంచారినై యిప్పు డీ యవనిం గల్గు తరంగిణీ నివహ పుణ్యక్షేత్రముల్ గాంచుచో శివమై యద్భత దర్శనీయ మగుచు 5 శ్రీ కారుళ స్థాన కే శవ దేవాలయ మొప్పుచుండఁగను గృృష్ణాతీర దేశంబునన్. 1. క. మహాజన దంబు నంబు లె 2 46 47<noinclude><references/></noinclude> 52shsuwra6wt5uwp9v42vvmfs6nguxb 104 235420 592283 2026-10-20T12:42:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 వల్ల భాభ్యుదయము గీ. చూచి యట సహ్యజాస్నాన మాచరించి మనసు విలసిల్ల సంధ్యాది మంత్రచయము లంచితంబుగ నచట జపించి మఱియు విష్ణుసన్నిధి కరిగి రోచిష్ణునేన. గీ. భద్రకోటివిమానంబు ప్రభ...' 592283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 వల్ల భాభ్యుదయము గీ. చూచి యట సహ్యజాస్నాన మాచరించి మనసు విలసిల్ల సంధ్యాది మంత్రచయము లంచితంబుగ నచట జపించి మఱియు విష్ణుసన్నిధి కరిగి రోచిష్ణునేన. గీ. భద్రకోటివిమానంబు ప్రభ దలిర్పఁ గమలభవ నిర్మితోదార $ కనకరత్న ఖచిత సింహాసన స్థితుఁ 5 గమలనాభుఁ గాంచి ముదమున సేవించి గౌరవమున. సీ, రవికోటిసమతేజు 3 రాజబింబాన్యుని హాటకరత్న కిరీటకలితు మకరకుండల భాస 3 మానగండద్వయు ఫుల్లాబ్జదళ నేత్రు 5 భూరి గాత్రు నందక పాంచ $ జన్య సుదర్శన కరచతుష్టయు దివ్య 3 కంబుకంఠు గ్రైవేయ కంకణాం గద మణ్యలం కారు బింబఫలాధరుఁ బీతవాసు లలితదరహాసు సుభ్రూవిలాసభాసు శ్రీ సమాశ్రిత వడు ల క్ష్మీ కటారు బ్రహ్మరుద్రేంద్రపూజిత , పాదయుగళు నవ్యలావణ్యు మౌనిమానసశరణ్యు. ఉ. చూచియు నెమ్మనం బలరఁ 5 జోద్యముగా నిలఁ జాగీ మ్రొక్కి వా చా చటులత్వ వైఖరి వి శంకట వృత్తిని సంస్తుతింపుచుకో, లేచియు నాతపం బిక ఫలించె నటంచును హెచ్చి గంతుల వైచుచు మాటి మాటికిని వందనముల్ ప్రకటించి యంతటన్. ఉ. ఆ యెడఁ 'గేలుదోయి విన $ యంబునఁ గూరిచి మాళిఁ జేర్చి ధ్యాయనుతాయ భక్తవరదాయ రమారమణాయ దేవదే 1 66 48 49 50 51 వాయ మునీంద్రగేయ పద పద్మయుగాయ శుభాయ కాకులే ' శాయ నమోనమో " యనుచు 3 సాగి సమస్కృతిసేసి వెండియున్, 52<noinclude><references/></noinclude> 796z4f48ko9d0bv3llcufckvrjg1pzw 104 235421 592284 2026-10-20T12:42:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము సీ. మత్స్యస్వరూపాయ 5 మహనీయ కమరాయ దివిజప్రసన్నాయ $ తే నమోస్తు ఆదివరాహాయ 5 హర్యక్షరూపాయ దేవతానినుతాయ $ తే నమోస్తు వామనాయ గరిష్ఠ 9 భార్గవరామాయ దినకరకులజూయ 5 తే నమ...' 592284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము సీ. మత్స్యస్వరూపాయ 5 మహనీయ కమరాయ దివిజప్రసన్నాయ $ తే నమోస్తు ఆదివరాహాయ 5 హర్యక్షరూపాయ దేవతానినుతాయ $ తే నమోస్తు వామనాయ గరిష్ఠ 9 భార్గవరామాయ దినకరకులజూయ 5 తే నమో ఒస్తు బలరామకాఖ్యాయ 3 పంకజనాభాయ 3 నిత్యాయ పరమాత్మ ? నే నమోస్తు భద్రకోటి విమానాయ భాసురాయ శ్రీమతే కాకుళేశాయ 3 సామగేయ వర నవాక్షర మంత్రాఖ్య 3 వైభవాయ శ్రీనివాసాయ హరయే నమోనమోస్తు. వ. అని దండప్రణామంబు లాచరించి. ఉ. "కేశవ, చక్రపాణి, హరి, 5 కృష్ణ, జనార్దన, వాసుదేవ, ల క్ష్మీశుభ బాహుమధ్య, సరసీరుహనేత, మహాతనుతో, ప తీశతురంగ, శార్ఙ్గ, పర మేశ్, సురర్షభ, పద్మనాభ, క వ్యాశనపైరి, శౌరి, కరుణాకర, సంయమిలోక పూజితా. క. అని కొనియాడుచు, నీ గతి వినయ వివేకానులాప 5 విజ్ఞానమున గనుఁగొని నమస్కరింపుచుఁ 3 దనివియుఁ దీరక నుదాత్త 9 తత్పరమతినై. 11 58 54 55 56 వ. ఇట్లు నిలిచి ప్రతిదిన మహోత్సవంబు సేవింపుచున్నఁ బ్రాత ర్మధ్యాహ్న సాయంసమయంబులఁ బంచసూక్తమంత్ర పఠనోత్కంఠకంఠులై యుపకంఠ పీఠాధిరూఢులై శ్రీమహాభాగవతు లారాధనంబు సేయు సమయంబున. 57 సీ. భక్తిచే నతుల ప క బంధాను సంధాన నిపుణత వైష్ణవ శ్రీ నివహ మలరఁ<noinclude><references/></noinclude> i7j9svir8g53u36xw5bfy0njshd8zxo 104 235422 592285 2026-10-20T12:42:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 వల్ల భాభ్యుదయము దగ షడంగాది వేద భేదపారాయణా భిజ్ఞత వైదిక విసర మమరఁ గమనీయతాళసంగతి గాన మొనరించు పాఠకసముదాయ పటిమ దనర రంభాసమాన వి 3 జృంభ నర్తన కళా కలిత లీలా 1 వారకాంతలాడ భూరిభేర...' 592285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 వల్ల భాభ్యుదయము దగ షడంగాది వేద భేదపారాయణా భిజ్ఞత వైదిక విసర మమరఁ గమనీయతాళసంగతి గాన మొనరించు పాఠకసముదాయ పటిమ దనర రంభాసమాన వి 3 జృంభ నర్తన కళా కలిత లీలా 1 వారకాంతలాడ భూరిభేరీ మృదంగ గంభీర మురజ వాద్యజాతము లెల్లను $ వలను మీఱ నతులగతిఁ జెలఁగి వాయింప 5 నఖిలదిశలు చెవుడువడఁగను దాపస శ్రేణి వొగడ. క. గంభీర నాభికాకుచ * కుంభము లలరంగ • నాట్య రంభలయి వారకాంతలు గురుగాన కళా కుంభార్తిక లల్ల నల్లఁ 5 గులుకుచు నిడఁగాన్. 58 59 సద్ధర. సేవింతుం గాకుళేశున్ 3 తరుచి సదృశ 5 స్మేర వక్త్రుం బవిత్ప్రున్ దేవానీ'కారి జైతున్$ దివిజ ముని గణ , ధ్యేయకల్యాణ గాున్ శ్రీవిష్ణున్ భక్తలోక ప్రియు గుణగణ వర్ధిష్ణు రోచిష్ణు జిష్ణున్ యావత్క-ృష్ణా తటిన్యా కే యతతటనిలయా 5 ధ్యాసునిం గేశవాఖ్యున్. 60 ఉ. అంత మహామహుల్ హరి స 3 మర్పిత తీర్థ మహా ప్రసాదముల్ కాంతముగా నొసంగుటయుఁ గైకొని కన్నుల నొత్తుకొంచు సు స్వాంత నితాంత వైఖరిని 5 సాపడి మీ కొనరించు శ్రాంతము వీనులు న్విని ముదంబునఁ గల్గొన నేగుదెంచితిన్ . యజ్ఞ వృ 61 న. మఱియు నద్దేవు మహనీయాను భావంబు గొనియాడ నలువ కయిన నలవి గాదు. భవదీయ యాగంబు సాంగంబుగా నొనరింప నర్హులని యానతిచ్చి పోయివచ్చెద ననవుడు శౌనకాది మహామును లానిర్జర సంయమివరు నవలోకించి యిట్లనిరి. 1. కలికలౌ వారకా'కాంతలాడు.<noinclude><references/></noinclude> 7h0apske59a9bszakoixdbwgo7kui1v 104 235423 592286 2026-10-20T12:42:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము గీ. దేవ, శ్రీకాకుళేశు ప్ర భావ మిపుడు మ్మాని వర్యుల వినఁగఁ గడు వేడ్క యగు చుండు 3 వీను లలర నాన తీవలె నన్న న డాదరాయ త్తచిత్తుఁడై యనియె నపుడు. 68 వ. అటఁ దననికటప్రదేశం...' 592286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము గీ. దేవ, శ్రీకాకుళేశు ప్ర భావ మిపుడు మ్మాని వర్యుల వినఁగఁ గడు వేడ్క యగు చుండు 3 వీను లలర నాన తీవలె నన్న న డాదరాయ త్తచిత్తుఁడై యనియె నపుడు. 68 వ. అటఁ దననికటప్రదేశంబునం దనరు సూతసంయమిప్రవరు నవలోకించి యితం డఖలశాస్త్రీతిహాస పురాణ వ్యాఖ్యాన చాతురీస మేతుండు భూతభవిష్యద్వర్తమాన వేదియై కృష్ణద్వైపాయనానుగ్రహంబునంజేసి సర్వం బును నెఱుంగు నితం దానతిచ్చిన సంతయుం దేటపడు నని తత్కథా వృత్తాంతం బంతయు సవిస్తరంబుగాఁ దెల్పుటకు నమ్మునివరు నియమించి వారిచే ననుజ్ఞాతుండై యప్పు డంతస్ధానంబు నొందె, సంత నిఖిలకిల్బిష రు లయిన యా బ్రహ్మవాదు లాశ్చర్యానందభరహృదయ లయి తద్య కంబు గడచన నొనరించియు ఋత్విజుల సదస్యులం" బూజించియు ననేక దక్షిణ లొసంగి తదనంతరంబ క్రతుసమాప్తియండు నవభృథస్నానాలం కృతశరీరులయి సుభోపవిష్ణులయి నారదవచన క్రమంబున వ్యాస శిష్యుండైన రామహర్షణి మనీషిం బ్రార్థించియు, సర్హ పూజలం దనిపియు * సంతుష్ట హృదయునిం గావించి నిరీక్షించి యమ్మునివా రేణ్యు లిట్లనిరి. 64 క. సూత, మహానుభావ, ఘన 6 సువ్రత సాత్యవతీయశిష్య, వి ఖ్యాతిగ విష్ణుమూర్తి యగు శ్రీ నమ్మహనీ ను పరాశరాత్మజుం డాతత వేద రాశి యిది ? యంతయుఁ దథ్యము తత్ ప్రసాదముం బ్రీతిగ నీకుఁ గల్గుటయుఁ బెంపుగ సర్వవికుండ వియ్యెడగా. ఉ. కావున నానతియి మ్మొగిఁ దావకముఖ వచనరచన 9 తజ్జ్ఞులు మెచ్చ దేవ హృషీ కేశుఁడు ము 3 న్నే వననిధిప్ర్రాంతవాసి | యెచ్చట నిలుచున్. కృష్ణా తీరంబున రో చిష్ణుత నజుఁ డెట్లు నిల్పెఁ $ జిత్తం బలరణా 65 66<noinclude><references/></noinclude> qczv6gk22w7p9i1dwf6vfy9um63jimu 104 235424 592287 2026-10-20T12:42:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 వల్ల' ఛాభ్యు ద య ము వైష్ణవ సత్తమ తెల్పవె విష్ణుండగు కాకుళేశు 5 విభవము మాకున్. వ. అని యడిగిన సూతుం డిట్లని చెప్పం దొడంగె. బ్రహ్మ కృష్ణాతీరమునఁ దపము చేయుట. శా. వాణీభర్త హిరణ్య గ...' 592287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 వల్ల' ఛాభ్యు ద య ము వైష్ణవ సత్తమ తెల్పవె విష్ణుండగు కాకుళేశు 5 విభవము మాకున్. వ. అని యడిగిన సూతుం డిట్లని చెప్పం దొడంగె. బ్రహ్మ కృష్ణాతీరమునఁ దపము చేయుట. శా. వాణీభర్త హిరణ్య గర్భుఁడు పున కరహ్మత్వముం గోరి గీ ర్వాణుల్ మెచ్చఁగఁ బూర్వది కటలస ద్వారాశి చెంతగా సుర' శ్రేణీ "సేవిత జహ్ను సన్మునిసుతా 3 సీమ శుచి స్వాంతుఁడై ప్ర్రాణాయామపరాయణుం డయి తపం i జేయుచున్ మ. నిపుణత్వంబున శంఖ చక్ర ధరునిజా 5 నీలాంబుదశ్యాముని జపమంత్రంబుల నాత్మలోఁ దలఁచుచు జాంబూనదాజ్జాళిచే నుపచారంబు లనేకముల్ మనమునం దూహించి పూజింపఁగాఁ " గృపతో సమ్మహితాత్ము భక్తికి హృషీ 5. కేతుండు లీలాగల్గిన్. క. వేంచేసియు వాణీపతి గాంచియు నియతేంద్రియత్వ గౌరవమున న భ్యంచితతప మొనరించితి సంచితమగుఁ దత్ఫలంబు కే చయ్యన ననుచున్. క. అతి రూప దర్శనుండై ప్రతిదర్శ సుదర్శనంబు ప్రమదం బలర సతతముఁ గొవించెద నని యతి వేడుకతో సుదర్శ నాయుధుఁ డంత వ. మగిడి యొక్క దర్శయందు సీ. సొంపుగా వేలుపుగుంపులు గొలువంగ దేవతాధీశుండు తేజ మెసఁగ దుఁ డాదిగఁ బ్లౌజా 5 ధ్యక్షులు తొమ్మండు స్వగణసమే తుఁడై శంకరుండు శంసిత వ్రాతులగు 3 సర్వమునీందులు గ్రహతార కాదిత్య 3 గణము మఱియు 67 68 69 70 72 78<noinclude><references/></noinclude> 0nuoixd2wy35znt8rn2oatji56wem00 104 235425 592288 2026-10-20T12:43:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము వసువులు పాతాళ 5 వాసులు పుణ్యత రంగిణుల్ రత్నాకరంబు లెలమి ప్రణవపూర్వక నిగమముల్ ప్రధితముగను సరసిజోద్భవ సేవిత 9 జహ్నుకన్య కాతటంబున కేఁగియుఁ 3 గౌతుకమున 3 యోజనద్...' 592288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము వసువులు పాతాళ 5 వాసులు పుణ్యత రంగిణుల్ రత్నాకరంబు లెలమి ప్రణవపూర్వక నిగమముల్ ప్రధితముగను సరసిజోద్భవ సేవిత 9 జహ్నుకన్య కాతటంబున కేఁగియుఁ 3 గౌతుకమున 3 యోజనద్వయ పర్వం 3 యుక్తులగుచు. మ. పరివేష్టింప విరించి యుగ్రతపము 5 భాగీరధీ తీర మం దరుదారంగను జిన్మయాత్మకుని బ) 3 హ్మాండాధినాథుఁ హరిం బరమవ్యోమనివాసబింబము మది ? భావించి సద్భక్తితోఁ జరకాలంబు తపంబు సేయఁగఁ గడు శ్రీవల్లభస్వామియున్. ఉ. ఆతని భక్తికీ మది ము శ్రీ దావహుఁడై యరవిందమభ్య సం జూతునిఁ గాంచి యిచ్చటను రోజులఁ దపం బొనరించి తింకఁ గృ తటినీతటంబునఁ బ్ర 3 శాంత సమాహిత: చేఁ దపం బాతఱిఁ జేయు శీఘ్రముగ నయ్యెడ కే సరుదెంతుఁ బుత్తకా ! 15 74 75 76 వ.' అని 'మేఘ గంభీర భాషణంబుల నప్పుండరీకాక్షం జనతిచ్చిన విని విస్మయం బంగి యప్పద్మోద్భవుండు సంతుష్ట మానసుండై యాక్షణంబునం దన మోల నున్న మార్కండేయ మహామునీంద్రు నవలోకించియిట్లనియె. 77 ఉ. ఏ నిటఁ బూజ సేయు దఖి 3 లేశ్వరుఁడైన రమామనోహరు మానితభక్తితో మును సమస్త పటిష్ఠసుకోపచారసం ధాన సపర్యలాగమని ధానము తప్పక యుండ నీవు ని చ్చో నివసించి చేయు పరి శుద్ధిగ మాని గ ణావతంసమా ! మ. అని నియమించి దా సతి రయంబున నేఁగఁగ మధ్య నొక్కచో ననుపమకాననాంతర మహానది రమ్యతరంగ డోలికా కనదురురాజహంసము ఖగపకరాకుల తీర భూరుహం నువు ముగ 3 నబ్జజుఁ డాత్మను తన్వి తీరకన్. 78 79<noinclude><references/></noinclude> 9u3fcrsbj01ihloe8ho0ri3lsbmsvjp 104 235426 592289 2026-10-20T12:43:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 వల్ల భాభ్యుదయము మ త్త. పెక్కురూపములై కనుంగొని 5 పేమవిహ్వలుఁడైనయా పక్కి డాల్గొ రబిడ్డ డంత నభంబునందు సమంబుగా మిక్కుటంబగు రూపరేఖ నిమేషమం దుపసంహృతం బొక్కతూ రె రచించి మేదిని...' 592289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 వల్ల భాభ్యుదయము మ త్త. పెక్కురూపములై కనుంగొని 5 పేమవిహ్వలుఁడైనయా పక్కి డాల్గొ రబిడ్డ డంత నభంబునందు సమంబుగా మిక్కుటంబగు రూపరేఖ నిమేషమం దుపసంహృతం బొక్కతూ రె రచించి మేదిని 3 నొక్కఁడై యట నిల్చినన్. ఉ. అంతట నొక్కనాఁడు చతు కే రాన్యునిపాలికి సర్వదేవతా す సంతతు లేగుదెంచి బహు 3 సంస్తుతు లొప్ప నమస్కరించి వి భాంత మనస్కు-లయ్యు సతి 5 రమ్యత నచ్చట యోజనద్వయం బంతట నిల్చియున్ భవదు 3 పాప్తికి నాశయ యీస్థలం బిలన్. 80 60 81 82 ఉ. ఆకులమైన యట్టిభవ దాకృతి కామితభద్రదాయి, శ్రీ కాకుల నామధేయ మన మంబుగఁజేయు మటంచు వేలుపుల్ జోకలుగూడి వేఁడిన వన్డేచోవిభవంబు లనుగ్రహించే నా లోక పితామహుణి డమరలోకవిలోకన మాచరింపుచున్.. వ. ఇట్లు సర్వసు పర్వనికర జేగీయమాన పార్థనానులాపంబులు నంగీకరించి సంతుష్ట హృదయారవిందుఁడై యరవిందభవుండు,. పరమపావనంబును నిఖిలపాపహరంబును కామితార్థపదంబును ముక్తిదాయకంబునునై లోకంబునం బఖ్యాతంబగు పుణ్యక్షేత్రంబుగా ననుగ్రహించి 'నై జాకుల నిదాసంబునఁ గాకులాభిధానం బొనరించె ననంతరంబ బృందంబు పరమానందంబునం బొంది యన్నలువ చేత ననుజ్ఞాతులై తమ తమ లోకంబులకుం జనిరి. తదనంతరంబ. చ, కలువయుఁ గాకుళాఖ్యుశరణంబునఁ దొల్లిటికంటె సూటిగా జలజదళాయతాము పద కే సారసయుగ్మము నెమ్మనంబునజ్ నిలిపి తపంబు సల్పఁ గరుణించి కృపారససింధుఁ వైన య స్నలిన విలోచనుం డగుజ నార్ద న దేవుఁడు సత్వరంబుగన్. వ. చని పూర్వప కారవైభవంబున 1 సీ. శంపాలతోజ్జ్వల కే జలదంబు కైవడి శ్రీదేవి యురమునఁ } జెలఁగుచుండ 1. క. చ. " బై రాకుల " 83 84 85<noinclude><references/></noinclude> 6mvmj4cegtmt1pn0q8gg2wgu9slu793 104 235427 592290 2026-10-20T12:43:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము రాకాశశాంకవి 5 రాజమానాస్య 'ప్ర కాశ ది కటములఁ క గలయఁ బర్వం దరుణార్కకోటి సుం 5 దర కిరీటద్యుతుల్ దరహాసరోచులుఁ దడఁబడంగ ముకురసమానక 5 పోలద్వయ ప్రభ బింబోష్ఠ కాంతి వి...' 592290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము రాకాశశాంకవి 5 రాజమానాస్య 'ప్ర కాశ ది కటములఁ క గలయఁ బర్వం దరుణార్కకోటి సుం 5 దర కిరీటద్యుతుల్ దరహాసరోచులుఁ దడఁబడంగ ముకురసమానక 5 పోలద్వయ ప్రభ బింబోష్ఠ కాంతి విడంబ మలరఁ కురకనదళిక జలజ ప్రకటనయన కంబుకంధర సుభ్రూ వి । కాస మేరు పర్వతోన్నత చంచత్సు పర్ణవాహ నాధిరూఢతఁ దనరు వాహ్యాళి నపుడు 5 సీ. శంఖ చక్రాం భోజ 3 శార్ణ సంయుత చతు ర్భాహాభిశోభి తో 5 త్సాహుఁ డగుచు శ్రీవత్స కౌస్తుభ క గ్రై వేయ కేయూర హారనూపుర పరిష్కారుఁ డగుచుఁ బీతాంబరోల్లసత్ 3 పృథు కటిద్వయభవ్య సర్వలక్షణ రేఖ 5 చరణుఁ డగుచు హర్యక్ష మధ్యమధ్యమ నిన్నతర నాభుఁ డగుచును సమ విభ 5 క్తాంగుఁ డగుచు సురదిగీ శేశముఖ నిత్య కసూరి సేవ్య గరుడ గంధర్వ దేవకిన్నర పరీత నారద సనత్సుజాత గా ప్రసంగ 3 యన సంయోగుఁ డగుచు. ఆ. అప్సరోగణంబు లానందముగ నాడ దేవదుందుభులును దివిని మ్రోయఁ బారిజాతకుసుమ $ పటలి వర్షింపంగ సర్వమునులు వచయము గొలువ. 17 86 87 88 1. వ. ప్రకాశము దిక్కు స్కల పక్షాంతరమున ప్రకాశ చరిత్రాదులలోఁ జేర్చుకొనవలసి యున్నది. 3. వేద.<noinclude><references/></noinclude> 7x5747byalyqkonewwinek35c4wyn90 104 235428 592291 2026-10-20T12:43:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 వల్ల భా భ్యు ద ం క. ఇవ్విధమునఁ బ్రత్యక్ష బవ్వనజాసనునిమ్రోల నవ్యయుఁ బాద్యుం డవ్వనరుహాయతాక్షుఁడు రివ్వునఁ జని నిలిచి యట వి క రించింజీరన్. ము ఉ. లేచి నమస్కరించి 'పది లెంబుగ నప...' 592291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 వల్ల భా భ్యు ద ం క. ఇవ్విధమునఁ బ్రత్యక్ష బవ్వనజాసనునిమ్రోల నవ్యయుఁ బాద్యుం డవ్వనరుహాయతాక్షుఁడు రివ్వునఁ జని నిలిచి యట వి క రించింజీరన్. ము ఉ. లేచి నమస్కరించి 'పది లెంబుగ నప్పరమేష్టి మాటికిం జూచి యనేకవారములు 3 చొక్కముగాఁగఁ బ్రదక్షిణించి కా లోచిత వైఖరిం గడు నక్క యోక్తుల సం స్తవలీలఁ గేశవ శ్రీ చరణారవిందములు 5 చేరి నుతు లొనరించి వెండియున్. గీ. ఏను శంకరుండు 5 నింద్రాది దేవతల్ భానుఁడును శశాంక 1 భౌమ శశిజ జీవముఖ్యు లెల్లఁ క్ దావకాజ్ఞావశ వర్తులము ముకుంద వాసుదేవ ! 89 90 91 వ. దేవా, దేవర సామర్థ్యంబు దెలిసి వర్ణింప నే నెంతవాఁడ, కారణరహి తుండవు, కారణకర్తవు, అప్రమేయుండవు, ప్రమాణ దర్శనుండవు, కార్య శూన్యుడవు, కారణ నిపుణుండవు, నిర్గుణుండవు, అచ్యుతుండవు, జగదా ధారుండవు, సత్యజ్ఞానానందస్వరూ పశోభితుండవు, త్రివిధ హేతుభూతుం డవు, నిజల చరాచరాత్మకుండవు, సర్వజ్ఞుండవు, అనామరూపకుండవు, నామరూపయుతుండవు, జగద్గురుండవు, పరమవ్యోమ నివాసుండవు నైన నీకు నమస్కరించెద. సీ. శ్రీశాయ హరయే హృషీ కేశ వేషాయ జ్ఞానాయ విశ్వాత్మక నే నమోస్తు పంకజనాభాయ 5 భవ రోగ వైద్యాయ 92 దివ్యస్వరూపాయ 5 తే నమోస్తు పరవాసుదేవాయ 5 పరమపవిత్రాయ మానిప్రసన్నాయ 1 తే నమోస్తు సరసీరుహాయక సంకర్ష ణాఖ్యాయ భంగము. దితిసుతశివాయ 5 తే నమోస్తు 1. " పదిలెము ” అని వాడుకలోఁ గలదు. పదిలంబు అని వ్రాతప్రతి-అప్పుడు యతి<noinclude><references/></noinclude> sklcn62gehd5qg7jgi0k67axh7xojd3 104 235429 592292 2026-10-20T12:43:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాస ము నిర్భరాయ పరబ్రహ్మణే నమో ఒస్తు ధీరసన్నుత చరణాయతే నమోస్తు ఇందిరానందకర శౌరయే నమోస్తు దీనరక్షాయ వరదాయ తే నమోస్తు. గీ. వాసుదేవ భక్త 5 వరద క్షీరసింధు విహిత $ శేష శయ...' 592292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాస ము నిర్భరాయ పరబ్రహ్మణే నమో ఒస్తు ధీరసన్నుత చరణాయతే నమోస్తు ఇందిరానందకర శౌరయే నమోస్తు దీనరక్షాయ వరదాయ తే నమోస్తు. గీ. వాసుదేవ భక్త 5 వరద క్షీరసింధు విహిత $ శేష శయన పుండరీక నయన పురుష పుంగవ వేద వేద్య యనుచు కీ వినుతి చేసి. 19 98 94 వ. మఱియు సనేకప్రకారంబులం బ్రస్తుతించి పునఃపునఃప్రణామంబు లాచ రించి హర్షపులక లెసఁగ నానంద బాష్పాకులలోచనుండై యున్న యచ్చతుర్ముఖుం గనుంగొని పరిపంధి గర్వ నిర్వాపణ సమర్థుండును, భక్తి వత్సలుండును నైన శ్రీహరి యిట్లనియె. " మ. అతినిష్ఠం దపమాచరింప భవదీయా మోద సద్భక్తికిగా మతి నత్యంతము సంతసింపుచు నిలింగ్ ప స్తోమముం గొల్వ నా తత విశ్వాస విలాసవైఖరిని బత్యక్షంబుగా వచ్చి తే సతుల ప్రాభవభాగ నీ కిపు డల క భ్యం వ. అని మఱియును. క. త్వదధీన మీ ప్రపంచము సదమలగుణ లోకపాల 5 సముదయము మునుల్ గద నీ యాజ్ఞావర్తులు మొదల సృజింపంగ నీవె శ్రీ ముఖ్యుఁడ వవఘా. గీ. అఖిల జగములు నీ యాజ్ఞ 3 నడరుచుండ సకలసంపద్వి శేషంబు 3 జరుగుచుండఁ బాకృతుని భంగి నాయాస 3 పడుట దేమి నీయభీప్సిత మెట్టిది 3 నిజముగాను. 95 96 97 98 99<noinclude><references/></noinclude> k2h3fwnhwh1vrqbz0hamt6uyop6nn29 104 235430 592293 2026-10-20T12:44:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 go వల్ల భాభ్యుదయ ము క. తెలుపుము కావించెద నని పలికిన నప్పద్మ భవుఁడు ప్రమదం బలర వలగొని సమస్కరింపుచు నెలమి లక్ష్మీశు తోడ క ని ట్లని పలి కెన్. ఉ. దేవ మహానుభావ భవ 5 దీయదయాపరిలబ్ధసం...' 592293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 go వల్ల భాభ్యుదయ ము క. తెలుపుము కావించెద నని పలికిన నప్పద్మ భవుఁడు ప్రమదం బలర వలగొని సమస్కరింపుచు నెలమి లక్ష్మీశు తోడ క ని ట్లని పలి కెన్. ఉ. దేవ మహానుభావ భవ 5 దీయదయాపరిలబ్ధసంపదల్ వావిరి సర్వలోక జన 5 పాలన కృత్యము నీ యధీనముల్ గావున నన్ను శంకరునిఁ గల్పమున న్నొసరించి రక్షణం బీ వగుచు సృజించి హరి $ యించుట కర్హుల మమ్ముఁ జేసినన్. ఉ. నీ యుపదేశ మార్గమున నేను భవుండు భవన్ని యోగము బాయక యుందు మింక సదు పాయ మెఱుంగఁ గృపాకటాక్ష మ త్యాయతయు క్తిఁ జేయు మఖ లాత్మక భావవికారదూర చ す కాయుధ మన్మనోరథ ప దార్థముఁ దెల్పెదఁ జిత్తగింపవే. క. నిరతముఁ దావక భక్తియుఁ బరXఁ బుసర్జన్మమందు 3 బహ్మత్వంబు దొరకుటకు నిన్ను వేఁడెద వర మొసఁగ వె భక్తిలోక 3 వరద ముకుందా ! వ. అని వెండియు. ఉ. ఇప్పుడు నిన్నుఁ గూర్చి యిట నే నొకఁడం దప మాచరింప నీ చొప్పున సర్వ దేవతలు 5 సూరెల రాఁ జని నిల్చినట్టి యీ దెప్పరపు న్నివాసము 1విధివరాకుల మయ్యెఁ గావున దప్పక కాకుశాహ్వయ మొనర్చితి దేవ యనుగ హింపవే. గీ. తిరముగా నిందు సహ్యజా 3 తీరమందు నిఖల పరివార సంయమి శ్రీ నివహయుతము గాఁగ విహరించి కొంతయు గౌరవమున భుక్తి ముక్తి ప్రదాయక పురుష సింహ ! 1. " ప్రకరా 7. 100 101 102 103 104 105 106<noinclude><references/></noinclude> a6fjtmgkshpf6og8l3uuapgvzaizhgc 104 235431 592294 2026-10-20T12:44:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము 21 క. లోకములోఁ బ్రఖ్యాతిగఁ పతి వనఁగ నిచటఁ గమలాసహితం కల్పంబుగఁ జలు గైకొనునూ దివిజ మనుజ 5 గణములచేతన్. 107 వ. అని నిలింప జ్యేష్ఠుండయిన హిరణ్య గర్భుండు వేఁడినఁ జలత్క...' 592294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము 21 క. లోకములోఁ బ్రఖ్యాతిగఁ పతి వనఁగ నిచటఁ గమలాసహితం కల్పంబుగఁ జలు గైకొనునూ దివిజ మనుజ 5 గణములచేతన్. 107 వ. అని నిలింప జ్యేష్ఠుండయిన హిరణ్య గర్భుండు వేఁడినఁ జలత్కనక కుండల భాసమాన గండయుగళుం డగు నప్పుండరీకాక్షుం డిట్లనియె. క. ఉల్లంబున మద్భక్తియుఁ గొల్లలుగాఁ గలిగి నట్టి గురుతరశ జెల్లుఁ బుసత్ప్రహ్మత్వము 3 నెల్లప్పుడు మదిని సంశయింపకు పుత్రా! ఉ. జైత్రముగా వసింతు మది 5 సంశయ మింతయు లేదు కాకుళ క్షేత్రనివాస మం దది య శేష విశేష చరిత్రపాత్రమై ధాత్రిఁ బ్రసిద్ధి కెక్కఁగని దానము దెల్పెద మత్సదాబ్జ సత్ పుత్రియునైన గంగ పరి $ తోషితరంగ శుభాంతరంగయై. . 108 109 110 వ. మున్నొక్కనాఁడు సమస్తభూషణ భూషితయు, శుభ్రపరిధాన పరివృతయు సురభి మృదుల కస్తూరికా సంకుమద మిళిత చందన చర్చితాంగియునయి సరి త్పతియగు రత్నాకరుం గదియనే తెంచిన నన్న దీవిభుండు కృష్ణాతరంగిణీ లలనం గనుంగొని దరహసితముఖారవిందుం డగుచు నిట్లనియె. 3 ఉ. చూచి తె సహ్యజాతటిని శుభ్రపయః పరివార జాహ్న నీ ప్రాచరితంబు కేశవ ప 5 దాశ్రయ మంబరకేశమూర్ధగ 3 మ్యోచిత మమ్మహావిభవ మొప్పు నే నీ కని సయ్యమాడ లో నాచ కపత్రపాతిశయ మద్భుతమై యతిదారుణంబుగన్. す శా. నన్నుం గూర్చి తపంబు సేయఁగను గృష్ణాదేవి సద్భక్తికి విన్నాణంబున కాత్మ మెచ్చి కరుణ కు వేంచేసి ప్రత్యక్షమై కన్నే, నీతలఁ నేమి తెల్పవె యనం 5 గౌతూహలస్వాంత యా 3 III 112 చున్నత్యర్థము లేచి మ్రొక్కి యనియె ప్రోతస్వినీకాంతయున్. 118 1. క. చ. " సంహ్యమాడ'<noinclude><references/></noinclude> nglb3b5khl6p0kodp5pkedk0ltj6d90 104 235432 592295 2026-10-20T12:44:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గీ. వల్ల భాభ్యుదయము సంక వుల్ల నయన సన్ను తాకార దివి ప్రసన్న హృదయ వర మొసంగవె నా యభివాంఛితంబు విన్నవించెదఁ గరుణా ప్రసన్న వరద! 114 115 చ. అనియు నభంగ భంగతర 5 హస్తము లల్లన సాచి మద్విభుం...' 592295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గీ. వల్ల భాభ్యుదయము సంక వుల్ల నయన సన్ను తాకార దివి ప్రసన్న హృదయ వర మొసంగవె నా యభివాంఛితంబు విన్నవించెదఁ గరుణా ప్రసన్న వరద! 114 115 చ. అనియు నభంగ భంగతర 5 హస్తము లల్లన సాచి మద్విభుం డనిశముఁ గౌఁగిలించుకొను 3 నట్టి తటం బిట నిల్చి లోకపా వని యని భూజనుల్ పొగడు 3 వైఖరి గల్గఁ గటాక్ష దృష్టి ప్రా పొనర వసించు మంచు విన 3 యోక్తి మహానది నన్ను వేఁడినన్. వ. ఇవ్విధంబునం గొనియాడిన ప్రార్థనాగులాపంబు లాకర్ణించి కారుణ్యో పేతమానసుండనై యట్లు సేయుదు నని యనుగ్రహించితి. పద్మజా, నీ కోర్కియు నివ్విధంబ కావున నిప్పుడీ యుభయకారణవశంబునం జేసియు నే నీ రూపంబుతో ననేకకాలం బిచట వసియింపంగలవాఁడ; నట మీఁదఁ గలియుగం బాసన్నంబయిన జగత్పరిపాలన దక్షులగు మత్రి యాధిపులు దుర్బలత్వంబునం జనిన విప్రజనంబు లాచారరహితులయి ప్రవర్తింపుచున్న నద్భుతదర్శనీయంబయిన మదీయ దివ్యరూపం బాత్మ మాయ నాచ్ఛాదించి తొల్లి భవదీయోపకల్పితంబయిన గంగా తరంగిణీతటం బుసం బ్రవేశంబయి పూర్వప్రకార వైభవంబున నిల్చెది. నిచట మఱియును. గీ. అంత భక్తులచేత న కేర్చాను బింబ కల్పితాకృతి నిట నిల్పి 6 కలియుగంబు గడచి కృతయుగ సం ప్రాప్తిక ఘనత నలరి భువి సనాతన ధర్మ సంగే పూర్ణమైన. క. అట మీఁదట నే నీ కె ప్పటిపటిమను మగిడి దృష్టి 5, పథమున నిలుతు సట గాదు నిజంబీ ము చ్చట యింతయు వినుము నాభి జాతక వత్సా! 2. కల్పితంబైన 117 118<noinclude><references/></noinclude> ab9xvqrk1itpg0krxbhdsoxia1147tg 104 235433 592296 2026-10-20T12:44:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము 28 వ. అని యిట్లు పరమపదాధిపతి యయిన హృషీకేశుఁ డానతిచ్చిన విని యప్పర మే సంప్రీతచేతస్కుం డయి నానా రత్నఖచిత కాంచన సింహాసనంబునం దపోబలకల్పితంబైన భద్రకోటి విమానం...' 592296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము 28 వ. అని యిట్లు పరమపదాధిపతి యయిన హృషీకేశుఁ డానతిచ్చిన విని యప్పర మే సంప్రీతచేతస్కుం డయి నానా రత్నఖచిత కాంచన సింహాసనంబునం దపోబలకల్పితంబైన భద్రకోటి విమానంబునం బరమాసనారూడుఁగాఁ బ్రధానపురుష విధానాగమోక్తంబుగా శ్రీపతిం బ్రతిష్ఠించి సమాహిత చిత్తులయి బ్రహ్మాది సురనికరంబు యథావిధిం బ్రదక్షిణ నమస్కార పూర్వకంబుగా నిఖలోపచారంబులు నవచితివి శేషంబుల నుపా స్త్రీ యొన రింపఁగాఁ గతిపయదినంబులు గడచె నప్సితామహుండు తన మనోరధసిద్ధి యగుటయు సముజ్ఞాతుం డయి సత్యలోకంబున కరిగె నివ్విధంబున. 119 క. అని సూతుఁ డానతిచ్చిన విని ముదమున శౌనకాది విప్రులు తరువా తను నైన సమాచారము వినిపింపు మటంచు నడుగ ) వేడుకతోడన్. శా. పూర్వాంభోధిసమాపభూభువనస , త్పుణ్యాశ్రమస్థాన గం ధర్వాభిస్తుతి గాన గుంభన చణో ద్దా మాంధ్రనాథ ప్రధా గీర్వాణాధిపతి పూజతహృషీ 3 కేశాఖ్య చక్రాయుధా శర్వాణీశసహాయ రమ్యతరకృ 3 ష్ణాతీర దేశాధిపా ! క. స్మరకోటిసదృశ కేశవ తిరుమల సద్వంశజన్య దేశికజనతా పరిముఖ భాగవ తార్చిత వరసురముని గేయ తెల్లు వల్లభరాయా ! మాలిని. నిరుపమగుణధారీ నిర్మలానందకారీ శరధి వరవిహారీ 3' శర్వరీచార వై'రీ గుర్తుతర మణిహారీ 5 కోవిద ధ్యానసారీ - కరిరిపు పరిహరీ 5 కాకుళ క్షేత్రశౌరీ ! 120 121 122 128<noinclude><references/></noinclude> 7bh8rs75m8sazdfwd3z821yi6my33z9 104 235434 592297 2026-10-20T12:45:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 వల్ల భాభ్యుదయము గద్య. ఇది శ్రీమత్తిరుమల తాతగురు గురు చరణారుణాజ్ఞయుగళ సమాశ్రయణ దురితలతాలవిత్ర హరితసగోత్రపవిత్ర భట్లపెనుమర్తికులోద్భవ గోపాలస చివతనూభవ విద్వజ్జనవినుత...' 592297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 వల్ల భాభ్యుదయము గద్య. ఇది శ్రీమత్తిరుమల తాతగురు గురు చరణారుణాజ్ఞయుగళ సమాశ్రయణ దురితలతాలవిత్ర హరితసగోత్రపవిత్ర భట్లపెనుమర్తికులోద్భవ గోపాలస చివతనూభవ విద్వజ్జనవినుతాభిరామ కోదండరామ ప్రణీతం బయిన బ్రహ్మాండ పురాణో త్తరఖండంబున వల్లభాభ్యుదయం బనెడి శ్రీకాకుళ ముఁ బ్రథమాశ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> sho95j0zd9trrfqtkkdi2oskfyk55zz 0 235435 592298 2026-10-20T12:45:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../పీఠిక/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల...' 592298 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../పీఠిక/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ).pdf" from=24 to=47 /> tbrrsqai6p4hesgsca3r93rxwmlio76 104 235436 592299 2026-10-20T12:46:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్లభాభ్యుదయము ద్వితీయాశ్వాసము రమణీ కుచకుంభప *రీరంభపటీర ఘుసృణ 3 మృష్టా లేప స్ఫార భుజాంతరరుచిరా కార ప్రవణాభిధేయ శ్రీ కాకుళ రాయా! గీ. సూతుఁ డంతటహర్షస , మేతుఁ డగుచు శౌనకాది మహ...' 592299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్లభాభ్యుదయము ద్వితీయాశ్వాసము రమణీ కుచకుంభప *రీరంభపటీర ఘుసృణ 3 మృష్టా లేప స్ఫార భుజాంతరరుచిరా కార ప్రవణాభిధేయ శ్రీ కాకుళ రాయా! గీ. సూతుఁ డంతటహర్షస , మేతుఁ డగుచు శౌనకాది మహాముని జనులతోడఁ బలి ని ట్లని యప్పద్మ శ్రీ భవుఁడు తనదు భువనము గ సంయమి 3 నివహ మచట. క. శిఆరాధన పరులయ్యును . నారాయణ పాదపద్మ 3 నతనుతచతురో * చారధురీణత ననుదిన మారాధన సేయుచున్న 3 యవసర మందున్. మ. అరవించాముఁడు చక్రి సంతతముముక్ష్వుధ్యక్ష సంసేవ్యసుం దరుఁడై శ్రీ కమ్రజనానురాగ ఫలసంగీతాన ప్రదుండై నిరం తర'కారుణ్య సుధాంబు శ్రీరాశియగుచునానాముని స్తోమమం తరహస్యార్చితదివ్య వైభవముల శ్రీ రాజిల్లుచు న్నుండఁగన్, క. ఈగతి శరత్సహస్రం す 5 బేగిన నా కాలమున మహీపతి విజయో ద్యోగుఁడు భారతవర్షే భోగధరాపాలనిపుణ 5 పుణ్యాత్ముఁ డిలన్. 1. కి. చ. మసృణ ముసృణా లేప. 2. చ. ఆరాధన పరమభ క్తిని 4. క. లక్షా మెలఁగుచుకొ. 5. క. నేవిత, 8. 5 క్రమయనురాగ + 2 3<noinclude><references/></noinclude> k5iwvpm4ccp6js2mishtg43am4pa4o1 104 235437 592300 2026-10-20T12:46:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 వల్ల భాభ్యుదయ ము సుమతి 19 కాకుళంబున నాంధ్రనాథుని సేవించుట. క. 1ఆతఁ డహర్పతి కులసం జాతుఁడు సదసద్వివేక శ చాతుర్యగుణో పేతుఁడు దిగంతవినుత ఖ్యాతుఁడు సుమతీయను నృపుఁడు 5 మనమతియుతు...' 592300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 వల్ల భాభ్యుదయ ము సుమతి 19 కాకుళంబున నాంధ్రనాథుని సేవించుట. క. 1ఆతఁ డహర్పతి కులసం జాతుఁడు సదసద్వివేక శ చాతుర్యగుణో పేతుఁడు దిగంతవినుత ఖ్యాతుఁడు సుమతీయను నృపుఁడు 5 మనమతియుతుఁడున్. ず ళా. దైవప్రేరిత చిత్తవృత్తి నిలపై ధారాళసంచారసు ప్రావీణ్యంబున నాంధ్ర భూతలముపై 5 రాగిల్లి యేతేర స ద్భావప్రౌఢి మునీంద చంద్ర నివహ 3 వ్యాప్తంబునై యొప్పునా శ్రీవిష్ణుస్థలిఁ జేర నేఁగె నెలమి 1 శ్రీకాకుళాఖ్యాకమున్. వ. అది మెట్లనిన 3 సి. రథయ సం రంభ విజృంభణ దారుణగర్జన 3 ధ్వాన మణఁప 2కరిఘటాతత తురం 5X శ్రేణిమట్టన - ధర నాదికూర్మ కర్పరము వగుల శస్త్రాస్త్రనిచయ దోశ్చంచద్భటా నీక పదధూళి శిరజని కారస్పదముగాఁగ భేరీవిశాల గంభీర భాంకారంబు దిగి భసమాజంబు బెగడుపఱుప బిరుదు పడగల గొడుగుల 3 తఱచు తరణి పలి మాటు గాఁ 5 బరగుచుండ చామరస్తోమరుచిరాభి కే రాముఁ డగుచు సుమతి చనుదెంచి నిలిచె సంభమ మెలర్ప.. వ. అంత చ. అతిమతియైన యాసుమతి కే సమ్మునివర్యులు గాంచి దేవతల్ శతమఖుఁ బూజ సేయుగతి సమ్య గుదీర్ణత సర్ఘ్య పాద్య సం 3 7 8 9 10 · 1. క. "ఆతడహంతి". చ. " దవాఃపతి ". 2. క. “శుభతా”, 8. క."పరము”." 4. క. " దిగులుపడం " . "బెండు పదం ",<noinclude><references/></noinclude> ba0khowepbssdiynntzhp9uspb0e6xs 104 235438 592301 2026-10-20T12:46:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ద్వితీయాశ్వాసము గతుల నాభీస్టు సత్కృతులుకేగా ఫలసంచయ కందమూలసం తతులు నొసంగఁగైకొని ముదంబున నమ్మునిసార్వభౌములన్. చ. కనుఁగొని నన్ను మీర లధికంబుగ సత్కృతి సేయ నర్హమా మునుల 1సప...' 592301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ద్వితీయాశ్వాసము గతుల నాభీస్టు సత్కృతులుకేగా ఫలసంచయ కందమూలసం తతులు నొసంగఁగైకొని ముదంబున నమ్మునిసార్వభౌములన్. చ. కనుఁగొని నన్ను మీర లధికంబుగ సత్కృతి సేయ నర్హమా మునుల 1సపర్య సేయుటయు 9 ముఖ్యము మా కటుగాన నిప్పుడీ వనమున మీ కభీష్టమగు 1 వాంఛ యెఱుంగఁగఁ జెప్పుఁడీ తగళా మన మలరంగఁ జేతు నను ? మాసము లే దని యానతిచ్చినన్. శా. ఆ రాజన్య వరేణ్యుఁ గొంచు మును లకత్యంత ప్రమోదంబున శ్రీరమ్యాయతముడు నచ్యుతు విరించి ప్రార్థితుండై సయా 2 కారుణ్యామృత సాగరు౯ వరుని శృంగారాన్వితు భక్తమం దారుధ్ శిర జనార్చితు హరి రమా 5 నాథుం బరంధామునిన్.. క. దర్శన మొనరించినను సు దర్శనధరుఁ గాంచి నృపతి కే తద్దయు 4 మధు ర స్పర్శ వచనరచనలను వి మర్శగ సడుగుటయు గలరి 6 మాని వరేణ్యుల్. మ. అర లే కిచ్చట దేవతాలయక వాటాకా నీకమ ద్వారగో పురవీధీ ప్రఘణాభిమంట పదయంబుల్ భాసురాందోళికా ద్యురు రియాన ప్రకరం బొసర్చి మటీ ని జ్యోల్లాస మాసోత్సవో త్కర సంవత్సర వైభవోల్లసిత క్రైం క కర్యంబు లీస్వామికిన్. క. నడపింప 6వలయు నరవర 3 తడయక భవదీయ పాలితంబగు భువికి 1దొడవగును రమావల్లభుఁ డడరుజు గడు వేడ్కతోడ కీ నని వచియింపన్, వ. ఇవ్విధంబునం బల్కిన యమ్మునిపుంగవుల వినయోక్తు నాలించి యప్పార్థివుం డి ట్లనియె. శా. ఈదేవుండు మదీయసత్కులధనం 5 బీయింది రాధాముఁడే దేదీప్యంబగు నాంధ్రనాథుఁ డనఁగన్ , దివ్యస్వరూపజ్ఞులా 175. "సఖాళిజే”. 2. కె. ణ్యాన్పుక పూరికస్వరు” . 5. క. ఉరస్రాపప్రకర, 4. క. మధురో పచనములను గల ఫుడమీవల్లభు. 6. 27 11 12 13 14 15 16 17 8. క. " ధీరు జగజ్జితున్!. పధియు, 7. . జోడర<noinclude><references/></noinclude> mkwqrg8juy1mh604t47t01x2jgnlj7d 104 235439 592302 2026-10-20T12:47:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 వల్ల భా భ్యుదయము భూదేవో త్తము లాలకించి విన సమ్మోదంబుతో భూవరుం డాదిబ్రహ్మముఁగాకుళాధిపుఁబద 3 ధ్యాన ప్రసంగంబులన్', గీ. మొక్కుచును మాటిమాటికి 5 ముదముతోడ 18 19 నఖల పరిచరయుతముగా 3...' 592302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 వల్ల భా భ్యుదయము భూదేవో త్తము లాలకించి విన సమ్మోదంబుతో భూవరుం డాదిబ్రహ్మముఁగాకుళాధిపుఁబద 3 ధ్యాన ప్రసంగంబులన్', గీ. మొక్కుచును మాటిమాటికి 5 ముదముతోడ 18 19 నఖల పరిచరయుతముగా 3 నచట నిలిచి యాంధ్రనాయక దాసుఁడ ననుచు నుడువ నామహాహ్వయ మలరె నా 3 స్వామి కవని, వ. అది నిదానంబుగాఁ గాకుళాధిపశ్రీనాథున కాంనాథాభిధానంబు యథార్థం బయ్యె నానంతరంబు సత్యసంధుండై యమ్మహీపతి యధి కృతపతిజ్ఞాన్వితుండై 1 శ్రీ దేశికో కముగ దీక్ష వహించి నిలిచియు, నేర్పరులగు శిశిల్పివరుల రావించియు, వల నగు కళా వేదులం బిల్పించియు, క్రియాకుశలులగు పరిజనంబులం గూర్చియు రియు క్తప్రయత్నంబున సకల సామగ్రి సమకొల్పి 4వారలచే గోపురద్వారకవాట తోరణరత్న కుడ్య సాలభంజికా స్తంభాభిరామ మంటపవాత దేవతా గార కార్ల నిర్మాణంబులో నరింపుచు నా నారమణీయమణిగ ణఖచిత కాంచన పరిష్కా రంబులు గావింపుచు నెల్లెడలను భవనంబులఁ రచియింప జేసియున్న సమయంబున. క. జలదాగమమున నవనీ స్థలమున వర్షములు గురియ 5 సస్యము లల రె కులగిరుల నుండి మెండుగ సెలయేఱులు నిండి పాఱఁ 5 జెలఁగె వఱదల్. బరిమితస్థాపనంబులుగా చ. అలర మృగేంద్రరాశి హరి 3 దశ్వుఁడు సేరఁగ సహ్యజానదీ జల మతిపంకయు కకలుషం బయినం గని భూతధాతిని ర్మల సలిలంబు గల్గమికి రాజవరేణ్యుఁ డనూసకర్మ వి 20 21 హ్వలుఁ డగుచుండి మాధవు పంచార్చన కెట్లని యూహ సేయుచున్. 22 క. సలిలాశయ మొనరింపం దలఁచియుఁ బూజార్హ మెట్లు 3 తగు నిపు డనుచు 1. క. “దెశిక యుక్తమున”. చ. ఇది లేదు. 4. శ. ఆ హితులచే ". 5. క. "లోవరించు". 2. క. “ధీవరుల”, 8. చ. 4 బహు 6. క. “రచియించియుండు",<noinclude><references/></noinclude> 8orqr3nn0aksvy8zwpsxzu84onp3tc2 104 235440 592303 2026-10-20T12:47:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. న్నిల సరయ భక్తజన వ ద్వితీయాశ్వాసము త్సలుఁ డగు భగవంతుఁ డపుడు నే చయ్యనఁ బలికెన్. క. స్మరియించినఁ గనుఁగొనిన దురితములు దొరంగు సరుఁనిఁ శ్రీ దుది బునరావృ రయ మిరుగఁ గృపచే ననుగ్ర...' 592303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. న్నిల సరయ భక్తజన వ ద్వితీయాశ్వాసము త్సలుఁ డగు భగవంతుఁ డపుడు నే చయ్యనఁ బలికెన్. క. స్మరియించినఁ గనుఁగొనిన దురితములు దొరంగు సరుఁనిఁ శ్రీ దుది బునరావృ రయ మిరుగఁ గృపచే ననుగ్రహింతు హితవుగాన్. క. ఛింతా కులాత్ముఁ డగు భూ · కాంతునిఁ గని ప్రియము నీకుఁ గావించెద నం చెంతయుఁ బన్నుఁ డయిన య సంతుఁడు హరి నిజ సుదర్శనముఁ గనుఁగొనుటన్. .29 23 24 25 వ. అవ్విష్ణుదేవు ననుజ్ఞం జేసీ ప్రభాకర సంకాశ ప్రకాశంబై దైత్యచక నిబర్హణం గ చ బతివిక్రమంబున భూతలం బతిరయంబున భేదించి, రసాతల గతం బగు గంగా,ప్రవాహంబు మనోవేగంబునం గొని వచ్చి సరోవరం బొనరించి క్రమ్మఱ హరిభుజదండంబు నాశ్రయించె నది కారణంబుగా నతీర్థ రాజంబు చక్రతీర్థం బనఁ బరఁగె నంత మ. అది వీక్షించి సమస్త సంయమిచయం 6బా భూతలా ధీశుఁడు గా మది సంతోషము విస్మయం బలర శుం భల్లీల సుస్నానశ శ్వదనుష్ఠానగరిష్ఠత హరి సమ ర్చాచర్య లేపార భా స్వదనూ సంబుగ ధర్మ చక్రము రచింప జేసి సద్భక్తిచేన్. క. నిలిపియు భగవద్భక్తియు గల వైష్ణవ సమితి నునిచి కైంకర్యంబు సలుప సుదర్శన పూజా కలనం బలవడ నొనర్చి కాకుళపతికిన్. గీ. అమల మణి దండ ధవళ ధ్వర జాతపత్ర చారుతర చామరామ వృ త్తోరు పీఠి కానికాయ కా ప్రశయ్యా మహాం దోళి ముకుర కాంచన భూషణ 3 ములు నొసంగి. 26 27 28 29 1. క. " చెంతయు సుప్రసన్నులైయ "చ. " చెంతయు మృదువుగఁబల్కెయను. ”<noinclude><references/></noinclude> 03zn107ld036l3jddxcntl06nxzmpv5 104 235441 592304 2026-10-20T12:47:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 వల్ల భాభ్యుదయము . చ. అగణిత విష్ణు భక్తు 5 లతి యాగచయోచిత వేదశాస్త్ర పా రగులు జతేంద్రియుల్ బహు పుక రాణ పరాయణ చాతురీ విశే ష గుణ గణోన్నతుల్ కమల 5 సంభవ సన్నిభులైన విపులం డగ నటు నిల...' 592304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>30 వల్ల భాభ్యుదయము . చ. అగణిత విష్ణు భక్తు 5 లతి యాగచయోచిత వేదశాస్త్ర పా రగులు జతేంద్రియుల్ బహు పుక రాణ పరాయణ చాతురీ విశే ష గుణ గణోన్నతుల్ కమల 5 సంభవ సన్నిభులైన విపులం డగ నటు నిల్పి యంచితము 5 దం బలర న్నగరం బొనర్పఁగన్. - సీ. వకుళతమాల తిం 3 దుక బిల్వ సహకార కామాది తరు మహోద్యానములను కలహంస సారస 5 కల్హార విలసిత పొకట సలిల త 3 టాకములను సాల వితర్ది వజ్ర కవాట గోపుర ద్వార ప్రమాణ వితానములను. కనక మాణిక్య సంకలిత నానా ధాన్య పూరిత భాసురా 3 గారములను నలరె షష్ట్యు త్తర శతతో కే యాలయముల మహిత భాగవత శ్రేణి సహిత మగుచు భూరిత దేవ మందిర 6 సూరియుతము నిగమశరణము కాకుళ శ్రీనగరవరము. సీ. శృంగార తర దివ్య 5 మంగళ పాఠక స్తుతి గాన చణ నిత్య కే సూరి జనులు తిరుమణి తిరుచూర్ణ 5 తిలకోజ్జ్వలానన శంఖచక్రాంకితా 5 జాను భుజులు ధనురాది వివిధ సా కే ధన తను తాణులు రాజీవ నయనాభి రామ ఘనులు కమల కటాక్ష వీకేక్షణ కళావంతులు నభినవ కనక పీ 5 తాంబరులును గలిగి భోగార్హ గరిమ ప్రకాశమాన మగుచు మణి హేమ మంటపా కభ్యంతరాళి 1. క. "కను వితాండములు . 30 31<noinclude><references/></noinclude> lmgtoxjus1teck4jqomp8udz6btvl63 104 235442 592305 2026-10-20T12:47:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయాశ్వాస ము కముల నరలోక వైకుంఠ కలన నలరి కాకుళాఖ్యాత పురము ప్రకఖ్యాత మయ్యె. ఉ. చందన హేమదుగ్ధక ర సాల తమాల కపిత్థ తింత్రిణీ తిందుక సింధువార వట 5 తిల్వ పలాశ మధూక నింబ మా కంద...' 592305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయాశ్వాస ము కముల నరలోక వైకుంఠ కలన నలరి కాకుళాఖ్యాత పురము ప్రకఖ్యాత మయ్యె. ఉ. చందన హేమదుగ్ధక ర సాల తమాల కపిత్థ తింత్రిణీ తిందుక సింధువార వట 5 తిల్వ పలాశ మధూక నింబ మా కంద కదంబ జంబు సుర 5 కాంచన పక్కటి తుంబురాసిన స్యందన శాల్మలీ ప్రభృతి కసాలవిశాల వనాళి రమ్యమై. 31 32 33 కమనీయంబును, వ. అమరి మఱియు సమరాలయంబు తెఱంగున శక్త్రపాదపదేవవల్లభ వైభవంబును, సవన భవనంబు కరణి యజ్ఞాంగాగ్ని శిఖా సముజ్జ్వలనంబును, యమనగరంబుభంగిఁ లస్కంధం వార నైరృతి నిలయంబున బోలె భూతావాస పలాశ భాసురంబును, ప్రచేత సుసదనంబు పగిది వరుణ శోభాంజన రంజనీయంబును, గంధవహు మంది రంబులాగున శ్వసన వాతపోత కలితంబును, అలకాపురంబుకై వడిఁ గు బేరవర కుంద సుందరంబును, కైలాసంబుసొబగున నీశ్వరశివాసమన్వి తంబును, యోగీంద్ర నివాసంబువడువునఁ బిప్పల శాండిల్య గాలవ కౌశిక తాపస విలసితంబును, భోగవతీ పుట భేదనంబువిధంబున నాగరంగు పి. రాయు తంబును, పర్జన్యభవనంబుమాడ్కి మనమనసారఘుమఘుమా యమాసంబును, లాస్యాగారంబు సొంపున గణికావిలాసినీనట తాళవితతం బును, సత్యలోకంబు చందంబున నజామోద బ్రాహ్మీవిరాజమానంబును, వైకుంఠంబు రీతి విష్వక్సేనాచ్యుత మోత వైలక్షణ్యంబును నగు నారా . మంబు సకల జననయనాభిరామం బగుటయు. ఉ. నాకులు మెచ్చఁగాకుళపు 3 నారికేళంబులు నాకుఁదోఁటలు బోఁకల మానులు వకుళ 5 పుష్ప మహీరుహ గోస్తనీలతా స్తోక సుమాలతీ ప్రతతి 5తో సరిరాక సురాలయంబులో మ్రాఁకులు 2 తెల్లఁబోయినవి 3 మానక ము న్నవదాత రీతులు. ఉ. చారు వసంత మాసదీన 5 సంబులు కాకుళ పట్టణోపకాం నితాంతపల్లవి తానసుమాతత భూజముల్ కలం 1. క. యన్నంగా పై సభాసముజ్జ్వల. 2.1. మ్రాఁకులు తెల్ల నాయెనవి. 34 35<noinclude><references/></noinclude> 3ml13jx1h7yp5fq3cl9kvwixgcv1fjg 104 235443 592306 2026-10-20T12:47:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 వల్ల భాభ్యుదయము కారి గుడారు చీర లొగిఁ 5గ్రమ్మి సురల్ హరి కంపినట్టి ' వారణ తార్క్ష్య సింహహయ 5 వాహములు న్వలె నుల్లసిల్లెడిన్. 36 గీ. నూతన లతాంతకిసలయా 3 నోకహములు మదన శరసంచయ విమాన...' 592306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>32 వల్ల భాభ్యుదయము కారి గుడారు చీర లొగిఁ 5గ్రమ్మి సురల్ హరి కంపినట్టి ' వారణ తార్క్ష్య సింహహయ 5 వాహములు న్వలె నుల్లసిల్లెడిన్. 36 గీ. నూతన లతాంతకిసలయా 3 నోకహములు మదన శరసంచయ విమాన మృదుతరాను సరణిఁ బుగు తమునకు వసంతుఁ డంత నపచితీయోగ మొన రించె $ సనఁగఁ బరఁగె. గీ. అలరు నరులతో శారదాగమాళి కేతనోద్ద్యోత మయ్యు నికేతనోప నిష్కటంబుల ఘనసార నివహపూరి తాతిని రి 1గరిమ 5 నహర్నిశంబు. గీ. అవసరములందు నుచితో పహారములు గఁ బరువు దప్పకయుండ సుపర్వ భూరు హముల సుర బంపి రన నొప్పు 5 నక్షయముగఁ బురవనంబుల సత్ఫల భరిత తరులు. సురదీర్ఘ కాంతర 5 పరివాహ తరళిత సీ. సుషమా విశేషా నిమిషు లనంగ నుత్సవ సమయస 5 ముల్లాస సలిలావ గాహభాగవత యు 9 గ్మంబు ననఁగ మానస కాసార మహనీయ సంచార రాజమరారామ మనఁగ వీచికాజాల శీతాచలసానులఁ గ్రీడించు కిన్నరా 3 కీర్ణ మనఁగ మునిఁగి తోఁగుచు సల్లాపమునఁ జెలంగి యోల లాడంగ నొప్పు విఠల మీన చక్రవాక లస తౌంచక చకిత విపుల సారస విహారి సహ్యజా 3 చక్రవారి. 1. 8. x8. 37 38 39 40-<noinclude><references/></noinclude> ce82ub5reobtpe8smcjcatho3e646sd 104 235444 592307 2026-10-20T12:47:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము సీ. కలకంఠ కాకలీ కల కలధ్వని నిష్క టములు నిదాఘ కాలమున సమరు నీరద వేళ మయూరముల్ చెలరేఁగి పింఛముల్ విప్పి కుప్పించి యాడు దార సమయంబులను శుక శారికా వ్యాహార పూర మొప...' 592307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము సీ. కలకంఠ కాకలీ కల కలధ్వని నిష్క టములు నిదాఘ కాలమున సమరు నీరద వేళ మయూరముల్ చెలరేఁగి పింఛముల్ విప్పి కుప్పించి యాడు దార సమయంబులను శుక శారికా వ్యాహార పూర మొప్పు మిహికావసరమునఁ 5 దుహినాంశు బింబాస్య లుపగూహన రవాతి విపుల మహిత క మగుచు శశిరర్తుశోభిత $ మై మహీరు హములు మఱియును సరసీరు $ హములు ధాన్య సస్యములు గోమనుష్యాది 5 జంతు లలరు సౌఖ్యతరముగఁ గాకుళ శ్రీ స్వామిభూమి. క. నిరతము తిరువారాధన י జరుగు 2నమృతపడికిఁ దదవ శ్రీ సరగాంగేయాం బరముల క య్యాంధాధిప す మురహరున కొసంగె నూళ్లు 5 మున్నూటఱువై. చ. మరి పరిచర్య సేయఁ దగు పరిజనము సుగానచణ భిరుచిరభద్ర వాద్యము లు గరుఁ డగు రాజవర్యుఁ డధి మానవ కోటిని దాసదాసికా పాఠకవర్గము కాహళానకా పేందున కర్పణస్సే సత్యసం 3 కపధితం బగు కీర్తి మంతుఁడై. ఉ. తత్తర మింత లేక విదితంబుగ తద్ధిమిత త త త్తతా తత్త యటంచుఁ దాళగతిఁ దప్పక నాట్యము సల్పు నట్లుగాఁ జి త్తజుబాణపంక్తు లనఁ 5 జెన్న గు బిత్తరినాగవాసముల్ మొత్తముగాఁగ నిల్పెను సరే మోఘమనోరథుఁడై నయంబునన్. క. పంచమహావాద్యంబులఁ బ్రాంచత్కల్యాణవై భక్త వం బొనరించె 1. క.చ. ధనాధివిపుల. 2.క.చ. జరుగను మరి పడితరావసర. 5 38 41 42 43 44<noinclude><references/></noinclude> pheyeqr3s8p84rf2ce7wplq7pc4p0p3 104 235445 592308 2026-10-20T12:48:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 వల్ల భాభ్యుదయము కాంచీపురి న యనఁగ ను దంచగ్గతి చైత్రశుద్ధ కే దశమి మొదలుగాన్. ఉ. పౌర్ణిమ దాఁక నుత్సవము 5 పంచమహానినదంబు లంబరో దీర్ణ దిగంతరంబులఁ బ్ర తిధ్వను లీన 'దిశాధి నాథులా క...' 592308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 వల్ల భాభ్యుదయము కాంచీపురి న యనఁగ ను దంచగ్గతి చైత్రశుద్ధ కే దశమి మొదలుగాన్. ఉ. పౌర్ణిమ దాఁక నుత్సవము 5 పంచమహానినదంబు లంబరో దీర్ణ దిగంతరంబులఁ బ్ర తిధ్వను లీన 'దిశాధి నాథులా కర్ణము నాలకించి విని 3 కాంతలతోడ విహాయసంబున భోర్న నుతించి రాసుమతి కే పుణ్య మగణ్య మటంచు మించగన్. క. మరునాఁ డ రుణోదయమున సరసిజనయనుండు చక్రి, చక్రాఖ్య సరో వరమునకు సరిగి పరిజన పరివారముతో డిగ్గి 3.భాసురలీలన్. క. నీరాట మవధరించే క్షీరాంబుధిఁ జవ్వలించు కే సిరిపెనిమిటి గం భీరజలాశయమునఁ దన నారాయణుఁ డనెడుమాట 3 నాయము గాఁగన్. 45 46 47 48 49 చ. అవభృథమైన పిమ్మట విహాయస కేతువు గాను దక్షిణ సవిషయభంగి విప్రుల కొ $ సంగి మనోహర హారయోగ్య వ స్తువు లుషహారముల్ వివిధ కే సూ కవచః ప్రణుతుల్ సెలంగఁ గే శవునకు నారగింపులు వి క శాలముగా రచియింపఁ జేసియున్. వ. ఇట్ల: సకలవిధ శైంకర్యంబు లలవడునట్లుగాఁ బురంబునం గొపురంబులుగా సమర్పించి ప్రతిజ్ఞ సాంగం బగుటయు మహాత్ములగు తాపసోత్తములచే ననుజ్ఞాతుఁడై యా మండలేశ్వరుండు శ్రీ వల్లభున కతిభక్తి వినతు లోన రించి తదీయానుజ్ఞలు గైకొని భేరీ కాహళైద్య పరిమిత వాద్యవి శేష నినాదమేదురంబు గా మోదంబునం జతురంగ సేనాసమేతుండై పూర్వ ప్రకార వైభవంబులోఁ దన విశాల నగరంబునకుఁ జనియె నంత నక్కడ. క. ఈ విధమున ద్రుహిణాది సు 2 రావళియును సుమతివంశ 6 జావనిపాలుర్ 1. క. చ. రికాధినాయకుల్ కర్ణములాలకించి. 2. క. రాధాముని - చ సురావళిముని,<noinclude><references/></noinclude> m850c0nh6u1wtschptjpxzpvtngelkf 104 235446 592309 2026-10-20T12:48:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వాస ము 35 పావనకృష్ణాతటమునఁ గావించు సవర్య బెల్లం గైకొని మఱియున్. క. శ్రీయుక్తిఁదనరి హరి సౌ ఖ్యాయత్తుం డగుచు నుండ నబ్జజభవుఁడా తోయరుహాముని సన్నిధి నీయాగక్రమము విన...' 592309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వాస ము 35 పావనకృష్ణాతటమునఁ గావించు సవర్య బెల్లం గైకొని మఱియున్. క. శ్రీయుక్తిఁదనరి హరి సౌ ఖ్యాయత్తుం డగుచు నుండ నబ్జజభవుఁడా తోయరుహాముని సన్నిధి నీయాగక్రమము విని నిరీక్షా 'పేక్షన్'. క. వచ్చి కనుంగొని క్రమ్మఱఁ జెచ్చెరఁ దద్దేవభవని 5 సీమకుఁ జనియెజ్ విచ్చలవిడిఁ దద్భక్తి స ముచ్చయమునఁ జొక్కి దేవ మునివరుఁ డంతన్. 51 52 53 వ. మఱియు నంత వేదాంతమయస్వాంతుం డయిన పారాశర్యుండు తొల్లి గంగామధ్యంబున నుండియు. 'చ. అనిశము వేదశాస్త్రనిచ యంబులకున్నఁ బరంబు లేదు త జ్ఞానతర కేశ వాహ్వయుని కంటను దైవము లేదు సత్య మం చనముఁ డుదార వైఖరిని 3 హస్తము సాచి వచించె మేదినిగా 54 • దనరఁగ సర్వలోక హిత తత్పరబుద్ధిని విస్త్రుతంబుగన్. 55 క. మేదినిలోపల సజ్జన వేదితమై వేదమార్గ $ విభవములందు జోదితమై చెలువొందును వైదికకర్మంబులం ద 5 వశ్యము విధియై. ఉ. ఆచమనంబు సేయుటకు నర్హము కేశవనామ మూర్ధ్వపుం జ్ఞోచిత మంత్రరాజ మగు క నొయ్యన సమ్మహనీయత త్త్వ మా లోచన సేయఁగాఁ దరమె లోకచయాదిమసృష్టి కారణం బై చనునట్టి కేశవు మహామహిమంబు నుతింప శక్యమే. ఉ, ఎవ్వఁడు భక్తి నైనను యథేచ్ఛను నైన రమేశుఁ గేశవు నవ్వుచు నైనఁ బేరుకొనిన ధరితౌఘము నాశమై చనుకో • 56 57<noinclude><references/></noinclude> 5tg54w8jrjandz91aesfvzn51zeo42x 104 235447 592310 2026-10-20T12:48:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 వల్ల భాభ్యుదయము జివ్వునఁ గాలకింకరులు $ చేరఁగలే రవసానవేళయం దవ్వనజాయతాక్షుని ర 5 యంబున నెమ్మది సంస్కరించినన్ . గీ. చెలఁగీ ముదమునఁ గాకుళ క్షేత్రయాత్ర చేయుటకు నెంచిలేచి సు చి...' 592310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>36 వల్ల భాభ్యుదయము జివ్వునఁ గాలకింకరులు $ చేరఁగలే రవసానవేళయం దవ్వనజాయతాక్షుని ర 5 యంబున నెమ్మది సంస్కరించినన్ . గీ. చెలఁగీ ముదమునఁ గాకుళ క్షేత్రయాత్ర చేయుటకు నెంచిలేచి సు చిత్తు లగుచుఁ す దలఁచునరులకు లభియించుఁ $1దత్ఫలంబు సికిన యాచక్ర తీర్థాభి 5 షేకు లగుచు క. కేశవు సేవించినఁ గీ నాశని వేశంబు గనరు 3 నరు లతిదురితా వేళిత చరిష్టులై స ర్వాశనభుక్కులగు మనదు రాత్మకు లైనన్, వ. వెండియుఁ దత్ క్షేత్రంబునందు. క. తులసీ కానన మిడి త ద్దళదామము లెవరు భక్తి తత్పరమతులై యలరి సమర్పణచేసిన నెలమిర్ గైవల్యకాంత హిత వగుచుండున్. గీ. భువి దురాచార సర్వాన్న భుక్కృతన్ను పతితపాషండనా స్తీక 5 వాత్యు లయిన నాంధ్ర నాయకు దర్శింప ననుదినంబు పరమగతిఁ జెందుదురు సుప) 3 భావు లగుచు. క. ఫలదళ కుసుమ సముద్గమ విలసిత నానావనీజ 5 విహితం బై పెం పలరు వసంతోత్సవమున వలనుగ మధుమాసపూర్వక పక్షమునందున్.. ఉ. వనరులైన శౌరిఁ బరకేమేశ్వరుఁ గేశవు శార్ధహస్తునికా పై సముతో నుతించుచు ది వాకరమండలమధ్యవర్తి గా ధ్యానము చేయువారు దురిīతంబులఁ బాసి విమానయానులై భానుసమీపమందున సు $ పర్వులు మెచ్చ వసింతు రిమ్ముగన్.. 1. చ. తత్ఫలంబనవిని, 58. 59 60 500 61 62 63 64 65°<noinclude><references/></noinclude> bzrg0u30hyl80yxs8kzzz9a4l4oucmu 104 235448 592311 2026-10-20T12:48:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము చ. అమరగణాగ్రగణ్యు నఖి 5 లాత్మకుఁ జైత్రవళ పూర్ణి సమయమునందు నెవ్వరు నిశాకరబింబముఁ గాఁ దలంచిన విమలయశంబునం బరగిక వేల్పులు సన్నుతి సేయ నెమ్మది హిమకర లోక మందున...' 592311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము చ. అమరగణాగ్రగణ్యు నఖి 5 లాత్మకుఁ జైత్రవళ పూర్ణి సమయమునందు నెవ్వరు నిశాకరబింబముఁ గాఁ దలంచిన విమలయశంబునం బరగిక వేల్పులు సన్నుతి సేయ నెమ్మది హిమకర లోక మందున యథేచ్ఛగతిగా విహరింతు రెప్పుడున్. క. తురగారోహుం డగునా హరి కాకుళభర్త నెవ్వ రైన నిరీ ఫరు లయి సేవించిన వా రరుదుగ గంధర్వలోక 5 మందుదు రెలమిన్. గీ. కఠివరారూఢుఁడైన శ్రీశ్రీకాకుళేశుఁ గాంచుమానపు లభిలసత్క తువి శేష ఫలచయసుగమ్య దేవేంద్ర శ పదనివాసు లగుదు రమర గణాన్వితు క లగుచు నెపుడు. మ. నరు లెవ్వారలు కాకుళేశ్వరు రమానాథు౯ హృషీ కేశుని వరకంఠీరవయానుఁ డైనతఱి సద్భక్తిం సేవించువా కురు కైలాసనివాసమందు శివసాయుజ్యంబునుం జెందియుం దురు లక్ష్మీవరుసత్ కృపామహిమ నిర్ధూతామసందోహులై . శా. ఆశాభర్త లుదీర్ణ సంస్తుతులు సేక్య స్మేరు సంకాశ మా కీ శేశోజ్జ్వలయానుఁడౌ తఱి హృషీకేశు హరిం గాకుళా ధీశుం గాంచినవార లాసనకయోగీంద్రాది లోకంబునం దాశోభాన్వితులై వసింతురు సదాహ్లాదప్రశంసాత్ములై. మ. రభసోద్రేకమరాళయానగతుఁడై 5 రాజిల్లు శ్రీకాకుళ す ప్రభు లక్ష్మీలల నామనోహరు సుపర్వతాణు సేవించిన" శుభమై సంయమిపూజితంబయి సురఖా స్తుత్యంబు నై సర్వదు ర్లభమై యొప్పెడు సత్యలోక మనల్కీలం గాంతు రారూఢిగన్. క. ఆతతగంధవహాశన నేతపయి నిలుచు నాంధ్ర నీరజ నేత్రున్ 37 66 67 68 69 70 20 71 1 క. చ. స్తూయంబు సై<noinclude><references/></noinclude> t9yb2q124qkgic30cso61agrfh2l7kv 104 235449 592312 2026-10-20T12:48:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము జేతనులు గనిన నిలుతురు శ్వేతద్వీపాది పుణ్య 3 సీమలయందున్, 五 చ. అతులిత కార్ల కార్యవాహనము నందునఁ గాకుళభర్త సుందరో న్నతముగ నేగు దేర సదనంబులు వెల్వడి యెల్ల మానవు...' 592312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము జేతనులు గనిన నిలుతురు శ్వేతద్వీపాది పుణ్య 3 సీమలయందున్, 五 చ. అతులిత కార్ల కార్యవాహనము నందునఁ గాకుళభర్త సుందరో న్నతముగ నేగు దేర సదనంబులు వెల్వడి యెల్ల మానవుల్ సతినుతు లాచరించి యదునం బగునట్టి తదుత్సవంబున కుతుకమతిం గనుంగొని విజ కుంఠమునందు వసింతు రెప్పుడున్. చ. అనువుగఁ బూర్ణి మాహిమక రాభ్యుదయంబు తెఱంగు 1న రథం బున హరి కాకుళేశ్వరుఁడు క పొల్చినఁ గల్గెను వార లీ యిహం బున సతిసౌఖ్య సంపదలఁ శ్రీ బొంది శరీరవిముక్తులైన సం తసముగ శాశ్వతంబగు పదంబున నిల్చెద రూర్జితంబుగన్. వ. మఱియును. చ. వసుమతిఁ జైత్ర మాస సీత 3 పక్షమున విధితార నైనను వెస మృగశీర్ష యం దయిన 5 విష్ణువసంత మహోత్సవంబు వెం పెసఁగొఁXఁ బూర్ణి మాంతముగ , నెవ్వఁ డోనర్చుఁ దదానుకూల్యసం తసమున నెవ్వరైనను యథావిధి సంస్తుతి సేయువారలున్. గీ. సకల భోగానుభవములు ? త్సవమెలర్ప నలరి దేహావసానంబు నందుఁ బరమ 3 పదముఁ జెందుదు రఘములఁ బాసినిత్య ము ముక్తిసంగతి నత్యంత 3 ముదితు లగుచు, 72 78 74 75 76 16 77 వ. వెండియు నిహలోకంబున వాంఛితార్థ పదంబగు శ్రీకాకుళ క్షేత్రంబు నందు. ఉ. భారత వర్ష జన్య జన 5 వర్గము లాతతభక్తియుక్తి చె నార వసంతమాససమయంబునఁ జేయు మహోత్సవంబున ధీరతతో దివి న్నిలిచి $ జీవ సమూహములు మహాత్ముల వారక కాంచి మొక్కుదు రవశ్యముగా సనిమేష వైఖరిన్. క. అభిలాష మర సేవా విభవంబునఁ గాకుళేశు 5 విధివంద్యు రామా 79 1. క. “చె శ్రదం”. చ "వప్రదం".<noinclude><references/></noinclude> onckyjfxpqa5nm6kxekvm16bjn5xa1z 104 235450 592313 2026-10-20T12:48:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విభుఁ బరిచర్య లొనర్చెడి ద్వి తీయాశ్వాసము శుభజనములఁ గాంచి పొగడి పొగియుదు రమరుల్. 39 80 వ. సనాతనంబై ముక్తి బీజంబైన శ్రీకాకుళ క్షేత్రంబున హరి కర్పణంబుగా దీ పారోపాది కైంకర్య ధుర...' 592313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విభుఁ బరిచర్య లొనర్చెడి ద్వి తీయాశ్వాసము శుభజనములఁ గాంచి పొగడి పొగియుదు రమరుల్. 39 80 వ. సనాతనంబై ముక్తి బీజంబైన శ్రీకాకుళ క్షేత్రంబున హరి కర్పణంబుగా దీ పారోపాది కైంకర్య ధుర్యులై భజియించు మనుజవర్గంబు. క. ఎయ్యవి కోరి భజించిన నయ్యయ్యని యొసఁగుచుండు 5 నభిమత మలర చెయ్యనఁ గాకుళ వల్లభుఁ డయ్యెడఁ బరమాను రాగుఁడై యెప్పు డిలన్. క. అనుపమ విద్యా కన్యా ధనసుత కాముకులు నెలఁ దత్తత్ఫలముల్ కనుదురు సురలో కామృత 3 మనువుగ వాంఛించు వారి కవియె లభించున్. గీ. తడయ కిల నాది దేవునిఁ దపసు లెలమిఁ గోర్కి దైవారఁ గాంంపఁ 5 గువలయమున మంత్రసిద్ధియు సలవడు 5 మహితముగను గాకుళేశుపసాదంబు 9 కతః। నెపుడు. గీ. సరస మగు కాకుళేశు ప్ర సాద మహీమ మలవియె నుతింప నవని నగన్నలువ కైన నట్టి కేశవదేవు స 1 మర్పి తాన్ని మఖిల పావన మతి దురి శ్రీ తాపహరము. ఉ. దేవతలైనఁ గోరుదు రుదీర్ణ పవిత్ర మహాప్రసాదము బావను లౌదు రీ సరులు క భక్షణ చేసిన యంత బ్రహ్మహ త్యావిల గోన్న కాంచనహ। రాసవపాన మృపావివాద దో షావలి నైనఁ బాసి వినయంబునఁ గేశవపాదభక్తులై. క. ఇందుల కొక యితిహాసము , పొందుగఁ దెల్పెను వినుఁడు ? బుధవరు లిపు దా 81 82 83 84 85 86<noinclude><references/></noinclude> py8oydvndz2rhz70gyfk216iqtiwyk1 104 235451 592314 2026-10-20T12:49:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 వల్ల భాభ్యుదయము చందము మున్ను బరాశరు నందను సన్నిధిని వింటి 3 నయముగ నెలమిన్. వ. అది యెట్లంటేని. సోమశర్మకథ- ఉ. మున్ను కళింగ దేశమున శ్రీ మొక్క పుఁ ఒక్కణమందు నొక్కచో నున్నత మందిర...' 592314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>40 వల్ల భాభ్యుదయము చందము మున్ను బరాశరు నందను సన్నిధిని వింటి 3 నయముగ నెలమిన్. వ. అది యెట్లంటేని. సోమశర్మకథ- ఉ. మున్ను కళింగ దేశమున శ్రీ మొక్క పుఁ ఒక్కణమందు నొక్కచో నున్నత మందిరం బలర $ నుండెఁ గుటుంబినితోడ ధైర్య సం పన్నుఁడు యజ్ఞ శర్మ యను ? పాఱుఁ డుదంచిత శోభనాంగి వి ద్వన్ను త భాగ్య యాతని నితంబిని కాంతిమతీ సమాహ్వయై. 87 8% 88 89 వ. ఉన్నంత నవ్వి కాంతారత్నం బొక్కనాఁడు, రజస్వలానంతరంబునం బుణ్య సజ్జలంబులఁ జలకం బాడి శుచియై తన విభు ననురాగాతి శయంబున మనంబున ధ్యానింపుచుం జనుదేర మార్గమధ్యంబున నొక్క శాకునికుం డెదురైనం గమంగొని నిజనికేతనంబున యహంబునం గృహంబునం గల ప్రయోజనంబు లొనరించి యనంతరంబ యా శర్వరీ సమయంబున శయనతలంబున మదనకదన విశారదుం డయినపతిం గవయు సుగంధి. బొంగరాల రంగుమీఱు 5 బోటి చన్నుదోయి సా రంగనాభిచే భుజాంతరం బలంకరింపఁగా ముంగురుల్ దొలంగఁ జేసి 5 మోము మోముఁ జేర్చి యు త్సంగపాళిపై రతి ప$ సంగ సౌఖ్య సంగతిన్. క. తసరిన దైవ వశంబున 90 91 మనమున మును గన్న శబర 5 మనుజుఁడు తోఁప వనజాయ తాషీ కొయ్యన సునయంబున గర్భ మయ్యు సుతుఁ డుదయించెన్. వ. ఇట్లు జనియించిన డింభకు కుత్సాహాన్వితంబుగా జనకుం డగు జాతకర్మాది సంస్కారంబు లొనర్చిన సోమశర్మ యను పరుష భావంబునం బెరిగిన నుపనీతకాలం బగుటయు. క. ఉపనీతం బొనరించియుఁ గృప నధ్యయనంబు శాస్త్రకకృతిఁ జదివింప 92 యజ్ఞ శర్మ పేరం బరగి 93<noinclude><references/></noinclude> 18ubo1xicuy07xa44t74rbpa014fiwy 104 235452 592315 2026-10-20T12:49:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము 41 • . జపలతను బరిహరింపుచు す విపరీతగతి౯ జెలం గా $ విప్ర్రాత్మజుఁడున్. 94 వ. అంత నుద్వాహానంతరంబ శిక్షాకాలం బతికమింప యావనగర్వంబునం గలు సేంద్రియుండై పితృవిరోధంబు...' 592315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము 41 • . జపలతను బరిహరింపుచు す విపరీతగతి౯ జెలం గా $ విప్ర్రాత్మజుఁడున్. 94 వ. అంత నుద్వాహానంతరంబ శిక్షాకాలం బతికమింప యావనగర్వంబునం గలు సేంద్రియుండై పితృవిరోధంబుగా నటించుచుం దలిదండ్రుల నిరంతర విషాదాకులచిత్తులం జేయుచు మాతృస్మృతివి శేషంబునం దగని సహవాసగుణంబు చేత. ఉ. వైదికకర్మము విడిచి వారక కార్ముక పాణియై నిపా కృష్ణ రంతరముఖు గహనాంతరంబుల మోది మృగావళి శరస కే మూహముచే వధియించుచు వృథా మోదితసోమశర్మ కడు { 1 మూర్ఖమునన్ జనుదెంచు నింటికిన్. 95 96 వ. ఇ ట్లనుదిన కూరకర్మారంభ సంభమాభిరతుండయిన యాద్విజాధముం డజల బంధుజన పరిత్యక్తుండై రాజ్యంబు విడిచి దూర విదేశ గతుండై వ్యాధని పి.వితం బగు వసంబునకుం జని సంతుష్టుండై యుండి జీవాంతక వృత్తి జరియించుచు భూతలంబునం గల దుర్బుద్ధులం గూడి కఠిన నిర్దయుఁడై పురమాదులపయిం దాడివెడలి బహు భావంబున ధనంబు లపహరించుచు. す చ. పథకుల వివైశ్యజన వర్గముఁ, దక్కినయట్టి జాతుల వధ యొనరించి వస్తువు ల 3 వశ్యముగాఁ గొని దుర్మదాంధుఁడై యధికధనంబు గూర్చి నిఖ లాస్వయజన్య శరీరులందు దృ 3 క్పథమునఁ గాంతిరూపయుత శాంతలఁ గాంచి రతాభిలాషి యై. క. త తద్బంధువు లందఱ నత్తఱి వధియించి మన్మ థాతురమతియై యత్తరుణీ జన తరళో స్మత్తక్రియ మద్యపాన ? మాంస జమత్సన్. 1. 97 98 99 మూర్ఖ్భకతో అని సవరింపవచ్చును గాని మూర్ఖ్యము' అను నర్థమున మూర్ఖము వి అని యుఫయోగించనని తోఁచెడిని. 2. ఇందు వద్ద ప్రాసము పయుక్తము. క. "దుష్కృతము కాంతిరూపయుక కాంతల ". 6<noinclude><references/></noinclude> lu7iuu06y2g7up1dy9e35x7i2gmknqh 104 235453 592316 2026-10-20T12:49:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పిల్ల భాభ్యుదయము వ. తనకి నిరంతర శిశ్నోదర పరాయణుండయి సోమశర్మయు బుక్త్రపౌత్రాభి వృద్ధి నొంది గహనాంతరంబున దారుణపాపకర్మాభిరతిం జరియింపఁ గొంత కాలంబు చనిన పిమ్మట నొక్కనాఁడు...' 592316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పిల్ల భాభ్యుదయము వ. తనకి నిరంతర శిశ్నోదర పరాయణుండయి సోమశర్మయు బుక్త్రపౌత్రాభి వృద్ధి నొంది గహనాంతరంబున దారుణపాపకర్మాభిరతిం జరియింపఁ గొంత కాలంబు చనిన పిమ్మట నొక్కనాఁడు దైవ వశంబున చ. వెరవక కాకులేశ్వరని వేదిత సర్వమహాకు సాదముల్ పరువడిఁ గొంచు నాగహన పద్ధతి ముద్ధతి నేగుపాంథుల గర మరుదారఁ గాంచి కుతు 3 కంబున నాత్మబలంబు లోప మం చురవడిఁ దోడి తేర వగ 9 నొక్క నిషాదునిఁ గాంచి యుగ్రతన్. 100 101 వ. పరుసయు సమీపగతం బయ్యె మదీయులగు నాయుధపాణుల నందఱ సత్వరంబుగాఁ దో తెమ్ము నీవు వచ్చునందాఁక హితవగు సాధువాదంబుల నిలిపెద నానావస్త్రాలంకార శోభిత లయి సర్వాంగ రంగలకు నంగ నాజనం బులుం గల రని నానిం దనశబరాలయంబున కనిపి క్రూరాత్ముండైన యా బ్రహ్మబంధుండు ముత్పిపాసాతుర, పరిశ్రాంతుండునుం బోలే మార్గమధ్యం బుస నుండి చేరువకుం జనుదెంచినపథికవర్గంబును బొడగని వ్యాకులి తేంద్రియుండై వృక్షమూలంబున లేచి వారలకు మ్రొక్కు లిడుచు 102 108 ఉ. ఎచ్చటనుండి రాక యిపు 5 డెవ్వరు మీరు మహాత్ములార మీ రచ్చపుఁ బుణ్య శీలురు దశ యాపరు లార్యులు సత్తపోధనుల్ వచ్చుట నాదుభాగ్య మన వచ్చుఁ గదా భవదీయ దర్శనం బిచ్చట గల్గె నా కీఁక న క భీష్టఫలంబు లభించు నర్మిలిన్ . మ. అనుచు ఝుత్పరిపీడితాతురపిపా 5 సాయత్తుఁడై దీనవృ త్తిని మాటాడక ప్రాణముల్ వదలు రీతిం కొంత సేపూర కుం డి నితాంతాధ్వర మాత్మరక్షణకు సా 5 టిం గాఁ దటంచుకో మహా మునులెల్ల్ వచియింతు రంచుఁ బలుక మోదంబుతోఁ దైర్థికుల్ - 104 చ. కన్దఁగొని సోమశర్మయెడ శ్రీ గారవ మార దయావి ధేయు లై యనుపమ కాకుళేశ్వర స 5 మర్పిత సాద మొసంగి తీర్థ ః<noinclude><references/></noinclude> q56t0hcrxxskiun58z73kvtcibk9wuw 104 235454 592317 2026-10-20T12:49:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ద్వి తీ యా శ్వా స ము చ్చిన భుజియించి త్రోవుచును 5 జెచ్చెర నీపరమాన్న మేడదో మనరుచిమంత మంచు సడు గ వినివారలు వానితోడుతన్. ఉ. ఓర్తి నిషాద, సర్వజన, యోగ్యముఁ బాపహరంబుఁ బావనం బీరుచి...' 592317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ద్వి తీ యా శ్వా స ము చ్చిన భుజియించి త్రోవుచును 5 జెచ్చెర నీపరమాన్న మేడదో మనరుచిమంత మంచు సడు గ వినివారలు వానితోడుతన్. ఉ. ఓర్తి నిషాద, సర్వజన, యోగ్యముఁ బాపహరంబుఁ బావనం బీరుచిరాన్న పాన మఖ $ లేశ్వర కు త కర్పితం బై రసవంతమై తనరు 1 నట్టిది నీడగు భాగ్య రాశి చె 43 105 న్నారఁగ నిప్పు డబ్బెను గృ5 తార్థుఁడ వైతి వటంచుఁ బల్కినన్. 106 క..ఆసోమశర్మ గడువి శ్వాసంబున వారిఁ జూచి, పావసహరిసం వాస మగు కాకుళం బిట కేసరణిగ నుండు నాకు నెఱిఁగింపుఁ డనన్. గీ. సాగరాంబర యందుఁ గృష్ణా తటమున సరసిజ విలోచనుఁడు శంఖ 3 చక్రధరుఁడు క్లేశహరణుఁడు నై హృషీ 5 కేశుఁ డుండు ననిన విని విస్మయం బంది $ వినయ మొనరు. వ. రాజసతామసగుణవిసర్జితుం డయి యాసోమశర్మ వారలతో ని ట్లనియె. చ. అరయఁగ బ్రహ్మ ఘాతకుఁడ 5 నాసవపానరతుండ గోఘ్నుఁడ పరవనితానురక్తుఁడను 5 బాలసుఁడ శబరత్వరీతిగా జరుపుచు నుందుఁ గాలము ని 3 పాదులు సంగతిచే సమస్త ని ష్ఠురతర కర్మముల్ చెలఁగి 5 శూరత చేయుదు నా ను పూర్విగన్. క. ఇవ్విధమునఁ బథికావళి కవ్విధ మంతయును దెల్ఫి 3 యనియె మీ చే బువ్వయు నిట భుజియించుట చివ్వున మత్పూర్వ 1 కృత్య 5 శేషముగాదే. వ, అని మఱియును. 107 108 110 111 112 1. క. కృద్వి.<noinclude><references/></noinclude> 2qxwxninulzsm2j9sly1wfp26l5uryl 104 235455 592318 2026-10-20T12:49:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము మ. తనదోషంబులు మాటికిం దలంచి శు క దజ్ఞాన సుస్వాంతుఁ ఈ య్యు నయో నీచవిచార వర్తనుఁడ స ర్వోత్కర్ష దుష్కర్ముఁడ మనవిజ్ఞానద మస్మదీయ దురిత , ఘ్నం బుత్తమ క్షేత్ర మా య...' 592318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము మ. తనదోషంబులు మాటికిం దలంచి శు క దజ్ఞాన సుస్వాంతుఁ ఈ య్యు నయో నీచవిచార వర్తనుఁడ స ర్వోత్కర్ష దుష్కర్ముఁడ మనవిజ్ఞానద మస్మదీయ దురిత , ఘ్నం బుత్తమ క్షేత్ర మా యనవద్యాత్మకుఁ గాకుళేశ్వరుని స త్యంతప్రమోదంబునన్. క. కనుఁగొన వేడుక యయ్యెడుఁ 1 జనియెద నిదె పథికులార చయ్యన ననుచు వినయంబున వారలచే క. వీగి పదంపడి సుగుణో జగృహంబున కెలమిన్. ద్యోగతఁ దనవారిఁ బిలిచి క యురుదుమ్క-ృతిచే నీగతి నాగతి యెల్ల దు 3 రాగతముగ జరుగుచుండె 3 నని వారలతోనే. . 113 114 115. వ. ఏను మున్ను విప్రాస్వయసంజాతుండం గాని నిపాదకులోద్భవుండఁ గాను అయినను నతిదారుణంబగు పాపకర్మాభిరతింజేసి కారవాది నరకంబుల వలస నతిదరంబగు బాధల కనుగుణం బగుచునున్నయది. మదీయంబగు కలుషం బేగతి నపహృతంబగు. పరమధార్మికులకు తలిదండ్రులం బరి త్యజించి పుత్రవతి కులాంగన నెడఁబాసి వేదంబులు విడిచి వైదికా కాచారంబులు విసర్జించి గురువుల యాజ్ఞోల్లంఘనంబు చేసి సర్వంబునుం బరిహరించి నిషిద్ధ క్రూరకర్మంబులు మనఃపూర్వకంబుగా ననేకంబు లొన ఇవి యన్నియు నిరయసరణి కిరవు లని నామనంబున నత్యంత సాధ్వసోద్రేకం బగుచు నుండుం గావున నిందుల కొకయుపాయంబు గలదు. నరులు కఖలకిల్బిషమంబై పరమపవిత్రంబగునట్టి శ్రీకాకుళ క్షేత్రం బను పుణ్యక్షేత్రంబు గల దాని వింటి. ఆర్థికజనావలివలన నద్దేవుని ప్రసాదంబుగొని భుజియించుటం జేసి యిట్టి జ్ఞాన వైరాగ్యంబు లుత్ప నంబయ్యె నిఁక తనుబంధసంబంధంబులు విడిచి యందుల కరిగి యథా సుఖంబుగా నిలువం గలవాఁడ నని వారలతో నిశ్చయించి యా సోమశర్మ<noinclude><references/></noinclude> 46b5l92x5xhpi9sxirrrsy41cmzy5bu 104 235456 592319 2026-10-20T12:50:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము 45 యభిమత -ద్రవ్యంబులు గైకొని సత్వరంబుగా నుత్తమంబగు కాకుళ క్షేత్రంబునం జేరె. అందు సమస్తదోషహరంబై లోక పవిత్రంబగునట్టి కృష్ణా సరిజ్జలంబులం గ్రుంకి చక్రాహ్వ...' 592319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము 45 యభిమత -ద్రవ్యంబులు గైకొని సత్వరంబుగా నుత్తమంబగు కాకుళ క్షేత్రంబునం జేరె. అందు సమస్తదోషహరంబై లోక పవిత్రంబగునట్టి కృష్ణా సరిజ్జలంబులం గ్రుంకి చక్రాహ్వయ సరోవర తీర్థంబులందోఁగుచు ననంత రంబ, హృషీ కేశుఁడయిన కేశవదేవునిం దర్శించి సేవించి పావనం బగు తత్ప్రసాద ఖాదనం బొనరించి యత్యంతభక్తియుక్తుండయి ద్విజవర విశ్వా సంబుగలిగి జితేంద్రియత్వంబునం గ్రోధమాత్సర్యంబులు లేక తరపరిచర్యా పరతంత్రుఁ డగుచు సకలోత్సవములు సేవింపుచుఁ బరిశుద్ధ మన స్కుండై కొన్ని వర్షంబు లుత్కర్షంబుగా నిలిచి, పదంపడి దేహావసాన సమయంబున, నింద్రాదుల కందరాని లోకోత్తరం బన నొప్పుచు నిరంతర సంపత్కరంబగునట్టి శ్రీ విష్ణుసాయుజ్యముం బ్రాపించె నివ్విధంబున. 116 క. కావునఁ గాకుళవల్లభు సేవాపరతంత్రవృత్తిఁ జెందినవారల్ పొవను లగుచును సదమల భావంబునఁ బరము పదముఁ బ్రాపింతు రొగిన్. మ. వ్రతయాగాది సమస్త సతియల సకల్ప ప్రౌఢీఁ గావింప నా + శ్వత వైకుంఠ నివాస మబ్బునే రమా 5 భర్త పరంధాము సం తతకల్యాణ గుణాను కీ ర్తనలచే క తం గాక, నింద్రాది దే జానుగం వత లెల్ల౯ ౧భజియించికారె విబుధై క శ్వర్య ప్రభావాన్వితుల్ . ఉ. మానుగ విష్ణుదేవుని స ర్ మస్త జగత్ ప్రభు వేద వేద్యు స మౌని మనోనివాసు హరి 3 తామర సామఁ జతుర్భుజు గుణాం భోనిధి శంఖ చక్ర ధరుఁ బుణ్య చరిత్ర కథానులాపముల్ సుర $ జాలములైన నుతింప శక్యమే. చ. అతులదురాత్ముఁడైన విస $ యంబున సంస్మరియించెనేని నా తతపునరుద్భవాది రహితంబగు నిత్యవిభూతిఁ జేర్చు శా శ్వత నతవత్సలుండు పర శ్రీ వాసవిభుండు సనాతనుండు సూ నృతనుతసూరిదివ్య మహ 5 నీయుఁడు కాకుళభర్త మేదినిన్, బద్మజాది C 1. 5. " భజియించి కాదె ” వ " భజియించి కాదె ద్విజు డైశ్వర్య ” 117 118 119 120<noinclude><references/></noinclude> 6fhtxffgemj89s0d7jxdf8hpn9l98ut 104 235457 592320 2026-10-20T12:50:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము సీ. అట్టి సరోజుతుఁ 1 డాద్యంతశూన్యుండు దరచక్ర కమల గదాధరుండు దర్పకకోటి సుందర భాసురాంగుండు శ్రీరమాదయితుండు 5 శేషశయనుఁ డబ్జజ ప్రార్థితుం 5 డగుచును కాకుళా ధ్యక...' 592320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము సీ. అట్టి సరోజుతుఁ 1 డాద్యంతశూన్యుండు దరచక్ర కమల గదాధరుండు దర్పకకోటి సుందర భాసురాంగుండు శ్రీరమాదయితుండు 5 శేషశయనుఁ డబ్జజ ప్రార్థితుం 5 డగుచును కాకుళా ధ్యక్షుఁడై కరుణా కటాక్షుఁ డగును నిలిచినయది మొదల్ $ నిత్యోత్సవమయంబు సత్పుణ్యనిరతు తా 5 సర్వజనులుఁ సహ్యజా కలమునను నభిమతార్థము లిచ్చుచు $ ననుదినంబు మహితమగు భద్రకోటి విశేమానముందు సంతతోత్సవ మలర వ త్సలత దానర. క. ఉన్నట్టి కాకుళేశ్వర సన్నుత మాహాత్మ్య మిపుడు సంగ్రహముగ నేఁ దిన్నగఁ దెలిపితి నలవియె వెన్నుని మాహాత్మ్య మెల్ల$ వివరింపంగన్. క', అని పలికి యూరకుండిన వినయంబున సూతు గారవించియును సనా తన వృత్తాంతముఁ దెలిపితి వనఘా మనమునకుఁ జాల కే హర్షం బయ్యెన్. చ. అట నిఁకముందట గలియుగాగమ మైనను జహ్నుకన్యకా తటమున కేగు నంచును బ$ దంపడి వే తొక బింబమందు ను 121 122 128 త్కటముగ నిల్చియ్ు కృతయు 5 గంబుకుఁ గ్రమ్మరి పూర్వరూప వి స్ఫుటముగ వచ్చు నంచును స పూర్వముగా వచియించి తెంతయున్. 124 ఉ. ఏ గతి జాహ్నవీ తటికి నేగి వసించు రమా మనోహరుం డాగమభోగశాలి పున కే రాగతుఁ డెట్లగు నాంధ్ర భూమికీ<noinclude><references/></noinclude> sx3odse4ix6rmf3xky0ifpfw56mjght 104 235458 592321 2026-10-20T12:51:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వా స ము మీ ఁగడ ప్రాలభంగి రుచి 5 మిక్కుటమైన త దీయ సత్కథల్ వేగమె మాకు నీవు వివరింపవె సూత కృపాసమన్వితా. చ. అని మును లాన తిచ్చిన దయాహృదయుండగు సూతుఁ డిట్లనె సనకసనందనాది...' 592321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వా స ము మీ ఁగడ ప్రాలభంగి రుచి 5 మిక్కుటమైన త దీయ సత్కథల్ వేగమె మాకు నీవు వివరింపవె సూత కృపాసమన్వితా. చ. అని మును లాన తిచ్చిన దయాహృదయుండగు సూతుఁ డిట్లనె సనకసనందనాది ముని సన్నుతుఁ డైన రమాకళత్రు డా యనుపమ కాకుళాహ్వయ మ హా సగరి బహుకాల ముర్విలోఁ దనరి సమస్త కామ్య ఫల దాయకుఁ డౌచు నపారవైఖరిన్. క. విహరింప నంత మీఁదటఁ దహ తహముగఁ గలియుగంబు దారత దోఁపక్ విహితానుస్థానకళా సహిత ద్విజవరులు బుద్ధికే జాడ్యత సరుగన్. మ. వౄత శౌచంబులు మాని మానవులు దుర్వ్యాపార సంచార దు . ర్శతులైనం గని భూతధాతి నిలయసాకార వారంబుతో దుత సంతర్హితుఁ డయ్యు భూమిగుహ నుండు దేవతానీక పూ జితుఁ డౌచుకో హరి నాగలోకతలవా 3 సిత్వం బనూపంబుగన్. గీ. వరుణ భుజగేంద్ర లచట సపర్య సేయ నిలిచి మణిమయ భూషణోజ్జ్వలితుఁ డగుచు గహ్వరీగర్భమందున గతిఁ జరించుఁ గృత యుగము వచ్చు సం దాక $ నతుల మహిమ. క. పదపడి కృత యుగ మరుగ ముద మొదవఁగ మగిడి వచ్చి 9 మునుపటి భంగి హృదయానంద కరంబుగ సదమలగతిఁ గాకుళమునఁ జరియించు నిలన్. 47 125 126 127 128 129 130 వ. ఇవ్విధంబున దేవదేవుం డంతర్హితుఁ డగుటయు నుత్తమంబగు చక్రతీర్థ సరోవరంబు బహిర్భూతంబై యుండుటం గనుంగొని లోకపావని యైన బూహించియుం దనయందు సహ్యగిరిజానది సెమ్మనంబున నుపాయం<noinclude><references/></noinclude> aun7jnjjpy3hefbxaiibmo8znmxmhiv 104 235459 592322 2026-10-20T12:51:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 వల్ల భాభ్యుదయము న తీర్థరాజంబు నంతర్భూతం బొనరించు ననంతరంబున న నేక వత్సరంబులకు గంగాకూల శ్రీవల్లభ దేవు డత్యంత సంతుష్టాంత రంగుఁ డగుచుఁ దనయంతం దాని తద్దేశంబునం గూర్చి రాఁగ...' 592322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>48 వల్ల భాభ్యుదయము న తీర్థరాజంబు నంతర్భూతం బొనరించు ననంతరంబున న నేక వత్సరంబులకు గంగాకూల శ్రీవల్లభ దేవు డత్యంత సంతుష్టాంత రంగుఁ డగుచుఁ దనయంతం దాని తద్దేశంబునం గూర్చి రాఁగలం డని చెప్పిన విని శౌనకాది మహా మునులు సంయమి "శ్రేష్ఠుండైన సూతు నవలోకించి యిట్లని పల్లికిరి. 181 ఉ. సూత కృపాసమేత పరిశుద్ధిగఁ దత్కథ విస్తరించియు గా బీతిగ లెస్స మాకు వినిపింప వినం గడు వేడ్క వృద్ధియా శ్రీతరుణీ వినోదియుఁ బ , సిద్ధిగల : దాఁ జనుదెంచి లోక వి ఖ్యాత కుతూహలం బలరఁ 3 గాకుళ మందు వసించు నేగతిన్. వ. అని యడిగిన. శా. పూర్వాచార్య పరంపరాభినుత సంపూర్ణ ప్రభావాన్వితా చార్వాకాగమబంధు'రాంధతమ సో 5 చ్చండాంశు జై తేయరా డ్గర్వాఖర్వశిలోచ్చయోచ్చలను కృత్కాండ స్వరూపద్భుజా సర్వైశ్వర్య ఫలప్రదాయక జగ శ్రీ త్స్వామీ రామానాయకా ! క. శతధృతి నుత కరుణామయ వితత ప్రధితాభిధాన వేదాంతార్థా న్విత మహిత సర్వదేశిక నత సతత కృపాకటాక్ష సళినదళా ! పంచచామరము. పరాపరాత్మకాంధ్ర నాథ ద్వారా మంది రాంగణ స్ఫుర ద్విచిత్ర వైభవాభి శోభమాన సహ్యజా సరిత్తట ప్రదేశవాస శ్రీ సార సోద్భవార్చితా దరిద్ర దుఃఖతూలజాల దావపావక ప్రదా 182 183 184. 185 186 గద్య. ఇది శ్రీమ తిరుమల తాత గురు గురుచరణారుణాబ్జయుగళ సమాశ్ర యణ దురితలతాలవిత్ర, హరితసగోత్రపవిత్ర భట్లపెనుమర్తికులోద్భవ గోపాలసచివతనూభవ విద్వజ్ఞ వినుతాభిరామ కోదండరామ ప్రణీతం బైన బ్రహ్మాండపురాణో త్తరఖండంబున వల్ల భాభ్యుదయం బనెడి శ్రీకా కుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యంబునందు ద్వితీయాశ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> a4dx8okgvuburs28eqbl4beqfd3twe2 0 235460 592323 2026-10-20T12:53:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }}...' 592323 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ).pdf" from=48 to=71 /> 989uo6oq0yt9x3j03woetu2lbtfjh7y 104 235461 592324 2026-10-20T12:54:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. వల్ల భాభ్యుదయము తృతీయాశ్వాసము 1 2 ధర తరుణారుణబిం బాధర దరహాస విలసి తానన కలశాం బోధిశయానా నతజన బోధక తిరునాళ్ల రాయ 5 భూసురగేయా. గీ. ఇయ్యకొని సూతుఁ 5 డంతట శౌనకాది మహామునీ 5 శ్వరులత...' 592324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. వల్ల భాభ్యుదయము తృతీయాశ్వాసము 1 2 ధర తరుణారుణబిం బాధర దరహాస విలసి తానన కలశాం బోధిశయానా నతజన బోధక తిరునాళ్ల రాయ 5 భూసురగేయా. గీ. ఇయ్యకొని సూతుఁ 5 డంతట శౌనకాది మహామునీ 5 శ్వరులతోడ లనియె మును విరించియు నియమింప మొనసి త్రిపథ గౌతటంబున నపచితి 3కరణ మమర. గీ. అలమృకండుతనూభవుఁ 3 డనుదినంబు శ్రీరమావల్లభ స్వామి శ్రీ సేవాసీయు చుండి యొకనాఁడు మునిగణోద్యుక్తుఁడై వి శేషమగు తీర్థయాత్రాభి 5 లాషి యగుచు. క. అనువుగ శ్రీవల్లభుతోఁ జనుటకుఁ బరిశుద్ధమైన 5 సజ్జయునొకడుం గొనివచ్చి యందులోపల మునిచియుఁ గొనిపోవ నప్పు ? దూహించి వెసన్. చ. తనకరపంకజాతములఁ దామరసాయతనేత్రుఁ బట్టి యె త్తను ముని శేఖరుం డ పుడు క దా త్తబలంబునఁ బెల్లియాడి యం 7<noinclude><references/></noinclude> 1x70wsjpwj0qd44mfakxoyxmlgx3zr0 104 235462 592325 2026-10-20T12:54:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 5-19. na వల్ల భాభ్యుదయము తను సతిహీనసత్వుఁ డయి తద్దయు విస్మితుఁడై రమావిభుం_ గనుఁగొనఁగా వియద్వచన కాంత నితాంతనినాద మేర్పడన్. చ. ఓయి మృకండుసంయమిత 9 నూద్భవ యింతఁ బెనంగ నేల వ లోయన మా...' 592325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>50 5-19. na వల్ల భాభ్యుదయము తను సతిహీనసత్వుఁ డయి తద్దయు విస్మితుఁడై రమావిభుం_ గనుఁగొనఁగా వియద్వచన కాంత నితాంతనినాద మేర్పడన్. చ. ఓయి మృకండుసంయమిత 9 నూద్భవ యింతఁ బెనంగ నేల వ లోయన మావిభుం డిచట నుండఁగ నెమ్మది నిశ్చయించి త త్తోయరుహాక్షుఁ డబ్జభవు)తో హితసంగతిగాఁ బ్రసన్నుఁ చాయఁ దొలంగి నీదు సర క సం జనుదెంచునే తీర్థయాత్రకై . వ. కావున. క. జననుత నీవ యథేచ్ఛక జను మని యాకాశవాణి చయ్యనఁ బలి విని యాశ్చర్యమనంబున మునివరుఁ డటు నిల్చెఁ గేలుక మొగిచి వినతుఁడై. అహిచ్ఛత్రపుర వృత్తాంతము. 5 7 వ. ఇవ్విధంబున మార్కండేయుం దక్షణంబ ప్రదక్షిణ నమస్కారంబు లొనరించి తీర్థయాత్రా పరుండై యరుగుటయు నంత నలువ కెన యనం దగు ద్విజసమాజంబు చేతఁ బూజితం బగుచుఁ గమనీయ విగ్రహంబైన శ్రీవల్లభ దేవు సేవార్థంబుగా మహామతియను మహీపతి దండప్రణామంబు లాచరించి సమాహిత చేతస్కుండై యున్న సమయంబున నప్పట్టణాధివాసద్విజులతో నితరబౌద్ధమతజనుల కత్యంత రాద్ధాంత వాగ్వివాదం బగుటయుఁ గనుంగొని యద్ధరాధినాథుండు విదితంబుగా వారలతో క. మీలో నుభయతలు మది నాలోచన దోఁచి మతియంబుగఁ జెప్పం జాలినవారి మహాకుల శీలురుగాఁ దలఁచి విశ్వ సించెద మదిలోన్. గీ. అధము లగుదురు తెలియలే $ నట్టివార లనుచు నిరుపక్షములవారి 3 ననునయించి<noinclude><references/></noinclude> 3kd3whsv8n5s4z4rdebh3g1rtc8yco5 104 235463 592326 2026-10-20T12:54:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయా శ్వాస ము పలికి ధరణీశుఁ డాత్మీయ నిలయమునకు నరిగి యొయ్యన నతి రహస్యంబుగాను. శా: ఘోరంబైన విపౌరగంబును మహా కుంభంబులో నుంచి యొ ప్పారం బై నొక యంశుకంబు పదిలంటే బౌనట్లుగాఁ గట్...' 592326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయా శ్వాస ము పలికి ధరణీశుఁ డాత్మీయ నిలయమునకు నరిగి యొయ్యన నతి రహస్యంబుగాను. శా: ఘోరంబైన విపౌరగంబును మహా కుంభంబులో నుంచి యొ ప్పారం బై నొక యంశుకంబు పదిలంటే బౌనట్లుగాఁ గట్టి శృం గారాస్థాన సభాంతరంబున నిరా రే ఘాటంబుగా నిల్పి సం స్మేర స్ఫార ముఖారవిందుఁ డయి భూమిస్వామి యవ్విపులన్. మ. ఇరుపక్షంబులవారితో ననియెఁ దా నీకుంభ నిక్షిప్త బం ధురసద్వస్తువుఁ దెల్పుఁడీ యనుచు బౌ క ద్ధుల్ తర్ఘటిం జూచి భా సురచర్చారతి దందళూక మనుచుఁ 3 శోధించి యిట్లానతి 3 51 11 12 త్తురు దర్వీకర మంచు " నిశ్చయితఁ దోడ్తో ద్విరుక్తంబుగన్. 13 చ. పదపడి వైదికోత్తములు 5 పార్థివుఁ గగ్గోని సర్పమైన నీ యదనుస మా యనుగ్రహ మ 3 హత్త్వమున ధవళాతపత్రమై మొదవు నటంచుఁ బల్కఁగ నర్ యోక్తులు వీనుల నాలకించి య వ్వడువునఁ దగ్ధటో పరిసు బంధన శాటి వదల్చి పెల్చనన్. గీ. అంశుకము దిగిచి నరవరుఁ డమలధవళి తాతపత్రంబు గని మహాహ్లాద మెసఁగ విపులను బూజ సేయుఁ బవితు లను చు బౌద్ధు అంతట వైదిక 3 భావమెల్ల. గీ. విడిచి రాష్ట్రంబు నందున $ వెడలి పోవ నది నిదానంబుగా జగ ద్విదిత మగుచు నలరు నాపట్టణంబున $ కాహ్వయంబు భూరి మహిమ నహిచ్ఛత్ర పుర మనంగ. వ. అట శ్రీధరుండు. క. అక్షీణవిభవ మలర ఋ 3 భు సదృమోకా వనీశ 5 పూజితుఁడై ప్ర 1. క. చ. నిశ్చయలే, 14 15 16 17<noinclude><references/></noinclude> 8cmj1toscrlqbmwd0wzm1yobmddsg0m 104 235464 592327 2026-10-20T12:54:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వల్ల భాభ్యుదయము త్యక్ష మహిచ్ఛత పురా ధ్యక్షుండై వికచబిసరు హాక్షుం డగుచున్. 18 వ. అమరి మరి నిఖిలలోక సమస్కృతుండై యత్యంత తేజో విరాజతుం డగు రాజీవాతుం డనిక కాలంబు గడచిన పిమ్మట నా...' 592327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వల్ల భాభ్యుదయము త్యక్ష మహిచ్ఛత పురా ధ్యక్షుండై వికచబిసరు హాక్షుం డగుచున్. 18 వ. అమరి మరి నిఖిలలోక సమస్కృతుండై యత్యంత తేజో విరాజతుం డగు రాజీవాతుం డనిక కాలంబు గడచిన పిమ్మట నాంధ్ర దేశంబునం దనరు శ్రీకాకుళంబున కేగు తలంపు నెమ్మనంబునం బొడమిన. ముక్కంటి మహాజనపతి కథ. క. అంతట వింధ్యమహీభృత్ - ప్ర్రాంతంబున నర్మదాత కరంగిణి చెంత కాంతార మధ్యమునను ని తక్క శబర 3 ధా మం బమరన్. -సీ. అచట నచ్యుత శర్మ 3 యను నొక విప్రుండు. నర్మదా నిమ్నగా రే స్నానపాన పర్యుడై చన ధర్మ 3 వైభవాన్విత యైన భార్యతో నిలుచు న$ ప్పట్టణమున లాష్ సుందరరూప గుణవతి సజ్జన 5 ప్రణయమతియు నగు తత్కుమారిక క చిరకాలంబున జనయిత్రి మృతిఁ బొంద 5జనకుఁ డపుడు మాతృహీనయు నై యున్న మగువఁ గాంచి తనయఁ దోడ్కొని యతిదూర $ మునకు సరిగి యవనిపై నొక్కచోట య $ యాతికుల స ముదితనృపతులు పంచ కే 3 యూర ముఖులు. వ. ఉన్నంత నచ్చట. ఉ. స్థాపన చేసి యా ద్విజుఁడు కే దాత్త తపం బొనరింపఁ బోవ నా భూపకులావతంసు లతి పుణ్యులు నైన యయాతి వంశజుల్ పావని సోదరీప్ర్రణయ 5 పద్ధతి బుద్ధిఁ దలంచి నిత్యముక్ రూపకళాభివృద్ధిఁ గని 3 రూఢిగఁ బెంప వివర్ధమానమై. 3 19 20 21 22 "23<noinclude><references/></noinclude> 6acqs68f1hp424pgr24s60hdbnj7qrs 104 235465 592328 2026-10-20T12:54:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము గీ. పెరిగి యంతట యావనో పేత యగుచు నున్న యక్కన్నియను గాంచి యుగు ఁ డలరి వారణాసికిఁ జని విపు గారవించి.. యడుగ నబ్బాలిక నొసంగనచ్యుతుండు. సీ. ఆ బాలికారత్న హేమందు శంకరు...' 592328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము గీ. పెరిగి యంతట యావనో పేత యగుచు నున్న యక్కన్నియను గాంచి యుగు ఁ డలరి వారణాసికిఁ జని విపు గారవించి.. యడుగ నబ్బాలిక నొసంగనచ్యుతుండు. సీ. ఆ బాలికారత్న హేమందు శంకరునంశ మున జనియించు సంకేదనుఁడు ఘనుఁడు తన్నామ మలరు సుదక్షిణుం డనఁగను ఫాలాక్షుఁ డయ్యెను 5 భాసురముగ నచిరకాలము యావ $ నాశ్రితుం డగుచును 3 బాహు బల స్ఫూర్తిఁ బరఁగి మనుజ పాలాగ్రగణ్యుఁడై 3 భైరవుఁ బూజించి యోగపాదుకలు చెన్నొందఁ బడసి గీ. అనుదినముఁ బుణ్య తీర్థ వికీహారుఁడగుచుఁ దనర నొకనాఁడు నారద 3 తపసి తత్పు రంబునకు నరుగుదేర శుభంబుగాఁగ $8 24 నటులు పూజించె సంయమి 3 నవని విభుఁడు. 25 చ, రయమున లేచి మ్రొక్కి యతి 5 రమ్యతరంబుగ సర్ఘ్య పాద్య సం చయము లోసంగి యోగ్య పరిచర్య లొనర్చిన మెచ్చి కౌతుకో దయమున నారదుండును ను 3 దా త్తత సర్వవి శేష తీర్థముల్ జయముగ సేవసేయుదువె సాగర మేఖల యందుఁ బార్థివా ! క. అని యడిగిన నన్నారద మునివరు వీక్షించి పలికె ముక్కంటీమహా జనపతి యతిపావన మగు మనపుణ్యస్థలము లెల్లఁ గనుఁగొందువుగా ! ఉ. పాత్రములైన విజ్ఞగతిఁ 5 బాండవరంగము రంగము శిన్నహి చ్ఛత్రపురంబు వందనము శ్రీ సల్పుదువా మునినాథ యున్నత 26 27 1. " ముగను చిరకాలము యవ్వనా శ్రయుండగుచు " చ. " యవ్వనా శ్రీతుండగుచు' 2. క. చ. " రంగ మౌసహీ ఛత్రపురీకు వందనము ”.<noinclude><references/></noinclude> prglfxvr76nfbp2u6esjj67ao5dup0q 104 235466 592329 2026-10-20T12:54:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 వల్ల భాభ్యుదయము క్షేత్రయుగంబు నీకు నుప దేశము చేసియు నిప్పు డే నదే. యాత్ర లొనర్ప నేఁగెద న కే రాధిప, నీవిటు లేగు మర్మిలిన్ . చ,అని యుపదేశమిచ్చి యు గ$ యంబున నమ్ముని పోవ నంత న జ్ఞ...' 592329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>54 వల్ల భాభ్యుదయము క్షేత్రయుగంబు నీకు నుప దేశము చేసియు నిప్పు డే నదే. యాత్ర లొనర్ప నేఁగెద న కే రాధిప, నీవిటు లేగు మర్మిలిన్ . చ,అని యుపదేశమిచ్చి యు గ$ యంబున నమ్ముని పోవ నంత న జ్ఞానపతీ యొక్క నాఁ డమర $1 శైవలిని న్నవగాహనార్థియై చనఁగ నదీనుఁడౌ నతని సన్నిధి నిల్చి తదీయపత్ని యె ట్లనియె మహానుభావ, నిటలాక్షనృపాల కృపా నిరీక్షణా! క. అని విష్ణుపదీనదిలో వినుతంబుగఁ దీర్ఘ మాడి $ విశ్వేశ్వరుని గని సేవింపఁ దలంచిన తన యభిలాషంబు చెప్పి తరళాక్షి వెసన్. 28 29 30 న. కేలుదోయిఁ గీలించి వందనంబు గావించి యేను నీతోన చనియెద నని హృత్కంటకంబు గాకుండ నమ్ముక్కంటీశ్వరుం బ్రార్థించి మఱియును. 31 క. మద్వాక్య మాదరింపుము వ. విద్వన్నుత, యనుచు వేఁడ విభుఁ డక్కాంత హృద్విలస నోపగూహన సద్విశ్వాసాతిరేఖ 5 సహధర్మగతిన్. 32 తద్దయు దయాళుండై యక్కాంతిమతీదేవి నుజ్జవంబుగా బుజ్జగించి గాఢా లింగనకుతూహలుఁడై. గీ. కదలి పార్థివుండు 5 కాంతస మేతంబు గాను క గాతటమున కరిగి గంగయందు నవగాహనాసక్తి దోహలమున నేగి 5 తోఁగుచున్న. క. అంతటఁ బులిన తలస్థిత కాంతమణిస్థగితపాదు 5 కొద్వయ మపుడే పంతంబుగ నతిమాయా క్రాంతిని గంధర్వతస్క$రక్రియ సరిగెన్ 1. శైవలినీయవగాహ నార్థీ" 83 34 35<noinclude><references/></noinclude> 39q8kcm87qpsiiwie2e4cd4mdotd8ma 104 235467 592330 2026-10-20T12:55:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ, అంత. తృతీయాశ్వాసము గీ. రాజవర్యుఁ డెలమి శ్రీ రామామణియుఁ దాను 1 తానమాడి `సైక 9 త స్థలమున కేగి యచటఁ గాల్య 5 కృత్యంబు లొనరించి కనుఁగొసంగఁ బాదు శ్రీ కాయుగంబు. క. లేకున్న మదిలోన వ్య...' 592330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వ, అంత. తృతీయాశ్వాసము గీ. రాజవర్యుఁ డెలమి శ్రీ రామామణియుఁ దాను 1 తానమాడి `సైక 9 త స్థలమున కేగి యచటఁ గాల్య 5 కృత్యంబు లొనరించి కనుఁగొసంగఁ బాదు శ్రీ కాయుగంబు. క. లేకున్న మదిలోన వ్యాకులతం జెంద నతని 3 కించుట నీటికిఁ వర్ణిని యా గాకుగ వగచెదవు స్వామి 6 కలఁ డిల మనకున్. క. మన దగు నపరాధము చే • శా. . , తను మాయా" కలితముగను 5 దస్క-రవృత్తి దద్వయ మును గొని వెసఁ జనిరి గాని 3 మోషకు లకటా. す 1. దైవాధీనము లోకసంచయము మం త్రప్రక్రియాధీన మా 55 36 37 37 38 39 ` దేవవ్రాతము బ్రాహ్మణోత్తమగణా 5 ధీనంబు తన్మంతముల్ భావింపు ధరణీసురోత్తములు దే క వధ్యేయు లవ్విపుల రావిం చిప్పుడు పూజ సేయు మలర శ్రీ రాజాస్వయ గ్రామణీ ! వ. వారలు భవదీయ కార్య నిర్వాహకానుగ్రహసమర్థు లగుదురు సంశ యంబు లే దని య త్తన్వి యానతిచ్చిన విని శాంతస్వాంతుండై దీవిశాలుం డగు పృథివీపాలుండు స్నానానుష్ఠానగరిష్ఠులైన విప్రపుంగగువులం గనుం గొని కాంతా సమేతంబుగాఁ దత్సమీపంబునకుం జని నమస్కారపూర్వ కంబుగా న నేకవిధ వినయ వాక్యంబులచేఁ బ్రసన్న హృదయులుగాఁ బ్రార్థించియుఁ దమ యుదంత మంతయుం దేటపఱిచిన నెఱింగి వ్యధామతి యగు నామహీపతి నిరీక్షించి యద్ధరామరవరేణ్యు లిట్లని యనుస యించుచు. 1. క. చ. ఆ స్నాన 40<noinclude><references/></noinclude> 43birxkuzti5n6h2mwnhtk8clwt8bzk 104 235468 592331 2026-10-20T12:55:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 క. నరవర, యిక్కార్యము దు భాభ్యుదయము ష్కరము మదీయాభిమంత్ర సామర్థ్యమునం బరికించి ప్రతివిధానముఁ బరువడి నొనరింతు మయ్య $ భవ్యముగాఁగన్. వ. ఏమందఱము మున్నె నిమిదిదినంబుల క్రిందట 41...' 592331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>56 క. నరవర, యిక్కార్యము దు భాభ్యుదయము ష్కరము మదీయాభిమంత్ర సామర్థ్యమునం బరికించి ప్రతివిధానముఁ బరువడి నొనరింతు మయ్య $ భవ్యముగాఁగన్. వ. ఏమందఱము మున్నె నిమిదిదినంబుల క్రిందట 41 నహిచ్ఛత్రపురంబునందు శ్రీవల్లభ దేవుని సన్నిధి నీ చేత నతియపచితి సత్కారంబులం బొందితిమి. భవదీయ కార్యసిద్ధి కొఱకు నస్మదీయమహితవిహితధర్మక్ర రుంబుగా నాభిచారిక హోమక్రియాకలాపంబున భవత్త్రియంబుఁ గావించెద మని మఱియు నిట్లనిరి. శా. గంగం దోగి యభగురాంచిత తరం ప్రేంఖితోద్ధూత గో స్తుంగాలింగితు లౌచు మే న్మఱచి సం 5 తుష్టాత్ములై నిల్చి భ్యంగస్నాన మొనర్చుచున్నపు డమర్త్య గ్రామవా స్తవ్యు లీ భంగి౯ దొంగిలి రష్త్రశ స్త్రీ కుటిలో పొయ ప్రయత్నంబునన్. గీ. అనుచు నూహించి సర్వధ శ్రీ రామ రేంద్రు లచట సఘమర్షణ స్నానమాచరించి తనర హోమ మధర్వణోశక్త ప్రకార మంత్రముల వేల్చి రగ్నిలో 5 మహితముగను. 42 43 44 వ. అంతటనప్పాటచ్చరులు నాహ్వయాకర్ష ణంబు లొనరించిన నమ్మహాబలు లరిగి పాదుకాద్వయంబు నొసంగిన నత్యంతసంతుష్టాంతరంగుండై యారాజ పరమేశ్వరు డవిపులం బూజించి వారితో క. మీరలు మా దేశమునకు గౌరవమున నేగు దేరఁ గనక మణిగణో దారగామము లొసఁగెద దారసుతాసహితులై ముదంబుగ నెలమిన్. క. రమ్మని యానతియిచ్చిన నిమ్ముగ నున్నార మిచట 3 నీగంగా తీ 45 46<noinclude><references/></noinclude> nis2afykch5gsec0cwxhvs1lsoq17j3 104 235469 592332 2026-10-20T12:55:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రమ్మున ముందఱ దుర్భి తృతీయాశ్వాసము క్షమ్మగు నపు డిచటు వాసి చనియెద మనమా! 57 47 వ. కావున నీవు పాదుకాయోగంబున నహిచ్ఛత్రపురంబున కనుదినంబు వచ్చు చుం, బోవుచు మమ్ముం బరామర్శించి పోవల...' 592332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రమ్మున ముందఱ దుర్భి తృతీయాశ్వాసము క్షమ్మగు నపు డిచటు వాసి చనియెద మనమా! 57 47 వ. కావున నీవు పాదుకాయోగంబున నహిచ్ఛత్రపురంబున కనుదినంబు వచ్చు చుం, బోవుచు మమ్ముం బరామర్శించి పోవలయు నని యాద్విజు లంద అతిసౌఖ్యంబుగాఁ జనుటయు నానృపపుంగవుండు భార్యా సమేతంబుగాఁ దన ధరణివరణనగరంబునకుం జనిన. ఉ. అంతటఁ గొంతకాలమున ) కయ్యమరాపగ పొంతభూమి య త్యంత మవృష్టి చేఁ గడు 1 భ 5 యంకర మాచు మహాతుధార్తి భా గ్జంతుసముచ్చయం బగుట 5 సర్వధరామరు లెల్ల వేద వే దాంతవిచారపారగులు 5 నై యుపశాంతిక హోమకృత్యముల్ సీ. కావింప నుపశాంతి గా కున్న సాధ్వసో ద్రేకులై యఖిల భూ శ్రీ దేవగణము లవనీత లేంద్రుఁడౌ $ నా సుదక్షిణురాక కాకాంక్షులై యుండ నచట నొక్క నాఁ డయ్య హిచ్ఛత్ర 3 నామపురంబున కరిగినవార్తయు నాలకించి యేతెంచికాంచిన $ నెలమి నవ్వి పుల మన్నించి వేగ నమస్కరించి 3 పూజ లొనరింప దీవించి భూపవర్య తీవ్రమున నేము మీ యాంధ్ర దేశమునకు నరిగెద మటన్న సందఱ నాదరించి గృహధనగ్రామధాన్య సంగ్రహము లెల్ల. క. ఇచ్చెద రమ్మని పలికి వి యచ్చరగతి గగనసరణి సరిగ్గా నగరికిన్ జెచ్చెర నయ్యమరాపగ సొచ్చిరి యార్వేలభూమి సుర లవలీలన్. 1. 48 49 50 51 " భయంకర ము న్మహిమా ప్రపీడితా జంతు . 40 మొదలు 95 పద్యమువఱక్యులు భాగము ఁక • ప్రతిలో లేదు. ¢ చ' ప్రతినుండి గ్రహింపఁబడినది,<noinclude><references/></noinclude> m64o3fv6roytcgj0pabe1yzsiv8bjv8 104 235470 592333 2026-10-20T12:55:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 వల్ల భాభ్యుదయము సీ. స్నాతులై శౌచ ని క ష్ణాతులై శ్రీరమా వల్లభస్వామికి వందనములు గావించి పరదేశ 3 గమనాభిలాషులై ననున్న వారల చరణవిహృతి. గతినిరుద్ధం బై న 5 మతి నద్భుతం బంది తడవు వ...' 592333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>58 వల్ల భాభ్యుదయము సీ. స్నాతులై శౌచ ని క ష్ణాతులై శ్రీరమా వల్లభస్వామికి వందనములు గావించి పరదేశ 3 గమనాభిలాషులై ననున్న వారల చరణవిహృతి. గతినిరుద్ధం బై న 5 మతి నద్భుతం బంది తడవు వితర్కించి దైవమాయ యని తోఁచి యంత జనార్దనస్వామిని బ్రణుతించి యిదియేమి బాధ మాకు నీ మహాత్మ భయమున కేము వెఱచి యేఁగఁబూనుచు నున్నార ? మిపుడు నిన్ను. విడిచి దేశాంతరం బని విన్నవింప వారిజాక్షుండు వలికెను వారితోడ. 3 శా. పారాశర్యుఁడు శిష్యసంఘయుతుఁడై 5 భాగీరథిం గ్రుంకి యా వారాణస్యురు పట్టణాలయముల వర్తించి భిక్షాన్న ముం గోరళ్ లే దని రప్పురంధ్రులు మహా $ కోఫంబుతో జాహ్నవీ తీరోర్వీతలజంతువుల్ విపుల ము త్పీడాకులత్వంబునన్. క. శాపం బిచ్చిన కతమున 3 నీపగిది నవృష్టి యయ్యె 5 నిది వాపంగా నోషను మిముఁ బా సించుక సేపైన సహింపఁ జల 3 సిద్ధం బిచట. క. అది నిచట నిలువఁగ మదికిఁ రుచియింపకుండు 3 మద్వాంఛిత మీ యదనుస తోడన చని ముద మలర వసింతు నచట క్ మున్నుగ మీరల్. గీ. చనిన పిమ్మటఁ బరివార 5 జనముతోడ యోగమాయాబలంబున 3 నేఁగి యతిర 52 53 54 55<noinclude><references/></noinclude> 9dd5c6pza91pptjsylw26o9zrs90nxk 104 235471 592334 2026-10-20T12:55:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. తృతీయాశ్వాసము 3 హస్యముగ మీకు సత్యంత 5 హర్షముగను బ్రహ్మకుండీతరంగిణీ 5 పారమందు. క. ఆదేశంబున నొకచో మేడిని వసియించి నిర్గ 3 మించియు జనసం మ్మోదంబుగ దృగ్గోచర మౌదు మదిష్టంబు వచ్చి...' 592334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. తృతీయాశ్వాసము 3 హస్యముగ మీకు సత్యంత 5 హర్షముగను బ్రహ్మకుండీతరంగిణీ 5 పారమందు. క. ఆదేశంబున నొకచో మేడిని వసియించి నిర్గ 3 మించియు జనసం మ్మోదంబుగ దృగ్గోచర మౌదు మదిష్టంబు వచ్చినప్పుడు జగతీ. 59 56 57 వ. అన్ని యివ్విధంబున శ్రీ వల్లభుం దానతిచ్చిన విని సంతుష్టహృదయులై భవ దభిమతం బెవ్విధంబున నుండు నట్ల యగుంగాక యని తదేవు నుద్దేశించి అత్యంత భక్తియుక్తులై దండప్రణామంబు లాచరించి బ్రహ్మవాదులైన అనుజ్ఞ వడసి. చ. కదలి కుటుంబసంయుతము 3 గాఁ జని కొన్ని మహాప్రయాణముల్ ముద మలరంగ నేఁగి నృప 3 ముఖ్యుని పట్టణమందు నిల్చిన ఎదురుగ నేఁగుదెంచి పృథి 5 వీశుఁడు వారలఁ దోడి తెచ్చి నె మ్మదిఁ దనమందిరంబున స మర్చ లొనర్చి సుభోజనంబుల౯. గీ. ఆదరించి వారి కాగార ధనధాన్య 3 రత్న వహవా రాజి గ్రామ భూము లొసఁగి వారిఁ బోషింపుచుండెను నక్షయముగ నాసు 3 దక్షిణుండు. శ్రీ వల్లభుఁడు కారవేల్ల కాలవాలమునఁ జేరియుడంట. క. శ్రీవల్ల భ దేవుండును పావన పరివారసుజన $పరివృతుఁడైత 58 59 60 భూవివరంబున సురసం భావితుఁడై నిలువ నొక్క 3 పట్ట సంతన్. 6I సీ. అట విప్రుఁ డావిఁద , నవనీతలంబున వాలయముగఁగా ర$ వల్లకాల<noinclude><references/></noinclude> noee6dih3gnscnp0f17owd3dfge3m04 104 235472 592335 2026-10-20T12:55:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 ' వ ల్ల భాభ్యుదయము వాలంబు పెట్టియు వారి పూరం బిడి వావిరిఁ బోషింప 5 వలసినట్లు ప్రసమరసుశలాటు ప్రచయ సమృద్ధిగా సరససంపన్నమై పరగుచున్న ననుదిన మాకాయ లంగళ్ళ నమ్మించి కార్యనిర్మ...' 592335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>60 ' వ ల్ల భాభ్యుదయము వాలంబు పెట్టియు వారి పూరం బిడి వావిరిఁ బోషింప 5 వలసినట్లు ప్రసమరసుశలాటు ప్రచయ సమృద్ధిగా సరససంపన్నమై పరగుచున్న ననుదిన మాకాయ లంగళ్ళ నమ్మించి కార్యనిర్ముక్తుఁడై $ ఘనత నల రే 3 పుత్రపౌత్తానురక్తుఁడై భూషణ ప్ర భూషితాకార భార్యాభి లాష సౌఖ్య కారి శచీపతి 3 కరణిఁ దనర భూసురేంద్రుఁడు సంపద్వి భాసియగుచు.. • చ. అకలుషభవ్యమూర్తి మణికహార సముజ్జ్వలుఁడై ధరామర ప్రకరము గొల్వనేఁగి యొక 5 పట్టున శాంబరియు వహించి యా సకలజగన్ని యామకుఁడు సాగరమేఖల నుండఁ గార వే ల్ల కలతికాలవాలబహు 5 లాభ సుఖస్థితుఁ డయ్యె నయ్యెడన్. అనంతజలుని జన్మ వృత్తాంతము. చ. అల కలి కాదికాల మఖ క లా వనిభర్త కళింగవంగకో తౄళముఖ రాజ్యభారుఁడతి, ధార్మికుఁ డద్భుతవిక్రమక్రియా కలితుఁ డనంగ భీమజనకాంతుఁ డిలం గటకాఖ్యపూ ర్వరం బలవడ 'రాజనిధానిగ శు 5 భాతి శయంబుగ నేలు చున్నాడన్. 62 63 64 వ. అట్టికాలంబున నిఖిల వేద వేదాంత విచక్షణుండును గృష్ణాసరి తీర వాసుండును నైన మాధవుం డనునొక్క ధరామరవరుండు 'గంగాయాత్రాభిలాష కుతూహలుం డగుటయు సహధర్మచారిణియైన సతి పతి నవలోకించి. 65 అంతర్వతియునైన పత్ని దనవ 5 రాత్రే యాస మూహింప క శాంత ప్రసన్న మలర గంగావగాహంబు నీ చెంతం జేయఁగ వత్తు నే ననిస హ క ర్షించెం గటాక్షించి న ర్వాంతర్యామియునైన దైవమట నా క్యత ప్రయత్నంబునన్. 66<noinclude><references/></noinclude> 9wu3fnc533y65fldbq4b63g5i01hn0n 104 235473 592336 2026-10-20T12:55:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. అంగీకరించి భార్యా తృతీయాశ్వాసము సాంగత్య విశేషయాత్ర జను చుత్కళవం గాంగ కళింగ కుళింగము లుం గడచి బహుప్రయాణ 5 లోలాత్మకులై. .61 67 వ. ఇవ్విధంబున సిద్ధరామరమిధునంబు పధికపరివారాను...' 592336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>క. అంగీకరించి భార్యా తృతీయాశ్వాసము సాంగత్య విశేషయాత్ర జను చుత్కళవం గాంగ కళింగ కుళింగము లుం గడచి బహుప్రయాణ 5 లోలాత్మకులై. .61 67 వ. ఇవ్విధంబున సిద్ధరామరమిధునంబు పధికపరివారానుచరులై పోవంబోవ నట ముందట. చ. అనిశము పుండరీక నఖ శ్రీ రాయుధ కోలతరక్షఋతుకా ననగ జ కాస రాఖు హరిణంబుల కాశ్రయమైనదండకా వనపదమధ్యసీమ నని $ వారితమూ జననవ్యధా ర్తయై కనియెఁ గుమారు భూసురుని 3 గాంతయుఁ గాంత శారీర ధారుని. 68 69 వ. అంత దైవజ్ఞ ప్రజ్ఞాభిజ్ఞుండైన తజ్ఞనకుం డనుకూల కాలచర్చా విచక్ష " . ణుండై. 'మ. గ్రహసమ్యక్ స్థితలగ్న తారతిథి వా క్రప్రాప్తియోగంబుల బహిరంతర్యుత భాగ్య రేఖల ను, పర్వాధీశసంకాశుఁ డీ " మహిఁ బాలించు నృపాలమాన్య తరసా $ మ్రాజ్యార్హు ఁడస్మత్కులో బహు వేదశాస్త్ర పరిల 5 బ్ధజ్ఞానయుక్తుం డగు. ద్భవుఁడౌట 'వ అని నిశ్చయించి క. యాత్రయు విఫలం బగు నీ పుత్రవ్యామోహ మేమి ? పుణ్యం బితఁడీ ధాత్రీపాలన కర్హుడు ధ శ్రోత్రియ రక్షకుఁడు గాత్ర కి సూచన లరయ. వ. అని నిస్సంశయంబున మ. దళసంకీర్ణ విశాలశాఖల నితాం తం బైన భూజంబు క్రిం "ద లసత్పల్లవపత్రశయ్య నోగి సం క స్థాపించి దీవించి రు. 70 71 72 73 74<noinclude><references/></noinclude> ixqplbdfsbfyw7nwbneujrtc36kxcl1 104 235474 592337 2026-10-20T12:56:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 వల్ల భాభ్యుదయము క్షలు బంధించి ధరాదిభూతచయ ది 5 క్పాలా భిధేయంబు చె న్న లరణా వేఁడి తదీయడింభకు భవి 3 ష్యద్భాగ్య భావంబుల౯. శ. తాళీ దళ మందున నవ లీల గోత్రాన్వయా వ ళీనామము లా మూలాగ్ర...' 592337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>62 వల్ల భాభ్యుదయము క్షలు బంధించి ధరాదిభూతచయ ది 5 క్పాలా భిధేయంబు చె న్న లరణా వేఁడి తదీయడింభకు భవి 3 ష్యద్భాగ్య భావంబుల౯. శ. తాళీ దళ మందున నవ లీల గోత్రాన్వయా వ ళీనామము లా మూలాగ్రముగ లిఖించియు బాలుని పదకమల మందు బంధించి వెస 75 15 76 19 వ. మమత్వరహితుండై యాత్రాపరత్వమునం గుటుంబినీయుతుండై చన నక్కడ. మ. తలిదండ్రుల్ దిగనాడిపోవ నచట నలఘువ్యాళవిభోగ శీతల కృ తాకత్యంతో 77 నానుకూల్యంబు చే సచ్ఛాయచే దళసంకీర్ణ లసద్ధుమాగ్ర మధు వి$ స్తార స్రవస్వీకృతం బలరన్ జీవితుఁ డౌచు నచ్చట నపాక యం బేమియుం జెందకళా 78- వ. ఇవ్విధంబున ధరణీసురడింభకుం డున్న సమయంబున నిజపరివార పరి వృతుడై ఉ. వేఁట నెపంబు చేత వృధి వీవరుఁడైన యనంగభీముఁ డ చ్చోటికి నేఁగి యర్భకునిఁ జూచియు నివ్వెఱ గంది యేమి యి బ్లాటకుఁ గారణం బని ద ర్ యాకులమానసుఁ డౌచు డాసియున్ దేటపడం గనుంగొన న శ దృశ్యత నొంద ఫణీంద్రుఁ డచ్చటన్. ఉ. చేరువ కేఁగి రాజు పరి శీలన చేసితదీయపాద బ ద్ధోరువి లేఖ్య వర్ణ మపు 35 డొయ్యన విచ్చి పఠించి యామహో దారు నుదంత మంత విది 1 తంబగుట మది నుత్సహించి భా పారమణీశవంశ్యు మృదు 5 శైశవ సక్తుని దెచ్చి నెమ్మిలోన్, గీ. తనగృహంబున నిల్పి త 5 ద్భాలవృత్త మంతయును దేటపఱచి సుక స్వాంతుఁ డగుచుఁ బోషణము చేసి యారస పుత్రుభంగి నా ద్విజుఁ డనంత పాలితుఁ డగుటఁ జేసి. 79 80 81 82<noinclude><references/></noinclude> 5sowqrit0husrdkqyhzw5p8fq2h9pu1 104 235475 592338 2026-10-20T12:56:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము అనంతపాలుడు దండపాలుఁడై కాంచిపైకి దాడి వెడలుట. చ. అతని కనంతపాలుఁ డను శ్రీ నాహ్వయము రచియించి సర్వస మ్మతముగఁ బెంప నాతఁ డతి మానుషరూపకళాభివృద్ధిమై శతమఖ సూతివోలె...' 592338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము అనంతపాలుడు దండపాలుఁడై కాంచిపైకి దాడి వెడలుట. చ. అతని కనంతపాలుఁ డను శ్రీ నాహ్వయము రచియించి సర్వస మ్మతముగఁ బెంప నాతఁ డతి మానుషరూపకళాభివృద్ధిమై శతమఖ సూతివోలె రణ 5 సాహసలీలల నొప్పఁ జూచి భూ పతి యుపనీతికాల మని పన్నుగ నాదిమ శాఖవిప్రుఁడై. క. పరగిన మాధవశర్మకుఁ శరజన్ముకరణిఁ గానన భాగీరథికి 1 సరణిం జనియించెఁ బ్రథమ శాఖ నలవడం. సీ. కావింపవలయును గా ఛంబుగా సని రావించి యఖల భూ దేవసమితి కాబాలు వృత్తాంతమంతయు నెఱిఁగించి యాదమశాఖాస మంచితముగ వారి గోత్రంబున 3 వడు గొనరించియు విప్రసమ్మతముగ 3 వేదశాస్త్ర విద్యలు చదివించి వివిధ సాధనముల గరగరియగునట్లు గా నొనర్చి తనతనూజనృసింహాభి 5 ధానుతోడఁ గూడ నవ్విప్రసూతికిఁ 5 గూర్మి మిగుల నుద్వహముచేసి కౌతుకో 5 ద్యుక్తుఁ డగుచు ఘనత నలరంగఁ గతిపయ 5 కాలమునకు . గీ. ఆ యనంగభీము 5డంతజరాక్రాంత దేహుఁడై కుమార 5 మోహుఁ డగుచు సౌరసుండునైన శ్రీ నారసింహునకుఁ ద ద్రాజ్య మొసఁగి తనదు $ తనయుకరణి. క. రక్షించిన సుకుమారవి చతన కాన్వీ కీ వి 5 శారదగుణసం 63 88 84 85 98 86<noinclude><references/></noinclude> 2dvprk7c8bcnhpy6bwoe8dox9kbrslc 104 235476 592339 2026-10-20T12:56:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 ధుఖీన కనంతపాలున వల్ల భాభ్యుదయము కక్షయముగ నొసఁగె సైనిక కాధ్యక్షతయు. వ. అదికారణంబుగా దండపాలుం డనంబర గె. క. సేనాపతియై విష్వ క్సేనునిక్రియ శివతనూజు సేనా దాసరివర్గ జయోన్నతి న...' 592339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 ధుఖీన కనంతపాలున వల్ల భాభ్యుదయము కక్షయముగ నొసఁగె సైనిక కాధ్యక్షతయు. వ. అదికారణంబుగా దండపాలుం డనంబర గె. క. సేనాపతియై విష్వ క్సేనునిక్రియ శివతనూజు సేనా దాసరివర్గ జయోన్నతి నానరసింహునకు ఘనపరాక్రమ మెసఁగ. 87 88 89 వ. సత్యవ్రతప్రతిజ్ఞుండగు సృసింహభూతలేశ్వరుండు సైన్యాధిపతి సామర్థ్యం బుసం జేసి యత్యంతవిక్రమాన్వితుండై ప్రత్యర్థి పార్థివవర్గ నిర్వాపణసమ ర్థుండై నిరంతర బ్రాహ్మణ పోషణైక తత్పరుండై సకలప్రజానందకరంబుగా సమస్తమేదినీపాలసం బొనరింపుచు నొక్కనాఁడు దనయనుజుం డనం బరగిన దండనాథాగ్రణిం గనుంగొని, మహోల్లాసంబుగ నిట్లనియె. గీ. సకలజనులుపొగడ 5 సత్యవ్రతాహ్వయ 1 పుణ్యమందు భూరిమహిమఁ గరిగిరీంద్ర మలరు 5 కమనీయసానువై పరనృపాల జైత్రపటిమఁ దనరి. '. మనలో నెవ్వ రమైనను (జని) విజిగీషాంక లిఖిత కే శాసన మట సం తనముగ సంస్థాపించిన మనమునకును హర్షమగు న మాత్యవ రేణ్యా. చ. అన విని దండపాలుఁ డపు క డా సభవారలు మెచ్చునట్లుగా జనవర యీ ప్రయోజనమ శక్యము నా కటుగాన సౌఖ్యస ధనముగ మేదినీభరముఁ 5 దాలిచి దిగ్విజయంబుగాఁ జనం జను జగదేక వీరరణ ) సాహస విక్రమలీల నీ కిలన్. 90 91 92 98<noinclude><references/></noinclude> m9z6djou2b30lo0bpre61px2uxtt9ml 104 235477 592340 2026-10-20T12:56:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ. అయినను.. తృతీయాశ్వాసము మ. భవదీయాజ్ఞ వహించి యేను జని గ ర్వగ్రస్తులై నట్టి శా "త్రవులు గెల్చియు హ స్త్రీశైలమున సం క స్థాపించెదళ్ మేదినీ ధవళై వాతృక తావకాధిక జయ 9 స్తంభంబు నుద్...' 592340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వ. అయినను.. తృతీయాశ్వాసము మ. భవదీయాజ్ఞ వహించి యేను జని గ ర్వగ్రస్తులై నట్టి శా "త్రవులు గెల్చియు హ స్త్రీశైలమున సం క స్థాపించెదళ్ మేదినీ ధవళై వాతృక తావకాధిక జయ 9 స్తంభంబు నుద్యన్మహా హవకృత్సైన్యయుతంబుగా నరిగెద 5 హర్షాతిరేకంబునన్. వ. అని మఱియును. మ. సరణిం బుణ్యనదీనదంబులు సుర 5 స్థానంబులు౯ భూరి భూ సురవారంబు లనేకముల్ గజపుర 3 క్షోణీశ యాభూముల మఱి దానాది తటాకకూప వన ధశర్మస్థాపనంబుల్ పొరిం 65 94 95 96 బొరిఁ గావింపఁ బదార్థ సద్వ్యయ మగువా క పుణ్యం బగణ్యంబుగన్. 97. 3 గీ. అక్కడక్కడ నీకీర్తి మతిశయిల్ల జేసి వచ్చెద ననపుడుఁ జిత్తగించి దండితారాతియైన వేదండపతీయు లాలన ననంతదండ పాలకునితోడ. క. పలికెను మన యిరువురిలో పల భేద మొకింత లేదు ? పరికింపంగా నలఘుభుజ నీవె నే నని తలఁచెద సంశయము మాని తడయక నింకన్. క. చతురంగ సైన్య యుతముగ హితమంత్రి సమేతముగ య థేచ్ఛం జనుమా పృతనాపతి యనుచును భూ పతి యానతియిచ్చె వేగ భాసురలీలన్. ఉ. పంప ననంతదండపరిపాలకుఁ డచ్చతురంగ సేన తో భింపఁగ శత్రుభీకర గ ర భీరథమామిక వీర కాహళుల్ 9 98 80 99 100<noinclude><references/></noinclude> f062mrftoltob8qhb1397f4qfr0wrpw 104 235478 592341 2026-10-20T12:56:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 వల్ల భాభ్యుదయము 101 సొంపుగ మ్రోయఁగా సమర5 శూరజయధ్వను లుల్లసిల్లఁగాం బెంపుగ వందిమాగధులు ? పెక్కువిధంబుల సన్ను తింపఁగాన్. వ. ఇవ్విధంబున నిఖిలసేనాపరివృతుడై ధనదుక్రియ సనుకరిం...' 592341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 వల్ల భాభ్యుదయము 101 సొంపుగ మ్రోయఁగా సమర5 శూరజయధ్వను లుల్లసిల్లఁగాం బెంపుగ వందిమాగధులు ? పెక్కువిధంబుల సన్ను తింపఁగాన్. వ. ఇవ్విధంబున నిఖిలసేనాపరివృతుడై ధనదుక్రియ సనుకరించి మహో న్నతంబుగాఁ గదిలి చని యెడనెడ మార్గమధ్యంబునం గల పుణ్యక్షేత్రం బుల సురాలయనికర 'నిర్మాణ ద్విజస్థాపనాది ధర్మంబు లొనరించుచుం జని శ్రీకూర్మనాయకు నారాధించి యచటు గదిలి సింహాచలంబున కరిగి తద్దే వున కతిభక్తి నతియపచితివిధానంబు లాచరించి యనంతరంబ గోదావరీ తటంబున కరిగి యానది సవగాహనానుష్ఠానంబులు దీర్చి ప్రసన్న మన స్కుండై ధరామర నికరంబునకుఁ గోరిన యట్ల ధేనుధనవసుంధరా ద్యపరి మిత విశేష విహాయితంబు లొనరించి గౌతమిస్రవంతి ను తరించి. మహాస్రగ్ధర. .చని యాదు ర్వార సేనా సమితి గొలువఁగా సాహసోద్రేకలీల ఘన భేరీ డాండరాండోత్కరరవ మడరం 5 గాహాళుల్ మ్రోయుచుండ వినుతిం గై వారికుల్ దిగ్విజయముఁ బొగడ విప్రు లాశీర్వదింప గనియె" శ్రీసహ్యజా భూకకలుషహర సరిత్ 5 కంధిశాంతాగ్రగణ్యన్. 108 గీ. తేరి చూచి యసికినయా తీరమందుఁ " గాళుళ క్షేత్రతలమున $ మనత 'మెఱియ నఖిలసేనాప్రవాహ సమన్వితముగ విడిసె గజరాజయువరాజు 5 విభవ మలర ! అనంతపాలుఁడు శ్రీకాకుళమునఁ దన తల్లిదండ్రులను గుర్తించుట. శా. ఆ కృష్ణానదియందు సద్ద్విజుల తో 3 నత్యంత సంతుష్టుఁడై సాకల్యాతిశయాఘమర్షణ చణక స్నానాద్యనుష్ఠాన మ స్తోక ప్రౌఢీ నొనర్చి విప్రులకు నా క త్సుక్యంబుగా దానముల్ సౌకర్యంబుగఁ జేసి యంశుకచతు క శ్శాలస్థలిం జెందియున్. క. ఆసీనుఁడై సుఖంబుగ నాసీరమునందు నుండి ), నయముగ మది ను ల్లాసముగ మున్ను జనకుఁడు వ్రాసిన యాక్షేత్ర లిపి స 3 వర్ణముగాఁగన్. 1. 5. Box. 2. చ- యపీకినితీర, అసికినయా కృష్ణా. 8. చ. 'పత్ర”? 102 104 105 106<noinclude><references/></noinclude> 6xd4348amy8t0ph92s9k5nnazob6waq 104 235479 592342 2026-10-20T12:56:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయా శ్వాస ము గీ. తోఁచినను దల్లి దండ్రులఁ 5 జూచు వేడ్క నెమ్మనంబునఁ జింతించె 5 నేర్పు మిగుల వారు జీవింతు రేని మ రే ద్భాగ్యవశతఁ బెంపు దీపింప నిపుడు ద ర్శింపఁగలుగు. 3 67 107 మ. అని య...' 592342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయా శ్వాస ము గీ. తోఁచినను దల్లి దండ్రులఁ 5 జూచు వేడ్క నెమ్మనంబునఁ జింతించె 5 నేర్పు మిగుల వారు జీవింతు రేని మ రే ద్భాగ్యవశతఁ బెంపు దీపింప నిపుడు ద ర్శింపఁగలుగు. 3 67 107 మ. అని యీభంగిని వారిఁ గోరి మరునాఁ డభ్యాశమందున్న స ర్వనర గ్రామనివాసభూసురుల సం క భావించి వేర్వేఱఁ ద జననాఖ్యా ప్రవరాభిగోత్రతతిక క శ్వత్ పృచ్ఛఁ గావించి పూ జనముల్ సేయుచు నొయ్య నొయ్య నరయ 5 సమ్యగ్వి ధానంబునన్. వ. ఇవ్విధంబున నమస్కృతు లొనర్చుచుం జని జనకునిం గదిసి యన్వయగోత్ర నామంబు లడుగం దత్పత్రలిపి ప్రకారంబున సర్వంబును నెఱుంగించినం దెలియ విని సంతుష్టాంతరంగుండై యతని నారాధించి యంతట సమస్త ద్విజులకు ననుజ్ఞ యొసంగి యాతని. నుండ నియమించి తన సమీపమందు మున్ను లిఖియించి యునిచికొనిన తాళపత్రంబు విప్రున కొసంగినం గనుం గొని మాధవుం డతిమోదంబునఁ బురాతన వృత్తాంతంబు మనంబునకు జ్ఞ ప్తియగుటయుం బుత్రుదెస నిరీక్షించి యీ వృత్తాంతం బంతయుఁ దొల్లి పంచవింశతివత్సరంబుల క్రిందట నావిర్భవించిన మతనయుం దండకారణ్యం బున నునిచి యొక్క పర్ణంబున సౌవర్ణంబుగా లిఖియించి యా శిశుచర ణంబునం బంధించితి. ఇప్పుడు మగిడి మీ సన్నిధిం గనుంగొంటి. నా తనయుం డెచట వర్తించునో, యిది భవదీయ సమీపంబున కెట్లు వచ్చి నాన తీవలయు నని యడుగుటయు నాదండనాథుండు. క. తన వృత్తాంత మశేషము వినయంబునఁ దేట పఱచి 3 పితృచరణయుగం బున కెఱఁగ నతఁడు పెన్నిధిం గను పేద తెఱంగున సుఖప్రియ మలరన్. క. పరిరంభ మాచరించియు శిర మాఘ్రాణంబు చేసి చేతో జాత 109<noinclude><references/></noinclude> fbmclw6m2bnggb9g7ut6bstotzytxxy 104 235480 592343 2026-10-20T12:57:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 వ ల్ల భా భ్యు ధ య ము స్ఫురణుఁ డగు దండపాలుని వెర వారఁగ గారవించి వేడుకతోడన్.. 11] వ. ఇక్కార్యము మనమిరువుర మెఱుంగుటయ కాని బహిఃప్రకాశంబు సేయ వలదు. యుష్మన్మాత భాగీరథి. ఏను విజనకుండ...' 592343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>68 వ ల్ల భా భ్యు ధ య ము స్ఫురణుఁ డగు దండపాలుని వెర వారఁగ గారవించి వేడుకతోడన్.. 11] వ. ఇక్కార్యము మనమిరువుర మెఱుంగుటయ కాని బహిఃప్రకాశంబు సేయ వలదు. యుష్మన్మాత భాగీరథి. ఏను విజనకుండను. మద్వంశోద్వహ పూర్వాపరతరంబుల వారిం దరియింపం జేయఁదగుదువు. సంశయంబు లేదు. కావున నిచట చతురంగపై వ్యయుతంబుగా నిలువు మని పలికి మాధవుం డతిత్వరితగమనంబున భవనంబునకుం జని తద్వృత్తాంతం బెఱింగించి మఱునాఁ డరుణోదయంబునం గుటుంబినీయుతంబుగాఁ గాకుళంబున కే తెంచి పుత్రునిం గనుంగొనుటయు. గీ. అంత దండపాలుఁ తలిదండ్రుల నర్ఘ్యపాద్యవిధుల నాదరించి పూజ లొనరఁ జేసి 5 భూషణాంశుచయ కనకరత్న రజత, గణములెల్ల. క. చేతో మోదంబుగ నిడి మాతా పితృసహితుఁ డగుచు 5 ముహిమ దలిర బ్రీతిగ విప్రులఁ బ్రోచుచు నాతఱి బహు వాసరంబు లచట నిలిచియున్. 112 113 114 ఫటురూపియైన శ్రీ వల్లభ దేవుఁ డనంత పాలుని వలన భూదానము ప్రతిగ్రహించుట. వ. శ్రీకాకుళేశ్వరుమాహాత్మ్యం బంతయు విని విస్మయానంద హృదయుండయి తత్ ప్రదేశంబున దివ్యప్రతిష్ఠ విధ్యుక్తప్రకారంబుగా నొనరించుటకు గృహ క్షేత్రాదివసతు లొసంగి, ద్విజవరుల నిలుపుటకు నిర్ణయించి భగవద్విగ్రహా న్వేషణం బొనరింపుచు బ్రాహ్మణగ వేషణపరత్వంబున శ్రోత్రియ పరీక్షా ప్రవణుండై యున్న సమయంబునఁ బూర్వోక్త కారవేల్లాలవాల ధరణీబిలాంతర్వర్తి యగు లక్ష్మీవిభుండు. సీ. అజినో త్తరీయ స5 మృగ్దండ కాపీన 'ధారియై వామనా ?