Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 8063 1473100 1393891 2026-05-18T12:00:20Z Lp0 on fire 113020 remove cross-wiki spam 1473100 wikitext text/x-wiki [[Акс:Heterosexual symbol (bold, red blue).svg|thumb|Нишонаи Гетеро]] '''Дигарҷинсгароӣ''', '''ноҳамҷинсхоҳӣ''', '''гетеросексуализм''' ({{lang-en|heterosexuality}}) — гунае аз гароишҳои ҷинсӣ аст ва ба маънӣи кашиши ошиқона ва рифтори ҷинсии миёни афрод аз ҷинс ё ҷинсияти мухолиф аст<ref>Психология. А—Я. Словарь-справочник / Пер. с англ. К. С. Ткаченко. — {{М.}} : ФАИР-ПРЕСС. Майк Кордуэлл. — 2000.</ref>. Дигарҷинсгароӣ улгуе бодавом аз эҳсосоти отифӣ, ошиқона ва кашиши ҷинсӣ ба ҷинси мухолиф аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҷинсият]] kbtsen0rt0bcnaggtmhgmrk5mm2z1t2 0 14114 1473160 1206969 2026-05-19T06:56:01Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473160 wikitext text/x-wiki '''Иқлимшиносӣ''' - [[илм]] оид ба иқлим. Илми мазкур сабабҳои пайдоиш, тағйирёбӣ, паҳншавӣ ва навъҳои иқлимро дар рӯи Замин меомӯзад. Иқлимшиносӣ ба илмҳои ҷуғрофиёшиносӣ мансуб буда, бо обуҳавошиносӣ (метеорология) зич алоқаманд аст. Иқлимшиносӣ ба Иқлимшиносӣи умумӣ ва иқлимнигорӣ тақсим мешавад. Иқлимшиносӣи умумӣ сабабҳои ташаккули иқлимҳои гуногун, таъсири онҳо ба инсон ва объектҳои фаъолияти онҳоро таҳқиқ мекунад. Вобаста ба объект ва усулҳои таҳқиқот Иқлимшиносии умумӣ ба Иқлимшиносии физикӣ, аэроиқлимшиносӣ, микроиқлимшиносӣ ва палеоиқлимшиносӣ ҷудо мешавад. Иқлимнигорӣ (климатография) паҳншавии гуногуни иқлимро дар кураи Замин меомӯзад. Бо дар назар доштани аҳаммияти бузурги он дар хоҷагии халқ Иқлимшиносӣ боиси ба вуҷуд омадани як зумра илмҳои амалӣ (биоиқлимшиносӣ, агроиқлимшиносӣ, Иқлимшиносии тиббӣ, курортӣ, техникӣ ва ғ.) гардид. Маълумоти аввалинро оид ба иқлим ва қонунмандиҳои он олимони Юнони Қадим (Арасту, Ҳеродот, Страбон) пешниҳод кардаанд. Дар асарҳои олимони асримиёнагии тоҷик – Абурайҳони Берунӣ, Ибни Сино ва дигарон оид ба назарияи обуҳавошиносӣ ва Иқлимшиносӣ фикрҳои ҷолиб ва дорои аҳаммияти илмӣ ҷой доранд. Дар миёнаҳои асри 18 М. В. Ломоносов зарурати омӯзиши қабатҳои болоии атмосфера ва пешгӯӣ кардани обу ҳаворо асоснок кард. Баъди дар Петербург таъсис додани аввалин дар ҷаҳон Расадхонаи бузурги геофизикӣ (1849) таҳқиқоти иқлимшиносӣ дар Русия муваффақиятҳои калон пайдо кард. Дар инкишофи илми Иқлимшиносӣ хидмати олимони хориҷӣ ба монанди А. Гумболт, В. Кеппен, Ю. Ханн ва дигарон бузург аст. Иқлимшиносони шӯравӣ А. А. Каминский, Л. С. Берг, В. Ю. Визе, О. Н. Дроздов, Е. С. Рубинштейн, Б. П. Алисов, С. П. Хромов, Т. В. Покровская, М. И. Будико ва дигарон усулҳои таҳқиқоти сифатан нави Иқлимшиносиро истифода бурдаанд. Оғози таҳқиқоти обуҳавошиносӣ дар Осиёи Марказӣ ба солҳои 60 асри 19 рост меояд. Нахустин пойгоҳи обуҳавошиносии Тоҷикистон соли 1870 (ё 1866) дар Хуҷанд ва баъд дар ш-ҳои Истаравшан (1873), Панҷакент (1879), Мурғоб (1892), Хоруғ (1898) таъсис ёфтанд. Ҳангоми таъсиси Саридораи обуҳавошиноси (ҳидрометеорологӣ)-и ҶШС Тоҷикистон 10 пойгоҳи обуҳавошиносӣ мавҷуд буд. Соли 1933 дар минтақаи Бадахшон (пиряхи Федченко) расадхонаи баландкӯҳӣ бунёд гардид. Солҳои баъдӣ дар баландии ағбаҳои Анзоб, Шаҳристон, Хобуработ, Санглох, Булункӯл, Ишкошим ва ғ. пойгоҳҳои обуҳавошиносӣ сохта шуданд. Таҳқиқоти экспедитсионии Помир, ки дар ибтидои асри 20 бо ширкати А. П. Федченко, В. Ф. Ошанин ва Н. Л. Корженевский анҷом дода шудаанд, аҳаммияти бузург доштанд. Соли 1980 дар Тоҷикистон шабакаҳои обуҳавошиносӣ зиёд гардида, 60 пойгоҳ ва садҳо дидбонгоҳ (пост)-и обуҳавошиносӣ фаъолият доштанд ва мушоҳидаи обуҳавосанҷӣ дар як шабонарӯз 3 бор анҷом дода мешуд. Ҳоло иқлими Тоҷикистон дар асоси мушоҳидаҳои 190 пойгоҳи обуҳавосанҷӣ омӯхта мешаванд. Расадхонаи Хадамоти ҷумҳуриявии Тоҷикистон оид ба обуҳавосанҷӣ ва назорати муҳити табиат дар Душанбе (ҳоло Агентии обуҳавошиносии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон) солҳои 1966–70 оид ба иқлими Тоҷикистон маълумотномаҳо дарҷ кард, ки дар онҳо тавсифи миёна ва бисёрсолаи ҳарорати ҳавою хок, боришот, шамол, намии ҳаво ва ҳодисаҳои атмосферии ҳамаи пойгоҳу дидбонгоҳ (пост)-ҳои ҳудуди ҷумҳурӣ ҷой дода шудаанд. Ҳоло шабакаи назорати ҳидрометеорологии Тоҷикистон дорои 58 пойгоҳи обуҳавошиносӣ (35 обуҳавосанҷӣ, 5 ҳидрологӣ, 2 агрометеорологӣ, 2 аэрологӣ, 1 авиатсионӣ, 2 барфпош) ва 126 дидбонгоҳу нуқтаи мушоҳидаи ҳидрологӣ, обуҳавошиносӣ ва агрометеорологӣ мебошад. Аз ҷумла 8 пойгоҳ барои мушоҳидаҳои доимӣ фаъолият мебаранд, ки маълумоти онҳо барои муайян намудани тамоюли солшумории тағйироти иқлим истифода мешаванд; 14 пойгоҳ ба шабакаи обуҳавошиносии мубодилаи байналмилалӣ ворид мебошанд. 7 сентябри соли 2006 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тасдиқ намудани Барномаи барқароркунии пойгоҳи ҳидрометеорологӣ ва дидбонгоҳҳои метеорологии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2007–2016» қабул гардид, ки ҳадафи он барқарорсозии марҳилавии шабакаҳои ҳидрометеорологӣ, баланд бардоштани сифати хадамоти обуҳавошиносӣ, насби шабакаи мухобиротӣ, таҳқиқ ва пешниҳоди маълумоти ҳидрометеорологӣ мебошад. Соли 2001-ум 9 пойгоҳи обуҳавошиносии худкор (Федченко, Навобод, Қалъаи Лабиоб, Шаҳристон, Анзоб, Данғара, Душанбе, Қизилқишлоқ) насб шуд, ки аз онҳо 7-тоаш ҳидрометеорологӣ ва 2-тоаш ҳидрологӣ мебошанд. Хадамоти ҳидрометеорологии Тоҷикистон ҳамкории худро бо кишварҳои ҳамсоя ва хориҷии дур низ ба роҳ мондааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Созмони умумиҷаҳонии метеорологӣ мебошад. Бо ёрии Созмони умумиҷаҳонии метеорологӣ, Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ (ЮСАИД), ҳукумати Швейсария, ҶХХ барои беҳтар намудани кори Хадамоти метеорологии Тоҷикистон он бо таҷҳизоти замонавӣ таъмин шудааст. Ҳоло ба омӯзиши Иқлимшиносӣ Агентии обуҳавошиносии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, шуъбаи географияи назди Раёсати АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон машғуланд. == Нигаред == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлимшиносӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқлимшиносӣ]] {{ПБ}} h3ulrttkwseqwrqfpcihrhhn6kx77im 1473161 1473160 2026-05-19T07:06:46Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473161 wikitext text/x-wiki '''Иқлимшиносӣ''' - [[илм]] оид ба иқлим. Илми мазкур сабабҳои пайдоиш, тағйирёбӣ, паҳншавӣ ва навъҳои иқлимро дар рӯи Замин меомӯзад. Иқлимшиносӣ ба илмҳои ҷуғрофиёшиносӣ мансуб буда, бо обуҳавошиносӣ (метеорология) зич алоқаманд аст. Иқлимшиносӣ ба иқлимшиносӣи умумӣ ва иқлимнигорӣ тақсим мешавад. Иқлимшиносӣи умумӣ сабабҳои ташаккули иқлимҳои гуногун, таъсири онҳо ба инсон ва объектҳои фаъолияти онҳоро таҳқиқ мекунад. Вобаста ба объект ва усулҳои таҳқиқот Иқлимшиносии умумӣ ба Иқлимшиносии физикӣ, аэроиқлимшиносӣ, микроиқлимшиносӣ ва палеоиқлимшиносӣ ҷудо мешавад. == Таърих == Иқлимнигорӣ (климатография) паҳншавии гуногуни иқлимро дар кураи Замин меомӯзад. Бо дар назар доштани аҳаммияти бузурги он дар хоҷагии халқ иқлимшиносӣ боиси ба вуҷуд омадани як зумра илмҳои амалӣ (биоиқлимшиносӣ, агроиқлимшиносӣ, иқлимшиносии тиббӣ, курортӣ, техникӣ ва ғ.) гардид. Маълумоти аввалинро оид ба иқлим ва қонунмандиҳои он олимони [[Юнони Қадим]] ([[Арасту]], [[Ҳеродот]], [[Страбон]]) пешниҳод кардаанд. Дар асарҳои олимони асримиёнагии тоҷик – [[Абурайҳони Берунӣ]], [[Ибни Сино]] ва дигарон оид ба назарияи обуҳавошиносӣ ва Иқлимшиносӣ фикрҳои ҷолиб ва дорои аҳаммияти илмӣ ҷой доранд. Дар миёнаҳои асри 18 М. В. Ломоносов зарурати омӯзиши қабатҳои болоии атмосфера ва пешгӯӣ кардани обу ҳаворо асоснок кард. Баъди дар Петербург таъсис додани аввалин дар ҷаҳон Расадхонаи бузурги геофизикӣ (1849) таҳқиқоти иқлимшиносӣ дар Русия муваффақиятҳои калон пайдо кард. Дар инкишофи илми Иқлимшиносӣ хидмати олимони хориҷӣ ба монанди А. Гумболт, В. Кеппен, Ю. Ханн ва дигарон бузург аст. Иқлимшиносони шӯравӣ А. А. Каминский, Л. С. Берг, В. Ю. Визе, О. Н. Дроздов, Е. С. Рубинштейн, Б. П. Алисов, С. П. Хромов, Т. В. Покровская, М. И. Будико ва дигарон усулҳои таҳқиқоти сифатан нави иқлимшиносиро истифода бурдаанд. == Иқлимшиносӣ дар Тоҷикистон == Оғози таҳқиқоти обуҳавошиносӣ дар Осиёи Марказӣ ба солҳои 60 асри 19 рост меояд. Нахустин пойгоҳи обуҳавошиносии Тоҷикистон соли 1870 (ё 1866) дар Хуҷанд ва баъд дар ш-ҳои Истаравшан (1873), Панҷакент (1879), Мурғоб (1892), Хоруғ (1898) таъсис ёфтанд. Ҳангоми таъсиси Саридораи обуҳавошиноси (ҳидрометеорологӣ)-и ҶШС Тоҷикистон 10 пойгоҳи обуҳавошиносӣ мавҷуд буд. Соли 1933 дар минтақаи Бадахшон (пиряхи Федченко) расадхонаи баландкӯҳӣ бунёд гардид. Солҳои баъдӣ дар баландии ағбаҳои Анзоб, Шаҳристон, Хобуработ, Санглох, Булункӯл, Ишкошим ва ғ. пойгоҳҳои обуҳавошиносӣ сохта шуданд. Таҳқиқоти экспедитсионии Помир, ки дар ибтидои асри 20 бо ширкати А. П. Федченко, В. Ф. Ошанин ва Н. Л. Корженевский анҷом дода шудаанд, аҳаммияти бузург доштанд. Соли 1980 дар Тоҷикистон шабакаҳои обуҳавошиносӣ зиёд гардида, 60 пойгоҳ ва садҳо дидбонгоҳ (пост)-и обуҳавошиносӣ фаъолият доштанд ва мушоҳидаи обуҳавосанҷӣ дар як шабонарӯз 3 бор анҷом дода мешуд. Ҳоло иқлими Тоҷикистон дар асоси мушоҳидаҳои 190 пойгоҳи обуҳавосанҷӣ омӯхта мешаванд. Расадхонаи Хадамоти ҷумҳуриявии Тоҷикистон оид ба обуҳавосанҷӣ ва назорати муҳити табиат дар Душанбе (ҳоло [[Агентии обуҳавошиносии]] Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон) солҳои 1966–70 оид ба иқлими Тоҷикистон маълумотномаҳо дарҷ кард, ки дар онҳо тавсифи миёна ва бисёрсолаи ҳарорати ҳавою хок, боришот, шамол, намии ҳаво ва ҳодисаҳои атмосферии ҳамаи пойгоҳу дидбонгоҳ (пост)-ҳои ҳудуди ҷумҳурӣ ҷой дода шудаанд. Ҳоло шабакаи назорати ҳидрометеорологии Тоҷикистон дорои 58 пойгоҳи обуҳавошиносӣ (35 обуҳавосанҷӣ, 5 ҳидрологӣ, 2 агрометеорологӣ, 2 аэрологӣ, 1 авиатсионӣ, 2 барфпош) ва 126 дидбонгоҳу нуқтаи мушоҳидаи ҳидрологӣ, обуҳавошиносӣ ва агрометеорологӣ мебошад. Аз ҷумла 8 пойгоҳ барои мушоҳидаҳои доимӣ фаъолият мебаранд, ки маълумоти онҳо барои муайян намудани тамоюли солшумории тағйироти иқлим истифода мешаванд; 14 пойгоҳ ба шабакаи обуҳавошиносии мубодилаи байналмилалӣ ворид мебошанд. 7 сентябри соли 2006 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тасдиқ намудани Барномаи барқароркунии пойгоҳи ҳидрометеорологӣ ва дидбонгоҳҳои метеорологии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2007–2016» қабул гардид, ки ҳадафи он барқарорсозии марҳилавии шабакаҳои ҳидрометеорологӣ, баланд бардоштани сифати хадамоти обуҳавошиносӣ, насби шабакаи мухобиротӣ, таҳқиқ ва пешниҳоди маълумоти ҳидрометеорологӣ мебошад. Соли 2001-ум 9 пойгоҳи обуҳавошиносии худкор (Федченко, Навобод, Қалъаи Лабиоб, Шаҳристон, Анзоб, Данғара, Душанбе, Қизилқишлоқ) насб шуд, ки аз онҳо 7-тоаш ҳидрометеорологӣ ва 2-тоаш ҳидрологӣ мебошанд. == Ҳамкории Тоҷикистон бо кишварҳои хориҷи дар ин самт == Хадамоти ҳидрометеорологии Тоҷикистон ҳамкории худро бо кишварҳои ҳамсоя ва хориҷии дур низ ба роҳ мондааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Созмони умумиҷаҳонии метеорологӣ мебошад. Бо ёрии Созмони умумиҷаҳонии метеорологӣ, Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ (ЮСАИД), ҳукумати Швейсария, ҶХХ барои беҳтар намудани кори Хадамоти метеорологии Тоҷикистон он бо таҷҳизоти замонавӣ таъмин шудааст. Ҳоло ба омӯзиши Иқлимшиносӣ Агентии обуҳавошиносии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, шуъбаи географияи назди Раёсати АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон машғуланд. == Нигаред == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлимшиносӣ|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Иқлим]] 6wx76k99xzw024irdjq1jbj6m3jouwf 10 23560 1473109 1473046 2026-05-18T19:18:52Z Milenioscuro 8416 better map 1473109 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = Mali | top = 25.5 | bottom = 9.7 | left = -12.6 | right = 4.8 | image = Mali adm location map.svg | image1 = Mali relief location map.jpg }}<noinclude><!-- -- The above switch-statement branches by text in parameter #1, -- returning the associated value after each equals sign ("="). -->{{Location map/Info}}{{Documentation}} [[Category:Location map by country templates|Mali]] </noinclude> rg22pn9a5tvsrnnyv6s9v8knlxv05s1 0 73541 1473114 1442808 2026-05-19T03:13:43Z VASHGIRD 8035 1473114 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Ғаниҷон Муҳаммадов |номи аслӣ = Ғаниҷон Каримович Муҳаммадов |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 20.09.1949 |зодгоҳ = [[Хуҷанд]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |фазои илмӣ = олим |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Ғаниҷон Каримович Муҳаммадов''' (зод. [[20 сентябр]]и [[1949]], [[Ленинобод]]) — зистшиноси тоҷик, номзади илмҳои биология (1979). == Зиндагинома == Ғаниҷон Каримович Муҳаммадов ДДОЛ ба номи С. М. Кировро хатм кардааст (1971)<ref>http://elbibhgu.narod.ru/TavcifnomaiOmuzgoron/TavsifnomaiOmuzgoron.html</ref>. Лаборанти кафедраи анатомия, физиологияи одам ва зоология (1971-74), аспиранти Донишгоҳи давлатии Ленинград (1974-81), сармуаллим, дотсенти кафедраи зоология (1981-87), мудири кафедраи анатомия ва физиологияи одами ДДОЛ-ДДХ (1987-90), мудири кафедраи биологияи факултаи тиббии ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров (1991—1992), ходими калони илмӣи АИ Русия дар ш. Санкт-Петербург (аз с.1992). Сохаи тадқиқоти Муҳаммадов хусусиятҳои тараккиёт ва афзоиши трематодаҳои партеногенетикиро дар бар мегирад. Муаллифи 36 мақолаи илмӣ ва илмӣю методи аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.hgu.tj/ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]] [[Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Хуҷанд]] o30xcc52qbwd15spahmeou72cwlqc3g 1473115 1473114 2026-05-19T03:14:55Z VASHGIRD 8035 1473115 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Ғаниҷон Муҳаммадов |номи аслӣ = Ғаниҷон Каримович Муҳаммадов |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 20.09.1949 |зодгоҳ = [[Хуҷанд]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |фазои илмӣ = олим |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Ғаниҷон Каримович Муҳаммадов''' (зод. [[20 сентябр]]и [[1949]], [[Ленинобод]]) — зистшиноси тоҷик, номзади илмҳои биология (1979). == Зиндагинома == Ғаниҷон Каримович Муҳаммадов ДДОЛ ба номи С. М. Кировро хатм кардааст (1971)<ref>http://elbibhgu.narod.ru/TavcifnomaiOmuzgoron/TavsifnomaiOmuzgoron.html</ref>. Лаборанти кафедраи анатомия, физиологияи одам ва зоология (1971—1974), аспиранти Донишгоҳи давлатии Ленинград (1974—1981), сармуаллим, дотсенти кафедраи зоология (1981—87), мудири кафедраи анатомия ва физиологияи одами ДДОЛ-ДДХ (1987—1990), мудири кафедраи биологияи факултаи тиббии ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров (1991—1992), ходими калони илмӣи АИ Русия дар ш. Санкт-Петербург (аз с.1992). Сохаи тадқиқоти Муҳаммадов хусусиятҳои тараккиёт ва афзоиши трематодаҳои партеногенетикиро дар бар мегирад. Муаллифи 36 мақолаи илмӣ ва илмӣю методи аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.hgu.tj/ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]] [[Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Хуҷанд]] hojd85kzr82zwjjfewl6lww66stplcl 0 73918 1473166 1399421 2026-05-19T10:51:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Камил Мамедович Мирзоев]] to [[Комил Мирзоев]] 1399421 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = |номи аслӣ = Камил Мамедович Мирзоев |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1939 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ| Туркманистон}}, [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт = |фазои илмӣ = [[сиёсатшиносӣ]] |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои физика ва математика}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино|Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] ([[1997]]) |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} ''' Камил Мамедович Мирзоев ''' (тав. 1939) - [[олим]], доктори илмҳои физикаву математика ([[1988]]). Узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶТ]] ([[1991]]). [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино|Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] ([[1997]]).<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.