కార మమర నూతన వికచకం జాత సునేత్రుఁడై సకల సులక్షణా 3ధికతఁ దనరఁ 115<noinclude><references/></noinclude> tta73805sk39czrtdxukxhpqarw8qep 104 235481 592344 2026-10-20T12:57:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము జారు ద్విజబ్రహ్మ 3 చారిరూపముఁదాల్చి హరినీలసదృశ సం హనన మమరఁ దర్పకోటి సంకాశ ప్రకాశంబు గా సభాస్థలి కతి 3 కాంతి యొసఁగఁ జని కదిపి దండనాథునిఁ 3 గని ముదమున సేమ మగుఁగ...' 592344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము జారు ద్విజబ్రహ్మ 3 చారిరూపముఁదాల్చి హరినీలసదృశ సం హనన మమరఁ దర్పకోటి సంకాశ ప్రకాశంబు గా సభాస్థలి కతి 3 కాంతి యొసఁగఁ జని కదిపి దండనాథునిఁ 3 గని ముదమున సేమ మగుఁగాక యంచు నా 3 శీర్వదించి పలికె నిట్లని సువ్యక్త వచన రచన లలరఁ బురుషోత్తముఁడు మహా $ హ్లాదుఁ డగుచు. 3 ఉ. క్షేత్రముఁ గోరి వ స్తి నృపక శేఖర కశ్యపగోత్రుఁడఁ ఫణి చ్ఛత్రపురాధివాసుఁడ విశాల పవిత్ర యజుర్వి శేష స త్సూత్రుఁడ దానపాత్రుఁడ జ 3 తుర్దశ విద్యలయందుఁ జైత్రుఁడ శ్రోత్రియుఁడఁ బరిగ్రహ క 5 రుండను వల్లభనామ ధేయుఁడన్. క. దాతవు నీవు పరిగ్రహ పూతాత్ముఁడ నేను సుకృతముగ విద్యా సం జాతపరీక్ష యొనర్ప ' శ్రోతవ్రాతంబులోఁ బ్రశస్తం బలరన్. క. పాత్రుఁడ నని తోఁచిన నీ ధాత్రిని గృష్ణాభిధాన 5 తటినీతటి సు క్షేత్ర మొసంగుము విఘనస సూత్రాగమపాంచరా త్రక శుభసంవిత్తిన్. క. ఈ విధమున సువ్యక్తము గా వచియింపంగ వటుని గని ఘర్షింప బోవక చిత్తరురూపుల భావంబున సభికు 3 బలుకకయున్నన్. గీ. అంత దండ పాలుఁ డా సభాసదులును జోద్యమందుచున్నఁ 3 జూచి పలి కె 69 116 117 118 119 120<noinclude><references/></noinclude> eidr97575w7hvr4697jyxehp1lih7gd 104 235482 592345 2026-10-20T12:57:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 వల్ల భాభ్యుద దయము ధీర వర్యులార ! $ నిూర లీబాలునిఁ జేరి సత్పరీక్ష చేయరేమి ? వ. అని యడిగిన. క. వారు నృపప్రేరితు లయి చారుతరోదార ని గమ శాస్త్రాగమ స క్పౌరా ణామ్నాయంత వి చారిత రాద్ధా...' 592345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 వల్ల భాభ్యుద దయము ధీర వర్యులార ! $ నిూర లీబాలునిఁ జేరి సత్పరీక్ష చేయరేమి ? వ. అని యడిగిన. క. వారు నృపప్రేరితు లయి చారుతరోదార ని గమ శాస్త్రాగమ స క్పౌరా ణామ్నాయంత వి చారిత రాద్ధాంత సరణిఁ జర్చించి మరిన్. సీ. తర్క మీమాంసా వి 3 తర్క ప్రవీణులు సర్వేతిహాస ప్రశం సకరులు లలిఁగావ్య నాటకాలంకార పొరగుల్ భాట ప్రభాకర ప్రవణమతులు వై శేషి కాXమా 5 వేశవిజ్ఞానులు పాఠంజలికశాస్త్రక ఫక్కి- చణులు వేద వేదాంత శిప్ర 5 వృత్తులు నానార్థ దర్శన గ్రంథ సందర్భపరులు వివిధ భంగులు మర్షించి $ విప్రుఁ డని ప రీక్ష చేయుచు లోక సంరక్షకునకు యుక్తు లిడలేక ల శక్తులగుచు హర్షముగ దండపాలుతో 5 సనిరి యపుడు. ఉ. బాలుఁడు గాఁ డితండు నర శ్రీ పాలక లోకము లెల్ల నేలఁగాఁ జాలిన సర్వ భవ్యగుణ 5 జాలసమగ్రుఁడు నిందిరామనో లోలుఁడు మర్త్యరూపమున లోకమునం జరియించువాఁడు గాఁ 121 122 29 128 124 బోలును గాకయున్న మముఁ 3 బొంకముతోను జయింప శక్యమే? 125 す ఉ. ద్వాదశవర్ష విప్రపటు శ్రీ వామనరూ పొనరంగఁ దాల్చి యీ మేదిని సుందరోన్నతి సమేతముగా సుకుమారమూ రియై 1. క. . సాఖిలశాస్త్ర ప్ర'. 2. శ. ప్రవర్తకు. 8. చ. ము గాఁగ.<noinclude><references/></noinclude> pt35xjad2sqe9i6nc3ajm9r4yqi38yw 104 235483 592346 2026-10-20T12:57:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము వేదచయ ప్రశాస్త్రముల 8 వెర్వక తజ్ఞుల ధిక్కరింపుచుకో" నీదగు భాగ్య సంపద గణింప రమావిభుఁ డీనెపంబునన్. గీ. వచ్చినాఁడుగాన 3 వసుమతీశవ రేణ్య యితనికాంత యరసి $యి మ్మటంచ...' 592346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము వేదచయ ప్రశాస్త్రముల 8 వెర్వక తజ్ఞుల ధిక్కరింపుచుకో" నీదగు భాగ్య సంపద గణింప రమావిభుఁ డీనెపంబునన్. గీ. వచ్చినాఁడుగాన 3 వసుమతీశవ రేణ్య యితనికాంత యరసి $యి మ్మటంచు విప్రవరులు పలుక కవిని దండపాలుండు 71 126 హర్షవినయ యుక్తుఁ $ డగుచు నగుచు. 127 ఉ. చక్కనిముద్దు బాలుఁ గని 3 సంతసమందుచుఁ దత్ ప్రభావము మిక్కుటమా ఒఱింగియు స కమోహిత మెయ్యది కోర్కె యెద్ది నీ వెక్కడనుంచి వచ్చెద వ హీనవిహాయత మొప్ప నీకు నే మక్కువతో నొసంగెదను 5 మాణవకో త్తమ యాసతీ మ్మొగిన్. 128 గీ. అనిన దండపాలు నాలోకనము చేసి పలికె భాసురముగ బ్రహ్మచారి యాసభాజనంబు $ లాహ్లాదులై తనుఁ జూచుచుండ నపుడు 5 చోద్యముగను. ఉ ధాత్రిని విష్ణుపాదజని 3 తాతటభూతలమందు నయ్యహి చ్ఛత్రపురంబు వాసి చని శంకరపాలిత బ్రహ్మకుండి కా క్షేత్రసమాశ్రయంబున వసించితి నచ్చట ద్వాదశాబ్దముల్ సింహనృపాలక మంత్రిపుంగవా ! చిత్రముగాను గీ. అచట నుంచి వస్తె 5 ననఘ శ్రీకాకుళ శేత్రమందు నిలుచు $ చిత్తవృత్తి గలదు గాన నీదు $ మనకీర్తి విలసిల్ల విశదముగను వృత్తి 9 దశక మిచట. క. ఇమ్మ తి చి నమ్మహి నాదండపాలుఁ 3 ఢానందముతో నెమ్మదిఁ ద్వజ సన్నిధిం గొమ్మని యవ్వి ప్రనటుని 5 కుడి కేల వెసన్. 129 130 181 132<noinclude><references/></noinclude> q4qyy66koevcbd3phtaf3zvvm6wb6wa 104 235484 592347 2026-10-20T12:57:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 వల్ల భాభ్యుదయ ము గీ. వారిపూర్వకముగ శ్రీ ధారవోయఁ గరస్థ జల మొసంగునపుడు సలలితముగ నానతిచ్చు మనవి 5 సంగీకరింపుచుఁ దజ్జు లెల్లఁ గాంచి 3 తను నుతింప. 3 శా. ధాత్రీవృత్తిదశాత్మకం భువ...' 592347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>72 వల్ల భాభ్యుదయ ము గీ. వారిపూర్వకముగ శ్రీ ధారవోయఁ గరస్థ జల మొసంగునపుడు సలలితముగ నానతిచ్చు మనవి 5 సంగీకరింపుచుఁ దజ్జు లెల్లఁ గాంచి 3 తను నుతింప. 3 శా. ధాత్రీవృత్తిదశాత్మకం భువి(చ) తే 3 దత్తంవిలో పుత్రసత్ పౌత్రానీక పరంపరాస్వయభవ : త్సౌఖ్యాభిభోక్తవ్య మళ్ సూత్రంబు వచియించి యంచిత మనః $ స్ఫూర్తి దదీయోల్ల స త్పాత్రంబైన రమాధినాథునకు శ్రద్ధాభక్తియుక్తంబుగన్ , వ. ఇవ్విధంబునం బలికి యుద్ధక పూర్వకంబుగ. ఉ. దాన మొసంగి భూసురవి $ తానము లెల్లను భక్తి నప్పుడు రా నియమించ స త్తఱిఁ జి3 రాలున వా రవగాహనాద్యను స్థాన మొనర్ప నేఁగ వటు 5 సత్తముఁ బ్రార్థనచేయ వత్తు సం చా నృపుచే ననుజ్ఞ గొని $ యంచితరూప ప్రమోహకారియై. వ. అని యానతిచ్చిన. క. వలను గని రామహర్షణి పలుకులు విని శౌనకాది శ్రీ పరమమును లటా వలి వృత్తాంత మశేషము తెలియఁగ వినిపింపు మనను దీర్ఘ ప్రౌడిన్. మ. దీవిషల్లోక వి ధేయలోకచయ సం 5 దీప్త ప్రభావా రమా ధవ రాజర్షి వ రేణ్యపూజిత సమస్త ప్రాణిసంత్రాణకే శవ దుర్గాధిప సత్సహాయతర కృ క ష్ణాపూర్వ తీ రోల్లస ద్యవసాభ్యంతర భాసమానమణిము 3 కాహార శార్ణాయుధా ! క. నతజన కల్పానోకహ పతగేంద్ర తురంగ దాసు భవభంగ శత 1. క. . ప్రదుంచార ”. 183 184 135 • 136 137 188 189<noinclude><references/></noinclude> lnxxyxb03vmrouv7dp8inq54p6hc2fu 104 235485 592348 2026-10-20T12:57:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 73 క్రతు సన్నతపదయుగ మ త్కృతపుణ్యని కాయ కథిత 5 కేశవరాయా! తోటకవృత్తము.—కరుణాకర శ్రీకర శ్రీ కాకుళమం దిర భాసుర సుస్థిర 5 దేహహరి స్మరమైన మరపాలక స్కరథామతిరస్కర చక్ర...' 592348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 73 క్రతు సన్నతపదయుగ మ త్కృతపుణ్యని కాయ కథిత 5 కేశవరాయా! తోటకవృత్తము.—కరుణాకర శ్రీకర శ్రీ కాకుళమం దిర భాసుర సుస్థిర 5 దేహహరి స్మరమైన మరపాలక స్కరథామతిరస్కర చక్రధరా. 140 141 గద్య. ఇది శ్రీమత్తిరుమల తాతగురు గురు చరణారుణాబ్జయుగళ సమాశ్రయణ దురితలతాలవిత్ర హరితసగోత్రపవిత్ర భట్లపెనుమర్తికులోద్భవ గోపాలస చివతనూద్భవ విద్వజ్జన వినుతాభిరామ కోదండరామ ప్రణీతం బయిన బ్రహ్మాండ పురాణో త్తరఖండంబున వల్లభాభ్యుదయం బనెడీ శ్రీకాకుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> c3a7f09o5ke2bm37csiz1pye8fcgt27 0 235486 592349 2026-10-20T12:58:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940...' 592349 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ).pdf" from=72 to=96 /> izqoz9pbneko5sz141dkrsslt4c3h27 104 235487 592350 2026-10-20T12:59:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. వల్ల భాభ్యుదయము కర దివిజానీక వ న తు ర్థాశ్వాస ము 'శ్రీకర కరవేల్ల శరణ 5 శేఖరమహీతా లోకసమాగత విలస తాకుళపదన ప్రదేశం కమలాధీశా! గీ. హర్షముగ రౌమ హర్షణీయానతీయఁ దొడఁగి యాశౌన కాదుల 3 త...' 592350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. వల్ల భాభ్యుదయము కర దివిజానీక వ న తు ర్థాశ్వాస ము 'శ్రీకర కరవేల్ల శరణ 5 శేఖరమహీతా లోకసమాగత విలస తాకుళపదన ప్రదేశం కమలాధీశా! గీ. హర్షముగ రౌమ హర్షణీయానతీయఁ దొడఁగి యాశౌన కాదుల 3 తోడఁ జెప్పి నపుడు నృపపుంగవు ననుజ్ఞ కొనరిగినట్టి వినికరంబు భోజన వేళఁ దెలిసి చ. వచ్చినవారిఁ గాంచి జన 5 వల్లభుఁ డల్లవటుండు లేఁ డతం డెచ్చట నున్నవాఁ డనిన కీ నెవ్వర మాతనిఁ జూడలేదన జెచ్చెర విస్మితుం డగుచు శీఘ్రముగాఁ దమవారిఁగొందఱం ] బుచ్చుచు మాటిమాటికి న 3 పూర్వముగా నరు దందుచుకో మదిన్. 3 గీ. ఎదురుచూచుచుండ 9 నెలమి నయ్యరుణ గ భక్తి పశ్చిమాబ్ధిఁ 3 బరఁగఁ జేరె శరధిశయనుఁ డయిన శౌరి కచ్చటివార్త లెఱుక పఱచుకొఱకు నేఁగుకరణి. ఉ. ఆరవికి చేర విచ్చెఁ జర 3 మాచలకూటతటి సురక్తి చెం పారఁ బయోనిధిక్ వరుణుఁ , డర్మిలి భర్మమయంపు జంపుఁగై వారపుఁ బద్మరాగమణి వన్మహనీయపతాక నిల్పెనో వారిజనాభుపజ్జ నన 3 వావిరి విస్మయరశ్మి రమ్యమై. 5 3 1. క. చ. తివ్వ. 2. చ. కోర్య 5<noinclude><references/></noinclude> az2h9x2ecsjmhpuui0dm1ag3c44sehf 104 235488 592351 2026-10-20T12:59:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము గీ. అంత దిక్కులఁ జీఁకటు $ లతిశయిల్లెఁ బరమ పద నాయకుని దివ్య ) భవనమందు సంకుమద మిశ్ర కస్తూరి 5 పంక మలర బూత పెట్టిన మేక స్ఫూర్తు లనఁగ. ఉ. ఆ పరమేశ్వరాశ్రయమ ర్ హాలయమంట...' 592351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము గీ. అంత దిక్కులఁ జీఁకటు $ లతిశయిల్లెఁ బరమ పద నాయకుని దివ్య ) భవనమందు సంకుమద మిశ్ర కస్తూరి 5 పంక మలర బూత పెట్టిన మేక స్ఫూర్తు లనఁగ. ఉ. ఆ పరమేశ్వరాశ్రయమ ర్ హాలయమంటప గోపురోపరిం బ్రాపుల వప్రకుడ్యతల 5 రాజిత గేహములందు నిందు కాం లోపల పద్మరాగతతి 5 నొప్పుగ 'వేల్పు లనేకదీపికా రోప మొనర్చినా రనిన రూఢిగఁ దోఁచె నహరతారకల్. ఉ. శ్రీసఖుఁడైన యట్టిసర 5 సీరుహలోచను సన్నిధిం బయో జాసను శాసనంబున విహాయసదీపిక లెత్తిరో యనగా భాసిత దీపగర్భ మణి 5 భోజనముల్ గడుఁ దేజరిల్లె సం ధ్యాసమయంబున వరగృహాంతఢ నిర్మితయంత్రవీథులన్. వ. అప్పుడు. . కరదీపికా శతంబులు • నరవరు నాజ్ఞ వహించి 5 నానా సేనా పరివృధులు హితులు భృత్యులు వరుసకో మరి వారివారు వారు వారున్. క. అరిగియును 1వదన్వేషణ పరులై యాహ్వానములను 3 బహుభంగుల న బ్లరసి శియుబాలుం గానక, 3. మరలం జనుదెంచి యనిరి మసలక యంతన్. గీ. పొదల నదుల పట్లఁ దరువులందుఁ గూప సరసులందు వటుని బులి తలంబులఁ తటములందు జడయించుక లేదు ధరణీపైన నంత $ దండపాల ! 1. క. దదారోపణ. 2. క. యొండోకట్ 75 7 10 10 11 12<noinclude><references/></noinclude> hycumepdf4xk7qkt65f2vatr24i9kuj 104 235489 592352 2026-10-20T13:00:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 వల్ల భాభ్యుదయము వ. అని విన్నవించుటయును విని యతిదీనవదనుండయ్యు నంతట సమస్తద్విజుల భుజింపంజేసి, తా నట భోజన వివర్జితుండై యొక శుచి ప్రదేశంబున దర్భా స్తరణం బొనరించుకొని సమాహి...' 592352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 వల్ల భాభ్యుదయము వ. అని విన్నవించుటయును విని యతిదీనవదనుండయ్యు నంతట సమస్తద్విజుల భుజింపంజేసి, తా నట భోజన వివర్జితుండై యొక శుచి ప్రదేశంబున దర్భా స్తరణం బొనరించుకొని సమాహితస్వాంతుం డయి తద్విధంబునకు బహువిధ ధ్యా నగరిష్ఠుం డగుటయుఁ గొంతదడవునకు దైవానుగ్రహంబున నిద్రాసమన్వితుం డగుటయుఁ దదీయస్వప్నంబునం దస్వప్న విభుం డగు శ్రీహరి యివ్విధంబున. అనంతపాలనకు స్వప్నమున శ్రీ హరి ప్రత్యక్షమగుట. సీ. ఘననీల మేఘ సం$కాశ దేహముతోడఁ గమనీయ శంఖ చ 5 క్రములతోడ దర్పకకోటి సౌం 5 దర్యరూపముతోడఁ గమలాధివాస వ ర్క్షంబుతోడ సరవింద విలసితా $ యత నేత్రములతోడఁ జంద్రమండల ని భా^$ స్యంబుతోడ దినకర సహస్ర సదృశ సం 5 దీప్తితోడ సకల భూషణ భూషిత కచాకచక్య కలిత మగువల్లభ స్వామి కరుణతోడ దండపాలునిమోలఁ బ్ర త్యక్షమైన. క. కనుఁగొని సంప్రీతిఁ బున పునరభినుతు లొనరఁ జేసి 5 భూభుజుఁడు మహా వినయమున దేవదేవునిఁ గొనియాడఁ దొడంగె నతుల కుతు కాన్వితుఁడై. భుజం. జగన్మోహనాకార 5 జంభాసురారి ప్రగణ్యాపరంధామ $ భక్తాంతరంగా ఖగానీక రాద్వాహ 5 కంజాయతాక్షా దిగంత స్ఫురత్కాంతి $ దేదీప్యమానా. 13 14 15 •16<noinclude><references/></noinclude> 1r3m8j7513slv5h1odg36b813tvd3gz 104 235490 592353 2026-10-20T13:00:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '• చతుర్థాశ్వాసమ. భుజం. అమర్త్యాభిధేయాభియాతిప్రదాహా సమస్త ప్రశస్తాబ్జ 8 శారారిడే శారిబాహా రమావాస వక్షః స్వ $ రాణీల దేహా నమస్తే నమస్తే 'ప్ర} ణామాన్వి తేహా, చ. అని యటు దేవదేవుఁ గ...' 592353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>• చతుర్థాశ్వాసమ. భుజం. అమర్త్యాభిధేయాభియాతిప్రదాహా సమస్త ప్రశస్తాబ్జ 8 శారారిడే శారిబాహా రమావాస వక్షః స్వ $ రాణీల దేహా నమస్తే నమస్తే 'ప్ర} ణామాన్వి తేహా, చ. అని యటు దేవదేవుఁ గొని 5 యాడి మహాత్మక, యెవ్వ రీవు వ చ్చినకత మేమి యం చడుగఁ 5 జెప్పఁ దొడంగెను దండపాలుతో 'వనజదళాయతాక్షుఁడగు శ్రీ వల్లభ దేవుఁడు మున్ను నాదినం బున వటుపుంగవాకృతి న కే పూర్వముగాఁ జని నీదు సన్నిధిన్. క. వినిపింప విని యెఱుంగుదు శివన ఘోత్తమ తావక స్వర హ స్తంబున నేఁ గోననే భూవృత్తిదశక 3 మనువుగ దానంబు వల్ల శ భాఖ్యుఁడ ననుచున్. గీ. జనవరోత్తమ యే నహి క్ చ్ఛత్రపురము 3 వలన నెడఁ బాసి యిచ్చట వచ్చి నిలిచి యున్నవాఁడను ప్ర్రమ $ యుర్విలోన మత్ప్రతిష్ఠయు గావింపు మహితముగను. చ. నృపవర బ్రహ్మకుండి తట్టి 5 నీతోటి శంకరదివ్యధామ మొ ప్పు పురమునందు విప్రకుల ముఖ్యుఁడు వామనశర్మ గేహమం దపరిమితార్థసిద్ధి యగు 5 నట్లు కటిల్లక వీరు దాలవా లభువిని బౌరుషద్వయ బిలంబుననే వసియించి యంతటన్. గీ. అస్మదీయ ప్రతిష్ఠ 3 యభిలషించి వికటరూపధరుఁడనై శ్రీ విభవ మలరు తావకీనసభాప్రాప్తిఁ 3 దనరి యేను నర్థితార్థ ప్రదాయినై $ ఆర్థికరణి. 1.క. ప్రణానుస్వదే. 2. వ. ఎఱంగుదు ననఘాత్మక, 42 77 17 18 19 20 21 229<noinclude><references/></noinclude> 2r86o7i2cyjaf6bvyypjdpp7hcuxck3 104 235491 592354 2026-10-20T13:00:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 క. వెఱువక వేఁడితి దివ్యుల వల్ల భాభ్యుదయము కొఱకై మును బలిని నాదు 5 కొఱకై యిపుడు నరవర నిను యాచించితి ధరణీదానంబు సర్వ కదా నుతి కెక్కన్, 3 మ. అఖిలైశ్వర్య సమేతుఁ డబ్దభవము 5 ఖ్య ధ్య...' 592354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>78 క. వెఱువక వేఁడితి దివ్యుల వల్ల భాభ్యుదయము కొఱకై మును బలిని నాదు 5 కొఱకై యిపుడు నరవర నిను యాచించితి ధరణీదానంబు సర్వ కదా నుతి కెక్కన్, 3 మ. అఖిలైశ్వర్య సమేతుఁ డబ్దభవము 5 ఖ్య ధ్యేయుఁడు న్నిందిరా సఖుఁ డీభంగిని విప్రవేషధరుఁడై 5 సర్వంకమ ప్రజ్ఞ మై 28 25 శిఖ విభ్రాజితమూర్తి యాచకుతి క్షేత్రంబు రాజేంద్రుచే సుఖసంగ్రాహకుఁ డయ్యె నంబువులతో 5 సూరి స్తవం బొప్పఁగన్. 24 చ. కలియుగమందుఁ బార్థివులు 5 కల్మషులైనను నీమహాకథా విలసన మాలకించినను 5 వృత్త్యవహర్తలు గారు మేదినీ వలయములోన నీ వొసఁగ వాంఛలు దీఱఁ దదీయవృత్తియుగా వలనుగ నారగించుచు ని 3 వాసముగా వసియింతు నిచ్చటన్. వ. అని విమర్శజ్ఞానచిత్తుండనై యతిధార్మికుండ వగు నిన్నుం జెంది యుగధర్మం బూహించి యేను కుహనంబుగా యాచించితి నదికారణంబుగా నస్మదా కర్షణం బొనరించి యథావిధి క్రమంబుగా మత్ప్రతిష్ఠ యొనరించి యసమాన కీర్తి వహించి సమస్తభోగభాగ్య సంపద్వైభవంబులం జెందు మింక నుప వాసంబునం గృశింపక భుజియింపు మని పల్కి- యింది రాధీశుం దదృశ్యుం డయ్యె నయ్యెడ. 26 27 ఉ. పూతచరిత్రుఁడై భువనముల్ వెలుఁ గొందఁగఁ జేయునట్టి ప్ర ద్యోతనుఁ డేఁగుదాఁకను మ హోత్సవము రచియింపఁ బూనియ ఛాతిగ విష్ణుసన్నిధి ను ) పర్వు లొనర్చిన యట్టి యాజగ జ్యోతి యనంగ నొప్పెసఁగె శుభ్రమరీచి యదభ్రదీధితిన్. ఉ. పాండుపటీర రేఖ లనఁ బర్వియు విర్విగఁ దేజరిల్లె బ్ర హ్మాండ కటాహ భిత్తిని నుక ధాశను లచ్యుతు నుత్సవార్థమై నిండు సుధానులేపమతి 3 నిర్మలభాతి నొనర్చినట్లు కళ్ పండువుగాఁ బ్రపంచవిభవంబుగ నాహరిణాంక చంద్రికల్ 28<noinclude><references/></noinclude> igv4n4wiel8gfcoegm10dzkd5ubatis 104 235492 592355 2026-10-20T13:00:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ తుర్థాశ్వాసము 79 వ. అంత ననంతదండపాలుండు మేల్కాంచి యోగసమాధి చాలించియాస్వప్న వృత్తాంతం బంతయు మంత్రి పురోహిత హిత ప్రభృతి సమస్తజన సన్నిధి నెఱింగించి భోజన కృత్యంబు దీర్చి, యత...' 592355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చ తుర్థాశ్వాసము 79 వ. అంత ననంతదండపాలుండు మేల్కాంచి యోగసమాధి చాలించియాస్వప్న వృత్తాంతం బంతయు మంత్రి పురోహిత హిత ప్రభృతి సమస్తజన సన్నిధి నెఱింగించి భోజన కృత్యంబు దీర్చి, యతి సౌఖ్యంబుగా నారాత్రి పుచ్చినం బ్రభాతం బగుటయు. ఉ. సోమ సువర్ణ కాంతిగల 5 శుక్రబృహస్పతు లంత వేకువౌ జామునఁ దోఁచిన విమల 3 చారుసరోవరబింబితంబులో స్వామికి నుత్సవం బలర 5 సన్నిధిఁ జేర్చిన వజ్ర (స్వర్ణ ?) దండవ చ్చామర రాజి నా ఁ బర గె శక్రదిశ మహనీయవై ఖరిన్ . చ. కొలకొల మంచు వృక్షములఁ 5 గోకిల కీర మయూర శారీకా కలరవకూజితం బలరు శ్రీకాకుళ దేవుని మేలుకొల్పు మం గళతర^తాళ గానముల $ కైవడి దిక్కులు తేజరిల్ల బలపల నంత భాస్కరులసమయోదయంబునన్. చ. రజతహిరణ్యవైకృతి వి 5 రాజిత కుంభయుగంబున సము ద్రజలము నింపి వెన్నునకు దా తత మజ్జన మాచరింప ది 29 80 31 గ్గజముల మీఁద వేల్పు లధి 5 కంబుగఁ దెచ్చిరి నాఁగ నొప్పి రం బుజరిపుఁడు దివాకరుఁ డ క పూర్వముగాఁ జరమోదయాద్రులన్. 32 శ్రీకాకుళమున శ్రీ వల్లభుని బునఃప్రతిష్ఠ చేయుట. వ. అంత ననంతదండపాలుండు కాల్యకరణీయంబులు దీర్చి వంది మాగధ సందోహ పాఠకపఠన నిజవిజయాంకిత గీతంబు లాలకింపుచుం జని చని నిఖిల విద్వజ్జన ప్రధాన పురోహిత సుహృద్భట దౌవారిక విలసితంబగు నాస్థానాంశుక సదనంబునం బ్రవేశించి విప్రనికరాశీర్వాద నాదంబున కను మోదింపుచు రమణీయ చీనాంశుక రత్నకంబళ విరాజితా స్తరణంబున సుఖాసీనుండై యుండి యప్పుడు. గీ. హితుఁడు విష్ణుభక్తి 3 యుతుఁడు విప్రశ్రేష్ఠుఁ డతులగుణ గరిష్ఠుఁ 5 డైనయట్టి తనపురోధు నంతఁ 5 దగ నవలోకించి హర్షయుక్తి ! దసర 1 ననియె నిట్లు. 34<noinclude><references/></noinclude> jfi3gtv7hcezh7vf4autcdaftsccsl7 104 235493 592356 2026-10-20T13:01:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 80 వల్ల భాభ్యుదయము す ఉ. వందనమయ్య విప్రకుల 5 వర్యుఁడ నీకు సమస్తదేవతా వందితు నింది రావిభు న 5 వశ్యము దోడ్కొని రమ్ము యిప్పుడే పొందుగ వైష్ణవోత్తమ సు 5 పుష్పక సత్పరివార ధీరతా బృంద...' 592356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>60 80 వల్ల భాభ్యుదయము す ఉ. వందనమయ్య విప్రకుల 5 వర్యుఁడ నీకు సమస్తదేవతా వందితు నింది రావిభు న 5 వశ్యము దోడ్కొని రమ్ము యిప్పుడే పొందుగ వైష్ణవోత్తమ సు 5 పుష్పక సత్పరివార ధీరతా బృందముతోడ నేఁగు తడ వియ్యెడ నిల్వకు మంచుఁ బల్కినన్. మ. వీని విప్ర్రర్షియు వారిఁ దోడ్కొనుచు స ద్విశ్వాసపూర్వంబుగాఁ జనీ యప్పట్టణమందు వామను నివే రే శంబుం బ్రవేశించి చ య్యన సప్పాఱునిఁ బూజ చేసియుఁ దదీ 3 యానుజ్ఞ చే మేదినీ ఖననంబు రచియించి యంచితరసా 5 గర్భస్థు సర్వేశ్వరున్. సీ. దళముగాఁ బా తాళ 5 తలవాసు లనుదిన మర్చించు చందన 5 చర్చతోడ సకలంక భూషిత 5 సక లాభరణమాల్య తతులతో నాయుధ 9 వితతితోడ నలరు శ్రీవల్లభు 5 నవలోకనము చేసి ప్రేమాంతరంగులై 5 వినయవినతు లతిభ క్తి నొనరించి 5 యుర్ఘ్యపాద్యాదుల నవచితి గావించి యలఘుయోగ్య యానగతుఁ జేసి పరివార $ సేనతోడ శంఖ కాహళమురజని 3 స్పాణవాద్య జాతనినదసిత ధ్వజ $ చ్ఛత్రచామ రములతో వండిన గేయ , రవముతోడ. 35 36 87 వ. ఇవ్విధంబుగ మహావైభవాన్వితంబుగా నప్పురంబువలనం గదలి చని కాకుళ క్షేత్రంబు చేర నేతెంచు సమయంబున. చ. అనువుగ మున్ను శంకర మహాలయసన్ని కటావనీబిలం 38 బున వసియించి వచ్చుతఱిఁ బూర్వసుహృత్త్వము వ్రాయలేమి న ర్జునహితకారి యౌటయు నిరూఢిగ నల్లఁ బ్రసన్న మల్లి కా ర్జునయుతయాయి మైన మధు 3 సూదనువార్త వినక రయంబునన్. 39<noinclude><references/></noinclude> 4kqdfbwx5ba0mbxig7v9gwhdp9cgyzb 104 235494 592357 2026-10-20T13:01:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము ఉ. దండధరప్రతాపుఁ డతి ధార్మికుఁడైన యనంతదండపా లుండును సంశయంబు మది శ్రీ లోనఁ దొలంగి సమ సయూధ వే దండముఖాంగముల్ నడువ , దవ్వునకై యెదురేఁగి కోటి మా ర్తాండవిరాజమాన...' 592357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము ఉ. దండధరప్రతాపుఁ డతి ధార్మికుఁడైన యనంతదండపా లుండును సంశయంబు మది శ్రీ లోనఁ దొలంగి సమ సయూధ వే దండముఖాంగముల్ నడువ , దవ్వునకై యెదురేఁగి కోటి మా ర్తాండవిరాజమానుఁ డగు శ్రీ తామరసాయతనేత్రుఁ గాంచియున్. గీ. నతులు వేమా రొనర్చి వినమ్రుఁ డగుచుఁ దనపురోహితుఁ గాంచి సంతసముతో స పర్యగావించి యత్యంత భక్తి వివిధ వాద్యనృతవినోద పై J భవము మెఱయ. 81 40 41 వ. ఇవ్విధంబున మ హెూల్లాసంబుగాఁ జని యనంతరంబ శుభదివసనక్షత్ర యోగయుక్తంబగు సమ్యఙ్ముహూర్తంబున శుభలక్షణలక్షితుం డైన శ్రీవల్లభ దేవుని విష్వక్సేనాది నిత్యసూరి పరివార సమేతంబుగా విఖనస సూత్రాగమోక్తంబునం బ్రతిష్ఠించి మఱియును. గీ. వీరభద్రకుమారక 5 విఘ్న రాజ • పార్వతీ నంది భృంగీశ శ్రీ భైరవ యుత భవునిఁ దత్ క్షేత్ర పాలక $ పటిమ దసర నిష్ఠతో దక్షిణదిశం బ్రకృతిష్ఠ చేసి. సీ. మరకత మణిమయ మహితాలయద్వార .. చామీకరకవాట 3 చంద్రకాంత సౌపాన వేదికా 5 సాలభంజీ స్తంభ సంభృతమంటు సముచితంబు ప్రాకార గోపురా ? నీక విచక్షణ ధ్వజ పటాభి శ్రేణి క భాసురంబు కల్యాణచందనా 5 గారతో రణకుడ్య పాంచాలికాయంత్ర సంచయంబు రాణి నిర్మా మొనరించి రథవితాన * హాటకాందోళికా గజహంసవా 11 42 43<noinclude><references/></noinclude> 4ak6ikxeta8u3zern9u9b199s7ix8yt 104 235495 592358 2026-10-20T13:01:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 వల్ల భాభ్యుదయము వాహనము లొసఁగి నిఖలోత్సవంబు లమర వివిధ వాద్యము లర్పించి 5 వినుతి మెఱయ. గీ, చారు నవరత్న ఖచితసుజాతరూప మంజుమంజీర కేయూర , మకుటహార కటకకింకిణికాంచికా 5 కర్ణకుండ ద్...' 592358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 వల్ల భాభ్యుదయము వాహనము లొసఁగి నిఖలోత్సవంబు లమర వివిధ వాద్యము లర్పించి 5 వినుతి మెఱయ. గీ, చారు నవరత్న ఖచితసుజాతరూప మంజుమంజీర కేయూర , మకుటహార కటకకింకిణికాంచికా 5 కర్ణకుండ ద్యలం కారి తాంగుఁజేసి. చ. నగరకృత ప్రతిజ్ఞుఁ డయి నవ్యగృహాంగణ సౌధ వీధికా ద్యగణితధాన్యకర్బుర సమగ్రము సర్వజనప్రపూరితం బుగ నొనరించె ముఖ సుమతి 5 భూపతియు రచియించినట్లుగా నిగమచయ ప్రశాస్త్రకమ 5 నీయము కాకుళపట్టణాఖ్యమున్. సి. నిలయంబులను రత్న నివహసమీచీన . మైనకవాటసం 3 ధాన మమర వాచస్పతి సమాన శ్రీ వాగ్వైభవవిచిత్ర వేదశాస్త్రాభిజ్ఞ వైదికులకు బీభత్ససదృశ విభీషణ రణజయో పార్జితులై నట్టి బాహుజులకు శ్రీమున కెనయన సిరులఁ బెంపందు న త్యూర్జితవాణిజ్య $ 1 సర్జులకును నపరిమితధాన్య కర్షకహలవితాన సంపదున్నతు లై నట్టి 5 చరణజులకు నిత్యమాధవ కైంకర్య $ నిపుణమహిమ కాపురంబగుకాకుఖ్యాపురంబు. చ. అనుదినపక్షమాసయుగ శ్రీ హాయనసర్వమ హెూత్సవంబుల దనరి మృదంగ వాద్యపటు 5 తాళవితానసుగానపద్ధతి వనజదళాడు సన్నిధి న 5 వశ్యము నర్తనకేళి కప్సరో వనితలఁ బోలినట్టి బహు 3 వారవిలాసిను లుందు కప్పురిన్. 1. " కార్డు ", "సర్దు వణిక్కు If ' 44 45 46 47 48<noinclude><references/></noinclude> hthrdnee296x3undta6rzkiomfkx9bu 104 235496 592359 2026-10-20T13:01:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము . చలదళ తింత్రిణీవకుళ చంపక కేసర నారి కేళనం జుల కదళీతమాల వట 5 చూతకపిత్థక బిల్వ సాలజం భల పనసాది భూరి తరు కే వార వనావలు లప్పురంబు చెం తల నిరువంకలం దనరు నందన చైత్ర...' 592359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము . చలదళ తింత్రిణీవకుళ చంపక కేసర నారి కేళనం జుల కదళీతమాల వట 5 చూతకపిత్థక బిల్వ సాలజం భల పనసాది భూరి తరు కే వార వనావలు లప్పురంబు చెం తల నిరువంకలం దనరు నందన చైత్రరథంబులో యనన్. క. సరసిజ కైరవ హంసో - త్కరకోకబకాది కలిత 5 గంభీరజలా కరములు మూఁడును నాలుగుఁ బరగు దత్పురముచుట్టు 3 వార్డులొయనగన్. క. తత్తద్విధమున నొనరిచి విత్తవ్యయమునకు నోర్చి విఖ్యాతి మెయి మత్తారిరాట్కదంబము నత్తఱి విజిగీషు కాంతుఁ డైయటమీఁదన్, శ్రీ వల్లభస్వామి కతి భక్తి 3 వందనములు పొందుగాఁ జేసి తదనుజ్ఞఁ బొంది మఱియు దండయాత్రాసము త్సాహ తరగభీర 3 3 రణజయారీ త రావ మడర. 88 49 50 51 52 స్థాపించుట. అనంతపాలుఁడు శాంచీపురమును జయించి విజయాం'' శాసనమును స్థాపించా సీ. కదలి హేమాద్రి సం 3 కాశంబు లైనట్టి యతిశతాంగ శ్రేణు 3 లభిగమింప మేచకావలి 5 సూచకం భద్రగజానీక 3 పటిమ దనర గంధవహాంచిత గమనంబులై నట్టి సైంధవ సముదాయ బంధురముగ దంభోళిశకల సంరంభాంగులై నట్టి పటు పదాతి పరం పరలు నిగుడ వివిధ చతురంగ పై నిక $ వితతి గొలువ దస్యుపరివార గర్వ వి ), దారుఁ డగుచు<noinclude><references/></noinclude> kcwq4epsnhc13qfk37utmpyysa54bvw 104 235497 592360 2026-10-20T13:01:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 వల్ల భాభ్యుదయము నాఖువాహన సహజ వి క శాఖు కరణి దండపాలుండు నాహవోద్దండలీల. చ. అరిగియఁ గాంచికాపురము 3 నందలిమార్తుర నెల్ల ఘోర సం గర విజిగీషుపై తదధి 5 కారులచే నరి గొంచు నచ్చట స్థిర...' 592360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 వల్ల భాభ్యుదయము నాఖువాహన సహజ వి క శాఖు కరణి దండపాలుండు నాహవోద్దండలీల. చ. అరిగియఁ గాంచికాపురము 3 నందలిమార్తుర నెల్ల ఘోర సం గర విజిగీషుపై తదధి 5 కారులచే నరి గొంచు నచ్చట స్థిరవిజయాంక శాసన ము 5 దీర్ఘతరంబుగ నిల్పి మల్లి వే గిరి కటకాభిధాన పురి $ కిం జనుదెంచె నుదంచితార్భటిన్. వ. అంత నిక్కడ. శ్రీకాకుళేశుని మాహాత్మ్యమునకు నిదర్శనములు. శా. గంగాకూలముఁ బాసి శ్రీహరియు రం 5గత్తుంగ కృష్ణాసరి త్సంగ ప్రాంగణభూమి కేఁగియు మను 5 ష్యశ్రేణి సేవింప నీ భంగిం గామితకామ్యదాయి యగుచుగా భాసిల్లి యెల్లప్పుడు ' శృంగారంబుగ దండపాలక మ క శిక్షా ప్రకారంబునన్. గీ. చేయునట్టి నిత్య 5 సేవలు గైకొంచు భక్త సుప్రసన్న భావ మమరఁ · బంకజాక్షుఁ డెపుడుఁ 5 బద్మా సమేతుఁడై నిలిచియుండు నంత 3 నెమ్మితోడ, గీ. పుడమిలోపల నుత్కల క భూభుజునకుఁ గూఁతు రొక్క తె కలిగియుఁ గొడుకు లంత లేకయున్న నిరంతర 3 వ్యాకులమును జెంది యిలుతీర్థముగ నటు 5 చేర నరిగి. 3 మ. ప్రకటస్తోత్రము లొప్పఁ గాకుళపతిం క బ్రార్థించి పుత్తార్థియై యకలంకంబుగ వేఁడ నానృపుని స క మ్యగ్భ క్తికి భక్తపో షకుఁడై నట్టి జనార్దనం డఖల వి 3 శ్వస్తుత్యుఁ డై రాజుపు త్త్రికనుం బుత్తునిగా నొనర్చె నిజశక్తి విస్మయ ఖ్యాతిగన్. గీ. మఱియు నొకనాఁడు సజ్జనమాన్యుఁడైన దండనాథపురోహితు 5 ధనముఁ జోరు" 53 54 55 56 57 58 59<noinclude><references/></noinclude> gkykle57ninwsfpg0zyz621yfctpiw7 104 235498 592361 2026-10-20T13:01:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము లపహరించుటయును మనోవ్యాకులమునఁ గాకుళాధిపుఁ గూరిచి గారవమున. క. సతి నుతు లొనరించుచు స మ్మతితో ధ్యానంబుసే యు 5 మహితద్విజు నా శ్రితవత్సలుఁ డగు లక్ష్మీ పతి యా ప్ర...' 592361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము లపహరించుటయును మనోవ్యాకులమునఁ గాకుళాధిపుఁ గూరిచి గారవమున. క. సతి నుతు లొనరించుచు స మ్మతితో ధ్యానంబుసే యు 5 మహితద్విజు నా శ్రితవత్సలుఁ డగు లక్ష్మీ పతి యా ప్రార్థనముచేతఁ బరమ ప్రీతిన్. మ. అతిదూరాగతుఁడైన తస్కరుని నత్యంతవ్య ధాయోగజ క్షితుగాఁ జేసి యపహ్నవద్రవిణముగా శీఘ్రంబుగాఁ గ్రమ్మర జతనం బొప్పగఁ దెచ్చిపెట్టుటకునై 5 సర్గంబుగాఁ జేసి యా శ్రిత రక్షామణి సర్వ వేద్యుఁ డెఱిఁగిం న చెంద ద్విజశ్రాతికిన్. వ. వెండియు నొక్క సమయంబున. చ. నిరుపమపుణ్యశీల కమ $ నీయ శుభావహ విప్రభార్య శ్రీ ధరునకు ధేనుదుగ్ధము లు 3 దారత నెఱ్ఱఁగఁ గాఁచి మంజు మా సర సహితంబుగాఁగ ననిశంబు సమర్పణచేయుచున్న భూ . సురునిమహిష్య నొక్క ఈఱిఁ జోరకుఁ డర్థి నపహ్నవించినన్ . క. వారలు ప్రార్థన చేయఁగ గారవమున వానిఁ జూడఁ గనునట్లుగఁ దా నారూఢిగ నెఱిఁగించి యు రప్పించే మహిషిఁక దస్కరు చేతన్. వ, మఱియు నొక్క కాలంబున, క. పరిచారకుఁ డొక చామో కరపాత్రము బయల నునిచి 3 కడు సందడి నే మరియుండ నొక్క దుర్మతి దరి దప్పియుఁ దస్కరించి క తగఁ గొని చనియెన్. చ. అది యొకచోట విక్రయస మర్థత లేక దురంత వేదన మది భయ మంది వేగ నభిమానముతోఁ గొనివచ్చి క్రమ్మఱ 60 61 62 63. 64 65 66 67<noinclude><references/></noinclude> 5srko5uf8esc61mzn4pmccqf2kmhca8 104 235499 592362 2026-10-20T13:02:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 వల భాభ్యుదయ ము నొదిఁగి ధరాప్రదేశమున 5 నుంచి నమస్కరణం బొనర్చి దే . వ దురితకర్ముఁడన్ జడుఁడఁ బాలసుఁడు గృప నన్నుఁ గావవే. క. అని యాంధ్రనాథు నీగతిఁ గొనియాడి యనంతరంబ ర్ గోప్యంబుగ...' 592362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>86 వల భాభ్యుదయ ము నొదిఁగి ధరాప్రదేశమున 5 నుంచి నమస్కరణం బొనర్చి దే . వ దురితకర్ముఁడన్ జడుఁడఁ బాలసుఁడు గృప నన్నుఁ గావవే. క. అని యాంధ్రనాథు నీగతిఁ గొనియాడి యనంతరంబ ర్ గోప్యంబుగ వా డును జనియె నిజగృహంబున కనువుగ శ్రీకాకుళేశ్వ 5 రాజ్ఞాభిజ్ఞన్. వ. మఱియు నొక్కవి శేషంబు. గీ. అత్యనాచారపరుఁడు వే, శ్యాభుజంగుఁ డైరమా వల్లభస్వామి కను దినంబు సర్చ్ లొనరించు నందొక యర్చకుండు హృదయ మందున లజ్జావి $ హీనుఁ డగుచు. వ. అంతట చ, శ్రీ విభు సేవ చేయుటకుఁ 5 జిత్తము రంజిల నేఁగి యామహా భూవరుఁ డొక్కనాఁ డచటి పూజలఁ జూచి తిరస్కరించి వే పోవఁగ నాతనిం దఱిమి 5 పూత చరిత్రకుఁ డైనయర్చకు వావిరి నిత్య కైంకరియ వైభవముల్ రచియింపఁ జేసినస్, గీ. సంతతాచార సంపత్తి సహితముగను పూజ గావింపగా మన $ స్ఫూర్తిచేత వల్లభస్వామి యా నృపు స్వప్న మందు 3 హర్షముగ నేఁగి యిట్లని యానతిచ్చె. క. నృపపుంగవ మద్భక్తుల కపవిత్రత గలదె నాకు 7 నతఁడే హితుఁ డౌ నవచితిఁ గావించుట కనం గృప నతని మగిడి కూర్చెఁ 3 గేశవుమహిమన్. 68 69 70 71 72 78 74 75 2. ' 1. కైంకర్య ' అనుటకు ౦కరియ' అని కవి యుపయోగించియుండును.<noinclude><references/></noinclude> hflry6nmi3mzaoi6ct99h39eps5xjee 104 235500 592363 2026-10-20T13:02:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. పతితాము పావనంబులు చతుర్థాశ్వాసము సతతం బాంధాధినాథు సచ్చరితంబుల్ నుతియింప నద్భుతంబులు హితులకు నత్యంతము క్తి 3 హేతుకరబుల్ . 230 గీ. ఇవ్విధం నఁ గాకుళాగధీశ్వరుండు భక్తజన సేవ్...' 592363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>క. పతితాము పావనంబులు చతుర్థాశ్వాసము సతతం బాంధాధినాథు సచ్చరితంబుల్ నుతియింప నద్భుతంబులు హితులకు నత్యంతము క్తి 3 హేతుకరబుల్ . 230 గీ. ఇవ్విధం నఁ గాకుళాగధీశ్వరుండు భక్తజన సేవ్యుఁడై ముక్తిపదనివాసు కరణీ సంతోషచిత్తుఁడై 5 ధరణివిఁద శ్రీసతీ సంయుతముగ వేంక చేసియున్న. వ. అట్టి విష్ణుపురోత్తమం బన నొప్పు శ్రీకాకుళభర్తసన్నిధియందు. మ. జను లాపాఢవళక్షపక్షహరివా 5 సం బందు శ్రీస్వామి న రచన గావించి మహోత్సవంబు రచియిం క చం దృప్తుఁడై వారు కో రిన కోర్కుల్ కృప సేయుచుండు హరిదారిద్య్రమ సంహారికాం చన పీతాంబరధారి భూరికరుణా సంచారి దైత్యారియున్. వ. వెండియు. 87 76 78 79 80 మ. అతుల శావణ కృష్ణ పక్షయుత సమ్యక్కృష్ణ జన్మాష్టమి దతనాదాన్విత గీతవాద్యములచే 3 త గంధపుష్పాద్యలం కృతు లొప్పంగ సపర్య చేసిన హృషీ 5 కేతుండు సంతుష్టుఁడై యతి కృత్పాపము లెల్లఁ బాపి హృదయా $ హ్లాదం బొసంగుకో దయన్. చ. మఱియును గార్తిశాఖ్య శుభ 5 మాసము పాండుర పక్షమందు శ్రీ హరిదివసంబున ఘన భ ర్ వార్ణవ తారక యాన పాత్రమై పరగిన యిందిరా రమణు క భక్తి సమస్య లొనర్చి మానవుల్ దురిత విదూరులై తుది న 3 ధోక్షజ లోకముఁ గాంతు రిమ్ముగన్. 82 గీ. మనుజు లెవరైనఁ 5 గార్తికమాసమందు శ్వేతపంచిన ద్వాదశీ దినంబు<noinclude><references/></noinclude> 14mjo90bo751g5rknh693qbzeanaily 104 235501 592364 2026-10-20T13:02:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 వల్ల భాభ్యుదయము కాకుళేశ్వరుఁ బూజింప ఘనత మెఱసి మోక్షసంపాప్తు లగుదురు $ ముద "మెలర్ప. చ. తరణియుఁ జాపసంక్రమణ తం దగు మాసమునందుఁ గాకుళే శ్వరునకు ధూపదీపములఁ జూరుసుమంబులఁ బూజచేస...' 592364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>88 వల్ల భాభ్యుదయము కాకుళేశ్వరుఁ బూజింప ఘనత మెఱసి మోక్షసంపాప్తు లగుదురు $ ముద "మెలర్ప. చ. తరణియుఁ జాపసంక్రమణ తం దగు మాసమునందుఁ గాకుళే శ్వరునకు ధూపదీపములఁ జూరుసుమంబులఁ బూజచేసి చా మండనమండితుఁ జేసియుగా మనో మరధవళాతపత్రమణి హరముగ ముద్గభ క్త పరమాన్నము లర్పణ చేయువారికిన్ గీ. సంశయంబు లేదు జగదీశుఁడగు రమా వల్లభుండు వారి 3 వాంఛ లెల్ల 3 సఫలితంబుచేయు 3 సర్వ సర్వంసహా రక్షకుండు దనుజ ? శిక్షకుండు. క. మకరాయన కాలంబున నకలం కోద్యానవన స$ మాశ్రయుఁ గడునం దకధరు నిరుపమ భక్తిని సుకృతాత్మకు లెవ్వరై సఁ 3 జూచెద రేనిన్. గీ. కలువ, నిర్ముక్తులై యతి 5 కౌతుక మునఁ బొదలి పిమ్మట నిర్వాణ పదముఁ గాంతు కాకుళాధిప మహిమ నే కాంతభక్తు లాత్మ నుతియింప శ్రీహరి, హర్షమునను. 83 84. 85 86 87 వ. అధికంబుగా ననుగ్రహించు నీవి మొదలగు సమస్త పుణ్యదినంబులయందు హృషీ కేశు నారాధించు మర్త్యు లిహంబునం దనుదినభోగ భాగ్యసంపద్వై భవంబులం బొదలి యనంతరంబ శరీరావసానసమయంబున నిత్యముక్త సేవి తంబగున్మ వికుంఠవద ప్రాప్తులగుదు రనిన విని మునులు సంతుష్టాంతరంగు · లై రంత సూతుండు మఱియు నిట్లనియె. 88<noinclude><references/></noinclude> 4ymx5mwxjsyi4khkunfqvzy5ncq8u61 104 235502 592365 2026-10-20T13:02:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జ. నిరతము నీగతి సంవ చతుర్థాశ్వాసము త్సరములు మాసర్తు పడ ర్ సకలదినముల వరుస సమర్చన లలర తిరుకల్యాణోత్సవం బుĪదీర్ణత 'వెలయున్'. వ. అది యెట్లనిన ఉ. వాహన యాగశాలలు వి 5 వాహ సుఖోచితరత్న...' 592365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>జ. నిరతము నీగతి సంవ చతుర్థాశ్వాసము త్సరములు మాసర్తు పడ ర్ సకలదినముల వరుస సమర్చన లలర తిరుకల్యాణోత్సవం బుĪదీర్ణత 'వెలయున్'. వ. అది యెట్లనిన ఉ. వాహన యాగశాలలు వి 5 వాహ సుఖోచితరత్నమంటప సాహిత రత్నకుడ్య నవ రంగ కవాట వితానగోపుర శ్రీహరి మందిరాంగణ వి 3 చిత్ర నవధ్వజ పత్రగేహ సం దోహసుతోరణాదు లతి 3 తోరముగా రచియింపఁ జేసియుస్. గిరి సదృశతర శతాంగో త్కర కరిచయ తురగశత ప జాతిగ సేనా పరివృతులై చని కాకుళ పురగోపురమందు నృపులు క పొరిఁబొరి ధరణిన్. గీ. విడియ నియమింప సైనికవితతి యలరు రంగదభ్రంకషోర్మి వా 5 రాశికరణిఁ బటకుటీర సితధ్వజ బహుళమనుజ హలహలధ్వను లెసఁగఁ గా $ హళలు మొఱయ. వ. అంత. す ఉ. కోరిన పప్పు బియ్యములు శ్రీ కూరలుఁ గాయలు నాజ్యతైలకా శ్మీర పటీర చూర్ణనవ $ చిత్రపటంబులు ఖండశర్కరల్ వారి కెడంపులో అదనంబుగఁ గంద్ర బిడారు డొక్క బిం డారము లుల్లసీల్లు నిబి 3 డంబుగ నేత మహోత్సవంబుగన్. ఉ. అంతట సహ్యజా సరిదు 5 దంచిత తీర్థకృతావగాహు శ్రీ కాంతుని యోగ్యయానగతు 3గా నొనరించియు భద్రమంటపా భ్యంతర సీమ చారుమణి 5 హాటక శోభిత సింహపీఠి నే దాంతవచోవిలాస వసు శ్రీ ఛామరకోటి భజింపఁ బెంపుగన్. 12 89 89 %% 90 9] 92 93 94 95 96<noinclude><references/></noinclude> fyvzdpptqzyiz32usgi25pphnfmu7az 104 235503 592366 2026-10-20T13:02:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 వల్ల భాభ్యుద యము క. ఆక్షణ విభవ మెసఁగ వి లక్షణ వాద్యప్రభేద 5 లాస్యములల లక్ష్మీ కళ్యాణాత్మక దీక్షం బాంచాహ్ని కాను 3 దిన శుభ మొనరన్. 3 మ. కలమాన్నంబు నపూపపాయసమృతాం గార ప్రసూపాది...' 592366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 వల్ల భాభ్యుద యము క. ఆక్షణ విభవ మెసఁగ వి లక్షణ వాద్యప్రభేద 5 లాస్యములల లక్ష్మీ కళ్యాణాత్మక దీక్షం బాంచాహ్ని కాను 3 దిన శుభ మొనరన్. 3 మ. కలమాన్నంబు నపూపపాయసమృతాం గార ప్రసూపాది భు క్తుల సంతృప్తులఁజేసి విప్రజనసంద్ దోహంబులం బొందుగా నలజై త్రంపు వళక్ష పక్ష తిరుకల్యాణోత్సవం బర్థి ది గ్వలయఖ్యాతిగఁ జేయఁగా హరిశతాం す 97 ప్రాంగ ణారూఢతన్ .. 98 సీ. హొయలుగా నచటి 5 త్రోత్సవ సమయంబు నందున నంత బ్ర $ హ్మాండనాథుఁ డాద్యంతశూన్యుండు ) హరవిరించ్యర్థితుఁ డగు రమావల్లభుఁ డతులమహిమ నుదయాద్రిమీఁదఁ బ్రద్యోతను కై వడి రత్నసానుమనోహ శ్రీ రమ్ములైన రథముపై శోభా వి 5 రాజితంబుగ సిత ఛత్ర ధ్వంచి చామరములు మెఱయ వేంచేసి జనవరం $ పరలు పొగడ వందిమాగధకోటి కై 3 వార మమర గాననృత్య వినోద సంతాన వివిధ భూరి భేరీనినాదముల్ 3 భోరుకలఁగ. సీ. సురభిచంపక తైల 5 పరిషి కరంజిత - కరదీపికాసము త్కరము వెలుఁగు స్వరయు క్తఋగ్యజు 3 స్సామ గానంబుల బ్రాహ్మణ శ్రేణులు $ భజన సేయ మాళవ నేపాళ మలయాళ పొంచాల చోళ భూపాలకుల్ సురటు లిడఁగ 99<noinclude><references/></noinclude> imdbdlzo40r9gse06kp1tozo3ysyahg 104 235504 592367 2026-10-20T13:02:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము కటక కళిం గాంగ $ కాశ్మీర పతులు హ స్తములతో నాల వ 3 ట్టములు పట్ట గీ. సకలజనరంజనీయ సం చార విరళ వైఖరికి నగ్రతలమున 3వలను మిగుల మాటికిని వేత్రహస్తు లా 5 ర్భాటముగను పి గా...' 592367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము కటక కళిం గాంగ $ కాశ్మీర పతులు హ స్తములతో నాల వ 3 ట్టములు పట్ట గీ. సకలజనరంజనీయ సం చార విరళ వైఖరికి నగ్రతలమున 3వలను మిగుల మాటికిని వేత్రహస్తు లా 5 ర్భాటముగను పి గావించుచును బరాబరులు సేయ. ఉ. రంగులుమీఱు చొక్కపుఁ జె రంగులుఁ జీరలు బెళ్ళు పింజలు రింగులు వారఁ గట్టి బవి 3 రేల్ గొలుసుల్ మొద లై నజాళువా బంగరు సొమ్ము లంగములు 5 బాగుగఁ దాలిచి మేళయుక్తవా రాంగన లుర్విపై నభిన $ యంబున నాడ వినోద వైఖరిన్ . ఉ. రాజపథంబునం జనఁగ శ్రీ రాజనిభానన లప్పురంపు వివి భాజితసౌధవీధి నను రాగము లుప్పతిలంగ నెక్కి నీ రాజనభాజనంబులు క క రంబుల రంజిల నొప్పుదేవతా రాజి విమాన రాజముల క రత్నపుటారతు లెత్తిరో యనన్. చ. నగర పురంధు లెల్లెడఁ బునఃపున రుత్సవ వేళలందున" సొగసుగ మేడలం బొలిచి శుభ్రత రాత పుష్పమా క్తికా ద్యగణితమైన సేసలు న యంబునఁ జల్లఁగఁ జూడ నొప్పునీ విమానయాన భామల పువ్వుల వాన కై వడిన్. ఉ. ఇందు నిభాస్య లుష్పరిగ 5 లెక్కి- గవాక్షల నిక్కి చూచుచో నైందవఖండమౌళు లయి యం గన లచ్యుత సేవ కేఁగి గో విందుని రెండుపార్శ్వముల వియ్యపు మేళముల వహించి ర చందము దోఁచెఁ జక్రధరు 5 3 సన్నిధిసౌధము అద్భుతంబుగన్. ఉ. కొందఱు మందగామినుల కుంఠితమంగళరంగవల్లికా సుందరభి తిభాగపరి 5 శోభితతో రణపార్శ్వ భూము లం దందము మీఱ మా క్తికపు $ టారతు లర్పణసేయు టొప్పుఁజా రందర్భమ లెల్ల పరి 5 రంభణ కేళికి వేఁడిరోయనన్. 91 100 101 102 103 104 105<noinclude><references/></noinclude> 95zrcgw4u3ld0qsjchdfj4g6cmxi7vu 104 235505 592368 2026-10-20T13:02:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 దయము వల్ల భాభ్యుద • ఉ. హారవిభూషణాంబర చ యాద్యకలంక పరిష్కృతాంగులై వారిజనేత్ర లిర్వు రొక వంకఁ గనుంగొనఁ బొల్చి రాబహి ర్ద్వారము చెంత సంచిత భు 9 జాంతర భోజనయుగ్మ రంజిత స్ఫారకుచద...' 592368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 దయము వల్ల భాభ్యుద • ఉ. హారవిభూషణాంబర చ యాద్యకలంక పరిష్కృతాంగులై వారిజనేత్ర లిర్వు రొక వంకఁ గనుంగొనఁ బొల్చి రాబహి ర్ద్వారము చెంత సంచిత భు 9 జాంతర భోజనయుగ్మ రంజిత స్ఫారకుచద్వయ ద్విగుణ , భర్మమటంపునివాళులోయనన్ . మ. ఆరవిందా&యొక ర్తు పాండురపటీ 5 రాలేప మైనంతట హరి యేతేరఁ బ్రపత్తి హస్తములఁజే శ్రీయం గగ్గోనం బొల్చే ని ష్ఠురతత్పీనపయోధరద్వయ మనే శ్రీ సుస్వర్ణ ఖర్జూర క 3 106 108 ర్కరికాకుంభయుగంబు కానిక యొసం 5 గం దెచ్చెనో నా వెసన్. 107 ఉ. అంగన లాగృహాంగణము లందుఁ గనుంగొన నిల్తు రట్లు శ్రీ రంగదురంబు సామి శిబి 3 రంబులు కేఁగెడు వేళఁ దత్పుర ప్రాంగణ వాటికాతలము లందు విచిత్రముగా రచించి యీ సంగతి రంగుగా నీడిన 5 చక్కని బంగరుబొమ్మలో యనన్. ఉ. చక్కని మోహనాంగి యల $ జవ్వని చివ్వున లేచి నవ్వుచు నిక్కుచు మ్రొక్కుచుం దను వి 3 నిర్మలకాంతులు పర్వ గర్వపుం జక్క వదోయిఁ బోలెడ్ కు క చద్వయముం గరు పారఁ దారుచుం దక్కుచు వచ్చె నొక్కవని శ్రీ తామణి తామర సాక్షు డాయగన్. ఉ. తెల్లని చీరగట్టుక 65 తీక్రియ కాయిత మైనయట్లు గా నల్లనఁ జిన్ని చన్గవ నొ యారపుఁబయ్యెదఁ దూఁగ సబ్జుమే నల్లుని నల్లగల్వపువు కే టమ్ము విధమ్మున వల్పు గుల్కగా నల్లని మేనితో నలరె $ నాతియొకర్తు సమీపవర్తియై. 160 ఉ. చాస యొకర్తు చన్ను గవ సందునఁ బయ్యెద నివ్వటిల్లుత త్పీనపయోధరద్వయము పిక్కటిల వెసఁ గంచుకంబున గానఁగ నాహరికిఁ 3 గానుక దెచ్చుదదీయయావనో ద్యానవనోచితాతిగమ $ తంగజజంభల సత్ఫలాకృతిన్. చ. కులుకుమిటారి గబ్బి చను 5 గుబ్బల కోమలి మోర్తు ధూర్తత వలిపపురైకపై జరుగు శ్రీ వాటముగా వలెవాటుపైఁట కొం 109 110 111<noinclude><references/></noinclude> r55u8e00acdwbsqmvtw606e644k4g12 104 235506 592369 2026-10-20T13:03:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము గలర మురారిఁ గల్గిన రయంబున రాఁ గుచయుగ్మ మయ్యె వల నిడి తెచ్చుజక్కవగ వం దలఁపించు మనోహరాకృతిన్ . 3 చ. మగువలు కొంద జెల్లెడల 5 మాడుగుల వసియించి గుంపులై జగదభివంద్యు...' 592369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము గలర మురారిఁ గల్గిన రయంబున రాఁ గుచయుగ్మ మయ్యె వల నిడి తెచ్చుజక్కవగ వం దలఁపించు మనోహరాకృతిన్ . 3 చ. మగువలు కొంద జెల్లెడల 5 మాడుగుల వసియించి గుంపులై జగదభివంద్యుఁడైన హరి శ్రీ చందము పొందుగఁ జూచి నెమ్మది బొగడఁ దొడంగి రీగతిన భోమణి జృంభితకాంతిజాలు ని నగధరుఁ బద్మనాభు సుగుణంబులుఁ బల్మరు నుగ్గడింపుచున్. దశావతారములు ఉ. చామ యితండు తామరస 6 సంభవునిం గికురించి నైగమ స్తోమ 'మలిమ్లుచుం డుదధిఁ 3 జొచ్చినఁ దా మగవినురూపమై సోమకుఁ ద్రుంచి యానలిన 5 సూతికిఁ దెచ్చి తదీయుఋగ్యజు స్సామములు న్నధర్వణ మొ 5 సంగెను దొల్లి యుదార వైఖరిన్. す 98 112 113 114 మ. అమృతా పేక్షను దేవదానవులు దు క ద్ధాబ్ధి మహామందరా గముఁ గవ్వం బొనరించి వాసుకి నమో శ్రీ మస్థైర్యత రజ్జుగా • సమరం జుట్టి మథింప ఁదద్గిరి భరం బై యాగఁ లేకున్నఁ దాఁ గమఠాకారముఁ బూని తాల్చెఁ జరమాం 9గంబందుఁ గంజాసనా. 115 చ. పుడమియుఁ జుట్టఁ జుట్టుకొని 5 పోవఁగ నాతపనీయనేత్రునికా డ వడఁగించ నే సవన 3 పోత్రియునై రభసం బెలర్ప ము J జలనిధిఁ జొచ్చి యీతఁ డతి 5 సాహసశాలి సురానుకూలుఁడై తడయక కొమ్ముస ధరణిఁ దాలిచి క్రమ్మర నుద్ధరింపఁడే. చ. వెరవక తాతికంబమున నెల్వడి దివ్యులు సన్నుతింపఁగా నరహరి వేష ధారి యయి 5 నాలి నతం డతినిష్ఠుర బొరలు తఱి౯ హిరణ్యకశి క పు నఖరోగ్రతరాసి ధారల బొరిగొని త తనూభవునిఁ బ్రోచె ననూనపరాక్రమంబునన్. 1. క. ముపల్లధుండు, చ. మమలివల్లభుండు. 116 117<noinclude><references/></noinclude> 8l22aok1ild1igk4vn8tpwshvhfvl4y 104 235507 592370 2026-10-20T13:03:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 వల్ల భాభ్యుద య్నము 2 ఉ. వారిజ నేత్రి తొల్లి సురవర్యునకై బలిచక్రవర్తినిం దయం బవనిఁ జిత్తము రంజిల వేఁడి యామ హెూ దారురసాతలంబునకుఁ దాఁచిన వామనదివ్యమూర్తి నిం డారఁగ నాక్రమిం...' 592370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>94 వల్ల భాభ్యుద య్నము 2 ఉ. వారిజ నేత్రి తొల్లి సురవర్యునకై బలిచక్రవర్తినిం దయం బవనిఁ జిత్తము రంజిల వేఁడి యామ హెూ దారురసాతలంబునకుఁ దాఁచిన వామనదివ్యమూర్తి నిం డారఁగ నాక్రమించె నభి యాతివిఘాతి జగత్ ప్రపూర్ణుఁడై . చ. ఇరువది యొక్కమాఱు వసు 5 ధేశవరేణ్యుల గండ్రగొడ్డట బొరిఁ బరిమార్చి తద్రుధిర పూరము నైదునదంబులై తగ ధరణి నొనర్చి దేవపితృ తర్పణముల్ రచియించినట్టి యా పరశువహాభిరామతను 5 భాసితుఁడై నతఁ డీతఁడే సుమీ !. ఉ. చందనగంధి శౌరిగుణ 3 సంగతు లద్భుతరీతులౌ దశ す స్యందననందనుండయి ర 3 యంబునఁ గానల కేఁగి జానకీ సుందరిఁ గోలుపోయి రణ శూరకపిపకరంబుఁ గూర్చియు బొందుగ వార్థి గట్టి శర 5 పూరముచే దశకంఠుఁ దుంపఁడే. చ. కరమున లాంగలం బమరఁ గాలియభేదికి నగజన్ముఁడై సురభులఁ గాచి బాల్యమునఁ జొక్కపు గోపనితంబినీ సము త్కరపరిరంభ కేళిఁ దగి కదైత్యసమూహముఁ ద్రుంచి హ స్తినా పురిఁ బెకలించె నీ పురుష పుంగవుఁ డద్భుతవిక మంబునన్. చ. చలదళకోటరంబునఁ బ క సన్నత నొందియు బౌద్ధ భావనా బలమున 'రాక్షసాంగనలు 3 భగ్న తరవాతజాలు తాటగా నలరిచి మార్గణాకృతియు నై త్రిపురంబులు నొక్క పెట్టునం గెలిచెఁ దీయసాహసము ) కేవలమే వివరింప మానినీ. す చ. కలికి తురుష్క రాణ్ణికర గర్వ మడంప హయాధిరూఢుఁడై మెలఁగుచు మార్తురం గెలిచి 3 మేదినిఁ దొల్లిటిభంగి ధర్మముల్ నిలుపఁగలం డితండు కమనీయ గుణాకరు డబ్జనేత్రుఁడు జ్జ్వలకనకాంబరుండు రిపు జాలనిబర్హణ శౌర్యధుర్యుఁడై. మ, లలనా, యీతఁ డనంత పాలకునిపాల బాలవి ప్రక్రియా కలనాదంభత భూమిదాన మడుగం శ్రీ గారుణ్యుఁడై యియ్య భూ 118 119 120 121 122 128<noinclude><references/></noinclude> ouxd153duh3exvyzf4hwaoa2w51qm30 104 235508 592371 2026-10-20T13:03:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 95 తలదానంబు పరిగ్రహించె నిల న క ద్ధాత్రీశుభాగ్యంబు పెం పలరం గాపుర మీపురంబు రమణీ 5 యం బయ్యె నం చెంచఁగాన్. 124 లక్ష్మీ శ్రీహరుల వాదము. చ. విభవ మెలర్పఁ జక్రి తిరువీధ...' 592371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 95 తలదానంబు పరిగ్రహించె నిల న క ద్ధాత్రీశుభాగ్యంబు పెం పలరం గాపుర మీపురంబు రమణీ 5 యం బయ్యె నం చెంచఁగాన్. 124 లక్ష్మీ శ్రీహరుల వాదము. చ. విభవ మెలర్పఁ జక్రి తిరువీధులఁ కేఁగి జగజ్జేగమ స ద్రభస మహార్భటిం దిరిగి రా నపు డాధ్వని యాలకింపఁగా నభినవగీత వాద్యనట $ నాది వినోద పటిష్ఠుఁ డౌ స్వయం ప్రభు వని తోఁచి లక్ష్మీయుఁ గణే వాట నిబంధన దండన ప్రథన్. 125 క. ప్రణతరుచిరాంగ నారా 3 యణ దోరంతర నిరంత రాశ్రయ యగుచు బ్రణయామర్ష ణమున స ద్గుణవతియగు చెలిమికత్తె తో నిటు పలికెన్. ఉ. ద్వారసమిపభూస్థలి నదభ్రత రార్భటి భేరికాను భోం కారనినాద భైరవము 3 గాఁ బరివారమహాజనంబుతో ఁ జేరఁగ వచ్చి నిల్చిరి వి క చిత్రము వా రెవ రిట్లు రాత్రి రాం గారణ మేమి యం చడిగి . 126 గ్రక్కున నాకు నెఱుంగఁ జెప్పుమా ! 127 వ. అని నియమింప నచ్చోటికిం జని వారలతో ఉ. రాయ మహానుభావ యప 3 రాతిరి లోకభయంకరంబుగా యాతిపరంపరఁ బెం పణంప వి సాయుధపాణు లయ్యు నభి చ్చేయుటగాక యంచు మదిఁ జింతిలి నిన్నడుగంగఁ బంపె నీ చాయ విరోధు లెవ్వ రని 3 సంశయ మెత్తి రమావధూటియున్. వ. అనిన శ్రీహరి యిట్లనియె. ఉ. వారిజగంధి దిగ్విజయ వైఖరి లోకచయంబునందు బృం దారకవారయు క్తముగ నారద తుంబుర గీయమాన సం చారుఁడ నౌ టెఱింగియును శ్రీ సాగర జాధవు నన్ను నాఁగి యీ చేరిక రాయభారము వి క్ చిత్రముగా రచియింప నేటికిన్. వ.. అనిన శ్రీదేవి యిట్లనియె. 128 129 180 131 182<noinclude><references/></noinclude> 7qf2qkgbcs3qg9e5y0s88u26eaiofxr 104 235509 592372 2026-10-20T13:03:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 వల్ల భాభ్యుదయము ఉ. కైరవబాంధవుఁ విడని 5 కౌముదిచాడ్పున మేమయుక్తశృం గారతటిద్విభాతిఁ గుతు 5 కం బలరం భవదీయచారువి す స్ఫారభుజాంతరాశ్రయముఁ బాయని స న్నిటు నిల్పి రాత్రిసం చార మొన...' 592372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 వల్ల భాభ్యుదయము ఉ. కైరవబాంధవుఁ విడని 5 కౌముదిచాడ్పున మేమయుక్తశృం గారతటిద్విభాతిఁ గుతు 5 కం బలరం భవదీయచారువి す స్ఫారభుజాంతరాశ్రయముఁ బాయని స న్నిటు నిల్పి రాత్రిసం చార మొనర్చు టేమి కడు. జాగుగ నిట్లు జనార్ధనాహ్వయా. వ. హరి యి ట్లనియె. ఉ. సుకరముగా ప్రవేశమగు 5 సూరిజన స్తవనీయు నన్ను నే టికి బహు తర్జనంబులఁ గ డింది వివర్ణత చూచి దేవతా ప్రకరయుతంబుగా బయట 5 వాకిట నిల్పి మదీయ సేవకా నికరము లెల్ల నించుక గణించక తాపన సేయు దిందిరా!. M వ, శ్రీదేవి యిట్లనియై. తౌ ఉ. కాముకవృత్తి నింత కని 3 కారము లేక భవత్ప్ర సేవక స్తోమయుతంబుగా రజని దొంగలు ద్రిమ్మరునట్టి ప్రొద్దునం చామరు రీతిగాఁ దిరిగి పాయని కూరిమితోడ వచ్చి నేమము గల్గు నీదు కర 9 ణీయము తేటపడూ జనార్దనా ! వ. హరి యిట్లనియె. 183 184 135 136 - 137 138 ఉ. పాతకుల వధించి నిరపాయముగా నిల సజ్జనామముం బ్రీతి దలిర్పఁ బ్రోచి యభి వృద్ధిగ ధర్మము నిల్పఁ గోరి వి ఖ్యాతిగఁ బుట్టెడక్" బ్రతియుగంబున నెప్పుడు దుష్ట రాక్షస వ్రాతముతోడ యుద్ధ మొనరు బహుకాలవిలంబ మయ్యెడిన్. 199 వ. శ్రీదేవి యిట్లనియె. చ. శిరమున నావహిల్లు తుల 5 సీసముదంచిత సౌరభంబు మీ యురమున శ్రీ సుగంధ మగు చుండును దేవరకుక్షిలో జగ ద్భరణనితాంత వాసనలు తావక నాభివిధాత సౌరభం బిరువుగఁ బాదపద్మముల 5 నేర్పడుఁగా నిగమాంతవాసనల్ . 140 -141<noinclude><references/></noinclude> ls02btmqrnhnvff5zzc161ct089q692 104 235510 592373 2026-10-20T13:03:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 97 గీ. అట్టి నీతీరు మేనియం భేదనఘ చరిత గంధమృగ నాభికాపుష్ప కలితముగను పరిమళించుట దేమొకో భాసురమున వింతలయి తోఁచు మదికి నత్యంతముగను. వ. హరి యి ట్లనియె. చ. దుష్టునిశ...' 592373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 97 గీ. అట్టి నీతీరు మేనియం భేదనఘ చరిత గంధమృగ నాభికాపుష్ప కలితముగను పరిమళించుట దేమొకో భాసురమున వింతలయి తోఁచు మదికి నత్యంతముగను. వ. హరి యి ట్లనియె. చ. దుష్టునిశాచ రేంద్రుల నెదుర్కొని భండనసీమలోన నా కష్టుల సందఱం దునిమి కౌతుక ముప్పతిలంగఁజేయఁ దా 142 143 మిష్టతరంబుగా సుర ల 3 నేక విధంబులఁ బుష్పపూగముల్ వృష్టి యొనర్ప సయ్యె సభి వృద్ధిగ వాసన నిందిరాసతీ 1. 144 వ. శ్రీదేవి యి ట్లనియె. 145 చ. సురుచిర పూర్ణ చంద్రుగతి 9 సొంపగు. మీ ముఖమండలంబు నే • డరయ హిమాంబుశీకర చ యంబునఁ దోఁగు కు కేశయంబు నా . 3 జిరుచెమ టానహీల్లుటకుఁ జిత్ర మీ దే మొకొ జూర చోర ఖర కపటప్రవీణగుణ 5 కౌశల కేశవ నందశైశవా ! వ. హరి యిట్లనియె. 3 చ. గమనశతాంగ ముద్ధతము గాఁ జనునప్పుడు చామరాతప త్రములు వహించువారు ననుఁ 5 దార్కొని కూడఁగలేక పిమ్మట గ్రమమున నిల్పగాత్రమున 3 రాత్రి సమీరము సోఁకకున్న నీ 3 చెమటయు నంకురించె సరసీరుహసద్వదనా నిరంజనా !. యిట్లనియె ఉ. బాలశశి ప్రభ మదన సురచాపశిఖాభవక్రరే ఖాలలితంబులై మృదుల 3 గాత్రము కింశుకపుష్ప సౌమ్యకీ లాలము లుల్లసిల్ల బహు శంబుగ నీనఖరాగ్ర రేఖలే 3 లోలితమయ్యెఁ దామరస$లోచన యానతి యిమ్ము సమ్మతిన్. 18 146 147 148 149 150<noinclude><references/></noinclude> 20eb71p0hc5k05vff9pfxd1wnkt09d6 104 235511 592374 2026-10-20T13:03:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 వల్ల భాభ్యుదయము వ. అనిన శ్రీహరి యి ట్లనియె. 1 . చ. అడవులయందుఁ జెంది మృగ 3 యారతి భూరుహకుంజపుంజముల్ తడయక చొచ్చి వచ్చుతఱి కే దాఁక్రినమండసకొంకిముండ్లచే నొడలున జీర లయ్యె నఖ 3 రోగ్...' 592374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 వల్ల భాభ్యుదయము వ. అనిన శ్రీహరి యి ట్లనియె. 1 . చ. అడవులయందుఁ జెంది మృగ 3 యారతి భూరుహకుంజపుంజముల్ తడయక చొచ్చి వచ్చుతఱి కే దాఁక్రినమండసకొంకిముండ్లచే నొడలున జీర లయ్యె నఖ 3 రోగ్రకృతంబులు గావు కాయమే ర్పడఁ గనుఁగొంటివేని యప 5 కీర్తి మనంబును జెంద దిందిరా. వ. అనిన శ్రీదేవి యి ట్లనియె. చ. అరయఁగ మౌక్తికానికట మందు వసించిన విద్రుమంబు నా దరహసిత ప్రదీప్తమగు తావకబింబఫలాధరంబు ని ష్ఠురతర కీరచంచుపుట 5 చుంబిత పల్లవ రేఖఁ బొల్చు సుం దర రదనక్షత వ్రణ యు 3 తంబుగ నేమికతంబొ తెల్పుమా! వ. శ్రీహరి చ. సురసముదాయమాన్యము వచో పరుపాసురసై న్యదై వ్యము బరువడి నొందఁజేయుశశి । భాసురపాండుగ పాంచజన్యము ఉరవదీ నొత్తి యూఁద నధ క రోష్ఠతలంబున నిట్లు గంట్లుగా యట్టి నొక్కు, లివి 5 యోకల శొంబుధిక వ్య కామణీ !. వ. శ్రీదేవి యి ట్లనియె. తరసుందర తావకాచ్ఛ క్లే తనువందున సు క. హరినీల నిభశ్యామల స్థిర కాశ్మీర హరిద్రా స్ఫురితాంకము లేమొ 5 పురుషపుంగవ చెపుమా ! వ. హరి యి ట్లనియె. 151 152 158 154 155 156 157 158 159 క. వికచారవింద హల్లక నిరాకర నికటభూమి నిలిచినయెడల ప్రకటముగ మారుతాహతి నకలంక ప్రసవరజముకలంటే శుభాంగీ! 160 - 1. " నచ్యో పరుషా " నచ్యసరువ అనుటకు కవి " వచోపరువ " అని వాడియుండె<noinclude><references/></noinclude> sm6ebdfwc35x6u783akz9o8wsps53cn 104 235512 592375 2026-10-20T13:04:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ. శ్రీదేవి యి ట్లనియె. ' చతుర్థాశ్వాసము గీ. పుండరీక నిభంబులై భువనమోహ నంబులై నట్టి మీూ నయనంబు లిప్పు డరుణికాంతి ' యుతంబులు 99 ggo 161 నగుట కేమి 162 163 కారణంబు సుధాబ్ధి సంచార చెపుమ!. వ. హర...' 592375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వ. శ్రీదేవి యి ట్లనియె. ' చతుర్థాశ్వాసము గీ. పుండరీక నిభంబులై భువనమోహ నంబులై నట్టి మీూ నయనంబు లిప్పు డరుణికాంతి ' యుతంబులు 99 ggo 161 నగుట కేమి 162 163 కారణంబు సుధాబ్ధి సంచార చెపుమ!. వ. హరి యి ట్లనియె. ఉ. వనజదళాక్షి దైత్యపరి 3 వారము నెల్ల నమర్ష ణంబుచేఁ గనుఁగొన నీ కరుణ కాంతి మదీయ విలోచనంబు లీ యనువుగ నున్న రీతియు య 5 థార్థతరంబుగ సాక్షి రూపణం 1 బును రచియింతు నింకఁ దల 5 పోయక నమ్ముము నెమ్మనంబునన్. 164 వ. శ్రీదేవి యి ట్లనియె. 3 'చ. జగముల కెల్ల సాక్షి వయి 3 సర్వమయుండవు నైన నీకును ఒదగవగుసాక్షి యెవ్వ రిలఁ 5 దామరసాక్షు యెఱుంగఁ జెప్పుమా మగువలు ముగ్ధలౌదు రను మానము మానుపు మన్న నా సమీ పగులగు నింద్రుఁ జంద్రుని న 3 భస్వ దనంగుల నుగ్గడించినన్. వ. శ్రీదేవి (మఱియు) ని ట్లనియె. చ. చపలత నర్ధరాత్రికడ సంభుమివర్యునిపంచఁ జేరి నీ చపుఁగృకవాకు చందమున 5 శబ్ద మొనర్చియు గౌతమాంగనళ్ గపటము చేసి కూడె నటు గాక జగం బెఱుఁగంగ గోత్రభే 3 దవునటకుండు నీకుఁ దగు 5 తథ్యపుసాక్షి బిడౌజుఁ డచ్యుతా ! 3 చ. జనకుని వెల్లఁబుచ్చి సహ 5 జాగృహవాటికిఁ జే టొనర్చి వం చన గురుపత్నిఁ జెందియు ని శ్రీ శాచరుఁడైన కళంక దేహి పు ట్టిన సుతుతోడ వైరము క 3 డిందిగఁ బూనుచును బ్రదోష మం దన నవతారమైన బహు 5 దోషి నిశాపతి సాక్షి కర్హమా. 1. చ. సమన్వితంబులగు 2. దగియగు సాక్షి. 165 166 167 168 169<noinclude><references/></noinclude> dglqhwaod9hpqt0l4rra2acs6hcoo29 104 235513 592376 2026-10-20T13:04:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 వల్ల భాభ్యుదయము వ. మఱియు గంధవహ నిందితంబు. ఉ. చంచల రీతి లోకపరి శ్రీ చారకవృత్తి సమస్తమానినీ వంచకుఁడయ్యు మర్మము • ల వశ్యము లంటుచు నుండుఁ గానరా నించుకయైన సద్గుణము 5 లీతనియందు...' 592376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 వల్ల భాభ్యుదయము వ. మఱియు గంధవహ నిందితంబు. ఉ. చంచల రీతి లోకపరి శ్రీ చారకవృత్తి సమస్తమానినీ వంచకుఁడయ్యు మర్మము • ల వశ్యము లంటుచు నుండుఁ గానరా నించుకయైన సద్గుణము 5 లీతనియందు గణింపఁ గంచుకీ సంచయభు కమై తనరి ? చావక చిక్కె సమీరుఁ దారయన్. ఉ. వావిరిఁ బూవుటమ్ములను 5 వారక చెల్లెలుఁ దల్లికూఁతురు భావముఁ దక్కి యెల్లపుడు 5 పాలసువృత్తిని నేర్చుచుండి యా పోవక మానభంగ మయి 5 పోడిమి లేక చరించు నీగతి నాని యెఱుంగ నేరని వి వర్ణుఁడు భావజుఁ డెన్ని భంగులన్ . క. కొరగాని యట్టి కుహనా పరివారము మీకుఁ గలదు 5 బహు సాక్షికి భా సురముగ నెల్లపు డదియే వెరవుగ నటియించుమా వి ? వేకధురీణా !. వ. హరి యి ట్లనియె. ఉ. శతమఖముఖ్యులై నబహు 3 సాక్సుల నెల్లఁ దిరస్కరించి ప ల్కితి విఁక నె మైనం బరికింప నుపాయ మెఱుంగ రాదు స మ్మత మగునట్లుగా నొక ప్ర మాణ మొనర్చెద నన్ను నప్పుడు జతురతరాప్రమేయగుణ 5 శాలివి నీపరిమాణ మెట్టిదో. వ. హరి మఱియు ని ట్లనియె. చ. సలిలభర ప్రవాహమున సత్యముసల్పెద జాతవేదకీ లలవడిఁ జొచ్చి నేను మృదు $ లంబుగ వచ్చెద ఘోరసర్పముల్ వలనుగఁ గోలఁ బట్టెద ధ్రు 3 వంబుగ నమ్మిక దోఁచునట్లుగా సలిపెద బాస చంద్రసహ} జా జలజాయత చారులోచనా!.. వ. శ్రీదేవి యి ట్లనియె. 170 171 172 178 174 175 176 177" 178<noinclude><references/></noinclude> 2cqzt470oz1dtqioqmjw85wjwa58tiu 104 235514 592377 2026-10-20T13:04:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము ఉ. వారిధి మధ్యమందిర మ శ్రీ వశ్యము నొంది దవానలంబును పన్న గరాట్పరితల్పమందునళా ధీరతఁ బవ్వళించుటయు 5 దేవర వారికి నై జకృత్యముల్ గారెడ్డి చూప నేమిటికిఁ వ. అనిన హర...' 592377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము ఉ. వారిధి మధ్యమందిర మ శ్రీ వశ్యము నొంది దవానలంబును పన్న గరాట్పరితల్పమందునళా ధీరతఁ బవ్వళించుటయు 5 దేవర వారికి నై జకృత్యముల్ గారెడ్డి చూప నేమిటికిఁ వ. అనిన హరి యి ట్లనియె. గాంతలచెంతల వింతగా హరీ! 'చ. సరసిజపత్రనేత్రి నెరజాణవు నీవు నసత్యముం దిర స్కరణ మొనర్చి పల్కినను శ్రీ సాహసవైఖరి దూఱి తౌ బళ్లీ పరుషతరాంతరంగులు కృ 5 పారహితల్ తరుణుల్ తలంప వే 101 179 180 గిరముగ నీదు కోర్కె యెఱిఁ 3 గింపుము తద్విధ మే నొనర్చెదన్. 181 వ. అనిన. ఉ. శ్రీపతి నాదరంబునఁ గు 5 కేళయమిత్రునిఁ గర్మసాక్షి' న • ద్దీపితలోకలోచనునిఁ దిగ్మకరు భువనాప్తు వేదవి ద్యాపరిచర్య నర్యము న కే హఃపతి సాక్షిష్ యొనర్సుని తిరు క్కాపులు పుత్తు నంచుఁ బలు 3 కళా హరి హర్షకటాకు వైఖరిన్, ఉ. భావమునం దలంచినవి 1 భాకరుఁ డేఁగఁగఁ దూర్పు నెఱ్ఱగాఁ విరిపానంతట శుక ప్రకరార్భటు లుల్లసిల్లఁ గాం గోవెల నెల్లెడం జెలఁగి 5 కూయఁగఁ బుష్క రగేహ చయ్యన • గావలివారినిం బిలిచి 3 కాపులు దీయ ననుజ్ఞ యిచ్చినన్, వ, అంత క. రాజప్రేరిత లై పుర రాజాన దేవ రాజున కొగి నీ రాజనము లొసఁగి పూవులు లాజలు నక్షతలుఁ జల్లి కలాలన చేయన్. క. పొలయలుక మాని యొయ్యనఁ `గలుముల జవరాలు విభునిఁ $ గగ్గోని కౌతూ 182 188 184 88 185 I<noinclude><references/></noinclude> pvjjfmzczorwo58m9guxw1cqfotb4v5 104 235515 592378 2026-10-20T13:04:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 పల్ల భాభ్యుదయము హల మలరఁ గలసి కాంక్షయుఁ దళుకొత్త వినోదరీతి $ దనరఁగ మఱియున్. సీ. శ్రీకాకుళాహ్వయ 5 క్షేత్రంబునందున రచియించు సుకృతంబు రమ్యముగను కొంచెమైననుగో టీ గుణితమై యొప్ప...' 592378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>102 పల్ల భాభ్యుదయము హల మలరఁ గలసి కాంక్షయుఁ దళుకొత్త వినోదరీతి $ దనరఁగ మఱియున్. సీ. శ్రీకాకుళాహ్వయ 5 క్షేత్రంబునందున రచియించు సుకృతంబు రమ్యముగను కొంచెమైననుగో టీ గుణితమై యొప్పుగ నచ్చటఁ జేసిన యఘము లెల్ల నప్పుడె నశియించు ననుమానమేలేదు హరికృతంబులు విన 5 నమహరములు ఈ ప్రకారంబున నెసఁగు కాకుళపతి మాహాత్మ్యమనెడి యామహితమైన వల్ల భాభ్యుదయ మిది ? వలను మిగుల వినినఁ జదివినవారికి $ విభవయుక్తి నాయురారోగ్య సంపదలతిశయిల్లు నింది రానాథుకరుణఁ జెన్నొంది యెపుడు. మ. హరినారాయణనాసుదేవ నరసిం 5 హానంద గోవింద శ్రీ ధర దామోదర చక్రపాణి యనుచు ధ్యానంబుఁ గావించు న నరజాలంబున కిష్ట వస్తుఫలసం తానం బొసంగున్ దయా 187 188 పరుఁ ఢాద్యంతవిహీనుఁ డచ్యుతుఁడు గీత ర్వాణార్చితాంగుం డిలన్. 189 గీ. హితము మెఱయసూతుఁ ప్రకారమ్మున నాతీయ కాదిమునులు విని ముదంబుతోడ విశదంబుగాఁ గాకు శుభ క్తిఁ బొదవి 3 రెలమి మింగుల మ. అనిశధ్యానమునీంద్రలోక హృదయా 3 బాధిష్ట పాదారవిం దనతానంద జగన్ని వేశవరదుం 5 దాదుర్జన శ్రేణిఖం 190<noinclude><references/></noinclude> ao1ut4sf78bfrbjxulh61mg2gbu9e0g 104 235516 592379 2026-10-20T13:04:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము డనచక్రాసి గదాదిసాధనసుకు 5 ష్ణాకులదేశాధివా స నరాధీశ్వరపూజ తాంఫ్రియుగ సం5 సారార్ణవోత్తారకా. క. శ్రీరమ్యతర భుజాంతర నారద తుంబురుసుగాన నందితగంగా శరణ్య సమా వార...' 592379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము డనచక్రాసి గదాదిసాధనసుకు 5 ష్ణాకులదేశాధివా స నరాధీశ్వరపూజ తాంఫ్రియుగ సం5 సారార్ణవోత్తారకా. క. శ్రీరమ్యతర భుజాంతర నారద తుంబురుసుగాన నందితగంగా శరణ్య సమా వారిజ భవ రుద్రగేయ వల్లభరాయా! స్రగ్విణి. శ్రీరమా వల్లభా క క్షీరవారాశి సం చార ఘోరాబ్ధి సం 5 సారరత్నాక రో త్తారపాదారవిందానతానీక మం చార బృందారకా ధారనారాయణా ! 108 191 192 గద్య. ఇది శ్రీమత్తిరుమల తాత గురు గురుచరణారుణాబ్దయుగళ సమాశ యణ దురితలతాలవిత్ర, హరితసగోత్రకు విత్ర భట్లపెనుమర్షికులోద్భవ గోపాల సచివతనూభవ విద్వజ్జన వినుతాభిరామ కోదండరామ ప్రణీతం జైన బ్రహ్మాండపురాణోత్తరఖండంబున వల్ల భాభ్యుదయం బనెడి శ్రీకా కుళక్షేత్ర మాహాత్మ్యంబునందు సర్వంబును జతుర్థాశ్వాసము. గీ. విక్రమాఖ్యాబ్ద కార్తిక $ విశదపు పూర్ణమాసికి వల్లభా 3భ్యుదయమెల్లఁ మార్తిగ నొనర్చె భట్లపెన్ మర్తివంశ రత్న మీభువి కోదండ 3 రామసుకవి. 2 కృష్ణ దేవరాయ ఆంధ్ర జానుక.... -క=-10.<noinclude><references/></noinclude> 8ztxwja0pf2hntqxnyep4nfrrzf6vvu 0 235517 592380 2026-10-20T13:05:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుద...' 592380 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ | అనువాదం = | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1940 }} <pages index="వల్లభాభ్యుదయము (భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ).pdf" from=97 to=126 /> la41jdhxr3mzkexwj2kyvtg6xpyfgog 6 235518 592383 2026-10-20T14:17:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592383 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 235519 592384 2026-10-20T14:20:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 592384 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీవిలాసము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రాయసము వేంకటపతి|రాయసము వేంకటపతి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=అభినవసరస్వతి |చిరునామా=గుంటూరు |సంవత్సరం=1911 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 7z2psul82sp79za8ojre01k5t8f5r53 592487 592384 2026-10-20T14:55:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592487 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీవిలాసము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రాయసము వేంకటపతి|రాయసము వేంకటపతి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=అభినవసరస్వతి |చిరునామా=గుంటూరు |సంవత్సరం=1911 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 8uw4upqunfjf3kvo6i44w80pcwu1imc 0 235520 592385 2026-10-20T14:23:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్ష్మీవిలాసము]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్ష్మీవిలాసము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="...' 592385 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్ష్మీవిలాసము]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్ష్మీవిలాసము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=1 to=1 /> ikxrts3d6ya1mu7in03bkuht8hyqejw 0 235521 592386 2026-10-20T14:26:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము...' 592386 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=2 to=2 /> 19cayq0wh5lioat6l3789v3jf2l9r3p 104 235522 592387 2026-10-20T14:27:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '"లక్ష్మీ నిము (రాయనము . సెలకలజీవాలి చే) ఉశాముద్రాప్ ద్రాక్షనశాలయంద ముద్రింపించి ప్రచురింపఁ యె మొదటి కూర్పు, 300 గుంటూరు దీని వెల ను 0-4-10 1911.' 592387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>"లక్ష్మీ నిము (రాయనము . సెలకలజీవాలి చే) ఉశాముద్రాప్ ద్రాక్షనశాలయంద ముద్రింపించి ప్రచురింపఁ యె మొదటి కూర్పు, 300 గుంటూరు దీని వెల ను 0-4-10 1911.<noinclude><references/></noinclude> bvm4wub4bx7f8k6vy29vhx51n44zkfg 104 235523 592388 2026-10-20T14:27:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉపోద్ఘాతము ఈగ్రంధము సలక్షణమయి మృదుమను గసచవరచన గలిగియున్నయది- “ముం జీతికంకణమున కద్ద మెందుకన్నట్లు కవితా శైలి గ్రంథముం గాంచినఁ దేటపడఁగలదు. గ్రంధకర్త యాఱు వేలనియోగి– అక్క...' 592388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఉపోద్ఘాతము ఈగ్రంధము సలక్షణమయి మృదుమను గసచవరచన గలిగియున్నయది- “ముం జీతికంకణమున కద్ద మెందుకన్నట్లు కవితా శైలి గ్రంథముం గాంచినఁ దేటపడఁగలదు. గ్రంధకర్త యాఱు వేలనియోగి– అక్కయామాత్యుని కుమారుఁడు- వసిష్ఠ గోత్రము. రజి కజనహృదయంగమ సంగీత సాహిత్య క ళా ధాగంధర్య అని గద్యములోఁ జెప్పుకొన్న దా నినిబట్టి యీకవి సాహిత్యము సందే కాక సంగీతమునందుఁ గూడ సముథుకాఁడైనట్టుక నఁబ డుచున్నాఁడు. శ్రీరంగ రాయలయ స్థానమునందుండి యాతనివలన నగ్రహాకరత్నాభర ణాదులను బొందినవాఁడు:- ఈ శ్రీరంగ రాయలు వసుచరిత్రకృతినందిన తిరుమలదేవరా యల కుమారుఁడు- ఇతఁడు ౧828 వ సంవత్సరము మొదలుకొని తాగ వ సంవత్సర మువఱకును రాజ్యముచేసినందునఁ గవియను దత్కాలీనుఁడే - ఇట్టి యానముచే న భినవసరస్వతీకలంకరింపఁజేసినది పట్నాఁడు తాలూకా మోర్జన పాటివిలేజీకరణమును గ సికులును సుజనులును విద్వత్పడు పాతులునునైన ఈ గౌడవర సింహారావుగారు వీరివంశ మునఁ దాత తండ్రుల వాఁటినుండియుఁ గోవిక్వేప్రియలు- ఈయవతండ్రియగు రామ కృష్ణ య్యగారు బహుగ్రంధనిర్మాతలై యిటీవలి పల్నాటి యాంధ్రకవులలో నెన్నం డి పండికమాననీయు లై పరఁగినవారు- శ్లో॥ సుక వెళ్ళే సౌభాగ్యం సక్కని శ్వేత్తినాప గః సంధ్యావహివిజానాతి పరాం దౌహృదసంపదం అశరీతిని దండ్రివలెఁ దామును గవిత్వము చెప్ప నేర్చిన శ్రీనరసింహారావు గారు ప్రబంధప్రదానమునఁ బత్రికకు న్నెండ చ్చుటయేకాక సహాయులై సర్వదా కీర్తింపఁబడుచున్న వారు వీరియింట నింకను న ముద్రితములగు ననేకి ప్రబంధము లున్నయని ఇట్టి కీర్తి కాముల భగవంతుఁడు బహుకా ల మాయు రారోగ్యైశ్వర్యములో సంగి పరిపాలించుఁ గార- ఈగ్రంధము చినగఁప్పొప్పు లపట్టీ చేరికొనను వఱికొన్ని తప్పులు లేకపోలేదు. పురాత కప్పు దాళపత్రగ్రంథనయి కొన్ని శిధిల భాగములుండుటయేకాక తప్పులు కుప్పలై యుంచే నా వెలి; కిఁ దగినంత సంస్కారముచేయఁబడినను నచ్చటచ్చట నింకఁలొన్ని యాఁడకతిప్పినదికాదు- అల్పి యును నధాలనుస్వార శకట రేఫాడిలోపములును సవరించుకొనఁ బదవరులే ప్ర్ర్మాతు . వీనికన్నింటికిని గేవలము నా తెలివిలోపమే కాక పత్రికాంతరమున సం పర్యంతము పలుమాఱులు ప్రకటింపఁబడి పలుసందిసవరణలమీఁదఁ బూతిజ యగుటకూ డఁ గారణంబైయున్నదని తను చేసికొనుచున్న వాఁడను, 00- విద్వద్వి ధేయుఁడు, జానపాటి పూభిరాము7 _స్త్రీ,<noinclude><references/></noinclude> ccj9dkxtgz8i1rxeaotkpazd23tzkn1 104 235524 592389 2026-10-20T14:27:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ם విలాసము. ప్ర ధ మా శ్వాసము శా॥శ్రీల౯మించురనూవిలాస మతి మైత్రిం జితకంజంబునన్ ET లేఖఖ్యావృతి గాంచిచొక్కు రుచి బాహ్యంబుం దెనాఁ బేరెదన్" లాలిత్యంబులు జూపు సింధుజన వేల క్రీడలం...' 592389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ם విలాసము. ప్ర ధ మా శ్వాసము శా॥శ్రీల౯మించురనూవిలాస మతి మైత్రిం జితకంజంబునన్ ET లేఖఖ్యావృతి గాంచిచొక్కు రుచి బాహ్యంబుం దెనాఁ బేరెదన్" లాలిత్యంబులు జూపు సింధుజన వేల క్రీడలందర్పు నా లీలాబ్రహ్మము "శేష, శైలపతి కాళిం బ్రోచు మమ్మెప్పుడుతో పీ। భాస్వదుత్పల హీత ప్రకటదృగ్గ రిమతో దృఢత టిగ్ధ న దేహదీ ప్తితోడ గురుజీవన గ్రహా కుండలరుచులతో, బటు సువర్ణ ని చిత్రపటముతోడు విమలము క్తాహార వీర్యముండవముతో శ్రీవర నామ సంసిద్ధితోడఁ దత సహస్రారాష్ట్రీయుతకర క్రీడతో విపులాభరణకళావృత్తితోడు : " నాత్మనిల'సవ పతిరూఢినతిశయిల్లు ! నిందిరాదేవి హృదయారవిందహీతిం దిరముకొనని జొక్కు వెంకటధిఁ పుడుతుమ్ము బూర సక రేష్ట దాయి ప్రోచు ఈ<noinclude><references/></noinclude> dmbrqi12pnt3j8fcgidc14f2yl9u7u9 104 235525 592390 2026-10-20T14:27:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ! క్ష్మీ విలాసము . సీ1 కమనీయమృదుపదాగ్రములఁ గచ్ఛపలీల మంజుజంఘుల సాంద్రమకరభూతి కరయుగంబున శుభాకరమహాపద్మా ఫైనలు చన్ను లవరా వలవిభవము కంఠే దేశ ముననఖుడశంఖ సమృద్ధిదంక పంస...' 592390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ! క్ష్మీ విలాసము . సీ1 కమనీయమృదుపదాగ్రములఁ గచ్ఛపలీల మంజుజంఘుల సాంద్రమకరభూతి కరయుగంబున శుభాకరమహాపద్మా ఫైనలు చన్ను లవరా వలవిభవము కంఠే దేశ ముననఖుడశంఖ సమృద్ధిదంక పంస్తలఁ గుంస కాంతిమహీను యాననమందుఁ బద్మాహితసంపద యలకాళీ నీలైకవిలసనంబు నాశృతి ముకుంద వీక్షణీయాభ మొలయ ! నవనిధాన ప్రధాన సౌందర్యరేఖ నలరి కలశాబ్ధిఁ బొడమిన కలిమికొమ్మ | స్థిరకృపాదృష్టి మమ్ము రక్షించుఁ గార చ పరిణయ వేళ వార్య తన పాదము లీక్షణ కైరవం ల నరమతి భూజసేయఁ గరుణకౌ" సతి కర్ధశరీరమిచ్చి త ద్గరిమ ను రూమ హేశులనఁ గా నుతిఁగాంచుపురాణసంపతు లో సరసతమాకునీవుతఁ బ్రసన్నమతి సకలేప్ఫి తార్ధముల్ ఈ ఆగదముల్ ప్రసిద్ధి శీలయన్ స్వగయుక్తముగాఁ బఠింపు చో వాగలి వేణి తత్సరణినర్ల పదు మ గూఢి జొప్పడ బాగుగ నర్తనంబు'సలుషన్ సముఖాప్తివహించిమించు "మే ధాగురు నజ్ఞసంభవు ముదంబునఁగొల్తు నభీష్ట సిద్ధికిన్ సీ॥ కలితసువర్ణ సంగతి యొసంగు టెకాదు కలితసువర్ణ సంగతిలో సంగు 'సముచితాలు కారపరణీమించు టెకాదు సముచితాలంకార సరశ్రమించు శ్భోత పదర సస్ఫూతిశాఁ గాంచుటెకాదు శోబితపదర సస్ఫూతిశాఁ గాంచు ముత్తాలశబ్ద సంయు క్తిఁబొల్చుటయకా దుత్తాలో సంయు క్తిఁబొల్చు లలిత సంగీత సాహిత్యకలన సంగ కళలందరు దివ్యమంజీ ముఖధరించి మించువాణీ మదీయజిహ్వాంచలమున నించు వేడుకలో నటియించు గౌత హరిహర బ్రంహ్మలకును లక్ష్మీ గౌరీ సరస్వతులకును నద్ధమిచ్చె డీపద్యము సీ। ధృతికవలా మాద వృత్తి తేజమునంటి మనసార హేతుభూతి నుతిఁ గాంచి రాజతానంతాధరణ కళాయతిమించి యుక్తున ప3) హృద్యగతినలు ఫలిత స త్యాగమాలిలేహర్ష ముఁ జెంది సుమన స్పముదయభావము నెసంగి బహుముఖాలంకార పదగూఢి విలసిల్లు జడదారికి మరుముచ్చటలఁదనరి ధాత్రిఁబొగడొందుచును గుణత్రయవిభాగ | మూర్తులై వన్నె కెక్కు త్రిమూర్తులన మీరుశ్రీపార్వతీ భారతీరమణుల దీన జనసౌరమణులఁ బ్రాఫింతు మదిని<noinclude><references/></noinclude> h04mge306f1rdo7kx8pylpl7im0rn8l 104 235526 592391 2026-10-20T14:27:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రధమాశ్వాసము . ఈ ఆదర మొప్పనంబ కళలన్నియు బుద్ధులఁ గూర్చి వెన్నతో బోదిగఁగుక్షినింపఁ గడువుంబల పుష్టి ని బిక్కటిల్ల లం బోదరుఁడై శివాధవుల కొయ్యన ముద్దులఁ జూపు నుజ్వల న్మోదక...' 592391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రధమాశ్వాసము . ఈ ఆదర మొప్పనంబ కళలన్నియు బుద్ధులఁ గూర్చి వెన్నతో బోదిగఁగుక్షినింపఁ గడువుంబల పుష్టి ని బిక్కటిల్ల లం బోదరుఁడై శివాధవుల కొయ్యన ముద్దులఁ జూపు నుజ్వల న్మోదకహస్తు హ స్త్రీనదనుం గణనాయకు సన్నుతించెదన్" మః నృపుఁడే రాముఁ డెదై వమంచు శపథోద్వృత్తిం దదర్ధలు వి ష్ణుపదం బుద్ధతిముట్టి బాడబగరిష్టుందాటి మాప్తి నా విపులాధ క్త సుదారయుక్తిఁదనర వేమారుఁ గీర్తించు ధీ నిపుణు౯ భూతనయా_ర్తినిర్వహణు వర్ణింకు సమీరాత్మజు -- హరిహర హనుమదాదికవిస్తుతి — 3 సీః వనచరవంశ పావనమూర్తియగువాని ముఖ్యాగ పెద్ధగణాఖ్య వాని మహీవరాహస్వామివిహితానుగతివాన్ని కులలేని పటలఁ బెంపాలయు వాని మృదుపదక్రమసమర్థితం సోచితివాని బాణప్రభావాప్తిఁబరుగువాని ద్రిగుణాత్మక ప్రౌఢి తేజమందిన వాని హంసరుష్వత కూఢీ నమరువానిఁ గలితను వ్రత విఖ్యాతి వాని- గరిహననధన్యకీర్తినాక లన నొప్పు వాని వినుతింపుచు నొనర్తునందనములు వరుసపండ ప్రణామపూర్వకముగా : X ౧౦ కం శుంభచ్చతురానననుత గుంబ్భతరసవాగ్విలా సగురు విభవముతోఁ బుంభావ సరస్వతులన గంభీరతఁదనరు నాంధ్రకవులనుతింతు 00 మా అని యిష్ట దేవతా ప్రార్ధనంబును ను వికీ ర్తనంబునం గావించి యముందా వందలో లోక బంధు సందర్శనాన వరనందిమకరందరస బంధురంబగు నొక్క మహాప్రబంధంబుర చియింపఁ బూని సకలేష్ట దాయ పండుగుకృతిపతి న న్వేషించు శా॥ శ్రీమద్వైభవభావ్యపంతో 'జభవ శ్రీకంధరేంద్రామరుల్ గోమాంచాన్విత గారు: లై యెనుట భారుల్ దీని సేవింపఁ ద క్షేమానుగ)హయుక్తి లెమ్మ ముగతికా శ్రీహస్త్రముల్ జూపు శ్రీ భామాసక్తఁడు వెంక టేశ్వరుఁడు స్వప్న పాప్తుఁడై యిట్లు UcI వరమతినునియించితి మ ద్వారమున నటుగాన నీవు వర్ణించుకృతీ శ్వరుఁడనయి పరిములొ సఁ గౌది గరిమ లక్ష్మీ విలాసకథఁ జెప్పఁదగుకొ" క<noinclude><references/></noinclude> qmu4efagiuzs5fz4u1ispvtvdqjkm6b 104 235527 592392 2026-10-20T14:28:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '४ విలాసము.. లక్ష్మీ వి. తే॥ అని దయార సదృష్టితోనభయ మొసఁగి కృతియొనర్పుము నానంకితము గాఁగ వత్సదీర్ఘాయురస్తు భవ్యగతినీకు ననుచు దీవించె నంత నేనద్భుతముగ : కం॥ మేలుకొని స్వప్న లబ్...' 592392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>४ విలాసము.. లక్ష్మీ వి. తే॥ అని దయార సదృష్టితోనభయ మొసఁగి కృతియొనర్పుము నానంకితము గాఁగ వత్సదీర్ఘాయురస్తు భవ్యగతినీకు ననుచు దీవించె నంత నేనద్భుతముగ : కం॥ మేలుకొని స్వప్న లబ్ధవు మేలు మథీజనులతో నద్భుతసారిరుచుల్ జూలుకొనఁ దెల్ప నెన్నఁగఁ జాటుకృతార్ధుడవనుచు సంభ్రమపరులై మః చతురోక్తి కొనను జూచియిట్లనిరి వత్సా నీవు గావించు. స త్కృతి శ్రీ వెంకటభర్తకీఁగనుట యెంతేపూర్వజన్మాంత స్థితపుణ్యంబునఁ గాక కల్గు నె యళశీ కై హీకా ముష్మిక స్ధితికర్తం గృతిభ ర్తజేసి కను స్ఫుమాయురారోగ్యముల్ కం సకలాధిపత్యనిర్వాహకుడనిజను లెన్న వెలసితౌధరఁ గర్ణా టక రాజసభల నిష్కంటకముగ రాయసము వెంకటపతి సుశృతీ మళ్లీ అలఘు ప్రాభవగర్వభాక్కు కుపశాల్లో మేయసైన్యంబు న గ్గలికంబంపుల చేత గెల్చి బిరుదుల్ గైకొన్న శ్రీంరగరా యలచి తంబిగురింప రాయసమువ్రాయు జాలి తౌనౌ సుథీ తిలకుండక్క_యమంత్రి వెంకటపతీ, దీన్యత్క కావాకృతీ కం! ప్రతిపద్యశిరకంపము ప్రతిపదచిత్రార్ధ గోచరము ప్రతివాక్య స్ధితిరఘుంముదమైయు న్న్వతీ గాంచఁ బ్రబంధ మావోనర్పుము హరికి KU 03 OF 50 వ॥ అని మదీయాళిపొయానుగుణ్యంబు గా వన్దయుంతిఁ బెద్దలుని ర్దేశించి న నానందరి సతరంగంబులనోలలాడుచు ముక్కులదై వంబగున దేవునుద్దేశించినమస్కరించి భక్తియుక్తంబుగ "సేతత్ప్రబంధ ప్రారంభ సంరంభ దురంధరుండనై తనరున స్మదీయవ _నం బెట్టిదనిన శా॥ శ్రీల మించు సమగ్రధీకళలచేఁ జెన్నొందునా ర్వేలవం శాలంకారకరుల్ పస్మి మునిగోత్య్రాంకుల్ బుథుల్ దీనర ఖాలీల బొగడొంది రందు వెల సెE సన్మాని భావప్పది జైలో ద్వేలవిశాలకీర్తుల సుధీ సందోహమందారు. డై డం! అతనికి నుద్భ విం చెసుగుణాంబుథి తిమ్మయమంత్రి పుంగవుం డతడతి వైభ వుజౌ నరసయ్య ప్రభుఁ గాంచె నతం డుదారతో وم<noinclude><references/></noinclude> sair1wb86uohjwedweekwkdzj1yo3ev 104 235528 592393 2026-10-20T14:28:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర ధ మాశ్వాసము . యతగతి విళ్ల లార్యుఁగ ని నాఘనుఁడ్కు యమంత్రి శేఖరుణ్ సుతునిగఁ గాంచె నావరయశోనిథికి మహి నేను గల్గితి | కం! మరి శ్రీనివాసమంత్రి యు సిరుల రామప్రధాని శేఖరు లుదయి...' 592393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర ధ మాశ్వాసము . యతగతి విళ్ల లార్యుఁగ ని నాఘనుఁడ్కు యమంత్రి శేఖరుణ్ సుతునిగఁ గాంచె నావరయశోనిథికి మహి నేను గల్గితి | కం! మరి శ్రీనివాసమంత్రి యు సిరుల రామప్రధాని శేఖరు లుదయిం చిరి వారికగ్రజుఁడపై ధరఁ దనరుచు సత్యుదార తాధిక గరిమ౯| ఉ॥ వ్రాయుడురాజ్య వై భవధురంధర భూతికలిర్పఁ గీతిజ థా రేయు సిరంగ రాయమహి ధృన్మణీరాయస మగ్రహారి హే మాయకరత్నభూషలు నృపాధ్యులు వత నలీయ కుబ్బు చు వేయన గేమీ రాయసము వెంకటమంత్రియనా యశస్వినైక కంఠ కుగ్రీల సెసఁగి విభవా! నాలంబగు వెంకటాద్రిపల్ల భుకరుణ శ్రీలంకెల్వొందుచుధర 1 నాలక్ష్మీ శ్రీరమణుగుణములభివర్ణింతు ళా! డంగ త్తుంగ పతఝురీతటనటచ్చ కాగ రింగ గేరు ౯ంగేయద్యుతి వుంజరంజితడరీ ఛాతు ప్రభా వేడి తే శృంగే పన్నగరాణ్న గస్య రమయా క్రీడంతముద్వాంఛయా శృంగారాంగద'సంగ తాంగమనిశం శ్రీ వెంక టేశం భజే ॥ 93 Kö 92 సీ॥ విక చ పంక జగళస్మకరంద లీలఁ బూణ కటాక్షములఁ గృపారసముఁ జేసిన మృదుల ప్రవాళమిబిత సమద్యుతివోలి యధరంబుపై మందహాసమమర స హృదయనిర్యత్సంగ తేందు బింబవిభూతినుభగవక్షమునఁ గౌస్తుభ మెసంగం ఒత్తకోక నద సమాకృతర ధాంగన్పూతి చరణా స్తరత్నహంసమ్ములొలయ ఘఃసంజాత నుగ నదీఝరివి కాస పూర్తి తాంగుష్టనఖ కాంతి ధారని గుడ శ్రీసమాహితమూలియె సిరులఁటవరు వాని శ్రీ వెంకటాచలస్వోమి; వలకు ౨ూ మతను సేవించుజనా ళికం గరు గరుణనిద్ధాత్రి మనోవాంఛలె ల్లనుబూరించునటంచు లోకులకు నెల్లం డెలఁ బ్రత్యక్షమై జన సంఘంబులనిందురమ్మనుచునోజంబిల్చున టాశ్రితా ననహస్తాబ్జముఁ జూపు వెంకటనగస్వోమిని కంసించెదవి మళ్లీ పగలు 'రీలొనరించుందిరుకుటన్ భావింపుచున్ సుప్రస న్నగతి భక్తమనోనుహోత్పలము లానందింపఁ జంచత్కృపజ్జు బగలున్ రేలన కీసితంబ లోన గూర్పంజాలు నాశంఖచ<noinclude><references/></noinclude> hfamvd1i8y94vrlo4089p5sr4rp7dz1 104 235529 592394 2026-10-20T14:28:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము . క్రగదానంపిక శార్దహస్తు భూతరాగగ్రస్తుఁ గీతి చెన | షష్ట్యంతములు. కం! ఈదృగ్గణమణిహారున ! కాద్యతలక్ష్మీమనోవిహారున కజరా మోదవనర భావనపర భేదనకరపౌరునకుఁ! గుభ్భద్...' 592394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము . క్రగదానంపిక శార్దహస్తు భూతరాగగ్రస్తుఁ గీతి చెన | షష్ట్యంతములు. కం! ఈదృగ్గణమణిహారున ! కాద్యతలక్ష్మీమనోవిహారున కజరా మోదవనర భావనపర భేదనకరపౌరునకుఁ! గుభ్భద్ధారునకు॥ కంఠి కరకలిలిలయ హేతికిఁ గరుణార ని పుషిత పురవఘాతికి జన్య చరణావతరణాగత ! ధరణాతతకృతికి మోక్షఫలదాకృతికిన్ కం పత్రగధపకు; కుఁడా ! పతీయవాత్సనకు ఖండపరశుకఛత్ర స్తోత్రగుణపాత పరమప ! విత్రచరిత్రునకు సవితృవిను నేత్రునకు౯ కం॥ సహనజహన్గహనసహ | ద్గహనమహత్వహృతికృతికిఁ దాపసజనహృ ద్గహరవిహరత్స్వతేనో ! గ్రహపతికిం దుహేణముఖ సరప్రదమతికి | కంఠే శ్రీవనితౌజీవన తా ! భావన తారుణ్యమతిః: బద ధాటీ పం 1 జీవితదృవ దాకృతికి | శ్రీ వెంకటపతికి ఫలితనేనకకృతికిన్ 30 30 33 శ ext 38 వేరే అంకితంబుగాఁ బొంకింపంబూనిన రమావిలాసంబరు రసవత్ప్రబంధం బెట్టినను 3 కం! శ్రీరమణీశక ధానృత | సాగమునం దనివిచనః జనమేజయుఁ డీ ఛ్ఛారతి పైశంపాయన | సారయతి జూచిపలికె సవినయమతియేః సీ! అనమభారతమునం। దాది పర్వంబున దీనిజాలం భోధి మధించుటయును సరసిజాలయ యందు జనియించుటయును బెంపలరంగ నేను మీవలన నింటి మునుపది సంకోచముగఁబల్కి తిరిమీరు గావున నీకధాశ్రమమువినఁగ `వేడుక య్యెడు నాకువిబుధు లేరీతి మందగమును నంబుధిఁ చచ్చి రంగు శ్రీమధుర వాణిజనన మేరీతినడ। నపుడుహరియెట్లు పరిణయంబయ్యె నదియు నానతీపలె నన్న హర్షాదరమతి | జనపతికిఁ దెల్పఁదొడ ఁ దామునివరుండు కం అమరవరులందరును దమ కమరత్వము బలసమృద్ధి యారోగ్యశ్రీ లమరఁగయోజన లధికని | యమరతి గొని యమృతలబ్ధియగునిదియనుచుకొని 5F -చం। కులగురుఁడౌపితామహునకం దెలుపందగునిట్టి కార్య మ య్యలఘుఁడునిర్వహింపగలశంచుఁ బురా 5 పుర స్కృతంబుగాఁ బలుకులకొమ్మ వేలుదొర పాలికివేచని భక్తియుక్తులై వలగొని వందనంబు వీడి వాంఛితముల్ దెలుఁపన్ విమించియు 30<noinclude><references/></noinclude> onploxaaanl7f2psu8fmyx0lo5kovkt 104 235530 592395 2026-10-20T14:28:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రధమాశ్వాసము . I 3 Dill ' సనకాదినంద్యుఁ డగునా ! తన కాచలధృతికి హరికిఁ గాళగు నేయీ ఘన కార్యనిర్వహణమనీ ! జనకామదుఁ జక్రి గాంచి సంభ్రమపరుఁ డై కం॥ తామర సధవుఁడు భవము | ఖ్యామర సభగొల్వఁ జెల...' 592395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రధమాశ్వాసము . I 3 Dill ' సనకాదినంద్యుఁ డగునా ! తన కాచలధృతికి హరికిఁ గాళగు నేయీ ఘన కార్యనిర్వహణమనీ ! జనకామదుఁ జక్రి గాంచి సంభ్రమపరుఁ డై కం॥ తామర సధవుఁడు భవము | ఖ్యామర సభగొల్వఁ జెల్వమరుహంసగరు చామర సమితిననని హరి | నామః సన్పూతించి తనలినుం డగుచు | శాఖ వే వేగంజనుదెంచి చిత్రమహిమావిర్భూత సత్కీరి ము కావిభాజిదిశాని కాకరము ఖీకంతో ప్రశంశంబునా శ్రీ కుంఠ పురంబుఁ జేవీ దనుజారి శౌరిసేవించి యా దేవానీ, 'మురాన వీ) మితసూక్తి భక్తితోఁడాల్సిన కం: పవిధారిముఖారురు లుచి | తవిధానం బెసంగఁ జక్రానరు బొడగని యా కవిధామునినుతిఁ జేసిరి | వివిధాగమనూ క్తములను వినయాన్వితులై | చండంబు ద్ద కోదండపాణికి నమస్కారంబువళిత నిహారునకును నందనం బాశ్రితనందనంబునకు జోహారు వేదాంత విహారునకు సాష్టాంXమానందతు పొంగునకుఁ సుపణాంబు తతకరుణామయునకు నినతి పాతకమానఘపతిమింగిలునకుఁ గేలుమార్పు విచిత్రఖేలునకును దేవ ప్ర్రాంజలినీకు భూదేవవినుత | పనిఃభోక్తి లమము సౌర సవనసీమ కరుణరుచినో లెర వీక్షింపు కరుణఁ బెంపు | జీవనదనీలగాతో రాజీవ నేత్ర గుచ్చబుధము. కం॥ వందర సగముర హరకరి హరిహరనుతనతవితరణ యాగమగణ్యా శరధరవరవిలసన సర సరతనలినవనవిహార సౌరశరణ్వా గోమూత్రికా బంధము. కం! సుమళరమూ దయాపర కమలేశకమనవినోద మనరాజదరీ హిమకరకీర్తిజయాకర విమతాశరమదవిభైన విసతాజహనీ చక్రవాళబంధము. కం! చరణావతజనధరణా భరణా సహశత్రువిజయ భద్రాంకికణా కిరణాయితర వివరణా శరణాగతరక్షణైక సంధాదరణా కం నృతాశరజిత్ప్రముఖులు 'పత్రాళములనఁగ వినఁగజాలక శుభవా 5 ర ४४ ४x ४ ૪2 ఈ<noinclude><references/></noinclude> dgs63mgvtfdj6fq1xzqef62vi52sill 104 235531 592396 2026-10-20T14:28:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము . రిత్రా శరణనియెదము ప విత్రాశన మమృత మొసఁగవే జగదీశా ప అని o। తాననివి శేషభక్త్యు త్తెననియతిమైన దితినితంబవతీ సం తాననిచయమునుతించగ తానని లాభ ర్త యొక తానప్రీతి క...' 592396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము . రిత్రా శరణనియెదము ప విత్రాశన మమృత మొసఁగవే జగదీశా ప అని o। తాననివి శేషభక్త్యు త్తెననియతిమైన దితినితంబవతీ సం తాననిచయమునుతించగ తానని లాభ ర్త యొక తానప్రీతి కం॥ వారలఁగనుగొని ద్రాక్షా వారలఘుర పాతివేల వాఙ్మయపారా వారాలహరులం గృప దె వారి లలిందేల్చి జగదవనుఁ డిట్లనియెజ్ ولا ชี ధృతిని నింపని హితముఁబూని వినుడు విను పింకునొకమాట మనసునాట వర గుణంబులఁ బొగడొందు వాధి యందు సకలవస్య ప్రపంచంబు సమధికంబు కాని భావంబు గద్య గ్రామంబగునట్టి మండరము కవ్వము గా జీవనముగ నమృతమచటఁ జేకురుమీకు మళ్లీ పొడముళ్" వెండియుదివ్యవ స్తుని చేయుబ్బు వాంఛలీ డేగఁ గాఁ గడలిం గావునఁ దత్ప్రయత్నము ధృతిం గైకొండునిూరంచు నే ర్పడవిష్ణుండు హితోపదేశ మొనరింపు వల్లెయంచున్ ముదం బడరంబొంగి సురాసురాధిపులు: తత్ప్రరంభము'ముండగ కం శంకరి దేవుఁడుజూచిన శంకర గతినిట్టులనియెఁ జక్రిక్తిని భవ అంకరపరులగువీరలు కింకర సాధింతు రెట్టికృత్యమును హరీ సీ॥ ధీరులై శరధిగంబరులై ప్రజలదోస్సారులై యాశాధికారులుండ మేటులై బలు ధైర్యపేటులై పటుతధాటులై జై తేయకోటులుండ గణ్యులై తిజగఛ్ఛరణ్యులై విపుల కారుణ్యులై సుమనోవరేణ్యులుండ దతులై పరకళాధ్యక్షులై రుచిజగచ్చములై గంధర్వయక్షులుండ నోరమాజాని వైషమ్యయు_క్తిమాని వీరుభపదార్థ నూని కావింపలేని - యెందేనియనుభవాని విభుని పలుకులు చెవియాని వేడ్క బూని ¥o' కావింపుడీ ప్రయత్నము రావింపుడు సకలజనులఁ బార్ధనతోడ సేవింపుడు గణపతి సం భావింపుడు పూజఁజేసి మందన గము 50 నివారణ మందుఁడు పనివారణ గరిమఁబలికి యడవన్య మెయిం ४४ X<noinclude><references/></noinclude> aswgyol38cn4skqemm8ex06n15vu7t3 104 235532 592397 2026-10-20T14:28:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము గని వారిదృఢ ప్రయత్నముఁ గని వారక మరియుననియె: గౌతుకమెనఁగల్ సీ॥ తర్కింప నొక నరునిచే దళిత గర్భంబు క్రౌంచ పర్వతము గాదు గనుఁగొన నొకతపోధనునిచే నౌన్నత్యముడుగంటఁబ...' 592397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము గని వారిదృఢ ప్రయత్నముఁ గని వారక మరియుననియె: గౌతుకమెనఁగల్ సీ॥ తర్కింప నొక నరునిచే దళిత గర్భంబు క్రౌంచ పర్వతము గాదు గనుఁగొన నొకతపోధనునిచే నౌన్నత్యముడుగంటఁబడిన వింధ్యాద్రిగాదు పరికింప నొక మహాబలుని చేమహిమగ్పోడినట్టి మేరు శైలంబు గాదు వివరింప నొక దైత్యవీరు చేతను బెల్ల గిలినట్టి రాజతాచలము గాదు వేయిశ క్తిధరుల్" పదివే ఆపోధ ! నులును గోటి మహాబలుల్ నూరుకోట్ల దైత్యవీరుఁగూడిన,దాశీతరల నట్టికృతిశాలి మందరాహార్యమౌళి మ కావున కంఠే పౌరం" ! పురవాసులు | మీగం పరుఁ గూడిచనుడు మేకొన్నవృతికా న ర దరళత్వముడిగి చెలగుచుననిన l అర్థనను గ్రహించి యమృతాశన్బలు కెల్ల నేటితో సార్ధము సేయఁబూనితి దయాపరమూర్తితో హసుదేవ యీ యద్ధమువి కటాక్షముననయ్యెడిమాశని యుక్తి దేవతా ప్రార్ధనఁ జేసి యప్పుడు సంపర్వులు తచ్చుభ కార్యదర్యులై సీ సంగీత మేళ మెసంగనాక స్వామి వేదఘోషంబుల వెలయగీలి ధర్మవిశిజ్ఞ నాదములతో సమవర్తి బలసింహనాదార్భటులు బలాసి వాహినీశస్తోత్రవై ఖరి వరుణుండు ఘన వేణురవముల గంధవహుఁడు కిన్నరకం హేంకృతిమించి ధనదుండు భోరుఢక్కలు మ్రోయఁ బురహరుండు పృథులగతిమించి తమ పేరులేర్పరించి చేరిపొడ గాంచి వేర్వేర చేమొగించి నడుసహర్షించి తానునునడువ మంచి | యంచతేజీదువాళించి యలవిరించి ఆ ఆసురప్రకాండ మాసుర ప్రభుమండలములఁ దారృగంచలములఁ కాంచి వారిజాతమూతి వారి జారప్రీతి | వలెనుబల్కె కూలినలనుమీరి పీ। కేదార సంవాసి భూదార వారంబు నీ దారి కై దారి కేచ్ఛఁదిరుగుఁ గౌరవనవారు భీమారవములచే నీ మేడ వేమారు నెలమి మెఁగు నా దండ కారణ్య వే వండములు వచ్చి యీచండ ముద్దండ హేల సల్పు ద్వీపాయన కల్పితాయనిహగంబు లీ పాయ నోపాయవృత్తినుండు F MF [ 5 6 £3 ४ Ex སྱཱ LE<noinclude><references/></noinclude> 8p8fd54ypqy9y89z2q0lgzdyj83tqul 104 235533 592398 2026-10-20T14:29:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '00 లక్ష్మీ విలాసము నిది సుగలవాశ నీది నిర్ణ రేంద్రమే | యిది హరవిలాస మీది సేదబృందవాస మిది ధనదుధామ మీది మహాహార్యసీదు ! యిది మణులకోన యిదె ముందరాద్రికాన సీ సముచాత్తఝర వారి కుముమా...' 592398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>00 లక్ష్మీ విలాసము నిది సుగలవాశ నీది నిర్ణ రేంద్రమే | యిది హరవిలాస మీది సేదబృందవాస మిది ధనదుధామ మీది మహాహార్యసీదు ! యిది మణులకోన యిదె ముందరాద్రికాన సీ సముచాత్తఝర వారి కుముమాంబ రు హసౌర ధ ముదావహ సమారగమన చారి మనుస్పాసామాన మైన పొగతరుచూ సన సాధనను వేసి పటు వినోద చుసమానమణిక ఎద్దతి సమాన తెనంన వసమానంపలాభన్య సుని మఖరాండుగుగుకు ప్రముఖ రాజితాసక్రశిఖరాయతాం క్రీసుఖినచక్ర' మమిత పాటీర నాటీయు తాళోని కటక పాపతో వికస్వద స్వ *కృతనాగావ ధానామరావతీన రాళి చికురాళి యీ మందయా ద్రివాళీ కం పన సర్వమంగ్ : కార | Xèమంబు సహీనరత్నకటు స్ఫుటవై ఁ గాంచున్ | స్థిరతరమహిమంబు వినుతిసేయు ఒక మే ' 5 సీ! శశి కాంచనట కాంతియుగ కాంతి మొగ మొత మురామనసుఃఖామ మొక్క సీను గగ నాటముని కూటస్థిఁన వాట మొకచోట నుడి శశికే రావ మొక్క గ్రీన ఇనశాగడపటీకలేరు వారి మొక మేన నురు పారిశ పమరాంక' 'మొక్క వంక వయాన సన్మాననటగాన మొకలోన నువ్వేలముణిజాల మొక్క..మూల: చిన్న నూరి చారు కుందార సార | మథుని కుధురీణుల సామాసమాన సకల సకలాల నవకీద శారిహారి | యగుచుఁ దగుఁ జూన్హసి జైలుకు గతుల 20 కం॥ ముముకొచుసని కనుగొనుమని | యరులగు ముని ముఖ్య: కంసును డిటుల వినుదీయని వినుపించుచుఁ | బని బంచుచు రా సుహా శిష్యుల్ కం॥ విసుగవిని పొలసుగంగని | రండరు పనివారణ ప్రయాణత్వం చే ఇవ్విధంబున వృకని చేగరాని నేత్రకం జతి గన్పట్టునా మేటిగ టనకుంబూజలొపర్చి స్చే మహిమార్ దిశ్య దిత్యానర్ ధనదోశ) త్తిఁబెకల్చిత్తి మహిలోకం వెలభీతిల్ల మా లునకు గ్భాటులుప్పలి జగముల్ మూడ్లిలఁ బెల్లుబ్బున ون తే శ్రీపభవంగనద్రి యాకరణి వెడలి | ధరణిబిలమునఁ ఖాతాళ సరణిం చెసి బురుడులేనట్టి శ్రేణిపరుల్ హరుడు దాక బిగుడబుచ్చిన సొమ్ముల భరణిబోలె ౭౫<noinclude><references/></noinclude> q8z5btnud9wxcj99se122f9vaxi67nz 104 235534 592400 2026-10-20T14:29:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ॥ తీసిన వరంబున ప్రదమాశ్వాసము I 22 F తే మానకి ళ్లెత్తి తద్భాన మానలేక | కమ్ము పెనుమూర్చి వ్రాణాంతకమ్ముకోకు గట్టు నాశయ్యె నిప్పుడీ గట్టువాత పెట్టుబడఁత్రో యనగునట్టి పెట్టులను...' 592400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వ॥ తీసిన వరంబున ప్రదమాశ్వాసము I 22 F తే మానకి ళ్లెత్తి తద్భాన మానలేక | కమ్ము పెనుమూర్చి వ్రాణాంతకమ్ముకోకు గట్టు నాశయ్యె నిప్పుడీ గట్టువాత పెట్టుబడఁత్రో యనగునట్టి పెట్టులను చు సీ॥ రాజసం బెగలించి రచనంబు గీలించి మ్రొగ్గువారును జూచి నెగ్గువారు హుంకారములఁ బట్టి హీంకారముల గెట్టి రైతువారును నేగ మర్రిునారు పాపంబులనీ పంతముల్ గ వాడి తూలు వారును ధాత్రిఁ గూరు సౌరమ్ము లెవలించి ఓరు ములు సడలించి డాగువారును గోంది నీగువారు గాళకక్కి నయానంది కంపమంది మండరంచేడ సంభోధిమధన మేడ నమృగ మెక్కడ మనతత్ప్రయత్నమెక్కడనుచు భీతిల్ల విష్ణుఁ డాజనుల నెల్ల ఒకా తేన ఏటిచూపరులార విలువలాగ యేలవలస కేఁగల్ల నింకఁదొగ నలుపుచు ముట్టిపపోమయ వలసువచ్చి! యచ్చుతుని డట; కేయాన నంతలోన కం॥ వాదకశతమఖముఖ బృశాకరవరు లేరి:గి ముందడుగు ముజ్ జగదు ధారకపొరకటంతో ! నారవరుణ: జేస మోసీ ధావనమీజా మ జలజాతాక్షుని పలచప్పరము దాని ట్టెలను వ్వెత్తుగా వలలు పెట్టుకోవచ్చుడం మన నాధన్యుల్' గదాధారి బో ర్చలముునోదుగ నమ్మహానగము; సౌరావార తీరాననీ తలపు కేర్భగం వచ్చి నిశ్చలభుజాసర్పంబునన్ మీటిన పున్నాగతతి విశ్వమునొసంగు నమ్మహాదానంబుఁ గొనం దుర్దశఁ దలంచి తనునాశ్రయించిన మన సంఘములు బయల్ బట్టి పోజూను పాపముగశించి మర్యాదకప్ప సన్మారాలిగోధక శౌన్నత్యమువఁజెందు నేనుముఁ గాంచి వరం జేర ఘన సాధుతిరులమూలధనులు లెల్ల ముంగిట వేయు సృజనమంచి యు మునకో పిండెసన మునధిబడియె | విజచరునిరాదమై దీ ప్తిధాతు సుందరంబు ను తేశ పురందరంబు మంచిడంబు మహాత్న కందిరంబు ను ఇట్లు ప్రవేశించి ఉ॥ ముమ్మర మైన పట్టుగల మూకల ధైర్యము గ్రుంగినట్లు లొ క్కుమ్మ డిఁగ్రుంగి నారికమహోనథఁ బుట్టి ముణింగినట్లు భా నమ్ముల, జెండ మండలీ మవాధ్యగతిశా మునిగెల సదీయకూ గమ్మున వే కులాప్రెనికరమ్ములఁ గానఁగ ని నోయన ను అప్పుడు C のり<noinclude><references/></noinclude> pkh8v7byp2k7rmebsoune1y33yzcgbh 104 235535 592401 2026-10-20T14:29:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'C_0 లక్ష్మీ విలాసము కం॥ వెల్లదనము చల్లదనము | తెల్లమిగాఁదోచె నరపతి ప్రముఖదిశా పల్లవతల్లజముఖపద పల్లవములముల్ల ముల విపల్లవ శాః ఏలామాధవిశాలతాగృహముల! హేలావతీలోలుఁడై యేలల్ బాడు...' 592401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>C_0 లక్ష్మీ విలాసము కం॥ వెల్లదనము చల్లదనము | తెల్లమిగాఁదోచె నరపతి ప్రముఖదిశా పల్లవతల్లజముఖపద పల్లవములముల్ల ముల విపల్లవ శాః ఏలామాధవిశాలతాగృహముల! హేలావతీలోలుఁడై యేలల్ బాడుచు సౌఖ్యప్న త్తిమనలే కీలే పనితో మాకుఁగా నేలా చే సె విధాత" యెవ్వ; రికరంబీప్వతో ధారణం చాలా గొప్వరుదిన్కటంచు సుని లాత్మేకు జ్' హరి 'వేడిన మ కరుణాసింధుఁడు భక్తవత్సలుఁడు శ్రీకాంతుండు నా నా జగ ద్గురుఁ డాదీనుల నెల్లఁబ్రోవ గుహనాకూర్మాకృతింబూని భూ ధరము వెన్ను ననుబ్బ నెత్తి లయ పాధ స్స్వామినిర్మన్న దు ర్భరలోకోద్ధరణ క్రియాపటిమఁ దెల్పం జాటు లీలాగ మః కలయందు "న్నె దమూల ముట్టఁగ భవద్దాంభీర్యమన్న టవ శవ అంది గుదరంబుఁ గని ధీరత్వంబున వేగఁదా బలము వ్వెత్తు గమీ టె దేవను గతిం బై కుబ్బనెత్తెం గరా మలకప్రాయముగా సుధాజలథ్ని కూర్మస్వామి చేదోడుగ కం ఆలీ కరతలతాడిత కేళీకందుకములీల గిరి యంబికి వి న్నా ళీకక మఠ కర్మఠ | వాళీక దళారు వీపున నటీయి చెకా మరి జను లెల్ల బహుకాల భూభరణదీక్షా పుచు నునవ ర్ఘ నమృత్స్నా మలినంబు మందర మహా గ్రావాగ్ర సంఘర్షణం బున నబ్ధి విదళించుకోదలచినా మోదంబుచే విశ్వరం జనుఁడై యాదిచుకూర్మ శేఖరుఁడు తచ్ఛైలంబు వెన్నానిన సీ। నిలు వెల్ల గన్నులై తిలకించెనురరాజు మిగులఁ దేజస్వీయై మెరసె నహ్ని చెలఁగెనుద్దండుఁ డై జలజూప్తమానుండు నైరృతి తమి మహానంద మొని రెం బెంపొందెజీవన సంపత్తివరుణుండు పవనుఁ డామోద సంభవము గాంచె నలరెఁ బెన్ని ఫిఁగన్న పొలుపు గాధనదుండు గంకులు వై చె నం గజవిరోధి ముదము సంధి లైపర్వతో ముఖవిలాప | మమరఁబర మేష్టి మిన్నందెనమర సమితి కూర్మ మనుకంపభ క్తులకొదువలడఁపి । నుల్ల మిగురించి మందరంబుద్ధరింప కంతదవసరంబునఁ బ్రమడం । బొదువగఁనిట్లనియెజుఁ డహో సంగలారా కొదువలుగలుగు సెశ్రీహరి | పడవనజా తార్చనాను భావుల కెందుకో కం! కావున నుల్లంబున హే! దేవునకు నమస్కరించి ధృతి నీనీల గ్రీవుననుమతిని నొక శావునకుంజనవలయుహుటాహుటినడలతో రాజ JF FO F"> Fy<noinclude><references/></noinclude> 4i3vq3hi1np7lbi196aa6sauzn9bdp8 104 235536 592402 2026-10-20T14:29:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము సీ॥ పుడమివాల్గంటిని నిడువాలు పడగ గుంపున ను గెత్తుగ మోయు మోపరీఁడు మంచుగుబ్బలి పట్టిమదీ నాటు మేటికి ముంజేతిక డెమైన ముద్దలాఁడు పొసఁగ దాల్చిన మేటిదొరకు మేట...' 592402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము సీ॥ పుడమివాల్గంటిని నిడువాలు పడగ గుంపున ను గెత్తుగ మోయు మోపరీఁడు మంచుగుబ్బలి పట్టిమదీ నాటు మేటికి ముంజేతిక డెమైన ముద్దలాఁడు పొసఁగ దాల్చిన మేటిదొరకు మేట్పరు పైనదుండగీఁడు 03 అన్ని విద్యలకుఁదా నాఁటపట్టని జనుల్ సన్ను తింపఁగఁతిఁఁగన్న వాఁడు బడుగుచలి గాలి మేతలపందెకాఁడు । పటలనుగు వేయు మోములపాప కేంఁడు గట్టిగా దీనితరి త్రాడుకాఁగలాఁడు । పోయితె ॥మ్మన్న నుబ్బి యా దాయవీడు 95 కం॥ స్వామీ!యేమి మిదగు | శ్రీమితినపలుకు లిపుడెచేపెద మోవా క్కామీ! మామీఁదిదయం | జామీకర గర్భ! సెలవొసంగుము వేడ్క వ అనియిటు ఉ॥ ఆనతపారిజాతియగు నయ్యజుశాసనము కోగ ధృత్ను తా జానియ బడసి సత్వగతంజని దానవేంద్రవై మానిక సంఘముల్ X నె నసందగతి బలి రాజ శేఖర స్థాననహాజ సూన్న మిత దానపతాకము నాగ లోకి ముజ్ 96 97 98 శ్రువ్యర్థ సోరముల్ సత్కులాపారముల్ రహీగ వ్యసన మొసఁగ కారికల్ వేదాంతకారికల్ మదిలోనికోరికల్ మీఱ వాక్కుచ్చి చదువఁ బైకముల్' 'సామానువాకముల్ స్వరసూత్రపాకముల్ దప్పక పతనఁజేయ హంసముల్" కలుషవిధ్వంసముల్ మునికులోత్తంసముల్ గఱపుతత్వములఁ జొక్కఁ బరఁగు మీడలు వాడలు ఫలరసాలు పసుల కెలఁకులకొలఁకులు వన్నె మీఱ నెడలఁదిలకించి పులకించి నడచినడచి | ప్రకటకయధాటి బలినగరంబుదాఁటి చం ఫణిపఫణామణీగణ ప్రభావిధ వాభినవస్ఫురన్న భో మణిమృణిపూరపూరిత సేవ 'స్తదిగంతము భోగికన్యకా మణిచరణాంబురుట్కటక మంజూఝణ ఝణ వాద కాంతమున్ బ్రణతజపచ్ఛకుంత మహిపాలనిశాంతముఁ గాంచి యచ్చట పీ! వసువుతీసతికి నెవ్వనిఫణాపంక్తులు మణిమయ కేళికా మంటపములు వాణీవధూటి కెవ్వనిసహస్త్రాస్యముల్ కమనీయనృత్యరంగ స్థలములు 99 100<noinclude><references/></noinclude> pvvwlcjy2d88qvguz3p960st39ve0gk 104 235537 592403 2026-10-20T14:29:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీవి లాసము వైకుంతపతికి నెవ్వనిదివ్యభోగంబు లాభోగమృదులళయ్యాతలఁబు వాసుదేవునికి నెవ్వరినిజాకారంబు కరకాండ నుండన కంకణములు -చర్చ వేయంగ' నట్టికశ్యపునిపట్టి భూభరణకత నాద...' 592403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీవి లాసము వైకుంతపతికి నెవ్వనిదివ్యభోగంబు లాభోగమృదులళయ్యాతలఁబు వాసుదేవునికి నెవ్వరినిజాకారంబు కరకాండ నుండన కంకణములు -చర్చ వేయంగ' నట్టికశ్యపునిపట్టి భూభరణకత నాదిమభోగిభత వర్ణఁదాఁ జేరవరిగి సాష్టాంఁగ మెఱఁగి / ప్రేమతిఁజేసెను ఘనత నవ్విబుధజనత 101 1 మ: " మురవిద్వేషీ కిఁ *కాశయనమై ముక్తాతపత్రింబునై సరసామోదని మోదనవ్యజనమై సంజ్ఞాపనానేత్రమై చూడాంభోరుహపాడుకాయుగల్ పై సౌలభ్య దివ్యాస్త్రమై సమ॰మానముగూతు "చీక ఒక థ ప్రొడక్ ఫణీ గ్రామణీ! ఊ ండీక నాఁ డెవాదములఁ గూర్చి కటక్ సవరించి యంతిదో దండముఁజేర్చి కలక్రమునగఁజిలఁ జేయుదు నిన్ను మే మరో పండుఁడు కర్లపాళికలు ద్పాతం వర్గుణకాలిపై మహా నందలి వైతీగాద నయకోవిదులెన్నఁగఁ బన్న గోశ్వరా! సీ అంశజాతస్వామి పై ప్రసిద్ధికి నెక్క గో శ్రాద్ధరణలీలఁ గుదురుపఠించి విశివసౌక ర్యాంగ విఖ్యాతి గైకొని హంముఖ స్తవనీయ గరిమనవిని వరకళాగౌగప వాక్స్ట్రా యంబొనరించి పరశుధ వ్యాపార పట్టినయించి భునరసాతల నాయకత్వంబు ప్రకటించి రామాన తారవిక్రమము గాంచి మారుతాళనమున సంతమహీమనోసఁగి | కలుపు ఖండనపాండిక్యములకరించి యున్న నాదిళుచక్రి వైయున్న నిన్ను సన్ను తింపంగ 1 ఆర్ధత్రయము. చః సహృదయాభి రాముఘున పద్ధతియు శ్రుతిమత్యభూతిఖా స్వరకరకంపి కస్ఫుగణజాకరణంబు బదక్రమాక్ష సు స్వం కటక ప్రభావమును వర్ణన కాక లాగ మించు శంకరా 102 108 మె సాక్షాధనంతో ! 104 భరణము ! నిన్నుతించెదము భావములం దనురాగ భావనతో" " s 105 గీ అనుచు నెలకొన్న భక్తి సత్యలఘుసూక్తిఁ దనను హర్షంబున నిలింపతినుతింప నాత్మనంగీకరించికార్యంబుఁ గాంచి మనవి తెఱఁ Tల్లవినుచుఁ దా “నుంచి దను ము 106<noinclude><references/></noinclude> 5lxdfr55wnl8td38uzol2es36nlb2h6 104 235538 592404 2026-10-20T14:30:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర ధ మాశ్వాసము మ॥ రణకేళీనిపుణుఁడు శంభుఁడిటుల బ్రార్ధించి భూభృద్ధను ర్గుణరూపంబుర బురత్రయ జయారూడోత్సవంబబ్బిన ట్లణుకాలంబుననిత్తు నీప్సితము మీకంచుగా పడి వచ్చె నా ఫణీభూభ...' 592404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర ధ మాశ్వాసము మ॥ రణకేళీనిపుణుఁడు శంభుఁడిటుల బ్రార్ధించి భూభృద్ధను ర్గుణరూపంబుర బురత్రయ జయారూడోత్సవంబబ్బిన ట్లణుకాలంబుననిత్తు నీప్సితము మీకంచుగా పడి వచ్చె నా ఫణీభూభర్త ఫణాసహస్రమణిదీప శ్రేణిరాణింపఁగ౯ || కం! ఈచందనమునఁబయోద్ధికి : శ్రీచందన పవవభక్తతమందారుం జైతుల దూచ దన మేనికళలతో జనుదే కం॥ సనమాలి యచటి కఖిలరు | వనమాలికయభినుతింపనిచ్చె నికర వనమాలి యాత్మపదనే | వనమాలిన్యము సాధువద్ద ముగొలువ| ఈ ఇట్లు తెంచి తత్ప్రర్థన గాంచీ పురికొల్పిన ఉ పట్టుడుమారు క్రౌడను చుఁ బన్న గ రాజునుమందరాద్రికిజ్ చట్టపు వేడ్కతోడఁ దరిత్రాడుగఁ జుట్టితేద గ్ర భాగము బట్టిరిరా సేంద్రులు సుపర్వులు సందియముకొ గ్రహింపఁగా కొట్టినమున దోలగ ద్రొబ్బు చునుబ్బులు గుబ్బతిల్ల గ మ అంత ఉ। మానధనాఢికుల్ దితి కుమారులు శూరులు పూర్వదేవతంలో గానగ్రహించి రయ్య హిళిఖామణీయగి మభాగమంచు నీ శానుడు పెద్దపిన్న పరుసల్ దెలుప బ్రతికించినారటం చానిన వేడ్క బట్టీరినురాధిపుల తరిఁ బుచ్ఛభాగము H మ॥ భుజగర్వంబున నాశరుల్ సురలు సంభోరాశింద్రచ్చన్" మహా భుజగ గ్రామణీమ _స్తపుచ్ఛముల నార్పు శ్మీర నందించునా గుజగుంపు ననయ్యె నీ సెలవు మాకు జూపు మంచుకు దమో రజముల్ ' సత్వగుణంబుఁ బట్టి చలపొర అచు చందంబున కో నీ। అమర కాంతావరోహారోహణార్థ నిర్మితమవజ్రపట్టి కా శ్రేణీయనఁగ బసనూనవశ పరిభ్రమమాణపరివృత పటు సందు వీచి కాపంక్తి యనఁగ గటితటాభోగ సంగతిభూరిము క్తాభిరామ కాంచీదామ రాజీయనఁ గ 107 108 109 110 111 112 113 114<noinclude><references/></noinclude> 5dphcjlm6jxp53n5qi9wzt51h33755f 104 235539 592405 2026-10-20T14:30:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము 1 జటులా భ్రమూదీర్న శంకానీ బద్ధది వ్యా రౌప్యమయ వలయాలియనఁగ 'నే సఁగ మోదంబుదట్టి యాశనముపట్టి వరుసఁగొని చాలు గట్టి మందర ముఁ జుట్టి గొనబుతరిత్రాడు నెఱిజుట్టుకొ...' 592405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము 1 జటులా భ్రమూదీర్న శంకానీ బద్ధది వ్యా రౌప్యమయ వలయాలియనఁగ 'నే సఁగ మోదంబుదట్టి యాశనముపట్టి వరుసఁగొని చాలు గట్టి మందర ముఁ జుట్టి గొనబుతరిత్రాడు నెఱిజుట్టుకొన్న యట్టి। చిలువజగ పెట్టి కద్రువక లిరిపట్టి మః కమలాధీశుననుజ్ఞ గాంచిరధినీ కాంతుండు బ్రంహ్మండ భాం డము లెల్ల సృజియించు పెత్తనము పూన సన్మణీ వేసం భ్రమితం లై నకులాలచక్రముక్రియ రాజిల్లె దేవాసురో _త్తమయత్నో చ్చలితభ్రమద్దతుల మంధానాద్రి యంభోనిథిక్ 1 నీ కోరికలు చేర్చు దాయాదికులమొనర్చు నట్లైమధనంబు ఫణికి నయ్య ద్రిమణికి దరువతీరు వంగ మరిమరిదాపుగఁ దిరుగ తిరుగఁగఁగడుతరితీపుగ ఈ కులరత్నంబగుమందరాచలముగ రాఁగనుత్సాహియై వలయగావము పెక్కురూపముల లేపం దోదు చందంబున కొ జలముఠా బూని సురాసురాధిపులు ద్రచ్చ సంథజాతోర్మికల్ సలమానాకృతి సంతరాంతరములై వర్తిల్లె మిన్నందుకా। 115 116 117 118 ఈ ఇట్లాడితేయ జై శ్రేయ సముదాయంబు ల మేయదోర్బల సహాయులై మహా యత్నంబున రయోద్ధతి మధవం బొనరించు సెడ. కం ఆశరధివద్భుతంబుగ | వాళరనరసమితిగుండెలవియ లయవే రా శరధరగర్ణా సం | కాళరభసమెసగ నొక్క కలకల మొద విశ్రాః మీ! తొలుదొల్తఁ గొప్ప తెప్పలుగట్టిదోచె నద్భుతముగ సముదగ్రధూమపటలి యా వెంబడి నెవిననయ్యెఁ గాండకటాహదళ వకృచ్ఛిట చిటధ్వాన సమితి యా నెన్కఁబొడచూపు నా క్రాంతదశ దిశా ప్ర్రాంగణంబులవి స్ఫ లించ వితతి యంతటనుత్పన్నమయ్యె విశ్వజగ్రద సనదశకు భీకర జ్వాలజల 118 120 ముడుగణమాస్త్రింద దిశలు దుందుడుకు చెంద! రజనిచర బృంద మాతహర్షంబుడింద భానురుచిగంద భూమికంపంబునొంద। ముజ్జగము గుండఁ బ్రాణముల్ మూర్ఛఁపొందః ఈ అట్టి సమయంబువ. కం॥ మొక మొకములుచూచుకొనుచుఁ | గకవికపై భర్గ పావక రవికృతాంతులు వికలప్రళయముతము చేఁ బ్రకటితమగుభువి నిదేమి ప్రళయంబనఁ గౌ| 122 123<noinclude><references/></noinclude> 6k63hwy0sp5dmajsb6mnx2ntdjqsxs3 104 235540 592406 2026-10-20T14:30:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా Y'S సము . సీ। తతశూలి ఫాల నృత్యజ్వజన జ్వాలిశాఖర్వగర్వంబు నసహసించి అంభోధి గర్భ సంహర చరబ్బాడబ శిఖశిఖాదర్పంబు చెదరే నాడీ గహననీమాది దుస్సహనటవ సప్తార్చిద్మపోర్చుల యరటు...' 592406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా Y'S సము . సీ। తతశూలి ఫాల నృత్యజ్వజన జ్వాలిశాఖర్వగర్వంబు నసహసించి అంభోధి గర్భ సంహర చరబ్బాడబ శిఖశిఖాదర్పంబు చెదరే నాడీ గహననీమాది దుస్సహనటవ సప్తార్చిద్మపోర్చుల యరటు దెగడి తక్షక సముద గ్రదంష్ట్రాగళద్విచ కీరికీలా క్రీడ గీరడించి 20 యజ్ఞానా నిర్భవించి యాహరవిరించి | మధుపరమరాశగవరాళిమదికి జూలి గ్రుచ్చె భూభృత్సకలభూతగోదసీ త। ల కృష్ణతోలాహలంబు హాలాహలంబు 124 వ॥ మరియునది వృహరికరపూట స్ఫటితో పటుతర స్తంభ గర్భథుర్భరపట పటా త్కార పటలంబును సంధ కిటినటులనుట భుటూర్భటికీ గుటారించు చిటచిటారచ్చటనక మలజాండకటాహంబు బెట బెట చలింపుచు బెగడుభూతంబులును నిగుడునుల్కా పాఠం బులును నర చుమృగంబులును బగ ముఖగ వారంబులును బగులుది గ్భాగంబులును నొగు లంజగంబులును దిరుగు ధరణీతలంబును నొరుగులకు లంబును మ్రోయు మేఘుమార్గంబు ను బెదరు సిద్ధులును బీదరు సాధ్యులును వ్రాలు కోడులును సోలుగంధర్వులును దిరలు యక్షులును నొరలు రాక్షసులును గలగు కొన్నరులును దొలుగుకింపురుషులును డొల్లును రగలును దళ్ళు విద్యాధరులును పై జగండా క్రోసింపదర్శించి జ్వాలికామాలికల నెట్టిం చి బీరంబుదొట్టి సముద్భూతమామ ధామంబులును సంవధం మాన శిఖాస్తో మంబులును గలసి మెలసి రీబగలు నేర్ప రింప రాకుండ సమకట్టి విస్ఫులింగంబులుది క్తటంబులతో జుట్టు ముట్టి భార్గవుచందంబున సంక్షోభితదిక్కుంభినీశ్వరం బై రాము బాణంబు చాడ్పున సం తాడితపం _క్తికంధరజీవసంబగుచు నభ్రమణివి భ్రమంబునఁగువలయ సంత్రాసనకరాటో పంబుఁజూపి భీభత్సునిరీతిసింధు రాజగర్భనిర్భేదనాదంబు బ్రకటించి మదర్శనంబుపో ల్కి పీతాంబర గౌరవంబుఁ గావించి విజృంభించిన మళ్లీ ఇటు లావిర్భవ మొందియాహలహలం బీరేడులో కంబు లొ క్కటమ్రింగంగమణించునయ్యుదుటనం గన్పట్టి ప్రాణుల్" పగి స్ఫుటత త్పాపక కీలల బుక పురం బొక్కం బురారాతి యు క్కటహర్షంబునఁ జక్రిసంజ్ఞఁగని యార్తత్రాణ పారీణుఁ డై చం! పస శిఖివంబుజోదరుఁడు వ్యాళని కాయముపైన జేయుఁడుకో దనుజతితి సుదర్శన ముద గ్రతమస్విని శంశు రూలియుజ్" గొసగొని మ్రింగుచందమున ఘోరతమంబగు కాలకూట ను క్కు_సఁగబళించెనప్పు డొక గ్రుక్కగ జంబు ఫలంబునుంబలెజ్ 125 126<noinclude><references/></noinclude> 7oazzlp55kdif29qd9zl1awwpijhhie 104 235541 592407 2026-10-20T14:30:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '550 లక్ష్మీ విలాసము, ఈ ఈలీలఁ గలుప,జాలవాతూలమారుకం గురూలి యాలో లక్షృతికాలియై ను హేంద్రజాలిపోలిక నాభీలహాలహలకీలాకలాపంబుఁ గ్రోలి తదీయుల కళ గళంబునఁగీలు కొన నీలకంకుండనఁజాలి యుక...' 592407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>550 లక్ష్మీ విలాసము, ఈ ఈలీలఁ గలుప,జాలవాతూలమారుకం గురూలి యాలో లక్షృతికాలియై ను హేంద్రజాలిపోలిక నాభీలహాలహలకీలాకలాపంబుఁ గ్రోలి తదీయుల కళ గళంబునఁగీలు కొన నీలకంకుండనఁజాలి యుక్తాలజయ శ్రీల నేలి వేలాలా స్యహలాహళిం దేలివిలోకించ కం॥ ఆడిరి పొడిరి సరములు | వేడిరి వీడిరిభయంబు వేలుపు చిగురు బోడులు జోడులు (యక్షులు వేడుకఁ గూడుక నిశాటవీరులు సౌరుల్ మః కరకంజస్ఫుటరత్నకంకణ కనత్కంథిస్వరూపా వి స్ఫురిత ప్రాభవ బాణ మోక్షణక్షణస్తోత్ర క్రియారంభ మా త్రరమా క్రీడిత సద్భుజాంగణ గుణ బ్రౌజర్గి రీళాబ్జజా మర ము ఖ్యాస్యయ భ ద్ర కారణ రణన్మంజీర శుంభత్సదా పాద భ్రమకము కం. శ్రీమఠ సర సతను శ్రీ కి మానితమాహిమణి పాణిమహిమాతనిమా దానపద వాదివనజా | దాసర తావముయయమైన తారనగా తోట ము . శమదవి శేషణ చిత్తవి ళేశణ సమ్మనిపోషణ దైవథి పా గమఖరదూషణ జనన విభూషణ గర్జన భీషణ బాణకృతా నమతివిభీషణ రాజ్యావఘోషణ వాక్యవిశ్లేషణ భూమిసుతా సముదిత భూషణ సంగతతోపణ సత్యవిభూషణ కీర్తియుతా ఇది శ్రీమద్వేంకట రమణకరుణా కటాక్ష సంప్రాప్త సారస్వత వైభ వాక్క యామాత్యతనూభన రసిక జన హృదయంగమ సుగీత సాహిత్య, రంధర్య కాయస వెంకటమంత్రివర్య ప్రణీతంబైన లక్ష్మీ విలాసంబునందుఁ ప్రథమాశ్వాసము సంపూర్ణము 128 129 130 131<noinclude><references/></noinclude> bhmmlu5jpfk88w9abru8qoembgu1nmn 0 235542 592408 2026-10-20T14:30:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్...' 592408 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=3 to=20 /> jwmf1aogdg2epjn3b6x7mw5aizkixzq 104 235543 592409 2026-10-20T14:32:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విలాసము -:(0):―― ద్వితీయాశ్వాసము కం! శ్రీనయనోత్పలసితకర ! దానవని గృహీతభూతధాత్రీపునరా దానవల ధరణచరణా! జ్ఞానతమహి నలయ వెంకటాచల నిలయా ఈ ఆవధరింపుము తిరువాతివృత్తాంతం భజనమేజయునకు...' 592409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విలాసము -:(0):―― ద్వితీయాశ్వాసము కం! శ్రీనయనోత్పలసితకర ! దానవని గృహీతభూతధాత్రీపునరా దానవల ధరణచరణా! జ్ఞానతమహి నలయ వెంకటాచల నిలయా ఈ ఆవధరింపుము తిరువాతివృత్తాంతం భజనమేజయునకు వైశంపాయనుండి ట్లనియె: దడనంరంబున వనమయూరము. చారకయ పౌరగుణవారమన సౌరా। వారమనుకంప యివారఁగనుగొంచుకొ 2 మరి మరి చక్రం వారిరిల్పై యిట్లు పురికొల్పిన. t వారిథిమథింపు ననివారితరపోతా శా॥ బాలల్లా స్యవినోదముల్ సలుపుచుం భౌద్ధోక్తి మెప్పించిపై చేలల్లార్చుకొనంగ నవ్వుచు సుధాశ్రీ కేచ్ఛనుత్సాహులై యేలా లాలితలీలఁబాడియు మహాహిజ్ బెండియు బట్టి హా యేలల్లంచుముఖం చిరాఘనులు భూభృన్మౌళిచే నీగథితా కంఠే తెర తెగలై శిగలురుల దరదరకలు దేరినునుపుగాక్కొన కరథి మరియడేమందరగిరియ | _త్తరిం చరిత్రాడునను సౌఖ్యదంబై తిరుగళా చ ప్రకటభపద్ధభీరతకుఁ బారము లేదన నేల నాదుడై ర్యకళిక చేగంతునని యది సముద్ర మణచ్ఛలంబున గకవికఁజేయఁ గాఁదలఁచి గంతులు వేయఁ గలంగ కట్టి దాం ఒకపకనవ్వినట్లు కనుపట్టె వికీర్ణ పయ్యకరణపదల్ 3 5 6 7<noinclude><references/></noinclude> cl030wb51krun23tl98k8ly5w1mkiug 104 235544 592410 2026-10-20T14:32:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క్ష్మీ విలాసము . భావిచంద్రోదయ భద్ర సూచకపులోని ర్యాత తద్భాను నికరమనఁగ జలమానుషీహస్తజలజాతవిలసితమౌ శబిరుద చాదుర ములనcగc దలే మారుతోద్ధూతతక్ష ణావిర్భసన్మందార కోరిక బృందమనఁగ...' 592410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>క్ష్మీ విలాసము . భావిచంద్రోదయ భద్ర సూచకపులోని ర్యాత తద్భాను నికరమనఁగ జలమానుషీహస్తజలజాతవిలసితమౌ శబిరుద చాదుర ములనcగc దలే మారుతోద్ధూతతక్ష ణావిర్భసన్మందార కోరిక బృందమనఁగ వచ్ఛతవహించి కళలచేనందగించి | గరగరిక ఁ గాంచి యొండొంటిగడనమించి చెలఁ గా గిరిచాలనోర్ధ్వపను తను ధాబ్ధి గాఢతరవీచి శాపయ్యక ణగణంబు మన పరిరంభించునదిత్యకాంకర జటాపంక్తుల్ జడల్ మాళిని ర్ఘరమథాపగభూషణంబుకటిరాజద్యోగినా భోగి సా గరం దీరకణాప్తిభూతియును గాఁ గల్పట్టె సాయింత నాం తరకృత్యతి పురాంతకుండనఁగ మంధానాద్రి యంభోనిథిక సీ। మహిత థమరియా మౌళిపూరిత గైరిక రజోరుచుల మేర గరిమఁ గాంచుఁ గటకనటఝురీశంక జాకీర్ణమై ప్రాలేయ శైలసం పచదవర్చు మధనత్వరాంభోధిమధ్య పతక్ఫయోవృతిరాజతాచల శ్రీవహించు సలయి తాహీ పవిష, శ్వాసాతి నైల్యమే యుజవాచల రేఖననుకరించు; జూడఁజూడంగ వింశీలు జొప్పడంగ దను జదివిజులు దోర్లీలఁడొచ్చు వీళ నిఖిల భూధర వరి వర్ణ నీయ పూర్ణ । భవ్య పై ఖరి బంధానదివ్య శిఖరి ' మళ్లీ తరువంశంబున దేవదానవులచేతం శ్రార్ధనల్ గాంచె ను శమ ని మందరమంచు రోహణగిరింద్ర బద్ధి రత్నాభిషే కముఁ గావించినఁ దత్ప్రభ్రమణ వేగ ప్ర తన్మస్తకా గ్రామణుల్ రాలెఁ బయోధి తద్గరిమచే రత్నాకరాజ్యంగ న౯ 20 II వః ఇవ్విధంబున నవార్య ధైర్య ర్యధారం థర్యనురాసుర వస్యకరచాతుర్య పహదహార్యంబగు నేత త్కార్యంబువ మఃకలితౌన్నత్య తరంగ సంఖములు శాఖల్ విస్ఫుటావర్తముల్ దళముల్ బుద్బుదపం క్తి గోరకము లండ్య ల్ఫేనముల్ బులగు త్తులు గా వర్ధి పదాన్యభూజములు తత్తుల్యంబు లైపుఁ బు డ్రులు తా రెందును దండ్రివంటిగుణవంతుల్లా రె యూహింపగడా P 18<noinclude><references/></noinclude> nqap157eqxv3om4bwk0j8l5eixy77tm 104 235545 592411 2026-10-20T14:32:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము . కం॥ ఇమ్ముగవితరణమున కుడా గొమ్ములు వచ్చెనని సారెకుం బొగడిసురల్ నెమ్మిగఁనుఁగొనఁ డదౌన్న । త్యమ్మి సఁగళ్ గామధేను వబి జనించెకో వరి తదనంతరంబువ ము తనకుంగూరిమ...' 592411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము . కం॥ ఇమ్ముగవితరణమున కుడా గొమ్ములు వచ్చెనని సారెకుం బొగడిసురల్ నెమ్మిగఁనుఁగొనఁ డదౌన్న । త్యమ్మి సఁగళ్ గామధేను వబి జనించెకో వరి తదనంతరంబువ ము తనకుంగూరిమిపట్టి కాఁగలదుపద్మా కన్యకారత్న మ నటంచు మఱి చెంగలించుననురక్తిం బొమ్మరిండ్లాట కై మునుమున్న విసృజించెనాఁ బొడమే సంభోరాశి నుచ్చైశ్రవం బును నైరావణనంతి శంభుళశికంబు శ్రీ విడంబంబున ప। మఱియు మః జనవంద్యుండు మహాపగాన్య గుణనిస్తారుండు రాజక్క శా ఖని సర్వజ్ఞ శిరోవిభూషణము రేఖావంతం; సంపఁ జ క్లిని చూపుల్ వెదచల్లుచు గువలయోల్లో ఉంటుదలగల్పింప నే ర్చినయాసత్ప్రభుఁ డోషఫీకుఁ డుదయించె సింథుమధ్యంబున కం॥ వివరింప నెందుఁ బెరుగుఁది రుపఁగలు గుం గాక బాల్దరువఁ జేకురునే నవనీతపుముద్దయనః | ధవళాంశుఁడు తదమాస్పదరుచిం బొడమేజ్ చ అమితవికీర్ణభావమున నవ్యయన వ్య క ళాకలాప సం భ్రమమున నెన్నఁగాఁ “దనసమానము చండ్రుఁడు చంద్రుతో సనూ నముమఱితా యంచు భువనంబు నుతింపఁగఁజాలు నట్టిచం దమున జనించె దివ్యమణి తత్సమయంబున నంబురాశిలోక్ ఇవ్విధంబుననిలింపులు సుధాలబ్ధిపై వెండియుం డ్రచ్చిన మళ్లీ ఒక మై శుభ్రమరీచిపూత మొకమై మద్యపాఠాగ కాం తికదంబంబు వెలుంగుకౌస్తుభము వాధికా సర్వలోకైకరం జకభూతిం జనియించె గైరవపయోజాతా పబింబద్వయాం శంక విస్ఫూర్తికిఁ దాన తావలమటంచుఁ దెల్పు చందంబున మళ్లీ భవకోపావలకీల సంగజుఁడు ముక్తా తాతాళముంబట్టి పూ 15 16 17 18 19 20 21 22<noinclude><references/></noinclude> 31oyc7bw42barblibjz2qxdgb6wye2b 104 235546 592412 2026-10-20T14:32:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9.9 a లక్ష్మీ వి లా సము . ర్వనిరోధింగని యాతనిజ మగుడ గెల్వర్ వేప్రయోగింప వె ల్లువలై వచ్చులేద_స్త్రపంక్తులన నాలోకింప దివ్యాంగ నా నివహంబుల్ శరథింజనించి వెడలెజ్ విద్యుల్లతాసంప...' 592412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>9.9 a లక్ష్మీ వి లా సము . ర్వనిరోధింగని యాతనిజ మగుడ గెల్వర్ వేప్రయోగింప వె ల్లువలై వచ్చులేద_స్త్రపంక్తులన నాలోకింప దివ్యాంగ నా నివహంబుల్ శరథింజనించి వెడలెజ్ విద్యుల్లతాసంపద" `తే అతఁడు పాండిమకరుఁడు చూలాలినుముఖ సీమ నునుపండు వెన్నెల సిరులనింప సరభసమునమ దశనచక్రయుగళి | యల్లనల్లన మోములునల్లజేసె 1 చగ సవరణజాలముల్ విరిసి శైవలకుంతలముల్ మహారుచికో దవిలి బహిర్గతంబుగఁ గనంబడె మౌ_శ్రీకఘర్మజాలవా ర్ణవములఁ దేలఁగ విపులంబుగ నాలుగఁ గన్ను లిందిరా వ్యవహితవూర్ణ గర్భయగు నంబుథివీచికి సాంద్రరోచికికొ 23 24 25 26 సీ! శీతాంభుజిత్వర శ్రీమించుమోముతో స్నేహంబో నర్వ సంథించుకరణిఁ జేదోయి చెల్వుఁ దాల్చినవంచువర్ణింప సోయగంబున సరిజూంచురీతి భానురక్రీడా నివాసయోగ్యములౌట బుద్ధి విమర్శింపఁ బూను పగిది దన పేరుదాల్చి వార్తకు నెక్క బహుమాన పాత్రంబులనుచుఁ జేపట్టునోజ సన్నుతికి నెక్కి యింగే సరసలీల | విమలకమలంబులు ధరించి కొమరుమించి నేడ్కఁజెన్నొందుకలశాబ్ధివీ చియందు | సిరుల నుదయించెగుణ పేటి శ్రీవథూటి 27 ఉ1 కాచిననిచ్చుఁ గల్పకనగంబులు చంద్రుఁడు దెమ్మటంచుఁ జే సాచిననిచ్చుఁ నేటి సరి సంబను చు బుధ కోటులాడుకోఁ జూచినమాత్రనిత్తు ననుఁజూడుఁడటన్నటులం గటా కుదృ గ్రోచులు మించనిచ్చెళళిగుల్కెడుకొన్య సుధాబ్ధిజన్మయై ఈ కదవసరంబున చ। "జనులెవ రేని పూర్ణకలశంబుల నన్ను గఁజూచి పూజసే సినఁ దదభీష్ట సంపదలు జేకురఁ జేయుడు,, నన్న చందముం గనుపడ వెంటరాగ సమకట్టిన నా కమలా పథూటి వెం టనెజనియించె భవ్యమగు నవ్యసుధాకలశంబు నీరథి 28 29 30<noinclude><references/></noinclude> emnrcpjubqfafwqc1rmfjmri86rjg44 104 235547 592413 2026-10-20T14:32:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము . మగ జలజంతులో" వడదేరి భూమిధరరాజంబూఱటల్ మీర ని స్తులమాథుర్యముజాలు వారు దివిజస్తానంబునోరూఱది క్కులకు"""మోదముజేర నింద్రుమదినొక్కుల్ దీఱ నబ్ధిజా సుధా కలోకం...' 592413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము . మగ జలజంతులో" వడదేరి భూమిధరరాజంబూఱటల్ మీర ని స్తులమాథుర్యముజాలు వారు దివిజస్తానంబునోరూఱది క్కులకు"""మోదముజేర నింద్రుమదినొక్కుల్ దీఱ నబ్ధిజా సుధా కలోకంబుధ్భవమయ్యె సౌరభమరుత్కాండంబులే తేర¢XE ఈ ఇవ్విధంబున మ॥ ఫణినిశ్వాసజధూమ మర్ధినిడుథూపం బంకనాల్ గిన్నరీ గణికాగానము లర్మమ్రోతలు తరంగ ధ్వానముల్ గా నిజా నణుకృత్యంబుల శైలహాలికు శివంబాడించు నా దేవతా గణముల్ తత్పరికల్పి తామృతర సగ్రాసేచ్ఛ నోరూఱఁగE కంఠే సంతానంబులు గొని సుర / సంతానమురుగ సరభసంబున నిజహృ చింతామధనై రావణ | చింతామణి కామనే సితాహయములతో కంగి తలతలనును క్రొమ్మించులఁ | దలతలమని మేనికళలఁ దారుణ్యలతాం త లతలవలెఁ దగు సురవని తెల దలపలరంగవజ్ర తనపురిఁజే ఔజా మళ్లీ జలధింబుట్టిన యిర్వురందును సుధాసారాన్నముల్ పెట్టి య య్యలఘుం డభ్రచరాళిఁ దృప్తిఁగవఁ జేయం దా సురేంద్రుం డదు జ్వలసింహాసన మెక్కఁ జేతునని యీర్ష్యం జంద్రుని ఘోరం గాఁ బలెఁజింతామణి నిల్చెఁ ద ద్భుననశుంభద్భ ద్రపీఠంబున స తదనంతరంబ కం! ఆశరధితీరమున సుర లాశరధీరులు సుధార్ధమై కడు వీరా వేళ ముకుమాని | యాశలు పెఱుఁగంగ జగడమాడుటఁ గని తాజ సీ। తనదులీలాబ్జ మాననబింబమును దన్మరందంబు మధురాధరం బు గాఁగఁ ధననందకము సముడవేణియును దన్ని శిత ధారలు కనీనికలుగా గం దనదుశంఖంబు కంధరమును దత్రత్యశోభితవర్తంబు నాభి గాఁగఁ దన సుదర్శనము నితంబదక్రమ్ము తదివ్యతేజము దేహదీప్తిగాఁగం .93 81 32 .33 -34 -35 36 87 38<noinclude><references/></noinclude> o9i1jsbenngns0hfsk2ic277ieplfy8 104 235548 592414 2026-10-20T14:32:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్ర్మీ విలాసము . చం తనదునిలా సహాసములఁ దాలిమిదూలఁగ రాగసాగరం బునఁబలుమాఱు మారు దెసమునుచుఁ దేలుచు నిచ్చ మెచ్చఁ గా మునువినువారితో భువనమోహిని యాకుహనా వియచ్చరాం గన పలికె బిక స్...' 592414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్ర్మీ విలాసము . చం తనదునిలా సహాసములఁ దాలిమిదూలఁగ రాగసాగరం బునఁబలుమాఱు మారు దెసమునుచుఁ దేలుచు నిచ్చ మెచ్చఁ గా మునువినువారితో భువనమోహిని యాకుహనా వియచ్చరాం గన పలికె బిక స్వర విక స్వర భాస్వర ను స్వరంబుగ... కం॥ "నవతులు ద్విదితివిలా | సవకులు మఱి వారికార్మసంభవులగు మీ 'సపతులను ర్యులు వారికి | నవతులు మకొ మీరు మీకు సవనవలేలా? అమరులు మీరు తృప్తిఁగనునట్లుగ నందఱకేనువిందుగా నమృతముఁబంచి పెట్టెద మహామహులార! మదీయ వాక్యముల్ ప్రమదము గ్రహించి యటఁ బంక్తులు సాఁగివసించుఁ డంచిత క్రమమముననంచు సెంచఁగల, కైతపలీలలచే నటింపుచుకో కంఠి ఇంపై వీణారవముల ! సాంపై వాసంతి శా ప్రమావరజము ' సం థింపుచుఁ దగమీర గుఢా ! ళింపుచు ముమ్మనుచుఁ గుప్పళింపఁగఁ బలికి పశిఇవ్విధం బున 55 56 57 58 59 అ చిలువ చెలువ గెలువ నలువ గుజడయు బిత్తరపుమెఱపు నీటిపుని అపుఁజూపు లనయవినయ మెనయ ననయమై చిలుకల కొలికిక లింకులికిపలికెనంత కంఠే ఆపార సదళ లోచన, కాసారతరంగ చలితకల్దార మఠం దాసారమధురవాక్య వి | లాసారవముల నిజాత్మల భ్రమగొల్ప ప ఆర్తణిం జిత్తజవికారోన్మత్తులై దైత్యులు బిత్తరిపలుకును త్తరంబులు వినిత నీ। మనవిభవోస్తు నీకలికివేనని జూపులకు సన్మార్గ విభూతిరస్తు ఫలసిద్ధిరస్తు నీపగటు మోనికి ముఖంబునకుఁ గళాకరస్ఫూర్తిరస్తు నిస్తులారిజయోస్తు నీకుచంబులకు మధ్యమున శనంతసామ్రాజ్యమస్తు విపులోచ్ఛయోస్తు నీవిలసత్కటికి నూరులకు మహారం భోజ్వలత్వమస్తు సొరరుచిశాలితాస్తు నీజంఘులకును | బనములకు నిందిరా వాసభ ప్రభుస్తు మిసలఁ గల్యాణ హే మసమృద్ధిరస్తు | మించు' నీ మేనిపోడిమి కించుఁబోడి తే వీడు లావణ్య మధురను నేత్రములను। దాపశీనవచస్సుధాధార చెవులు దనివి నొందింప ని త్తేఱిఁ దదనుభవము ! చాలదే మఱిఁ యమృతంబుచవుల కాలమి 62 68<noinclude><references/></noinclude> qp8e16s4lrr0rlv5pd3ge6nlc3mim35 104 235549 592415 2026-10-20T14:33:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము . చం॥ గరగరికల్ వహించి వెలుఁగ నీకు ముత్తెముగా గణింపుచోట జూపులవిధంబుఁగనుంగొనిన విలోలకల్ ర మెఱసెను జంచలా తీశయమే నెఱ పెజ్ నిలువెల్ల జూడఁ నీ వున నీవును వత్తివ...' 592415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము . చం॥ గరగరికల్ వహించి వెలుఁగ నీకు ముత్తెముగా గణింపుచోట జూపులవిధంబుఁగనుంగొనిన విలోలకల్ ర మెఱసెను జంచలా తీశయమే నెఱ పెజ్ నిలువెల్ల జూడఁ నీ వున నీవును వత్తివి గా వుగదా? తలోదరీ చం కదముల నెల్లఁ జక్రగతి కన్బొమలంగుటిల ప్రవృత్తి బల్ కుచములనిష్ఠుర ప్రకృతి గొంటరిచూపులవాఁడి మోవియం దచలితరాగయుక్తి జలియంబడె నైననుమాన నేత్ర! నీ యుచితపచో నురిక్షి c జెవియొగ్గతి మికిట మాటలేటికికొ! 2 65 66 67 సీ। తొలుతఁజూచిన చూపు తుదముట్టకొనసాఁగు మనసునిల్పుటయెల్ల మమత కెక్కు c గావలెనన్న సంకల్పంబు చేకూఱు సౌలయించు 'నెదుఱు చూచుట ఫలించు నటమీఁదఁ దన కార్యమపనయింపఁగనగు ననుకర్షించిన జిహ్వయరు చిసడలు చ ద్రిజగం బెఱుంగఁగోరిన కోర్కు. లీడేరు భ్రమదీర సౌఖ్యానుభవముఁ జెందు; బారవశ్యపువడయెల్లఁ దేరు: దుదను జిత్తకారమనోరధ సిద్ధిగలుగు నుజ్వల స్ధితముఖరు చియు_క్తిగాఁగ। సర్కిళాధర! మథనీవొసంగి లేని కం అవుఁ గానీ మాటల' కే! మవుఁ గా దనలేము లేదు! యతనూత్సవ హే తువుగాఁగ నట్లనే వే తువు గాక నిఁ కేమి తలఁపుదువుగా లీల కంశె వేరమ్ము సుధ మొసఁగ నీ॥ వేరమ్ము ధనన్మృదూక్తివిలసన మంగీ కారమ్మునకునని యవి। కారమ్మున సురలు తకారమెపూ తే! అద్భుతీకలశంబుదంభ నారాయణగొనః నరుణతత్కర కాంతి సాయంతనంబు పార్శ్వయుగమునఁదోఁచు రేఁ బాలువో లెఁ/ బంక్తిసాఁగిరి దనుజును పర్వు లవుడు70 ఈు XXనద్వీపవతీశుడచ్చుటకుఁ దశా గైకొన్న తీదీవు చేయ దగ వాటిల్లువ్యథాతి లేక మున భూత్కారంబు గావించు హ్మగభూవల్ల భుగోఱలకొ" నిగుడు ధూమజ్యోతులో నాఁగఁ జూ లుగగూర్చున్న నిశాచరామరులనాలో కించి యు చద్ధతికా నీ। ఆశొంటిరిక దయ్య యఖిలదిశతులార! యలసితిరికదయ్య యనరులార! యాయాసపడితిరి యాదిక్యవరులార! యనులును అయితిని వినువులార! కడుబడలితీరయ్య గంధర్వపతులార! ప్రొద్దుపోయెగగయ్యరుద్రులార! 68 69 71<noinclude><references/></noinclude> id6hfl57bseud4wwmzza31zdqznatnj 104 235550 592416 2026-10-20T14:33:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము . తడవాయెనయ్య విద్యాధరో త్తములార! శ్రమను జెందితిరి నాసత్యు లార! 78 యింపు నిరంగ విందారగింపుఁడనుచు మాటిమాటికి వారలనునవి వినుచు నొప్పిదంబుగఁ జేతులు ద్రిప్పిక...' 592416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము . తడవాయెనయ్య విద్యాధరో త్తములార! శ్రమను జెందితిరి నాసత్యు లార! 78 యింపు నిరంగ విందారగింపుఁడనుచు మాటిమాటికి వారలనునవి వినుచు నొప్పిదంబుగఁ జేతులు ద్రిప్పికొనుచు। వేడ్క సుధఁబంచి పెట్టె నావిధముఁ గనుచు22 కంఠి ఆహుతిభుఙ్మఖ సంసక్తిని। రాహుతి శేఖరుఁడుదను జరాజనఁదగు నా రాహువు సర్తఱి సుధ శై | బాహువు తగఁజూచి కపటపద్ధతిగొనియెజ ఉ॥ చిత్రముగొంపఁ దత్కపటశీలుని గని ఠిన తోనహో రాత్రిపులంతరక్క న్యుడు రక్క.. సుఁడితఁడన చదున్నను ద్ధాత్రులమాటలోను వెలిగా బలిగానిడె భూమికి జ్వరు చ్ఛాత్రవుడు స్తకంబు దశుజప్రకలారి కథా సిధారల కం! చండాడంబరమునఁ దా । జెండా డెను రాహుశిరముఁ జెండాకి మహో గఁజగతి నిశితధారా! దండగతికా జక్ర మరులదండఁగడం 74 75 ఈ ఇత్తెఱంగున ముత్తుంగగ ధాంగ ధారల విదారింపంబడియాఁ బుడమింబడక సుధా సంపర్క వి శేషంబునం బుటం బెగయుచుఁ దదీయ శిరంబునుం గళేబరంబును విశృతాకా రంబుల ఘోరంబుగా హాహారసంబులు గావింప నిలింపపరంపరాతను కంపసంపాదనద ఈనిరీక్షణంబుల నిఖిలగధ్యతులు వీక్షించిదాక్షిణ్యంలు లు పేక్షించి తొలిమి శిక్షిం చి యశ్రీ ణాదర్షరక్షణపక్షం బపలక్షించి యాత్మకుక్షింభరపరాయణులకుఁ దోడుగా నీమాయలాడి యెందుండివచ్చె ' నెన్ని నేర్పులు వాక్రుచ్చె నేమి కైలాటముఁ దెచ్చె? ఇంత మోసపుచ్చెఁకి జాలుఁ బది వేలు నచ్చెనని వెచ్చనూర్చు వారును వారిధిమధనాయా సముధాసారంబునకు నిరాయాససంప్రాప్త నిజఝ:ధురాధర సుధారసంబునకు నోచ కుండం దొలంగించి రెంటికింకెడిన రేవణింజేసిన యా శాంబరీబింబాధరీభూమికను నిచ్చ లో మెచ్చవలదా? యనువారును. వారక తెల్పు నా ప్తులహీతాలాపంబుల వ త్రులనీతివాక్యంబు కలిమి దివిజులయెడ మాత్సర్యంబులంజిదిమి బుద్ధిఁ బ్రాపించిన ముదిమీఁ గడపటముదముదమున యీ దనుజాధములననవలెఁ గాక నెవ్వరేమి సేయుదుర ను వారు ను. వారు వీరనక కూడఁ గోట్టెలఁ గూడివచ్చి మందరంబుఁ దెచ్చి పారిపారి సముద్రంబు ద్రచ్చి చేఁజొచ్చిన యమృతంబు గచ్చులాడికి మెచ్చి చూఱఁబుచ్చీ వియచ్చరులకు నో రంబిచ్చి తమ్ముఁ గట్టు దాళ్లు తా మేతెచ్చికొనిరను నారును. నమృతంబు సైనాళమరలం ద్రిప్పుచు బెబ్బుజాలరీతి రొప్పుచు నొండొరుల దెప్పుచు నిశమండాడంబులు బండా నా<noinclude><references/></noinclude> 8kqzqm72lg6nhcejzz23w4j60qiqswp 104 235551 592417 2026-10-20T14:33:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము . డంబులు వృధాకొండాటంబులు మాని శౌర్యంబులు పూని యనిజేసినఁగాని పోనీయమ - నువారును, నై. బోరున లేచి యెంచిన మదంబున నిశాచర వీరుల బలంబులు గూర్చి బారు లుదీర్చి యుద్ధ...' 592417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము . డంబులు వృధాకొండాటంబులు మాని శౌర్యంబులు పూని యనిజేసినఁగాని పోనీయమ - నువారును, నై. బోరున లేచి యెంచిన మదంబున నిశాచర వీరుల బలంబులు గూర్చి బారు లుదీర్చి యుద్ధబడిజేర్చి మిన్ను మిట్టనార్చి యెదిర్చిన ఉ అంతకుమున్నయింద్రుఁ డమృతాళనలబ్ధ బలాఢ్యులైన య య్యంతక ముఖ్య దిక్పతులనంద ఱఁ గూడుక భూమిభృద్ధను డ్యంతకు మ్రొక్కి చక్రధరునాజ్ఞ శిరంబునఁ దాల్చినిల్పైనం. తంతకు బాహుదర్పమున నాహవళికి కూలిపోలికగా. కం॥ ఆ సమయమున నథిజ్యర రాసమయంబయ్యె సంగరాంగణ మది పై పై సమయఁద్రోణఁ గె నవ్యో | న్యాసమళరధారల సురాసుర సేన . కం॥ సెలగోలలచేఁబులుగులఁ | బలుకోలలమ్మ కుములఁ బరిమార్చు గతి " సెలగో సెల" గని పొరిగొని । తెలగోలలనే పదాతం అత రేకుల కం॥ కరితురగరధపదాతులఁ గరికురగీరధ పదాతికటకంబులతో సరిగడవవడవఁబొడనఁగ | నురుపడిఁదలఁపడిన ఘోర యుద్ధంబయ్యెన్. కం ఆలమ్ముల వాలమ్ములఁ గిలమ్ములఁ గప్పు వనుర గినిసియొకఁడు క్రొ వ్వాలున సౌక వాలునఁ గర॥ ఖేలవమునఁ గేలు గాలు కీరెడలించె. కంఠే దేవవిభుఁడొకఁడుతనలో సేవలు గావదలివడలియెది నఁ గ్రుద్ధుం డై వాఁడి చంద్రహాసము | చే వానింగదిమి యదిమి చిది మెళిరంబుజ్. 1 కం! కుంకంబుల దంతంబులఁ | బంతంబులఁ పొడిచి కఱచి బలమఱదనుజుల్ గంతుల అంతుల దంతుల బంకులవలెఁగూర్చినపుడు బాహార్భటిచేశా కం1 సురవీరుఁడొక్క శరమునఁ గరిష్ఠాలముఁగ్రుచ్చెఁ జక్కఁగావాలమునతో. గరిడుస్సీయువలతురగం | బురగము క్రియఁ వెళ్లి డొల్ల నరము సిరిమె అప్పుడు. 1 కంఠే చతురామరధనురుర్హిత | శతధాన టడర్ధ చంద్రళరలాభుమఖం 78 77 78 79 80 81 82 83 54 85 పండరీ శతచంద్రంబయ్యె నభము చర్చింపంగళా 86<noinclude><references/></noinclude> am9cb4l6ojqye5wdf5nlere61pvqqrm 104 235552 592418 2026-10-20T14:33:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 లక్ష్మీ వి లా సము , కం అమితతురంగములు తరం | గము లడిదపుఁజాలు మీలు కలితసితచ్ఛ త్రములు శతపత్రములు గా | సమర్థతలంబమ నమః సరసియపోలెజ్. యి మళ్లీ బహుధాయోధన సాధ నాద్భుతకలా ప్రౌఢీ విజృ...' 592418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>30 లక్ష్మీ వి లా సము , కం అమితతురంగములు తరం | గము లడిదపుఁజాలు మీలు కలితసితచ్ఛ త్రములు శతపత్రములు గా | సమర్థతలంబమ నమః సరసియపోలెజ్. యి మళ్లీ బహుధాయోధన సాధ నాద్భుతకలా ప్రౌఢీ విజృంభించి ట్లహరీళ ప్రతిమాన తేజులు నిలింపాడ్యుల్ సంధాసేవచే గహనంబంటిన పాపకార్చులగతిం గన్పట్టినం దన్మహో నిహతిం దుష్టనిశాటరాట్కు టజములో నిర్మూలముం జెందఁగ. కంఠే నెలకట్టకిటులని ఖిలా | కలకట్టకడలకుఁ దక్కు జనములు తమజం కెలు కొట్టుబడుచుఁ బరువ। గెల కొట్టుచు నవ్వినపుడు ఖేచర వీరుల్ ॥ అష్టమహావిభూతులకునాలయమైనభ వాష్టమూర్తులోకి యష్టహరిత్కరీంద్రములో యహపదు స్సహ శౌర్యధుర్యదు రాష్టభుజంబులో? యన శరాసన భీషణపాణులౌ సమా త్యాష్టకముల్గణింపఁగ మహచలుఁడం దను కేంద్రుఁడుద్ధతి॥ కం॥ గహనావహ దహనాసహ ! నహనా జహదస్త్రశస్త్ర నైపుణిచే నా గ్రహరీతుల సహరీశ న | రహరీశ మహోజుఁడై దురంబున నెదు చ|| ముదమున నార్చి వేర్చి యటము న్నె బలంబుల నిల్వరింపుచుకో మదమునఁ దత్ప్రథాను లెనమండ్రు దిగీశులతో సమార్కొన గదనముఘోరమయ్యె మహికాంతకు మిక్కిలిభారమయ్యె నొ ప్పిదములుదూరమయ్యే గ్రహబృందములందు: జమోరజోవృతిక్షా. వః అప్పుడు 87 88 89 90 91 92 సీ। తురగరింఖోద్ధూతధూళి మాపరికమై యభ్ర మర్కా స్తమయంబుఁ దెల్ప నిబిడథ్వజార్క మాణిక్యదర్పణదీప్తి సాంధ్యరాగచ్ఛాయ సంభుటింప శరవారిలేభము_స్త సముత్పతన్మౌక్తికములు తారాగణోత్కర్ష మెసఁగ దనుజాధినా ధై కధవళాతపత్రంబు పూర్ణ చంద్రోదయ స్ఫురణ నెఱప దితీను తామాత్య ధాటి కాతీవ్రరజని రజనిచరవిస్ఫుటాట్టహాసజని సాంద్ర చంద్రికలు బర్వ సౌపర్వసైన్యవదన పంకజంబులు ముకుళితప్రాప్తిగాంచె 94<noinclude><references/></noinclude> 2qnx3e96mb01m4zmpu033vim3f4dmwg 104 235553 592419 2026-10-20T14:33:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము . చం। బిఱుసుననిట్లుమార్కొనుచు బేర్చి మహారథులేర్చి పోరినవా దొ ఱఁగుళి లీముఖంబులును ద్రుంగురధంబులు గ్రుంగు చక్రముల్ విఱుఁగుళరాసనంబులును స్ర్తీలు గజంబుల...' 592419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము . చం। బిఱుసుననిట్లుమార్కొనుచు బేర్చి మహారథులేర్చి పోరినవా దొ ఱఁగుళి లీముఖంబులును ద్రుంగురధంబులు గ్రుంగు చక్రముల్ విఱుఁగుళరాసనంబులును స్ర్తీలు గజంబులు వ్రాలు నశ్వముల్" తెఱలుపదారులై సురలు దీనత నొందఁగ దిక్పతుల్ రహిశా చం। చెదరిన దారునిల్పుచును జిక్కులుదీర్చి భయంబుఁ దెల్పు చు న్మదమునఁబోరుదైత్యవరు మంత్రులఁ దారి దిగీరు లంజ్వల త్ప్రదరములం దదీయర ధర ధ్య రాసిన కేఈ సారథుల్ చిదురు గైధరందొరుఁగఁజేసిరి యాకరరాజు గాకీ బకొ 30 95 96 నీ కూల్పెనొక్కని శతకోటి చేసురాజు వ్రేల్చెనొక్క వివహ్ని భీమశిఖలఁ జది పెనొక్కని నుక్కుగుదియచే సమవర్తి మెది పెనొక్కని ముష్టిమిసిమి నసుర చిది మెనొక్కనితల శితశరంబులఁ దాళి యద్ధిమైనొక్కని వాయు వతిబలమునఁ దుడిచెనొక్కని నాలు దొరసియు ధనదుండు పొడిచెనొక్కని కూలమునఁ బురారి అంతకుని వీటి కిట్లనూ త్యాష్టకంబు నరుగఁగని యేటు దా శీనయురగమటులు జటులగతిరోజుచును మహాచలుఁడు బలుఁడు భిదురధరుమీఁదమది; గిన్న గదుర నెదుకు కం॥ పాతకోటినడుపఁ గమలా హితకోటీరుఁడును దోడ వేతేరపడికా ళరితోటీధరుఁడుడా కెను | శతకోటిపెళంబుతో నిశాచర నాథు" ఇవ్విధంబున చం।। సొగసౌగడాకి రధ్యములనూకి సురాధిపదాన వాథిపుల్ మృగపతులట్ల బెబ్బులులరీతి మదేభయుగంబుభాతిఁ జి త్రగతులఁ బోరుచుం దిశలు ప్రయ్యలు బాఱఁగఁ గూయుచు మహా కుగములునింపుచుకో మిగులశూరతఁ బెంపుడు విక్రమంబున 98 100 కం॥ ధనువులు ద్రుంచుచుఁ దనువులఁ! యనువుల నొంపుచును భేటకాసిగదాదుల్ దునియలు సేయుచుఁ దనియక యనియల్క నొనర్చి రెంద్రుఁ డను రేద్రుండుతో 101 సీ। శరభమై సరభవస్ఫురణ:జెంగటంఁబోల్చు సింగమై తుంగపై చిత్రినిల్చుఁ జాఱుతయై గురుతరస్థితినొప్పి కుప్పించుఁ గోలమై లీల మైఁ గోటరించు<noinclude><references/></noinclude> ps1zet7fbmkljrma3s4mliydllo3eic 104 235554 592420 2026-10-20T14:33:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లాసము . -లక్ష్మీ వి లా ద్విరదమై దరదపై ఖరిజృంభణము సల్పు భుజళమై నిజగరస్ఫూర్తిఁ బిలువుఁ బవనమై జనన సంబరమున సుడిగూర్చు దాపమై యేవ ఇంతయును చేర్చు 'సమర విసృమర భుజబలచటుఖని ఖిలఁ దిగ...' 592420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లాసము . -లక్ష్మీ వి లా ద్విరదమై దరదపై ఖరిజృంభణము సల్పు భుజళమై నిజగరస్ఫూర్తిఁ బిలువుఁ బవనమై జనన సంబరమున సుడిగూర్చు దాపమై యేవ ఇంతయును చేర్చు 'సమర విసృమర భుజబలచటుఖని ఖిలఁ దిగథిపతిక దృఢతరధృతి విదళన కరణపరిణత బహువిధక పటనటన ! యమితవిమతకులుండు మహాచలుండు 102 తే! దాన వేంద్రుండు మాయాని ధానవృత్తి! నన్నటు లెంతయును జయమానబహువి కారములుకొని యహంకారమె సంగ| దండనిలచి యధిజ్య కోదండుఁడగుచు 103 కం॥ పరలకనించెను నీళిత ప్రదరంబుల దిగథిపతులఁ బది యిరువది ము ప్పది నలుబదియేబదియ। ర్వది డెబ్బది యెనుబదింట వానవముఖులకా కం! ఆ యమ్ములు పడివారల! యాయమ్ములు గాడిపాఱి యతీరయమునఁ ద 'త్కాయమ్ముల మిక్కిలి; బెను, గాయమ్ములు సేయ రోషకలితానను లై చం! హరి విలు ద్రుంచెఁ గీతనము నగ్ని హరించె యముండు సారథి సుఱు మొనరించెఁ బై గొడు గునుగుగఁ జేసెంబలాళి పోజుల వరుణుఁడుగూల్చె మైదురువు వాయు గవల్చె ధనాధినాయకుం ఢరదము ధూళి గూర్చిహరుఁ డయ్య సురు వెన నేర్చి నమ్ముల శం! ఇటుల హతసౌధనుండై చటులహరితృతిళ రాగ్ని సంధిత తను లం 104 105 106 పటల భటుల మరల్పుచుఁ బటులఘుపతి ననుగ డస్సి ఋలుగదఁ గొనుచు 107 ర కుప్పించుకొ సింహనాద తుభిత ది గిభుఁడై క్షోణి కంపమ్ముకొందఱో నొప్పించుకొ సర్వగీర్వాణులఁ బ్రబల శిఖా నోకహ స్తోక పుష్టిగా తప్పించుకొ భూ రజోబాధకము శరధి నుత్తాల రక్షాతతాప్తి మెప్పించడం క్రొత్తగా నా తలం బొదలు సంప్రీతిచే భూతకోటీశా కం. ఈకరణినతడు బహుమాయా కరణీయములఁ బోర నరిదోర్బల లుం కాక రణి వజ్ర భేదర - లోక రణితవిజయ కాహళుండై యలు. మః చల మొప్పారఁగవర్థ చంద్రకరముల్ సంథించి రెండుకో" మహా చలబాహాయుగళంబుఁదున్మ మణిరాజత్థట ద్యద్భుజా 108 109<noinclude><references/></noinclude> e8ejc8xcmfk5njutqw9ni53hm0mknqg 104 235555 592421 2026-10-20T14:34:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. ర్గళమం దొక్క టతిత్వారందిరిఁ గా నాకాశంబున భావనం 'డలముజ్' వెర్కొని నేకు ఏకరణిఁ జట్లు బెట్టుచున్నట్టుగా రా * కం॥ రెక్కలువిఱిగినకొండవ రక్కసుఁడిటుకొచ్చియుం...' 592421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. ర్గళమం దొక్క టతిత్వారందిరిఁ గా నాకాశంబున భావనం 'డలముజ్' వెర్కొని నేకు ఏకరణిఁ జట్లు బెట్టుచున్నట్టుగా రా * కం॥ రెక్కలువిఱిగినకొండవ రక్కసుఁడిటుకొచ్చియుంగ రాశాస్యమునకా గ్రక్కు చుబలముకున్నుటికి కలిప మళ్లీ లయ కాలాకృతినంతనింద్రుఁ డెదుట కాలక్షించి దంభోలిచే రయ మొప్పారఁగ నమ్మహాచలుని మూర్ఖం బుద్థతిం ద్రుంచే ని ర్భయవృత్తిం జయలక్ష్మీ దన్ను వరియింప సొంపు వాటింపఁగా క్రింద మణుల నీరాజనంబిచ్చుచు వ॥ అంత కం! హత శేషనిశిచరావళి ఆత శివనివాసమందఁ దరజయరమతో శతమన్యుఁ డుత్ససంబున | గతమన్యు కగుచు, శౌరికడ నిలుచుటయు t కం॥ కురిసె ఇటీవీరుల వానలు ॥ విరిపెదిగంతములో దమము విస్ఫుటరు మొరసె సరదుందుభులు కడు ; మెఱసెక్ నటనమువరంభ మిరిటం జంటకొక చ|| ప్రణుతీసుథీ మనో భవనరంజన దీవనదివ్యకన్యకా మణి విరులాచ్ఛ కైరవ హిమచ్ఛ విరూప విరూపయుక్కృత ప్రణమ జపప్రసన్నతనుభా గవనీప పనీపకార్తివా రణమహిమానుభావ గుణరత్నకలాప కలాపభూషణాళి కం! చరఖచర సుఖచరానుఖ చరహరళబరేశి వినుత చక్ర దళిత భీ కరమకర ఖరకరాహీమ | కరశుభకరనయన పన్నగ ప్రభుళయనా! ఉత్సాహవృత్తము. కలహకీలక విధిబాలక నుతశీల ! దళవిశాలనయన ! తాళధారిఖేల! దోర్బలో చలితశైల ! జలవనీల ! స్వర్ణ చేసే ! వర్ణని ర్మలకపోలఫలక'లోల ! మకరలీలకుండలా! ఇది శ్రీమద్వేంకట రమణకరుణాకటాష్, సంప్రాప్త సారస్వత వైభ వాక్క యామాత్యతనూభవ ర సికజనహృయంగము సంగీత సాహిత్య థా సంధర్య రాయస వెంకటమంత్రివర్య ప్రగీతంబైన లక్ష్మీనిలా సంబునందుఁ ద్వితీయాశ్వాసము సంపూర్ణము ... 33 110 111 112 114 116 17 117 118<noinclude><references/></noinclude> 3c9wjfzkg3b89k6vbvhx3klaxhy57c3 0 235556 592422 2026-10-20T14:34:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక...' 592422 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=21 to=33 /> q3u436nlan6wtkfylzhflc6wlkdt3i7 104 235557 592423 2026-10-20T14:35:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము . -:(0):—— తృతీయాశ్వాసము. కం॥ శ్రీరమణీ రమణీయ వి । హారోచిత హారయుత భుజాంతర ! పవనా హారిఫణాఫఁణన ర్తన | హారిపదక్రమణ ! 'వెంకటాచలరమణా! వః అవధరింపుము తరువాతి వృత్తాంతంబు జ...' 592423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము . -:(0):—— తృతీయాశ్వాసము. కం॥ శ్రీరమణీ రమణీయ వి । హారోచిత హారయుత భుజాంతర ! పవనా హారిఫణాఫఁణన ర్తన | హారిపదక్రమణ ! 'వెంకటాచలరమణా! వః అవధరింపుము తరువాతి వృత్తాంతంబు జనమేజయునకు వైశంపాయనుండి ట్లనియెఁ దదనంతరంబున. కం కలక్కులకుమూలముగను కలకలముజనించె నపుడె గ్రక్కునరంభా కలకంఠీ భావము కల కలనగు చుడిగా విమల కమలాక్షుండై మః ఘనశ్భం గారర సాన్వితంబగు నిజాకారంబుతో నిందిరా వనితా రత్నము చెంత శాంతను మనోవల్లీ సమీపావలం బనరోలంబము లీలనుండి జయశుంభద్భూతిచే నిట్లు వ చ్చినజంభారి బహూకరించి యవు డాసింభుప్రతీరంబున రవిచంద్రబింబమల్ రమణీయ మణీమా కాతపత్రద్వయంబగుచునిల్వ: దళితారుణ గరుతతుల చేఖగరాజు మహనీయబిరువ శామర ము లిడఁగఁ జంకఁజేతులు పెట్టి జలజూస నేశాన కులీశభృత్ప్రముఖులు గొలువుసేయ వేర్వేఅఁబొడఁగ నువిబుథులఁ గనక నేత్రమున సేనాని పరాకు దెల్ప నురగపతి వేయుఁబడి గెలు నరిగెలెత్త। నమరుతద్భోగరచితసింహా సనమునఁ గమలయజము దానుఁ బేరోలగముననుండె దివిజహృద్వక్తి పరవాను దేశమూర్తిప్ చ శరణని చేరి మ్రొక్కి_దరుచారణకిన్నర సిద్ధ సాధ్య భే 2 3<noinclude><references/></noinclude> mdlr9pp04qmmd0awgrqtq43nhg6v1ka 104 235558 592424 2026-10-20T14:36:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. చరగరుడోర గాధిపులు స్వామి ! ఐరా కవధారు దేవ! చ్చరికయటంచు నేత్రదర సంతతి హుంకృతులతో నుతింపఁగా పరవిభవాప్తి నిట్లు హరి వారిదరిం గొలువున్న యత్తఱి 3x పీ। శరజాతవిఖ్య...' 592424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. చరగరుడోర గాధిపులు స్వామి ! ఐరా కవధారు దేవ! చ్చరికయటంచు నేత్రదర సంతతి హుంకృతులతో నుతింపఁగా పరవిభవాప్తి నిట్లు హరి వారిదరిం గొలువున్న యత్తఱి 3x పీ। శరజాతవిఖ్యాత సంపద నెసఁగు బృందారక వాహినీ నాయకుండు కలితతరంగ రంగత్కళాకేళీచేఁ తేజరిల్లు సరస్వతీ ప్రియుండు రాజమానావంత రత్న సంగతి గాంచి యలరు కుముద్వతీ ప్రాణవిభుఁడు వీళద మైనదిగంత విశ్రాంతకీ ర్తిచే శ్రీమించు తామ్రపర్ణీ విభుండు శైలజాతాశ్రయోచిత 'సద్గుణా ళీఁ జెలంగి యుత్సాహమునఁబొంగు సింధుమాళ యపుడుతవకూఁతు నిందిర వంక పాళీ నుంచి కొలువున్న హరిఁ బొడఁ గాంచుచాళీ । సీ॥ లాలితోక్క లికావల:బితోన్నాళ ప్రకాశిత పుండరీకంబు లెత్తి శుభకరకంకణస్ఫుటనాద పంగతి విశన్నపుదు తద్వితతిఁ దాల్చి భూరి కాండోచ్ఛయ స్ఫురితచాంచల్య భాస్వర నమకరధ్వజంబుఁబూని యభ్రవి. రాజన్ముఖామోద రుచి రాను రాగ షట్పదగీతరవముఁజూపి విమలశృంగారరస మెల్లవిస్తరిల్ల । నదులుమూ ర్తీభవించి యున్న తివహించి వెనుకనూడిగములు నేయ వైనతేయ | గమనుఁ గనవచ్చె శుభవాటి కడలిమేటీ మః పదలాలిత్యముల" సరస్వతి కళా పాండిత్యముల్ జూప బా హృద కై దండ యొసంగ వేత్రవతి సాహో నాదముల్ సేయ న ర హాస్యోక్తుల నవ్వుగీల్కొలుపు సమ్యగ్భూతి నీరీతి వ చ్చి దయారాళి రమావిలాసిఁ బొడఁ గాంచె వ్యాధి సేవ్యాయై కం॥ ఆడుగులకుఁ దనగ భీరత మడుగులు గావించి మ్రొక్కి మథుమర్దను బ్రా నుడుగులఁబొగడుచు వెడగుల | బడుగులు మముఁ బ్రోవుమగుచుఁ బ్రార్ధనతోడ 1 కం॥ హారముఁ జంద్రకళద్యా ॥ హారము సౌఖ్యతర సప్రహారము శ్రితనీ హారము నొక్కటి గొని యుపహారము గాఁ జేసి శ్రీవిహారికిననియెజ్ కం॥ తారక పటలీ నటన వి దొరకవర్తులతోఁచనరు: బావుల నిధి బృం దారక నాయక వన మం | దారమునుహసించుఁ బొగడఁదరమె గుణాప్తికా 11 12<noinclude><references/></noinclude> pqxuf2z0y9qqak8uhj715ryt0svy8um 104 235559 592425 2026-10-20T14:36:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 లక్ష్మీ విలాసము, మః రమయుజు . నీవు వినీల సౌధమున వర్షా వేశఁ గ్రీడింపుచో దమ మామ్రేడిత మైన రాత్రులఁ దదంతస్థాంతరితానకా శముపక్షా నిర్మలతార శాప్రకరమై చంద్రోదయంబై యధా ర్ఘముగా వె...' 592425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 లక్ష్మీ విలాసము, మః రమయుజు . నీవు వినీల సౌధమున వర్షా వేశఁ గ్రీడింపుచో దమ మామ్రేడిత మైన రాత్రులఁ దదంతస్థాంతరితానకా శముపక్షా నిర్మలతార శాప్రకరమై చంద్రోదయంబై యధా ర్ఘముగా వెన్నెల గాయుచుం గురియు నీహారంబు నీహారము 13 సీ। క్రీడావనము విలోకింప వేగడు వేళ దరులెల్లఁ గోరక్షితములు నేయు ద్రాశు పందిటి క్రిందఁ దగవిశ్రమింపునో రనగుకుఛ్ఛములు తత్ప్రతిజనించు : బంగారుచవి కెలోఁ బవ్వళించిన మా కేక ములజల్లుల మేలుకట్లఁ గూర్చు రత్యంతమునఁ గల్వరారాలవసియింపఁ గర్పూరథమమై కాశఁ వీర్చు "వేగ నీదండ నీదండ వెలయుర మయు | నీవు వేమాఱు వే మారుచేపవింటి మ్రోతలాలించి లాలించి, "ముదిత! మనకు బ్రాణవిహార విహారతా స్త్రీకన్యగ కం॥ నీ పేరునకు మొదలుగు | నీపేరు చిర వ్రతముల వెనఁ గెనొసరియై నీ పేరుగమునఁదత్కృప. నీ పేరున వెలయ హరి! గ్రహింపుము దీనిజౌ" 15 కం దామము దపగుణితకుధా। ధామము పరిమళ విదళిత తామరసదళో ద్దామము మోహనమగు నీ । దామము నీ కరుణఁగ నెఁగదా మముఁ బ్రోషన్ 18 కందా మోదిర నామమునకొ" శ్రీ దామోదరసంబు నీ శహార్యమె? హరి! యీ దామోదర విదురాక్రం ! దామోద రభసము నిన్ను నలరించుఁ జామీ కం॥ బొమ్మని యిది యరమున నిడు | కొమ్మని హారంబొ సంగఁ గుతు కాన్వితయా బొమ్మ నిరీక్షణమువఁ జే॥ కొమ్మనిమోచింప నందుకొని శ్రీపతియు ఊ ఆ వర తార హారముఁ బ్రియంబునఁ బేరేదపై చించు శ్రీ దేవి మనోరధంఱుఁగని తీసి తదీయగళంబుఁ జేర్చు మీ డాపతి గూర్మినీయ మగుడంగొను నిచ్చు గ్రహించు నిట్లు లా b • విభవంబు వల్పి నవలా కోసఁగెకొ హరి శంఠహారము ఉ॥ ఈకరణిక్షాన టించి దనుజేంద్రవిరోధిఁపయోధిజంచి ర తాక యేమి? శుభమా? కుశలంబుగనున్న వారికీ మం దాకినియాదిగాఁగలుకుదారలు ప్రేమముతోడ నండూ 17 18 10<noinclude><references/></noinclude> pvtg7dt8rh0x2zuc4pcr5y1g19tzkb2 104 235560 592426 2026-10-20T14:36:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. నీకము నీదుగర్భమున నిశ్చల సౌఖ్యమువళా: వసించు నే కం॥ నాతనయ నిరతసాదు స। నాతనయతివినుతిఁ గాంచునాళకటిని వి ఖ్యాతవయ నిన్నుఁ గొల్చుఁగు ! దా? తనయనము ప్రసక్తిఁ దవరిన...' 592426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. నీకము నీదుగర్భమున నిశ్చల సౌఖ్యమువళా: వసించు నే కం॥ నాతనయ నిరతసాదు స। నాతనయతివినుతిఁ గాంచునాళకటిని వి ఖ్యాతవయ నిన్నుఁ గొల్చుఁగు ! దా? తనయనము ప్రసక్తిఁ దవరిన భక్తి శా కం॥ నుడివితివేమేమో నను। పెడగుల బడుగులను బ్రోవవేయని పెక్కుల్ దొడఁబడనపు డేమీ నీ | పెడగుతనము బడుగుతనము విను వివరింతువు కి లే! సమత నాశ్రితబహుజంతు సంతతులకు సంతతము జీవనము యధేష్టముని సంగి గుణగ భీరత గోత్రరక్షణ మొనర్చు | వెడగుతనమెల్ల నీయంద వెల సెంగా కం ఈనాకజనపతికి గజ । ధావము సమరులకు నన్నదానము మఱి గో దానము నొసఁగినబడుగువ। మానత శ్రీమూతిశాదాన మొసఁగ వెళ్లే నా కుర్ కళి ఇంటం దగుభాగీరధి 1 వంటి గృహిణి కండమామవంటి కొడుకు శ్రీ వంటినుత గలిగి మను నీ | వంటి సముద్రునకు సరియెవరు గృహమేధుల్ ఈ ధృతిని మముబోంట్ల వాంఛలు దీర్పఁజాలు | సిద్ధసంకల్పునకును వాంఛితముగలదికి యైన నొసఁగెద వీడు మేమైన వాంఛ 1 ×నకగలిగిన నిందిరాజనక ! యనిస కం॥ విమలాంత్యశరణుండగు కమలాజనకుండు నిటలఘటితాంజలియై కమలామునకిట్ల నె నా | గదులాలిశచరణ! నీదు కరుణాదరణ కం॥ సేమమున సర్వదా మనఁ । గా మము నీవరసి ప్రోవిఁగా మణిమాకు స్వామి నిరంతరమును బరి ణామమేకా కరవర్తనంబులు గల వేడి 32 21 22 23 24 25 26 27 28 గీ! ఆరణశశి క్షేత్ర! సమీఁదికరుణతోడ నెనఁగీ సిరులెల్ల మాకు నీ నొసఁగినదియె మితములే ఇప్పుడనియె కామితములెల్ల నొదవఁజేయంగ నేమిటఁ గోదున మాకు కంI ఈరి కెలె త్తిననామదిఁ I. గోరి కెమఱియొక టి గలదు గుణరత్న నిధీ "చేరిక మాయావతి కవ | తారో గా విన్నవింతుఁదగవినుమును చుకా కం వాణీ శార్వాణి గీ ! ర్వాణీ వేణినిబద్ధ రమసయమణి శ్రేణిన్బుణీ నీ రాజక! శోణితపద పద్మనపుడు చూపి ప్రియోక్తికా 80 81<noinclude><references/></noinclude> kw62i4rrenk0py6ozvitgnlz3to7nrk 104 235561 592427 2026-10-20T14:36:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '35 లాసము. లక్ష్మీవి లా మ॥ శ్రితరక్షామణి! యెల్ల వారువిన నే శ్రీమూతికా దానంబుఁ జే -- సితినీకంచు గణించి కట్టిపలుకుల్' శీర్షంబుగాఁ జేసి నా నుతయా శ్రీవనిత మదీయగృహము శోభిల్లఁగల్యా...' 592427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>35 లాసము. లక్ష్మీవి లా మ॥ శ్రితరక్షామణి! యెల్ల వారువిన నే శ్రీమూతికా దానంబుఁ జే -- సితినీకంచు గణించి కట్టిపలుకుల్' శీర్షంబుగాఁ జేసి నా నుతయా శ్రీవనిత మదీయగృహము శోభిల్లఁగల్యాణ సం గతిచేఁ గైకొని వామనోరధము సౌశల్యంబు గాఁ గూర్పవే. శ్వేతద్వీపము గలది నీతిద్విపరధభటాది విహరణమునకు జ్యోతికవిస్తారం బై | యేతద్విభ వార్ధమగుచుని దెనాయందుకో. కం! కావుననచ్చటనగరముఁ గావింపననుగ్రహింప గరుడధ్వజ! మీ వైవాహిక శుభమున్కర పై వాహినిఁ గాంచు నదియు నని ప్రార్ధింప కం ఇందిర నరవిందననీ | మందిర పతినీలోచ'సమాజక్లాంతేం | దిందిర నీక్షించి సుధా స్యందిరి పంబెనఁగ హరి తే గనుమతిననియెకా 812 33 84 85 37 గీ। వారిజారాతిజనక ! యోహరిధీశ ! వేడుక నుమాయభీష్టంబు వేడుకొంటి వింతయొప్పున? యీమాట వింతరంచుల నర్ధి నాలాగే నేను గన్యార్థి నగుచు. 38 కం॥ ఇప్పడు నతివిభవము | జొప్పడఁ బెండ్లాడినకలశోభనముల చే నుప్పతిల సిరులఁ దనరుచు | నప్పతి! నీయిల్లిటంపు టల్లుఁడనగుదు. తరల అని యనూనగ రమాపతి యావతీయ దయాళుఁడై యనియనూనమటంచు ధన్యుఁడనైతినంచు శుభప్రధా ననియతిక ఫలియించె నా జననంబటంచు ముదంబుతో న నియతస్థిరభ క్తిఁ జక్రిణి సర్ఫ్' మొక్క గుజూరుఁడై మ। పసజాతేషుణుఁడంతో హర్షమున విష్వక్సేన వీక్షింప న తండు 'దిదనుజ్ఞఁ గైకొని సితద్వీపంబునం దాత్మశాం చన వేరే గ్రమున సృజించె రహి మించర్ సర్వసంపత్సమ గ్రనివాసంబగు రాజధాని విలసత్కాళల్య సంధానియై నీ। ఏవాడఁజూచిన నేపారుళశికాంత శశికాంత నేది కాసరసరాజ యేజాడ ంచిన రాజిల్లు నరసాల సురసొలకరువన స్ఫురితపం 38 39<noinclude><references/></noinclude> n4ws5zbb0c0idtuq9jz6gsi1db65lrr 104 235562 592428 2026-10-20T14:36:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 3 యేమేడఁజూచిన శ్రీమించునిభరాజ నిభరాజనుతకళా విధవకేళి యేస్ట్రోడ(జూ+చిన నింపొందుమనసార మునసారసామోద కలితరీతి యనటికోటలు పేటలు నలరుఁదోఁట లచటిచిన్నెలు వన్నెలు...' 592428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 3 యేమేడఁజూచిన శ్రీమించునిభరాజ నిభరాజనుతకళా విధవకేళి యేస్ట్రోడ(జూ+చిన నింపొందుమనసార మునసారసామోద కలితరీతి యనటికోటలు పేటలు నలరుఁదోఁట లచటిచిన్నెలు వన్నెలు ననుఁగుఁ గన్నె అచటి శుకములు ఒక ములు నలులరళము | లేదువఁగవచ్చు నగవచ్చు నెంతుమనిన. L మః కమలానాయకు మెచ్చఁజేయుటకుఁ జక్రం బిప్పురిజు సాలచ క్రము గాఁబోలు నిజాయుతో రుపటు ధారల్ కొమ్మలైకమ్మ ని క్కముగా దేని సుదర్శనోచిత మహాషిం గాంచి తేజోమయా గ్రిమమై నిర్మలపాంచజన్యపర మైత్రిక్షా సర్వదా మించు జి చ ఉరుతరభూతి భోగులకు యోగులకు మహదాశ్రయంబులై 'పరఁగ ననేక దేశ గుణభావ్యులు మీరలు నాసమానులే? ధరనని యాక్రమించుగతిఁ దద్భవనంబులు చుట్టుము పెఁ బెం పరయంగ సాలమూలమున వగ్రమునక్షి నురు బుదగ్రమై. మః సముదారో ఛ్రయ పేయతోయ విలసత్సౌవర్ణ నాళీక నా ళము లచ్చోఁదగు కోటపాదుఁబడిలీలం డిగ్గి పాతాళలో కముల వ్రేలఁ దదీయవాను లచటకో గాంక్షించిడోలావిహా రము గావింతురు తత్పరీమళ సమార గ్రామబద్ధాళల౯. చః ఘన మణిగోపురాగ్ర విహగ ప్రభు కేతువుఁ గాంచి భీతిచేయ జనుఫణిరాజురట్టావులు సారె రధాశ్వములం దగిల్చి ప ట్టణమున శివ్వ అవ్వల హుటాహుటి సర్కుఁడు పోవ దక్షిణా యనమును నుత్తరాయణము నాఁ దగెఁదగ్గత లిప్పుడు దీవి. చః ఆలఘు కళాసమగ్రత వనంతపదాభిరతి జైలంగ మం గళగరు సౌమ్య సౌర్యరుచి శాంతసభావళి రాజ రాజహం సులకు విహారయోగ్యమగుచొప్పున నప్పురి సూర్యసోమవీ ధులు గెలువొందుఁ దన్మహిమతోఁదులతూగువిచిత్రపై ఖరిజా: ఈ శ్రీవిలసిల్లు థ్రోంబసిడిచి త్తరు మేడలయం ద నేళతా "రావళి యింపుతోఁ గువలయస్ఫుటవాసనలం దనర్చు ర్యా 41 42 43 44 45<noinclude><references/></noinclude> 8zfwr6y82nnzhoevqi4h52qz9t06huu 104 235563 592429 2026-10-20T14:37:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '४० లక్ష్మీ వి లాభము. ద్విలాసము నంద గల్లి గనీయర్లుకొన్నయా కైవడిఁజుట్లఁ బెట్టు శశి కాంచన పొలముచుట్టునచ్చట ఉ। తోరపు సంపదకు బురి చతుష్పద మధ్యమునందుఁ బొల్చు గారపు మేడయొక్కటి...' 592429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>४० లక్ష్మీ వి లాభము. ద్విలాసము నంద గల్లి గనీయర్లుకొన్నయా కైవడిఁజుట్లఁ బెట్టు శశి కాంచన పొలముచుట్టునచ్చట ఉ। తోరపు సంపదకు బురి చతుష్పద మధ్యమునందుఁ బొల్చు గారపు మేడయొక్కటి యఖర్వగతి జలరాశి ద్రచ్చంతే కూరిన దౌట శౌరిదయకుదగి ముజ్జగ మెన్నఁ దన్న హా గౌరమున బ్రతిష్ఠగనఁ గావసేయించిన మందరంబన. చ ప్రమదలు వీటిసౌధనులపై నిక టాభ్రవరిత్సువర్ల కం జములను గాంచి యాక్కరుచి సౌరభముల్ గొను మ్రుచ్చు లంగమం చెములివె యంచుబాటు వతిచిత్రగతి విదళించి కేళపా శములనుగట్టిపై తు రతీఝుకృతులతో మొరపెట్ట బెట్టుగా. R శా॥ ద్వీపంబొక్కటి శ్రీమనోహరునకు వీడై యమోఘాకృతిగా జూపట్టణా దనుదీర్ఘతల్' వృధయటంచు జంత నాద్యక్షన వ్యాపారో ఛ్రయ ముజ్జగించి యుచితంబళించి భ్రాంతేతర ద్వీపంబుల్ విధియాజ్ఞ చే ద్విపములై నిఖ్యాతిమించెతో రహిణు VI యాడోరా శిమథింపుచో జలజ గేహావిర్భవప్రౌ స్త్రీయం - దాదిం చా రనురాగవృత్తిఁ దగి తత్ప్రరంభ నీ శార్హ ఖాదంతంబుగ నుజ్వలద్ధతి; జరంగంబుల్ తరంగంబులై పౌరుల్ మెచ్చఁగఁ దేజరిల్లున చటఁ జరుధ్రువాలంకృతి". ఈ "క్కలుచక్రముల్" బసిడి రేకులుకమ్ములు మౌళి నిర్ఘారుల్ ్కల్ లు గుటీరతతుల్ బగడంపుఁ దీవియల్ చక్కని త్రాళ్ళుగాఁ బురిని సాగరగు పగీతుల్" రధంబులై గ్రిక్కిరియజ్ మురారిసరి గై హరి జిల్వ కుంబిత్వం గావ లెచాను ఈ నిరతము సాథ్వియైనగృహిణి" దలవాకిటనుంచి బుర్రు మం దిర మునబుద్ధిఁ బెండ కతిబింబుఁ జివ్వలఁ దిండిఁ జేసితా మరుతర సత్రభో క్తయయి యోగియు భోగియా గాని బ్రహ్మ నే జెరవువ మెచ్చ రప్వరమువిపులు నీతికళాసమగ్రతం.. 48 60. 51 52<noinclude><references/></noinclude> iddv4atxdg949ko5ej1g1rayk09wbkx 104 235564 592430 2026-10-20T14:37:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాస ము. చం! తొదరిప్రదోషమందుఁ బందుర్మతిఁ బూనరు గుండ రాత్మమి త్రంఁ డుసిరి చెందిన గా గురని రోధులుగా రసాభీతం కెందరా న్నడుఁ గల నైన సార సేవనస్ఫుటసంపదమాయఁ జూడరే ర్పడవకల...' 592430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాస ము. చం! తొదరిప్రదోషమందుఁ బందుర్మతిఁ బూనరు గుండ రాత్మమి త్రంఁ డుసిరి చెందిన గా గురని రోధులుగా రసాభీతం కెందరా న్నడుఁ గల నైన సార సేవనస్ఫుటసంపదమాయఁ జూడరే ర్పడవకలం కవృత్తి ఁటురి రాజిబురాజులు రాజమాత్రులే.. దం! గరువము మేనదొట్ట నలకాపురిఁ గాఁ పురముల్ నసింపుచుగా పరుషని ధానముల్" నవర వాటిలఁ దానొక మూలఁ జేరఁలేం.. పరధవదుండను వినిదయాశువులై యతీందందకీర్తి చే నిరపుకొనంగ సంచితములిత్తురు సారెఁబురీ కాటకుల ఈ ముమ్మరమైన ధాన్యములముద్రలు వేయఁ జెందుజశుభా దుమ్ములఁ బంక మైనతనతోయములందగు పైడి తమ్ములం దమ్ములు గాంచి గంగమంది, రాఁ తెలఁగందరి అందుఁ ఔదజుల్. తమ్ములుగలిగా రవిలు ధ న్యుల సంపద టలెక్కన ఉ॥ బింశపు గబ్బిగుబ్బెతలచి త్తరి చూపులు మేని తావులుగా గొంకళ కాంచి లీల మెలగుజొ" మలయానిలుడబ్ధిని నిరా తంళమరం దపొరణుల దాఁటుచుఁద స్నె గమీటిచన్నయా జింక పడావుమాని చటఁజిక్కడుగాయని చూచుకై వడిగా. ఉ। ధూపితకంకణావలులతో నలమానమహోర్మి కాంత లీ లాపటలంబుతో సమవలంబిత పుష్కరవిభ్రమంబుతో- కైపుషహీంచుఁ గోకనదకాంతులు మతల గొంతరింపఁ గా నాపుటభేదనంపుఁ గమలాశరముల్ గ మలాశరాకృతికా. మ బినముల్ బాహులు మాకరందర సమల్ బింబాధరంబుల్" వల ద్భసలంబుల్ ' గురు. లంచపత్రములు నేత్రంబుల్ శాస్త్రోక క సమాజంబులు- గుబ్బచన్ను లుగ వేక్క' బర్మినుల్' పద్మినీ విసరంబయ్యె నొ? నూత్న సృష్టినన శీవిన్మింతు రింతులో" పురికొ సీః పురుషో త్తముఖ్యాతిఁచారయని పుతుషుండు శ్రీకాంతోపై ఖరఁ అందనీ సతి ი 53 54 576 58<noinclude><references/></noinclude> l08xub9nnxnqmeqt19wfw73f2ja8dvj 104 235565 592431 2026-10-20T14:37:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము . కుంభినీళ స్థతిఁగోరని గజములు హరిసమాఖ్య నెనంగనట్టి హయము పీతాంబరస్ఫూర్తిఁ బెరయని మేడయాఁ జక్రభృత్సటీను గాంచని కొలంకు మధుసూదన విభూతివలయని తీవయుమానవాలు కృ...' 592431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము . కుంభినీళ స్థతిఁగోరని గజములు హరిసమాఖ్య నెనంగనట్టి హయము పీతాంబరస్ఫూర్తిఁ బెరయని మేడయాఁ జక్రభృత్సటీను గాంచని కొలంకు మధుసూదన విభూతివలయని తీవయుమానవాలు కృతిమవని తరువు వెదకిన లేక యీవీఁకళ విష్ణుమయము సర్వమ కు మాటఁ దెల్పుచు సకలవస్తు సంచయముల వికుంఠతఁ గాంచుక తనఁబరఁగినప్పుడు వైకుంఠపురమనంగా మః మన చాతుర్యముమీర నీగతి సమగ్రశ్రీల: దేల సృజిం చిన యాశోభన రాజధాని కలుముల్ సేనాని శ్రీజానితో వినతుండై తగవిన్నవింప మఱియువ్విళ్లూరు క ల్యాణకాం ఈ నతితమనస్కుఁడై నిఖిల లేఖ వ్రాతముల్గొల్వఁ గాడ్. చ గరిగరికల్ తటిల్లతల గచ్చులడంచు బదారువన్నె బు గరుగరులార్పుచు వలనుగా సమాఖంబువనున్న వాజి కే ఖరు గరుడుఁ ముదంబువను గంఠముఁదట్టుచు నెక్కి చుట్టు దొరదొరసాని దాను సతితూర్ణ గతిజా వియజగ' పద్ధతిక్షా. శాః ఈరీతిజ గమకింపుచో సురనదీ హేమాంబువూరుల్" భుజం గౌరాతిచ్ఛదజాత వాతహతిచే సంతంతోఁ బైఁగప్పఁ ది చ్చారుత్వంబున ధర్మ చేలులగుచు సారూప్య భూతిజో వియ చ్చారు ఆయికొని కొల్వఁజక్రిచ నెఁ లేజి పేటి (వ్వీటి. మ। చని చెంత్తజా డెలినీటితమ్మికి బరిష్కారంబుగా గర్ణి కా భినవశ్రీనిడు హేమపఐపటలికా బెంపొందుచున్మించు నా మన పై కుంఠ పురంబుఁజేరి త ద సంఖ్యాతార్దశృంగారముల్ గనుగొంచు న్మొగసాలఁజొచ్చి శుభలీలతో రాజమార్గంబున, కం. ఆకలంక పై భవంబున మకరాంక గురుండు రాగ దుత్తాలిశదం ఒక వేణుల్" బినపాణుల్' శకటాంగ కోయిలు లకు నచటిపూబోణుల్ . కం॥ కనుగొనఁదిపురునభీష్టము । తనుఁగొనలం దివురులొ త్త్వగా సెక్కి రోగిణా గనక నగోపమితములై 1 కనకనదును సౌథవీధికులకు గడకు. 59 60 61 82 08 64 85<noinclude><references/></noinclude> niltn10dhxvyeigj0bg24tbrob2sucs 104 235566 592432 2026-10-20T14:37:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. మ) తన సెస్మెమున బొట్టేడంగొనిన యాదర్శంబుతో సస్టైలో చన యెత్తించెనొక రుశ్రీపతిగిన స్వామి! ముఖ॥ల నె ల్లను నిచ్చల్ హరియింపఁజొచ్చె నడియాలు బుల్ విమర్శింపు క్కు...' 592432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. మ) తన సెస్మెమున బొట్టేడంగొనిన యాదర్శంబుతో సస్టైలో చన యెత్తించెనొక రుశ్రీపతిగిన స్వామి! ముఖ॥ల నె ల్లను నిచ్చల్ హరియింపఁజొచ్చె నడియాలు బుల్ విమర్శింపు క్కున నద్ధం బిదుగో వికాసమునఁ గగ్గోమ్మున్న చందంబునకో". ఉ __రవగంథియోరు నపకంబగు తామర సంబు కేలశృం గార వినోదశీలఁదగఁ గంజదళా మునిఁజూడవచ్చెనో నీరద వర్ణ యిప్పుడో నీరజపాణివరించితే నను నీరజపాణిఁగా సె కరుణింపుము నన్ను నటన్న పడి మః లనితాంఘ్రచ్ఛని 'మోనీ కెంజిగి ముఖోల్లా సద్యుతుల్ గాంచి రో వెలఁదుల్ చిల్కలు దుమ్మెదల్ పదువులై వెన్నంట రా వచ్చె నా జలజారుంగవ నొక్క ఱంగన మనస్సంజూ రుఁ సంపంగఁ త బారజూపు కరణిత భుభసంభస్థితి. మః అమితోత్సాహత నిట్లు శౌరిఁగని మోహావిర్భవ త్పారవ శ్యమున గొండఱు సుందరీమణులు చేష్టల్ దక్కఁ డచ్చారు నే త్రము లీషన్ముకుళత్వముతో" చొరని నా దైత్యారీ దృశ్చంద్ర శూ ర్యమరీచుల్ బ్రసరించు పెంపుగాని తో రబాడు లెటు బలెకొ. మః అలివేణుల్" త్వర నీగతి గనక హర్మ్య ప్రాంగణారోహలై యలరు బ్లౌజులు కుంకుమాక్షతము లుద్యల్లీలు బై (జల్లుచున్ *ర లీనం Xపురంపు టారతులు ముక్తా రాజి నీరాజనం బులు దీవించుచునిచ్చి రచ్యుతునకు బుణ్యాంగనల్ పాఁడగతో. రా గాంగేయాంగ పతంగ పుంగవ తురంగత్సంగ దుత్తుంగ భా రంగత్వ త్రవిచిత్రచామర సమీర స్ర ప్రభుర్మాంబుఁ డా శృంగారంగ జమూర్తి తద్విభవముల్ శ్రీమించఁగల్గించు సా రంగాంశ ద్యుతిదీ_ప్తమానగరు జూరంబోయి 'మోదంబునజ్'. కంఠ ఖగరాజుస్కంథము డిగి నగరాజ త్సాధమండనంబులఁదగు నగరీజనముతా సుమనో నగరాజిరుచిరము గడచి నాతీయుఁదాను కొ 66 67 68 69 70 71<noinclude><references/></noinclude> d3zcueabqx3molwmfr261265pwwtril 104 235567 592433 2026-10-20T14:37:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ష్మీ: వి. లాభము. ప్పు మిగులుమధ్యమం! నువః బుత్తడిబొమ్మలనాట్య కేళిచేఁ ద్విపదగర్భితదీసము. మందారకర్పూర మహిమచే నెగడి చండవ తరువాటి చందంబు దిXడి. సౌంద్రవిభూతి గాంచి సౌ రావ గారిని...' 592433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ష్మీ: వి. లాభము. ప్పు మిగులుమధ్యమం! నువః బుత్తడిబొమ్మలనాట్య కేళిచేఁ ద్విపదగర్భితదీసము. మందారకర్పూర మహిమచే నెగడి చండవ తరువాటి చందంబు దిXడి. సౌంద్రవిభూతి గాంచి సౌ రావ గారిని స్ 78 సౌరాక్రమించి శారదాంబుద కంబు సంపద నేలి వారిదములచల్వు వారింపఁ జూలి పర్వేందు ఇంద్రిశొపటీరుఁ జెన్నొంది సర్వజ్ఞ మైచాయి. సర్వంబుకొంది చారుకోఖార్తి కచ్చట మీరు మీర, హారిసింహాసనం బలరారఁ గాంచి వెన్నుఁ డందువసించె వేర్వేఱసురలు, పన్ను తింపంగ నిశ్చల సమ్మితమున 74 అలరు జలరుహాసనాదుల తఱిఁజెంత | వరుస నురుసముత్సవములఁ బూని నిలువుగొలువునేయ నేర్పుతో నపు డహి ళయను వయన సంజ్ఞ సైన్యవిభుండు 75 చం! గురుమృగనాభి 'సంవేమద కుంకుడు పంకము కట్టుబర్లమాల్ పరిమళవీటికల్ కనక పాత్రములందిడి తెచ్చియిచ్చి యో మరచరలార శ్రీవరునిశోధనముల్ గన మల్లి రావలె. హరిహయుఁదాదిగా నిర్బహంబుల కేగుండటం చూఁబల్కిన కం కరుణారి 'సపూర యో వరుణాలయ! చక్ర! పోయివచ్చెదమునుచు. శరణాగతమతి శ్రీపతి | చరణాంబుజములకు సరలు సొగలి మొక్క సీ। లేవ నెత్తుచుఁగొఁగలించే మ హేంద్రుని హస్తమ్ముఁజూచి 'లెమ్మనుచుఁ గిలి నలసితంచు యధోచితాలా పనులు యముఁ బోయిరశన చల్కె పుణ్య జనని సంస్మి తాననబింబ సంజ్ఞ, దే. వరుణుని ఈముఖభావమున గేల్ జూపి పనను సమం ది శాలాపవీక్షణముల' ధనదుని భూ కాలనంబున భూతపతిని మల్లదులరంగఁబంపుడు నెల్ల కారిఁ్కల్పఁదమజవైరి.. వేత్రధర హుంకృతులునిరి వేడ్క మీరి ! శ్రీకరాభ్యంత రా గార వీచుఁ జేరి. 78 77 78<noinclude><references/></noinclude> l6fpvxj65j5pccya3s7vjx7to52crkn 104 235568 592434 2026-10-20T14:38:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, కం హరుమంజిమ _త్త్రియంబుల, సుర మంజిమఁ గూర్చినట్టి యొకX క్రియ "పై గరిముంజెలఁగివసింపుచుఁ, గర మంజలినీయు నద్ధిCగని హరి పల్కెడొR కంఠే ధనదాలాపము పనిళము, జపదాటము మేము...' 592434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, కం హరుమంజిమ _త్త్రియంబుల, సుర మంజిమఁ గూర్చినట్టి యొకX క్రియ "పై గరిముంజెలఁగివసింపుచుఁ, గర మంజలినీయు నద్ధిCగని హరి పల్కెడొR కంఠే ధనదాలాపము పనిళము, జపదాటము మేము సిద్ధసంకల్పుఁడ! యో యవదాతకరజవక! తేకువ నీవఁక నేమివలయుఁ గోరుమటన్న FL ఉ॥ ఇచ్చిన మాటఁ దప్ప కరహీఠా గరుణింపఁగ విన్న వించెదకో మెచ్చటయింక నొక్కటి య ఘరతితో హరి! నీవు వేడ్కతో వచ్చి శుభక్రమంబున నివాహముఁ గైకొను దాఁ' వీకతో నిచ్చట మగ్దృహంబున నె యిందిర నిల్వ ననుగ్రహింపుమాణి CI అరుచునిన్న వీ^ప ననుచు నెమ్మనమునగలుపకంటిఁజూచినలువతండ్రి యాచిత మెం చి బలథిర చిత వాళ్వవ రాము ని మటంచు ప్రీతిననుమతింప| కం! గురుప్రియమును నరువయమును, బరిణయసము చిత్రము నెంచి భావం బలరజా సిరియును సమ్మతినే సెను, శరధిమనోరథములెల్లఁ జర్చింపంగ మా అప్పుడు, చ పగడపు సర్కి కోలలును బంగరుచట్టము జాతినీలపు బొగడలు పజ్రపట్టికలు ముత్తెపుఁగుచ్సులు గెంపువా తెరల్ పగటుగమించఁగాఁ దగుటు పచ్చల వల్లకి కౌరిపంపునతో మగువలు దేర శ్రీరమణి నాధునిఁజూచి యశోచితంగా ఈ ముచ్చటగా నొయారమున ముద్దులుగుల్కుచు నానశాస్యయై యొచ్చె మొంత లేనివినయో క్తుల వచ్యుత! పోయివత్తున న్నెచ్చు.¢ణి_తగించి సెలవి కొమ్మన విష్ణుఁడు సమ్మతించెదా నచ్చెలి చెల్వ మొప్ప ముడివచ్చుననో త్తినపోల్కి గీల్కొనకొ దుః తనునీరీతి; జతుర్భుజుండనుపఁ బద్మాకాంత శంఖాద్యసం ఖ్యని వాదంబులు కంచుకీధ్వను లెనంగ బల్లకి చెక్కి యం గన లిర్వంశలఁజామరంబులినఁ గా గంధర్వ మేళంబుతో జనుదెంచెకు గురుమందిరంబునకు నుత్సాహంబు సంధిల్లఁ గాక 79 90 81 88 85 87<noinclude><references/></noinclude> fo29h7vyu1v150dqojj5oj3p6rdzusd 104 235569 592435 2026-10-20T14:38:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'బాడీ ఐ లా సము, 80 10 01 మహిముబంధును సౌందర్య మరియు దుగల్, నెదరు లేనట్టి శ్రీకాంత వెదుకుకొనియె1 6b కం పరమాణిదునుజ్యోతిక, వర మాణిక్యములు పండి వైచురు వెదుట సేరిరాణింపఁగనప్పుడు, హరి రా...' 592435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>బాడీ ఐ లా సము, 80 10 01 మహిముబంధును సౌందర్య మరియు దుగల్, నెదరు లేనట్టి శ్రీకాంత వెదుకుకొనియె1 6b కం పరమాణిదునుజ్యోతిక, వర మాణిక్యములు పండి వైచురు వెదుట సేరిరాణింపఁగనప్పుడు, హరి రాణికి.. ము. శ్రీయం పుసకూరతంలో సం గౌ తే పల్ల డిగి యార మాప్య నాంఫ్రీ, దండని కీరవాణి కై ఉండఁ బూన మందహాసంబు పదవ పీచందలిర్ప, మెల్ల సేవచ్చె ననురాగ మెల్ల నిగుడు 2016 సల్లాపంబులనతులల, సల్లాలిత్యముల వ్వే గుసవతులలో "నే తల్లీ నీకు తగు నో, తల్లీ ! యని నురవదీమతల్లికి మ్రొక్క కం నీతల్లిని నేవా ! మఱి నాతల్లివివు కరుణ వసురక్షింపజా నాతనయ పై తి వోయ, శాతవయన నేఁడు నాదుభాగ్యముకతనజ్ | ఈ అనుచుకొ గ్రక్కున నక్కు సంబొదవి యత్యాస క్తిలాలించి య్యని మేము తత్ప్రమోదమున మిన్నంది సుధాంభోధియుగా దవయగా గౌఁగిట గ్రుచ్చి యెత్తుకొని యానందాశ్రువుల్ గ్రమ్మ నో య్యవ శుద్ధాంతముఁజేర్చి పొంగ లేదు హార్ద్రచిత్యము కోరాపఁkru ఊ1 తలగ మందిరంబునను విందిరఁ జేర్చి యందకందళి, దాగముచే; గనరసరాజీవిరాజిత హర్మశీములతో. సాగరరాజు గారవమునకు బెనుపం గనుపండువై వలీ తే అంతపచ్చటి ముచ్చట వాసధార్థి, తనయ తండ్రము నందము తలుపంది, మదికి చెక్కు వదుక్కున కుదురుగొల్పి, గరు చః తగజను లెచ్చరింపను చిత్రంబు లొకానొక రీతి చర్చి హగళి ధైర్యండై యతిరహస్మృతి కలిగి దగరు సుగంధ రూపములకు విగుడఁ దదీయలక్ష్మి ఈరకీల వెదురొకొన్ని చార్చమన్వుడు 02 93 94 96<noinclude><references/></noinclude> knktzcaaprgyxd05sr7rhcs1vualtzn 104 235570 592436 2026-10-20T14:38:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము చ క్రమమువేసోయవఁలు మగతా గొలుసుల్ జలిఁదమ్మితూండ్లు జ మేజయ వాంభచేసెఱరీయ అక్కువతోళ్ళవలంతో న్య .. న్నుమిగిలి తాలిమిక్ దవనునోగతితోఁ దులఁదూగు తూఁగుమం చమువనసించ...' 592436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము చ క్రమమువేసోయవఁలు మగతా గొలుసుల్ జలిఁదమ్మితూండ్లు జ మేజయ వాంభచేసెఱరీయ అక్కువతోళ్ళవలంతో న్య .. న్నుమిగిలి తాలిమిక్ దవనునోగతితోఁ దులఁదూగు తూఁగుమం చమువనసించునుక్కు_వలఁ జక్కెర విష్ణునితండ్రి) సొక్కుచుకో మః మదిలో నాటిన నాటి మోహ మిగురింపకొ జూనల్లో వురితో.. ఆదరందొక్కఁగఁ గాంచనాంబకుఁడం గాంచి వెంట ఉంది కా స్పదశోభాతతకుడ్యసీమ రహీమించఱో భద్రోహారిద్య్రవ ర్పదళత్కాంతికలాపము' లిఖితచిత్ర శ్రీ సతీమాూపముకా. ఈ శనుఁగొని యనంగురుఁ డనుంగునం బెనంగు నంతరంగంబువ. చంకనుఁగవడంలు ముద్దుల మొగంబును ల్ కెనయొల్పి దంబు సం గవశీటిసోయగంబు లలీఁ గందక తుంది శక్తియుక్తుల ర్పునవిదళించి తుంచి నెఱపోణీటు డూన్చుచుఁ జట్లఁ బెట్టవే. ప అనిక నుమర్దుకొని--, చం॥ తమిఁ జితేందిరఁగాంచుము యువరిగీతపోఢీ చే: దద్గుణా భుములాలింపుచు కౌరియూఆటఁగర వంటి వేనింటివే $ ములా వంచముఁ జెందె నీక సుగర్ గర్నద్వయి తో శ్రీ విలా సము సంఖల్లై” నటంచుఁ దత్రియుల్-రీడం కాx: కం తారాగ ధైర్యుఁడై హరి, యేరాగము సంపాయని మృగేష్ అని చ శ్రీరాగ మెతనశింపను, దూరాధణితా స్త్రభూసమాన చుఁడగుచుణా కం ఆవాసవవై భవహృద. యావాస తదీయ రాగమరపై 'పనశ్రీ దేవి పులకించెననం జై త్రావిన్కృతిఁ జిగురు మొన పెన శతఁ దరులకా. చం ఆమునతరులార! మాసఖుఁడు గంధవే హుండు భవత్రీయావలో కనమున పప్పు గాఁ గొనిన గంధ మొగథమ విత్తు మాకు నే వనుచు ముథుండు సుకే రజ్ సత్యమర్లుని వు శ్వముర్ర రా జికొసఁగు వడిండొతః'' వర్ణ విశంబులు భూమిప 100 101 103 103 104 30%<noinclude><references/></noinclude> sp3xkd40n5xmvo61s7crs6kf4l0nmaz 104 235571 592437 2026-10-20T14:38:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము కం॥ వననృపతి మాధవునిఁ బొడఁ గనుచు నివాళించవైచు గనుక పుజాళ్వా పనిచేయందు వనితల, యనువున సెల్లెడల: బండుటాకులుడు ల్లె. న॥ చెలిమికా జైత్రవిభుండు రాఁగని వనశ్రీ యత...' 592437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము కం॥ వననృపతి మాధవునిఁ బొడఁ గనుచు నివాళించవైచు గనుక పుజాళ్వా పనిచేయందు వనితల, యనువున సెల్లెడల: బండుటాకులుడు ల్లె. న॥ చెలిమికా జైత్రవిభుండు రాఁగని వనశ్రీ యత్సవారూఢి మూ ర్నిల్కల్పానపొర దీపకళికా శ్రీ శ్రీ విభూతిక సము జ్వలమై లేఁజిగురాకు గుంపు కరుల వర్తిల్లె నగ్రంబుల విలసత్కజ్జలధూమమాలికలకీ విజా దేంట్లు లాటాడఁగు. మః సురభిప్రాజ్యవసప్రజోర్వి నతసీసూ నార్ధ చంద్రాతికా స్వరృష్ణాష్టమి మాథవుండు ప్రభవింపంగాంచి యత్యుత్సవం కుగముల్" 'మోములపందడింప భ్రమచేగోపాంగనల్ గూడి యా డిరిపూఁ సెవసంతముల్ గుడిపి వృష్టిం గీతమాల్ పాడుచుకో. కం॥వాయణ గతి లతలు నృత్యము, సేయ వసంతుండు మెచ్చి చిగురాకులఁ బూల్ 1 వేయ నవిదాను లేక్కొని నోయనువర్తించుతూడ్కిఁ గోవెలపల్కె చం: చతుర సమీరకృష్ణుడు విశాలవని యమునారిటీలో లతా! ప్రతపర గోపబాలికల ప్ర_స్తదశాంశుకముల్ హరింపఁ దా! ప్రతితి వినమ్రభావమునఁ బల్లవహస్తములెత్తి మ్రొక్కుచుకో! గుతుకముఘోర వేఁడుకొనిఁ గోమలకోకిల కాకలీధ్వనితో 106 107 108 109 110 తే! పుడమిఁదమ సంతతుల నెల్లఁ బ్రోవజూచి యలవసంతుని సుర భికీర్త్యంకురములు, భూషణములుగ శిరసునఁ బూనునోజ, బూచె నుద్యానవకానవభూజరాజి 111 ఊ పైకములార్చి పై కొనఁగ బల్లవసంగతిచేసేదించి పల్ పోకలఁబోవుచు" బ్రధమవుష్పీణులౌ లతకూనల దదుడ్రే కముఁజూడదోషథని బ్రీడనువా రహి జాతి కొమ్ము లా త్మాకులమండె పట్టు. లెక దా? మరి సాధ్వులవ ర్తవంబిలతో.. మీ మధుఁడిచ్చెనా కుక సంతకుల్ దను ముతించు దొండ పందుకా రణ నదులిట్పంచమ భావంతులకు, బున్నా గంబులు బువ్వు లు ద్వి ధరిత్రీకులయొప్పు లిట్టి వెయ పాత్రే పాత్రతాలుద్ధి యు బుధవాక్యంబదిదప్పరాదని శని) జొల్పొందుఁ డద్భావముల్ 112 118<noinclude><references/></noinclude> t7ooeh1eh4piddk5a7jsysrn5vabicy 104 235572 592438 2026-10-20T14:38:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాస ము.. మ॥ వారిదశ్వుండును బద్మినీ ప్రియుఁడు నై యారూఢమి నారిక వి స్ఫురణం భానుఁడు లోక బాంధవుఁడన శోభిల్లఁగందర్పండుకో హర్శిశ్వుండును బర్మి ప్రియుడు నై యారూఢమి నాండ...' 592438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాస ము.. మ॥ వారిదశ్వుండును బద్మినీ ప్రియుఁడు నై యారూఢమి నారిక వి స్ఫురణం భానుఁడు లోక బాంధవుఁడన శోభిల్లఁగందర్పండుకో హర్శిశ్వుండును బర్మి ప్రియుడు నై యారూఢమి నాండవి.. - స్ఫురణకు భానుఁడు లో బాంధవుఁ డన శోభిల్లెనయ్యామనిజా మ॥ మథుడ= ప్రౌఢతరాధికారి నయవిన్మారెడ్డితో మోనవ ర్నిధనాళికి సుమనోనికుంజ ననభాండాగారమున్నింపఁ ద న్ని థు లెల్ల బరికించురీతి మెలఁగు న్వేమారు శ్రీఖండరా జ్యధురీణానిలరాజమౌళి భ్రమరీ సంగీత మేళంబు తో కా కం! ఆయనని నుపనన మాన, నా యమపతీ మనోవిహారుని సైదో డాయామనినోదంబుల, నాయామనికింజరింప వ సత్యుత్సుక గమై, 114 118 110 లేని నసలుగొనునోర్కి వంబుజాననలు గొలువుఁడన య గారో పవని కళితనయ చనియె: జరణమంజీరనినదసంచర ణమునకు, వలగొనే హంసతతు లూడిగములు సేయ, 117 కంక అరోమమునకు నిటుదని, యారాము చరింపఁ జెలన లచట మరందా సారామృతపూరామితి, సారావృతపచనరచన సంఖలఁ గమలో చంకి దలయజగంథి! పాంజనమర్దన దృష్టి మరుకు రాగఁ ద దృలముల నెచ్చరించుట కుదారత్ నాగ సరంబుఁ బట్టి పెం పలపడఁజూచితే తలిరుటాకునుడి వదనంబుఁ గూర్చి కో శీలము కలస్వనంబుదులకింపఁగలు తెఱంగులిచ్చట కం॥ కుందమకరంగ తుందమి,ళిండధ్వని పాటదాడె లేమనఁ దగి శ్రీ యిందిర తనమందిరమున, కుందిరమున రాఁగ నెనురుకొనుగతిఁ గంటే చం నిబిడమనోనురాగమున నిస్తుల బాలరసాల పల్లవ స్తేబఃమునందబోవు ఘువషట్పదనూలిక్ పందుజూచితే యబల! ము హేం దదిగ్గిరితే టాంతర రక్త రుణార్క ముండలీ కబళనబుద్ధి గ్రందుకొను ఘాతుక కేతువురీతిఁ దెల్పెడిగా. చం! ఆల మలయాద్రిచందన సమన్వితకృష్ణ భుజంగముక్తు దాల సుంచుతుంద గంధవహుఁ డచ్చటనుండళవచ్చి ఇచ్చటగా 118 119. 120 392<noinclude><references/></noinclude> 845r4pp5dqjaidkag19n52bo9kewmbu 104 235573 592439 2026-10-20T14:38:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము. మెలఁగుమింళదమాలికల మెండుఁగనుంగొని తద్భయంబు నలము నదృశ్యుండైన గతి నల్లన వీచువిధంబుఁ జూచితే చంః తలిరులఁగోకిలమ్ము మనధారలఁ దేటిఁ పరాగమున్న దా నిలుఁడు ఫలంబు...' 592439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము. మెలఁగుమింళదమాలికల మెండుఁగనుంగొని తద్భయంబు నలము నదృశ్యుండైన గతి నల్లన వీచువిధంబుఁ జూచితే చంః తలిరులఁగోకిలమ్ము మనధారలఁ దేటిఁ పరాగమున్న దా నిలుఁడు ఫలంబుల జిలుక నిచ్చలురాయిడిసేయ శాన్ని పై నెలకొను కోపదృష్టిని పనీరము నెమ్ముగ మెఱచేసినా బలీయనశోకకింఠుళజపాకుసుమద్యుతిఁగంటె నెచ్చెలీ! చరణ విజయా భూభటులు రచ్చలని ల్పెడిగో దాచి సి రణగను టెట్లు? మారునిశరంఖాలనుండివిని యోగి ధైర్యమిం దణుపయితూలదేవీ సమధి కాళిపి కాళిక కాళి మాలికా రణనముఁ గూడి యీపనమరాళిక కాళీ వినాలి గొలవకూ 192 125 124 సీ। కుకి ప్రాణసఖుఁని మెలి ముక్కును జించె లలవ కోయీ కెలన కాదళము దళము విభుఁగానక రసి కోవెల దామోలు గ్రక్కె నవల! యవల పల్లవము అసము అంచ నాధునిదూణి యలుక గుమ్ములు రేచెరామ! యీసీను నీరజము రజము పతిలో ఒకని తేఁటి బలిమి రెక్కలకుల్బె: జాన! చాన 'కేసరము సరము ననుచుఁదమలో నభ్రమలూనవినయలగుచు, గలిపిన మిగూడిశమినూడిగములు సతులు మదినులుసుపోక రసపాక మర్మవచన రచనఁ గొని యడవిని ప్రౌఢన మణుఁదలఁచి చు అగణిత యౌవనోదయ సమంచిత గానవ 'నంతవాపరం బగుటయుఁ గేళ్ళికావనవిహారముఁ గొంచుటయా సఖీవచో సుగరు కాది కార్భ టియునుం బరికించుచు గుండెముల్లనడా విగళిత ధైర్యపొయ్యె నరవిందనిభానన కేశవస్మృతి For ఆ లోకజనని పన విధ, వాలో కనజనితి రాగియై కొంకఁగఁ దా, నాలోఁకువగనిరతిపతి, యాలోఁ గుతుకమున వింట నమ్ముగుటించె మ|| 'సమ దేందిందర శింజినీకృతధనుష్టుకారుఁ డంధశ్చరాం కమహావీరుఁడు కీరకారిభటహుం కారంబుమీరంగ దు క్రమశక్తి శాదొరగింప నహ్మలను జంతు వారిపోతోద్ధరికా మనుముల్ రోల విరాళీఁ గాంచిరము యక్క ప్రకం పాత్మయై 126 137 118<noinclude><references/></noinclude> bvwt6x211gr5t8vetkji5b3b5w3kpwn 104 235574 592440 2026-10-20T14:39:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, ఊ" చుంబన గాగర క్తమథు నూడనయీలతో కూన గాంచుపొం కంబిటుకంటి వే యనినఁ గల్గినఁ జాలక జాలినొంద వ య్యంబుజపాణి కీలెఱిఁగి యందొక ప్రాణవం స్యదాసీ ర -వ్యంబువ మంచహా సరచి ఆథ...' 592440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, ఊ" చుంబన గాగర క్తమథు నూడనయీలతో కూన గాంచుపొం కంబిటుకంటి వే యనినఁ గల్గినఁ జాలక జాలినొంద వ య్యంబుజపాణి కీలెఱిఁగి యందొక ప్రాణవం స్యదాసీ ర -వ్యంబువ మంచహా సరచి ఆథిల మంజులరీతినిట్లను కం॥ చాలా ! నీలాగేలా, గేలా డోలానుకూల హేలాలోలా, జాశీ లాలితముల, చాలా మేలని చూడఁ జావదేలా ? 120 130 తే నీరజావాన ! నీవేణి పేరుమోచి, కాదె షట్పదవిఖ్యాతిఁ గాంచెనరులు జనన మొందిన మొదలు నీ ససినమున నె, యెత్తి పెంచిన వాన్ని పై నేటికి కలుగ 13 రం రాశీక్షణ! పిన్నిష్టికి, సరిపోదనవలదు భ్యంగసుఖముసుమనః పరిపాలే మెఱిఁగి తిరుగుము, పరిక్షింపఁగనతనగుణ విభాసిత మహిమ సీ। నీ మోము సామ్యమంత్రి నకంజమునచల్చి దన్న కం బా: శావన మినిర్చు నీ బాహులకు: బతినిధులై వలతికలఁ బెవఁగొని మిగులఁగం: పఁ జేయు నీకు చిప్ప పాండిత్యంబుఁగను సుమస్తబకంబులను నీరశింబొనర్చు పదంబు పోటీ నెలకొను లేఁజిగురాకులనూఁటి జీకాకుపఱచు శీతమాదివ్యగంధసర్నిధము లైన-జిలుగుపుప్పొడి రెక్కలకులిచిచు, నీప్రియారుల పైన నేమితము, కుందకోర రచన! యోతుం:గమన ఈ ఇక్కడఁ డేటే బోట్ హృ యేశ్వరుఁ గావని క్యాం నెమ్మది" బొక్కుచు రెక్కలు సుమపర పరాగముఠాల్ప రేణువం నొక్కటి వడృగంచలమునొందెను నింపటుగాశ యున్న నీ యొక్క మునోరగించుటకు హేతువదేమి ? మదేభగామినీ! ఉ॥ భూమిని గుంజగుంజ ళి పుంజముమీఁది నేకాదు నీదుకో బలవా ! కలనాద వినోదకారిగా శ్రీరపీ కాళీ మీదఁ దులకింపుగ సాగె మన్య పచార మే తీరొక వింతలోచెను మదితో దిలకింపఁగ నీరు చైదముల్ ఉ॥ కైరవ నేత్రి ! చైత్రసహకారము కోకిల కాక లీకుహూ కారము చిక్క బల్కు పుడికారము నంచి తచంచరీకఝ 152 183 134 136<noinclude><references/></noinclude> 3zi8m2vs9mmt0x99abchftze37e7omc 104 235575 592441 2026-10-20T14:39:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ వి లా సము. కారము కారమై స్మరవికారముఁజూ పెనౌకాక యంచితా కార మధీళ సంగము పకారణమై కనుపించే వెంచఁగ కం। నాతోడు నీయభీష్టము, నాతోడు దెల్పు సూక్ష్మ,నైపుణ్ణి నిపుడే నిన్నుఁ గూ...' 592441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ వి లా సము. కారము కారమై స్మరవికారముఁజూ పెనౌకాక యంచితా కార మధీళ సంగము పకారణమై కనుపించే వెంచఁగ కం। నాతోడు నీయభీష్టము, నాతోడు దెల్పు సూక్ష్మ,నైపుణ్ణి నిపుడే నిన్నుఁ గూర్తును, నీతో గోడు నియము నాకు నీరజనాభుకొ": కం॥ అని తను చెలిమిశాలలికిడి, పనితముగ మనంత వీచె వనరుహగృహనా సినితులతో కంపింపఁగ జనితత్వర మలయ శైలచలవనిలమ్ముకా 186 187 138 సీ। కమనీయ గతినిట్లు కమ్మని తావుల మెలయు నా చలువ కెమ్మెరలఁజూంచి మెఱయునా చలువ తెమ్మెరలనుక్కొనివచ్చు పటుల తాంక పరాగ పట చి పటుల తాంత పరాగ పటలి వంటి ప్రవించు చిక్కని పూందే ని చిన్కు జూది చిక్కనిష్ఠగా: దేనెచిన్కు వెళ్కొనివచ్చు కుంజన్మను ప్రతికలముఁజూ ది ముదిత ! యిదిగ్ధూమ మిదినీర మిదియెతేజ, మీది సమీరణ మిన్నియు నెనయ కరవ జడియాMలములు లిచ్చటనడియరాకు, చరుమనుచుకొక్క సంతపులి రాజేని॥ 139 ఊ మానినియిట్లు కేళీపివమధ్యమును శరదిందు చంద్రికా శ్రీన గుదంతపుం జని | జేరి తదంతర చంద్ర కాంత సం ధానిక'నేది కాశీలము సవసియించె సువర్నపుత్రికా నూనకరాబ్జ సంధృత సముజ్వల చామరరాణి రాశిల! మః స్ఫురదష్టాపన నేత్ర'! నేత్రకు చినుకున్నాంబరుబృత! ప శ్రర ధేశస్తుతిపాత్ర ! పాత్రేభువన భ్రాజత్సుకేమి ! మి తరుగంచత్కటీసూత సూత్రరచనా ప్రాగల్భ్య వ్యా! గో 69పు శ్రీవన శైలి ! చైత్రరథనాధ తాణ విశ్రా ఐనా ! కం॥ ఖగరాస్తరంగ ! రంగ, జ్ఞగదవన భాప సంగ! సంగతక పటా సుగరకటభంగ ! భంగ, స్థగీతాంబర సందుభయద జయ పటహరదా ! తురంగవృత్తము. బాలాగూహన ! శీలామోహన! భస్త్ర వినిద! సముద్ర నివాసా! శైలో ధారణ! శీలాహరణ ! శౌరి ! మురారి ! దరానివిలాసా ! వాళీ కోదర కేళీ నారద ! నాదవినోద ! పయోచని కాసా ! కాళీయాపన! పాళీ భావన! కామసుధామ ! సుధామయవాసా! xrs. ఇది శ్రీవెంకటరమణకి రుణాకటాక్ష సంపా ప్రసారస్వత వైభ వాక్కయా మాత్యతనూభవ రసిక జనహృదయంగమ సంగీత సాహిత్యక రాధారంధర్య రాయసము వేంకటపతిమంతి చర్య ప్రణీతుదైన లక్ష్మీవిలాసం బను మహాప) బంధంబునందుఁ గృతీయాశ్వాసము . 146 141 162 148<noinclude><references/></noinclude> i9db93al1oduma91oghvvhp36jw4atx 0 235576 592442 2026-10-20T14:39:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="ల...' 592442 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=34 to=52 /> iozuu03nf83338ntk7ic8hhl4szdina 104 235577 592443 2026-10-20T14:41:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ల క్ష్మీ వి-లా సము. చతుర్ధాశ్వాసము. 0:- కం॥ శ్రీకర! రేపు భీకర! సుగూణాకర! వత్సాపహరణ హాహాంచిత మా యా కలవచతురతర! రత్నాకరవి ని వేశ! వేంకటాఖ్యగిరీళా! నేరి ఆవిధరింపుము తరువాతివృత్తాంత...' 592443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ల క్ష్మీ వి-లా సము. చతుర్ధాశ్వాసము. 0:- కం॥ శ్రీకర! రేపు భీకర! సుగూణాకర! వత్సాపహరణ హాహాంచిత మా యా కలవచతురతర! రత్నాకరవి ని వేశ! వేంకటాఖ్యగిరీళా! నేరి ఆవిధరింపుము తరువాతివృత్తాంతంబు జనమేజయునకు వైళం పాయ నుండిట్లని యెం నంతరంబున చం పటిక పుడొంక బందుమికి పా అడుగొజ్జఁగినీటియేటి చెం గటXఁ జలివెల్లుడా పొడలుగత్తు పదావల ద్రాక్ష తీవ పం దిటి వలవంత కప్పురపుది న్నెకడగా సురపొన్న గుంపుముం గిట జిగిమించునట్టి చవికతా సిరి పందళరారి వస్త్రాలతో సీ। పరికించిచూచి మ్రాన్పడియెమిక్కిలిరంభ చేప్పదక్కి వసించెఁ జిత్రరేఖ పులకించె జలదరించుచుఁదిలో త్తమ గొంత కడుఁగాఁ కందపియించి శరిగేహేమ కనుగొన 'వై వర్ణ మనుకరించెనదార భీతిచే మిగులఃగంపించే హరిణి యడరిం చేయంచుగావక్రులుజల రేఖ మల సెవి స్వరతనే మంజుఘోష యతను సాత్విక పరిపాక మధిగమించి, వనరుహావా సయుండు భావముగణించి చింతఁ దారును దదవస్థ: చెందినట్లు, విస్మయమునొంది రీరీతి విబుధసతులు కాశి శ్రీకల్యాణీయవస్థఁ గాంచి యిటులం జింతించుకాంతారీతో సౌశల్యంబుగఁ దత్సభీమణీ పయోజాతాస్త్రవిధ్యన్మనో వైకల్యంబు తెఱుగుఁ దేటపడఁ గావాక్రుచ్చి కేళీవనా స్తోక క్రీడలఁ బ్రొద్దుపుచ్చుఁడనుచు నూచింపఁ దత్ప్రేరణకా కంసలి నీలితకరతల వలినీలాల కను నతనుఁడు విరిగో<noinclude><references/></noinclude> io2lanhu3zeqe19otovo3auitl8ier1 104 235578 592444 2026-10-20T14:41:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '*ర లక్ష్మీ వి లల నావలవంచుటఁగని. లడాకారుల మట్టివిహ్వలత కొలఁగింపఁ మ॥ ఇటఁబుష్పా పచయచ్ఛలుబున రమా హేమాంగికి కొంత యూ అటఁ గావింతమటంచు హంసగమనల్ ప్రౌధోక్తి నొండొర్లము చ్చటలంబిల్...' 592444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>*ర లక్ష్మీ వి లల నావలవంచుటఁగని. లడాకారుల మట్టివిహ్వలత కొలఁగింపఁ మ॥ ఇటఁబుష్పా పచయచ్ఛలుబున రమా హేమాంగికి కొంత యూ అటఁ గావింతమటంచు హంసగమనల్ ప్రౌధోక్తి నొండొర్లము చ్చటలంబిల్చు చుఁగీల్జడల్ ముడిచి యంచల్లీలఁ జేలాంచల చ్చటలు తేబిగియించి సంఘటితభూషా భాసమానాంగులై సీ। మోముఁజూపవేయంచుముచ్చట సంపంగిఁ దేటి చూడ వెయించు; దిలక శాఖి నగవుఁజిల్క వెయంచునంటివసురపొన్న మాటలాడ వెయించు మమత గోఁగుఁ దానిమూర్కొవ వె యిత్త ఆనంచుబావిలీఁ బేయఁగాడు వెయంచుఁ బేంఖణంబుఁ వంట యంచుఁ గెరలిర సాలంబుఁ గౌఁగిలింపవేయంచుఁ గడఁకఁ గొరవి సంఘితుదనై నఃగూర్చ వేయని యశోక, నూస్యమముగ సమొసఁగ వేయను చుఁ బొగడ యాసపడకు న్నే? విట పాఖ్యవలరు తన నతిన! నినుంది తనుఁజూచియైన ననుచు కం! కాహళికలగతిఁ దేంట్లహ, కాహళికలమ్రోయు తీఈవులకు సిరి కొలకుం దోహదములు కోరళసం, దోహదములుగా నొనర్చి తొయ్యలు లండా చెందొవల కందువల గ్రందు కొనుకుందములు విందో సఁగు సందడిలు నందదగ వింద సంది తుందిల మిళిందకుల సుందరుల చిందులకు డెందముల దళములంద దలిరుఁదు కురువింద విరిబంధికులమందలోని యిందు ముఖులందఱు వనుందా చందమును జెంది విరులంది చిదుముందొ ణఁగీ రంద మిరనొంద మకరందములు చింద నీ మగువా! లేనియలు కమ్మగు వసంతపువాఁక దిగువయా సంపెంగల్ దిగువవలయుః దెఱన! యీగోరంట్ల కెఱపుఁ గాంచి గ్రహించి బరవసంబుననందుఁ బఱవవలయుఁ జై పొన్న చెలువమైనది దీని నిలువమావుల క్రింద నిలువవలయ వెలఁది! లేనని కోవెలది కొన్నలకందువలది మాకంద నూ పలదివలయు నవము గానివి మనలచే నడుచుననుచు గదికోరక శోభితాగములగముల నచటఁగోసిరి నెత్తావినలరు నలరు లతిముదమ్మున లీలావసతులు 'సకులు మః తమకు సెచ్చెలియైవలచ్చిపయి: గండర్పండు నవ్యాస్త్రజా 11<noinclude><references/></noinclude> dlqka75ut2mxfwsl3bitzr4ftni2y4q 104 235579 592445 2026-10-20T14:41:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము. లము లెల్లందో అఁగింపనంచు నవియెల్లం గొల్ల గావించు చం దమునం బువ్వులు విల్చుచుని బటు వినోద ప్రౌఢిచేఁ బిల్వఁగా రమ దాను బ్రమదాను లాపములు దత్వారంభ సంరంభయైః ** 12 స...' 592445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వాసము. లము లెల్లందో అఁగింపనంచు నవియెల్లం గొల్ల గావించు చం దమునం బువ్వులు విల్చుచుని బటు వినోద ప్రౌఢిచేఁ బిల్వఁగా రమ దాను బ్రమదాను లాపములు దత్వారంభ సంరంభయైః ** 12 సీ। బిసమాలికాసమంజస మానికస్థలాజ్ఞ సమాజముల న శేషంబుఁ జిదుము ముకుళాభరణశోభివకు చ్ఛనూన గుచ్ఛ కుళావళుల సమస్తముగ్రహించు సుకరాలపనకీరనిక రామృతామ్రకోరక రాశి నొడిసి సర్వస్వముఁ గొనుఁ గలితాళిధాటి వీలులితాగ్రమల్లికా లలితాభినవ కుట్మలములఁ ద్రుంచు రాజితశ్యామలోత్పలరాజి పిల్ల, బంచబాణుని బాణ ప్రపంచ మెల్లం బొలయఁజేయుట, బోలె నింపాలయనిక్చి, పర్వచంద్రాస్య యురులపర్వ వేసఁగు జాలిక పలిబలములఁ దా, బాలిక గొనసాగదనుచుఁబరుచు సుధాం హాలి:లుగూడి విధుశా, బాలిక గావించుఁ' గుముముహరణస్ఫురణ నీ। నొసల శోధన లీలమసలఁ బాటలవర్ణ కేవరాక్షతపాళిఁ గీలుకొల్పి పొసఁగ షట్పదగాన మొసఁగఁ జైనుడివోసి పలితావుసులకు లింపోలఁ జెరిగి తనువు నూతన కాంతిన నువుచొప్పడ సారె జిలుగుబుప్పొడుల వల్లులు ఘటించి కురులు మిక్కిలి తేట సిరులు దేరఁగ దేనెసంపంగినూనె మస్తమునఁజాలికి బాలకళ్యాణసూచకం 'బాపహిల్ల, జలరుపొదరిండ్లల కూన ననగీ పెనంగీ పెండ్లికూఁ తురుఁజేసిన పెంపు దోప, వాల తత్సమయోచిత శ్రీలఁ దేలిని 14 16 సీ॥ "ప త్ప్రశృంగార సంపదలొ సంగిన నీకుఁ బత్రభంగ మొనర్చు పనుల వేల ? ఫల పాక సౌభాగ్య పటిమ గాంచిన నీకు ఫలవిఘాత మొనర్చు సంత మేల? సుమనఃప్ర సాదని స్తులతవర్తిలునీకు సుమనశ్చిదమొనర్చు తమక మేల ? రసపోషణవిలాస రతి నెసంగిన నీకు రపచాలన మొనర్చు రవ్వయేల? యో చిగురుబోణి!యోదాడీ మోపమకుచ! యోగముమగంధియోమథురోష్టి! దీనఁ బిక శుశ' వసంతమథుకు సంప్రీతియగునె చాలు పన కేళి యని ప్ర్రాణసఖులు దెలుపు కం॥ బింబాధరి స్వామలముఖ, బింబాధరి తాబ్దయై కృపీట క్రీడా డంబరగతి శంబరజక, ఢంబగతిం బరుగు సరసేవరని ర తే సరసిజలతాణుమధ్య లెచ్చరికఁ దెలుప, సరసిజలదేవతకు మొక్కి ? చారుసర శ్రీ 16<noinclude><references/></noinclude> lsgw6a7kvqg27b9nw7tcpj096b485lf 104 235580 592446 2026-10-20T14:41:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'x2 లక్ష్మీ వి లాసము. వనకటాన¥గాలియై వారిరుహధ, వనత్న మేజుంగు పావడధరించి కం! చక్కని చెలులుందానును, రిక్కల మిఁ గూడివచ్చు రేరాళళనా.. నక్కలికి కొలఁకుఁజొచ్చెను, జక్క వశపబెదర నీరజుణ...' 592446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>x2 లక్ష్మీ వి లాసము. వనకటాన¥గాలియై వారిరుహధ, వనత్న మేజుంగు పావడధరించి కం! చక్కని చెలులుందానును, రిక్కల మిఁ గూడివచ్చు రేరాళళనా.. నక్కలికి కొలఁకుఁజొచ్చెను, జక్క వశపబెదర నీరజుణులు దెవర ఉ॥ చంచలలోచనల్ సరభసంబున నిట్లు కొలంకుఁజొచ్చి వించుపయోవిహారములÚ) ున కోపంగరాశ తత్తనూ -కాంచనపల్లి శాస్త్రధలు గాంచితలు కాదులీల లేచె ఝ మ్మంచు నుదంచితాంబుజ దళాంచలచంచల చంచరీకముల్ || చ ధునతిమిరాసీతాలక యొకరు సమీకరణం) మోర్గతిక వనజర సస్థితుల్ చెదర వారివిహార మొనర్చె యాన మా హనకుచకుంభ సామ్యదుర హంకృతి మగ్వంగ హరించక ముల్ కనుగొనుమాత్ర నే కడుఁబశాబక లైచన: గొప్పుటిప్పుచు కొని చ ఒకతిమిరోపమానకచ యొక్క రధాంగకుచకా సరస్థలితా X9 వికి చేయ నిర్వురకు గాసిలఁ జే పెం గళాధరాస్య వే జొకతే కశపచారమున నోలయటన్న మహోత్పలాదు లం దుకు నది భేదమోదము లఁదూలికి కొందఱు సందడింపఁగ ఈ "వలహీతౌస్య ! యంబాధరకుంతల! చంపవాస ! చంద్రికా ధవళి మహాస! నీవదన దర్శనమాత్) సెతల్లడించె నీ యవిరళచక హంసమను పొబ్జము, అంచు నిపంబు చేసి భవమునముంచెనోరు నొక భామ సరోవర సీమనిఁదుచుగా శా॥ ప్ర్రాజ్యాలు శృతి: గేల సబ్దములు మీర నీటఁ బద్మావత ప్రజ్య ప్రౌఢీమనిందిరంగదిసి శ్రీ వల్లీన లైయిందుచు -సజ్యోతిష్మతులై క నందగిరి తత్సారూప్య సామీప్యసా యుజ్యంబులను లీలఁగొందఱు హగుద్యోషల్ శ్రీవల 18 19 20 21 22 24 వే ఇత్తెఱంగున ముత్తుంగ రథాంగ చక్రాంగ పారంగ తరంగితంబగు రోమ ధ్యరంగంబునం గురం గేతక్షణలం గూడి జల లినోలలాడి కలిమిపూల బోఁడి యలకఁ గూడి యున్న యెడ.. 25<noinclude><references/></noinclude> fxf3xfzghmui9irlu9jcuaonj0frgye 104 235581 592447 2026-10-20T14:41:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము. మః ళకుని ప్రస్తుత ధార్తరాష్ట్ర వర దుప్పాండె త్యఘోషంబు ద ర్పకదుశ్శాసనయ_క్తిమై నెసఁ ఁ గగ్గ కూర భావాప్తిచే సకటా! దుష్టచతుష్టయాధిగత మాయ కాకరం బన్న నా త్మకళంక...' 592447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వాసము. మః ళకుని ప్రస్తుత ధార్తరాష్ట్ర వర దుప్పాండె త్యఘోషంబు ద ర్పకదుశ్శాసనయ_క్తిమై నెసఁ ఁ గగ్గ కూర భావాప్తిచే సకటా! దుష్టచతుష్టయాధిగత మాయ కాకరం బన్న నా త్మకళంకళ్" నవలా కొలుగు వెడలెజ్ " మత్తేభశుంభ స్థతికా. మళ్లీ ఒక % యోగగఁ దత్తటి నిలిచి సిరొప్పారఁగా జాఱఁ గై శిశ మొయ్యెయ్యనఁ జేతులంబిడుచుమం జేపావడ షట్పదా లక నమ్మె తడియొ త్త దుప్పటపుఁ జేలంగట్టి చూపట్టెఁ జాం ద్రిక నీహార 'పరీత’కాంచనల తాధిక్యన్మనోజ్ఞాకృతి. దుః కొనగోళ్లం దొగకంటి వెండ్రుకలు చిక్కుల్ దీని సాంబ్రాణివా పనహత్తించి జవాదిలేయబదునుమించంజిల్సి దంతంపుదు వ్వెన చేదువ్వుచుఁ గొప్పుఁదీర్చె నొకన్వీరత్న మాయత్నముల్ గనిమారుండును గొప్పఁదీర్చె మెఱుఁగె జిన్వి కొన్వింటికి ఈ మొల్లలు చుట్టి ముత్తె అఁగు ముత్తె పుసొమ్ములు పెట్టి నెమ్మెయి జల్లని కప్పురంబలఁ నీచండన పులకంబు గూర్చి రం. జల్లఁగ నింతులెల్లఁ గయివిరియానికి నా శిమ్మీరు ఫుల్ల సుమాంగి నా సునిృగపూర్వకురంగి: నభంగం ప్రేమమై. ఆ) సిరికినపుడు గూర్చుశృంగారమంతయుః జి జిత్తజాతక స్త్రచిత్త గాన శీతలో పచారరీతిదోఁచియు (శాంత) శీతలో పచారరీతి దోఁచె మ చెలులుం జిత్రము'గా యధోచితగతి శృంగారముం బూని శ్రీ పలనున్నంత సువారపుంబనుల చెల్వల్ బోవఁగావళ్లతో లలితేష్టాన్న పదార్థముల్ గొనుచురా లక్ష్మీ సతిుగూడి యా లకంకుల్ పనభోజనంబులచట గావించి కంక బలిమినిటవలయుమా త్రము | కలిమిషాలఁతియారగించి కమలో పపని తెలిపిన విశ్రమించుట కలమిధునాంచిక లతాగృహమున వసింప. మః నలువొండం(దొలుదీవి) ప్రేమినుకుమిన్నల వూని కళ్ళిచ్చటలో x2 26 27 28 29 30 31 $2<noinclude><references/></noinclude> 76ki9mnmkp78xnxgcvo4nzme5tdg1h7 104 235582 592448 2026-10-20T14:42:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '×5 లక్ష్మీవి లా సము, మలయం గాలని వేద్యనూరు లీలానీయమానాశుగో జ్వల వేగంబున ఘోరపుష్కరవరాధ్య గ్రాహిలిం బశ్చిమా చలతీరంబునకుం డిగె ధరణి వేశ్యా స్వాంతముల్ రంజిలక్. 39 ఈ పమ్మయత్తత వి...' 592448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>×5 లక్ష్మీవి లా సము, మలయం గాలని వేద్యనూరు లీలానీయమానాశుగో జ్వల వేగంబున ఘోరపుష్కరవరాధ్య గ్రాహిలిం బశ్చిమా చలతీరంబునకుం డిగె ధరణి వేశ్యా స్వాంతముల్ రంజిలక్. 39 ఈ పమ్మయత్తత విరహతాపమునఁ బొగులఁ! దాన్ని వాసములగుటఁ బద్మములు కొగిలె దానుబద్మాప్తుఁడగుటఁ ద త్తన్మహార్తి నోర్వ కరిగినగతి మిత్రుఁ డుదథిఁ గ్రుంకె. మ బలవ డిన క్షయాగత విపద్ధళచే హితచక్ర దైన్య మ గ్గలమగుచో గళద్భదరకచ్ఛటతో శతథా సహస్రధా దళవమునొందు డెందములఁ దల్లడమందుచు సొమ్మపిల్లునో జలఁ దఁ బద్మినుల్ ముఖవిషణ్నత నందముఁగుందు రందముల్ మళ్లీ నగకోదండధరుండు తాండవ దుఖండన్మండలావృత్తిన ల్పఁగఁ జేతప్పి సముద్ధతికొబడిన జాళ్వాఢక్కనాఁ గ్రుంకె నా శుగతీ భానుఁడు తద్వికీర్ణ మణిరజ్జుచ్ఛాయనా "సంజ కెం జిగి పెంచెజ్ డదను స్వరంబులు మించెం జక్రవ్యధ్వనుల్ చం రయముననిల్వ: దావులయి రాజిలుకమ్ములు సొమ్మసిల్లు బయినవలంబనంబగుచుభాపిలుమిత్రాకరాళి పట్టులే మియుఁగని యేకకాలమున మెట్టిన కొమ్మయుఁ బట్టియున్నకొ మ్మయు విఱుఁగం దిగుల్ప డిని మాడ్కి. గకావికలయ్యెఁ జముల్ . నీ। తపనుడప్పననేయఁ దద్వసుగ్రహణార్ధ మటుదోంచు చటులార్భటార్బియనఁగ నేర్కుండువిష్ణుఁడై యరుగుతోడవఁజను పతిX శేఖరు గరుత్ప్రతితియనఁగ లోకబంధునకు రత్నాకరం డేదు రేగి బడిని పై చిన మణి ప్రరుచియనఁగ వినునిరాకరు దిగంగన పొంగ వెలిఁ జిమ్ము లేదనురాగర సాంబు ధార యనఁగఁ (దరుణతారాతిక న్యా)ను సరణకరణ | సమయ కాముక సమాచార మవిర చిత జపమనః ప్రీత సపడి సాక్షాత్కృ తారు రావయపదివ్య క్తినా వల రేసంధ్య. చం కనదినమండలంపుఁ బెరఁ గాలవుళిందుఁడు గ్రుంకు పెట్టడా పెనుచర్ల బెట్టుగఁ జెందిన తేసేచాలు నాఁ దన రెడు సంజ పైఁబరఁగుతన్మధును కట్లు పైకో సె 35 36 37 38<noinclude><references/></noinclude> cpvq4njuu2re72t6li9hsrdvklt63ea 104 235583 592449 2026-10-20T14:42:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము. మునిముని యిగ్గువాని మొనముక్కులు సోఁకఁజలించెఁ జక్రముల్. 39 తే భానుబింబంబుపాలు పెందుఁగానకునికి । జమలఁ దమతండ్రియెచటికీ జనియెననుచు వడుగుటకు జూడఁబడివచ్చుయమ...' 592449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వాసము. మునిముని యిగ్గువాని మొనముక్కులు సోఁకఁజలించెఁ జక్రముల్. 39 తే భానుబింబంబుపాలు పెందుఁగానకునికి । జమలఁ దమతండ్రియెచటికీ జనియెననుచు వడుగుటకు జూడఁబడివచ్చుయము నయనఁగఁ గలయఁబ ర్వేను జీఁకటికప్పుదిశల. 40 ఉ॥ మారుని మాయపంపు దినమానము మేల్" సడలింపు జారిణీ జారులకు_స్తరింపు జలజంబుల కుందలవంపు కోళ-సం పారముమట్టగింపు నెలబాలుని రాకకు 'మోము నొంపు శృం సంబముంపు కనఁ గాఁద గెఁ జీఁకటి గుంపు పెంపు గాకా. ఉ అంచిత రాగ వీధి సమయచ్ఛలవైశ్యుఁడు బచ్చుగుత్తగా చిఱుఁ బంపఁగఁ డంకసాల వే యించిన వెండి కాసులపు డెన్ని కదాఁకుటకై వెపం బచా రించిన రీతిఁదోఁచె వివరింపఁగనత్తఱిఁ దార కాపరంల్. కంటే పాటల మాటలు నచ్చెరు | పా టు శచిగూర్పఁ బొగడు పని కెత్తిన క్పాటలగంధికరంబనఁ । బాటల పటు కాంతి యంతఁ బాచిందో: చెక్. చం ఇలఁదన చేతికన్న మీవు డెవ్వడొ దొంగిలిరంచు : గాలమ్ తలసరి పట్టి పల్కులకుదార్చుచువెర్కొన నభ్రవర్త కుం డలనడఁ గేడిగట్టుటకు యకఁడెత్తినపతిః- కెంపుతాః బలుశయనంజనించె శశి ప్రార్ధిళనూహికలోహితద్యుతి. 1 తే! నీర సుఁడీశానుఁడొనరించుసాంధ్యనటన మరుడుగా మెచ్చి పేరై నబిరుదొ సంగు కుధరమద భేదియెత్తిన క్రొమ్మెఱుఁగు / పసిఁడియందెన నిందుబింబంబుదో: చె మః సముదోద్రేకతఁగొమ్ము గ్రుద్దుకొనుచుం ఔదంతి బైల్ చిమ్మను త్రను వేగంబుసనూడియర్విఁబడు తన్దంతాగ్రమాణిక్యమం జిమలీలావలయంబనంగ మదయించెంజంద్రుఁ డన్యక్తరా గముతో మధ్యబిలంబుపోల్కినపుడంకశ్రీ సరంశం దగళ్". మః కళలంగాలవుబభ్రురాజవను రేఖల్ నీటు పెట్టంగ మం జులకాంతిందగు కేసరంపునును మచ్చుల్ తేఁటిమైనం పుటుం 41 42 48 44 45 66<noinclude><references/></noinclude> g3cy56z53ye1j28z26sfg2fmnxw407q 104 235584 592450 2026-10-20T14:42:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ వి ల వి లాస ము . డలు తర్పే రుచిచ్ఛటామలిన వర్ణత్కృష్ణ కాశాణముల్ గల చెంగల్వలకట్టె చంచులవలీల విశ్చిఁ దత్సన్నిధి. మః సముఖుండైశ? చూడ.జూడ నరుణాంశుల్ వీడి శుభ్రప్రభల్ సము...' 592450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ వి ల వి లాస ము . డలు తర్పే రుచిచ్ఛటామలిన వర్ణత్కృష్ణ కాశాణముల్ గల చెంగల్వలకట్టె చంచులవలీల విశ్చిఁ దత్సన్నిధి. మః సముఖుండైశ? చూడ.జూడ నరుణాంశుల్ వీడి శుభ్రప్రభల్ సముదార స్థితినిండఁ గాండమట వంచచ్చంది) శాతక్రపూ రమునందే లెడు వెన్నముద్దకరణితో రాణించెం దారాసమూ హములాకీర్ణ తదీయ బిందు సముదాయ శ్రీలఁ జెల్వందఁ గా. చెం సమయపు దండు గీడు వినుజాడను జీకటి పేరీ కామినిక దమిదహేయించి చక్ర జనతాభయదోద్ధతిజాజు వాట న శమగతిఁగొన్నముత్తియపు జాజర బుట్టి యనంగఁ జంద్రుఁ డం దముఁగ నెఁ దద్వికీర్ణ భసితంబన నిండెవి పాండు చంద్రికల్ 5 ఈ సిరిమించకొ నెల వెండిజాతున కవిచ్ఛిన్నంబులై డిగ్గి త్కరజాలంబను (సో స్త్రి) లుత్సలు సైక స్వాదు సద్యోమృతో త్కర ధారం బొదలింపుచుం బయి సముధ్య నిద్రజళ్ళ గ్కరల్ దొరుగంజేసి చకోర హాలికులు మందులై పెట్టి కొండొళ్లకు- చం! నిగుడళశాంక శాతకరని సురఘాతకుఁ గాక కాకని క్కలXc X వజక్కవల్ నికటకంజని సంజముఖంబుదూఱఁ "గా మొగముల దైన్యముల్ దొలక మోయుచుబోవఁగ సాఁ గౌ రాజుకొ ట్టఁగ మొగసాలకుకొ" మొఱ యిడంజను వీఁళను శోకమందుచు. కం ఆజొన్న సురలు చంద్రుని నీకళలందఱికి సరివి నీవిడకున్న బె కొదవవచ్చు నీకని | చేకొనితరిపొడిచినట్లు చిహ్నంబము లేదా. తేడా కమలగర్భుడు సృజియించుకాలమున వె | కలనికనియందు షోడళకళబటంచు శాసవాదులు దెలియనిలా సమిడివ। పొంకమునః బంకజాలై "పై నంక మెసఁ గౌ. చం నెలయను పానపట్టమున నిల్చిన నిశ్చలనీలలాంఛ 47 48 40 60 61 52 55 జ్వలశివలింగము సమయశైవుఁడు గాంచి సుధాభి షేకమిం పొలయఁXఁజేయ నిర్మలపయోర సముల్ తనుపోమునూ త్రధా ข 54<noinclude><references/></noinclude> 7inio3508ekt8a3qw9egu97u0h7l0pi 104 235585 592451 2026-10-20T14:42:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము. తే॥ అంబుజారాతి విష్ణు పథంబునందుఁ, గన్మహాం గుష్టునఖరు వఁదన రావచట జననమందిన స్వర నదిఝన మనంగఁ, బండు వెన్నెలదిశ లెల్లఁ బ్రతిభుటించె. సీ। అజునాజ్ఞ గడపరాదని కాన...' 592451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్ధాశ్వాసము. తే॥ అంబుజారాతి విష్ణు పథంబునందుఁ, గన్మహాం గుష్టునఖరు వఁదన రావచట జననమందిన స్వర నదిఝన మనంగఁ, బండు వెన్నెలదిశ లెల్లఁ బ్రతిభుటించె. సీ। అజునాజ్ఞ గడపరాదని కానీ చక్రవాళాద్రిబాహ్యతమంబున ణఁపలే దె ? కగదధోభువన పాతనవృత్తియని కాని బలిసద్మ తిమిరంబుఁ బఱపలేది? దేవమాూతవిపక్ష తెలియ నేలని కాని గి9ు హా ధ్వాంతంబుగిలుపలేదె ? ద్విజవాసశోభనా విహృతి కాదని కాని చెట్ల చాయలయిదుల్ చెఱపలే డె ? యన చుజను లెన్నఁ గర్పూరకనగుదార, కల్పకరుతార మన హీర కలితహార కనునతారకళాధార కాంతిపూరి, కౌముదీ ధార జగ మెల్లఁ గప్పికొనియె. 55 56 సః మఱియునది విరాజ౬్వజ రాజరి నూజ కావునఁ బావన మార్గంబున నుస్తమం జై పుష్ప వతులై నలతకూనలు పెన గొనియుండు ఛాయలఁ బాయగిలనడచుచు వరవర్ణిని గావునఁ దనుఁజూ చీమనుపపరిభుక్తలగు పద్మినులు ముద్రితివగన లైతలలు వంచుకొనే సం చరించుచు మేనమామకూఁతురనితముఁ బర్మి* హింపనిరీక్షించుచుని గుధన్విన స్వేషించుపొం కమున వికంసమావయై సనచక్రయు వికసించుకోరనయనయ విశదాంకు కాధృతయు విస్ఫుటకుముదామోదయుపై సగంబులు నగంబులు నదీన పంబులు నగీనా శరంబులు నా నాగం తంబులు గలయ మెలఁగునలయిక వలముకొన్న శ్రీ మాంబుక ణంబులు చెందెనోయన హిమాంబులవంబులను గురియ గుఱియగు వార లెదుర్కొని సంభ్రమంబునందొరయ కొరయ ని చందాన నిరులుయథాయథలై పొలియఁబోలయలుక దేజీ కామినీ కాముకులు వెలయ వెల యడుగువిటులతో విటీతలిమాఱుమలయ మలయపవనోచ్చలి తాచ్ఛాదనచ్ఛడన లై మద నకదవానంతరమున లతాంతయ్య నొయ్యనని దించు నించుబోణుల మొగంబులు తొంగి తొంగిచూచి గిలిగింతలు లేచి మేలుకొనఁజేసి తదీయ సహాసకందళంబుల నందగింపు చు సంకేతని కేతన నూతనమకరకేతన శాస్త్ర చింతన ప్రచింతనా పరులగు వారలకు నఖం డజ్యోతియై గాంధర్వవిద్యతో ఁజను దంచుకమలా సన రాణీవా సంలు రాణ నే ణాంక పొపా ఇశ్రేణులఁ గరగించి జాలు కొనఁజూచుచుఁ దవయెడవనన్యాలోకనంబులఁ దమోగుణం బువారించి సాహస్యంబోసుగఁ బ్రసన్నయైన సక్వపణాథిదేవశయన సకల ప్రపంచం బును నిజకళా పరిచ్ఛన్నంబు గా సంఘటించి పరపకాన్య సారరుచి గ్రహణశక్తియు సా రస్వత విశదవర్ణని ర్ణీత ప్రక్రియానురక్తియు సాధుశరధరభావవివేచనాస క్తియు సముచిత ప్రభాకరమార్గ మాననీయయుక్తియునభివ్యక్తంబుగాఁ జేయా చుఁబూర్వపక్ష సిద్ధాంత స్థా పన విలసనం బుకలిమిని సమర్థించి నిర్నిద ప్రభావాప్తి చే మమనో విలాసినియన మించి<noinclude><references/></noinclude> kdww2m02zxdm68its3uqgi9ouiunwrb 104 235586 592452 2026-10-20T14:42:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము. మనసారప్రఖ్యాతినిగుడఁ గౌరు దగంధక మనీహార శైత్యంబులతోఁ గమలజాండంబుఁ గర్పూరకరండంబుఁ గావింపుచు నింపొందు ని సంప్రరాకాచువచంద్రిక విజృంభించు నవ వరంబునసంబుజల...' 592452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము. మనసారప్రఖ్యాతినిగుడఁ గౌరు దగంధక మనీహార శైత్యంబులతోఁ గమలజాండంబుఁ గర్పూరకరండంబుఁ గావింపుచు నింపొందు ని సంప్రరాకాచువచంద్రిక విజృంభించు నవ వరంబునసంబుజలయనికుంజమధ్య మానియండి పవమాన తిరుమానల తావి తానాంత రజాలకంబుల సౌజాబిల్లి వెలుంగురూజీ నిజాంగంబులదారి చురుకు చురుక్కున గారింప పై రింక చిగురుకటారి వీరుని బారింబడి బడిబడి ని విథిందూఱంచు సెచ్చెలితో నిట్లనియె. 67 ఉ॥ "అన్నునముంచు రేయింబగలా పగలాయెఁ బగాయె వెన్నెలల్ వినవుగా యవుగా నవుగాదెనీకు నీ కన్నులయాన చంద్రుద్రుడు కాదుడు కావిడు కాల మెట్టిదో పెన్న కుఁబండ్లువచ్చెఁగదవే పదనే యదవేగనింటికి,, ప అని విరహ వేదనాదోఘాయమానమావ'సయై పురోభాగంబువ. మళ్లీ ఎలఁ దేఁటింగదిమించు మించుఁ గనుదోయిం బాష్పముల్లూర్పుఁ గూ ర్చులతాంగి విడనాడు నాడు శుకశారుల్ చేరిరానల్లు న ల్లులు గాపూలని వేగు వేగుటకు దిక్కుల్ చూచు వేమాఱు మా రు లకోరీలకుఁగాశ కాఁక సతీయారూఢీం బతిం దూఱుచుకో. 58 59 పారి ఇత్తెఱంగును గుర్భంగేక్షణ లతాగృహంబుదొరంగి నెఱఁగందుచుఁ గురంగట కం॥ చూత మెటఁజూలేమనుచు, శ్రీతరుణీ తదీయ వేదిఁ జేరి మనోభూ రాతాశుగళాతాశుగ, జాతాశుగ రద్ధ ృతి వ్యసనయై కవలక్ కం॥ కాంత గతిమాని యిటు శశి, శాంతకలంబూని కడుపగంబొగుల నిశా కాంతమదనానిలాదులఁ గాంక లు పాలంభనంబుగానని పలుక మ। "బుధు లెన్న భువనాధినాయకువకుం బుతుండపై హైమప క్షధురోలోకము సఁతపిల్లగ నుదారత్వంబుతో సక్కశా నిధి నామించి యనంతరాజ్యపదవిం దీండ్రించునీ కేల యీ శిథిలీభూతహృషీక పొంధమధనోత్సేకంబు రాశాళ !!. శంశి ఇరులో తామరవిరులో, యరులో నెఱిఁగురులు కన్ను లంగన చన్నుల్ ఒరులు పురివీడ వాడక్, బరితాపముగూడఁ జూడఁబడియె? చంద్రా! 61 6 64<noinclude><references/></noinclude> s2ab7hut6zy3gm7e9xfiffc61w6l5is 104 235587 592453 2026-10-20T14:43:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతు స్థాశ్వాసము. E3 సీ॥ కలిత పలింగమండలని పొనక హేతు వరయనీ రాశ మిశ్రాపకారి ! వర్ణి తో మోదభా స్వరవాసవాశానిరోధి నీ చూపు దోషాథి కోరి ! పథికమనోభయా స్పదమహాబీలవిలక్ష్యంబు నీదగుపొల్...' 592453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతు స్థాశ్వాసము. E3 సీ॥ కలిత పలింగమండలని పొనక హేతు వరయనీ రాశ మిశ్రాపకారి ! వర్ణి తో మోదభా స్వరవాసవాశానిరోధి నీ చూపు దోషాథి కోరి ! పథికమనోభయా స్పదమహాబీలవిలక్ష్యంబు నీదగుపొల్పు చక్రవైరి ! జనితదుర్మార్గలక్షణని సుటంబు నీవృత్తంబు సజ్జన శ్రీవిదారి ! యహహనీకృత్య మేమననలని లుబ్ధ,కుఁడవొ? బాశ్చాత్యుఁడవొరక్క సుఁడవొళికలివా? కాకయుండిన గొంతువే కుదల ? గనికరములేకమీరి రాజావిహారి! మ॥ గరిమ౯ శుభవిభూతి మేన నెద లింగంబొప్ప శైవస్థితికా రమారా బాధ్యుఁడనంచు శీలము పొనంగళ్ విప్రయోగివజో త్తర వైరస్యము కృష్ణపక్షవిముఖత్వం బంది యోచండి! పెం పర్య భాషండుఁడ వైననిన్ను ద్విజరాజన్న జనుల్ నవ్వడే కీ, కం॥ అన్ని భైరవహితుదూఱుచు, నన్ని కై రవళ్ళి గడంగు నతను శరములో య్యన వాతమారి చూత, ద్రువవక లిక లుతులో శుశరధునినని రలుకక్షా. కం కమ్మనితే నెలుజడిగొన, సమ్ములనిటునింకురియ్య యజ్ఞాలయపై? నమ్మ నుబట్టిన ఫంతముఁ, జిమ్ముదమును పలుకు నిజము చేసి మనోజా!! కంll నలపులహరిదూఱఁXఁగన, వలపులసిరిసేచె దక్కటకట కటిపై చెలితనయుఁడపగునిన్నీ, జలితనయుఁడవనుచు నమ్మఁ జెల్లు నేమదనా! చ అరయ విషంబులో దీవిరి యశ్రమంత" విష రాశి పట్టియై మెఱసి విషంబునంబోదు మీనమృగాంక సరోరుహావళిశా గరిమ ధ్వజంబుగా సఖునిఁగా శతకోటిగఁ బూన సంగజా! సిరివలనొప్పునో మనరుచికొ మనునో రహిమించునో తమికా. కంu ఆరదములయ్యునుమత్త, ద్విరదములగుకీరముల గమికు చెల్లిపై జర గ తి నీకు నీకు, దరద మతికా వెఱకునే నవంగ వనంగా! కం 'రేణాఁగతనమునను పద, రేరాఁజిల్కలను సైతుకే రాజముఖుల్ ? రెరాపొడవునఁ గన్నీ, రేరా యనుమాత నేతులేరా? నరా! 65 66 67 68 69 70 71 72<noinclude><references/></noinclude> dbovm2neiv097wcgucp5y6e8jwrkovh 104 235588 592454 2026-10-20T14:43:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'E.8. లక్ష్మీ విలాస మః అనుకూలించిననీయనంగతకు దేహ త్యాగముం జేయుమి క్రుని బాటించి యరూపకంబయిన తేరుంబూని సందర్వమం దినయమ్ముల్ గొని నీవు భీమహనోద్యృత్తిం దిరుంగం జగ జ్ఞానకుం డెట్...' 592454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>E.8. లక్ష్మీ విలాస మః అనుకూలించిననీయనంగతకు దేహ త్యాగముం జేయుమి క్రుని బాటించి యరూపకంబయిన తేరుంబూని సందర్వమం దినయమ్ముల్ గొని నీవు భీమహనోద్యృత్తిం దిరుంగం జగ జ్ఞానకుం డెట్లోనఁ గూర్చె నీకుఁ దగునీ సామగ్రి చేతోభవా ! చ కుచములనీధ్వజాంకములు కొప్పువనీశరముల్ ధరించి ని న్నచలజగొల్వఁగా సవివయస్థితి నేచి శుచం దదీకు చే రుచి విభవంబుగోల్పడియుఁ గూరాతమాన వనంగ! నీకిచే యణచితము దండసాధ్యుఁడ వయో! గుణసాధ్యుఁడవై ప్రియోక్తుల కం॥ అని మారుదూఱు సమయం, బున గమ్మున వీచు వాతపోతములఁ గనుం గొని శుక పిక మధుకరములు, మురుకొనియిట్లనికి యుజ్ఞవ ములఁ దల్లడిల. చ “హరునిటలాగ్నిచే వెతల కాలయమైలయమైన మైత్రిమై సిరిచెడి యున్న యమ్మరుఁడు చిన్నెలసన్నెలతో లతోత్సవ స్ఫరితువసుతుఁ జేగఁ జెలి పూపొదలం బోగలం దలంకె నీ చురుకుఁదనంబుమాని దయజూసనాననాననావని కం॥ కుకమా ! ముఖరుచిజిత్యం, శుకమా! సుకుమారదేహశోభితడు ర్వాం మా!, కుమాయిచ్చినహయను వసూయ గనకుమా. చ కొలకొలమంచుఁగోపురపుఁ గోవెల 1వల నీవలాసలతో గలగల రేంచఃజూచి పయి కావలిగాఁ జలి గాలి వాలి తొ య్యలివలయించెఁజిల్క లగయాళివి గాక వనాళి నీవును పలవలను వరావళినవాళీదువాళి మేళ వింతం రె. ఉ1 లేమభవన్మృదూక్తినడలీబడలీవడలీకుతూహలం బామనితీపులోని పికమా శుకమా మొగమాటలేకు య్యో! మృదువాణి నేచచలమో ఫలమో బలమో గణింప కే కామునియావమాకు వెనగా నవఁగా వినఁ గాన మెచ్చట. 78 74 " 75 76 77 78 79<noinclude><references/></noinclude> t8zyfs61sy1pd4kk85llo1nvljcgxnk 104 235589 592455 2026-10-20T14:43:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తు స్ధాశ్వాసము . EX 29 కం॥ కాసెను వేగ వేఁగఁగ ! రాదా నీపై వఁగానికి రాకారజనీ పాల రాజవలచినదే దేవులపానియనఁగఁ దెలియ మెనినుకో 8. ఆసకు ఆ దూతామో | ధనిరతిచేఁ వారి దారితమనోరధలె. నవరు వినరుహ...' 592455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తు స్ధాశ్వాసము . EX 29 కం॥ కాసెను వేగ వేఁగఁగ ! రాదా నీపై వఁగానికి రాకారజనీ పాల రాజవలచినదే దేవులపానియనఁగఁ దెలియ మెనినుకో 8. ఆసకు ఆ దూతామో | ధనిరతిచేఁ వారి దారితమనోరధలె. నవరు వినరుహపరాకు: లం ' గనుఁగొని కనుఁగొపల నీరు, గమ్ముగ సిరియు జానకి నెచ్చగూర్చునును గొప్పను: లొక్కఁడ ఈ గాలి వానవ చ్చినంతమా! నన్నటులు శ్రేష్టలుకక్క బయోరాజుపు త్రిని గుచిలో కుచారముల; దేవ్పుడు వెచ్చనిపల్కె నేర్పున 81 82 నవ్వియె మంకు కెక్కు వ. ఆజయునుం గౌశి నొసఁగూరుః భవదీపిక: జగురు మక్యోగించి యయ్యం గే మేని హస్తాతఃంజముంకొని సతీష్ హేమాంబరుంజేరఁగ మంచి సీ లోకశాసనపాక పాఠశాషనలోక భూజ భోజన నిష్క టాజకములు మగథామ ధానం:సంగతహేమ: హోజ్వల కేళీకారహములు చిత్రలక పాత్ర పాత్రజాల చిత్ర మణివితావస్థాన మంటపములు రాగసాగరూ మాగ సాగ సమాగ సంతానకాంత సౌధాంతరములు కెలయఁబక్షింపునును గొంచని లయ సురలి | మలయపకన ప్రకోహము' మరియర వేలయజేదెని మేదినీనలయధన | యలయః దనుతాపతే ఫ్రుఃడై యలయఁ గని 33. వెచని చేరఁజననవసరంబును జతగ త ంధుసుతవిరహతా సంబున నతండుదనలోన 84<noinclude><references/></noinclude> i3qkutuezzf13304wozl8aw2zamxemg 104 235590 592457 2026-10-20T14:43:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము . ف మ ళితఋతువెన్నం గునుమాకరద్యుతి ముఖశ్రీఁజూడఁ జంద్రోదయ స్థితి మ్మోది నెనుగురంగుదల: సం జింతామణిన్ఫూ "యో సతి! ప్రాణేశ్వరి! యంచు భావనలనిచ్చల్ తద్రు చింజొక్క...' 592457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము . ف మ ళితఋతువెన్నం గునుమాకరద్యుతి ముఖశ్రీఁజూడఁ జంద్రోదయ స్థితి మ్మోది నెనుగురంగుదల: సం జింతామణిన్ఫూ "యో సతి! ప్రాణేశ్వరి! యంచు భావనలనిచ్చల్ తద్రు చింజొక్కి యే గతియోయంగజతౌపమించనని కాఁకంజెంది శ్రీకామియు శా చం కలువల అని వేఁడికిని గంతునిదాడికి బూవుటంపగో లు బలువాఁడికి ధృతిగలుగ మదిందిగ వాడి దేహమ గ్గలముగ వాడి సోలుతఱి గ్రమ్మిన నెచ్చెలి చేతి తమ్మిపూ వలపులదెమ్మెరం జలదనార్ణుడు గ్రక్కున పేదదేఱుచుకో ఈ " ప్రాణసరూసమాగమమహాహ ససూచక మయ్యె నీ జగ త్రైణవిహార మంచునదిఁ బట్టగ రాని ముడంబునందుతో శ్రీవలిపోయత్నా చెలినేమముకల్లా తనీసు నంబురు టాణివయస్య నీప్సితశుభంబొన, కూర్చునటంచుఁ దెల్పచు కంఠే హెచ్చినప్రియమున సరిచేఁ దెచ్చిన నె ళ్తమ్మి మొనఁగీ దేవా! నీ పై నచ్చిన సతి పైకానుక నిచ్చిన దీని చిన్న నిప నింపునహరియు శా చం! ళయమునవాకు కేశయము సంభ్రమలీల గ్రహించి మొక్కు మరో వయవము లంబుజాంతరమునం దగనోస్తును నుక్సరాకి వి -స్మయముననోలలానుదు రమాపరిగంధ సుభై ; సాత్వికో వయముగఁదేలిన ట్లు దైవశిఖామణీపల్కెడ గూడెమీశా మః 66సన మధ్యంబునఁ జిత్రపత్రరుచులకొవల్లి సూర్యావలో కనముంజేయుచు సాధమానగలోకంబెన్న 'సంస్కార సర ప్రాపించిన మానసప్రియవిరాజద్యోగ నిషంగదా యనము శ్రీకరయు క్త వైభవము నీ కర్షించె నభోస్తూ.! PI ఆలేఖ్యాకృతి 'కారమాపతికి నున్యత్పాదపీఠంబవై కేళి గేహనపై కళాభరణమై క్రీడావతంపంబవై లాలిత్యంబునమించు నీసరి సలీలణా సౌకుమార్యస్థికుల్ సౌలభ్యంబు గణింపశక్యమె. సరోజాతాస్వయగ్రామణి! శం తలఁచిన వాడు రేయైన | దళములు గూర్చుకొని కుసుమధన్వికి జయముగా వెలయితువు కాంతస్థితి | నలరుచుడయ దొల: నీరజాస్వయతిలకా Ti 96 80 91 92 93 54 i<noinclude><references/></noinclude> rsiniwp7z72ebok6nyyf9qzgwa7vc9u 104 235591 592458 2026-10-20T14:43:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చ తుర్థాశ్వాసము . మః ఆజునింగాంచిన మేటిదానపయి సప్తాశ్వధామానుభూ త్యజహశ్రీతి వికాసమొంది యలేను గ్రామాకు బాణాకృతి విజయంబున నీవె వేడగుట భావి పక్షా వదీయాంతరం గజపంతాపముఁదీర్ప...' 592458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చ తుర్థాశ్వాసము . మః ఆజునింగాంచిన మేటిదానపయి సప్తాశ్వధామానుభూ త్యజహశ్రీతి వికాసమొంది యలేను గ్రామాకు బాణాకృతి విజయంబున నీవె వేడగుట భావి పక్షా వదీయాంతరం గజపంతాపముఁదీర్పవచ్చితివా? ఎక్క వారిజూతాగ్రని! 1 కంః వినుఁ జేపట్టినగతిః గృప | నను జేపటైన నటంచు నాళీమణిని కం॥ ముద్దియ సెమ్మోమనినిను ముద్దిడఁగాఁదలఁతు భువనమోహనమగునీ ముప్పతిదాచుకొని యెదు | కష్టయు నా మోసగ 3 మఁదన రియు; దమ్మీ! చం, అలనడ నూదుకో తాభిమన స్పృహ నీకు సర్వము టెలిపితి, గాన మోహనగతి) బ్రభువా ప్రతిహర్తభూతి సు నెల వగు మారడి ు జనుదెంచిలోని పస్మగుల ప్రదీప కు 'సీరమెమెకు నురిుఁ బరి ణామ మొక్కల్ని యసులగువ వ్వ తదీయా రామ లతికలకు భద్రమె. తామర లలామ! శోభిత శ్రీ భావ ! 2 98 99 100 101 102 ఈ తలఁప మధుసూదనమనోరథంబు; దీన్ని | నీవే నేర్పరిపను టల్ల నిక్కమయ్యే సమితి సౌజన్య! కమలాకమాన్య యజ్ఞమూర్ధన్య చక్రరక ధన్య! 103 చ|| అని యెంతీసుదమంది తత్రియవయ స్యారత్నమునిజూడ 'నా వనజా లేయత నేత్రియిట్లనియె “దేవా భావభూజాణపా తన సునగ్ధత దేహతాపయగు పద్మాకాంత చింతామనో మననం బేమనిచిన్న నింకు సతివాఙ్మ క్యాస్ చూపట్ట: గళ్ సీ। అనుజుఁడై నశశాంకుఁ డపకారియైతోఁచె దుండగంబునఁ గళాదుండు గాన వంగజుడు తనూజ్యుడయ్యు: బాపముఁజూపె వివరింప సుగ్రవిద్వేషి గానం బ్రాణపనంబయ్యుఁ బవనుండు తల్లడింపఁగఁజేసి గడుఁ బ్రకంపనుఁడు గానఁ గమలముల్ క్రీడాస్పదములయ్యు మొననూ పెసళములు కాండజాతములు గాన విశ్వమంది యింజర వివిధ గతుల వారిచేనిట్లునుదిఁ గాఁగి వగల వ్రేఁగి “విరహశిఖినా సఁగర మెయేకరణిపై న? | నీకరుణణి” యంచుఁగన్నీ రనించు I 104<noinclude><references/></noinclude> pj1c626d5sm0trcci8ie9qtdgj203ew 104 235592 592459 2026-10-20T14:44:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ఈ విలాసము . సీ ఈరిఖిలలో కాలోక నిర్ని దుఁడగువాఁడు తేరికస్థానఁడె నాగిన వృత్తి జగనశేషార్థి ప్రశమనాత్ముఁడెవవాః చాపలేఁ డెమదీయ తాపధరము సకల ప్రపంచాక సంనేది యగువాఁడు తెలియఁడే...' 592459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ఈ విలాసము . సీ ఈరిఖిలలో కాలోక నిర్ని దుఁడగువాఁడు తేరికస్థానఁడె నాగిన వృత్తి జగనశేషార్థి ప్రశమనాత్ముఁడెవవాః చాపలేఁ డెమదీయ తాపధరము సకల ప్రపంచాక సంనేది యగువాఁడు తెలియఁడే నామదిశలఁ పుగొలఁది? అఖిలేష్టదాయకుడగువాఁడొ నంగఁడే దుంప క స్మన్మనోరథంబు తామర సనాధుఁడన్నింట డతఁడయ్యుఁ | జిత్తమున నేడు నన్ను వేక్షించుటను కారణం చేమియనుచునాకలిమికొమ్ము నెమ్మదిని పెంచలించు: గన్నీరునించు 1:16. చం గరుడరధాధిగూధునకుఁ గన్నులు మీరుగాలి నోనునా కర ఎపులార! రేఁబగు కొంచిన వారలు భూసకీవుడు ల రె యని నేచ్పనూర్చుఁ గనులాపతి నీపయి ప్రేమ నమ్ముతా. తే! ఉదధిమత చేతఁ డగు నీమహోత్సలం | తలువ నీలోత్పలం బ మర్యం దాపశిని గన్నె నీలోత్పలశ్యామునిన్ను గూర్చి / యదియె కాను శఁబు పె నిజుత్త దెం ఈ ఆదియునుంగాక చ|| మతిమతి వంటివంటే తన నూతన మాటలు జిలు, విజిల న్లతీగతి నెమ్మి నెమ్మి గలదాగలదా శయనించుని నిను నా కృతికృతి నాపనాప గర శేకరనే కనిమిన్న మిన్న చ ప్రతిరతి రాయల య నిదురానిగురా కనధార దాన య సుమా కంఠ ఆ కానఁదడయ కావా / శీకాననః దేవచ్చి సరస త్సేకయుతా నేకలతా ! నీకవృతారామసీను నిపుణతవసినా తౌ శా॥ ఆమోదంబును జెంది నంది కథరుం డా నెచ్చెలిసి బక్క భామారత్నన! యీ ప్రయత్ని మనుసంభావించి యసన్ననః ప్రేమావేశము బట్టి కద ప్రియాభి ప్రాయముకో నీపచ స్సామర్ధ్యంబున సంతయుం దెలిసె నీ సంకల్పమీ డేఁ ఱగతో మః గరిమ రేఫె చతుర్ముఖ ప్రముఖలేఖ్య నే గరరాజు" శుభలీలఁ గవ్యన సుగంగాఁ బంచి కల్యాణవే ఖరి పెంపొందఁ బరిగ్రహింతు ని నిక్కంబంచు నయ్యిందిరా తర్మురత్నముతోడఁదెల్ఫి మది సంతాపంబు:దీర్ప దే శ్రేణికావించి సా కం అనితామర సదళాక్షుడు । జవితానందమునుగుఱు పఁగె మంగరముఖ వనితామణి చేతికి జవ్వని తానదిగో ముదు ముత్సవంబున మరలే 107 110 111 11: = 31:<noinclude><references/></noinclude> o08y0b99i6l9b00nwclyhnhkbg61kqz 104 235593 592460 2026-10-20T14:44:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము • శా0 ఈరీతిం టెలికంపి యూవడి నాయిందీవరశ్యాముఁ డౌ' నీ రేజాస్యనయస్యయుక్తా మగుడియున్ని ద్రత్సరాముద్రతో శ్రీరామామణిఁ జేరి సూరకిరణశ్రీ భద్రిక ముద్రిక రా సారప్...' 592460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము • శా0 ఈరీతిం టెలికంపి యూవడి నాయిందీవరశ్యాముఁ డౌ' నీ రేజాస్యనయస్యయుక్తా మగుడియున్ని ద్రత్సరాముద్రతో శ్రీరామామణిఁ జేరి సూరకిరణశ్రీ భద్రిక ముద్రిక రా సారప్రీతినొసంగి యచ్చటి క్రియాసార స్యముల్ దెల్పుచుకొ EF ఆ పోయివచ్చిన తెఱఁ'గెల్లఁ బొనంగ మల్ల | మలరఁబల్కుచు నిబ్భంగి నాకుభాంగి పూప గ్రుచ్చిన చందానఁ బొలఁతితోన। తెలుపు రత్నాకరకుమారి చెలువుమాజీ చంద్ర ముదమున సుంగరమ్ముఁగొని మ్రొక్కు. చుఁ గన్నులనో త్తిసారెఁబే రెద పయి నుంచి నిన్ను జగదీశ్వరుఁడం' పెఁగదా ముదా ఫై నా మదిబరితె పమార్పుటకు మక్కువతో ననియూరట రమా సుదతి చెలం గా వంలేనటఁ జూడవ గెజ్ శశి ధూసర ద్యుతి వ: ఉదయంబందుచు నంబు సనక చేసి స్పైక్ సువర్ణ ద్యుతీ కా బివపరా సోముఁడు గావ శోభనరుచుల్ పెంపొందె నామీఁదట. దుదగట్టంది . సీ కేతరాంగుఁడగుచుం దోఁదె విధుండౌటఁ ద ప్పదు మూర్తి త్రితయాఖ్యుం డౌనవఁడగు బర్మారి ప్రత్యకళ AC మనసేజు ఐద్య యందుఁ జరిమ్మ శ్రీ తిభ ర్త వినందదాజ్ఞ చే నేనుకలవార్తి తెల్ల సమయంపుము ఖాదిలిఖించి పంపు కా దిన చరికమ్మదుద్దు పగిదిం ది గె వేకువఁ జందమామ వ గనమొనరింప మధ్య వినరంబనఁ దోఁ చెఁ గళంకమ ఈ॥ వేకు పగ్రూపు చే సమయ వీడరఘూవ్వహుఁ డిందు వాలియు ద్రేకముమాన్పఁ చజ్జయపరిగ్రహకాంత వభోంతర జుక * కొనవచ్చుఁ దారయ వఁగాఁ దగఁ దూర్పున వేగుచుక్క ని ర్వ్యాకుల తక్చక లక లారటివాఁడ గా కుక్కుటధ్వనుల్ RC 5 తే మునతం స్నేహచలన ప్రకార మంది | తచుములణః పుచుని జతపోధర్మమునను బూర్ణ సత్వగుణస్ఫూర్తిఁ బొర సెననఁగ | సమరెనస కౌరురుల దీపాంకురములు చం అలరెడు వేగుచుక్క విశదాస్యముగా నరుణోదయంవుడాల్ గళకుల "అక్కలార్పుచుఁ తెలంగెడి ప్రార్ధి రిపక్షిరాజుఁ బెం పం గాంచి భీతి నియంగ వధోగతికిందొ రంగు గుం డలితభుజంగ పుంగవుఁడన జా శశి గ్రుంకె నిరంకుశత్వర 115 117 119 120 122<noinclude><references/></noinclude> 9sbcfwz2eapnpvvrywdrbmisz6o6gsg 104 235594 592461 2026-10-20T14:44:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 లక్ష్మీ విలాసము . 128 124 125 శాః పూజ్యంలై నయవంక రాజ్యపదవి భోగేచ్ఛ నున్మత్తుఁ డై 'సజ్యోతిశ్ఛిదఁ జేసి రాజు తండ స్వస్తంబంధి గోపాపరి త్యాజ్యిస్ఫూర్తి నథోగతింబడియు మద్యత్కాలధర్మా...' 592461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 లక్ష్మీ విలాసము . 128 124 125 శాః పూజ్యంలై నయవంక రాజ్యపదవి భోగేచ్ఛ నున్మత్తుఁ డై 'సజ్యోతిశ్ఛిదఁ జేసి రాజు తండ స్వస్తంబంధి గోపాపరి త్యాజ్యిస్ఫూర్తి నథోగతింబడియు మద్యత్కాలధర్మాత్ముఁడై రాజ్యాం తేనరికంధ్రువం బను బుధ ప్రౌతోక్తి తన్యంబిల కంశె జతరతిశ్రముకాముక | జాతీతను జ్ఞాని పూని సడలించె సరో జాతసుగంధ పరీక। పాతేర్వాకులజాల పటుచంక్రమముల్ ఉ॥ తారలుదారె జరె హిమధాముఁడు కాముఁడు పాలన మర్ధన క్రూరతమా నె, బూనెకహీఁ గోకము మూకము లాత్మసం భ్రమో దారతవీడె వాడె: గుముదమ్ములు దమ్ములు సంగతాంగళ్భం గారమునందె డిందె మదగర్వము సర్వము చంద్రకాళికికా లే అంతఁబద్మాసన ప్రశయాంతర మున | నరుణరు చిప్పర తేజోమయాబ్ధి సొంగ హరివరించుట కటఁబోల్చు నలఘువు. త్త। కన్నవటపత్రమనఁ జండకరుఁడువాడి చె ఈ విప్పగుతమ్మికుంజనం వేడుక సర్కశర ప్రభాంగనల్ పుప్పొడి రాజ నాలు ఇలపుల్ డఁ జలఁ గనించి సాకెజాన్ దప్ప దంచ నెత్తు ముసలచ్చటలోయనఁ జూడ వింతయై యెప్పెఁ దిదంతరాళపఠే దుత్పత రుద్దితషట్పదావళుల్ మః ఆదికార ప్రతిభా! శృపారసప్రవృత్తా సాంగ! తౌపొంగ నా ద్యుపతి ప్రార్థిత సంవ్రతాంగకృత సాంగో సాంగ! గోపాంగ నా ర్ణవసౌందర్యముఖాజ్ఞలోలుపమనస్సారంగ! సారంగ బం థవిము ప్రధితత్పరా! విలవ కవ్వామాంగ హనూంగజా! చక్రబంధము శాః సత్యార క్త! భవేంద్రవందితపదార్థా! శత్రుజైలాశ నీ! సత్యామానితకల్పక ప్రతేపుర స్థాయజ్ఞ భానస్థలీ! నిత్యానిష్కప దేహభంగలేత బ్యాశ్రీశ స్థభీముద్ధనీ! నిత్యావాసవిలాస! గాననిపుణా ! నీలాంగ! నీలాజనీ! కం॥ బృందావన విహరణ! గో బృందావనని పుణ! పుషి తబ్బందారక! పొ రండరమ్మశ్రి రుచికండర | మందరధర భక్తఫలదమందారన గా! గద్య. ఇది శ్రీకాయసము వెంకటపతి మంత్రివర్య ప్రణీతంబైన లక్ష్మీవిలాసంబను మహాప్రబంధంబునందు; జకుర్థాశ్వాసము. 127 128 129 130<noinclude><references/></noinclude> qqou0a1ekdqgbe6n9wgbfksx94iquus 0 235595 592462 2026-10-20T14:44:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష...' 592462 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=53 to=70 /> q7vyvwzvcyh7lpoz4p9d0945ae7t2sw 104 235596 592463 2026-10-20T14:46:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ల విలాసము . పంచమాశ్వాసము . కొం శ్రీవనితాకుచకుంభ ! ప్రావృతమృగనాభిసౌరభాసకకమనో భావు! శుభదాయక! క్రీ డావిపులకటా! వెంకటన గాధ్యక్షా! వ అవధరింపును తరువాతివృత్తాంతులు జన మేజయునకు వ...' 592463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ల విలాసము . పంచమాశ్వాసము . కొం శ్రీవనితాకుచకుంభ ! ప్రావృతమృగనాభిసౌరభాసకకమనో భావు! శుభదాయక! క్రీ డావిపులకటా! వెంకటన గాధ్యక్షా! వ అవధరింపును తరువాతివృత్తాంతులు జన మేజయునకు వైశంపాయనుండిట్లనియె మః సవజానాస యధోచితక్రియలు నిర్వర్తించి వైవాహీ కాం గన సంరంభనిరీక్షణోత్సవము నాకాంక్షింపుచున్నంత మే ఘనీభాగుం డటము న్నె యుక్త సర్వం గాల్యక్రియల్ తీర్చి తో భర సంనూచక మందహాస మిగురింపు సొంపు వాటింపుచు సీ జాగిదేవ పరమాణ; దగ నోరనగ వేసే సరిక్షాలు, రమాలు సంభుటించి నఃవొంద నునుకుందనపుగంప మేనఁబూసి యొగిఁ బాణీ నుప్పాణీయెంట్లుదాల్చి సగపట్టమగుపెట్ట యర చట్టసవరించి వార హేళిరుచి. దాళి నఱుతి నుంచి రహీఁజూపు మనూపురముఁ డై పునధరించి కటిసీమఁ బాటు హేమ పటముఁగట్టి పో సంగనీ ధంగి శృంగారములు వెసంగి | భాసమానాశ్రరత్న సింహా పన మన నంతఁగొలువున్న నిజదేహకాంతివిజితే | ననగురుఁడగు నా సుదర్శనదరుడు ఈ జిబ్బు సఱుంగుచలు విచిత్రృతం డిఁ బెన్ముఖామహో జాబిలుఁ గాంచి హరిసేనురా సమయంబటంచు: పబ్బటు చీట్లు వ్రాసి నిజభర్త ల పాలికిఁబంచి రంతలో వబ్బలిబంధనుండును భవాబ్ధభ వాదులఁ బిల్వఁ బంచిన నన శ్రీ తన పురాలోకంబు తనపురాలో కంబు చెలువున ముక్తవాంఛితము గాఁగఁ నిగ్రహస్ఫూర్తే తనవి గ్రహస్ఫూర్తి పగిది నకు యశర ప్రతిభనమరం చన సొమభాషణలు తనసామభాషల తెఱఁగున ననురాగ పరతఁ జూపః జన మధర్మా రూఢి తపసు ఫర్మాగూఢిగతి సాధులోక సంభృతి నెపంగ నళినగర్భుండు నగధన్వి నారదుండు నము చదము నుండు వచ్చిరానగరమునకు బరమపుణ్యులు ప్రమధు లాపర్వతాదీయతులు పావక ముఖ్యదిక్పతులుగొలువ I 3<noinclude><references/></noinclude> hd6yys3e320d06adofko55bcluipgz4 104 235597 592464 2026-10-20T14:46:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2. విలాసము . చం రయముననిట్లురా నవసరంబులవా రెదురేగి కొల్వువే శ యనుచుఁ దెల్ప యు క్తవిద్ధుల౯ సముఖంబునఁ జేరికానుకల్ శయములగూర్చిన ములయి చక్రధరు బోడఁ గాంచి యంచిక ప్రియముల నర్ష పీ...' 