</ref> ==Зиндагинома== Камил Мамедович Мирзоев соли 1962 факултаи физикаю математикаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин]]ро хатм кардааст (1962), ихтисос – «сейсмология». [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин]]ро ба итмом расонда, дар ҳамин ҷо ба сифати ассистент кор кардааст. Солҳои 1969-1994 дар [[Институти сейсмологияи АИ ҶТ| Институти сохтмони зилзилабардор ва сейсмологияи АИ ҶШС Тоҷикистон]] заҳмат кашида, вазифаҳои ходими илмӣ, котиби илмӣ, мудири лабораторияи сейсмологияи минтақавӣ, муовини директорро иҷро намудааст. Ходими илмӣ, котиби илмӣ (1969-1972), мудири озмоишгоҳи сейсмологияи минтақавӣ (1975-1994), муовини директори [[Институти сейсмологияи АИ ҶТ| Институти сохтмони зилзилабардор ва сейсмологияи]] [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] (1971-1974; 1975-1994). Эксперт- мушовири [[СММ]] дар масъалаҳои сейсмология (Афғонистон, Миср) (1984-1992), сардори Маркази илмиву истеҳсолии «Геодинамика»-и Садорати геологиву ҷустуҷӯи Раёсати ОАО «Татнефт» (Қазон) (1994-2005), сарходими илмии Институти физикаи Замини ба номи О.Ю.Шмидти АИ Русия (2005-2010) буд. == Фаъолияти илмӣ == Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: ноҳиябандии сейсмикӣ, пешгӯии заминҷунбӣ, зилзиланокии бедоршуда дар минтақаи обанборҳои калон, моделсозии равандҳои сейсмикӣ, усулҳои арзёбии хатари сейсмикӣ ва кам кардани хавфи сейсмикӣ. Оид ба пешгӯии [[заминларза]], ноҳиябандии он, ҳифзи иншооти назди обанборҳои калон аз заминларза, амсиласозии ҷараёнҳо сейсмикӣ, усулҳои рафъи хатари сейсмикӣ дар маҳалҳои аҳолинишин ва ғайра қариб сад асару мақола навиштааст. == Осор == * Способ восстановления продуктивности скважины. – Д., 1978; * Способ снятия упругой энергии в напряженных средах для предотвращения землетрясений. – М., 1981; * Сейсмический режим и районирования зоны сопряжения Памира, Гиндукуша и Южного Тянь-Шана (Таджикистана): Дисс…доктора физ-мат. наук. – М., 1987; * Пути увеличения нефтеотдачи Зодгоҳ и добычи нефти. – Ашхабад, 1989.<ref>Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб [[Ёрмуҳаммади Сучонӣ]]. – Душанбе, 2017. – С. 342-343.</ref> == Ҷоизаҳо == * Бо медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И.Ленин» тақдир шудааст. * Дорандаи Ҷоизаи давлатии ҶТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1997). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Физикони Тоҷикистон‎]] [[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] 4u1y29wmdj948bnvee6hlwkgpwd2ku0 1473170 1473166 2026-05-19T10:53:56Z VASHGIRD 8035 1473170 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = |номи аслӣ = Камил Мамедович Мирзоев |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1939 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ| Туркманистон}}, [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт = |фазои илмӣ = [[сиёсатшиносӣ]] |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои физика ва математика}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино|Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] ([[1997]]) |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Комил Мамедович Мирзоев ''' (зод. 17 феврали 1939, Керки, ҶШС Туркманистон) — геофизикдон, зилилашинос, доктори илмҳои физика ва математика (1988), узви вобастаи [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (1991), барандаи [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино|Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] ([[1997]]).<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.</ref> == Зиндагинома == Камил Мамедович Мирзоев соли 1962 факултаи физикаю математикаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро хатм кардааст (1962), ихтисос — «сейсмология». [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро ба итмом расонда, дар ҳамин ҷо ба сифати ассистент кор кардааст. Солҳои 1969—1994 дар [[Институти сейсмологияи АИ ҶТ|Институти сохтмони зилзилабардор ва сейсмологияи АИ ҶШС Тоҷикистон]] заҳмат кашида, вазифаҳои ходими илмӣ, котиби илмӣ, мудири лабораторияи сейсмологияи минтақавӣ, муовини директорро иҷро намудааст. Ходими илмӣ, котиби илмӣ (1969—1972), мудири озмоишгоҳи сейсмологияи минтақавӣ (1975—1994), муовини директори [[Институти сейсмологияи АИ ҶТ|Институти сохтмони зилзилабардор ва сейсмологияи]] [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] (1971—1974; 1975—1994). Эксперт- мушовири [[СММ]] дар масъалаҳои сейсмология (Афғонистон, Миср) (1984—1992), сардори Маркази илмиву истеҳсолии «Геодинамика»-и Садорати геологиву ҷустуҷӯи Раёсати ОАО «Татнефт» (Қазон) (1994—2005), сарходими илмии Институти физикаи Замини ба номи О. Ю. Шмидти АИ Русия (2005—2010) буд. == Фаъолияти илмӣ == Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: ноҳиябандии сейсмикӣ, пешгӯии заминҷунбӣ, зилзиланокии бедоршуда дар минтақаи обанборҳои калон, моделсозии равандҳои сейсмикӣ, усулҳои арзёбии хатари сейсмикӣ ва кам кардани хавфи сейсмикӣ. Оид ба пешгӯии [[заминларза]], ноҳиябандии он, ҳифзи иншооти назди обанборҳои калон аз заминларза, амсиласозии ҷараёнҳо сейсмикӣ, усулҳои рафъи хатари сейсмикӣ дар маҳалҳои аҳолинишин ва ғайра қариб сад асару мақола навиштааст. == Осор == * Способ восстановления продуктивности скважины. — Д., 1978; * Способ снятия упругой энергии в напряженных средах для предотвращения землетрясений. — М., 1981; * Сейсмический режим и районирования зоны сопряжения Памира, Гиндукуша и Южного Тянь-Шана (Таджикистана): Дисс…доктора физ-мат. наук. — М., 1987; * Пути увеличения нефтеотдачи Зодгоҳ и добычи нефти. — Ашхабад, 1989.<ref>Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб [[Ёрмуҳаммади Сучонӣ]]. — Душанбе, 2017. — С. 342—343.</ref> == Ҷоизаҳо == * Бо медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» тақдир шудааст. * Дорандаи Ҷоизаи давлатии ҶТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1997). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Физикони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] a9el190nvd9zkkij8981ijrlopt69am 1 73922 1473168 652371 2026-05-19T10:51:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Баҳс:Камил Мамедович Мирзоев]] to [[Баҳс:Комил Мирзоев]] 652371 wikitext text/x-wiki {{Мақола аз лоиҳа|project=Тоҷикистон|image=Emblem of Tajikistan.svg}} 2vyft5d3pgqtll5qbpckjii7r950ifw 0 208532 1473152 1008209 2026-05-19T05:29:36Z VASHGIRD 8035 1473152 wikitext text/x-wiki {{Асар}} '''Аҷубату-л-масоил''' اجوبة المسائل (дурусташ: «Аҷви­бату-л-масоил») — асари [[Қутбуддин Маҳмуд ибни Масъуди Козарунӣ]] маъруф ба Аллома Шерозӣ (1237—1310) роҷеъ ба [[фалсафа]]. Вай ин асарро дар посух ба ҳаллу фасли чаҳор савол ва шубҳаҳои фалсафӣ (таҷассуми аъмол, рӯҳи латифи инсонӣ, тасаввуроту тахайюлоти рӯҳ ва фарҷоми рӯҳи ҳайвон) таълиф намудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * محمد علی طبری. زبدةالاثار. تهران، ۱۳۷۲ == Сарчашма == * {{ЭМТ|Аҷубату-л-масоил|2}} [[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]] 8k5m7p6zdbaxmsjqg2p5jfaucnmgjkp 0 218918 1473110 1453452 2026-05-18T19:54:20Z ~2026-29958-19 128714 /* Даргузашт */ 1473110 wikitext text/x-wiki {{Синамогар |ном = Парвин Бабӣ |номи аслӣ = Parveen Babi |ном ҳангоми таваллуд = Parveen Babi |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 04.04.1954 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Ҷунагадҳ}}, [[Гуҷарат]], [[Ҳиндустон]] |шаҳрвандӣ = {{IND|}} |табаият = |таърихи даргузашт = 20.01.2005 |маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиМарг|Мумбай}}, [[Маҳороштра]], [[Ҳиндустон]] |падар = Валӣ Муҳаммад Хон Бабӣ |модар = |ҳамсар = |завҷа = |фарзандон = |навъи фаъолият = [[ҳунарпеша]], [[модел]], [[дизайнер]] |солҳои фаъолият = 1972-1991 |ҷоизаҳо = |соядаст = |сайт = |викианбор = }} '''Парвин Валӣ Муҳаммад Хон Бабӣ''' ({{lang-en|Parveen Wali Mohammad Khan Babi}}; [[4 апрел]] [[1954]] — [[20 январ]] [[2005]]) — [[ҳунарпеша]], [[Мудел (шахс)|мудел]] ва [[дизайнер]]и [[Ҳиндустон|ҳинд]]. Дар тамоми фаъолияти ҳунарияш дар 60 филми бадеӣ нақш офаридааст. Ӯ солҳои 70-ум ва 80-ум, яке аз ҳунарпешагони маъруф ва машҳури [[Болливуд]] ба ҳисоб мерафт. Парвин дар қатори [[Ҳема Малинӣ]], [[Рекҳа]] ва [[Зинат Амон]], ҳунарпешаи баландпардохт низ буд. Аввалин актрисаи ҳиндӣ, ки дар муқоваи маҷаллаи [[Тайм|Time]] пайдо шудааст. Вай соли 1984 бо сабаби рушди [[маҷзубият]] фаъолияташро қатъ кард. == Зиндагинома == Парвин дар [[Ҷунагадҳ]]и [[Гуҷарот]] дар оилаи мусалмон таваллуд шудааст. Вай фарзанди ягонаи волидайнаш Валӣ Муҳаммади Бабӣ (ваф. 1959) ва Ҷамала Баҳте Бабӣ (ваф. 2001) буд. Падар маъмур ва шоҳзодаи Ҷуганадҳа буд ва барои таҳсили духтари маҳбуби худ қувва ва маблағро дареғ намедошт. Парвин дар [[Аҳмадобод]] таҳсил мекард ва пас аз дарс ӯ ба Коллеҷи Сент Ксавиер дар он ҷо дохил шуд. == Фаъолият == Парвин Бабӣ бо чашмони монанд ба лӯхтаки [[Барбӣ]] коргардонҳоро аз назари аввал мафтун кард. Фаъолияти ӯ соли 1972 ҳамчун мудел оғоз шудааст. Соли 1973 дар филми «Charitra» бори нахуст ҳунарнамоӣ кард ва баъдан тайи сездаҳ сол Парвин дар экран дурахшид<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4198219.stm |title=«Bollywood star Parveen Babi dies» |access-date=2013-07-13 |archive-date=2013-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619041857/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4198219.stm |deadlink=no }}</ref>. Вай дар баробари ҳунармандони маъруф ба мисли [[Амитабх Баччан]], [[Шашӣ Капур]], [[Дҳармендра]] ва [[Ҷитендра]] нақш бозидааст. Парвин дар тӯли фаъолияти худ ҷолибтарин бонуи [[Болливуд]] ва нишони услуб ва зебоии даврони худ маҳсуб мешуд. Дар ҳавои Болливуд вай бо [[Зинат Аман]] як ҷойро ишғол мекард — ҳардуи онҳо кӯшиш мекарданд, ки симои қаҳрамонони ҳиндиро дар филмҳо тағйир диҳанд. Парвин дар муқоваи ҳар як маҷаллаи мӯд буд ва аввалин актрисаи Болливуд шуд, ки дар муқоваи маҷаллаи [[Тайм]] (июли 1976) пайдо шуд<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/parveen-babis-iconic-time-magazine-cover/287085-8-66.html|title=Parveen Babi's iconic Time magazine cover – Movies News – Bollywood –|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JLrLsyvX?url=http://ibnlive.in.com/news/parveen-babis-iconic-time-magazine-cover/287085-8-66.html|archivedate=2013-09-03}}</ref>. Дар соли 1983, Парвин ҷомеаро дар саҳнаҳои лесбиянӣ бо Ҳема Малинӣ дар маҳсули гаронбаҳои таърихии «Духтари Султон» ба ҳайрат овард. Парвин ба мисли [[Мино Кумарӣ]] нӯшиданро оғоз кард. 30 июли соли 1983, дар авҷи карерааш Парвин Бабӣ Ҳиндустон ва [[саноати синамо]]ро тарк кард. == Ҳаёти шахсӣ == Бабӣ чор сол бо [[Дэннӣ Дензонгпа]] муносибат дошт. Баъдтар вай бо [[Кабир Бедӣ]] ва сипас [[Маҳеш Бҳатт]] мулоқот кард<ref>{{cite web |date=7 June 2012 |title=Danny Denzongpa: Girls Are Attracted to Bad Guys &#124; Entertainment |url=http://idiva.com/news-entertainment/danny-denzongpa-girls-are-attracted-to-bad-guys/13073 |access-date=21 July 2020 |publisher=iDiva.com}}</ref>. Гуфта мешавад, ки Бабӣ танҳо зиндагӣ мекард ва дар охири солҳои 1990-ум ба масеҳият гузашт<ref name="cineplot1">{{cite web |date=3 July 2011 |title=Parveen Babi – Memories |url=http://cineplot.com/parveen-babi-memories/ |access-date=6 October 2012 |publisher=Cineplot.com}}</ref><ref>{{cite web |author=Snehal Fernandes |title=She said we were her only family |url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=41179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110034451/http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=41179 |archive-date=10 January 2016 |access-date=6 October 2012 |publisher=Express India |accessdate=2024-07-03 |archivedate=2016-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110034451/http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=41179 }}</ref>. == Беморӣ == Дар моҳи сентябри соли 1979 Парвин аввалин аломатҳои маҷзубиятро нишон дод. Соли 1984 вай ба [[Лондон]] парвоз кард ва дар он ҷо аз бемории маҷзубият табобат гирифт<ref>{{cite web|url=http://xn----ctbjbpq3bfi2c9e.xn--p1ai/117571-parvin-babi-parveen-babi.html|title=все-лечится Парвин Баби|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JLrNdKEj?url=http://xn----ctbjbpq3bfi2c9e.xn--p1ai/117571-parvin-babi-parveen-babi.html|archivedate=2013-09-03}}</ref>. 7 апрели соли 1984 Парвин дар [[фурудгоҳи байналмилалии Ҷон Кеннедӣ]] ба [[Ню-Йорк]] парвоз кард. Ҳангоми дархост кардани ҳуҷҷатҳо, актриса аз асабоният вокуниш нишон дод: ҷомадонҳо ба ҳама самт парвоз мекарданд, турникетро шикаст ва суиистифодаи интихоб ба сари кормандони ширкати ҳавопаймоӣ борид. Ситораи Болливудро чаҳор афсари пулис дастгир намуда ва дастонашро завлона карда, ба клиникаи равонпизишкӣ бурданд<ref>{{cite web|url=http://bollywood-ml.forumei.org/t1970-topic|title=Тема: Парвин Баби|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JLrOfL12?url=http://bollywood-ml.forumei.org/t1970-topic|archivedate=2013-09-03}}</ref>. Дар соли 1998 Парвин Бабӣ ба Ҳиндустон баргашт, аммо ҳунарпешаи як вақтҳо зебои «Бонуи мурчамиён» аллакай ба «Бонуи фарбеҳ» мубаддал шуда буд. «Барбӣ»-и Болливуд ба таври шинохтанашаванда вазн гирифтааст. Парвин гирифтори бемории маҷзубиятро рад кард ва иброз намуд, ки ин як тавтеаи саноати синамо ва расонаҳо барои паст задани обрӯи ӯ аст, то ҷиноятҳои худро пинҳон кунанд<ref>{{cite web|url=http://in.omg.yahoo.com/photos/gone-too-soon-1329276353-slideshow/gone-too-soon-photo-1329276177.html|title=Пришли слишком рано|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JLrQxkKR?url=http://in.omg.yahoo.com/photos/gone-too-soon-1329276353-slideshow/gone-too-soon-photo-1329276177.html|archivedate=2013-09-03}}</ref>. Вай бисёре аз меҳмонони хориҷӣ ва ҳунармандони синамои ҳиндро ба қасди куштани ӯ муттаҳам кард (ба ин рӯйхат [[Амитабҳ Баччан]], [[Билл Клинтон]], [[Роберт Редфорд]], [[шоҳзода Чарлз]], [[Алберт Гор]], [[Идораи иттилоотии марказӣ|ИИМ]], [[КГБ]], [[Моссад]] дохил мешаванд). Дар соли 2002 вай [[Санҷай Датт]]ро ба додгоҳ кашид ва ӯро дар даст доштан дар як силсила ҳамлаҳои террористии 12 марти соли 1993 дар Бомбей муттаҳам кард. == Даргузашт == Парвин Бабӣ 20 январи соли 2005 дар манзили худ дар [[Мумбай]] даргузашт. Ҷасади ӯро пас аз он пайдо карданд, ки як ширфурӯш ба пулис гуфтааст, ки ду рӯз боз аз остонаи хонааш шир ва рӯзнома нагирифтааст<ref>[http://www.indiaexpress.com/news/entertainment/20050122-0.html Парвин Баби найдена мертвым] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024222149/http://www.indiaexpress.com/news/entertainment/20050122-0.html |date=2008-10-24 }}</ref>. Сабаби марг як шакли вазнини диабети қанд буд, ки боиси гангренаи пои рости ӯ гардид. Рӯзҳои охир ҳунарпеша роҳ гашта натавонист ва бо аробачаи маъюбӣ дар атрофи манзил ҳаракат мекард. Дар натиҷаи ташхис маълум шуд, ки Парвин Бабӣ аз гуруснагӣ фавтидааст. Парвини Бобӣ 23 январи соли 2005 дар паҳлӯи модараш ба хок супурда шуд. Дар маросими дафни ӯ ду марде, ки ӯро дар ҳаёти воқеӣ дӯст медоштанд, ширкат карданд: [[Кабир Бедӣ]] ва [[Маҳеш Бҳатт]]. == Филмнома == {| class="wikitable sortable" |- !Сол !Номгӯй !Нақш !class="unsortable"|Шарҳҳо !class="unsortable"|Иқт. |- | 1973 | ''Charitra'' | | | |- | rowspan=4|1974 | ''[[Trimurti (1974 film)|Trimurti]]'' | Sunita | |<ref>{{Cite web |title=Trimurti (1971) - Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/trimurti_1974 |access-date=2020-09-11 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref> |- | ''[[Majboor (1974 film)|Majboor]]'' | Neela | | |- | ''[[Dhuen Ki Lakeer]]'' | | | |- | ''[[36 Ghante]]'' | Naina Roy | | |- |rowspan=2|1975 | ''[[Deewaar]]'' | Anita | |<ref>{{Cite web |date=29 January 2017 |title=Deewaar was the perfect script: Amitabh Bachchan on 42 years of the cult film |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deewaar-was-the-perfect-script-amitabh-bachchan-on-42-years-of-the-cult-film/story-x2hy87zQ0ebVlsVMV59U2I.