592464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2. విలాసము . చం రయముననిట్లురా నవసరంబులవా రెదురేగి కొల్వువే శ యనుచుఁ దెల్ప యు క్తవిద్ధుల౯ సముఖంబునఁ జేరికానుకల్ శయములగూర్చిన ములయి చక్రధరు బోడఁ గాంచి యంచిక ప్రియముల నర్ష పీఠముల శ్రీకరలీలవసించి రక్తణిశా కం దారసినవాత్మ నెంతయఁ దార సిలవిలో నత్తిఁగగసహరిహృదయం బారసి సారకుభోన్నతి । నారని లేఖావతంను అనికిమృడు " క్తి కా సీ। బాడబాశాపూర్తి పరజీవనమువాఁడు భూమి వర్గుణకు స్ఫూర్తి వాఁడు ప్రతికళోత్కళికా పరంపరాయతివాఁడు పుకులు నడుగుటబఱచువాఁడు సరసోత్తరగభీరశబ్దసంగతివాఁడు బహుహహీనీళ్ల బలము ఖ్యాడు శతభూమిళ్ళ క్కులా ధార పద్ధతివాఁడు ద్విజరాజహితవక్తి దిరుగు)వాడు దీయమానోఁర్ణది) వ తౌన్న ధనురర్నే ! హయగంధిక తోషిత స్వాంతవిబున వరకృతాశీర్వచన పరివర్థ నూనె | కీర్తిముప్పొంగువాఁడు లక్ష్మీ ) గురుంను 1 1 7 9 11 19 తే తేజమున మీకు నాత్మతినూజనో సంగీ | ధన్యుఁడుఁ గాక వాంఛితార్థములఁలొ సంగీ కన్నెఁX కొమ్ము పరిణయ లన నెప్పర్ | తెలిపినొందిన మే చుమృతంబు మెసఁగి కంఠి కల్యాణ! న్న మొక్కటి । కల్యాణా హార్యధర్వ! కలదీ రజవిశా గల్యాణవాగు చితసా ! కల్యాను వివాహ కౌతూహలముకొని కం॥ అపవినిహితసంగతి లొ ! య్యం వినిహితచిత్తుఁడగుచు నాహరి లోకా పసనిధి యాగుణని సులజ్ 1 నవనిధి కేతన్మహోత్సవముఁ దలఁ డనం శం! హరియానతి సతికుతుకా 1 జగమున శివమున వహించి తామర సభవం దురుగతి వరయతి సురతకులకు వేర నదీక్షకుణు గృహంబునం గజా చం ఆతఁ డెదు రేగి వారలశ్రుహాంతర సీమకుఁ దెచ్చి రన్న రా జితకనకాసనంబుల నిసంపఁగఁ జేస వినియుండై యకో చిత వివిధోపచారములఁ జెల్వుగఁ ద్రుప్తులఁ జేయ నాయెన గుతు ముతో సతృతిని గూర్చి పనోరుహగర్భుఁ డిట్లనె శాబి "రత్నాకరనీకుమారిక కుంతో దారికి శౌరికి 1 సారోదారికి ధార గానొసఁగ నుత్సాహించు నీ వాంఛ యీగా జేఱు వేడుకఁ దచ్ఛుభాచరణపాండిత్యంబుఁ బూనం సగుణా సారంబై నముహూర్త బ్రశంసస్ఫూర్తిచే నొప్పెడికొ 13 14 16<noinclude><references/></noinclude> 4xxi2ibt98y45fid6318p09rty7zu4y 104 235598 592465 2026-10-20T14:46:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము . సీ పంశజబంధు సౌభాగ్యంబు పదములఁ వారణావర సఖత్వము నఖముల శారీమంగళ మైత్రి జంఘల బుధను తాభోగ సంరంభానుభూతి తొడల గురు మదర్శన యోగ్య పకలర్ కటిసీమఁ గవివర్ణనీయ సాంగత కు...' 592465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము . సీ పంశజబంధు సౌభాగ్యంబు పదములఁ వారణావర సఖత్వము నఖముల శారీమంగళ మైత్రి జంఘల బుధను తాభోగ సంరంభానుభూతి తొడల గురు మదర్శన యోగ్య పకలర్ కటిసీమఁ గవివర్ణనీయ సాంగత కుచముల సారకళామోదసంపన మోమున రాహుసౌహార్ధ్భవిభ్రమము వేణి ననన కేతు సమ గశోభనత మేనఁదగవరానుగ్రహరుచి నీతనయడవ రెం జకియును సల్పిరిగ్రహాసక్తినాన | జలధీవర నేడు పరిణయోత్సవము నడవు కం అని విధి ద్యా గర్ణరసా యనవిధిగా నిటులఁ బరిణయారంభ వినూ తన నరవవజోదర ఘనమోదర సంబు తేటగాఁ దెల్పుటయు ప|| పరమానందమునగా నదీశుఁ డనియె బ్రౌజ్లో క్తి నో భారతీ శ్వర! కన్యార్ధి చతుర్భుజుండఁట గుణో దారుల్ భవన్ముఖ్యని ర్జగపర్ముఖ్" ముఱి 'పెండ్లి పెద్దలఁట యీ సౌభాగ్య మస్మత్తపః పరిపాకంబఁట యితున్నఁగలదే భావేహ యూహింపఁగః- కంది విన్నయ్య "నేస్వతంత్రుం డనె హరికికి విన్నవించి నడపుఁ డుచితవ ర్తనముX 61 గాభోక్తా ! జనార్దనయ రెడీ సఫలతోఁ జెండ"" I కం॥ అనియుక్తరీతిః చన హృద య నియుక్తిమనీతిఁ దేల్చి యంగీకారం బన రుచిరాకృతి వారికిఁ | నరు చితాపచితి సల్పఁ బూర్ణోత్సవుడై మ॥ నిహ స్యండను పొలి కేసి యటఁ వద్వృత్తాంత మత్యుత్సవా పహసూక్తి వినిపింప నెమ్మది సఖర్వప్రీతిసంథించె న మహిళామన్మధుపంపునం బురము సంకుత్పూర్ణి కల్యాణ సం నహలీంగయిసేయఁ గాఁబని చె పైన్యస్వామి చిత్రంబు గా సీ॥ మెఱుఁగుజవ్వాదితో మేళవించిన మంచిసుు కుమర సచర్చ కుదురుకొల్పి గొజ్జు పన్నీరుగూర్చిన ముత్యంపుపన్న సున్నంబులు సంభుటించి సరసరీతి శిలార సంబంతో మెరిచిన పచ్చికస్తురించాడుపట్టెలుని చి పూనీరుకలువపుప్పొళ్ళు చచంపించి నునుపుమీఱంగఁ గల్పనముఁజల్లి 1 పగటు ముత్యాల ముగ్గులు పచ్చతోర ణములు బంగారుననఁటికంబములు నగరు నూపములు రత్నదీపంబు లేపుమిగుల వలఘుళ్ళం గాక మొనరించి రప్పుచున 23 16 17 18 19 20 21<noinclude><references/></noinclude> jzlu5utchvsqr7annemv3eq7vvz8sy1 104 235599 592466 2026-10-20T14:46:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి విలాసము . శా॥ మిన్నౌ బంగరు కాగితంబులను కాశ్మీరంబుచేఁ జిల్కియు వన్నెల్లా శుభలేఖ లెల్లెడలకు వ్రాయించి యా పైసిరుల్ చెన్నారం విలసత్సుదర్శన శిఖా చిహ్నంబులొత్తించి భా స్వ...' 592466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సి విలాసము . శా॥ మిన్నౌ బంగరు కాగితంబులను కాశ్మీరంబుచేఁ జిల్కియు వన్నెల్లా శుభలేఖ లెల్లెడలకు వ్రాయించి యా పైసిరుల్ చెన్నారం విలసత్సుదర్శన శిఖా చిహ్నంబులొత్తించి భా స్వన్నీ లజ్" భువనాథనాయకులఁ బిల్వం బంచి రంచస్థితి కా ప ఆ సమయంబున మః బహురాజ్య వపపట్టబంధములంగా భావించి శీఘ్రం జన జా రహి నా లేఖలు దాల్చి లేఖపరివారంబుల్ సదారులై మహనీయదృతిరాఁగ "సైన్యపతి సన్మానంబుతోడూ గు భావశీల విడియించె వారలను కాళ్వా పశ్బి దారంబు లూ 1 తే సింధుకవ్యకఁ బరిణయ శ్రీదలిక। పక్కతోఁ బెండ్లి కూఁతుఁ గావించుట కురు మంచివేశని నేస్తార్చిమానవకులు దెల్పఁ వచ్చుభారంభ సందీప్తులగుచు మ వికసన్మా_క్తీకరంగనల్లికలకీ విడా మించు కల్యాణవే దిక డైఁ బచ్చలపీఠవంబునిడి పుత్రింజేర్చి యాకలి ప్రో డు దీవింపుచు వక్షతంబులిడి పాటల్ పాడుచుకో భవ్యవా క్రకృతిజా నల్లులు పెట్టి రించువవనల్ కాశ్మీర చూడ, బునడొ ఈ శంఖ బేరమృదం గాది పకలవాద్య నివదములు నబిలిచి కానినదములును 23 24 25 26 27 గూడి యామ్రేడితంబులై కూర్మినపుడు వియ్యమందుట కెనరుకోల్విధమునడ పె 28 కంఠే కరపుటపటులయగతి మే నరమరవహియింప సఖముఖాపాదించా తురి సంపెంగ నూనియచే శిరసంటేజువాణి పిరికి: జిత్తముగ దుర చ|| బిగిచన్ను గనరాయ హారకళికల్ పెంపిళ్లు గూయ నవీ నగతి! మోసు చెదుర దృష్టు విదండల్లూర్ప నూర్పుల గ ముడింప వణికంకణర్వణన సన్నాహంబుధారాశింప పెఁగనూ నె శిరసంటె పాగ్రమణి లక్ష్మీకాంతకః తః శాః శ్రీవిజావాణి పజివాసశిర నం చె నస్తతాళ సనీ దావుర్గతి ఁయంబక స్ఫురణ పెపారణ్ బనస్ఫూర్తి సు గ్రీవోత్తానకళాప్తిఁ దెల్ప సుకరక్రీడాకృత స్నేహన సావి రాదుకదా ప్రసంగరు చిమించకా సొంపు వాటింపుచుకో" పె 29 80<noinclude><references/></noinclude> jgc4b8ud6835f7c43gs8qcmez11tzs6 104 235600 592467 2026-10-20T14:46:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము • మః కరజాపాదితరాగయై ఫులక రేఖా విస్ఫురద్గండయై నిర పాయామృత పారవశ్యముకుళ స్నేతాజ్ఞయై చారుని స్వరదుచ్ఛ్వాసవిలాస విలులితాంచిత్కేళయై సత్కళా నిరతి దారతిసౌఖ్యన...' 592467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము • మః కరజాపాదితరాగయై ఫులక రేఖా విస్ఫురద్గండయై నిర పాయామృత పారవశ్యముకుళ స్నేతాజ్ఞయై చారుని స్వరదుచ్ఛ్వాసవిలాస విలులితాంచిత్కేళయై సత్కళా నిరతి దారతిసౌఖ్యనంద శిరసం టెశా వాణి కళ్యాణికి కం! ఇ తులు గంధపుటటలి కాంతనునిడి పెరు వెనిగుడెఁ గదములనర ఫుల్ క్యాతగతి వినుంగునవన | నా తరనిస్కాంత తకసుధాంగు వెపో లెక్ మః హరికిం బట్టపు రాణి వీయని కల్యాణి వార్యస్థితుల్ పరఁగం బుణ్య నదీన దోచకములు బట్టాభిషేకంబు: జే సి రసానుజ్వల హైముకుంభముల చేఁజేత సుగంధాంబువులో హరిమధ్య తగనించి నించి జలకంగా శించి గణాలయ 70 శిర సుతనీయెత్త నుపటపు నెఱి పెల్లఁగట్టి హరినిలయము వెడ శరథిసుక గంధసిహృతి | శరధివినిర్ణేతల శాంతశరధి రిచ మ ఘననంత్యయమానసాశ్రయపనిష్కాంతి క్రియా మేయ వేగా హన కేళీకలకు ప్యలీలఁదగ నీరాగారముం బాస నా కాత్మ నీలం జలసితకా విశ్రమించెకా ముకుం దుని బాహాంతర వేది నీ గతివసింతుకో ఎక్క నన్నట్లుగ వ॥ తదనంతరంబున 1 2x 32 88 34 8.5 36 37 38 40 తే శిగమునీరాల్ని 'సెన్నెఱుల్ చిక్కు, దీర్చి నున్నఁగా నువ్విజడ వేసిఁ గన్నె యొకతె రాల వెలువొందె సపళింగమాలికాకు గత లతాంత లతా పరిష్కారమనుత 39 కంఠే చంపక గఁథియొక లేదా / సంసల్లలితాంగిజడను జాతుర్యమున 'సంపెంగ పూలుంచు టైరు | శ: పాధ్యలే జలజ రేఖ చందము దెగడతో" శా॥ భూతివ్యోతిక రూపం క్షణయుతంబుల్ శ్రీకరా లోకవి ఖ్యాతంబుల్ సుగుణాన్వితంబులు విఘాతాఖంబు లీరత్నములో నీతోఁబుట్టువులంచు జన్మణిగణో నే షై భూ పావుల్ F కం॥ అంబరమణి శాంతస్థగి | తాంబరమణి యొకటితెచ్చి యతఁడిట్ల నెనో యంబ రమణి కై కొనుమీ ! యంబరముణ్ణి రూప సంప దాస్పద మరియ 41 42<noinclude><references/></noinclude> 92vi23ijkrq6dv727uvkrhssnd83bpe 104 235601 592468 2026-10-20T14:46:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విలాసము . లక్ష్మీ విలా తే॥ ప్రౌఢి సకలార్థ గోచర ప్రతిభ నంద, మైనరుచిఁగాంచి శబ్దగ్రహానుగుణ్య తార కానూను వైచిత్రిఁ దనరుకతన, సజ్జనళ నేత యిది నేత్రమనఁగఁబరఁ గా మః ఆకలంక ప్రతిభాభి...' 592468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విలాసము . లక్ష్మీ విలా తే॥ ప్రౌఢి సకలార్థ గోచర ప్రతిభ నంద, మైనరుచిఁగాంచి శబ్దగ్రహానుగుణ్య తార కానూను వైచిత్రిఁ దనరుకతన, సజ్జనళ నేత యిది నేత్రమనఁగఁబరఁ గా మః ఆకలంక ప్రతిభాభిరామ మనుగుణ్యానంతరత్న ప్రభా వికలం బషేయరూపవిభ్రమ మనావిష్కారదోషం బఖం శక ళామండిత బంధురం బహహ వేడ్కర్ జిత్ర మీ యర్జునాం శుకపై సర్గికముగ్గ డింప జరమే సుత్రామరత్నాలకా కం సరసతటిత్పద్మాండము నరపుష్పవదుదయ రాగ వశము లేదా దరణీయగంధవిహభా స్వర మాయంబరము దివ్య జనపదము సుమీ ఉ1 ఆచ్ఛతనంబుజోదగ్గ భుజాంతరమందన పాయవై యజాం డచ్ఛటలీకణాంచలవిడంబమున సృజియింపఁ జాలు ను ద్యచ్ఛుభశీల నిశ్చలసుభాయతీ చేఁ జెలువొందె దీనువ దచ్ఛదము ధరించి చరణస్ఫురణాధరిత్మొని భ్రమా మ॥ ముదితల్ నోములు నోచ్చు వైదువతనంబుకొ నిస్తులాపత్ససం పదయు "సర్వజగచ్ఛిరణ్య మహిమోపన్యాసి పిల్ల క్ష ణా స్పదసౌభాగ్యముఁ గల్గియొప్పుమును చుజ్ బ్రౌధోక్తి నా హైమచి ప్రదుకూలంబో నఁ గెం డనూజకు సరిత్కాంతుండు దీవింపుచు శా॥ఆచిత్రాంబర్ భూష ణావకు లమందానం నిష్యందిద కాచుర్యం బేసఁగం గ్రహించే గమలాశ ల్యా ని యో చిత్ర్యముల్ భూచక్రంబున వట్టిదేశడనకుల్ పుట్టింటి వారిచ్చునం కోచాలంకృత మైన గౌరవముఁ జేకోఁజూకు రిచ్ఛారతిజ్ కంఠి క్రి టెసఁగు హేమవసనం బాలేవు ధరించెనప్పు డధోంచల విలస న్నీ లాపళిచరణాబ్దము | దాలనటాదళీ వరాళి యండముఁ దెలుపక్షా తే సుముఖశశి పార్శ్వ (సంస్థిత) విమలతాగ, కాగిణములనము_గల కమ్మల మర సతీపకుతుకంలుఁ దాల్చేఁ దదంతికస్థ, పరిఖ రేఖార్థ శృంగార భావమమర కంఠే మేలగుపాపటజొట్టా, రాలిక సీమం ఠపీమఁ బాటింపఁద గెE" నీ లాభ్ర మండలాంతర, 'ఖేలక్కు ముదా ఫ్లదీ శిక్షణమువో లెజ్ కంఠే దోషాకరు నెనసివసిరి, రోషాకృతి: దొలఁగఁదలఁ చురోహిణివోలెజ్ యోపామశ్రినానామణి, భూపామ్యతములు వొందు పొలుపుల 43 44 45 46 48 49 50 81 5<noinclude><references/></noinclude> lwvcl7iz289fdh0s3x2oy1hn2ht5z3b 104 235602 592469 2026-10-20T14:47:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 1 కం॥ అంగనకుచకుంభంబుల సంగతమై మాక్తిక త్రిసక ము లెసఁగెర్ రంగగ్గాంగేయాచల । శృంగ నటత్తిపథ గా ఝరిత్రయణీలతో !! మ॥ కమలోద్యత్కర పుష్కరాగ్రసరణింగన్పట్టి మేటైయనం తరు...' 592469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 1 కం॥ అంగనకుచకుంభంబుల సంగతమై మాక్తిక త్రిసక ము లెసఁగెర్ రంగగ్గాంగేయాచల । శృంగ నటత్తిపథ గా ఝరిత్రయణీలతో !! మ॥ కమలోద్యత్కర పుష్కరాగ్రసరణింగన్పట్టి మేటైయనం తరుణీవిస్ఫుటకంకట గ్రహణకృత్యం ఎంత సద్రత్న రనుకాంచీవరవ ధ్య దేశ మెసఁగజ్ మంతముల్ కోటిసం గ్రములతో సారసనర్లనీయపదిసీమ మించె సంవర్గతిక్ కం॥ ఈXతీశృంగారంబులు | వాగతిశయరీతిఁబూని వనజాస్యము మో రాగవశా వేగదళా | యోగవిశాలాత్మ పరిణయోత్సవ కాంతు కం॥ 22 54 55 కం ఉన్న తఱి నటఁ దలున నున్న తరిపుదమునుఁ డంబుజోదరుఁ డత్యా సున్న సుముహూర్త సన్న వదానంద వాద్య సంభవు వెగంగతో 56 కుందనవమాలికలఁదగు | కుందనపు బెండ్లి చని ఁ గూర్చుండినచో జందనగంధులపుడుహః | చంద్రనఫలకుసు మద్దతు లొసఁగిదీకొంప౯ || 57 తే॥ అనువయము:తోడగరుడవాహమునక పుడు | గమక మున సూర్తు శిరసం పెఁదనుక మొసఁగ సముఖముపనిల్చి నఖకోరక ములతో మ! సిరులు దళుకొ ఒక పిచ్చి కురులుదువ్వి ఈ పదఁ RE` శోరీశిరోరుహంబులు ద్వి రేఫఖ్యాతి సంతేకు మో హరవ త్పాణిసరోరుహంబులు ద్విరేఫాకారత మించెని గ స్నేహా ఘటింపనొప్పగు వరందస్ఫూర్తిగానంచుఁ 58 59 60 చిల్క శిరసం టెంగాంతి కామినీజో తే సంప’కామోదమూర్చితచంచరీక। తతికి త్యోపచారంబున "మె వర్చు పగిది నా కేశవుని కేశపంక్తి నంత నజ్జముఖియోస్తు గంధంపు టటక లిడియో సే॥ సకలతీ స్పదచరణనారాయణునకుఁ బుణ్య నదీజలస్నాననునుచు ముహిఁబటాంతరములేని హిరణ్యపటునకుఁ బటుతరాచ్ఛడుకలపటములనుచు గంధవతీభోగకళలఁజొకడు దివ్యగంధమూర్తికి సారగంధన నుచు నవీ భూషణస్తుతాన న్యకా స్తుభ్య భూషణునకు రత్న భూషణములనుచు ఓ సఖులంగఁధోదకములవ జ్ఞనముఁ దీర్చ | చలువలందించినున సారచర్చ (గూర్చి లలిత బహు భూషణములనలంక్ రించిన పుడః జగ దేశ నంద్యుసకలముగ తులు AI వ॥ ఆసమయంబున Sex<noinclude><references/></noinclude> k09yfvtvmhivhavji0ol3ev2l1qvp5r 104 235603 592471 2026-10-20T14:47:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25 ల క్ష్మీ వి లా స ము . ల 64 `తే మనసిజుఁడుకొన్ని శరములు మొనలుదీర్చి నట్టికరపానఁబడుఁద్రోచెననఁగి నినుఁడు శ్రుం కేమఱికొన్ని మెఱుఁగుదీర్చుటకు నిడివ/మించునును సాసయననుదయిం చెవిధ...' 592471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>25 ల క్ష్మీ వి లా స ము . ల 64 `తే మనసిజుఁడుకొన్ని శరములు మొనలుదీర్చి నట్టికరపానఁబడుఁద్రోచెననఁగి నినుఁడు శ్రుం కేమఱికొన్ని మెఱుఁగుదీర్చుటకు నిడివ/మించునును సాసయననుదయిం చెవిధుఁడు 68 కం॥ అయ్యెడలగ్న మునికి టం|బయ్యెననుచుఁ దెలుపునంత సద్ధిపిలువరా జయ్య ననయ్య సముఁడుమది। నెయ్యముగను కంతముదమునిగుడ వెడలుచో సీ॥ వేత్రభృద్విద్రుమ నేత్రదీప్తులమించి నగణితకరదీపికాయ తార్చి యగణితకరదీపికాయ తార్చులమో అఁబృసుసువర్ణచ్ఛత్ర రేణుకాంతి పృధుసువర్ణచ్ఛత్ర రేణుకాంతి నెసం గెందత కేతనాగ్రరత్న ప్రకాశ తత కీర్తనాగ్రరత్న ప్రశాళనిగుడ్చె గగనగంగా హైనుకంజరోచి గ్రీ పూర్ణచేతో మయంబయ్యెభూనభోంతరంబులప్పుడు నిఖిలసురప్రముఖులు సుముఖు లైతమయనిమిషత్వముఫలించెననుచుని స్వఱపడిచూచిరద్భుతముగ 85 తే కంఠనాదార్భటులను పకండనేనుఁ గంచుకులు స్వామి! హెచ్చరికంచుఁ దెల్ప గార గా సెలు మోయసగౌరవమున, జగహజారంబునకువ చ్చెజగతివిభుఁడు ఈ॥ సౌరకిరీట సంకషణజన్య హిరణ్యరజంబు చామరో ద్గారి మరుద్గతి నిగిడి గాఢతరథ్వజ వాతధూతమై భూరిదిగంతరంబులు నభోంతర మంతయునిండెఁదయతో వారిజ సంభవాండము సువర్ణమయంబని లోకు లెంచఁగ 66 67 సీ। భుజగులయెడఁద్రొక్కుపొంకాన నా లీఢ చరణాబ్జుఁడై జంగ బాచినిలిచి; పద్మభవాండముల్ బంతులాడెడిపోల్కి రాజక్కర ప్రసారణ మొనర్చి కలుపుతూలంబులఁగ ంచుమించుగరువ్వు నావటంబున అక్కలార్పు దీర్చి యసుృతకుంభస్పర్శ నైసశుభ్రతయనాఁదగు ముఖరుచి నిండుజిగిహరించి గీ అరుణఘృణిదీ వ్యమానదివ్యాంగుఁడగుచు; మ్రోలనాయతమై సుపర్ణుండు నిలువఁ గనకళ్ళంగాధికఢ మేఘఁబపోలె, వేడ్క నారోహణం. సర్చ విజయసఖుఁడు ॥ 68 కం॥ భేటకళయహాటకమయ | భేటక చయనుపుడు మగుడగిరి నియోజగ న్నాటక నిగమాటక ఖగ | ఘోటక కుకుటా గ్రముననగోచరమహీవ జొ|| క గొడుగులునడచప్పరములు పడగలు బడిబడిగ నుభయ పార్శ్వంబులరా నెడ నెడఁబూవులవానలు|జడిగొనగుడిగా సిడివాద్య సంభమ మెసఁగఱో 10 69<noinclude><references/></noinclude> n5zfcszsj0lgziftdie8ljmhey8elwr 104 235604 592472 2026-10-20T14:47:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమా శ్వాసము . 25 తే పరఁగు నేనుఁగం బారుల పైఢమాము।లలఘునుని వెంటబోరు కలంగఁదొడఁ గె వివిధగతులను వార్షిక వేళనడచు | జలద పంక్తులు గర్జించు చందమమర సీ। అఖిలాండకోటి నేధోండ నాయక ! వేద...' 592472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమా శ్వాసము . 25 తే పరఁగు నేనుఁగం బారుల పైఢమాము।లలఘునుని వెంటబోరు కలంగఁదొడఁ గె వివిధగతులను వార్షిక వేళనడచు | జలద పంక్తులు గర్జించు చందమమర సీ। అఖిలాండకోటి నేధోండ నాయక ! వేద వేదాంత వేద్య! బ్రహ్మాదివంద్య, దేవదేవో త్తమ! దేవతా సార్వభౌమ ! పురాణపురుషోత్తమ! పరమాత్మ! శరణాగతా కరుణ! సర్వజీవదయా పర! కోటిసూర్య ప్రకాశ! యాపన్ని వారణ!హరి!భ క్తవత్సల! ప్రహ్లాదవరద! గోపాలతిలక !॥ | బంధ మోచనః @ సతీ ప్రాణనాథ! దీనమందార! పరవాడు దేవ మమ్ము -వరసియే ప్రొద్దురక్షింపుముముచు! సకలజనులు మొక్కి రిజయజయ శబ్ద మెసఁగ 72 సీ॥ అమరెగంధర్వ గానము స్వరానందమై యది స్వరానందమౌ టద్భుతం చే పరఁ గొమృదంగ శబ్దము సముత్తాలమై యది సముత్తాలమా టరయ నరుదె తగెనప్సరసలవ ర్తనముగోచరలీల నది యగోచరలీలఁ బోదలఁదగ దె తనరివిద్యాధర స్తవము భాషాప్రౌఢీ నదియె భాషాప్రౌఢీ నలరఁజనధౌ 78 గీ యనుచుఁజూపఱపొగడంగ నమిత పటహ| శంఖకాహార డిండి నుజగ్ర రాజ వాద్యరభ సంబు లెసఁ గెదివ్యమణివిపణి | నవజలదమూర్తి వేంచేయునవసరమున్న వ॥ అట్టినీల మేఘశ్యాము నెదుటఁ బర్జన్యాది దేవతలు పరఁగించుతొలకరి మెఱువులోయనఁ గాంచనపాంచాలికలంబోని చంచలాక్షులు కరాంచలములు హాటకమయంబులగు వేటుపొవడలు నిగిడింపఁదదీయోత్సవ సందర్శన కుతూహలులై బారులు దీరి సేవించు బలాహక పంక్తులోయన ముభయపార్శ్వంబులం బొదలు ధవళచామరంబులు డంలు మీఱ సేవార్ధ సమాగతీ ద్వాదశాదిత్యుల చందంబునఁ గుందనపునుంటులు సందడింపఁ దదా మోదపులకిత ద్వాదశార్క సహస్రకరమండలంబు లపరిమితంబులై మిన్నంటె సూయన నాకాశబాణంబులు గగనంబునంబఱవు శరణాగతవారణా పన్నివారణ త్వరాసముయిత తదీయపదగ్రస్తజలగ్రహ శిరచ్ఛేదనక్రియాపరిభ్రమద వక్రప్రయోగ చక్రపరాకనుంబు హరిమ్రోలనభినయించుపోలికఁ ఒక వారబాణంబులు విజృంభ ణంబులై సంభ్రమింపఁ దన్మహామహిమంబు తగిలిచూచు భేరగవలయాక్షులు కను దనుకులు ప్రసరించుబడువున యంత్రంబులఁ గలువపూవులు జలజల రాల-బర్హిర్ముఖుల చేఁ బ్రతిదినంబుఁ బావనంబు చేయంబడుటఁజేసి తమ్ముఖతాపంబు సహింపనోపక త పింపుచు మహిశీఁజనుదెంచిన చంద్రకిరణంబులోయన నిరుగడలఁ జెంద్రజ్యోతులు<noinclude><references/></noinclude> n936d74xlfmg062yzaradoyippnvluw 104 235605 592473 2026-10-20T14:47:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'g లక్ష్మీ విలాసము . బెలయ-కుంకుమరసంబులఁ బంకజముఖులాడు వసంతమహోత్సవంబన నిండార్య బూచిన శనకచంపకశాఖల వైఖజని వరుసకొని ఔఱుసులు మెఱుపు నెఱపగొడికొని కలుగడల . పెడతెగక నిగిడించు బహువ...' 592473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>g లక్ష్మీ విలాసము . బెలయ-కుంకుమరసంబులఁ బంకజముఖులాడు వసంతమహోత్సవంబన నిండార్య బూచిన శనకచంపకశాఖల వైఖజని వరుసకొని ఔఱుసులు మెఱుపు నెఱపగొడికొని కలుగడల . పెడతెగక నిగిడించు బహువిధ శాతం కాగ్ని యంత్రచిత్రంబులకు విచిత్రం బుర్రంది బృందారకులు కృశానును కొసంగిన చామరంబులన వింజామరంబులు కోపుదీ రుగింపుల సెలవు మిగిలి కైపుఁజూప చూపరచిత్తంబులకుఁ దగుల్పఱచుటకు మరుని మెఱుఁగమ్ములు తనకు హస్తగతమ్ములై యున్నవని తెలుపుసాల పునఁ గనక పుండరీ కకాండంబులంలోని బంగరుకోలలు కేలంబూని మోహనాంగుల పాఠశృంగారంబు లు వెఱపుచుఁ గోలాటలాడ–విరించి సృజనకన్న నితనిసృజన విస్మయంబైతోఁచెనని విశ్వజనంబులు పొగడ విచిత్రానక్ష్యచిరత్న భూషణంబులు వివిధాంబరంబులు విలసన్కర్పూర కాశ్మీర కస్తూరికాది గంథసారముఖ పరిమళ దర్యంబులు వినోదకర భూషలు కుసురుపదార్ధంబులు విమలమణిమయంబులగు హరిహణంబుల విలా సవతులచే విష్వక్సేనుండు విబుధవర పురస్సరంబుగా నపారంబులగుకోరికలు నడ పింప లక్ష్మీరమణునకు రోహిణి క్షేమకారిణి గావునఁ దారాబలంబు సమగ్రం డై యున్నయది యని చూపు వైపున సువాసినులు సువర్ణపాత్రికల సేసలు డేగ- ఇట్ల జ్మానసగోచరంబగు మహా వైభవంబున సకలజనులకు ( బ్రసన్నుండైకోరికలునడపింపన న వరంబులు నాలుగు హస్తంబులఁ బ్రసాదింపుచు వంచారు మం దారుండగునింది రాని భుండొయ్య నెయ్యన రత్నాకరనగరంబు చేరంజని కక్ష్యాంతరంబులు గడచి మందిరాం గణంబున గరుడావతరణంబుజేసి నిధిపతి సమర్పించిన నిర్మల పాదుకలు పెట్టి నిక టంబున నవరసంబునిరీక్షించుచుఁ జంద్ర శేఖరుని కై దండఁబూని యెడనెడ మయూ రగమన సద్ధస్వరంబుతో ధవళంబులు పాడుచు నీరాజనంబులో సంగఁ గంచుకవతు లె సంగ సంగీత మేళంబులతో, శుద్ధాతంబునకరిగి కురంగటము కామయకాయమాన దేదీ వ్యమానంబగుకల్యాణవేది నింద్రాణియిడు చింతామణిభద్రహీకంబున వశియించు నిడ -కంకన్యావరణముకు పొక్క న్యాయముఁ జేసిసర్ష కరవిజయ కన్యా జీవిత సాధున కన్యా కారహితునకువజాము మతమును || సీ చిన తాతనూజాసనున కాసనము తీర్ధపాదున కర్ఘ్యపాద్యాదివిధులు స్థిరసుధామధుర భాషి కి మధుపర్కంబు హేమాంబరునకుఁ బీకాంబడంలు దివ్యసౌరభ్యమూర్తికి గంధలేపంబు కుసుమాస్త్ర గురునకుఁ గుహుహపరము ఆమఃభుకా స్తుభభూషణునకు భూషణములు తేజోమయునకు నీరాజనంబు 75<noinclude><references/></noinclude> cledkku7a4wdi7dtx0g6uoy6zy00r7q 104 235606 592474 2026-10-20T14:47:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము . 11 78 గీ అనుచునామోదరసమునననుచుకోర్కి యుక్త విధులనుగ డు భ క్తియుక్తచిత్తుఁ డగుచుఁబూజింపనుతి చేసినగుచునపుడు నాకరమణార్చితునకురత్నాకరుండు 76 కం॥ సర సమగుపద్మరాగ...' 592474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము . 11 78 గీ అనుచునామోదరసమునననుచుకోర్కి యుక్త విధులనుగ డు భ క్తియుక్తచిత్తుఁ డగుచుఁబూజింపనుతి చేసినగుచునపుడు నాకరమణార్చితునకురత్నాకరుండు 76 కం॥ సర సమగుపద్మరాగము, తెరయెత్తి రిమరుగు గానదీ గురు నేడుటజ్ పరసనుగుపద్మరాగము, తెరయె త్తిపదిటులననుచుఁ దెల్పెడిభంగిళ్ ॥ కం॥ తోడుత నే పెండ్లికూఁతును ద్రోడుకరమ్మనడుఁ గడఁకతో వాసిరిచే దోడ సుధానిధిప్రోడలుచోడు కు రానరిగియతి కుతూహల లీల చఁ॥ నుకుల ధవాజభావలు మ మోహర రాగ విశుద్ధ వర్ణసం గతిధవళంబుఁబాడుకలకంఠులు మాధవలీలలాస్య చి త్రతఁగొని యాత్మ నాత్మకక రాజిత మైన దుకూల మిందిరా సతికీముసుంగ:దీర్చి పరసస్థితి చంద్రుఁడు దోడి తేరఁగ 'సీ। సీరళరత్కాలపితవారివాహ పరీత సౌదామినీ రేఖయనఁగ వియదాపగాకీర్ణ వీచికాచ్ఛాదితదీ ససౌవర్ణ్య పద్మినియనంగ సైంధవప్రాలేయ బైందవాసృతసనుంచితరత్న సాల భంజికయనంగఁ గమనీయ హీనః వాలుకాపరాగచ్ఛన్న లలిత వాసంతికాలతిక యనఁగఁ | E బొపఁగఁదెలిజీబుముసుఁగుతో విసిగి చెలులు | బొదవినడిపింపమున్కలిమదివికాస మనఃకః భవంబుచేరమాభ్రమర వేణి। మెఱుఁగులీ నెడు కెగఁజొగ పరుగుటయును॥ 80 కఁ॥ దేవమునిగణములప్పుడు| "జేవీంవాచ మజనయత దేవా” యనుచుజ్" దీవింపశరథియా | దేవిందగ ధారవో సె జీవిగ్రహరికి౯ || చఁ॥ సురలుముహూ గజళోయనుచుందెరదీయ శరంబులం దతి త్వర గుడజీరకంబులిడి దంపతు లింపు దృష్టి గూర్చి చూ చిరి యిత రీత రాగ్యసగి సీరుహముల్ తదుదార సౌరభ స్ఫురితగ తాగ భ్రమణతో భీకషట్పదలీలఁ దెల్పుచు చంః మురి పెముతో సువాసినులు ముత్తెపుసేసన ప్రాలు పైడిప క్ఫెరములఁ దేర హస్తయుగళి వడినుంచి శిరంబుల వధూ -వరులునునించి రొండొరులు వర్ణతకల్పలతా సురద్రయో గ గయ గళ తదీయకళికానికరంబులు సొంపునింపుచుకో. 79 81 82 88<noinclude><references/></noinclude> 9mh2gpr2505ho9pflq327in381pcuf8 104 235607 592476 2026-10-20T14:47:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'وی లక్ష్మీ విలాసము . కండె వల రాజు విజయశంఖము వలను గఁ బూజించు లీలవన రాశిను తా గళమునమణిరాజిత మంగళమాత్రముఁగ పెశౌరి మనహర్ష మునక్ | 84 సీ|| దీనులయా పదల్ దీర్పఁగట్టిన కంకణములునా శుభ క...' 592476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>وی లక్ష్మీ విలాసము . కండె వల రాజు విజయశంఖము వలను గఁ బూజించు లీలవన రాశిను తా గళమునమణిరాజిత మంగళమాత్రముఁగ పెశౌరి మనహర్ష మునక్ | 84 సీ|| దీనులయా పదల్ దీర్పఁగట్టిన కంకణములునా శుభ కంకణములుగట్టి తముఁగొల్చుఁవారికిఁ దలఁపులన్ని యుఁగొంగుముళ్లు నాఁదగు కొంగుముళ్లు నసఁగి కృపనాశ్రీ తాళికినిడుతత్ప్రశము సౌషధంబునా లాజహోమం బొనర్చి స పగ్గులకు ముక్తి సౌపానములు చూపురీతి సప్తపదానుభూతి నెఱపీ గీ। యుచితగ తినిట్లు వైవాహికోత్సవములఁ జతురహంబులు దంపతుల్ సలుపునంత సమరవరులకుబహువిధాన్నాదికమిడీ! వేడ్క నందఱికి సుధాబ్ధివిందుచేసి 85 కం! 88 తే: చెలఁగిదీనులదానదీనులుగఁకేసి, వలయు జీవనములో సంగి వార్ధియప్పు * డాత్మవత్సర్వభూతాని ఙ యనెడిపల్కు తథ్యముగఁజే సెనగ ణితో దార మహిమ। 86 లే నేరయఁబశు వైత నందుజనించినట్టి కామ ధేనువు మ్రాను గాగన్న కల్ప। “తరువుశిల యైపొడమించిం తామణియును దాతలఁటయబ్ధిదారలదాత గాఁడె 87 అనిపొగడునట్టియద్ధుల|వనధికృతార్థులుగఁజేసివనజాలయకుతో" ఘనమణిభూషణడధవాహు దాసీ దాసతతులవరణ మొసంగెజ్" సీ॥ అంబరమణి శోభితంబు లైజిగిమించు నంబరమణి శోభితంబులగుచుఁ దారావళి ప్రదీ స్తంబులై చెలువొందు తారావళి ప్రదీ స్తంబులగుచు వరసువర్ణవితానధరము లైపొగడొందు వరసువర్ణవితాసభరములగుచు మనసార గంధయుక్తంబు లైవాసించు ఘనసారగంధయుక్తంబులగుచు| సీ|| (ఠీవి) బాలప్రవాళలతావిరచిన, పేటికలతో భిక ద్రవ్య పేటికలుము సుచితగతివరణం (బిచ్చె) నుచిత సంవి ధావము దలిర్పననుృతనిధానకుపుడు 89 చ|| అసదృశలీలవిద్రుమల తాత్యధి కోదవన ప్రశస్తిచే నెసఁగి విరాజసూనసరసి పదార్ధ సమృద్ధిచేత ను సిలి సుగంధ సాగరుచులంబొగడొండు ఘరాంతవస్త్రముల్ . పసుపునకి చ్చెఁగొన్ని నయపద్ధతి (గొన్ని ఁటినిచ్చెదా తకు!" కం|| సముచికఃతినిటులవికాసముఁ జెందినృహప్రవేశ సంభ్రమపరు లై తనుకించుదంపతులఁజిత్త మలరదీవించి "ప్రేమఁదనయకు వనియెజ్'"$ సీ! అనుకూలగతిమించఁ బ్రాణనాయకరత్న హృదయంగమగుణాప్తినెసఁగవమ్మ చతురాళివర్గంబుసమ్మదంబునఁ బొంగ సుమనోవికాసంబుఁ జూపనమ్మ 90 91<noinclude><references/></noinclude> 5l7zozs4txlg933b4k9rrxhlzpp4yhp 104 235608 592477 2026-10-20T14:48:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచనూ శ్వాసము . 53. 92 సదనప్రతిష్ఠితి(సత్సంతతుల)సుధా సేచనదృష్టి బోషించవమ్మ యాచక వితతు లుద్యత్ఫలప్రాప్తజీవనమనోరధులుగాఁ దనుపవచ్ము తల్లి బిడ్డఁడఁదనముదవర మానసప్రియ మొనఁ గూర్...' 592477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచనూ శ్వాసము . 53. 92 సదనప్రతిష్ఠితి(సత్సంతతుల)సుధా సేచనదృష్టి బోషించవమ్మ యాచక వితతు లుద్యత్ఫలప్రాప్తజీవనమనోరధులుగాఁ దనుపవచ్ము తల్లి బిడ్డఁడఁదనముదవర మానసప్రియ మొనఁ గూర్చి మనుపవమ్మ మేలిమిగఁబుట్టినింటికి మెట్టినింటి|క తిభువనరూఢికీర్తి దేవమ్మకొమ్మ!! కం॥ అనుచుఁదగబుద్ధులుగఱపీ | ననుభ గన్' మొక్కు కూఁతు నవ్య ప్రీతికా గనుఁగొని కాఁగ్రీటఁబొద వెనుగనుగొనలతో సమ్మదాశ్రు శ్రుకణముల నిగుడ 98 తే॥ పోయినమ్మనిపల్కె నా పువ్వుఁ బోణి యనుఁగుఁ దల్లుల చేతదీవనలు జెంది సాధ్వులా శీర్వచనములున్ను తింప|వరయుతంబుగ నరికెనా సిరిముదమున 94 మ॥ తరుణీశోధనగానచాతురికి మద్యచ్చారురగ్రాహిణీ కరకంజస్ఫుటరత్న కంకణఝణత్కారంబు తాళనుబం ధరుచుల్ చూపఁ గళావతీ[కలిలికాంశాకీర్తనల్ పత్రిణీ వరకం’కార్భటిమించ సెక్కిరి ఖగ స్వామి వధూవల్లభుల్ 1 వ॥ ఇవ్విధంబున గథారోహణంబుచేఁ దగ్గృహ బహిగ్ద్వారంబు నిమించు నేడ తే! చంద్రశాలాగ్రనిర్మలపదణిమించఁ|బద్మరా గారు ణా శుదీ ప్తంబు లైన చంద్రశాలాగ్రనిర్మలసరణీమించ, బద్మరాగారుణాశుదీపములు చాలు ס 95 97 సీ హర్మ్యాగ్రములఁజూడ నవరోధవతులకు బాలకాకళిఁదావు చాలదయ్యెఁ జిత్ర వైఖరుల రాజీలు బాణవిద్యకు సౌర మార్గము పట్టు చాలదరియ్యె విపణివేదికల భావించు పారాలికిఁ జారుడృక్కులదీప్తి చాలదయ్యె గనఁగితోఁదోపుల నడచుబల్ దొరలకు శశికాంత పదమిమ్ము చాలదయ్యె! మీ నట్టి సందడి భేవరులగుట దివిజు; లెట్ట కేలకుఁగడ తేరి లేమి చెప్పు నింది రాకంథరాంగుల కొసఁగు పెండ్లి సంభ్రమం బెన్న ందర వాగానికైన 98 సీ॥ తనరాజమానదృష్టిని రాజమానమై యెసఁగువాఁడు వరంబు లోపఁగువాఁడు తనసన్నీ ధానంబు జనసన్నిధానమై తనరువాఁడు పురారి నెనరువాఁడు తనసారగుణములు ఘన సారగుణములై వలచువాఁ డఘములఁ దొలచువాఁడు తనవరాఖ్యానంబు ధనవరాఖ్యానమై మెఱయు బాఁడు శుభంబులగయువాఁడు || దివ్యమశ్రీ సామశిఖరాగ్ర దీవ్యమాన విద్యుదను బంధకంధర విభవముదుర ఖగపతిస్కుంధమునరమాకాంతతో డఃవర్ధి వేంచేసినాదినారాయణుండు।<noinclude><references/></noinclude> c9ya6w8e0xe1s8wv4w9enqy2bpg2nhp 104 235609 592478 2026-10-20T14:48:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ల క్ష్మీ వి లా స ము . ఉ॥ పాటల గంధులందముగ బంగఈ తోలలు కేలఁబూని కో లాటలు చిత్ర వైఖకుల నాడి చతుర్విధ వాద్యముల్ దిశో ద్ఘాటనలీల జోరుకలఁగజ్ ఘనశోభవ వైభవంబుతో హాటక చేలుఁ డాక్మభవ నాంగ...' 592478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ల క్ష్మీ వి లా స ము . ఉ॥ పాటల గంధులందముగ బంగఈ తోలలు కేలఁబూని కో లాటలు చిత్ర వైఖకుల నాడి చతుర్విధ వాద్యముల్ దిశో ద్ఘాటనలీల జోరుకలఁగజ్ ఘనశోభవ వైభవంబుతో హాటక చేలుఁ డాక్మభవ నాంగణవాటికిఁ జేరి బోరువ కం॥ ద్విజయానముడిగి నీల|న్విజయానకరవము లెసఁగ నీరాజనముల్ గజయానలో సఁX సీEసిం|నజయానతకల్పవల్లిలో నీరు చేర జ్ || m 100 101 50 ఇట్లత్యంత వైభవంబున నభ్యంతర మందిరంబునకరిగి యిష్టదేవతా ప్రార్థనంబులు గావించుచు మ॥ సతులర్ధింపగృహస్త్ర వేశవిధు ల త్సాహంబుతోడు యథో చిత భద్రంబులు'గా సునర్చి హరి లక్ష్మీయుస్తఁడై హేమని ర్మిక చి త్రాంబరరత్న భూషణ బృందారక శ్రేణి కం చిక మోదంబుననిచ్చే నాత్మవతులం జేరన్నిరూపించిన కం||అ) రాణింపగలక్ష్మీ నారాయణపరిణయాభినవ భవ్యక నా 102 108 పారాయణములఁజొక్కుచు | పౌరులు నిజసదనమునకుఁ మటయువంత 104 ఈ సిరులుపశుకొ త్తవవ్వధూవరులు ప్రేమ గోరగింపంగఁబొత్తుల నాగగించి విమలమృగ నాభిగంధోదక ములవారి ర చిన కర్పూర తాంబూలరుచులఁదనికి Iob సీ భూజాతవినోదపారిజాతా మోద పారిజాతవనాళి పరఁగుచోట సూనభాగవికాసమాన భావుక వాసమాన భోగుల కేళివలయు చోటఁ గంజరాన విహార పంజరావిత కీరపుంటరాగకపోత్తిఁ బొసఁగుచోటఁ కైరవాయుధజీవసార వాక్యాంతారవాసృతము లింపకయుచోట । ర్పూర మణిదీ పసురభినూప కుసుమశయ్యాక లాపసంకుమద లేప చిత్రితాత్మీయరూప వైచిత్రికలు | మంది హిమించు కేళికా మందిరమున 106 చం పగడపుఁ గోళ్ళు కుందనపుఁబ ట్టెలు కక్కుల నేతి పెట్టి యం 2. నగరులపొన్సు ముత్తీ యఁ ప్రజాళికుళము కెంపుజీనువా సొగసుల మేలుకట్టు కడుసౌంపుచహింపఁగనింపు పెంపు సం పదీవికి తెలిదోమ తెగ మంచముపై హరినిండు వేడుకతోనే కం వసియించువలననుచితా|వసరము భావించిన వనితలులలీ నా బీసరుహానీ వాసలీలాప్రసులత పడకింటిక వలయునటంచుకో Io7 I08<noinclude><references/></noinclude> jjsdj8nn2wvce6l72ipgdoqlowhntr1 104 235610 592479 2026-10-20T14:48:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము. 5 ॥ అభినవాలంకారవిభవంబుల వయ్యంబుజాలయఁ గైసేసి విలాసవతులు సముచిత చాతురినిట్లనిరి 109 సీ| " పద్మాప్త లేజునిపదఫంక జాత గేహళినవయాలిరాయంచబోద! ప్రకటించి కపట నాటక సూత్...' 592479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము. 5 ॥ అభినవాలంకారవిభవంబుల వయ్యంబుజాలయఁ గైసేసి విలాసవతులు సముచిత చాతురినిట్లనిరి 109 సీ| " పద్మాప్త లేజునిపదఫంక జాత గేహళినవయాలిరాయంచబోద! ప్రకటించి కపట నాటక సూత్రధారిచే నటనంబుగాంచు సూత్రంపుబొమ్మ! జలదవర్ణుని యురస్థలపంజరమ్మునఁ గుల్కు ముద్దులు చిల్క ఁ బల్కు చిక్క! సంగజగురునిచిం తాలవాలమున ముక్క లికలవాసించు కనకలతిక!» ఆంధ్ర సేవకుఁ జేరిహస్తావలంబ/సంభ్రమముఁ గాంచియా శేష. సౌ ఖ్యమంద సంతరంగంబునలరించి ప్రాణవిభుని గలయుత జీవ చ్చెఁబదవమ్మకలికి కొమ్మ 110 తే॥ అనుచుఁ జేపట్టియనుఁగుఁదొయ్యలులుడి వియ| నిగుడు ముందర సిగ్గుచేయగుడనిగుడు మానవతియిట్లుడోలాయమానలీల | సంగజు నితూఁగుటుయ్యెలయనఁగఁదనరి సీ। తెఱవలుపొదివితో ప్తేరఁదా రావృత తరుణేందు రేఖ చందముననడుచు మణిమయ స్తంభంఖుమాటుగాఁ గుర్తుమాస్తుక మ్మనూత్రపుబొమ్మకరణినిల్చుఁ దెరమఱుంగునఁ జేరి శకథరాంతరా సమాహితతటిల్లతగీతి నెసఁగినఃసలం సముఖంబునకుఁదార సఖులదాపునఁ బద్మినీలోలకలహంస లీలఁబొల్చు' సీ| ధవునిహస్తాంబుజము సహ స్తంబుఁజొనుపఁ|గల్పశాఖాంత సమల తాగరిమనముకు భక్తనీరీతిఁదనుఁగూర్పఁబద్మ గేహ| సాత్వికా నందమువహించు సంభ్రమించు। 112 వ॥ తదనంతరంబ A 111 114 కం॥ పనివడితొ య్యలులొక్కొక పని నెపమున జరగునంతలు ద్మాలయనో య్యననంక పాళిలో వయ్యనముఁడ నిర్వాచ్యతత్సుఖాంబుధిఁ దేల్చె ॥ భూరిప్రభాకర పుష్టిగాంచిన వాట వలుద ఒక్క దలంచుఁ దలఁపఁదఁ దె మక రాభిరూప్యసం కుదవహించిన ఔట స్మకవిధానములంచు నరయఁదగదె శృంగారరసము జ్జృంభితంబులు గాన నిమ్మపండ్లనుచు వర్ణింపఁదగదె యలపయోధరముల ఖ్యాతి చెందిన పేటఁ బూర్ణ కుంభములందుఁ బొగడఁదగ దె సీ యనుచునుతి నేయా వెపమునవనిరికుచము లంటితివురుచుఁ డైఁట కొంగ మరఁగూర్చు హారములు గోరఁదీర్చు సెయ్యంబుజారు సరసబాతుఁగందర జనకుఁడపుడు శా: చింతా ప్రగ్రహముతో సుదర్శనగతికా ఛేదించే వేపద్మినీ కాంతో చ్చైప్సన కుంభముల్ దడవి యుక్క cబంధ దుజృంభిత<noinclude><references/></noinclude> sg3onl3n52drbchfmk8rece4frp66ie 104 235611 592480 2026-10-20T14:48:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'లక్ష్మీ విలాసము, స్వాంతంబొప్పఁ దనూత్సవానుభవ దీక్షం జొక్కఁ గాఁ జేసె నే కాంతిర్బాహ్యరుచిం గజేంద్రవరముం డానందసంఛాయి|| 116- 118 తే॥ ఇసకరస్పర్శమై నన్ను కొనహిమాధ గుంకనముబాళియుప్ప...' 592480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>లక్ష్మీ విలాసము, స్వాంతంబొప్పఁ దనూత్సవానుభవ దీక్షం జొక్కఁ గాఁ జేసె నే కాంతిర్బాహ్యరుచిం గజేంద్రవరముం డానందసంఛాయి|| 116- 118 తే॥ ఇసకరస్పర్శమై నన్ను కొనహిమాధ గుంకనముబాళియుప్పొంగెఁ గొమ్మకుచము లినకరస్పర్శమై నన్ను కొనహిమాభ గుంతనము బాలియుప్పొం TC గోకరుచులు. మ॥ సనురీతితో సముఖో డ్తగూశ్రయ విలక్యంబైన నేత్రప్రసా రము లోజం బదపాళిఁజేర సగుణవ్రాతంబు చేఁ దాను నే త్రమన" మించుట మధ్యమాశ్రయ మయుక్తంబంచు వర్ణించెనాఁ దమివ్రీడాసతీ నీవి వీడ పడలెం వచ్చేల మిచ్ఛారతి ॥ చదవిన నూరకుండెడివిథం బనుకూలతఁ దెల్ప నీవిదా పడుట క్రీడకుక్" "పిలవొసంగుటగా రసికాగ్రగణ్యుఁడై కడఁక మెయిజ్ నటారబిగికొఁటఁ జేర్చి వినూత్న సంగతి గడుఁదనియించెఁ బంచశరుఁ గాంచిన జాణ కళా ప్రవీణత | కః ఈలీలశౌరి నూతన కేళిందేలించి కోరకితరతిపధ్య లాలించి క్రమక్రమమున బాలామణి యగువవోఢఁ ఢంజే సి" " మ॥ అనుభావ్య శ్రుతికూజితం బమితవా గాసర్త మా మోహ మో హన మాస్యూతనఖాగ్ర మాహతధృతివ్యాహార మంచం ధనిరూఢం బతి తారకావలసహృద్యం బద్భుతవ్యా పివ గనమై యొప్పి కణోత్సవంబపుడు వీణావాదన ప్రక్రియ u సీ॥ ద్వంద్వవాసనల నిత్య ప్రీతిఁజేసి యద్వంద్వ వాసన నిరర్థక మొనర్చె రుచిగాథ రామృక రుచులచేనొక్కించి యన్నుతానుభవ మవాచ్యమనిపించెం గళల రేఁ బగ లెఱుంగకయుండఁగలసి రేఁబగటిచూపులఁ జార ప్రతిభవించేం గల్పితమృదులాంక తల్ప సౌఖ్యము గూర్చి ఫణితల్పము విలక్ష్య పదముఁజేసె సీ! విశ్వమయమూ ర్తియగు నాదివిష్ణువునకు పౌరసరసాతిమాధురి చౌక సేయు సారసరసాతిమాధురి సంఘటించె (సర్వశక్తుల జీవి యసాధ్యనుగును) U. ఈ భావజనీ సహయోత్సవ భావజనీ రాతిరేక ధరముననీటుల 119. 120. 121. 122 దావియుఁ దామరయుంబలె దేవియు దేవగయుఁగలనే దినదినరుచులు | 128<noinclude><references/></noinclude> n0orty3u7r8pce21jmzu7m9c3fop1ir 104 235612 592481 2026-10-20T14:49:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము. అంభోజ సంభవారి యతస్థలమున నవ్యమాయావ గుంతనముఁ బన్ని సంచితాజ్ఞానక జలధూనురుచిఁబోల్చు విజ్ఞానదీపికా వితతిఁగూర్చి స్ఫుటశుభాశుభకర్మ సూత్రసంవళిత జీవులవిచిత్ర...' 592481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము. అంభోజ సంభవారి యతస్థలమున నవ్యమాయావ గుంతనముఁ బన్ని సంచితాజ్ఞానక జలధూనురుచిఁబోల్చు విజ్ఞానదీపికా వితతిఁగూర్చి స్ఫుటశుభాశుభకర్మ సూత్రసంవళిత జీవులవిచిత్ర ప్రతిమలనోనర్చి నా నాగమ ప్రవీణ పురాణకతి నైజ కీర్తికధా ప్రసంగికులఁజేసి గీ ప్రకృతి పురుషస్వరూప విభ్రాజితు పంచమునబొమ్మలాట లాడించుకొనుచుఁ ప్రౌఢిఁగ్రీడించె రాజదంపతులు వేడ్క ననుపమానయథేచ్ఛా విహారములను# 124- నారాయణ లీలావైవాహికా కలితక థధరణీ 125 పాలమణి కిటులమునియు ద్వేలగతి సవిస్తరముగఁ దెల్పుచుఁ బ ల్కె సీ విద్యానవోద్యాన పధ్యానటస్ఫూర్తి నుంచారకుఁ దారవిందకీర్తి శ్రీకారరాకార తాకారనుషమాస్య శుద్ధాంత సిద్ధాంత శుశ వయస్య ప్రాలంబనాలంబ రోలంబకులవేణి వీణాంకతోణాంక విమలపాణి ధీనాయసూనాయ మానాయగుణపాత్ర కంజాత సంజాత మనకళత్ర దీని భారతీ దేవి చాతుర్య భారతీష్ట సగస్థులకు నీరమావిలాస రసకావ్య రచనభావింప మధురవాగ్రచనవచన వఃహిమనిష్ఠలఁజేయ ధీమహిమ వెలయ 126. -వ॥ అని విఱియును, సీ॥ రాజీవరాజీవ్ రాజీవతేజంబు మారో పమారోప మంజులేఖ 127. సంతానసంతాన సంతాన భాగ్యంబు బలహారిబలహారి పటువిభవము వామాంగవామాంగ మాంగసంపద తారాళతారాళ యోరుకీర్తి కాండ ప్రకాండప్ర కాండ ప్రభుగుణాప్తి శృంగారశృంగార ధృత (నిరుక్తి) గీని శ్రీవిలాసినియొసఁగు లక్ష్మీ విలాసఁజతురగ తిఁబఠియించెడి చతురులకును శుభకరావృత్తితోఁ 'బురా శుభకరప తారకాయతీనాచంద్ర తారకముగ॥ 128. గద్య. ఇది శ్రీమద్వేంకటరమణ కరుణాకటారు. సంప్రాప్త సారస్వత వైభవాక్క యామాత్య తనూధవ రసికజనహృదయంగము సంగీత సాహిత్య ధారంధర్య రాయసము వెంకట మంత్రివర్య ప్రణీతం బైన లక్ష్మీ విలాసంబునందుఁ బంచమాశ్వాసము సంపూర్ణము,<noinclude><references/></noinclude> nnursx5z2q9hpiqzi6dlkpeu67w7kha 104 235613 592482 2026-10-20T14:49:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శుద్ధపత్రిక. పుట, తప్పు. 12 1 6 ఒప్పు. గ్రాహ 2 9 మతి 25 45 4 2+ మఁదారుఁడై 5 విలసి మందారుఁడై 19 హాసమమరస హాసమమగ 17 సమాకృత సమీకృత 21 స్వోమిఁదలకు స్వామిఁదలఁతు 12 విహారునకు విహారునకును 13 ప్రణాంబు ప్...' 592482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శుద్ధపత్రిక. పుట, తప్పు. 12 1 6 ఒప్పు. గ్రాహ 2 9 మతి 25 45 4 2+ మఁదారుఁడై 5 విలసి మందారుఁడై 19 హాసమమరస హాసమమగ 17 సమాకృత సమీకృత 21 స్వోమిఁదలకు స్వామిఁదలఁతు 12 విహారునకు విహారునకును 13 ప్రణాంబు ప్రణామంబు 19 క్షరణ్వా శరణ్యా 22 విభేద 19 18 10 1 3 “నిర్ణ రేంద్ర కుముమాంబురుహ నిర్జ రేంద్రు కుముదాంబురుహ 8 మద మందరాద్రీ 9 19 25 జగమల్ జల్ 11 1 మూర 3 11 18 యచ్చుతుండట యచ్యుతుండఁట నమ్మహా నమ్ము గోసం 12 1 సురపతి 5 14 1 నెవ్వని సురపతి స్వతోద్దారణం పర్వతోద్ధారణణ నెవ్వని<noinclude><references/></noinclude> adzjgoubf39amjdi7v5lxpo0o0ykag6 104 235614 592483 2026-10-20T14:49:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '15 నిపుణుఁడు నిపుణుండు 5 చందనము చందము 16 4 బ్రహ్మండ బ్రహ్మాండ 11 దోదు దోచు 25 విక కృతాంతులు కృతాంతుల్ 17 2 7 పుటా 22 20 20 19 14 రగలును క్రోసిప నయ్యుదుటనం Xen సాయిం - దుర్భర రగులును నయ్యుదుటున గన...' 592483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>15 నిపుణుఁడు నిపుణుండు 5 చందనము చందము 16 4 బ్రహ్మండ బ్రహ్మాండ 11 దోదు దోచు 25 విక కృతాంతులు కృతాంతుల్ 17 2 7 పుటా 22 20 20 19 14 రగలును క్రోసిప నయ్యుదుటనం Xen సాయిం - దుర్భర రగులును నయ్యుదుటున గన్న 13 పతక్ఫయోవృతి పతత్ప యోవృతి 18 రత్నా రత్నా 24 24 5 15 లోలులై లోలుగై 27 10 సౌలయించు సొలయించు 26 పసుపు పసుపు 28 పంద 29 6 ర్యంతకు 30 12 మహ మహా 18 జమూ 32 13 గవల్చె నగల్చై 16 గొనచుకో 'గొనుచుకో 33 బలము బలమునకు<noinclude><references/></noinclude> e3szccolj8dsnpev5gd33w5ph2trysf 104 235615 592484 2026-10-20T14:50:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '35 22 కళ కళా 36 13 శుధా సుధా 41 7 దం 9 42 1 స్థితి సితి 6 43 5 మనంగా.. రవగంధి లవితాంఘ్రచ్ఛవి లలితాంఘ్రచ్ఛవి బోయి హరిహయుఁదాచి మనం గ కైరవగంధి 24 44 8 17 హరిహయుఁడౌది 20 జూచి జాంచి 48 18 సుద్యానన 50 1 మింళద మిళ...' 592484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>35 22 కళ కళా 36 13 శుధా సుధా 41 7 దం 9 42 1 స్థితి సితి 6 43 5 మనంగా.. రవగంధి లవితాంఘ్రచ్ఛవి లలితాంఘ్రచ్ఛవి బోయి హరిహయుఁదాచి మనం గ కైరవగంధి 24 44 8 17 హరిహయుఁడౌది 20 జూచి జాంచి 48 18 సుద్యానన 50 1 మింళద మిళింద 5 28 సమందిర నెమ్మొగ సమం 25 జ త 51 22 రికా -52 4 12 వియదు,నాభు డియ دلو వియద్ధ నాభు జలి 54 17 దలిరులొఁదు దలిరుబొందు .56 14 కక కచ 58 19 20 859 4 .61 XOX రత్నాకరుండదు రేగి రత్నాకరుండెను రేగి జారిణి జారిణీ 18 పవనోచ్చలితాచ్చాదన పవనోచ్చలితా చ్ఛాదన<noinclude><references/></noinclude> 68ak2a590oyvztlpiv7ukw1xoc0k3xv 104 235616 592485 2026-10-20T14:50:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 3 హనోద్వృత్తిం 66 తఋతు 19 66 21 నిషం : ఋతు సూర్యా -నిషం 24 26 గ్రామణి 67 4 గ్రామణీ వారిజాతాగ్రణీ వారిజాతాగ్రణీ దర 26 గరమె దర 69 3 70 00 త్యాజ్య త్యాజ్య 7} 77 17 2 80% 17221 7 15 మరన ముసలచ్చట ముసలచ్చట అర అధికార 20...' 592485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 3 హనోద్వృత్తిం 66 తఋతు 19 66 21 నిషం : ఋతు సూర్యా -నిషం 24 26 గ్రామణి 67 4 గ్రామణీ వారిజాతాగ్రణీ వారిజాతాగ్రణీ దర 26 గరమె దర 69 3 70 00 త్యాజ్య త్యాజ్య 7} 77 17 2 80% 17221 7 15 మరన ముసలచ్చట ముసలచ్చట అర అధికార 20 విలనన విలసన 16 బె a 23 నముచ నముచి 26 కలము . కలఘు హరిహణంబుల హరివాణంబుల<noinclude><references/></noinclude> c2djnl2u77aqe9ire5nbjs19a4zjp4o 0 235617 592486 2026-10-20T14:51:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = పంచమాశ్వాసము | ముందరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసమ...' 592486 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = రాయసము వేంకటపతి | అనువాదం = | విభాగము = పంచమాశ్వాసము | ముందరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1911 }} <pages index="లక్ష్మీవిలాసము (రాయసము వేంకటపతి).pdf" from=71 to=87 /> qqgjnnibs1uufwl4ltz1g0rrs8akb4f 6 235618 592488 2026-10-20T16:20:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592488 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 235619 592490 2026-10-20T16:24:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 592490 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 3t0sbu44if26uke193rkmzv30vs3f2v 592601 592490 2026-10-20T17:17:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592601 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 8raveuv51yy1vjgoqc9ta0pbh8ctbd9 592611 592601 2026-10-20T19:08:32Z Rajasekhar1961 50 592611 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత: గోగులపాటి కూర్మనాథుడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} bo0wjcexdo75t0omsxpkopkax1i4rq0 592776 592611 2026-10-21T06:01:41Z Rajasekhar1961 50 592776 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత: గోగులపాటి కూర్మనాథుడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 5=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} gixb3drfehjeb7w42r02xgyxblq3m7z 592777 592776 2026-10-21T06:03:09Z Rajasekhar1961 50 592777 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత: గోగులపాటి కూర్మనాథుడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4="విజ్ఞప్తి" 5=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 48v6n5il3opjb633oa76vnovcd7ew5z 592780 592777 2026-10-21T06:15:41Z Rajasekhar1961 50 592780 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత: గోగులపాటి కూర్మనాథుడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4="విజ్ఞప్తి" 5=1 30=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} iq7o583wpki4roy4gk5lolpm7vvqp2h 592783 592780 2026-10-21T06:19:44Z Rajasekhar1961 50 592783 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత: గోగులపాటి కూర్మనాథుడు|గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1941 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4="విజ్ఞప్తి" 5=1 30=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} rczga8va9hxi5ds0x4i97wz6og41igo 104 235620 592491 2026-10-20T16:24:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కూర్మనాథకవికృత -లక్ష్మీనారాయణసంవాదము ప్రకాశకులు: ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితీ, విజయనగరము' 592491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కూర్మనాథకవికృత -లక్ష్మీనారాయణసంవాదము ప్రకాశకులు: ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితీ, విజయనగరము<noinclude><references/></noinclude> skjgi1qweoqe1prxiuk4bn5sdxppsdh 592836 592491 2026-10-21T10:40:18Z Rajasekhar1961 50 592836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude> {{c|{{x-larger|కూర్మనాథకవికృత}}}} {{c|{{larger|లక్ష్మీనారాయణసంవాదము}}}} {{missing image}} {{c|ప్రకాశకులు:}} {{c|ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి,}} {{c|విజయనగరము.}}<noinclude><references/></noinclude> 0lx2f3r9138y3n9g31wrvee9scmbz59 104 235621 592492 2026-10-20T16:24:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విజ్ఞప్తి. ఉ. ఎప్పుడు ధర్మహానియగు నీధరణీస్థలి నా క్షణంబురు దప్పక మాటిమాటి కవతారము లెత్తుచు సాధుకోటి మీ లొప్పగ నుద్ధరించి, కుజనోద్ధతి మాన్పిన విష్ణుమూర్తి మా యప్ప! కృపాపయ...' 592492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విజ్ఞప్తి. ఉ. ఎప్పుడు ధర్మహానియగు నీధరణీస్థలి నా క్షణంబురు దప్పక మాటిమాటి కవతారము లెత్తుచు సాధుకోటి మీ లొప్పగ నుద్ధరించి, కుజనోద్ధతి మాన్పిన విష్ణుమూర్తి మా యప్ప! కృపాపయోనిధి నిరంతర సౌఖ్యము మాకు నీవుతూ. ప్రపంచమున ధర్మగ్లాని కలుగునపుడు ధరో "శ్రద్ధరణము సకై ప్రతియుగమునను సంభవించెదనని వచించిన శ్రీమన్నా రాయణుఁడు, శ్రీ మహాలక్ష్మితో సవిలాసముగ బలికిన పలుకు లనే, గోగులపాటి కూర్మనాధకవి, చక్కగ రసవంతముగ నాలు మగల సంభాషణ రూపముగ పద్యములు రచించెను. ఈ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము నిప్పటికిని శ్రీ కళింగ విజయనగర సంస్థానస్థనై మ్ల వాలయములలో ననగా శ్రీరామతీర్ధము, శ్రీకూ ర్మము, పద్మనాభము, సింహాచలము మొదలగువాటిలో ప్రతి నిత్యము తిరునాళ్ల యందు వైష్ణవులు సంకీర్తనము చేయుదు న్నారని తెలియవచ్చుచున్నది. ఈసంవాద మింతవరకు నిలచి యుండి, నిత్యోపయోగముగ నుండుట, దీని ప్రాశస్త్యము, పవి త్రకలను చాటుకున్నది అముద్రితమైన యీసం వాదము నాంధ్రు లకు సమర్పించు భాగ్యము మాకు చేకూరినందులకు సంతసించు చున్నారము.<noinclude><references/></noinclude> 3b8bc00wo0o8tflaw3aw8owbe6y0r00 592832 592492 2026-10-21T10:06:00Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}విజ్ఞప్తి.</p> {{rule|4em}} <poem>ఉ. ఎప్పుడు ధర్మహానియగు నీధరణీస్థలి నా క్షణంబురు దప్పక మాటిమాటి కవతారము లెత్తుచు సాధుకోటి మీ లొప్పగ నుద్ధరించి, కుజనోద్ధతి మాన్పిన విష్ణుమూర్తి మా యప్ప! కృపాపయోనిధి నిరంతర సౌఖ్యము మాకు నీవుతన్.</poem> ప్రపంచమున ధర్మగ్లాని కలుగునపుడు ధర్మోద్ధరణము సకై ప్రతియుగమునను సంభవించెదనని వచించిన శ్రీమన్నారాయణుఁడు, శ్రీ మహాలక్ష్మితో సవిలాసముగ బలికిన పలుకులనే, గోగులపాటి కూర్మనాధకవి, చక్కగ రసవంతముగ నాలుమగల సంభాషణ రూపముగ పద్యములు రచించెను. ఈ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము నిప్పటికిని శ్రీ కళింగ విజయనగర సంస్థానస్థ వైష్ణవాలయములలో ననగా శ్రీరామతీర్ధము, శ్రీకూర్మము, పద్మనాభము, సింహాచలము మొదలగువాటిలో ప్రతి నిత్యము తిరునాళ్ల యందు వైష్ణవులు సంకీర్తనము చేయుచున్నారని తెలియవచ్చుచున్నది. ఈసంవాద మింతవరకు నిలచి యుండి, నిత్యోపయోగముగ నుండుట, దీని ప్రాశస్త్యము, పవిత్రతలను చాటుచున్నది అముద్రితమైన యీసంవాదము నాంధ్రులకు సమర్పించు భాగ్యము మాకు చేకూరినందులకు సంతసించు చున్నారము.<noinclude><references/></noinclude> fmvsntcnwksow6l2v2b6qi4i01tdhd5 0 235622 592493 2026-10-20T16:27:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము/విజ్ఞప్తి|విజ్ఞప్తి]] | వివరములు =...' 592493 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము/విజ్ఞప్తి|విజ్ఞప్తి]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=1 to=1 /> ccbf693vorqv6pru8vql9grvh1gtsy6 592612 592493 2026-10-20T19:09:09Z Rajasekhar1961 50 592612 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుడు | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[లక్ష్మీనారాయణసంవాదము/విజ్ఞప్తి|విజ్ఞప్తి]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=1 to=1 /> 6jvwtbudm4pyrzev6trvv4caaosew7r 0 235623 592494 2026-10-20T16:30:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = విజ్ఞప్తి | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాద...' 592494 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = విజ్ఞప్తి | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=2 to=4 /> e8okmu4n4ytay5uj4ctu22e5cnx5ugx 0 235624 592495 2026-10-20T16:32:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../విజ్ఞప్తి/]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష...' 592495 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ఉపోద్ఘాతము | ముందరి = [[../విజ్ఞప్తి/]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=5 to=29 /> il97qntal3xyrc4bnbs2nclvolfcc7a 104 235625 592496 2026-10-20T16:33:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ii ఈ గోగులపాటి కూర్మనాధకృతిగా, కళింగ దేశమున వాడుకగల సుందరీమణిశతకమును, మద్రాసు గవర్నమెంటు ప్రాచ్యలిఖితపుస్తక భాండాగారమునుండి వ్రాయించి తెప్పించి, ముద్రించి యాంధ్రికి యీ...' 592496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ii ఈ గోగులపాటి కూర్మనాధకృతిగా, కళింగ దేశమున వాడుకగల సుందరీమణిశతకమును, మద్రాసు గవర్నమెంటు ప్రాచ్యలిఖితపుస్తక భాండాగారమునుండి వ్రాయించి తెప్పించి, ముద్రించి యాంధ్రికి యీసంపుటమున నొసంగుచున్నారము. ఈశతకము శృంగారరసభరితము, ప్రకృతికాంతాశృంగారమును, పురుషుఁడు, తలంచుకొని మాయాజాలమునఁబడి స్వప్నమున చర్వితచర్వణము గావించుట, మానవశృంగారముగ కవి చిత్రిం చెను. ఈగ్రంథము కూర్మనాథకృతమని చెప్పుట కీతని యితర కృతుల మిత్రత్వము యిందు చతుర్గోచరమగుచున్నది. ఈకవి చంద్రుని నాల్గవ గ్రంథము సింహాద్రి నారసింహ శతకము. ఇది కొన్ని పర్యాయములు ముద్రణభాగ్యమునుపొంది సప్పటికీ కూర్మనాథకృతి సంపుటములో నిదికూడ ప్రధానమై యున్నది. ఈ శతక రాజమును రచించుట కొక ప్రబల కారణము రాజకీయముగగలదు. ఈపదు నెనిమిదవ శతాబ్ది పూర్వభాగమున పిండారీలదండు ముష్క రతురుష్కులు, సింహగిరిన రాహనరసింహ స్వామి దేవాలయమును దోచుకొనవచ్చినప్పుడు, శ్రీవిజయనగర సంస్థాన దేవసానోద్యోగిగనున్న కూర్మనాథకవి తమ భక్తి మా హాత్మ్యముట్టిపడునట్లు స్వామివారి దుర్బలత్వమును కొన్ని పద్య ముల చే వర్ణించగ, కవిచంద్రునిభ క్తిప్రపత్తికి సంతసించి, తుమ్మె దలను సృష్టించి, దండును పారద్రోలెను. ఆదండు వాలి తేరు మెట్టవరకు పారినది. ఇప్పటికీ విశాఖపట్నమున తుమ్మెదల మెట్ట<noinclude><references/></noinclude> 2sr8nrw5btgp57ljcznzwp9tz7jd0ui 592769 592496 2026-10-21T04:47:43Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> ఈ గోగులపాటి కూర్మనాధకృతిగా, కళింగ దేశమున వాడుకగల సుందరీమణిశతకమును, మద్రాసు గవర్నమెంటు ప్రాచ్యలిఖితపుస్తక భాండాగారమునుండి వ్రాయించి తెప్పించి, ముద్రించి యాంధ్రికి యీసంపుటమున నొసంగుచున్నారము. ఈశతకము శృంగారరసభరితము, ప్రకృతికాంతాశృంగారమును, పురుషుఁడు, తలంచుకొని మాయాజాలమునఁబడి స్వప్నమున చర్వితచర్వణము గావించుట, మానవశృంగారముగ కవి చిత్రించెను. ఈగ్రంథము కూర్మనాథకృతమని చెప్పుట కీతని యితర కృతుల మిత్రత్వము యిందు చతుర్గోచరమగుచున్నది. ఈకవి చంద్రుని నాల్గవ గ్రంథము సింహాద్రి నారసింహ శతకము. ఇది కొన్ని పర్యాయములు ముద్రణభాగ్యమునుపొంది నప్పటికీ కూర్మనాథకృతి సంపుటములో నిదికూడ ప్రధానమైయున్నది. ఈ శతక రాజమును రచించుట కొక ప్రబల కారణము రాజకీయముగగలదు. ఈపదునెనిమిదవ శతాబ్ది పూర్వభాగమున పిండారీలదండు ముష్కరతురుష్కులు, సింహగిరివరాహనరసింహస్వామి దేవాలయమును దోచుకొనవచ్చినప్పుడు, శ్రీవిజయనగర సంస్థాన దేవస్థానోద్యోగిగనున్న కూర్మనాథకవి తమ భక్తి మాహాత్మ్యముట్టిపడునట్లు స్వామివారి దుర్బలత్వమును కొన్ని పద్యములచే వర్ణించగ, కవిచంద్రునిభక్తిప్రపత్తికి సంతసించి, తుమ్మెదలను సృష్టించి, దండును పారద్రోలెను. ఆదండు వాలితేరు మెట్టవరకు పారినది. ఇప్పటికీ విశాఖపట్నమున తుమ్మెదల మెట్ట<noinclude><references/></noinclude> kdgbdryi8tah6q01csdv5qi5o76ax1p 104 235626 592497 2026-10-20T16:33:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iii యున్నది పిమ్మట స్వామివారి మహిమాదికమును, తన అవజ్ఞ తను వర్ణించి, క్షమాపణ గావించెను. ఈశతక పద్యములు శ్రీ మహావిష్ణుని యవతారచర్యలతో కడుంగడు శ్రావ్యముగ నున్నది. గోగులపాటి కూర...' 592497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>iii యున్నది పిమ్మట స్వామివారి మహిమాదికమును, తన అవజ్ఞ తను వర్ణించి, క్షమాపణ గావించెను. ఈశతక పద్యములు శ్రీ మహావిష్ణుని యవతారచర్యలతో కడుంగడు శ్రావ్యముగ నున్నది. గోగులపాటి కూర్మనాథకవిచే రచింపబడిన మృత్యుం జయవిలాసమును మాసమితిలో ప్రథమసంపుటముగను తదితర కృతులను రెండవ సంపుటముగ ముద్రించి యాంధ్ర భారతి కొసంగినారము. ఈకవిజీవితము కవిత్వని శేషములు మున్నగు నవి మాసమితి ద్వితీయగ్రంథరాజమగు విస్మృతకళింగాంధ్ర కవులచరిత్రమున శ్రీ అడిదము రామారావు పంతులుగారు, ఏత ద్గ్రంధోపోద్ఘాతమున శ్రీమాన్ కరి నారాయణాచార్యులు గారు విశదీకరించి యున్నందున నిచ్చట ముచ్చటించు టనవసరము. ఈ గ్రంథసంపుటికి విపులో పోద్ఘాతమును వాసియిచ్చిన కవితావతంస గానకళానిపుణ, శ్రీమాన్ కరి నారాయణాచా ర్యులుగారికి మాకృతజ్ఞ తావందనము లర్పించుచున్నారము. విజయనగరము . ఇట్లు వృషచైత్రారంభము. 5 వేపకొమ్మ గురువేంకటసుబ్బయ్య, అధ్యక్షులు.<noinclude><references/></noinclude> lo12olmfet1lda1yggvqkv3kytpibhe 592770 592497 2026-10-21T04:51:11Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>యున్నది పిమ్మట స్వామివారి మహిమాదికమును, తన అవజ్ఞతను వర్ణించి, క్షమాపణ గావించెను. ఈశతక పద్యములు శ్రీ మహావిష్ణుని యవతారచర్యలతో కడుంగడు శ్రావ్యముగ నున్నది. గోగులపాటి కూర్మనాథకవిచే రచింపబడిన మృత్యుంజయవిలాసమును మాసమితిలో ప్రథమసంపుటముగను తదితర కృతులను రెండవ సంపుటముగ ముద్రించి యాంధ్ర భారతి కొసంగినారము. ఈకవిజీవితము కవిత్వని శేషములు మున్నగునవి మాసమితి ద్వితీయగ్రంథరాజమగు విస్మృతకళింగాంధ్ర కవులచరిత్రమున శ్రీ అడిదము రామారావు పంతులుగారు, ఏతద్గ్రంధోపోద్ఘాతమున శ్రీమాన్ కరి నారాయణాచార్యులు గారు విశదీకరించి యున్నందున నిచ్చట ముచ్చటించు టనవసరము. ఈ గ్రంథసంపుటికి విపులోపోద్ఘాతమును వాసియిచ్చిన కవితావతంస గానకళానిపుణ, శ్రీమాన్ కరి నారాయణాచార్యులుగారికి మాకృతజ్ఞతావందనము లర్పించుచున్నారము. :విజయనగరము. :వృషచైత్రారంభము. {{right|ఇట్లు}} {{right|వేపకొమ్మ గురువేంకటసుబ్బయ్య,}} {{right|అధ్యక్షులు.}}<noinclude><references/></noinclude> 0bdyj55be7x0x8ji7cn9vlcty74hh7c 104 235627 592498 2026-10-20T16:34:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉపోద్ఘాతము. ఉ. శ్రీకమనుండు సింహగిరి శేఖగుఁడే కవిమాళి యుల్లన న్నాకధునీ తరంగనటన ప్రతిమల్లన వీరసూక్తి ము కాశమనీయపద్యశతకంబు వచింపఁ బ్రసన్నుడయ్యె నా గోకులపాటి కూర్మకవికుంజ...' 592498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఉపోద్ఘాతము. ఉ. శ్రీకమనుండు సింహగిరి శేఖగుఁడే కవిమాళి యుల్లన న్నాకధునీ తరంగనటన ప్రతిమల్లన వీరసూక్తి ము కాశమనీయపద్యశతకంబు వచింపఁ బ్రసన్నుడయ్యె నా గోకులపాటి కూర్మకవికుంజరు సంచిత వాంఛ నెం చెదన్ ఈప్రబంధమును రచించినకవి గోకులపాటి కూర్మనాథ కవి. ఇతఁడారు వేల నియోగి బ్రాహ్మణుడు. ఆపస్తంబ సూత్రుఁ డు. మౌద్గల్యస గోత్రుఁడు. సూర రామాత్యుని పౌత్రుఁడు. గౌర -మాంబా బుచ్చెనామాత్యులకుఁ బుత్రుఁడు. వెంకన్న, రామ నాన్న, యను సముజర్ములుఁగూడ నీతనికిఁ గలరు. నివాసస్థానము. “ఈతనితండ్రియగు బుచ్చెనామాత్యుఁడు విశాఖపట్టణము జిల్లాలోఁ జేరిన గజపతినగరమునకు సమీపమునఁగల దేవుపల్లి యను గ్రామమున నివసించుచుండెడివాఁడు. ఇక్కవిచంద్రుఁడు<noinclude><references/></noinclude> n1ce6iaj0nuouk8clj4h2nkukx9atr1 104 235628 592499 2026-10-20T16:34:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 2 గూడ బాల్యమున నా గ్రామముననే నివసించెడివాఁడు. కాని వివాహానంతర మిక్కవీంద్రుని యత్తవారు విజయనగరమునకు సమీపముగానున్న రెల్లివలస యగుటచే నచ్చట కీతఁడు తఱచు గా వచ్చుచుండుటయుఁ,...' 592499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 2 గూడ బాల్యమున నా గ్రామముననే నివసించెడివాఁడు. కాని వివాహానంతర మిక్కవీంద్రుని యత్తవారు విజయనగరమునకు సమీపముగానున్న రెల్లివలస యగుటచే నచ్చట కీతఁడు తఱచు గా వచ్చుచుండుటయుఁ, బిదప రెల్లివలసకుఁ జేరువగానున్న శ్రీరామతీర్థమునకుఁ గూడవచ్చి శ్రీరామచంద్రుని సేవించి, లెత్ క్షేత్రని వాసులును, శ్రీ విజయనగరమహారాజుల గురువర్యు లును నగు శ్రీమ తిరుకుల పెద్దింటి సంపత్కుమార వెంకటా చార్యులయ్య గారిని దర్శించి, వారికి శిష్యుఁడై విద్యా భ్యాసమును గావించుటయుఁ గారణముగా శ్రీరామ తీర్థమునందే నివాసమేర్పరచుకొని యుండెడివాఁడు. ఇప్పటికిని వీరి గృహ నివేశనస్థల మీయూ లోఁ బ్రసిద్ధివహించియున్నది. విద్యాభ్యా సము యిక్క విశిఖామణి బాల్యాత్ప్ర్పభృతి, మహామేధావియు, సుగుణగణదురీణుఁడునునై శ్రీ అయ్యనార్లంగారి సన్నిధానమున విద్యాభ్యాసమును బ్రారంభించిన యచిరకాలములోనే కావ్య నాట కాలం కార సాహితీధురంధరుఁడై శాస్త్రమర్యాదలను గూడ బాగుగా నెఱింగినవాఁడై, యాంధ్రగీర్వాణభాషలలో నసమా నముగాఁ గవిత్వముఁ జెప్పెడి నేర్పును గడించెను. శ్రీ అయ్య వారం గారివలనఁ గేవలము విద్యనేగాక పంచసంస్కారము లను వడసి, శ్రీ వైష్ణవమతావలంబియైనాఁడు. భగవద్భాగవతా చార్య భ క్తినిష్టాగరిష్ఠుఁడై శ్రీ వైష్ణవమతసాంప్రదాయిక గ్రంథ a<noinclude><references/></noinclude> lq94lasst255yhfe5i61oweyh3y0sen 592775 592499 2026-10-21T06:01:04Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>గూడ బాల్యమున నా గ్రామముననే నివసించెడివాఁడు. కాని వివాహానంతర మిక్కవీంద్రుని యత్తవారు విజయనగరమునకు సమీపముగానున్న రెల్లివలస యగుటచే నచ్చట కీతఁడు తఱచుగా వచ్చుచుండుటయుఁ, బిదప రెల్లివలసకుఁ జేరువగానున్న శ్రీరామతీర్థమునకుఁ గూడవచ్చి శ్రీరామచంద్రుని సేవించి, తత్ క్షేత్రని వాసులును, శ్రీ విజయనగరమహారాజుల గురువర్యులును నగు శ్రీమ తిరుకుల పెద్దింటి సంపత్కుమార వెంకటాచార్యులయ్య గారిని దర్శించి, వారికి శిష్యుఁడై విద్యాభ్యాసమును గావించుటయుఁ గారణముగా శ్రీరామ తీర్థమునందే నివాసమేర్పరచుకొని యుండెడివాఁడు. ఇప్పటికిని వీరి గృహనివేశనస్థల మీయూ లోఁ బ్రసిద్ధివహించియున్నది. విద్యాభ్యాసము యిక్క విశిఖామణి బాల్యాత్ప్ర్పభృతి, మహామేధావియు, సుగుణగణదురీణుఁడునునై శ్రీ అయ్యవార్లంగారి సన్నిధానమున విద్యాభ్యాసమును బ్రారంభించిన యచిరకాలములోనే కావ్యనాటకాలంకార సాహితీధురంధరుఁడై శాస్త్రమర్యాదలను గూడ బాగుగా నెఱింగినవాఁడై, యాంధ్రగీర్వాణభాషలలో నసమానముగాఁ గవిత్వముఁ జెప్పెడి నేర్పును గడించెను. శ్రీ అయ్యవార్లం గారివలనఁ గేవలము విద్యనేగాక పంచసంస్కారములను వడసి, శ్రీ వైష్ణవమతావలంబియైనాఁడు. భగవద్భాగవతాచార్య భక్తినిష్టాగరిష్ఠుఁడై శ్రీ వైష్ణవమతసాంప్రదాయిక గ్రంథ<noinclude><references/></noinclude> ivcuhkprw7ad0o6aqxithtki3bx3mnk 104 235629 592500 2026-10-20T16:34:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 తిరుమంగయాళ్వారి దివ్య చౌర్యపుఁగథన్ హరిలక్ష్మి సంవాద మనుచుఁ జెపి మును “వైరిహరరంహ” యని ఘనశతకంబు సింహాద్రివిభుని దర్శించి చెప్పి యేకాంత సేవాఖ్య హృద్య ప్రబంధంబు రామతీర్థ...' 592500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3 తిరుమంగయాళ్వారి దివ్య చౌర్యపుఁగథన్ హరిలక్ష్మి సంవాద మనుచుఁ జెపి మును “వైరిహరరంహ” యని ఘనశతకంబు సింహాద్రివిభుని దర్శించి చెప్పి యేకాంత సేవాఖ్య హృద్య ప్రబంధంబు రామతీర్థపతి కర్పణ మొనర్చి గీ. బాదులాఖానునొంచి శుంభత్ప్రతాపుఁ డౌ విజయరామగజపతి మ్మోధినాథ దత్తబహుశాగ్రహార విత్తములనందె మహిని గోకులపాటి కూర్మప్రధాని, " ఈ విధముగా చెప్పియున్నాఁడు. దీని బట్టి చూడగా " బాద ల్లా ఖాను” ను గెల్చిన శ్రీ పెదవిజయరామ గజపతిమహా రాజుగారి కాలముననే యీతఁడు సుప్రసిద్ధుఁడై మహారాజు సన్మానపాత్రుఁడై నట్లు తెలియవచ్చు చున్నది. కవికృతగ్రంథములు ఇక్క వి తల్లజుని గ్రంథములను జెప్పుటకు మున్నీ తని శపితాస్వభావమును జెప్పుటగూడ నావశ్యకమైనను, గ్రంథ వై పుల్య సందేహము చే సంగ్రహముగా నీవిషయమును జెప్పుచుఁ బ్రకృతమున కుపక్రమించెదను. ఈతఁడాంధ్ర గీర్వాణభాషల లోనే గాక, అజనము, ఉర్దూ, భాషలలో గూడ మంచి పరి<noinclude><references/></noinclude> hcy4ved3truh9mvfkf4saywo8yj8c3c 592778 592500 2026-10-21T06:10:28Z Rajasekhar1961 50 592778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude> తిరుమంగయాళ్వారి దివ్య చౌర్యపుఁగథన్ హరిలక్ష్మి సంవాద మనుచుఁ జెపి మును “వైరిహరరంహ” యని ఘనశతకంబు సింహాద్రివిభుని దర్శించి చెప్పి యేకాంత సేవాఖ్య హృద్య ప్రబంధంబు రామతీర్థపతి కర్పణ మొనర్చి గీ. బాదులాఖానునొంచి శుంభత్ప్రతాపుఁ డౌ విజయరామగజపతి మ్మోధినాథ దత్తబహుశాగ్రహార విత్తములనందె మహిని గోకులపాటి కూర్మప్రధాని, ఈ విధముగా చెప్పియున్నాఁడు. దీని బట్టి చూడగా బాద ల్లా ఖాను” ను గెల్చిన శ్రీ పెదవిజయరామ గజపతిమహారాజుగారి కాలముననే యీతఁడు సుప్రసిద్ధుఁడై మహారాజు సన్మానపాత్రుఁడై నట్లు తెలియవచ్చు చున్నది. {{p|fs125|ac}}కవికృతగ్రంథములు</p> ఇక్క వి తల్లజుని గ్రంథములను జెప్పుటకు మున్నీ తని కవితాస్వభావమును జెప్పుటగూడ నావశ్యకమైనను, గ్రంథ వైపుల్య సందేహముచే సంగ్రహముగా నీవిషయమును జెప్పుచుఁ బ్రకృతమున కుపక్రమించెదను. ఈతఁడాంధ్ర గీర్వాణభాషలలోనే గాక, అజనము, ఉర్దూ, భాషలలో గూడ మంచి పరి<noinclude><references/></noinclude> gypkoz5c3s88e6bzcbn8a6cap712jrp 592833 592778 2026-10-21T10:08:33Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> <poem>తిరుమంగయాళ్వారి దివ్య చౌర్యపుఁగథన్ హరిలక్ష్మి సంవాద మనుచుఁ జెపి మును “వైరిహరరంహ” యని ఘనశతకంబు సింహాద్రివిభుని దర్శించి చెప్పి యేకాంత సేవాఖ్య హృద్య ప్రబంధంబు రామతీర్థపతి కర్పణ మొనర్చి గీ. బాదులాఖానునొంచి శుంభత్ప్రతాపుఁ డౌ విజయరామగజపతి మ్మోధినాథ దత్తబహుశాగ్రహార విత్తములనందె మహిని గోకులపాటి కూర్మప్రధాని.</poem> ఈ విధముగా చెప్పియున్నాఁడు. దీనింబట్టి చూడగా "బాదుల్లాఖాను” ను గెల్చిన శ్రీ పెదవిజయరామ గజపతిమహారాజుగారి కాలముననే యీతఁడు సుప్రసిద్ధుఁడై మహారాజు సన్మానపాత్రుఁడై నట్లు తెలియవచ్చు చున్నది. {{p|fs125|ac}}కవికృతగ్రంథములు</p> ఇక్కవి తల్లజుని గ్రంథములను జెప్పుటకు మున్నీతని కవితాస్వభావమును జెప్పుటగూడ నావశ్యకమైనను, గ్రంథ వైపుల్య సందేహముచే సంగ్రహముగా నీవిషయమును జెప్పుచుఁ బ్రకృతమున కుపక్రమించెదను. ఈతఁడాంధ్ర గీర్వాణభాషలలోనే గాక, అఱవము, ఉర్దూ, భాషలలో గూడ మంచి పరి<noinclude><references/></noinclude> s198niwxsjquinou1xqdqxugcen2f81 104 235630 592501 2026-10-20T16:35:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 చయముగలిగి, త త్తద్భాషల నాంధ్రప్రబంధములలోఁజక్కఁగొ హృదయంగమముగా జొప్పించి, కవిత్వముఁ జెప్పుటలో మిక్కి లి నేర్పరి. ఈతని కవిత్వము, శ్రావ్యముగా మధురముగా, లలితముగా, సరళముగా ను...' 592501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>6 చయముగలిగి, త త్తద్భాషల నాంధ్రప్రబంధములలోఁజక్కఁగొ హృదయంగమముగా జొప్పించి, కవిత్వముఁ జెప్పుటలో మిక్కి లి నేర్పరి. ఈతని కవిత్వము, శ్రావ్యముగా మధురముగా, లలితముగా, సరళముగా నుండునని చెప్పుట కావంతయు, సందే హము లేదు. సామాస్యముగ శ్లేషకలపద్యములను రసవంతము గాను, మృదుళముగాను జెప్పుట దుస్సాధ్యము. అయినను, సుల భముగాను, సుగమముగాను, శ్లేషక విత్వమును జెప్పుటయందీ. తఁడు మిక్కిలి సమర్థుఁడు. మఱియు సందర్భారుసారముగా, సరస ముగా సామెత (లోకోక్తు) లను పద్యములలో సంగ్రధన మొనర్చుటయం దీతనికిఁగల సామర్ధ్యమువి శేష ప్రశంసనీయము సంగీతశాస్త్రమునందుఁ గూడ మంచి యనుభవమును, బాండి త్యమును గలవాఁడనియు గేయరచనా చాతురీధురీణుఁడనియుఁ జెప్పుట కీకవీంద్రుని యక్షగానమే మనకు దృష్టాంతము. ఈ సుకవివతంసుఁ డెన్ని గ్రంథములను రచించెనో నిక్కముగాఁ జెప్పుట కవకాశము లేకున్నను, ఇప్పటికిఁ జలియగా వచ్చిన గ్రంథములు (1) మృత్యుంజయ విలాసము (2) సుందరీ మణిశతకము (8) విజయరామశతకము (4) ఏకాంత సేవ (5) సిం హాద్రి నారసింహశతకము (6) లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము . అను నీయారు గ్రంథములును, నుపలబ్ధములై వెలయుచున్నవి. ఈ గ్రంథములలోఁగూడఁ గొన్ని సమగ్రముగాను, గొన్ని యసమగ్రముగాను, లబ్ధములైనవి. ఈ గ్రంథముల నేగాక<noinclude><references/></noinclude> 02ap236he73sb2ubwuztyat4kfloiey 592779 592501 2026-10-21T06:13:11Z Rajasekhar1961 50 592779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చయముగలిగి, త త్తద్భాషల నాంధ్రప్రబంధములలోఁజక్కఁగా హృదయంగమముగా జొప్పించి, కవిత్వముఁ జెప్పుటలో మిక్కిలి నేర్పరి. ఈతని కవిత్వము, శ్రావ్యముగా మధురముగా, లలితముగా, సరళముగా నుండునని చెప్పుట కావంతయు, సందేహము లేదు. సామాస్యముగ శ్లేషకలపద్యములను రసవంతముగాను, మృదుళముగాను జెప్పుట దుస్సాధ్యము. అయినను, సులభముగాను, సుగమముగాను, శ్లేషక విత్వమును జెప్పుటయందీ. తఁడు మిక్కిలి సమర్థుఁడు. మఱియు సందర్భారుసారముగా, సరసముగా సామెత (లోకోక్తు) లను పద్యములలో సంగ్రధన మొనర్చుటయం దీతనికిఁగల సామర్ధ్యమువి శేష ప్రశంసనీయము సంగీతశాస్త్రమునందుఁ గూడ మంచి యనుభవమును, బాండిత్యమును గలవాఁడనియు గేయరచనా చాతురీధురీణుఁడనియుఁ జెప్పుట కీకవీంద్రుని యక్షగానమే మనకు దృష్టాంతము. ఈ సుకవివతంసుఁ డెన్ని గ్రంథములను రచించెనో నిక్కముగాఁ జెప్పుట కవకాశము లేకున్నను, ఇప్పటికిఁ దెలియగా వచ్చిన గ్రంథములు (1) మృత్యుంజయ విలాసము (2) సుందరీ మణిశతకము (8) విజయరామశతకము (4) ఏకాంత సేవ (5) సింహాద్రి నారసింహశతకము (6) లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. అను నీయారు గ్రంథములును, నుపలబ్ధములై వెలయుచున్నవి. ఈ గ్రంథములలోఁగూడఁ గొన్ని సమగ్రముగాను, గొన్ని యసమగ్రముగాను, లబ్ధములైనవి. ఈ గ్రంథముల నేగాక<noinclude><references/></noinclude> oempwyn1gq6rsrnegi2i6wznnjdrgt9 592834 592779 2026-10-21T10:11:35Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>చయముగలిగి, తత్తద్భాషల నాంధ్రప్రబంధములలోఁజక్కఁగా హృదయంగమముగా జొప్పించి, కవిత్వముఁ జెప్పుటలో మిక్కిలి నేర్పరి. ఈతని కవిత్వము, శ్రావ్యముగా మధురముగా, లలితముగా, సరళముగా నుండునని చెప్పుట కావంతయు, సందేహము లేదు. సామాస్యముగ శ్లేషకలపద్యములను రసవంతముగాను, మృదుళముగాను జెప్పుట దుస్సాధ్యము. అయినను, సులభముగాను, సుగమముగాను, శ్లేషక విత్వమును జెప్పుటయందీతఁడు మిక్కిలి సమర్థుఁడు. మఱియు సందర్భారుసారముగా, సరసముగా సామెత (లోకోక్తు) లను పద్యములలో సంగ్రధన మొనర్చుటయం దీతనికిఁగల సామర్ధ్యము విశేష ప్రశంసనీయము. సంగీతశాస్త్రమునందుఁ గూడ మంచి యనుభవమును, బాండిత్యమును గలవాఁడనియు గేయరచనా చాతురీధురీణుఁడనియుఁ జెప్పుట కీకవీంద్రుని యక్షగానమే మనకు దృష్టాంతము. ఈ సుకవివతంసుఁ డెన్ని గ్రంథములను రచించెనో నిక్కముగాఁ జెప్పుట కవకాశము లేకున్నను, ఇప్పటికిఁ దెలియగా వచ్చిన గ్రంథములు (1) మృత్యుంజయ విలాసము (2) సుందరీమణిశతకము (8) విజయరామశతకము (4) ఏకాంత సేవ (5) సింహాద్రి నారసింహశతకము (6) లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. అను నీయారు గ్రంథములును, నుపలబ్ధములై వెలయుచున్నవి. ఈ గ్రంథములలోఁగూడఁ గొన్ని సమగ్రముగాను, గొన్ని యసమగ్రముగాను, లబ్ధములైనవి. ఈ గ్రంథముల నేగాక<noinclude><references/></noinclude> q7kihsxgdrm31mmrpgjqvo0omxx78wq 104 235631 592502 2026-10-20T16:35:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '7 శ్రీరామతీర్థమునందుఁగల పర్వతముపై నున్న జలకుండికలా, పాండవులపంచలు, ఇఱుకుతాయి మొదలగు దర్శనీయస్థలము లపైన నేకములగు చాటు పద్యములును, జూర్ణికలును నిక్క వి వరేణ్యుఁడు రచించిన...' 592502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>7 శ్రీరామతీర్థమునందుఁగల పర్వతముపై నున్న జలకుండికలా, పాండవులపంచలు, ఇఱుకుతాయి మొదలగు దర్శనీయస్థలము లపైన నేకములగు చాటు పద్యములును, జూర్ణికలును నిక్క వి వరేణ్యుఁడు రచించినట్లు శ్రీ ఆదుర్తి హరిహరదాస (మార్మికవి కృతగ్రంథవిలేఖరి) వంశజులును, కీ॥ శే॥ ఆదుర్తి అప్పలనరసిం హంపంతులుగారు నాతోఁ జెప్పిరి. ఇఁక నీతని గ్రంథములను గొంచెము వివo చెదను, మృత్యుంజయవిలాసము ఇది యాశ్వాసత్రయా వేత యక్షగాన ప్రబంధము. కూ! కవి దీనిని శృంగారనాటక గేయ ప్రబంధమని పేర్కొని యున్నాఁడు. ఇందు సమగ్రముగాఁ బార్వతీపరమేశ్వరుల పరిణ యము వర్ణింపఁబడినది. ఇది యక్షగాన ప్రబంధమైనను, సుప్ర సిద్ధ మహాప్రబంధమువలెనే వర్ణనలతో నలరారుచున్నది. శైలి మృదుల మధురముగా విరాజలు కన్నయది. ఇట్టి యుత్కృష్ట ప్రబంధమును విజ్ఞానసమితి వారు వినూత్నముగా జేసినందుల కెంతయు సంతసింపవలసినదిగా నున్నది. సుందరీమణిశతకము వెలువరింపం కూడా కవిన రేణ్యుఁడు విష్ణుభక్తిపరాయణుఁడు తా రచిం చిన గ్రంథములన్నియు భగవత్సమర్పణమునే జేసినాఁడు కాని, నరస్తుతిఁజేసి, నర నామాంకితముగాఁ జేయుటలేదు. అట్లొనర్చు<noinclude><references/></noinclude> cp5xwq44vhh8iuncgbf65sziet8tiyy 592837 592502 2026-10-21T10:44:23Z Rajasekhar1961 50 592837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />7</noinclude>శ్రీరామతీర్థమునందుఁగల పర్వతముపై నున్న జలకుండికలా, పాండవులపంచలు, ఇఱుకుతాయి మొదలగు దర్శనీయస్థలము లపైన నేకములగు చాటు పద్యములును, జూర్ణికలును నిక్క వి వరేణ్యుఁడు రచించినట్లు శ్రీ ఆదుర్తి హరిహరదాస (మార్మికవి కృతగ్రంథవిలేఖరి) వంశజులును, కీ॥ శే॥ ఆదుర్తి అప్పలనరసిం హంపంతులుగారు నాతోఁ జెప్పిరి. ఇఁక నీతని గ్రంథములను గొంచెము వివo చెదను, {{c|మృత్యుంజయవిలాసము}} ఇది యాశ్వాసత్రయా వేత యక్షగాన ప్రబంధము. కూ! కవి దీనిని శృంగారనాటక గేయ ప్రబంధమని పేర్కొని యున్నాఁడు. ఇందు సమగ్రముగాఁ బార్వతీపరమేశ్వరుల పరిణ యము వర్ణింపఁబడినది. ఇది యక్షగాన ప్రబంధమైనను, సుప్ర సిద్ధ మహాప్రబంధమువలెనే వర్ణనలతో నలరారుచున్నది. శైలి మృదుల మధురముగా విరాజలు కన్నయది. ఇట్టి యుత్కృష్ట ప్రబంధమును విజ్ఞానసమితి వారు వినూత్నముగా వెలువరింపం జేసినందుల కెంతయు సంతసింపవలసినదిగా నున్నది. {{c|సుందరీమణిశతకము}} కూడా కవిన రేణ్యుఁడు విష్ణుభక్తిపరాయణుఁడు తా రచిం చిన గ్రంథములన్నియు భగవత్సమర్పణమునే జేసినాఁడు కాని, నరస్తుతిఁజేసి, నర నామాంకితముగాఁ జేయుటలేదు. అట్లొనర్చు<noinclude><references/></noinclude> nj1z92d239nig7rz637p0kpviwlgzok 592838 592837 2026-10-21T10:53:09Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />7</noinclude>శ్రీరామతీర్థమునందుఁగల పర్వతముపై నున్న జలకుండికలు, పాండవులపంచలు, ఇఱుకుతాయి మొదలగు దర్శనీయస్థలము లపైన నేకములగు చాటు పద్యములును, జూర్ణికలును నిక్కవివరేణ్యుఁడు రచించినట్లు శ్రీ ఆదుర్తి హరిహరదాస (కూర్మకవి కృతగ్రంథవిలేఖరి) వంశజులును, కీ॥ శే॥ ఆదుర్తి అప్పలనరసింహంపంతులుగారు నాతోఁ జెప్పిరి. ఇఁక నీతని గ్రంథములను గొంచెము వివరించెదను. {{c|మృత్యుంజయవిలాసము}} ఇది యాశ్వాసత్రయోపేత యక్షగాన ప్రబంధము. కూ॥ కవి॥ దీనిని శృంగారనాటక గేయ ప్రబంధమని పేర్కొనియున్నాఁడు. ఇందు సమగ్రముగాఁ బార్వతీపరమేశ్వరుల పరిణయము వర్ణింపఁబడినది. ఇది యక్షగాన ప్రబంధమైనను, సుప్రసిద్ధ మహాప్రబంధమువలెనే వర్ణనలతో నలరారుచున్నది. శైలి మృదుల మధురముగా విరాజలు చున్నయది. ఇట్టి యుత్కృష్ట ప్రబంధమును విజ్ఞానసమితి వారు వినూత్నముగా వెలువరింపంజేసినందుల కెంతయు సంతసింపవలసినదిగా నున్నది. {{c|సుందరీమణిశతకము}} కూ॥ కవివరేణ్యుఁడు విష్ణుభక్తిపరాయణుఁడు తా రచించిన గ్రంథములన్నియు భగవత్సమర్పణమునే జేసినాఁడు కాని, నరస్తుతిఁజేసి, నరనామాంకితముగాఁ జేయుటలేదు. అట్లొనర్చు<noinclude><references/></noinclude> ovgmvpu1p62r75zgyrwflj799pb2hmo 104 235632 592503 2026-10-20T16:35:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వరచిత గ్రంథములను 8 టకీష్టపడుట గూడలేదు. బమ్మెరపోతనవలె శ్రీరామభక్తుఁ డై హరినామాంకితములుగానేజేయుచు, నరనామాంకితములుగాఁ జేయుట కంగీకరింపక యుండగా నొక ప్పుడు శ్రీ విజయరామగజ...' 592503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స్వరచిత గ్రంథములను 8 టకీష్టపడుట గూడలేదు. బమ్మెరపోతనవలె శ్రీరామభక్తుఁ డై హరినామాంకితములుగానేజేయుచు, నరనామాంకితములుగాఁ జేయుట కంగీకరింపక యుండగా నొక ప్పుడు శ్రీ విజయరామగజపతి మహారాజుగారు తమయొక్క భోగకాంత పై నొక శతకమును జెప్పవలెనని నియమింపఁగాఁ దప్పనిసరిగా నిక్క విసత్తముఁ డీశతకమును శృంగారరసమయ ముగాఁ జెప్పెనని పండితపరంపరాగత వార్త నొకదానిని కీ॥ శే॥ నిడదవోలు సుందరముపంతులుగారు సెలవిచ్చి యున్నారు. ఈ శతకమునందుఁగల పద్యములన్నియు, నత్యంతరమణీయ శైలీవిరాజితములై, రసవత్తరములై, రసికజనమనోరంజకము లై యలరారుచున్న వియనుట యతిశయోక్తికానేరదు. లభిం చినంతవఱకీ శతకమును గూడ నిందు ముద్రింపఁజేసిరి గావున మచ్చునకుఁ బ్రత్యేకముగా నిచ్చట పద్యముల నుదహరింప లేదు. "కుడువఁబోవుచు, రుచులతీరడుగ నేల ?" విజయరామశతకము భగవద్భక్తాగ్రేసరుఁడై, పద్యమయముగనో? గద్యమ యముగనో? పద్యగద్య గేయాత్మకముగనో? భగవదర్పితము గానే ప్రబంధములను జేయుచు, భగవదితర విషయ పరాఙ్ము ఖుఁడై, భగవధ్యానతత్పరుఁడగు, కూ కవిపుంగవుఁ డొక సము యమున శ్రీ విజయరామ గజపతిమహారాజా వారి సందర్శన<noinclude><references/></noinclude> gm32vy5w3lcfevgt4xdinbpk0v21gr1 104 235633 592504 2026-10-20T16:36:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9 మున కేగినంత నాయన తమపై నేదేనికృతిని రచింపవలసిన దని నియమింపగా నరనామాంకితముగాఁ గృతిని రచింపనిచ గింపని యీతఁడు మహారాజాజ్ఞోలంఘనముఁజేయఁజాలక తన యొక్క ప్రతిజ్ఞ కు భంగముకలుగకు...' 592504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>9 మున కేగినంత నాయన తమపై నేదేనికృతిని రచింపవలసిన దని నియమింపగా నరనామాంకితముగాఁ గృతిని రచింపనిచ గింపని యీతఁడు మహారాజాజ్ఞోలంఘనముఁజేయఁజాలక తన యొక్క ప్రతిజ్ఞ కు భంగముకలుగకుండునట్లుగను, రాజాజ్ఞ ఁ దిర స్కరింపకుండునట్లుగను, “విజయరామా! రామతీర్థాశ్రమా!” యనుమకుటముగల శతకము నొకదానిని జెప్పి మహారాజా వారిని మెప్పించినట్లు కింవదంతికలదు. పై రెండు వాక్యములును శ్రీరామచంద్రమూర్తికిని, మహారాజుగారికిని గూడ నన్వయిం పఁగలవనుటలో సందేహము లేదు. ఈ శతకమింతవఱకు సమ గ్రముగా నెచటను లభింపలేదు. లభించినవి మూడు పద్యములు మాత్రమే. ఆపద్యత్రయము నిట నుదహరించుచున్నాఁడను. శా. స్వామి గన్నది పూట, పుణ్యనది కేరంజన్న దేబాట మీ ధామంబున్నదె పేట ధర్మసభ సత్యంబన్న దేమాట, యే సీమ౯వస్తుసమృద్ధి చే భటుల చేఁ జెల్వైనదే కోట, పెక్ మామిళ్లున్న దెఖోట, శ్రీవిజయరామా! రామతీర్థాశ్రమా! మ. సములడైనది బారు, విభజనచే జాగైనదే నోరు, గ్రీ మ్మములోఁ బారిన దేరు, సజ్జనని వాసంబున్న దే యూరు, రో గముబాగైనదె వేరు, మీపదపరాంగంబున్న నీరు, ధ ర్మము చేఁ గన్నది పేరు, శ్రీవిజయరామా! రామతీర్థాశ్రమా!<noinclude><references/></noinclude> 29mov9rsrzjsxo8vuay3ywdfwp6os0f 104 235634 592505 2026-10-20T16:36:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 మ. ఘనకోపంబతి లోభి కే, పరుష వాక్య ప్రోద్దతుల్ పంద కే ధనకార్పణ్యము పాపశీలునకె, కాంతాబద్ధమోహంబు జా రున కే, నిర్మల సాధు వంచనవిధుల్ మూర్ఖళీకేయిమ్మహిళా మనుజస్వామికీ ధర్మమా ! వి...' 592505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 మ. ఘనకోపంబతి లోభి కే, పరుష వాక్య ప్రోద్దతుల్ పంద కే ధనకార్పణ్యము పాపశీలునకె, కాంతాబద్ధమోహంబు జా రున కే, నిర్మల సాధు వంచనవిధుల్ మూర్ఖళీకేయిమ్మహిళా మనుజస్వామికీ ధర్మమా ! విజయరామా! రామతీర్థాశ్రమా! ఈమూఁడు పద్యములును, నెల్లిమర్ల నివాసులగు శ్రీభట్టు అప్పల రాజు గారివలన నాకు లభించినవి. వారికిని ఈమూఁడు పద్యములే లభించినవట. ఇట్టి యమూల్యశతకరత్న మాంధ్ర లోకమునకు లభించక యేమారుమూలనో యడఁగియుండుట దురదృష్టమే యనవచ్చును. ఈ పద్యముల యొక్క శైలినిబట్టి చూచినచో శతక 'మెంతయు హృదయానంద సంధాయకముగా నుండుననుట నిశ్చయము. ఏకాంతసేవ, శ్రీ రామతీర్థ స్వామి వారిపై నీతఁడు రచియించిన కొన్ని పాటలు, బద్యములు గ్రంథరూపముగానుండి యీ పేరుతో వ్యవరింపఁబడుచున్నవి. దేవాలయములో: శ్రీస్వామి వారి సన్ని ధానమునఁ దత్తద వసరములయం దిప్పటికిని కీర్తనాదులను, గీర్తనభాగవతులు పాడుచుందురు. సింహాద్రి నారసింహశతకము. పూర్వ మొకప్పుడు సింహాచలములో దేవాలయమును ధ్వంస మొనర్పఁబూని క్రూరులగు యవనులు ముట్టడించి, యాక్రమింపఁగా, మహాభక్తుఁడును, మహాకవియు, నగునీతఁడు<noinclude><references/></noinclude> odypuvtt1kh961y8h9lme1uzks7ixzb 104 235635 592506 2026-10-20T16:36:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11 ముందుగానే యీవార్తను టెలిసికొన్న వాఁడై, దేవాలయాంత ర్భాగమున నిగూఢముగానుండి, మహాభక్తి తాత్పర్యములతో శ్రీసింహాద్రినాథునిఁ బ్రార్థించుచుఁ దాదాత్మిక ప్రతిఫలత్కవి తా ప్రభ...' 592506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>11 ముందుగానే యీవార్తను టెలిసికొన్న వాఁడై, దేవాలయాంత ర్భాగమున నిగూఢముగానుండి, మహాభక్తి తాత్పర్యములతో శ్రీసింహాద్రినాథునిఁ బ్రార్థించుచుఁ దాదాత్మిక ప్రతిఫలత్కవి తా ప్రభావసందర్భసంగతముగా నొక పీసపద్యముయశతకమును “వైరిహరరంహ! సింహాంద్రినారసింహ! ”యను మకుటముతోఁ జెప్పెను. ఈశతకమునందుఁ గవి యదను లొనర్చు ఘోర కార్య ములను శాంతింపఁజేసి, శత్రుక్షయమును జేయుమని శ్రీసిం హాద్రినాథుని హెచ్చరించుచు, నఱువది పద్యములవఱకు, నిష్ఠు రముగాఁ బ్రార్థించినాడు. మహాభక్తుఁడగు నీతిని ప్రార్థన నం గీకరించి యఱువది యెనిమిదవపద్యముఁ జెప్పిన వెంటనే, భక్త వత్సలుఁడునూ, దేవదేవుఁడును నగు శ్రీసింహాంద్రి నాథుఁడు గండుతుమ్మెదలదండుకూపమున బయలు వెడలి, యవన సేనను, మర్దించుచుఁ బొడుచుచుఁ జీల్చి చెండాడుచు, విశాఖపట్టణము వద్దనున్న “తుమ్మెద మెట్ట" వఱకుఁ బారఁదోలెను. కావుననే యీమెట్ట కీప్పటికిని . “తుమ్మెదల మెట్ట" యను వాడుక కల్గెనని జనశ్రుతి. ఇది యిట్లుండఁగా మఱియొక చిన్న విశేషమును మనవిఁ జేసెదను. ఈ శతకమును రచించిన కాలమును, గారణమును గూడ నూహించుటకుఁ దగు చరిత్రాంశ మొకటి కలదు. దాని నిట నుదహరించుచున్నాఁడను. దీవిం గని నాయూహ యెంతవఱకు సార్థక్యము నందెనో? పాఠకులే యూహింతురుగాక ! ఏమన ?<noinclude><references/></noinclude> 5015v2etn8ol6nvvc4fkbxrgd1bt3bt 104 235636 592507 2026-10-20T16:36:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 శ్రీవిశిష్టాద్వైతమతోద్ధారకులకు శ్రీరామానుజాచా ర్యులవారు దిగ్విజయయాత్రాసందర్భమున శ్రీసింహాచలము. సకు విజయము జేసిరి. అత్తఱి శ్రీసింహాద్రినాథున కంతరంగ భక్తుఁడగు కృష్ణ...' 592507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 శ్రీవిశిష్టాద్వైతమతోద్ధారకులకు శ్రీరామానుజాచా ర్యులవారు దిగ్విజయయాత్రాసందర్భమున శ్రీసింహాచలము. సకు విజయము జేసిరి. అత్తఱి శ్రీసింహాద్రినాథున కంతరంగ భక్తుఁడగు కృష్ణమాచార్యుఁడను శ్రీవైష్ణవోత్తముఁ డొక డట నుండెను. ఆయన తనగానము చేఁ బ్రతిరాత్రీయు, శ్రీసింహాద్రి నాథుని మెప్పించి, తాండవింపఁ జేసి, సుప్రసన్నునిగాఁ జేసి కొనుచుండెడివాఁడు. శ్రీరామానుజాచార్యుల వారిని సింహా చలదేవాలయమునఁ జూచియు, నాకృష్ణమాచార్యుఁడు సాష్టాం గప్రణామ మొనర్పక సంభాషణమైనను జేయక సగర్వముగా నూరకుండెను. ఈయన గర్వమును గాంచి రామానుజాచా ర్యులవారే స్వయముగా నీయనను బలుకరించి వినమ్రుఁడై 'స్వామీ! కృష్ణమాచార్యోత్తమా! యీరాత్రి శ్రీసింహాద్రి నాథుని సన్నిధానమున దేవర గాన మొనర్చి, యద్దేవదేవుని సుప్రసన్నునిగాఁ జేసికొన్న తఱిని దాసునకు ముక్తి కలదా ? లేదా? యను విషయము నడిగి యందులకు శ్రీసింహగిరినా థుఁ జానతిచ్చిన ప్రత్యు త్తరమును గని, మఱల మీకు మోక్ష ము కలదా ? లేదా ? యరు బ్రశ్నిం పుఁడు. పిదప స్వామి యొసంగిన ప్రత్యుత్తరమును రేపటి యుదయమున దాసునకుఁ దెల్పుఁడు' అని వచించెను. అంద లకుఁ గృష్ణమాచార్యుఁ డెంతయు, సంతసించి యా రాత్రి ని దివ్యగానమున నద్దేవదేవుని మెప్పించి ప్రసన్నునిగాఁ జేసుకొని విషయమును గూడఁ విషయమును గూడఁ<noinclude><references/></noinclude> 9987kot9v8ouikqvrue33ycgy0gnnp3 104 235637 592508 2026-10-20T16:36:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 "స్వామీ! దేవాదిదేవా! దక్షిణదేశమునుండి, రామానుజా చార్యుఁ డనుయతివర్యు డొకఁడు వచ్చినాఁడు. అతనికి ముక్తి కలదా ? లేదా ? యను విషయమును దేవర నడిగి, మఱల దేవరవచించు ప్రత్యుత్తరమును గ...' 592508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 "స్వామీ! దేవాదిదేవా! దక్షిణదేశమునుండి, రామానుజా చార్యుఁ డనుయతివర్యు డొకఁడు వచ్చినాఁడు. అతనికి ముక్తి కలదా ? లేదా ? యను విషయమును దేవర నడిగి, మఱల దేవరవచించు ప్రత్యుత్తరమును గూడఁ దనకుఁ దెల్పవలసిన”దని నాతోవచించినాఁడు. ఏమియాజ్ఞ ? అని శ్రీసింహాద్రినాథునితో విన్నపము జేసికొనెను. అంతట శ్రీసింహాద్రి నాథుఁడు. “భక్త వరేణ్యా! ఆ రామానుజార్యమునీంద్రుఁ డిచ్చినవారికి ముక్తి కల్గుచున్నప్పు డింక నాతనికి ముక్తి కల్గుటకు సందియమేమి ?" యనివచించెను. తరువాత కృష్ణమాచార్యుఁ డాసంగతినివిని, “స్వామీ ! నాకు మోక్షముకలదా ?" యని మఱల బ్రశ్నిం చెను. అందులకించుక సంశయించుచు, శ్రీ సింహాద్రినాథుఁడు "కృష్ణమాచార్యా ! నీవు భక్తుఁడవేకాని, నీకు మోక్షము నిచ్చుటకు నాకధికారము లేదు. ఏమన ? రామానుజాచార్యున కిదివఱలోనే విభూతిద్వయాధికారము నొసంగితిని. కావున నీకు ముక్తినిచ్చుటలో గూడ నాయనయే సర్వాధికారి. నీకు మోక్ష ముఁగావలయునన్న నాయననే యాశ్రయింపుము" అనివచిం చెను. ఆవిధముగా వచించిన భగవద్వాక్యములను విని, కీనిసి, కృష్ణమాచార్యుఁడు “దేవా! నిన్నాశ్రయించినఫలిత మిదియా ? పరమపదము కొఱకు పరుని బ్రార్థింపు మనియెదవా? యింత కాలమువఱకు నీయందత్యంత భక్తి తాత్పర్యములతోఁ బాడి భజిం .<noinclude><references/></noinclude> t39mii17xwxgzoxvhc9zitasps6c8i5 104 235638 592509 2026-10-20T16:37:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 చితిని గదా ? తుద కీవిధముగా నన్ను మోసగింతువా?” యని నిష్ఠురోక్తులాడెను. అట్టి నిష్ఠురాలాపములను సహింపఁజాలక శ్రీ సింహాద్రినాథుఁడును, “కృష్ణమాచార్యా ! నీవు రాజసుఁ డవు, తామసుఁ...' 592509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 చితిని గదా ? తుద కీవిధముగా నన్ను మోసగింతువా?” యని నిష్ఠురోక్తులాడెను. అట్టి నిష్ఠురాలాపములను సహింపఁజాలక శ్రీ సింహాద్రినాథుఁడును, “కృష్ణమాచార్యా ! నీవు రాజసుఁ డవు, తామసుఁడవు, నీవు భ క్తితోఁ బాడితినని యుపకారముగా జెప్పుచున్నా వే? నీవుపొడితివి. నేనాడితిని. నీపాటకు నాయా టకు సరిపోయినది. బాకీమ జేమియు లేదు. నీవిట్టి కఠినోక్తులు నాడినందులకు, నీ రచించిన కీర్తనలన్నియు, నీచుల పొలఁగుఁగాళ" యని శపించెను. అంతఁ గృష్ణమాచార్యుఁడుఁ గూడ మిగులఁ గ్రుద్ధుఁడై "నీయాలయమంతయు, నేకరీతిగా నేడుదినంబులు మండి, గోపురమంటపాదులన్నియుఁ గళావిహీనములై చెడును గాక" యని శ్రీ సింహాద్రినాథునకు మఱల బ్రతిశాపమిడెను. ఆటుపిమ్మట, $ కృష్ణమాచార్యుల కీర్తనలన్ని యు నిత్యభోగ్యములయ్యె నేటి కై న మఱికొన్ని నాళ్లకు “మలికి నేబ” నువాఁడు మ్లేచ్ఛాధిపతివచ్చి మిన్ను రాయు దివ్యవిమానంబుఁ దెగటార్చీ కోవెల బారచాపులఁదైల భాసితములఁ జుట్టించి కాల్చిన సుడిసి యేడహములు గాలిభక్తో క్తి చేఁ గదలకుండా<noinclude><references/></noinclude> 5wbnve3ixtl55z7ooeo7tap2q9a0bdn 104 235639 592510 2026-10-20T16:37:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '15 అని యాచార్య సూక్తి ముక్తావళియందుఁ జెప్పఁబడిన విధముగా … సింహాద్రినాథుని శాపవశమునఁ గృష్ణమాచా ర్యుని కీర్తనలన్నియు, నీచులపాలైనవి. మఱికొంత కాలమునకుఁ గృష్ణమాచార్యుని శాప...' 592510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>15 అని యాచార్య సూక్తి ముక్తావళియందుఁ జెప్పఁబడిన విధముగా … సింహాద్రినాథుని శాపవశమునఁ గృష్ణమాచా ర్యుని కీర్తనలన్నియు, నీచులపాలైనవి. మఱికొంత కాలమునకుఁ గృష్ణమాచార్యుని శాపప్రయోగ పరిణామముగా “మలికినేబ్” అను మ్లేచ్ఛనాయకుఁడు సపరివారముగావచ్చి సింహాచల క్షేత్ర మును ధ్వంసమొనర్పఁబూనెను. అట్టి వేళ నే మహాభక్తుఁడును, మహాకనియు, సగు మనకూర్మనాథ కవీంద్రుఁ డత్యంత భక్త్యు ద్రేకముతో నారుగా "సింహాద్రి నారసింహ !" యను మకు టముతో శతకముఁ జెప్పఁగా, భగవంతుఁ డనుగ్రహించినాఁడ నియు, భగవదాలయమునకు భంగము వాటిల్లకుండెననియుఁ జెప్పఁదగియుండెను. పై పద్యములో “భక్తోక్తి చే”అను పదము చే మహాభక్తుఁడగు మనకూర్మనాథకవీంద్రుని సూక్తి చేతనే క్షేత్ర ముసకు క్షేమముకల్గెనని యూహింపవలసియున్నది. మఱియు, శ్రీరామానుజాచార్యుల వారును, “మల్కి నేబ్” అను నాయకుఁడును, భిన్న కాలీనులే యనుట నిశ్చయము. కాని, కూర్మనాథకవియు, మలికినేబ్ అనువాఁడును, సమకాలికులా? భిన్న కాలీనులా? అనెడు విషయము మాత్రము విమర్శనీయము. వి స్తరభీతిచే నిట్టివిమర్శనమును విరమించి, సందర్భోచితముగా నున్న చరిత్రాంశమును మాత్రము వ్రాసితిని. ఈ సుకవిశేఖ రుఁడత్యంతభక్త్యావేశము చే నమృతప్రాయముగా, సతిభ క్తిరస మయముగా, సహజగంభీర వాగ్ధాటితోఁ జెప్పిన యీశతకము<noinclude><references/></noinclude> f5habu72m9xbt0vjp0cay5uu86z8wv0 104 235640 592511 2026-10-20T16:38:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 పాఠకులకుఁబఠించుచున్న కోలఁది పరమానంద సంధాయకముగా నుండునని చెప్పుట కేమాత్రమును సందేహింపనక్కఆ లేదు.. భక్తులకుఁ బఠనయోగ్యమై, పరమార్థ సాధకమై, ప్రదమైయుండు ననుట యతిశయోక్తి కాన...' 592511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 పాఠకులకుఁబఠించుచున్న కోలఁది పరమానంద సంధాయకముగా నుండునని చెప్పుట కేమాత్రమును సందేహింపనక్కఆ లేదు.. భక్తులకుఁ బఠనయోగ్యమై, పరమార్థ సాధకమై, ప్రదమైయుండు ననుట యతిశయోక్తి కానేఆదు. లక్ష్మీనారాయణసంవాదము L వాంఛితఫల ఇయ్యది మూఁడాశ్వాసములు గల చక్కని ప్రబంధము. ఇందు మొదటి యాశ్వాసమున లక్ష్మీనారాయణుల యొక్క సువాదమును, రెండవయాశ్వాసమున శ్రీ వైష్ణవమత ప్రతిష్ఠా పనాచార్యులును, బన్నిద్ద రాళ్వారులలో నొక్కరు, నగు శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారుల చరిత్రమును, మూఁడవయాశ్వాసమున జగన్నాధస్వామివారి రాయ భారమును, వర్ణింపఁబడినవి. ఇక్కవివర్యుఁ డీ ప్రబంధమునందుఁగల ప్రథమద్వితీయాశ్వాస ములను, శ్రీరామతీర్థాది దేవస్థానములలోఁ బ్రతిసంవత్సరము జరుగు శ్రీస్వామివారి కల్యాణమహోత్సవములలోఁ జోరోత్సవ సందర్భమున జోరసంవాదాళ్వాసమును, శ్రీ పుష్పయా త్సవ సందర్భమున, లక్ష్మీనారాయణ సంవాదాశ్వాసమును, స్వామిసన్ని ధానమందు విన్నపమొనర్చుట కర్హమగునటుల చిం చియున్నాఁడు. ఇట్లు శ్రీ స్వామివారి సన్నిధానమున విన్న ప మొనర్చుట కే విరచించియున్న యీ యాశ్వాసద్వయమును, స్వాచార్యుల పురుష కారమున శ్రీ విజయనగర ప్రభువులయంగీ<noinclude><references/></noinclude> 8g8rm2bck4k0cxkz7nmw4weamo2ghnc 104 235641 592512 2026-10-20T16:38:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '17 కారమునంది, శ్రీ సింహాచట, శ్రీరామతీర్థాది దివ్యక్షేత్రము లలోఁ బ్రతివత్సరమును జరుగు కల్యాణమహోత్సవములలో విన్నపమొనర్చుట కేర్పాటు గావించి కొన్నాడు. ఇప్పటికిని, దత్తత్సమయ...' 592512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>17 కారమునంది, శ్రీ సింహాచట, శ్రీరామతీర్థాది దివ్యక్షేత్రము లలోఁ బ్రతివత్సరమును జరుగు కల్యాణమహోత్సవములలో విన్నపమొనర్చుట కేర్పాటు గావించి కొన్నాడు. ఇప్పటికిని, దత్తత్సమయములయం దీ యాశ్వాసములనే విన్న పమొనర్చుట యాచారముగానున్నది. ఇందలి మూఁడవయాశ్వాసమును మాత్ర మిక్క వివరేణ్యుఁ డిటీవల స్వేచ్ఛగా రచించి, యీ ప్రబంధమునందుఁ దృతీయాశ్వాసమని యాశ్వాసాంత గద్య మునువ్రాసి, యంటఁగలిపినట్లుగాఁ గన్పట్టుచున్నయది. కాని మొదటి యాశ్వాసములకు రెండింటికి నిగల సమయ సందర్భ ములనుబట్టి చూచినచో నీమూఁడవ యాశ్వాసమున ప్రబంధ మునందు విశేష సంబంధమున్నట్లు గన్పడలేదు. మఱియు, నిప్పటికి లభించిన ప్రతులలో నీ ప్రబంధమునందు మొదటి యాశ్వాసమునకు “లక్ష్మీ నారాయణసంవాద ”మనియు, = రెండవ యాశ్వాసమునకుఁ “జోరసం నాద”మనియు వాడుక చే యఁబడి లిఖింపఁబడియున్నవి. కాని యిట్టి వాడుక పేరులను, వ్రాఁతలనుబట్టి చూడఁగా నీ రెండొశ్వాసములునుఁ బ్రత్యేకై కా శ్వాస ప్రబంధములా ? లేక యీ యాశ్వాసములు రెండును మాత్రమే గలసిన యేక ప్రబంధమా? యేక ప్రబంధమైనచో నిందేది మొదటి యాశ్వాసము ? ఏది రెండవ యాశ్వాసము ' ప్రబంధనాము బెద్ది? యను సంప్రశ్న ములు కనువగునటుల లబ్ధప్రతులు వివిధములుగా వ్రాయఁబడి యున్నవి. యీ ప్రాంతల ?<noinclude><references/></noinclude> 9vie2uayrjyyrzhe2ba2d7b7yj68y44 104 235642 592513 2026-10-20T16:39:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 యొక్క భేదములును, విశేషముగా నాళ్వాసాంత గద్యములు యందే గన్పట్టుచున్నయవి. ప్రతులన్నిటిలోను, బ్రబంధ ప్రారం భములుమాత్ర మొక్కరీతిగానే గన్పట్టుచున్నయవి. ఇట్టి వ్రాత పొరపాటు ల...' 592513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 యొక్క భేదములును, విశేషముగా నాళ్వాసాంత గద్యములు యందే గన్పట్టుచున్నయవి. ప్రతులన్నిటిలోను, బ్రబంధ ప్రారం భములుమాత్ర మొక్కరీతిగానే గన్పట్టుచున్నయవి. ఇట్టి వ్రాత పొరపాటు లన్నియును, విలేఖరుల యొక్క విజ్ఞానలోపము చేఁ గల్గిన వనియే యూహింపఁదగి యున్నది. ఈ ప్రబంధమునకుఁ గృత్యాది పద్యము లెచ్చటను లభింపలేదు. కావున నీ హేతువు లనుబట్టి చూడఁగా నీ ప్రబంధవిషయములో నైక్యక్రమనామ నిర్ణయములను జేయుటకుఁ గొన్ని చర్చనీయాంశములు కలవు . కాని, గ్రంథవిస్తృతిసందేహముచే మానివేసి, పూర్వమునుం డియు, వాడుకలోనున్న యాచారమునుబట్టియుఁ, బ్రబంధారం భోక్త రీతి నను సరించియు, నిర్ణ యంశములనుమాత్రమే వ్రాయు చున్నాడ. ఇయ్యది మూఁడాశ్వాసములు గల ప్రబంధ రాజము. ఇందుఁ బ్రథమాశ్వాసమునకు “లక్ష్మీనారాయణసంవాద” మని యు, ద్వితీయాశ్వాసమునకు “చోరసం వాదము”అని ము, వాడఁ బడుచున్నవి. ఇక్కవీంద్రుఁ డీ యాశ్వాసత్రయవిశిష్టమగు నీ గ్రంథమునకు “లక్ష్మీ నారాయణసంవాదము” అను నామమి డెను. మఱియు నిందలి మొదటి యాశ్వాసములో శ్రీలక్ష్మీనా నారాయణసంవాదమునుగుఱించి, వచింపవలసిన విశేషమేమి యును, లేదుగాని రెండవ యాశ్వాసములో మాత్ర మీతఁడు. శ్రీవైష్ణవసంప్రదాయముల ననుసరించి, శ్రీ తిరుమంగయాళ్వా కుల చరిత్రమును జెప్పియున్నాఁడు. మనకు శ్రీ తిరుమంగయా<noinclude><references/></noinclude> qk4buxs4fbid8nr8qeu50mp5h7ld18f 104 235643 592514 2026-10-20T16:39:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '19 శ్వారుల చరిత్ర మొకింత తెలిసికొనవలసిన యావశ్యకత కలదు గావునఁ గొంత సంగ్రహముగాఁ దచ్చరిత్రమును వ్రాసి, ముగిం చుచున్నాఁడను. శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారుల చరిత్రసంగ్రహము. కార్తికే కృ...' 592514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>19 శ్వారుల చరిత్ర మొకింత తెలిసికొనవలసిన యావశ్యకత కలదు గావునఁ గొంత సంగ్రహముగాఁ దచ్చరిత్రమును వ్రాసి, ముగిం చుచున్నాఁడను. శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారుల చరిత్రసంగ్రహము. కార్తికే కృత్తికేజాతం చతుష్క విశిఖామణిం షటబంధకృతం శార్ణమూర్తిం కలిహమాశ్రయే॥ శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారులు చోళదేశమున తిరువాలి తిరు నగరిలో సలసంవత్సర కార్తికమాసములోఁ గృత్తికా నక్షత్ర మందు శ్రీమన్నారాయణుని శారాంశమువలన నవతరించెను. F ఈతఁడు "సమబాయత తత్రపాదజప్రముఖః కశ్చననీల నామకః ' పురుషో త్తమ కార్ముకాంశజః” అను రీతిని శూద్రకుల ములో జన్మించినంత : “ఆవినాడుడయార్" అను సీతని తండ్రి మంచి శుభదినమున నీతనికి, నీలుఁడని నామకరణ మొనర్చెను. పుట్టినది మొద లీ బాలకుఁ డసమాన సౌందర్యవిరాజితుఁడై, యమిత తేజశ్శాలియై, యత్యంత బలపరాక్రమసమన్వితుఁడై ప్రకాశించుచుండెను. ఈతఁ డొకసారి చోళ దేశాధిపతిని దర్శింపఁగా నా రాజ్ తనియొక్క సౌందర్యమును, శౌర్యధైర్యములను, బలపరాక్ర మములనుజూచి, యాశ్చర్యమునంది, యీతనికి “పరికాలుఁడు”<noinclude><references/></noinclude> 4gt2b8vcf9aaugzmap1t196yn6b9lis 104 235644 592515 2026-10-20T16:40:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 అను బిరుద నామము నొసంగి, తనకు సామంతరాజు గాఁ జేసికొ నియెను. అనంతర మీ పరకాలుఁడు తనకుఁ జోళ రాజద త్తమగు . రాజ్యమును, ధర్మమును, మే జిమీఱక, న్యాయముగాఁ బరిపా లించుచు, సకలసంపత్సమృద్ధ...' 592515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 అను బిరుద నామము నొసంగి, తనకు సామంతరాజు గాఁ జేసికొ నియెను. అనంతర మీ పరకాలుఁడు తనకుఁ జోళ రాజద త్తమగు . రాజ్యమును, ధర్మమును, మే జిమీఱక, న్యాయముగాఁ బరిపా లించుచు, సకలసంపత్సమృద్ధితో సుఖంబుండెను. అంతట నచ్చట. నాగపట్టణ సమీపమున గల “శ్వేత హ్రదము” అను తటాక తీరమున నొకానొక నాక వేశ్య, శాపవశమున మానవతరుణియై, సంచరించుచుండ నా పట్టణ వాసియు, వైద్యపుంగవుఁడును నగు నొక శ్రీవైష్ణవోత్తముఁ డామెకుదన కూతుగా గౌరవించి, తన యింటికిఁ దోడ్కొనివచ్చి, “కుముదవల్లి” యను నామమిడి,. మిగుల గారాముగాఁ బెంచుచుండెను. అక్కవ్యకారత్నమును,. దినదిన ప్రవర్ధమానయై, మహాసౌందర్యలావణ్య మావనముల తో శోభిలుచుండెను. ఈ యువతీమణియొక్క సౌంద ర్యాది గుణవిశేషములను, విని, పరకాలుఁ డీమెను వివాహమాడఁ దలఁచి, యామె పెంపుడు తండ్రితోఁ బ్రసంగించినంత నాత డును, నా బాలిక యొక్క సమ్మతిని గనుఁగొని, పరకాలునితో ' సిట్లనెను. "అయ్యా! బిడ్డ నా కప్రయత్నముగా లభిం చెను. ఈమెకు దమకిచ్చుట నాకు సమ్మతమేకాని, యీ బాలిక పంచసంస్కారసంపన్ను నిదప్ప యితరుని జేఁబట్టననియు, వివా హానంతర మొక సంవత్సరమువఱకు ప్రతిదినమున అష్టోత్తర సహ స్రసంఖ్యాకులైన శ్రీవైష్ణవోత్తములకుఁ దదీయా రాధ సము నొనర్చి, వారి శ్రీపాదతీర్థమును, స్వీకరించినఁగాని, భుజింప<noinclude><references/></noinclude> 7ws80jzt4li6hzgt6gl0bjc40h1iuu7 104 235645 592516 2026-10-20T16:40:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '21 ననియుఁ బ్రతిననట్టెను, గానఁ దామందుల కంగీకరించితి రేని దప్పక యీబాలికామణిని బెండ్లి యాడవచ్చును.”అని చెప్పెను. పరకాలుఁ డందుల కెంతయు సంతసించి, “ఆరాధనా : నాం సర్వేషాం విష్ణార...' 592516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>21 ననియుఁ బ్రతిననట్టెను, గానఁ దామందుల కంగీకరించితి రేని దప్పక యీబాలికామణిని బెండ్లి యాడవచ్చును.”అని చెప్పెను. పరకాలుఁ డందుల కెంతయు సంతసించి, “ఆరాధనా : నాం సర్వేషాం విష్ణారారాధనం పరం, తస్మాత్పరతరం ప్రోక్తం .తదీయారాధనం మునే"అను సూక్తిని సంస్కరించి, సమ్మతించి, మంచి శుభదినమునఁ బూర్ణ దేశికుఁడను నాచార్యునివలనఁ . బంచసంస్కారముల నంది, కుముదవల్లిని బరిణయమాడెను. తదనంతరము కుముదవల్లీ ప్రతిజ్ఞానిర్వహణము నొనర్పఁ “బూని, పరకాలుఁడు తనధనాగారములోఁ గల ద్రవ్యమంతయు, . వ్యయపరచుచు, నిత్యము శ్రీవైష్ణవోత్తములకు, షడ్రసోపేత - భోజనములనిడుచు, నారాధించుచుండెను. స్వల్పకాలములోనే తనధనమంతయు, వ్యయముకాఁగాఁ జోళభూపతి కీయవలసిన సొమ్మునుగూడ వెచ్చించి, కప్పమును జెల్లింపక సమారాధన మును, సాగించుచునే యుండెను. చోళభూపతి కీవృత్తాంతముఁ దెలిసి, తనకు సామంత -రాజైయుండియు, నిర్ణీతమగు కప్పము రుగట్టక, దుర్ణ యముగాఁ బ్రవర్తించుచున్న పరకాలునిపై, మిగులఁ గోపించి, భండనముఁ జేయ భటులను బంపెను. పరకాలుఁడును, మిగుల బలపరాక్రమములను, జూపీ, -చోళభూపతియొక్క 'సేవలనుఁ చెండాడి, విజయలక్ష్మీవిభాసితుఁ డాయెను, అనంతరము చోళమహీపతి పరకాలునిపై దండెత్తి<noinclude><references/></noinclude> a97zr6ussihx3oay6j7cz8tjf6v9q15 104 235646 592517 2026-10-20T16:40:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 యేడు పర్యాయములిటుల తన సేనలను బంపుటయు, బరకా లుఁడే విజయమునందుటయు, జరుగఁ గాఁ దుదకు దానే స్వయ ముగాఁ బర కాలునితో యుద్ధముఁజేయ నారంభించెను, గాని -యపుడును, జోళరాజే పరాజితుఁడై పరక...' 592517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 యేడు పర్యాయములిటుల తన సేనలను బంపుటయు, బరకా లుఁడే విజయమునందుటయు, జరుగఁ గాఁ దుదకు దానే స్వయ ముగాఁ బర కాలునితో యుద్ధముఁజేయ నారంభించెను, గాని -యపుడును, జోళరాజే పరాజితుఁడై పరకాలునితో సామము గా మాటతాడి, తనకీయవలసిన ద్రవ్యమిమ్మని కోరఁగాఁ బర కాలుఁడు మూఁడుదినములలో ద్రవ్యమంతయు నిచ్చుట కొప్పు కొనెను. అటులంగీకరించిన పిదపఁ బరకాలుఁడు తనవద్ద నొక్క దమ్మిడియైనను, లేనందులకుఁ జింతించుచు, నుపవసించి, భగ వంతునే ధ్యానించుచుండెను. అంతనారాత్రి యామహామహుని స్వప్నములోఁ గరి రాజరక్షకుఁడగు కరిగిరివరదుఁడు సందర్శన మొసంగి. "కాంచీ -పురములో, వేగవతీనదీతీరమున నొక్క నిక్షేపముకలదు. దానిం గొని, చోళరాజు ఋణమును దీర్పుము” అని యీ విధముగా నానతిచ్చి, యంతర్థానము నంచెను. పిమ్మటఁ బరకాలుఁడును మిగుల సంతసించి, యా విధముగా నొనర్చి, ఋణవిముక్తుఁడై, తనకొసంగిన సామంత రాజ్యమును గూడ మగుడ రాజున కప్ప గించి, స్వాధీనపఱచి వేసెను. కాలుఁడు ఈ విధమునఁ గొంతకాలము గడచినపిమ్మట<noinclude><references/></noinclude> swkgeptwa46ec3bgi3y7yxkjksomub4 104 235647 592518 2026-10-20T16:40:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '! 28 “ఇంటిలోనున్న సొమ్మెల్లఁ జెల్లిన వైష్ణ వారాధనాపేక్ష నాఘనుండు - నీలికా సెబిగించి డాలుక త్తిధరించి కేలవిల్లమ్ములు లీలఁదాల్చి దొంగ బంట్లకు నెల్ల దొరయయిభేరికా భూరికాహళము...' 592518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>! 28 “ఇంటిలోనున్న సొమ్మెల్లఁ జెల్లిన వైష్ణ వారాధనాపేక్ష నాఘనుండు - నీలికా సెబిగించి డాలుక త్తిధరించి కేలవిల్లమ్ములు లీలఁదాల్చి దొంగ బంట్లకు నెల్ల దొరయయిభేరికా భూరికాహళములు భోరుకలుగఁ ద్రోవలలోఁ గాచి దొరలసంపన్నులఁ చెరవాట్లుగొని కొట్టి తెచ్చినట్టి నవధనంబు సహస్రవైష్ణవులకనుది నంబు సంతర్పణము సేయఁ " గుముదవల్లికిఁ బంపుచుండి, తానీమహారణ్యములోనే! చౌర్యముల నొనర్చుచు నుండెను. ఇట్లుండ నొక్క నాజాయరణ్య మార్గమున నెవ్వరును, . రానందునఁ బర కాలున కొక్కపై సయైనను, లభించక “అహహ ! యెవ్వరుఁ ద్రోవరా రైరటంచు”.. జింతించుచు, “నొక్క పొడుగుమహీరుహం, బెక్కీ చూచె” “అపుడు తిరుమంగయాళ్వారి, యందుఁ గరుణ సామినృపురీతిఁ దాదోఁపొసంగఁ దలఁచి. ” సపరివారముగా శ్రీమన్నారాయణుఁడు పెండ్లికొడుకు వేసముతో "ప్రకటహాటకరత్న మకుటహారాంగద కటకాది.<noinclude><references/></noinclude> kiwd087zal4e5fl8arcsqdxnd5twwg7 104 235648 592519 2026-10-20T16:40:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 “చాకచక్యముల”తోడ నయ్యరణ్య మార్గమునుండి బయలు దే రేను, ఆవిధముగా నమూల్యాభరణములతోడను, విశేషధనరా సులతోడను, సపరిజనము గావచ్చుచున్నట్టి "సామిఁగని, . పెండ్లి కొడుకని, జవమెసంగ, ధనమ...' 592519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 “చాకచక్యముల”తోడ నయ్యరణ్య మార్గమునుండి బయలు దే రేను, ఆవిధముగా నమూల్యాభరణములతోడను, విశేషధనరా సులతోడను, సపరిజనము గావచ్చుచున్నట్టి "సామిఁగని, . పెండ్లి కొడుకని, జవమెసంగ, ధనముగల్గెరు వైష్ణవ, తతికోసంగ” ననుచు నమ్మేటిదొంగ తనపరివారముతోఁ గూడి, పెండ్లికొమ రుని పరివారము నడ్డగించి, యాక్రమించి, సొమ్మెల్ల దోచుకొ నెను. అట్లు దోచుకొనిన సొమ్మంతయు బర్వతమువలెఁ బడియు న్నదిగాని, పరకాలునకుఁ గాని భటులకుఁగాని, కదల్చుటకు గూడ శక్యముకాలేదు. పరకాలుఁ డేమి చేయఁగలఁడు? మిగు -లవిచారించి, పురోహితరూపధారియైయున్న బ్రహ్మకుగని, "ఓయిబాపఁడా ! నీవే యీసొమ్మురు గదల్ప లేకుండునట్లు మం -త్రించితివి. నీవు మంత్రవాదివిగాఁ గన్పట్టుచున్నావు. నీమంత్ర ము నుపసంహరించెదవా? లేదా ?” యని తలపగులఁ గొట్టఁ -బోయెను. అపుడు పెండ్లికొమరుని వేసముతో నున్న శ్రీమన్నా రాయణుఁడు పరకాలునిఁగని, “వత్సా! ఆగుము! నేనేమంత్రిం చితిని, నీకుఁగావలసిన మంత్రమును నేనే యుపదేశింతు నిటుర మ్మ"ని పిలువఁగాఁ బరకాలుఁ డత్వం క భక్తి తాత్పర్యములతోఁ బెండ్లి కొమరుని చెంతనిలువఁబడెను. అంకనమ్మహానుభావుండును, విశేషకటాక్షముఁ జేసి, యాపర కాలునకు, “అష్టాక్షరమహామం త్రము" నుపదేశించి, గరుడ వాహనారూఢుఁడై శ్రీభూనీళాస మేకుఁడై, దివ్యదర్శన మొసంగెను.<noinclude><references/></noinclude> c6of0csyfogpcxpqpdt6re18kc5d0ku 104 235649 592520 2026-10-20T16:41:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25 మహాభక్తుఁడైన పరకాలుఁడా శ్రీమన్నారాయణుని- సేవించి, యెంతయు, భక్తిభావమునఁ దగ్ధణముననే ద్రవిడభా-- షామయ ప్రబంధబంధురముగా ననేకరీతుల స్తుతింపసాగెను. భక్తాగ్రేసరుఁడైన పరకాలుని...' 592520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>25 మహాభక్తుఁడైన పరకాలుఁడా శ్రీమన్నారాయణుని- సేవించి, యెంతయు, భక్తిభావమునఁ దగ్ధణముననే ద్రవిడభా-- షామయ ప్రబంధబంధురముగా ననేకరీతుల స్తుతింపసాగెను. భక్తాగ్రేసరుఁడైన పరకాలుని స్తోత్రములకు సంతుష్టాం తరంగుడై శ్రీరంగనాధుఁడు “వత్సా ! నీభక్తికిని, భాగవతా రాధనాసక్తికిని, స్తోత్రానురక్తికిని, మిగుల సంతసించితిని, గావు ననే నీదినమున నన్నను గ్రహించిన యీవృత్తాంతము శాశ్వత ముగా నీలోకమున వాడుకలో నుండులాగున నాయాలయము లలో నెల్లెడలను, కల్యాణోత్సవములలో నశ్వవాహనారూఢుఁ డనగునన్ను, నీవునిరోధించి నాసర్వస్వమును, దొంగిలించు నటుల నొకయుత్సవము నేర్పాటు చేయుచున్నాఁడను” అని యాసతిచ్చి, యంత ర్హితుఁ డాయెను. శ్లో. తదా ప్రభృతి వేదాంతిన్ హరిణాంగీకృతంభుని పర కాలకృతం హ్యేతద్ధ నాపహరణోత్సవం సర్వస్థలేష సర్వత్ర చోత్స వేష్వశ్వవాహనే అతస్సర్వేశ్వర స్సర్వస్థ లేముచ మహోత్సవే తురంగవాహదిన సేకృపయా భక్తవత్సలః సర్వస్వదాన మద్యాపి కరోతికలివై రిణే ఏతంచోరోత్సవం చిత్రం యేసేవకతే నరోత్తమాః తేషాం రంగేశ్వర శీఘ్రం సుప్రసన్నోభవిష్యతి.”<noinclude><references/></noinclude> 1na2u3j0lk03js6i6stw9xr346lrjqf 104 235650 592521 2026-10-20T16:41:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 అని ప్రపన్నామృత పురాణమునఁ జెప్పఁబడియున్నట్టు లీయుత్సవమే “చోరోత్సవము" అని ప్రసిద్ధమైనదై, శుభప్రద మనియు, భగవత్రీతికరమైనదనియు, సర్వవిదిత మైయున్నది. ఇట్లు సుప్రసన్నుడైన శ...' 592521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 అని ప్రపన్నామృత పురాణమునఁ జెప్పఁబడియున్నట్టు లీయుత్సవమే “చోరోత్సవము" అని ప్రసిద్ధమైనదై, శుభప్రద మనియు, భగవత్రీతికరమైనదనియు, సర్వవిదిత మైయున్నది. ఇట్లు సుప్రసన్నుడైన శ్రీరంగనాథుని గనులార సేవించి, ధన్యుఁడై, తిరుమంగయాళ్వారు తా నొనర్చుచున్న శ్రీవైష్ణవారాధన వ్రతమును, బూర్తిచేసి, కృతార్థుఁడాయెను. అనంతరము కుముదవల్లీ సమేతుఁడై, తిరుమంగయా. ళ్వారు శ్రీరంగమున నివాసమేర్పఱచుకొని, శ్రీరంగ నాథ దేవా లయమున కనేక గోపుర ప్రాకారాదులకు, గట్టించి, కైంకర్య మొనర్చెను. ద్రవిడ వేదమునకు, షడంగములనఁదగునారు ద్రవి. డదివ్య ప్రబందములను, రచించి, యీలీలా విభూతియందు 105- సంవత్సరములు జీవించి, యనంతరము పరమపదమున కరిగి,. స్వస్వరూపము సందెను. కూర్మనాధకవీంద్రుఁ డీ చరిత్రాంశమునే యవసరమైనం తవఱకు సంగ్రహించి, సరసమగు శైలితో, సంప్రదాయాంశ ములను, సమకూర్చి, సమీచీనముగా నిందువర్ణించియున్నాఁడు. శ్రీరామ తీర్థపర్వతముపైనున్న దర్శనీయస్థలములను వర్ణించుచు నీతఁడ నేకములగు చాటువులను జెప్పియున్నాఁడని, ఆదుర్తి అప్పలనరసింహం పంతులుగారు చెప్పియున్నారని యిది వఱలోనే వ్రాసియున్నాఁడను, గాని, ఆయననాయొద్ద నొక పద్య.<noinclude><references/></noinclude> 2if6ug5pqdqd6wshhljpw33iiyh0ups 104 235651 592522 2026-10-20T16:41:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '27 ములో నొక్క పాదమే చదివి వినిపించినారు, ఆపద్యపాదము “పేట నుల్లేఖించుచున్నాఁడను. సీ. “ఇఱుకురాయిని దొంగ, దొరకురా వెదుకంగ పలుకురాయదిమాఱు, పలుకునిచట" ఇఱుకునాయి, పలుకురాయి, పాండ...' 592522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>27 ములో నొక్క పాదమే చదివి వినిపించినారు, ఆపద్యపాదము “పేట నుల్లేఖించుచున్నాఁడను. సీ. “ఇఱుకురాయిని దొంగ, దొరకురా వెదుకంగ పలుకురాయదిమాఱు, పలుకునిచట" ఇఱుకునాయి, పలుకురాయి, పాండవుల పంచలు, సీత -కుండము, రామకుండము, మొదలగునవేశ విచిత్రదృశ్యములు నితఁ దీవిధముగానే వర్ణించియున్నాఁడని జనశ్రుతికలదు. ఈగ్రంథరాజమున కుపోద్ఘాతము వ్రాయునవకాశము నాకు కలిగించినందులకు యీ యాంధ విజ్ఞానసమితి యధ్యము -లవారికి, నాకృతజ్ఞతా పూర్వక వందనము లర్పించుచు, నితోధి కముగ నిట్టిగంథపదంపర నాంధ్రమున వెలయింపజేయుదురని -యాశించుచున్నాడను. శ్రీరామతీర్థము వృష, జ్యేష్ఠ, శు. పూర్తి మా ణ సోమవారము 9_6__1941. ఇట్లు, బుధజన విధేయుఁడు, కవితావతంస గానకళానిపుణ, కరి నారాయణాచార్యులు భాగవతార్.<noinclude><references/></noinclude> rrbvo0w90mpse40al066cnkcim3n84p 592835 592522 2026-10-21T10:15:42Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />27</noinclude>ములో నొక్క పాదమే చదివి వినిపించినారు, ఆపద్యపాదము నిట నుల్లేఖించుచున్నాఁడను. సీ. “ఇఱుకురాయిని దొంగ, దొరకురా వెదుకంగ పలుకురాయదిమాఱు, పలుకునిచట" ఇఱుకురాయి, పలుకురాయి, పాండవుల పంచలు, సీతకుండము, రామకుండము, మొదలగునవేక విచిత్రదృశ్యములు నితఁ డీవిధముగానే వర్ణించియున్నాఁడని జనశ్రుతికలదు. ఈగ్రంథరాజమున కుపోద్ఘాతము వ్రాయునవకాశము నాకు కలిగించినందులకు యీ యాంధ విజ్ఞానసమితి యధ్యక్షులవారికి, నాకృతజ్ఞతా పూర్వక వందనము లర్పించుచు, నితోధికముగ నిట్టిగంథపదంపర నాంధ్రమున వెలయింపజేయుదురని యాశించుచున్నాడను. శ్రీరామతీర్థము వృష, జ్యేష్ఠ, శు. పూర్ణిమా సోమవారము 9_6__1941. {{right|ఇట్లు, బుధజన విధేయుఁడు, కవితావతంస గానకళానిపుణ, కరి నారాయణాచార్యులు భాగవతార్.}} {{rule|5em}}<noinclude><references/></noinclude> 9aiht91jxtdf88w141xcekae0e7hi2i 104 235652 592523 2026-10-20T16:41:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ The Nellore Progressive Union, L. P. HALL - NELLORE. FREE READING ROOM & LIB ARI, నెల్లూరు వర్థమాన సమాజమ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము ప్రథమాశ్వాసము. క్ష. అతుల పద రేణు దూరీ కృత గౌతమమాని సుందరీపాషాణా! కృతికిన్ గృతికృతకథనా కృత...' 592523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీ The Nellore Progressive Union, L. P. HALL - NELLORE. FREE READING ROOM & LIB ARI, నెల్లూరు వర్థమాన సమాజమ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము ప్రథమాశ్వాసము. క్ష. అతుల పద రేణు దూరీ కృత గౌతమమాని సుందరీపాషాణా! కృతికిన్ గృతికృతకథనా కృతికిన్ శ్రీ రామతీర్థగికిరఘుపతికిన్ . వ. సమర్పితంబుగా నాయొనర్పంబూనిన లక్ష్మీనారాయణ సం వాదంబను మహాప్రబంధమునకుఁ గథాక్రమం బెట్టిదనిన సీ. తనమనస్సంకల్ప వనరాశి కబ్జజాం డములు లీలాబుద్బుదములు గాఁగఁ దనకథాజ్యోత్స్నకు సనకాది ఘనయోగి సముదయంబులు చకోరములు గాఁగఁ దనదివ్య తేజోగ్ని కనలహరిత్తురం గములు పటుస్ఫులింగములు గాఁగఁ దనను మాయాచినూతన తిరస్కరిణికిఁ బ్రాణికోటులు సాలభంజికలుగ<noinclude><references/></noinclude> lyw41geveagf66idmirvwhui2861eea 104 235653 592524 2026-10-20T16:42:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ నంవాదము. గీ. నలరు జగదీశుఁ డభినుతా జాభ్ర కేశుఁ డాది మధ్యాంతరహితుఁ డాహ్లాద హేతు వప్రమేయుండు జలధర శ్రీప్రకాయుఁ డమరరిపుమర్దనుండు జనార్దనుండు. వ. అట్టి నార...' 592524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ నంవాదము. గీ. నలరు జగదీశుఁ డభినుతా జాభ్ర కేశుఁ డాది మధ్యాంతరహితుఁ డాహ్లాద హేతు వప్రమేయుండు జలధర శ్రీప్రకాయుఁ డమరరిపుమర్దనుండు జనార్దనుండు. వ. అట్టి నారాయణుండు సమస్తలోక రక్షణంబు సేయుచు, భక్త పరిపాలన కుతూహలంబునం దనివితీరక, యనేక దివ్యదేశం బులందు మర్త్యావతారంబు నొందుచుండి, విశేషించి శ్రీరామతీర్థగిరియందు లక్ష్మీసమేతుండై భక్తుల మనోర థంబు దీర్చుచుండి, యొక్క నాఁడు. h మొయిలుపై రవిలాగు హోయలుగా శిరమున బంగరు నెఱరంగు పాగఁజుట్టి, యుష్ణాంశు తరుణారుణోత్కిరణముగతి రంగగు కెంపు తురాయిఁబూని, యంతర్గ కరుణారసౌఘంబు పైనుండె ననఁ గుసుంభావన్నె యంగిఁదొడిగి, కడుపులో జగములు కదలకుండఁగఁబట్టి చుట్టినట్టుగ నడికట్టుఁగట్టి, గీ బాఁకు మొలఁజెక్కి వాహ్యళిపై ముదమున కలిమి జవరాలి కిట్లనెఁ గప్పురంపు విడెము సేయుచు ముత్తెంపుఁ వింత చవులఁ జౌకటుల తేటఁజెక్కిళ్లఁ జౌకళింప.<noinclude><references/></noinclude> qoq2508j8gjcz9zn1wfjjacrd7gtg1z 104 235654 592525 2026-10-20T16:42:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. కె, నారీమణి నే నిప్పుడు స్వారీ వేం చేసివత్తు; సమ్మతి చేతో దూరీకృత వ్యధయగు మా శారీకీరీప్రసంగ చాతుర్యమునన్. Q 3 ఉ. నావుడు చిన్నవోయి లలనామణియుల్లము ఝల్లనంగఁజే తో...' 592525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. కె, నారీమణి నే నిప్పుడు స్వారీ వేం చేసివత్తు; సమ్మతి చేతో దూరీకృత వ్యధయగు మా శారీకీరీప్రసంగ చాతుర్యమునన్. Q 3 ఉ. నావుడు చిన్నవోయి లలనామణియుల్లము ఝల్లనంగఁజే తోవిభుఁజూ చి బాష్పములు దొంతరగాఁగను రెప్పలార్చుచున్ భావజుఁడాత్మపాణిగ కృపాణిఁ గడుంఝుళిపించు కైవడిన్ మైనణకంగ నిట్లనె సమాకుల కోకిల కాకలీధ్వనిన్ . చ. కలనయినన్ క్షణంబయినఁ గట్టిగ నన్నెడఁ బాయఁజాల దీ చెలియయటంచు లో నెశరుఁ జెందినఁ గాక !మహాత్మ! మిమ్మునే వలదన నెంతదానను; భవత్కృప నెవ్వరికైన నెంతగా వలయునో, యంతకూ, హృదయవల్లభ! నాకొఱకింత యేటికిన్ . వ. అని గన్నీరునించు మున్నీరుపెట్టి చుబుకంబుపెట్టి, బ్రతిమాలి ని గీ. ఇట్టులాడంగఁడగునె యట్టి చెలికి ? నిట్టె తిరువీధి కేగి నేనిపు డెవత్తు గట్టిగా నమ్ము మని బాలఁ గౌఁగలిం చెం జుట్టు కైదువగలదిట్ట సొగసులుట్ట. శా. రాజీవాక్షుఁడు భ క్తసంతతులతో రాజైకరాజచ్చమూ రాజీమధ్యమునందు మద్దల ముఖారావంబుతో లాస్యముల్ రాజిల్లన్ వగ నాటపిట్టగతి ధారాపంచకాధారమౌ తేజీ నెక్కి వినోదలీలఁ దిరువీధిన్ స్వారి వేంచేసినన్.<noinclude><references/></noinclude> 3on23dn4bs1lhb6otuea7r08zlxymt1 104 235655 592526 2026-10-20T16:42:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. మొల్లనూ లేనవ్వు లుల్లసిల్లిన లీల మల్లెపూ సేసలుఁ జల్లిచల్లి కన్నులన్ను లొనర్చువన్నె జెన్నల రారం గప్పురంపు నివాళిఁ ద్రిప్పి తిప్పి కెమ్మో...' 592526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. మొల్లనూ లేనవ్వు లుల్లసిల్లిన లీల మల్లెపూ సేసలుఁ జల్లిచల్లి కన్నులన్ను లొనర్చువన్నె జెన్నల రారం గప్పురంపు నివాళిఁ ద్రిప్పి తిప్పి కెమ్మోవులందిచ్చు క్రియఁబంచదార లిం పెసఁగ నైవేద్యంబు లిచ్చియిచ్చి §. రాసకేళు లొనర్చు రహిఁబ్రదక్షణములఁ జక్కనౌ మ్రొక్కులు మ్రొక్కి మ్రొక్కి ప్రజయువతులట్ల యప్పురవారసతులు ఁబాటలు సేవఁజేసి రాపవర్గముతోడ విహారలీల నింది రాభర్త తిరువీధు లేగు వేళ. వ. అంతనిక్కడ. చ. కలుముల ముద్దరాలు పతిఁగన్నులఁ జూడక సోలు తమ్మిలే యలరులఁబోలు నెమ్మొగమునందు నుతింపఁగఁజాలు ముంగురుల్ చలదళులంచుఁ దోలుఁ జెలలంబతిమాలుఁ గృపావిశాలు, నా చెలువుని భక్తపాలు ఘనశీలునిఁ చెమ్మని వ్రాలు నంతటన్. చ. చిగురుజిరాధరించి, వివసింగిణి నారి బిగించి, తమ్మివాల్ దగఝళిపించి, రాచిలుక తత్తడిపై దుమికించి, కల్వము ల్కి గములముంచి,మిక్కిలినళించి, ముండకటా! ఖసెలునన్ మొగలి కటారిచేఁబొడిచె ముద్దియగద్దియఁదవ్రాలఁగన్.<noinclude><references/></noinclude> j5qcxcybfr9kypmrpvaulaqnvgpdr5m 104 235656 592527 2026-10-20T16:42:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, క, అంతఁ బ్రియకాంత లంత స్సంతా పదురంత చింతసంతానవనా క్రాంతసుమ సంతతులచే వింతగ శిశికోపచార విధు లొనరింపన్. ఉ. బిత్తరి లేచి యుస్సురని బీరము దూరముగాఁగఁగామినీ చిత్...' 592527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, క, అంతఁ బ్రియకాంత లంత స్సంతా పదురంత చింతసంతానవనా క్రాంతసుమ సంతతులచే వింతగ శిశికోపచార విధు లొనరింపన్. ఉ. బిత్తరి లేచి యుస్సురని బీరము దూరముగాఁగఁగామినీ చిత్తముఁ గూర్ప రేయనుచుఁ జిత్తము త త్తర పాటునొంద డ గ్గుత్తికతోడఁబల్కు పలుకుల్ ములుకుల్వలె నాటినన్ జెలుల్ హత్తగనుల్కి వచ్చె హరియంచుకొడంబడఁబల్కి రయ్యెడన్. ఆ. కాముతల్లి పాలకడలికూతురు లక్ష్మి స్వామి వేట కేగి జాగు సేయ గృహము మే నలంకరించి చెక్కిటఁజేయి ద హరిఁదలంచి గడపనుండె. చ. జలరుహ బాణకోటి నెక సక్కెములాడెడు వన్నెకాఁడుఁ జె న్నలరేడు గొల్లకన్నియల నాత్మలు గొల్లలు కొన్న లేఁడు మ గీత నాట్య చతుర ప్రమదాతతి నేలు వాఁడు ని శ్చలకృపతోడవచ్చె నలశౌరి రమాంగనయున్న యింటికిన్. చ. పరవనితాంగరాగరసభ వ్యత ర చితలో చివచ్చు న య్యురగశయానుఁజూచి, తలయూఁచిబిరాలున లేచితల్పు వే గిరమునవై చి, శయ్యదిగికృష్ణునిఁ దా మరలంగఁజూచి, యిం దిర బహిరంగణస్థుఁడగు దేవునిఁ జూచి, పునఃపునారతిన్.<noinclude><references/></noinclude> 1u6q50kvran6kg7c1tqhmpj5vfmaljw 104 235657 592528 2026-10-20T16:42:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, చ. అటువలె వింతదారి, దనుజారి వినోదము మీరి, నారద స్ఫుటతరగీయమానగుణ ! భూరియశోగణహారి గోపికా విటుఁడయిచేరి గోపికల వెంట మహోత్సవ కేశఁ దేరి యే మిట రొదయయ్...' 592528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>6 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, చ. అటువలె వింతదారి, దనుజారి వినోదము మీరి, నారద స్ఫుటతరగీయమానగుణ ! భూరియశోగణహారి గోపికా విటుఁడయిచేరి గోపికల వెంట మహోత్సవ కేశఁ దేరి యే మిట రొదయయ్యె నీజగడమేమని యబ్బురమందో కుల్కినన్. చ. కమలదళాక్ష !నమ్ముమీది కాదుర దానిగృహమ్ము! మిమ్మున్ య్యమునఁ గరంగఁ జేసిన ప్రియాంగనయిచ్చట లేదుపొమ్మ! స త్యమిది మదీయమైన నిలయమ్ముక్షణమ్మ భవద్వినోదమిం దమరదు లెమ్ము!వంచనపరాత్మక ! యవ్వగలాడి యింటికిస్ . ఉ. పల్లవపాణి ! యిప్పగిరిఁ బల్కఁగఁ జెల్లునా? తేజియైవిరా జిల్లు విహంగ రాజు విలసిల్లు జగంబులు కుయందు వ ఇల్లు సమస్తరాక్ష సతతి స్వధియించఁగ మాకుఁ జెల్లు ని టైల్లడనొప్పు మాకుఁదగునిల్లు రమాంగన వక్ష మేగదా ! వ. అని యప్పుడు. ఉ. తళతళలాడు రత్నములు దాపినకుందనపుం జగొనగల్ విలువలు లేనిచీ రెలు నవీన కళాంచిత కంచుకంబులున్ .. కలితసమ స్తవస్తువులు కానుక భక్తులచేతఁ బ్రేమతో చెలువుఁడుపంపె లక్ష్మీదరిఁ జేరి యొసంగికివారు సమ్రులై. ఉ. కానుక లట్లుదెచ్చి సముఖంబున నుంచిన విష్ణుసేవలన్ మానిని కిన్కతోఁ దులసి మంజరులన్ దగుతాడనంబులన్ దా నిలువెళ్ల (ద్రోచి, మృగనాభిజవాదియు గంధ సారమున్ గానవరత్నభూషలును గానుక సామికిఁబంపై లక్ష్మియున్ .<noinclude><references/></noinclude> bjxiod6fbzl0x8zsdxhzrbjcpyrpkew 104 235658 592529 2026-10-20T16:43:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. క. మానవతి పెట్టిపంపిన కానుక లాదీన కల్పకంబగు హరి భ కానీకంబుల కొసఁగి మ . హానుగ్రహమెసఁగ మఱియు నభిమతమిచ్చెన్. వ. అంత మున్నీరుగన్న కన్నియ వెన్నున కిట్లనియె. నన్నొ...' 592529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. క. మానవతి పెట్టిపంపిన కానుక లాదీన కల్పకంబగు హరి భ కానీకంబుల కొసఁగి మ . హానుగ్రహమెసఁగ మఱియు నభిమతమిచ్చెన్. వ. అంత మున్నీరుగన్న కన్నియ వెన్నున కిట్లనియె. నన్నొంటిదిగనాడి వన్నె కాండ్రనుగూడి తగనిదిక్కుల కేగఁ దగునటోయి! పరకాంతలను జేరి ప్రాకృతసుఖ మొంది గుమాలి వసింపఁ దగునటోయి! జారవృత్తికిఁజొచ్చి సజ్జనగతివచ్చి నగుఁబాటుగతిఁగనఁ దగునటోయి! సకలామరుల నేలి సదయుఁడ వనఁజాలి ! వెగటుచుల్కనబుద్ధి తగునటోయి ! శ్రీ. వగలు మిగిలిన చేష్టల నెగడు గొల్ల సొగసుకత్తెలవలఁజిక్కి స్రుక్కిదక్కి మగుడమా చెంతఁ జేరుట దగునటోయి ! కాముకాధీశ ! ప్రాణేశ ! ఖలవినాళ ! సీ. ఇంతి ! నీపయిఁబ్రేమ నింటికివచ్చిన నన్నాదుకొన విది న్యాయమఁటవ్? రమణి ! యించుకయపరాధంబు సేయని నన్ను నిందించుట వన్నెయఁటనె? 7<noinclude><references/></noinclude> cmg8pewn5q4zso4l7nej8ixai4tq3di 104 235659 592530 2026-10-20T16:43:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. కాంత ! నాపై వృధాంత భావముదోఁచి కోపము సేయఁ బంతమఁటవె ? మగువ ! యెన్నఁడు సరమర లేకన నటించు మనలోన గొసకొసల్ మంచిదటవె ? గీ. కమలవాసిని ! కమలా కమలగంధి ! కమల ! కమల...' 592530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. కాంత ! నాపై వృధాంత భావముదోఁచి కోపము సేయఁ బంతమఁటవె ? మగువ ! యెన్నఁడు సరమర లేకన నటించు మనలోన గొసకొసల్ మంచిదటవె ? గీ. కమలవాసిని ! కమలా కమలగంధి ! కమల ! కమలారిముఖమనఃకమలసీమ ! తగు నెనరు నిల్పవలెఁగాక; తగునె ? వట్టి యలుక లిటుఁబూనఁ జిలుకల కొలికి! కాన, మ. భువిలోనం బలవంతు లెట్టిదురితంబుల్ జేసిన న్వారిపు ణ్యవి శేషంబులటందు రాస్వజనులాహా! దేవ! బ్రహ్మాండక ర్తవు నీ వెట్లునటించినం దగవుకాదా ? యెక్కడన్ రాజుల న్న వచోవృత్తి వెదుళ్ల పందిరియుఁ దిన్నంగా దె? ప్రాణేశ్వరా! ఉ ఈ నెరవాది మాటలిఁక నేటికి నేటికి మాటిమాటికి శాననదుష్టజంతుహతికై మతిగైకొని వేఁటలాడుచున్ సేనలతోడ నెండఁబడి చిక్కితి స్రుక్కితి నీకు దక్కితిన్ శాసఁగరాదె? లేదా? కనికారము నేరములేమె ? కోమలీ ఉ. వేఁటల కేగినాననుచు వేమరుబలెదు బూటకంబు ప బ్మాటల సంతసిల్లు ! హనుమన్ముఖకాంతలఁ గూడి వేడుకన్ వేఁటలఁదోటలం దిరుగు వేళల నోలలనామనోజ ! నీ కేటికిఁ గల్గెనోయి!మెయి నిమ్మయి నెమ్మెయిజార చిహ్నముల్,<noinclude><references/></noinclude> jmljrgjcq5smuy03z2tvny1v0cru34c 104 235660 592531 2026-10-20T16:43:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వారము, ఉ. మించితివల్క చేఁ గడు భ్రమించిన నవ్వెరపించె దీవుకొ ట్టించి భక్తులన్ బ్రతిఘటించితి సేవకు రాఁగ వీధిలో నుంచితి వెల్ల వేల్పులనయో! వినయోచితరీతినుండు నే మంచిత...' 592531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వారము, ఉ. మించితివల్క చేఁ గడు భ్రమించిన నవ్వెరపించె దీవుకొ ట్టించి భక్తులన్ బ్రతిఘటించితి సేవకు రాఁగ వీధిలో నుంచితి వెల్ల వేల్పులనయో! వినయోచితరీతినుండు నే మంచితనంబులెందుఁజనె మంచిది! మంచిది లే తలోదరీ ! ఉ. తామరసాక్ష! బాగు ! మదితప్పులు నీయడ లేక యున్న చో నేమిర ! యింతజాగు; తమినిందునివెన్నెల నీరదంబు సౌ దామినిలాగు నిన్న లిముదంబున బాయక విఱ్ఱవీఁగు న న్నీ మదనార్తి నేగుమని యెచ్చటనుంటివిరా ! మనోహరా ! - ఉ. కామిని ! యీజగంబులను గానన భూములు విప్రదేవతా గోమృగపీడఁ జేసెడు సకుంఠిక విక్రమరావణాదిదై త్యామితిదుష్టసత్వముల నాలము వేఁటల కొట్టుటంజుమీ దామణీ యీవిలంబగతిఁదక్కిన సంశయమెల్ల మానుమీ !- సి. తబ్బిబ్బులేమని నిబ్బరంబుగ వేయు నలదానిజడ దెబ్బలంటకున్న వదలకు నన్నని గదిమి యామదవతి. కుచయుగమ్మున రొమ్ము గుమ్మకున్న నిల్లు వెళ్లకు మని యల్లఁ జందనగంధి బాహువల్లులఁ గట్టఁ బడక యున్న మరు కేళిఁ గేరి యావిరిబోణి నినుఁబట్టి నన సెజ్జ సరిబొరిఁ బెనఁగకున్న<noinclude><references/></noinclude> 8y50kqmmm88tlw4g2gx0292b0nqipsy 104 235661 592532 2026-10-20T16:43:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '-30 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. -గీ. నెట్లు విలసిల్లు నీమేన నీజి వాది వలపుఁగస్తురివాసన మలయజంబు పరిమళము మల్లె విరజాజి విరులతాని సిద్ధమగునోయి ! యీ రేయి శేషశాయి ! సి. సతులకీల్జడ...' 592532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>-30 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. -గీ. నెట్లు విలసిల్లు నీమేన నీజి వాది వలపుఁగస్తురివాసన మలయజంబు పరిమళము మల్లె విరజాజి విరులతాని సిద్ధమగునోయి ! యీ రేయి శేషశాయి ! సి. సతులకీల్జడ లంట జవ్వాదిగా దిది అడవిఁ జెంచులొసంగు సదియెకాని కాంతలచనుదోయి కసూరిగా దిది ఆత్మభక్తులొసంగు నదియగాని Xజగామిను లొసంగు గంధంబుగా దిది యలమానులర్పించు నదియకాని వెలఁదుల సెజ్జల విరుల వాసనగాదు మఘవ పూజితకల్ప మహిమగాని గీ. యెన్ని నేర్చితివేకొమ్మ ! యెన్న ఁ చెరుఁగ నెవతె సెప్పెనో కొండెంబు లింతి నీకుఁ జలముమానవె ! యిఁకనైన చపలనయన! యిట్టులనరాదు నాయందు నెగ్గులేదు. -ఉ. సరిపడబొంకినావు భళి ! జాణవు లేనగు ముత్తియంబుచే వరలీన విద్రుమంబువలె వర్తిలువా తెర చిల్కు బింబమున్ గొరికినలాగు కెంజిగురుఁ గోకిల చక్కఁగ నొక్కు పోలికన్ · కరము జెలం గెనోయి! పలుగం టిది యేమిఁకఁ బ్రాణనాయకా!<noinclude><references/></noinclude> ewvoaklhhx5t4qxckejwlgfu6uwwera 104 235662 592533 2026-10-20T16:52:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 11 -వ. సను వెరపించఁగాఁ దలఁచి నవ్వులకంటివిగాక నీవెఱుం గని పలుగంటు నా కెచటఁ గల్గె ? సమస్తమునీంద్రదేవతా జనములఁబ్రోవ రాక్షసులుచంచల మొందఁగఁ బొంచజన్య మొ మొ తినసిధ...' 592533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. 11 -వ. సను వెరపించఁగాఁ దలఁచి నవ్వులకంటివిగాక నీవెఱుం గని పలుగంటు నా కెచటఁ గల్గె ? సమస్తమునీంద్రదేవతా జనములఁబ్రోవ రాక్షసులుచంచల మొందఁగఁ బొంచజన్య మొ మొ తినసిధరంబుపై నొరపు నయార మొదరి! చూడవే! -ఉ. చక్కనివారిలో మిగులఁ జక్కనిసామిగ! నీదు మేనిపై చక్కెరవిలు వింటికొనసాయగ, మోదుగ మొగ్గతళ్కు నన్ జొక్కపు లేతచందురుని సొంపులతో నెలవంక గుంపు నీ కెక్కడఁగల్గెనోయి! మెయి నెమ్మెయి? వేఁటఁజరించువారికిన్ ఉ. ఎక్కడ నేర్చుకుంటే విపుడీబలు చిక్కులు పెక్కు చోద్యపున్ వాక్కులు వేఁటలోన మృగవారము ఘోరముగాఁగఁగాసలో నెక్కుడ: లావుతోడఁ బరువెత్తఁగఁ దోల బరువెత్తు వేళలో నక్క కంటకాంకురములంటెఁగదే! జగదేకసుందరీ! . జగముల చేక మ్రొక్కు ఁగను సామినిగాయర చందమామ సో యగము వహించు నీనుదుటియందున నీలపు మానికంబుపై నిగనిగలాడు కెంపుకరణిం దగె లత్తుక పాదమెట్లు దాఁ దగిలే యదార్థ వాదివిగదా! శలవి మ్మిది ప్రాణవల్లభా- P -ఉ. కడుధనవంతుఁ డందరికిఁ గల్గుధనంబులఁ గొన్న లాగు నీ యడుగుల చేతలందరు నఖావళిలత్తుకచాయ జూడఁగాఁ బడుట శుభాంక సంకలితపంకజరాగ కిరీటకాంతి బ స్వీడనోసలంట లత్తుకని వింతగఁబల్కెదు దంతిగామినీ !<noinclude><references/></noinclude> qe9ju0m3271mf9ru19s0gnzchvlfvrv 104 235663 592534 2026-10-20T16:53:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. గీ. నారికెడ మెందుకెక్కి తనంగ దూడ గడ్డికన్నట్టు నీబొంకు గానఁబడియె వేఁట కేగెడువారికి నేటికలరు నచ్చరలకరమగు కుంకుమాంక మీశ ! గీ. విన! యోబాల! చలమేల? వ...' 592534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. గీ. నారికెడ మెందుకెక్కి తనంగ దూడ గడ్డికన్నట్టు నీబొంకు గానఁబడియె వేఁట కేగెడువారికి నేటికలరు నచ్చరలకరమగు కుంకుమాంక మీశ ! గీ. విన! యోబాల! చలమేల? వేదశీల ! వరులు గావించు చూర్ణోత్సవంబు వేళ మ్రోలసురజాల మవలీలఁ గోలబూని చాలఁ గుంకుమ జల్లుకో మేలమునకు. ఉ. కందనీయన్ను మిన్న గసికందని నీవదనంబునందు గో వింద! మరందబిందు అరవిందమునం దఱుచొందు చంద మిం పొందశ్రమాంబుబృందమీరుంచెనిజెందునఁ జెందియుందు వే చందనగంధులకో దగులు సందడి మందునకైన లేనిచో, శా. నామాటల్ వినిమానినీమణి! యిటుల్ నాపై రవాళింప వే మోమాటల్ మదిమాని, భక్తులగృహంబుల్ జేరికా స్ట్రల్ గోనన్ మేమాటాడినలాగు వేఁజనఁ గడా ల్మేల్ ఛత్రముల్ గూడఁ క్రీ. వ్యోమా పేశులతోడనాడఁబడఁగా నొందే సెయిం జెమ్మటల్. ఉ. కల్లయొకింత లేదుగద! కాంతుఁడ! నీయెడ గొల్ల పేరటాం. జైల్ల నలందుఁ జాయపసుపెల్లెక నీవలు వెల్ల నిండే నేరు జెల్లఁ గడానికాంతివిలసిల్లు తటిత్కళలుల్ల పిల్ల నీ చిల్లర చేష్ట చేసి తనఁ జెల్లు నె? యెక్కడఁ దారసిల్లునో ?:<noinclude><references/></noinclude> hr6vkzhxvkis74ufjxhn8jpzbej5q4h 104 235664 592535 2026-10-20T16:53:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము క. శ్రీజానకీ కుచశ్రీ ద్వితీయాశ్వాసము. భ్రాజిత శ్రీరామతీర్థ పర్వతధామా ! తేజోజీతోష్ణధామా ! రాజితసుగుణాభి రామ! రాఘవరామా! కం. ఈరీతి వేడ్క లక్ష్మీ నార...' 592535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము క. శ్రీజానకీ కుచశ్రీ ద్వితీయాశ్వాసము. భ్రాజిత శ్రీరామతీర్థ పర్వతధామా ! తేజోజీతోష్ణధామా ! రాజితసుగుణాభి రామ! రాఘవరామా! కం. ఈరీతి వేడ్క లక్ష్మీ నారాయణు లఖిలలోక నాటక లీలా పారీణులై చెలంగుచు ధారుణీ భక్త ప్రసన్న తాగతి నుండన్. భుజంగప్రయాతము. వసంతరు వత్యంత వల్యంత సంతా న సద్భృంగ సంగీతనాదద్రవ ద్భూ జ సంసృష్టమారంద జలాంచితారా మసౌరభ్యయుద్ధిక మంబై చెలంగెన్.<noinclude><references/></noinclude> biz5z909hm8k1thvn52nap5idu6xi0c 0 235665 592536 2026-10-20T16:54:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages ind...' 592536 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=30 to=41 /> frsd1scbendq4j82ddvhb7t3idqesch 592550 592536 2026-10-20T17:02:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592550 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../ఉపోద్ఘాతము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=30 to=51 /> lp25wi8id6wilgr38x7xrzaanq2bv9p 104 235666 592537 2026-10-20T16:55:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. మగువ ! కుండలనీలమాణిక్యరుచిగాని చెక్కిళ్ళఁ గస్తూరి చెన్ను గాదు కాంత ! కౌస్తుభరత్న శాంతిసంతతిగాని యురమునఁ గర్పూరము నికి లేదు గీ. మంచుబోణులు కల...' 592537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. మగువ ! కుండలనీలమాణిక్యరుచిగాని చెక్కిళ్ళఁ గస్తూరి చెన్ను గాదు కాంత ! కౌస్తుభరత్న శాంతిసంతతిగాని యురమునఁ గర్పూరము నికి లేదు గీ. మంచుబోణులు కలహంబు పెంచఁదలఁచి చేరి యేమేమి కలహముల్ సెప్పినారొ ? యాడఁగారానిపలుమాట లాడె దీవు ముద్దరాలవుగదె? కొమ్మ ! ముద్దుగుమ్మ ! చ. కడవడి నేమిటారి నినుఁ గౌఁగిటఁ బట్టి బిగించి చెక్కుము ద్దిడుకొనె సామి ! యద్దము పయిన్ నెఱలత్తుక యద్దినట్లుగా విడియపురంగుసోఁ కేఁ జన వేధకు దానిఁ దొలంగివచ్చుటల్ వెడవిలుకాఁడు నాటుకొనవేసిన మంకెనపూవుఁదూఁపనన్. ఉ. చందనగంధి! భక్తులు వసంతమహోత్సవ వేళ జాభరా గంధము పూయఁ జిందివడ్డెఁ గాద టె? చెక్కిట దీనిఁ దమ్మికౌ రండురె? వెండి చూచి భ్రమనందుచు ముత్తెపుచిప్పటన్న రీ తిందగు ముద్దరాలవుగదే తగదే! జగదేక సుందరీ ! క. మేలా ? యీ లాటివచో ! జాలామితలీల ! నమ్మఁజాల యశోదా ఔలా ! గోపాలా భూ పొలా తగుసాక్షి, 'తెలియఁబల్కు మిఁకేలా.<noinclude><references/></noinclude> 6ljc7kuaqpeljs4j43s8eo0yp45uhfk 104 235667 592538 2026-10-20T16:55:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, 15 మ. పదుసూరుల్ గనుదమ్ములున్న దొరసంపత్పూర్ణుఁడాచార్యు చే జనువుల్నేర్చినరీతి దక్షమతి సాక్షాదింద్రుఁడేసాక్షి ! బా ణదళాస్యాది వరప్రదాత, గిరిజా నాథుండు ముక్క...' 592538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము, 15 మ. పదుసూరుల్ గనుదమ్ములున్న దొరసంపత్పూర్ణుఁడాచార్యు చే జనువుల్నేర్చినరీతి దక్షమతి సాక్షాదింద్రుఁడేసాక్షి ! బా ణదళాస్యాది వరప్రదాత, గిరిజా నాథుండు ముక్కంటి సా శ్రీ,దళత్తామ’సాక్షి యీక్షితిఁ బరస్త్రీ వాంఛ మాకున్న దే. ఉత్సాహ, కోడికూఁత గూపిమాని కొమ్మఁ గూడి తెల్విఁ బో నాడె నప్సుకోవిటుండు నహుషుఁ డింద్రుఁ డర్థనా రీడితుండు భిక్షమెత్తు నెన్దునెక్కు గాంగమ్మత్ చూడశుఁడంతకారి యెట్లు ళూలిసాక్షి? యోహరీ ! సీ. చిలుకలకొల్కి యాక్లిష్ట గుణోత్కృష్ట శిష్టవర్యుండు వశిష్టు సాక్షి జగ దేక సుందరీ ! నిగమార్థ మెల్లనీ జగతినిల్పిన వ్యాసులగును సాక్షి సంపూర్ణ చంద్రాస్య ! సాంద్రకళాజాల سمية పండుసాక్షి నవలాలరత్నంబ ! నవలాలితమహత్వ ధవులైన పంచపాండవులు సాక్షి ! గీ. సాక్షి ! తెలుసుకొ ! వామాక్షి ! శిక్షఁజేయు తెరవ ! యిటు గాక నీకాక దీరకున్న బాహులతఁబట్టి కీలడఁ బట్టి కొట్టి చెలియ ! మఱి మమ్ము నీసొమ్ము చేసికొమ్మ<noinclude><references/></noinclude> 6a9mxa2enrdjwnc10qncqoncc403mdc 104 235668 592539 2026-10-20T16:55:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. ఉపవాసములడస్సి నృపపురోహితుఁడైన తపసి వేలుపు పాని దానికొడుకు శ్రుతులు వెల్లడిచేసి రతినంబికాదులఁ దగిలిన జాలారి దాని కొడుకు గురుని యిల్లాలి...' 592539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. ఉపవాసములడస్సి నృపపురోహితుఁడైన తపసి వేలుపు పాని దానికొడుకు శ్రుతులు వెల్లడిచేసి రతినంబికాదులఁ దగిలిన జాలారి దాని కొడుకు గురుని యిల్లాలి చేకొని హెచ్చుకుందులు నందిబుచి తెలనై నవాఁడు mi. బొంకి మండుచు మొగపోడిమిలేక గు కాల గోవులఁగాచు లీలవార గీ. లలవశిష్టుఁడు వ్యాసుండు నంబుజారి పాండవులు సాక్షియనియెదు జాగు బాగు కోడిమేన త్తపై నెల్లగు త్తకొన్న నడపై నెల్లగుత్తకొన్న నీ కె తగు; బాలగోపాల! లోకపాల! .చ. కలికి మిటారిసాక్షు లిటు కాదనిపల్కితి నిట్టులైన ని ర్మలతర శాస్త్రపద్ధతిఁ బ్రమాణ మొనర్చెద నమ్ముమి త్తన్ జలములజొత్తుఁ గుంభగత సర్పము ఁబట్టుడు దీ ప్తవహ్నిలో నెలఁగొనినిల్తు, నెట్టి ఘనవస్తువుతోఁదులఁదూఁగియుం డెదన్ . సీ. కడలేని వెడు పాల్కడలిపై ఁ బవళించఁ గలనీకు జలముపై నిలుచుటెంత ? కళల రాజలు వేయితలల కుండలిమీఁదఁ బండు నీకొక పాముఁ బట్టు టెంత?<noinclude><references/></noinclude> r1qh7zw6bnyq9y08ggqsaphe60ez8rq 104 235669 592540 2026-10-20T16:55:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. అతిపరమాణు కృశానల తేజంబు వెలయు నీ కగ్ని ప్రవేశ మెంత కడుపులో జగములు గల నీకు నెట్టివ స్తువుతోడఁ దగఁదులఁ దూఁగుపెంత . పరమపూరుష ! నీకేమి ? బాసలోయి ! వనమృగంబుల కగునె?...' 592540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. అతిపరమాణు కృశానల తేజంబు వెలయు నీ కగ్ని ప్రవేశ మెంత కడుపులో జగములు గల నీకు నెట్టివ స్తువుతోడఁ దగఁదులఁ దూఁగుపెంత . పరమపూరుష ! నీకేమి ? బాసలోయి ! వనమృగంబుల కగునె? కొత్వాలు రాయి చిహ్న లిటుమాని నీ విటు చిన్న వోయి యున్నదను నేక మీరే యుదధిశాయి! శ్రీ. అంగజ గురుండు యంగజయనెడు వాక్య సంగతులు విని బింకంబు సాగ దనుచు గంగి నేమని వేడక గడువ దనుచు సరసిజాలయ కిట్లనె సర సఫణితి. క. ఏహి విలస న్నితంబే! దేహి ముదం పదవినమ్ర దివిజకదంబే ! మోహిత శుకోష్ఠ బింబే! 17 పాహియనుచు రమణి లోకపతి బ్రతిమాలెన్. వ. అని మఱియు లీలా వినోదరసావేశంబున నిట్లనియె. చ. తళుకుల దొంతి పూవిలతుడంతి కడానిసలాక, 'కేపురా' మొలక మెఱుంగుదీవ నును ముత్తెమ చక్కదనాల కుప్ప యొ ప్పుల గని ముద్దుగుమ్మ మరుపూచికిలీసురి ! కప్పురంపుమేల్ పలుకులదండ నన్నికఁ గృపాయుతమా కడకంటఁ జూడవే ! 2<noinclude><references/></noinclude> 5j1thrnmyvkptu21st3rq80vflofkc6 104 235670 592541 2026-10-20T16:56:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సి. విచికిలగంధి నీ కచమేచకరుచులు చకచక కటిక చీఁకటులఁ గాఱు కొను ఘనాఘనముగా ఘనముగాఁ గనుజెప్ప యెఱి జరాలున దూసి మెఱుఁగువాలు ఝళిపించువీలున బెళుకుఁ జ...' 592541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సి. విచికిలగంధి నీ కచమేచకరుచులు చకచక కటిక చీఁకటులఁ గాఱు కొను ఘనాఘనముగా ఘనముగాఁ గనుజెప్ప యెఱి జరాలున దూసి మెఱుఁగువాలు ఝళిపించువీలున బెళుకుఁ జురుకుచూపు మెఱసినట్లుగ మిరుమిట్లు గొలుపఁ జెఱకుసింగాణి విబద్దోర యను ర్జన్యు డంపర జడివాన ముంప నీదు గీ. శరణుఁబొందిన సన్నిలుఁ జొరకయుండ బయలు పెట్టితి వయ్యయో ! దయదొలంగి... కులు చక్కని బంగరుగుబ్బగొడుగు లైన యొసఁగవె ననుఁ జేరి హా యొయారి ! సీ. బెళ జెళలాడు దువ్వలు వపింజలు గిల్కు టందెలు తుంపెసలాడు పతికి రతి తన పెంపుడు రాచిల్క చే నంపు నపరంజికమ్మ చుట్టనఁగఁ దళ్కు దుళుకు నొడ్డాణంబుతోఁ గౌను నసియాడ కొబ్బరీకుడకలు కొద్ది గలుగు గుబ్బల హారముల్ గుదిగూడఁ గేతకి యహిలాగు జడ లొడ లంటియాడఁ<noinclude><references/></noinclude> 8c63iocny688hcvu2f6qiwe0nuamxdn 104 235671 592542 2026-10-20T16:56:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. గీ. గులుకుచూపులతో ముద్దుపలుకుతోడ నెదురుగా వచ్చి బిగిఁ గౌఁగలించి మెచ్చి పడకటింటికి ననుఁ జెట్టఁబట్టి తెచ్చి కోరికలదీర్చఁగ దె! ముద్దుగుమ్మ! కొమ్మ ! సీ. తొల్లి...' 592542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము. గీ. గులుకుచూపులతో ముద్దుపలుకుతోడ నెదురుగా వచ్చి బిగిఁ గౌఁగలించి మెచ్చి పడకటింటికి ననుఁ జెట్టఁబట్టి తెచ్చి కోరికలదీర్చఁగ దె! ముద్దుగుమ్మ! కొమ్మ ! సీ. తొల్లింటి నెవరంటి తొడకు నీకడగంటి కులుకు చల్లనిచూపుఁ గోరుకొంటి జుంటి తేనియమోని పంటిపైఁ బలుగంటే నొనరించు వాని నోకూరుచుంటి. చంటిపైఁ గొనకోరు లంట నొక్కగనుంటే ననవిల్లు తమిని మాట్లాడుచుంటే పసిఁడియవంటి కంబమువంటి తళుకంటే యెసఁగు పెందొడ సేప కియ్యకొంటి గీ. వనిత ! నేరమటంటి నీవాఁడవంటి యువిద ! నీ యింటిపంచ ని ట్లొంటినుంటి తలుపు తీయకయుంటివే చలముఁ గంటి వేల ? నందొర కేళి వాలుగంటి!. 19 శా, ఆరీతి న్మద నాతి రేకమున దైత్యారాతి పల్కంగ ల శ్రీ.్మరామామణితల్పు వేదిగిచి, సామీ! మన్మనోగామి! య య్యా రే! నేరము లేమి? మీకుమ ముని యాస మొందించుమా నేగంబుల్ క్షమియించుమంచుతమిఁ జెందెన్ టేనివామాంకమున్. 3<noinclude><references/></noinclude> td9lovpktnd3ara4cll9ujkvre91h5j 104 235672 592543 2026-10-20T16:56:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. పీ. కడువేడుక విరించిఁ గన్న సామి హసించి కలిమి ముద్దులగుమ్మఁ గౌఁగలించి మెఱుపుతోఁ బెనగొన్న మేఘంబువలె మించి వివిధభక్తులఁ గృపావృష్టి ముంచి. భాసు...' 592543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. పీ. కడువేడుక విరించిఁ గన్న సామి హసించి కలిమి ముద్దులగుమ్మఁ గౌఁగలించి మెఱుపుతోఁ బెనగొన్న మేఘంబువలె మించి వివిధభక్తులఁ గృపావృష్టి ముంచి. భాసురాంబరమైన పాన్పుపై ఁ బవళించి పణ:తి చన్గుండెల ప్రాపుఁగాంచి విడువడి ముత్తెంపు వడగళ్లు వెడలించి పులకాంకురంబు లింపుగఁ గదించి గీ. సనితవాదంబు లులకించి సంభ్రమించి తరుణిఁ గరఁగించి యానందసరసిలోనఁ జెల్లువఁ దేలించి, ఘనలీలచే నటించి జగముఁ బాలించెం బతృప్తి సంతసించె. శా. భూ తేసాదికృశస్తుతీ ! జితమరుద్భూమీంద్ర ధై ర్యోన్న తీః శాతాస్త్రాతత వాతభూతరిపురాడ్టా తీసువారు క్తతీ ! నీతి భ్రాతిమతిస్థితీ త్రిజగతీ నృత్యద్విదీర్ఘారతీ! చేతోజాత శతాకృతీ ! రఘుపతీ ! సీతాపతీ! హృత్పతీ ! క. సరసదయాపరభీకర కరహత వరహరశరాస ఘనశుల్క ప్రా పరమావర! వరమస్కరి తరుణీ జీవాతునిజపదరణో విలాసా.<noinclude><references/></noinclude> 9ehbsmwvgtsfz73x2odkyysrlrdbsbk 104 235673 592544 2026-10-20T16:56:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3. ప్రథమాశ్వాసము. కవిరాజ విరాజితము. 21 హతఖరదూషణ!యా శ్రితపోషణ ! యం చితభూషణ! సర్వకళా న్వితమృదుభాషణ! నీరధిశోషణ! విస్తృతిభీషణ బాణగణా నతసురతోషణ! సమ్రవిభీషణ ! నాగ విభూషణ చాపహతీ! స్థిత...' 592544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>3. ప్రథమాశ్వాసము. కవిరాజ విరాజితము. 21 హతఖరదూషణ!యా శ్రితపోషణ ! యం చితభూషణ! సర్వకళా న్వితమృదుభాషణ! నీరధిశోషణ! విస్తృతిభీషణ బాణగణా నతసురతోషణ! సమ్రవిభీషణ ! నాగ విభూషణ చాపహతీ! స్థితిజయ ఘోషణ! కల్మషభీషణ దీ ప్తజాతేషణ! దాశరథీ. నేనును నీ నా దీ మమ్ము మనమ్మునను నాని మానమునను నీ మమ్మున నే నున్నానని నమ్ముము నను నీమనమ్ము నను నోమేనా! మాలినీవృత్తము. జయతు జయతురామా! జానకీచి తరామా! విముఖపరశురామా! విశ్వజాలాభిరామా! సమరసగదరామా ! (స్వైరిహృద్యాభిరామా!) ప్రముదితమునికామా! రామతీర్థాద్రిధామా! క. హరి లక్ష్మీ సంవాదము మరి గోగులపాటికూర్మ మంత్రిరచించెన్ ధర నాదు ర్తి కులజుఁడగు హరిహరదాసుఁడు లిఖించే నానందమునన్.<noinclude><references/></noinclude> h8spz6tcxn4yc77zraag7ir89r2snbd 104 235674 592545 2026-10-20T16:57:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, గద్య ఇతి శ్రీమన్నారాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగుల పాటి బుచ్చియామాత్య పుత్ర, శ్రీమత్తిరుమల పెద్దింటి సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటా చార్య దేశి కానుగ్రహస...' 592545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, గద్య ఇతి శ్రీమన్నారాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగుల పాటి బుచ్చియామాత్య పుత్ర, శ్రీమత్తిరుమల పెద్దింటి సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటా చార్య దేశి కానుగ్రహసనాథ, శ్రీకూర్మనాథ ప్రణీతం జైన శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాద మహా ప్రబంధంబు నందుఁ బ్రథమాశ్వాసము సంపూర్ణము.<noinclude><references/></noinclude> j9x12x2kgpd564qlouf23pa5akwftnb 0 235675 592546 2026-10-20T16:58:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <...' 592546 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=42 to=51 /> kz1dac1p2vz329vkw86phblp449pj2l 592579 592546 2026-10-20T17:10:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592579 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=52 to=81 /> 1zb118j34gjvbmt2yd2alcxgr3b2sin 104 235676 592547 2026-10-20T16:59:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము శ. శ్రీ జానకీ కుచశ్రీ ద్వితీయాశ్వాసము. భ్రాజిత శ్రీరామతీర్థ పర్వతధామా ! తేజోజీతోష్ణధామా ! రాజితసుగుణాభి రామ! రాఘవరామా! కం. ఈరీతి వేడ్క లక్ష్మీ నా...' 592547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము శ. శ్రీ జానకీ కుచశ్రీ ద్వితీయాశ్వాసము. భ్రాజిత శ్రీరామతీర్థ పర్వతధామా ! తేజోజీతోష్ణధామా ! రాజితసుగుణాభి రామ! రాఘవరామా! కం. ఈరీతి వేడ్క లక్ష్మీ నారాయణు లఖిలలోక నాటక లీలా పారీణులై చెలంగుచు ధారుణీ భక్త ప్రసన్న తాగతి నుండన్. భుజంగప్రయాతము. వసంతరు వత్యంత వల్యంత సంతా స సద్భృంగ సంగీతనాదద్రవ ద్భూ జ సంసృష్టమారంద జాలాంచితారా మసౌరభ్యయుర్ధిక మంబై చెలంగెన్.<noinclude><references/></noinclude> o7ycdhjshtv27rnjfbfw353mpd7yc2z 104 235677 592548 2026-10-20T17:00:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. భామినీ మానముల్ పండుటాకులు డుల్లే పల్లవరాగంబు లుల్లసిల్లె విరహిణీబాష్పాంబు విరిదేనె విలసిల్లె సరసాళి వనకేళి సంఘటిల్లె మరునిపంతముఁ జూచి...' 592548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. భామినీ మానముల్ పండుటాకులు డుల్లే పల్లవరాగంబు లుల్లసిల్లె విరహిణీబాష్పాంబు విరిదేనె విలసిల్లె సరసాళి వనకేళి సంఘటిల్లె మరునిపంతముఁ జూచి పరువు మిక్కిలి చెల్లె గురు తన లల్లె వలిగాడ్పు విప్రలబ్ధలయూర్పు వర్తిల్లె వినయు క్తి పద్మిని యింపు సెల్లెం గీ. గటకమణిగణఝణఝణకలిత చరిత మదవతీ పదతాడనమహితల సద శోకసుమ మధుమధునాభిషేక విభవ భాసురం బైన వాసంతవాసరంబు. a కం. ఏమని వర్ణించెద న య్యామని యువ యువతి కేళి కాముక విలస .తామశరవర్ష కరసౌ దామిని........ రాజ్యవృత్తిఁ దామసీ యలరెన్. వ. అప్పుడు. సీ. మోముదామర నేస్తమునకు వచ్చిన సూర్య బింబమువలెఁ గిరీటంబు వెలుఁగు నబ్ధిలో సహజన్ములౌట ముఖేందుమం డల యుకి మకరకుండలము లలర<noinclude><references/></noinclude> i0w5yjta5dqgw4krifriav73leowcnv 0 235678 592549 2026-10-20T17:02:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారా...' 592549 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=52 to=51 /> nt1uhn57xeemih2wvkskfrvd2h137ph 592600 592549 2026-10-20T17:16:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592600 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు | అనువాదం = | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1941 }} <pages index="లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf" from=82 to=101 /> 3s7922vhjfw2ldeqvp27nlfvzssi4uw 104 235679 592551 2026-10-20T17:03:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మనసులోఁ బొడమిన ఘనకౌస్తుభాజౌరి కరవలు లన హారగణము గులుక 3 జికర శాఖలఁ జివురుజొంపములనఁ గెంపుదక్కుల భుజకీర్తు లమర గీ. కలితకంకణ మేఖలాకటక ఘటిత కనక నవరత్న నవరుచి...' 592551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. మనసులోఁ బొడమిన ఘనకౌస్తుభాజౌరి కరవలు లన హారగణము గులుక 3 జికర శాఖలఁ జివురుజొంపములనఁ గెంపుదక్కుల భుజకీర్తు లమర గీ. కలితకంకణ మేఖలాకటక ఘటిత కనక నవరత్న నవరుచికాయు, జలద విద్యుదావృద్ధనుఃకళావిభ్రముగ నాత్మసతి కిట్టు లనియెఁ బీతాంబరులకు. కం. తోటలు ఒగిర్చి పూసె న్వేఁటకు వేంచేయు మరుచు వేఁడగ భక్తుల్ మాటికి మాటికి వేడిన పాటలఁ బాటలతరోష్టి! పయశంబై తిన్. 25 ఉ. ఓ ! యో జలరుహోపమితాన్న! యోలతాంగి! లా క్ష్మీసలినాక్షి! నిన్నొక నిమేషము బాసినఁ దాళజాల భ త్తానుగుణంబుగా వనవిహారము మానఁగనోప నింక నా మానస మిందునందునగుమక్కువ లుయ్యెలలూగుచుండెడిన్ - కం. అటు వెదుట నిలిచి రాధా విటు నొంటిని నుదుటఁ జమట విటతటముగఁ గౌ గిట గిట వణకఁగ నిందిర దటుకున నడ్డంబవచ్చి ధవు నిటు వల్కెన్.<noinclude><references/></noinclude> k4l8i57cve5wuq2t41tszc82q74s74s 104 235680 592552 2026-10-20T17:03:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.26 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, సీ. ప్రాణేశ ! ని న్నెడఁబాసి యోర్వఁగఁజాల నోర్చిన ప్రాణంబు లుండు నేమి ? యుండినఁ దృటికాల మొక కల్పమై చను జని నిను మరలఁ గల్గినఁగనోపఁ గనుగొన్న నీదురా...' 592552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>.26 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, సీ. ప్రాణేశ ! ని న్నెడఁబాసి యోర్వఁగఁజాల నోర్చిన ప్రాణంబు లుండు నేమి ? యుండినఁ దృటికాల మొక కల్పమై చను జని నిను మరలఁ గల్గినఁగనోపఁ గనుగొన్న నీదురాగ్రహము నిల్పఁగలేను నిల్పకున్నను నిన్ను నింద సేతు నిందించ నపచార మొందక యుండునే యింతకన్నను వేడు కేమి సామి! శ్రీ. యేటి కీయెగ్గు సాలదె? నాటి కెగ్గు కటికతనమునను నిరాకరించి రాకుమనియెద వంతఁ జిరాకు యగును గాక ! రాకానినాక రాకారవదన ! బోక నీతోన యేమైన రాకమాన ! శివ. అనిన నప్పరమపురుషం డప్పడఁతి కిట్లనియె. సీ. నవపుండరీ కాళి నాదంబు గాదిది. సవపుండరీ కాళినాద మబల! . నానాభవనశిఖినటనంబు గాదిది నానాభవనశిఖినటన చెలియ!<noinclude><references/></noinclude> maazdf1rxe1ars5n31uv3qy00faazat 104 235681 592553 2026-10-20T17:04:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. ధరఁ జైలంగు సతనుహరిరోద గాదిది ధరఁ జైలంగు నతనుహరిరోద సతి! శరభాసమాన విస్ఫురణంబు గాదిది శరభాసమాన విస్ఫురణ తరుణి ! తే. కేరి సుమగృహవనజల కేళులందుఁ గాన వాగ్భయమాన...' 592553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. ధరఁ జైలంగు సతనుహరిరోద గాదిది ధరఁ జైలంగు నతనుహరిరోద సతి! శరభాసమాన విస్ఫురణంబు గాదిది శరభాసమాన విస్ఫురణ తరుణి ! తే. కేరి సుమగృహవనజల కేళులందుఁ గాన వాగ్భయమానసంగతులు మించి యభినవశిరీష సుకుమారివైన నీకు ఘోరమృగములు వన్యావిహారమునకు. -కం. హరి యిటు లిందిరఁ బలికినఁ గరములు జోడించి యనియె ఘనతర తేజో వరధృతి నిూవెంబడి నే నిరుచెంచిన నేమి సేయు హరులున్ గిరులున్. -ఆ.వె. పరి హరించఁదలఁచి ప్రతిహోర పన్నిన వెఱతుఁగాక లోక విభుఁడ నీరు పాద సేవ నిష్ట గల్గిన నేమి? భయము మిన్ను మన్ను పయిని బడిన. -బి. పడఁతుక యిట్టులన్న విని పన్న గతల్పుఁడు చిన్న నవ్వు క డలఁ గృపారసామృతము కాలువలై దిగినట్లు చెక్కులన్ గడలుకొనంగ నంగనను గౌఁగిటఁ జేర్చుచు నింతి యింతగా నడలఁగ నేల?రమ్మని ప్రియమ్మునఁ గ్రమ్మరఁ గొమ్మకిట్ల నెస్ .<noinclude><references/></noinclude> 4ayetx83rkq6gkajglonrogoosallb9 104 235682 592554 2026-10-20T17:04:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. మ. "మొదల న్నేను నిజాయుధాంశకలనన్ బుట్టించితిన్ గౌతుకం బొదవన్ ద్రావిడభూమి నిశ్చలకపోయోగాత్ములన్ శాంతస త్యదయాశీలుర చిత్త శాల్యు భయవేదాంతార్థ స...' 592554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. మ. "మొదల న్నేను నిజాయుధాంశకలనన్ బుట్టించితిన్ గౌతుకం బొదవన్ ద్రావిడభూమి నిశ్చలకపోయోగాత్ములన్ శాంతస త్యదయాశీలుర చిత్త శాల్యు భయవేదాంతార్థ సంపూఢమ తదపం కేరుహనిత్యభ క్తి వగులన్ పన్నిద్ద రాళ్వారులన్. తే. అందు శార్ణాంశమునఁ బుట్టి యతిదయాళు న తిరుమంగయాళ్వారు లలరె ధరణి కోరి యతనికి సతియయ్యెఁ గుముదవల్లి. యనెడు వనితామతల్లి భావనకవల్లి. కం. కులసతి యనుకూలత్వం బలరఁగ నాపుణ్యమూర్తి యాసే కుహిమా చలమధ్య వైష్ణవులకు 5 గల ధనమంతయు నొసంగె ఘనతరభ క్తిన్. సీ. ఇంటిలోనున్న సొమ్మెల్ల చెల్లిన వైష్ణ వారాధనాపేక్ష ణాఘరుండు నీలి కాని బిగించి డాలుక త్తి ధరించి కేలవిల్లమ్ములు లీలదాల్చి దొంగబంట్లకు నెల్ల దొర యయ్యె భేరికా భూరికాహళములు భోరుకొనఁగఁ వలలో దొరల సంపన్నులఁ దెఱవాటుగొని కొట్టితెచ్చినట్టి<noinclude><references/></noinclude> hpq5oc69rcgcofdfs0xi7l0ygu14dad 104 235683 592555 2026-10-20T17:04:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, తే. నవధనంబు సహస్రవైష్ణవుల కనుది నంబు సంతర్పణము సేయు నాపదాబ్జ భక్తి యేమర కీరీతి బహుగిరీంద వనములందునఁ దిరుగు నో వనజగంధి ! శం. ఆతనిఁ గనుఁగొనుటకు నే నీతీరువేఁ...' 592555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, తే. నవధనంబు సహస్రవైష్ణవుల కనుది నంబు సంతర్పణము సేయు నాపదాబ్జ భక్తి యేమర కీరీతి బహుగిరీంద వనములందునఁ దిరుగు నో వనజగంధి ! శం. ఆతనిఁ గనుఁగొనుటకు నే నీతీరువేఁటకనుచు నేగెద నీవున్ నాతో రమ్మా! కొమ్మా ! చేతోజాతాంశుగుమ్మ ! శీఘ్రము లెమ్మా ! వ. అనిన లక్ష్మీ దేవి యత్యం త సంతోష స్వాంతంబున, సే. జవ్వాది చేఁ గురుల్ దువ్వి కొమ్ముడిదీర్చి పసిఁడిగేదఁగి రేకు లొసఁగఁ గూర్చీ సురుచిరమణికృత సూర్యచంద్రుల నిల్పి మేలు డాల్బీందులు డీలుగొల్పి సొగసు పాపిటఁ జేరుచుక్క చక్కఁగ నుంచి నెరయెంచకమ్మి ముక్కెర ధరించి కుచ్చుల బావిలీల్ గుమ్మటీల్ వెలలేని పౌజులు కమ్మలు (భావిరలును) డే. పసిఁడికుచ్చులతాయితుల్ పచ్చరాలు కడియములు గా జుజోడుఁజౌకట్లు నుంగ రములు తాళీలు చంద్రహారములు దాల్చి యందియలు మువ్వ లలరించే నవ్వెలంది.<noinclude><references/></noinclude> jtu01f37pn3rke6t2jfflcegp376v4j 104 235684 592556 2026-10-20T17:04:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. ముదితకుఁ జేర్చుక్క ముత్తియంబుల వడ గళ్లు రాజిల్లెను కచజఘనము దద్భువనంబు వెల్వడివచ్చెనా యొప్పె నాచంద్రకళయయ్యె యనఁగఁ దనరె మొనసి చెందామర మొ...' 592556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>30 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. సీ. ముదితకుఁ జేర్చుక్క ముత్తియంబుల వడ గళ్లు రాజిల్లెను కచజఘనము దద్భువనంబు వెల్వడివచ్చెనా యొప్పె నాచంద్రకళయయ్యె యనఁగఁ దనరె మొనసి చెందామర మొగ్గలా మొగ్గల కాకరమగు హృత్సరోంతరమున ముననూలుకొనెనన ననుఁగులై మరుకాల్వ యాకాల్వదరిని యేదనఁగ నాభి తే. 'బావి యాబావి చెంతేఁ గన్పట్టు జఘన వేడి యా వేదికడ కళల్ వెలయునూరు రంభ లా రంభలందుంచి ప్రభలు పిక్క పొదుల మఱి తమ్మి ముల్కులై పదము లలరే.. క. ఇందిర యపుడాయభినవ సౌందర్యముఁ జెంది యలర శౌరి, యమందా నందంబునఁ గౌఁగిట నిడి సందడిగా జనము వెంటఁ జనఁ దీవురుటయున్. సీ, ఊర్థ్వ ప్రసారితాత్యున్నత హ స్తంబు రవి పైకి నెగసెడీ రహుతనంగ శ్రవణోర్జితాళులా శాఖలజారి చా టలఁ జిమ్ముగతివచ్చు శిలలఁ బోల<noinclude><references/></noinclude> quq6ptvadkk96ikf3akt0nk6oh6cl41 104 235685 592557 2026-10-20T17:04:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, అంబృంహిత సనితములనాడెడు "కేకి రావము కాహళిరవముఁ గలియఁ గుంకుమపటగు ఏ కుంభముల్ సామికిఁ గులకాంత చనుఁగట్లు తలఁపు సేయ తే. సవితృమండలముదయాద్రి సహితమగుచు నచ్యుతు...' 592557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, అంబృంహిత సనితములనాడెడు "కేకి రావము కాహళిరవముఁ గలియఁ గుంకుమపటగు ఏ కుంభముల్ సామికిఁ గులకాంత చనుఁగట్లు తలఁపు సేయ తే. సవితృమండలముదయాద్రి సహితమగుచు నచ్యుతుఁడు జెందవచ్చెనో యనఁగఁ గింపు డాలుగల కుందనంపు చౌడోలినల రెం గరివరము నెక్కి హరి కరివరదుఁడగుట 3# ఉ. అప్పుడ కల్మికొమ్మ పతియానతిఁ గైకొని నైజమానముల్ తప్పులు బట్టకంచు వసుధాస్థలి సాగిరి మ్రొక్కులై కరుల్ చొప్పడ నమ్రవింధ్యగిరి చొప్పున మ్రగ్గాడు దంతి నొక్కచో గుప్పునఁ గేలనందుకొనె గోరు లురోజము సోఁక శౌరియున్. చ. ఉరువడి లోహనాళ ధరులుజ్జ్వలు లౌ విలుకాండ్రుకొంతయు క్కరులు గురాలు పౌజు బలు క త్తల సాధకులెల్లఁ గొల్వఁగా గురుజయ భేరికాపటహకుంభిత కాహళ ముఖ్య నాద వై ఖరులు జెలంగఁ గేతుగజ కాండముతోఁజన్ శౌరీ వేఁటకున్.. శా. వెన్నుం డాగతి వేఁట కేగి వనిలో వింతల్ రమాకాంతకున్ జెన్నొంద స్వనుపించుచుండ రవి మించెన్ మింటఁ బేరండ చే మన్ను నిన్నుఁదపింపనయ్యె బెడఁ గైమధ్యాహ్న మాహా! తరుల్ తన్ను న్మాలిన ధర్మమే మనుగతించాల్చెన్ బయల్నీ డలున్ .<noinclude><references/></noinclude> gka8bhsxgcf8hrkbeworwh3rr2utyzo 104 235686 592558 2026-10-20T17:05:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ':32 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. తే.గీ. అప్పుడు తిరుమంగయాళ్వారియం నుఁ గరుణ స్వామి నృపురీతిఁ దాఁదో పొసంగఁ దలఁచి యెచట ధనమబ్బకుండఁగా నిచ్చఁజేయ వంతఁ జింతించె నిట్టుల వైష్ణవుండు...' 592558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>:32 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. తే.గీ. అప్పుడు తిరుమంగయాళ్వారియం నుఁ గరుణ స్వామి నృపురీతిఁ దాఁదో పొసంగఁ దలఁచి యెచట ధనమబ్బకుండఁగా నిచ్చఁజేయ వంతఁ జింతించె నిట్టుల వైష్ణవుండు. 'సీ. యంగాత సిరిక రాళంగ శ్రీవైష్ణవా జొన్ను మిన్నొప్పె నా నెన్న శెయ్య యత్తన వాళ్ పశోదిరి కి వాళ్ తిగు తోన్ను మిల్లొప్పై నా నెన్న శెయ్య ధనవంత నిప్పోనత్తు వరిల్లె (వ) యిల్లె పున్నె మిల్లొప్పె నా నెన్న చెయ్య రెండు శానూచహరి రంగసామ హళ్ళి కొన్న మల్లొప్పె నా నిన్న శెయ్య తే.గీ. యనుచుఁ జింతించెఁ దిరుమంగయాళ వారు వైష్ణవార్చన దన కిటువాంఛ చేసి రహహ ! యెవ్వరుఁ ద్రోవఁ రారయినటంచు నొక్కపొడుగు మహీరుహం బెక్కి సూచె. 'సి. ప్రకట హాటకరత్న మకుట హారాంగద కటకాదిచాక చక్యముల వాని మించును రుచిమించు మేఘంబు డంబున మించుఁబోణిని దరినుంచువాని<noinclude><references/></noinclude> oi0g4as1x6v5zt006w27cyv6y2n8g94 104 235687 592559 2026-10-20T17:05:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. తేటలఁ బాటలఁ బాటలగంధుల యాలఁ బాటల నలరు వాని మంగళో పాంగ మృదంగ సంగతిఁ దాళ భంగికి వేడక్కఁ బెల్లంగువాని తే.గీ. సామిఁగనిఁ బెండ్లి కొడుకని జనమొసంగ ధనముగలిగెను వై...' 592559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. తేటలఁ బాటలఁ బాటలగంధుల యాలఁ బాటల నలరు వాని మంగళో పాంగ మృదంగ సంగతిఁ దాళ భంగికి వేడక్కఁ బెల్లంగువాని తే.గీ. సామిఁగనిఁ బెండ్లి కొడుకని జనమొసంగ ధనముగలిగెను వైష్ణవతతి కొసంగ ననుచు భటులలరంగ సాహసమెసంగ వచ్చె నమ్మేటి దొంగ భావంబు పొంగ. శే.గీ. పిల్లకోలలు బలువిళ్లు చేవదుడ్లు కత్తిరలు వంశశన్నపుకత్తి బద్ద యచ్చుపడ నీలకొట్టుచు మచ్చుజల్లి చెల్లదోచిరి దొంగలా సేన నెల్ల, క. మ్రొక్కుచు నక్కుచు నిక్కు చు దక్కుచు సోలుచురు సామీదరి నటనంబుల్ ద్రొక్కుచుఁ దిరుమంగాళ్వా రక్కట! తన యోగ విద్య లన్నియుఁ జూపెన్. సీ. అడియే ణ్ణరుచుఁబట్టి గొడు గెండపై చెరు వింజామర హరించె విసరెద నని చరణంబులొత్తి నూపూరములు దొంగిలెఁ గౌనుచే నిమిరి బల్ కాంచి గొనియె 3 33<noinclude><references/></noinclude> 4l2dbky63uliinqr6mbxd6n0zuuzuwv 104 235688 592560 2026-10-20T17:05:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. శీల గూర్చెదనని తాళీలు వదలించె నమరింతునని కుండలములు తీసె సంగుళీయక కంకణాదిక మూడఁ బ ట్టెను జేతులును జబ్బెలును గోనెను జ ^ తే.గీ. తురగతిని విభ్రమము...' 592560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>34 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. శీల గూర్చెదనని తాళీలు వదలించె నమరింతునని కుండలములు తీసె సంగుళీయక కంకణాదిక మూడఁ బ ట్టెను జేతులును జబ్బెలును గోనెను జ ^ తే.గీ. తురగతిని విభ్రమమునఁ దస్కరనటుండు మకుట కేతు పటాయుధనికర బిరుదు జాలముల వెలలేని యాసామి సొమ్ము లన్నియునుదోచెఁ గైంకర్య మచ్చుపడఁగ. ప. ఇట్లు పరిహరించిన నెఱింగియు నెఱుంగనట్టి భక్తవత్సలు లేన లక్ష్మీనారాయణులుం దల్లిదండ్రులు దనయునివలె, దయా సారకటాక్ష ప్రసాదంబుల సూచుచు నూరకున్న నప్పట చరవరుండు నపంకజాక్షుల సకలాలంకారంబు లంకించు కొని శంకించక జరిగినప్పుడు, వెఱచిన భటులును, పఱచిన నటులును, దాఁగిన గాయకులును, విరిగిన దండనాయకు లును, బెదరిన తాళంబుల వారును, చెదరిన మేళంబులవా రును, మఱియు సూహితామంత్రులగు మంత్రులును, సత్యంత భిన్నులగు సంపన్నులును, నానాజ్ఞానవంతులగు సామంతులును గలసి, సైన్యంబు దైన్యంబునొందె. కుకవి కావ్యంబునుబోలె సస్త్రపాలికలితంబై, నైమిశంబునుబోలె బహు ధాన్యాక్రాంతమై, కాసారంబును బోలెఁ గుముదా<noinclude><references/></noinclude> oq2g6odxww60e326m3yl2y4rjlayq3t 104 235689 592561 2026-10-20T17:05:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 35 కరంబైన నందుఁ గొందఱు దొంగలు దొంగ లను వారును, దోచె దోచె ననువారును, నేవళంబునఁ బోయినవారును, మఱియుఁ గొందరు బ్రమని, తమ వారింబట్టుకొని వీరే దొం గలని పెనంగి, కొంత...' 592561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 35 కరంబైన నందుఁ గొందఱు దొంగలు దొంగ లను వారును, దోచె దోచె ననువారును, నేవళంబునఁ బోయినవారును, మఱియుఁ గొందరు బ్రమని, తమ వారింబట్టుకొని వీరే దొం గలని పెనంగి, కొంతతడవునకుఁ దెలసి, డిల్లవోవువారును, కొందఱు శూరులాయుధమాత్రావశిష్టులై యిఁక నేమి ! సామిం జూచెదమని లజ్జించువారును, గొంద రుత్సవాది వృత్తులైన బ్రాహ్మణులును, మత్పితామహాసంపాది తంబైన పట్టాభరంబు చనియె. దాని కేమి ? మన్మాతాను హద త్తం బైన ద్విముఖస్థూలకలశంబు బోయె. అందు కేమి? సదర్భ గ్రంధియుంగరంబు మత్సితృతుల్యంబుగాఁ జూచు కొందు నదియు సందించుకొనిపోయిరి. ప్రాడ్వివాకులాచో రుల సవాళ్లంబట్టి తెప్పించి కట్టించికొట్టించి మా పదార్థంబు క్రక్కించునందాక ఈరాజువద్ద నభోజ్యంబుండు వాణ్నని అగాయిత్యులై యుండిరి. కొందఱునైశ్యులు సర్వసొమ్ములో యిన గుండెలు చెదరి, పెదవులఁదడుపుచు, ఇఁక నేమి బేరం బు? సంసారంబు బాగాయెఁ జిల్లర సంచి అయ్యలగారికి నిరు డే ముడి పెట్టనై తి యిఁక నెక్కడ దిక్కు కలుగునని కనుపడు వారికెల్ల మ్రొక్కుచుండి రప్పుడు, సకలకలాపుండును నొక్క పరిహాసకుండు చోరదత్తంబగు కౌపీనంబుతో వచ్చి విదులఁ దత్తస్కంధంబులఁ గేలి సేయుచు సామికి మ్రొక్కి మీదయ మామీఁద నిట్లుండె ఎవ్వారియందు 3<noinclude><references/></noinclude> tp70l3ijmdu6kduudafry4pavemg7np 104 235690 592562 2026-10-20T17:06:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 36 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. ననుగ్రహంబు వచ్చు వారివిత్తంబు హరింతునన్న మీ ప్ర తిజ్ఞ చెల్లించుకొంటిరి. మాబాగు ధోవతులుంబోయే దొం గల పొడగనక యుంటిమి యనిన మంచిదట్లపొడఁగనియెడ...' 592562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>36 36 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. ననుగ్రహంబు వచ్చు వారివిత్తంబు హరింతునన్న మీ ప్ర తిజ్ఞ చెల్లించుకొంటిరి. మాబాగు ధోవతులుంబోయే దొం గల పొడగనక యుంటిమి యనిన మంచిదట్లపొడఁగనియెడు ఝడియక నిలుచుని యాలీలా వినోది మహాబలులు, నానా నూనంబగు నద్యానవనంబు మాజీ మ్లేచ్ఛాప హృత భూషణ సంతానం బగు స్వశేనంబు గని తాదోపు వడితి సని లోకులకుఁదోఁచె ననియును, భక్తుని ప్రతిజ్ఞ చెల్లిం చితిననియును సయ్యే కాగాయకు లెవ్వారనియును, లజ్జా హర్ష వాత్సల్యంబులై యుల్లంబులు మల్లడిగొన మానుష బుఁ చర్య సేయుచు ననంత గరుడ విష్వక్సేనాళ్వా రులఁ జూచి, యస్మదీయ ధనాపహ ర్తయగు దొంగను గట్టి తెమ్మని యాజ్ఞాపించిన. ఉ, ఆయడు వారు 'దేవర! సతి నిచ్చినఁ గొండ పిండిగాఁ జేయుదుమంచుఁ బంతమున శీఘ్రగతింజని పెళ్ళుగా నిఘా జేయుచు రాజులాగు విలసిల్లెడు దొంగను బట్టి రార! చో రా!యిఁక్రమమ్ముఁదోఁచినఁ బదార్థముఁగొంచుమదీశు చెంతకున్ . మ. అనినం దస్కరనాయకుండు హరిభక్త్యాసాద్యు సందర్శనం బున విజ్ఞానముఁ జెంది శాంతవచనంబుల్ బల్కి 'నేవత్తు మీ ధన సంభారముతోడ మీ ప్రభువు చెంత నూర్పుఁడియంచు వ చ్చినవాసం పిలకించి, యాజ్ఞ గతి లక్ష్మీవల్లభుం డిట్లనెన్.<noinclude><references/></noinclude> d5rz0d5zvd377db7txxjm94g2u2owde 104 235691 592563 2026-10-20T17:06:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 37 ఉ. ఎవ్వఁడ నీవు నీయునికి యెక్కడ? నీకులమేమి? తండ్రి నీ కెవ్వఁడు? నామమెద్ది? హరియించితివేటికి మత్పదార్థముల్ క్రొవ్వున నిట్టి శౌర్యమునకున్ మనశక్తి యిదెట్లు...' 592563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 37 ఉ. ఎవ్వఁడ నీవు నీయునికి యెక్కడ? నీకులమేమి? తండ్రి నీ కెవ్వఁడు? నామమెద్ది? హరియించితివేటికి మత్పదార్థముల్ క్రొవ్వున నిట్టి శౌర్యమునకున్ మనశక్తి యిదెట్లుగల్గెరా రవ్వనుబొంద కే తెలుపురా! యపరాధ పరాత్మ! తస్కరా. క. వశుఁడమయి నిక్క మంతయు విశదముగాఁ దెల్సురోరి! వెరువకు నిన్నున్ దశరథతనయాకృతి మును కుశలవులం బోలెఁబ్రోతుఁ గోపము సేయన్. సీ. అయ్య ! తికమం గాళువను పేరుగలవాఁడఁ హరి పాదజాతుఁడ నైనవాఁడఁ బ్రబలవైష్ణవచయ ప్రబల దేశము వాఁడ బ్రబల భాగవతాంఘ్ర భక్తివాఁడఁ సచ్యుతాలయ దర్శనానంద మతి వాఁడఁ గలిదోషములు మదిఁ గలుగువాఁడ భగవదాజ్ఞాగతి ప్రాభవోన్న తివాఁడ యమున్న కెసను లొంగనట్టి వాఁడ తే.గీ. మీరు పిలచితిరని వించు మేలటంచు సరస నిలిచితి సెలవిమ్ము సంశయమ్ము వలదు పనివిందు బుధ సేవ వదలకుందు నవ్వుగా దిది సతతంబు నామతంబు..<noinclude><references/></noinclude> d3ud8i51mj0ne9we185qed9k1f3j1np 104 235692 592564 2026-10-20T17:06:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ నంవాదము. క. క్షితి భవదార్జిత విత్తము కుతుకమునం జెంది పెండ్లికొడుకు బలె భూ పతిదండన మెఱుఁగని ఘన ధృతి ! రా జెవ్వాడు నీకుఁ దెలుపుము చోరా ! ఉ. పంచశరున్ హరించగ...' 592564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>38 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ నంవాదము. క. క్షితి భవదార్జిత విత్తము కుతుకమునం జెంది పెండ్లికొడుకు బలె భూ పతిదండన మెఱుఁగని ఘన ధృతి ! రా జెవ్వాడు నీకుఁ దెలుపుము చోరా ! ఉ. పంచశరున్ హరించగలపాటి విలాసము మందహాసమున్ గొంచనవాసమున్ మొదలుగాఁగలమంగళ విష్ణుచిహ్నముల్ గాంచి గురుత్వముంచితినిగాని భయంపడి గాదు నన్ దటా యించకు రాజునాకు జగదీశ్వరుఁడౌ హరిగాక యన్యుఁడే. ఉ. మంచి విచారమూనితివి మార్గములో పలఁ జిమ్మచీఁకటుల్ ముంచినయట్టి నట్టడవి లోపల నెత్తులు గొట్టి దారపు భ్రాంచితులై ససాధుల గృహస్థులదోచుమటంచునిన్ను ధించినయాపు లెవ్వరొకొ? దెల్పుముతస్క రవంశ నాయకా! 1. ఆప్తులెవ్వారు లె రన్యులై నవారు ప్రతి పది గురువు లుభయవేదాంతరసికులై యున్న వారు వైష్ణవులెకుఁ దగునా పవర్యులయ్య ! ఉ. ధర్మపదంబుదప్పి బహుధావిధమాయలు వన్ని యిట్టి దు ష్కర్మము చేత దొంగిలిన సంపదనీవు భుజించువాఁడవో య్మలిసీదు రాజునకు సర్పణ సేసెద నీకు మిత్రులై కూర్మినహించు పై ష్ణవులకున్ సమకూర్చెదొ తెల్పుతస్కరా!.<noinclude><references/></noinclude> d0gr28ozq9tsnjl4fu3gnxpp47pklkz 104 235693 592565 2026-10-20T17:06:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. పీ. రాజెట్టివాఁడై సఁ బ్రజ లట్టి వారౌట వినవొ ? నాయేలిక వెన్న దొంగ! నెలయుఁ దద్దాసుల విష్ణుపదం బెల్ల కొంకక కొల్లలు గొన్న వారు వారిమార్గము మాని వేరె మార్గము బూ...' 592565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. పీ. రాజెట్టివాఁడై సఁ బ్రజ లట్టి వారౌట వినవొ ? నాయేలిక వెన్న దొంగ! నెలయుఁ దద్దాసుల విష్ణుపదం బెల్ల కొంకక కొల్లలు గొన్న వారు వారిమార్గము మాని వేరె మార్గము బూన వారికన్నను దొడ్డవాఁడ "నేను ధర్మశాస్త్రపదంబు దప్పినర్తించెద వనుచును బలుమారు నడిగెదీవు తే.గీ. ధర్మశాస్త్రము దే? యాకత్వమేమొ ? మొద లెఱుఁగ వక్కటా! నాకు మూఢభక్తి నేగణించిన యర్థమ్ము నిజము నమ్ము వైష్ణవులసొమ్ము నాకిది వ్రతము సుమ్ము, 39 ఉ. వాసిగఁ బల్కి తీవ్రు వడివాఁడవులే తెరవాట్లు గొట్టుటల్ దోసనుటంచుఁ దోఁచ కిటు దోఁచకమానవు మానవు న్మహా యాసమువొంద దొంగలు నిజార్థముదోతురు గాని దానముల్ జేసెదరంచుఁ దోఁచదిది చిత్రమునీయెడఁ జోరరాయుఁడా ! శ్రీ. ప్రభలఁ దులసులల నూర్థ్వపుండ్రములఁ గాంచి పంచ సంస్కారవంతులైన భాగవతుల కించిదర్థంబు (దొంగిలి యైన నిడఁగ?) మంచితీర్థంబుగొన నిది మద్ర్వతంబు.<noinclude><references/></noinclude> e5cgb6vsgmhii0dab6p2gff9hivt5l6 104 235694 592566 2026-10-20T17:07:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. చ. న్యాయసమార్జితంబయిన యర్థమునన్ బుధ సేవ సేయు చోఁ బాయుసమస్తదోషములు బాధిల సాధులు దోచిపెట్టు య న్యాయధనంబుచే సుకృతమబ్బు? నామాని, దేవదై తేయులఁ బో...' 592566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>40 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. చ. న్యాయసమార్జితంబయిన యర్థమునన్ బుధ సేవ సేయు చోఁ బాయుసమస్తదోషములు బాధిల సాధులు దోచిపెట్టు య న్యాయధనంబుచే సుకృతమబ్బు? నామాని, దేవదై తేయులఁ బోరుపట్టు పగిదిన్ జెడ చెప్పిరి నీకు వైష్ణవుల్. మ, బలవత్ర్పాప్తము రాజ్యమన్న పగిదిన్ బల్మారు నే బీదసా ధులదోఁచన్ ధనవంతు లై బహుమ దాంధత్వంబునం గ్రోవ్వు ధూ ర్తులసొమ్మెల్ల హరించి వైష్ణవుల కిత్తున్ మాధవప్రీతిగా నిలనీ కార్యముధర్మమా నె? యయినన్ హృద్యంబునాయాత్మకున్. సి. కాకులఁబడఁగొట్టి గరుడపక్షులఁబ్రోచు కరణి నీధర్మంబు గానఁబడియె మారస్థులనుదోంచి మఱి వైష్ణవుల కిచ్చు మతమదీనాకు సమ్మతముగాదు అజ్ఞానమనరాదు హరిని నుతించితి హారిప్రబంధంబు లాచరించి యాగమోక్తవ్రత యజ్ఞాదు లొనరించి . యాతఁడువలె మోదమందె దీవు తే.గీ. నీ విటులనోనర్చిన సామినింద బూను నమ్ము నగుబాటు దొంగతనమ్ము మాను నెనరు మదినేను నీతోను నిక్క మేను చేరి యన్యులవలెఁ జెప్పఁ జేరరాను.<noinclude><references/></noinclude> of7tqqwwljzw8pepiiozkztmg7t9q1u 104 235695 592567 2026-10-20T17:07:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, 41- మ. ననునీవున్ వెఱపించరాకు నలువన్ నన్గట్టి బ్రహ్మాండనా - థుని పాదాంబుజదా సవర్యులను గూర్తున్ దోఁచు సొఙ్మల్లమ మ్మురు పాపమ్ములు సోకవట్లగుటచే నేనీ దివాణమ్మ...' 592567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, 41- మ. ననునీవున్ వెఱపించరాకు నలువన్ నన్గట్టి బ్రహ్మాండనా - థుని పాదాంబుజదా సవర్యులను గూర్తున్ దోఁచు సొఙ్మల్లమ మ్మురు పాపమ్ములు సోకవట్లగుటచే నేనీ దివాణమ్మునన్ దీనార్ధమ్మున కెంత చెప్పినను ఛాదీ యెక్కనా? యెక్కడన్ . మ. ఔనౌ!మేల్భళి! బాగు! మంచిదగు శిష్టాచారముల్ నేర్చినాఁ డవులే యింతరహస్యధర్మగతి కట్టా ! నీగురుల్ దెల్పిరో భవదీయాన్వయసాంప్రదాయమునఁ బ్రాప్తంబయ్యెనో నీదుబు ద్ధివిశేషంబునఁ దోఁచెనో మనకళాధీశాలినీవేకదా ! తే.గీ. చెట్టు మొదలునఁ బోసినయట్టినీరు ఫల మొసంగినగతి విష్ణుభక్తుల కీడు సొమ్ము ద్రోహార్జితమైన శుచికరమ్ము శాస్త్రదూష్యమ్ముగాదు నిశ్చయము నమ్మ, చ. తులువలుఁ బాపముల్ సలుపఁకొల్త శుభంబులెసంగి పొంగిన ట్లలరుచునుండు సంతటఁ దదస్వయమేఁచఁడు నొక్కసారెవా క్కలితము లై నయట్టిశనగల్ గొని మృకటి నాని గొప్పలై పగిలినఁ గుండవిచ్చుఁగద! పక్కునఁ గామము శౌర్యమేటికిన్.. సీ. శనగలు నాని యుబ్బిన మృగ్ధటి నశించు నష్టమేమగు ? లోహసవ్యఘటము భాగవతార్పణపరు లు పడిఁబోరు వినవయ్య ! యిట్ల నామనసు కుదిరి<noinclude><references/></noinclude> fohr2m8bpqiq214fts138en5yiwaott 104 235696 592568 2026-10-20T17:07:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, తాను చేసినపని తప్పైన నొప్పిన కాదనువారును గలరె ? జగతి నీయుపదేశంబు నీకు బాగుగఁ దోఁచు నా బుద్ధి నెవవని నాకుఁ దోఁచు తే.గీ. అజ్ఞనకుఁ దెల్పఁగావచ్చు....' 592568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>42 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, తాను చేసినపని తప్పైన నొప్పిన కాదనువారును గలరె ? జగతి నీయుపదేశంబు నీకు బాగుగఁ దోఁచు నా బుద్ధి నెవవని నాకుఁ దోఁచు తే.గీ. అజ్ఞనకుఁ దెల్పఁగావచ్చు. బ్రాజ్ఞుఁడయ్యుఁ దెలియనట్టున్న ఁదరవనె పలుకులేల? మొదల ముసి ముచ్చలించు నా నుదుటియంను భగవదాజ్ఞక్రమంబున బ్రహ్మ వ్రాసి. కం. ముని ముచ్చాపరు దోచిన ధన మెచ్చటఁ జేతురోయి? దానము మైకా ఘనవచ్చు పెద్దలెవ్వరు ? నీను మెచ్చరు మాను శౌర్యనియమం బింకన్. కం. ఘనశౌర్యార్జితమై తగు ధనమే సదాకొనుచు విష్ణుదాసుల కిత్తున్ విను నీకే నటు జెప్పుము తనువైన స్వీడుతు దొంగతనము న్మానన్. మ. ప్రకటస్థావరజంగమాత్మకధర బ్రహ్మేంద్రలోకాదియు కృకలారూఢము లెల్లఁగు నిడియోసర్వేశ! మాయల్ మరం దకళాపూర్తి యొనర్చవే పటసముద్రంబుల్ తదీశా ! మన -స్సు కడన్ని ల్సినభ క్త వర్యుఁడగు మాసొమ్మైన నిమ్మా ! యిఁకన్.<noinclude><references/></noinclude> iuupo2rtajlrwtmjuqahhwzsr6elflx 104 235697 592569 2026-10-20T17:07:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 43 శా.మాయామోహితలోక జాలుఁడవుగా? మాసామి! తెల్లంబుగా నోయీ! దొంగల కెల్ల నేగురువునై యున్నాను నీబూటకాల్ సేయన్' నీదగుబోధగాదు విను బలి విత్తంబు నీకిచ్చి యే బోయన్ వ...' 592569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. 43 శా.మాయామోహితలోక జాలుఁడవుగా? మాసామి! తెల్లంబుగా నోయీ! దొంగల కెల్ల నేగురువునై యున్నాను నీబూటకాల్ సేయన్' నీదగుబోధగాదు విను బలి విత్తంబు నీకిచ్చి యే బోయన్ వైష్ణవ పూజ సేతు నది యాస్టల్ మానుని యిక్కడన్ ? .ఉ. దస్యుకులావతంస ! వినుధార్మికబుద్ధిని విష్ణుభ క్తిస్వా రుస్యమెఱుంగువాఁడ వది యిట్టిటునన్వలెఁ గట్టనేల ? వి శ్వాస్యము నాదు వాక్యమిఁక శౌర్యము మానుముగోల, మాసరో జస్యకు మాకు భూషణములన్ని యొసంగుము మేలునీక గున్'. పీ. చాలు చా లిట్టిబాసల్ వలదాకఁగాఁ దోఁచునే? దయగల దొంగవాడు వైష్ణవుల్ వేలున్న వారి తిరుమాళుమళ్ వారికి దాస్యముల్ కోరిసల్ప వలెఁ బిరుమా శిరువడి మళిసాక్షి యొ క్కడను మాట విను భాగవతపాద జలజకైంకర్యముల్ శౌర్యముల్ మానుము జన్మవ్రతంబులె స్సనుము నీకు తే.గీ. బలిమిగలిగిన కలహించి గెలచి మాకుఁ గల ధనం బెల్లఁ గైకొన వలసి తేను బలు బలుకులేల ? యెదుటనే నిలచియుంటి బలములో నెంచి పోట్లాడ బలము బంపు.<noinclude><references/></noinclude> 49qisckdqld8l20n8c277eucb9qd5ur 104 235698 592570 2026-10-20T17:07:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 శ్రీ లక్ష్మీనా రాయణ సంవాదము, వ. అని యిట్లు చోరవర్యుండు దద్దరిల్లక స్వామితో వాక్యోప వాక్యంబు లాడుచు వైష్ణవభక్తివదలకున్నఁ గృపాళుండై యాక్షణమ్మున, సీ. అలరు తామరులకుఁ జెలి వ...' 592570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>44 శ్రీ లక్ష్మీనా రాయణ సంవాదము, వ. అని యిట్లు చోరవర్యుండు దద్దరిల్లక స్వామితో వాక్యోప వాక్యంబు లాడుచు వైష్ణవభక్తివదలకున్నఁ గృపాళుండై యాక్షణమ్మున, సీ. అలరు తామరులకుఁ జెలి వెంతగలిగించు దొలగించఁగలుగు కందోయితోడ మబ్బుపై మెఱపుగ మరు చిన్ని సిరిక న్నె నిరవన్నెఁ దగురొమ్ము నీటుతోడ వరకీర్తిధామముల్ వలీ వెల్గు కళ గల్గు బలుపుల్గు రా తేజీ చెలువుతోడ గురుభూషణ శుభాంగ సుర శాఖ వరశాలి కరశాఖచేఁ జతుష్కంబుతోడ తే. నీటిబంగరుపట్టు వల్వేటుతోడ విమలవనమాలి కాకౌస్తుభములతోడ శంఖచక్రాదిసాధన చేయితోడ సహహ ! ప్రత్యక్షమయ్యే నారాయణుండు. కం. అటు యెదుట నిలచి ప్రస్ఫుట ఘటనాపటునటనుఁడైన ఘనుఁడు వరంబా దట వేడుమనినఁ బదలేట మటనిటలము సోఁకి మ్రొక్కి యాళ్వా రనియెన్. 1<noinclude><references/></noinclude> 349n5y03vux6hhqihsos820ij2fyqcy 104 235699 592571 2026-10-20T17:08:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, సి. ఆస మద్విజయవిజ్ఞానముద్రిత హృద్వి జ్ఞాన మృత్యుంధాన! తే నమోస్తు దీన కారుణ్యనదీన కమన్య వృ తేనధామజితేన తే నమోస్తు మేనమోహిత దైత్య సేనమోదితభక్త దీనమోహిత పా...' 592571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము, సి. ఆస మద్విజయవిజ్ఞానముద్రిత హృద్వి జ్ఞాన మృత్యుంధాన! తే నమోస్తు దీన కారుణ్యనదీన కమన్య వృ తేనధామజితేన తే నమోస్తు మేనమోహిత దైత్య సేనమోదితభక్త దీనమోహిత పాప తే నమోస్తు మానసస్తుల మౌని మానసస్తుతసామ గానవస్తు ప్రియా! తే నమోస్తు తే.క. దీనదానని ధానాయతే నమోస్తు దానపాలసలీలాయ తే నమోస్తు దానపాలనశీలాయతే సమోస్తు మానిలయకృష్ణ! విష్ణవ తే నమోస్తు. 45 *మ, ఖగరూపొంచిత కామఠాంగికిటి ముఖ్యాకీలితో దారపున్ మృగరాజాకృతికుబ్జమూర్తి దరకూర్మీభూతవిప్రౌకే లిXతోర్వీసుత కైరవా ప్తరుచిశాలీకోణ (పతీ) వ్రత న్న గతా కౌతుక వాజిధావనవరా ! కంసారివర్యాదరా ! రారా మఱిమఱి *కం. రామా మామా మెర మామ మామ మామా మారీ ! రామమరామా మిమ్మే మ రమారామరామరారామేరా, * ఈ రెండు పద్యములు మాతృకలో నిట్లే గన్పట్టుచున్నవి.<noinclude><references/></noinclude> dhojc534kbi5p9iudiok0cxuw8wd69t 104 235700 592572 2026-10-20T17:08:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. తే.గీ. దేవ! తిర్యఙ్మనుష్యాది జీవకోటి కాలకర్మాదిగుణములఁ గట్టిరాఁగ పైలిన క్రోమములు గడువంగ మాయ యనెడు జలధిని ద్రిప్పెడు నిను భజింతు. పీ. కూర్మితో...' 592572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>46 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. తే.గీ. దేవ! తిర్యఙ్మనుష్యాది జీవకోటి కాలకర్మాదిగుణములఁ గట్టిరాఁగ పైలిన క్రోమములు గడువంగ మాయ యనెడు జలధిని ద్రిప్పెడు నిను భజింతు. పీ. కూర్మితో గజరాజు కోర్కెలు దీర్చి ధ ర్మజ్ఞ ప్రహ్లాదు మనిచిన దొర! నాఁడు పాంచాలిమానంబు నిల్పినసామి! ధన్యుగా ధ్రువుఁజేయు దైవరాయ! కృపవాయుసుతు నాదరించిన మాయన్న ! తిరుగు కాకముఁ బ్రోచు దేవదేవ ! రాతి నాతినిఁ గాఁగ రచియించిన మహాత్మః మహివిభీషణుఁ బ్రోచు మాన్యచరిత ! తే.గీ. విదిత పశుకర్మ గురువైరి విగతమాను నవగుణుని చలచిత్తునై చ్యాది విభవు వరతరాసున శీలుఁ నన్ గరుణఁజూచి యాత్మదాసునిగాఁ జేయవయ్య! దేవ. చ. ధర నిను రాజమాతృనివిధంబునఁ జూచితి చెల్ల! దోచితిన్ విరసములాడితిన్ భయమువీడితినన్ను మహాపరాధి యే కరుణనుజూతువోయి:యిలఁగాతువొ? భారమునీ దెయన్య దా శరణమెఱుంగనయ్యయని సాగిలిగాఁబడి లేవకుండినన్ .<noinclude><references/></noinclude> r3ht4fvfjing6roazhlf566jljpmahp 104 235701 592573 2026-10-20T17:08:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. ఉ. అప్పుడు కప్పమై దొరకృపారస'మొప్పగఁ గన్ను రెప్పలన్ జిప్పీలఁజూచి లేనగువు చే నిజదాసుని లేవనెత్తి నీ విప్పగిదిన్ విచారపడ నేటికి? వైష్ణవదానికోటికిన్ దప్పు...' 592573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. ఉ. అప్పుడు కప్పమై దొరకృపారస'మొప్పగఁ గన్ను రెప్పలన్ జిప్పీలఁజూచి లేనగువు చే నిజదాసుని లేవనెత్తి నీ విప్పగిదిన్ విచారపడ నేటికి? వైష్ణవదానికోటికిన్ దప్పులు గల్గు పెంకుఁగలదా? వలదాకుల దైన్యతహృద్గతుల్ సీ. అఖిలకూపములందు సనుకూపములయందు నందున మందపుణ్యమ్మునం కు తలిదండ్రులందు నాతతమదాంశము నందు మానుషం బైన జన్మంబునం దు అతఁడును నాభక్తుఁడై మహత్వముఁ జెందుఁ గాన నాపద సేవ మానకుందు నీవు మదీయ ప్రభావంబు నెటువంటి వరమైన నిత్తు మామదిని గందు తే. గీ. సహహ ! లోకావనార్థం మత్స్యావతార 'మైన మేమెంత దుర్జయుఁడై నఁగాని సేవచేసిన రక్షించు బిరుదులుని నాను నామేలు భక్తజనాగ్రయాయి ! కం. సారము నారంగాగా గారము సంగనక చిత్రగని సప్తప్రా కారము లొనరించితి వే నేరము నీకింక నీవె నేను కుమారా! 4<noinclude><references/></noinclude> 2n8tf3jab7btbx2z4qgqb3ail1jybto 104 235702 592574 2026-10-20T17:08:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.48 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, మ. అననాళ్వారులు గూరు మైగదురగా నానంద బాష్పాంబువుల్ కనుదోయింజనియింప హర్షభయముక్తంబైన చిత్తంబుతో సనకాదిస్తుత పాద పర్ముఁడగు నాస ర్వేశుతో భక్తి...' 592574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>.48 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, మ. అననాళ్వారులు గూరు మైగదురగా నానంద బాష్పాంబువుల్ కనుదోయింజనియింప హర్షభయముక్తంబైన చిత్తంబుతో సనకాదిస్తుత పాద పర్ముఁడగు నాస ర్వేశుతో భక్తిని ట్లనియెన్ నైజశిర స్తటీఘటిత హస్తాంభోరుహద్వంద్వుఁడై. సీ. కల్పవృక్షముయింటఁ గల్గినవారికిఁ గాంక్షింపనేటికి గడ్డిపుడిక కామధేనువు దొడ్డిఁ గట్టిన వారికిఁ గోర నేటికి ఒక్క గొట్టెపిల్ల అభినవామృత రసమబ్బిన వారికి అడుగ నేటికిని వేపాకు పసరు చింతామణిశ్రేణిఁ జెందినవారికి కామించ నేటికిఁ గరపరాయి తే.గీ. అహహ! బ్రహ్మాములకును లభ్యంబుగాని నీకు కరుణాకటాక్షుంబు నిండియున్న నన్య వరమేమి ? పనియోయియయ్య ! మాకుఁ భక్త వత్సల ! గోవింద పరమపురుష ! చ, వరమిదె నేడుమంచు బహువారము బల్కిన నోల్లకున్న కా వరమని దోఁచునే యసురవాహినికిన్ జనకంబు లై గడున్ నంబు జలభవంబులటంచు దిరస్కరించు దే వరచరణంబులందు ననివారిత భక్తినొసంగుమచ్యుతా !<noinclude><references/></noinclude> gbpre85z8elhp5udra3py9y16lp1cbf 104 235703 592575 2026-10-20T17:09:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. కం. మును కరిముఖ్యులఁ గడువే డీనఁ బ్రోచిన కరుణయెన్నటికిఁ గలుగుజనా ర్దన ! దొంగ తప్పు సేసిన ననుఁ గాచినకృపకు నేమనంగలవాఁడన్, . సీ. కమలా మనోవినోదములు పాపాపనో దముల...' 592575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. కం. మును కరిముఖ్యులఁ గడువే డీనఁ బ్రోచిన కరుణయెన్నటికిఁ గలుగుజనా ర్దన ! దొంగ తప్పు సేసిన ననుఁ గాచినకృపకు నేమనంగలవాఁడన్, . సీ. కమలా మనోవినోదములు పాపాపనో దములైన నీ నుపాదములె గొలుతు తాపత్ర యీవి భేదములు నిరస్త భే... దములైన నీరుపాదములే గొలుతు తరుణాబ్జకృత వివాదములు భక్తిప్రమో దములైన నీదుపాదములె గొలుతు "వేంత నూపుర వితతనాదములు శ్రీ దములైన నీమపాదముల గొలుతు గీ. గాని యన్యవరంబుల నేను గోరఁ దొలుత గజమెక్కి మఱి దిడ్డి దూర నేర నిట్టి నామేర నిల్పు నీ వింపుమీర భాసురాకార ! సంసార భయవిదూర ! 49 మ. అరవిందాక.! ముకుంద! కృష్ణ! నరసింహా! శౌరి!గోవింద! శ్రీ ధర! నారాయణ! వాసుదేవ! పరమాత్మా! భక్తసంరక్ష కార్ల్ హరి! వై కుంఠ! యనంత! చక్రధర! దైత్యారాతి! దీనార్తే సం హరణా! తావకదాసదాసజనదాస్యం బిచ్చి రక్షింపవే 4 A<noinclude><references/></noinclude> 04juz1vjgnofeye5rk7x0lmm7o9ci2o 104 235704 592576 2026-10-20T17:09:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. ఉ. నావిని మందహాస వదనంబున వెన్నెలఁ గాము. పద్మమే మో? వికసించె నంచుజముల్ మనముల్ వెఱఁగుంది చూడూ ప్పావసశీలుఁ గగ్గోని, కృపారసవర్ష వియుక్త హర్షక రావద...' 592576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>50 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. ఉ. నావిని మందహాస వదనంబున వెన్నెలఁ గాము. పద్మమే మో? వికసించె నంచుజముల్ మనముల్ వెఱఁగుంది చూడూ ప్పావసశీలుఁ గగ్గోని, కృపారసవర్ష వియుక్త హర్షక రావదంబు గర్జిలిన చంద మనం దనుజారి యిట్ల నేన్ . సీ. పై స తీయని రాజ మానప్రబావంబు నాంజ నేయునిమహితాత్మశ క్తి చెలు వౌననంతుని శేషత్వమహిమంబు నల విభీషణుని పుణ్యజ: విభుత ప్రహ్లాద సన్మార్గ పరదానతత్వంబు శుక భాగవత జిత ప్రకటసూక్తి శ్లాఘ్యమా భీష్ముని శాంతనవత్వంబు అర్జును విజయ భౌ"వాతిశయము గీ. యుర్వి నియందె కలదుగా యూహసేయఁ దెలియు నివియన్ని ఁజేయ మదీయమాయ పరమవైష్ణవ పుంభావ భాగ ధేయ! నైష్టికవిధేయ! పరకాల నామధేయ ! తు. పరమానందముమీర నిష్టధనసంపద్వృద్ధి చేకూర వ చ్చరణాంభోరుహభ క్తసంతతి సమర్చారుడినిండార ను ర్వరవర్ధిల్లు మనంతశక్తి శుభదుర్వారై హికాముష్మికా దరశీయస్ఫుట సౌఖ్య భావమున మద్దాసాగ్రగణ్యుండవై-<noinclude><references/></noinclude> 1c78ar9kk9nisc0uqglqlqkwgnhjlmv 104 235705 592577 2026-10-20T17:09:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. కం. చంద్రుఁడు సూర్యుఁడుఁ జుక్కలు సంద్రంబులు గిరులు రామచంద్రునికథ ని సంద్రత నెన్నాళ్ళుండు బు కేంద్రా! యన్నాళ్ళు వెలయు నీశుభ చర్యల్. 51 మ. అనియా రౌరవచక్రవర్...' 592577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము. కం. చంద్రుఁడు సూర్యుఁడుఁ జుక్కలు సంద్రంబులు గిరులు రామచంద్రునికథ ని సంద్రత నెన్నాళ్ళుండు బు కేంద్రా! యన్నాళ్ళు వెలయు నీశుభ చర్యల్. 51 మ. అనియా రౌరవచక్రవర్తి తిరుచంగాళ్వారునిం బ్రేమ వీ డ్కొని భేరీపటహాదిశబ్దములు దిక్కుల్నిండఁగా నిందిరా వనితంగూడి మదేభ రాడ్ల తినిజావాసంబునుం బొందివా రని కారుణ్యము చేత భక్తజనులన్ రక్షింపుచుండెన్ ధరన్ . మానినీవృత్తము. సమదరిపువిరామా ! జానకీ చి త్తరామా ! విముఖపరశురామా ! విశ్వజాలాభిరామా! సమర సగద రామా ! ( సైలివిద్ధావిరామా !) ప్రముదితమునిరామా ! రామతీర్థాద్రిథానూ! కం. సర్వంసహా తిధూర్వహ గుర్వాశయఖర్వభ క్త కోటీగిరుపా సర్వసుర పర్వది మ.. కం. హరి లక్ష్మీసంవాదము ** నజీ గోకులపాటి కూర్మమంత్రి రచించెన్ ధరనానుర్తికులజుఁడగు హరిహరదాసుడు లిఖించె నానందమునన్.<noinclude><references/></noinclude> rc0r6udivtwkvbbzcfap3vt2autk9ao 104 235706 592578 2026-10-20T17:09:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము . గద్య ఇతి శ్రీ కున్నా రాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగుల పాటి బుచ్చియామాత్య పుత్త, శ్రీమత్తిరుమల పెద్దింటి సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటాచార్య దేశి కానుగ్ర...' 592578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>52 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము . గద్య ఇతి శ్రీ కున్నా రాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగుల పాటి బుచ్చియామాత్య పుత్త, శ్రీమత్తిరుమల పెద్దింటి సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటాచార్య దేశి కానుగ్రహసనాధ, ఆవకూర్మనాథ ప్రణీతం బైన శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాద మహా ప్రబుధంబు నందుఁ ద్వితీయాశ్వాసము సంపూర్ణము.<noinclude><references/></noinclude> 9hstl91xthf8844uox041flnvquva0d 104 235707 592580 2026-10-20T17:11:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీస్తు. లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. తృతీయాశ్వాసము. ---: జగన్నాథ స్వామి వారి రాయభారము : - వ. ఇట్లు స్వారి వేంచేసి కేళీ వినోదములనున్న యంత, మున్నీరు కన్నియ యెన్నఁగారాని కొన్నన విలుక...' 592580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీస్తు. లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. తృతీయాశ్వాసము. ---: జగన్నాథ స్వామి వారి రాయభారము : - వ. ఇట్లు స్వారి వేంచేసి కేళీ వినోదములనున్న యంత, మున్నీరు కన్నియ యెన్నఁగారాని కొన్నన విలుకాని వేదనం దూలి విరాళి సోలి ప్రతిక్షణంబు బ్రహ్మకల్పంబుగానున్నఁ దాళఁజాలక బాలేందు రేఖయను బ్యాకం బిలిచి తన కరం బునఁ గరంబును గాంతికరంబగు నంగరం బా చెలి చేతికిచ్చి ఓనెచ్చెలీ ! నీవిచ్చట తడపు సేయక నా ప్రాణనాథుండగు శ్రీజగన్నాథుని దరికరిగి నా వేదన విన్నవించి పతి నతిత్వరి తగతిం దోడ్కొనిరమ్మను మని బనిచిన నదియు సతిత్వరిత గతిం జని యి ట్లనియె. -: దరువు :-- బాగాయె నీవిట్లు-జాగుఁజేసితిరయ్యా ! జగన్నాయకా ! నీదు..యోగముకై లక్ష్మీ-యుంగర మంపింది జగన్నాయకా!<noinclude><references/></noinclude> p91cmxue3k0ow9og93o4nx0c5nd32tk 104 235708 592581 2026-10-20T17:11:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, ఆ-ఇదుగోవత్తునని-యిట్లు చేతురోం ! జX + మదవతి స్రుక్కెను-మదన వేదన చేత॥ జగ గడియ యుగంబుగ - గడపుచునున్నది ॥ జగ జగ జX!! జX నీవు-తడవొనరించిన - తాళఁజాలదు కొమ్మ...' 592581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>54 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, ఆ-ఇదుగోవత్తునని-యిట్లు చేతురోం ! జX + మదవతి స్రుక్కెను-మదన వేదన చేత॥ జగ గడియ యుగంబుగ - గడపుచునున్నది ॥ జగ జగ జX!! జX నీవు-తడవొనరించిన - తాళఁజాలదు కొమ్మ 11 ఇంతి విరాళి నే నెంతని దెల్పుదు॥ ఎంతో చింతించు నే - "వేళఁ జెక్కిటఁ జెయిఁ జేర్చి || పిలిచిన పలుకదు - పిలువకున్నఁ బల్కు ॥ గూటే-చిలుకలు పలికిన - నులికి దిగ్గున లేచు। కలికికన్ను నీరు కొలుకుల దిగఁజూరు|| - - అంత పలుచని చెక్కుల పైని కాలువలాయె! • వనిత నీగుణములు - వర్ణించి భ్రమఁ జెందు|| నీ-కనికారమిటు క - యునికి యబ్బురమాయె॥ తా ధవునిఁ జూడని - తను వేలయని వల్కు - నీకు-యువిదల భ్రమఁ జెంది యుండుట తగదురా ! il ఉసురని తనకేల నోసలంటూ కొనునయ్య !! నోసలఁటూకొనునయ్య ఎంతో-విసమైతి పతికాని - వేఱుఁగు జెంమనయ్య !॥ బతిమాలి యేలాగొ - పతిని దెమ్మ మునయ్య ॥ నీరు-మది యెట్టులున్న దొ? - మాకు తెలియదయ్యా !! జX జగ జXI జగ! జXI జగ XII జXళ X జX చెలియ చిక్కి యుంటే - తెలుపఁజాలమయ్యా ! ॥ జన<noinclude><references/></noinclude> 6yx7w0a2wcdt8axcfo0owllmo6nx8wq 104 235709 592582 2026-10-20T17:11:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అ-కలికియుంగరాము తృతీయాశ్వాసము. - కంకాణమాయెరు॥ ఆలస్యమాయెను తాదు ! H - మా…. కేలయున్నంత మీ - కెఱిగించినారుయ్య॥॥ పలుమా రెంతనిమేము - తెలుపుడు సేతుము ॥ మాకు- సెలవియ్యరయ్యా - చి త్త మె...' 592582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అ-కలికియుంగరాము తృతీయాశ్వాసము. - కంకాణమాయెరు॥ ఆలస్యమాయెను తాదు ! H - మా…. కేలయున్నంత మీ - కెఱిగించినారుయ్య॥॥ పలుమా రెంతనిమేము - తెలుపుడు సేతుము ॥ మాకు- సెలవియ్యరయ్యా - చి త్త మెట్లున్న దొ|| తే. గీ. అనిన జగదీశ్వరుం డిట్టు లనియెఁ జెలికి సతివ ! మమ్ముల నిటుబిల్వసం పవలెనె ? సక్రియ ! యిక్కడి కార్యముల్ జక్కఁజేసి ఇంతలోపల వచ్చెద నింటి కనుమ ! పీ. చిన్ని ముద్దులగుమ్మ సేమమ్ముఁ బలుమారు నడిగితిని తెల్పు మంబుజాక్షి! గబ్బిగుబ్బలు రెండుఁ గదియించి బిగ్గరం గొమ్మఁ గౌఁగిటఁ జేర్చుకొంటి ననుమ తనివద్దఁ బ్రాణముల్ తనువు మాత్రం బిందు యున్నది. యని తెల్పు మువిదతోడ. ఇక్కడ కార్యముల్ చక్కఁగా సవరించి యింతలో చిత్రని యింతి కనుము గీ. పొలతి నెమ్మదిఁ గోపంబు వుట్టకుండ సేకరణిఁ దెల్పుచుందురో నీకె తెలియు మగువ ! నీమేలు మరువను మాలతాంగి - చూసు బుచ్చుచు నోదార్పు చుండు నీవు. జగ 55 జXA<noinclude><references/></noinclude> ig1si4ylpx6ufoo9nhstg0uyoa6lnse 104 235710 592583 2026-10-20T17:11:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, శ్రీ —: అష్టదిక్పాలక సేవ :-- పదిలము సుమ్మీ మహేంద్రా! నీదు మదియందు వద్దు వద్దు తంద్రా ! 1. సదయుఁడు గోపాల-స్వామి రుక్మిణితోడ ... మృదుశయ్యనను వేడ్క - నిద...' 592583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>56 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, శ్రీ —: అష్టదిక్పాలక సేవ :-- పదిలము సుమ్మీ మహేంద్రా! నీదు మదియందు వద్దు వద్దు తంద్రా ! 1. సదయుఁడు గోపాల-స్వామి రుక్మిణితోడ ... మృదుశయ్యనను వేడ్క - నిదురించియున్నాఁడు || 2. నీదిట్టము వదుల రాదు చూడుమా. నాదమోదియా జగ న్నాధుఁడు జాంబవతి నాదుకొనిమోదమున అంతరంగ మందున్నాడు। నీ॥ 3. నీకే తెలియుసుమా ! శ్యామలదేవ నీకే తెలియుసుమా! చేకొని నీదిశ నేగుచునుండఁగ వేకువదనుక దివాకర తనయ॥ నీ॥ 4. ఇది మంచి అవసరముసుమ్మా! ఓనైరృతేశ ! యిది మంచి యవసరముసుమ్మా! కదసి సూర్యుతనయతోడను నిదురబోయెను నాది దేవుం డుదయమైనదనుక నీవు - పదిలముగనివసించియుండు|| యి 5. భద్రముగానుండుమా ! ఓవరుణ దేవ! భద్రముగానుండుమా భద్రముగాను సుభద్రసమేతుఁడై - నిద్రించుచున్నాఁడు. నీరజలోచనుఁడు భ॥ 6. తెలుఁపఁగఁగల వేమి వాయుదేవ- తెల పఁగల వేమి తెలుపఁగఁగల వేమి? తెలవారినదనుక-కదసి నీదిశనుండ వలెనని పావన తె<noinclude><references/></noinclude> awphauxs9s1t75yrwiaxqwwpl6oqzhn 104 235711 592584 2026-10-20T17:11:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 57° 7. ఇందు గట్టిగనుండు మాటవరదేవ ! యి పొందు భార ము నీయందెసుమి యరవిందదళ్ళలో చరుఁడు మిత్రవింద మోచి విందుగోరుచు గోవిందఁడు పవళించె యి! 8. జాగరూకతనుండుమా ! మహేశా ! జాగర...' 592584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, 57° 7. ఇందు గట్టిగనుండు మాటవరదేవ ! యి పొందు భార ము నీయందెసుమి యరవిందదళ్ళలో చరుఁడు మిత్రవింద మోచి విందుగోరుచు గోవిందఁడు పవళించె యి! 8. జాగరూకతనుండుమా ! మహేశా ! జాగరూకతనుండు భాగ వేకునిదనుల్ భాగవత ప్రార్థన ఓనాగ భూషణాజా! 1. సెలవియ్యారయ్యా!-భక్తుల కెల్ల ॥ సెల | ఎలవి: సుభద్రతో కలిసికాముక కేళివలపునుం దుకుగాని సే ఎలమి పట్టపుదేవు- లెనమండుగురు మిమ్ముఁ బిలువ సక్రియలఁ బంపించినా నెలయు వారి మనసు కలత జెందకుండకల వేణులతో యేకాంతమున్న దేమో! సె| 3. ఆటల పాటల నలసితిరని లక్ష్మీ బోటులందరకును గీటు చును, చాటుమాటున నుండి సైగచేసి వారి పాటు పుష్పశయ్యం బవ్వళింతురుగాని! సెల 4. చంద్రనగరమున - జగన్నాథుఁడవయి, విజయముతో తేరు వివాహితులను, సుజనులఁ బ్రోవ నక్క జముగా నలసితీర జవంద్య ! కూర్మదా ! సాఖ్యవంద్య ! నీకె తెలుసుః సెల|| : హారతి : శ్లోకి నీలాచల నివాసాయ నిత్యాయ పరమాత్మనే సుభద్రా ప్రాణనాథాయ జగన్నాథాయ మంగళమ్ ||"<noinclude><references/></noinclude> 5aw81horq89zj8kgs2yb2jiu4jihs28 104 235712 592585 2026-10-20T17:12:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 జానకీ శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, - " భద్రాచల నివాసాయ భద్రాయ పరమాత్మనే ప్రాణనాథాయ వేంక టేశాయ మంగళమ్ || : పవళింపు సేవ :- 1. శ్రీజగన్నాథ ! యీపూజ _ కొనుమా a తేజముగఁ బుష్పములు దేవతల్ ద...' 592585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>58 జానకీ శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, - " భద్రాచల నివాసాయ భద్రాయ పరమాత్మనే ప్రాణనాథాయ వేంక టేశాయ మంగళమ్ || : పవళింపు సేవ :- 1. శ్రీజగన్నాథ ! యీపూజ _ కొనుమా a తేజముగఁ బుష్పములు దేవతల్ దెచ్చినారు శ్రీ - 2. పారిజాతములు సురభ ర్త కుంకుమపుష్పవారవ నలుండు పాటీరములు యముడు పుణ్యజనులు నేరు సంపెగలు ఎరుణుడు కలువలును దెచ్చినారు సత్కృప మీరు. 3. కలువలయు సౌగంధికములు యక్షేశ్వరుఁడు మరువమ్ము నీళారుండ డలిమల్లికలువర సనుగొని తెచ్చిరి దేవర చంద్ర నగరచంద నగర సుస్థిర వాస కూర్మదాస ! నిత్యపోష॥ —: నై వేద్యము :-- హారతి : -:పాపాడవయ్యా ! ఆమె గోపాలసామి ! యీవేళ నీకు వాపోవఁ గా అరవై య్యారు అవసరవై వేద్య దడి బెల్లము తేదడుపుకో పుడి బెల్లము చేఁ బొదుపుకొని॥ సా॥ తాంబూలము (ఆనంధ భైరవి ఆదితాళము) ణి కపురంపు విడెమందుకో రా! నీవు వేగ విపుల సగుణసాంద్రా! తౌరతపనీయనిభములు తాంబూలిదళము.. చపలాక్షి దుడుపులు చతురతతోనిచ్చె। కపు<noinclude><references/></noinclude> 0539zspengxff9kl5d9vrdb1kii9jyz 104 235713 592586 2026-10-20T17:12:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసను. 59 2. ఘనమైన లవంగములు - శొంఠి - ఘనసార మిళిత పాత్రక ములు మనసు ముచ్చటదీర మంచిజాజి జాపత్రి యేల కులుగూర్చి వనజాక్షి యొసఁగెను! క 3. నిజభక్త హృదయానివాసా ! మిమ్ము భజన సేయుచ...' 592586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసను. 59 2. ఘనమైన లవంగములు - శొంఠి - ఘనసార మిళిత పాత్రక ములు మనసు ముచ్చటదీర మంచిజాజి జాపత్రి యేల కులుగూర్చి వనజాక్షి యొసఁగెను! క 3. నిజభక్త హృదయానివాసా ! మిమ్ము భజన సేయుచుఁ గూర్మదాసా ! వృజినము దొలఁగించి విజయనగరమున భుజగశయనుఁడవై భోగించు సమయము॥ —5 శోభనము క క॥ 4. శోభనమెళోభనము నిత్యశోభనమే శోభనము నీలా చలమన సంశోభితుఁడగు గోవిందునకు శోభనమేకల శాబ్ధిఁబొడముహరి సుందరియైతగు నిందిరకును॥ శోభ|| 2. శోభనమే జగన్నాథులకు-శోభనమే శ్రీలక్ష్మీకిని-శోభ నమే చంద్రనగరమున సురుచిరమాధవులకును॥ శోభ 3. శోభనకరుఁడైన, కూర్మదాసునిఁ బ్రోచిన కరుణానిధికి శోభనమే తసభక్తులకు శుభముల నొసఁగిన కలుములు చెలికి॥ నిత్యశో॥ లాలి క 1. లాలిశ్రీ చంద్రనగరపు జగన్నాథా జోలఁబాడెద నీకు శుభ గుణసనాథా!!! 2. విసపు పూతన ఁ జంపి వెతనలసినావు మసలకను బండిరక్కసు జెండీనావు లాలి -<noinclude><references/></noinclude> fw6jqnhqorzz6bucxcbof62gpbls6wz 104 235714 592587 2026-10-20T17:12:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. పొసఁగసుడిగాలి సొంపులు ద్రుంచినావు. సువటరా కృష్ణ ! నిదురించునీవు|| 3. తొల్లింటివలె వెన్నదొంగిటటనూను గొల్ల భామలతోను గుసగుసలుమాను తల్లిబుద్ధులు...' 592587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>60 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. పొసఁగసుడిగాలి సొంపులు ద్రుంచినావు. సువటరా కృష్ణ ! నిదురించునీవు|| 3. తొల్లింటివలె వెన్నదొంగిటటనూను గొల్ల భామలతోను గుసగుసలుమాను తల్లిబుద్ధులు వివర ! ధర్మచుది తాను 3 ముదితమదిఁబూర॥ 4. ప్రకటకాళియ ఫణాగ్రములపై నెక్కి తకిటథికిటయనుచుఁ దాండవముఁద్రొక్కి యొక వింత చూపి నీ వుర్వి బెం పెక్కి అకట ! విదళించుమీ కలసటలు దప్పి!! లాలి:: లాలి: లాలి: 5. ద్వార కాపురినిల్చి ధరణిఁ గౌరవుల మారణము చేసి సమ్మతిని పాండవులఁ రిమినిఁ బ్రోచి, నినుఁగొలుచు మానవులు చేరితిమి పవళించు భాగ్యదయద గుల || 6. జల కేశులొ వరించు సతుల చేలముల నెలమిదొంగిలిపొన్న నెక్కి జాలమున యిలఁ జెప్పుకుందు రిది యేమి మేలము వలచు నాయన యిటువంటి చెయ్యులు! 1. స్వారి దుష్టసంఘములును మళ్లించి సం సారికై వడి సతులఁ గామించి అంసయానలఁ బదియార్వేల నుంచి సంసారముఁ జేతువు శయనించిమించి! లాలి లాలి లాలి*<noinclude><references/></noinclude> f10rnxzhb8agkhki6oie0y1hrdxlkow 104 235715 592588 2026-10-20T17:13:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'The Nellore Progressive Unis, NELLORE, 61 తృతీయాశ్వాసము: 8. లాలి ! శుభ గుణబృంద ! లాలితము కుండ |oo ! శుభగుణబ్బందు లాలి మునిచి తకమలాలి ! సురబృంద లాలి! యవవరతకమలాలి : సద్దృదయా ! లాలి ! గోపబాల ! లీలసంసదయా॥ 9. పురుషోత...' 592588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>The Nellore Progressive Unis, NELLORE, 61 తృతీయాశ్వాసము: 8. లాలి ! శుభ గుణబృంద ! లాలితము కుండ |oo ! శుభగుణబ్బందు లాలి మునిచి తకమలాలి ! సురబృంద లాలి! యవవరతకమలాలి : సద్దృదయా ! లాలి ! గోపబాల ! లీలసంసదయా॥ 9. పురుషోత్త మరుక్షేత్రముననుండి మీరు దరి విజయనగరంబు దరి నెయున్నారు. వరచంద్రనగరంబు వచ్చియున్నారు. సిరులిచ్చి మమ్ము రక్షింపుచున్నారు॥ --5 యేకాంత సేవ 3 లాలి 1. శ్రీరమాంగన నిన్నుఁ బాసి - చింత వేగుచునుండెరా మారుఁడాపై ( బూలశరముల మర్మమంటఁగ (నేసెరా) సారెసారెకు నిన్నుఁ బాసిన క్షణముతాళఁగ లేదురా రార ! చంద్రనగరపురీశ్వర! రమణి నినుఁబిలిచిందిరా! 2. ఏలరా ! చలమేలరా ! చెలి నేలరా ! యదిగోలరా ! చాల నీకై మరులఁ జెందిన చానరా ! దయఁబూనరా ! నీల నీరద దేహ ! యీగతి నీ కెవతే ? బోధించెరా ! మేలు చంద్రనగరపురీశ్వర ! నెలత నినుఁ బిలిచింది రా! 3. ఇంది రావన ! బంతిరా ! మద మెక్కు కామునిదంతిరా! పంత మిగతిఁ జేతురా ! చెలి పైని నేనంటు దాచురా ! వింతఁ జేయగ రాదురా ! మరుబారి కోర్వఁగలేదురా ! కాంత! చంద్రనగరపురీశ్వర! శాంత నినుఁబిలిచింది రా !<noinclude><references/></noinclude> l1zy0wf8v87f9q1e8zq9sfm35z929ky 104 235716 592589 2026-10-20T17:13:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. 4. అలుక నెన్నఁడుఁ జేసేనా? కల-నైన నిన్నెడఁ బాసేనా? చులకచూడఁగఁ జెల్లునా ? - సుదతిమదిరంజిల్లునా ? చలమి దేటికి రార! సామిక జాలమేటికి బంతముల్ వలదు చంద్ర...' 592589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>62 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. 4. అలుక నెన్నఁడుఁ జేసేనా? కల-నైన నిన్నెడఁ బాసేనా? చులకచూడఁగఁ జెల్లునా ? - సుదతిమదిరంజిల్లునా ? చలమి దేటికి రార! సామిక జాలమేటికి బంతముల్ వలదు చంద్రనగరపురీశ్వర వనిత నినుఁ బిలిచిందిరా ! 5. కొమ్మ నీకై మల్లెమొగ్గలు కోసి దండలు గట్టెరా ! కమ్మకస్తురిచేత నుదుటను కల్కి తిలకము దిద్దెరా ! నెమ్మదిన్ ' దయబుట్టవలెనని నీకు దండము బెట్టెరా ! రమ్ము చంద్రనగరపురీశ్వర! రామ నినఁ బిలిచింది రా! 6. నేరమేమని మాటిమాటికి నీరు కన్నులనిం దురా! మేరమీరిన ఓహ వేదనమించురా ! భ్రమయించురా ! మేరగా దుర నీకు నీ గతి నెలఁతపై దయయుంచురా ! మేలు చంద్రనగరపురీశ్వర మెలఁత నినుఁబిలిచిందిరా? 7. గడియయుగముగఁజూచురా! తనకర్మమని తలయూచారా! చెడుగువీఁ డనిచంద్రుఁ దిట్టుచుఁ సేతులల్లనఁజా చెరా ! తడవు చేసినఁ దాళఁజాలదు తగవుఁదప్పక నీవు రా ! వడిగఁ జంద్రనగరపురీశ్వర ! వనిత నినుఁ బిలిచిందిరా ! 8, మారు వేదన తాళఁజాలదు మానినీమణి సోలెరా ! భూరితాపము వెగ్గలంబుగఁ బూల పాన్పున వాలెరా ! కోరీ నిన్నున్ వేడినదిరా ! కూర్మదాస వరప్రదా ! ఔర ! చంద్రనగరపురీశ్వర! యతివ నినుఁబిలచింది రా!<noinclude><references/></noinclude> 66458kzwhnrg0305o7hcbhuiwh1lcmh 104 235717 592590 2026-10-20T17:13:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. -: దరువు :- 63 1. సరగుణ విరిబోణునివలెవచ్చెను - సకియరొ ! యితఁడెవరు? ధరణి సుమిత్రపురమున వెలసిన కరివఁదు డితఁడె। 2. చరణముల్ జీరాడెను పీతాంబఁధరుఁ డితఁ డెరె ? గోవులు గాయుచ...' 592590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. -: దరువు :- 63 1. సరగుణ విరిబోణునివలెవచ్చెను - సకియరొ ! యితఁడెవరు? ధరణి సుమిత్రపురమున వెలసిన కరివఁదు డితఁడె। 2. చరణముల్ జీరాడెను పీతాంబఁధరుఁ డితఁ డెరె ? గోవులు గాయుచు గిరి ధరియించిన గోపాలుఁ డితఁడె 3. పులుగుల తేఁడు తత్తడి నెక్కిన పురుషుఁ డితఁ డెవ వెలఁదుక ! యలి వేల్మంగను గూడిన వెంకటేశుఁ డితఁడె " 4. తలుపుతియ్యవే ఓకొమ్మా ! తళుకులీను ముద్దుగుమ్మా!. తలికువిలు కారింపు రెమ్మ : గులుకు కుందనపు బొమ్మా !. —: తలుపు దగ్గిర పాట :-- - 1. భళిసామిగా ! నీ వీవేళ ! సెలవు దప్పి వచ్చి చాల లి చెవు నీకిదిమేల ? తలుపు గొట్టెదవు నీకేల ? తల పెరుఁగని వల పెరుగుపోర ! శ్రీజగ|| 2. చాలాపొద్దాయెనే భౌమ! స్వారి వెళ్ళి వచ్చినాఁడా బాలరొ ? నీవు నాతొ పవళించి వా లేనివాఁడ తలు || 3. యీయీ రేయి యిక్కడను కొన్ని యేమేమో మాయలుబన్ని. కెరడములాడేవన్ని పోరా ప్రియురాలివన్ని !! తలుపు!! 4. ఎంతబతిమాలినఁగాని యేలదయరాదు నాపైని యింత నిర్దయ మదిఁబూని లేతుర టే లేనివన్ని!! తలుపు!! 5. ఎంత బతిమాల కేమి ? యెగస క్కెముగాక సామి ! పెంపుతోహరమమెగాని పొసఁగదుర వాపోరమె తలుపు ||<noinclude><references/></noinclude> pd1weep980as2j3qamt4do5qig4sxr5 104 235718 592591 2026-10-20T17:13:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '+64 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంపాదము, * : ద రువు :-- చలమేల నాతోను సకియరొ లే వె! తలకునిలుతుకునాపై దండెత్తి రావె ! - దండెత్తదరఁటరాయ దరలక్ష్మి · బాసిపుండరీ కాక్ష, నిపుడెల్ల డానీ ! ఏపాపమెఱుఁగ...' 592591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>+64 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంపాదము, * : ద రువు :-- చలమేల నాతోను సకియరొ లే వె! తలకునిలుతుకునాపై దండెత్తి రావె ! - దండెత్తదరఁటరాయ దరలక్ష్మి · బాసిపుండరీ కాక్ష, నిపుడెల్ల డానీ ! ఏపాపమెఱుఁగ నన్నిటులాడమాన నీ వాదు లేకున్న నే తాళ లేను! :ఫలమేమి? యీవట్టి పలుకులు నీకు జలజాక్షనీపొందు చాలుర ! మాకు ! -- నీవేమినావల్ల నేరమెంచితివి - బావము దాచక బలుకు సమ్మతిని నేరము లేకున్నని క్రమెవ్వారుస్వారిలో యీలాగు జాగుచేసేరు వనములోపల ముతుల రక్షించుపనిచే జాగాయె నాపయి దయయుంచు వనములోపల దిరుగు వారికి సామి కడుదోయి విడెమంట కారణమేమి? విడియపురుచికాదు వెలఁదిగో! చూకు ! కడుభాగ్య రత్న రేఖలు నీయీతోడు నీలంబుబలుతలు నీలో నె రెండు ముత్యాలకుంకుమ జెంద జూడ సెలవిమ్ము నీకోపదృష్టి నానిద్దంపుసొమ్ముపై కొని తెగరెతేపలికించే నమ్మ ఏజడదా చెను యిదుగో నీ మేనరాజు జోడొ తి నగరు లుండె సేనా * ఈపాట యెట్టినియమ యిజకు లొంగః యగమ్యముగా మన్నది.<noinclude><references/></noinclude> lokg8sm0otjw4xg3jd4kcw8o4apzi3n 104 235719 592592 2026-10-20T17:13:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వానము, వేడిదైత్యులఁగొట్టేవేళ నామేన చాడిమాడికోరుఘాతలే బొంక నేరుతువు పోరయిక్కడికి - పొంకములేని తక్కుల క. కలనైన నీకు మిక్కిలి చెలియందలపోయ నాముచి త్తములోనన్ చిలుకల...' 592592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వానము, వేడిదైత్యులఁగొట్టేవేళ నామేన చాడిమాడికోరుఘాతలే బొంక నేరుతువు పోరయిక్కడికి - పొంకములేని తక్కుల క. కలనైన నీకు మిక్కిలి చెలియందలపోయ నాముచి త్తములోనన్ చిలుకలకొలికీ! నాపై బలుకులు కల్పించి యిట్లు పలుకఁగనగునే? సీ. నుదిటిపై లత్తుక కదిసియున్నదో లేదో తరుణేందునిటల ! యద్ధంబు చూడు కన్నులు యెట్టినై గన్ననో లేదో తామర సాక్ష! యద్దంబు చూడు చెక్కిటిపైఁ గోటి చెణకు లున్నవో లేవో. దర్పణం! యుద్ధంబు చూడు! పెదవిపైఁ బలు కెంపు లొదవియున్నవో లేదో బింబాధరోష్ఠ ! యుద్ధంబు చూడు తే. గీ. వదనమున్నది యద్దమున్నది మరేల ? శ్రీజగన్నాథ ! రాధికాచి త్తలోల ! దాపరంబేల ? యిప్పు డద్దంబు చూడు 65<noinclude><references/></noinclude> eggsyj2nte186qh2lw6t14od6f8ipxf 104 235720 592593 2026-10-20T17:14:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. 3 --: దర్వు- ఆటతాళము :-- ఆలసితి వేఁటలో అలసటతీర్చవే ఆదిలక్ష్మీ ! అల్ల- నాతిగుండె మెత్తనై తె చాలుర నీకు జగన్నాయకా ! ఘనకుచసంగతి మనసు కఠినమాయె ఆదిలక్ష్మ...' 592593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. 3 --: దర్వు- ఆటతాళము :-- ఆలసితి వేఁటలో అలసటతీర్చవే ఆదిలక్ష్మీ ! అల్ల- నాతిగుండె మెత్తనై తె చాలుర నీకు జగన్నాయకా ! ఘనకుచసంగతి మనసు కఠినమాయె ఆదిలక్ష్మీ ! దాని-ఘనకుచనిహతి మనసు గట్టి? జగన్నాయకా! మోము చూపి నాదు మోహము తీర్చవ్ ఆదిలక్ష్మీ ! దాని-మోముచూడునీమోహము తీరును జగన్నాయకా ! అన్నలాగు కళంకత్వముఁ గట్టను ఆదిలక్ష్మీ ! మా-అన్న యంతటి వాఁడు నాలము ధరించెను జగన్నాయకా! గడియ యుగం ఔయె గడియదీయవేమి ? ఆదిలక్ష్మీ! నేగడియఁ దీయకుంటే గడియద నీకేమి జగన్నాయకా ! తలుపు తీయవేమి ? తప్పు నేఁ జేసితి ఆదిలక్ష్మీ! నీ తల పిఱఁ ఁగక నేను తలుపు తీసుడెతప్పు జగన్నాయకా! తడసి తీచరునం (పు) సనుమారినా వేమి ? ఆదిలక్ష్మీ! నీవు—తడయక అలదాని పడకిల్లు దూరుర జగన్నాయకా ! దాని-నడకలు ......సీదగ్గిర సాగునా ఆదిలక్ష్మీ! అలదానిపై ఁ గరుణ నాపలేవుర! కృష్ణ జగన్నాయకా! ప్రేము వేడినకొద్ది విఱ్ఱవీగెద వేమె ? ఆదిలక్ష్మీ!<noinclude><references/></noinclude> a92bpsudydltcy08xiefqj0tvkw5cdw 104 235721 592594 2026-10-20T17:14:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 67 అవుర!-సామి ! నాబిగువేమి? సాగు నీముందర జగన్నాయకా! చనువిచ్చి మరుసంపినను మీరినామేమో? అదిలక్ష్మీ! చాలా-చనునిచ్చిపుచ్చుకొన్నను తాళ లేవుర జగన్నాయకా ! -: ఆదితాళము. : -...' 592594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 67 అవుర!-సామి ! నాబిగువేమి? సాగు నీముందర జగన్నాయకా! చనువిచ్చి మరుసంపినను మీరినామేమో? అదిలక్ష్మీ! చాలా-చనునిచ్చిపుచ్చుకొన్నను తాళ లేవుర జగన్నాయకా ! -: ఆదితాళము. : - మీనమునయి చదువులఁ దెచ్చిన శ్రీనాథుఁడనె బాలా ! మీ నువై తే(ను) మీ కేమి? తక్కువ మీ నాముఁడవోయి కూర్మమున అమృతముఁ దెచ్చిన గోవిందుడ నె బాలా : కూర్మరువయి తేరు కూర్మియున్న దరికికోరినీవు పోవోయి! శ్రీ జX| నాదికిటికినై ధరదాల్చిన అమృతుఁడకు చాలా ! ఆడికిటికిఁదగు ఆపంకజముఖ అక్కడికే పోవోయి ! నరమృగమూర్తిని దనుజవధించిన నారాయణుఁడను బాలా నరమృగ కాంతలఁగూడియాను మా తెరవురాకుపోవోయి గుజ్జురూపమున బలిని నణఁచిన ముకుందుఁడని బాలా గుజ్జుదానికి నీకు మంచినట బొంకనేల పోవోయి రాజుల తేజములు నణఁచి తెలంగిన రాముఁడనెనో బాలా!. రాజ తేజ మణఁచఁగలవదనము రామలకే పోవోయి! బంగారుబొమ్మారొ? సీతారాములపైని దయ రాదటె బాలా బంగారు బొమ్మకు బ్రమసీతివింక నాపై నెందుకు? పోవోయి<noinclude><references/></noinclude> jzrov821rp5jizi2huz9xpkvqmwiksy 104 235722 592595 2026-10-20T17:14:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'T 68 లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. నీలాంబరుఁ డనఁగ నిల వెలసినవాఁడ నో బాలా ! లాంబరామధ్యాసక్తుఁడ విఁక నే నేటికి పోవోయి ! పరకాంతిల వ్రతముల భంగించిన బుద్ధుఁడ నె బాలా ! పరకాంతల వ్రతముల భంగ...' 592595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>T 68 లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. నీలాంబరుఁ డనఁగ నిల వెలసినవాఁడ నో బాలా ! లాంబరామధ్యాసక్తుఁడ విఁక నే నేటికి పోవోయి ! పరకాంతిల వ్రతముల భంగించిన బుద్ధుఁడ నె బాలా ! పరకాంతల వ్రతముల భంగించు వరసతుల కే పోవోయి ! కలికిమూర్తినయి కలియుగదైత్యుల గండణచితినె బాలా! కలికిమూ ర్తిపయి (కే) కైసరి లేదా కలికి దరికిపోవోయి ! -: దరువు :- నేరము నావల లక్ష్మీ! లేనివాఁడనె నీరజలోచన ! యిఁకనిను విడనాఁడ గారవించి తలుపు తీసి కౌఁగలియ్యవె | చేరికతో నామనవి చిత్తగించవలె యోరి! నాసామి! నీకేమి ? నేరము రార! చేరితిని తలుపు తీసి చెలఁగి చేకోరా! ఈరీతి నిన్నాడితి నా నేరముఁ గాచి, గౌరవించి మ్రొక్కెదను కరుణతోఁ బ్రోచి, ఆదిలక్ష్మీ జగన్నాథు లలుకలు తీరి మిగులు ముద మొందిరి కలసి ముచ్చట్లాడిరి, చేరి చం నగరమను క్షేత్రసీమను పాలించిరి భక్తులను పరమ ప్రేమను యిల కూర్మదాసుఁ డొనర్చు యీ సంవాదము మిగులఁ బలికె భక్తుల కెల్ల ఫలసంవాదము.<noinclude><references/></noinclude> suuum2x6uny8cwgtfa76d8m8do5m26g 104 235723 592596 2026-10-20T17:14:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, లాలి పాట.:--- 69 1. లాలి! సీతారామ! లాలి: రఘురామా! - లాలి తారక నామ! రణరంగభీమ ! ॥ ల ॥ 2. శ్రీరామరత్నంబు సీతగా నేలి - కోరి భద్రాది వైకుంఠము నఁ జేరి వైష్ణువు లమర వీధులను జేరి -వీ...' 592596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము, లాలి పాట.:--- 69 1. లాలి! సీతారామ! లాలి: రఘురామా! - లాలి తారక నామ! రణరంగభీమ ! ॥ ల ॥ 2. శ్రీరామరత్నంబు సీతగా నేలి - కోరి భద్రాది వైకుంఠము నఁ జేరి వైష్ణువు లమర వీధులను జేరి -వీర రాఘవుఁడై న విష్ణుఁడవు లాలి ! ॥ ౮॥ 2. తొలుత బ్రహ్మాండంబు తోట్టె గావించి నలువొంద వే దములు గొలుసు లమరించి బలువైన ఫణిరాజుఁ బాన్సు గావించి - చెలుల డోలికలో ను చేర్చి గావించి లా॥ 3. జాళువనిద్దంపు సరిపెనలు మీరఁ - బాలిండ్లపైఁ గుల్కు పయ్యెఁదలు జార వారిచూపులు డాలు వామిగమి గార-జోలఁ బాడెదరు మీజోల నోరూర॥ లా॥ 4. పొంకముగఁ గనక తాటంకములు మెఱయ-కంకణాదులు ఘల్లుఘల్లుమని మ్రోయ కింకిణీరవములు తీర్ణమైకలియ పంజాక్షులు నెనకుఁ బ ల్కు విని మొఱయ॥ లా॥ 5. బలువైనదన్నంపుఁ బాయసములోన దర మొప్ప దశరథ వరపట్టిపైన<noinclude><references/></noinclude> rhqeh1kifar3s5aygz2uo8ueycfkxuj 104 235724 592597 2026-10-20T17:15:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. కలకంఠి కౌసల్య గర్భంబులోనఁ గలగితివి మాపాలగల 6. అలరి తాటకశిరంబులు గూల వేసి- సదమలంబుగ మాని జనంబుఁగా పాద రేణువు రాయిఁ బణఁతిగాఁ జేసి-కదనళూరుఁడవయ్య!...' 592597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. కలకంఠి కౌసల్య గర్భంబులోనఁ గలగితివి మాపాలగల 6. అలరి తాటకశిరంబులు గూల వేసి- సదమలంబుగ మాని జనంబుఁగా పాద రేణువు రాయిఁ బణఁతిగాఁ జేసి-కదనళూరుఁడవయ్య! కనకాంబురాశి॥ లా॥ 7. జనక రాజంట ధూర్జటి విల్లు విరచి - జనకజను బెండ్లాడి శౌర్యంబు ఘనుఁడైన పరశురాముని భంగపఱచి - వినుతి కెక్కిన పూర్ణ విజ్ఞానసరసి॥ లా॥| తె 8. జనకసుతవెనుక లక్ష్మణుఁ జేగుఁ దేర - జనకుఁ డాదశరథు సఖ్యమాడేర వనవాసమునకు సయ్యన నేగుఁ దేర - వనజాక్షి సీత పావన చిత్తచోర !॥లా || 9. దినదినము జాహ్న వీతీరమునఁ జేరి వెనుక మఱిదండకా విపినమును జేరి రణమునను వీరాధిరాక్షసులఁ జేరి-ఘనుఁడపై నట్టి భీకర రామశౌరి లా॥ 10. కనకమృగమైన రక్కసు స్రుక్కణంచి జనకజరు గొం పోయి వనములోనుంచి<noinclude><references/></noinclude> kkvxj4o4bfyci0ye33eq2prbccsu6j9 104 235725 592598 2026-10-20T17:15:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 71 కని జటాయుని మూర్ఛగతిని జెందించి తన శబరి భుక్త శేషము లారగించి! లా॥ 11. బలుడైన సుగ్రీవు బంటుగా నేలి చలముతోడను నొక్క శరమునను వాలి నిలఁ ద్రుంచి వనచరాదులఁ గూడఁ దో...' 592598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము. 71 కని జటాయుని మూర్ఛగతిని జెందించి తన శబరి భుక్త శేషము లారగించి! లా॥ 11. బలుడైన సుగ్రీవు బంటుగా నేలి చలముతోడను నొక్క శరమునను వాలి నిలఁ ద్రుంచి వనచరాదులఁ గూడఁ దోలి బలముతో నడచు మాతండ్రి వనమాలి ! ॥ లా॥॥ 12. హనుమంతుఁ డరిగి సీతనుగన్న జూడ- వెనుక లోకము లెల్ల వెఱఁగంది చూడ వనధిబంధించితివి వనచరులతోడ - ఘనమూర్తివయ్య! చక్కని చిన్ని ప్రోడ॥ లా॥ - 13. కపులతోడుతను లంకను జుట్టముట్టి కపట రావణకుంభ న గొట్టి విపులవిక్రమశక్తి విదళించినట్టు తపన తేజుఁడవైన దశ రథుని పట్టి॥ లా॥ 14. పగ నానితమ్మునికిఁ బట్టంబు గట్టి-మగువతో సయోధ్య మార్గంబు పెట్టి మగుడఁ దొల్లిటిరాజ్యమహిమ, చేపట్టి జగమెల్ల నేలి తివి దశరథునిపట్టి ! లా॥ 15. పొంచి మిముఁజాల లాలించేము ప్రేమ-మంచికోరిక లో''సఁగి మన్నించు రామ !<noinclude><references/></noinclude> fmwsu5flz50ekua0ox4n5xwmgxqi9eo 104 235726 592599 2026-10-20T17:15:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. కంచిలో హరివైన కాకుత్ స్థరామా ! - పంచబాణునికి గన్న భద్రాద్రిరామా ! లాలి గద్య ఇతి శ్రీమన్నా రాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగులపాటి బుచ్చియామాత్య పుత్ర, శ...' 592599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>72 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము. కంచిలో హరివైన కాకుత్ స్థరామా ! - పంచబాణునికి గన్న భద్రాద్రిరామా ! లాలి గద్య ఇతి శ్రీమన్నా రాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగులపాటి బుచ్చియామాత్య పుత్ర, శ్రీమ తిరుమల పెద్దంటి సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటాచార్య దేశికాను గ్రహసనాథ, శ్రీకూర్మనాథ ప్రణీతం జైన శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాడ మహా ప్రబంధంబు నందు తృతీయాశ్వాసము సంపూర్ణము.<noinclude><references/></noinclude> 6z0p7x17l88ngu0tidjpiqz1iq03lk8 592782 592599 2026-10-21T06:19:14Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />72 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము.</noinclude>కంచిలో హరివైన కాకుత్ స్థరామా ! - పంచబాణునికి గన్న భద్రాద్రిరామా ! లాలి {{c|గద్య}} {{c|ఇతి శ్రీమన్నా రాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగులపాటి}} {{c|బుచ్చియామాత్య పుత్ర, శ్రీమత్తిరుమల పెద్దంటి}} {{c|సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటాచార్య దేశికాను}} {{c|గ్రహసనాథ, శ్రీకూర్మనాథ ప్రణీతం}} {{c|బైన శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాద}} {{c|మహా ప్రబంధంబు నందు}} {{c|తృతీయాశ్వాసము}} {{c|సంపూర్ణము.}}<noinclude><references/></noinclude> 75cm3rrumocgb9erhk3ih16967lv33z 104 235727 592614 2026-10-20T21:21:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '39 తేవామాద్యంత నామానా మహీక్షిద్దిక్షి కాపుఖా శాస్త్రి శాస్త్రే చ కుశలా అహవేను హవేమచ 5. రఘునాథనాయకుడు అచ్యుత, అనంత, గోవింద అనే మూడు పేర్లలో ఆద్యంతనామాలున్న రాజుగురించి, అతని...' 592614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>39 తేవామాద్యంత నామానా మహీక్షిద్దిక్షి కాపుఖా శాస్త్రి శాస్త్రే చ కుశలా అహవేను హవేమచ 5. రఘునాథనాయకుడు అచ్యుత, అనంత, గోవింద అనే మూడు పేర్లలో ఆద్యంతనామాలున్న రాజుగురించి, అతని మంత్రి గురించి చెప్పిన శ్లోకం ఇది. శస్త్రశాస్త్రాలలో, అహవహవాలలో కౌశల్యం గల ఈ అచ్యుతగోవిందు లిద్దరిని మించి మెప్పించిన మేధావి రఘునాథుడు. అతడు సంగీత సాహిత్యాలలో ఎంత అందెవేసిన చెయ్యో సమరవిద్యలలో అంత సిద్ధహస్తుడు, ఎటువంటి యుద్ధంలోనైనా అతడు రేకమోపక చూస్తే మెచ్చుకొనేవారు. ' మన ప్రతిష్ట నిలబెట్టగల సమర్ధుడు వీడే" అని చెవ్వప్ప చెప్పడం ఆ నాటి రాజోద్యోగులందరూ విన్నారు. నిజానికి రఘునాథుని సామర్థ్యం చిన్నప్పుడే వెల్లడయింది. మొగ్గ విరియకముందే అతని మెదడు పరివళింపసాగింది. అంతఃపురంలోని మిగిలిన పిల్లలు ఆటపాటలాడు కొనే అతిచిన్నవయస్సులో రఘునాథుడు ఆసక్తితో అన్నీ చదువుకొనేవాడు. ఇది చూసి తండ్రి అచ్యుతప్ప చాలా పొంగి పోయేవాడు గాని తల్లి మూర్తిమాంబ మాత్రం సహజంగా ఆరాటపడేది. చెక్కులు చిదిమితే పాలుగారే చిన్నవయస్సులోనే తన బిడ్డను చదివిస్తున్నందుకు ఆ తల్లి బాధపడ్డ సంగతి సమకాలికులకు బాగా తెలుసు. నవరత్న ఖచితమైన పలకమీద ఓనమాలు దిద్దిన రఘునాథుడు ఉత్తరోత్తరా సాహిత్యరత్నా అన్నిటికి నికపోవల మయ్యాడు. మహాపండితులు గోవిందదీక్షితులు గారి తర్ఫీదులో అతడు నీతికోవిదు డయ్యాడు. గోవింద దీక్షితులవారు మూడుతరాల నాయకులకు ముఖ్యమంత్రిగా, కుడి భుజంగా ప్రవర్తించినవారు. వారు చెవ్వప్ప నాయకుని కొలువులో బహుశా క్రీ.శ. 1565 లో చేరారు. క్రీ.శ. 1580 లో రాజ్యానికి వచ్చిన అచ్యుతప్ప గెలిచే సమర నిశ్శంకుడు.' ఒంటిమీద కత్తిగీట్లు పడకుండా యుద్ధం చేయగల సామర్ధ్యం ఎంతో సాధనవల్ల గాని రాదు. బాలరఘునాథుడు ఏరకమైన ఆయుధంతోనైనా యుద్ధం చేయగల విద్యను నేర్చుకొన్నాడు. మెరు వులాగ కత్తితిప్పే చేత్తోనే ఒడుపుగా వీణమీద గమకాలు పలికించడం కూడా రఘునాథునికి చిన్నప్పుడే అలవడింది. 4. 'ఆస్మాకమేతేన భవేత్సత్రిష్ణా, ధర్తుంసమర్థశ్చన వివరాజ్యం' అని చెప్వప్ప అన్నట్టు 'సంగీతనుధ' అవతారికలో గోవింద దీక్షితులవారు వ్రాశారు. 5. ఇది యజ్ఞనారాయణదీక్షితులవారు తమ సాహిత్యరత్నాకరంలో చెప్పారు. 6. విజయవిలాసం, అవతారిక, 40<noinclude><references/></noinclude> k3x1bs2t3g7ej3lcqm51mjwjjgbalw1 104 235728 592615 2026-10-20T21:22:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 40 యుద్ధాలంటే చెవి కోసుకొనే రఘునాథునికి చెవినిల్లు కట్టుకొని సంగీతం ఎవరు నేర్పారో తెలియదుగాని రఘునాథుని యుద్ధప్రీతిని, వాద్య ప్రతిభను కలిపి ఒక కవి...' 