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705181552/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deewaar-was-the-perfect-script-amitabh-bachchan-on-42-years-of-the-cult-film/story-x2hy87zQ0ebVlsVMV59U2I.html |archive-date=5 July 2018 |access-date=15 July 2019 |website=Hindustan Times}}</ref> |- | ''[[Kaala Sona]]'' | Durga | | |- | rowspan=4|1976 | ''[[Bhanwar (film)|Bhanwar]]'' | Roopa D’Souza | | |- | ''[[Bullet (1976 film)|Bullet]]'' | Sapna | | |- | ''[[Rangila Ratan]]'' | Madhu | | |- | ''[[Mazdoor Zindabaad]]'' | Kamla | | |- | rowspan="7" |1977 | ''[[Amar Akbar Anthony]]'' | Jenny | |<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/toFX50k1D6H0dep49vQXVK/Excerpt--Amar-Akbar-Anthony.html|title=Excerpt: Amar Akbar Anthony|date=3 August 2013|website=Live Mint|access-date=6 August 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130806021336/http://www.livemint.com/Leisure/toFX50k1D6H0dep49vQXVK/Excerpt--Amar-Akbar-Anthony.html|archive-date=6 August 2013}}</ref> |- | ''[[Chalta Purza]]'' | Sheetal | | |- | ''Darinda'' | Kirti Thakur | | |- | ''Mastan Dada'' | | | |- | ''[[Mama Bhanja]]'' | Madhu Malini | | |- | ''[[Chor Sipahee]]'' | Bharti Khanna | | |- | ''[[Chandi Sona]]'' | Rita | | |- | rowspan="2" |1978 | ''[[Pati Patni Aur Woh (1978 film)|Pati, Patni Aur Woh]]'' | Neeta | Камео | |- | ''[[Aahuti (1978 film)|Aahuti]]'' | Rekha | | |- | rowspan="2" |1979 | ''[[Kaala Patthar]]'' | Anita | |<ref>[http://www.yashrajfilms.com/movies/MovieIndividual.aspx?MovieID=9602b113-437e-491b-a5c6-4df4fc6d35a4 Kaala Patthar on Yash Raj Films]</ref> |- | ''[[Suhaag (1979 film)|Suhaag]]'' | Anu | |<ref>{{cite web|work=Box Office India|title=Top Earners 1979|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=185&catName=MTk3OQ==|access-date=20 November 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020102901/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=185&catName=MTk3OQ==|archive-date=20 October 2013|df=dmy-all|accessdate=2024-07-03|archivedate=2013-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020102901/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=185&catName=MTk3OQ==}}</ref> |- | rowspan="5" |1980 | ''[[Do Aur Do Paanch]]'' | Anju Sharma | | |- | ''[[The Burning Train]]'' | Sheetal Vinod Verma | | |- | ''[[Shaan (1980 film)|Shaan]]'' | Sunita Vijay Kumar | Инчунин сарояндаи пасикадрӣ | |- | ''Gunehgaar'' | Madhu | | |- | ''[[Ek Gunah Aur Sahi]]'' | Paro | | |- | rowspan="5" |1981 | ''[[Kranti]]'' | Sureeli | |<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Kranti at 40: Celebrating the classic film with 20 fun facts|url=https://www.easterneye.biz/kranti-at-40-celebrating-the-classic-film-with-20-fun-facts/|access-date=2021-10-18|website=EasternEye|language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Khoon Aur Paani]]'' | Rita | | |- | ''[[Meri Aawaz Suno]]'' | Rita | | |- | ''[[Kaalia]]'' | Shalini / Rani Singh | | |- | ''[[Raksha (1982 film)|Raksha]]'' | Chanda / Bijli | | |- |rowspan=7|1982 | ''[[Desh Premee]]'' | Dr. Priti | | |- | ''[[Namak Halaal]]'' | Nisha | |<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |title=Box Office 1982 |website=Box Office India |date=5 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=9 September 2019 |accessdate=2024-07-03 |archivedate=2013-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== }}</ref> |- | ''[[Ashanti (1982 film)|Ashanti]]'' | Sunita | | |- | ''Dil… Akhir Dil Hai'' | Sapna | | |- | ''[[Khud-Daar]]'' | Mary | | |- | ''[[Yeh Nazdeekiyan]]'' | Kiran | | |- | ''Taaqat'' | Ambika | | |- | rowspan=8|1983 | ''[[Mangal Pandey]]'' | Kavita | | |- | ''[[Door-Desh|Durdesh]]'' | Renu | Филми ҳинду конодоӣ | |- | ''[[Arpan]]'' | Sona | | |- | ''[[Rang Birangi]]'' | Nirmala Sharma | | |- | ''[[Mahaan (1983 film)|Mahaan]]'' | Manju | | |- | ''[[Jaani Dost]]'' | Meena | | |- | ''[[Raziya Sultan (film)|Razia Sultan]]'' | Khakun | |<ref>{{Cite web |title=Kamal Amrohi's dream film Razia Sultan bombs at the box-office |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19831015-kamal-amrohi-dream-film-razia-sultan-bombs-at-the-box-office-771082-2013-07-17 |last=Kapoor |first=Sunil Sethi Coomi |website=India Today |access-date=21 May 2020}}</ref> |- | ''[[Chor Police]]'' | Seema | | |- | rowspan=3|1984 | ''[[Bad Aur Badnam]]'' | | | |- | ''[[Teri Bahon Mein]]'' | Dancer | Намоиши махсус дар суруд | |- | ''[[Kanoon Meri Mutthi Mein]]'' | Geeta 'Jwala' | | |- |rowspan=5|1985 | ''[[Ameer Aadmi Gharib Aadmi]]'' | Dancer | Камео | |- | ''[[Sitamgar]]'' | Sheela | | |- | ''[[Telephone]]'' | Anita | | |- | ''[[Bond 303]]'' | Geeta / Suziana | Нақши дугона | |- | ''[[Karm Yudh]]'' | Худ | Камео |<ref>{{Cite web |title=Karm Yudh (1985) - Review, Star Cast, News, Photos, Videos |url=https://www.cinestaan.com/movies/karm-yudh-5988 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504151558/https://www.cinestaan.com/movies/karm-yudh-5988 |url-status=live |archive-date=4 May 2019 |access-date=2022-11-17 |website=Cinestaan}}</ref> |- | 1986 | ''[[Avinash (film)|Avinash]]'' | Nisha | | |- | 1988 | ''[[Akarshan]]'' | | [[Камео]] | |- | 1991 | ''[[Iraada]]'' | Kiran | Филми охирин | |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои ҳиндӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои гуҷаротӣ]] [[Гурӯҳ:Муделҳои Ҳиндустон]] kqggzijbg0f2vfhcw5l0m5n3btfca10 3 237759 1473107 1070013 2026-05-18T14:31:28Z J ansari 20087 J ansari moved page [[Баҳси корбар:E3.akpinar]] to [[Баҳси корбар:Aurelmark]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/E3.akpinar|E3.akpinar]]" to "[[Special:CentralAuth/Aurelmark|Aurelmark]]" 1070013 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед/чаҳорчӯба |welcomeHeader=Хуш омадед ба Википедиаи Тоҷикӣ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}! |firstStepsTitle=Роҳнамои қадамҳои аввалин |firstStepsText=[[Image:Heckert GNU white.svg|left|60px|thumb|]] Акнун Шумо метавонед на фақат мақолаҳоро дар Википедиа хонед, боз Шумо метавонед мақолаҳоро вироиш кунед ва ё мақолаи худро ба Википедиа ирсол кунед. Барои дар Википедиа чӣ тавр мақола навиштан аз [[Википедиа:Барои_навкорон|ин ҷо]] бинед. Муҳтавои Википедиа таҳти иҷозаномаи [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) ва иҷозаномаи [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html GFDL] дастрас аст. Шумо метавонед бо литсензияи GFDL дар [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html инҷо] ва [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) шинос шавед. * [[Википедиа:Роҳнамои намуд]] * [[Википедиа:Ҳуқуқи муаллиф]] |helpTitle=Ёрӣ |helpText=Иттилооти бештарро метавонед дар [[Википедиа:Вуруди корбарон|вуруди корбарон]] пайдо намоед. Шумо боз метавонед саволҳои худро дар ин ҷо нависед '''[[Роҳнамо:Мундариҷа|Роҳнамо]]''' ё дар канали [[w:Wikipedia:IRC tutorial|IRC]] [[irc:wikipedia-tg|#wikipedia-tg]] ([http://java.freenode.net//index.php?channel=wikipedia-tg бевосита аз дигарон бипурсед]). Инчунин шумо метавонед бо яке аз [[Википедиа:Мудирон|мудирон]] дар тамос бошед ё дар саҳифаи баҳси яке аз онҳо саволи худро нависед. |tipsTitle=Чизҳои хуб ва роҳнамоиҳо |tipsText=<div></div><!--empty div is to make sure bullets work--> * Ба саҳифаи корбарии худ қуттиҳо забонҳоро гузоред ва сатҳи дониши забондонии худро ба дигарон муайян кунед. * Дар вақти дар саҳифаи баҳси корбарон саволеро навишта бо илова кардани &#126;&#126;&#126;&#126; дар охири савол имзои худро гузоред. * Бисёр мақолаҳои Википедиа нопурра мебошад, агар мақолаи нопурраеро дарёфт кардед, пайванди вироишро дар болои он мақола пахш кунед, баъд як аз ин рамзҳои зеринро <nowiki>{{stub}}</nowiki> ё <nowiki>{{ҷавона}}</nowiki> ба матн илова карда, саҳифаро захира кунед. |mistakeTitle=Ба хатогие роҳ додед ё дучор шудед? |mistakeText=<div></div><!--empty div is to make sure bullets work--> * Агар ягон хатогиеро дар мақолае пайдо кардед, метавонед дар боло пайванди Вироишро пахш карда хатогиро бартараф кунед ва саҳифаро захира кунед. * Агар ба ягон хатогие роҳ додед ва ё унвони ягон мақоларо хато навиштед. Бо яке аз мудирон дар тамос шавед. * Агар ду мақолаи монандеро пайдо кардед, лутфан яке аз онҳоро холи карда масири онро ба дигар тағйир диҳед. * Агар мақолае бо забони ғайри тоҷикиро дарёфт кардед, лутфан вироишро пахш карда дар боло <nowiki>{{тарҷума}}</nowiki> нависед ва саҳифаро захира кунед. * Агар мақолаи бемазмунро дарёфт кардед, лутфан вироишро дар боло пахш карда дар болои саҳифа <nowiki>{{delete}}</nowiki> нависед ва саҳифаро захира кунед. Баъд яке аз мудирон он мақоларо баррасӣ карда дар ҳолати зарури онро ҳазв ё вироиш хоҳанд кард. |feedbackText=(P.S. Барои ин паём мехоҳед [[Википедиа баҳс:Гузориши Хуш омадед|пешниҳоди]] худро нависед?) |lang=en }} --[[File:Robot icon.svg|26px]] [[User:SamakBot|'''<span style="color:#ff5722">Samak</span><span style="color:#666565">Bot</span>''']] ^{[[Баҳси_корбар:SamakBot|'''Talk''']]} 07:04, 22 Декабри 2019 (UTC) opyxi0r9tgfh230cyop86pygh6uw7rh 0 312347 1473128 1436894 2026-05-19T04:02:46Z ~2026-29977-27 128774 1473128 wikitext text/x-wiki {{Ноҳия | Номи тоҷикӣ = Ноҳияи Шоҳмансур | Тасвир = Map of Dushanbe (districts).png | Кишвар = {{Парчам|Тоҷикистон}} | Тобеъи = [[Душанбе]] | Таъсис = | Роҳбар = | Номи роҳбар = Раиси ноҳия | Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] | Аҳолӣ = | Соли барӯйхатгирӣ = | Фоиз аз аҳолӣ = | Ҷой аз рӯи аҳолӣ = | Ҳайати миллӣ = [[тоҷикон]] ва дигарҳо | Ҳайати динӣ = гуногун | Масоҳат = | Фоиз аз масоҳат = | Ҷой аз рӯи масоҳат = }} '''Ноҳияи Шоҳмансур''' — яке аз ноҳияҳои маъмурии шаҳри [[Душанбе]]. Ноҳия дар шимолу шарқи шаҳр ҷойгир буда, қаблан ноҳияи «Железнодорожный» ном дошт. Масоҳати ноҳия 48,88 км² буда<ref>{{Cite web|url=https://avesta.tj/2020/07/15/stolichnye-deputaty-utverdili-granitsy-dushanbe/|title=Столичные депутаты утвердили границы Душанбе - Новости Таджикистана - Avesta.tj|date=2020-07-15|lang=ru|accessdate=2026-05-19}}</ref>, шумораи аҳолӣ тибқи маълумоти соли 2019 ба 162,6 ҳазор нафар мерасад. Раиси ноҳияи Шоҳмансур Билол Иброҳим аст. == Таърих == Ин ноҳия номи кунунии худро ба шарафи амири Сомониён [[Мансури_I|Мансури I]], ки дар асри 9 ҳукмронӣ мекард ва намояндаи барҷастаи сулолаи Сомониён буд, гирифтааст, ки дар як замон дар рушди фарҳангу ислом дар қаламрави Тоҷикистони муосир нақши муҳим бозидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳри Душанбе}} [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Душанбе]] cjn00towts50timebyco767e9z1f8n6 0 328296 1473173 1459208 2026-05-19T11:50:59Z Makenzis 22662 1473173 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Фаронса}} Нитса |мавсими ҷорӣ = 2025/2026 |логотип = |номи пурра = Бошгоҳи варзишии Нитса <br> ({{lang-fr|Olympique Gymnaste Club de Nice-Côte d'Azur}}) |лақаб = ''Уқобчаҳо'' ({{lang-fr|Les Aiglons}}) |таъсис = 09.07.1904 |барҳам = |майдон = «[[Алиянс Ривиера]]», [[Нитса]] |ғунҷоиш = 36 178 |молик = {{Парчами Британия}} Ineos |президент = {{Парчами Фаронса}} Жан-Пиер Ривер |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Фаронса}} [[Клод Пюел]] |капитан = {{Парчами Бразилия}} [[Данте Бонфин]] |рейтинг = ҷойи 95-ум дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-02-13}}</ref> |буҷет = |сарпараст = «Ineos» |мусобиқа = [[Чемпионати футболи Фаронса|Лига 1]] |мавсим = 2025/2026 |мавқеъ = ҷойи '''16-ум''' |сайт = https://www.ogcnice.com/ | pattern_la1 = _nice2526h | pattern_b1 = _nice2526h | pattern_ra1 = _nice2526h | pattern_sh1 = _monterrey1213t1 | pattern_so1 = _nice2526hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _nice2526A | pattern_b2 = _nice2526A | pattern_ra2 = _nice2526A | pattern_sh2 = _nice2526A | pattern_so2 = _nice2526Al | leftarm2 = F6F5F1 | body2 = F6F5F1 | rightarm2 = F6F5F1 | shorts2 = F6F5F1 | socks2 = F6F5F1 | pattern_la3 = _nice2526t | pattern_b3 = _nice2526t | pattern_ra3 = _nice2526t | pattern_sh3 = _nice2526t | pattern_so3 = _nice2526tl | leftarm3 = 03447A | body3 = 03447A | rightarm3 = 03447A | shorts3 = 03447A | socks3 = 03447A }} '''«Ни́тса»''' ({{lang-fr|Olympique Gymnaste Club Nice}}, {{IPA-fr|ɔlɛ̃pik ʒimnast klœb nis}}) — як бошгоҳи футболи [[Фаронса|фаронсавӣ]] дар шаҳри [[Нитса]], ки дар [[Чемпионати футболи Фаронса|Лига 1]]-и Фаронса бозӣ мекунад. == Таърих == === Таъсис === «Нитса» соли 1904 ташкил ёфт. Бошгоҳ ба сабаби ҷойгир буданаш дар ҷанубу шарқи Фаронса шинохта мешуд, зеро расидан ба он ҷо барои дастаҳои рақиб осон набуд. Пас аз [[Ҷанги ҷаҳонии якум]] бисёре аз бошгоҳҳо аз дурии роҳ ва душвории сафар изҳори норозигӣ мекарданд. Ба ҳамин иллат ҳатто масъалаи хориҷ намудани «Нитса» аз чемпионат ба таври расмӣ мавриди баррасӣ қарор гирифта буд. Дар соли 1924 номи расмии бошгоҳ ба '''Olympique Gymnaste Club de Nice''' иваз гардид. == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Ligue 1 Trophy 2024.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Фаронса|Лига 1]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (4):''' 1950/51, 1951/52, 1955/56, 1958/59 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (3):''' 1967/68, 1972/73, 1975/76 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм:''' 2016/17 * [[Акс:Ligue 2 trophy.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Фаронса|Лига 2]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (4):''' 1947/48, 1964/65, 1969/70, 1993/94 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон:''' 1984/85 * [[Акс:Coupe de France trophy.png|15px]] '''[[Ҷоми футболи Фаронса|Ҷоми Фаронса]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (3):''' 1951/52, 1953/54, 1996/97 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1977/78, 2021/22 * [[Акс:Trophée des Champions.svg|17px]] '''[[Суперҷоми футболи Фаронса|Суперҷоми Фаронса]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1970 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1956, 1959, 1997 * [[Акс:Coupe de la Ligue Trophy.png|15px]] '''[[Ҷоми лигаи футболи Фаронса|Ҷоми лигаи Фаронса]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 2005/06 === Байналмилалӣ === * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1952 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.ogcnice.com/ Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Нитса»] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Фаронса]] ma15ax9oqcrrjj3eanv4pjc9798lbuw 0 331247 1473113 1471416 2026-05-19T03:13:12Z Шухрат Саъдиев 5132 1473113 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст. Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун " [[Риёзиёт|риёзидон]] ", " [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] " ва " шоир " сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Таърихи мақбараи Хайём == Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони Мақбараи Хайём пешниҳод кунад. {{аввали иқтибос}}«Қабр хеле бад ба назар мерасад. Ман зуд-зуд ба он ҷо мерафтам ва ҳар вақте ки ман будам, воқеан ба ман таъсир мерасонд ва ҳар як хориҷие, ки ба ин ҷо меояд ва ин манзараро мебинад, ба ман таъсир мекунад. Гарчанде ки шумо медонед, ки рубоиҳо ва шеърҳои ҳаким Хайём дар Аврупо то чӣ андоза қадр карда мешаванд ва дар ҳоле ки сохтани ин қабр пули зиедро талаб намекунад, чаро мо бояд онро нодида гирем. Он дар яке аз ҷойҳои дурдаст, ҷойгир аст. Ҳоло, ки хориҷиён меоянд ва мехоҳанд ин қабрро ислоҳ кунанд, мо сазовори он нестем, ки худамон ин корро накунем ва мо бояд донем, ки ҳамон шарафҳое, ки Ҳаким [[Абулқосим Фирдавсӣ]] ба мо додааст, аз ҷониби [[Хайём|Ҳаким Хайём]] низ дода шудааст.»{{охири иқтибос|сарчашма=}} === Даврони муосир === ==== Пешниҳодҳои аввалия ==== Дар замони муосир, Мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод:{{аввали иқтибос}} "Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд." {{охири иқтибос|сарчашма=}} 8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт: {{аввали иқтибос}}Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст. ==== [[Санги ёдгорӣ]] ==== [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт. Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст. Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд: ==== Оромгоҳи кунунӣ ==== Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}} == Сохтори бинои мақбара == Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:   Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд. == Нигораҳо == [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] ; Пояи аввал (ғарбӣ) Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон! هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}} {{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه {{Шеър}} {{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}} {{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}} {{Поёни шеър}} حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹ ; Пояи дуюм بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه {{Шеър}} {{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}} {{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}} {{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}} {{Поёни шеър}} ; Пояи сеюм هو الله تعالی {{Шеър}} {{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}} {{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}} {{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}} {{Поёни шеър}} ; Пояи чорум {{Шеър}} {{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}} {{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی {{Шеър}} {{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}} {{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}} {{Поёни шеър}} هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید ; Пояи панҷум {{Шеър}} {{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}} {{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}} {{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}} {{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}} {{Поёни шеър}} ; Пояи шашум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم {{Шеър}} {{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}} {{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}} {{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳафтум هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید {{Шеър}} {{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}} {{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له {{Шеър}} {{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}} {{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳаштум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}} {{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}} {{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}} {{Поёни шеър}} ; Пояи нӯҳум بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران {{Шеър}} {{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}} {{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}} {{Поёни шеър}} و له رحمة علیه و الغفران {{Шеър}} {{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}} {{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}} {{Поёни шеър}} <gallery caption="Мақбараи Хайём"> Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст] Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи Хайём] Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём дар шаб.] Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg </gallery> {{Эзоҳ|۲}} == Нигаред== * [[Мақбараи Саъдӣ]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур == Манобеъ == * Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ] * Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт * Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350 * Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976 * [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net] * [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он] == Пайванди беруна == * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ] * [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба "Мақбараи Хайём", як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон * [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Умари Хайём]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Нишопур]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] dyab44xcoojl4uvahm5e73yd17rir9n 0 331509 1473148 1473052 2026-05-19T04:59:14Z VASHGIRD 8035 1473148 wikitext text/x-wiki '''Илмҳои кишоварзӣ''' — маҷмӯи илмҳо оид ба истеҳсолоти кишоварзӣ. Мавзӯи таҳқиқи Илмҳои кишоварзӣ рустанӣ, [[ҳайвонот]] ва резандомгон (микроорганизм)-ҳо мебошанд. Илмҳои кишоварзӣ ба рушди соҳаи кишоварзӣ ва афзун гардонидани самара бо масрафи ками неру мусоидат мекунанд. Дар шароити пешрафти илму техника Илмҳои кишоварзӣ ба неруи бевоситаи истеҳсолӣ мубаддал мешаванд. Асоси назарии Илмҳои кишоварзӣ илмҳои [[биология]], [[кимиё]], [[физика]], [[геология]], [[хокшиносӣ]], [[иқлимшиносӣ]] ва ғ. мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илмҳои кишоварзӣ |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Илми кишоварзӣ]] {{ПБ}} amjmy3q75uhdhlcaxiw8ja67ir2ot8j 0 331513 1473146 1473069 2026-05-19T04:58:20Z VASHGIRD 8035 1473146 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} [[Акс:Filipina 1900.jpg|мини|Илокиҳо 1900 с.]] '''Илокиҳо''', '''илоканиҳо''', '''илокано''' — халқияти австронезитабор дар [[Филиппин]], ки аксарият дар ҷазираҳои Лусон, Бабуян, Миндоро, Минданао ва ш. Манила иқомат доранд. Шумораи умумиашон бештар аз 10 млн (2017). == Таърих == Аз ибтидои асри 20 дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] (603 ҳазор нафар дар ҷазираҳои Гавайи ва [[иёлати Калифорния]]) ва ҷазираи Гуам (232 ҳазор) ҷамоаҳои Илокиҳо ташкил ёфтанд. Бо забонҳои илоканоӣ, пангасинанӣ, тагалогӣ ва англисӣ гуфтугӯ мекунанд. Аксарият католик мебошанд. Илокиҳо нахуст дар шимолу ғарби соҳилҳои ҷазираи Лусон сокин шуда, бо малайҳо, чиниҳо, ҷопониҳо ва испаниҳо (аз 1572) робитаи тиҷоратӣ барқарор карданд. То охири асри 17 фарҳанги Илокиҳо ва мардуми кӯҳистони Кордилер (ифугао, калинга, бонтокиҳо) ба ҳам шабоҳат дошт. То нимаи дуввуми асри 18 бар зидди мустамликадорони испанӣ мубориза бурда, таҳти роҳбарии П. Алмасан (1661) ва Д. Силанг (1762-63) шӯриш бардоштанд. И.дар байни доираҳои сиёсии ҳукмрони имрӯзаи Филиппин нуфузи зиёд доранд; хонаводаи собиқ Президенти Филиппин — Ф. Маркос (1965-86) ба қавми онҳо мансуб аст. Машғулияти асосиашон зироаткорӣ (шолӣ, арзан, гандум), ҳунармандӣ (сабадбофӣ, тӯрбофӣ, кандакорӣ дар рӯи чӯб) ва моҳидорӣ. То ҳол дар баъзе минтақаҳои сукунати Илокиҳо (Абра) аз воситаи нақлиёти анъанавӣ (аробаи дучарха, фойтун) истифода мешавад. То замони тохтутози испаниҳо маснуоти пахтагӣ, абрешимӣ, тилоӣ, мум ва асал содир мекарданд. Осори ҳамосӣ, афсона ва манзумаҳо (куридо, корридо)-и бисёр доранд. Аз ибтидои асри 17 дар байни Илокиҳо нигориши ашъори тарбиявӣ (Х. Каули, И. Инис, Л. Флорентино), баъдан романнависӣ (Р. Редондо) ва ҳикоянависӣ (И. де лос Рейс) густариш ёфт. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илокиҳо |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Қабилаҳо]] o1p773i049m2xm90lem8dv4mpri6m70 1473147 1473146 2026-05-19T04:58:59Z VASHGIRD 8035 1473147 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} [[Акс:Filipina 1900.jpg|мини|Илокиҳо, с. 1900]] '''Илокиҳо''', '''илоканиҳо''', '''илокано''' — халқияти австронезитабор дар [[Филиппин]], ки аксарият дар ҷазираҳои Лусон, Бабуян, Миндоро, Минданао ва ш. Манила иқомат доранд. Шумораи умумиашон бештар аз 10 млн (2017). == Таърих == Аз ибтидои асри 20 дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] (603 ҳазор нафар дар ҷазираҳои Гавайи ва [[иёлати Калифорния]]) ва ҷазираи Гуам (232 ҳазор) ҷамоаҳои Илокиҳо ташкил ёфтанд. Бо забонҳои илоканоӣ, пангасинанӣ, тагалогӣ ва англисӣ гуфтугӯ мекунанд. Аксарият католик мебошанд. Илокиҳо нахуст дар шимолу ғарби соҳилҳои ҷазираи Лусон сокин шуда, бо малайҳо, чиниҳо, ҷопониҳо ва испаниҳо (аз 1572) робитаи тиҷоратӣ барқарор карданд. То охири асри 17 фарҳанги Илокиҳо ва мардуми кӯҳистони Кордилер (ифугао, калинга, бонтокиҳо) ба ҳам шабоҳат дошт. То нимаи дуввуми асри 18 бар зидди мустамликадорони испанӣ мубориза бурда, таҳти роҳбарии П. Алмасан (1661) ва Д. Силанг (1762-63) шӯриш бардоштанд. И.дар байни доираҳои сиёсии ҳукмрони имрӯзаи Филиппин нуфузи зиёд доранд; хонаводаи собиқ Президенти Филиппин — Ф. Маркос (1965-86) ба қавми онҳо мансуб аст. Машғулияти асосиашон зироаткорӣ (шолӣ, арзан, гандум), ҳунармандӣ (сабадбофӣ, тӯрбофӣ, кандакорӣ дар рӯи чӯб) ва моҳидорӣ. То ҳол дар баъзе минтақаҳои сукунати Илокиҳо (Абра) аз воситаи нақлиёти анъанавӣ (аробаи дучарха, фойтун) истифода мешавад. То замони тохтутози испаниҳо маснуоти пахтагӣ, абрешимӣ, тилоӣ, мум ва асал содир мекарданд. Осори ҳамосӣ, афсона ва манзумаҳо (куридо, корридо)-и бисёр доранд. Аз ибтидои асри 17 дар байни Илокиҳо нигориши ашъори тарбиявӣ (Х. Каули, И. Инис, Л. Флорентино), баъдан романнависӣ (Р. Редондо) ва ҳикоянависӣ (И. де лос Рейс) густариш ёфт. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илокиҳо |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Қабилаҳо]] 8c54jqdhlhb3lridxrbocqe4ndir8oy 0 331522 1473101 2026-05-18T12:20:20Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {| class="wikitable infobox" style="float:right; width:300px;" |+ Шаҳри бостонии Даррешаҳр |- ! Номи аслӣ | {{lang-fa|شهر باستانی دره‌شهر}} |- ! Акс | [[File:Madaktu 06.jpg|300px]] |- ! Тавзеҳи акс | Мавзеъ дар фасли баҳор |- ! Ҳамоҳангӣ | {{Coord|33|07|45|N|47|22|02|E|display=inline,title}} |- ! Макон | [[Даррешаҳр]] |- ! Баландӣ | 690 м |} '''Шаҳри б... 1473101 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable infobox" style="float:right; width:300px;" |+ Шаҳри бостонии Даррешаҳр |- ! Номи аслӣ | {{lang-fa|شهر باستانی دره‌شهر}} |- ! Акс | [[File:Madaktu 06.jpg|300px]] |- ! Тавзеҳи акс | Мавзеъ дар фасли баҳор |- ! Ҳамоҳангӣ | {{Coord|33|07|45|N|47|22|02|E|display=inline,title}} |- ! Макон | [[Даррешаҳр]] |- ! Баландӣ | 690 м |} '''Шаҳри бостонии Даррешаҳр''', ки инчунин бо номҳои Мадакту ва Саймара маъруф аст, номи маҳалли харобшудаест ба масоҳати {{convert|200|ha|acre}}, ки дар канори шаҳри кунунии [[Даррешаҳр]] дар ҷанубу ғарби [[Эрон]], дар [[устони Илом]], ҷойгир аст. Ин харобаҳо ба шаҳри қадимии давраи охири давраи [[Сосониён]] (224–651 мелодӣ) тааллуқ дошта, бовар меравад, ки бар боқимондаҳои пойтахти [[Элом|эломӣ]] — Мадакту сохта шудаанд. Матнҳои таърихӣ ва бозёфтҳои ахир нишон медиҳанд, ки шаҳр тақрибан 5000 хона дошта, дорои баъзе вижагиҳои пешрафта, аз ҷумла [[низоми тақсимоти об]] тавассути лӯлаҳои гилӣ ва шабакаи зеризаминии фозилоб буд. Шаҳр пас аз заминларзаи бузурге тақрибан соли 950 мелодӣ вайрон ва партофта шуд.<ref name="Pbase">[http://www.pbase.com/k_amj/madakto], Ancient City of Seymareh (Madakto)</ref> == Таърихи бостонӣ == Дар замонҳои қадим эломиён бар кӯҳҳои Луристон ҳукумат мекарданд ва чандин сохтмони мустаҳкам бунёд намуда буданд. Даррешаҳр аввалин шаҳри [[Элом|эломӣ]] буд, ки аз ҷониби [[ошуриён]] мавриди ҳамла қарор гирифта, вайрон карда шуд ва сокинонаш кушта шуданд. Дар водии Саймара то имрӯз осори ёдгориҳои [[Сосониён|сосонӣ]] боқӣ мондааст, бинобар ин эҳтимол меравад, ки Даррешаҳр дар давраҳои [[Сосониён]] ва [[Империяи Портҳо|Портҳо]] шаҳри ободе будааст. Илова бар ин, баъзе мутахассисони хориҷӣ шаҳри кашфшударо пойтахти дуюм ва гумшудаи [[Селевкиён]] медонанд, дар ҳоле ки баъзе бостоншиносони эронӣ ин ёдгориҳоро бахше аз давлати [[Шервон]] мешуморанд. Баъзе манбаъҳо ва матнҳо Даррешаҳрро бо Меҳр Ҷон Ғазоқ, Сабзаан, Саймара ё шаҳри [[Хусрави Парвиз]] дар охири давраи Сосонӣ пайванд медиҳанд, ки дар заминларзаҳои солҳои 248 ва 344 ҳиҷрӣ (тақрибан 862 ва 955 мелодӣ) пурра хароб гардид. Дар харобаҳои Даррешаҳр, ки ба давраи Сосонӣ тааллуқ доранд, осори салибҳо, тоқҳо, сақфҳо, гунбазҳо, кӯчаҳо ва гузаргоҳҳое бо хусусиятҳои шаҳрсозии ҳамон давра дида мешаванд. Ҳамаи биноҳои Даррешаҳр аз сангҳои соидашуда ва гаҷ сохта шудаанд. Фаровонии гаҷ дар водии Саймара ва осон будани коркарди он боис гардид, ки дар меъмории сосонӣ васеъ истифода шавад. Тангаҳои кашфшуда дар ин минтақа ба давраи ҳукмронии [[Хусрави III]] ва ҷонишинони ӯ тааллуқ доранд. Дар ҷануби Даррешаҳр, дар оғози дарае бо ҳамин ном дар доманаи [[Кабиркӯҳ]], пули қадимии [[Говмишон (пул)|Говмишон]] ҷойгир аст, ки се тоқ дорад ва соли 2008 таъмир шудааст. Фосилаи байни ҳар як тоқ {{convert|5.5|m}} аст.<ref name="Irandaily"/> == Бозёфтҳо == Кофтуковҳои бостоншиносии солҳои 1990 дар Даррешаҳр шумораи зиёди рӯйпӯшҳо ва порчаҳои гаҷкориро ошкор карданд, ки аз ҷиҳати гуногунӣ, нозуккорӣ ва зебоӣ беназир мебошанд. Нақшу нигори гаҷкорӣ дар ин минтақа гуногун буда, ороишоти муфассал доранд. Шаклҳо бештар ҳандасӣ буда, бо нақшҳои наботӣ ҳамроҳанд. Гаҷкориҳо шаклҳои секунҷа, гирд, мураббаъ ва росткунҷа дошта, сатҳҳои онҳо яклухт мебошанд. Ҳамаи порчаҳо дорои ҳошия ва замина мебошанд. Ҳошияҳо ба шакли занҷирҳои юнонӣ, бофтаҳои ресмонмонанд, ҳафтҳои пайдарпай, нақшҳои вожгун ва шаклҳои пайдарпайи «S» мебошанд. Нақшҳои марказӣ савсан, гулҳои шашбарга ё ҳаштбарга бо доираи марказӣ, анор, барги нахл ва хӯшаҳоро дар таркиби зебо дар бар мегиранд. Ин тасвирҳо қудрати тахайюли ҳунармандонро нишон медиҳанд, ки бо истифода аз нармӣ ва чандирии гаҷ чунин асарҳоро офаридаанд. Соли 2000 гурӯҳи бостоншиносон амалиёти 50-рӯзаи кофтуковиро оғоз карданд. Ҳадафи кофтуковҳо равшан намудани хусусиятҳои номаълум ва заминаи таърихии ин минтақаи бостонӣ буд. Боқимондаҳои сохтори шаҳр, аз ҷумла маҳаллаҳои истиқоматӣ, гузаргоҳҳо, оғилҳо, бозор, ҳаммом ва низоми пешрафтаи фозилоб таваҷҷуҳи бостоншиносони эронӣ ва хориҷиро ҷалб кардааст. Соли 2006 ёздаҳ ашёи нодири марбут ба соли 2800 пеш аз милод ғайриқонунӣ аз Даррешаҳр берун оварда шуданд. Дар байни онҳо ашёи филиззӣ, тирҳои ороишдор, ҳайкалчаҳои бузҳои ваҳшӣ, ҷоми тиллоӣ ва ниқоби нодири нуқрагин мавҷуд буданд, ки тахмин меравад ба ҳазораи якуми пеш аз милод тааллуқ дошта бошад. Хушбахтона, ин маҷмӯа моҳи апрели ҳамон сол дар [[Теҳрон]] аз кофтуковчии ғайриқонунӣ мусодира шуда, ба Идораи пулиси мероси фарҳангӣ интиқол дода шуд. Соли 2007 идомаи фаъолияти кишоварзӣ дар наздикии мавзеъи мероси миллии Даррешаҳр ин шаҳри таърихиро таҳдид мекард.<ref name="Irandaily"/> == Феҳристи мерос == Ба гуфтаи Беҳзод Фарёдиён, раиси Идораи мероси фарҳангии Саймара, Даррешаҳр соли 1932 ҳамчун даҳумин ёдгории фарҳангӣ дар [[Феҳристи мероси миллӣ]] сабт гардид. Аммо масоҳати ин ёдгории миллӣ бар асари фаъолияти кишоварзӣ аз {{convert|200|to|60|ha}} коҳиш ёфт. То имрӯз фаъолияти кишоварзӣ ба миқдори зиёди осори таърихӣ осеб расонида, сабаби вайроншавии бисёре аз биноҳои таърихӣ гардидааст. Дар ҳоли ҳозир кишоварзоне, ки ин заминҳоро ишғол кардаанд, ҳуҷҷати моликият надоранд. Азбаски дар чанд даҳсолаи гузашта назорате бар ин заминҳо вуҷуд надошт, қисми зиёди ин қаламрав аз ҷониби деҳқонони маҳаллӣ ишғол ва кишт шудааст.<ref name="Irandaily">[http://www.iran-daily.com/1389/11/17/MainPaper/3887/Page/6/Index.htm#], Irandaily | No.3887 | Iranica</ref><ref name="CHN">[http://www.chn.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424134102/http://www.chn.ir/ |date=2012-04-24 }}, Cultural Heritage News Agency (CHN)</ref> == Эзоҳ == {{Reflist}} [[гурӯҳ:Шаҳрҳои бостонии Эрон]] [[гурӯҳ:Мавзеъҳои бостоншиносӣ дар Эрон]] [[гурӯҳ:Таърихи устони Илом]] [[гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар устони Илом]] [[гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар Феҳристи мероси миллии Эрон]] mulvxj7byrm4v9b2576ki5thsv7aqxk 0 331523 1473102 2026-05-18T12:21:34Z ~2026-29799-64 128624 Саҳифаи нав: ЁВОН — деҳа дар ҷамоати деҳоти Урметани ноҳияи Айнӣ. Аз Ёвон то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 47км; роҳ автомобилгард. <ref>Ёвон</ref> 1473102 wikitext text/x-wiki ЁВОН — деҳа дар ҷамоати деҳоти Урметани ноҳияи Айнӣ. Аз Ёвон то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 47км; роҳ автомобилгард. <ref>Ёвон</ref> 6ggpzn6crxcfw7hxi8aa10i8q4iqc44 1473103 1473102 2026-05-18T12:28:36Z ~2026-29799-64 128624 1473103 wikitext text/x-wiki ЁВОН — деҳа дар ҷамоати деҳоти Урметани ноҳияи Айнӣ. Аз Ёвон то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 47км; роҳ автомобилгард. <ref>Ёвон</ref> <references /> cdvd6lcdutgo9m1vxbca3mhaaf46ryi 1473112 1473103 2026-05-19T02:46:41Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Ёвон (деҳа, н. Айнӣ)]] 1473112 wikitext text/x-wiki #равона [[Ёвон (деҳа, н. Айнӣ)]] rdyyonvyhx4vjkaecx5df7v6l5gmj7u 10 331524 1473104 2026-05-18T12:34:21Z ~2026-29799-64 128624 Саҳифаи нав: ЁВОН — деҳа дар ҷамоати деҳоти Урметани ноҳияи Айнӣ. Аз Ёвон то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 47км; роҳ автомобилгард {{Деҳа |ном = Ёвон |кишвар = Тоҷикистон |вилоят = Суғд |ноҳия = Айнӣ |ҷамоат = Урметан |аҳолӣ = |сол = }} 1473104 wikitext text/x-wiki ЁВОН — деҳа дар ҷамоати деҳоти Урметани ноҳияи Айнӣ. Аз Ёвон то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 47км; роҳ автомобилгард {{Деҳа |ном = Ёвон |кишвар = Тоҷикистон |вилоят = Суғд |ноҳия = Айнӣ |ҷамоат = Урметан |аҳолӣ = |сол = }} osvtpop48kpjhp6ah6v98gs8zuomj4t 1473111 1473104 2026-05-19T02:46:29Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Шаблон:МА]] 1473111 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:МА]] 9q243qcaeawkp9bf5u2qkv0ncl9q3g3 0 331525 1473105 2026-05-18T12:36:08Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|Масҷид дар Шероз, Форс, Эрон}} {{Use mdy dates|date=March 2025}} {| class="wikitable infobox" style="float:right; width:320px;" |+ Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз |- ! Номи аслӣ | {{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)}} |- ! Акс | [[File:Koda-Khaneh.jpg|300px]] |- ! Тавзеҳ | «Худохона» дар маркази ''[[саҳн]]'' (сохта дар 1352)<ref name=ArchNet/> в... 1473105 wikitext text/x-wiki {{Short description|Масҷид дар Шероз, Форс, Эрон}} {{Use mdy dates|date=March 2025}} {| class="wikitable infobox" style="float:right; width:320px;" |+ Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз |- ! Номи аслӣ | {{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)}} |- ! Акс | [[File:Koda-Khaneh.jpg|300px]] |- ! Тавзеҳ | «Худохона» дар маркази ''[[саҳн]]'' (сохта дар 1352)<ref name=ArchNet/> ва [[айвон]]и шимолии масҷид |- ! Дин | [[Ислом]] |- ! Мазҳаб | [[Шиа]] |- ! Навъ | [[Масҷиди ҷомеъ|Масҷиди ҷомеъ]] |- ! Макон | [[Шероз]], [[устони Форс]] |- ! Кишвар | [[Эрон]] |- ! Ҳамоҳангӣ | {{coord|29.608177|N|52.544828|E|region:IR_type:landmark|format=dms|display=inline,title}} |- ! Услуб | [[Саффориён|Саффорӣ]], [[меъмории сафавӣ]] |- ! Бунёдгузор | [[Амр ибни Лайс]] |- ! Соли анҷом | 281 ҳиҷрӣ / 894–895 мелодӣ |- ! Манораҳо | 2 |- ! Баландии манора | {{cvt|25|m}} |- ! Мавод | Санг, хишт, гаҷ, кошӣ |} '''Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз'''{{efn|Номҳои дигар: {{flatlist| * Масҷиди атиқи Шероз * Масҷиди куҳани ҷомеъи Шероз * Масҷиди ҷумъаи куҳани Шероз * Masjed-e Jameh-ye Atiq * Масҷиди бузурги Шероз.