592615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 40 యుద్ధాలంటే చెవి కోసుకొనే రఘునాథునికి చెవినిల్లు కట్టుకొని సంగీతం ఎవరు నేర్పారో తెలియదుగాని రఘునాథుని యుద్ధప్రీతిని, వాద్య ప్రతిభను కలిపి ఒక కవి చమత్కరించాడు. కలహభోజనుడైన నారదుడే సాక్షాత్తూ రఘునాథుని వీణగురువై ఉండాలి. లేకుంటే యుద్ధప్రియుడైన రాజకుమారునికి విపంచికా వాదనంలో ఇంతటి సామర్థ్యం రావడానికి అవకాశం లేదు అని సమకాలికులు చెప్పారు.” సమర, సంగీత వైదుష్యాల సంగతి అలా ఉండగా సాహిత్యంలో రఘునాథుడు చక్కని ప్రతిభ చూపించాడు. చతుర్విధ కవిత్వాలలో చాతుర్యం సంపాదించాడు. తాను నేర్చుకొన్నంత విద్యను ఇతరులకు బోధింపగల నైపుణ్యం కూడా రఘునాధునితో ఉంది. షడ్దర్శనీపారంగతుడైన యజ్ఞనారాయణ దీక్షితులంతటి వాడు రఘునాథుని శిష్యరికంచేసి సంస్కృతపండితు డయ్యాడు. ఈయన గోవింద దీక్షితులవారి పెద్దకొడుకు. ఇతడు తన గురువు రఘునాథ నాయకుడు సర్వజ్ఞుడని, కావ్యాలంకృతి నాటకాది కల్పనా పాండిత్యం అద్భుతమని తన అలంకారరత్నాకరంలో చెప్పాడు. తన గురువుగారికి తానెంతో ఋణపడి ఉన్నానని చాటుకొన్నాడు. తాను గురుదక్షిణ ఇవ్వడానికి బదులు శిష్యుడే తన కర్ణాలంకారాలు, పతకాలు, పాదాంగదాలు, కంకణాలూ ఇచ్చాడని యజ్ఞ నారాయణుడు వివరించాడు. ఈయన అలంకారరత్నాకరం అనే లక్షణ గ్రంథాన్ని, సాహిత్యరత్నాకరం అనే కావ్యాన్ని రఘునాథ భూపాలీయం అనే నాటకాన్ని ఉత్తరోత్తరా రచించాడు. శిష్యుడు సంస్కృతంలో అటువంటి గ్రంథరచనచేస్తే గురువు తెలుగు కావ్యాలను రచించడంలో ప్రత్యేకశ్రద్ధ వహించాడు. అత్యాశుకవిత్వం ఆయనకు ఒకప్పుడు సరదా. ఒకనాటి రాత్రి చుట్టూ లేఖకులను కూర్చోపెట్టుకొని రఘునాథుడు పారిజాతాపహరణం అనే ప్రబంధాన్ని ఆశుపుగా చెప్పుకొంటూ పోయాడు. ఆ శైలి మాకందకందళం, మరంద బంధురం. మొదలుపెట్టిన రెండుయామాలలో, అంటే ఆరుగంటలలో ఆ కావ్యాన్ని రఘునాధుడు ముగించాడు. అతడెంత త్వరితంగా చెప్పుకొనిపోయా డంటే అతికష్టంమీద తప్ప వ్రాయసకాళ్లు లిఖించలేకపోయారు. * ఒక్కరాత్రిలో ఇంతటి కావ్యం తన కొడుకు రచించాడని అచ్యుతప్పనాయకుడు పొంగిపోయాడు. దానిని విబుధులంతా విని మెచ్చుకొన్నారు. కుమారుని నైపుణ్యాన్ని తగినరీతిగా గుర్తించి సత్కరించాలని అచ్యుతుడు నిండుసభలో రఘునాధునికి కనకాభిషేకం చేశాడు. 7. సాహిత్యారత్నాకరం, 5-8 8. సాహిత్యరత్నాకరం, 5-30<noinclude><references/></noinclude> evnq7o9lyphq2eduj9mazt4f4526urp 104 235729 592616 2026-10-20T21:23:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '41 5. రఘునాథనాయకుడు తన ప్రతిభను అలా ఎన్నికచేసిన తండ్రికి రఘునాధుడు అమోఘమైన సేవ చేశాడు. అచ్యుతప్ప నిర్మలసత్కీర్తి నిఖిలదేశాల నెగడేటట్లు కొడుకు అచ్యుతాభ్యుదయం అనే ద్విపదకా...' 592616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>41 5. రఘునాథనాయకుడు తన ప్రతిభను అలా ఎన్నికచేసిన తండ్రికి రఘునాధుడు అమోఘమైన సేవ చేశాడు. అచ్యుతప్ప నిర్మలసత్కీర్తి నిఖిలదేశాల నెగడేటట్లు కొడుకు అచ్యుతాభ్యుదయం అనే ద్విపదకావ్యాన్ని వ్రాశాడు. చారిత్రక పురుషుల జీవిత విశేషాలను పొందుపరుస్తూ వ్రాసే కావ్యాలను అభ్యుదయకావ్యాలుగా మన పూర్వులు పేర్కొనేవారు. సాళువతుళువ వంశాలవారు రాయసింహాసనం ఎక్కి విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని పాలించే రోజులలో రాజనాధడిండిముడు అనే కవి సంస్కృతంలో రెండు అభ్యుదయకావ్యాలు వ్రాశాడు. ఒకటి స్వాభ్యుదయం. ఇందులో సాళువ నరసింహదేవరాయలు ప్రతావ వితరణాల చరిత్ర వుంది. ఇది పదమూడు సర్గలమహాకావ్యం. ఈ సాళువ నరసింహ దేవరాయలు క్రీ.శ. 1485-90 దాకా రాయసింహాసనంపై పాలించాడు. ఇతడు స్వయంగా కవి. రామాభ్యుదయం అనే కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. అనేకకృతులు అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు.' ఈ సాళువరాయలపేర సాళ్వాభ్యుదయం వ్రాసిన రాజనాధడిండిముడు మరి కొన్నాళ్ళకు అచ్యుతరాయాభ్యు దయం అనే కావ్యం వ్రాశాడు. ఈ కావ్యసందర్భంలో ఒక విషయం ప్రస్తావించాలని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు ఇలా వ్రాశారు. "అచ్యుతరామాభ్యుదయమనగా ' శ్రీకృష్ణదేవరాయల తండ్రి యగు నచ్యుతదేవరాయలే కాని వేరు కారు. కృష్ణదేవరాయల తండ్రి చరిత్రమునే నచ్యుతదేవరాయల యాస్థానకవి రాజనాథ డిండిముడు రచియించెను."10 ఈ వాక్యాలతో నిడుదవోలువారు కొత్తచరిత్ర సృష్టించారు. జగత్ప్రసిద్ధుడైన కృష్ణదేవరాయలవారి తండ్రిపేరు నరస నాయకుడు. ఇతణ్ణి నరసింహుడంటారు, అని మిడిల్ స్కూల్ పాఠ్యగ్రంథాలలో సైతం కనబడుతూంది. 1 అయితే 'పరిశోధనా పరమేశ్వరు' లైన నిడుదవోలు వారు మాత్రం కృష్ణదేవరాయల తండ్రి అచ్యుతరాయలని ఒకటికి రెండుసార్లు ఒకే పేరాలో చెప్పి చరిత్రనే ఎందుకు మార్చారో తెలియదు. అచ్యుత రాయలు వాస్తవానికి కృష్ణదేవరాయలకు సవతి తమ్ముడు. క్రీ.శ. 1530-1542 దాకా సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు. ఇతని మరదలినే తంజావూరు చెప్వప్ప నాయ కుడు పెళ్లాడాడు. తన ప్రభువూ తోడల్లుడూ అయిన అచ్యుతరాయల పేరునే చెప్వప్ప తన కుమారునికి పెట్టుకొన్నాడు. సంస్కృతంలో ఆ అచ్యు తరాయలు అభ్యుదయాన్ని రాజనాధడిండిముడు వర్ణిస్తే తరువాత ఇంకోతరానికి ఈ అచ్యుతుని అభ్యుదయాన్ని రఘునాధుడు తెలుగులో, ద్విపదగా వ్రాశాడు. 9. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం, VI తొలిరాయలయుగం, పుటలు 7,8 10. దక్షిణ దేశీ యాంధ్ర వాఙ్మయము, ద్వితీయముద్రణ, పీఠిక, పుట 64. 11. తెలుగువాచకము. ఆరవతరగతి, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రచురణము, పుట 25.<noinclude><references/></noinclude> 44bwhghxjnupouflxz2f6uge17rjfb4 104 235730 592617 2026-10-20T21:24:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 42 ఈ అచ్చుతాభ్యుదయాన్ని ఆనాడు తంజావూరు కొలువులో అప్పుడప్పుడు కొందరు చదివి విన్పిస్తూ ఉండేవారు. అయితే ఇది ఇప్పుడు అలభ్యం. ఈ కావ్యం దొరికతే అనాటి చారి...' 592617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 42 ఈ అచ్చుతాభ్యుదయాన్ని ఆనాడు తంజావూరు కొలువులో అప్పుడప్పుడు కొందరు చదివి విన్పిస్తూ ఉండేవారు. అయితే ఇది ఇప్పుడు అలభ్యం. ఈ కావ్యం దొరికతే అనాటి చారిత్రక విశేషాలు చాలా సప్రమాణికంగా దొరికేవి. రఘునాధుడు వ్రాసిన ఈ కావ్యంలాగే మరికొన్ని కూడా నేడు దొరకవు. అలా నష్టమైన కావ్యాల పేర్లయినా తెలుస్తున్నందుకు కొద్దిగా సంతో షించాలి. గజేంద్రమోక్షం, జాసకీ పరిణయం, రుక్మిణీకృష్ణవివాహం అనే మూడు కావ్యాలు రఘునాథుడు వ్రాసినట్టు తెలుస్తున్నా అవి కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. ఆయన రచించిన సలచరిత్ర అనే ద్విపదకావ్యం, వాల్మీకి చరిత్ర అనే పద్యకావ్యం, రామాయణ బాలకాండలో కొంతభాగం. దొరుకుతున్నాయి. వీటిలో సలచరిత్ర ఎనిమిది ఆశ్వాసాల రచన. దానిని సుఘటితమైన నవరస స్ఫుటశబ్దాలతో రమ్యవాణ్ణాల్యం గల రఘునాథుడు రచించాడు. నవరసాలపై అతనికి ప్రత్యేకమైన మక్కువ ఉన్నట్టుంది. శ్రీనాథుణ్ణి ఆయన నవరస నాథుడన్నాడు. ద్విపదనలచరిత్రలో ఆయన కవిత్రయం వారిని చాలా చక్కగా విసుతించాడు. శిలలోపల వెన్న చిలికిన కరణి-నలఘసంస్కృతముల యర్థంబు లెల్ల తెలుగుమాటల వేట తెల్లంబు గాగ జెలువొంద బల్కనేర్చిన నన్నపార్యు దిక్కయజ్వను నెఱ్ఱ ధీమణి దలచి [సలచరిత్ర 1-295 నుండి 2091 ఈ కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. ఆయన చెప్పినట్టు కవిత్రయంవారు శిలలలో వెన్న చిలికిన వాళ్లే ! రఘునాథునికి శ్రీనాథుడంటే ప్రతేక్యమైన అభిమానం. తన రచన లన్నిటి లోనూ అతణ్ణి ప్రత్యేకం ప్రస్తుతించాడు. నలచరిత్రలో ఇలా భూషించాడు: అక్కజంబుగ నిటులోన నమభయ -భాషల వానార్ధభంగు లింపార నైషధాది ప్రబంధంబుల లెజ్నేవి- భువివిల్సిసత్కీర్తి బొందిన యట్టి నవరసనాథు శ్రీనాథుని బొగడి. [వలచరిత్ర-1-110 నుండి 114] దీని తరువాత వ్రాసిన వాల్మీకిచరిత్రలో కూడా శ్రీనాథుని రసశ్రీలను రఘనాథుడు మెచ్చుకొన్నాడు. సందర్భంబున వార్ధగర్భమగుచుం జాటుక్రియ మించగా జిందుల్ ద్రొక్కుచు నిండి యంతట రసశ్రీమెచ్చు గొల్పంగ నా నందాంభోదితరంగముల్ వలె బ్రబంధమ్ముల్ భువి౯ నిల్పి దా నం దెల్లంబుగ గీర్తిగాంచి మను శ్రీనాథుల మదం గొల్చెదం.. (వాల్మీకి చరిత్రము, 1-12]<noinclude><references/></noinclude> qsrw44e0z9jp6nay8oj2n1zbfybnh4u 104 235731 592618 2026-10-20T21:24:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '43 5. రఘునాథ నాయకుడు ఈ పద్యంలో సందార్భానికి తగిన రీతిగా వైదుష్యాన్ని ప్రకటించే శ్రీనాథుని ఆయన మెచ్చుకొన్నాడు. ఇదే సుగుణాన్ని మళ్ళా రామాయణంలో చేసిన స్తుతిలో కూడా రఘనాధుడు ప...' 592618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>43 5. రఘునాథ నాయకుడు ఈ పద్యంలో సందార్భానికి తగిన రీతిగా వైదుష్యాన్ని ప్రకటించే శ్రీనాథుని ఆయన మెచ్చుకొన్నాడు. ఇదే సుగుణాన్ని మళ్ళా రామాయణంలో చేసిన స్తుతిలో కూడా రఘనాధుడు పేర్కొన్నాడు. నానాశాస్త్రపురాణ-జ్ఞానము సందర్భమున బొనంగగ గృతు లె న్నేని యెనరించి మించిన - శ్రీనాథుని వచనవైఖరిన్మది దలతు. ఉంటాడు. [రఘనాథరామాయణము, 1-12] శ్రీనాథుణ్ణి ఇలా మెచ్చుకొనే రఘునాథుడు చిన్నప్పుడే శృంగారనైషధాన్ని చదివి అందులో నలచరిత్ర సగమే ఉంది కాబట్టి పూర్తిగా చెప్పాలని భావించి అయితే అప్పటికే ఇద్దరు కవులు ద్విపదకావ్యంగా నలచరిత్రను వ్రాశారు. చక్రవురి రాఘవాచార్యులు, బట్టే పాటి తిమ్మయ్యల ద్విపదనల చరిత్రలు ఒకనాడు బాగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అయినా వాళ్ళ రచనలు రఘు నాథుడు చూడలేదు కాబోలు. చూసినా నచ్చలేదు కాబోలు. సొంతంగా దానిని రచించాడు. చక్రపురి రాఘవాచార్యుల రచన పేలవంగా ఉంది. శ్రీనాథుడు చూపిన సొగసు లత డెక్కడా వాడుకోలేదు. అందుకే రఘనాథుని మనస్సు చివు క్కుమని తానే స్వయంగా వ్రాశాడు. తొలుత నలుడు హంసను పట్టుకొన్నప్పుడు అది నలునితో 'మా మీద దండనీతిం బ్రయోగింప నీకుం దగునె? అదియుం గాక' అని తన సంగతి చాలా విపులంగా చెప్పుకొన్నట్టు శ్రీనాథుడు ఒక సీసంలో చిత్రించాడు. అదిచాలా తెలుగుతనం ఉట్టిపడే పద్యం. తల్లి మదేకవుత్రక పెద్ద కన్నులు గానే దిప్పుడు మూడు కాళ్ళ ముసలి యిల్లాలు గడుసాధ్వి.. మియు నెఱుగదు పరమపాతివ్రత్య భవ్యచరిత వెనుకముందర లేదు నెనరైన చుట్టాలు లేవడి యెంతేని జీవనంబు గానక కన్న సంతానంబు శిశువులు జీవన స్థితి కేన తావలంబు కృప దలంగయ్య యో నృపవరేణ్య యభయ మీవయ్య యో తుహినాంశువంశ కానగదవయ్య యద్ధార్థికల్పశాఖి నిగ్రహింపకుమయ్య యో విషధరాజ. [ శృంగారవైషధం, 1-1091 ఈ పద్యాన్ని రాఘువాచార్యులు తన ద్విపదలో స్మరింపనేలేదు. రఘునాథుడు చాలా చక్కగా మరింత తెలుగుతనం వెల్లివిరిసే టట్టు వ్రాశాడు. చూడండి.<noinclude><references/></noinclude> 0wjzdoqqb53qbivxcjxzyrnuma0xvlm 104 235732 592619 2026-10-20T21:25:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 44 ఒంటిగాడనె నాకు నూరంత బలగ-మింటికెల్లను గర్త నే నొక్కరుండ నాతల్లి యెంతయైనను గలదయ్య- నాతల్లికూటికి నవయదెన్నడును నూరేండ్లపండు కన్నులుగానవిపుడు-గార...' 592619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 44 ఒంటిగాడనె నాకు నూరంత బలగ-మింటికెల్లను గర్త నే నొక్కరుండ నాతల్లి యెంతయైనను గలదయ్య- నాతల్లికూటికి నవయదెన్నడును నూరేండ్లపండు కన్నులుగానవిపుడు-గారంబుపట్టి నొక్కరుడ నేనరయ నిర్ధాలు కడుగోల వెండకన్నెరుగ-తల్లడిల్లగనుండు నట్టిది యేను కొడుకులుగుడ్డలో కూనలు నన్ను- బెడబాయారెన్నడు పెంచినమమత బిసఖండములు దెచ్చి పెట్టునందాక దెసలచూచుచు నోరు దెరచి యుండుదురు కన్నవారికి బోలె కాన్పించునయ్య- విన్నవారల కట్టివెదనలెల్ల దయచూడుమయ్యనంతపనీయచరిత-నయమెంచవయ్య యో నవనీతభావ. [నలచరిత్ర] శ్రీనాథుని పద్యానికి ద్విపద నిజంగా మెరుగుపెట్టడమే. శ్రీనాథుని హంస తన తల్లి 'పెద్ద' అని చెప్పిన చోట రఘునాథుని హంస ఆమెను "నూరేండ్లవండు' అంటుంది. శ్రీనాథుని హంస 'కడుసాధ్వి యేమి యెరుగదు' అంటే రఘునాథుని హంస తన ఇల్లాలు 'కడుగోల' అంటుంది. శ్రీనాథుడు 'కానక కన్న సంతానంబు శిశువులు' అంటే రఘు నాథుడు వాళ్ళను 'గుడ్డలో కూనలు' అని చెప్పాడు. బొత్తిగా పొత్తిళ్ళలో ఉండే బిడ్డలు కనుకనే కూటికోసం నోరు తెరచుకొని ఉంటారు. శ్రీనాథుని హంసకు వెనక ముందర నెనరైన చుట్టాలు లేరుగాని, రఘునాథుని హంసకు బోలెడంత బలగం. అయితే ఇద్దరి హంసలూ రెక్కాడితేగాని డొక్కాడ ఉంటాయి. శ్రీనాథునిహంస 'జీవనస్థితి కేన తావలంబు' అని రమారమి చివరన అంటే రఘునాథుని హంస 'ఇంటికెల్లను గర్త నేనొక్కరుండ' అని మొదటే చెప్పంది. ఇద్దరి హంసలూ 'నిగ్రహింపకుమయ్య' అని ఏకగ్రీవంగా అంటాయి. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని రచనతో రఘునాధుని ద్విపదను పోల్చుకుంటూ వెడితే చాలా సారస్యాలు కనపడవచ్చు. మన సాహిత్యంలో ఉన్న నలచరిత్ర) లన్నింటిలో రఘునాథుని కావ్యానికి ఒక విశిష్టస్థానం ఉంటుంది. ప్రచారంలో లేకపోవడమే శోచనీయం. ఈ ద్విపదను ఆదిలో చెలికాని లచ్చారావుగారు తమ 'ఆంధ్రభాషా విలాసిని' పత్రికలో అచ్చువేశారు. ఆ తరువాత ఇది క్రీ.శ. 1929లో గ్రంథరూపంలో వచ్చింది. 12 అయితే ఇది విరివిగా అయినా నిడుదవోలువారు చెప్పినట్టు ఈ కావ్యాన్ని సమీచీనంగా మళ్లా 12. ఈ సంగతులను చెప్పి రఘనాథుని నలచరిత్రనుండి సుదీర్ఘమైన ఉదాహరణలను నిడుదవోలువారు ఇచ్చారు. (దక్షిణదేశీయాంధ్ర వాఙ్మయము- ద్వితీయముద్రణం, పుటలు 36-41.) వారి ఉదాహరణలే నేను వాడినవి. అందుకు కృతజ్ఞత తెల్పుతున్నాను.<noinclude><references/></noinclude> skhaiq5ia7lsm73z3c6y5rwn837czv0 104 235733 592620 2026-10-20T21:25:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '45 5. రఘునాథనాయకుడు ముద్రించాలి. ఇది రఘునాథుని తొలిరచనలలో చేరినది. దీని గద్య చాలా సాధారణంగా ఉంది. ఇది రామచంద్ర మహితదయ సాంద్ర విదితసాహిత్య నవీన సాహిత్య చినచెవ్యయాద్యు తక్షిత...' 592620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>45 5. రఘునాథనాయకుడు ముద్రించాలి. ఇది రఘునాథుని తొలిరచనలలో చేరినది. దీని గద్య చాలా సాధారణంగా ఉంది. ఇది రామచంద్ర మహితదయ సాంద్ర విదితసాహిత్య నవీన సాహిత్య చినచెవ్యయాద్యు తక్షితిపాలతనయ-రఘనాధభూపాలరమ్యవాగాల సుఘటిత నవరసస్ఫుటశబ్దమహిమ-దనరెడునలచరిత్రమను వబంధ మున బ్రథమాశ్వాస మనదగు శ్రీల 14 ఈ గద్యలో ద్విపదకావ్యాన్ని ప్రబంధమనడం గమనించతగ్గది. రఘునాథుడు ఆరుగంటలలో చెప్పిన పారిజాతాపహరణంకూడా ప్రబంధమే అని సమకాలికులు అన్నారు. ఇదికూడా ద్విపద కావ్యమే కాబోలు. నలచరిత్ర) గద్యలో రఘునాథుడు తాను భూపాలుణ్ణని చెప్పుకొన్నాడు. బిరుదు లేం వేసుకోకుండా నిరాడంబరంగా స్వవిషయం తెలియజేయడం వల్ల, ఆ రచన చేసేటప్పటికి అతడు యువరాజైనా అయ్యాడో లేదో చెప్పలేం. రఘునాథుని యువరాజపట్టాభిషేకం చాలా అసాధారణమైన రాజకీయ పరిస్థితులలో క్రీ.శ. 1594లో జరిగింది. అప్పటికతనికి పట్టుమని ఇరవై సంవత్సరాలు ఉండవచ్చును. అతని తండ్రికి మటుకు ఏళ్ళు మీరాయి. అచ్యుతప్పనాయకుడు తన తండ్రితో కలసి క్రీ.శ. 1561 నుంచి పాలిస్తున్నాడు. క్రీ.శ. 1594 నాటికి ఏభయిఎనిమిది సంవత్సారాలు పైబడి ఉంటాయి. రమారమి ముప్పయి మూడేళ్ళ సుదీర్ఘ పాలన చేశాడు. ఆ వయస్సులో సైన్యాలను నడిపించుకుని యుద్ధంలో అతడు పాల్గొనలేడు. అయినా తప్పనిసరిగ యుద్ధం చేయవలసిన పరిస్థితి వచ్చింది. 1594-95లో గోల్కొండ సైన్యాలు పెనుకొండపై దాడి చేశాయి. కోటను ముట్టడించాయి. అప్పుడు రాయసామ్రాజ్యాన్ని రెండవ వెంకటపతిరాయలు పాలిస్తూ ఉండేవాడు. రక్షసితంగడి యుద్ధంలో పాతికేళ్ళ క్రిందట పతనమైన ప్రతిష్ఠను మళ్ళీ నిలబెట్టి కూలిపోయిన రాజ్యాన్ని కూడదీసుకొనడానికి ఇమ్మడి వెంకటపతిరాయలు ప్రయత్నించాడు. అందుచేత గోల్కొండ సుల్తానులకు కన్నెర్ర అయింది. ముట్టడించారు. తన సామంతులందరికీ సేనలతో వచ్చి సహాయం చేయమని రాయలు కబురుపంపించారు. 13. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రచురణగా ఇది 1984లో వెలువడింది. డాక్టర్ రామాపంతుల లక్ష్మీకామేశ్వరరావుగారు పరిష్కరించారు. 14.శ్రీ హరిజాతపహరణాభిధానో - యేనైకరాత్రేణకృతఃప్రబంధః' అని రాజచుడామణదీక్షితులు తన రుక్మిణీ పరిణయంలో రఘనాథుని రచనలను గురించి చెప్పాడు.<noinclude><references/></noinclude> tolgpufgcp26p8feacv5auvds148l72 104 235734 592621 2026-10-20T21:25:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 46 46 ఆదినుంచి రాయసింహాసనాన్ని తంజావూరు చాలా అణకువగా సేవించు కుంటూంది. సార్వభౌముడు సహాయం చేయమన్నప్పుడు తప్పనిసరిగా సైన్యాలు తరలించుకొని వెళ్ళాలి. అ...' 592621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 46 46 ఆదినుంచి రాయసింహాసనాన్ని తంజావూరు చాలా అణకువగా సేవించు కుంటూంది. సార్వభౌముడు సహాయం చేయమన్నప్పుడు తప్పనిసరిగా సైన్యాలు తరలించుకొని వెళ్ళాలి. అదనుకు దళాలు తేవాలన్న షరతులోనే అమరభూములను చక్రవర్తి ప్రసాదిస్తాడు. తాను స్వయంగా సేనలను తీసుకొని వెళ్ళలేక, ఏం చెయ్యాలో అన్న దోశాందోళనలో అచ్యుతప్పనాయకుడు పడ్డాడు. అప్పుడు మహామంత్రి గోవింద దీక్షితులువారు రఘునాథుణ్ణి సేనలతో పంపమన్నారు. అయితే రఘునాథుడు రాజకుమారులలో ఒకడు మాత్రమే. అతని శక్తిసామర్ధ్యాలు తండ్రికి, మంత్రికి తెలియవచ్చును గాని ఇతరుల కెలా తెలుస్తాయి? చక్రవర్తి చాలా కష్టాలో ఉన్నప్పుడు ఎవడో పసివాడికి సైన్యాలిచ్చి పంపడం ఏం బాగుటుంది? ఇది విషమసమస్యే. దానిని గోవిందదీక్షితులువారు చక్కగా పరిష్కరించారు. రఘునాథునికి యువరాజ పట్టాభిషేకం చేసి పంపిస్తే ఎవరి గౌరవానికి భంగం ఉండదు. ఈ ఏర్పాటుకు రఘనాథుని అన్నగారుమాత్రం బాధపడి ఉంటాడుగాని మిగిలిన వాళ్ళంతా సంతోషించారు. తంజావూరు దళాలను తీసుకొని రఘునాథుడు పెళ్ళికి వెళ్ళినట్టు తరలి వెళ్లాడు. అతడు వస్తున్నాడని వినగానే పెనుగొండను ముట్టడిస్తున్న గోల్కొండ సైన్యాలలో కలవరం ఏర్పడింది. ఒక పక్క నుంచి రఘునాథుడు, మరొక పక్క నుంచి మట్ల అనంతరాజు, ఇంకొక వైపునుంచి వెలుగోటి వారు సైన్యాలు తరలించుకొని వచ్చారు. ఇమ్మడి వెంకటపతిరాయలకు ధైర్యం ఇనుమడించింది. కోటలోని సైన్యాల ఉత్సాహం కొండంత పెరిగింది. గోల్కొండ సైన్యాలను తరిమికొట్టారు. అఖండ విజయాన్ని సాధించారు. పర రాజ్యపుసైన్యాలను ఓడించాక ఇమ్మడి వెంకటపతిరాయలు తనకు సహాయం చేయని సామంతులను శిక్షింపదలిచాడు. నేటి కోలారు ప్ర్రాంతాలను ఆ నాడు మురసనాడు అనేవారు. భళ్ళాలపురం కోటలోని తమ్మయ్యగౌడు డనే సామంతుడు సార్వభౌముని ధిక్కరించాడు. అతనికి గుణపాఠం చెప్పమని మట్ల అనంతరాజును, తంజావూరు రఘునాథుణ్ణి, వెలుగోటి కస్తూరి రంగప్పను, ఇమ్మడి వెంకటపతిరాయలు పంపించాడు. ఈ వీరాధివీరులు అవలీలగా ఆవని సాధించారు. తమ్మయ్యగౌడుని బంధించి రాయల పాదాక్రాంతుణ్ణి చేశారు. వయస్సులో చిన్నవాడైనా, ఎంతో అనుభవిజ్ఞునిలాగ తనకు తోడ్పడ్డ 15. పెనుగొండముట్టడి 1594-95లో జరిగిందని ఇటీవల చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. చూ!! రఘనాథనాయకాభ్యుదయం, నేలటూరి ఇంగ్లీషుపిరిక, పుట 26,<noinclude><references/></noinclude> m5qwiizf05ae8iivqotqiqcl0y2zeh9 104 235735 592622 2026-10-20T21:26:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '47 5. రఘునాథనాయకుడు రఘునాథుణ్ణి నిండు సభలో రాయలు ప్రశంసించారు. రాజ్యం నిష్కంటకమైనందుకు సంతోషించి సముచిత సత్కారాలు చేశాడు. సార్వభౌముని దృష్టిలో పడి ఇంత గౌరవాన్ని నోచుకున్న...' 592622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>47 5. రఘునాథనాయకుడు రఘునాథుణ్ణి నిండు సభలో రాయలు ప్రశంసించారు. రాజ్యం నిష్కంటకమైనందుకు సంతోషించి సముచిత సత్కారాలు చేశాడు. సార్వభౌముని దృష్టిలో పడి ఇంత గౌరవాన్ని నోచుకున్న రఘునాథుని పలుకుబడి ఇతరులు ఉపయోగించుకోవా అనుకొన్నారు. ఇమ్మడి వెంకట పతిరాయలకు తొలినుంచి తంజావూరు విధేయంగా ఉన్నా మధుర చెంజీ రాజ్యాలు మటుకు ప్రతికూలంగా ఉండేవి. చెంజిని పాలించే కృష్ణప్పనాయకుణ్ణి అంతకుముందే ఎప్పుడో ఓడించి వెంకటపతిరాయలు చెరలో ఉంచాడు. కారాగారంలో మగ్గుతున్న చెంజి కృష్ణప్పను ఎలాగైనా విడిపించాలని అతని అంతఃపురస్త్రీలు ప్రయత్నించారు. రఘనాథుని వద్ద మొర పెట్టుకున్నారు ఆ యువకుని మనసు కరిగింది. సాటి సామంతుడు చెరలో బాధపడడం సహించ లేకపోయాడు. సార్వభౌముని కోరాడు. స్వంతాని కేం కోరుకొనక, పరోపకారం చేస్తున్న రఘునాథుణ్ణి ప్రశంసించి సార్వభౌముడు వెంటనే చెంజికృష్ణప్పను విడిచిపెట్టాడు. తనకు స్వేచ్ఛను ప్రసాదించిన రఘనాథుని ఋణం తీర్చుకొనడానికి వేరేమార్గం లేని కృష్ణప్ప తన కూతురినిచ్చి పెళ్ళిచేశాడు. పెళ్ళికి వెళ్ళినట్టు యుద్ధానికి వెళ్ళిన రఘనాథుడు పెళ్ళి చేసుకొని వచ్చాడు. ఈ చెంజిరాకుమార్తె పేరు లక్ష్మమ్మ. ఈమె కాక రఘునాథునికి మరి ముగ్గురు భార్యలున్నారు. వెంపరాజుగారి కుమార్తె 'కళావతి' అతని పెద్ద భార్య. పేరేమిటో తెలియదు గాని పేరయ్య గారి కుమార్తె రెండవ భార్య. మూడవ భార్యపేరు వెంకటమ్మ. పునుకొండ ముట్టడిలోను, మురసనాడు యుద్ధంలోను పాల్గొని, విజయాలను సాధించిన రఘనాథుడు విజయలక్ష్మితో పాటు లక్ష్మమ్మ అనే పెళ్ళి కూతురుతో సహా వస్తున్నడని తెలిసి అచ్యు తప్పనాయకుడు సంబరపడ్డాడు. స్వయంగా ఎదురేగి స్వాగతం చెప్పాడు. రఘునాథునికి ప్రజల ఆదరాభిమానాలు లభించాయి. తండ్రికి ఇష్టుడయ్యాడు. ఇదంతా చూసిన అతని అన్నగారికి అసూయ కల్గింది. రాజ్యం తనకు రాకుండా పోతుందని భయపడి ఏదో కుట్రపన్ని ఎదురుతిరిగి నట్టుంది. రఘునాథునిపై పక్షపాతంతో అచ్యుతప్ప తన పెద్దకొడుకుని కారాగారంలో బంధించాడు. రాజ్యభారమంతా రఘునాథునికే అప్ప చెప్పి అచ్యుతప్ప నాయకుడు వానప్రస్థాశ్రమం స్వీకరించాడు. తన 370 మంది భార్యలతో అతడు శ్రీ రంగంలో నివాసం ఏర్పరచుకొన్నాడు. అచ్యుతప్ప నాయకుని కడపటి శాసనం క్రీ. శ. 1596లో ఉంది. అది రఘునాథుడు పెనుకొండ, మురసనాడు యుద్ధాలనుండి తిరిగివచ్చిన ఏడు, క్రీ. శ. 1597లో మన దేశానికి వచ్చిన నికలాయ్<noinclude><references/></noinclude> 80daikt6ctx5w6tvsylirqc5x8rhb4h 104 235736 592623 2026-10-20T21:26:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 48 సెమంటా అనే జెసూట్ఫాదరీ వ్రాసిన వ్రాతలవల్ల ఆ దరిమిలాని అచ్యుతప్ప నాయకుడు రాజ్యపరిత్యాగం చేసినట్టు తెలుస్తూంది. 16 తండ్రి వానప్రస్థానికి వెళ్ళిన త...' 592623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 48 సెమంటా అనే జెసూట్ఫాదరీ వ్రాసిన వ్రాతలవల్ల ఆ దరిమిలాని అచ్యుతప్ప నాయకుడు రాజ్యపరిత్యాగం చేసినట్టు తెలుస్తూంది. 16 తండ్రి వానప్రస్థానికి వెళ్ళిన తరువాత రఘనాథుడు మూడేళ్ళు అధికారాన్ని మొదట ఎవరైన నిలదొక్కుకున్నాడు. మంత్రివర్గ పంతా అతని పక్షమే. సుముఖంగా లేకపోతే ఈ లోపున రఘునాథుడు వాళ్ళను తన వైపు తిప్పుకొన్నాడు. క్రీ.శ. 1600లో అచ్యుతప్పనాయకుడు మరణించాడు. అతని 370 మంది భార్యలూ అతనితో సహగమనం చేశారు. తండ్రి మరణించగానే రఘునాథుడు చెరలో ఉన్న సోదరుణ్ణి హత్య చేయించాడన్న సంగతి విదేశంనుండి వచ్చిన సమకాలికులు గ్రంథస్థం చేశారు. అయితే, స్థానికులెవ్వరూ ఈ సంఘటన గురించి ఏమీ చెప్పకపోవడం అటుంచి అచ్యుతప్పనాయకుని కితర పుత్రసంతాన మున్నట్టు కూడ తప్పిజారేనా పేర్కొనలేదు. అస్థాన కవులెందరో రఘునాథుని గురించి వ్రాశారు. వాళ్లందరూ అత దవర శ్రీరాముడని చిత్రించారు. ఫాదరీల సాక్ష్యం తోసిపారేయలేని చరిత్రకారులు ఇంకేవైనా బలవత్తరమైన ఆకరాలు దొరికే దాకా రాజ్యం కోసం రఘనాధుడు భ్రాతృహత్య చేయించాడో లేదో ఇదమిత్థం అని తేల్చ రాదంటారు. 18 జీవిత విశేషాలను క్రీ.శ. 1600 లో రఘునాథుడు పట్టం కట్టుకొన్నాడు. గోవింద దీక్షితులవారు స్వయంగా అభిషేకం చేశారు. రాజ్యాని కొచ్చిన పదిసంవత్సరాలదాకా రఘనాధునికి పరరాజులవల్ల ఏ బెడదా రాలేదు. పెనుగొండ యుద్ధంలో అతడు సాధించిన ఘనవిజయంవల్ల అతని శౌర్యప్రతాపాలు వెల్లడి అయ్యాయి. అందుచేత పొరుగు నాయకరాజులు అతనితో ఎటువంటి ఘర్షణా పెట్టుకోలేదు. అయితే క్రీ.శ. 1609లో కొన్ని మార్పులు జరిగాయి. ఆ యేడు మధురను పాలించే కృష్ణప్పనాయకుడు మరణించాడు. మొదటి ముద్దు వీరప్ప నాయకుడు రాజ్యానికి వచ్చాడు. అతడుతన తండ్రిలాగ తంజావూరులో విధి లేక సద్దుకుపో దలచలేదు. తన సామంతులలో ఒకడైన ఎరుకై మట్టె నాయ కుణ్ణి తంజావూరిపై తోలాడు. 1 అతడు తంజావూరుసరిహద్దులు దాటి కొన్ని గ్రామాలను పట్టుకొన్నాడు. దానితో యుద్ధం చెలరేగింది. రఘునాథనాయకుడు 1611 అక్టోబరులో మధురను ఓడించి వీరప్ప నాయకుబొమ్మ పెట్టాడు. 16. Aravidu Dynasty-by Rev.H.Hears.P.399 17.Aravidu Dynasty-by Rev.H.Hears.P 401-2. 18. రఘనాథాభ్యుదయం, నేలటూరివారి ఇంగ్లీషుపీఠిక, పుట 27, 19. The Nayaks of Tanjore, P.46<noinclude><references/></noinclude> 4pmqn2ztgkzkymp300lzl4d2v3nxk19 104 235737 592624 2026-10-20T21:26:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '49 5. రఘునాథనాయకుడు బొమ్మ పెట్టడం అన్నది మన వీరసాంప్రదాయాలలో చాలా ప్రాచీనమైనది. విజయవీరుడు తాను ఓడించిన శత్రువుల చిన్నసైజుబొమ్మలు చేయించి తన కాలి గండపెండేరానికి కట్టి తొడ...' 592624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>49 5. రఘునాథనాయకుడు బొమ్మ పెట్టడం అన్నది మన వీరసాంప్రదాయాలలో చాలా ప్రాచీనమైనది. విజయవీరుడు తాను ఓడించిన శత్రువుల చిన్నసైజుబొమ్మలు చేయించి తన కాలి గండపెండేరానికి కట్టి తొడుక్కుంటాడు. బొమ్మ పెట్ట డాన్నే బొమ్మకట్టడం అని కూడా అంటారు. రఘనాథుడు మధునాయకుణ్ణి ఓడించి బొమ్మకట్టడాన్ని రఘునాథుని కొడుకే వర్ణించాడు. తన తండ్రి ప్రతి రోజూ చేసుకొనే కొలువుసింగారాన్ని పేర్కొన్న సందర్భంలో విజయ రాఘవ నాయకుడు ఇలా వ్రాశాడు: అకలంసూత్నరత్నాంగుళీయములు-చిలికివైదూర్యంపుజేయంబుబూని పరగపాండ్యనృపాలఫాలపట్టమున-మురువైననవరత్నములదీర్చినట్టి బిరుదు పెండేరంబు పెరమదీపింప - జరణాంబుజంబున నవరించి యట్లు కొలువు సింగారమై ...... రామనాథనాయకాభ్యుదయం, నుండి 611] శత్రువులను అవమానించడంలో కూడా యథోచితగౌరవాన్ని రఘునాథుడు పాటించేవాడు. పాండ్యదేశాధిపతి అంతస్తుకు తగినట్టు ముత్తువీరప్ప ఫాలభాగాన నవరత్నాలు తాపడంచేసిన పెండేరాన్ని తన తండ్రి ధరించేవాడని విజయ రాఘవుడు చెప్పాడు. రఘునాథనాయకునికితడొక్కడే సంతానం కాదు. ఇత నికి ముందు ఇద్దరు పుత్రులున్నారు. పెద్దవానికి అచ్యుతప్ప అని తండ్రి పేరే పెట్టు కొన్నాడు. రెండోవానికి అచ్యుతరామభద్రుడు అనే పేరు పెట్టాడు. ఏదో యుద్ధంలో జయించిన సందర్భంలో పుట్టడంవల్ల మూడో కొడుకుకి విజయరాఘవుడని నామకరణం చేసి ఉంటాడు. 20 ఈ మూడోకొడుకే తండ్రి తరు వాత రాజ్యానికి వచ్చి రఘునాథుని జీవితవిశేషాలను కొన్నిటిని తన కావ్యాలలో చెప్పాడు. పాండ్యరాజ్యాధిపతి అయిన ముత్తువీరప్పకు బొమ్మపెట్టడాన్ని ఇలాగ స్పష్టంగా ఇంకెవరూ చెప్పలేదు. క్రీ.శ. 1611లో మధరపై విజయం పొందిన నాలుగైదేళ్ళలో మళ్ళీ రఘునాథుడు పెద్ద యుద్ధాలలో పాల్గొనవలసివచ్చింది. లోగడ అతడు చెంజి రాజకాంతలు ప్రార్థిస్తే కృష్ణప్పనాయకుని చెరనుండి విడుదల చేయించాడు. బహుశా ఆ ఉదంతం విని, ఆపదలో ఆదుకొంటాడని ఈసారి నేపాళరాజకాంతలు రఘునాధుని వద్దకు వచ్చి మొరపెట్టుకొన్నారు. నేపాళమంటే హిమాలయపర్వత ప్ర్రాంతాలలో ఉన్న నేటి నేపాల్ కాదు. సింహళంలోని జాఫ్నాను మనవాళ్ళు యార్పాణం అనేవారు. అదే ఉచ్చారణలో నేపాళం అయింది. క్రీ.శ. 1615లో యార్పాణం పాలించే ఎడిర్ మణ్ణసింగఆర్యుడనే పరరాజశేఖరుడు మరణించాడు. 20. రఘునాథ నాయకాభ్యుదయం, యక్షగానం (పుట 43)లో "విజయ కారణముగ వెలసిన పుత్రునికి విజయరాఘవనామకరణము చేసిర్" అనే చరణం ఉంది.<noinclude><references/></noinclude> ekkoyswgumafe2g5hm9j9moc9pv4nbt 104 235738 592625 2026-10-20T21:26:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 50 వారికి అలమునీంద్రుని వలపించుట అంటే ఎంత? అని రోమపాదుడు ఇలా చెప్పాడు; నేలకుమింటికిఁ దొడరి నేర్పున సూత్రముపన్న మంచు గుం చాలను గొల్వ దాళ్ళిసుకచాలునబ...' 592625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 50 వారికి అలమునీంద్రుని వలపించుట అంటే ఎంత? అని రోమపాదుడు ఇలా చెప్పాడు; నేలకుమింటికిఁ దొడరి నేర్పున సూత్రముపన్న మంచు గుం చాలను గొల్వ దాళ్ళిసుకచాలునబేనగ జుక్కలెన్న జ ట్రాలనునారలోల్చి నెగడ వ్వడగండ్లను గుళ్లుగట్టగా జాలిన మీకు నిచ్చటికి వంయమి దెచ్చుట యేమి చోద్యమో? ఈ [ రఘనాథరామాయణం, 2-112) అసాధ్యకార్యా లన్నిటిని వేశ్యలు సాధించగలరని మొట్టమొదట పాల్కురికి సోమనాథుడు తన పండితారాధ్య చరిత్రలో మల్హణునికథలో పేర్కొన్నాడు. ఇది పురాతన ప్రకరణంలో ఉంది (పుట 358-359) మళ్ళీ ఈ జాపితానే నన్నెచోడుడు కుమారసంభవ కావ్యంలో వేశ్యల విషయంలో చెప్పాడు (8-135). ఈ సంగతులనే గణపవరపు వెంకటకవి తన ప్రబంధరాజ వెంకటేశ్వర విజయవిలాసంలో విలాసవతుల గురించి చెప్పేటప్పుడు వర్ణించాడు. వడగండ్ల దేవరగుళ్లు నిర్మింప బట్టి కన్నుండ గన్నాపదివియ నినుమునన్నముసేయ వెండమావుల నీళ్లుగావించి నేను గన్నావలాగ వీటరాల్లింప నీళ్లుమూటగగట్ట నెడవు లిమినలుయ్యెలలో నర్స బొమ్మల పోట్లాట పొనరింప వర్షధారలనెక్కడిగ బగల్ రాత్రి రాత్రి బగలొనర్స మాధ్యుల శాస్త్రి పటిమదొరల తలంపుంజంగాల బూటకంబులు గరీబు కరుణకోమటివి జమును గలికి చెలివి - నేను తెలియంగగలనె యోసానియివల? (ప్ర.రాజు. 3. 751] వేశ్యల విషయంలో కాకపోయినా 'నేలయునింగియు దాళముల్ గా జేస్తే అసాధ్యాన్ని తిక్కనగారు కూడా వర్ణించారు (ఏరాట. 2-134). వడగళ్ళతో గుళ్ళు కట్టడాన్ని సోమనాథుని తరువాత రఘునాథుడూ, వెంకటకవీ మళ్ళీ చెప్పారు. నన్నెచోడుడు వాడలేదు. ఈ సంవాది రచనల వల్ల కాకతీయ యుగం నుంచి సమకాలిక రచనలన్నీ రఘునాథుడు చదివినట్టు చెప్పవచ్చును. వర్షా కాలాన్ని వర్ణిస్తూ కృష్ణదేవరాయలవారు తమ రాజ్యంలోని రెడ్ల జీవితాన్ని ఇలా వర్ణించారు: గురుగుంజెంచలిదుమ్మి వేదగిరిసా కుందింత్రిణీవల్లవో త్కరముంగూడచొరంటినూనియలతోగట్టాని కుట్టారుగా<noinclude><references/></noinclude> 2yg9litjomdmykmv69y67kgm4l79ace 104 235739 592626 2026-10-20T21:26:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '51 5. రఘునాథనాయకుడు గిరముల్మెక్కి తమింబనుల్పొలము వోగేవుల్మెయిన్నాకమే కెరువుంగుంపటిమంచమెక్కిరి ప్రభుత్వైకాప్తి రెడ్లబడికా. [అముక్తమాల్యద 4-134] రాయల కాలంలో రెడ్లు గురుగాకుచ...' 592626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>51 5. రఘునాథనాయకుడు గిరముల్మెక్కి తమింబనుల్పొలము వోగేవుల్మెయిన్నాకమే కెరువుంగుంపటిమంచమెక్కిరి ప్రభుత్వైకాప్తి రెడ్లబడికా. [అముక్తమాల్యద 4-134] రాయల కాలంలో రెడ్లు గురుగాకుచెంచలాకు మొదలైన ఆకుకూరలను చింత గురులతో కలిపి నూనెలో పండుకొని వేడివేడిగా తిని మేకెరుపుకుంపట్లు మంచం క్రింద పెట్టుకొని నిద్రిస్తే తన కాలంలో రెడ్లు కప్పురభోగివంటకాలు నేతిలో పండుకొని తిని రాజభోగాలు అనుభవిస్తారని కోసల దేశవర్ణనలో రఘనాథుడు సూచించాడు. కప్పురభోగివంటకము గమ్మగ నేవడియన్భుజించి మే ల్తుప్పటులట్లు మూరగల తోరపు బచ్చముల్చెలంగగా గొప్పకదానిపైడిజిగిగుత్త పుటుంగరముల్క రంబులం ద్రిప్పుచురచ్చసేయుదురు రెడ్డి దొరలమి హెచ్చవచ్చటన్, [ రఘనాథరామాయణం, 2-13] రఘునాథుని రాజ్యంలో రెడ్లు మాత్రమే కాదు; అందరూ భోగపరాయణులే. ఎవరిని చూసినా జవ్వాది బుగబుగలే. ఎవరిని చూసినా పూలరంగళ్లే. ఎవరిని చూసినా సీమసీమంతినులను గూడి కాముకేళి వేడు కల జెందువారలే. రాజ్యంలోని గణికలు ఈ నాటి వన్నెలవిసనకర్రలాగే పయ్యెదలు కవలను రటులుకొని విసురుకొంటూ ఉంటారు. " మేకప్ చెడిపోకుండా ఫేస్ పౌడరు అద్దుకొనే నేటికాలపు వాళ్ళలాగే నిద్దంపుటద్దం పుబిళ్ళలు గొని యప్పటప్పటికి సింగారంబులు చెదర కుండ జూచుకుంటారు. ఆ ఊరి వేశ్యవాటి మదనతంత్య్ర సిద్ధాంతమణిపేటి. కొందరు వీణలు పల్కిస్తూ ఉంటారు. కొందరు ప్రబంధాలు చదువుతూ ఉంటారు. కొందరు పక్షి విశేష రవాలు సాధన చేస్తూఉంటారు. రఘనాథుడు తంజాపూరులోని వేశ్యవాటికను కన్నులకు కట్టేటట్టు చిత్రించగలడు. వేశ్యవాటికనే కాక యజ్ఞవాటికను కూడా అంత సహజంగా చిత్రించాడు. దశరథుడు అశ్వమేధాన్ని, తరువాత పుత్రకా మేష్టిని చేశాడు. వాటిని రఘనాథుడు 3-25 నుండి చివరిదాకా 75 గద్యపద్యాలలో వర్ణించాడు. ఈ రెండుయాగాలనే కాక జ్యోతిష్టోమం, ఆప్తవ్యామం, అభిజిత్తు, విశ్వజిత్తు మొదలైనటువంటి ఉత్తర క్రతువులను పేర్కొన్నాడు. ఈ యాగాలు చాలా రఘనాథుడు చూసినవే. 23. రఘనాథరామాయ ణం, 2-133 24. ఘనాథ. 2-105. s.7 - (3) 110229<noinclude><references/></noinclude> 23qo56pb9euknt3ivtp2q7itdm4roie 104 235740 592627 2026-10-20T21:26:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 52 52 తంజావూరు రాజ్యానికి మహామంత్రి గోవిందుదీక్షితులవారు సాగ్ని చిత్యం, వాజపేయం, సర్వతోముఖసత్రయాగం మొదలైన కతువులు ఎన్నో చేశారు. ఈ యజ్ఞాలను వారు చేస్త...' 592627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 52 52 తంజావూరు రాజ్యానికి మహామంత్రి గోవిందుదీక్షితులవారు సాగ్ని చిత్యం, వాజపేయం, సర్వతోముఖసత్రయాగం మొదలైన కతువులు ఎన్నో చేశారు. ఈ యజ్ఞాలను వారు చేస్తున్నప్పుడు రఘునాథుడు స్వహస్తాలతో వారికి వెల్ల గొడుగులు పట్టాడు. దీక్షితులవారు చేసిన దానాలన్నింటికి ధనం రఘునాధుడే ఇచ్చాడు. ఆయన ఒక్కొక్క తిథిపేరిట ఒక్కొక్క గ్రామాన్ని దానం చేయదలిస్తే, ఆ పదిహేను అగ్రహారాలను రఘునాథుడే ఇచ్చాడు. ఆ నాడు ఇచ్చిన ఏకాదశ అగ్రహారాన్నే నేడు ఎచ్చంగూడు అంటారు. తన మంత్రి చేసిన యాగాలను, దానాలను చూశాడు కనుక రఘునాథుడు తన రామాయణంలో చాలా వాస్తవికంగా యాగశాలను చిత్రింపగలిగాడు. 'హవి ర్గంధాలు, వేద గానాలు, కోలాహలాలు, బ్రాహ్మణుల భోజనాలు, వేశ్యల నాట్యాలు, అగ్నిచయనాలు యూపాలు, పశువిశసనాలు, కప్పలమూట లాటి బ్రాహ్మణగణాలకు దానాలు ఇవ్వడాలు మొదలైన దృశ్యాలన్నింటిని తైలవర్ణ చిత్రంలాగా రఘనాథుడు చిత్రించాడు. ఉప్పులేకే ముప్పందుం అని అసమ గ్రామైన ఈ కావ్యంలోనే సమకాలిక విషయాలు ఎన్నో తెలుస్తున్నాయి. పూర్తిగా గ్రంథం దొరికితే ఇక చెప్పాలా? ఎన్నెన్ని అపూర్వమైన సంగతులు తెలిసేవో! ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రలో పెద్ద ప్రకరణానికి రఘునాథుని రామాయణం తోడ్పడేది. ఈ రామకధ నతడు పూర్తిగా వ్రాశాడని లోకులు చెప్పుకొంటారు. అతని రచనలే మధురవాణి అనే ఆస్థాన కవయిత్రి సంస్కృతంలోనికి పరివర్తనం చేసిం దంటారు. ఆమె వ్రాసిన 14 సర్గల కావ్యం మాత్రం దొరికింది. అందులో 1500 శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ఈ శ్రీరామాయణసార కావ్యతిల కాన్ని దొరికినంతవరకూ రఘునాథుని రామాయణంతో తైపారు వేసినవారు రెండు, రెండు స్వంత కావ్యాలని చెప్తారు. పూర్ణ గ్రంథం లభించాక పరిశోధించితే బహుశా రఘునాథుని రామాయణాన్ని నిజంగా మధుర వాణి సంస్కృతంలోకి పరివర్తనం చేసిందనే విషయం తేలవచ్చు. ఆయన తెలుగులో తాను వ్రాసిన తనరామాయణాన్ని ఎవరు సంస్కృతీకరిచంగలరా అని ఆలోచనలో పడినప్పుడు సాక్షాత్తూ శ్రీరాముడే కలలో కనపడి సలహా యిచ్చాడు. మధురవాణి అందుకు నియోగించాడని సంస్కృతంలో గ్రంధస్థమైన సాక్ష్యం ఉంది. రామాయాణాన్ని వ్రాశాక నవ్యోద్యమున వ్యార్ధచమత్కారభవ్యమైన కావ్యాన్ని రఘునాథుడు వ్రాయదలచాడు. ఆయన పుస్తకాన్నింటినీ గుత్తగా అంకితం పుచ్చు కొనడానికి ఇష్టపడే శ్రీరాముడే కలలో కనపడి ఇలా అన్నాడు.<noinclude><references/></noinclude> 19hpwz57256z5tldlg3z6gw1oamnkht 104 235741 592628 2026-10-20T21:27:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '53 నీ కవితావిలాసము గణింప సుధారసధారకంటె నిం 5. రఘునాథ నాయకుడు పై కనిపించు దానగృతియైనను మిక్కిలిసాంపు నింపదే నాకథ దొల్లి యర్థరచనారుచిమించగ జెప్పి తట్టే వా ల్మీకిచరిత్రముల వ...' 592628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>53 నీ కవితావిలాసము గణింప సుధారసధారకంటె నిం 5. రఘునాథ నాయకుడు పై కనిపించు దానగృతియైనను మిక్కిలిసాంపు నింపదే నాకథ దొల్లి యర్థరచనారుచిమించగ జెప్పి తట్టే వా ల్మీకిచరిత్రముల వాడువుమచ్చుగ నీవిపు డచ్చతాత్మ జా[ వాల్మీకి చరిత్ర, 2-21] దైవమే ఇతివృత్తం కూడా నిర్ణయించాడు ఆ సలహాని పాటించి రఘ నాథుడు మూడాశ్వాసాల కావ్యంగా వాల్మీకి చరిత్రను రచించాడు. ఇందులో 450 గద్యపద్యాలున్నాయి. వాస్తవానికి ఇన్ని పద్యాలు ఈ కథకు అక్కరలేదు. అయినా రఘునాథుడు విసుగుపుట్టించకుండా ఇంత గ్రంథం పెంచాడు. బదరికావనంలోని మునులు ఒకసారి నారదుని చూసి శ్రీవిష్ణుస్మరణకథ నొకదాన్ని చెప్పమన్నారు. ఆయన నాకు తీరిక ఎక్కడిది? నా నేస్తం పర్వతుడా కథ చెప్తాడు' అని పురమాయించాడు. పర్వతుడు చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు. పూర్వం కొంత మంది మునులు పాలకడలిలో దీపించే శ్వేతద్వీపానికి వెళ్లి విష్ణుమూర్తిని దర్శించి అక్కడి నుండి తీర్థయాత్రలు చేసుకుంటూ దారి తప్పి ఒక బోయపల్లి పరిసరాలకు వచ్చారు. ఈ సంగతి రఘునాథుడు ప్రథమాశ్వాసం మొదలుపెట్టి రెండో ఆశ్వాసంలో సగం దాకా చెప్తూనే వచ్చాడు. మొత్తం 160 గద్యపద్యాలలో ఈ పూర్ణయాత్రలను రఘునాథుడు నడిపించాడు. దారి తప్పిన ఈ మునులను ఒక పచ్చిబోయ అడ్డగించాడు. పశువులని బాదినట్లు బాదినా వాళ్ళ దగ్గిర 'పచ్చపైకం' కనబడలేదు. 'పలాంటి వాళ్ళను హింసించావు. పాపం కదటా?' అన్నారు మునులు. 'ఆలిబిడ్డల కోసం అంపకోలపట్టిన నాకేం పాపం అంటుకుంటుంది?” అన్నాడు వాడు. 'నీ పాపాలలో వాళ్ళు పాలు పంచుకొంటే సరేసరి. అది తేల్చుకొన్నావా?' అని మునులు అడిగారు. వాళ్ళ ముభావలోకనం చేయగానే జ్ఞానం పొడమిన ఆ బోయ' ఇది నిజంగా తేల్చుకొవలసిన సమస్యే' అని భావించాడు. ' ఇక్కడే ఉండండి. ఇప్పుడే వస్తాను' అని తన కాటింటికి వెళ్లాడు. అది తాటాకుపాకే అయినా లోన చందనపు రోలున ఏనుగుకొమ్ము రోకలితో వాని భార్య వెదురుబియ్యం దంపుతోంది (2-114). దానిని పిలిచి తన పాపంబుల దలవ నీకు పనిగలదో?' నాకే పనియె? కాక చెరిసగమై పరుగునో' చెప్పమన్నాడు. 'నువ్వు తెరువుదోచుకు తెత్తువో, జూదమాడి తెత్తువో, నాకు నేటి కా 6వఠవ?" నీవు తెచ్చినవి దాచక పండగ బాడి నిచ్చలుకో' అని చెప్పింది (2-119). కొడుకులూ అంతే అన్నారు. పాపాలలో పాలు పంచుకోమన్నారు. దానితో ఆ బోయకు విరక్తి కలిగింది. 'దోసములకు బని లేదట! నాసొమ్ములు వారికి దినం బనికలదె' అని<noinclude><references/></noinclude> pvievo5hlsbjj1p3jd5g1pm4lh2smfl 104 235742 592629 2026-10-20T21:27:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 54 సంసారాన్ని పరిత్యజించాడు. ఆ మునుల వద్దకు వెళ్లి చెప్పుకొన్నాడు. వాళ్లు కనికరించి 'ఘురామరా' అనే మంత్రం చెప్పారు. దానిని జపిస్తూ ఆ బోయ అక్కడే ఉండిపోయ...' 592629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 54 సంసారాన్ని పరిత్యజించాడు. ఆ మునుల వద్దకు వెళ్లి చెప్పుకొన్నాడు. వాళ్లు కనికరించి 'ఘురామరా' అనే మంత్రం చెప్పారు. దానిని జపిస్తూ ఆ బోయ అక్కడే ఉండిపోయాడు. పల్లెలోని కులం వాళ్లంతా వాడు ఇంటికి రాకపోవడం చూసి వెతుక్కొంటూ వెళ్లారు. వాడి ప్రవర్తన చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. ఆ రావి చెట్టుకింద బాపన దెయ్యం వాణ్ణి పట్టుకొంది అనుకున్నారు (2-134). చెడామడా చివాట్లు పెట్టారు చెప్పవలసినవి చెప్పారు. ప్రార్థించారు. పెళ్ళాం బిడ్డలకోసం రమ్మన్నారు. అప్పుడాబోయ ఇలా అన్నాడు: సతులెవ్వరు సుతులెవ్వరు-హితులెవ్వా, రేటిపఱద నెందేనొకచో జతగూడిన కాష్ఠంబుల - గతి నించుక గూడి విచ్చి కదలుదు రవలకా (వాల్మీకి చరిత్ర, 2-153] ఈ సమాధానంతో కులంవాళ్ళు ఆశలు వదులుకున్నారు. వెళ్ళి పోయారు. అతడు జపం చేసుకొంటూ అచలుడయ్యాడు. ఈ ఉగ్రతపస్సు సంగతి దేవేంద్రునికి తెలిసింది. 'అతని వల్ల నీకు భయం లేదు. గుండెలపై చెయ్యి వేసుకుని సుఖంగా ఉండమని నారదుడు చెప్పాడు. అయినా ఇంద్రుడు వెంటనే రంభకు కబురు పెట్టాడు. అమె రతనాల మేడలో కెంపు రాళ్ళ అంచులున్న అరుగుమీద కూర్చుని నలకూబరునితో నెత్తాలాడు తున్నది. ప్రభువు రమ్మన్నాక అలంకరించుకొని రంభ నాట్యసంరంభ అవుతూ కొలువుకు వెళ్ళింది. 'నీ వల్ల ఒక ఘనకార్యం జరగాలి' అన్నాడు దేవేంద్రుడు. 'చిత్తం, నామీద మీరుంచిన నమ్మకానికి కృతజ్ఞురాలను. మీరు నన్ను బహుమానం చేస్తే సమస్తదికృతులూ మెచ్చుకుంటు న్నారు గాని ఆ ఊర్వశి ఉంది చూశారూ, అది లోగడ మీరు నాకిచ్చిన బిరుదుచూసి ఏమందో తెలుసా?' అని ఇలా చెప్పింది. - బిరుదెవ్వరిచ్చిరే యీ దొరకున్నీకు విక గీర్తి దొరకుంగద నా పరిపాత్రవె నీకొక్కడి - బిరుదుని కళలగలమేలుచువంగ వలయుగాక [వాల్మీకి చరిత్ర, 3-24] తనను తిడితే రంభ బాధపడదు. తనను స్వీకరించి వానిని కూడా ఊర్వశి తిట్టిందంట! 'సభనిన్ను భంగమొనర్తు. నీవయిన్ దయగలయట్టి యరపతినందనుండుం దలపంచ' అని ఊర్వశి శపథం చేసింది. ఈ సంగతి కొలువులో చెప్తూ 'ఇండ్లనున్న దొరబిడ్డల నాడుదురే సురేంద్ర?' అని ఫిర్యాదు చేసింది. ఈ పల్కులన్నీ విని దేవేంద్రుడు పకపక నవ్వాడు. 'ఔరా ఊర్వశి గర్వం'<noinclude><references/></noinclude> ht5lfe5wwma3iojw0cxdda9nxqv5iu8 104 235743 592630 2026-10-20T21:27:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '55 5. రఘునాథనాయకుడు అనుకున్నాడు. అతెంపరిని పిలిపించాడు. అప్పుడు ఊర్వశి ఇంద్ర నీలమణులున్న ఇంటి నాట్యమందిరంలో నాట్యం నేర్పుతోంది. కబురురాగానే నృత్త వేషంతోనే కొలువుకు వెళ్ళి...' 592630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>55 5. రఘునాథనాయకుడు అనుకున్నాడు. అతెంపరిని పిలిపించాడు. అప్పుడు ఊర్వశి ఇంద్ర నీలమణులున్న ఇంటి నాట్యమందిరంలో నాట్యం నేర్పుతోంది. కబురురాగానే నృత్త వేషంతోనే కొలువుకు వెళ్ళింది. వచ్చి జోహరుచేసిన ఊర్వశిని చూసి ' రంభతో మచ్చరమేటికిన్, బిరుదుమాటల పనియేమి' అన్నాడు. ఊర్వశి మర్యాదగా 'యెదురాడడం చనవైన విన్న వింతు ననితన కధ చెప్పింది. ఏలినవారు మెచ్చి బిరుదిచ్చిన వార్తలు విన్న దానవై తాళి తిగాక కా బిరుదుదాల్చితి నంచు వహించె నొక్కొ నా వేళ యందుగనగవే బిరుదుల్ తెగగోసి దానిచే వ్రాలన నీడిపించు కొనివత్తు జుమీ యిటకు నరోత్తమా. [వాల్మీకి చరిత్ర, 3-373 నాట్య సంగీతకళలు రెండూ నాకు వచ్చు; ఆ రంభ నాదగ్గరే నేర్చు కొంది ; నా వద్ద దిద్దుపడిన పొలతి యెన్నటికిని నన్ను బోలగలదే అని ప్ర శ్నించింది. ఆ తరువాత ఒక్క ఇరవై పద్యాలలో రంభా ఊర్వశులు చెధవఢా కలహించారు. ఇది నిజానికి ఇంద్రసభకాదు. వాళ్ళు దేవ వేశ్యలు కారు. తంజావూరులో తన కొలుపులో కీచులాడుకొనే విదుషీమణులనే రఘునాథుడు ఇలా సజీవంగా చిత్రించాడు. వాళ్ళనోట తనకు తెలిసిన సంగీత నాట్య కళారహస్యాలు పలికించాడు. ఈ ఘట్టం చదివితే రఘునాథుని నాట్యసభ కళ్ళకు కడుతుంది. తమ విద్యలో పరస్పరాధిక్యన్యూనతలు ఎంచి చెప్పుమని ఆ వన్నెలాడు లడిగారు. అది హరికూడా తెల్చి చెప్పలేదు. అప్పుడు తమసానదీ తీరాన ఒక బోయ తపస్సు చేసుకొంటున్నాడు. అతణ్ణి ఎవరు చలింపజేస్తే వాళ్ళు గొప్ప అని దేవేంద్రుడు పందెం పెట్టాడు. రంభా ఊర్వశులు వెంటనే ప్రయాణమయ్యారు. భూలోకంలో యజ్ఞయాగాలు చేసిన సోమయాజులు, పౌండరీకులు మొదలైన వాళ్ళు రంభ ఇంట సుఖం మరిగారు. ఆమె ఊరికి ప్రయాణం అవుతుంటే వాళ్ళ సంరంభం చూడండి. నడచిరి యంత రంభ భవనంబుననుండెడు సోమయాజులు లె క్కుడు తమిబాయలేమి వడి గూడగ రండిటు బాజపేయులె క్కడి వనంబుచ్చెమన కర్మములీగతినుండె నేటికి జడిసెడుపౌండరీకులని సారెకు బల్కుచునెండకల్కుచు. (వాల్మీకి చరిత్ర 3-831 ఎందకు తాళలేని వాళ్ళకు పెంజెమటలు జారుతున్నాయి. ధోవతి పింజెలు<noinclude><references/></noinclude> i9iomlrk663mfannd1as8egg31xc2wy 104 235744 592631 2026-10-20T21:28:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 56 కాళ్ళకు అడ్డం పడుతున్నాయి. రంభ ప్రయాణాని కావేదమూర్తులిలా పెట్టి చాకిరి చేశారట, రత్నకంబళమతిరాత్రులు గొంచురా సర్వతోముఖులు వేసరగనేల తాళవృత్తంబుమీ...' 592631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 56 కాళ్ళకు అడ్డం పడుతున్నాయి. రంభ ప్రయాణాని కావేదమూర్తులిలా పెట్టి చాకిరి చేశారట, రత్నకంబళమతిరాత్రులు గొంచురా సర్వతోముఖులు వేసరగనేల తాళవృత్తంబుమీపాలి౦చయనులు జగడంబులాడకచమడు కడకు గపురంబుబెట్టమీకట్టడయెఱుగరా సత్ప్రయాజుల కింత చలముగలదె ముత్యాల చౌకట్ల మూటమోపాట తెలియదే వాజపేయులకు నెపుడు నాడెక్త్రతువులు రామార్పణముగజేయ-కునికియేపాటు వాటిల్లె మనలకనుచు సొరిదిజనుదెంచుయజ్వలజూచినవ్వి యవిబుధకామినులు వారిననిపియచట వాల్మీకి చరిత్ర 3-85] పిచ్చికాముకులు నవ్వుల పాలు కాక తప్పదు ఆ శోత్రియులను వారించి రంభా, ఊర్వశీ భూలోకానికి వెళ్లారు. (పన్నెండు పద్యాలలో ప్రయాణం) తరువాత మిట్టపల్లాలు లేని చోట గుడారాలు పాతారు. ఆటలు, పాటలు, తీరుబాటుగా విహరాలు (రగడ). ఆ తరువాత మునిని చలింప జేయడానికి విడిగా ప్రయత్నాలు. రంభనాట్యం చేసింది. అయినా రాయిలాగా బోయ కదలలేదు. రంభ చిన్నబోయింది. ఊర్వశి ఊరంతగా ప్రయ త్నంచేసి వీణ వాయించింది. అతడు చలించలేదు. ఇద్దరూ ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చారు. 'ఘనుల తపంబుల చెరుచంబనిచిన నిక చనగవలదు పదివేలైన్' అని చెంపలు వేసుకున్నారు. అప్పాచెల్లెళ్ళలాగ ఉందామని కూడ బలుక్కుని పాశం ఎత్తి వెళ్లిపోయారు. గద్యపద్యాలలో రఘునాథుడు సొంపుగా చెప్పాడు. ఈ కధను 144 ఆ తరువాత ఇంక కథ లేదు. పాతిక పద్యాలలో తేల్చి వేశాడు. తపస్సు చేసుకొంటున్న వాని చుట్టూ పుట్ట పెరిగింది. అదిలో ఉపదేశం చేసిన మునులువచ్చి చూసి ముక్కుమీద వేలేసుకున్నారు. తరువాత ఆ వల్మీకంనుండి జనించినందుకు అతడు వాల్మీకి అయ్యాడు. దేవుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. రామాయణం వ్రాయ మని ఆదేశించి అంతర్ధానమయ్యాడు. కథ కంచికి వెళ్ళి నా మనం ఇంటికి రావాలనిపించదు. ఆర్యసత్కథలను తీసుకొని వాటిని సాన పెట్టాలనే చాదస్తాన్ని పెట్టుకోకుండా రఘునాథుడు స్వంతంగా తన కాలంనాటి కథను తీసుకొని చెప్తే ఎంత బాగుండును అనిపిస్తుంది.. అరుదుగా కనిపించే మంచి కవులలో రఘునాథుడు ఒకడు. వాల్మీకి - కవిత్వాన్ని ఒకచోట ఇలా మెచ్చుకున్నాడు:<noinclude><references/></noinclude> ixnvl47phq3drlvtj3y99gzxbulysye 104 235745 592632 2026-10-20T21:28:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '57 5. రఘునాథ నాయకుడు ఈనయమిట్టిరసోదయ-మీ నుడికారముతెఱంగునిట మునుపెచటం గానమసాధారణమీ- మౌనిగా మణికవిత్వమహిమ దలంప. [రామాయణం, 1-24] రఘునాథుని రచనలో కూడా నయం. రసోదయం, నుడికారం అను మూడు త...' 592632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>57 5. రఘునాథ నాయకుడు ఈనయమిట్టిరసోదయ-మీ నుడికారముతెఱంగునిట మునుపెచటం గానమసాధారణమీ- మౌనిగా మణికవిత్వమహిమ దలంప. [రామాయణం, 1-24] రఘునాథుని రచనలో కూడా నయం. రసోదయం, నుడికారం అను మూడు త్రివేణిలాగా ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి. అతను వ్రాసిన గ్రంథాలన్నీ లభించకపోవడం దురదృష్టమే. రఘునాథుడు చేసిన రచనలను సమకాలికులు చాలామంది పేర్కొన్నారు. అవి యక్షగానాలు, ప్రబంధాలు, ద్విపదలు అని చెప్పారు. ఏ భాషలో వాజుదో కూడా వివరించారు. ఈ తబ్సీళ్ళవల్ల రఘు నాథుడు మొత్తం 11 రచనలు చేశాడని తెలుస్తూంది. సంస్కృతం : (1) భారతకథాసంగ్రహం, (2) రామాయణకథాసారం, (3) సంగీత సుధ. తెలుగు : ప్రబంధాలు: (1) పారిజాతాపహరణం,(2) రామాయణం, (3) వాల్మీకి చరిత్ర. ద్విపదలు: (1) అచ్యుతాభ్యుదయం, (2) గజేంద్రమోక్షం, (3) నలచరిత్ర). యక్షగానాలు : (1) జానకీ పరిణయం, (2) రుక్మిణి కృష్ణవివాహం. అతని సమకాలికులు ఎవరూ చెప్పని మరొక రచన రఘునాథుడు చేసి ఉంటాడని ఇటీవలివారు కొందరు భావిస్తున్నారు. తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయంలో సావిత్రీకళ్యాణం అనే అసమగ్రకావ్యం ఒకటి ఉంది. ఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయం వారి తంజావూరు కేటలాగు గ్రంథ సంఖ్య 283. ఈ ప్రబంధానికి అవతారికగాని, గద్యగాని ఏమీ లేవు. ఎవరు వ్రాశారో తెలియదు. దీనిని మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారు స్వహస్తాలతో వ్రాసుకొని తెచ్చుకొన్నారు. దానిని శృంగార గ్రంథమాల సంపాదకులు గంటి సూర్య నారాయణ శాస్త్రిగారు తీసుకొని అచ్చు వేయదలచారు. ఆ ప్రయత్రాన్ని హర్షించి వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు పీఠిక విషయాలు చెప్పారు. శృంగార గ్రంథ మాలవారి ప్రచురణ కనుక దానికి శృంగారసావిత్రి అని పేరు పెట్టి 25. సాహిత్యసుధలో యజ్ఞనారాయణదీక్షితులు రఘనాథుని రచనలను గురించి ఇలా చెప్పారు: శ్రీపారిజాతాపహరణస్త్రబంధచిత్రం, వాల్మీకిచరిత్ర కావ్యం కథాచ్యుతేంద్రాభ్యుదయం గజేంద్రమోక్షం చరిత్రం చ నలస్యచిత్రం శ్రీ రుక్మిణి కృష్ణవివాహయక్షగానం ప్రబంధానటినైకభేదాన్ నిర్మాయవాగ్భిర్నిపుదార్థభాగ్ఫిర్విద్వత్కవీనాం విదధావి హర్షం [Sources of Vijayanagara History - S. Krishnaswami Iyyangar: P. 269]<noinclude><references/></noinclude> 84lcxgd90887soglr5vptfvrjuuy7b6 104 235746 592633 2026-10-20T21:28:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 58 దానిని రఘునాథనాయకుడు వ్రాశాడని ప్రకటించారు. గ్రంథాంతాన ఈ కందపద్యాన్ని పొందుపరిచారు. తంజావురి రఘనాధుని-లంకెయొ యితడో పచోవిలానముమెఱయఁ రంజిల్లబుధు...' 592633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 58 దానిని రఘునాథనాయకుడు వ్రాశాడని ప్రకటించారు. గ్రంథాంతాన ఈ కందపద్యాన్ని పొందుపరిచారు. తంజావురి రఘనాధుని-లంకెయొ యితడో పచోవిలానముమెఱయఁ రంజిల్లబుధులు రచనా మంజిమ సావిత్రిచరిత మహిరచింయించెF. ఈ వివరణ మానవల్లివారో, ప్రభాకరశాస్త్రుల్లవారో, లేక ప్రకాశకులో ఎవరో వ్రాసుకొని ఉండాలి. ఈ పద్యం తంజావూరి మూలపత్రిలో లేదట. ఈ కందంలోని సాక్ష్యం తప్పిస్తే సావిత్రిచరిత్రకి, రఘు నాధునికి ఏ విధమైన సంబంధంలేదు. శ్రీ రఘునాథనాయ మహాకవి రచించిన రామాయణమందలి పద్యములు (ఋష్య శృంగతపోభంగము పట్టున నున్నవి) ఈ గ్రంధము నుందును నుండుటచే తత్కర్తయే యేతత్కర్త యగునని మే మూహించితిమి అని ప్రకాశకులు చెప్పారు. 26 కాని ఋష్యశృంగ ఘట్టంలోని ఒక్కపద్యం కూడా శృంగారసావిత్రిలో లేదని పరిశోధకుల అభిప్రాయం.” తంజావూరి రఘునాథుడు గాని, అతని లంజెలుగాని ఉర్దూపదాలు శృంగారసావిత్రిలో ఉన్నాయి. 2 వాడని ఇది ఎన్ని అశ్వాసాల కావ్యమో తెలియదుగాని ప్రకాశకులు రెండు ఆశ్వాసాల క్రింద విడగొట్టి ప్రచురించారు. కానీ మూడుగా విభజించవచ్చును. 'అవధరింపుము పాండవేయాగ్రజునకు' అనే ఎత్తుగడతో 'ఋషివరుడు మార్కండేయుడిట్టులనియె అనే గీత పద్యం మూడుసార్లు ఈ గ్రంథంలో కనబడుతుంది (1-1,2-1,2-99, పుట 78). అందుచేత నిజానికది మూడా శ్వాసాల కావ్యం అనుకోవచ్చు. ఇందులో 426 గద్యపద్యాలున్నాయి.(1-199;2-227). దీని నెవరు వ్రాసినా ఇదొకసారి చదువదగ్గ కావ్యమే. అక్కడక్కడ మంచి పద్యాలున్నాయి. తెలుగుసాహిత్యంలో ఇద్దరు సావిత్రిచరిత్ర) వ్రాసినట్టు తెలుస్తుంది. ఒకడు కుమారధూర్జటి. ఇంకొకడు తులసి బసవయ్య. కుమారదూర్జటి వ్రాసిన సావిత్రిచరిత్ర దొరకలేదు. అతని గురించి' ఇదే సంపుటంలో వేరే ఒక చోట వ్రాశాను. తులసి బసవయ్య వ్రాసిన సావిత్రి కథలో ఒకే పద్యాన్ని పెదపాటి జగ్గన్న ఉదహరించాడు.” ఆ పద్యం శృంగారసావిత్రిలో 26. శృంగారసావిత్రి పీఠిక పుట 6 27. దక్షిణదేశీయాంధ్ర వాఙ్మయము, వుట 48 28. హుజూరు 1–4; పుజూరుపాత్ర 1-47; నిభా 1.93; పరమాణు పర్మానా 1-94 ఫిరాదు 1.94;జులబులు; సాహెబూపంపు 2-50; వజీరు 2-61; జరవనము 2-110. (బరప నము అంటే భరోసా. ఇది హిందూస్థానీ అని సూర్యయాంధ్ర నిఘంటువు చెప్తాంది తిక్కనగారి ప్రయోగం ఉంది మరి? ఉద్యోగ. 4-203] 29. సమగోంధ్రసాహిత్యం - DX, అరవీటి రాజుల యుగం, పుట 108<noinclude><references/></noinclude> jlir67kd8b7vv6wx7n85ykjlxh4h96b 104 235747 592634 2026-10-20T21:28:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '59 కనబడలేదు 5. రఘునాథనాయకుడు దీనిని పింగళి సూరవరాజుగారు బిడారంలో ప్రయాణం చేసిన కవి యెవడో వ్రాశాడని చెప్పవచ్చు. కధ చెప్పడంలో నాటకీయత ఉంది. కళా పూర్ణోదయంలో మణిస్తంభుడు తపస్స...' 592634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>59 కనబడలేదు 5. రఘునాథనాయకుడు దీనిని పింగళి సూరవరాజుగారు బిడారంలో ప్రయాణం చేసిన కవి యెవడో వ్రాశాడని చెప్పవచ్చు. కధ చెప్పడంలో నాటకీయత ఉంది. కళా పూర్ణోదయంలో మణిస్తంభుడు తపస్సు చేస్తున్న సంగతిని ఒక తోటమాలి ఇంద్రునితో చెప్తాడు. (కళా. 2-174) అలాగే ఇందులో పాకశాసనుడు నిండోలగంలో ఉన్నప్పుడు అతని చారు డొక్కడు బిరబిర పారుదెంచి' తాను బదరికాశ్రమం నుంచి వచ్చానని, అక్కడెవడో నృపుడు ఉగ్రతపస్సు చేస్తున్నాడని చెప్తాడు. ఇంత ఉగ్రతపస్సు చేసేవాళ్లు ఇద్దరే ఉన్నారు. ఒకడు విశ్వామిత్రుడు. ఆయన దేవలోకంలోనే మేనక ఇంట భోగలాలసుడై ఉన్నాడు. మేనకకోసం చేసిన గుజరాతిమేలుకోపులువచ్చి చూడమని ఇంతసేపు పట్టు పట్టాడు. ఇక ఉద్గ్రతపస్సు చేసే రాజు మద్ర దేశాధిపతి కావాలి' అని ఇంద్రుడనుకొన్నాడు. ఆయన తపస్సు చెడగొట్టడానికి మేనకను పంపించాడు. బదరికావనానికి వెళ్ళడానికి మేనక విమానం ఎక్కుతూ ఉంటే విశ్వా మిత్రుడు వెంటపడ్డాడట. తానును చెలికత్తెలు-బూనుకొని విమాన మెక్కబోవగ నిలుమో మేనకయని కొశికముని-తోనరిగెను బొజ్జగదల ధోవతివదలగా. [శృంగారసావిత్రి, 1-251 వాల్మీకి చరిత్రలో రఘునాథుడు రంభా ఊర్వశులు తపో భంగం చేయడానికి వెడుతున్నపడు వైదికులకు వర్ణించిన తిరుగమనించాలి. పెంజెమట జార దోవతి-పింజెలు మాటికి నిగాళ్ళ బెనగొన గడువుల్ - గుంజెలు పెట్టగ వేలుపు లంజల గూడంగ జనిహళాహళి మెరయుస్ [వాల్మీకి చరిత్ర 3-84] వాల్మీకి చరిత్రలో ఈ సోమరాజులకేంగాని సావిత్రి చరిత్రలో విశ్వా మిత్రుడంతటివాడు బొజ్జకదల ధోవతి వదల వెంటపడి విలపించాడు. అక్కట నీవు నన్ను విడనాడి చనం బదమెట్టులాడు, నే నెక్కడనిలు, నిల్చిమఱియెవ్వరిజూతును చూసిప్ర్రాణమే నిక్కముగాగ నేకరణినిల్పుదు, నిల్పినలాభమేమి నీ పక్కరకైనదానవని హా మదినమ్మితి దేహసుమ్మితికా. [శృంగారసావిత్రి. 1-28]<noinclude><references/></noinclude> gp3bkm6b43ipyyvqzy0zakaqy0lp235 104 235748 592635 2026-10-20T21:28:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 60 విశ్వామిత్రునికి తనమీద ఇంత వ్యామోహం అని మేనకకు తెలుసు. లోకానికి తెలుసు. అతనికి ముక్కు మీద కోపం ఉంటుందని కూడా అందరికీ తెలుసు. ఈ రెండు సంగతులను జోడిం...' 592635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 60 విశ్వామిత్రునికి తనమీద ఇంత వ్యామోహం అని మేనకకు తెలుసు. లోకానికి తెలుసు. అతనికి ముక్కు మీద కోపం ఉంటుందని కూడా అందరికీ తెలుసు. ఈ రెండు సంగతులను జోడించి మేనక బ్రహ్మండమైన కట్టుకథ ఒకటి కట్టి పదదేశాధిపతిని బుట్టలో పడేస్తుంది. తపస్సు చేసుకొంటున్న ఆ పెద్దమనిషి దగ్గర కిమె వచ్చింది. ఒయ్యరాలు ఒలక పోసింది. అతడు కన్ను తెరచి గోరంత ప్రపంచం చూసేసరికి ఆమె తళుక్కున కనబడింది. 'ఎవరు నువ్వు' అన్నాడు. 'నేను మేనకను శరాణార్థినై వచ్చానని తన కల్పి తకథచెప్పసాగింది. "నా గొప్పనేను చెప్పుకోకూడదుగాని ఇంద్రుని హుజూరు పాత్రలందరికి నేను గుండెలో కాలాన్ని వాళ్ళు మచ్చరంతో ఒకసారి నాకు. తుంబురునికి పూటజగడం పెట్టారు. నువ్వెంత అంటే నువ్వెంత అనుకున్నాం. నేను ఇంటికి వచ్చేశాను. అతడు నావెంట వచ్చాడు. గాయకు డవడంచేత రతులం గాయకుడై నన్ను కరిగించాడు. ఈ సంగతి విశ్వామిత్రునికి తెలిసి ఇలా బెదిరించాడు: నేడుమొదలుగ నెవ్వని తోడనైన-బలికితేనిబాణానకలుగువాడ గాకయొకడుమహించుకోగలిగెనేని-యెన్ను మా బహ్మనైన నిట్టట్టు సేతు. (శృంగారసావిత్రి), 1-56] ఈ మాటలు వినగానే తుంబురుడు దొంగబంటులాగా పారిపోయాడు. అయితే బయట అతని విరహం అగ్గలమైంది. ఇంట్లో విశ్వామిత్రుని పోరు ఇనుమడించింది. గడియసే పిందు) కొలువున దడయరాదు-చెట్టపట్టుకబానలు సేయుమునును కంటికితవైనవారితో గలయకుండ-నొంటిమరి కాపురానకు నుండవలసె. ఎక్కడకు వెళ్ళినా వెంటపడుతున్నాడు. అప్పుడు తుంబురుడు ఇలా సలహా ఇచ్చాడు: [శృంగారసావిత్రి), 1-58] ఇది భరింపలేకపోయాడు. తొడబడి యేడ రేగినను దోడన వాడును రాకపోవ డె య్యెడ జన్నియున్న నిన్ను వహియించుకొనంగలవానిగా నమా పుడమిభరించునశ్వపతిపాంతకు బొమ్మతదైన బూనినీకా విడువక ఏకతో వెనుకవేసుకొనంగల దించి చూచిన౯. [శృంగారసావిత్రి), ]] ఆ ఉపాయం విని నీదగ్గరకు వచ్చాను అని మేనక చెప్పిన ఈ కట్టుకథ<noinclude><references/></noinclude> qqx2tjex1v23zmbywo155s1cpjc4w7t 104 235749 592636 2026-10-20T21:29:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '61 5. రఘునాథ నాయకుడు మద్రదేశాధిపతి విన్నాడు. మెల్లగా మరులుకొన్నాడు. తుంబురుని తెప్పించడం తప్ప నువ్వేంకోరినా చేస్తానన్నాడు. అతని వ్రతం చెడగొట్టాక ఇంద్రుడు సిఖావేసి ఒక లేఖ ప...' 592636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>61 5. రఘునాథ నాయకుడు మద్రదేశాధిపతి విన్నాడు. మెల్లగా మరులుకొన్నాడు. తుంబురుని తెప్పించడం తప్ప నువ్వేంకోరినా చేస్తానన్నాడు. అతని వ్రతం చెడగొట్టాక ఇంద్రుడు సిఖావేసి ఒక లేఖ పంపించాడు. దానిలో ఇలా ఉంది: శ్రీమన్మహాదేవసింహాసనాధ్యక్షచక్షుస్పహస కటాక్షణాల వీక్షణాలంకారదక్షరాజు శిక్షణ భువనత్రయ రక్షణ ప్ర భావ వైభవనిధియైన వానపుండు బిరుదుపాత్రనీమేనకపాలికనువు పరమాణువిధి నిన్న బ్రహ్మవిశ్వామిత్రుని నాడకు పిలిపించినతని మీద ముట్టినపిరాదుచేదనముదలలేక రాకమునకేగవలవదన్నాడుకనుక జూలుజులికగూడదీలే( రోఖా) ఖజూచినపుడు పడిగమీపాదమాన రామలయునీవు. [శృంగారసావిత్రి), 1-94] పద్యాలలో కమ్మ పక్కణాలు వ్రాసేరివాజు నాయకరాజులయుగంలో జాస్తి అయింది. కుమారధూర్జటి ఇందుమతీ పరిణయంలో ఒక శుభలేఖ ఇలా పద్యం వ్రాశాడు. ఈ శృంగారసావిత్రి అతను వ్రాసినదే అని అనుమానించవచ్చు. కాని కుమారధూర్జటి ఇందుమతీపరిణయం ఈ సావిత్రితో తైపారువేసి చూశాకఅతడు వ్రాయలేదని చెప్పవచ్చు. రెండురచనలలో కొట్టొచ్చే పోలికలు లేవు. 30 రఘునాథుడు తాను స్వంతంగా ఇన్ని గ్రంథాలు వ్రాయడమే కాకుండా ఎన్నో కృతులు అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు. అతని కొలువులో ఉద్దండపండితులు, మధుర కవులు, సంగీత విద్వాంసులు, చిత్రకారులు ఎందరో ఉండేవారు. తన విజయాలను చిత్రపటాలుగా వ్రాయించి తన మందిరాలలో పెట్టుకొనేవాడు. తెల్లవారుఝామున లేచిలేవగానే రఘునాథుని సాహిత్యగోష్ఠి మొదలయ్యేది. నామతీర్థమనడానికిముందు ఆయన మెరుపులమంచంపై కూర్చుంటే బిరుదు పాత్రలు విబృంభించేవారు. రూపపతి పదచారిక వినిపించేది. చంద్రలేఖ ఫేరణి, శశిరేఖ జక్కణి - ఇలా ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క రకంగా నాట్యంచేసే వారు. మరణి రచయి తంబురా స్వరమండలం రావణహస్తం మొదలైన వాద్యాలు వాయించేవారు. కొంద రతని కావ్యాలనుంచి మంచి ఘట్టాలు చదివి వినిపించే వారు. కొంతమంది విదుషీమణులకు కవులు సమస్యలు ఇచ్చేవారు. ఆ వేకువజామునే ఇంతటి సాహిత్యపోషణచేసే నాయకుని హయంలో కళలన్నీ సంపూర్ణంగా ఉదయించడంలో ఆశ్చర్యంలేదు. రాజు స్వయంగా కవి. రాజకుమారులు గంధసాంగులు. మంత్రి మహాపండితుడు. యాగాలు చేయడమేకాక రాగాలు 3(), రఘునాథ నాయకాభ్యుదయం, ద్విపద 1, 446-456 దాకా<noinclude><references/></noinclude> r3j1nhlu1rrsc1x3a6w0auxjo3mv9nf 104 235750 592637 2026-10-20T21:30:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 62 62 పాడడం తెలిసినవాడు. సంగీతసుధ అనే గ్రంధం రఘునాథునితో కలిసి రచించాడు. గోవింద దీక్షితులవారి కుమారులంతా విద్వాంసులు. దీక్షితులవారి కుటుంబంలో అందరూ స...' 592637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 62 62 పాడడం తెలిసినవాడు. సంగీతసుధ అనే గ్రంధం రఘునాథునితో కలిసి రచించాడు. గోవింద దీక్షితులవారి కుమారులంతా విద్వాంసులు. దీక్షితులవారి కుటుంబంలో అందరూ సంస్కృత గ్రంథాలే వ్రాశారు. అయితే వాటి అవతారికలన్నీ నాయకరాజుల చరిత్రకు చాలా అవసరం. మంత్రికుమారులే కాక మరెందరో పండితులు రఘునాథుని ఆస్థానంలో ఉండేవారు. వారంతా తెనుగుసాహిత్యాన్ని ఎంతో శ్రీమంతం చేశారు. వాళ్ళ గురించి విడివిడిగా తెలుసుకొందాం. రఘునాథుని సభలో మెప్పుపొందడం అర్హత ఉన్నవాళ్ళకే సాధ్యమవుతుంది. కవి చౌడప్పలాంటివాడే ఇలా అన్నాడు. నేరుతునని మాట్లాడగ-వారిజ భవునంతవాని వశమా తంజా పూరి రఘునాథనాయని-గారెరుగగ కుందవరపు కవిచౌడప్పా ! నిజమే, కవిత్వంపట్ల రఘునాథునికి కొన్ని విశ్వాసాలూ, కొలబద్దలూ ఉన్నాయి. ఆయన రామాయణంలో ఇలా చెప్పాడు: పలుకగవలెనవరసములు- కులుకంబద్యములు చెవులకు హృద్యముగా నళుకక. యటుగాకున్నం-బలుకకయుండటయెమేలు బహుమానముగ౯ కళాకారునికి ఎక్కడ మొదలు పెట్టాలో మాత్రమే కాదు ఎప్పుడు మానెయ్యాలో కూడా తెలియాలి!<noinclude><references/></noinclude> jhr8gms7sguh3q7g0uhvgkv0efeti1m 0 235751 592638 2026-10-20T21:31:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = రఘునాథ నాయకుడు | ముందరి = [[../భట్ల పెనుమర్తి కోదండరామయ్య/]] | తదుపరి = [[../చేమకూర వెంకటకవి/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index=...' 592638 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = రఘునాథ నాయకుడు | ముందరి = [[../భట్ల పెనుమర్తి కోదండరామయ్య/]] | తదుపరి = [[../చేమకూర వెంకటకవి/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=52 to=76 /> lvuztpv1swayh06eaauco3jdov5uuu3 104 235752 592639 2026-10-20T21:32:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6. చేమకూర వెంకటకవి చదువుకొన్నవాళ్ళకు మచ్చరం, రాజులకు గర్వం, మిగతావాళ్ళు తెలివి తక్కువవాళ్ళు; నేను చెప్పే మంచిమాటలు కాస్తానాలోనే జీర్ణించుకుపోయాయి అని భర్తృహరి బాధపడ్డాడ...' 592639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>6. చేమకూర వెంకటకవి చదువుకొన్నవాళ్ళకు మచ్చరం, రాజులకు గర్వం, మిగతావాళ్ళు తెలివి తక్కువవాళ్ళు; నేను చెప్పే మంచిమాటలు కాస్తానాలోనే జీర్ణించుకుపోయాయి అని భర్తృహరి బాధపడ్డాడు. కీర్తిరాక ముందు ప్రతి ప్రథమశ్రేణిరచయితా ఇలాగ కుమిలిపోక తప్పదు కాబోలు. నాయకరాజుల యుగంలో అగ్రతాంబూలం పుచ్చుకో దానికి అన్నివిధాలా తగినవాడు చేమకూర వెంకటరాజుగారు. 'ఏగతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరేకదా.' అని ఆదిలో ఆయన నొచ్చుకొన్నారు. అయితే ఆయన వ్రాసిన విజయవిలాసం అనే కావ్యం దిగ్విజయం చేయగానే సమకాలంవారే మెచ్చుకొన్నారు. రసికులు ఆనందించారు. లాక్షణికులు దాన్ని ప్రామాణిక గ్రంథంగా వెనువెంటనే ఆమోదించారు. ఇప్పటికీ తెలుగుభాషలో 'పంచదారవెను తీయగ తీయగా చెప్పిన కొద్దికావ్యాలలో అదే మొదటిది. అక్షరాలా అద్వితీయమని చెప్ప గల మార్గం చేమకూర వెంకటరాజుగారిదే. తెలుగుదేశంలోని కొన్ని ప్రసిద్ధకుటుంబాలలో చేమకూర వారిదొకటి. చెప్పు కోతగ్గ విశేషాలతో మువ్ఫయ్యిద్దరు మంత్రులు మన చరిత్రలో గణన కెక్కారు. వాళ్ళలో చేమకూర అప్పరాజుగా రొకరు. ఆయన ఏ రాజుదగ్గిర మంత్రిత్వం నెర పాడో తెలియదుగాని అతనిపై రెండు చాటువులున్నాయి. దాతతో సర్ధుల తారతమ్యము జెప్పి యిప్పించనేర్చు, దానియనేర్చు నవరసాలంకార నయకవిత్వప్రౌడి దెలియనేర్చును, నన్యు దెలువనేర్చు భట్టు వాగ్ధాట సంఘట కవిత్వంబు చదువగా విన నేర్చు, జదువనేర్పు మానవోత్తములైన మహితలాధీశుల మెప్పింపనేర్చు, దా మెచ్చనేర్చు దాతకవి భట్టురాజును దానయగుచు-మహిమనుతికెక్క ధారుణీమండలమున వీరరిపుదంతిమధనకంఠీరవుండు-రమ్యశ్రీ చేమకూరప్ప రాజు మంత్రి! [చాటుపద్య మణిమంజరి, వుట 1051<noinclude><references/></noinclude> exn6r9s02d41m7vfjxk132g0hhpjx5z 104 235753 592640 2026-10-20T21:32:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 6. చేమకూర వెంకటకవి ఈ చాటువు వల్ల చేమకూరఅప్పరాజుగారు స్వయంగాదాత, కవి, భట్టురాజు అని తెలుస్తోంది. ఈయన వితరణం చాలా అబ్బురమైనది నీడతొక్కినవేళ దాన మిస్తాడట. 'నీదెక్కెడువేళ నెర...' 592640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 6. చేమకూర వెంకటకవి ఈ చాటువు వల్ల చేమకూరఅప్పరాజుగారు స్వయంగాదాత, కవి, భట్టురాజు అని తెలుస్తోంది. ఈయన వితరణం చాలా అబ్బురమైనది నీడతొక్కినవేళ దాన మిస్తాడట. 'నీదెక్కెడువేళ నెరి సర్థి కభిమతం బిప్పించె జేమకూరప్పరాజు' అని ముప్ఫయి రెండుమంది మంత్రుల సీసమాలికలో ఉంది. ' మరొక చాటువులోనూ ఈ సంగతి ఎవరో కీర్తించారు. అనుదినము వీడద్రొక్కగ-నసరగ సురభూజ మీయ దొక కాసైనన్ దినదినము సుకవి జనులకు-ననయము శ్రీ చేమకూర యప్పన యిచ్చున్. [ చాటుపద్య,పుట 106] ఇంత ప్రసిద్ధులైన అప్పరాజుగారికి బంధువులో కారో చెప్పలేం కాని, తంజావూరులో క్రీ.శ. 1600 ప్రాంతాలలో ఒక చేమకూర వారి కుటుంబం ఉండేది. అప్పరాజుగారిలాగే ఈ కుటుంబంలోని వాళ్లు కూడా మంత్రులే. చేమకూర లచ్చన్న గారనే మోతుబరికి చాలాకాలం పిల్లలు లేరు. అతడు సూర్యనారాయణభక్తుడు. ఆ దేవుని వరంవల్ల ఒక పుత్రుడు జన్మించాడు. ఆ బిడ్డకు తన తండ్రిపేరో, తాతపేరో పెట్టుకున్నాడు. అతడే సుప్రసిద్ధకవి చేమకూర వెంకటరాజుగారు. ఈయన తరువాత లచ్చన్నగారికి మరికొందరు కొడుకులు పుట్టారు. ఈ అన్న దమ్ములంతా తంజావూరు కొలువులో ప్రవేశించారు. రాణువలో చేరి 'క్షత్రధర్మం' ప్రదర్శించారు వెంకటరాజుగారి తమ్ముళ్లే కాక ఆయన కొడుకులు, చుట్టాలుకూడా రాచకొలువులో ఉండేవారు. క్షత్రధర్మాన్ని పాటించిన వెంకటరాజుగారు సేనలో, బహు వాలుగా ఉండి యుద్ధాలలో పాల్గొని ఉంటారు. కదనపాండిత్యంతో పాటు కమ్మని కవిత్వంకూడా చెప్పడం ఆయన నేర్చుకొని, విజయవిలాసాన్ని రచించారు. అర్జునుడు తీర్థయాత్రలకు బయలుదేరి ఉలూచిని, చిత్రాంగదను, సుభద్రను వివాహమాడే కథను మూడాశ్వాసాలలో చెప్పారు. దీనిని తన ప్రభువు రఘునాథనాయకునికి అంకితం ఇచ్చారు. ఆ కృతిని స్వీకరిస్తూ రఘునాథుడు ఇలా అన్నాడు: క్షత్రధర్మమె కద నీకు గలది మొదల దమ్ములు సుతుల్ హితులు గూడ మమ్ము గొలిచి తివుడు కృతియును జెప్పి మా కింపొనర్చి తొకటగా వన్నిటను బ్రయోజకుడ వీవు. [విజయ. వీరిక 51] I. చాటుపద్య మణిమంజరి, వభాగం, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, పుట 73,<noinclude><references/></noinclude> fgf9w8dasvzjeva37drgqnuvrw77u9r 104 235754 592641 2026-10-20T21:32:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 65 అన్నిటిలోనూ ప్రయోజకుడైన వెంకటరాజుగారి మీద రఘునాథునికి 'ఇంతిత అనరాని వత్సలత్వం' ఉంది. ఆ ప్రభువుపట్ల ఆయనకుకూడా చెప్పలేనంత భక్తి విశ్వాసాలున్నాయి. ర...' 592641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 65 అన్నిటిలోనూ ప్రయోజకుడైన వెంకటరాజుగారి మీద రఘునాథునికి 'ఇంతిత అనరాని వత్సలత్వం' ఉంది. ఆ ప్రభువుపట్ల ఆయనకుకూడా చెప్పలేనంత భక్తి విశ్వాసాలున్నాయి. రఘునాధుని కొలువులో తప్ప యింకెవరిసేవలోనూ ఉండకూడదని వెంకటరాజుగారు దీక్షపూనారు. తాము వ్రాసిన కావ్యాలు మరెవ్వరికీ అంకితం ఇవ్వకూడదని ప్రతిజ్ఞ పట్టారు. 'పలికిన ప్రతిజ్ఞ చెల్లింపవలదెయిట్లు వాజ్నియమరూఢి నీ యంతవాడికేడి?" అని రఘునాథనాయకుడే మెచ్చుకొన్నాడు. (విజ. పీఠిక 48) భక్తివిశ్వాసాలతో తనను సేవించుకొంటున్నాడన్న అశ్రితపక్షపాతంతో కాక ' వెలితిపడని' కవిత్వం చెప్పగలవాడన్న నమ్మకంతోనే రఘునాథుడు చేసుకూరవెంకటరాజుగారిని మెచ్చుకొన్నాడు. ఆ కవిత్వం విన్నాక ఇలా అన్నాడు: ప్రతిపద్యమునందు జమ త్కృతిగలుగం జెప్పనేరు వెల్లెడ బెళుకా కృతివింటిమపారముగా-క్షితిలో నీ మార్గ మెవరికిన్ రాదు సుమీ !2 [విజ. పీఠిక 50.3 అనితరసాధ్యమైన మార్గంలో పయనించే ఈ ఏకైక కవిని రఘునాథుడు గొప్పగా మెచ్చుకొని ఘనంగా సత్కరించాడు. మంజులపదార్థాలూ, భూషణాంబరాలూ, ఏనుగులు, గుర్రాలూ మొదలైన వాహనాలూ యిచ్చి అసాధారణంగా రఘునాథుడు మన్నన చేసినట్టు వెంకటరాజుగారే చెప్పుకొన్నారు (విజయ పీఠిక52). ఈ సన్మానాలన్నీ ఒక ఎత్తు, రఘునాథుడు స్వంతచేతులతో ఇచ్చిన ముత్యాల కడియం మరొక ఎత్తు. సకలకళాప్రవీణుడైన ఆ రాజుయిచ్చిన హస్తముక్తాకటకం నగ ర్వంగా ధరించి చేమకూర వెంకటరాజుగారు నిజంగా అందెవేసిన చెయ్యి అయ్యారు. రఘునాథుని మెప్పుపొందడం సామాన్యం కాదు. అతడు రసపుష్టితో అలరారు రచనలు చేయగల జాణ. ఈ సంగతి వెంకటరాజుగారు ఇలా చెప్పారు: తారసపుష్టిమై ప్రతినదంబున జాతీయు వార్తయుగా జమ త్కారము నర్థగౌరవము గల్గు ననేకకృతుల్ ప్రసన్నగం ఖరగతిన్ రచించి మహిమించినచో నికశక్తులెవ్వర య్యా! రఘునాధభూపరసికాగ్రణికి జెవిసోక జెప్పగాన్ ? [విజ. వీఠిఠ31] ఈ పద్యంలో చెప్పిన శుభలక్షణాలన్నీ చేమకూరవారి కావ్యంలోకూడా 2. నిజంగా రాలేదు. చేసుకూరవారి విజయవిలాసంలోని భావాలను మాటలను సామెతలను వాడుకొని కూచిమంచి జగ్గ౯ ఎ 'సుభద్రా పరిణయం' అనే ఆరాక్వాసాల కావ్యం వ్రాశాడు. అవే మాటలు వాడినా ఆ తీయం చం, ఆ ప్రభ జగ్గకవి కావ్యంలో కనబడలేదు. సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం కడపటి రాజుల యుగంలో ఈ పోలికలు చర్చిద్దాం..<noinclude><references/></noinclude> 069n5hte903cu0g4haf0aq6yq5r4ta8 104 235755 592642 2026-10-20T21:33:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 6. చేమకూర వెంకటకవి ఉన్నాయి. ఒకరకంగా చూస్తే మంచి కవిత్వానికి ఈ పద్యంలో వెంకటరాజుగారు నిర్వచనం చెప్పారు. రసవృష్టితోపాటు ప్రతిపదంలో జాతి, వార్త, చమత్కారం, అర్థగౌరవం ఉండాలి. క...' 592642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 6. చేమకూర వెంకటకవి ఉన్నాయి. ఒకరకంగా చూస్తే మంచి కవిత్వానికి ఈ పద్యంలో వెంకటరాజుగారు నిర్వచనం చెప్పారు. రసవృష్టితోపాటు ప్రతిపదంలో జాతి, వార్త, చమత్కారం, అర్థగౌరవం ఉండాలి. కావ్యం ప్రసన్నగంభీరంగా ఉండాలి. ఈ లక్షణాల గురించి కొంత ముచ్చటించుదాం. జాతివార్తా చమత్కారాలనేమాటలకు అర్థాలేమిటో తెలుసు కొందాం. చేమకూరవారి పుస్తకాలకు పేరుమోసిన పండితులు టీకలు వ్రాశారు. జాతి అనే మాటకు స్వభావం అని వేదం వెంకటరాయశాస్త్రిగారు అర్థం చెప్పారు.3 బులుసు వెంకటరమణయ్యగారు తమ ముకురటికలో జాతి అంటే స్వభావోక్తి 'అన్నారు.' నాయకరాజుల యుగంలో జాతి అంటే హాస్యోక్తి అని అర్థం. జాతి చెప్పి నవ్వించడం అప్పుడు పరిపాటి. సవరం చిననారాయణ తన కువలయాశ్వచరిత్రలో మదాలస మదనవేదన వర్ణించే ఘట్టంలో ఈ పద్యం వ్రాశాడు: మనపులు విన్నవించిన వినునోయంచు జేరుకన్నియమిన్న చిన్నబోవ నవబంతి కానుకిచ్చిన జూచునో యంచు వచ్చునెచ్చెలి తలవంచుకొనగ నెవరుతో హెచ్చరించిన బల్కునోయంచు గదియు వైదలి సిగ్గుగాంచి యొదుగ గనిపించి జాతిచెప్పిన నవ్వునో యంచు నరుదెంచు నలినాక్షి యివధికరుగ వినకచూడక పలుకక వేదనాప్తి- నవ్వకా పద్మనయన కాంతవశరాగ్ని తప్తకినలయ ముక్తమాతన పునఃవ-వాళకృతశయ్య బొరలాడు వేళయందు. [5050.4-4] ఈ పద్యంవల్ల ఆ నాటి 'జాతి'కి ఈ నాటి 'జోక్' అని అర్థం చెప్పవచ్చు. కవిత్వంలో సవ్వించే గుణాలుండాలని జాతి అనే మాటతో చేమకూర వెంకట రాజు గారు భావించారని నికరంగా నిర్ణయించవచ్చును. ఇక 'వార్త' అంటే ఆయన ఉద్దే శ్యంలో సామెత అని అర్థం. విజయవిలాసంలోని అర్జునుడు సౌభద్రతీర్థానికి వస్తా డు. అక్కడ అయిదు మడుగులున్నాయి. ప్రతి మడుగులోనూ ఒక మొసలి ఉంది. వాటికి భయపడి, క్షేత్రానికి వచ్చిన వాళ్ళెవరూ తీర్థమాడరు. అర్జునుడు మడుగులో దిగబోతే అక్కడివాళ్ళు వారించారు. ఈ విషయం వెంకటరాజుగారిలా చెప్పారు: మోక్షమునకు బావ మొసలెత్తుకొనిపోయె ననెడు వార్త విక్కమగు నటంచు గ్రుంకనెరతు రెవ్వరు మీరలటుపోకు-డనిన నవ్వుకొనుచు నర్జునుండు. [విజ.2-43] ఈ పద్యంలో 'మోక్షానికి పోతే మొసలి ఎత్తుకు పోయిందనే సామెతను 3. విజయవిలాసం - సవ్యాఖ్యానం. వేదం వారి ప్రచురణ (1911) వుట14. 4. విజయవిలాసంవానిళ్ల ప్రచురణ (1952) పుట 23.<noinclude><references/></noinclude> 5pguv4epc5g13sl5k828aselyxjtckr 104 235756 592643 2026-10-20T21:33:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 67 వాడుతూ దానిని వార్త అని వెంకటరాజుగారు అన్నారు. రసపుష్టికల కావ్యంలో జాతి తోపాటు వార్త ఉండాలనడంలో వారి ఉద్దేశ్యం సముచితమైన సామెతలు వాడడమే అనవచ్చున...' 592643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 67 వాడుతూ దానిని వార్త అని వెంకటరాజుగారు అన్నారు. రసపుష్టికల కావ్యంలో జాతి తోపాటు వార్త ఉండాలనడంలో వారి ఉద్దేశ్యం సముచితమైన సామెతలు వాడడమే అనవచ్చును. అయితే వార్త అంటే వృత్తి అని వ్యాఖ్యాతలు వేరే అర్థం చెప్తున్నారు. ఇక చమత్కారమంటే ఏమిటో చూద్దాం. ఈ పదానికి విస్మయం, నేర్పు అనే రెండు అర్థాలు నిఘంటువుల్లో కనబడుతాయి. బహుశా ఈ రెండూ వెంకట రాజుగారు నిర్దేశించి ఉంటారు. వారి దృష్టిలో నేర్పు అంటే శ్లేష అని చెప్పాలి. సౌభద్రతీర్థంలోని మొసళ్ళు నిజంగా శావగ్రస్తులైన అప్సరసలు. ఈ శాపానికి ముందు వాళ్ళయిదుగురూ ఒక తోట లో విహరిస్తూ ఆ వనాన్ని ఇలా మెచ్చుకొన్నారు: విహరించుఁ మలయానిలం బిచట దావింజిల్కి నెమ్మేనియా విహరించుఁ బికనాదముల్ చెవికి గావించుఁ జవుల్ సహకారాళి పదంబు జూడగ వయస్యా హాళివాటిల్లేడున్ ........ పోదమా సహకారాళివదంబు జూడగ వయస్యా హాలియావే కదా! [విజ. 2-53] ఈ పద్యంలో కొన్ని చమత్కారాలున్నాయి. ఆ తోటలో విహరించే మల యానిలుడు తావిచిల్కి ఒంటిమీది అవి హరిస్తాడు అని ఒక అప్సరస అంది. తావింజిల్కి అనే మాటను 'తాన్ + 'వి' న్ + చిల్కి' అని విరిస్తే తాను 'ఏ' అనే అక్ష రాన్ని త్యజించుకొని- అని అర్థం వస్తుంది. అప్పుడు 'విహరిస్తున్న మలయా నిలుడు"హరిస్తున్న మలయానిలుడు' అవుతాడు. ఒక అప్సరస ఇలా చమత్కరిస్తే ఇంకొకామె మరో మాటనేర్పు చూపింది. 'తియ్యమామిడితోపు చూడాలని మనసౌతోంది' అనే అర్థంలో 'సహకారాలిపదంబు చూడగ వయస్యా హాళి వాటిల్లెడున్' అని ఒక చెలి అంది. సహకారం అంటే తియ్యమామిడి; హాళి అంటే ఆసక్తి. అళి అంటే నానార్థాలున్నాయి. కాని ఇక్కడ సమూహం అని అర్థం. హాళి, సహకారాళి అనే పదాలను తన చెలికత్తె వాడితే అమెకన్నా రెండాకులెక్కువ చదివిన అప్సరస 'హ' కారంతోకూడుకొన్న అళివల్ల హాళి అనే మాట వాటిల్లుతుందని ' సహకారాలి పదంబు చూడగ వయస్యా హాలియానేకదా!' అంది. ఈ పద్యంలో ఇతరేతర చమ త్కారోక్తి నిగుంభన ఉందని తరువాతి పద్యంలో వెంకటరాజుగారే అన్నారు. అబ్బు రమైన కొత్త విరువులకు ఆస్కారముండే రచనే ఆయన చమత్కారం క్రింద భావించారు. నవ్వుపుట్టించే జాతి, నలుగురికీ తెలిపే నానుడిలాంటి వార్త, నవ్యార్థాల చమత్కారాలు ఉన్న కావ్యంలో నిజానికి పొల్లుమాటలు ఉండకూడదు. ప్రతిపదం 5. వేదంవారి విజయవిలాసంపుట 14 బులుసు వారి టిక, పుట 23.<noinclude><references/></noinclude> 2aj23a75db99yb0lp0ommdv5idaanq4 104 235757 592644 2026-10-20T21:33:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 6. చేమకూర వెంకటకవి సముచితంగా ఉండాలి. దానినే అర్థగౌరవం అన్నారు. ఈ లక్షణాలున్న కావ్యాలు తెలుగులో లేకపోలేదు. శ్లేషకు పట్టంకట్టిన రామరాజ భూషణుని వసుచరిత్రలోని ప్రతిపద్యం చమ...' 592644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>68 6. చేమకూర వెంకటకవి సముచితంగా ఉండాలి. దానినే అర్థగౌరవం అన్నారు. ఈ లక్షణాలున్న కావ్యాలు తెలుగులో లేకపోలేదు. శ్లేషకు పట్టంకట్టిన రామరాజ భూషణుని వసుచరిత్రలోని ప్రతిపద్యం చమత్కారాల పుట్ట అయితే ఆ కావ్యం చదివిచదవగానే ఏపుట్టలో ఏ పాముందో తెలియదు. శ్లేషప్రధానమైన కావ్యాలు గంభీరంగా ఉండకతప్పదు. గంభీరమంటే లోతని అర్థం. 'దిగితేగాని లోతు తెలియ దని సామెత. అయితే గట్టుమీద నిలబడితే లోతు తెలియాలని వెంకటరాజుగారి అభిమతం. అందుకే కావ్యంలో 'ప్రసన్న గంభీరత' ఉండాలని ఆయన చెప్పారు. ఈ సద్గుణాలన్నింటితో కావ్యం నినదించాలన్న ఆశయం చేమకూర వెంకట రాజుగారికి తొలినుంచి ఉంది. విజయవిలాసం వ్రాయడానికి ముందు ఆయన సారంగధర చరిత్రను కూడా మూడాశ్వాసాల కావ్యంగా వ్రాశారు. అయితే దానిని అంకిత మివ్వలేదు. అవతారిక వ్రాయలేదు. ఇవాళ సారంగధరచరిత్రలోని కథ అందరికీ తెలిసినదే. నాయకరాజుల యుగంలో కూడా అది ప్రచారం పొందింది గాని మన రాజమండ్రిని పాలించిన రాజరాజనరేంద్రునికి, ఈ కథకూ ఆ నాడు సంబంధం లేదు. ఇది మాళవదేశంలో జరిగింది. సారంగధరకథను మొట్టమొదట తెలుగు సాహిత్యంలో కథనంచేసినవాడు గౌరన. అతని నవనాధ చరిత్రలోని చౌరంగి వృత్తాంతమే ఈ కథ. గౌరన వ్రాసిన ద్విపద కావ్యాన్ని చదివాడో లేదోగాని దోనేరు కోనేరునాధుడు సారంగధరకథను తెచ్చి తెలుగుదేశానికి ముడిపెట్టాడు. చేమకూరవారు మాత్రం అది మాళవదేశంలో జరిగినదేనని చెప్పారు. ఆ దేశంలో ఒక రాజమహేంద్రవరం కట్టారు. మహిని రాజనరేంద్రుడు మాళవవతి-రాజరాజనరేంద్రుండు రాజరాజు ననగవేరెన్నికకువెక్కి యతిశయిల్లు-నింద్రవిభవుండు రాజమహేంద్రవిభుడు. [ సారంగ. 1-5] ఈ పద్యంవల్ల మాళవపతి రాజమహేంద్రవిభుడని తెలుస్తోంది. ఈ సమాసాన్ని రాజమహేంద్రుడనేవిభుడు అని సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయం కింద జమ కట్టుకొనవచ్చును గాని రాజమహేంద్రం యొక్క విభుడు అనే షష్ఠీ తత్పురుషాన్నే చేసుకూర వారు ఉద్దేశించారని భావించాలి ఎందుకంటే ఈ కావ్యంలోనే సారంగధరుని పై చిత్రాంగి నేరారోపణ చేశాక రాజనరేంద్రుడు ఆమెమేడనుంచి బయటకు వెళ్ళే సందర్భంలో 'అచ్చోటు వాసి, మాటవాసిగల రాజమహేంద్రవాసి' అని అనుప్రాసాన్ని వాడారు.(2–238). దానివల్ల రాజమహేంద్రం చేయకూరవారిదృష్టిలో ఒక ఊరనేది తేలుతోంది. గౌరనమాత్రం మాళవదేశంలోని మాంధాతపురమే రాజమహేంద్రుని<noinclude><references/></noinclude> 531cfk7oxu07awngyc660zmj2gupnj8 104 235758 592645 2026-10-20T21:33:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 69 రాజధాని అని చెప్పాడు. వివో ఇలాంటి చిన్నచిన్న పేర్లలో మార్పులు చేశారేగాని వెంకటరాజుగారు నవనాధ చరిత్రలోని కథలో ఏం మార్పులు తెచ్చిపెట్టలేదు. చేమ కూ...' 592645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 69 రాజధాని అని చెప్పాడు. వివో ఇలాంటి చిన్నచిన్న పేర్లలో మార్పులు చేశారేగాని వెంకటరాజుగారు నవనాధ చరిత్రలోని కథలో ఏం మార్పులు తెచ్చిపెట్టలేదు. చేమ కూరవారి తరువాత సారంగధర వ్రాసిన ప్రతి ఒక్కరూ ఈ కథ ఆంధ్రదేశంలోనే జరిగినట్టు చెప్పారు. తెలుగుసాహిత్యంలో సారంగధరుని ప్రసక్తికల రచనల వివరాలు ఇవి: (1) గౌరన తన నవనాథ చరిత్రలో సారంగధరుని కథ పూర్తిగా చెప్పాడు. (2) దోనేరు కోనేరునాథుడు బాలభాగవతం అనే ద్విపదకావ్యంలో చిట్టచివర చంద్రవంశపురాజుల జాబితా ఇస్తూ వేంగీదేశంలోని రాజరాజనరేంద్రుని కుమారునిగా సారంగధరుణ్ణి పేర్కొన్నాడు. పినతల్లివల్ల కాళ్ళూ చేతులూ పోగొట్టుకున్నట్టు చెప్పాడు. (3) భాస్కర శతకర్త 'అంగననమ్మ రాదు' అనే పద్యంలో పేర్కొన్నాడు. (4) చేమకూర వెంకటరాజుగారు చిన్నమార్పులతో గౌరన చెప్పిన కథనే చెప్పారు. (5) అప్పకవి తన లక్షణ గ్రంథంలోని అవతారికలో సారంగధరునికి నన్నయగారి శిష్యరికం కటాక్షించారు. (6) బాణాల శంభుదాసు సారంగధరచరిత్ర అనే ద్విపదకావ్యంలో ఒక వరం ప్రసాదించి చేమకూరవారి రాజమహేంద్రాన్ని రాజమహేంద్రవరం చేశాడు. (7) కూచిమంచి తిమ్మకవి సారంగధరచరిత్ర అనే ద్విపదకావ్యం వ్రాసి చిత్రాంగిని రాజకుమార్తెను చేశాడు. సారంగధరునికోసం వెతికిన పెండ్లికుమార్తెలలో చిత్రాంగిని కలిపాడు. నేడు ప్రసిద్ధమైన కథ తిమ్మకవిగారు ద్విపదలోనే సాక్షాత్కరిస్తుంది. ఈ ఏడుగురు ప్రాచీనులు కాక అర్వాచీనులు చాలా మంది ఈ కథను వివిధ ప్రక్రియభేదాలతో వ్రాశారు. వాటి వివరాలివి: 1. యక్షగానాలు: (1) సిరిప్రగడ సుబ్బారాయుడు (1700-1750) (2) కోదండరామకవి (3) వారాల కృష్ణయ్య (1886 (ప్రచురణ) (4) ముషీరాబాద్ ప్రచురణ (1951 ప్రతి) (5) సిద్దనగౌడు (ఎF.వి.గోపాల్ ప్రచురణ) 2. నాటకాలు (1) ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు (2) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు (3) కాకరపర్తి నృసింహం (4) శ్రీపాద సుబ్రమణ్య శాస్త్రి (రాజరాజు అను పేర 3. వచన జువ్యాలు: (1) సముఖం వెంకటకృష్ణప్ప నాయకుడు 4. గేయాలు: (1) కుప్పుస్వామి ముదలియారు<noinclude><references/></noinclude> fbcuuusuhwua4rkytvp4cqiii58jl55 104 235759 592646 2026-10-20T21:34:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 6. చేమకూర వెంకటకవి ఈ కథ ఇంత సుప్రసిద్ధమైనా దానిని మొట్టమొదట పద్యకావ్యంగా వ్రాసిన చేమకూరవారి ప్రబంధంమాత్రం తగినంత ప్రచారం పొందలేదని చెప్పాలి. విజయ విలాసంలోని సొగసులన్నీ...' 592646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 6. చేమకూర వెంకటకవి ఈ కథ ఇంత సుప్రసిద్ధమైనా దానిని మొట్టమొదట పద్యకావ్యంగా వ్రాసిన చేమకూరవారి ప్రబంధంమాత్రం తగినంత ప్రచారం పొందలేదని చెప్పాలి. విజయ విలాసంలోని సొగసులన్నీ మొదట ఈ కావ్యంలోనే మొలక ఎత్తాయి. సామెతలమీద చమత్కరించడం చేమకూరవారికి సరదా. బిడ్డడులేని రాజమహేంద్రుడు సంతానంకోసం శిపుణ్ణి ఆరాధిస్తాడు. అతడు పెట్టిన నైవేద్యాలు ఆరగించిన దేవుడు భక్తుణ్ణి మెచ్చుకొన్నాడు. అప్పుడు పార్వతి "సారెకు గుత్తుక విషము, నాలుక బెల్లము వెట్టి యాడుటల్ మేరలటయ్య సామి" యని 'మేలము' లాడిందట. (సారంగ.1-23) లోకానికి సామెత అయినా శ్రీకంఠుని విషయంలో ఇది పార్థకమే. పార్వతి చమత్కారం ఇక్కడ రాణిస్తుంది. ఇలాగ అతికేటట్టు సామెతలు వాడడం చేమకూరకే తగును. తలప్రాణం తోకకురావడం అనే దిలా వాడారు. సకలము కాలకూటసహజన్మిసధాకర దండ్రు ఎక్కమౌ నొకొ యిది యంచు నే సితమయూఖ విమం దెలియంగ గోరి యూ రక యిటు చేరినంత దలప్రాణము దోకకు వచ్చె లెక్కనే యక దిగమింగినేని యకటా యిలరాహువు మన్కి గాంచువే?[ సారంగ. 2-175) ఇది చిత్రాంగిని ఎడబాసి వేటకు వెళ్ళిన రాజరాజు చేసే చంద్ర దూషణ ఘట్టంలోనిది. చంద్రుడు కాలకూటం తోడబుట్టిన వాడన్న సంగతి నిజమో కాదో తేల్చుకోవాలని సర్పరూపమైన రాహువు కొద్దిగా దగ్గరకు చేరగానే ప్రాణం తోకకు వచ్చిందట. అందుకే దిగమింగక వదలి వేసిందట. సామెతలపై చమత్కరించడం సారంగధర చరిత్రలో ఒకసారి, రెండుసార్లు కాదు కొన్ని డజన్లుసార్లు చేమకూరవారు చేశారు. తొలి కావ్యంలో వారు వాడిన సామెతలు, జాతీయాలు, పలుకుబళ్లు మొద లైనవాటి పట్టిక వేస్తే రమారమి నూరుదాకా తేలుతున్నాయి. అయితే ఇలా సామెతలు లెక్క పెట్టిచూస్తే చాలదు. వాటిని వాడడంలో వెంకటరాజుగారు చూపించిన ప్రజ్ఞను గమనించాలి. సామెతల ఆమెతలేకాక మాటల విరుపులు కూడా ఈ సారంగధర చరిత్రనిండా ఉన్నాయి. తన మేడమీదికి వచ్చిన సారంగధరుణ్ణి చిత్రాంగి పడకగదిలోనికి తీసుకువెళ్ళి బొమ్మలు చూపెట్టసాగింది. అప్పుడు వాళ్ళ సంభాషణలను వెంకటరాజుగారిలా నడిపించారు. అల్లన గాధిరాజసుతుదర్శిలి మేనక ముందవర్న రా గిల్లి కుచంబులాన డమకించుట గంటివె రాకుమార యా నల్ల నగాధిరాజసుతుదర్శి మేనక ముందవర్స్) రా గిల్లికుచంబులాన దమకించుట బాల్యముగాదె పనినీ. [సారం 2-79)<noinclude><references/></noinclude> 6rof2bvvzmkl1k3xylrfu3a8v0micv0 104 235760 592647 2026-10-20T21:34:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 71 గాధిరాజసుతుడైన విశ్వామిత్రుడు మేనకప్రియుడు. నగాధిరాజసుతుడైన మైనాకుడు ఆమెకుమారుడు. చిత్రాంగి మునినీ, సారంగధరుడు బిడ్డనూ ఉద్దే శించారు. అతడు 'ఆ కా...' 592647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 71 గాధిరాజసుతుడైన విశ్వామిత్రుడు మేనకప్రియుడు. నగాధిరాజసుతుడైన మైనాకుడు ఆమెకుమారుడు. చిత్రాంగి మునినీ, సారంగధరుడు బిడ్డనూ ఉద్దే శించారు. అతడు 'ఆ కామిని యనువాక్యము లెల్ల వేరె యర్ధముగా నేర్పున విరిచి మాటలాడా' డని చేమకూరవారు చెప్పారు సారంగ, 2-82). ఇటువంటి నేర్పువిరు నల్లేరుమీద పులేకాక వెంకటరాజుగారికి వెన్నతోపెట్టిన యమకాలూ, అనుప్రాసలూ, బండిలాగా సారంగధరచరిత్రలో సాగుతాయి. అయితే 'అన్నీ ఉన్నాయి. అయిదోతనమే తక్కువ' అని ఈ కావ్యంలో పెద్దలోపం ఒకటి ఉంది. ఇది స్వతంత్ర కావ్యంకాదు. గౌరస నవనాధచరిత్రను యధాతథంగా వెంకట రాజుగారు పద్యరూపంలో వ్రాశారు. అతడు వాడినమాటలే వాడారు. అతడు చెప్పిన భావాలే చెప్పారు. అతడు చూపిన సామ్యాలే చూపారు. గౌరనగారి రాజు పాదరసంలాంటిగుర్రాన్నెక్కితే వెంకటరాజుగారి రాజుకూడా పాదరసం లాంటి గుర్రాన్నే ఎక్కుతాడు. గౌరనగారి పావురం జగబిరుదువేసి పెంచినదైతే వెంకటరాజుగారిదీ అంతే. గౌరనగారి చాత్రాంగి' చాయలపిడి బాకు చూస్తే వెంకటరాజుగారి చిత్రాంగీ అంతే చేస్తుంది. రెండుకావ్యాలను శ్రద్ధగా తైపారు వేసినవాళ్ళకు వందలాది పోలికలు కనబడతాయి. చిత్రాంగి సారం గధరునివద్దకు వచ్చేటప్పుడు గౌరన ఇలా అన్నాడు: కలసి కదంబింపగా నరుజూచి వలచి యేతెంచు సూర్యశిచందమునను [నవనాథ-పుట 44] ఇదే భావాన్ని వెంకటరాజుగారు ఇలా చెప్పారు: ఇంద్రనందను గాంచి మోహించి వచ్చు- సుర్వశి తెఱంగు దోప నయ్యుర్వసితవ యోదకచ పాకశానని యెఱువు నెరవు-నక్కుమారుని గని చేర నరుగుదేర. [సారంగ.2-48] వేటనుంచి తిరిగివచ్చిన రాజమహేంద్రుడు తన ఉంపుడుకత్తె నగరులోకి వెడతాడు. ఆమె చిన్నబోయి ఉండడం చూస్తాడు. అపుడిలా అడిగాడని గౌరన వ్రాశాడు: ఎవ్వరు నీదశ నెగ్గాచరించి-రెవ్వరు నీతోడ నెదురు భాషించి రేతరితనమున నింతి నీమీద-పోతుటీగకునైన పొలసి పోరాదు. [ నవనాథ వుట 54] ఈ మాటలను చేమకూర వారిలా పద్యంలో పెట్టారు. పోతుటీగకైన బొలయంగరాదు నా-యాన చేసి మందయాన నిన్ను నెవ్వరెగ్గుసేసి దొరిగింపవే మది నలుకవలదు నీకు నలుకవలదు. [సారంగ, 2-202]<noinclude><references/></noinclude> s7entscw1p1m7l29ejzy403hnlrcay8 104 235761 592648 2026-10-20T21:34:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 6. చేమకూర వెంకటకవి గౌరనగారి పోతుటిగ ఎగిరివచ్చి సరిగ్గా అదేఘట్టంలో చేమకూరవారి సారంగధర చరిత్రలో వాలింది. ఇలాగా అక్షరాలా మక్కికి మక్కినవనాథచరిత్రను చేమకూరవారు అనుసరించడం...' 592648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>72 6. చేమకూర వెంకటకవి గౌరనగారి పోతుటిగ ఎగిరివచ్చి సరిగ్గా అదేఘట్టంలో చేమకూరవారి సారంగధర చరిత్రలో వాలింది. ఇలాగా అక్షరాలా మక్కికి మక్కినవనాథచరిత్రను చేమకూరవారు అనుసరించడంవల్ల ఆయన సహజప్రతిభకు గ్రహణం పట్టింది. చిత్రాంగి తన ధ్వని చతురోక్తులచే సారంగధరుని మది మేకొలువలేకపోయింది. (2- 87). ఈ కావ్యం కూడా సమకాలము వారి మది మేకొలువలేకపోయింది. నవనాథ చరిత్రలో గారస రసోపగుంభితపద వాసనలతో వట్టిమానులు చిగురింపజేస్తే సారంగధరచరిత్రలో వెంకటరాజుగారు ప్రసన్నసౌకుమార్యాలతో రాళ్ళను కరిగింప జేశారు. అయినా ఎవరూ మెచ్చుకోలేదు. ఈ బాధనే ఆయన విజయవిలాసంలో రాత్రి వర్ణనలో ఇలా చెప్పారు: క్షితివయు వట్టి మ్రాకులు చిగిర్భవసంతుడు తారసోవగుం ఖిత పదవాసనల్ నెరవ మెచ్చక చంద్రుడు మిన్నునం బ్రస న్నతయును సౌకుమార్యము గనంబడ జాలగరగంగ జేసె వే, గతి రచియించిరేని సమకాలమువారలు మెచ్చరే కదా. విజయవిలాసంలోని అర్థాంతరన్యాసాలు, అర్థగౌరవంగల శ్లేషలు వెంకట [విజయ. 1-145] రాజుగారి కవితాజీవితాన్ని తెలియజేస్తాయి. సారంగధరచరిత్రలోని సొగసులు స్వక పోలకల్పితం కాకపోవడంవల్లే సరసులు తనను ఈసడించారని ఆయనకు తెలుసు. ఈ విషయాన్నే సూచిస్తూ సుభద్రను ఇలా వర్ణించారు: స్వకపోల కల్పిత మనోజ్ఞ కళాగతి కెట్టుతామనరి ఛాయా ఛా రక రుచినందర్భం బని-ముకురమునగు కరణినవ్వు మోము చెలంగన్ [విజ. 3-91] చెక్కిళ్ళను అద్దాలతో పోల్చడం కవిసమయం. సుభద్ర చెక్కిళ్ళకు సరిపో దని ఆమెముఖం అద్దాన్ని చూసి నవ్వింది. ముఖానికి స్వకపోలకల్పితమైన మనోజ కళ ఉంది. గౌరనకు అచ్చంగా అనుసరణమైన సారంగధరచరిత్రను సమకాలం వారు మెచ్చుకోకపోయేసరికి వెంకటరాజుగారు నిరుత్సాహపడలేదు. స్వకపోల కల్పితమైన కావ్యాన్ని వ్రాయాలని కంకణం కట్టుకొన్నారు. ఇంతటి ప్రతిభావంతుణ్ణి ఆ స్థాయిలోవాళ్లే అర్థంచేసుకోగలరు. వెంకటరాజుగారు అకుంఠిత రాజభక్తి పరాయణులు. భక్తి విశ్వాసములు ఆయన సొమ్ములు. అయితే సారంగధర చరిత్రలో రాజులనునిందించే సామెతలుగాని, అర్థాంతరన్యాసాలుగాని పన్నెండు ఉన్నాయి. చూడండి.<noinclude><references/></noinclude> igktp60lqk848dn4qkqc87dm0uyyww4 104 235762 592649 2026-10-20T21:34:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 73 1. రాజుల చిత్తము తెలియరా దెటుపోయెటు వచ్చునో కదా (2-7) 2. రాజునకుందమ్ములమీద కాంక్షలని యెచ్చోబుట్టగా నేర్చునే (2-273) 3. కోపమే చూతురుగాని బిడ్డడని చూడరుగా ధరణ...' 592649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 73 1. రాజుల చిత్తము తెలియరా దెటుపోయెటు వచ్చునో కదా (2-7) 2. రాజునకుందమ్ములమీద కాంక్షలని యెచ్చోబుట్టగా నేర్చునే (2-273) 3. కోపమే చూతురుగాని బిడ్డడని చూడరుగా ధరణితలాధిపుల్ (3-22) 4. మనుజాధీశుడు నట్ల సేయదగునే మందులదా భూపతుల్ (3-30) 5. ధరణీపతి ననుట వెట్టితనము 6. ఏ యెడ గోపగించి ధరణీశుడు గొల్చినవారి నేక్రియం జేయుడటన్న గాదనక చేయవలెం గద 7. చెవులె కన్నులు రాజులకుం దలంపగన్ 8. రాజ్యాంతే నరకం ధ్రువం (3-37) (3-52) (3-65) 9. వెదుళ్ల పందిరియు రాజుట మాటలు చిక్కనౌ గదా (3-72) 10. ఎంత కఠినాత్ముల్ రాజులూహింపగన్ 11. రాజు మొత్తగా నలమొగసాలకున్నాఱ (3-75) (3-80) (3-121) 12. దొరల చిత్తంబు లీకరణ బాటిల్లు ఛాయాచోరుడనే నిందతోపాటు స్వామిభక్తిలేని వాడనే వాదు కూడా ఈ సామెతలవల్ల వెంకటరాజుగారిపై ఆ నాటి అసూయాగ్రస్తులు పడవేసి ఉంటారు. రాజుతో కొండేలు చెప్పిఉంటారు. అయితే రఘునాథుడు వేయితప్పులున్నా మన్నిస్తాడు. నమ్మినవారిపట్ల మాటచెల్లిస్తాడు. 'ఒకొండొరుమీద కొండెముల్ సెప్పిన వానికై మనవి చెప్పిన రీతిగ ఎంచుతాడు (విజయ. పీఠిక 26). సారంగధర రచనలో నిజానికి చేమకూరవారి జారుపాట్లు లేకపోలేదు. కాని ఆయనలో ఉన్న మంచినే రఘునాథుడు మెచ్చుకొన్నాడు. ఈ సంగతినే విజయవిలాసంలోని ఒక అర్ధాంతరవ్యాసంలో 'ఔ, నెయ్యెడ మేలె జాతురు, గ్రహింపరు జాణలు జారుపాటులన్'(1-107) అని వెంకటరాజుగారు చెప్పారు. మేలుచూశాడు కనుకనే రఘునాథుడు చేమకూరవారికి 'బహుళసన్మానం' చేశాడు. (పీఠిక30). తనకృతజ్ఞత చెప్పుకోడానికి వెంకటరాజుగారు విజయ విలాసం కృతిగా ఇచ్చారు. 'సభల గణింప మన్నన యొనర్స' ప్రబంధాన్ని సూడిద చేశారు. ఆయనమాటలు అక్షరాలా నిజమయ్యాయి. విజయవిలాసాన్ని గణించని సభ లేదు; మన్నన చేయనివాడంటూ కనబడడు. అది విలక్షణమైన కావ్యం. అడుడగునా కవి పత్రిభ చల్లగాలిలాగా వీస్తుంది. ఇతర ప్రబంధకవులలాగే లాక్షణికుల శాసనాలకు లోబడి రచించినా, ఇందులో కవి నిరంకుశుడనే సత్యం కనబడుతుంది. నిజానికి కావ్యప్రణాళికనుగాని, కవిసమయాలనుగాని చూస్తే విజయవిలాసం అన్ని ప్రబంధాలలాగే ఉంటుంది. పురవర్ణన, ఋతువర్ణన, నాయిక<noinclude><references/></noinclude> ib4zvp94e3s51nvxh6by6dub3ntrlm0 104 235763 592650 2026-10-20T21:35:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 6. చేమకూర వెంకటకవి అంగవర్ణన, వనవిహారం, విరహం, ఉపాలంభనలు, వివాహం, పుత్రోదయం మొద లైన పడికట్టుసన్నివేశాలన్నీ ఇందులోనూ ఉన్నాయి. అయితే వీటిని సముచితంగా, ఉదాత్తంగా చెప్పడంలోనే చ...' 592650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>74 6. చేమకూర వెంకటకవి అంగవర్ణన, వనవిహారం, విరహం, ఉపాలంభనలు, వివాహం, పుత్రోదయం మొద లైన పడికట్టుసన్నివేశాలన్నీ ఇందులోనూ ఉన్నాయి. అయితే వీటిని సముచితంగా, ఉదాత్తంగా చెప్పడంలోనే చేమకూరప్రతిభ కనబడుతుంది. మనకవులు స్త్రీలను వర్ణించేటప్పుడు అతివ, ఇంతి, పొలతి, రమణి అని ఎన్నో పర్యాయపదాలు వాడుతారు. విజయవిలాసంలోని 3 అశ్వాసాలతో మొత్తం 683 గద్యపద్యాలున్నాయి. వీటిలో 375 సార్లు ఈ పర్యాయ పదాలను వెంకటరాజుగారు వాడారు. ఆయన ఉపయోగించిన పదాలు 174. అవి ఆయన ప్రయోగించినప్పుడు అతికినట్టు ఉంటాయి. విజయవిలాసంలో మొత్తంమీద అతికినట్టు ఉంటాయి. విజయవిలాసంలోని మొత్తంమీద 71 పద్యాలు నాయికానాయకుల వర్ణన. అన్ని టిలోనూ పాతకవిసమయాలనే వాడారు. అయితే చేసిన వర్ణన మల్లా చేయనట్టు స్ఫురించేవిధంగా రచించబట్టి ప్రతిపద్యం కొత్తగానే ఉంటుంది. స్త్రీల వక్షోజాలను కొండలతోనూ, నూగారును పాముతోను, కురులను మేఘాలతోనూ సరిపోల్చడం సనాతనకవిసమయమే. ఈ పోలికలలోనే పద్యం వ్రాస్తూ వెంకటరాజుగారు ఎంత చమత్కరించారో చూడండి. అర్జునునితో గదుడు సుభద్రను గురించి ఇలా చెప్పాడు: అతివకుచంబులు న్మెఱుగుటారును దేవలియున్ ధరాధిపో న్నతియు నహీనభూతికలనంబు మనాభ్యుదయంబు నిప్పుడొం దితిమని మాటిమాటికిని నిక్కెడు నీల్లైడు విఱ్ఱవీగెడున్ క్షితినటుగాదె యొక్కొకరికి న్నడుమంత్రపు గల్కి కల్గినకా? [విజయ. 1-341 ఆడవాళ్ళకు కుచకచాలు, మెరుగుటారు మధ్యలో వచ్చేవే. నడమం త్రవుసిరి వస్తే ఎవరైనా నిక్కుతూ నీల్గుతూ విర్రవీగుతారు. కుచాలు నిక్కడం, నూగారు నీల్గడం, కొప్పువిర్రవీగడం చాలా అందంగా ఉంటాయి. సముచితమైన చోట చక్కగా అతికేటట్టు జాతీయాలను, కవిసమయాలను జోడిస్తేనే ఆహ్లాదం కల్గుతుంది. 'నిక్కుచు నీల్గుచు విఱ్ఱవీగుచునా' అనే జాతీయాన్నే సారంగధర చరిత్రలో కూడా ఒకసారి వెంకటరాజుగారు వాడారు (3-55). చూడండి: జలరుహనేత్ర నన్నిపుడు సారెకు దూఱుచు గేరి నిక్కుచుకా విలుగుచు విఱ్ఱవీగుచును నిక్కముగాగము వాతడేమియుల తెలియడు సాదుబిడ్డడని నేరువు మాటల దేలనాడిగా దిలిసుతుచేత ఇక్కటులు దిద్దెడ వెంతటి సంగవాచివే!<noinclude><references/></noinclude> aq98zmyibeyvhy0o32isitgmmbe9tr6 104 235764 592651 2026-10-20T21:39:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 75 ఇది సవతుల కయ్యంలోని పద్యం, సారంగధరునికి నీలాపనింద అంటగట్టి శిక్షవేశారని తెలియగానే రత్నాంగి రాజమహేంద్రుని నగరుకి వెడుతుంది. చిత్రాంగితో వాదం పెట...' 592651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 75 ఇది సవతుల కయ్యంలోని పద్యం, సారంగధరునికి నీలాపనింద అంటగట్టి శిక్షవేశారని తెలియగానే రత్నాంగి రాజమహేంద్రుని నగరుకి వెడుతుంది. చిత్రాంగితో వాదం పెట్టుకొంటుంది. నవనాధచరిత్రలో ఈ ఘట్టంలేదు. వుట్టెడు శోకంతో కుమిలి పోయే రత్నాం సవతితో చౌకబారు కయ్యం పెట్టుకోడం ఉదాత్తంగా ఉండదు. సవనాధచరిత్రలో లేని ఘట్టాలను వెంకటరాజుగారు చాలా కల్పించారు. పుత్రసంతానం కోసం శివార్చన, చిత్రాంగీసారంగధరుల చతురసంభాషణ, వేటకు వెళ్ళిన రాజుగారి విరహం, సవతుల కయ్యం మొదలైనవి ముఖ్యమైనవి. ఈ స్వకపోల కల్పిత ఘట్టా లలోని కొన్నిపద్యాలు, బోలెడు పదాలు తీసుకొని విజయవిలాసంలో మళ్లా వాడు కొన్నారు. సారంగధరలో రత్నాంగిలాగే విజయవిలాసంలో చిత్రాంగద గర్భం ధరిస్తుంది. రెండుచోట్లా 'మించెబో రచికోరికల్' అనేపద్యం తూచా తప్పకుండా ఉంది(సారంగ1-34; విజయ.2-36). సారంగధరలో 'ఏట బెంచువాని బూటపెంచి నట్టే విజయ విలాసంలో అభిమన్యుణ్ణి కూడా పెంచారు (సారం. 1-51; విజ. 3-234). సారంగధరలోని రాజు విరహవేదన పడుతూ 'జోహారు మీకు' అని చల్లగాలినీ, చంద్రుణ్ణి వేడుకొంటాడు.(2-180). ఈ పంచచామరాన్నే కొద్దిగా మార్చి సుభద్ర చెలికత్తెలు విజయవిలాసంలో వాడుకొన్నారు (3-49), రెండు కావ్యాలలోనూ మన్మథుడు పచ్చి తురకే. చూడండి ఈ పద్యం: చిడుముడి పాటునఁ జెరకుసింగిణి బూని మధుప్రియత్వ మే ర్పడ వడిలాపులున్న హరిపైని జివుక్కున నెక్కి యుక్కునేం వెడలెడు చంద్రుజూచి తమినేడిదె గోవధ మాచరించు వ పడరగ నీవు వచ్చి తురకాతువు పాంథులకు మనోభవా. [సారంగ. 2-1841 చిడుముడి పాటుతో జెరకుసింగిణి బూని మధుప్రియత్వ మే ర్పడు గతి లావులున్న హరిపైని జివుక్కున నెక్కి యుక్కున వెడలెడు చందు జూచి తమినేడిది గోవధ మాచరించు బెం పదరి లతాంగి! వచ్చి తురకాగడ యమ్మదనుండు చూడగన్. [విజయ. 3-66] ఈ మన్మథోపాలంభనం మనుచరిత్రలోని చంద్రదూషణను జ్ఞాపకం చేస్తుంది. 'గోవధ చేయుతురకల దైవంబవు' అని వరూధిని చంద్రుణ్ణి తిడుతుంది (మను 3-42). వెంకటరాజుగారు మన్మథుని చేతనే గోవధ చేయించారు. ఆయన పెద్దనగారిభావాలకు మెరుగులుదిద్దారు. మనుచరిత్రలో 'అచటి విప్రులు మెచ్చ రఖిలవిద్యా ప్రౌఢి ముదిమదితప్పిన మొదటివేల్పు'నని పెద్దనగారు వ్రాశారు (మను 1-50). తడబాటు గలదు వేదములు నాతనికంచు బరమేష్ఠి మెచ్చరు ధరణీసురులు'<noinclude><references/></noinclude> 8zd4qwh2wcopa5enja6qgbohd2vobrn 104 235765 592652 2026-10-20T21:39:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 6. చేమకూర వెంకటకవి అని ఇంద్రప్రస్థాన్ని వెంకటరాజుగారు వర్ణించారు (విజ. 1-4), పెద్దనగారి సీసంలో లేని క్రమాలంకారాన్ని వెంకట రాజుగారు ఇందులో సాధించారు. పూర్వకవులను అనుసరించిన...' 592652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 6. చేమకూర వెంకటకవి అని ఇంద్రప్రస్థాన్ని వెంకటరాజుగారు వర్ణించారు (విజ. 1-4), పెద్దనగారి సీసంలో లేని క్రమాలంకారాన్ని వెంకట రాజుగారు ఇందులో సాధించారు. పూర్వకవులను అనుసరించినా అసలువాళ్ళు చూపని సొగసులు చూపించడంలోనే చేమకూరవారి ఘనత ఉంది. పురవర్ణన చేస్తున్నప్పుడు ఆ ఊళ్ళో ఆకాశాన్నందుకొనే సౌధాలున్నాయని చెప్పడం పరిపాటే, ఒకానొక ఊళ్ళోని మేడలమీద ఆడుకొనే ఆడపిల్లలకు చంద్రుడు అడ్డమొస్తాడని, ఆ చంద్రునిలోని మచ్చకు ఏవో పేర్లు పెడతారని చిమ్మపూడి అమ రేశ్వరుడు తన కావ్యంలో వ్రాశాడు. వెంకటరాజుగారుకూడా ఇంద్రప్రస్థంలోని మేడలమీద అడపిల్లలచేత ఆటలాడించారు. చంద్రుణ్ణి అడ్డంగా ప్రవేశపెట్టారు. ఈ పద్యం చూడండి: రేలమృతాంశులో శశము రెమ్ముదమంచు ధలంచి జాళునా మేలి పసిండిసోయగపు మేడల గుజ్జనగూళ్ళు సందడి బాలికలుండి యావల జనంగని చింతిలి 'వంటయింటి కుం దేలిది యెందు పోగలదు నేటికి మని యుందురందులన్, విజయ, 1-6] అమరేశ్వరుని పద్యంలో లేని సొగసులు కొన్ని ఈ పద్యంలో ఉన్నాయి. ఇద్దరి పద్యాలలో మేడమీద ఆడపిల్లలు ఆడుకొంటారు. చంద్రునిలోని చెవుల పిల్లినిచూస్తారు. అయితే చేమకూరవారి ఆడపిల్లలు దాన్ని వంటయింటి కుందే అంటారు. ఈసామెత వాడినందువల్ల పద్యానికి అందం వచ్చింది. నిజమే. అయితే మేడ వంటిల్లు ఎలా అయింది? ఈ సందేహం వచ్చినవాళ్లకు సమాధానంగా వెంకటరాజుగారు ఆ ఆడపిల్లల చేత మేడమీద గుజ్జనగూళ్ళు వండించారు. అందుచేత అది వంటిల్లే అవుతుంది. సామెత చక్కగా అతుకుతుంది. ఏపద్యంలో జాతివాడాలి, ఏ ఘట్టంలో వార్త చెప్పాలి; ఎక్కడ చమత్క రించాలన్నది వెంకటరాజుగారికే తెలుసు. జాతివార్తలతో అర్థాలంకారాలు, అక్కరలేని చోట శబ్ధాలంకారాలను వాడి చమత్కరిస్తారు. గంగలో స్నానంచేస్తూ దానాలలిస్తున్న అర్జుణ్ణి ఉలూచి చూచింది. ఈ సంగతి కథనం చేయడానికి లేదు. అందుచేత “..కలకలన్ నగుచుండెడి సవ్యసాచి నింద్రేపల రోచిజూచి తల యూచి యులూచి రసోచితంబుగనో" అని అనుప్రాసం వాడుతారు (1-63). అర్థాలంకారం అక్కర కధాకధనంలోనేకాక పాత్రల సంభాషణలో కూడా సాధారణ ప్రశ్నలు వేయించే 6. సాహిత్యం" పద్మనాయకరెడ్డిరాజులయుగాలు (1989. II సంపుటం వ ప్రకరణం)<noinclude><references/></noinclude> 0o6hloc2vgeclbnpn6ln9zgtdw4zlqc 104 235766 592653 2026-10-20T21:39:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 77 టప్పుడుకూడా అనుప్రాసాన్నే వెంకటరాజుగారు ఉపయోగిస్తారు. మాయా ముని వేషం వేసుకొని అర్జునుడు ద్వారకలో కూర్చున్నాడు. ఆయన తీర్థయాత్రలు చేశాడని సుభద్రక...' 592653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 77 టప్పుడుకూడా అనుప్రాసాన్నే వెంకటరాజుగారు ఉపయోగిస్తారు. మాయా ముని వేషం వేసుకొని అర్జునుడు ద్వారకలో కూర్చున్నాడు. ఆయన తీర్థయాత్రలు చేశాడని సుభద్రకు తెలుసు. ఈ ముని తన మేనత్త కొడుకును ఎక్కడైనా చూశా డా అని అడగాలి. కొన్నిప్రశ్నలు వేశాక "మీరందందు నరుగ నరు గా నరుగా?" అని సుభద్రచేత వెంకటరాజుగారు అడిగిస్తారు (విజయ.2-165) శబ్దాలంకారాలలో అనుప్రాస తరువాత వెంకటరాజుగారు తరుచుగా వాడేది యమకం. కథాకథనంలో, పాత్రలసంభాషణలో, వర్ణనలలో ఇది సాక్షాత్కరిస్తుంది. సుభద్ర అందాన్ని తలచుకొంటున్న అర్జునుడు ఇలా అనుకొంటాడు. అర చందమామనేలిన దొరగా నెన్నుదురు నెన్నుదురు బిత్తరికిన్ బరువంపు మొల్లమొగ్గల- దొరగా బల్కుదురు బల్కుదురు జవ్వనికిన్. [విజయ.2-78] సుభద్ర నెన్నెదురు అర్ధచంద్రాకారాన్ని ఏలుతుందని ఎంచుతారు. ఆమె పళ్ళవరుస మొల్లమొగ్గలను పాలించుతుందని పల్కుతారు. ఈ అర్థాన్ని "నెన్నెదురు నెన్నుదురు", "పల్కుదురు పల్కుదురు" అనే యమకంతో చక్కగా చెప్పాడు. పాత కవిసమయాలనే తీసుకొన్నా చెప్పడంలో కొత్తదనం ఉంది. విజయవిలాసంలో వెంకటరాజుగారు 50 పద్యాలలో స్త్రీ వర్ణన, 21 పద్యాలలో పురుషవర్ణన చేశారు. ఇతర ప్రబంధకవులు చేసినట్టే అంగాంగవర్ణన చేశారు గాని అన్నీ ఒక్కసారే, ఒకే ఘట్టంలో చేయలేదు. మొట్టమొదట ఇంద్రప్రస్థానికి వచ్చి గదుడు సుభద్ర అందాన్ని అర్జునునిముందు వర్ణిస్తాడు. 9 పద్యాలు అయ్యాక ఎక్కడ జెప్పినాడ దరళేక్షణ చక్కదనంబు? లింకన మ్మక్క ! యదేమనంగ నివుడందు శతాంశము దెల్పలేదు నే నొక్కొక యంగ మెంచవలయుం బదివేల ముఖంబు లాయెబో చొక్కొపు జూపులో సొలపు జూచినగాక యెరుంగవచ్చునే [విజయ. 1-41] అని శతాంశం చెప్పలేదంటాడు. ఈ పద్యం వ్రాశాక ఈ ఘట్టంలో స్త్రీ వర్ణన చేమకూరవారు ఆపుచేసి కధలోనికి వెళ్ళారు. మరే ఇతర తకపైనా ఆగి 'పదివేల ముఖంబుల నొక్కొక్కయంగం' ఎంచేవాడు. తన సరదాకోసం పాఠకుణ్ణి విసిగించగలడు. వెంకటరాజుగారుకూడా ఈ పొరపాటు చేయరు. కథాకథనంలో టెంపో" చెడగొట్టరు. ఈ శిల్ప రహస్యం వారికి బాగా అలవడ్డది. ఈ విద్యలో వెంకటరాజుగారు ఇత రులను తోసిరాజంటారు.<noinclude><references/></noinclude> nowil57hf4hdxuv7s1m3v5vlhvlkugg 104 235767 592654 2026-10-20T21:39:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 6. చేమకూర వెంకటకవి విజయవిలాసంలో 'తోసిరాజు', 'తెరచిరాజు' అనే చదరంగపరిభాషను వాడారు. గదుడు సుభద్రను వర్ణించడంలో 'కలికి ముఖారవింద మలకల్వ లరాయని తోసిరాజనున్' అంటాడు (1-37). చంద్రుని...' 592654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>78 6. చేమకూర వెంకటకవి విజయవిలాసంలో 'తోసిరాజు', 'తెరచిరాజు' అనే చదరంగపరిభాషను వాడారు. గదుడు సుభద్రను వర్ణించడంలో 'కలికి ముఖారవింద మలకల్వ లరాయని తోసిరాజనున్' అంటాడు (1-37). చంద్రుని గెలిచేటంత అందమైన ముఖం ఆమెది. చంద్రుణ్ణి 'రాజు' అంటారు. అందుచేత 'తోసిరాజు' అనే ప్రయోగం ఇక్కడ రక్తికడుతుంది. సుభద్ర పెదవులు అమృతం చిందుతాయి. ఆమె చూపులు కలువలను, చకోరాలను ఏలుకొంటాయి. ముఖం కమలాల కళలు గ్రహిస్తుంది. ఇవి చంద్రుని లక్షణాలు. కాబట్టి ఆమె ముఖబింబం చంద్రబింబమే. అయితే పెళ్ళిలో వధూవరుల మధ్య తెర ఉంది. దానిని తొలగిస్తే అమృత మొలుకు నధరంబున-గుముదచకోరముల నేలుకొను శుభదృష్టిణా గమలముల కళలు పైకొను- రమణీ మణి ముఖము దొరచి రాజనవలయున్. [విజయ. 3-114] తెరచిచూస్తే తరచిచూస్తే దొరికే సొగసులెన్నో విజయవిలాసంనిండా ఉన్నాయి. సమర్థులు వ్యాఖ్యానిస్తే విజయవిలాసం ఎంతో అహ్లాదమిస్తుంది. చేమకూర వారి రెండుకావ్యాలను వేదం వెంకటరాయశాస్త్రిగారు తొలిసారి టికావ్యాఖ్యానాలతో ప్రచురించారు. "ఈ చేమకూర చక్కెరముడిలో అమృతము పారించి పెంచినదిగాని మట్టిలో నీరుపారించి పెంచినది కాదు. ఇందువూ మొగ్గలు పోలెతామే విడు శ్లేషలును, ద్రాక్షాపాకంబున నోరూర రసమొల్కు రచనలుసు" ఉన్నాయని మెచ్చు కొన్నారు.' వేదంవారి పరిష్కరణలో లోపాలున్నాయని, వ్యాఖ్యానంలో సొగసులు లేవని భావించి విజయవిలాసంలోని అసలైన అందచందాలను వూరూరా తిరిగి తాపీ -ధర్మారావుగారు ప్రదర్శించారు. విజయవిలాస వ్యాఖ్యానవిధానం ఎలా ఉండాలో చెప్తూ వ్యాసవరంపర వ్రాశారు. ఆహా అనిపించే కవిత్వాన్ని వెంకటరాజుగారు వ్రాస్తే ఓపెరా అనిపించే వ్యాఖ్యా నాలను ధర్మారావుగారు చేశారు. ఉదాహరణకు ఒక నూటఎరుపు చూడండి. చిత్రాంగదను చూసి అర్జునుడు మోహించాడు. రాత్రల్లా విరహవేదన అనుభ వించాడు. ఆమెను పెళ్ళాడదలిచాడు. తెల్లవారి పెద్దల వద్దకు తన చెలికాణ్ణి పంపాడు. ఆ ఘట్టంలోని పద్యం ఇది. అపుడున్నపుడు ప్రపుల్ల నవాంబుజవ-పన్న ముఖుడయి 'మలయధ్వజక్షితీశ కమలహితునకు సమకాగమనవార్త-దెలువు' మనుచు విశారదు బిలిచిననిచె. 7. పారంగధర చరిత్ర, వేదంవారి ప్రచురణ. (1910) విజ్ఞప్తి. పుట 2. 8. భారతి 1932 సంపుటి 9, పంచికలు 3 నుండి 7 వరకు. [విజయ. 1-152]<noinclude><references/></noinclude> qsjfpqrt5y6trq4qd6voovnhqkkvprg 104 235768 592655 2026-10-20T21:40:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 79 ఈ పద్యంలోని 'మామకాగమనవార్త' అనే చోట 'మామక + ఆగమన వార్త' అనీ, 'మామ ఆగమన వార్త' అనీ రెండు ఎరువు లున్నాయని జూలూరు అప్ప య్యగారూ, వేదం వెంకటరాయశాస్త్రిగారూ మ...' 592655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 79 ఈ పద్యంలోని 'మామకాగమనవార్త' అనే చోట 'మామక + ఆగమన వార్త' అనీ, 'మామ ఆగమన వార్త' అనీ రెండు ఎరువు లున్నాయని జూలూరు అప్ప య్యగారూ, వేదం వెంకటరాయశాస్త్రిగారూ మొదలైన వారు వ్యాఖ్యానం చేశారు. ధర్మారావుగారు మాత్రం 'మామ + కాగా + మన + వార్త' అని తెలుగు విరుపులు చూపించారు. ఇటువంటి ఆహ్లాదకరమైన చతుర వ్యాఖ్యానం చేమకూరవారి అన్ని పద్యాలకు అవసరం. విజయవిలాసానికి సంపూర్ణమైన వ్యాఖ్యానాన్ని తాపీ ధర్మారావుగారే రచించి ప్రచురించారు. 10 వారు బయట పెట్టపోయే రత్నాలు భాషా సరస్వతి తలమీద పెట్టుకుంది. 12 పూర్వకవులను అనుసరించినా చేమకూర వారు బయటపడకుండా అను సరిస్తారనీ, అనుకరణలో కూడా తన స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారనీ తాపీ ధర్మారావు గారు నిరూపించారు." అయితే తాళ్ళపాక తిమ్మక్కగారి సుభద్రా కళ్యాణానికి, విజ యవిలాసంలోని కొన్ని పద్యాలకూ పోలికలున్నాయి. " ఇక్కడ చేసుకూరవారు దొరికి పోతున్నారు. అయితే సుభద్రా కళ్యాణంద్విపద అర్వాచీనమని తాము భావిస్తున ట్టు తాపీవారు నాతో చెప్పారు. తిమ్మక్కగారి సుభద్రాకళ్యాణం వేటూరివారు పరి ష్కరించినది– 1950 లో తిరుపతి దేవస్థానంవారు ప్రచురించారు. ఇందులో చివర "అవనిలో తాళ్ళపాకయ్యగారి తరుణ్ తిమ్మక్క చెప్పి తాను సుభద్ర కళ్యాణము పాట' అయితే ఈ ద్విపదకావ్యం 1910 లో ఒకసారి అచ్చుపడింది. కాకినాడలో మంగువారు ప్రచురించారు. దానిలో చివర "వరకవి తాళ్ళపాక తిమ్మప్ప చెప్పెను విష్ణుకథను జగతిలోపలను" అని ఉంది. తాళ్ళపాకవారి వంశంలో ఎవరో తిమ్మప్ప అనే పురుషుడు - బహుశా చేమకూరవారికి అర్వాచీనుడు- ఈ ద్విపద వ్రాసిఉంటాడని తాపీవారు తలపోస్తున్నారు. అయితే తిరుపతివారి ప్రచురణకు మూలమైన తాళపత్ర ప్రతిలో చివర ఇలా ఉంది:13. 9. భారతి, అంగీరస అపారం. 9 సంపుటి, సంచిక 7. 10. విజయవిలాసం హృదయోల్లాపవ్యాఖ్య, హైద రాబాద్ - 1968. 11. తెలుగు భాషా సమితి వారి విజ్ఞాన సర్వవ్వం, సంపుటి 3, పుటలు 1106,1107. 12. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం, IV-గజపతుల తొలిరాయలయుగాలు 1, 19వ ప్రకరణం. 13. వెంకటేశ్వర ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయం సంఖ్య 7827.<noinclude><references/></noinclude> ba0juhaqciu6ubr2f3wvr48k9ev06cm 104 235769 592656 2026-10-20T21:40:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 6. చేమకూర వెంకటకవి ధరలోను తాళ్ళపాక అన్నయ్యగారు- ధరణి తిమ్మక గచెప్పెధరలోను వెలయ 'దీనిని తరుణితిమ్మక్క' అని ప్రభాకరశాస్త్రిగారు పరిష్కరించారు. సుభద్రా కళ్యాణం ద్విపదగా వ్...' 592656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>80 6. చేమకూర వెంకటకవి ధరలోను తాళ్ళపాక అన్నయ్యగారు- ధరణి తిమ్మక గచెప్పెధరలోను వెలయ 'దీనిని తరుణితిమ్మక్క' అని ప్రభాకరశాస్త్రిగారు పరిష్కరించారు. సుభద్రా కళ్యాణం ద్విపదగా వ్రాసినది ఎవరో అర్వాచీనపురుషుడే అని అను మానించిన తాపీవారిని బలపరచడానికి నాకు కొన్ని ఆధారాలు దొరికాయి. శాలివాహన శక వర్షాలు 1662 నళనామసంవత్సర పుష్యశుద్ధ సప్తమీ బుధ వారంనాడు ఒక తాళ్లపాక తిమ్మాచార్యులవారు పంజవెంకట్రెడ్డిగారికి ఏడుకొండల రంగనాధ రామా యణం కాపీచేసి ఇచ్చారు. ఈయన క్రీ.