}}}} {{efn|({{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)|Masjid-i Atiq}})}} қадимтарин масҷиди [[Шероз]], пойтахти [[устони Форс]] дар [[Эрон]], мебошад. Ин масҷид ба оғози эҳёи форсӣ дар асри IX, пас аз озодшавии Шероз аз [[Хилофати Аббосиён]], тааллуқ дошта, бар рӯи маҷмааи динии қаблӣ, эҳтимолан [[оташкада]], бунёд шудааст.<ref>{{cite web |title=Jame’ Atiq Mosque of Shiraz |url=https://en.icro.ir/Tourist-attractions-and-places/Jame%E2%80%99-Atiq-Mosque-of-Shiraz |website=en.icro.ir |access-date=17 November 2025 |language=en}}</ref> Имрӯз он ҳамчун [[Шиа|масҷиди ҷумъаи шиъа]] фаъолият мекунад. Масҷиди асри IX ба муносибати бозпасгирии Шероз аз [[Аббосиён]] аз ҷониби [[Амр ибни Лайс|Амр Лайси Саффорӣ]] аз [[Саффориён]] дар 276 ҳиҷрӣ сохта шуда, дар 281 ҳиҷрӣ ба анҷом расид. Масҷид борҳо таъмир ва бозсозӣ шудааст; қисми зиёди сохтори имрӯзаи он — масҷиди чаҳор[[айвон]]адор — ба асри XVII тааллуқ дорад. Дар маркази ''[[саҳн]]''-и масҷид «Худохона» (ба маънои «Хонаи Худо») ҷойгир аст. Номҳои дигар: * Хонаи Худо (Шероз) * Худахона * Bayt al-Mashaf * Хонаи Қуръонҳо * Хонаи китобҳо. Ин бинои хурд соли 1351 бо фармони ҳокими Инҷӯйӣ Маҳмудшоҳ (1325–1336) барои нигоҳдории [[Қуръон]]ҳо сохта шуд ва бо номи ''Байт ал-Масаҳаф'' (Хонаи Қуръонҳо, Хонаи китобҳо) низ маъруф аст. Ҳам масҷид ва ҳам «Худохона» ба самти [[қибла]] каме ба шарқи ҷануб нигаронда шудаанд.<ref name=ArchNet>{{cite web |url=https://www.archnet.org/sites/1665 |title=Masjid-i Jami' |work=ArchNet.org |date=n.d. |access-date=23 March 2025 }}</ref> == Шарҳи умумӣ == Масҷиди ҷомеъи атиқ дар шарқи [[Шоҳчароғ]] ҷойгир аст. Шабистонҳои гуногуни он дорои кошикориҳои зебо дар сақфҳо мебошанд. Дар қисми ҷанубии масҷид деворе бо номи «Нудба» вуҷуд дорад, ки тасвири рангоранги дарахти сарвро дар бар мегирад. Бовар меравад, ки дар шаби меъроҷ [[Буроқ]] аз назди ин девор гузаштааст. Дарвозаи шимолӣ, ки бо номи «Дарвозаи Имом» маъруф аст, бо кошикориҳои [[муқарнас]] оро дода шудааст.<ref>Iranian Biochemistry & Molecular Biology Congress (2007). "نهمين کنگره بيوشيمى و دومين کنگره بين‌المللى بيوشيمى و بيولوژى مولکولى". Архившуда: https://web.archive.org/web/20071226201639/http://www.biochemiran.com/congress9/page.php?slct_pg_id=93&sid=1&slc_lang=en</ref> Сохтори асосӣ дар асри IX анҷом ёфт. Дар асри XI ду [[айвон]] илова шуд; ва дар асри XII толори асосии намоз, гунбаз, ''[[саҳн]]'' ва [[мадраса]] сохта шуданд. Айвонҳо ва равоқҳои ҷанубӣ ва ғарбӣ дар асри XVII илова гардида, бозсозии бузург дар охири асри XVIII ва аввали асри XX анҷом дода шуд. Масҷид, аз ҷумла «Худохона», 6 январи соли 1932 ба Феҳристи мероси миллии Эрон дохил карда шуд ва аз ҷониби Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва гардишгарии Эрон идора мешавад. == Меъморӣ == Сохтмони масҷиди ҷомеъи Шероз соли 895 мелодӣ дар давраи ҳукмронии Амир ибни Лайс (878–900) ба анҷом расид. Баъдан он чандин бор аз нав сохта, таъмир ва васеъ карда шуд, махсусан дар асри XVII. Масҷид аз заминларзаҳои зиёд осеб дида, баъд аз соли 1935 ба таври густурда таъмир гардид. === «Худохона» === Бинои маъруф ба «Худохона» аз як қисми росткунҷа иборат буда, дар ҳар тарафи он лоджия бо се тоқ ҷойгир аст ва дар кунҷҳои берунӣ бурҷҳои доирашакл дорад. Санаи сохтмони 752 ҳиҷрӣ дар бурҷи ҷанубу шарқӣ дида мешавад.<ref name=ArchNet/> Ин маҷмаа бар рӯи платформаи мармарӣ қарор гирифтааст. Аз сохтори аслӣ танҳо бурҷҳо, платформа ва деворҳои дохилии вайроншуда то оғози асри XX боқӣ монда буданд. Он солҳои 1937–1954 аз ҷониби Хадамоти бостоншиносии Эрон бар асоси тарҳи аслӣ бозсозӣ шуд.<ref name=ArchNet/> Қисми марказии «Худохона», ки дар меҳвари шимол-ҷануб тӯл кашидааст, толори мураббаъ бо чор даргоҳ ва долони хурд дар шимол дорад, ки зинапояи печдор барои баромадан ба бомро дар бар мегирад. Чор даргоҳи берунии он — се даргоҳ барои толор ва як даргоҳ ба долон — бо сутунҳои часпида оро ёфта, бо тоҷҳои муқарнасӣ пӯшида шудаанд.<ref name=ArchNet/> Қисми марказӣ, ки тақрибан {{convert|5.5|by|7|m}} аст, бо лоджияҳои {{convert|2|m|ft|adj=mid|-wide}} дар шарқ, ғарб ва шимол иҳота шудааст. Лоджияи ҷанубӣ, ки рӯ ба [[меҳроб]] дорад, {{convert|3.5|m}} паҳнӣ дорад. Дувоздаҳ тоқчаи нӯгтези [[айвон]] бар сутунҳои мармарӣ бо пояҳои ҳубобшакл ва сарсутунҳои муқарнасӣ такя мекунанд.<ref name=ArchNet/> «Худохона» аз сангҳои шикаста сохта шуда, бо панелҳои мураббаъ ва росткунҷаи сангӣ пӯшонида шудааст. Он бо навори кошикории васеъ дар зери қурниши муқарнасӣ оро ёфтааст, ки дорои навиштаҷоти сафеди [[сулс]] бар заминаи кабуд бо нақшҳои [[арабеск]] мебошад.<ref name=ArchNet/> == Нигорхона == <gallery widths="350" heights="220"> File:Atigh Mosque. Shiraz-Iran.jpg|Намои умумии берунии масҷид File:Jameh Mosque of Atigh Panoramma.jpg|Намои дохилии масҷид </gallery> <gallery> Atiq Jameh Mosque of Shiraz, Iran 1999 VB 01.jpg|Гунбази масҷид Jameh Mosque of Atigh.jpg|Масҷид дар шаб Ali 0504.jpg|''[[саҳн]]'', [[айвон]] ва манораҳои масҷид Ali 0503.jpg|«Худохона» Atigh mosque.jpg|[[муқарнас]]-и кошикории айвони шимолӣ </gallery> == Ҳамчунин нигаред == * [[Шиа дар Эрон]] * [[Феҳристи масҷидҳои Эрон]] * [[Феҳристи қадимтарин масҷидҳо дар Эрон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Манбаъҳо == {{reflist}} {{reflist|group=lower-alpha}} == Пайвандҳои беруна == {{commons cat|Atiq Jameh Mosque of Shiraz}} * {{cite web |title=Atigh Mosque (Masjed-e-Ja'ame'e Atigh |work=Shiraz City website |url=http://www.shirazcity.org/shiraz/Shiraz%20Information/Sightseeing/Atigh%20Mosque%20e.htm |access-date= November 9, 2005 }} [[гурӯҳ:Масҷидҳои асри 9]] [[гурӯҳ:Масҷидҳои давраи Сафавиён]] [[гурӯҳ:Ёдгориҳои Феҳристи мероси миллии Эрон]] [[гурӯҳ:Масҷидҳои Шероз]] ph1jko24r04c782luvljqjte566c3je 1473106 1473105 2026-05-18T12:38:33Z Navruzov Abdulmalik 57291 гурӯҳбандӣ 1473106 wikitext text/x-wiki {{Short description|Масҷид дар Шероз, Форс, Эрон}} {{Use mdy dates|date=March 2025}} {| class="wikitable infobox" style="float:right; width:320px;" |+ Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз |- ! Номи аслӣ | {{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)}} |- ! Акс | [[File:Koda-Khaneh.jpg|300px]] |- ! Тавзеҳ | «Худохона» дар маркази ''[[саҳн]]'' (сохта дар 1352)<ref name=ArchNet/> ва [[айвон]]и шимолии масҷид |- ! Дин | [[Ислом]] |- ! Мазҳаб | [[Шиа]] |- ! Навъ | [[Масҷиди ҷомеъ|Масҷиди ҷомеъ]] |- ! Макон | [[Шероз]], [[устони Форс]] |- ! Кишвар | [[Эрон]] |- ! Ҳамоҳангӣ | {{coord|29.608177|N|52.544828|E|region:IR_type:landmark|format=dms|display=inline,title}} |- ! Услуб | [[Саффориён|Саффорӣ]], [[меъмории сафавӣ]] |- ! Бунёдгузор | [[Амр ибни Лайс]] |- ! Соли анҷом | 281 ҳиҷрӣ / 894–895 мелодӣ |- ! Манораҳо | 2 |- ! Баландии манора | {{cvt|25|m}} |- ! Мавод | Санг, хишт, гаҷ, кошӣ |} '''Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз'''{{efn|Номҳои дигар: {{flatlist| * Масҷиди атиқи Шероз * Масҷиди куҳани ҷомеъи Шероз * Масҷиди ҷумъаи куҳани Шероз * Masjed-e Jameh-ye Atiq * Масҷиди бузурги Шероз.}}}} {{efn|({{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)|Masjid-i Atiq}})}} қадимтарин масҷиди [[Шероз]], пойтахти [[устони Форс]] дар [[Эрон]], мебошад. Ин масҷид ба оғози эҳёи форсӣ дар асри IX, пас аз озодшавии Шероз аз [[Хилофати Аббосиён]], тааллуқ дошта, бар рӯи маҷмааи динии қаблӣ, эҳтимолан [[оташкада]], бунёд шудааст.<ref>{{cite web |title=Jame’ Atiq Mosque of Shiraz |url=https://en.icro.ir/Tourist-attractions-and-places/Jame%E2%80%99-Atiq-Mosque-of-Shiraz |website=en.icro.ir |access-date=17 November 2025 |language=en}}</ref> Имрӯз он ҳамчун [[Шиа|масҷиди ҷумъаи шиъа]] фаъолият мекунад. Масҷиди асри IX ба муносибати бозпасгирии Шероз аз [[Аббосиён]] аз ҷониби [[Амр ибни Лайс|Амр Лайси Саффорӣ]] аз [[Саффориён]] дар 276 ҳиҷрӣ сохта шуда, дар 281 ҳиҷрӣ ба анҷом расид. Масҷид борҳо таъмир ва бозсозӣ шудааст; қисми зиёди сохтори имрӯзаи он — масҷиди чаҳор[[айвон]]адор — ба асри XVII тааллуқ дорад. Дар маркази ''[[саҳн]]''-и масҷид «Худохона» (ба маънои «Хонаи Худо») ҷойгир аст. Номҳои дигар: * Хонаи Худо (Шероз) * Худахона * Bayt al-Mashaf * Хонаи Қуръонҳо * Хонаи китобҳо. Ин бинои хурд соли 1351 бо фармони ҳокими Инҷӯйӣ Маҳмудшоҳ (1325–1336) барои нигоҳдории [[Қуръон]]ҳо сохта шуд ва бо номи ''Байт ал-Масаҳаф'' (Хонаи Қуръонҳо, Хонаи китобҳо) низ маъруф аст. Ҳам масҷид ва ҳам «Худохона» ба самти [[қибла]] каме ба шарқи ҷануб нигаронда шудаанд.<ref name=ArchNet>{{cite web |url=https://www.archnet.org/sites/1665 |title=Masjid-i Jami' |work=ArchNet.org |date=n.d. |access-date=23 March 2025 }}</ref> == Шарҳи умумӣ == Масҷиди ҷомеъи атиқ дар шарқи [[Шоҳчароғ]] ҷойгир аст. Шабистонҳои гуногуни он дорои кошикориҳои зебо дар сақфҳо мебошанд. Дар қисми ҷанубии масҷид деворе бо номи «Нудба» вуҷуд дорад, ки тасвири рангоранги дарахти сарвро дар бар мегирад. Бовар меравад, ки дар шаби меъроҷ [[Буроқ]] аз назди ин девор гузаштааст. Дарвозаи шимолӣ, ки бо номи «Дарвозаи Имом» маъруф аст, бо кошикориҳои [[муқарнас]] оро дода шудааст.<ref>Iranian Biochemistry & Molecular Biology Congress (2007). "نهمين کنگره بيوشيمى و دومين کنگره بين‌المللى بيوشيمى و بيولوژى مولکولى". Архившуда: https://web.archive.org/web/20071226201639/http://www.biochemiran.com/congress9/page.php?slct_pg_id=93&sid=1&slc_lang=en</ref> Сохтори асосӣ дар асри IX анҷом ёфт. Дар асри XI ду [[айвон]] илова шуд; ва дар асри XII толори асосии намоз, гунбаз, ''[[саҳн]]'' ва [[мадраса]] сохта шуданд. Айвонҳо ва равоқҳои ҷанубӣ ва ғарбӣ дар асри XVII илова гардида, бозсозии бузург дар охири асри XVIII ва аввали асри XX анҷом дода шуд. Масҷид, аз ҷумла «Худохона», 6 январи соли 1932 ба Феҳристи мероси миллии Эрон дохил карда шуд ва аз ҷониби Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва гардишгарии Эрон идора мешавад. == Меъморӣ == Сохтмони масҷиди ҷомеъи Шероз соли 895 мелодӣ дар давраи ҳукмронии Амир ибни Лайс (878–900) ба анҷом расид. Баъдан он чандин бор аз нав сохта, таъмир ва васеъ карда шуд, махсусан дар асри XVII. Масҷид аз заминларзаҳои зиёд осеб дида, баъд аз соли 1935 ба таври густурда таъмир гардид. === «Худохона» === Бинои маъруф ба «Худохона» аз як қисми росткунҷа иборат буда, дар ҳар тарафи он лоджия бо се тоқ ҷойгир аст ва дар кунҷҳои берунӣ бурҷҳои доирашакл дорад. Санаи сохтмони 752 ҳиҷрӣ дар бурҷи ҷанубу шарқӣ дида мешавад.<ref name=ArchNet/> Ин маҷмаа бар рӯи платформаи мармарӣ қарор гирифтааст. Аз сохтори аслӣ танҳо бурҷҳо, платформа ва деворҳои дохилии вайроншуда то оғози асри XX боқӣ монда буданд. Он солҳои 1937–1954 аз ҷониби Хадамоти бостоншиносии Эрон бар асоси тарҳи аслӣ бозсозӣ шуд.<ref name=ArchNet/> Қисми марказии «Худохона», ки дар меҳвари шимол-ҷануб тӯл кашидааст, толори мураббаъ бо чор даргоҳ ва долони хурд дар шимол дорад, ки зинапояи печдор барои баромадан ба бомро дар бар мегирад. Чор даргоҳи берунии он — се даргоҳ барои толор ва як даргоҳ ба долон — бо сутунҳои часпида оро ёфта, бо тоҷҳои муқарнасӣ пӯшида шудаанд.<ref name=ArchNet/> Қисми марказӣ, ки тақрибан {{convert|5.5|by|7|m}} аст, бо лоджияҳои {{convert|2|m|ft|adj=mid|-wide}} дар шарқ, ғарб ва шимол иҳота шудааст. Лоджияи ҷанубӣ, ки рӯ ба [[меҳроб]] дорад, {{convert|3.5|m}} паҳнӣ дорад. Дувоздаҳ тоқчаи нӯгтези [[айвон]] бар сутунҳои мармарӣ бо пояҳои ҳубобшакл ва сарсутунҳои муқарнасӣ такя мекунанд.<ref name=ArchNet/> «Худохона» аз сангҳои шикаста сохта шуда, бо панелҳои мураббаъ ва росткунҷаи сангӣ пӯшонида шудааст. Он бо навори кошикории васеъ дар зери қурниши муқарнасӣ оро ёфтааст, ки дорои навиштаҷоти сафеди [[сулс]] бар заминаи кабуд бо нақшҳои [[арабеск]] мебошад.<ref name=ArchNet/> == Нигорхона == <gallery widths="350" heights="220"> File:Atigh Mosque. Shiraz-Iran.jpg|Намои умумии берунии масҷид File:Jameh Mosque of Atigh Panoramma.jpg|Намои дохилии масҷид </gallery> <gallery> Atiq Jameh Mosque of Shiraz, Iran 1999 VB 01.jpg|Гунбази масҷид Jameh Mosque of Atigh.jpg|Масҷид дар шаб Ali 0504.jpg|''[[саҳн]]'', [[айвон]] ва манораҳои масҷид Ali 0503.jpg|«Худохона» Atigh mosque.jpg|[[муқарнас]]-и кошикории айвони шимолӣ </gallery> == Ҳамчунин нигаред == * [[Шиа дар Эрон]] * [[Феҳристи масҷидҳои Эрон]] * [[Феҳристи қадимтарин масҷидҳо дар Эрон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Манбаъҳо == {{reflist}} {{reflist|group=lower-alpha}} == Пайвандҳои беруна == {{commons cat|Atiq Jameh Mosque of Shiraz}} * {{cite web |title=Atigh Mosque (Masjed-e-Ja'ame'e Atigh |work=Shiraz City website |url=http://www.shirazcity.org/shiraz/Shiraz%20Information/Sightseeing/Atigh%20Mosque%20e.htm |access-date= November 9, 2005 }} [[гурӯҳ:Масҷидҳои давраи Сафавиён]] [[гурӯҳ:Ёдгориҳои Феҳристи мероси миллии Эрон]] [[гурӯҳ:Масҷидҳои Шероз]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои асри 9]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои дунёи ислом]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи кишвар]] ptyz7ye7in8f3hu6gl7hoq1ds547k0l 3 331526 1473108 2026-05-18T14:31:28Z J ansari 20087 J ansari moved page [[Баҳси корбар:E3.akpinar]] to [[Баҳси корбар:Aurelmark]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/E3.akpinar|E3.akpinar]]" to "[[Special:CentralAuth/Aurelmark|Aurelmark]]" 1473108 wikitext text/x-wiki #равона [[Баҳси корбар:Aurelmark]] at1besotxuvrgc1em8n8wcvbw8kdvxm 0 331527 1473116 2026-05-19T03:34:19Z Шухрат Саъдиев 5132 Манораи Чиҳил духтар 1473116 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Манораи Чиҳил духтар''', ки бо номи '''Гарланд''' низ маъруф аст, ба асри 6-уми ҳиҷрӣ рост меояд ва дар [[Исфаҳон,]] Майдони Қудс (Тоқчӣ), кӯчаи Суруш, Минораи Чиҳил духтар ҷойгир аст ва ин асар ۱۵ آذر ۱۳۱۴ бо рақами бақайдгирии 231 ҳамчун яке аз осорҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. [1] Дар соли 2011, шаҳрдории Исфаҳон як кӯчаи паҳлӯиро байни кӯчаи Камол ва кӯчаи Суруш дар пеши масҷиди Ал-Ғафур бо номи кӯчаи Соҳиби Замон, ки аз паҳлӯи ин [[манора]] мегузарад, сохт. Соли таъсис: 501 ҳиҷрӣ (дар давраи ҳукмронии Султон Муҳаммад бин Маликшоҳи Салҷуқ). Ороиши ин манор аз хишт сохта шудааст ва бо се навиштаҷот оро дода шудааст, ки дутои онҳо бо хатти куфӣ ва яке бо хатти насх мебошанд. Манораи Чиҳил духтар дар маҳаллаи Ҷубаре ҷойгир аст ва дуввумин манораи қадимӣ дар Эрон аст, ки маълум аст. == Кушодани бахти духтарон == Дар бораи ин [[манора]] қиссаҳои ҷолиб нақл карда мешаванд. Мегӯянд, ки дар гузашта мардуми [[Исфаҳон]] бовар доштанд, ки ин манора ба духтарон барор меорад. Дар гузашта расме буд, ки духтарон вақте ки хушбахт мешуданд ё каме пас аз гузаштани вақти хушбахтиашон [[чормағз]] мехариданд ва дар поя ва зинапояҳои ин манора чормағзро мешикананд ва онҳоро дар баробари [[мавиз]] ба роҳгузарон ва одамон пешкаш мекарданд, то онҳо барои [[издивоҷ]] хушбахт шаванд. == Чаро Гарланд? == Сокинони атрофи ин манора онро Гарланд низ меноманд. Тақрибан дар аввали садаи XX, як миссионери [[калисои протестантӣ|калисои протестантии]] [[англисӣ]] бо номи Гарланд (JLGarland) дар яке аз хонаҳои ҳамшафати ин манора зиндагӣ мекард ва вазифаи расмии ӯ табдил додани [[яҳудиён]]и [[Исфаҳон]] ба [[масеҳият]] буд. Ӯ ба [[забони форсӣ]] хуб гап мезад ва муддати тӯлонӣ дар ин макон зиндагӣ мекард ва дар натиҷаи мавъизаи ӯ як қатор яҳудиён масеҳӣ шуданд. Гарланд пас аз маргаш дар [[қабристон]]и арманӣ [[дафн]] карда шуд. Биное, ки ӯ дар он зиндагӣ мекард, то ҳол бинои Гарланд номида мешавад. Мутаассифона, макони бинои Гарланд дар он вақт маълум нест ва он вайрон карда шуда, ба хонаи истиқоматӣ табдил дода шудааст. == Навиштаҷоти ин манора == Навиштаҷоти болоии [[манора]] бо хатти куфӣ дар заминаи хиштӣ бо панҷ ояти аввали [[сура|сураи]] Тоҳо навишта шудааст. Навиштаҷоти аввал, ки бо хатти куфӣ аст, [[оят|оятҳои]] 2, 3 ва 4-и [[сура|сураи]] Тоҳоро дар бар мегирад. Навиштаҷоти дигар, ки бо хатти насх аст, дорои ибораҳои динӣ мебошад, ки қисматҳои онҳо ҳазф шудаанд. Қисми сеюм, ки бо хатти куфӣ аст, ба соли 501 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад. Аксари олимон арзиши асосии навиштаҷоти ин манораро дар хатти насх мешуморанд, зеро ин хусусият манораи Чиҳил духтарро беназир мегардонад. [1] Дар дигар таҳқиқот, ба назар мерасад, ки ин навиштаҷот на бо хатти насх, балки бо хатти аввали зулутҳо навишта шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ. [[Гурӯҳ:Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Манораҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Бтноҳои таърихии Шаҳристони Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] iotef6fslnhbuj5bcwnchks6eeaswpu 1473119 1473116 2026-05-19T03:50:13Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи нигораҳо 1473119 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Манораи Чиҳил духтар''', ки бо номи '''Гарланд''' низ маъруф аст, ба асри 6-уми ҳиҷрӣ рост меояд ва дар [[Исфаҳон,]] Майдони Қудс (Тоқчӣ), кӯчаи Суруш, Минораи Чиҳил духтар ҷойгир аст ва ин асар ۱۵ آذر ۱۳۱۴ бо рақами бақайдгирии 231 ҳамчун яке аз осорҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. [1] Дар соли 2011, шаҳрдории Исфаҳон як кӯчаи паҳлӯиро байни кӯчаи Камол ва кӯчаи Суруш дар пеши масҷиди Ал-Ғафур бо номи кӯчаи Соҳиби Замон, ки аз паҳлӯи ин [[манора]] мегузарад, сохт. Соли таъсис: 501 ҳиҷрӣ (дар давраи ҳукмронии Султон Муҳаммад бин Маликшоҳи Салҷуқ). Ороиши ин манор аз хишт сохта шудааст ва бо се навиштаҷот оро дода шудааст, ки дутои онҳо бо хатти куфӣ ва яке бо хатти насх мебошанд. Манораи Чиҳил духтар дар маҳаллаи Ҷубаре ҷойгир аст ва дуввумин манораи қадимӣ дар Эрон аст, ки маълум аст. == Кушодани бахти духтарон == Дар бораи ин [[манора]] қиссаҳои ҷолиб нақл карда мешаванд. Мегӯянд, ки дар гузашта мардуми [[Исфаҳон]] бовар доштанд, ки ин манора ба духтарон барор меорад. Дар гузашта расме буд, ки духтарон вақте ки хушбахт мешуданд ё каме пас аз гузаштани вақти хушбахтиашон [[чормағз]] мехариданд ва дар поя ва зинапояҳои ин манора чормағзро мешикананд ва онҳоро дар баробари [[мавиз]] ба роҳгузарон ва одамон пешкаш мекарданд, то онҳо барои [[издивоҷ]] хушбахт шаванд. == Чаро Гарланд? == Сокинони атрофи ин манора онро Гарланд низ меноманд. Тақрибан дар аввали садаи XX, як миссионери [[калисои протестантӣ|калисои протестантии]] [[англисӣ]] бо номи Гарланд (JLGarland) дар яке аз хонаҳои ҳамшафати ин манора зиндагӣ мекард ва вазифаи расмии ӯ табдил додани [[яҳудиён]]и [[Исфаҳон]] ба [[масеҳият]] буд. Ӯ ба [[забони форсӣ]] хуб гап мезад ва муддати тӯлонӣ дар ин макон зиндагӣ мекард ва дар натиҷаи мавъизаи ӯ як қатор [[яҳудиён]] [[масеҳият|масеҳӣ]] шуданд. Гарланд пас аз маргаш дар [[қабристон]]и арманӣ [[дафн]] карда шуд. Биное, ки ӯ дар он зиндагӣ мекард, то ҳол бинои Гарланд номида мешавад. Мутаассифона, макони [[бино|бинои]] Гарланд дар он вақт маълум нест ва он вайрон карда шуда, ба хонаи истиқоматӣ табдил дода шудааст. == Навиштаҷоти ин манора == Навиштаҷоти болоии [[манора]] бо хатти куфӣ дар заминаи хиштӣ бо панҷ ояти аввали [[сура|сураи]] Тоҳо навишта шудааст. Навиштаҷоти аввал, ки бо хатти куфӣ аст, [[оят|оятҳои]] 2, 3 ва 4-и [[сура|сураи]] Тоҳоро дар бар мегирад. Навиштаҷоти дигар, ки бо хатти насх аст, дорои ибораҳои динӣ мебошад, ки қисматҳои онҳо ҳазф шудаанд. Қисми сеюм, ки бо хатти куфӣ аст, ба соли 501 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад. Аксари олимон арзиши асосии навиштаҷоти ин манораро дар хатти насх мешуморанд, зеро ин хусусият манораи Чиҳил духтарро беназир мегардонад. Дар дигар таҳқиқот, ба назар мерасад, ки ин навиштаҷот на бо хатти насх, балки бо хатти аввали зулутҳо навишта шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Манораҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Бтноҳои таърихии Шаҳристони Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] cl82gzsg4eocd8qmpzfaisgmapk3u5w 1473124 1473119 2026-05-19T04:00:01Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1473124 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Манораи Чиҳил духтарон''', ки бо номи '''Гарланд''' низ маъруф аст, ба асри 6-уми ҳиҷрӣ рост меояд ва дар [[Исфаҳон,]] Майдони Қудс (Тоқчӣ), кӯчаи Суруш, Минораи Чиҳил духтар ҷойгир аст ва ин асар ۱۵ آذر ۱۳۱۴ бо рақами бақайдгирии 231 ҳамчун яке аз осорҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. [1] Дар соли 2011, шаҳрдории Исфаҳон як кӯчаи паҳлӯиро байни кӯчаи Камол ва кӯчаи Суруш дар пеши масҷиди Ал-Ғафур бо номи кӯчаи Соҳиби Замон, ки аз паҳлӯи ин [[манора]] мегузарад, сохт. Соли таъсис: 501 ҳиҷрӣ (дар давраи ҳукмронии Султон Муҳаммад бин Маликшоҳи Салҷуқ). Ороиши ин манора аз [[хишт]] сохта шудааст ва бо се навиштаҷот оро дода шудааст, ки дутои онҳо бо хатти куфӣ ва яке бо хатти насх мебошанд. Манораи Чиҳил духтарон дар маҳаллаи Ҷубаре ҷойгир аст ва дуввумин манораи қадимӣ дар Эрон аст, ки маълум аст. == Кушодани бахти духтарон == Дар бораи ин [[манора]] қиссаҳои ҷолиб нақл карда мешаванд. Мегӯянд, ки дар гузашта мардуми [[Исфаҳон]] бовар доштанд, ки ин манора ба духтарон барор меорад. Дар гузашта расме буд, ки духтарон вақте ки хушбахт мешуданд ё каме пас аз гузаштани вақти хушбахтиашон [[чормағз]] мехариданд ва дар поя ва зинапояҳои ин манора чормағзро мешикананд ва онҳоро дар баробари [[мавиз]] ба роҳгузарон ва одамон пешкаш мекарданд, то онҳо барои [[издивоҷ]] хушбахт шаванд. == Чаро Гарланд? == Сокинони атрофи ин манора онро Гарланд низ меноманд. Тақрибан дар аввали садаи XX, як миссионери [[калисои протестантӣ|калисои протестантии]] [[англисӣ]] бо номи Гарланд (JLGarland) дар яке аз хонаҳои ҳамшафати ин манора зиндагӣ мекард ва вазифаи расмии ӯ табдил додани [[яҳудиён]]и [[Исфаҳон]] ба [[масеҳият]] буд. Ӯ ба [[забони форсӣ]] хуб гап мезад ва муддати тӯлонӣ дар ин макон зиндагӣ мекард ва дар натиҷаи мавъизаи ӯ як қатор [[яҳудиён]] [[масеҳият|масеҳӣ]] шуданд. Гарланд пас аз маргаш дар [[қабристон]]и арманӣ [[дафн]] карда шуд. Биное, ки ӯ дар он зиндагӣ мекард, то ҳол бинои Гарланд номида мешавад. Мутаассифона, макони [[бино|бинои]] Гарланд дар он вақт маълум нест ва он вайрон карда шуда, ба хонаи истиқоматӣ табдил дода шудааст. == Навиштаҷоти ин манора == Навиштаҷоти болоии [[манора]] бо хатти куфӣ дар заминаи хиштӣ бо панҷ ояти аввали [[сура|сураи]] Тоҳо навишта шудааст. Навиштаҷоти аввал, ки бо хатти куфӣ аст, [[оят|оятҳои]] 2, 3 ва 4-и [[сура|сураи]] Тоҳоро дар бар мегирад. Навиштаҷоти дигар, ки бо хатти насх аст, дорои ибораҳои динӣ мебошад, ки қисматҳои онҳо ҳазф шудаанд. Қисми сеюм, ки бо хатти куфӣ аст, ба соли 501 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад. Аксари олимон арзиши асосии навиштаҷоти ин манораро дар хатти насх мешуморанд, зеро ин хусусият манораи Чиҳил духтаронро беназир мегардонад. Дар дигар таҳқиқот, ба назар мерасад, ки ин навиштаҷот на бо хатти насх, балки бо хатти аввали зулутҳо навишта шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Манораҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Бтноҳои таърихии Шаҳристони Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] fu71qi6w0f3sol65i7kdj0jcerq1s1r 1473125 1473124 2026-05-19T04:00:25Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Манораи Чиҳил духтар]] to [[Манораи Чиҳил духтарон]]: ивази ном 1473124 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Манораи Чиҳил духтарон''', ки бо номи '''Гарланд''' низ маъруф аст, ба асри 6-уми ҳиҷрӣ рост меояд ва дар [[Исфаҳон,]] Майдони Қудс (Тоқчӣ), кӯчаи Суруш, Минораи Чиҳил духтар ҷойгир аст ва ин асар ۱۵ آذر ۱۳۱۴ бо рақами бақайдгирии 231 ҳамчун яке аз осорҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. [1] Дар соли 2011, шаҳрдории Исфаҳон як кӯчаи паҳлӯиро байни кӯчаи Камол ва кӯчаи Суруш дар пеши масҷиди Ал-Ғафур бо номи кӯчаи Соҳиби Замон, ки аз паҳлӯи ин [[манора]] мегузарад, сохт. Соли таъсис: 501 ҳиҷрӣ (дар давраи ҳукмронии Султон Муҳаммад бин Маликшоҳи Салҷуқ). Ороиши ин манора аз [[хишт]] сохта шудааст ва бо се навиштаҷот оро дода шудааст, ки дутои онҳо бо хатти куфӣ ва яке бо хатти насх мебошанд. Манораи Чиҳил духтарон дар маҳаллаи Ҷубаре ҷойгир аст ва дуввумин манораи қадимӣ дар Эрон аст, ки маълум аст. == Кушодани бахти духтарон == Дар бораи ин [[манора]] қиссаҳои ҷолиб нақл карда мешаванд. Мегӯянд, ки дар гузашта мардуми [[Исфаҳон]] бовар доштанд, ки ин манора ба духтарон барор меорад. Дар гузашта расме буд, ки духтарон вақте ки хушбахт мешуданд ё каме пас аз гузаштани вақти хушбахтиашон [[чормағз]] мехариданд ва дар поя ва зинапояҳои ин манора чормағзро мешикананд ва онҳоро дар баробари [[мавиз]] ба роҳгузарон ва одамон пешкаш мекарданд, то онҳо барои [[издивоҷ]] хушбахт шаванд. == Чаро Гарланд? == Сокинони атрофи ин манора онро Гарланд низ меноманд. Тақрибан дар аввали садаи XX, як миссионери [[калисои протестантӣ|калисои протестантии]] [[англисӣ]] бо номи Гарланд (JLGarland) дар яке аз хонаҳои ҳамшафати ин манора зиндагӣ мекард ва вазифаи расмии ӯ табдил додани [[яҳудиён]]и [[Исфаҳон]] ба [[масеҳият]] буд. Ӯ ба [[забони форсӣ]] хуб гап мезад ва муддати тӯлонӣ дар ин макон зиндагӣ мекард ва дар натиҷаи мавъизаи ӯ як қатор [[яҳудиён]] [[масеҳият|масеҳӣ]] шуданд. Гарланд пас аз маргаш дар [[қабристон]]и арманӣ [[дафн]] карда шуд. Биное, ки ӯ дар он зиндагӣ мекард, то ҳол бинои Гарланд номида мешавад. Мутаассифона, макони [[бино|бинои]] Гарланд дар он вақт маълум нест ва он вайрон карда шуда, ба хонаи истиқоматӣ табдил дода шудааст. == Навиштаҷоти ин манора == Навиштаҷоти болоии [[манора]] бо хатти куфӣ дар заминаи хиштӣ бо панҷ ояти аввали [[сура|сураи]] Тоҳо навишта шудааст. Навиштаҷоти аввал, ки бо хатти куфӣ аст, [[оят|оятҳои]] 2, 3 ва 4-и [[сура|сураи]] Тоҳоро дар бар мегирад. Навиштаҷоти дигар, ки бо хатти насх аст, дорои ибораҳои динӣ мебошад, ки қисматҳои онҳо ҳазф шудаанд. Қисми сеюм, ки бо хатти куфӣ аст, ба соли 501 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад. Аксари олимон арзиши асосии навиштаҷоти ин манораро дар хатти насх мешуморанд, зеро ин хусусият манораи Чиҳил духтаронро беназир мегардонад. Дар дигар таҳқиқот, ба назар мерасад, ки ин навиштаҷот на бо хатти насх, балки бо хатти аввали зулутҳо навишта шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Манораҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Бтноҳои таърихии Шаҳристони Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] fu71qi6w0f3sol65i7kdj0jcerq1s1r 0 331528 1473117 2026-05-19T03:42:37Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Имидазо́л, глиоксалин, 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар об ва спирт хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазо́л пайвасти бӯёст; зуд ба галоген, нитроген ва сулфур табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсул... 1473117 wikitext text/x-wiki Имидазо́л, глиоксалин, 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар об ва спирт хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазо́л пайвасти бӯёст; зуд ба галоген, нитроген ва сулфур табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазо́лро тавассути реаксияи глиоксал бо аммиак ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} d3282ikf78t6t1bupxkgx7biw06dxsw 1473118 1473117 2026-05-19T03:46:35Z ~2026-30042-52 128772 1473118 wikitext text/x-wiki '''Имидазо́л''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазо́л пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазо́лро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} mak8kydzm3mbsvszmu4em5yjgenkj0o 1473141 1473118 2026-05-19T04:43:59Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаро холӣ кард 1473141 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 331529 1473120 2026-05-19T03:51:57Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1473120 wikitext text/x-wiki #равона [[Манораи Чиҳил духтар]] qoevi7njyueucrlptfxsq1titoyivie 0 331530 1473121 2026-05-19T03:55:39Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1473121 wikitext text/x-wiki #равона [[Манораи Чиҳил духтар]] qoevi7njyueucrlptfxsq1titoyivie 1473127 1473121 2026-05-19T04:01:26Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1473127 wikitext text/x-wiki #равона [[Манораи Чиҳил духтарон]] 8bevfny23247h6i9rvwu6oumabrjyq8 0 331531 1473122 2026-05-19T03:56:58Z ~2026-30042-52 128772 Саҳифаи нав: Илмен, кӯҳҳои Илмен, гурӯҳи қ-кӯҳҳо дар ҷануби Урал — дар вилилояти Челябински Федератсияи Руссия. Баландияш то 748 м (к. Илментов). Кӯҳҳои Илмен аз гранит (хоросанг)-у гнейсҳо, ки рагҳои пегматитии бисёр доранд, ташаккул ёфтаанд. Таркиби минералогии ин пегмати... 1473122 wikitext text/x-wiki Илмен, кӯҳҳои Илмен, гурӯҳи қ-кӯҳҳо дар ҷануби Урал — дар вилилояти Челябински Федератсияи Руссия. Баландияш то 748 м (к. Илментов). Кӯҳҳои Илмен аз гранит (хоросанг)-у гнейсҳо, ки рагҳои пегматитии бисёр доранд, ташаккул ёфтаанд. Таркиби минералогии ин пегматитҳо гуногун ва мураккабанд (қариб 150 навъи минерал, аз ҷумла илменит, апатит, беҷода, забарҷад ва ғ.). Нишебии кӯҳҳоро бешаҳои санавбару тӯс фаро гирифтаанд. Водиҳояш ботлоқзору марғзор. Дар доманакӯҳҳои ғарбии Илмен кӯли Тургояк – «Дурдонаҳои Урали Ҷанубӣ» воқеъ аст. Дар Илмен мамнӯъгоҳи давлатии минералогии Илмен ҷойгир аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илмен |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кӯҳҳо]] debic1nsb5bb47azm1i48yao1tewvxz 1473123 1473122 2026-05-19T03:59:59Z ~2026-30042-52 128772 1473123 wikitext text/x-wiki '''Илмен''', '''кӯҳҳои Илмен''', гурӯҳи қ-кӯҳҳо дар ҷануби Урал — дар вилилояти [[Челябинск]]<nowiki/>и Федератсияи Руссия. Баландияш то 748 м (к. Илментов). Кӯҳҳои Илмен аз гранит (хоросанг)-у гнейсҳо, ки рагҳои пегматитии бисёр доранд, ташаккул ёфтаанд. Таркиби минералогии ин пегматитҳо гуногун ва мураккабанд (қариб 150 навъи минерал, аз ҷумла [[илменит]],[[апатит]], [[беҷода]], забарҷад ва ғ.). Нишебии кӯҳҳоро бешаҳои санавбару тӯс фаро гирифтаанд. Водиҳояш ботлоқзору марғзор. Дар доманакӯҳҳои ғарбии Илмен кӯли Тургояк – «Дурдонаҳои Урали Ҷанубӣ» воқеъ аст. Дар Илмен мамнӯъгоҳи давлатии минералогии Илмен ҷойгир аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илмен |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кӯҳҳо]] 1fuk9ghrttyoi0o1ozmlv99sote7hiq 1473130 1473123 2026-05-19T04:04:44Z ~2026-30042-52 128772 1473130 wikitext text/x-wiki {{Кӯҳ}} '''Илмен''', '''кӯҳҳои Илмен''', гурӯҳи қ-кӯҳҳо дар ҷануби Урал — дар вилилояти [[Челябинск]]<nowiki/>и Федератсияи Руссия. Баландияш то 748 м (к. Илментов). Кӯҳҳои Илмен аз гранит (хоросанг)-у гнейсҳо, ки рагҳои пегматитии бисёр доранд, ташаккул ёфтаанд. Таркиби минералогии ин пегматитҳо гуногун ва мураккабанд (қариб 150 навъи минерал, аз ҷумла [[илменит]],[[апатит]], [[беҷода]], забарҷад ва ғ.). Нишебии кӯҳҳоро бешаҳои санавбару тӯс фаро гирифтаанд. Водиҳояш ботлоқзору марғзор. Дар доманакӯҳҳои ғарбии Илмен кӯли Тургояк – «Дурдонаҳои Урали Ҷанубӣ» воқеъ аст. Дар Илмен мамнӯъгоҳи давлатии минералогии Илмен ҷойгир аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илмен |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кӯҳҳо]] {{ПБ}} 7qvrlyeck26x42vuctekpvde5c7ypji 1473144 1473130 2026-05-19T04:53:20Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473144 wikitext text/x-wiki {{Қуттии Кӯҳҳо |Номи тоҷикӣ=Ҳимолой |Акс=Himalaya composite.jpg |Қитъа=[[Осиё]] |Кишварҳо=[[Бутан]], [[Ҳиндустон]], [[Непал]], [[Покистон]], [[Ҷуҳурии Халқии Чин]], [[Афғонистон]] |Шаҳри калонтарин= |Дарёи калонтарин= }} '''Илмен''', '''кӯҳҳои Илмен''', гурӯҳи қ-кӯҳҳо дар ҷануби Урал — дар вилилояти [[Челябинск]]<nowiki/>и Федератсияи Руссия. Баландияш то 748 м (к. Илментов). Кӯҳҳои Илмен аз гранит (хоросанг)-у гнейсҳо, ки рагҳои пегматитии бисёр доранд, ташаккул ёфтаанд. Таркиби минералогии ин пегматитҳо гуногун ва мураккабанд (қариб 150 навъи минерал, аз ҷумла [[илменит]],[[апатит]], [[беҷода]], забарҷад ва ғ.). Нишебии кӯҳҳоро бешаҳои санавбару тӯс фаро гирифтаанд. Водиҳояш ботлоқзору марғзор. Дар доманакӯҳҳои ғарбии Илмен кӯли Тургояк – «Дурдонаҳои Урали Ҷанубӣ» воқеъ аст. Дар Илмен мамнӯъгоҳи давлатии минералогии Илмен ҷойгир аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илмен |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кӯҳҳо]] {{ПБ}} f4pky1ujo6psvqb6qlrhnuya9ppi2th 1473145 1473144 2026-05-19T04:53:59Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473145 wikitext text/x-wiki {{Қуттии Кӯҳҳо |Номи тоҷикӣ=Ҳимолой |Акс=Himalaya composite.jpg |Қитъа=[[Осиё]] |Кишварҳо=[[Бутан]], [[Ҳиндустон]], [[Непал]], [[Покистон]], [[Ҷуҳурии Халқии Чин]], [[Афғонистон]] |Шаҳри калонтарин= |Дарёи калонтарин= }} '''Илмен''', '''кӯҳҳои Илмен''', гурӯҳи қ-кӯҳҳо дар ҷануби Урал — дар вилилояти [[Челябинск]]<nowiki/>и Федератсияи Руссия. Баландияш то 748 м (к. Илментов). Кӯҳҳои Илмен аз гранит (хоросанг)-у гнейсҳо, ки рагҳои пегматитии бисёр доранд, ташаккул ёфтаанд. Таркиби минералогии ин пегматитҳо гуногун ва мураккабанд (қариб 150 навъи минерал, аз ҷумла [[илменит]],[[апатит]], [[беҷода]], забарҷад ва ғ.). Нишебии кӯҳҳоро бешаҳои санавбару тӯс фаро гирифтаанд. Водиҳояш ботлоқзору марғзор. Дар доманакӯҳҳои ғарбии Илмен кӯли Тургояк – «Дурдонаҳои Урали Ҷанубӣ» воқеъ аст. Дар Илмен мамнӯъгоҳи давлатии минералогии Илмен ҷойгир аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Илмен |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кӯҳҳо]] {{ПБ}} 15sume1y22liil199or979dzkwdc6ig 0 331533 1473129 2026-05-19T04:04:12Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1473129 wikitext text/x-wiki #равона [[Манораи Чиҳил духтарон]] 8bevfny23247h6i9rvwu6oumabrjyq8 0 331534 1473131 2026-05-19T04:28:52Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан... 1473131 wikitext text/x-wiki '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} pnu44vi9y5bo7k5nacd5qz6iygpzbup 1473132 1473131 