శ. 1740 లో ఉన్నాడు." ఇతడే ద్విపద సుభద్రకళ్యాణం వ్రాశాడేమో అన్న అనుమానం భావిపరిశోధనవల్ల తేలాలి. అయితే ఈ సమస్యను ఇంకొంచెం చిక్కుపెట్టడానికి ద్విపద సుభద్రా కళ్యాణం రచయిత మరొకరు కావచ్చుననే అనుమానం కలుగుతుంది. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తువారు ప్రచురించిన స్త్రీలపాటలలో ఒక సుభద్రా కళ్యాణం ఉంది. కొద్దిపాఠభేదాలతో అది అచ్చంగా వేటూరివారు ప్రచురించినదే. దానిలో చివర ఇలా ఉంది? 15 ధరణిలో హేమాద్రి తనయుడవున్న- గురుభక్తితిమ్మక్క మధుభక్తిరతియు మలయువూర్ణా సుభద్రా వివాహ-యివ్వరు పాడినాయవ్వరు విన్న. ఈ హేమాద్రిగారి అప్పన్న పులిమీద పుట్రలాగ వచ్చాడు. ఇతనికి, తిమ్మక్కకి ఏమిటి బంధుత్వమో! సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం నాలుగవ సంపుటంలో తాళ్ళపాక తిమ్మక్కగారిపై రాసిన ప్రకరణంలో సుభద్రా కళ్యాణం-స్త్రీలపాట తాళ్ళపాక వారింటనే పుట్టిందనీ అది తంజావూరుదాకా పాకిందని నిరూపించాను. తాళ్ళపాకవారి సంకీర్తనలు ముఖ్యంగా తోడయ మంగళం లోని అయిదు పాటలు నేటికి తంజావూరు భజన సంప్రదాయంలోనూ భాగవతమేళాప్రదర్శనలు ప్రారంభంలోనూ సజీవంగా ఉన్న సంగతి తెలియచేశాను. తమ ఇళ్ళలో ఆడవాళ్ళు పాడుకొనే పాటల్లోని సొగసులను వర్ణనలనూ చేమకూరవారు వాడుకొని ఉండొచ్చని చెప్పాను. విజయవిలాసంలో తిమ్మక్కగారిని కాకపోయినా ఇతరులను స్పష్టంగా 14. ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తులో 2610 సంఖ్యగల మైరావణ చరిత్ర ఒకటి ఉంది. ఆ గ్రంథం చివర ఈ సంగతులు ఉన్నాయి. చూ!! పరిషతృత్రిక సంపుటి 6, పుటలు 238-240. 15. స్త్రీల పౌరాణికపు పాటలు (భారత భాగవత కథలపాటలు). ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తు ప్రచురణ, పుట 228,<noinclude><references/></noinclude> cdnxkbg0na9ext9asxm2pyr5xl5bprp 104 235770 592657 2026-10-20T21:40:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 81 వెంకట రాజుగారు అనుసరించారు. 1 అయితే అందువల్ల వారికి వచ్చిన న్యూనత ఏమీలేదు. ఎక్కడ నుంచి ముడిసరుకు తీసుకున్నా దానినిపుటం పెట్టి శుద్ధిచేసి ఎన్నో నగి...' 592657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 81 వెంకట రాజుగారు అనుసరించారు. 1 అయితే అందువల్ల వారికి వచ్చిన న్యూనత ఏమీలేదు. ఎక్కడ నుంచి ముడిసరుకు తీసుకున్నా దానినిపుటం పెట్టి శుద్ధిచేసి ఎన్నో నగిషీలు చెక్కందే వెంకటరాజుగారు కావ్యంలో పొదగరు. సారంగధరచరిత్రలో మక్కికిమక్కి అనుసరిస్తున్న తావులలో కూడా తావులు విరజిమ్మిన ప్రతిభాశాలి ఆయన. చేమకూర వెంకటరాజుగారి విజయవిలాసంలోకన్నా సారంగధరలోనే ప్రౌఢమైన శ్లేషాది చమత్కృతులున్నాయని దీపాల పిచ్చయ్య శాస్త్రిగారు భావిస్తు న్నారు. 17 వేదం వారి సారంగధర వ్యాఖ్యానంలో 'పాదపాదమునా పాఠదోషం, అడుగడుగునా అర్థదోషం' ఉండడంవల్ల కొత్తగా 'జితకాశీ' అనే విపుల వ్యాఖ్యానంతో పిచ్చయ్య శాస్త్రిగారు సారంగధరచరిత్రను ప్రచురించారు. ఎన్నో సొగసులు చూపించారు. చేమకూరవారి కవితాగుణాల గురించి ఎవరికీ అభిప్రాయభేదా లుండవు గాని ఆయనకులం గురించే వాదోపవాదాలు ఉన్నాయి. ఆయన కులం తక్కువ వాడనే వదంతి ఒకటి చిరకాలంనుంచీ ప్రచారంలో ఉంది. వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రిగారి ఆస్థానంలో బుచ్చివెంకు అనే కవి ఉండేవాడు. అతణ్ణి 'బుధజనాటవ్యటన్న్యంకు బుచ్ఛివెంకు' అని వెంకట్రాద్రిగారు మెచ్చుకొన్నారు. 'న్యంకు' అంటే జింక అని సంస్కృతంలో అర్థం ఉంది. బుధజనులనే అరణ్యంలో చరించే జింక అని అ ప్రశంసకు అర్థం. “న్యంకు' అనే పదమే కాక 'రంకు' అనే పర్యాయపదం కూడా జింకకు ఉంది. 'కృష్ణసారరురస్యంకురంకు శంబ రరౌహితాః' అని అమరంలో పర్యాయపదాలు ఉన్నాయి. బుచ్చివెంకును ప్రభువు 'న్యంకు'తో ప్రశంసించితే తోడిపండితులు 'రంకు'తో ఈసడించి ఇలా చెప్పారు: కొంకకక తమవాడిన యిది - బొంకేలగు? వెంకటాద్రి భూపాలక యీ న్యంకేల? వానికింగల-రంకే యిచ్చోట నిల్పరసవంతమగున్, [చాటుపద్యరత్నాకరం, 156 పద్యం) అసూయాపరులైన పండితులు గుణాన్ని కాక కులాన్ని చూడడంవల్ల బాధపడి బుచ్చివెంకు ఈ క్రింది పద్యం చెప్పాడు. పన్నిన సతబంధమున బాగును నోగును చూడ శీనుచే మన్నన మాలి మాకులము మాట దలంతురే? చేమకూరి వెం 16. దక్షిణ దేశీయాంధ్రవాజ్మయం. నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు, పుట 67. 17. సారంగధర చరిత్ర, జితకాశి దశాసహితం, పీఠిక వు. 63.<noinclude><references/></noinclude> je19v9cjfoachvmddv37pcc3xdkx5oz 104 235771 592658 2026-10-20T21:41:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 6. చేమకూర వెంకటకవి కన్నకు లోపమేమి? కులమా కవవానకు ? వెంకటాద్రిరా జన్న గణించి వారలు దయామతి జూచిన వాకుజాలదే? [చాటుపద్యరత్నాకరం, 157] ఈ పద్యం చెప్పిన బుచ్చివెంకు వేశ్యాపుత్రుడట. అ...' 592658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 6. చేమకూర వెంకటకవి కన్నకు లోపమేమి? కులమా కవవానకు ? వెంకటాద్రిరా జన్న గణించి వారలు దయామతి జూచిన వాకుజాలదే? [చాటుపద్యరత్నాకరం, 157] ఈ పద్యం చెప్పిన బుచ్చివెంకు వేశ్యాపుత్రుడట. అతడు చేమకూర వెంకన్నగారి ప్రసక్తి తేవడంవల్ల ఆయన కూడా ఇటువంటి కులంలోనివాడేనని పాతకాలపు పండి తుల అభిప్రాయం. బ్రాహ్మణుల పుస్తకాలలోంచి తప్ప ప్రామాణిక ప్రయోగాలు స్వీకరించని అప్పకవి చేసుకూరవారి రెండుగ్రంథాలలోంచి పదిపద్యాలు ఉదాహ రించాడు. ఈ గ్రంథాల గద్యలో తాము లక్ష్మణామాత్యుని కుమారులమని వెంకట రాజుగారు చెప్పుకొన్నారు. అందుచేత వారు నియోగి బ్రాహ్మణులని అప్పకవి పొరపడ్డాడని సనాతనుల భావం. చేమ కూరవారు నాయుళ్ళలో ఇప్పటికీ ఉన్నారని, ఆడవాళ్ళపేరు బయటికి రానీయని ఆశూరవంశంలోనే వెంకటరాజుగారు వుట్టారని తాపీధర్మారావుగారి ఉద్దేశం. ఇంతకూ ఏ తల్లి కన్నదేగాని, వెంకటరాజుగారు, తమ తల్లి కడుపు చల్లగా. కలకాలం బ్రతికే కవి. ఏ వనంలోనైనా చెట్లు చేమలుంటాయిగాని తెలుగుసాహిత్య వనంలో ఎన్ని చెట్లున్నా చేమ ఒక్కటే ఉంది! 18. తెలుగు భాహనమితివారి విజ్ఞాన సర్వస్వం, సంపుటం. పుట 1109.<noinclude><references/></noinclude> d5vi85uw67s8mgc9eu649c770tm9w27 0 235772 592659 2026-10-20T21:42:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = చేమకూర వెంకటకవి | ముందరి = [[../రఘునాథ నాయకుడు/]] | తదుపరి = [[../తిట్టు కవులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసా...' 592659 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = చేమకూర వెంకటకవి | ముందరి = [[../రఘునాథ నాయకుడు/]] | తదుపరి = [[../తిట్టు కవులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=77 to=96 /> 7o3iwe7esgysy71l2a89jz88cdwsai3 104 235773 592660 2026-10-20T21:43:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '7. కొందరు తిట్టు కవులు అనుగ్రహిస్తే దీవించడం బాగా ఉంటుంది గాని ఆగ్రహిస్తే శపించడం- మంచిది కాకపోయినా మానవనైజం. సహజంగా కోపంవచ్చిన మనిషికి మాటలు రావుగాని కవికి మాత్రం అవి పిల...' 592660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>7. కొందరు తిట్టు కవులు అనుగ్రహిస్తే దీవించడం బాగా ఉంటుంది గాని ఆగ్రహిస్తే శపించడం- మంచిది కాకపోయినా మానవనైజం. సహజంగా కోపంవచ్చిన మనిషికి మాటలు రావుగాని కవికి మాత్రం అవి పిలస్తే పలుకుతాయి. తిట్టడం అందరికీ చేతనవు తుందిగాని కవి తిట్టిన తిట్టుమాత్రం గట్టిగా పనిచేస్తుందని జనం నమ్ముతారు. శాపానుగ్రహసమర్థులైన కవుల గురించి రకరకాల కట్టుకధలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఇటువంటి మహానుభావులలో వేములవాడ భీమకవి ఆద్యుడు. అతని తిట్లు, దీవనపద్యాలు మాత్రం మనకి దక్కాయి. తిక్కనగారి తాతగారు మంత్రి భాస్కరుడు కూడా శాపానుగ్రహశక్తి యుతుడని కేతనవ్రాసిన పద్యాలవల్ల తెలుస్తున్నది.' అయితే మంత్రి భాస్కరుని చాటువు లేమైనా ఉంటే అవి కాల గర్భంలో కలిసిపోయాయి. చాళుక్య కాకతీయ యుగాలలో ఇటువంటి కవులున్నారని చెప్పుకో వచ్చును గాని తిట్టుకపుల ప్రభ తరువాత యుగాలలో బాగా ఉంది. కందుకూరి రుద్రకవి ఈ విద్యలో ఘటికుడు. రామరాజభూషణు డతకేం తీసిపోడు. కుట్టని తేలును చూసి కిట్టనివాళ్ళు పురుగుక్రింద భావిస్తారని బాధపడి, అతను తిట్టకమాన నన్నాడు."తాకుట్టకయున్న వృశ్చికము గుమ్మరిపుర్వని యందురేకదా' అన్న అతనిపద్య పాదం చాలా ప్రసిద్ధమైనది. 2 లోకంలో బాగా ప్రచారం పొందిన ఇటువంటి పద్యాలను కొన్నింటిని అప్ప కవి సేకరించాడు. తిట్టుకవిత్వానికీ, ఇతర పద్యాలకు తేడాఏమిటి? రెండింటిలోనూ యతిప్రాసలు గణాలూ సమానమే. రెండింటినీ చెప్పేవాడు కవే. మామూలు పద్యానికి లేని ఫోర్సు దీని కెలా వస్తుంది అని సహజంగా ఎవరైనా ఆలోచిస్తారు. 1. దశకుమార చరిత్ర, 1-32. 2. నమగ్రాంధ్రసాహిత్యం, ఆరవసంపుటం 1989 ప్రకరణం S.7 - (4)<noinclude><references/></noinclude> mkr5ggsxr6fc0ysjk9kl76mtu3vx3qz 104 235774 592661 2026-10-20T21:44:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 7. కొందరు తిట్టు కవులు తిట్టుపద్యాలలో ఫలానాచోట ఫలానా అక్షరం వాడినందువల్లే ఇది సాధ్యంఅని లాక్షణికుల విశ్వాసం. 'పద్యంలోని మూడు,' అయిదు, ఆరు, ఏడు సంఖ్య స్థానాలలో కొన్ని విషమాక...' 592661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 7. కొందరు తిట్టు కవులు తిట్టుపద్యాలలో ఫలానాచోట ఫలానా అక్షరం వాడినందువల్లే ఇది సాధ్యంఅని లాక్షణికుల విశ్వాసం. 'పద్యంలోని మూడు,' అయిదు, ఆరు, ఏడు సంఖ్య స్థానాలలో కొన్ని విషమాక్షరాలు నిలవకూడదట. పదకొండో స్థానంలో కూడా కొన్ని వాడకూడదు. ఇతరచోట్ల వాడినప్పు డి అక్షరాలవల్ల ప్రమాదం లేదు. ఆ ప్రమాదభరితమైన స్థానాలూ, అక్షరాలూ అప్పకవి లెక్కప్రకారం ఏమిటంటే- 1. పద్యంలోని 3-5-6-7-11 స్థానాలలో అకారం, కచటతపలలో మొదటి అక్షరాలు, దంత్యోప్మాలూ వాడకూడదు. (అప్ప.2-36) 2. మూడవ చోట మొదటి మూడు సరళాలు, మూడవ అచ్చు మూడవ ఊష్మాక్షరం వాడకూడదు. (అప్ప.2-368) - 3. ఆరవచోట పోడశాక్షరం అంటే తకారం పెట్టి పద్యం చెప్తే తిట్టు తినేవాడు చస్తాడు. (అప్ప. 2-369) కీలకస్థానాలలో విషమాక్షరాలు ప్రయోగించి శపించిన తిట్టుకవులు పదిమందిని అప్పకవి ఉదాహరించాడు వాళ్ళ పేర్లు, యుగాలు చూడండి. 1. వేములవాడ భీమకవి 2. బడబాసలభట్టు 3. మేధావిభట్టు 4. ప్రౌఢకవి మల్లన 5.తెనాలి రామకృష్ణయ్య 6. ఎడవల్లి పర్వతన్న 7. రంగరాజు లింగయ్య 8. ఏలూరి శేషయ్య 9. పింగళి రామరాజు 10. నెల్లూరి తొడమలయ్య చాళుక్యయుగం రెడ్డిరాజులయుగం తొలిరాయలయుగం మలిరాయలయుగం మలిరాయలయుగం అరవీటి రాజులయుగం అప్పకవికి పూర్వం 33 " " ఈ కవులలో కొందరి గురించి ఇంతకుముందు ఆ యా యుగాలలో చెప్పు కొన్నాం. అప్పుడు విడిచిపెట్టినవాళ్ళ గురించి ఇప్పుడు ముచ్చటించుకొందాం. 1.బడబాసలభట్టు:~ ఇతడేకాలంవాడో, ఏఊరివాడో ఖచ్చితంగా చెప్పలేం. కాని ఒకసారి ఈయన త్రిపురాంతకంనుంచి శ్రీశైలానికి వెళుతున్నాడు. ఒకచోటమకాం చేశాడు. తెల్లవారు ఝామున స్నానం చేసి సూర్యునికి అర్ఘ్యం యిస్తున్నప్పుడు అతని చేతి ఉంగరం జారి చెరువులో పడిపోయింది. వెంటనే అతడు ఏడింట<noinclude><references/></noinclude> 17e43c7277r2xmmowtbqpzkq4053802 104 235775 592662 2026-10-20T21:46:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII టకారం పెట్టి ఈపద్యం చెప్పాడు: బడబాసల భట్టారకు-కుడిచేయుంగరము రవికి గొబ్బున సర్ఘ్యం 85 బిడువేళ నూడి నీలో-బడియె చటాకంబ! నీటి బాయుము వేగన్. (అప్ప.2-374) ఈ పద్య...' 592662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII టకారం పెట్టి ఈపద్యం చెప్పాడు: బడబాసల భట్టారకు-కుడిచేయుంగరము రవికి గొబ్బున సర్ఘ్యం 85 బిడువేళ నూడి నీలో-బడియె చటాకంబ! నీటి బాయుము వేగన్. (అప్ప.2-374) ఈ పద్యం చెప్పిన నాలుగు గడియలకు చెరువు ఎండి పోయిందట. కవిగారు తన ఉంగరాన్ని తీసుకొని చక్కా పోయాడు. ఇతడు ఎండబెట్టిన తటా కాన్ని తెలుగు రాయలు కట్టించాడు. వేములవాడ భీమకవి ఒక తెలుంగా ధీశుణ్ణి పచ్చ కర్పూరం ఇచ్చి లాలించమన్నాడు. శ్రీ నాధుడింకొక తెలుంగా ధీశుణ్ణి కస్తూరికై ప్రస్తుతించాడు. ఈ ఇద్దరిలో ఏ తెలుగురాయడు కట్టించిన తటాకంలో బడబానలభట్టు గారి ఉంగరం పడ్డదో తెలియదు. బహుశా రెడ్డి రాజుల కాలంలోనివాడు కావచ్చు. ఈ బడబానల భట్టు ఇదికాక ఇంకా విపద్యాలు చెప్పాడో, ఏ పుస్తకాలు వ్రాశాడో ఏమీ తెలియడు. 2. మేధావిభట్టు:–ఇతడు సాళువ పెదతిమ్మరాజు గారి కాలంవాడు. ఒకసారి రాజుగారు కవిగారున్న ప్రాంతాలకు వచ్చారట. అప్పుడు పద్యం రాయడానికి మేధావిభట్టు చేతిలో ఒక తాటాకు కూడా తేకపోయింది. అయితే ఎదుట తాటిచెట్టు ఒకటుంది. ఎక్కి ఆకులు కోయడానికి అవకాశంలేదు. అందుచేత మేధావిభట్టు తక్షణం ఆరింట ఆకారం పెట్టి ఈపద్యం చెప్పాడు: సాళువ పెదతిమ్మమహీ-పాలవరుడు వీడె వచ్చె బద్యము వ్రాయన్ గేలను లే దాకొకటియు-దాళము తుత్తునియలగుచు ధరపై బడుమీ. (అప్ప. 2-371) ఈపద్యం చెప్పిన గడియకు తాటి చెట్టు మూడు ముక్కలై కిందపడిందట. సాళువరాజుపై కవి పద్యం వ్రాశాడు. ఈరాజు తొలిరాయల యుగంవాడు. 3. ప్రౌఢకవి మల్లనః ఇతని గురించి మనం మలిరాయలయుగంలో చెప్పు కొన్నాం. అయినా ఇతడు తిట్టిన చాటుధార గురించి కొద్దిగా చెప్పుకొన్నాం ఈయన ఒకసారి కొండపల్లినగరం పడమటికి గుడి అన్నంరాజుగారిని కలుసుకొంనేదుకు వెళ్లాడు. అక్కడ బ్రహ్మదండిచెట్టు ఉంది. దాని ముళ్లు కవిగారి కుడిపాదానికి గుచ్చుకొన్నాయి. ఆ బాధలో మూడింట అకారం నిలిపి ఆయన ఇలా తిట్టాడు: అన్ననృపతి బొడగన- నడవంగా గొండపల్లి నగరిపడమటన్ గడియడుగమడనుగాడిన-చెడుముండులు బ్రహ్మదండిచెట్టున డుల్లు [.2-372]<noinclude><references/></noinclude> c5gilwpcbab8mis7rlow2uzyorevxmq 104 235776 592663 2026-10-20T21:46:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 7. కొందరు తిట్టు కవులు ఇలా తిట్టిన రెండు గడియలకు ఆ చెట్టు ముళ్ళన్నీ రాలిపోయాయాని ప్రతీతి. ఈ పద్యాన్ని ఉచ్చరిస్తున్నప్పుడు ప్రౌఢకవి సంధినియమాన్ని పాటించ లేదని చెప్పాలి. 'గ...' 592663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>86 7. కొందరు తిట్టు కవులు ఇలా తిట్టిన రెండు గడియలకు ఆ చెట్టు ముళ్ళన్నీ రాలిపోయాయాని ప్రతీతి. ఈ పద్యాన్ని ఉచ్చరిస్తున్నప్పుడు ప్రౌఢకవి సంధినియమాన్ని పాటించ లేదని చెప్పాలి. 'గుడి అన్ననృపతి' అని విసంధిగానే, యడాగమం లేకుండా, చద వకపోతే మూడింట 'అ'కారానికి బదులు 'య'కారం వస్తుంది. విసంధి చాలా శక్తివంతమైన దని ఇందలి నీతి. 4. రంగరాజు లింగయ్య := మూడింట అకారం పెట్టి ప్రౌడకవి మల్లన్న తిడితే అదేచోట కకారం నిలిపి రంగరాజు లింగయ్య గూఢంగా జూపల్లి లింగరీ తిట్టాడు. ఈయనచేసిన నేరమేమిటో కవిగారికి ఎందుకు ఆగ్రహం వచ్చిందో తెలియదు. జూపల్లి లింగడి భవనంలో నక్కలు తిరగాలని శ్లేషగా తిట్టాడు. 'శివా' అనే అకారాంత స్త్రీలింగ పదానికి నానార్థాలున్నాయి. ఒకటి పార్వతీదేవికి పర్యాయ వడం. ఇంకొకటి సక్కకి పేరు. ఉసిరిక చెట్టుకికూడా 'శివ' అని పేరువుంది. ఈ నానార్థాలలో నక్కను మనస్సులో పెట్టుకుని 'నీయిల్లు నక్కల పాలుగాను' అని తిడుతూ రంగరాజు లింగయ్య ఇలా గూఢంగా పద్యం చెప్పాడు: రవికోటిధామమయమై- నవకాంచనయుతము నగుచు నావాటి జోగినా భువిని శివాన్విత మగు నీ భవనము జూపల్లిలింగ! భవగుణవంగా! (3)-2-380) జూపల్లి లింగని భవనం శివాన్విత మైందో లేదో, అసలియన ఎవరో తెలి యదు. ఎలకూచి బాలసరస్వతి తన చంద్రికాపరిణయాన్ని జూపల్లి వెంకటాద్రికి అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ వెంకటాద్రి వంశంలో ముగ్గురు లింగన్న లున్నారు. బహుశా వాళ్ళలో ఒకరిపై రంగరాజు లింగయ్య పై తిట్టుపద్యం చెప్పి ఉంటాడు. బాపల్లి తెలంగాణాలో ఉంది. 5. ఎలూరి శేషయ్య: ఈయన శ్రీశైలంవాడు. ఒకసారి తుక్కరము అనే మంత్రిగారు గడ్డపారలు పెట్టి శ్రీశైలాన్ని తవ్వించసాగారు. ఏ నిర్మాణంకోసం ఆయన రాళ్లు తీయించాడో, తెలియదుగాని ఏలూరి శేషయ్య దానిని అపచారంగా భావించి, ఇలాదోచుకు పోవడం సహించలేక పోయాడు. అందుచేత ఐదింట 'క'కారం నిలిపి ఇలా తిట్టాడు: మునుపాక కేల రావణుడు మోదమున ప్రజరాద్రి నెత్తినం తనె హరు డప్పుడే తనవదంబున ద్రొక్కి మదం బడంచె గా<noinclude><references/></noinclude> hgiavqaekjlodi8ru3zcbu10agmf5rx 104 235777 592664 2026-10-20T21:47:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII వనమయగోరి తుక్కసచివాయిల శ్రీగిరి గడ్డపారలకా 87 గసలుచు ద్రవ్వి సర్వమును గైకొని వీకివు దాత దోవునే? (అన్న. 2-375) ఈ తిట్టు తిన్న మూడురోజులకు తుక్కరసు చచ్చిపో...' 592664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII వనమయగోరి తుక్కసచివాయిల శ్రీగిరి గడ్డపారలకా 87 గసలుచు ద్రవ్వి సర్వమును గైకొని వీకివు దాత దోవునే? (అన్న. 2-375) ఈ తిట్టు తిన్న మూడురోజులకు తుక్కరసు చచ్చిపోయాడట. 6. పింగళి రామరాజు: శ్రీశైలాన్ని దోచుకున్న కుక్కరసు ఎలాంటివాడో ఏమో చెప్పలేంగాని తంగెడ కొండడు అనే వాడొకడు బకాసురునిలాగా పింగళి గ్రామంలో పెచ్చురేగాడు. ఈ ఎంగిలిముచ్చును చంపడానికి ఎవరికి దమ్ములు లేకపోయాయి. అప్పుడు పింగళి రామరాజు అనేకవి అయిదింట క కారం, ఆరింట చకారం పెట్టి ఇలా పద్యం చెప్పాడు: పింగళి ఏకచక్రపురి, పెంపుగ నందు వసించియున్న యా తంగెడ కొండడే బకుడు, తథ్యము, మానవులార! వాని బా ధం గడముట్టజేసె లమును ధర్మజుతమ్ముడు భీము, డిప్పుడి యెంగిలిముచ్చు జంపుటకు వీశ్వరు వేడుడు భీము డయ్యెడి (అప్ప. 2-378) ఈ పద్యం చెప్పిన తరువాత తంగెడకొండణ్ణి ఈశ్వరుడెలా చంపాడో, ఎన్ని గడియలకు తిట్టుఫలించిందో, ఎన్ని రోజులకు బకుడు చచ్చాడో అప్పకవి విరించలేదు. అయితే ఆ ప్రజాకంటకుణ్ణి ఏ భీముడో చంపేఉంటాడు ఈ పింగళి రామరాజు ఇతర గ్రంథాలేమైనా వ్రాశాడో లేదో తెలియదు. ఈయన కళాపూర్ణోదయం వ్రాసిన సవరాజుగారికి గాని, అభ్యచరిత్ర రచించిన పింగళి ఎల్లన్నకుగాని బంధువో, కాడో కూడా తెలియదు. 7. నెల్లూరి తిరుమలయ్య: తమకొచ్చిన కష్టాన్ని రామరాజు భారతకథతో పోలిస్తే నెల్లూరి తిరుమలయ్య తన బాధని రామాయణంతో అన్వయించాడు. ఈయన కొక గుఱ్ఱం ఉండేది. దానిని శ్రీపతిరాజు పోతరాజనే దుష్టుడు అవహరించాడు. అప్పుడు కడుపుమండి తిరుమలయ్య ఇలా తిట్టాడు: హయ మది సీత, పోతవసుధాధిపు దారయ రావణుండు, వి శ్చయముగ నేను రాఘవుడ, జాహ్నవి వారిధి, మారు ఢంజవా ప్రియతనయుండు, లచ్చన విభీషణుడా గుడిమెట్ట లంక, నా జయమును బోతరక్కనుని చావును వేడవవాడు మూడుడి. (అన్న. 2-376) ఈ పద్యంలో ఆరింట తకారం ఉంది. ఈ తిట్టుపద్యంలో ఆశించినట్టు ఏడవ నాడు శ్రీపతి పోతరాజు మరణించాడని అప్పకవి చెప్పాడు. అయినా గుడిమెట్ట పాల కుడు త్యాగి పోతరాజుగారే గాని శ్రీపతిరాజు పోతరాజుకాడు. త్యాగి పోతరాజు క్రీ.శ.<noinclude><references/></noinclude> j1efg8hdkycj678nnvs845hx1fu4r5h 104 235778 592665 2026-10-20T21:47:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 7. కొందరు తిట్టు కవులు 1199 ప్రాంతాలలో ఉన్నాడు. ఆయనమీద ఈ పద్యాన్ని వేములవాడ భీమకవి చెప్పినట్లు లోకంలో ప్రతీతి. 8. కవిభానుడు: వేములవాడ భీమకవే చాళుక్య చొక్క భూపాలుని చూసిన ప్పుడ...' 592665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>88 7. కొందరు తిట్టు కవులు 1199 ప్రాంతాలలో ఉన్నాడు. ఆయనమీద ఈ పద్యాన్ని వేములవాడ భీమకవి చెప్పినట్లు లోకంలో ప్రతీతి. 8. కవిభానుడు: వేములవాడ భీమకవే చాళుక్య చొక్క భూపాలుని చూసిన ప్పుడు ఈ క్రింది పద్యం చెప్పాడని కొందరు భావిస్తారు” గడియలోపల దాడి కడిగి ముత్తునియగా దిట్టిన మేధావిభట్టుకంటె రెండుగదెల బ్రహ్మదండిముండ్లన్నియు డుల్లదిట్టిన కవిమల్లుకంటే మూడుగడెలకు దా మొనసి యెత్తిన గండి పగులదిట్టిన కవి భానుకంటె పరజాములోపల చెరువునీళ్లను కంగదిట్టిన బడబాగ్నిభట్టుకంటె సుగ్రకోపి నేను నోపును శపియింప-గమ్మరింప శక్తి కలదు నాకు పెట్టిన జిగురు బుట్టింప గిట్టింప-బిరుదు వేములాడ భీమకవిని. (కవిజీవితములు, పుట 18) ఈపద్యంలోని మూడవ పాదంలో 'కవిభాను' డనే తిట్టుకవి 'మొనసి యత్తినగండి' పగిలించాడని తెలుస్తుంది. ఈ భాసుడు శాపానుగ్రహశక్తియుక్తుడైన భాస్కరం లేక పంచతంత్రాన్ని వ్రాసినభానుకవో తెలియదు. తెలుగు సాహి త్యంలో భాసుకవి ఒక్కడే ఉన్నాడు. భాస్కరులు నల్గురున్నారు. వాళ్ళ వివరాలివి: 1. మంత్రిభాస్కరుడు 2. హుళక్కి భాస్కరుడు 3. శ్రీపతి భాస్కరుడు' 4. భాస్కరాచార్యుడు తిక్కనగారి తాతగారు. రామాయణ రచయిత. చిత్ర శతకం వ్రాశాడు. వైశ్యపురాణకర్త. ఈ నల్గురిలో మంత్రిభాస్కరుడు మాత్రమే శాపాను గ్రహదక్షుడు. భీమ కవి చెప్పాడన్న ఈ సీసపద్యంవల్ల కవిభానుడనే తిట్టుకవి పేరు మాత్రంతెలు స్తోం ది. మిగతా పాదాలలోని కవులందరి గురించి మనం ముచ్చటించుకొన్నం. ఈ కవి భానుని సంగతి అప్పకవి ఎక్కడా చెప్పలేదు. అందుచేత బహుశా ఇతడు అప్ప కవిసమకాలికుడు కావచ్చు.. విషమస్థానాలలో దుష్టాక్షరాలు పెట్టి పద్యం వ్రాసినా, లక్షణం తెలియక తిడితే తిట్టు దీవన అవుతుందట, దీవిస్తే తిట్టు అవుతుందట. ఇంతకి ఏడింట చకారం పెట్టకూడదని లాక్షణికులు భావించానా నన్నయ్యగారు ఆంధ్రమహాభారతం లోని 3. గురజాడ శ్రీరామమూర్తిగారు వేములవాడ భీమకవిగురించి వ్రాస్తూ 'కవిజీవితములు' ప్రథమభాగంలో ఈ పద్యం మొదట ఉదహరించారు.<noinclude><references/></noinclude> cc2wbagioja9wicke3hm3tpwvswk4oi 104 235779 592666 2026-10-20T21:47:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 89 మంగళాచరణంలో ఏడింట చకారం వాడారు. 'శ్రీవాణి గిరిజా శ్చిరాయ' అనే సమా సంలో ఏడింట చకారం ఉంది. అయితే నన్నయగారు దానికేం భయపడలేదు. ఆంధ్ర సాహిత్యంలోని తొలిపద...' 592666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 89 మంగళాచరణంలో ఏడింట చకారం వాడారు. 'శ్రీవాణి గిరిజా శ్చిరాయ' అనే సమా సంలో ఏడింట చకారం ఉంది. అయితే నన్నయగారు దానికేం భయపడలేదు. ఆంధ్ర సాహిత్యంలోని తొలిపద్యంలోనే విషమాక్షరం ఉంటే, భారతీయ సాహిత్యంలోని తొలి శ్లోకం తిట్టుకవిత్వమే! ఏటికి స్నానానికి వెళ్లిన వాల్మీకి కళ్ళకు నిషాదుడు చేస్తున్న దారుణం కళ్ళబడింది. కొంచపిట్టల జంట ఒక చెట్టు మీద క్రీడిస్తూ ఉంటే బోయవాడు బాణం వేసి అందులో పోతుపిట్టను కొట్టివేశాడు. ఈ దారుణం చేసిన దుర్మార్గుడు అట్టేకాలం బ్రతకకూడదని వాల్మీకి వెంటనే, అనుకోకుండా ఈ శ్లోకం చెప్పాడు. మా నిషాద ! ప్రతిష్టాం త్వ మగము శాశ్వతీ సృమాః యత్కాంచమిథునా దేశ మవధీః కామమోహితం. ఈ శ్లోకంలో ఆరింట ఆకారం ఉంది !! (1-15) వాల్మీకి ఋషి కాబట్టే అతని శోకం శ్లోకమైందని సాహిత్యలోక విశ్వాసం ఋషికానివాడు కావ్యం రచించలేడు. (నానృషి & కురుతే కావ్యం) వేదకాలంలో కవు లంతా ఋషులే. ఋషులందరూ కవులే. ఋషిదైవ సమానుడు. ఋగ్వేదంలో అగ్ని అదిమ దైవం. అగ్నిని కవిగా పురోహితునిగా హెూతగా భావించారు. సత్కవి వాక్యం రిత్తపోదని జనం నమ్ముతారు. కవిభవిష్యం చెప్పగలడు కాబట్టి ఆడినమాట మంచైనా, చెడ్డయినా నిజమవుతుంది నేనమ్మకం అత్యంత ప్రాచీన కాలం నుండి అన్ని మానవ సమాజాలలోనూ ప్రచారంలో ఉంది. గ్రీకు కవుల గురించి జార్జి థాంప్సన్ ఇలా వ్రాశాడు. " ...... at this level the poet merges into the priest. The minsterel's person was sacred.Being inspired by Appollo, possessed, he was a prophet as well as a poct. He claimed to know the future. So with Appollo himself. He combined prophecy with music because in primitive society music in the vehicle for all forms of psychical dissociation, including the prophetic trance. He was at once poet, prophet, priest- the male priest of a female cult" 4 గ్రీకు కవుల గురించి థాంప్సన్ చెప్పిన మాటలు మనకూ వర్తిస్తాయి. మాతృ స్వామ్యవ్వవస్థలోనే ఆదిమ మంత్ర చర్యలు ప్రారంభమైనాయి. అప్పుడు స్త్రీలే తంతు నడిపించేవారు. భవిష్యం చెప్పేవారు. రాగల మేలు కీడుల గురించి రాగ 4.George Thomson - the prehistoric Aegean. (Studies in Ancient Greek society) P-485<noinclude><references/></noinclude> orbb2eniyu9iiu69dduk91zjtgo3dpm 104 235780 592667 2026-10-20T21:47:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 7. కొందరు తిట్టు కవులు వరుసలో సుదీర్ఘంగా చెప్పేవారిని " గద్దె చెప్పేవారని” ఇప్పటికీ తెలుగవారు గురి _స్తారు. ఈ విద్యను ఎరుక, గద్దె, తల, రంగం, సవాలు, సోది అనికూడా పిలుస్తారు. సర్...' 592667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 7. కొందరు తిట్టు కవులు వరుసలో సుదీర్ఘంగా చెప్పేవారిని " గద్దె చెప్పేవారని” ఇప్పటికీ తెలుగవారు గురి _స్తారు. ఈ విద్యను ఎరుక, గద్దె, తల, రంగం, సవాలు, సోది అనికూడా పిలుస్తారు. సర్వసామాన్యంగా స్త్రీలే ఈ విషయాలలో మేటి వారు. పురుషాధిక్యం పెరిగాక మగవాడు మగువల మంత్రవిధుల స్థానాన్ని ఆక్రమించు కొన్నాడు. ఆడకట్టుకట్టుకొని ఆడిపాడసాగాడు. కైగట్టి గట్టివాడయ్యాడు. ఆదిమ యుగాలలో సంఘంలోని వారందరూ సమష్టిగా జరిపే కొలుపులూ, చెల్లించే మొక్కులు, ఫ్యూడల్ వ్యవస్థలో కొన్నికొన్ని కుటుంబాల సభ్యులు నేచుకొనే నోములూ, చేసే వ్రతాలూ అయ్యాయి. ప్రతి ప్రతానికి ఒక కథ ఉంటుంది. ఈ కధలను ఆదిలో గానం చేసేవారు. మధ్యతరగతి ఇళ్లలో చేసే కొన్ని ప్రతాలలో పాటలు ఉన్నా నోములలోని కధలను వచన రూపంలో కూడా చెప్పుకొంటారు. చిట్టచివర "కధలోపమైనా వ్రతలోపం కాకూడదు. భక్తి తప్పినా ఫలం తప్పదు" అనే హెచ్చరిక స్త్రీల వ్రత కధలలో సర్వత్రా కనబడుతుంది. వ్రతానికెంత మహత్తు ఉందో కవిత్వానికి కూడా అంతమహత్తు ఉంటుందని ప్రజల నమ్మకం. అందుకే ప్రజల గురించి చెప్పినట్టే కవిత విషయంలో కూడా "సరము తప్పయినా ప్రాసం తప్పకూడదు" అనే పామెత పుట్టింది. కవిత్వానికి గణాలూ, యతిప్రాసలు ముఖ్యం. సాధారణ ప్రజలు గణా లనూ, గూఢ యతులనూ గుర్తించలేక పోవచ్చునుగానీ ప్రాసలను పోల్చుకో గలరు. అందుకే జనం "కైగట్టడాన్ని ప్రాసం పెట్టడం' తోకూడా వ్యవహరిస్తారు. అందరూ కవిత్వం చెప్పలేరు గనుక చెప్పగలిగే వారిలో ఏదో మహత్తు ఉండి ఉండాలని భావి స్తారు. కోపగించిన కవి ప్రాపంపెట్టి చంపేస్తాడన్నా భయం కూడా కొందరిలో కనబడుతుంది.' అందుకే తిట్టుకవుల ప్రభ ఒకప్పుడు వెలిగింది. అయితే జనసామాన్యంలోనే " శాపాలకు చచ్చే వాడులేడు, దీవనలకు బతికే వాడూలేడు" అనే ధైర్యం కూడా క్రమేణా వచ్చి సామెత స్థిరమైంది. ఇది శుభసూచకం. 5. కన్యాశుల్కం నాటకంలో పూజారి గవరయ్య ఒకచోట పోలిశెట్టి మీద పద్యం చెప్పాడు "పోలిశెట్టి ముఖము. పోలిరొట్టెను బోలు; పోలిశెట్టి ముక్కు పొడుముడొక్కు" అని పద్యం ఎత్తుకోగానే భయవడి పొలిశెట్టి "వొద్దు! వొద్దు వొద్దు నామాటను ప్రానం పెట్టి సంపేస్తావా యేటి" అని మొత్తుకొంటాడు. 'ఎంతకెల్లా శావనాకారం మాకెద్దది' అని నమ్ముతాడు. (కన్యాశుల్కం - పంచమాంకం రెండో స్థలం - పేకాట సీను.)<noinclude><references/></noinclude> 4l012wpm48w6g7j95a9juw8xt47r0kg 0 235781 592668 2026-10-20T21:48:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = కొందరు తిట్టు కవులు | ముందరి = [[../చేమకూర వెంకటకవి/]] | తదుపరి = [[../పుష్పగిరి తిమ్మన్న/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమ...' 592668 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = కొందరు తిట్టు కవులు | ముందరి = [[../చేమకూర వెంకటకవి/]] | తదుపరి = [[../పుష్పగిరి తిమ్మన్న/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=97 to=104 /> 544wzsxegyj1yk5rwjw9ja80s9c29a9 104 235782 592669 2026-10-20T21:50:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఒక్కొక్క యుగంలో ఒక్కొక్క విద్వాంసుడు సజీవ విద్యాపీఠంగా ప్రసిద్ధు డవుతాడు. అతని మీది గౌరవంతో సమకాలికులు తాము వ్రాసిన కావ్యాలను మొద...' 592669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఒక్కొక్క యుగంలో ఒక్కొక్క విద్వాంసుడు సజీవ విద్యాపీఠంగా ప్రసిద్ధు డవుతాడు. అతని మీది గౌరవంతో సమకాలికులు తాము వ్రాసిన కావ్యాలను మొదట ఆయనకే చదివి వినిపించి అభిప్రాయం అడుగుతారు. చేయమన్న మార్పులు చేస్తారు. చెప్పిన సలహాలు పాటిస్తారు. ఆయన ఇచ్చిన బిరుదులు ధరిస్తారు. ఆయన మెచ్చుకొంటే పొంగిపోతారు. కాకతీ యయుగంలో తిక్కనగారికి కవి మిత్రుడనే బిరుదు ఉంది. మళ్ళీ నాయక రాజుల యుగంలో అలా కవి మిత్రుడనే ప్రశంసకు తగినవాడొకాయన ప్రని ద్ధుడయాడు. ఆయన పేరు పుష్పగిరి తిమ్మన. ఆయన కవిత్వ మహత్వవిదుడు. సరసార్థగౌరవంలో భారవి అంతటివాడు. ఉదారవాక్చతురత కలవాడు. ఆధ్యాత్మిక విద్య, పరతత్వమార్గ విచారం తెలిసినవాడు. కవిత్వ తత్వంలో కూడా నేర్పరి. ఈయనే కాక ఇతనితో పాటు చదువుకొన్నవాళ్లంతా మంచి కవులయ్యారు. వాళ్లకియన గ్రంథ రచనలో తోడ్పడ్డారు. ఆ సంగతి వాళ్ళు గర్వంగా చెప్పుకొన్నారు. నన్నయగారు తమ భారతరచనకు నారాయణభట్టు మాటసహాయం చేసినట్టు చెప్పుకొన్నారు. 'పాయక పాక శాననునికి భారత ఘోరరణమ్మునందు నారాయణు'డట్లు నారాయణభట్టు తనకు తోడ్పడినందుకు నన్నయగారు కృతజ్ఞత చెప్పుకొన్నారు (ఆది.1-25). చాళుక్యయుగంలో తాము రుణవడ్డవారి పేర్లు గ్రంథంలో పేర్కొనడం మొదటి సారిగా జరిగింది. మళ్లా నాయకరాజుల యుగంలో పుష్పగిరి తిమ్మనగారి మిత్రులే తమకు తోడ్పడ్డ వాళ్ళను పేర్కొన్నారు. కంకంటి పాపరాజుగారు విష్ణుమాయా విలాసం అనే యక్షగానాన్నీ, ఉత్తరరామాయణాన్నీ వ్రాశారు. ఆ రచనలో పుష్పగిరి తిమ్మనగారి సలహా లున్నాయి. టేకుమళ్ళ రంగ శాయి భాగవతాన్ని ద్విపదగా రచించాడు. ఈయన కూడా తిమ్మనగారి సహాయాన్ని<noinclude><references/></noinclude> 75zj8p53ku54ce90lial0mavqq11oqv 104 235783 592670 2026-10-20T21:51:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు స్వీకరించారు. పాపరాజు గారి తమ్ముడు కంకంటి నరసింహం విష్ణుమాయావిలాసాన్ని తిమ్మనగారి తోడ్పాటు వల్లనే ద్విపదగా రచించాడు. ఈ ముగ్గురూ...' 592670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>92 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు స్వీకరించారు. పాపరాజు గారి తమ్ముడు కంకంటి నరసింహం విష్ణుమాయావిలాసాన్ని తిమ్మనగారి తోడ్పాటు వల్లనే ద్విపదగా రచించాడు. ఈ ముగ్గురూ తమ కృతజ్ఞత లెలా చెప్పుకొన్నారో చూడండి : కంకంటి పాపరాజు చెప్పినవి: 1. మదీయహితకార్యఘటనాది ముఖ్యులైన కవి తిమ్మనార్య ప్రము ఖులు ......విష్ణుమాయావిలాసం, యక్షగానం, పుట 3] 2. అనేకాంధ్రకృతి ప్రకల్పన సమర్థుడు... నా సహశ్రోత [ఉ.రా.1-24] 3. కిరీటికి శౌరి తోడైనట్టు అమ్మహాకవి సాహాయ్య మాచరింప. టేకుమళ్ల రంగశాయి చెప్పినది (ఉ.రా.1-26] 1. నా సహశ్రోత చారుకవిత్వ సుజ్ఞానరహస్యపారజ్ఞు దిమ్మన సత్కవి బిలిచి అతని సహయతనతులోక్తియుక్తి.... [ద్వి. భాగవతం, R.765] కంకంటి నరసింహం వ్రాసినది: అనఘుని పుష్పగిర్యప్పన్న తనయు-మను సంస్కృరాంధ్రకక పవాతిదక్షు యాయన్నసఖుని తిమ్మనకవి కృతిస-హాయుని చిలిపించి యమ్మేటి కూడ. [ద్విపదవిష్ణువిలాసం] ఈ ముగ్గురేకాక ధరణిదేవుల రామమంత్రి అనే కవి కూడా తిమ్మనగారి సహాయం వల్లనే దశావతార చరిత్ర రచించినట్టు సాహిత్యలోకం చెప్పుకొంటుంది. నిజానికి కంకంటి పాపరాజుగారి ఉత్తరరామాయణాన్ని, ధరణిదేవుల రామమంత్రి వ్రాసిన దశావతార చరిత్రను పుష్పగిరి తిమ్మన గారే వ్రాసి వాళ్ళ పేరు పెట్టారనే అపవాటికటి ప్రచారంలో ఉంది. ఈ పాపరాజుగారి రచనలో చాలా భాగం తిమ్మన గారు చెప్పి ఉండవచ్చునుగాని ధరణిదేవుల రామయ్యకు, తిమ్మనగారికి సంబంధం ఉన్నట్టు లేదు. దశావతారచరిత్రలో తిమ్మనగారిని రామయ్య పేర్కొనలేదు. ఈ విషయాలు చర్చించేముందు ఈ కవుల జీవితాలు తెలుసుకొందాం. 1. పుష్పగిరి తిమ్మన:- కడపజిల్లాలో పుష్పగిరి చాలా సుప్రసిద్ధమైనది. ఆదిశంకరులు ఇక్కడ తమ మఠాన్ని స్థాపించారు.. అప్పటినుంచి తెలుగుదేశం లోని అద్వైతమతానికి పుష్పగిరే పట్టుకొమ్మ. ఈ శంకరమఠం వల్లనే బహుశా ఆ మండలంలో వేదాంతబోధకులు, అవధూతలు, అంతర్ముఖులు ఎందరో ఉద్భవిం<noinclude><references/></noinclude> 55gggwxb4o8nymajmdi2ckp17i65jhb 104 235784 592671 2026-10-20T21:51:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 93 చారు.' పుష్పగిరి గ్రామంలో ఉండే ఒక శోత్రియకుటుంబంలో అప్పన్న గారనే గృహస్థుకు ముగ్గురు కొడుకులు పుట్టారు. పెద్దవాడు వెంకటకృష్ణయ్య బ్రహ్మవేత్త. రెండ...' 592671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 93 చారు.' పుష్పగిరి గ్రామంలో ఉండే ఒక శోత్రియకుటుంబంలో అప్పన్న గారనే గృహస్థుకు ముగ్గురు కొడుకులు పుట్టారు. పెద్దవాడు వెంకటకృష్ణయ్య బ్రహ్మవేత్త. రెండవవాడు వెంకటయ్య కవి. ఇతడు ఏ గ్రంథాలు వ్రాశాడో తెలియదు. మూడవ వాడు తిమ్మన్న. ఈయనే చాలామంది కవులకు మిత్రుడై అనేక కావ్యాలు వ్రాశాడు. తిమ్మన్నగారు చిన్నప్పటినుండి ఆంజనేయభక్తుడు. ఆయనకు హను మంతుడే 'తత్వమసి' మొదలైన వాక్యాల అర్థాన్ని కలలో బోధించిన గురువట. ఆంజనేయుణ్ణి ఆర్నెల్లు ఆరాధిస్తే సత్కవిత్వం వస్తుందని తిమ్మన గారి నమ్మకం. *షణ్మాసజవమున సత్కవిత్వము నేర్పు. నొకయేట సుజ్ఞానయుక్తి నలరు' అని సమీరకుమారవిజయంలో వ్రాశారు (6-83). హనుమంతుడు కేవలం కవీంద్రుడే కాదు-కవులలో ఉత్తమకవివరుడు; విద్వజ్జనులలో విద్వచ్చిరోమణి అని తిమ్మన గారి విశ్వాసం. ఆయన భక్తితోనే ఆంజనేయుణ్ణి త్రిమూర్తులుగా, పరమహంసగా తిస్తారు. సరసభాషాసక్తి సత్యవైభవయుక్తి భావింపంకజభవ ప్రభుతదోవ గనకాంగదస్ఫూర్తి దనుజావహృత్కీర్తి దన హరిత్వము యథార్థముగ దోవ స్మరవిభేదప్రౌఢీ బురవిదాహనిరూఢి సర్వజ్ఞగతి మహేశ్వరత దోవ బుష్కరాశ్రయరీతి బోధహేతుఖ్యాతి హంసత్వమును దనయందె దోవ స్వప్నమున మున్ను నాకు సాక్షాత్కరించి "తత్వమస్యాదివాక్యసంతతికి వర్థ మెఱుకచేసిన గురుడ నేనే" యటంచు నావతిచ్చిన హనుమంతు మఖిముతింతు. [సమీరకుమార విజయం, 1-7] కృత్యాదిని ఆంజనేయుణ్ణి ప్రత్యేకంగా సుతించడం పుష్పగిరి తిమ్మనగారి పుస్తకాలతోనే మొదలవుతున్నది. ఆయన కవిమిత్రులు, సమకాలికులు అందరూ ఆంజనేయుణ్ణి ఇష్టదేవతా ప్రార్థనలో కీర్తించారు. వాళ్లందరి కన్నా బాగా నుతించినవాడు తంజావూరు రఘునాథనాయకుడు. యత్ర యత్ర రఘునాథకీర్తనం - తత్ర తత్ర కృతమస్తకాంజలిం బాష్పవారి పరిపూర్ణలోచనం - భావయామి పవమాన నందనం. అనే శ్లోకం చాలా సుప్రసిద్ధం. దానిని రఘునాథనాయకుడు తన వాల్మీకి చరిత్ర కృత్యాదిని ఇలా అనుకరించాడు: 1. సంగ్రహాంధ్రవిజ్ఞానకోశం, 2 వ సంపుటి, పుట 451.<noinclude><references/></noinclude> cs45nq57blnhxum5xly84atzhh9iz6m 104 235785 592672 2026-10-20T21:51:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఎక్కడ రామకీర్తన మొకించుక యే వివవైన వేడ్కదా ఎక్కడ వచ్చి రంజిలి కృరాంజలియై ప్రేమదాశ్రువూరముల్ పిక్కటిలింగ మైబులకబృందము బాదుకోసంగ...' 592672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>94 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఎక్కడ రామకీర్తన మొకించుక యే వివవైన వేడ్కదా ఎక్కడ వచ్చి రంజిలి కృరాంజలియై ప్రేమదాశ్రువూరముల్ పిక్కటిలింగ మైబులకబృందము బాదుకోసంగ బాడుచున్ జొక్కుచు వాడు సయ్యనిలమామ ప్రభావత భావు గొల్చెదన్ [వాల్మీకి 1-3] రామకీర్తన జరిగే చోటల్లా హనుమంతుడలాగ తియ్యని కన్నీళ్ళు పెట్టుకొంటే, ఆంజనేయుడంటేనే పుష్పగిరి తిమ్మనగారు వరవశిస్తారు. ఆయన హనుమంతుని దయవల్ల అబ్బిన కవిత్వంతో జననమంది మనుట కెల్ల ఫలము గల్గ గృతియొక్కటి రచింపదలచారు. అప్పుడు బ్రహ్మవేత్త అయిన ఆయన అన్నగారు వెంకట కృష్ణయ్యగారు, తాడిపర్తి కేశవపెరుమాళ్ళు. ప్రబల రఘుపతయ్య అనే మిత్రులు ఇష్టాగోష్ఠిలో ఉండి 'నీవు అవరబ్రహ్మవు. అందుకే వాణి నీ జిహ్వ గ్రాన ఉంటుందని ఇలా అన్నార రసికుడపై భావిబిన-ప్రవవభవుని హృదయవీధి భావించుట నీ రసనాగ్రంబున బాయక-వపియించిన రజువి కొమ్మ వరకవి తిమ్మా. [సమీర.1-14] ఇలా అన్నవాళ్ళు సామాన్యులు కారు. అంతర్ముఖులు, ముఖ్యంగా ప్రబల రఘుపతయ్య రాజయోగి, ఈ జీవబ్రహ్మతత్వనిగూఢమనస్కులు. ఇంకా ఇలా అంటున్నారు: "ఈ రోజుల్లో అష్టాదశవర్ణనలు ప్రారంభించి వర్ణించుకొంటూ మేము కృతులు వ్రాశామని కొందరంటారు. వర్ణనలు ఎందునా పొందవు. నీవు ఉభయలోక శ్రీకారంగా కృతి నిర్మించు" అని చెప్పి ఇలా నిర్దేశించారు: నీవు కవిత్వతత్వములు నేర్పరి దాటకు పత్ఫలంబుగా బావని వీకు పద్గురుడు బ్రాణవిభుండు వభీష్టదైవముం గావున దచ్చరిత్ర లోడికంబుగ గురించి సేయుమా జగ త్సావసమై ప్రవర్తిల బ్రబంధము దుష్కృతబంధముక్తికిన్, [సమీర. 1-14] ఆ పెద్దలు అలా చెప్పిన తరువాత పురాణేతిహాసాలలో హనుమంతుని గురించి ఎక్క డే ఘట్టమున్నదీ వెదికి, అవన్నీ ఒక ప్రబంధంగా తిమ్మనగారు నిర్మిం చదలిచారు. శివాలయందగ్గిర ఒక తెల్లవారుజామున కూర్చుని, 'ఈ కృతికి ఎవరిని అధిపతిని చేద్దామా' అని భావిస్తూ స్వస్తికాసనం వేసుకొని వవనం బంధించి యోగనిద్రలో కూర్చున్నారట. ఆ వింత సుప్తిలో శతకోటి మదనశృంగారమూర్తి కని పించాడట. అతడు శ్రీరాముడు. తన బంటుమీద అతని బంటు చెప్పే కావ్యాన్ని<noinclude><references/></noinclude> 5utey328l0k4zojdj266mdr9fm88wm7 104 235786 592673 2026-10-20T21:52:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 95 ఆడగడానికి ధర్మపత్నీ సమేతంగా వచ్చాడు. తిమ్మనగారు బ్రహ్మానంద భరితులై ఇలా భావించారు: మో మాటు ద్రిప్పబోడు కయిమోడ్చిన మెచ్చును మెచ్చి మ్రింగడే కామితమ...' 592673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 95 ఆడగడానికి ధర్మపత్నీ సమేతంగా వచ్చాడు. తిమ్మనగారు బ్రహ్మానంద భరితులై ఇలా భావించారు: మో మాటు ద్రిప్పబోడు కయిమోడ్చిన మెచ్చును మెచ్చి మ్రింగడే కామితమైన ఏకలడు కాదన నొప్పును దప్పు గల్గినన్ రామనరేంద్రు డట్టి ప్రభురత్నము శాశ్వతకీర్తి కల్గగా వేమిటి జీవరాధములు కిత్తురొ యుత్తమకావ్యముల్ కవుల్ ? [సమీర. 1-27] తన ఉత్తమ కావ్యాన్ని శ్రీరామాంకితంగా రచించాడు. ఇందులో 1602 గద్య పద్యాలున్నాయి. ఇది ఏడాశ్వాసాల కావ్యం. సమకాలికు లందరూ తమ పాండి త్యాన్ని ప్రదర్శించడానికీ సరదాలు తీర్చుకొనడానికి ఏ మాత్రం కధలేని శృంగార ప్రబంధాలని నిర్మిస్తూంటే తిమ్మనగారు పెద్ద పురాణంవంటి ఇతివృత్తాన్ని తీసుకొని ప్రయోజనాత్మకమైనరచన చేశారు. దీని నొకరకంగా హనుమత్పురాణం అనవచ్చు. ఏయే అశ్వాసాలలో ఏఏకథ ఉందో చూడండి. ప్రథమాశ్వాసం:- రావణుని చంపాక శ్రీరామచంద్రుడు సాకేతపురంలో సుఖంగా రాజ్యం చేస్తున్నాడు. ఆయనదగ్గరకు అగస్త్యుడు వచ్చాడు. 'నువ్వు దశకంఠుని సంహరించావు. బాగానే ఉంది. ఇప్పుడు శతకంఠరావణాసురుడు దాపురించాడు. నిన్ను గెలుస్తానని చిందులు తొక్కు తున్నాడు అని చెప్పాడు. ఈ పులిమీద పుట్రలాంటి శతకంఠుణ్ణి ఎలాగ చంపడం అని రాముడు ఆలోచించాడు. ఆంజనేయుణ్ణి చూసి "నీవు ఏకపాద రుద్రుడవు. నువ్వు చేయగల కార్యాన్ని ఇలా ఉపేక్షచేయడం న్యాయమా? వెళ్ళి నాపగ దీర్చు' అని ఆదేశించాడు హనుమంతుణ్ణి. ఇలా ప్రస్తుతించుతున్న రాముణ్ణి సీతమ్మ చూసింది. 'ఏకపాదరుద్రుడా ఈ కపీశ్వరుడు? ఆ కథేమిటో చెప్పండి' అని భర్తను అడిగింది. రామయ్య కథ చెప్ప సాగాడు. ఒకనాడు శివుడు వనవిహారం చేస్తున్నాడు. చల్లగాలి అల్లరి చేస్తూంది. ఆ వాయువుని చూపించి శివుడు పార్వతితో ఇలా అన్నాడు: చిగురాకు వయ్యంట చెరగొకింత దెమల్చి సముద్రగ్రమంజరీ స్తనములంటి కడగి పుప్పొడి గందవాడిమీద నించి కాసారనాభి ప్రదేశములు పుణికి తమ్మిపూనెమ్మో ముతావుల సాంపాని బలురీతి బింబోష్ఠతలము నొలసి లపలీదళకపోలలాలితస్థితి గాంచి కడవన్నె యనటి పెందొడలనడరి రావి చిగురాకు మరుహజారము రమించి వవవవజగంధి నలరించే వాయువిటుడు<noinclude><references/></noinclude> pof075kt1riykwo5nxwdaup4piongup 104 235787 592674 2026-10-20T21:54:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు కంటె? తెలికంటి! యనుచు ముక్కంటి నొడువ నాస నా ననబోడి యననము వంచె. (సమీర.1-132] రతి ప్రసక్తి తెచ్చి శివుడు పార్వతితో క్రీడించసాగాడు. అప్పుడక్...' 592674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు కంటె? తెలికంటి! యనుచు ముక్కంటి నొడువ నాస నా ననబోడి యననము వంచె. (సమీర.1-132] రతి ప్రసక్తి తెచ్చి శివుడు పార్వతితో క్రీడించసాగాడు. అప్పుడక్కడొక మర్కట మిథునం కూడా రమిస్తోంది. అది చూసి పార్వతి సిగ్గుపడింది. 'సరే, మనమూ ఆ రూపం ధరిస్తే సిగ్గుపడనక్కరలేదు' అని పార్వతీపరమేశ్వరులు చిగురుబంగరుకటారివజీరుని కేళిలో తేలారు. శివుని తేజాన్ని ఆమె భరింప పోయింది. ఏడుకైలము లేడు వారిధు లేడు దీవులు మోచినన్ వాడు చెందని నాకు దేవరవారి తేజము దాల్పగా గూడనున్నది వానికంటెను ఘోరమైనది దీని నీ వేడనైనను నిల్పవే వరమేశ మ్రొక్కెద నాపుడన్. [సమీర. 1-138] పార్వతీదేవే భరింపలేని ఈ తేజాన్ని ఎవరు భరించగలరని శివుడు వాయుదేవుణ్ణి పిలిచాడు. దానిని భరించమన్నాడు. ఆ మహాబలుడు వెయ్యేళ్లు దానిని భరించి ఆ తరువాత అంజనాదేవికి ఇచ్చాడు. ఈ ఘట్టంలో తిమ్మన్నగారు చాలా గొప్ప రచనా శిల్పం చూపించారు. శైవమైన తేజాన్ని వాయుడు ఉత్తరోత్తరా ధరించాలి కనుక శివపార్వతుల క్రీడకు ముందు వాయువిటుణ్ణి వర్ణించాడు. ఉత్తమకథాశిల్పం తెలిసిన రచయితలే ఇలాగ ప్రధానపాత్రలను ముందే గడుసుగా పరిచయం చేస్తారు. శివతేజాన్ని అంజనకు వాయువు ఇచ్చాడని చెప్పాక ఆమె ఎవరు? అని సీత ప్రశ్నించింది. రామయ్య కేసరి అనే వానరుని వృత్తాంతం చెప్పాడు. అతడు శంబసాధనుడనే రాక్షసుని చంపిన కథ తెలిపాడు. ఆ కేసరి అంతదాకా బ్రహ్మచర్యం ఆచరించాడు. ఇంక గృహ స్థాశ్రమం స్వీకరించా లనుకొన్నాడు. ఇది ఇలా ఉండగా బ్రహ్మఅహల్య అనే కన్యను సృజించి గౌత మునికి భార్యగా ఇచ్చాడు. ఆమెను ఇంద్రుడు మోహించి దొంగతనంగా రమిం చాడు. గౌతముడు శపించాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ కూతురిమీది మమకారంతో వచ్చాడు. బ్రయత్నముజేసి యీ ఇందువదన-సృజనజేయుట తెలియక చేసి దలుకు కుమ్మరికి నొక్కయేడును గుదియకొక్క-పెట్టనెడు నిజముగాన్పించే నివుడు [సమీర.1-183]<noinclude><references/></noinclude> jcmabhxp3fizx0cm5m5no707zue2i2z 104 235788 592675 2026-10-20T21:55:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 97 అల్లుణ్ణి చూసి 'నామాట విని ఉవిద కిదిగాక నేరంబు లొకటి రెండు గావు'మని బ్రహ్మ ప్రార్థించాడు. గౌతముడు ఒప్పుకొన్నాడు. ఇంద్రుణ్ణి కూడడం వల్ల అహల్య ఒక కొడ...' 592675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 97 అల్లుణ్ణి చూసి 'నామాట విని ఉవిద కిదిగాక నేరంబు లొకటి రెండు గావు'మని బ్రహ్మ ప్రార్థించాడు. గౌతముడు ఒప్పుకొన్నాడు. ఇంద్రుణ్ణి కూడడం వల్ల అహల్య ఒక కొడుకును కన్నది. తరువాత ఒక కూతుర్ని కన్నది. కొడుకు పేరు వాలి; కూతురి పేరు అంజన, ఆ తరువాత అహల్య ఒకనాడు తోటలో పువ్వులు కోస్తూంది. అప్పుడామె అందాన్ని సూర్యుడు చూశాడు. మక్కువ పడ్డాడు. చల్లని రూపు దాల్చి వచ్చాడు. 'మన్మధునికి భయపడ్డాను. నీ చను గొండలు రెండివుడా శ్రయింపగా వచ్చితిని, శత్రుభీతు డగు వాని నను గరుణించు కోమలి' అన్నాడు. తన పగవాళ్లందరినీ ఆమె వెనకేసుకుని మన్నిస్తోంది. చాలా చముత్కారంగా ఇలా అన్నాడు. వెరవుమాలిచి నీవు వెనుక వైచికొనంగ వేణియై తిమిరంబు వెలయలేదొ పగవుమానిచి నీవు మొగమోటసేయంగ ముఖలీల జంద్రుండు మురియలేదో కలక జారిచి నీవు కనుసన్న గావింప నీక్షణోన్నతి గల్వ లెనగలేదా రహిచూసి నీవాచరణయుక్తి మొనయింప బదనఖస్థితినుడుల్ బ్రబలలేదా తమము నెలకల్వలుడులు నా దాయలయ్యు దెరవ! నిను జెంది నేనన్న వెరవకున్న తెరువు నరిపూని నేను నీ మరుగుపొచ్చి చెరకువిల్కాని నొకయింత నరకుచేయ. (సమీర.1-1991 ఈ పద్యంలోని శిల్పం చేమకూర వెంకటరాజుగారి రచనకు సరిసమానంగా ఉంది. చీకటి, చంద్రుడు, కలువలు, చుక్కలు అనేవి సూర్యునికి శత్రువులు. అవి ఆమెను ఆశ్రయించాయి. చీకటిని వెనకేసుకుని రావడంవల్ల అది ఆమె జడ అయిందట. చంద్రునికి మొహమోటపడడంవల్ల అతడామె ముఖ మయ్యాడట. కలువలకు కనుసన్న చేయడం వల్ల అవి ఆమె కన్నులు అయ్యాయి. చుక్కలను కాళ్లవద్దకు చేరదీయడంవల్ల అవి కాళ్ల గోళ్లయాయట. కవిసమయాలను జాతీయాలతో జోడించి చమత్కరించే కవులు అరుదు. పుష్పగిరి తిమ్మనగారు ప్రథమశ్రేణికవులలో ఒక 'నా శత్రువులైన చీకటి ఎంద్రుడు కలువలు, చుక్కలు నిన్ను చేరాక నన్ను చూసి భయపడలేదంటే నేను నిన్ను ఆశ్రయించితే మన్మధుణ్ణి సరకు చేయనక్కరలేదు.' అని సూఁ అహల్యతో అన్నాడు. అంత చమత్కారంగా మాట్లాడే అందగాణ్ణి అహల్య ఎలా పొమ్మంటుంది? 'ఊ' అంది. వాళ్లు లలిత రతికేళికానందలహరిలో తేలారు.<noinclude><references/></noinclude> idrp4dqkbpwf129hmgcj60tul0qngpm 104 235789 592676 2026-10-20T21:56:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న. అతని కవిమిత్రులు అరగంటిసాక్కులు చిరునవ్వుటక్కులు మరులూను చెయ్యులు ముఱివములును గిలిగింతక్షవులు మెలికొన్న రూపులు జిలిబిలిముచ్చటల్ కులుకునటలు వర...' 592676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న. అతని కవిమిత్రులు అరగంటిసాక్కులు చిరునవ్వుటక్కులు మరులూను చెయ్యులు ముఱివములును గిలిగింతక్షవులు మెలికొన్న రూపులు జిలిబిలిముచ్చటల్ కులుకునటలు వరసంపు మురువులు సరిగాంచు హరువులు కళలంటు వెరవులు కలికివగలు రతినూను నన్నలు రాకొట్టు చిన్నెలు కొదలేని మముతలు గూర్చు జతలు మీరి యొకయింత యరలేని వారిరువురి మరతసౌఖ్యాంబునిధి కీడుజోడుకలదె? యివ్విధం బెవ్వరైనచో నెఱిగిరేని సిగ్గుచేటను వెఱపాండు చెరచెగాక. [35.6.1-205] ఎవరేనా చూస్తే సిగ్గుచేటన్న సంగతి కలిగుర్తుచేస్తున్నప్పుడే గౌతముడు వచ్చాడు. సూర్యుణ్ణి చూసి 'కటకటా, ఎంతవాడవు. ఈ కిటుకువనికి ఎటుల మొగితివి' అని రాహుగ్రస్తుడవై పొమ్మని శపించాడు. సూర్యుడు ప్రార్థిస్తే గ్రహణసమయాన్ని పుణ్యకాలంగా దీవించాడు. భార్యతో రమించినవాడిని శపించినా గౌతముడు భార్యను మటుకు క్షమించాడు. ఇంతకుముందు బ్రహ్మదేవుడు ఒకటికి రెండు తప్పులు మన్నించమని అడిగాడా మరి? మామగారిమీది గౌరవంతో గౌతముడు ఊరుకొన్నాడు. సూర్యునితో క్రీడించ డంవల్ల అహల్యకు ఒక కొడుకు పుట్టాడు. ఈ బిడ్డకు సుగ్రీవుడని పేరు పెట్టారు. భర్త ఊరుకొంటున్నాడని కాబోలు అహల్య మల్లా చీకటి తప్పుచేసింది. ఈసారి ఇంద్రుడు అర్థరాత్రి కోడై కూశాడు. గౌతముడు ఏటికి వెళ్ళాడు. తిరిగి వచ్చేలోగా ఇంద్రుడామెను కూడడం, ఒక కొడుకు పుట్టడంకూడా జరిగింది. సూర్యుని కూడినప్పుడు ఎవరేనా చూస్తే సిగ్గుచేటని భావించిన అహల్య ఈసారి ఆ పట్టింపులేం పెట్టుకోలేదు కాబోలు. కన్నకూతురు అంజన కళ్ళ పడేటట్టు రంకు సాగించింది. గౌతముడు తిరిగిరాగానే కూతురు ఇదంతా తండ్రికి చెప్పింది. గౌతముడిక ఊరుకోలేకపోయాడు. 'రాయిపై పో' అని పెళ్లాన్ని శపించాడు. అహల్య సిగ్గుతో తలవంచుకొని, ఇంద్రునికి కొత్తగా కనిన కొడుకుని భర్తకి అప్పగించింది. గౌతముడా బిడ్డకు శతానందుడని పేరు పెట్టి, నిజనందనులందరూ అస్యజాతులు అనే సిగ్గుతో వాలిసుగ్రీవులు కోతిరూపాన పుట్టి ఒకే ఇంతికి భర్తలై<noinclude><references/></noinclude> 1q6ic81xhkqolzx530tyokzlheo9i9t 104 235790 592677 2026-10-20T21:56:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 99 కొట్టుకుచావాలని శపించాడు. తమకీశావం రావడానికి అంజనే కారణం అని, అది చెప్పకపోతే ఏం జరిగితే కాదని కోపించి వాలి అమెను కూడా వానరకాంతవు కమ్మని శపించాడు....' 592677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 99 కొట్టుకుచావాలని శపించాడు. తమకీశావం రావడానికి అంజనే కారణం అని, అది చెప్పకపోతే ఏం జరిగితే కాదని కోపించి వాలి అమెను కూడా వానరకాంతవు కమ్మని శపించాడు. వాలి సుగ్రీవులు తమ తండ్రులలో లీనమైపోయారు. అహల్య రాయై పోయింది. ద్వితీయాశ్వాసం:- శతానందుణ్ణి, అంజనను తీసుకొని గౌతముడు బయలు దేరాడు. కొడకును జనకుని పురోహితుని చేశాడు. కూతురికి తగిన సంబంధాలు చేయాలని ప్రయత్నాలు చేశాడు. అంజనాదేవికి అన్నగారిచ్చిన శావమేకాక పూర్వ జన్మంలో మరో శాపం ఉంది. ఆమె తొలిజన్మలో ఒక విద్యాధరుని పుత్రిక. ఆమె ఒకసారి వాయువుని చూసి నవ్వింది. అతడు శంకరుని వీర్యం ధరించి భరించలేక 'ముగ్గులు నగ్గుచుం బడుచు మూల్గుచు నీల్గుచు దూలబోవుచున్ వగ్గుతనం'తో నడుస్తున్నాడు. ఆ స్థితిలో నున్న తనని చూసి నవ్విన అపిల్లను వాయువు శపించాడు. కొదమమిటారి గబ్బిచనుగుబ్బల ముబ్బెడు నిండుపాయవు మదమున గన్నుగాన కవమానముచేసితిగాన జాన! యీ యుదుటున నీశరీర మఱి యొండొకరూపున కీశపత్నివై యిది భరియించి పుత్రు గమమీ యని శావ మొపంగి పోవుట, [సమీర.2-22] ఆ శాపమే ఈ నాడిలా ప్రాప్తించింది. 'అమ్మా నువ్వు కామరూపిణి వై వానరుణ్ణి పెళ్ళిచేసుకో" అని గౌతముడు చెప్పాడు. కుంజరు డనే వానరుడు సంతానంకోసం తపస్సుచేస్తున్నాడు. తన పుత్రిక నతనికి కుమార్తెగా యిచ్చాడు గౌతముడు. అంజనకు యౌవనం వచ్చింది (తిమ్మనగా రిక్కడ పాత కవి సమయాలనే వాడిన కొంచెం చమత్కరించి వర్ణించాడు.) మూయు చీకటి పెంపు బాయు తుమ్మెద గుంపు గలికివిపోల్కి బలుకరాదు దగు తమ్మివిరిరేవు తాగమవు మనుజూవు చెలికన్నుగవ యీడు పేయరాదు నునుగింపు విడివాలు మనకెంజికురాకు డాలు బొలతిమోవికి పాటి పోల్చరాదు తెరలు జక్కపజోడు విరుల బంతులవాడు వవిత చన్నులవంటి వనగరాదు నీలముల మేను వలరాజు మేలిడాలు- దొండవండ్లు కడావినపిడిగిండ్లు పూరి గరవక వెలవెలబోక పాదల-జొరక బలుకాక బడమన్న జోడువచ్చు. [336.2-39] ఈ పద్యంలో చిక్కుపెట్టే క్రమాలంకారం ఉంది. నీలాలు గడ్డిపోచలను<noinclude><references/></noinclude> q7mz2h4d27tkdmmkul2uuruqva5mf6y 104 235791 592678 2026-10-20T21:56:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఆకర్షిస్తాయి. చేపలు వెలవెలపోతాయి. దొండపండ్లు పాదులలో దాక్కొంటాయి. బంగారు గిన్నెలను నిప్పులలో కాలుస్తారు. ఈ వస్తువులకు ఇవి సహజాలు....' 592678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఆకర్షిస్తాయి. చేపలు వెలవెలపోతాయి. దొండపండ్లు పాదులలో దాక్కొంటాయి. బంగారు గిన్నెలను నిప్పులలో కాలుస్తారు. ఈ వస్తువులకు ఇవి సహజాలు. ఇవి యుద్ధంలో ఓడిపోయిన వీరులలాగ గడ్డికరచి వెలవెల బోయి పొదలలోదూరి కాకనుపడకపోతే అంజనాదేవి కురులతో, కన్నులతో, చనుగవతో, మోవితో పోల్చవచ్చును గాని చీకట్లు మొదలైన వాటితో పోల్చకూడదని చాలా డొంకతిరుగుడు క్రమాలంకారంతో తిమ్మనగారు వర్ణించారు. సంపూర్ణ యౌవనవతి అయిన అంజనాదేవిని కేసరికి ఇచ్చి పెళ్లిచేశారు. ఆ దంపతులు పిల్లలకోసం నోములు నోచారు. 'ఆకైనదెల్ల వత్తిరి ఏకడ రాయైన దెల్ల నీశ్వరుడని పూజించారు. (అంజన నోచిన నోములన్నీ తిమ్మన గారి కాలంలో తెలుగుతల్లులు నోచేవే. వాటి వివరాలు చూడండి.) జలధికట్ట వినాయకులు సూర్యచంద్రుల వరలక్ష్మి నల మార్గశిరము లక్ష్మి గజగారి ముత్తరా గారి సంవత్సరగారిని బదియారు గారి బనువు పట్టె మహాగారి నిట్టుప్పు గొరి దంగేటి గారిని జల్లకూటిగారి సావిత్రిగారిని జల్డిగారి నయ్యాదిత్య గౌరి గూర్చి నోచె నిని మున్నుగాగ మున్నీటిమీద నరువది వ్రతంబు లాత్మజాతాఖిలాష సంజనాదేవి నెవ్వ రేమాచరింపుమనిలో యది యెల్ల దోర్తోడ నాచరించె. (సమీర.2-61) ఒడి నిండలేదు. ఇన్ని నోములు నోచినా ఆమె కడుపు పండలేదు. అప్పుడు ధర్మదేవత ఎరుకలసానివేషంలో వచ్చి ఎరుక చెప్పింది. అంజనా దేవిభర్త అనుమతితో వాయుదేవుని గురించి తపస్సు చేసింది. ఋతువులు మారాయి. చివరకు ఉన్నట్టుండి ఆమెకు గర్భం వచ్చింది. తపస్సు చేసు కొంటున్నదానికి కటికవేకటి ఏమిటి? 'మన సెరగిన కల్ల, ఒడలుమరచిన సివం' లేదన్నారు. భర్త కెలాగ ఇది చెప్పడం అనిబాధపడుతున్నప్పుడు గగసభారతి అన్ని సంగతులూ చెప్పింది. వాయుదేవుడు కనికరించి శివుని వీర్యం ఆమెలో నిలిపి గర్భీకరించాడు. పిదవ అంజనేయుడు జనించాడు. సూర్యుణ్ణి చూసి ఫల మనుకోవడం, ఇంద్రుడు ఆ బాలుణ్ణి వజ్రాయుధంతో కొట్టడం, వాయుదేవుని కోసం దేవతలు వరాలు ఇవ్వడం, హనుమంతుడనే పేరు రావడం, సూర్యునివద్ద చదువుకోడం, సుగ్రీవునివద్ద చేరడం మొదలైన గాథలన్నీ తరువాత తిమ్మనగారు విపులంగా చెప్పారు. తృతీయశ్వాసం:-(ఇందులో పూర్తిగా రామాయణగాథే వుంది. రామసుగ్రీవులు కలుసుకొనడం దగ్గరనుంచి సంజీవితెచ్చి లక్ష్మణప్రాణదానం చేయడం దాకా ఉన్న కథలను తిమ్మనగారు విపులంగా కథనం చేశారు. కొన్ని ఘట్టాలు చాలా రసోచి<noinclude><references/></noinclude> 7fotxn633my6tmz42yp5d2qnckxmka5 104 235792 592679 2026-10-20T21:56:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 101 తంగా ఉన్నాయి) సీతను ఎడబాసి విలపిస్తూ తిరుగుతున్న రాముడు తొలిసారి హనుమంతుణ్ణి దూరంగా చూశాడు. అప్పుడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: బంగారువట్టుగోచి ను...' 592679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 101 తంగా ఉన్నాయి) సీతను ఎడబాసి విలపిస్తూ తిరుగుతున్న రాముడు తొలిసారి హనుమంతుణ్ణి దూరంగా చూశాడు. అప్పుడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: బంగారువట్టుగోచి నునుపచ్చని ముంజియు నొంటిజందెము ముంగయి కంకణంబు జిగిమోహనహారము మండల ప్రభా భంగకపోలములో తరుణభానుసమానముఖాంబుజంబు మీ అంగ పటుక్రియజ శివుడు రాడుగదా మన చింత దీర్పగణ. [సమీర.3-22] ఈ పద్యంలో 'శివుడు రాడు గదా మన చింతదీర్పగన్' అనే మాటలో ఎంతో ఔచిత్యం ఉంది. హనుమంతుడు ఏకపాదరుద్రుడు. అతణ్ణి ఎంతటి దూరంనుంచి చూసినా రామునివంటి అవతారపురుషుడు అవ్యక్తంగా గుర్తిం చకమానడు. అందుకే ఈ మాటలు రాముని నోట తిమ్మనగారు పలికించారు. ఈ ఆశ్వాసంలో ధాన్యమాలి వృత్తాంతం చాలా విపులంగా, శృంగారవంతంగా చెప్పారు. మన్మథుడు విజృంభించాడని చెప్పడానికి 'చిగురాకు బాకుతు రకాయన కోయని యార్చిజానినే జా చెయిజాచి'వేశాడన్నారు. ధాన్యమాలిని మకరివి కమ్మని ఒక ముని శాపమిచ్చాడు. ఆడవారు కొన్ని చోట్లనే మకరికా పత్రాలు ధరించకలరు. వళ్లంతా మకరరూపం దాల్చడం కష్టం. 'ఒక్కొకచోగదా మకరికోజ్జలతల్వాహియింతు రెక్కడం, జక్కెర బొమ్మ లాగతి పొసంగదు'. అయినా శాపంవల్ల కర్కశదేహం కల్గింది అని చెప్తారు. ఈ సందర్భంలో చేమకూర వెంకటరాజుగారి పద్యం జ్ఞాపకమొస్తుంది. విజయ విలాసంలో అర్జునునికి మోక్షానికి పోతే మొసలి ఎత్తుకు పోయిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఆయన మకరరూపంలో వున్న దేవకన్యల శాపవిమోచనం చేశారు. వాళ్లు ఆదిలో తమకు శాపం కల్గినప్పుడు 'వ్రాతఫలంబు తప్పునే? కలిగినవేకదా మకరికల్ మనకెప్పుడు వ్రాసియుండుటల్ అని సరిపెట్టుకొంటారు (విజ. 2- 59). తిమ్మనగారి ధాన్యమాలికూడా తనకు శాపం వచ్చినప్పుడు మకరికా పత్రా లను తలచుకొంటుంది. చతుర్థాశ్వాసం:- ఇందులో పూర్తిగా మైరావణకథ. రావణవధ, సత్యలోకానికి పోయి గంధమాదనుణ్ణి తీసుకురావడం, లింగప్రతిష్ట, హనుమ తీర్థమహత్త్వం, మాయాపురప్రవేశం, ఆ సరోవరవర్ణన ఉన్నాయి. ఈ ఆశ్వాసంలో ఒక ప్రత్యేకత · ఉంది. పుష్పగిరి తిమ్మనగారికి పాండిత్యప్రకర్ష అంటే ఇష్టమే. అయితే కథను సాగనివ్వని చిత్రబంధకవిత్వాలని చూస్తూ చూస్తూ ఆయన వ్రాయలేదు. అందుచేత ' ఒక కొత్త టెక్నిక్ కనిపెట్టారు. తన పేరింటి పెద్దకవి ఒకాయన ఇటువంటి ప్రజ్ఞను ప్రదర్శించినమార్గం అనుసరించాలను కొన్నారు. కథలోని పాత్రలేమైనా దైవప్రార్ధనలు,<noinclude><references/></noinclude> nefbwyap3eznclar13l65rh7obdy2qa 104 235793 592680 2026-10-20T21:56:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు స్తోత్రాలు చేయవలసి వస్తే అక్కడ ఈ బంధగర్భకవిత్వాలను లోగడ ముక్కు తిమ్మనగారు పారిజాతవహ రణంలో వరసపెట్టి వాడారు. దానిని ఈ తిమ్మనగారు అ...' 592680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>102 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు స్తోత్రాలు చేయవలసి వస్తే అక్కడ ఈ బంధగర్భకవిత్వాలను లోగడ ముక్కు తిమ్మనగారు పారిజాతవహ రణంలో వరసపెట్టి వాడారు. దానిని ఈ తిమ్మనగారు అనుసరించారు. రావణుని వధించి ఆ బ్రహ్మహత్యాదోషం పోవడానికి శ్రీ రాముడు లింగప్రతిష్ఠ చేస్తాడు. అప్పుడు చేసిన స్తుతులలో చిత్రకవిత్వ ప్రక్రియలను తిమ్మనగారు ఇలాగ వాడాడు. 1. కందద్వయగర్భితసరసిజవృత్తం. (4-71) 2. కందద్వయ గర్భితభాస్కరసవిలసితవృత్తం. (4-72) 3. స్రగ్విణీభుజంగప్రయాత గర్భితవృత్తం. (4-73) 4. నాగబంధం. (4-78) 5. కందగర్భితమణిగణనికరం. (4-79) 6. అనులోమ విలోమ కందం (4-80) ఇలాగే ఇంకో ప్రార్థనల ఘట్టంగా ఈ ఆశ్వాసంలోనే నిరోష్ఠ్యదండకం (4-145) వ్రాశారు. అయితే చిన్నయసూరిగారి శావనంవల్ల ఇందులో ఓప్యా లను ముద్రాపకులు చొప్పించారు. సూరిగారు బాలవ్యాకరణములో 'ఆగమాస్యచ కారంబుల కద్విరు క్తంబులకు ముత్తు పరంబగునపుడు వవలగు' అని ఒక సూత్రం చెప్పారు. (క్రియ. 88). ఈ సూత్రంవల్ల 'ఘటించగా, నటించగా, క్రీడించగా, రక్షించగా' అనే క్రియలలోని కారానికి వకారం వస్తుంది. చిన్నయసూరి శాసించారు గనుక పండితులు దాన్ని శిరసావహించాలి. మొర్రో నేను నిరోష్ఠ్యంకందం రాస్తున్నాను అని కవి మొత్తుకున్నాసరే అతడు "హల్లకా ప్రారిదారి౯ గ్రసించ హృనీకేశతాసక్తి రక్షించగంజాసవాఖ్యం జగజ్జాత సృష్టి ఘటించ, నటించం' అని వ్రాసిన చోట్ల 'సింప, రక్షింపE, ఘ టింప౯, రక్షింప, ఘటింప, నటింప'ని పరిష్కర్తలు దిద్దిపారేశారు.` ఈ దండకంలో పరిష్కర్తల వకారాలు చాలా అపకారాలు చేశాయి. చిత్రకవిత్వంలోని నియమాలు ఉల్లంఘిస్తున్నప్పుడైనా తాము వ్యాకరణ దోషాలనుకొనేవాటిని పరిష్కర్తలు దిద్దకుండా ఉంటే బాగుండేది. కావ్యంలోని పాత్రలు చేసే స్తవాలలో చిత్రకవిత్వాన్ని ప్రదర్శించడం తిమ్మన్న గారు తిరిగి మొదలుపెట్టాక చాలమంది దానిని అనుసరించారు. దామెర్ల అంకన్న నీళ్లలో ఘనుడు. అయితే పుష్పగిరి తిమ్మనగారి ప్తవాలలో కథ ఆగిపోయినట్టు కనబడదు. 2.చూసమగ్రాంధ్రసాహిత్యం, మలిరాయలయుగం. 3. చూ|| వావిళ్ళవారి సమీరకుమారమజయం, పుట 122<noinclude><references/></noinclude> k1zf862n8jbkjgme12og7gwqk56rdlw 104 235794 592681 2026-10-20T21:57:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 103 పంచమాశ్వాసం:– ఇందులో కపిలకాలకేయాది యుద్ధాలు, పంచ ముఖావతారం, శతకంఠరావణుని చంపడం, అయోధ్యాపురప్రవేశం, రాముని దినచర్య, అశ్వమేధ యాగం, అమృతం తెచ్చి భరతశ...' 592681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 103 పంచమాశ్వాసం:– ఇందులో కపిలకాలకేయాది యుద్ధాలు, పంచ ముఖావతారం, శతకంఠరావణుని చంపడం, అయోధ్యాపురప్రవేశం, రాముని దినచర్య, అశ్వమేధ యాగం, అమృతం తెచ్చి భరతశత్రుఘ్నులను బ్రతికించడం మొదలైన కథలున్నాయి. షష్ఠాశ్వాసం: ఇందులో హనుమంతుని మాహాత్మ్యాన్ని వర్ణించడం, తారకానుర పద, తుంబుర నారదులవివాదం, గరుడ గర్వభంగం, ఆంజనేయుని సంగీతవిద్యా ప్రావీణ్యం మొదలైన కథలున్నాయి. ఈ ఆశ్వాసంలో తిమ్మనగారు తమ సంగీత వైదుష్యాన్ని కనబరిచారు. సప్తమాశ్వాసం :- ఇందులో అర్జున శరసేతుభంగం, సౌగంధికల కోసం వెళ్లే భీముని గర్వభంగం, పురుషామృగ ఆగమనం మొదలైన కథలున్నాయి. ఆంజనేయుని కథలన్నిటినీ ఒక చోట చేర్చాలనే ఉద్దేశ్యంతో వ్రాయడం వల్ల సమీరకుమారవిజయం సుదీర్ఘంగా అయింది. దీనిని వ్రాయడానికి ముందో, వ్రాశాకనో పుష్పగిరి తిమ్మనగారు భర్తృహరి సుభాషితాన్ని తెనిగించారు. అంజనేయ భక్తులైనా వారికి శివపూజ ఇష్టమే. అందుకే శివాంఘ్రపూజలుగ సుభాషితాన్ని తెనిగించామని చెప్పారు. ఈ యుగంలో సుభాషితాన్ని తిమ్మనగారే కాక ఎలకూచి బాలసరస్వతి కూడా తెనిగించాడు. అయితే ఇద్దరి అనువాదాలకన్నా ఏనుగు లక్ష్మణకవి తెనిగింపే ఇంపుగా ఉందని సాహిత్యలోకం దానినే ఆదరించింది. కాని ఏనుగు కవికి పూర్వకవులిద్దరూ ఘంటాపథాన్ని ఏర్పరచారు. కొన్ని పద్యాల ఎత్తు గడలలో ఏనుగులక్ష్మణకవి సరిగ్గా పుష్పగిరి తిమ్మనగారినే అనువరించారు. 'యద్ధాత్రా తు' అని తెనిగించారు. ఏనుగు లక్ష్మణకవి 'వనజభవుండు వెన్నెసట వ్రాసిన సొమ్ము'అని ఎత్తుకొని తెనిగించాడు (నీతి 40). 'సుజనపద్ధతి'లో 'వివది ధైర్య మధాభ్యుదయే క్షమా' అనే సుభాషితాన్ని తిమ్మన గారు 'ఆపదలందు ధైర్యగుణ ' మని తెనిగిస్తే ఏనుగు లక్ష్మణకవికూడా సరిగ్గా' ఆపదయందు ధైర్యగుణ మని ఎత్తుకొన్నాడు. నిజానికి కొన్ని సుభాషితాలు తిమ్మనగారు వ్రాసినవే బాగున్నాయి. 'సర్వే గుణాః కాంచన మాశ్ర యంతి' అనే శ్లోకాన్ని ఇలా అనువదించారు: వాడి కులీను దుత్తముడు వాడె రసజ్ఞుడు వాడె యార్యుడు వాడె బహుశ్రుతుండు మఱి వాడె గుణాఢ్యుడు వాడె వక్త్రయు వాడె నురూపి యంచు ధనవంతుని నందఱు వెంతు రెంతయుఁ<noinclude><references/></noinclude> ib7rgrbc24q04vpqaonbm7znirqj7gq 104 235795 592682 2026-10-20T21:57:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు బోడిమిగాన సర్వగుణముల్ గనకాశ్రయభూతముల్గదా [నీతిశతకము, 32] సర్వగుణాలూ కాంచనాన్ని ఆశ్రయించినా తిమ్మనగారు దాని నెప్పుడూ అశ్రయించలేదు....' 592682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>104 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు బోడిమిగాన సర్వగుణముల్ గనకాశ్రయభూతముల్గదా [నీతిశతకము, 32] సర్వగుణాలూ కాంచనాన్ని ఆశ్రయించినా తిమ్మనగారు దాని నెప్పుడూ అశ్రయించలేదు. తన కావ్యాలు నరాంకితం చేయలేదు. ఏ రాజుకు కృతి ఇచ్చినా ఆయనకు డబ్బు కేం లోటు వచ్చేది కాదు. అయినా ఆయన నరాంకితంకన్నా దారిద్ర్యమే మేలని భావించారు. ఆయనకు గంపెడు సంతానమున్నటుంది. ఆడపిల్లల పెళ్ళి కష్టాలు ఆయనకు తెలిసినంత మరొకళ్ళకు తెలియవేమో. సమీరకుమార విజయంలో అంజనాదేవికి పెళ్ళి చేయాలనే తాపత్రాయంతో గౌతముడు పడే ఆవేదన వారు బాగా చిత్రించారు. ఆడపిల్లల తండ్రి కష్టాన్ని ఇలా చెప్పారు: పరుని పాలింతె యేపాటి వేడుకయంచు బుట్టినప్పుడె పుట్టు బెట్టగు నెగు లింతయై యంతయై యెరుగగానే యెవ్వ డొడయుడో దీని కం చదరు జాలి యమవైనచో నిచ్చి యత్తవారేలాగు నడిపింతురో యంచు బొడమునడలు మగడు లాలనసేయ మట్టుమీరి కుమారి యెటులగునో యంచునెనయువనట యప్పటప్పటి కరిగి మేలరయకున్న- వెచ్చ సూర్చునొ మత యంచు జింత కన్యకను గాంచుటెల్ల దుఃఖంబు కొరకె-మావశాలికి ఓ తల్లి మాటలేల? [సమీర.2-51 పుష్పగిరి తిమ్మనగారు మానశాలే! 'కుమారికన్ దగిన వేళ యొసం గకయున్న తండ్రికిం జాల దురంతచింత యగు' అని వారికి తెలుసు (24). అందుకే ఆడపిల్ల పెళ్ళి కోసం అప్పు చేసినట్టున్నారు. సాధారణంగా చేసిన అప్పులే తీర్చడం కష్టం. పెళ్ళికి చేసిన అప్పులు చెల్లుపెట్టడం కల్ల. ఋణ పడ్డవాడి కెప్పుడూ ఖంగారే. అంజనాదేవి పూర్వజన్మ వృత్తాంతం చెప్తూ ఆడపిల్లలు జలకేళి చేస్తున్నప్పుడు సహితం తిమ్మనగారు ఋణాలు తలచుకొని ఇలా శ్లేషించారు: ఉప్పతిలె గొప్ప భంగము-అప్పుల బ్రమవాళి మునుగ నది నిజమేకదా యప్పులమునిగిన భంగము చెప్పట్టున నువృతిల్ల కీల యెడుంగునా? [3556.2-15] చేసిన అప్పులు తీర్చలేక దేవతలమీద భారం వేశారు. ఆయన జన్మించిన ములికినాడులో (కడప, అనంతపురం ప్రాంతాలు) చిత్రావతి అనే చిన్ననది ఉంది. దీనికి కుశావతి అనే ఉపనది ఉంది. ఈనది యొడ్డున ఎక్కడో సుగంధిపురం అనేది ఉండాలి. ఆ గ్రామంలో తిరువడంబ అనే పేరిట పార్వతీదేవి ఉంది. పెళ్ళికోసం 4. అసంతపురంజిల్లా హిందూపూరు తాలూకాలో ఉంది. చూ॥ విజ్ఞానసర్వస్వం (భాషాసమితి), 4వ సంపుటి, పుట 1347.<noinclude><references/></noinclude> 6nc1cv28n9ml6jdfqq6azb11fjqew0z 104 235796 592683 2026-10-20T21:57:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 105 చేసిన అప్పుల బాధతీర్చమని పుష్పగిరి తిమ్మనగారు ఆ దేవత నిలా, ప్రార్థించారు: కంబు లొనగూర్పు సుదకంబు గల శ్రీ కుశాన దింబరమగగొనిస్థలంబుల మహాక్లా ఘ్యంబ...' 592683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 105 చేసిన అప్పుల బాధతీర్చమని పుష్పగిరి తిమ్మనగారు ఆ దేవత నిలా, ప్రార్థించారు: కంబు లొనగూర్పు సుదకంబు గల శ్రీ కుశాన దింబరమగగొనిస్థలంబుల మహాక్లా ఘ్యంబగు సుగంధినగరంబున గణేశసహి తంబుగను జేరి వితతంబగు దయాశీ లంబున తెలంగెడు నిను బొగడితిం బరిణ యంబునకు దీసిన రుణం బుడువవే హే రంబజననీ తిరువడాంబ! ముఖరమ్య శ బింబ! ప్రషితాశ్రితకదంబ జగదంబా! [30.50] ఈ వృత్తంలో చెప్పిన కుశానది హిందూపురం తాలూకాలోని కుశావతి అని నేను గుర్తించాను. అక్కడ సుగంధీపురం ఏదైనా ఉందేమో స్థలజ్ఞులు చెప్పాలి. ఇది దేశ్యానికి తత్సమీకరణ కావచ్చును. కుశానదీ, సుగంధిపురా లెక్కడ ఉన్నాయో, అవి ఉన్న చోట గణపతితో కూడుకున్న తిరువడాంబ దేవాలయం ఉందో లేదో ఇంకా పరిశోధించాలి. ఈ దేవతపై పుష్పగిరి తిమ్మనగారు ఒక శతకం చెప్పినట్టు మరొక వృత్తం వల్ల తెలుస్తోంది. ఈ తిరువదాంబ శతకంలోని 50 పద్యాలు మాత్రమే నేడు లభిస్తున్నవి. దీని గురించి మొట్టమొదట మిత్రులు విద్వాన్ నవులూరి నూరెకొండయ్య గారి వ్యాసంవల్ల తెలుసుకొన్నాను. వారు ఈ అర్థశతకాన్నే కాక తిమ్మనగారి మరి కొన్ని రచనలను కూడా పుష్పగిరివారి కుటుంబంనుంచి సంపాదించి నాకు పంపించారు. ఈ తోడ్పా టువలననే తిమ్మన గారిపై విపులమైన పరిశోధనకు ఆస్కారం కల్గింది. తిరు వదాంబ శతకంలో 'ఇక్కాలంబున వదాన్యుడొకడుం బలుక' దని తిమ్మనగారు నిరు త్సాహపడినా ఆయనను మిత్రులు మరచి పోలేదు. వారితో పాటు చదువుకున్న టేకుమళ్ళ రంగశాయి. కంకంటి పాప రాజుగారు అనే స్నేహితులు వారిని ఆదుకొన్నట్టుంది. అనంతపురం జిల్లా లోనే కొంకల్లు, కొక్కొంటి అనే పేర్లు గల గ్రామాలు ఉన్నాయి. కంకంటి గ్రామంకూడా ములికినాటగాని, పొత్తపినాటగాని ఉందేమో పరిశోధించాలి. హిందూపురం తాలూకాలో టేకులేడు అనే ఊరు ఉంది. 5. Alphabetical List of Villages Madras Presidency, 1924 అనే సంచికలో సుగంధిపురం లేదు. 6. విక్రమసింహపురిమండల సర్వస్వం, పుట 260.<noinclude><references/></noinclude> 17h71y7eimzbx9dgvi44vxmptn79bsf 104 235797 592684 2026-10-20T21:57:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఈ ఇంటి పేర్లు ఎలా వచ్చినా కంకంటి పాపరాజు గారు మాత్రం క్రీ.శ. 1610 ప్రాంతాలలో నెల్లూరు జిల్లా గూడూరు తాలూకాలోని దుగరాజపట్నంలో చేరారు. అ...' 592684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>106 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఈ ఇంటి పేర్లు ఎలా వచ్చినా కంకంటి పాపరాజు గారు మాత్రం క్రీ.శ. 1610 ప్రాంతాలలో నెల్లూరు జిల్లా గూడూరు తాలూకాలోని దుగరాజపట్నంలో చేరారు. అప్పుడప్పుడే మన దేశానికి డచ్చివారు వ్యాపారం కోసం వస్తున్నారు. డచ్చివారి తరువాత ఇంగ్లీషువారు అక్కడ నెలకొన్నారు. ఈ పరదేశీయులకు దుబాషీలు అవసరం అయ్యారు. పాపరాజుగారు విదేశీయులతో సంబంధాలు పెట్టుకొని బాగా శ్రీమంతులైనట్టుంది. ఆయన తన స్నేహితుణ్ణి రప్పించుకొని తన వద్ద పెట్టు కొని తన రచనావ్యాసంగంలో వారి సలహాలు తీసుకొని ఉంటాడు. ఉత్తర రామాయణంలో చాలా పద్యాలు తిమ్మనగారి సహాయంవల్లనే నడిచి ఉంటాయి. అందుకే రుణం తీర్చుకొనడానికి గాను తిమ్మనగారు ఉత్తరరామాయణం వ్రాసి పాపరాజుగారి పేరు పెట్టారనే వదంతి వుట్టింది. ఇది నిరాధారమైనదని కందుకూరి వీరేశలింగంగారు అన్నారు. "పావరాజు గారి కవిత్వమునకు బుష్పగిరితిమ్మనకవిత్వమునకు భేద మున్నందున ఈ యవవాదము సరియైనదిగా నుండదు" అని వ్రాశారు. వీరేశ లింగంగారి రచన చదివిన అనంతర పరిశోధకులంతా అలాగే భావించారు. “పమీరకుమారవిజయ శైలికిని ఉత్తరరామాయణ శైలికిని విశేషభేదమున్నదనియు నందుచే నా యుభయ గ్రంథకర్తలు నొక్కరు గారనియు బండితు లభిప్రాయము నిచ్చి యున్నారు. ఈ రెండు గ్రంథములు విమర్శనాపూర్వకముగా జదివినవారిప్లే తలచెదరు" అని చాగంటి శేషయ్యగారు వ్రాశారు. అయితే వారు విమర్శనా పూర్వకముగా ఆ రెండూ చదువలేదని చెప్పడానికి విచారిస్తున్నాను. రెండిటిని తైపారు వేసిన స్నేహితులు మద్దులపల్లి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు ఎంత లేదన్నా ఉత్తరరామాయణంలో తిమ్మనగారి కవిత్వం ముప్పాతిక పాలైనా ఉందిగాని లేకపోలేదు అని చెప్పారు.' రెండిటి శైలికి భేదమున్నా కొన్ని పద్యాలు యధాతథంగా ఉన్నాయి. కొన్ని భావాలు సరిగ్గా ఒకలాగే ఉన్నాయి. కొన్ని ఎత్తుగడలు, కొన్ని అలవాట్లు రెండింటిలోనూ సరిసమానమే. ఈ రెండు గ్రంథాలనుంచీ పది పోలి కలను మద్దుల పల్లి వారు చూపించారు. నేను మరో పది గుర్తించాను. వీటన్నిటినీ ఒక పట్టికలో చూపిస్తున్నాను. చూడండి. 7. ఆంధ్రకవులచరిత్ర, మూడవభాగం, పుట 145. 8. ఆంధ్రకవితరంగిణి, 12 వ భాగం, పుట 70. 9. వావిళ్ళవారి సమీరకుమారవిజయం, ఉపోద్ఘాతం, పుట 15.<noinclude><references/></noinclude> 7edxwh8qebe0ybky329rqau6oyyt4bj 104 235798 592685 2026-10-20T21:58:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - స్నేహితుల రచనలలో పోలికలు తిమ్మనగారి సమీరకుమారవిజయం 1. చక్రసంయుక్తి చక్రివేషంబు బోలి కేతువిస్ఫూర్తి... [1-53] 2. వురిఖేయంబు వయోనిధింగని [1-56] 3. వెనదన్నితివో...' 592685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - స్నేహితుల రచనలలో పోలికలు తిమ్మనగారి సమీరకుమారవిజయం 1. చక్రసంయుక్తి చక్రివేషంబు బోలి కేతువిస్ఫూర్తి... [1-53] 2. వురిఖేయంబు వయోనిధింగని [1-56] 3. వెనదన్నితివో ప్రసవించెనశోకంబు (సొంతంపోలికలు) [1-128] 4. నేప్రయత్నంబుచేసి ఈ యిందు వదన సృజనసేయుట [1-183] 5.మొదట రగడలో కాక సీసపద్యంలో పుష్పావచయం చేయడం [2-16] 6. తరుణిలో ఈ సదాగతి సదా గతిగా మది నుంచి [2-81] [2-138] 7. ఒంటిజందెమువాని దొరవుంచు వెర మించు మరపించు బంగారుమాంజి వాని మంచిమదివాని గ్రౌంబట్టు వంచెవాని [2-118] 8.ఈతడు సర్వలోకహితుడు.. [2-137] 9. వేడిమిచూపే కుండెనెసరు 10. శారదాభ్రరీతి భీతి దెరలివ జంభాఖియాతికనలి [2-157] 11. సరస్వతీ లతాంగీ స్తనపద్మకో రక మృగీమద పత్ర విచిత్ర లేఖన ప్రస్తుత హస్తపద్మమున స్పర్శ మొనర్చిన.. (2-175] 12. నవలకైనిక్కు గన్నన నీవిసడ లిన....( సొంతంపోలికలున్నాయి) [2-193] 13. మున్బలినర్థించి త్రివిక్రమ స్పురణ జూపం బూను విష్ణుండను 107 పాపరాజుగారి ఉత్తరరామాయణం కేతుస్థితిం గరమొప్పా రుటన భ్రమున్ బోరపి చక్రమా్ఫూర్తి వర్ధిల్లుట [1-18] వరిఖేయంబువయోనిధింగవి (యథా [1-49] తథంగా సొంతం ఉంది) గోరంట వెదమంచి కొమ్మయశోకంబు తన్ని (అడుగడుగునా సమీరవిజయం లోనవద్యాన్ని జ్ఞాపకంచేస్తుంది) [6–38] నే ప్రయత్నంబు సేసి యన్నెలంతకన్న గవముక్కు పీపంలో పుష్పాచయం[1-120] పదాగతియ పదాగతియని యుగ్ర తపంబొవరించె [5-91] [5-26] మంజూరుచి పుంజిగామహున్న మౌంజి వాని ఐసిమి గమనట్టు మన బట్టు పంచెవావి [5-95] జగదువకారి ఈ నవగచంద్రుడు [5-104] భామడులు వేడిమిచూపడయ్యె [5-104] శారదాభంబులీలమభము విభుండు దెరల జంభారికవలి [5-110] వలుకువెలందితళుకుజెక్కుల విచిత్రపత్రముల వ్రాయవేర్చివపాణి పనిలఘుతు నెమ్మేము నిమిరివ [5-123] నిగిడి ఎక్కిన జారు దీని కష్టాను నావ(పాంతం పోలికలున్నాయి) [6-55] ముము హరి త్రివిక్రమాకృతిగనిపిం [5-139]<noinclude><references/></noinclude> a5w6vdbntoqy4xjht7hv4lwsxzy10ni 104 235799 592686 2026-10-20T21:58:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు తిమ్మనగారి సమీరకుమారవిజయం සප [2-217] 14. ఖాసుండద్భుతచిత్తుడిసలిక (ఎత్తుగడపోలిక) [2-222] 15. పాకచేతబట్టి తళుకులనును చెక్కిలి నొక్కితేనియల్ చిప...' 592686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>108 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు తిమ్మనగారి సమీరకుమారవిజయం සප [2-217] 14. ఖాసుండద్భుతచిత్తుడిసలిక (ఎత్తుగడపోలిక) [2-222] 15. పాకచేతబట్టి తళుకులనును చెక్కిలి నొక్కితేనియల్ చిప్పలు మోవిపంట [3-240] 16. ఆహారము భావిజిత సురాహా పాపరాజుగారి ఉత్తరరామాయణం భానుండద్భుతమందెనంత [5-137] కొప్పాకచేతపట్టి మదికోరికలిరిక లెత్త దేనియల్ చిప్పిలు మ్రోవిగ్రోలి [4-199] ఆహారములోకైకమను హారము రము [5-95] [5-306] 17. చెలువొందు నొకవేళ శ్రీ రుక్మిణీ శ్రీరుక్మిణీమకరికలు చెక్కుల వ్రాసి కుచప్రసవమంజరులపై [1-44] భ్రమర [6-113] 18. గవుసెనల సడలించి కవనీ గవిసెనతీసి హెూన్ను జిగికాయలు [6-200] [6-134] [6-135] 19. స్వరసందర్భ మయారె! మేల్ శ్రుతులు (సొంతం) [6-202] 20. జూనుతేజుండవని ప్రస్తుతిం చెదవున్న పుట్టినప్పుడె భాను పట్టినాపు(సొంతం) [6–225] స్వరములయార్ ! మేలుశ్రుతిచాగురి శైశవంబునె భాస్కరుమ్రింగె నితని తేజమున జేమనుడింక సదృశు డనుచు [1-8] ఇన్ని పోలికలున్నాక ఉత్తరరామాయణ రచనలో ప్రధానపాత్ర తిమ్మన గారిదే అని చెప్పకతప్పదు. శారి రధం ఎలా నడిపిస్తే కిరీటి అక్కడకు వెళ్ళాడు. ఎక్కడ గురిచూడమంటే అక్కడ విల్లెక్కు పెట్టాడు. అందుకే పాప రాజు గారంత కృతజ్ఞత చెప్పుకున్నారు. తిమ్మనగారు వారికి ఋణపడ్డారో లేదోగాని పాప రాజుగారే చాలా బాకీపడ్డారు. ఇదెప్పటికీ తీరని బాకీ. పాప రాజుగారు తమ మిత్రుణ్ణి ఆదుకున్నట్టే టేకుమళ్ళ రంగశాయి కూడా తిమ్మ నగారిని పిలిపించి వారి సహాయంతో భాగవతాన్ని ద్విపదగా వ్రాశాడు. ఈ రచనలో పుష్పగిరివారి పాలు ఎంత ఉందో. తెలియదుగాని తిమ్మనగారు భాగవత సారం అనే గ్రంధాన్ని వచనంగా స్వయంగా వ్రాసినట్టు పరిశోధకులు ఊహిస్తున్నారు. మదరాసు ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయంలో భాగవతసార మనే ఐదు స్కంధాల వచన గ్రంధం ఉంది. ద్వితీయం నుండి షష్టస్కంధందాకా మాత్రమే ఉంది (D.1437). గ్రంధాంతాన 'ఇది శ్రీమహాభాగవత^ మహాపురాణకవి తిమ్మనార్యుడు లోకోపకారముగా రచించిన వచనకావ్యం అని<noinclude><references/></noinclude> o0dxius1l47feyknpl1oky1tlkgopf8 104 235800 592687 2026-10-20T21:58:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 109 ఉంది. ఈ తిమ్మనార్యుడు పుష్పగిరి తిమ్మనగారే అని ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయ పండితులు భావించారు. 10 అరవంలో కూడా ఒక భాగవతం ఉంది. దానిని పుష్పగిరి తిమ్మనగారి...' 592687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 109 ఉంది. ఈ తిమ్మనార్యుడు పుష్పగిరి తిమ్మనగారే అని ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయ పండితులు భావించారు. 10 అరవంలో కూడా ఒక భాగవతం ఉంది. దానిని పుష్పగిరి తిమ్మనగారి రచనను అనుసరించి వ్రాశానని తమిళ రచయిత ఇలా చెప్పాడు: "ఇంద పని రెండు స్కందంగళుం విష్ణుప్రియ తెలుంగిలె పుష్పగిరి తిమ్మయప్పన్ యెడిదినదై పారై యివ్వారే వాద్యార్ చిన్నయన్ తమిళవచనత్తినాల్ యెడిదినార్ అని తమిళ గ్రంధంలో ఉంది. (తమిళకేటలాగు. 432). తెలుగుభాగవతసారం రచన చాలా సరళంగా ఉంది. "వింటిరా మునులార! సంసార మగ్నులకు ఈ తత్వము తెలియగూడదు. వశు శిశు భార్యాదుల మీది మోహము చేత కాలము క్రమించి కడపట చత్తురు. కాల మహిమ కనియు గానలేరు. విష్ణుతత్వము వినియు వినలేరు" అని సూతుడు చెప్పారు. భావాలకు, సమీరకుమారవిజయంలోని ఈ పద్యానికి పోలిక చూడండి: చనియెడువేళ భోజనము సల్పెడువేళ శయనించువేళ లే చినయెడ కామినీరతి వసించినవేళ కృతాంతు డిజగ జగముల వెంబడి విడువజాలక ద్రిమ్మరుచున్ని నిచ్చలో గనుగొనలేక లోకు లధికస్పృహ మాన రదేమొ మేనిపై! [సమీర-4-103] ఈ తమిళ రచయిత తిమ్మనగారి పన్నెండు స్కంధాలనూ చూసి వ్రాశా నన్నాడు. ఈ గ్రంధం అంతా దొరక్క పోవడం దురదృష్టం. చక్కని వ్యావహారికంలో సాగిన ఈ రచన దొరికినంతమట్టుకేనా అచ్చుపడాలి. 'మాతండ్రి వ్యాసులు భాగవతము నిర్మించి నాచే జదివించెను. నేనున్నూ హరిగుణములకు లోనై చదివితిని' అని శుకయోగి వాడుక భాషలో చెప్పాడు. ఎవరైనా ఈ శైలికి లోనై అచ్చువేస్తే బాగుండును. నెల్లూరు మండలానికి వచ్చాక పుష్పగిరి తిమ్మనగారు తిరుపతికి వెళ్లినట్టు కనబడుతుంది. శేషశైల విహార శతకాన్ని వారు చెప్పారు. క్షేత్రయ్య ఏ ఊరు వెళ్ళి ఏ దేవుని మీద పదం చెప్పినా మువ్వ గోపాలుణ్ణి తలచుకొన్నట్టు తిమ్మనగారు హనుమంతుణ్ణి మరచిపోలేదు. వెంకటేశ్వరునిపై ఇలా చెప్పారు! శాంతుని మతిమంతుని హనుమంతుని నీబంటునెంతు మన్నింపుదృఢ స్వాంతతవశ్చింతిత పద సంతత గంభీరషశైలవిహారా, 10. డి-కేటలాగు సంపుటి 6, వచనకావ్యాలు, పుట 1756, [30.55]<noinclude><references/></noinclude> icicu279edyd83ym2142civ3oli3ylt 104 235801 592688 2026-10-20T21:58:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఈ శతకంలో అన్నీ ఏరిన పువ్వులే అని తిమ్మనగారే ఇలా చెప్పారు! ఏర్చిన వాక్కుసుమములు -పర్చిన నియర్చనంబునను విభవకళా వర్చస్విచేయుమివజా-చర...' 592688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>110 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఈ శతకంలో అన్నీ ఏరిన పువ్వులే అని తిమ్మనగారే ఇలా చెప్పారు! ఏర్చిన వాక్కుసుమములు -పర్చిన నియర్చనంబునను విభవకళా వర్చస్విచేయుమివజా-చర్చితాపాటి శీనశైల విహారా. [30.54] ఇందులో స్వంత బాధలు అట్టే చెప్పుకోలేదు. 'నా తలపులు, నాయ లవులు నీతో వివరింపనేల నీకే తెలియుక్తా" అని చెప్పారు (నెం.104). అయితే బావురు మని తన బాధలన్నీ దేవునితో చెప్పుకోవలసిన అవసరం తిమ్మనగారికి వచ్చింది. స్నేహితుల సహాయం ఆగినట్టుంది. ముసలితనం వచ్చింది. 'రఘు నాధా సాధుమేధావిధీ' అని ఒకశతకం వ్రాసి గోడు వెళ్ళపోసు కొన్నారు. గమనింపలా పడిలేదు పాదయుగళి, గండోయి గప్పి బోరల్ సమసం దేహబలంబు, రోగవికృతుల్ సంధిల్లె, వృద్ధత్యసం గమముఖ గాలము గ్రోధముఠా బెరిగె వాకర్ణించవే దూతదై త్యమవాయోధ యవాధవాధ రఘువాథా పారు మేధానిధీ. [30.47] తిరిగే ఓపిక లేని ఈ వయస్సులో లేమివల్ల అడ్డమైన వాళ్ళనీ సుతించ వలసివస్తోంది. ఆ బాధ ఇలా చెప్పుకొన్నారు: దారిద్ర్యంబు ఘటించి తదవ్యథలచే దైన్యంబు గల్పించి సం సారభ్రాంతి దవప్రమత్తుల మతించంజేపి యాశాగతుల్ మీరం జిక్కుల బెట్ట దేమిటికి స్వామి వన్ కవద్వాక్సుధా ధారాయూధ యవాధవాధ రమువాధా సాధుమేధావిధి. [30.591 నరులను కొలిస్తే కోరికలు తీరుస్తారు; నువ్వెందుకు కనికరించవు అని దేవుణ్ణి ఇలాగ విలబెట్టి అడుగుతున్నారు. అవురా యొక్క ధవాఢ్యు గొల్చిన వభిష్టార్థంబు లిప్పించి నా సవిధముండవి వక్షముంచి మనుచు; సర్వేశు నికా గొల్చి నీ కవిపై ఏకృతులే యొవర్చి పొగడంగా వల్కవేమయ్య! భ క్తవవీరాధ యవాధవాధ రఘునాధా సాధుమేధావిధీ. [30.63] ఈ శతకంలోని పద్యాలను చూస్తే తిమ్మనగారు అవసానకాలంలో దుర్భ రమైన దరిద్రం అనుభవించినట్టు కనబడుతుంది. ఆయన ఏయే ఊళ్ళలో జీవితం గడిపారో గాని చివరకు నెల్లూరు జిల్లా కోవూరు తాలూకాలో స్థిర పడ్డారు. చివరికి<noinclude><references/></noinclude> k9htfqsla56ftfu5ch8a271iv9tnbxa 104 235802 592689 2026-10-20T21:59:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 111 తిమ్మనగారి వంశస్థులు వున్నారు. వారిచ్చిన వంశక్రమం వల్ల తిమ్మనగారి నుండి నేటికి అక్కడే 8 పురుషాంతరాలు కనబడుతున్నాయి. ఆ వంశవృక్షాన్ని ఎదుట పొందుపరు...' 592689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 111 తిమ్మనగారి వంశస్థులు వున్నారు. వారిచ్చిన వంశక్రమం వల్ల తిమ్మనగారి నుండి నేటికి అక్కడే 8 పురుషాంతరాలు కనబడుతున్నాయి. ఆ వంశవృక్షాన్ని ఎదుట పొందుపరుస్తున్నాను. చూడండి. [ ఈ వంశవృక్షంలో 8 వ తరంలోని శ్రీ వెంకటకృష్ణయ్యగారు చిరంజీవులు. వ్యాక రణవిద్యాప్రవీణులు. ప్రస్తుతం నెల్లూరు మూలపేటలో వేదసంస్కృత కళాశాలలో ఉన్నారు. వీరు దక్షిణామూర్తిగారికి 35వ ఏట జన్మించారు. ఈ వంశావళిలో తరానికి 40 సంవత్సరాల చొప్పున లెక్క పెట్టడం సమంజనమే అని తోస్తుంది. ఆ లెక్కన తిమ్మయ్యగారు క్రీ.శ. 1592లో జన్మించిఉంటారని భావించవచ్చు.] 1. వెంకటకృష్ణయ్య (నిస్సంతు 2. 3. పుష్పగిరి తిమ్మనగారి వంశవృక్షం అప్పన భార్య ఓబళాంబ + వెంకటకవి (నిష్పంతు) తిమ్మన్న 1 లక్ష్మీపతి వెంకటాచలమయ్య 4. 5. అప్పయ్య 1 లక్ష్మీపతి 6. వెంకటకృష్ణయ్య 2- 1906 మరణం వెంకటాచలమయ్య పురుషసంతతిలేదు రామయ్య పురుషసంతతి సుబ్బయ్య (నిస్సంతు) 18.. 1846-1938 లేదు (92 సంవత్సరాలు) T 7. దక్షిణామూర్తి సీతారామయ్య శంకరయ్య LS1877-1947 (పురుషనంతతిలేదు) బ్రహ్మచారి 70సంల వయస్సు 1 8. వెంటకృష్ణయ్య జననం : 15-7-1912<noinclude><references/></noinclude> jvnfrr7mr1uqmd12wuf9fswmr5xlufa 104 235803 592690 2026-10-20T21:59:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు " వేరే చారిత్రక ఆధారాలవల్ల తిమ్మనగారి రచనా కాలం క్రీ.శ. 1630 అని కచ్చితంగా నిర్ణయించవచ్చును. ఆయన కంకంటి పాపరాజుగారి సహశ్రోత అనే సంగతి న...' 592690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>112 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు " వేరే చారిత్రక ఆధారాలవల్ల తిమ్మనగారి రచనా కాలం క్రీ.శ. 1630 అని కచ్చితంగా నిర్ణయించవచ్చును. ఆయన కంకంటి పాపరాజుగారి సహశ్రోత అనే సంగతి నిర్వివాదాంశం. పాపరాజుగారి ఉత్తరరామాయణాన్ని ఒక లేఖ కుడు ప్రజోత్పత్తి నామ సంవత్సర పుష్య బహుళ ఏకాదశీలు మంద వారం వరకు” వ్రాసుకొన్నాడు (D9). ఇది క్రీ.శ.1632 జనవరి 6 వతేదీ శనివారం అయింది. అంటే ఉత్తరరామాయణ రచన కనీసం 1630కి పూర్వం అయి ఉండాలి. కంకంటి పాపరాజుగారూ, వారి సహశ్రోత తిమ్మన్న గారూ, టేకు మళ్ళ రంగశాయి మొదలైన స్నేహితులందరూ ఈ కాలం వారేనని నికరంగా చెప్పవచ్చు." ఈ కవిమిత్రులలో మిగిలిన వారిని గురించి తెలుసుకుందాం. 2. కంకంటి పాపరాజు: ఈయన రాజనీతి గణిత శాస్త్రాలు బాగా చదువు కొన్నాడు. తను గణిత శాస్త్ర రత్నాకరుణ్ణ ని గద్యలో చెప్పుకున్నాడు. రాజయోగి, మదనగోపాలభక్తుడు. అతని దయవల్ల కలిగిన కవిత్వ సాహిత్యశాలి. గోపాలుని భక్తుడు. కనుక ఆ దేవుణ్ణి ప్రస్తుతించే గ్రంధాలు ఇష్టపడి చదివాడు. చింతపూడి ఎల్లన్న వ్రాసిన రాధామాధవం, విష్ణుమాయానాటకాలను చదివి సంతోషించి ఉంటాడు. ఎల్లన్నగారు నాటకం అని పేరు పెట్టినా ప్రబం ధమే వ్రాశారు. ఆ కధను ఎందుకు యక్షగానంగా మార్చకూడదు అనే ఉద్దేశం పాపరాజుగారికి కల్గినట్టుంది. వెంటనే విష్ణుమాయావిలాసం వ్రాయాలనుకొన్నారు. పుష్పగిరి తిమ్మన్న వంటి హిత కావ్య ఘటనావిముఖులకు చెప్పారు. వాళ్ళు ఆ యక్షగానం వ్రాసి 'భక్తి గృతి నిమ్ము మదనగోపాలునకు సద్గుణనిధాన పాపరాజ ప్రధాన.' అన్నారు. ఆయన అలాగే చేశాడు. ఈ యక్షగానాన్ని పాపరాజుగారు 1600 ప్రాంతాలలోగాని, అంతకు ముందుగాని వ్రాసి ఉండవచ్చు రచనా ప్రక్రియ చూస్తే ప్రాచీనత కనబడుతుంది. కందుకూరి రుద్రకవి సుగ్రీవ విజయంలాగ పాతపద్ధతిలోనే నడుస్తుంది. ఇందులో విష్ణుమూర్తి మోహినీవేషంలో శివగర్వ భంగం చేయడాన్నే కధనం చేశారు. మగతనంబున నుండి జగముల -మరులు గొల్చెడు వన్నె కానిని మగువతనముల భ్రమలపెట్టుట మరియు నరుదా! వలువనేర్పున సృజనచేసిన-చెలువలకు బుధులెల్ల భ్రమయగ నలువ తండ్రియె చెలువయైతే-వలచుటంత? [విష్ణుమాయానాటకం, పుట 61, 11. ఈ కాలనిర్ణయాన్ని చేయడానికి ఆధారాలను మిత్రులు యస్వీ జోగారావుగారు తొలిసారి గుర్తించారు ఆంధ్రపత్రిక సారస్వతానుబంధం, ఆదివారం 7-8-1955.<noinclude><references/></noinclude> 3r4rumwqh5ijul1lvydgho7u3c95hcr 104 235804 592691 2026-10-20T21:59:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం-VII 113 ఈ యక్షగానాన్ని 1955 లో వావిళ్ల వారు ప్రకటించారు. నేలటూరి వెంకట రమణయ్యగారు సుదీర్ఘమైన ఉపోద్ఘాతం వ్రాశారు. చాలా చారిత్రక విష యాలను చర్చించారు. దీని ప్ర...' 592691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం-VII 113 ఈ యక్షగానాన్ని 1955 లో వావిళ్ల వారు ప్రకటించారు. నేలటూరి వెంకట రమణయ్యగారు సుదీర్ఘమైన ఉపోద్ఘాతం వ్రాశారు. చాలా చారిత్రక విష యాలను చర్చించారు. దీని ప్రాశస్త్యాన్ని వివరించారు. ఈ యక్షగానాన్ని వ్రాశాక పాపరాజు గారు ఉత్తర రామాయణాన్ని తెనిగించాలని అనుకొన్నారు. మన సాహిత్యంలో తిక్కనగారంతటి మహాకవి నిర్వచనంగా దీనిని వ్రాశారు. మళ్ళీ అదే కావ్యాన్ని వ్రాద్దామనుకోవడం సాహసమే. అయినా పావరాజుగారు ఇలా జవాబు చెప్పారు: వరుసం దిక్కయజ్వ నిర్వచనకావ్యంబై తగం జేసె ను త్తరరామయణ మందు మరి ప్రబంధంబూసి నిర్మించుటే సరసత్వంబని ప్రాజ్ఞులార నిరసింపంబోకుడి రాఘవే శ్వరు చారిత్రము నెంద రెన్నిగతుల వర్ణించినం గ్రాలదే? 12 [ఉత్తర. 1-14] తిక్కనగారు చివరలో వదలిపెట్టిన భాగాలను కూడా పాపరాజుగారు. తెనిగించారు. 'మృదువచోధారార్థ సందర్భ నిర్భరతత్తద్రసముల్ రహింప' ఇది రచింపబూనారు (1-13). పుష్పగిరి తిమ్మనగారి సహాయంతో తుదముట్టా రచించారు. కొంతమంది సాహితీపరులు దృష్టికి తిక్కనగారి ఉత్తరరామాయణం కన్నా పాపరాజుగారిదే చాలా బాగుంటుంది. ఆ మాట కొస్తే వాల్మీకికన్నా కొన్ని ఘట్టాలలో పాపరాజుగారే మిన్న అనే వాళ్ళు ఉన్నారు. సీతమ్మను అడవులలో వదలి పెడుతున్నప్పుడు లక్ష్మణుడు వాల్మీకి ఆశ్రమాన్ని చూపించి " పుణ్యంచ రమణీయంచ మా విషాదం కృధాః శుభే" అంటాడు. ఇది అస్వ భావికం అని పాపరాజుగారి లక్ష్మణుడు "మితిలేని యీ మిడిమేలంపు మెక ముల బలగమే జననినీకు" అని ఏడుస్తున్నాడు (6-273). అసలు పాప రాజుగారి లక్ష్మణుడు ఆ వార్త చెప్పడానికి నోరు తెరవలేక పోతాడు. "నన్ను శపించు' అని కాళ్ళ మీద పడి ఏడుస్తాడు. పెదవులు తడుపుకొంటాడు. మహనీయుడు ఇంతటి దీనావస్థలో ఉండడం జానకి చూడలేకపోతుంది. కారణం ఊహించలేకపోతుంది. 'తండ్రీ. జననిందిత కృత్యాలేమైనా చేశావా? అంటుంది. 'అన్నపై ఉన్న భక్తి తొలగిందా?" అంటుంది. గురువింద యాంచించితో - పరదూషణ చేసితో కృపారహితుడవై శరణన్న వారిద్రోచితో-మరులకు వెన్నిచ్చి వేగ యరుదెంచితో [ఉత్తర. 6-261) సరిగ్గా 'ఇలాగే ధర్మరాజు కూడా అర్జునుణ్ణి ప్రశ్నించాడు. కృష్ణ నిర్యాణం 12. వ్యాసావళి అనే సంపుటంతలో 'సీతమ్మకోకము-పావరాజు' అనే తొలివ్యాసంలో ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రిగారు పావరాజుగారి సొగసులు చూపించారు.<noinclude><references/></noinclude> 4webr0ojoh0lxw1pg5c9icksmjntwy0 104 235805 592692 2026-10-20T21:59:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు చెప్పలేక కన్నుళ్ళు పెట్టుకొన్న తమ్ముణ్ణి చూసి ధర్మరాజు వరసపెట్టి ప్రశ్నలు కురిపించాడు. (భాగవతం. 1-352,354) బమ్మెర పోతరాజుగా రంత ఆవేశంతోనూ...' 592692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు చెప్పలేక కన్నుళ్ళు పెట్టుకొన్న తమ్ముణ్ణి చూసి ధర్మరాజు వరసపెట్టి ప్రశ్నలు కురిపించాడు. (భాగవతం. 1-352,354) బమ్మెర పోతరాజుగా రంత ఆవేశంతోనూ కంకంటి పాపరాజుగారు రచన చేస్తారు. అందుకే వెంటనే వారి పద్యాలు హృదాయానికి హత్తుకుంటాయి. తిక్కన గారి కవిత్వం కన్నా వసందుగా ఉందనిపిస్తుంది. తిక్కనగారు ఒక మాట చెప్తే మనం పది ఊహించుకోవాలి. పాపరాజుగారు పది మనం ఊహించుకోమంటే పన్నెండు పదమూడు దబదబ చెప్పేస్తారు. కొన్ని దృశ్యాలు చక్కగా చూపెడతారు. లక్ష్మణుడు విడిచిపెట్టి వెళ్ళి పోయాడు. అతడు మళ్ళీ వస్తాదేమో అని సీతమ్మ ఈ త్రోవనే చూస్తూ నిలబడి పోయింది. ఇక్కడ పాపరాజుగారు రెండు గొప్ప పద్యాలు వ్రాశారు. రమణి మరికొంత పడిదాక రథము జూచు దరుణి మరికొంతసేపు కేతనము జూచు గాంత మరి మీద రధవరాగంబు జూచు బడతి మరి యంతటను పట్టి బయలుపూచు చూచి చూచి చొక్కి స్రుక్కి తాలిమిదక్కి వగల బొగిలి యూర్పు పెగల నొగిలి దిగులు దిగులు గుంది వగ జెంది బెగడింది యలసి సొలసి మూర్చలొలసి తెలిపి. [ఉత్తర.6,299-300] మూర్ఛతీరాక తాను అడవులకు వెడతానంటే రాముడు ఒప్పుకొనడాన్ని తలచుకొంటుంది. 'కోరిన వనికియ్యకొను టది కరుణాప్రబంధమ్మునకు ఫల గ్రంధమేమొ అని విలపిస్తుంది. పాపరాజుగారి సీతమ్మ నిజంగా కరుణా ప్రబంధమే. ఈ ఘట్టంలో వీరిని ఇంత మెచ్చుకొన్నా వేరే చోట్ల హర్షించలేం. రావణాసురుడు రంభను బలాత్కారం చేస్తాడు. ఆ సందర్భంలో తిక్కనగారు 'అనంగాక్రీడా సంగతి నెంగిలి కావించె" అని మర్యాదగా అన్నారు (ని. 6-74). పాపరాజుగారు అలా పోనిస్తారా? కుసుమమంజరు లన మించు గుబ్బచన్ను లగడువడ బిట్టు కరముల నలమియలమి నీవి నడలించు బడలించె వెలత నవుడు కరిసరతుల నలంచె రాక్షసవిభుడు. (ఉత్తర.4-2171<noinclude><references/></noinclude> e4hnpo0dv7012oxa7o91pbzh5oyl6i4 104 235806 592693 2026-10-20T22:00:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 115 ఒక విధంగా చూస్తే ఇటువంటి వర్ణనలు కవి కాలప్రభావం వల్ల చేశా డనిపిస్తుంది. అప్పుడప్పుడే పచ్చి శృంగారాన్ని పదాలుగా పాడడం, బహి రంగంగా మెచ్చు కోవడం మొద...' 592693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 115 ఒక విధంగా చూస్తే ఇటువంటి వర్ణనలు కవి కాలప్రభావం వల్ల చేశా డనిపిస్తుంది. అప్పుడప్పుడే పచ్చి శృంగారాన్ని పదాలుగా పాడడం, బహి రంగంగా మెచ్చు కోవడం మొదలవుతోంది. తంజావూరి ప్రభావం ఉత్తరాదికి కూడా పాకసాగింది, ఇటువంటి పరిస్థితులలో ఏ కొద్దిమందో శృంగార ప్రబంధాలు వ్రాయకుండా విజ్ఞాన సర్వస్వాలూ మొదలైనవి వ్రాస్తారు. అటువంటి అరుదైనవాళ్ళలో టేకుమళ్ళ రంగశాయి ఒకడు. 3. టేకుమళ్ళరంగశాయి: కంకంటి పాపరాజు లాగే పుష్పగిరి తిమ్మన గారితో టేకుమళ్ళ రంగశాయి కలిసి చదువుకున్నాడు. ఆయన ధర్మపురి నివాసి. రామ భద్రయ్యగారి శిష్యుడు. తిరువళ్లూరు ప్రాంతంలో ఉన్నాడు. ఆ గ్రామంలో ఉండే దైవం వీరరాఘవస్వామి. ఆయన మీద రంగశాయి ఒక శతకం చెప్పాడు. కృష్ణరాజ దండకం ఒకటి విరచించాడు. పాపరాజుగారు విష్ణుమాయావిలాస నాటకం వ్రాస్తే ఇతడు జానకీ పరిణయం అనే యక్షగానం చెప్పాడు. తరువాత భాగవతాన్ని ద్విపద కావ్యంగా వ్రాయాలని అతనికి తోచింది. విద్యానిధేకాక తన సహశ్రోత అయిన పుష్పగిరి తిమ్మనగారి సహా యం తీసుకొని పన్నెండు స్కంధాలను వ్రాద్దా మనుకొన్నాడు. *వ్యాసప్రోక్త భాగవతము తూచాయైన వదలిపోనీక వ్రాసిన రపిక బమ్మెర పోతరాజుగారిని సుతించి రామాయణ భారతాలను ద్విపద కావ్యాలుగా వ్రాసిన రంగనాధుణ్ణి, చిట్టేపాటి తిరుమలభట్టుగారిని స్తుతించి చారుకవిత్వ సుజ్ఞాన రహస్య సారజ్ఞుడైన తిమ్మనగారిని పిలిచి అతని సహాయత నతు లోక్తియుక్తి చాతుర్యశాలియై టేకుమళ్ళ రంగశాయి భాగవతాన్ని ద్విపదగా వ్రాశాడు. పుష్పగిరి తిమ్మనగారు ఈ రచనలో తోడ్పడ్డ సంగతి కవి గ్రంధం ఆద్యంతాలలో స్పష్టంగా ప్రకటించాడు. పోతరాజుగారి గ్రంధాన్ని సరిగ్గా అను సరించి రచించాడు. అతడు తుదముట్టా రచించినా ఈ ద్విపద భాగవతం నేడు పూర్తిగా దొరకడం లేదు. నాలుగు స్కంధాలు మాత్రమే లభిస్తున్నాయి. ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయంలో దీని ప్రతి ఒకటి ఉంది. (765) రంగశాయి ద్విపదగా భాగవతాన్నే కాక వాణీ విలాస వనమాలిక అనే మరో గ్రంధాన్ని వ్రాశాడు. ఇది చాలా కొత్త తరహారచన. వేదాలు, పురాణా లు, ఉపపురాణాలు, స్మృతులు, షడ్దర్శనాలు, శిక్ష, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఆయుర్వేదం – ఒకటేమిటి? అన్నింటి సారాన్నీ సేకరించి ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని క్రోడీకరించాడు. 2574 గద్యపద్యాలను నాలుగాశ్వాసాలుగా వ్రాశాడు. ఇంకా చాలా గ్రంథం ఉండి $.7-(5)<noinclude><references/></noinclude> rc9rjvniic6m549ga02u6zkxnz9wspp 104 235807 592694 2026-10-20T22:00:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఉంటుంది. వేదశాఖా సూత్రకల్పాంగ సంఖ్యానంతో మొ దలు పెట్టి వాస్తుశాస్త్రం దాకా వివరాలు సేకరించి దండ గుచ్చాడు. వనమాలలో అన్నిఋతువుల పుష...' 592694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>116 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ఉంటుంది. వేదశాఖా సూత్రకల్పాంగ సంఖ్యానంతో మొ దలు పెట్టి వాస్తుశాస్త్రం దాకా వివరాలు సేకరించి దండ గుచ్చాడు. వనమాలలో అన్నిఋతువుల పుష్పాలూ ఉండాలంట. వనమాలా లక్షణం ఇలా ఉంటుంది. 19 అబాసులంబినీ మాలా సర్వర్తు కుసుమోజ్జ్వలా మధ్యస్థూలకడంబాఢ్యా వనమాలేతి కధ్యతే. ఈ గ్రంధంలో వనమాలా లక్షణాలు ఉన్నాయి. నైమిశారణ్యంలో పూసిన వివిధ పురాణపుష్పాలన్నీ ఇందులో సూతుడు గుచ్చాడు. శౌనకాది మహామునులు ఎన్నో పురాణాలు వేరువేరుగా విన్నారు. అందుకే వారు సూతుణ్ణి ఇలా అడిగారు. మున్ను పురాదార్థములే- వున్నవి యేవర్ణురీతి నమరగసంక్షే పోన్నతి విస్పష్టముగా- పన్నుతసారార్థమెల్ల జతురత జేవుమా (వాణి.1-53] ఈ గ్రంధంలో రంగశాయి అన్నింటినీ వర్గీకరించి సంక్షేమంగా స్పష్టంగా చెప్పాడు. అయితే ఇతడు చెప్పుకొన్న స్వంత విషయాలలో కొంత అస్పష్టత ఉంది. వాణీ విలాస వనమాలిక వ్రాద్దామనుకొన్నప్పుడు అతని బంధువులిలా అన్నారట. ఉరుశుభసమ్మతిఁ దిరువళూరిపురాధిన వీరరాఘవ స్థిరశతకంబు కృష్ణగుణదీపితదండక మొప్పుజావకీ పరిణయ యక్షగానమును భాగవత ద్విపద ప్రబంధములు విరచన చేసినట్టు అది వేడ్క నావర్పుము రంగధీనిధి. [వాణీ.1-26] ఈ పద్యం వల్ల అప్పటికే రంగశాయి భాగవత ద్విపద ప్రబంధ రచన చేసి నట్లు తెలుస్తుంది. దాని తరువాతనే వాణీ విలాస వనమాలిక వ్రాశా డనుకోవాలి. కాని భాగవత అవతారికలో ఇలా ఉంది: సరసత రచియించి సకలశాస్త్రముల-వరసారములు గూర్చి వాణీవిలాస వనమాలికాఖ్యకావ్యము నొనర్చితివి -జననుతుండవు రంగశాయి మంత్రింద్ర అవతారికలో ఇలా చెప్పుకొనడమే కాక ద్విపద భాగవతం గద్యలో కూడా ఈ గ్రంధాన్ని పేర్కొన్నాడు: కళ్యాణమయశుభంకరవాసు పేరు- కళ్యాణవెంకటాగనివాసు పేరు 13. వాణీ విలాసవనమాలిక, సుద్రాను ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయ ప్రచురణ, నెం 28, చేరిక పుట 22 లో ఉదాహరించారు.<noinclude><references/></noinclude> exxmh7hzdidh0kfg6slb0dufgplnrwl 104 235808 592695 2026-10-20T22:00:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 117 అంకితంబుగ తత్పదాంబుజధ్యాస సంకీర్తనాదినిశ్చలభక్తితత్త్వ పనజాతభాస్కరవాణీ విలాస - వనమాలికాకృతివరనిర్మాణ బంధురశేముషీపాండిత్యసత్య సంధాన భాషాప్ర...' 592695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 117 అంకితంబుగ తత్పదాంబుజధ్యాస సంకీర్తనాదినిశ్చలభక్తితత్త్వ పనజాతభాస్కరవాణీ విలాస - వనమాలికాకృతివరనిర్మాణ బంధురశేముషీపాండిత్యసత్య సంధాన భాషాప్రసంగప్రవీణ [R.765] ఇలా వాణీ విలాస వనమాలికను భాగవతంలోనూ, భాగవతాన్ని అందులోనూ పేర్కొనడం వల్ల ఏది ముందు వ్రాశాడో, ఏది తరువాత వ్రాశాడో తెలియదు. రెండూ భారీ ఎత్తు రచనలే. ఒకటి పన్నెండుస్కంధాల కావ్యం, రెండోది సకల శాస్త్రాల వరసారం. వీటిలో ఏది ముందు వ్రాశాడో తెలియదు. ద్విపద భాగవత రచనకు పుష్పగిరి తిమ్మనగారు సహాయం చేసినట్టే వాణి విలాస వనమాలికకు కూడా ఇంకొక కవి తోడ్పడ్డారు. అతని పేరు మహంకాళి వెంకటపతి. 4. మహంకాళి వెంకటపతి:- మొట్టమొదట వాణీవిలాస వనమాలికను వ్రాయలనే సంకల్పం రంగశాయికి కల్గినప్పుడు దేవుడు కలలో కనబడి 'నా భక్తు డొకడు నీకు ఇందులో సాయపడతాడని చెప్పాడు. అగణిత సుగు ణుండును " ప్రబంధ కల్పనా ధురంధరుండును నగు మద్దా సుండొకరుండు సహాయుండుగా" ఉండే ఆ కృతిని దేవుడు తనకు అంకితం ఇమ్మన్నాడు." ఈ కలసంగతి బంధువులకు చెప్తే వాళ్లు మహంకాళి వెంకటపతి సహాయం స్వీకరించమన్నారు. అతని గురించి ఇలా చెప్పారు: వరకవి బహుశ్రుతుడు శేషగిరినివాస - భక్తుడు వివేకియు బహు ప్రబంధకర్త విశదమతి శ్రీమహంకాళి వేంకటవతి-చెలిమికా డౌట దగు కార్యసిద్ధి నీకు [వాణి.1-28] ఈ చెలిమికాడు చతుర్విధ రచనలు ఎరిగినవాడని, అతడు నీ కృతిని నిర్వహిస్తాడని చెప్పాడు. అతడు తుద ముట్టా తోడ్పడి నిర్వహించాడు. రంగశాయి అందుకు కృతజ్ఞత చెప్పుకున్నాడు. గద్యలో ప్రతి ఆశ్వాసంలోనూ మొదట మహంకాళి వెంకటపతిని పేర్కొన్నాడు. వాణీ విలాస వనమాలికా గద్య ఇలా మొదలవుతుంది: "ఇది శ్రీమదలమేల్మంగా వేంకటేశ్వరవరప్రసాదకవితావచిత్రకుత్సగోత్ర పవిత్ర మహంకాళి అప్పకొండార్యపుత్రసకలకవిస్తోత్రపాత్ర వినయగుణ సమేత వెంకటపతిసహాయ టేకుమళ్లాన్వయ... రంగశాయి ప్రణీతంబైన వాణి విలాసవనమాలిక" 14. వాణివిలాసవనమాలిక, 1-17.<noinclude><references/></noinclude> r7k9fc4e599lc0ez4mlxr0p2l86jt6y 104 235809 592696 2026-10-20T22:00:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు మహంకాళి వెంకటపతి బహుప్రబంధకర్త అని రంగశాయి చెప్పాడు. అయితే ఆయన వ్రాసిన కావ్యాల పేర్లు అయినా మనకు తెలియవు. అయితే టేకు మళ్ళ రంగశాయి న...' 592696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>118 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు మహంకాళి వెంకటపతి బహుప్రబంధకర్త అని రంగశాయి చెప్పాడు. అయితే ఆయన వ్రాసిన కావ్యాల పేర్లు అయినా మనకు తెలియవు. అయితే టేకు మళ్ళ రంగశాయి నిజాయితీ ధర్మమా అని కనీసం ఇతని పేరైనా మనకు తెలిసింది. పుష్పగిరి తిమ్మనగారి సహశ్రోత లందరూ చిత్తశుద్ధి కలవారు. తమకు చేయూత నిచ్చినవారి పేరు మరువరు. వారి సహశ్రోతలే కాక సమకాలికులు కూడా అలాంటివారే. కంకంటి పాపరాజుగారి తమ్ముడు నర సింహరాజుకూడా తనకు తిమ్మనగారు తోడ్పడిన సంగతి విశదం చేశారు. 5. కంకంటి నరసింహరాజు :- ఈయన సరసవిద్వత్కవి. జనులకు తాను శరణ్యుడనని చెప్పుకొన్నాడు. ఇతడు కలం పట్టుకునేనాటికి పాపరాజు మరణించాడు. అన్నగారు విష్ణుమాయావిలాసం యక్షగానంగా రచించి పేరు పొందారు. ఆ యక్ష గానంలో శివ గర్వభంగమే ఉంది. విష్ణుమాయలు చాలా ఉన్నాయి. వాటినన్నింటినీ మలిరాయల యుగంలోని చింతపూడి ఎల్లన్న అయిదా శ్వాసాల ప్రబంధంగా రచించాడు. విష్ణుమాయానాటకం అని పేరు పెట్టారు. అది చాలా రసవంతంగా ఉంటుంది. దానిని చదివిన నరసింహరాజుకు తాను కూడా అదే విషయాన్ని ద్విపద కావ్యంగా వ్రాయాలని సంకల్పం కలిగింది. అయితే ఎవరికి అంకితం ఇవ్వాలా అని అలోచిస్తూ ఉండగా ఒకనాడు అన్నగారు కలలో కనబడి ఆ సమస్యను పరిష్కరించాడట. అతులమౌ విష్ణుమాయానాటకంబు-వితతవాగ్వైఖరి ద్విపద గావించి యీ విశ్వహితకృతి కేవేల్సు సధిపు గావింతు నని యాత్మ గణియించు నవుడు దురితసరోరుహతుహినభానుండు- సరసుండు పావరాజప్రధానుండు వాకలలో వొక్కనాడు గాన్పించి - యేకతంబున గూర్మి నెనగ నిట్లనియె నాకూర్మిసోదర నరసింహ నీవు - చేకొని ద్విపదగా జేసినయట్టి అనువమవిష్ణుమాయానాటకమున- కనురూపవిభు డెవ్వడని తలంచెదవు దానికి విభుడు సీతామనోహరుడె-కాని తదన్యుడు కలడె లోకమున? [విష్ణుమాయా, ద్విపద]15 కృతిపతిని పరించుకొన్నాక కంకంటి నరసింహం ఈ గ్రంధ రచనలో తనకు సహాయుడు కావాలని భావించాడు. అన్నగారి స్నేహితుణ్ణి పిలిపించాడు. 15. ఈ పాదాలను నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారు ఉదహరించారు. విష్ణుమాయావిలాసం, యక్షగానం, కంకంటి పాపరాజు రచన, వావిళ్ళ ప్రచురణ, పుట 13.<noinclude><references/></noinclude> falksp5r4tjdvd4uirxwjz91j4xepyc 104 235810 592697 2026-10-20T22:00:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 119 అనమని పుష్పగిర్యప్పన్నతనయు-ఘను సంస్కృతాంధ్రక కవనాతిదక్షు మాయన్న సభుని తిమ్మనకవి గృతిస-హాయుని బిలిపించి యమ్మేటితోడ, ద్విపద విష్ణుమాయా నాటకాన్న...' 592697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 119 అనమని పుష్పగిర్యప్పన్నతనయు-ఘను సంస్కృతాంధ్రక కవనాతిదక్షు మాయన్న సభుని తిమ్మనకవి గృతిస-హాయుని బిలిపించి యమ్మేటితోడ, ద్విపద విష్ణుమాయా నాటకాన్ని కంకంటి నరసింహం రచించాడు. అయితే ఇందులో సరసింహం ప్రజ్ఞగాని, ఉపజ్ఞగాని ఏం లేదు. చింతలపూడి ఎల్లన్న వ్రాసిన పద్యకావ్యానికి నకలుగా వ్రాశాడు. అవే కధలు, అదే ప్రణాళి క సాధ్యమైనంత వరకు అవే మాటలు ఎల్లనగారి వర్ణనలు, లోకోక్తులు అన్నీ నరసింహరాజు ద్విపద లోనికి దిగుమతి చేశాడు. పద్యాలకు పద్యాలు ద్విపద లుగా మార్చడానికి సహితం పుష్పగిరి తిమ్మనగారి సహాయం ఎందుకు కావలసివచ్చిందో తెలియదు. ఉపకారం చేసినందుకు తిమ్మనగారి పేరు చెప్పిన నరసింహరాజు ఏ కారణం వల్లనో చింతలపూడి ఎల్లన్నను ఎక్కడా స్మరించనైనా లేదు. ఈ లోపం చాలా ఆశ్చర్యకరంగా ఉంది. ఈ దీనికన్నా చిత్రమైనది ఇంకొకటి ఉంది. పద్యకావ్యం వ్రాసిన చింతలపూడి ఎల్లన్నను కాక దానిని అనుసరించి ద్విపద వ్రాసిన నరసింహరాజునే నిఘంటు కారులు ప్రామాణికంగా పరిగణించారు. శబ్దరత్నాకరంలో బహుజన పల్లి వారు ఇతణ్ణి అయిదో తరగతి కవిగా అంచనా వేశారు. ప్రయోగాలను స్వీకరించారు. చింతలపూడి ఎల్లన్నకు రావసిన కీర్తి రాలేదు. కంకంటి నర సింహరాజు వ్రాసిన ద్విపద ముందుగా అచ్చుపడడం దీనికి ఒక కారణం. ఈ కావ్యాన్ని క్రీ.శ. 1865 లోనే విద్వన్మనోరంజని ప్రెస్సువారు ప్రకటించారు. పాలపర్తి నాగేశ్వర శాస్త్రులుగారు పరిష్కరించారు. ఈ ద్విపద కావ్యాన్నీ, చింతలపూడి వారి పద్యకావ్యాన్నీ తైపారు వేసి నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారు చాలా విషయాలు తెలియజేశారు. పుష్పగిరి తిమ్మన గారే చాలా విషయాలు తెలియజేశారు. పుష్పగిరి తిమ్మన గారే కంకంటి నారసింహము పేరిట ఈ గ్రంధాన్ని రచించారేమో విచారించవలసిందని నేలటూరివారు భావిస్తున్నారు. భావిపరిశోధకుల పరిశ్రమవల్ల దీనిలోని నిజం వెలువడవలసి ఉందన్నారు.16 వాస్తవానికి పుష్పగిరి తిమ్మనగారి గురించి వారి కవి మిత్రుల గురించి ఎంతైనా పరిశోధన చేయవలసి ఉంది. 6. ధరణీదేవుల రామయమంత్రి:- పుష్పగిరి తిమ్మన గారు ధరణిదేవుల రామయ్య అనే మరొక కవికి కూడా ఒక కావ్యం వ్రాసి పెట్టారని లోకంలో పుకారుంది. ఆ కావ్యం పేరు దశావతార చరిత్ర, క్రీ.శ. 1600 ప్రాంతాలలో నెల్లూరి మండలంలో 16. విష్ణుమాయావిలాసం, యక్షగానం, వీరిక వుటలు 14-15.<noinclude><references/></noinclude> rnx3c2p49fu8a7ey38dsmscusw2la8x 104 235811 592698 2026-10-20T22:01:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ధరణిదేవుల వారి కుటుంబం ఉండేది. నాగమంత్రి అనే ఆయన మంచి ప్రయోజకుడు. ఎందరికో రోజూ అన్నదానం చేసేవాడు. అతని కుమారుడే రామయ్య. ఈయన అష్టభాష...' 592698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>120 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు ధరణిదేవుల వారి కుటుంబం ఉండేది. నాగమంత్రి అనే ఆయన మంచి ప్రయోజకుడు. ఎందరికో రోజూ అన్నదానం చేసేవాడు. అతని కుమారుడే రామయ్య. ఈయన అష్టభాషాకవిత్వత్త్వ సంవేది. రోజుకో ప్రబంధం రచించగల దక్షత కలవాడు. శ్లేషపదాల చెలువాలు చూపిస్తూ పద కావ్యార్థదోషాలు విసర్జించి సరసమైన రత్యాదిస్థాయీ భావాలు, శృంగారాది రసాలు లలితంగా సత్కవి మాత్రమే చెప్పగలడని రామయ్య నమ్మకం. ఇతడు మగదల కృష్ణయ్య అనే ప్రముఖునికి అప్పుడు. పూర్వకాలం క్రీ.శ. 1630 ప్రాంతాలలో ప్రళయకావేరి పట్టణంలో మగదల వారిది చాలా పలుకుబడి కల కుటుంబం. మగదల తిమ్మన్నగారు రాజభోగాలు అనుభవిస్తూ ఉండేవారు. వీర వెంకటపతి రాయలవా రాయనకు ఉభయ చావరాలు, పట్టపేనుగు, దంతాల పల్లకి మొదలైనవి మంజూరు చేశారు. రాజుగారు అనుమతి ఇవ్వకపోతే ఇటువంటివి ఎంత ధనవంతుడైనా వాడుకోకూడదు. మగదల తిమ్మన్న గారికి పద్మనాభం అనే తమ్ముడున్నాడు. ఆయన గొప్ప పండితుడు. భర్తృహరి సుభాషితాలు శతకత్రయంలోని ప్రతి శ్లోకానికి వ్యాఖ్యానాలు చెయ్యకలడు. రామాయణాది అనేక గ్రంధాలలో సిద్ధాంత పూర్వపక్షాలు చేయగల విద్యాంసుడు ఈ పద్మనాభం గారికి అయిదుగురు కొడుకులు. వారిలో రెండవవాని పేరు కృష్ణయ్య. మంచి పండి తుడు. మేధావి. అయితే దుబాషీగా ఉద్యోగం చేసేవాడు. ప్రళయకావేరి పట్టణంలో డచ్చివారి గిడ్డంగులు ఉండేవి. స్థానికులతో వ్యవహరించడానికి వాళ్ళకి రెండు భాషలూ తెలిసినవాడు కావలసి వచ్చాడు. బహుశ వాళ్ళు అరబ్బీ, పారసీక భాషల్లో మొదట సంభాషించేవారేమో! మగదల కృష్ణయ్య క్రమేణా డచ్చివారి భాషను నేర్చుకొన్నాడేమో! ఈ వివరాలేం తెలియవు గాని మగదల కృష్ణయ్యకు బైగోపరక్కంగు పారసీ మక్కా మలాక మొదలైన రకరకాల అంతద్వీపాల ధరణిపతులు పట్టపు టేనుగులు, పట్టుబట్టలు, పచ్చ కర్పూరాలు, పడమటి పన్నీరు చెంబులు, పరిచారికా జనాలను కానుకలుగా పంపేవారు. మగదల కృష్ణయ్య భోగం దేవేంద్ర వైభవంలాగా ఉండేది. కృష్ణయ్య చాలా మంచి కవులను పోషించినట్టుంది. ఇతని మీద ఎందరో 'బిరుదావళి, చక్రవాళభోగావళి, త్యాగఘోషణాయక్షగానోదాహరణ తారావళీ శతకాది కవితా రచనా విశేషాలు" రచించేవారు వాటిని మెచ్చుకొనే రసజ్ఞత కృష్ణయ్యకు ఉండేది. ఈయన ధరణిదేవుల రామయ్యను పిలిపించి కృష్ణుని దశావతారాలు కృతిగా రచించి అంకితం ఇమ్మని అడిగాడు. 'రసికజన కంఠాభరణ శ్రీకృష్ణ<noinclude><references/></noinclude> e901d5oxj2fzqso9j77uy6t55o34f7g 104 235812 592699 2026-10-20T22:01:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 121 దశావతార చరిత్ర' అనే పేరు పెట్టి ఈ మహాప్రబంధాన్ని ధరణిదేవుల రామయ్య ప్రారంభించాడు. ఇది రసికజన కంఠాభరణం కనుక, అవసరం ఉన్నా లేకపోయినా, అవకాశాలు సృష్టిం...' 592699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 121 దశావతార చరిత్ర' అనే పేరు పెట్టి ఈ మహాప్రబంధాన్ని ధరణిదేవుల రామయ్య ప్రారంభించాడు. ఇది రసికజన కంఠాభరణం కనుక, అవసరం ఉన్నా లేకపోయినా, అవకాశాలు సృష్టించి, అడుగడుగునా శృంగార వర్ణనలు చేశాడు. ఇది పది ఆశ్వాసాల సుదీర్ఘ కావ్యం. ఇందులో 2477 గద్యపద్యాలున్నాయి. వాటి వివరాలు చూడండి. ఆశ్వాసం వివరాలు గద్యపద్య సంఖ్య ప్రథమ పీఠిక 1-82 కధాప్రారంభం 83-113 మత్స్యావతారకధ 114-311 311 ద్వితీయ కూర్మావతారకధ 1-643 643 తృతీయ వరహావతారకధ 1-230 230 చతుర్థ నరసింహావతారకధ 1-243 243 పంచమ వామనావతారకధ 1-152 152 పరశురామావతార కథ 1-116 116 సప్తమ శ్రీరామావతారకధ 1-208 206 అష్టమ బలరామాతార కథ 1-172 కృష్ణావతారకధ 1-276 } నవమ బౌద్ధావతారకధ 1-86 86 దశమ కల్క్యవతారకధ 1-42 42 2477 కూర్మావతారకధను చాలా విపులంగా 643 గద్యపద్యాలతో చెప్పాడు. దూర్వాసుని పుట్టుకనుంచి అతనికి ఒక చిన్నది పువ్వులదండ ఇవ్వడం, దాని నతడు దేవేంద్రునికి బహుకరించడం, ఆ మదాంధుడు దానిని ఐరావతానికి ఇవ్వడం, ఆ మదగజం అపచారం చేయడం దగ్గిరనుంచి విపులంగా అన్నీ వర్ణించడంతో ఇంత కధ పెరిగింది. ఈ యుగంలోని కొన్ని కావ్యాలలో అన్ని ఆశ్వాసాలూ కలిపితే 643 గద్యపద్యాలుండవు. అటువంటిది రామయ్య ఒక్క కూర్మావతారమే ఇంతవర్ణించాడు. ఉదాహరణకు, అయితే ఈ దశవతారగాధలను బమ్మెరపోతరాజుగారు విపులంగా, ఉత్తేజకరంగా, ఉద్రేకంతో తమ భాగవతంలో కధనం చేశారు. కూర్మావతారఘట్టంలో శివుడు హాలహలం భక్షించే ఘట్టంలో పోతరాజుగారు ఈ పద్యం వ్రాశారు<noinclude><references/></noinclude> bhtrywa8z4g62zsesvu4otvvrle3v62 104 235813 592700 2026-10-20T22:06:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు మ్రింగెడివాడు విభుండని మ్రింగెడిదియు గరళమనియు మేలని ప్రజలన్ మ్రింగుమనెడి సర్వమంగళ మంగళసూత్రంబు నెంత మది నమ్మినదో. [1.8-241] ధరణిదేవుల...' 592700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>122 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న, అతని కవిమిత్రులు మ్రింగెడివాడు విభుండని మ్రింగెడిదియు గరళమనియు మేలని ప్రజలన్ మ్రింగుమనెడి సర్వమంగళ మంగళసూత్రంబు నెంత మది నమ్మినదో. [1.8-241] ధరణిదేవుల రామమంత్రి చిత్రించిన పార్వతి ఇంత ఉదాత్తంగా లేదు. సురాసురులు భయపడి వచ్చారు. వాళ్ళ భయం వారించాలని శివుడు అనుకొన్నాడు. అప్పుడు పార్వతి చిన్నపోయింది. అయన దరహాసం ఇగురులొత్త 'భామా, ఏటికి చిన్నబోయెదవు' అని 'ఏమయినగానీ దద్విషము భక్షింతు వినోదంబుగానో' అని శివుడు అన్నాడు. ఇంకా ఈ పార్వతికి ఇలా హితోపదేశం చేయవలసివచ్చింది: వచ్చినవారికి నావద-వచ్చిన నది పరిహరించు వాని ప్రభుత్వం బెచ్చేనుగాని మరి పొర-పొచ్చెము గావించినం బ్రభుత్వముగలదే? [2-223] ఈ ఒక్క ఘట్టంలోనే కాదు, ఇతరసన్నివేశాలలో కూడా పోతరాజుగారి ముందు రామయ్య పాలిపోతాడు. భాగవతములోని వామనావతారఘట్టంలో 'ఇంతితై వటుడింతై' అనే పద్యం సుప్రసిద్ధం (8-620). రామయ్య వ్రాసినది చూడండి. పెరిగే వామనడంత దంతిపొడవై వృధ్వీధరంబంతయై శరదంభోరుహమిత్రశీతకరనక్షత్రగ్రహస్వర్మహా స్ఫురింతుండై జనలోకమవ్వలి జగంబు నృత్యము న్మించుచునా హరిదంతంబులు నిండి మెండుకొనే సత్యాశ్చర్య మేపారగణ దశ.5-112] పోతరాజుగారు వామసుణ్ణి పెంచుతున్నప్పుడు ఏనుగులు కొండలు మొదలైనవి. ఎక్కడ కనబడతాయి? ధరణి దేవుల రామయ్య ఇతరఘట్టాలలో కూడా భాగవతం చదివిన వాళ్ళకు తృప్తి ఇవ్వడు. ప్రహ్లాద చరిత్రలో హిరణ్యకశిపుని చేత 'చదువనినా డజ్ఞుండగు' అని చెప్పించారు (భాగ.7-130), రామయ్య చండామార్కులచేత 'దానవనాయక, చదివినగాని వివేకం బు రాదు గావున మేమే వాని చదివించి మతిగలవానిం జేసెద' అంటారు. (దశా.4-149) పోతరాజుగారి భాగవతంతో తులతూగక పోయినా దశావతార చరిత్రకు మనసాహిత్యంలో విలక్షణమైన ప్రత్యేకస్థానం ఉంది. ఈ కావ్యంతోనే పరకీయ శృంగారం వచ్చి దేరింది. రామావతారఘట్టంలో రామయ్య వర్ణించిన అహల్యచరిత్ర చదివితే 'రామ రామ' అనకతప్పదు. 