2026-05-19T04:31:23Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473132 wikitext text/x-wiki {{Модда}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} kr5btiw21f4tldwi0xbwd58t3fm0ime 1473133 1473132 2026-05-19T04:32:43Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473133 wikitext text/x-wiki {{Кимиё}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} h7jhe9s3ms0eiq5vrnlx5j4ae2n6unf 1473134 1473133 2026-05-19T04:36:46Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473134 wikitext text/x-wiki {{Моддаҳои кимиёвӣ}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} fgh2u6m8abrqs6w03cf12he85cmxky6 1473135 1473134 2026-05-19T04:37:08Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473135 wikitext text/x-wiki {{Моддаҳо}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} i3ggmzqiq7daatfcql7kjwtiud21551 1473136 1473135 2026-05-19T04:40:19Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473136 wikitext text/x-wiki {{Кимиё}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} lxjoghcmqbqzomsn8ocmgb5rq0xwi0d 1473137 1473136 2026-05-19T04:40:43Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473137 wikitext text/x-wiki {{химиё}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} 17de8obkn2u02gvmz4aiyea241uawz9 1473138 1473137 2026-05-19T04:41:15Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473138 wikitext text/x-wiki {{Моддаҳои химиёвӣ}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} dy9m4o3agakwaq6bxg6md3s6872fv3s 1473139 1473138 2026-05-19T04:41:33Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473139 wikitext text/x-wiki {{Модда}} '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} kr5btiw21f4tldwi0xbwd58t3fm0ime 1473140 1473139 2026-05-19T04:41:54Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473140 wikitext text/x-wiki '''Имидазол''', '''глиоксалин''', 1,3-диазол, кристаллҳои беранг, ҳарорати ҷӯшиши онҳо 256 0С. Дар [[об]] ва [[спирт]] хуб, дар эфир муътадил ҳал мешавад. Имидазол пайвасти бӯёст; зуд ба [[Галогенҳо|галоген]], [[нитроген]] ва [[сулфур]] табдил меёбад. Ҳидрогени гурӯҳи NH (масалан, зери таъсири диметилсулфат) мумкин аст ба алкил иваз шавад. Имидазолро тавассути реаксияи глиоксал бо [[аммиак]] ва формалдегид ҳосил мекунанд. Ҳосилаҳои Имидазо́л (масалан, гистамин, гистидин, карнозин, пилокарпин ва ғ.) дар олами наботот ва ҳайвонот фаровон дучор меоянд ва арзиши баланди биологӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имидазол |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Кимиё]] {{ПБ}} pnu44vi9y5bo7k5nacd5qz6iygpzbup 0 331535 1473142 2026-05-19T04:46:54Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43546014|مسجد جامع میمه]]" сохта шудааст 1473142 wikitext text/x-wiki  <templatestyles src="پانویس/styles.css" />'''Масҷиди ҷомеъи Майма''' ба [[Давлати Сафавиён|давраи Сафавиён]] рост меояд ва дар шаҳри Майма ва Вазвон, дар ноҳияи марказии Майма, дар кӯчаи Фарҳанг ҷойгир аст. Ин ёдгорӣ ۱۴ آبان ۱۳۵۱ бо рақами бақайдгирии 934 ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. <ref>{{Cite book|title=معماری ایران (دوره اسلامی)|publisher=انتشارات سمت|isbn=964-459-418-5|last=محمد یوسف کیانی|editor-last=|page=20|language=فارسی|date=1385}}</ref> == Заминаи таърихӣ == Бинои аслии ин масҷид ба давраи '''[[Салҷуқиён]]''', дар ҳоле ки бинои кунунӣ ба давраи '''[[Занд]]''' ва ба гуфтаи баъзе коршиносон, ба давраи '''[[Сафавиён]]''' тааллуқ дорад. Меҳроби ин масҷид низ бо сабаби арзиши баланди таърихӣ ба Осорхонаи миллии Эрон интиқол дода шудааст. == Масҷиди бузурги Майма дар сафарномаҳо == * [[Ибни Баттута]] : "Сафари мо аз сарзамини васеъе оғоз ёфт, ки канори шаҳри Исфаҳон ҳисобида мешавад. Дар ин масир мо аввал ба Майма расидем, деҳаи зебое бо токзорҳо, каналҳои сершумор ва масҷиди зебое, ки аз он ҷӯйбори обӣ ҷорӣ мегардад. * Мулло Муҳсин Файз Кошонӣ : "Ҳангоми сафар тасодуфан аз назди масҷиде дар деҳае бо номи Майме гузаштам. Аз рӯи навиштаҷоти болои меҳроб, ин масҷиди зебо ба назар мерасад, ки мероси Буйидҳост. Минбари шикаста ва нимсӯхтаи онро то ҳол дар гӯшае дидан мумкин аст. Сангҳои қабри атрофи масҷид тақрибан 200 сол пеш сохта шудаанд." == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Ё[[Ёдгориҳои миллии Эрон|дгориҳои миллии Эрон]] * Вазорати мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ == Манобеъ == {{Эзоҳ}}{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Исфаҳон}}<templatestyles src="الگوی_خرد/styles.css"></templatestyles>   [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои ҷомеъ]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Устони Исфаҳон]] c3rrcsdgxir5v0962v2thz2idtzqr82 1473143 1473142 2026-05-19T04:49:33Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1473143 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Масҷиди ҷомеъи Майма''' ба [[Давлати Сафавиён|давраи Сафавиён]] рост меояд ва дар шаҳри Майма ва Вазвон, дар ноҳияи марказии Майма, дар кӯчаи Фарҳанг ҷойгир аст. Ин ёдгорӣ ۱۴ آبان ۱۳۵۱ бо рақами бақайдгирии 934 ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. <ref>{{Cite book|title=معماری ایران (دوره اسلامی)|publisher=انتشارات سمت|isbn=964-459-418-5|last=محمد یوسف کیانی|editor-last=|page=20|language=فارسی|date=1385}}</ref> == Заминаи таърихӣ == Бинои аслии ин масҷид ба давраи '''[[Салҷуқиён]]''', дар ҳоле ки бинои кунунӣ ба давраи '''[[Занд]]''' ва ба гуфтаи баъзе коршиносон, ба давраи '''[[Сафавиён]]''' тааллуқ дорад. Меҳроби ин масҷид низ бо сабаби арзиши баланди таърихӣ ба Осорхонаи миллии Эрон интиқол дода шудааст. == Масҷиди бузурги Майма дар сафарномаҳо == * [[Ибни Баттута]]: "Сафари мо аз сарзамини васеъе оғоз ёфт, ки канори шаҳри Исфаҳон ҳисобида мешавад. Дар ин масир мо аввал ба Майма расидем, деҳаи зебое бо токзорҳо, каналҳои сершумор ва масҷиди зебое, ки аз он ҷӯйбори обӣ ҷорӣ мегардад. * Мулло Муҳсин Файз Кошонӣ: "Ҳангоми сафар тасодуфан аз назди масҷиде дар деҳае бо номи Майме гузаштам. Аз рӯи навиштаҷоти болои меҳроб, ин масҷиди зебо ба назар мерасад, ки мероси Буйидҳост. Минбари шикаста ва нимсӯхтаи онро то ҳол дар гӯшае дидан мумкин аст. Сангҳои қабри атрофи масҷид тақрибан 200 сол пеш сохта шудаанд." == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Ё[[Ёдгориҳои миллии Эрон|дгориҳои миллии Эрон]] * Вазорати мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ == Манобеъ == {{Эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Исфаҳон}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои ҷомеъ]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Устони Исфаҳон]] 0vzzz2g7wsmvkex0l9c5p73hr9sl2qz 0 331536 1473149 2026-05-19T05:08:35Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Изофат ({{lang-ar|اضافة }} – илова кардан, афзудан) — бандаки изофӣ, яке аз воситаҳои асосии наҳви (грамматикӣ)-и алоқаи калимаҳо ба ҳамдигар – ҷузъҳои ибора (махсусан ибораи изофӣ). Маънои луғавии истилоҳи Изофат ба ҳамдигар дар алоқа будани калимаҳо, ба ҳамдигар... 1473149 wikitext text/x-wiki Изофат ({{lang-ar|اضافة }} – илова кардан, афзудан) — бандаки изофӣ, яке аз воситаҳои асосии наҳви (грамматикӣ)-и алоқаи калимаҳо ба ҳамдигар – ҷузъҳои ибора (махсусан ибораи изофӣ). Маънои луғавии истилоҳи Изофат ба ҳамдигар дар алоқа будани калимаҳо, ба ҳамдигар изофа (илова) кардани онҳост. Дар забони муосири тоҷикӣ калимаҳо ба воситаи илова кардани ҳарфи -и ба ҳамдигар алоқаманд мешаванд ва ҳарфи -и (нишонаи И.) бандаки изофӣ ном гирифтааст. Калимаҳои тавассути бандаки изофӣ ба ҳам алоқамандро муайяншаванда – калимаи пеш аз Изофат қароргирифта ва калимаи дуввумро муайянкунанда ном додаанд. Ҳарфи «и» садонокест, ки шартан ба калима якҷоя навишта шуда, маънои луғавӣ надорад ва задаи калимотӣ қабул намекунад. Вазифаи асосии Изофат алоқаманд кардани калимаҳо ва ифодаи муносибати грамматикӣ мебошад, ки дар натиҷаи алоқаи наҳви (синтаксисӣ)-и ин калимаҳо пайдо шудааст. Изофат инчунин пешоянди муштақро бо ҳиссаи номии нутқ мебандад, дар ташкили воҳидҳои фразеологӣ, сохтани калимаҳои мураккабу таркибӣ ва барои алоқаманд кардани ҳоли назди хабар бо ҷузъи номии он ба кор бурда мешавад. Дар ибораҳои изофӣ ҷузъи аввал, ки Изофат дорад, қариб ҳамеша ҷузъи асосӣ буда, дар аксар мавридҳо дар аввали ибора меояд. Дар ибораи изофӣ ба вазифаи ҷузъи асосӣ исм, сифат, масдар, шумора ва сифати феълӣ ба кор бурда мешаванд: муборизи сулҳ, навиштани нома, шаҳрвандони Душанбе. Доираи истеъмоли калимаҳо ба сифати ҷузъи тобеи ибораи изофӣ ниҳоят васеъ мебошад. Ҳамчун ҷузъи тобеъ исм, сифат, шумора, ҷонишин, сифати феълӣ ва масдар истеъмол мешаванд: барги дарахт, духтари хушзеҳн, соли ҳаштодум, модари ман. Дар ибораи изофӣ бандаки изофӣ на фақат шакли ифодаи ибора, балки нишондиҳандаи ҷузъи ибора низ мебошад. Дар ин навъ ибора маҳз ба туфайли бандаки изофӣ ҷузъи асосӣ ва тобеъро ба осонӣ муайян намудан мумкин аст. Чунончи, дар ибораҳои қалами сурх, рафиқи ғамхор, либоси тоза, чидани пахта калимаи якум, ки бандаки изофӣ гирифтааст, чузъи асосӣ ва калимаи дуввум чузъи тобеъ мебошад. Ҳамчунин бандаки изофӣ хусусияти шаклсозӣ низ дорад. Дар ибораи изофӣ тобеияти ҷузъи тобеъ ба ҷузъи асосӣ ҳам бо роҳи маъно ва ҳам бо роҳи шакл (бандаки изофӣ) зоҳир мегардад. Агар ҷузъи тобеи ибора сифат бошад, бештар ҷиҳати маъно, агар ҷузъи тобеъ исм ё ҷонишини шахсӣ бошад, бештар ҷиҳати шакл намоёнтар аст, чунки ҷузъи асосӣ ва ё ҷузъи тобеи ибораро ба воситаи бандаки изофӣ таъйин менамоем: қарори маҷлис, хонаи ман. Дар забони авестоӣ нишонаи Изофат бандаки -ya, дар забони форсии бостон -iya (-hya) мебошад. Масалан, дар забони форсии бостон (ҷумлаи якуми Катибаи Дориюш дар Бесутун) омадааст: Adam Da:rayavaush xsha:yathiya vazraka xsha:yathiya:na:m xsha:yathiya Pā:rsay xshayathiya dahyu:ma:n Vishta:spahya: putra Arsha:mahya: napa: Haxa:manishiya (тарҷума: Ман, Дориюш – шоҳи бузург, шоҳи шоҳон, шоҳ дар Порс, шоҳи кишварҳо, писари Виштосп, набераи Аршома, Ҳахоманишӣ). Дар забони форсии миёна (паҳлавӣ) нишонаи Изофат ҳарфи i: (ду нуқта пас аз ин ҳарф ишора ба дароз талаффуз шудани он аст) буд. Нишонаи Изофат дар асари паҳлавии «Корномаи Ардашери Попакон» чунин омадааст (ҷумлаи якуми асари номбурда): Pad кa:rna:mag i: Ardaxshi:r i: Pa:baga:n e:do:n nibisht e:sta:d ku: pas az marg i: Alaksandar i: hro:ma:yi:g (hrwmyg) E:ra:n-shahr 240 kadag-xwada:y bu:d (тарҷума: «Дар «Корномаи Ардашери Бобакон» чунин навишта шудааст, ки пас аз марги Александари Румӣ [Искандари Мақдунӣ] дар Эроншаҳр [Эронзамин, кишвари Эрон] 240 кадхудой [ҳукмрони маҳалҳо] буд». Дар номи баъзе осори адабиёти паҳлавӣ: «Handarz i: Husraw i: Kawa:da:n» («Андарзи Хусрави Қубодон»), «Handarz i: A:durba:d i: Mahraspanda:n» («Андарзи Озарбади Маҳраспандон»), «Handarz i: Wehza:d Farrox Pe:ro:z» («Андарзи Беҳзод Фаррух Пирӯз») ва ғ. низ Изофат дида мешавад. Дар гузашта дар забони форсӣ, хатти арабӣ ва наҳви арабӣ роиҷ буд, ки калимаҳои ба ҳам иловашуда ба воситаи ҳаракати касра ِ ба ҳам дар алоқа қарор мегирифтанд: سپاهِ بزرگ ، رستمِ دستان، دربارِ شاه، علمِ بیان، شاهِ شاهان، اولادِ سامانیان، مزار شریف ва монанди ин. Дар наҳви асрҳои миёна муайяншаванда – музоф, муайянкунанда – музофилайҳ ном доштанд, ки ҳоло дар дастурҳои забони форсӣ (дар Эрон) ва забони дарӣ (Афғонистон) маъмул буда, аз онҳо истифода мешавад. Вобаста ба Изофат қоидаҳои махсуси расмулхат ба миён омада буданд: агар Изофат пас аз овози садодор навишта мешуд, калима ی- йот мегирифт: بنای مدرسه، دریای خذر (бинои мадраса, дарёи Хазар); агар калима бо ҳарфи ه (ҳои ҳаваз) ба охир мерасид, боляш ҳамза ۀ мегузоштанд: دانۀ زردالو، شعلۀ خورشید، خانهٴ من (донаи зардолу, шуълаи хуршед, хонаи ман) ва ғ. Нишонаи Изофат дар забони форсии асрҳои миёна -i, чунонки дар боло гуфта шуд, дар забони тоҷикӣ «-и», дар забони форсии маъмул дар Эрон ва забони дарӣ (Афғонистон) -э (-yе) талаффуз мешавад: شام امروز shom-э эmruz, بالای بام bolo-ye bom, نامۀ آشنا noma-ye oshno ва ғ. Ҳодисаи дастурии дигар, ки вобаста ба Изофат дар дастурҳои наҳвии ниёгон ба назар мерасад, факки изофат (ҳазфи Изофат) мебошад, яъне ҳангоми аз ибораи изофӣ (дар дастурҳои эронии муосир таркиби Изофат мегӯянд) партофтани касра ё бандаки изофӣ, аз ду калимаи ибора (таркиб) як калимаи мураккаб сохта мешавад: паҳлавони ҷаҳон (ҷаҳонпаҳлавон), болои баланд (болобаланд), синаи фарох (фарохсина), писари хола (писархола), писари амак (писарамак), модари калон (модаркалон; дар Эрон модарбузург), падари калон (падаркалон; дар Эрон падарбузург) ва ғ. Ибора дар наҳв (синтаксис), калимаи мураккаб дар сарф (морфология) омӯхта мешавад. Вобаста ба Изофат ва бандаки изофӣ дар имлои забони тоҷикӣ, ки ба хатти русӣ асос ёфтааст, баъзе қоидаҳо мавҷуданд: агар калима дар таркибаш таърихан «й» (йот) дошта бошад, бандаки изофӣ пас аз он навишта мешавад: чойи кабуд, лойи часпак, пойи чап ва ғ.; агар калима бо ҳарфи садодор ба охир бирасад ва бандаки изофӣ бигирад, гарчанде овози «й» (йот) талаффуз шавад ҳам, вале онро навиштан мумкин нест: саҳро[й]и васеъ, дона[й]и анор, ошно[й]и ман ва ғ.; нишонаи Изофат бандаки изофӣ – пас аз нохунак ва пас аз қавсайн бо - (дефис) навишта мешавад: «Ёддоштҳо»-и С. Айнӣ, қарори Маҷлиси намояндагон (парламент)-и Тоҷикистон ва ғ. Изофат дар дастурҳои забони арабӣ боби махсусест ва аксар қоидаҳои он дар забони тоҷикӣ мутобиқ ба забони форсии асрҳои миёна пазируфта шудаанд. Як нишони Изофат дар забони арабӣ артикли «-ал-» аст, ки дар забони форсӣ дар номи осори бадеиву таърихӣ бо он дучор меоем: «Бадоеу-л-вақоеъ» воқеаҳои бадеъ, «Наводиру-л-вақоеъ» воқеаҳои нодир, «Мантиқу-т-тайр» забони мурғон, «Асрору-т-тавҳид» розҳои яктопарастӣ ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изофат|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Забоншиносӣ]] jtat0if0on4ma9kjx6o344vhpvgqzte 1473150 1473149 2026-05-19T05:09:56Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473150 wikitext text/x-wiki Изофат ({{lang-ar|اضافة }} – илова кардан, афзудан) — бандаки изофӣ, яке аз воситаҳои асосии наҳви (грамматикӣ)-и алоқаи калимаҳо ба ҳамдигар – ҷузъҳои ибора (махсусан ибораи изофӣ). Маънои луғавии истилоҳи Изофат ба ҳамдигар дар алоқа будани калимаҳо, ба ҳамдигар изофа (илова) кардани онҳост. Дар забони муосири тоҷикӣ калимаҳо ба воситаи илова кардани ҳарфи -и ба ҳамдигар алоқаманд мешаванд ва ҳарфи -и (нишонаи И.) бандаки изофӣ ном гирифтааст. Калимаҳои тавассути бандаки изофӣ ба ҳам алоқамандро муайяншаванда – калимаи пеш аз Изофат қароргирифта ва калимаи дуввумро муайянкунанда ном додаанд. Ҳарфи «и» садонокест, ки шартан ба калима якҷоя навишта шуда, маънои луғавӣ надорад ва задаи калимотӣ қабул намекунад. Вазифаи асосии Изофат алоқаманд кардани калимаҳо ва ифодаи муносибати грамматикӣ мебошад, ки дар натиҷаи алоқаи наҳви (синтаксисӣ)-и ин калимаҳо пайдо шудааст. Изофат инчунин пешоянди муштақро бо ҳиссаи номии нутқ мебандад, дар ташкили воҳидҳои фразеологӣ, сохтани калимаҳои мураккабу таркибӣ ва барои алоқаманд кардани ҳоли назди хабар бо ҷузъи номии он ба кор бурда мешавад. Дар ибораҳои изофӣ ҷузъи аввал, ки Изофат дорад, қариб ҳамеша ҷузъи асосӣ буда, дар аксар мавридҳо дар аввали ибора меояд. Дар ибораи изофӣ ба вазифаи ҷузъи асосӣ исм, сифат, масдар, шумора ва сифати феълӣ ба кор бурда мешаванд: муборизи сулҳ, навиштани нома, шаҳрвандони Душанбе. Доираи истеъмоли калимаҳо ба сифати ҷузъи тобеи ибораи изофӣ ниҳоят васеъ мебошад. Ҳамчун ҷузъи тобеъ исм, сифат, шумора, ҷонишин, сифати феълӣ ва масдар истеъмол мешаванд: барги дарахт, духтари хушзеҳн, соли ҳаштодум, модари ман. Дар ибораи изофӣ бандаки изофӣ на фақат шакли ифодаи ибора, балки нишондиҳандаи ҷузъи ибора низ мебошад. Дар ин навъ ибора маҳз ба туфайли бандаки изофӣ ҷузъи асосӣ ва тобеъро ба осонӣ муайян намудан мумкин аст. Чунончи, дар ибораҳои қалами сурх, рафиқи ғамхор, либоси тоза, чидани пахта калимаи якум, ки бандаки изофӣ гирифтааст, чузъи асосӣ ва калимаи дуввум чузъи тобеъ мебошад. Ҳамчунин бандаки изофӣ хусусияти шаклсозӣ низ дорад. Дар ибораи изофӣ тобеияти ҷузъи тобеъ ба ҷузъи асосӣ ҳам бо роҳи маъно ва ҳам бо роҳи шакл (бандаки изофӣ) зоҳир мегардад. Агар ҷузъи тобеи ибора сифат бошад, бештар ҷиҳати маъно, агар ҷузъи тобеъ исм ё ҷонишини шахсӣ бошад, бештар ҷиҳати шакл намоёнтар аст, чунки ҷузъи асосӣ ва ё ҷузъи тобеи ибораро ба воситаи бандаки изофӣ таъйин менамоем: қарори маҷлис, хонаи ман. Дар забони авестоӣ нишонаи Изофат бандаки -ya, дар забони форсии бостон -iya (-hya) мебошад. Масалан, дар забони форсии бостон (ҷумлаи якуми Катибаи Дориюш дар Бесутун) омадааст: Adam Da:rayavaush xsha:yathiya vazraka xsha:yathiya:na:m xsha:yathiya Pā:rsay xshayathiya dahyu:ma:n Vishta:spahya: putra Arsha:mahya: napa: Haxa:manishiya (тарҷума: Ман, Дориюш – шоҳи бузург, шоҳи шоҳон, шоҳ дар Порс, шоҳи кишварҳо, писари Виштосп, набераи Аршома, Ҳахоманишӣ). Дар забони форсии миёна (паҳлавӣ) нишонаи Изофат ҳарфи i: (ду нуқта пас аз ин ҳарф ишора ба дароз талаффуз шудани