120 గద్యపద్యాలలో విచ్చలవిడిగా ఈ ఘట్టం<noinclude><references/></noinclude> p7syohga3qz385iyxuk1dfyqegw280l 104 235814 592701 2026-10-20T22:07:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 123 వ్రాశాడు. దీనిని గురించి వచ్చే యుగంలో సముఖం కృష్ణప్పనాయకుని అహల్యా సంక్రందనం చర్చించేటప్పుడు చెప్పుకొందాం. ఇక వరహావతారకధలో దితికి పుత్ర వాంఛ కలి...' 592701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 123 వ్రాశాడు. దీనిని గురించి వచ్చే యుగంలో సముఖం కృష్ణప్పనాయకుని అహల్యా సంక్రందనం చర్చించేటప్పుడు చెప్పుకొందాం. ఇక వరహావతారకధలో దితికి పుత్ర వాంఛ కలిగి భర్తవద్దకు వెళ్ళే ఘట్టంలో రామయ్య విశృంఖల శృంగారమే వ్రాశాడు. దితి తన చెలికత్తెలో తన భర్త గురించి ఇలా చెప్పుకుంటుంది: తానయి చేరబిల్చి సురతప్రియుడై యొకనాటికైన స మ్మానము సేయగా నెరుగ, మానిని యేమని తెల్పుకొందునే నేనయి యెన్నడైన దమిహెచ్చినచో దను చేరి యెంత ప్రా ద్దైన బదలంబులొత్త క్షణ ముప్పటి కేమొ ఘటించు గోరికల్. [**.8-25] ఈ కవి చిత్రించిన దితికూడా అందరు భారతీయ స్త్రీలలాగే 'భర్త దైవం' అనుకొంటుంది. కాని దానికి కారణం వేరే చెప్తుంది. అనవతరసౌఖ్య సంధాతయైన నేతకంటె దైవంబు కల్గునె కామినులకు' అని అంటుంది. దితి ఒక్కర్తే కాదు. ఈ కావ్యంలోని వాళ్లంతా కామినులే. కృష్ణావతార ఘట్టంలో సాక్షాత్తూ రాధ వారకాంతలాగ మజాగా ఉంటుందని వ్రాశాడు. కొప్పున బాజులుF బిగువు గుబ్బల కుంకుమ తేనె మోవిపై గప్పురవీడియంబు జిగికస్తురిబొట్టును నిత్యచల్వయుం జొప్పడు వారకాంతవలె జూడ్కికి విందొనరించెగాని యొ క్కప్పుడు మైల దోవ నడయాడదు రాధ ముకుందముందటం. [దశ. 8-57] ధరణిదేవుల రామయ్య వ్రాసిన రాధామాధవులు శృంగార గురించి కూడా చాలా చెప్పుకోవాలి. వచ్చే యుగంలో వెలిదండ్ల వెంకటవి వ్రాసిన రాధామాధవ సంవాదం అనే కావ్యం గురించి చర్చించేటప్పుడు ముచ్చటించు కొందాము. రామయ్య ప్రభావం అనంతరకవులపై చాలా వుంది. కనుక ఈ చర్చలు వాయిదా వేయకతప్పదు. ఇతడు చాలా గొప్ప పండితుడు. అష్టభాషాపాండిత్య మున్నవాడు. చిత్ర బంధ కవిత్వాలు బాగా తెలిసినవాడు. సంస్కృతం పచరించే పట్టున శ్రీనాధుని జ్ఞాపకం తెప్పించగల దిట్ట. మంచి ప్రౌఢ ప్రయోగాలు చేయగల జాణ. పండితయ్య పాల్కురికి సోమయ్యలలాగ ఎటువంటి సంస్కృత లోకోక్షనైనా, శ్లోకాన్నైనా తెలుగుపద్యంలో ఇట్టే యిమడ్పగల ప్రవీణుడు. సమకాలిక వ్యావ హారిక ప్రయోగాలను యధేచ్చగా వాడుకోగల స్వతంత్రుడు ఇతడి ప్రయోగాలలో చక్కని వ్యాకరణాంశాలు దొరుకుతున్నాయి.<noinclude><references/></noinclude> qh9hoi73v3tr3zsy6c6nco971xqnaeq 104 235815 592702 2026-10-20T22:07:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న. అతని కవిమిత్రులు నన్నయగారు "కమ్మని లతాంతములకు మ్మొనసి వచ్చు మధుపమ్ముల" అని ఒక లయగ్రాహిలో లతాంతముకులన్+ మొనసి అనే సంధిలో పమ్మొనసి అనే మకారపు జడ్డతో ప...' 592702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>124 8. పుష్పగిరి తిమ్మన్న. అతని కవిమిత్రులు నన్నయగారు "కమ్మని లతాంతములకు మ్మొనసి వచ్చు మధుపమ్ముల" అని ఒక లయగ్రాహిలో లతాంతముకులన్+ మొనసి అనే సంధిలో పమ్మొనసి అనే మకారపు జడ్డతో ప్రయోగం వాడారు (భారతం, అది 5-138). దీనికి చిన్నయసూరి తన వ్యాకరణంలో గతి కల్పించలేదు. ప్రౌఢవ్యాకరణంలో బహుజనపల్లివారు సూత్రీకరించారు. 'ప్రాసంబున మకారంబు పరంబగుచో ద్రుతంబునకు మకారాదేశం బగు' అని గతి కల్పించారు (పౌఢ. సంధి. 22). నన్నయగారిదే మరొక ప్రయోగం (అరణ్య.3-113) కూడా బహుజనపల్లివారు ఇచ్చారు. ధరణిదేవుల రామయ్య కూడా మకారం పరమైనప్పుడు ప్రానంతో ద్రుతంపై మకారపుజడ్డ ఒకటికి రెండుసార్లు వాడారు. కృతిపతి పెదతండ్రి తిమ్మయ్యగారిని ఇలా వర్ణించారు: తిమ్మన యిట్లు తేనియలు తిరగ బల్కగ నేర్చు బంధుజా తిమ్మనజూచు బ్రోచు సతిథిప్రకరమ్ముల గైటఖాఖియా తిమ్మవసార గొల్చు నతిధీరత వెంకటమంత్రిపుత్రుడా తిమ్మనమంత్రిపాటి జగతీస్థలిలోపల మంత్రి గల్గునే? 448 [64.585, 36] ఇందులోబంధుజాతిన్ + మనజూచు అనే చోట, కైటభాభియాతిన్ + మన సార అనీ రెండు పాదాలలో రెండు చోట్ల ప్రయోగించాడు. జాగ్రత్తగా వెదికితే రామయ్య రచనలో ఇలాంటి వాడుకలు చాలా దొరుకుతాయి. రఘు నాధనాయకుడు వ్రాశాడనుకొనే శృంగార సావిత్రిలో శికాచేయడం, పాదుషా, పరమానా పంపడం మొదలైన ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ఈ దశావతార చరిత్రలో చంద్రోదయ వర్ణన ఇలా సాగింది: ప్రాణనాయక యిదెచూడు పతులగూడి-పాయకుడటంచునతుల నుబల్కు తేజి పాదుషాహుళికా చేసినంపు కాగితంపు పరమానువోలె సుధాకరుండు. [దశ.3-45] రామయ్యమంత్రికి పాదుషాలూ వాళ్లు పంపే ఫర్మానాలు స్వయంగా తెలుసు. ఈ దశావతార చరిత్రను అంకితం పుచ్చుకొన్న మగదల కృష్ణయ్య గారి పినతండ్రి ఒకాయన 'నవాబుసాహెబూవితీర్ణ సువర్ణ జాంబూనదాంబ రాసుసమ గ్రామ బహుమానాలు' పొదాడు (పీఠిక 58). ఈ నవాబు సాహెబు మరెవరో కాదు. క్రీ.శ. 1639 లో ఒకసారీ, మళ్ళా పదేళ్ళకు క్రీ.శ. 1649 లో ఒకసారీ ప్రళయ కావేరిపై దండెత్తిన గోలకొండనవాబు సయ్యద్ మహమ్మద్ మీర్ జుమ్లా. ఈ నవాబుసాహెబును పేర్కొన్న ఈ కావ్యం క్రీ.శ. 1650 తరువాత రచించడం జరిగిందని భావించవచ్చు. అయితే ఈ కావ్యాన్ని ఎవరు వ్రాశారు? లోకంలో కొంద రనుకొనేటట్టు పుష్ప గిరి తిమ్మనగారే వ్రాసి రామయ్య పేరు పెట్టారా అన్నది పెద్ద ప్రశ్న. పావరాజుగారి<noinclude><references/></noinclude> mzsnq73hubmrypzeb5xn2vsmpcsfq0c 104 235816 592703 2026-10-20T22:08:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 125 ఉత్తర రామాయణంలో తిమ్మనగారి చేయి కనబడినంత దశావతార చరిత్రలో కనబడదు. శైలి, దృక్పధం అన్నీ విభేదాలే. అయినా భూతద్దం పట్టుకొని పరిశీలిస్తే అక్కడక్కడ కొన...' 592703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 125 ఉత్తర రామాయణంలో తిమ్మనగారి చేయి కనబడినంత దశావతార చరిత్రలో కనబడదు. శైలి, దృక్పధం అన్నీ విభేదాలే. అయినా భూతద్దం పట్టుకొని పరిశీలిస్తే అక్కడక్కడ కొన్ని పోలికలు కనబడతాయి. తిమ్మనగారు పూర్వకవి స్తుతిలో 'మహాకవి రాజుల సంస్కరించెదన్' అన్నారు (సమీర.1-9). రామయ్యగారుకూడా విద్వత్కవిరాజుల పచశీల నెంచారు (దశ. పీఠిక 9). ఇలాంటి సమానపదాలు ఎంత విరివిగా ఇద్దరూ వాడా బైపారువేయడం కష్టసాధ్యమైన పరిశోధన. ఓపికతో ఈ కొండ తవ్వితే ఎలుకైనా టెరక్క పోవచ్చును. పుష్పగిరి తిమ్మనగారికి, ధరణిదేవుల రామయ్యకూ నిజంగా స్నేహం ఉంటే ఆ సంగతి తిమ్మనగారి ఇతరమిత్రుల లాగ రామయ్య చెప్పుకోకపోవడం ఆశ్చర్యమే. ఈ లోపంవల్ల తిమ్మనగారికి నష్టం రాదు. వారు స్వయంగా కవులు, జరామరణభయం లేని యశస్సు వారికుంది. భర్తృహరి ఇలా అన్నాడు: జయంతి తే సుకృతినో రససిద్ధః కవీశ్వరాః నాస్తి యేషాం యశఃకాయే జరామరణజం భయం. దానిని పుష్పగిరి తిమ్మనగారు ఇలా అనువదించారు చతురమతిప్రసిద్ధియు వచఃవరిశుద్ధి ప్రబంధవర్ధన స్థితికలనాసమృద్ధి రససిద్ధియు గాంచి యగణ్యపుణ్యభా గతులితకీర్తిదేహధారులై సుకవీశ్వరు లెయ్యెడకా జరా మృతిజనితోగ్రభీతులు వహింపకయిప్పుడునున్నవారిలు. ఇది తిమ్మనగారి పట్ల నిజమే. [నీతి. 20] [ నీతి. 20]<noinclude><references/></noinclude> 40t8fpy4rznwmn2g26qhzahqo13orgh 0 235817 592704 2026-10-20T22:08:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = పుష్పగిరి తిమ్మన్న అతని కవిమిత్రులు | ముందరి = [[../తిట్టు కవులు/]] | తదుపరి = [[../కట్టా వరదరాజు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }}...' 592704 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = పుష్పగిరి తిమ్మన్న అతని కవిమిత్రులు | ముందరి = [[../తిట్టు కవులు/]] | తదుపరి = [[../కట్టా వరదరాజు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=105 to=139 /> 9yc9m0zsetnietbwegwaitazvraq9l7 104 235818 592705 2026-10-20T22:09:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9. కట్టా వరదరాజు దక్షిణ భారతదేశాన్ని క్రీ.శ. 485 లో కరికాల చోళుడు గొప్పగా పరిపాలించాడు. అతని వంశంలో జన్మించిన అనేకులు అటు తమిళ దేశాన్నీ, ఇటు తెలుగు దేశాన్నీ పాలించారు. కరికాలు...' 592705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>9. కట్టా వరదరాజు దక్షిణ భారతదేశాన్ని క్రీ.శ. 485 లో కరికాల చోళుడు గొప్పగా పరిపాలించాడు. అతని వంశంలో జన్మించిన అనేకులు అటు తమిళ దేశాన్నీ, ఇటు తెలుగు దేశాన్నీ పాలించారు. కరికాలుని రాజ్యం అంతరించిన 750 సంవత్సరాల తరువాత కూడా అతని సంతతివారు నెల్లూరిని పాలించినట్లు తిక్కన గారి నిర్వచనోత్తర రామాయణం వల్ల తెలుస్తుంది. మరి నాల్గు వందల సంవత్సరాలకు అంటే క్రీ.శ. 1650 ప్రాంతాలలో కరికాళుని వంశంలోని వాళ్ళు తెలుగు దేశంలో ఉన్నారు. అదిలో కరికాళుడు కావేరికి ఆనకట్ట కట్టించాడు. అందుచేత అతని సంతతి వాళ్ళకు కట్టావారనే ఇంటిపేరు వచ్చిందట. ఈ సంగతి కట్టా వరదరాజనే కవి తన గ్రంథంలో ఇలా చెప్పుకొన్నాడు. ఆ కరికాళచోళాధీశు కీర్తి-యాకర్ణనీయ మియ్యవని నెయ్యెడల నతడు కావేరి కల్లన కట్టగట్ట- నతిశయించెను తదీయాన్వయమున బుట్టిన రవివంశభూభుజావళికి-కట్టాన్వయు లనంగ.... ఈ వైనం నిజం అయితే కరికాళుని వంశం సుమారు పన్నెండు వందల సంవత్సరాల తెలుగు నాట వర్ధిల్లుతూ ఉండేదని చెప్పవచ్చును. కట్టా వారికి ప్రాచీన చోళ వంశంతో సంబంధం ఉన్నా లేకపోయినా, విజయనగర సామ్రాజ్యాధి పతులతో బాంధవ్యం వుంది. వసుచరిత్రను అంకితం పుచ్చుకొన్న తిరుమల దేవరాయల మునిమనుమడి పేరు రామదేవరాయలు. ఈయనా, కట్టా వరదరాజుగారి తండ్రీ తోడల్లుళ్ళు. పోచిరాజువారి ఆడపడుచులను చేసుకొన్నారు. వరదరాజుగారి తండ్రి పేరు హరిదాసరాజు. ఈయన క్రీ. శ. 1636-37 లో కడపజిల్లా మాధవాపురం లోని హనుమంతరాయని ఆలయంలో ఒక దానం చేసి శాసనం వేయించాడు. తండ్రి 1. శ్రీరామాయణం, ద్విపద కట్టా వరదరాజు. బాలకొండ, పంక్తులు 173-178.<noinclude><references/></noinclude> am87vzeu2wp6014gfup9c3pszqnwrh4 104 235819 592706 2026-10-20T22:09:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '127 9. కట్టా వరదరాజు క్రీ.శ. 1636 లో ఉన్నాడు. కనుక కుమారుడు మరో పాతికేళ్ళకు ప్రాజ్ఞుడయ్యాడను కొంటే వరదరాజు క్రీ.శ. 1660 ప్రాంతాల వాడవుతాడు. * ఈ కవి తాను 'సాహితీ భోజుడ'నని చెప్పుకున్నాడు...' 592706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>127 9. కట్టా వరదరాజు క్రీ.శ. 1636 లో ఉన్నాడు. కనుక కుమారుడు మరో పాతికేళ్ళకు ప్రాజ్ఞుడయ్యాడను కొంటే వరదరాజు క్రీ.శ. 1660 ప్రాంతాల వాడవుతాడు. * ఈ కవి తాను 'సాహితీ భోజుడ'నని చెప్పుకున్నాడు. తన చాటుధార నిరాఘాటంగా సాగుతుందనీ, సరస చతుర్విధ కవిత్వాలు చెప్పగలననీ, రచనా చమత్కారం తనలో ఉందనీ కూడా ఇతను చాటుకొన్నాడు. ఇతని తొలి రచన 'పరమ భాగవత చరిత్ర' ఇది బహుశా 8 ఆశ్వాసాల ప్రబంధం. ఇందులో పధ్నాలుగుమంది వరమ భాగవతుల కధలను కవి రచించాడు. మన సంప్రదాయం ప్రకారం హరిభక్తులలో కొందరు మాత్రమే పరమభాగవతులు. వాళ్ళ పేర్లు శ్లోకంలో ఉన్నాయి. ప్రహ్లాదనారదపరాశరవుండరీక వ్యాసాంబరీషశుకశాన క మ్మ చాలా రుక్మాంగదార్జున వసిష్ఠనిభీషణాదీన్ - పుణ్యానిమాన్ పరమభాగవతాన్స్మరామి. (1) ప్రహ్లాదుడు. (2) నారదుడు. (3) పరాశరుడు. (4) పుండరీకుడు. (5) వ్యాసుడు. (6) అంబరీషుడు. (7) శుకుడు. (8) శౌనకుడు. (9) భీష్ముడు. (10) దాల్భ్యాయనుడు. (11) రుక్మాంగదుడు. (12) అర్జునుడు. (13) వసిష్ఠుడు. (14) విభీషణుడు. ఈ పరమ భాగవతుల చరిత్రను వరదరాజు సంగ్రహంగా రచించినా, ఈ గ్రంధలోని రెండశ్వాసాలు మాత్రమే నేడు లభిస్తున్నాయి. ఒకాశ్వాసంలో పుండరీక చరిత్ర ఉంది. దీని ప్రతి తంజావూరు గ్రంధాలయంలో ఉంది (సంఖ్య 188). జనమేజయునకు వైశంపాయనుడు ఈ కధలను చెప్పినట్టు కవి రచించాడు. నిమబోలన్ రచియింప నొక్క ఘను డెందే కంటిమే కాన మ జ్జననంబున్ సఫలంబు సేయుమన వైశంపాయనుం డిట్లనున్ వినిపింతున్ ఘనుడమ్మహారథుని సద్వృత్తంబు నానాసభా జనసంభావన మిష్టకామితము లీజాలున్ విశేషించియున్ (తంజావూరు సంఖ్య. 188) నానా సభల్లోని జనులచేత సంభావనమయ్యే ఈ గ్రంథం 8వ ఆశ్వాసంలో రుక్మాంగద చరిత్ర ఉంది (తంజావూరు గ్రంధాలయం సంఖ్య 177). పరమ భాగవత చరిత్ర సంపూర్ణంగా దొరక్కపోవడం దురదృష్టమే. తెలుగు సాహిత్యంలో 2. ఇతడి తాత శ్రీరంగరాజూ, ముత్తాత రంగప్పరాజూ తోపూరు యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. అది క్రీ.శ.1616 లో జరిగింది. తాతముత్తాతలకు మనవడికి 50 సంవత్సరాలు తేడా ఉండవచ్చు.<noinclude><references/></noinclude> bhn0tiqf3y4zggig4ow6p5c9hkyl7b7 104 235820 592707 2026-10-20T22:10:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 128 ఇతడొక్కడే మరి కొంతమంది కూడా పరమ భాగవత చరిత్రను రచించారు. ఆ గ్రంధాలలో కూడా ఏ ఒక్కటి దొరకలేదు. ఆ రచయితల వివరాలు ఇవి:- 1. కట్టా వరదరాజు 2. గణపవరపు వెంకటకవి...' 592707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 128 ఇతడొక్కడే మరి కొంతమంది కూడా పరమ భాగవత చరిత్రను రచించారు. ఆ గ్రంధాలలో కూడా ఏ ఒక్కటి దొరకలేదు. ఆ రచయితల వివరాలు ఇవి:- 1. కట్టా వరదరాజు 2. గణపవరపు వెంకటకవి 3. ఆలూరి కుప్పన్న 4. శృంగారకవి తిరుమలనాధుడు క్రీ.శ. 1660 ప్రాంతాలు క్రీ.శ. 1674 " క్రీ.శ. 1730 క్రీ.శ. 1750 " ఈ నలుగురూ వ్రాసిన పరమ భాగవత చరిత్రలలో వరదరాజు గ్రంధం నుండి రెండాశ్వాసాలైనా దొరుకుతున్నందుకు సంతోషించాలి. ఈ ప్రబంధాన్ని వ్రాసి వరదరాజు తిరుపతి వెంకటేశ్వరునికి అంకితం ఇచ్చాడు. మరి కొన్నాళ్ళకు ఇంకొక గ్రంధం వ్రాద్దామనుకొంటుండగా ఆ దేవుడే కలలో కనపడి ఇలా అన్నాడట. మున్ను నా పేర సంకితంబుగ నొనర్చి-తవని బొగడొంద బరమభాగవత చరిత మివుడొనర్చు ప్రబంధమ్ము నిమ్ము నాకు-సంకితంబుగ నే వెంకటాధిపతిని. వరదరాజు కవిత్వాన్ని విన్నాక వెంకటేశ్వరునికి 'పెరకవుల కృతులపై' అరుచి జనించిందంట. అందుకే వరదరాజును చూసి 'యుష్మచికర వాక్యం బులందు చిత్తము వెడమెన్' అని దేవుడన్నాడు. గారుడ సంహితలోని శతా ధ్యాయాన్ని శ్రీరంగమహాత్మ్యంగా తెనిగించ మన్నాడు. ఇలా కితాబు ఇచ్చాడు: చేయరి తొల్లి సత్కవులశేషపురాణములున్ దెనుంగునం దీయితిహాస మెందు రచియింపమి తావక పుణ్యమెంత యా మ్నాయ చతుష్కసారము సనాతనగారుడ సంహితాశతా ధ్యాయి తెనుంగుసేయ నౌక డర్హుడై నేటి కవీంద్రకోటిలోనే? తనకన్నా ముందు ముగ్గురు తెలుగు భాషలో శ్రీరంగమహాత్మ్యం వ్రాశారని వరదరాజుకు తెలియకపోతే పోయింది. కలలో కనపడ్డ దేవునికి ఆ సంగతి తెలియదు. చెన్నమల్లు శ్రీ గిరన్న, భైరవుడు అనే కవులిద్దరు పద్య కావ్యాలుగా శ్రీ రంగమహాత్మ్యాన్ని వ్రాశారు. ముకుందయోగి ద్విపదగా చెప్పాడు. ఇంకా మరికొందరు పూర్వులు తమ గ్రంధాల కృత్యాదిని శ్రీరంగ చరిత్రను వర్ణించారు. వీటి నన్నింటిని కట్టా వరదరాజు చూడనే లేదు కాబోలు. తానే తొలిసారిగా శ్రీరంగమహాత్మ్యాన్ని చెపుతున్నానని చాటుకొని పది ఆశ్వాసాలలో దాన్ని రచించాడు. తాను పూర్వకవుల కవితా వీధులను చూసి దానిలోనే పయనించడానికి ఉత్సహించినట్లు ఇలా చెప్పుకొన్నాడు:<noinclude><references/></noinclude> amh1wi4xs7oa3hac0hhmewo1hrgrtx0 104 235821 592708 2026-10-20T22:10:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '129 9. కట్టా వరదరాజు నన్నయభట్టుబెగ్గడమువాచనసోమునిసార్వభౌము ది క్కన్నను బెద్దిరాజుమొదలై తగు నాంధ్రకవీంద్రము ఖ్యలఁ నన్నుతిచేసి వారు రచనల్ పొసగించిన త్రోవ గాంచి యా యెన్నికన...' 592708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>129 9. కట్టా వరదరాజు నన్నయభట్టుబెగ్గడమువాచనసోమునిసార్వభౌము ది క్కన్నను బెద్దిరాజుమొదలై తగు నాంధ్రకవీంద్రము ఖ్యలఁ నన్నుతిచేసి వారు రచనల్ పొసగించిన త్రోవ గాంచి యా యెన్నికనేను గొంత రచియించుటకుకా మది మత్సహించితిన్ పూర్వకవుల మార్గాన రచిస్తున్నా వరదరాజు వ్యావహారిక రూపాలను ప్రయోగించగలడు. ఇతని పెదతండ్రి పేరు కట్టరాజు. అతణ్ణి 'కట్రాజు' అని లోకులు పిలిచేవారు. పెద తండ్రిని నుతిస్తూ చెప్పిన పద్యపాదం చూడండి: చట్రాతిపై వార యెట్రా మొలిచె గట్టి కట్రాజనుచు రిఫుల్ కంప మెసగ. పెదతండ్రి చట్రాతి నుండి నారను ఒలిచినట్టే వరదరాజు కూడా పురాణం నుండి రసాన్ని పిండాడేమో పరిశీలించాలి. భైరవుని శ్రీరంగమహత్మ్యంతో ఇతని కావ్యాన్ని కూడా తైపారు వేయాలి. వరదరాజు వ్రాసిన గ్రంధం నుండి గణపవరపు వెంకటకవి ఒక పద్యాన్ని సంగ్రహించాడని నిడుదవోలు వెంకట్రావుగారు ఉదహరించారు.3 ఎకతాళంబున వీరమద్దెలరవం బేకంబుగా నట్టువల్ ధికతోంతత్తకఝంకుఝంకు కిబు ఆంధిత్తా౦గినాలో ధికం దీకతెత్తెయ్యధిధిక్కు ధిక్కు ధిక్తతాధికాదితాళంబులన్ కకుబంతంబుల మారుబల్కు కొనగోర్కి క్యాందమున్నాడగాన్. (4-161) మద్దెల మోతలాగా వృత్తాలను నడిపించే వరదరాజు పద్యాలను విడిచి పెట్టి ద్విపదను చేపట్టాడు. పరమభాగవత చరిత్రను, శ్రీరంగ మహాత్మ్యాన్ని రచించాక అతడు యధావాల్మీకంగా రామాయణాన్ని ద్విపదలలో రచించాడు. ఈ సారి కూడా వెంకటేశ్వరుడు కలలో కనబడి పాత రచనలు జ్ఞాపకం చేసి ఈ ద్విపద కావ్యాన్ని వ్రాయమని ఆజ్ఞాపించాడు. ఈ కల సంగతి తన కొలువులో ఉన్న వారితో వరదరాజు చెప్పాడు. వాల్మీకి అంతటివాడు రామాయణాన్ని వ్రాయగా సంతోషించక దేవుడు పని కట్టుకొని ఈ వరదరాజుగారిని ఎందుకు ప్రత్యేకంగా పురమాయించినట్టు? కట్టా వారి ఆశ్రితులు ఇలా అభిప్రాయపడి వరదరాజుతో అది విన్నవించారు: ఇనకులంబున వేంకటేశుండు మున్ను- జనియించి తన పుణ్యచారిత్రమెల్ల బోయకులంబునబుట్టువాల్మీకి-సేయనందుబమోదచిత్తుండుగాక<noinclude><references/></noinclude> qpcrigqkawzvsc214glufnl59phjm0g 104 235822 592709 2026-10-20T22:10:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII ఆర్యవంశంబున నీవై జనించి తార్కాణగాగనేతత్కధావిధము రచియింపు మనియె.... 130 (బాలకాండ. 151-157) ఈ ఆదిమ కావ్యాన్ని అందంగా, తేటపుట్టేటట్టు, నవరసాలు చిందేటట్లు. జల్లి...' 592709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII ఆర్యవంశంబున నీవై జనించి తార్కాణగాగనేతత్కధావిధము రచియింపు మనియె.... 130 (బాలకాండ. 151-157) ఈ ఆదిమ కావ్యాన్ని అందంగా, తేటపుట్టేటట్టు, నవరసాలు చిందేటట్లు. జల్లిమాటలూ, అవశబ్దాలూ, జబ్బు అల్లికలూ, ప్రాసల కోసం యతులకోసం కక్కూర్తి పదాలు అతుకులు వేయడం మొదలైన దోషాలు లేకుండా లక్షణ సమ్మతంగా, కర్పూరం వెదజల్లినట్టు. ధ్వనులు, వ్యంగ్యాలు, వింతలు, జాతి వార్తలు ఉపమలు గుప్పిస్తూ ఒకమాటకన్న వేరొక మాట వింత యొకపాదమున కన్న నొక పాదమొఱపు యొకదళంబు కన్న నౌకదళంబంద మొకయుత్తరముమించనొకయుత్తరంబు వెలయంగద్విపద వింత చిత్తమున - (బాలకాండ. 81-85) వరదరాజు తలచాడు. ఆరుకాండలు తుదముట్టా 23,570 ద్విపదలలో వ్రాశాడు. ఈ కావ్యాన్ని నాల్గు సంపుటాలుగా తంజావూరు సరస్వతీమహల్ గ్రంధాలయం వారు ప్రచురించారు. నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు పరిష్కరించి ప్రతి సంపుటంలోనూ విపులమైన పీరికలు వ్రాశారు. వరదరాజు వ్రాసిన రామాయణంలోని ద్విపదలు లేఖకులు రంగనాధ రామాయణంలో చేర్చి వ్రాసుకున్నారు. అన్నమాచార్యుల వారి ద్విపదలు కూడా అలాగే అందులోకి చేరాయి. వరదరాజు కావ్యం నుండి రంగనాథరామాయణంలో చేరిన ద్విపదలను విడుదవోలు వారు వివులంగా గుర్తించారు. ఇప్పుడు రంగనాధ రామాయణాన్ని సరిగ్గా పరిష్కరించడానికి ఆస్కారం ఉంది. వరదరాజు రామాయణంలోని ఏఏ భాగాలను లేఖకులు మెచ్చుకొని ఇంకొకచోట వ్రాసు కొన్నారో కూడా తెలుసుకోవచ్చు. వరదరాజు యధావాల్మీకంగానే తన కావ్యాన్ని వ్రాసినా తన సమకాలిక సంఘాన్ని అందులో అక్కడక్కడ చిత్రించాడు. జాతివార్తా చమత్కారాలు చూపించాడు. కొన్ని చోట్ల ఒక శ్లోకానికి పదిపదిహేను ద్విపదలు కూడా వ్రాశాడు. ఉదాహరణకు బాలకాండలో శ్రీ రామునికి విశ్వామిత్రుడు ఒక శ్లోకంలో మేలుకొలుపు పాడాడు. అది చాలా సుప్రసిద్ధం. కౌసల్యాసుప్రజా జామ పూర్వా సంధ్యా ప్రవర్తతే ఉత్తిష్ఠ నరశార్దూల కర్తవ్యం దైవమాహ్నికమ్. (బాల.23.2) ఈ ఒక్క శ్లోకాన్ని వరదరాజు పన్నెండు రెళ్లు ఇరవైనాల్గు ద్విపదలలో ఇలా వ్రాశాడు:<noinclude><references/></noinclude> rmvzf0atfdci7e1t8bwkqtt44kv2vfx 104 235823 592710 2026-10-20T22:10:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '131 9. కట్టా వరదరాజు తృణశయ్యలందునిద్రించివేగుటయు-గుణశాలియాకాళికుడుకోవలేంద్ర కన్యకాగర్భముక్తాఫల! రాగ-దన్మయతముప్రభాతంబయ్యెనిపుడు తావితోసురలు బృందా రకాస్యముల తోవికపిల్ల...' 592710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>131 9. కట్టా వరదరాజు తృణశయ్యలందునిద్రించివేగుటయు-గుణశాలియాకాళికుడుకోవలేంద్ర కన్యకాగర్భముక్తాఫల! రాగ-దన్మయతముప్రభాతంబయ్యెనిపుడు తావితోసురలు బృందా రకాస్యముల తోవికపిల్లె విద్దురమేలు కొమము! శ్రీరామ మునికోటిచింతతోదమము-దూరమై తొలగె నిద్దురమేలుకొనుము! బలరక్కసులప్రతాపంబుతోడ-దొంగెతారకలువిదురమేలుకొమము! మొగిసెరక్కసిముదితలకమ్న-దొగలతోదొగలువిద్దురమేలుకొమము! దశరధరాజసుధావయోరాశి - శశిధర విద్దురచాలించవయ్య! భరతాదిసోదరభావమిళింద - సరసిజ నిద్దురచాలింపవయ్య! మలసియగస్త్యాశ్రమంబు భేదములు- తొలగింవవలయు విద్దురలేవవయ్య ! మాయా నిశాచరమదవన్మరాళ తోయదరామ విద్దురలేవవయ్య! పర్జన్యముఖదేవపాలన శౌర్య - దుర్జయరామ! నిద్దురలేవయ్య! సరణిలో వర్ధయోజసమాత్రజిన్న- దురమున్నదొకటివిద్దురలేవవయ్యా! నకివాజన్నంబు చెరచుదానవుల - దునిమింవవలయునిద్దురలేవవయ్య! అనుచు మేల్కొలువ నెయ్యనలేచి........... (బాల 2075-2101) ఈ మేలుకొలుపు వ్రాశాక ఒక జోల పాట కూడా వ్రాయాలని వరదరాజు భావించాడు. మూలంలో లేక పోయినా వ్రాశాడు. యాగసంరక్షణ చేశాక విశ్వామిత్రుడు రాముల వారికి చాలా కథలు చెప్తాడు. కుశనాభుల వృత్తాంతం, బ్రహ్మదత్తుని చరిత్ర, విశ్వామిత్ర కౌశికి నదుల గాథ చెప్తాడు. ఆ కథలతో ప్రొద్దుపోతుంది. అప్పుడు మూలంలో రాత్రిని వర్ణిస్తూ అయిదు శ్లోకాలున్నాయి. గతోర్ధరాత్రేః కాకుల కథాః కథయతో మమ విద్రామభ్యేహి భద్రంతే మాభూ ద్విఘ్నా ధ్వనిహనః॥ నిష్పందాస్తరవస్సర్వే నిలీవామృగపక్షిణలు నైకేన తమసా వ్యాప్త దిశశ్చ రఘువందన శనైర్వియుజ్యతే సంధ్యా సభోవే త్రైరివామృతం! నక్షత్రతారాగహసంజ్యోతిర్భరవభాసతే॥ ఉత్తిష్టతిచ శీతాంశు కృశీ లోకతమోనుదుః హ్లాదయ ప్రాణినాంలో కమనాం ప్రభయావిభో! నయశానిసర్వభూతాని ప్రచారం తతస్తు యక్ష రాక్షససంఘాశ్చ రౌద్రాశ్చ పిశితాశనాః ॥ ఈ శ్లోకాలను పాటలాగా వరదరాజు ఇలా అనువదించాడు: ప్రొద్దుగూకియు ప్రొద్దుబోయెను మీకు నిద్దురలేకున్న నేరరు దేవు<noinclude><references/></noinclude> 3bjepiayf16hdqtjev477ckuuicqarp 104 235824 592711 2026-10-20T22:10:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 132 వయసమైనా నిందు పవళింపుడబ్బ-నయనముల్ ముగుడించి నా సమీపమున చూడుమల్లవుడె పక్షులు గూళ్లు చేరి నీడద్రుమంబుల నిద్రింపవయ్య! గగనంబు మేనెల్ల కన్నులోయనగ-నె...' 592711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 132 వయసమైనా నిందు పవళింపుడబ్బ-నయనముల్ ముగుడించి నా సమీపమున చూడుమల్లవుడె పక్షులు గూళ్లు చేరి నీడద్రుమంబుల నిద్రింపవయ్య! గగనంబు మేనెల్ల కన్నులోయనగ-నెగడి తారకములు నిదురింపవయ్య మెండుగా దిశలనేమియు గా నవీక-నిండెను చీకటుల్ నిదురింపవయ్య! ఎచ్చోట వెన్నెల లెసగించి కలువ- నెచ్చెలి పొడసూపె నిదురింపవయ్య ! దుర్జయులై చరితుడు రాత్రులెల్ల-నిర్జరారాతులు నిదురించవయ్య ! ధారాళమకరంద ధారల నీల-నీరజంబులమించె నిదురింపవయ్య! పొగరు వెన్నెలలాని పొట్టలు నిండ నిగుడెజకోరముల్ నిదురింపవయ్య ! పావసరఘురామ బడలికల్దిర-నీవును తమ్ముండు నిదురింపరయ్య. (arve 2883-2994) పరిశోధిస్తే వరదరాజు రామాయణంలో ఎన్నో విశేషాలుంటాయి. సాంఘిక విషయాలు, విశేష ప్రయోగాలు చాలా దొరుకుతాయి. వరదరాజు రామాయణంపై ప్రత్యేక పరిశీలన అవసరం. తెలుగు సాహిత్యంలో లభ్యమవు తున్న ద్విపద రామాయణాలలో ఇది ద్వితీయమైనా కొన్ని విషయాలలో అద్వితీయమే.<noinclude><references/></noinclude> nbpbfna2r55eebw420n8s6aix2ylcp3 0 235825 592712 2026-10-20T22:11:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = కట్టా వరదరాజు | ముందరి = [[../పుష్పగిరి తిమ్మన్న/]] | తదుపరి = [[../అందుగులవెంకయ్య/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ...' 592712 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = కట్టా వరదరాజు | ముందరి = [[../పుష్పగిరి తిమ్మన్న/]] | తదుపరి = [[../అందుగులవెంకయ్య/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=140 to=146 /> 9st6gz7euqilvsprihju5pgd54lz4o2 104 235826 592713 2026-10-20T22:12:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10. అందుగులవెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు మహమ్మదీయ ప్రభువులు తమ పూర్వుల చరిత్రలను, తమ చరిత్రలను వ్రాయించుకోవడం చూశాక హిందూరాజులు కూడా చారిత్రక కావ్యాలను వ్రాయించమని తమ ఆశ్రితులన...' 592713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10. అందుగులవెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు మహమ్మదీయ ప్రభువులు తమ పూర్వుల చరిత్రలను, తమ చరిత్రలను వ్రాయించుకోవడం చూశాక హిందూరాజులు కూడా చారిత్రక కావ్యాలను వ్రాయించమని తమ ఆశ్రితులను ప్రోత్సహించసాగారు. సుప్రసిద్ధమైన అరవీటి బుక్క రాయల వంశంలోని కోదండరామరాజు క్రీ.శ. 1680 ప్రాంతాలలో ఒక చారిత్రక గ్రంధాన్ని వ్రాయించాడు. దీని పేరు రామరాజీయం. దీనిని అందుగుల వెంకయ్య అనే కవి వ్రాశాడు. ఇందులో చంద్రుని దగ్గిరనుండి, కృతిపతి రామరాజు కొడుకులదాకా అరవీటి రాజుల వంశక్రమం ఉంది. కృతిపతి కోదండరామరాజుకి రామరాజు అనే నామాంతరం ఉంది. ఇతడు ప్రసిద్ధుడైన అళియరామరాయలు మనుమడి మను మడు. ఈ కోదండరామరాజు ఒకనాడు అందుగుల వెంకయ్యను సత్కరించాడు. రాజరాజనరేంద్రుడు నన్నయగారితో అన్నట్టే పంచమవేదమైన భారతం తనకెప్పుడూ ఇష్టమని కవితో చెప్పాడు. తరువాత ఇలా అన్నాడు: తారలెన్నవచ్చు. వారిధినవలీల-దాటవచ్చు, గిరులు మీటవచ్చు భారతార్థమెరిగి పలుకంగవచ్చునే- చిలువరేవికైన నలువకైన? [రామరాజీయం, 23] ఈ పద్యం నన్నయగారి పద్యాన్ని జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. వ్యాసభారతాన్ని తెనిగిం చమని రాజరాజనరేంద్రుడు ఆజ్ఞాపించినప్పుడునన్నయగారి క్రింది పద్యం చెప్పారు: అమలిన తారకాసముదయంబుల నెన్నను సర్వవేదశా ప్రముల యశేషసారము ముదంబున బొందను బుద్ధి బాహుని క్రమమున దుర్గమార్థజల గౌరవభారతభారతీనము ముదం వీడను విధాతృనకైననునేరబోలునే ? [ఆదిపర్వం, 1-19]<noinclude><references/></noinclude> 9ir83gpj6q32q1vdmm6o47jti04vrtd 104 235827 592714 2026-10-20T22:12:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '134 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు నన్నయగారు భారతాన్ని తుదముట్టా రచించక పోయినా ఆ మహాకావ్యం తరువాత పూర్తిఅయింది. ఈ సంగతి కోదండరామరాజు అందుగుల వెంకయ్యతో ఇలా అన్నాడు: కన్నంత...' 592714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>134 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు నన్నయగారు భారతాన్ని తుదముట్టా రచించక పోయినా ఆ మహాకావ్యం తరువాత పూర్తిఅయింది. ఈ సంగతి కోదండరామరాజు అందుగుల వెంకయ్యతో ఇలా అన్నాడు: కన్నంతబుధులచేతన-విన్నంతయునాంధ్రభాష వివరింపబడెన్ నన్నయభట్టాది కవిజనంబుల [రామరాజీయం, 24] ఈ విద్వత్కవులందరూ మా వంశపు రాజుల క్రమాన్ని ఏ విధంగా చెప్పారో ఇతరకృతులు చూసి నువ్వు సంక్షేమంగా ఆ పేర్లు. ఆ ఘనచర్యలూ ఒక కృతిరూపంలో చెప్పమని కోదండరామరాజు కోరాడు. అందుగుల వెంకయ్య మృదువచోబృందగరిమతో కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. పురాణాల్లో చెప్పిన చంద్రవంశాన్ని విపులంగా కథనం చేశాడు. కళ్యాణపురాన్ని పాలించిన బిజ్జలుడు ఆ వంశంలో పుట్టిన వైనాన్ని చెప్పాడు. ఈ బిజ్జలుని నుండి ఆరవీటి బుక్కరాయల దాకా ఉన్న దెరలసంగతి కధనం చేశాడు. అక్కడి నుండి తన కృతిపతికొడుకులదాకా ప్రతి రాజుని పేర్కొన్నాడు. వాళ్ళ భార్యల పేర్లు చెప్పాడు. విజయాలను తెలియజేశాడు. బిరుదుగద్యల నిచ్చాడు. ఇందులోని కొన్ని వింతగా ఉన్నాయి. కళ్యాణబిజ్జలుని బిరుదుగద్య గమ్మత్తుగా ఉంది. జయజయ, స్వస్తి, నమదగజ పంచమహాశబ్ధ, మహామండలేశ్వర, కళ్యాణపురవరాధీశ ఆత్రేయసగోత, క్షత్రియాచారకులపవిత్ర, చాళుక్యనారాయణ, చాళుక్యచక్రవర్తి, మండలీకరధరవరాహా, వెంగి త్రిభువనీమల్ల, పాయికాఖుణుపయతేజుజ్జూరు బొల్లి లేజొల్లి యాన్, సాములామణివిలేమణివియాస్, సాము లాజిక్కి డి న రాజాయతెక్కిడిలుమన్నయాస్, సాములా అకు ఉత్పాయి బాహుఆలవితోమన్నియాస్, సాములాజాలు కాళుపడు కాయితేమన్ని యాన్, సాము లాయబాలు తలెన తెమన్నియాస్, సాములాబయత్సానైత విసాహణ వితేమన్ని యాన్, సాములాకాలేఖిడి ప్రాడిపాతుకాయాతుమన్నియన్, సాములాభర్తరూదిగుడాకుంజ కాళా ఘోరా సాళా బహుత్తువర్నమన్నియాస్, సాములా పోడు ఉరగరాశి ఉ పరిదేఖతేమన్ని యాన్, సాభర్తాలు, శ్రీరాజ రాజపరమేశ్వర, శ్రీ రాజ రాజేశ్వరదివ్య శ్రీపాదపద్మారాధకాది మహాబిరుదుపదానోజ్వల కళ్యాణబిజ్జలేశ్వర విజయీభవ, దిగ్విజయీభవ. [రామరాజీయం, 168] ఈ ఒక్క గద్యలోనే భాష ఇలా ఉందిగాని మిగిలిన బిరుదుగద్యలలో తత్సమపదాలే ఉన్నాయి. అందుగుల వెంకయ్య వ్రాసిన గ్రంధం చరిత్రకారులకు బాగా తోడ్పడుతుంది. దీనిని కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులుగారి సాయంతో<noinclude><references/></noinclude> 6o18g8kr128n8j3tnaw66284jsvie1z 104 235828 592715 2026-10-20T22:12:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 135 'గస్తావ్ ఓపర్త్' అనే తెల్లదొర క్రీ.శ. 1893 లో పరిష్కరించాడు.' ఈ చారిత్రక గ్రంధం దేశచరిత్రకేకాక సాహిత్యచరిత్రకుకూడ ఒకటిరెండు చిన్నవిషయాలను కానుక ఇస్తు...' 592715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 135 'గస్తావ్ ఓపర్త్' అనే తెల్లదొర క్రీ.శ. 1893 లో పరిష్కరించాడు.' ఈ చారిత్రక గ్రంధం దేశచరిత్రకేకాక సాహిత్యచరిత్రకుకూడ ఒకటిరెండు చిన్నవిషయాలను కానుక ఇస్తుంది. వ్రాస్తున్నది రాజుల వంశావళి. అయినా ఇందులోనే చిత్ర, గర్భకవిత్వాలను అందుగుల వెంకయ్య ప్రదర్శించాడు. కొన్ని అపూర్వవృత్తాలను వ్రాశాడు. వాటి వివరాలు ఇవి: బంధకవిత్వం : 1. చక్రబంధం 2. నాగబంధం 3. గోమూత్రికాబంధం గర్భకవిత్వం : పద్యసంఖ్య 336 337 " 338 " 1. చతుశ్చరణగర్భకందం 2. ద్వికందగర్భ క్రౌంచవదవృత్తం చిత్రకవిత్వం : పద్య సంఖ్య 339 342 " 1. నవగ్రహాలు, అష్టదిక్పాలక, దశావతారాలు ఉన్న కందం 345 ఇవికాక, అందుగుల వెంకయ్య కొన్ని అపూర్వ వృత్తాలను వాడాడు. మొదట ప్రహరణకలిత వృత్తాన్ని వ్రాశాడు (385). దీనికి అప్పకవి లక్షణం చెప్పాడు. ఇది 14 వ ఛందంలోని 8128 వ వృత్తం. దీనితరువాత అందుగుల వెంకయ్య పాలాశదల వృత్తం వ్రాశాడు. దీనినే త్వరితగతి అంటారు. ఇది 17 వ ఛందంలోని 32768వ వృత్తం. దీనికి కూడా అప్పకవి లక్షణం చెప్పాడు. అయితే రామరాజీయాన్ని పరిష్కరించి అచ్చువేసిన వాళ్ళు దీనిని ఫలసదన వృత్తం అని పేర్కొన్నారు. అది 16వ ఛందంలోనిది. రామరాజీయంలోని పద్యంలో పాదానికి 17 అక్షరాలున్నాయి కనుక అది 17వ ఛందంలోనిదనే చెప్పాలి. విటలతటమునబొమలు విచికలనియందార్వీటి తిరుమలన్నవశశివితతకరహేతి స్ఫుటతబఱవసరితతిపాలతులెడలంతంతటవనములకుజనిరిదడబడుచుథితిన్ [రామరాజీయం, 386] ఈ విశేషవృత్తాన్ని వాడాక వెంకయ్య మరొకటి వ్రాశాడు. దీనిపేరు 1. ఈ ఓవర్త దొర మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో సంస్కృత తులనాత్మక భాషా శాస్త్ర శాఖలలో ఆచార్యుడు.<noinclude><references/></noinclude> q8zz76jh5ywuf4znrxl7dk26tws0s31 104 235829 592716 2026-10-20T22:13:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '136 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు కుసుమితలతావేల్లిత వృత్తం. ఇది 18వ ఛందంలోనిది. దీనికికూడా అప్పకవి లక్షణం చెప్పాడు. ఈ విధమైన వివరాలేకాక రామరాజీయంవల్ల ఆరవీటివంశంలోని రాజుల...' 592716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>136 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు కుసుమితలతావేల్లిత వృత్తం. ఇది 18వ ఛందంలోనిది. దీనికికూడా అప్పకవి లక్షణం చెప్పాడు. ఈ విధమైన వివరాలేకాక రామరాజీయంవల్ల ఆరవీటివంశంలోని రాజులు, రాణులు ఏ విధమైన సాహిత్యసేవ చేశారో కూడా తెలుస్తుంది. రామరాజీయాన్ని చెప్పించిన కోదండరామరాజుగారి తమ్ముడు ఆర్వీటితిరుమల రాజు (తిమ్మరాజు) ఒక ద్విపద రామాయణ కావ్యం వ్రాసి విరూపాక్షునికి అంకితం ఇచ్చాడట. ఆరవీటి తిరుమలాధీశ్వరుండు రామభద్రకథల ముద్విపదనసర్చి వరమభక్తి నాప్రబంధంబు శ్రీవిరూపాక్షుపేరజేనె నంకితముగ, [రామరాజీయం, 395] ఈ తిరుమలరాజు భార్యపేరు కోనేటమ్మ. ఆమె కవులను పోషించి కృతులను అంకితం పొందిందని అందుగుల వెంకయ్య ఇలా చెప్పాడు: దుర్జయరాజన్యదోశ్శక్తులుడిగించి సర్వసర్వంసహాచక్రభార భరణదక్షతమహాప్రౌఢులా శ్రీకృష్ణరాయలు వార్వీటిరామరాజు తిరుమలరాయాదిధరణినాయకులును వారల దేవులు వసుధగిర్తి గనరె యీకీర్తికి జననంబు పోషితకవిజననన్నుతికాదె యిట్టి కవిజనాధారవిఖ్యాతిగాంచి మిగులు- గవులబోషించి తన్నుతి కబ్బములను తింపవెలసెను నార్వీటితిరుమలక్ష - మానవేంద్రుకోనేటమ్మ మహినిమిగుల [రామరాజీయం, 4031 ఈ పద్యంవల్ల ఒక సరికొత్త విషయం తెలుస్తూంది. విజయనగర సామ్రా జ్యాన్ని పాలించిన కృష్ణదేవరాయలవారు అళియరామరాజు తిరుమలదేవ రాయలు మొదలైన మగవారేకాక వాళ్ళ దేవేరులు కూడా కవులను పోషించి కీర్తి పొందారట. వాళ్ళలాగే కోనేటమ్మ పుస్తకాలు చెప్పించిందట. ఈమె పోషించిన కవులెవరో, వారు రచించిన గ్రంథాలేమిటో తెలియదు. భావి పరిశోధన వల్ల తేలవచ్చును. నిజానికి అందుగుల వెంకయ్య గురించి కూడా పరిశోధన చెయ్యాలి. ఇతని వివరాలుకూడా ఏమీ లభించలేదు. ఈ కవి తండ్రిపేరు సూరయ్య. అతడు కరణమో, మంత్రో అయి ఉంటాడు. ఆరవీటి రాజుల చరిత్రను వ్రాసిన కవి తన చరిత్రను వ్రాసుకొనకపోవడం విచారింపతగ్గ విషయమే. అయితే అందుగుల వెంకయ్య కాలాన్ని నిర్ణయించడానికి కొన్ని డొంక తిరుగుడు మార్గాలు కనబడుతున్నాయి. ఇతని తండ్రి పేరు సూరయ్య. ఒక<noinclude><references/></noinclude> m873bda0rn0ifc02xyn8df3p9j4sr7p 104 235830 592717 2026-10-20T22:13:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 137 అందుగుల సూరయ్య శాసనాన్ని చాగంటి శేషయ్యగారు గుర్తించారు. అయితే ఇది క్రీ.శ. 1546 ప్రాంతాల నాటిది. ఈ అందుగులవారు నందేలవారికి కావలసినవారు. సందేల తిమ్మరాజ...' 592717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII 137 అందుగుల సూరయ్య శాసనాన్ని చాగంటి శేషయ్యగారు గుర్తించారు. అయితే ఇది క్రీ.శ. 1546 ప్రాంతాల నాటిది. ఈ అందుగులవారు నందేలవారికి కావలసినవారు. సందేల తిమ్మరాజయ్య, నారపరాజయ్యల పుణ్యం కొరకు కడపజిల్లా కమలాపురం తాలూకాలోని పోట్లదుర్తి గ్రామంలో చెన్నకేశవాలయానికి అందుగుల సూరయ్య తన అన్నతోపాటు ఇంకొకరికో ఈ దానాన్ని చేశారు. ఈ అందుగుల సూరయ్య మనుమడే నరపతి విజయం కృతికర్త తండ్రి సూరయ్య కావచ్చునని చాగంటివారు భావించారు. అప్పుడు క్రీ.శ. 1546 నుండి రెండుతరాలు హెచ్చిస్తే ఈ నూరయ్య క్రీ.శ. 1606 నాటివాడు అవుతాడు. కావ్యరచనాకాలం సరిపడదు. శాసనంలోని సూరయ్య మనుమని మనుమడే కృతికర్త తండ్రి సూరయ్య అనుకొనడానికి ఆస్కారముంటే కవి తండ్రి క్రీ.శ. 1666 ప్రాంతాలవాడు కాగలడు. అపుడు అందుగుల వెంకయ్య క్రీ.శ. 1680 ప్రాంతాలలో ఉండగలడు.' ఈ కాలనిర్ణయం ఒక్క కృతికర్త విషయంలోనే కాక కృతిభర్త కోదండరామ రాజుకుకూడా సరిపోతుంది. ఇతడు అళియరామరాజు కడగొట్టు కుమారుని మనుమని కుమారుడు. 1. అళియరామరాజు క్రీ.శ. 1565 లో జరిగిన రక్షసి తంగడి యుద్ధంలో మరణించాడు. 2. అళియరామరాజు అయిదుగురు కుమారులలో కడగొట్టు కొడుకు శ్రీ రంగరాజు క్రీ.శ. 1570 ప్రాంతాలవాడు అనవచ్చు. 3. పై శ్రీ రంగరాజు రెండో కుమారుడు చిన వెంకటరాజు క్రీ శ. 1620 ప్రాంతాలలో ఉండవచ్చు. 4. చినవెంకటరాజు రెండో కుమారుడు వెంకటరాజు అప్పుడు 1650 ప్రాంతాలవాడుగా తేలుతాడు. 5. ఈ వెంకటరాజు రెండో కుమారుడే కృతిభర్త కోదండరామరాజు. ఇతని తండ్రి కాలం క్రీ శ. 1650 అని తేలింది. కనుక ఇతని కాలం క్రీ.శ. 1680 అని కచ్చితంగా చెప్పుకోవచ్చు. చాగంటి శేషయ్యగారు సూచించిన శాసన ప్రమాణం నుండి అందుగుల వెంకయ్య కాలం క్రీ.శ. 1680 అని ఇంతకు ముందు ఊహించాము. కృతికర్త, కృతిభర్త ఒకే కాలంవారు అవుతున్నారు. 'రామరాజీయం' కావ్యం 1680 ప్రాంతాల నాటిది. ఈ రామరాజీయానికి నరపతివిజయం అనే నామాంతరం ఉంది. విజయ 2. ఆంధ్రకవి తరంగిణి - 11వ సంపుటం - పుట 209.<noinclude><references/></noinclude> rzlzp7se2lah9erl1ttya6k5wjrwc5l 104 235831 592718 2026-10-20T22:13:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '138 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు నగరరాజులకు నరవతులనే పేరు సుప్రసిద్ధం. మహమ్మదీయు లకు అశ్వపతులు, కటకం రాజులకు గజపతులు అనే పేర్లు ఉన్నాయి. గజపతులను, అశ్వపతులను జయించిన కృష...' 592718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>138 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు నగరరాజులకు నరవతులనే పేరు సుప్రసిద్ధం. మహమ్మదీయు లకు అశ్వపతులు, కటకం రాజులకు గజపతులు అనే పేర్లు ఉన్నాయి. గజపతులను, అశ్వపతులను జయించిన కృష్ణదేవరాయలవారి విజయాన్ని గురించికూడా ప్రత్యేకంగా ఒక కావ్యరూపంలో వ్రాయించాలన్న సంకల్పం రామరాజీయం చెప్పించిన కోదండరామరాజు కుమారుడు చినవెంకట రాజుకీ కల్గింది. తండ్రి అందుగుల వెంకయ్యచేత కావ్యం వ్రాయిస్తే కొడుకు కుమారధూర్జటి అనే కవిచేత కృష్ణరాయవిజయాన్ని చెప్పించి శ్రీ రామునికి అంకితం చేయించాడు. అష్టదిగ్గజాలలో ఒకడైన ధూర్జటివంశంలో ఈ కుమార ధూర్జటి పుట్టాడు. బహుశా మొదటి ధూర్జటికి ఇతడు మనుమడి మనుమడై ఉంటాడు. అప్పటికి కుమారధూర్జటికి అట్టే వయస్సు లేదు. కృతిపతి అతణ్ణి 'బాలు డవయ్యును విద్యాశీలుడవు అన్నాడు. ఆ వయస్సులోనే అతడు గంభీర మధుర శృంగార కళాలాలిత చాతుర్యంగల కవి (కృష్ణరాయ విజయం 1-24) ఇంత కన్నా బాల్యం నుండీ కుమారధూర్జటి గ్రంథ రచన చేస్తూ వచ్చాడు. చిన్నప్పుడే సావిత్రి చరిత్రను, ఇందుమతీ వివాహాన్ని పద్యకావ్యాలుగా రచించాడు. ఈ సంగతి కోదండ రామరాజుగారి చినవెంకటరాజు ఇలా చెప్పాడు చిత్రముగాగ జిన్నపుడె చేసితివా రనముల్ చెలంగ సా చరిత్రము మిగులవేడుక నిందుమతీ వివాహముల స్తోత్రమొపర్ప నర్హమగు సూక్తిగతికా రచించితాగదా ధాత్రిబ్రసిద్ధిగాంచితిని ధన్యుడ దౌర కుమారధూర్జటి. కృష్ణరాయ విజయం, 1-25] ఇలా ప్రసిద్ధిపొందిన కుమారధూర్జటి అసలు పేరు వెంకటయ్య. అయితే ధూర్జటి వంశంలోని వాడు గాబట్టి కుమారధూర్జటి అనే బిరుదనామం వచ్చింది. కృష్ణదేవరాయల వారు తొలి ధూర్జటిని మెచ్చుకొనేవారని చినవెంకటపతిరాజిలా ప్రశంసించాడు: స్తుతమతియైన యాంధ్రకవిధూర్జటివల్కుల కెట్లు గల్గెనో యతులితమాధురీమహిమ వామును మీ పెదతాత చాల న మన కృష్ణరాయల మనోజ్ఞనభళా విను మీవు నట్లు మ త్కృతిబహుమానవైఖరులు గీర్తివహింపుము ధాత్రిలోవల౯. [కృష్ణరాయవిజయం, 1-29] కుమారధూర్జటికి బహుమానా లిచ్చి వెంకటపతిరాజు కృష్ణరాయ విజయాన్ని<noinclude><references/></noinclude> fxbk0rovzqb4i9645naiyli0nxjqm7h 104 235832 592719 2026-10-20T22:13:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 139 చెప్పించాడు. ఇది ఇంతకు ముందు ప్రసిద్ధమైన రాయ వాచకానికి పద్యరూపమైన మార్పు.' 'ఈ గ్రంథము చరిత్రకారుల కంతగా ఉపయోగపడదు. ఇది ప్రబంధ దృష్టితో రచింపబడినది....' 592719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 139 చెప్పించాడు. ఇది ఇంతకు ముందు ప్రసిద్ధమైన రాయ వాచకానికి పద్యరూపమైన మార్పు.' 'ఈ గ్రంథము చరిత్రకారుల కంతగా ఉపయోగపడదు. ఇది ప్రబంధ దృష్టితో రచింపబడినది. కాని చారిత్రక దృష్టితో వ్రాయబడినది కాదు' అని చాగంటి శేషయ్యగారు అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే రాజకీయ చరిత్రకిది తోడ్ప డక పోవచ్చునుగాని సాంఘిక చరిత్రకు కొంతపనికి వస్తుంది. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారీ గ్రంధాన్ని కొంత వాడుకొన్నారు. క చరిత్రకు సైతం అంతంత మాత్రంగా పనికివచ్చే ఈ గ్రంధం సాహిత్యంలో పెద్ద పీటలు నోచుకొనదు. పద్యాన్ని బాగా నడిపించినా ప్రతిభ ఏమీ ప్రత్యేకంగా ఇందులో కనబడదు. అనుకరణలో కూడా కుమారధూర్జటి రాణించలేదు. భట్టు మూర్తి చెప్పిన ఈ క్రింది పద్యం సుప్రసిద్ధం: మహిమ న్వాగనుశాసనుండు సృజియింప గుండలీంద్రుండు ద సహనీయస్థితిమూలమైనిలువ శ్రీనాథుండు ప్రోవన్మహా మహులై సోముడు భాస్కరుండు వెలయింప సొంపువాటించు నీ బహుళాంధ్రోక్తిమయ ప్రపంచమున దత్రాగల్భ్యమూహించెదర్. [పసుచరిత్ర, 1-10] ఇందులోని విశేషాలను తీసుకొన్నా శ్లేషలను కడవరకూ కుమార ధూర్జటి కొనసాగించలేకపోయాడు. చూడండి. వాక్శాసనుండనువాని నిక్కంబుగా నలబ్రహ్మదేవుడేయనినుతింతు గుండలీంద్రసమాఖ్య గౌమరొందుకవిచంద్రు ననువొందశేషాహియనితలంతు శ్రీనాథవిఖ్యాతిజెన్నెందు బుధవర్యు బురుషోత్తముడటంచు బుజ్జగింతు ధూర్జటి ప్రౌఢిచేమార్జితుండగువాని సాక్షాచ్ఛివుండవి సంస్కరింతు నవని మరియును వెలసినయాంధ్రకవుల-నాధునికకావ్యకవులయశోధనికుల సారసాహిత్యసాహిత్యపరణివెలయ- వర్ణనలొనర్తురమణీయవాక్యములను. [ కృష్ణరాయ విజయం, 1-11] కుమారధూర్జటి బాల్యంలో వ్రాసిన గ్రంధం కాబట్టి ఇందులో ప్రతిభ రాణించలేదనుకోడానికి వీలులేదు. ఇంత కన్నా చిన్నతనంలో వ్రాసిన 'ఇందుమతీ పరిణయం' చక్కగా ఉంది. దీనిని కుమారధూర్జటి 'అభంగ శృంగార రససంగతం'గా 3. సమగ్రాంధ్రసాహిత్యం ఆరవీటి రాజులయుగం, వుట 85 4.ణి, 12వ పంపుటం, పుట 86 5. ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర, పుటలు 226-227.<noinclude><references/></noinclude> 4a87zeysrvj8pbxuoawcvyxivjp1t7c 104 235833 592720 2026-10-20T22:13:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు వ్రాసి నూజివీడు పాలించిన మేకా వీర నరసప్పారావుగారికి అంకితమిచ్చాడు. ఈయన రెండవ విజయ అప్పారావుగారి మనుమడు. నూజివీడు ప్రభువులలో మొదటి విజయ...' 592720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>140 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు వ్రాసి నూజివీడు పాలించిన మేకా వీర నరసప్పారావుగారికి అంకితమిచ్చాడు. ఈయన రెండవ విజయ అప్పారావుగారి మనుమడు. నూజివీడు ప్రభువులలో మొదటి విజయ అప్పారావుగారు గోలకొండ సుల్తానుల పక్షాన యుద్ధాలు చేశారు. ఇబ్రహీం కుతుబ్షాతోటి, అతని కొడుకు మహమ్మద్ కులీకుతుబ్షాలోనూ సఖ్యంగా ఉండేవారు. మొగలాయీ సైన్యాలను ఓడించి 'విజయ' బిరుదాన్ని పొందారు. ఈయన క్రీ.శ. 1597 లో గోదావరీ తీరాన జరిగిన సోనపుత్ర యుద్ధంలో మరణించారు. వీరి మనుమని మనువడు నరసస్పారావుగారు బహుశా క్రీ. శ. 1700 ప్రాంతాలలో నూజివీడు పాలిస్తూ ఉండేవారని భావించవచ్చును. ఏ కారణం వల్లనో దక్షిణాది వాడైన కుమారధూర్జటి నూజివీడు వచ్చాడు. అతణ్ణి నరసప్పారావుగారు ఇలా మెచ్చుకొన్నారు: దాక్షిణాత్యకవులు ద్రాక్షేకు మధురస - మాధురీ ధురీణమహితదివ్య భవ్యకావ్యనవ్యవటువాక్చమత్కార పటిమ దసరినట్టి ప్రౌఢులంద్రు. [ఇందుమతీ పరిణయం, 1-32] ఈ ప్రౌఢుణ్ణి మెచ్చుకొని తనకో పుస్తకం అంకితమివ్వమన్నారు. సాధారణంగా మన సాహిత్యంలో కవులకు కలలు రావడం, వాటిలో దేవతలు కనబడి కృతులు ఇమ్మనడం రివాజు. ఇక్కడ సరసప్పారావుగారికి కల వచ్చింది. అందులో హరి హరులు, సరస్వతి కనబడ్డారు. వాణి వారికి ఒక పుస్తకం ఇచ్చింది. మరునాడు తమ కల చెప్పిన అప్పారావుగారికి ఒక పుస్తకం అంకితం పుచ్చుకోమని సభాసదులు సలహా ఇచ్చారు. ఆయన కుమార ధూర్జటి విరచించిన ఇందుమతీ పరిణయం అందుకున్నారు. అది అరాశ్వాసాల ప్రబంధం. 964 గద్యపద్యాలున్నాయి. రఘువంశం లోని 5,6 సర్గలను ఆధారం చేసుకొనే కుమారధూర్జటి దీనిని వ్రాసినా చాలా మార్పు లు చేశాడు. రెండవ ఆశ్వాసంలో అజ మహారాజు కీర్తిని విని ఇందుమతి అతణ్ణి ప్రేమిస్తుంది. కలలు కంటుంది. ఆమె విదర్భ దేశాధిపతి చెల్లెలు. వాళ్ళది కుండిన నగరం. ద్వాపర యుగంలో రుక్మిణి ఇదే కుండిన నగరం నుండి శ్రీకృష్ణుని వద్దకు ఒక బ్రాహ్మణుని రాయబారం పంపిన సంగతి కుమారధూర్జటికి తెలుసు. అంతకు ముందు యుగంలో ఉన్న ఇందుమతి అలా చేయకుండా ఉంటుందా అని భావించాడు. శివశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడి చేత ఇందుమతి రాయబారం పంపిందని 6. 'ఖుతుబ్షాహీలు – ఆంధ్రసంస్కృతి' అనే పుస్తకంలో 'గోలకొండ ఖుతుబ్షాహీలు - ఆంధ్రదేశపు సంస్థానాధీశ్వరులు' - నిడుదవోలు సుందరేశ్వరరావుగారి వ్యాసం, వుట 85.<noinclude><references/></noinclude> 7ah8iqwgiq3ciped0s8aqxf5828uhjb 104 235834 592721 2026-10-20T22:14:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII కల్పించాడు. ఆ శివశర్మ ఇలా ప్రయాణం చేశాడట. 141 వలిపెనీర్కావిదోవతి జుట్టి శిరముపై బూన్చిన శాస్త్రికపుస్తకంబు దావళి ముడిపట్టుదోవతి దేవపూజాపేటిగల మూట చ...' 592721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII కల్పించాడు. ఆ శివశర్మ ఇలా ప్రయాణం చేశాడట. 141 వలిపెనీర్కావిదోవతి జుట్టి శిరముపై బూన్చిన శాస్త్రికపుస్తకంబు దావళి ముడిపట్టుదోవతి దేవపూజాపేటిగల మూట చంకతాళి వేలిమి మీద కోవియు వేఱుదండంబు వలకీలడాలను వ్యజనమొకటి యురమున రుద్రాక్షసరములు ముంజేత జవమాలికయుదాల్చి సత్వరముగ తండులాదికతామ్రపాత్రములతోడ-నెనగునంచియునగల బొక్కనముదాల్చి వెంట శిష్యుడు చనుదేర విప్రముఖ్యు- డజుని జూడ నయోధ్య కు వరిగినంత. [ఇందుమతీపరిణయం, 2-115] అయోధ్యలో ఆ బ్రాహ్మణుడు అజ మహారాజును దర్శించి ఇందుమతి రూపురేఖల్ని ఎపులంగా వర్ణించి చెప్పడమే కాక 'తాళగజాలవేని పనితామణి జూ పెద చూడుమంచు గ్రామ్మేలిమిపల్కపై దమకు మించదదాకృతి వ్రాసి చూపాడు (2-183). ఈ బ్రాహ్మణుడు ఎంతకీ తిరిగి రాక పోవడం వల్ల ఇందుమతి ఆరాటం చెందింది. రుక్మిణీదేవి భాగవతంలో ఇలా ఆరాటం పొందింది. ఘనుడా భూసురుడేగెనో నడుమ మార్గశ్రాంతుడై చిక్కెనో విని కృష్ణుం డది తప్పుగా దలచెనో విచ్చేసెనో యీశ్వరుం డనుకూలింపదలంచునో తలపడో యర్యామహాదేవియు నను రక్షింపనెఱుంగునో యెఱుగదో నాభాగ్యమెట్లున్నదో! [ భాగ. దశమ. 1-1724 కుమారధూర్జటి గ్రంధంలో ఇందుమతి కూడా ఇలాగే సంశయిస్తుంది: అల్ల ద్విజుండు రాదు తడవాయెగదా నరనాధనందనుం డుల్లమెలర్పన వినియెనో విని యుద్వహనేచ్ఛ యాత్మలో నుల్లసిలంగ నోచెనో మరొక్కతె నెవ్వతనైననెంచనో పల్లవపాణులారా! యలభావజుబారిబడంగ శక్యమే? [ఇందుమతీ. 3-13] ఇది పోతరాజుగారి పద్యాన్ని చూసి వ్రాసిందేగాని దాన్ని మించలేదు. సరికదా దరిదాపులకు రాలేదు. అందులో రుక్మిణి 'నా భాగ్య మెట్లున్నదో' అని యీశ్వరుణ్ణి, ఆర్యామహాదేవిని తలచుకుంటుంది. ఇందుమతి ప్రబంధనాయిక; అందుచేత ఆమెకు సవతి గురించే ఆలోచనలు పోతాయి. భావజుడే జ్ఞాపకమొస్తాడు. ఇందుమతీ పరిణయంలోని మన్మధోపాలంభనం ఇలా ఉంది. నీ బాణంబులు రాల, నీధనువు ఖండీభూతమైపోవ, నీ జాబిల్లి ఫణియంట, నీబలము లాశావీధిపాలైచనన్<noinclude><references/></noinclude> g4byemyqidvdt1tvdzhftueh9bj6xro 104 235835 592722 2026-10-20T22:14:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు ఏ బంట్రౌతుతనంబు స్త్రీలయెడనే, విన్నెవ్వరున్ నవ్వరే మాబాలామణినేచబోకు సుకటా మర్యాదగా దాత్మజా! [ఇందుమతీ. 4-53) ఈ పద్యంలో కొంత చమత్కారం ఉంది. మన...' 592722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>142 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు ఏ బంట్రౌతుతనంబు స్త్రీలయెడనే, విన్నెవ్వరున్ నవ్వరే మాబాలామణినేచబోకు సుకటా మర్యాదగా దాత్మజా! [ఇందుమతీ. 4-53) ఈ పద్యంలో కొంత చమత్కారం ఉంది. మన్మథుని బాణాలు పువ్వులు; అవి రాలిపోతాయి. అతని ధనుస్సు చెరకుగడ; దాన్ని ఎలాగా ఖండాలు చేస్తారు. సహజంగా లోకంలో జరిగే వాటినే తిట్ల కింద వాడి కవి చమత్కరించాడు. వాస్తవానికి ఈ కావ్యంలో ప్రతిపద్య చమత్కృతి చూపించాలని ధూర్జటి తలచాడు. ప్రతిపద్యచమత్కృతితో-సతిహృద్యంబిదియటంచు నఖిలకవీంద్రుల్ మతిజోద్యలీలవినగా-గృతిపద్యశమలరజేయ గృతనిశ్చయత. [ఇంద్రుమతీ. 1-43] ప్రతిపద్య చమత్కృతి ఒక్క చేమకూరకే చెల్లు. ఇందులో కుమారధూర్జటి అక్కడక్కడ చేమకూరని అనుసరించాడు. ఇతర కవులను ఎక్కడ అనుకరించినదీ కొంత తిరుపతి వేంకటకవులు తమ పీఠికలో చూపించారు. ఇందుమతీ పరిణ యాన్ని నూజివీటి వారు ప్రచురింపజేశారు. తిరుపతి కవులు పరిష్కరించారు. గుంటూరు చంద్రికా ప్రెస్ వారు ప్రచురించారు. "ఈ ఇందుమతీ పరిణయమును మిక్కిలి చిన్నతనమునందే వ్రాసినట్లూహింప వలసియున్నను, నది యతిశయోక్తిగా భావించి మేమితడీ గ్రంధమును యౌవన దశలోనే వ్రాసినట్లభిప్రాయపడుచున్నాము" అని తిరుపతి కవులు చెప్పారు.' అయినా దీనిని నూనూగు మీసాల నూత్నయౌవనానికి ముందే వ్రాశాడని నేను భావిస్తున్నాను. ఇందుమతీ పరిణయం గద్యలో కుమార ధూర్జటి తాను 'కాళయామాత్యలక్ష్మాంబా కుమారుణ్ణి' అని మాత్రమే చెప్పుకొన్నాడు. కృష్ణరాయ విజయంలో 'కాళయామాత్యలక్ష్మాంబికా దత్త ప్రోలమంత్రి గురువమాంబికా కుమార ధూర్జటినని చెప్పుకొన్నాడు. ఇందుమతీ పరిణయం వ్రాశాక ఇతణ్ణి పొలమంత్రి దత్తత చేసుకున్నాడు. మరి యౌవనంలో ఉన్నవాణ్ణి దత్తత చేసుకొనడం అరుదు. ఇంతకు ముందు ఒక పేరాగ్రాఫులో "ఏ కారణం వల్లనే దక్షిణాది వాడైన కుమారధూర్జటి నూజివీడు వచ్చాడు" అని చెప్పుకొన్నాం. ఇప్పుడా కారణం ఏమిటో ఊహించుదాం. దక్షిణాదిని ఉండే కాళయ్యగారి ధూర్జటిని నూజివీటి ప్రాంతాలలో స్థిరపడిన పొలమంత్రి దత్తత చేసుకోవాలనుకొన్నాడు కాబోలు. నూజివీటికి వచ్చిన బాలకవికి రాజదర్శనం ప్రాప్తించింది. అంతకు ముందే 7. ఇందుమతీ పరిణయం, అభినవపరస్వతీ పునర్ముద్రితం, వీఠిక, పుట 3,<noinclude><references/></noinclude> lihozieh6qvy4pouhm5l3jdhainh74u 104 235836 592723 2026-10-20T22:14:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 143 పూర్తిచేస్తి ఎవరికీ అంకితం ఇవ్వని ఇందుమతీ పరిణయాన్ని రాజు వుచ్చుకొన్నాడు. కృతి స్వీకరణ తర్వాత దత్తత జరిగి ఉంటుంది. అందుకే గద్యలో కుమారధూర్జటి తన...' 592723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 143 పూర్తిచేస్తి ఎవరికీ అంకితం ఇవ్వని ఇందుమతీ పరిణయాన్ని రాజు వుచ్చుకొన్నాడు. కృతి స్వీకరణ తర్వాత దత్తత జరిగి ఉంటుంది. అందుకే గద్యలో కుమారధూర్జటి తన జనక తండ్రినీ తల్లినీ మాత్రమే పేర్కొన్నాడు. ఈ కృతి సమర్పణ క్రీ.శ. 1700 ప్రాంతాలలో జరిగి ఉంటుంది. ఈ ఊహకు కూడా నబువులు ఉన్నాయి. ఇందుమతీ పరిణయం కృతిభర్త సరసప్పారావుగారు. ఈయన రాజ్యానికి వచ్చిన కాలం నిక్కచ్చిగా తెలియదు. అయినా ఈ వంశంలోని ఇతర వ్యక్తుల కాలాల నుండి దీనిని ఊహించవచ్చు. క్రీ.శ. 1667 లో రెండవ విజయఅప్పారావ ఎగారు గోలుకొండ కుతుబ్షాహీల వల్ల బిరుదులు అందుకొన్నారు. ఆ సంవ త్సరమే ఆయన గొల్లపల్లికి వచ్చారు. క్రీ.శ. 1680లో నూజివీడు కోటను కట్టారు.. ఈయన ఎంతకాలం పాలించారో తెలియదు. దీని తర్వాత వెంకటాద్రిగారు, వారి తర్వాత నరసప్పారావుగారు రాజ్యానికి వచ్చారు. నరసప్పారావుగారు సప్త సంతా నాలలో ఒకటైన కృతిని అందుకొన్నా నిస్సంతుగానే పోయారు. వీరి తర్వాత జ్ఞాతులలో ఒకరైన రామచంద్రయ్య నరసింహఅప్పారావు అనే పేరుతో రాజ్యం స్వీకరించారు. వీరి కాలంలోనే అసఫ్ జాహీలతో తగువు వచ్చింది. క్రీ.శ. 1707లో ఔరంగజేబు మరణానంతరం క్రీ.శ. 1708-1712 సంవత్సరాల మధ్య కల్లోలాలు జరిగాయి. ఈ కాలంలోనే పౌజుదార్ రుస్తుం ఆలీఖాన్ నూజివీడు పై దండెత్తి రావు చంద్రఅప్పారావుగారి తలకొట్టి ఏలూరు కోటగుమ్మానికి కట్టాడు. 19 ఈ చారిత్రక కారణాలవల్ల ఇందుమతీ పరిణయాన్ని అంకితం పుచ్చుకొన్న నరసప్పారావుగారు క్రీ.శ. 1708 కి చాలాకాలం కిందనే, అంటే అయిదారు సంవత్సరాల పూర్వం గతించి ఉండాలి. కృతి స్వీకారం క్రీ.శ. 1700 అనుకొంటే అభ్యంతరం ఉండదు. ఈ అంకితం జరిగాకనే కుమారధూర్జటిని పోలమంత్రి దత్తుని చేసుకొన్నాడు. తర్వాత ఆరవీటి కోదండరాజు (1680) రెండవ కుమారుడు చినవెంకటరాజు (1710) కుమారధూర్జటి చేత శ్రీ కృష్ణరాయ విజయాన్ని చెప్పిం చాడు. ఈ కాలనిర్ణయాలు కుమారధూర్జటి వయస్సుకు సరిపోతాయి. పదిహేడు పద్దెనిమిది సంవత్సరాల వయస్సులో ఇందుమతీ పరిణయాన్ని, 8. GORDON MACKENZIE-KRISHNA DISTRICT MANUAL-1883-* 296. ఈ అప్పారావుగారికే 'విజయ' అనే బిరుదు వాచకం లభించిందని సంప్రదాయం. నిడుదవోలు సుందరేశ్వరరావుగారు ఇంతకుముందు చెప్పిన విషయాన్ని ఇంకా పరిశీలించి ఖరారు చేయాలేమో. 9. శ్రీ మదప్పారాయాన్వయ చరిత్రము - పుట 19. 10.KRISHNA DISTRICT MANUAL - P. 297.<noinclude><references/></noinclude> quy51fqngu4tvb8exb109aem61pkr7e 104 235837 592724 2026-10-20T22:14:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు తరువాత ఒకటి రెండేళ్ళకు కృష్ణరాయ విజయాన్ని కుమార ధూర్జటి వ్రాశాడని భావించవచ్చును. పైలాపచ్చీసుకు ముందే ఇలాంటి గ్రంధాలను వ్రాసినవాడు తరు...' 592724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>144 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు తరువాత ఒకటి రెండేళ్ళకు కృష్ణరాయ విజయాన్ని కుమార ధూర్జటి వ్రాశాడని భావించవచ్చును. పైలాపచ్చీసుకు ముందే ఇలాంటి గ్రంధాలను వ్రాసినవాడు తరువాత కూడా ఏవో రచించి ఉండాలి. అయితే ఇతడు ప్రౌఢవయస్సులో ఏ కావ్యాలు చెప్పాడో తెలియదుగాని ఇతని కొడుకూ, మనుమడూ చెప్పిన కావ్యాల పేర్లు తెలుస్తున్నాయి. కుమార ధూర్జటి కొడుకు పేరు లింగరాజు. ఇతడు రాజసభలలో బంగారు జరీబట్టలు, మణిహారాలు, అగ్రహారాలు, పల్లకీలు, ఏనుగులు మొదలైన బహుమానాలు పొందాడు. ఈ లింగరాజును సత్కరించిన రాజులు కాళహస్తి ప్రభువులు. దామెర్ల అక్కప్ప నాయకుని కుమారుడు వెంకటపతిరాయడు ఈ కవిచేత పెద కాళహస్తి మహాత్మ్యం అనే పద్యకావ్యం చెప్పించాడు. ఇది 12 ఆశ్వాసాల గ్రంధం. ఇంతకు ముందు కృష్ణదేవరాయల వారి కాలంలో పెదధూర్జటి ఒక కాళహస్తిమహాత్య్మాన్ని నాలుగాశ్వాసాలుగా చెప్పాడు. అయితే దామెర్ల వెంకటపతిరాయలకు దానితో తృప్తి కలుగలేదు. లింగరాజును పిలిచి ఇలాగ చెప్పాడు: విసుకాళహస్తిమహిమం - బనుపమమైవెలయ మునుషడధ్యాయకథకా దెనుగున కావ్యము గన్సౌ-ర్చెను పెదధూర్జటికవీంద్రశేఖరుడనమా. ఈ పద్యంవల్ల తొలిధూర్జటికి ఆరధ్యాయాల గ్రంధమే మూలమని తెలుస్తోంది. అది స్కాందంలో ఉంది. శివరహస్యఖండంలో నూటయిరవై అధ్యాయాలున్నాయట. వాటిని తెనిగించమని దామెర్ల వెంకటపతిరాజు లింగరాజుతో చెప్పాడు. బహుపురాణమథిత భవ్యార్థశివతత్త్వ-సారమెల్లనైక్యసరణిబొదలి జగతిశివరహస్యసంగ్రహమును నితి-హాసమొనరు విబుధుల భినుతింప.11 ఆ యితిహాసమందలి యుత్తర భాగంబునందు భాస్వన్నిరూఢి గాళహస్తిమహత్త్వకథ సూటయిర్వది యధ్యాయముల జెలువమరుచుండు దత్కథ దెనుగున ద్రాక్షారసోర్మికా పరిపాకవిస్పూర్తి బరిఢవిల్ల గృతియొనర్పుము మదంకితముగ శబ్దచ మత్కృతి పండితుల్ మదిగడింప. లింగరాజీ పెదమహత్వాన్ని వ్రాసి దామెర్లవారి చేత బహుమతులు పొందాడు. ఈ విషయాన్ని ఇతని కుమారుడు తెలియజేశాడు. అతడు కూడా కవే. రత్నావళి 11. ధూర్జటి లింగరాజు పద్యాలను చిలుకూరి పాపయ్యశాస్త్రిగారు శ్రీకాళహస్తీశ్వరమహాత్మ్యం (వెంకట్రామా ప్రచురణ) లో ఉదహరించారు. పుటలు 3-4.<noinclude><references/></noinclude> rb9q4f08pdejgdundude4papcnf3j0d 104 235838 592725 2026-10-20T22:14:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 145 పరిణయం అనే కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. అందులో తన తండ్రి గురించి ఈ పద్యం చెప్పాడు. ఘనగారీశకటాక్షలబ్ధకవితా గాంభీర్యనంతుష్టభూ జసరార్ధత్తసువర్ణచేలమణిభూష...' 592725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 145 పరిణయం అనే కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. అందులో తన తండ్రి గురించి ఈ పద్యం చెప్పాడు. ఘనగారీశకటాక్షలబ్ధకవితా గాంభీర్యనంతుష్టభూ జసరార్ధత్తసువర్ణచేలమణిభూషాగ్రామవల్యంకికా ఘనదంతావళ ఘటకాది బహుతత్కార ప్రతిష్టాత్ము మ జ్ఞసక్కు ధూర్జటిలింగరాజకవిరాజశ్రేష్ఠు గీర్తించెదనా. [రత్నావళీ పరిణయం, D.664] ఇది ఈ రత్నాపళీపరిణయాన్ని వ్రాసిన కవిపేరు ధూర్జటి వెంకటపతి. నాలుగాశ్వాసాల ప్రౌఢకావ్యం. ఇందులో కాశీలోని రత్నలింగేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని కవి వర్ణించాడు. రత్నచూడుడనే నాగరాజు పుత్రుడు రత్నావళి అనే రాజకుమార్తెను ప్రేమించాడు. ఆమె గంధర్వపతికుమార్తె. ఈమెపరిణయాన్ని శృంగార కావ్యంగా వ్రాసి, కవి చేకూరి రామస్వామి అనేమంత్రికి అంకితం ఇచ్చాడు. ఈయన నేటి దక్షిణార్కాడుజిల్లా తిరుపాపులియూరులో ఉండేవాడు. ఆ రోజులలో దానిని పాటల పురం అనేవారు. తస కృతిపతినివాసాన్ని ధూర్జటి వెంకటరాయడు ఇలా చెప్పాడు: వరగసమ్మేటిధారుణిగరుడసింధు-దక్షిణపినాకినీతటస్థాన పూర్వ శరధిసంగమపాటలపురనివాస -మహితకేళి రామస్వామి మంత్రిమౌళి [D664] ఈ రామస్వామిగారు చాలా చదువుకొన్నవాడట. ఈయన మాననీయకవి రాజులు వ్రాసిన అనపద్యతర గద్యపద్యమయ ప్రబంధాలలోని సాహితీ చమ త్కారాలను గ్రహించగలడని ధూర్జటి వెంకటరాయడు చెప్పాడు. ఈ కవి రత్నా వళీవరిణయాన్ని వ్రాయడానికి ముందు ఉభయ భాషలలో మంచి కవిత్వం చెప్పే శక్తినీ, వ్యాకరణ నాటక కావ్యవిచక్షణత్వాన్నీ సంపాదించాడు. చిన్నప్పుడే శతకాలూ, దండకాలు చెప్పాడు. అమరాన్ని పద్యకావ్యంగా అనువాదంచేసి రామునికి అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ విషయాలను కవి రత్నావళీ పరిణయంలో మూడు పద్యా లలో చెప్పాడు. మద్రాసు ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయంలో రత్నావళి పరిణయానికి రెండుప్రతులు ఉన్నాయి. ఇతని ఇతర రచనలు దొరకలేదు. రత్నావళి పరిణ యాన్ని బ్రౌనుదొర శిధిలమవుతున్న వ్రాతప్రతి నుండి వ్రాయిం చారుకనుక దక్కింది. (D.664) -<noinclude><references/></noinclude> 27t581ah748b5smpo4ug3fdck70i6ik 104 235839 592726 2026-10-20T22:15:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 సంఖ్య కవి 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు ధూర్జటి కవుల వివరాలను క్రోడీకరిద్దాం కాలం పోషకులు 1. కుమార ధూర్జటి క్రీ.శ. 1700 నూజివీటి సరస వెంకటరాయడు నుండి గ్రంధాలు సావిత్రి చరి...' 592726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>146 సంఖ్య కవి 10. అందుగుల వెంకయ్య, ధూర్జటి కవులు ధూర్జటి కవుల వివరాలను క్రోడీకరిద్దాం కాలం పోషకులు 1. కుమార ధూర్జటి క్రీ.శ. 1700 నూజివీటి సరస వెంకటరాయడు నుండి గ్రంధాలు సావిత్రి చరిత్ర- ఇందుమతీ పరిణయం ప్పారావు, ఆరవీటి 1710 మధ్య చినవెంకటపతి కృష్ణరాయ విజయం 2. లింగరాజు 1730 దామెర్ల వెంకటపతి పెదకాళహస్తి | మాహాత్మ్యం 3. ధూర్జటి వెంకట బహుశా చేకూరి రామస్వామి శతకాలు రాయడు 18.4. 1750 దండకాలు అమరం తెనిగింపు రత్నావళీ పరిణయం<noinclude><references/></noinclude> mfukd2o9p150feok6mlur0wxvj5p3nh 0 235840 592727 2026-10-20T22:15:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = అందుగులవెంకయ్య ధూర్జటి కవులు | ముందరి = [[../కట్టా వరదరాజు/]] | తదుపరి = [[../కృష్ణాధ్వరి/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమ...' 592727 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = అందుగులవెంకయ్య ధూర్జటి కవులు | ముందరి = [[../కట్టా వరదరాజు/]] | తదుపరి = [[../కృష్ణాధ్వరి/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=147 to=160 /> g95vtj8myxt95j0oardqwbj174yvs7k 104 235841 592728 2026-10-20T22:17:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11.కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు జోతివార్తా చమత్కారాలున్న ప్రబంధాలనే మెచ్చుకునే నాయకరాజుల హయాంలో కేవలం పాండిత్యప్రకర్షను ప్రదర్శించే రెండర్థాల కావ్యాలను వ్రాసే కవులు కూడా వ...' 592728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>11.కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు జోతివార్తా చమత్కారాలున్న ప్రబంధాలనే మెచ్చుకునే నాయకరాజుల హయాంలో కేవలం పాండిత్యప్రకర్షను ప్రదర్శించే రెండర్థాల కావ్యాలను వ్రాసే కవులు కూడా వన్నెకెక్కడం గమనించదగ్గ విషయం. రఘునాథనాయకుని ఆస్థానంలో కృష్ణాధ్వరి అనే కవి ఉండేవాడు. ఆయన నైషధపారిజాతం అనే 'పుణ్యశ్లోకశ్లేష ప్రబంధాన్ని వ్రాసి రఘునాధునికి అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ రెండర్థాల కావ్యంలో నలచరిత్రను, పారిజాతాపహరణాన్నీ జోడించాడు. ఇందులో అనఘమైన రస్కార్ధ మృదుపదార్ధ చమత్కృతులు, వస్త్వలంకృతులు, ధ్వనిఅష్టా దశవర్ణనలు పరిపూర్ణంగా తాను చెప్పినట్టు కవి భావించాడు (1-3). తన పదకావ్యాలు విద్వత్కవిప్రియాలని తలచాడు (1-13). ఆలంకారికులు తన కావ్యాన్ని చదివి హర్షిస్తారని భావించాడు (1-8). అయితే చేమకూర వెంకటరాజుగారు చెప్పినట్టు పండితులు ఈర్ష్యాళువులు. అందుకే ఆయన తన విజయవిలాసంలో ఇలా వాపోయారు. ఎందును విద్యమేలెఱుగ లెవ్వ, రెఱింగిన గొంతమాత్రమే యందును సాహితీ రసమహత్త్వమెఱుంగ, రెఱింగిరేని యీ యందమెఱుంగలే, రెఱిగినప్పటికికా వినిమెచ్చియీయ, రె న్నందగు నచ్యుతీంద్ర రఘునాధ విభుండె ప్రవీణుడన్నిట౯. [విజయ. వీఠిక. 553 ఈ పద్యంలో వెంకటరాజుగారు భావించినట్టే కృష్ణాధ్వరికూడా ఒక్క రఘునాధనాయకుడు తనకావ్యాన్ని మెచ్చుకోగలడనీ, ఆరాజు మెచ్చుకొంటే చాలుననీ తప్తి పడ్డాడు. అందుకే ఈ పద్యం చెప్పాడు: అలంకారికహర్షమత్కృతికరంబాజానసారస్వత శ్రీలుండే రఘునాథశారి గని హర్షింపంగ నన్యుల్ వృథా స్థూలంభావుకులైన కొందరు దృఢహ్యూతోష్ణతీతాసూచితో పాలంధులకనకున్న నేమి కుహనాహల్లోహలున్లోహలుల్. s.7 - (6) [3.3.1-8]<noinclude><references/></noinclude> qh5kpzcpoodglkkdf4di2oz381cqv1u 104 235842 592729 2026-10-20T22:17:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 11. కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు ఈ రెండర్థాల కావ్యాన్ని కృష్ణాధ్వరి నిజంగా రఘునాథనాయకుని సంతోషం కోసమే వ్రాశాడు. ఆ సంగతి ఇలా చెప్పాడు: నైషధ పారిజాతహరణద్వికథార్ధన మర్థనధ్వని శ...' 592729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>148 11. కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు ఈ రెండర్థాల కావ్యాన్ని కృష్ణాధ్వరి నిజంగా రఘునాథనాయకుని సంతోషం కోసమే వ్రాశాడు. ఆ సంగతి ఇలా చెప్పాడు: నైషధ పారిజాతహరణద్వికథార్ధన మర్థనధ్వని శ్లేషగతి ప్రబంధము రచించిన మా రఘునాథకారి సం తోషమునందు నణ కణకణోదశది గయశోభితద్యశో భూషణమైన యీకృతికి బూనితి బ్రౌఢీ నిగూఢి చెందగన్. [3.. 1-6] ఈ ద్వ్యర్థికావ్యాన్నే రచిస్తే రఘునాథుడు సంతోషం చెందడానికి తగినంత కారణముంది. పారిజాతాపహరణాన్ని ఆశువుగానూ, నలచరిత్రను ద్విపదగానూ, అంతకు ముందే రఘునాధుడు రచించాడు. ఈ రెండింటినీ, జోడించితే తన ప్రభువు సంతోషిస్తాడని కవి భావించాడు. నైషధపారిజాతాన్ని వ్రాయడానికి ముందు కృష్ణాధ్వరి అయిదు కావ్యాలు వ్రాసి రఘునాధునికే అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ కొత్త కృతి అయిదుగురు అక్కల చెల్లెలని ఇలా చెప్పాడు" సవరప 'శ్రీ రఘునాథభూపాలీయ' నామభిమాఛాష్టనాయకుండు కళ్యాణ 'క్లైముద్దీకందర్ప' నాటక కన్యోద్వహనబద్దకంకణుండు అమరుకాహంకారహారిభంగిక 'శృంగారసంజీవని' కాముకుండు తాళచింతానుణీవధూతత్పరుండు- మంచిజామాతరమునాథమమజచేత తెలియనైషధపారిజాతీయకృతియు- నేపురక్కల చెల్లెలై హెచ్చుననుచు. [నై.పా. 1-14) ఈ పద్యంలోని రెండవ పాదాన్ని బుద్ధిపూర్వకంగానే నేను ఉదాహరించ లేదు. దానికి కారణం ఉంది. ఈ పాదంలో గణభంగం. యతిభంగం ఉంది. నైషధపారిజాతీయం అచ్చుపడలేదు. దీని ప్రతి ఒకటి తంజాపూరు సరస్వతీమహలు గ్రంధాలయంలో ఉంది. (D172-235). అందులోని పద్యం రెండోపాదం ఎలా ఉందో అలా ముందు పొందుపరుస్తాను. నైషధపారిజాతావతారికాహృదయకా వ్యవర్యా స్వయంవర వల్లభుండు. నై.పా. 1-16] ఛందోభంగం ఉన్నాసరే వ్రాతప్రతిలో ఉన్న పాఠాన్ని యధాతధంగా ప్రచురిం చాలి కనుక నైషధపారిజాతం గురించి ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయంవారు తమ కేటలాగులో 1. తంజావూరు సరస్వతీమహలులోని ప్రతినుండి కృష్ణాధ్వరి నైషధ పారిజాతం పద్యాలను మిత్రులు ఎస్. వి రామారావుగారు నాకోసం కాపీచేసి ఇచ్చారు వారికి కృతజ్ఞుట్టి,<noinclude><references/></noinclude> dfad3p3mx356snczuht4enet7uhnhcc 104 235843 592730 2026-10-20T22:17:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 149 క్రీ.శ. 1933 లో పైపాఠాన్నే చూపించారు.' సరస్వతీ మహల్వారి లిఖితగ్రంథాలను గురించి ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయంలో లాగే మద్రాసు యూనివర్శిటీ వారుకూడా శ్రద్ధవహించ...' 592730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 149 క్రీ.శ. 1933 లో పైపాఠాన్నే చూపించారు.' సరస్వతీ మహల్వారి లిఖితగ్రంథాలను గురించి ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయంలో లాగే మద్రాసు యూనివర్శిటీ వారుకూడా శ్రద్ధవహించారు. క్రీ.శ. 1937 లో తంజావూరిలోని అముద్రిత గ్రంధాలను పరిశీలించడానికి తమ పండితులను విశ్వవిద్యాలయం వారు పంపారు. శ్రీ చల్లా సత్యనారాయణగారు ఇతర గ్రంధాలతోపాటు కృష్ణాధ్వరి నైషధపారిజాతాన్ని పరిశీలించి దానిపై విపులమైన విమర్శకవ్యాసాన్ని ప్రకటించారు.' అందులో ఈ సీసపద్యాన్ని ఉదాహరించి రెండవపాదాన్ని, ప్రతిలో ఉన్నట్టుకాక, పరిష్కరించి ఇలా ప్రకటించారు: నైషధ పారిజాతావతారికకావ్యపర్యానంయంవరవల్లభుండు. దీనివల్ల గణాలు సరిపోయాయి గాని కవి వాడిన 'హృదయం' పోయింది. ప్రధమార్థంలో యతికూడా పోయింది. ఈ పాఠంవల్ల 'నైషధపారిజాతం' అనే కావ్యావతారికను ప్రత్యేకంగా రఘునాధునికి అంకితం ఇచ్చినట్టు తేలుతుంది. అవ తారికను ఎవరూ కృతిఇవ్వరు. కాబట్టి ఈ పాఠాన్ని నిరాకరించి వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రిగారు మరొకలాగ సంస్కరించారు. 'దక్షిణదేశమందలి ఆంధ్ర వాఙ్మ యములు' అనే వ్యాసంలో కృష్ణాధ్వరిని గురించి విపులంగా వ్రాస్తూ వేటూరివారు రెండవపాదాన్ని ఇలా ఇచ్చారు. 4 సరసనైషథపారిజాతకాహ్వయకావ్య పర్యాస్వయంవరవల్లభు ఈ పారంవల్ల కృష్ణాధ్వరి అంతకుముందే ఒక నైషధపారిజాతాన్ని రచించి రఘునాధునికి కృతి ఇచ్చినట్టు భావించక తప్పదు. పూర్వమే ఒక నైషధపారిజాతాన్ని తెలుగులో వ్రాస్తే దాని చెల్లెలు అదే కావ్యాన్ని అంకితం ఇవ్వడం ఎలా పొసగుతుంది? అందుచేత. ఆఖరిగ్రంధం ఒక్కటే తెలుగుదనీ, మిగతావన్నీ సంస్కృత గ్రంధాలనీ వేటూరివారు భావించారు. అందుకే ఈ పద్యం ఎత్తుగీతిలోని 'తెలియనైషధ పారి జాతీయకృతియు' అనే పాదంలో 'తెలియ' అనే మాటను 'తెలుగు' అని మార్చాలా అన్న సందేహంలో పడి, ఒక శబ్దార్థకచిహ్నాన్ని ఇచ్చారు. కృష్ణాధ్వరి లోగడ ఒక నైషధపారిజాతాన్ని సంస్కృతంలో చెప్పి అంకితం యిస్తే రఘునాధుడు అప్పుడే సంతోషించి ఉంటాడు. మల్లా 'ఈ ద్వికధార్థ సమర్థనధ్వని శ్లేషగతి ప్రబంధము' రచించిన మా రఘునాధశౌరి సంతోషము నందునన్ కణక కృష్ణాధ్వరికి రావలసిన 2.A Descriptive Catalogue of Telugu Manuscripts in the Tanjore M.S.S.M. Library, Andhra University Series, No.11, P. 39. 3. Annals of Oriental Research Univesity of Madras, Vol. II. 1937-38,PartI. 4. భారత రజతోత్సవ సంచిక, 1949, పుట 348-350.<noinclude><references/></noinclude> 813x15uzz9snqbqe8x0b22hlhj2w42t 104 235844 592731 2026-10-20T22:17:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 11. కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు అవసరం లేదు. అందుచేత వేటూరివారి పాఠం ఆమోదయోగ్యంకాదు. పద్యంలోని రెండవపాదాన్ని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు ఇలా ఇచ్చారు. పారిజాతకథావతారికా హృదయకా వ్...' 592731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>150 11. కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు అవసరం లేదు. అందుచేత వేటూరివారి పాఠం ఆమోదయోగ్యంకాదు. పద్యంలోని రెండవపాదాన్ని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు ఇలా ఇచ్చారు. పారిజాతకథావతారికా హృదయకా వ్యస్వయంవరవరవల్లభుండు. ఈ పాఠంలో ఛందోభంగం లేదు. తంజావూరు ప్రతిలోని పద్యపాదాన్ని అట్టే మార్చడంకూడా లేదు. 'మా అందరిలోనూ మా నల్ల. కృష్ణుడే తెల్లవాడు' అని సామెత చెప్పినట్టు ఉన్న పాఠాలలో ఇదే మెరుగని చెప్పాలి. దీనినే మనం స్వీకరించవచ్చునుగాని 1952 లో ఈ పాఠాన్నిచ్చిన నిడుదవోలువారే దీనిని 1960 లో నిరాకరించారు. తమ విపులమైన గ్రంధంలో వేటూరివారి పాఠాన్నే తీసుకొన్నారు. ' తెలుగు నైషధపారిజాతా నికి 'ఏవురక్కలైన' కృష్ణాధ్వరి తొలికృతులన్నీ సంస్కృత కావ్యాలే అని నిడుదవోలు వారుకూడా భావించారు. వేటూరివారి పాఠంలో 'సరసనైషధ పారిజాతకాహ్వయ' కావ్యం అని కొత్తగా 'సరస త్వాన్ని చేర్చినా చేర్చడంలో సరసత్వం లేదు. అందుకే కాబోలు భారతి పత్రికలో 'కృష్ణాధ్వరి నైషధపారిజాతీయం'పై వ్యాసం వ్రాస్తూ శ్రీవాత్సవగారు ఈ రెండవ పాదాన్ని ఉదాహరించడంలో నిడుదవోలు వారి మొదటి పాఠాన్నే స్వీకరించారు.” నాకుకూడా ఇదే బాగున్నట్టుంది. అయితే ప్రస్తుతం మనం ఏదీ తేల్చలేం. నైషధపారిజాతీయానికి ప్రస్తుతం ఒకే ఒక ప్రతి తంజావూరులో ఉంది. మరోప్రతి లేకపోతే పాఠనిర్ణయం కష్టం. ఇవాళ ఈ రెండర్థాల కావ్యానికి ఒక్క ప్రతే దొరుకుతున్నదిగాని ఒకనాడు ఇది ప్రచారంలో ఉందని చెప్పవచ్చును. క్రిందటి శతాబ్ది చివరిపాదంలో అముద్రిత గ్రంథచింతామణి అధిపతులు పూండ్ల రామకృష్ణయ్యగారు నైషధపారిజాతీయాన్ని చూశారు. రామరాజభూషణుని హరిశ్చంద్ర నలోపాఖ్యానానికి పీఠిక వ్రాస్తూ కృష్ణాధ్వరి పద్యాన్ని ఒకదాన్ని ఉదాహరించారు. తెలుగులో లభించే ద్వ్యర్థి కావ్యాలకు ఆద్యుడు పింగళ సూరపరాజుగారు; రెండోవాడు భట్టుమూర్తి. ఈ ఇద్దర్నీ పేర్కొంటూ కృష్ణాధ్వరి ఈ పద్యం చెప్పాడు. ప్రేషములేమియుంగనమి బింగళిసూరవరామరాజుప ర్భూషణభాషితంబులగు పుష్యకధార్వయ సంగ్రహాద్భుతుల్ శ్లేషకృతుల్ ప్రసిద్ధి గవి శ్రీరఘునాథనృపాల మౌళివా నైషధపారిజాతకృతివాయకరత్నము జెంది హెచ్ఛగళా. 5. వావిళ్ళ వెంకటేశ్వరశాస్త్రిగారి షష్టిపూర్తి సంపుటం, పుట 200. 6. దక్షిణ దేశీయాంధ్రవాఙ్మయం, పుట 76, 7. భారతి, డిసెంబరు 1965.<noinclude><references/></noinclude> q8wg6ajwzyy84h3yh2yyiljam3x5s3z 104 235845 592732 2026-10-20T22:17:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 151 పూండ్ల వారు ఉదహరించిన వైపద్యాన్ని గురజాడ శ్రీరామమూర్తిగారు ఉటంకించారు. పూండ్లవారు చూసిన ప్రతిలో ఈ సీసంలోని రెండవపాదం ఎలా ఉందో తెలియదు. ఇవాళ నైషధ...' 592732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 151 పూండ్ల వారు ఉదహరించిన వైపద్యాన్ని గురజాడ శ్రీరామమూర్తిగారు ఉటంకించారు. పూండ్లవారు చూసిన ప్రతిలో ఈ సీసంలోని రెండవపాదం ఎలా ఉందో తెలియదు. ఇవాళ నైషధపారిజాతీయానికి వేరే ప్రతులు దొరుకుతాయో లేదో చెప్పలేం. ఈ కృతిని వ్రాసి దానిని నాయక రత్నాన్ని చేయకముందు కృష్ణాధ్వరి రచించిన ఇతర గ్రంధాలు మనకి నేడు దొరకపు. వాటి పేర్లు (1) రఘునాధ భూపాలీయం (2) పారిజాతకధ (3) కళ్యాణ కందర్పనాటకం (4) శృంగార సంజీవని. (5) కాళచింతామణి. ఇన్ని గ్రంధాలు వ్రాసినట్టు చెప్పుకొన్నా, కృష్ణాధ్వరి ఈ కావ్యంలో తన జీవితం గురించి ఏమీ చెప్పుకోలేదు. నైషధ పారిజాతీయం కూడా సమగ్రంగా లభించలేదు. ఈ కావ్యంపై మొదట విపులంగా చల్లావారు వ్యాసం వ్రాసి ఇందులోని సొగసులు చూపించారు. చెప్పవలసిన వన్నీ చెప్పారు. నిడుదవోలు వారుకూడా 'యిట్టి యుత్తమ కావ్యమింతవరకు ముద్రితము కాకుండుట యాంధ్రుల దుర దృష్టము. దీనిని గురించి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ ప్రాచ్యపరిశోధనాశాఖపత్రికలో చల్లా సత్యనారాయణగారి వ్యాసము చూడదగినది' అని వ్రాశారు. అయితే నిడు దవోలు వారి వ్యాసం చూశాక చల్లావారిది చూడనక్కరలేదు. ఎందుకంటే చల్లావారి వ్యాసంలోని భాగాలు, అధోజ్ఞాపికలతో సైతం, పేరాలకు పేరాలు, పేజీలకు పేజీలు నిడుదవోలు వారి గ్రంధంలో కొల్లలుగా సాక్షాత్కరిస్తాయి. నైషధపారిజాతాన్ని ఆమూలాగ్రం చదివిన వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఈ కావ్యం ఆముక్తమాల్యద రచనాన్ని తలపిస్తోందని చెప్పారు." గూఢంగా వ్యాప్తంగా శబ్దార్ధశ్లేషాలంకారాలున్నాయన్నారు. ఈ గ్రంధం గురించి వారు చెప్పిన మరికొన్ని మాటలు వినండి:- కవి తనే దీనిని వ్యాఖ్యానించిన బాగుగా నుండెడిది పెక్కేండ్లకు ముందే యధామాతృకముగా దీని ప్రతి వ్రాయించుకొని సవ్యాఖ్యానముగా బ్రకటింప నుత్సాహ పడితిని. కాని పెక్కుచోట్ల శ్లేషచమత్కృతి దుర్గహముగా నుండుటచే నింతదాక దానిని ముగింపజాలకుంటిని. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారి వంటి పండితులకే ఈ కావ్యంలోని శ్లేషలు బోధపడలేదంటే ఇంక సాధారణ పాఠకుల సంగతి చెప్పనక్కరలేదు. ఇనుపగుగ్గిళ్ళ 8. కవిజీవితములు, 1955 ముద్రణ, పుట 314. 9. దక్షిణదేశీయాంధ్ర వాజ్మయము, వుట 84, అభిజ్ఞాపిక, 10. మీగడతరకలు, పుట 177 (భారతి రజతోత్సవ సంచికలోని వ్యాసమే ఇందులో ఉంది)<noinclude><references/></noinclude> 5915yl6iix1r5ncivadcuxbnld0cwdv 104 235846 592733 2026-10-20T22:18:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 11. కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు వంటి ఈ కావ్యాన్ని అచ్చువేయిద్దామనే సంకల్పం ఎందుకు కల్గిందో వేటూరి వారిలా చెప్పారు: "దీనిని ప్రకటించుటకు కృష్ణాధ్వరి మీది గౌరవముగాని, శ్లేషకవ...' 592733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>152 11. కృష్ణాధ్వరి, శ్లేష కవులు వంటి ఈ కావ్యాన్ని అచ్చువేయిద్దామనే సంకల్పం ఎందుకు కల్గిందో వేటూరి వారిలా చెప్పారు: "దీనిని ప్రకటించుటకు కృష్ణాధ్వరి మీది గౌరవముగాని, శ్లేషకవిత మీది యాదరము గాని, అముద్రిత గ్రంధ ప్రకటనము మీది యౌత్సుక్యము గాని కారణములు గావు మహనీయుడైన రఘునాధ రాయలమీది యాదరమే యీ ఉద్గ్రంధ ప్రకటనమునకు నన్ను ఉత్సాహపరుచుచున్నది." అని నిర్మొహమాటంగా చెప్పేశారు." రఘునాధుని ముఖం చూసి వేటూరివారు దీనిని అచ్చువేసి ఉంటే వారి పేరును చూసి దీనిని ఆంధ్రులు ఆదరించి ఉండేవారు. ఈ ద్వ్యర్థి కావ్యంలోని కధల జోడింపును చల్లావారు చక్కగా పొందుపరిచారు. కొన్ని శ్లేషల చమత్కారాలను చూపించారు. కృష్ణాధ్వరిలాగే మరి కొందఱు శ్లేష కవులు బహుళార్థ కావ్యాలను ఈ యుగంలో వ్రాశారు. మహెూపాధ్యాయ ఎలకూచి బాలసరస్వతి రాఘవయాదవపాండవీయం అనే మూడర్థాల కావ్యం వ్రాశాడు (D.687). ఈయన మూడు కధలనే జోడిస్తే నాలుగర్థాల కావ్యాన్ని సంపుటి కరించిన మొనగా డొకాయన ఈ యుగంలోనే ఉన్నాడు. ఆయన శ్లేషకవితా పితామహుడని పేరు కెక్కినవాడట. అతని పేరు గునుగుటూరు వెంకటకృష్ణకవి. ఈయన 'నల యాదవ రాఘవ పాండవీయం' అనే నాలుగర్థాల కావ్యం వ్రాశాడు. అయితే ఇలాంటి ఫిటు ఇంతకు ముందే మరింగంటి సింగరాచార్యులవారు చేశారు. గునుగుటూరు వెంకటకృష్ణయ్య సంగతి అతని మేనల్లుడు కోడూరు వెంకటాచలం వ్రాసిన "శివరహస్య ఖండం' అనే కావ్యం వల్ల తెలుస్తుంది (R.80) కోడూరి వెంకటాచలం క్రీ.శ. 1700 ప్రాంతాలలో ఉన్నాడు. అతని మేనమామ ఒకతరం ముందుగా ప్రసిద్ధుడై ఉండి ఉంటాడు. కృష్ణాధ్వరి ధర్మమా అని ఇప్పుడు శ్లేష కావ్యకర్తల వివరాలు కోడికరిద్దాం: 1. రెండర్థాల కావ్యాలు: 1. రాఘవపాండవీయం 2. రాఘవపాండవీయం 3. హరిశ్చంద్రనలోపాఖ్యానం 4. రామకృష్ణవిజయం 5. వైషధపారిజాతం భీమన (నష్టం) పింగళి సూరవరాజు భట్టుమూర్తి మరింగంటి సింగరాచార్యులు కృష్ణాధ్వరి 11. ఈ గ్రంథాన్ని ప్రకటించకుండానే వారు కీర్తిశేషులవడం దురదృష్టం మిత్రులు వేటూరి అనందమూర్తి దీనిని ప్రచురించి తండ్రిగారి అభిలాషను పూర్తిచేస్తే బాగుంటుంది 12. సమగ్రాంధ్రసాహిత్యం, నవాబులయుగం,<noinclude><references/></noinclude> emjo8giybkqxg55pgra21lngzii3ob5 104 235847 592734 2026-10-20T22:18:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 6. రాఘవవాసుదేవీయం. D. 688 చిత్రకవి సింగరాచార్యులు 7. రావణదమ్మీయం 8. యాదవభారతీయం 9. ధరాత్మజా పరిణయం 10. శివరామాభ్యుదయం 11. కృష్ణార్జున చరిత్ర 12. అచలాత్మజా పరిణయం 2...' 592734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 6. రాఘవవాసుదేవీయం. D. 688 చిత్రకవి సింగరాచార్యులు 7. రావణదమ్మీయం 8. యాదవభారతీయం 9. ధరాత్మజా పరిణయం 10. శివరామాభ్యుదయం 11. కృష్ణార్జున చరిత్ర 12. అచలాత్మజా పరిణయం 2. మూడర్థాల కావ్యాలు: పిండిప్రోలు లక్ష్మణకవి చెన్నకృష్ణకవి కొత్తలంక మృత్యుంజయుడు 153 పొడూక పెద్దరామయ్య మంత్రి ప్రగడ సూర్యప్రకాశం తిరుమల బుక్కపట్టణం వెంకటాచార్యుడు 1. రాఘవయాదవపాండవీయం, D.687 2. రాఘవయాదవపాండవీయం. R.414 3. యాదవరాఘవపాండవీయం ఎలకూచి బాలసరస్వతి అయ్యగారి వీరభద్రయ్య నెల్లూరి వీరరాఘవుడు 4. రామకృష్ణార్జున రూపనారాయణీయం ఓరుగంటి సోమశేఖరం 3. నాలుగర్థాల కావ్యాలు: 1. నలయాదవరాఘవపాండవీయం 2. నలయాదవరాఘవపాండవీయం మరింగంటి సింగరాచార్యులు గునుగుటూరి వెంకటకృష్ణయ్య<noinclude><references/></noinclude> cg1nepwu01om3rj9blu5pboaqgvvnmi 0 235848 592735 2026-10-20T22:19:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = కృష్ణాధ్వరి శ్లేషకవులు | ముందరి = [[../అందుగులవెంకయ్య/]] | తదుపరి = [[../పెద్దాపురం ప్రభువులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages...' 592735 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = కృష్ణాధ్వరి శ్లేషకవులు | ముందరి = [[../అందుగులవెంకయ్య/]] | తదుపరి = [[../పెద్దాపురం ప్రభువులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=161 to=167 /> b5henqmfxxlcvye8c2sb4h2cvslwipy 104 235849 592736 2026-10-20T22:21:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12.పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు దక్షిణాన మధురలోనూ, తంజావూరులోనూ రాయసామంతులు స్వతంత్ర రాజ్యాలను ఏర్పరచుకొని సాహిత్యసేవచేస్తున్న రోజులలోనే ఉత్తరాన గోదావరి మండలంల...' 592736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12.పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు దక్షిణాన మధురలోనూ, తంజావూరులోనూ రాయసామంతులు స్వతంత్ర రాజ్యాలను ఏర్పరచుకొని సాహిత్యసేవచేస్తున్న రోజులలోనే ఉత్తరాన గోదావరి మండలంలో సాగి పోతరాజుగారి వంశంలోని వత్సవాయి చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారు పెద్దాపుర సంస్థానం సంపాదించి పృధివీరాజ్యం ప్రారంభించారు. నాయకరాజులు రాయసింహాసనానికి అణుకువగా ఉంటే పెద్దాపురం ప్రభువులు గోలకొండ సుల్తానులకు మిత్రులుగా ఉండేవారు. చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారు క్రీ.శ. 1555 నుండి 1607 దాకా పాలించారు. వీరి ధైర్యాన్ని మెచ్చుకొని గోలకొండ సర్ధారు షేక్ మహమ్మద్ ఖాన్ పసిడి ఖడ్గాన్ని బహుకరించాడు. ఇది ఏ సందర్భంలో ఇచ్చాడో తెలియదు. చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారు 'పెద్దాపురంబున బిరుదాంతపురిలోన యవన వీరుల పరాహతుల చేసె అని అనంతర గ్రంధాలవల్ల తెలుస్తోంది. ' అటు తిరుపతివద్దా. ఇటు తూరుపునాట యుద్ధాలలో వారు పాల్గొన్నారు. సమరాలలోనే కాక సాహిత్యసేవలో కూడ ఈ తిమ్మరాజుగారు శ్రద్ధచూపేవారు. ఈయన వద్ద సకల శాస్త్ర ప్రశంసులైన విద్వాంసులు, 'ఉభయభాషాకవిత్వనిర్మాణ సామర్ధ్యం ఉన్న కవులు ఉండేవారు. వారి ప్రధానులు పరతంత్రభేదన ప్రభావ కవితావధానులు. నిజానికి చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారికి మిగతా రెండుభుజాలుగా ప్రధానులు ప్రఖ్యాతులయ్యారు. గుణవిభూషు డేనుగు గుర్వమంత్రి దీరుడగు పోలప్రెగడ సూరమంత్రి 1. రాయవిలాసం, ఏనుగు లక్ష్మణకవి, 1-69.<noinclude><references/></noinclude> 8hn9vl7thqq1w6f8ml8vsk6owk3y6bc 104 235850 592737 2026-10-20T22:21:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '155 12. పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు కడమ రెండు భుజంబులుగా బ్రఐరె మహి చతుర్భుజ రహిని దిమ్మెప్రభుండు. [R.78] తిమ్మరాజుగారి కుడిభుజంలాంటి ఏనుగు గురవమంత్రిగారు పండితవంశంలో...' 592737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>155 12. పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు కడమ రెండు భుజంబులుగా బ్రఐరె మహి చతుర్భుజ రహిని దిమ్మెప్రభుండు. [R.78] తిమ్మరాజుగారి కుడిభుజంలాంటి ఏనుగు గురవమంత్రిగారు పండితవంశంలో పుట్టినవారు. వీరి ఇంటిపేరు నిజానికి పైడిపాటివారు. అయితే క్రీ.శ. 1500 ప్రాంతాలలోను, అంతకుపూర్వమో పైడిపాటి జలపాలమంత్రిగారు కళింగ గజపతులను మెప్పించి ఒక ఏనుగును, సోమేశ్వర అగ్రహారాన్ని పొందారు. ఏనుగును దానంగా పుచ్చుకొనడం వల్ల పైడిపాటివారికి ఏనుగువారనే ఇంటిపేరు వచ్చింది. ఈ జలపాలమంత్రి మనుమడే తిమ్మరాజుగారి భుజంలాగా ఉన్న ఏనుగు గురువమంత్రి. గురవమంత్రిగారికి గురురాజయ్య అనే సోదరుడు ఉన్నాడు. ఈయన దిట్టకవి వెంకటయ్యగారి కుమార్తె పేరమ్మను వివాహం చేసుకొన్నాడు. చాలా చక్కని కవిత్వం చెప్తాడు. అంచేత ఈ వెంకటయ్యగారికి దిట్టకవి అనే బిరుదు వచ్చింది గాని వారి ఇంటిపేరు వెణుకుదురుపల్లివారు. దిట్టకవి వెంకటయ్యగారు ఏ గ్రంథాలు వ్రాశారో తెలియదుగాని ఆయనకొడుకు విశ్వనాధం మంచికవి. చిన్న ప్పుడే శ్రీరామవిజయం అనే యక్షగానం వ్రాశాడు. తరువాత గౌరీవివాహం అనే ద్విపదకావ్యాన్ని కవిజనశ్రవణ సౌఖ్యంగా వ్రాశాడు. యక్షగానాలూ, ద్విపదలే కాక చిత్రకవితలో కూడా దిట్టకవి వెంకటయ్యగారి కుమారుడు దిట్ట. నిరోష్ఠ్యప్రబంధంగా హరిశ్చంద్రచరిత్ర వ్రాశాడు. ఒక్క తెలుగులోనే కాక సంస్కృతంలోకూడా వెణుకు దురుపల్లి విశ్వనాధం దిట్టమైన కవిత్వం చెప్పగలడు. దేవభాషలో పారిజాతాపహరణం వ్రాశాడు. తన బావమరిది–ఇన్ని గ్రంధాలు వ్రాసిన నేర్పరి హరివంశంలోని ఆశ్చర్య వర్వాన ఉండే శేషధర్మాలను అనువదించదలచాడని గురురాజు తన అన్నగారైన గురవమంత్రికి చెప్పాడు. తమ్ముని బావమరిదికి రాజసత్కారాలు చేయాలని గుర్వమంత్రి తలచాడు. వెఱుకుదురుపల్లివారు దక్షారామంలో ఉండేవారు. చతుర్భుజ తిమ్మరాజా గ్రామం విచ్చేసినప్పుడు విశ్వనాధానికి గుర్వమంత్రి రాజదర్శనం చేయించాడు. తిమ్మరాజుగారు కవిని చూసి ఇలా ప్రస్తుతించాడు: ఏరీనీకు సమాను అప్పటి తటి స్వద్వత్కవిగ్రామణుల్ పారావారపరీతసర్వవసుధాభాగంబునం దున్నట దౌరీకాంతజటాభటాంతరరటద్దంగా తరంగావళి భూరిశ్రవ్యమళంఘళధ్వనుల దెల్సు న్నీవచోగుంభనల్. [R.78]<noinclude><references/></noinclude> 26c63ytfqk1t8ydo1q3mpj4w2rhl6mo 104 235851 592738 2026-10-20T22:21:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 156 ఆ వచోగుంభనలకు ముగ్ధులై చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారు కవిని ' ఇప్పుడు నీవు చెప్పబూనిన కావ్యంబు శేషధర్మమంకితము చేయు మాపేర ననఘచరిత అని అర్థించారు. విశ్వనా...' 592738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - VII 156 ఆ వచోగుంభనలకు ముగ్ధులై చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారు కవిని ' ఇప్పుడు నీవు చెప్పబూనిన కావ్యంబు శేషధర్మమంకితము చేయు మాపేర ననఘచరిత అని అర్థించారు. విశ్వనాధం దానిని మూడాశ్వాసాల కావ్యంగా రచించాడు. ఇది కొంతమాత్రమే అచ్చుపడింది. వత్సవాయవారి వంశాన్ని కవి వర్ణించాడు కనుక అవతారికమాత్రమే ముద్రించారట. శేషధర్మాల అముద్రితప్రతి ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయంలో ఉంది (R.78]. వెణుకుదురుపల్లి విశ్వనాధం వ్రాసిన ఇతర గ్రంధాల పేర్లు మాత్రమే తెలుస్తున్నాయి గాని వాటిలో ఏ ఒక్కటి మిగలలేదు. ఇతని కావ్యాలే కాక ఇతని కుమారుని గ్రంధాలుకూడ దొరక్కపోవడం దురదృష్టం. వెఱుకుదురుపల్లి విశ్వనాధం తన కొడుక్కు తండ్రి పేరు పెట్టుకొన్నాడు. ఆ కుర్రవాడికి తాతగారి బిరుదే ఇంటిపేరు అయింది. దిట్టకవి వెంకటపతి చదవకుండానే సర్వశాస్త్రపాండిత్యం సంగ్రహించాడు. చిన్నప్పటినుంచి ఆంధ్రగీర్వాణభాషలలో కృతులు రచించాడు. విష్ణుపురాణం మొదలైనవి తెనిగించాడు. విధ్యావాదంలో మనోభయంకరులైన విద్వాంసులను గెలిచాడు. ఇతడేవో లక్షణ గ్రంధాలు కూడా వ్రాశాడుకాబోలు. కూచిమంచి తిమ్మకవి తన సర్వలక్షణ సారసంగ్రహంలో దిట్టకని వెంకటకవి చెప్పినదానిని ఖండించాడు. పదము మొదలనిడుదతుది తద్భవంబుల-రేవగానిశకటరేఫకాదు నిక్కమనుచునుగుఱనిధిదిట్టకవివేంక-టార్యపరుడు నుడివె నది హుళక్కి, [సర్వలక్షణ. 2 శకటరేఫ 10] దిట్టకవి చెప్పినది హుళక్కి కావచ్చునుగాని ఆయన సుగుణనిధి అని అంగీకరించడం తిమ్మకవి సహృదయతను చాటుతుంది దిట్టకవి వెంకటయ్యను సమకాలికు లందరూ సమ్మతించారు. వెణుకుదురుపల్లి విశ్వనాధకవిని నుతించిన “ప్రతికవీ వెంటనే అతనికొడుకునుకూడా విద్యావిశారదునిగా ప్రశంసించాడు. వేణుకుదురుపల్లి విశ్వనాధం కొడుకే కాదు, మేనల్లుడు కూడా కవి. ఏనుగు గురవరాజుగారి అబ్బాయిపేరు లక్ష్మణకవి. సరసప్రౌఢవచోవిలాసాలు, ప్రబంధ రచనాదక్షత అలవరుచుకొన్నాడు. మనోజ్ఞ శబ్దాలకుదండి. ఉపమానాలకు రెండవ కాళిదాసు, రసనీతి ఉట్టిపడే సూక్తులకు కుండలీంద్రుడని అందరూ మెచ్చుకొనేవారు. ఈయన గీతారహస్యవేది. రసోచితంగా ఇతడు రాజశేఖర చరిత్ర రాశాడు. దీనిని ఎవరికి అంకితం ఇచ్చాడో తెలియదు. దీనికి తరువాత ఏనుగు లక్ష్మణకవి తుల్యానదీమహాత్మ్యం అనే కావ్యాన్ని అర్థగౌరవం కులికేటట్లు రచించాడు. దీనిని వత్సవాయివారి వంశంలోనే కస్తూరి రంగరాజు గారి కుమారుడు జగ్గరాజుకు అంకితం<noinclude><references/></noinclude> 873ylfunk63jelhi5uhqc3rosnprels 104 235852 592739 2026-10-20T22:21:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '157 12. పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు ఇచ్చాడు. తరువాత పటుచమత్కార గుంభనంతో ద్రౌపదీపరిణయాన్ని రచించాడు. ఈ కావ్యాన్ని పెద్దాపురం ప్రభువు సార్వభౌమ తిమ్మరాజుకి అంకితం ఇచ్...' 592739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>157 12. పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు ఇచ్చాడు. తరువాత పటుచమత్కార గుంభనంతో ద్రౌపదీపరిణయాన్ని రచించాడు. ఈ కావ్యాన్ని పెద్దాపురం ప్రభువు సార్వభౌమ తిమ్మరాజుకి అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ తిమ్మరాజుగారు పెద్దాపుర సంస్థానం సంపాదించిన చతుర్భుజ తిమ్మ రాజుగారి పెద్దమనుమడు. ద్రౌపదీపరిణయాన్ని అంకితం పుచ్చుకొని సార్వభౌమ తిమ్మరాజు గారు ఏనుగు లక్ష్మణకవిని బాగా సత్కరించారు. అశ్వాలూ, మణిభూషణాలూ, అందలాలూ ఇచ్చి పెద్దాడ కరణీకాన్ని ప్రసాదించారు. దీపరిణయాన్ని వ్రాసిన పిమ్మట లక్ష్మణకవి ధ్రువచరిత్రను వ్రాశాడు. దీనిని రాజబంధువు వెంకటరాజుగారి జగ్గరాజుకు అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ కావ్యాన్ని మహాకవిపుంగవులు మెచ్చుకొన్నారట. లక్ష్మణకవి కవికులసార్వభౌముడని అతని మనుషుడు ప్రస్తుతించాడు. ఆ మనుమడి పేరుకూడా లక్ష్మణకవే. చాలా ప్రసిద్ధుడు. భర్తృహరి సుభాషితాన్ని తెనిగించాడు. ఈ చినలక్ష్మణకవి తనగురించి చేసిన ప్రశంసలవల్లనే పెదలక్ష్మకవి గొప్పతనం తెలియవస్తున్నది. పెదలక్ష్మణకవి భీమసేనవిజయం, భల్లాణనారాయచరిత్ర అనే కావ్యాలు కూడా వ్రాశాడు. వీటిలో భీమసేనవిజయం నేడు దొరుకుతున్నది. ఇది అముద్రితం. తాళపత్రప్రతి ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయంలో ఉంది (14-13-18R..1030 D. 29981. ఈ పుస్తకవివరాలు ఇంకా గ్రంధాలయంవారు వర్ణణాత్మక కేటలాగులో వ్రాయలేదు. ప్రస్తుతం ఇది మద్రాసునుండి తిరుపతి తరలించిన పుస్తకాలలో ఉంది. తుల్యా మహాత్మ్యం కొంత మాత్రం చిత్రాడలోని అముద్రిత ఆంధ్రసర్వస్వం వారికి లభించిదట. ' మిగిలిన గ్రంధాలు చెప్పుకుందుకే గాని చదువుకొందుకు మిగలలేదు. మొత్తంమీద ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి వ్రాసిన గ్రంధాలు ఏవీ వెలుగుచూడలేదు. పెదలక్ష్మణకవి ద్రౌపదీ పరిణయం అంకితం పుచ్చుకొన్న సార్వభౌమ తిమ్మ రాజుగారు స్వయంగా కవిత్వం చెప్పలేదుగాని వారి తమ్ముడు బలభద్రరాజు స్వయంగా కవి. ఈయన శ్రీరామశతకాన్ని రచించాడు సాహిత్య సారజ్ఞుడై భోజ రాజంత కీర్తిని ఆర్జించాడు. స్వయంగా కవిత్వం చెప్పటమేకాక కిరాతార్జునీయం అనే కావ్యాన్ని అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు. 'ఇది అమిత ఖ్యాతిమూలమైన కృతి' అని చిన లక్ష్మణకవి చెప్పాడుగాని అంతకీర్తిని పొందిన కావ్యాన్ని ఎవరు రచించారో కూడా తెలియదు. బహుశా దిట్టకవి వెంకటకవి చెప్పినది కావచ్చు. ఈ బలభద్రరాజుగారి కుమారుడు ఉత్తరోత్తరా పెద్దాపుర సంస్థానానికి వారసు 2 ఆంధ్రకవితరంగిణి, 12వ సంపుటి, పుట 163.<noinclude><references/></noinclude> 4pj4scbafu41wx3xngo5ed1255l2exn 104 235853 592740 2026-10-20T22:22:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 158 డయ్యాడు. సార్వభౌమ తిమ్మరాజుగారు క్రీ.శ. 1648 నుండి 1688 దాకా పాలించారు. వారికి సంతానం లేదు. అందుచేత తమ్ముని కొడుకు రాయప్పరాజుకే పట్టం కట్టారు. ఇతడు పినతం...' 592740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం VII - 158 డయ్యాడు. సార్వభౌమ తిమ్మరాజుగారు క్రీ.శ. 1648 నుండి 1688 దాకా పాలించారు. వారికి సంతానం లేదు. అందుచేత తమ్ముని కొడుకు రాయప్పరాజుకే పట్టం కట్టారు. ఇతడు పినతండ్రిలాగా కృతులు అంకితం పుచ్చుకోలేదు. తండ్రి లాగా చెప్పనూలేదు. రాయప్పరాజు నాట్యకళను పోషించినట్టుంది. 'రాజవిద్వస్స భానాట్య రంగములకు గవితనిజరఁక్తి ఘనరక్తిగాగదనరె' అని ఈరాజుని ఏనుగు చినలక్ష్మణకవి వర్ణించాడు.' ఈ రాయపరాజుగారినే ఉద్దండరాయ జగపతిరాజు అంటారు. ఈ వంశంలోని వాళ్ళు తరువాత స్వయంగా కృతులు చెప్పారు. అంకితాలు పుచ్చుకొన్నారు. ఆ వివరాలు తరువాతి యుగంలో చెప్పుకొందాం. మొత్తంమీద వత్సవాయి జగపతులు తొలిదగ్గరనుండి కవితాపోషకు అని చెప్ప వచ్చును. ఇప్పుడు నాయకరాజులు సమకాలికులైన జగపతులగురించి, వారి ఆశ్రితులగురించి తెలిసిన విషయాలు క్రోడీకరిద్దాం. 1. వెణుకుదురుపల్లి వెంకయ్య:- దిట్టకవి అనేబిరుదు పొందాడు. ఏ గ్రంధాలు వ్రాశాడో తెలియదు. ఏనుగు వారి వియ్యంకుడు. విశ్వనాధకవికి తండ్రి. 2. వెణుకుదురుపల్లి విశ్వనాథకవి:- శ్రీరామ విజయం (యక్షగానం). గౌరివివాహం(ద్విపద), హరిశ్చంద్ర చరిత్ర(నిరోష్ఠ్యం), పారిజాతాపహరణం (సంస్కృతం), శేషధర్మాలు రచించాడు. ఆఖరు కావ్యం చతుర్భుజ తిమ్మరాజు గారి కంకితం ఇచ్చాడు. ఏనుగు లక్ష్మణకవికి మేనమామ. 3. దిట్టకవి వెంకటకవి:- విశ్వనాధం కుమారుడు విష్ణుపురాణం మొదలైనవి. వ్రాశాడు. ఏవీదక్కలేదు. ఇతడు చెప్పిన కిరాతార్జునీయం ప్రతి అసమగ్రమైనా లభిస్తోంది. [R.8081 4. చతుర్భుజ తిమ్మరాజు:- క్రీ.శ. 1555 నుండి 1607 దాకా పాలించాడు. పెద్దాపుర సంస్థాన సంపాదకుడు. శేషధర్మాలు అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు. 5. రాయప్పరాజుగారు:- చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగారి పుత్రుడు. క్రీ.శ. 1607 నుండి 1649 దాకా పెద్దాపురం పాలించాడు. ఈయన ఏ కవులనూ సత్కరిం చినట్టు తెలియదుగాని, ఈయనను మాత్రం మాటిమాటికి అక్కన్న మాదన్నలు, తానీషా 3. రామవిలాసం, 1-105. 4. వత్సవాయి వారివంశంలో ఆ ఇంటిపేరు తెచ్చిన రామరాజుగారి సోదరుడు తెలుగురాయలు. 'విక్రమార్క చరితోత్తమకావ్యనాయకుడు' అని ఏనుగు చినలక్ష్మణకవి వ్రాసిన రామవిలాసంవల్ల తెలుస్తుంది. 1-40.<noinclude><references/></noinclude> 8wfrevdiqrr7tsr509eh2iqb83ribnk 104 235854 592741 2026-10-20T22:22:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '159 సత్కరించేవారు. 12. పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు 6. పార్వభౌమ తిమ్మరాజుగారు:- క్రీ.శ. 1649 నుండి 1658 దాకా పెద్దాపురం పాలించారు. ఏనుగు లక్ష్మణకవిచేత ద్రౌపదీ పరిణయం అంకితం వు...' 592741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>159 సత్కరించేవారు. 12. పెద్దాపురం ప్రభువులు, వారి ఆశ్రితులు 6. పార్వభౌమ తిమ్మరాజుగారు:- క్రీ.శ. 1649 నుండి 1658 దాకా పెద్దాపురం పాలించారు. ఏనుగు లక్ష్మణకవిచేత ద్రౌపదీ పరిణయం అంకితం వుచ్చుకొన్నారు. 7. బలభద్రరాజుగారు:- సార్వభౌమ తిమ్మరాజుగారి తమ్ముడు. శ్రీరామశతకం వ్రాశాడు. కిరాతార్జునీయం అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు. 8. ఏనుగు లక్ష్మణకవి:- కవికుల సార్వభౌముడు అని మన్ననలు పొందాడు. (1) రాజశేఖరచరిత్ర (2) తుల్యానదీమహాత్మ్యం (3) ద్రౌపదీ పరిణయం (4) ధ్రువచరిత్ర (5) భీమసేనవిజయం (6) భల్లాణ రాజచరిత్ర అనే గ్రంథాలు వ్రాశాడు. 9. కస్తూరి రంగరాజుగారి జగ్గరాజు:- పెదలక్ష్మణకవి గారి తుల్యా మహాత్మ్యం అంకితం వుచ్చుకొన్నాడు. 10. వత్సవాయి వెంకటరాజుగారి జగ్గరాజు:- పెద్దలక్ష్మణకవిగారి ధ్రువచరిత్రకు కృతిపతి.<noinclude><references/></noinclude> f0ibwj5ewk5fmg4kpp4dou469rq42b1 0 235855 592742 2026-10-20T22:23:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = పెద్దాపురం ప్రభువులు వారి ఆశ్రితులు | ముందరి = [[../కృష్ణాధ్వరి/]] | తదుపరి = [[../తొలి తరం ఇతర కవులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం =...' 592742 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = పెద్దాపురం ప్రభువులు వారి ఆశ్రితులు | ముందరి = [[../కృష్ణాధ్వరి/]] | తదుపరి = [[../తొలి తరం ఇతర కవులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1986 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf" from=168 to=173 /> mae7cify3cme6q4t1v75ncd44eaa244 104 235856 592743 2026-10-20T22:25:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '13. తొలి తరం ఇతర కవులు మాటల నేర్పులా? సరసమార్గములా? పాటల గంధులా! కళల భాగ్యములా? నాట కళలలా? అన్నింట్లోనూ రఘనాధనాయకుడు కీర్తిలోలుడే అని చేపుకూర వెంకటరాజుగారు ప్రశంసించారు (విజ...' 592743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>13. తొలి తరం ఇతర కవులు మాటల నేర్పులా? సరసమార్గములా? పాటల గంధులా! కళల భాగ్యములా? నాట కళలలా? అన్నింట్లోనూ రఘనాధనాయకుడు కీర్తిలోలుడే అని చేపుకూర వెంకటరాజుగారు ప్రశంసించారు (విజయ. పీఠిక, 28). ఈ యుగంలోని కవులు కూడా అంతటి కీర్తిలోలురే! పద్యకావ్యాలా, ద్విపద కావ్యాలా, యక్షగానాలా, పచనకావ్యాలా? ఒకటేమిటి, అన్నిరకాల ప్రక్రియ లను చేతబట్టారు. యధాశక్తి తమ నేర్పుల్ని ప్రకటించారు. అన్ని ప్రక్రియలలోనూ రచనలు చేసినవాళ్ళలో లోకేరావు సోమన ఒకడు. 1. లోకే రావు సోమనః– కాకతీయ మహాసామ్రాజ్యానికి క్రీ.శ. 1250 ప్రాంతాలలో శివదేవయ్య మహామంత్రిగా ఉండేవాడు. ఆయన సంస్కృతాంధ్రకవితాపితామహుడు. పురుషార్థసారం, శివదేవధీమణి శతకం అనే గ్రంధాలు రచించాడు.' ఆయనగోతం ఏమిటో తెలియదుగాని ఆశ్వలాయన శాఖలో హరితసగోత్రీకుడైన ఒక శివదేవమంత్రి పూర్వం 'లోకేరావు' అనే ఊరు నిర్మించాడు. ఈ ఇద్దరు శివదేవమంత్రులకి ఏదైనా బాదరాయణ సంబంధం ఉందో లేదో తెలియదు. లోకేరావు పురాన్ని నిర్మించిన శివదేవమంత్రి కుటుంబానికి ఆవూరి పేరే ఇంటిపేరు అయింది. ఆ వంశంలో సోమన్న అనే కవి జన్మించాడు. అతడు చాలా కావ్యాలు వ్రాశాడు. అలంకారయుక్తంగా, కవిరాజులు శిరకంపనం చేసేటట్టు. భావజ్ఞులు చెవులకు పండుగా బలభద్రవిజయం అనే ద్విపదకావ్యం ఒకటి రచించాడు. తకుముందు రచించిన కావ్యాల సంగతి ఇలా చెప్పాడు: సుమహితంబుగ నేను సోమనాహ్యయుడు బల్లా చరితంబు పద్యకావ్యంబుగ-యెల్లవారలు మెచ్చ యేజేసినాడ అలశివరాత్రి మహత్యము తెనుంగు వలనుగా వచనకావ్యము చేసినాడ లక్షణాదేవికళ్యాణంబుద్విపద-యక్షగానంబుగా నమరించినాడ 1. సమగ్రాంధ్రసాహిత్యం, 2వ సంపుటి,<noinclude><references/></noinclude> nremj2fhpxqid0qcglgo1aoofhw1b8r 104 235857 592744 2026-10-20T23:14:45Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|102|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}</noinclude>21. రుద్రస్త్ర్యంబకో భువనస్య పితాచ । 22. తయోర్వ్య క్తః శబ్ద ఆద్యః పుత్ర ఆసీత్ । 23. స ఏవ బ్రహ్మణస్పతిః । 24. గణపతి స్తాన్త్రికాణాం భాషాయామ్ । 25. ఆయంచ వ్యక్తః శబ్దః కర్ణపిధానకాలానుభూతకల్పో నిత్య ఆకాశే । 26. రుద్రః స శబ్దాం దివం పునరభ్యతపత్ I 27. వాయు రజాయత । 28. స ద్వితీయః పుత్రః । 29. భైరవ స్తాన్త్రికాణాం భాషాయామ్ । 30. తం రుద్రో౽న్వభవత్ । 31. స స్పర్శః । 32. తత్ర ద్యౌః శరీరాయతే । 33. తరంగవశా న్నానాత్వ వ్యవహారశ్చ వాయోః । 34. తదా వాయవో రుద్రసూనవో మరుత ఉచ్యన్తే । 35. రుద్రః స స్పర్శ వాయుశబ్దాం దివం పునరభ్యతపత్ ।<noinclude><references/></noinclude> dbpse19ke3wyspfgvy2bvqc4jtbuuzg 104 235858 592745 2026-10-20T23:23:06Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 592745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||రుద్రకుటుంబ సూత్రము|103}}</noinclude>21. రుద్రుని త్ర్యంబకుడనియు, భువనములకు తండ్రియనియు పిలుతురు. (త్రిభువనసృష్టికి కారణ మీక్ష గావున మూడింటికి మూడు దృష్టులు బరపు ముక్కంటివాడని యొక భావము. మూడు దృష్టులు అంబికవైనచో వారి భర్త యని యింకొక భావము.) 22. వారియొక్క వ్యక్తశబ్దమే ప్రధమపుత్రుడయ్యెను. 23. అతడే బ్రహ్మణస్పతి. 24. తాంత్రికుల పరిభాషయం దతడే గణపతి. 25. ఈ ప్రధమమైన వ్యక్తశబ్ద మాకాశమం దనుభవమాత్రమున నున్నది. ఎట్లనగా, మనము చెవులు మూసికొనినప్పుడందలి యాకాశమం దనుభవమగు శబ్దమువలె. 26. ఈ వ్యక్తశబ్దముతో గూడిన దివము నవ్యక్తప్రణవరూపుడగు రుద్రుడు తిరుగ జ్వలింపజేసెను. 27. వాయువు పుట్టెను (వ్యక్తశబ్ద విజృంభణమువలన). 28. అది ద్వితీయ పుత్రుడయ్యెను. 29. తాంత్రికుల పరిభాషయం దితడే భైరవుడు. 30. ఆ వాయువును రుద్రు డనుభవించెను. 31. అట్టి యనుభవమే స్పర్శ. 32. ఆ స్పర్శానుభవముకొఱకు దివమే శరీరమగుచున్నది. 33. వాయువునకు తరంగ (చలన) వశమువలన నానాత్వముచే వాయువులను బహువచనముకూడ వ్యవహారమందు కల్గెను. 34. అప్పు డా వాయువులు రుద్రసూనులైన మరుత్తు లనబడిరి. (వీరును భైరవరూపులే గావున ద్వితీయ పుత్రుని వంటివారని యెఱుగవలెను.) 35. రుద్రు డా స్పర్శవాయుశబ్దములతో గూడిన దివమును తిరుగ జ్వలింపజేసెను. (వ్యక్తసృష్టికొఱకు దివమును తపింపజేయువాడు రుద్రుడే యగుచున్నందున నతని తపస్సునుండి పుట్టిన కుటుంబము రుద్రకుటుంబము.)<noinclude><references/></noinclude> 5utfkz4kkogcgdor306o208lr30dr09 6 235859 592746 2026-10-20T23:32:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592746 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 235860 592747 2026-10-20T23:39:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 592747 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[చొక్కనాథచరిత్ర]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు|పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=చెన్నపురిప్రభుత్వప్రాచ్యలిఖితపుస్తకభాండాగారము |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1954 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} kzcsit1ropjea5h17v1ojue846au5k2 6 235861 592748 2026-10-20T23:43:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 592748 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 235862 592749 2026-10-20T23:48:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 592749 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[వాల్మీకిచరిత్రము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రఘునాథభూపాలుడు|రఘునాథభూపాలుడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1940 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} gdttdd3xzl88w5so1cxqoqqm6mejvfg 592819 592749 2026-10-21T07:42:23Z Rajasekhar1961 50 592819 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[వాల్మీకిచరిత్రము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రఘునాథ నాయకుడు|రఘునాథభూపాలుడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి |చిరునామా=విజయనగరం |సంవత్సరం=1940 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 4cas2ka5g05wnoncnp4odxzhfqqsb0k 104 235863 592750 2026-10-21T01:08:04Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 592750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|104|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}</noinclude><noinclude><references/></noinclude> 23nnwo9crg964ojnvbhuh04zo2il820 104 235864 592756 2026-10-21T04:14:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<u>ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి. నెం 3 రు.</u> {{p|fs150|ac|fwb}}వాల్మీకిచరిత్రము</p> {{p|ac|fwb}}రఘునాథభూపాల</p> {{Center|ప్రణీతము}} {{Center|ప్రకాశకులు}} {{p|ac|fwb}}ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి</p> {{Center|విజయనగరము}} {{Center|1940}}' 592756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><u>ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి. నెం 3 రు.</u> {{p|fs150|ac|fwb}}వాల్మీకిచరిత్రము</p> {{p|ac|fwb}}రఘునాథభూపాల</p> {{Center|ప్రణీతము}} {{Center|ప్రకాశకులు}} {{p|ac|fwb}}ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి</p> {{Center|విజయనగరము}} {{Center|1940}}<noinclude><references/></noinclude> n84zhg4ippoxjzus1dkt0m5dbfiu4l7 592757 592756 2026-10-21T04:14:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడినవి */ 592757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><u>ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి. నెం 3 రు.</u> {{p|fs150|ac|fwb}}వాల్మీకిచరిత్రము</p> {{p|ac|fwb}}రఘునాథభూపాల</p> {{Center|ప్రణీతము}} {{Center|ప్రకాశకులు}} {{p|ac|fwb}}ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి</p> {{Center|విజయనగరము}} {{Center|1940}}<noinclude><references/></noinclude> 21zd4rjf5ia66s1o6hr5n869ejfwn1h 107 235866 592761 2026-10-21T04:17:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[సూచిక చర్చ:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf]] పేజీని [[సూచిక చర్చ:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1).pdf]] కు తరలించారు 592761 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[సూచిక చర్చ:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1).pdf]] og4a4sa41rtxc6mhtff009fs833eizr 106 235867 592763 2026-10-21T04:19:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 దేవీప్రసాదశాస్త్రి, పేజీ [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1).pdf]] ను [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf]] కు దారిమార్పు ద్వారా తరలించారు: Revert 592763 proofread-index text/x-wiki #REDIRECT [[సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf]] eaqg766ybm26nssn2nyp8v6xpxfhi46 0 235868 592789 2026-10-21T06:44:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1)]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1)/ఆదిమయుగం|ఆదిమయుగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1989 }} <pages index="స...' 592789 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1)]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (1)/ఆదిమయుగం|ఆదిమయుగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1989 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf" from=1 to=11 /> q5qfft3f9jhfagsrc8nkco5cmf18hmt 0 235869 592808 2026-10-21T07:09:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2)]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2)/కాకతీయయుగం|కాకతీయయుగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1989 }} <page...' 592808 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2)]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2)/కాకతీయయుగం|కాకతీయయుగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1989 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf" from=1 to=11 /> 4nx87x3egu8wilo8rjmoo4evzi3dtzj 102 235870 592811 2026-10-21T07:22:11Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{author | firstname = లింగమకుంట | lastname = మాతృభూతయ్య | last_initial = మా | birthyear = <!--data now imported from wikidata, please consider deleting once matched--> | deathyear = <!--data now imported from wikidata, please consider deleting once matched--> | description = }} ==Works== * [[అభినయ దర్పణము]]' 592811 wikitext text/x-wiki {{author | firstname = లింగమకుంట | lastname = మాతృభూతయ్య | last_initial = మా | birthyear = <!--data now imported from wikidata, please consider deleting once matched--> | deathyear = <!--data now imported from wikidata, please consider deleting once matched--> | description = }} ==Works== * [[అభినయ దర్పణము]] jdnbjoiict6ha58cll6kyg0xgp7kx4a 592812 592811 2026-10-21T07:25:10Z Rajasekhar1961 50 592812 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = లింగమకుంట |అసలుపేరు = మాతృభూతయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = లింగమకుంట మాతృభూతయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[అభినయ దర్పణము]] lmczil59v0fd50t8ey8hlzphmv16moj 0 235871 592830 2026-10-21T08:29:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3)]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3)/పద్మనాయకయుగం|పద్మనాయకయుగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 19...' 592830 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3)]] | రచయిత = ఆరుద్ర | అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3)/పద్మనాయకయుగం|పద్మనాయకయుగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1989 }} <pages index="సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf" from=1 to=10 /> 9ji3acrilbxd2t5138rjwodarbpg4zd