он аст) буд. Нишонаи Изофат дар асари паҳлавии «Корномаи Ардашери Попакон» чунин омадааст (ҷумлаи якуми асари номбурда): Pad кa:rna:mag i: Ardaxshi:r i: Pa:baga:n e:do:n nibisht e:sta:d ku: pas az marg i: Alaksandar i: hro:ma:yi:g (hrwmyg) E:ra:n-shahr 240 kadag-xwada:y bu:d (тарҷума: «Дар «Корномаи Ардашери Бобакон» чунин навишта шудааст, ки пас аз марги Александари Румӣ [Искандари Мақдунӣ] дар Эроншаҳр [Эронзамин, кишвари Эрон] 240 кадхудой [ҳукмрони маҳалҳо] буд». Дар номи баъзе осори адабиёти паҳлавӣ: «Handarz i: Husraw i: Kawa:da:n» («Андарзи Хусрави Қубодон»), «Handarz i: A:durba:d i: Mahraspanda:n» («Андарзи Озарбади Маҳраспандон»), «Handarz i: Wehza:d Farrox Pe:ro:z» («Андарзи Беҳзод Фаррух Пирӯз») ва ғ. низ Изофат дида мешавад. Дар гузашта дар забони форсӣ, хатти арабӣ ва наҳви арабӣ роиҷ буд, ки калимаҳои ба ҳам иловашуда ба воситаи ҳаракати касра ِ ба ҳам дар алоқа қарор мегирифтанд: سپاهِ بزرگ ، رستمِ دستان، دربارِ شاه، علمِ بیان، شاهِ شاهان، اولادِ سامانیان، مزار شریف ва монанди ин. Дар наҳви асрҳои миёна муайяншаванда – музоф, муайянкунанда – музофилайҳ ном доштанд, ки ҳоло дар дастурҳои забони форсӣ (дар Эрон) ва забони дарӣ (Афғонистон) маъмул буда, аз онҳо истифода мешавад. Вобаста ба Изофат қоидаҳои махсуси расмулхат ба миён омада буданд: агар Изофат пас аз овози садодор навишта мешуд, калима ی- йот мегирифт: بنای مدرسه، دریای خذر (бинои мадраса, дарёи Хазар); агар калима бо ҳарфи ه (ҳои ҳаваз) ба охир мерасид, боляш ҳамза ۀ мегузоштанд: دانۀ زردالو، شعلۀ خورشید، خانهٴ من (донаи зардолу, шуълаи хуршед, хонаи ман) ва ғ. Нишонаи Изофат дар забони форсии асрҳои миёна -i, чунонки дар боло гуфта шуд, дар забони тоҷикӣ «-и», дар забони форсии маъмул дар Эрон ва забони дарӣ (Афғонистон) -э (-yе) талаффуз мешавад: شام امروز shom-э эmruz, بالای بام bolo-ye bom, نامۀ آشنا noma-ye oshno ва ғ. Ҳодисаи дастурии дигар, ки вобаста ба Изофат дар дастурҳои наҳвии ниёгон ба назар мерасад, факки изофат (ҳазфи Изофат) мебошад, яъне ҳангоми аз ибораи изофӣ (дар дастурҳои эронии муосир таркиби Изофат мегӯянд) партофтани касра ё бандаки изофӣ, аз ду калимаи ибора (таркиб) як калимаи мураккаб сохта мешавад: паҳлавони ҷаҳон (ҷаҳонпаҳлавон), болои баланд (болобаланд), синаи фарох (фарохсина), писари хола (писархола), писари амак (писарамак), модари калон (модаркалон; дар Эрон модарбузург), падари калон (падаркалон; дар Эрон падарбузург) ва ғ. Ибора дар наҳв (синтаксис), калимаи мураккаб дар сарф (морфология) омӯхта мешавад. Вобаста ба Изофат ва бандаки изофӣ дар имлои забони тоҷикӣ, ки ба хатти русӣ асос ёфтааст, баъзе қоидаҳо мавҷуданд: агар калима дар таркибаш таърихан «й» (йот) дошта бошад, бандаки изофӣ пас аз он навишта мешавад: чойи кабуд, лойи часпак, пойи чап ва ғ.; агар калима бо ҳарфи садодор ба охир бирасад ва бандаки изофӣ бигирад, гарчанде овози «й» (йот) талаффуз шавад ҳам, вале онро навиштан мумкин нест: саҳро[й]и васеъ, дона[й]и анор, ошно[й]и ман ва ғ.; нишонаи Изофат бандаки изофӣ – пас аз нохунак ва пас аз қавсайн бо - (дефис) навишта мешавад: «Ёддоштҳо»-и С. Айнӣ, қарори Маҷлиси намояндагон (парламент)-и Тоҷикистон ва ғ. Изофат дар дастурҳои забони арабӣ боби махсусест ва аксар қоидаҳои он дар забони тоҷикӣ мутобиқ ба забони форсии асрҳои миёна пазируфта шудаанд. Як нишони Изофат дар забони арабӣ артикли «-ал-» аст, ки дар забони форсӣ дар номи осори бадеиву таърихӣ бо он дучор меоем: «Бадоеу-л-вақоеъ» воқеаҳои бадеъ, «Наводиру-л-вақоеъ» воқеаҳои нодир, «Мантиқу-т-тайр» забони мурғон, «Асрору-т-тавҳид» розҳои яктопарастӣ ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изофат |7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Забоншиносӣ]] 8ob4odk0wsm6x3pk5an9dxyn9smx5rd 1473151 1473150 2026-05-19T05:23:18Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473151 wikitext text/x-wiki '''Изофат''' ({{lang-ar|اضافة }} – илова кардан, афзудан) — бандаки изофӣ, яке аз воситаҳои асосии наҳви (грамматикӣ)-и алоқаи калимаҳо ба ҳамдигар – ҷузъҳои ибора (махсусан ибораи изофӣ). == Тавсиф == Маънои луғавии истилоҳи Изофат ба ҳамдигар дар алоқа будани калимаҳо, ба ҳамдигар изофа (илова) кардани онҳост. Дар забони муосири тоҷикӣ калимаҳо ба воситаи илова кардани ҳарфи -и ба ҳамдигар алоқаманд мешаванд ва ҳарфи -и (нишонаи Изофат) бандаки изофӣ ном гирифтааст. Калимаҳои тавассути бандаки изофӣ ба ҳам алоқамандро муайяншаванда – калимаи пеш аз Изофат қароргирифта ва калимаи дуввумро муайянкунанда ном додаанд. Ҳарфи «и» садонокест, ки шартан ба калима якҷоя навишта шуда, маънои луғавӣ надорад ва задаи калимотӣ қабул намекунад. Вазифаи асосии Изофат алоқаманд кардани калимаҳо ва ифодаи [[Грамматика|муносибати грамматикӣ]] мебошад, ки дар натиҷаи алоқаи [[Наҳвӣ|наҳви]] (синтаксисӣ)-и ин калимаҳо пайдо шудааст. Изофат инчунин пешоянди муштақро бо ҳиссаи номии нутқ мебандад, дар ташкили воҳидҳои фразеологӣ, сохтани калимаҳои мураккабу таркибӣ ва барои алоқаманд кардани ҳоли назди хабар бо ҷузъи номии он ба кор бурда мешавад. Дар ибораҳои изофӣ ҷузъи аввал, ки Изофат дорад, қариб ҳамеша ҷузъи асосӣ буда, дар аксар мавридҳо дар аввали ибора меояд. Дар ибораи изофӣ ба вазифаи ҷузъи асосӣ исм, сифат, масдар, шумора ва сифати феълӣ ба кор бурда мешаванд: муборизи сулҳ, навиштани нома, шаҳрвандони Душанбе. Доираи истеъмоли калимаҳо ба сифати ҷузъи тобеи ибораи изофӣ ниҳоят васеъ мебошад. Ҳамчун ҷузъи тобеъ исм, сифат, шумора, ҷонишин, сифати феълӣ ва масдар истеъмол мешаванд: барги дарахт, духтари хушзеҳн, соли ҳаштодум, модари ман. Дар ибораи изофӣ бандаки изофӣ на фақат шакли ифодаи ибора, балки нишондиҳандаи ҷузъи ибора низ мебошад. Дар ин навъ ибора маҳз ба туфайли бандаки изофӣ ҷузъи асосӣ ва тобеъро ба осонӣ муайян намудан мумкин аст. Чунончи, дар ибораҳои қалами сурх, рафиқи ғамхор, либоси тоза, чидани пахта калимаи якум, ки бандаки изофӣ гирифтааст, чузъи асосӣ ва калимаи дуввум чузъи тобеъ мебошад. Ҳамчунин бандаки изофӣ хусусияти шаклсозӣ низ дорад. Дар ибораи изофӣ тобеияти ҷузъи тобеъ ба ҷузъи асосӣ ҳам бо роҳи маъно ва ҳам бо роҳи шакл (бандаки изофӣ) зоҳир мегардад. Агар ҷузъи тобеи ибора сифат бошад, бештар ҷиҳати маъно, агар ҷузъи тобеъ исм ё ҷонишини шахсӣ бошад, бештар ҷиҳати шакл намоёнтар аст, чунки ҷузъи асосӣ ва ё ҷузъи тобеи ибораро ба воситаи бандаки изофӣ таъйин менамоем: қарори маҷлис, хонаи ман. == Таърих == Дар [[забони авестоӣ]] нишонаи Изофат бандаки -ya, дар [[Забони порсии бостон|забони форсии бостон]] -iya (-hya) мебошад. Масалан, дар забони форсии бостон (ҷумлаи якуми Катибаи Дориюш дар [[Бесутун]]) омадааст: Adam Da:rayavaush xsha:yathiya vazraka xsha:yathiya:na:m xsha:yathiya Pā:rsay xshayathiya dahyu:ma:n Vishta:spahya: putra Arsha:mahya: napa: Haxa:manishiya (тарҷума: Ман, Дориюш – шоҳи бузург, шоҳи шоҳон, шоҳ дар Порс, шоҳи кишварҳо, писари Виштосп, набераи Аршома, Ҳахоманишӣ). Дар забони форсии миёна (паҳлавӣ) нишонаи Изофат ҳарфи i: (ду нуқта пас аз ин ҳарф ишора ба дароз талаффуз шудани он аст) буд. Нишонаи Изофат дар асари паҳлавии «Корномаи Ардашери Попакон» чунин омадааст (ҷумлаи якуми асари номбурда): Pad кa:rna:mag i: Ardaxshi:r i: Pa:baga:n e:do:n nibisht e:sta:d ku: pas az marg i: Alaksandar i: hro:ma:yi:g (hrwmyg) E:ra:n-shahr 240 kadag-xwada:y bu:d (тарҷума: «Дар «Корномаи [[Ардашери Бобакон]]» чунин навишта шудааст, ки пас аз марги Александари Румӣ [Искандари Мақдунӣ] дар Эроншаҳр [Эронзамин, кишвари Эрон] 240 кадхудой [ҳукмрони маҳалҳо] буд». Дар номи баъзе осори адабиёти паҳлавӣ: «Handarz i: Husraw i: Kawa:da:n» («Андарзи Хусрави Қубодон»), «Handarz i: A:durba:d i: Mahraspanda:n» («Андарзи Озарбади Маҳраспандон»), «Handarz i: Wehza:d Farrox Pe:ro:z» («Андарзи Беҳзод Фаррух Пирӯз») ва ғ. низ Изофат дида мешавад. Дар гузашта дар забони форсӣ, хатти арабӣ ва наҳви арабӣ роиҷ буд, ки калимаҳои ба ҳам иловашуда ба воситаи ҳаракати касра ِ ба ҳам дар алоқа қарор мегирифтанд: سپاهِ بزرگ ، رستمِ دستان، دربارِ شاه، علمِ بیان، شاهِ شاهان، اولادِ سامانیان، مزار شریف ва монанди ин. Дар наҳви асрҳои миёна муайяншаванда – музоф, муайянкунанда – музофилайҳ ном доштанд, ки ҳоло дар дастурҳои забони форсӣ (дар Эрон) ва забони дарӣ (Афғонистон) маъмул буда, аз онҳо истифода мешавад. Вобаста ба Изофат қоидаҳои махсуси расмулхат ба миён омада буданд: агар Изофат пас аз овози садодор навишта мешуд, калима ی- йот мегирифт: بنای مدرسه، دریای خذر (бинои мадраса, дарёи Хазар); агар калима бо ҳарфи ه (ҳои ҳаваз) ба охир мерасид, боляш ҳамза ۀ мегузоштанд: دانۀ زردالو، شعلۀ خورشید، خانهٴ من (донаи зардолу, шуълаи хуршед, хонаи ман) ва ғ. Нишонаи Изофат дар забони форсии асрҳои миёна -i, чунонки дар боло гуфта шуд, дар забони тоҷикӣ «-и», дар забони форсии маъмул дар Эрон ва забони дарӣ (Афғонистон) -э (-yе) талаффуз мешавад: شام امروز shom-э эmruz, بالای بام bolo-ye bom, نامۀ آشنا noma-ye oshno ва ғ. Ҳодисаи дастурии дигар, ки вобаста ба Изофат дар дастурҳои наҳвии ниёгон ба назар мерасад, факки изофат (ҳазфи Изофат) мебошад, яъне ҳангоми аз ибораи изофӣ (дар дастурҳои эронии муосир таркиби Изофат мегӯянд) партофтани касра ё бандаки изофӣ, аз ду калимаи ибора (таркиб) як калимаи мураккаб сохта мешавад: паҳлавони ҷаҳон (ҷаҳонпаҳлавон), болои баланд (болобаланд), синаи фарох (фарохсина), писари хола (писархола), писари амак (писарамак), модари калон (модаркалон; дар Эрон модарбузург), падари калон (падаркалон; дар Эрон падарбузург) ва ғ. Ибора дар наҳв (синтаксис), калимаи мураккаб дар сарф (морфология) омӯхта мешавад. == Изофат дар имлои забони тоҷикӣ == Вобаста ба Изофат ва бандаки изофӣ дар имлои забони тоҷикӣ, ки ба хатти русӣ асос ёфтааст, баъзе қоидаҳо мавҷуданд: агар калима дар таркибаш таърихан «й» (йот) дошта бошад, бандаки изофӣ пас аз он навишта мешавад: чойи кабуд, лойи часпак, пойи чап ва ғ.; агар калима бо ҳарфи садодор ба охир бирасад ва бандаки изофӣ бигирад, гарчанде овози «й» (йот) талаффуз шавад ҳам, вале онро навиштан мумкин нест: саҳро[й]и васеъ, дона[й]и анор, ошно[й]и ман ва ғ.; нишонаи Изофат бандаки изофӣ – пас аз нохунак ва пас аз қавсайн бо - (дефис) навишта мешавад: [[Ёддоштҳо (Айнӣ)|«Ёддоштҳо»-и С. Айнӣ,]] қарори Маҷлиси намояндагон (парламент)-и Тоҷикистон ва ғ. Изофат дар дастурҳои забони арабӣ боби махсусест ва аксар қоидаҳои он дар забони тоҷикӣ мутобиқ ба забони форсии асрҳои миёна пазируфта шудаанд. Як нишони Изофат дар забони арабӣ артикли «-ал-» аст, ки дар забони форсӣ дар номи осори бадеиву таърихӣ бо он дучор меоем: «[[Бадоеъу-л-вақоеъ|Бадоеу-л-вақоеъ]]» воқеаҳои бадеъ, «[[Наводирулвақоеъ|Наводиру-л-вақоеъ]]» воқеаҳои нодир, «Мантиқу-т-тайр» забони мурғон, «[[Асрору-т-тавҳид]]» розҳои яктопарастӣ ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изофат |7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Забоншиносӣ]] fibi8aextl8co3qxm5jp58vmdp9dy41 0 331537 1473153 2026-05-19T05:32:08Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иконография (юн. εἰκών – тасвир, нақш ва γράφω – менависам) — иконанигорӣ, шамоилнигорӣ, чеҳранигорӣ, чеҳраомӯзӣ, дар санъати тасвирӣ низоми устувору мушаххаси тасвири ягон қаҳрамони асотирӣ, ашё, сужет ва ғ.; санъати махсуси тасвирӣ, ки умдатан хосси санъа... 1473153 wikitext text/x-wiki Иконография (юн. εἰκών – тасвир, нақш ва γράφω – менависам) — иконанигорӣ, шамоилнигорӣ, чеҳранигорӣ, чеҳраомӯзӣ, дар санъати тасвирӣ низоми устувору мушаххаси тасвири ягон қаҳрамони асотирӣ, ашё, сужет ва ғ.; санъати махсуси тасвирӣ, ки умдатан хосси санъати қиддис мебошад; тасвири рамзноку маросимии ҳаёти иҷтимоӣ ва қоидаҳои ахлоқ; дар санъатшиносӣ ҷараён ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ. Навъҳои И.: 1) Иконографияи Богородитса. 2) Иконографияи Исои Масеҳ. 3) Иконографияи Буддо, бодхисатва (дар буддоия) ва ғ. Иконография дар наққошиҳои динӣ ва тамсилӣ ҷузъи муҳим мебошад. Унсурҳои чунин наққошиҳо маънои хос дошта, аксаран мубҳам ва намодианд. Нахустин намунаҳои Иконография (тасвири саҳнаҳои шикор) ҳанӯз дар санъати ибтидоӣ зуҳур карда буд. Низоми мураккаби Иконография дар санъати тасвирии кишварҳои Шарқи Қадим, бахусус дар тасвирҳои аҳроми Мисри Қадим ташаккул ёфтаанд. Дар тамаддуни давраи неолити Шарқи Миёна барои тасвир ва муаррифии худоён аз пайкараҳои ғайриинсонӣ ё ҳайвонӣ истифода мебурданд. Санъати бостонӣ дорои таҷрибаи ғании Иконография буда, фасоҳати устураҳои бостониро инъикос кардааст. Иконографияи охирҳои аҳди бостон бо санъати масеҳият ғанитар шуда, ба он маънии динӣ зам кард. Шаклҳои санъати атиқа дар заминаи маънои сирф масеҳӣ истифода мешуданд. Бахусус тасвири мундариҷаи матнҳои Инҷилу Таврот дар асрҳои миёнаи Аврупо ба анъанаи муҳимми Иконография табдил ёфт. Дар ин давра Иконографияи Аврупои Ғарбӣ дар муқоиса бо Иконографияи Аврупои Шарқӣ, ки тасвирҳои ирфониву ишроқӣ хосси он буд, озодтару дунёгаротар гардид. Баъдан дар асрҳои миёна дар Ғарб таҷдиди маводди иконографӣ, ки умдатан ба рушди фардият ва шахсияти парҳезгор алоқаманд буд, пураҳаммият гардид. Дар санъати наққошии асрҳои миёнаи Аврупо ба намунаҳои беҳтарини осори Иконография пайравӣ кардани рассом ҳатмӣ буд. Дар Иконографияи давраи Эҳё дар баробари таҷдиди анъанаи Иконографияи бутпарастӣ, атиқӣ, устуравӣ тасвири огоҳонаи рамзӣ, санъати маҷоз ва истиора фаровон истифода шуда, дар тасвирҳо бештар рамз ба назар мерасад, ки бинандаро ба дарки маънии он водор мекунад. Дар санъати Эҳёи Шимолӣ ашё ва воқеаҳо дорои «рамзи ниҳонӣ» ва мазмуни хосси қудсӣ гардиданд. Дар асри 17 Иконографияи динии асрҳои пешинро жанрҳо ва тимсол (образ)-ҳои нав иваз карданд. Баъдан баробари аз байн рафтани тасвирҳои суннатии иконографӣ (дар романтизм, реализм) ё ба сужети адабӣ табдил шудани онҳо (дар академизм, символизм) анвои нави Иконография зуҳур карданд, ки дар онҳо ҷузъиёти маишӣ тасвир шуда, мавзӯъҳои гуногуну мақомҳои нави онҳо шакл гирифтанд. Иконография ҳамчун ҷараёни махсуси санъатшиносӣ ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ ба моҳияти аслии тасвир ишорат мекунад, на ба маънои маҷозии он ва бештар хусусияти тавсифӣ дорад. Вазифаи асосии он тасниф, танзим ва ба навъҳо ҷудо кардани тасвирҳо мебошад. Таҳлили иконографии асар бояд манбаи дақиқи (матни хаттӣ, дигар тасвирҳо) мазмуни онро ошкор кунад. Манбаъҳои муносибати иконографиро дар жанри атиқии экфрасис – тавсифи бадеии асарҳои санъати тасвирӣ (Плинийи Калонӣ, Филострати Калонӣ, Павсаний), ки анъанаи он ба асрҳои миёна (Евсевий Кесарийский, Иоанн Златоусти муқаддас, Михаил Пселл, патриарх Фотий) низ муассир аст, дидан мумкин аст. Тавсифи иконографӣ дар асари «Тавсифи зиндагӣ» (1550)-и Ҷ. Вазарӣ дода шудааст; усули иконографиро бори нахуст Ҷ. П. Беллори дар асари «Зиндагиномаи рассомони муосир» (1672) истифода кардааст. Рушди минбаъдаи муносибати иконографӣ дар доираи бостоншиносии динӣ сурат гирифт. Ба он рисолаи «Оид ба тасвир ва таҷассуми қудсиён»-и И. Моланус (1570) оғоз бахшид. Ба Иконография ҳамчун фанни мустақили манбаъшиносӣ Ф. Пипер ва А. Шпрингер, ҳамчун илми мустақил А. Ҷеймсон ва Э. Истлейк дар Англия асос гузоштаанд. Барои рушди Иконография дар Фаронса асарҳои Э. Маля, А. Грабар, дар Русия Н. П. Кондаков, Н. В. Покровский, А. П. Голубсова, Е. К. Редин, Д. В. Айналова хидмати шоиста кардаанд. Таҳқиқоти муосири иконографӣ асосан таҳқиқоти байнифаннӣ мебошанд, ки дар онҳо усулҳои омӯзиши таърихи дин, адабиётшиносӣ, равоншиносӣ, инсоншиносӣ (антропология), ҷомеашиносӣ, нишонашиносӣ (семиология) ва илмҳои дигари гуманитарӣ ба назар гирифта мешаванд (Х. Белтинг, С. Синдинг-Ларсен, В. Н. Лазарев, О. С. Попова, Э. С. Смирнова, И. Л. Бусева-Давыдова, Н. В. Квливидзе, О. Е. Этингоф, Е. И. Ротенберг, М. Н. Соколов, А. Л. Баталов ва дигарон). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иконография|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Санъати тасвирӣ]] {{ПБ}} mi66eswaj1glphodibpsoq4doxjvxfn 1473154 1473153 2026-05-19T05:38:59Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473154 wikitext text/x-wiki Иконография (юн.{{Lang-grc|εἰκών}} – тасвир, нақш ва γράφω – менависам) — иконанигорӣ, шамоилнигорӣ, чеҳранигорӣ, чеҳраомӯзӣ, дар санъати тасвирӣ низоми устувору мушаххаси тасвири ягон қаҳрамони асотирӣ, ашё, сужет ва ғ.; санъати махсуси тасвирӣ, ки умдатан хосси санъати қиддис мебошад; тасвири рамзноку маросимии ҳаёти иҷтимоӣ ва қоидаҳои ахлоқ; дар санъатшиносӣ ҷараён ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ. Навъҳои И.: 1) Иконографияи Богородитса. 2) Иконографияи Исои Масеҳ. 3) Иконографияи Буддо, бодхисатва (дар буддоия) ва ғ. Иконография дар наққошиҳои динӣ ва тамсилӣ ҷузъи муҳим мебошад. Унсурҳои чунин наққошиҳо маънои хос дошта, аксаран мубҳам ва намодианд. Нахустин намунаҳои Иконография (тасвири саҳнаҳои шикор) ҳанӯз дар санъати ибтидоӣ зуҳур карда буд. Низоми мураккаби Иконография дар санъати тасвирии кишварҳои Шарқи Қадим, бахусус дар тасвирҳои аҳроми Мисри Қадим ташаккул ёфтаанд. Дар тамаддуни давраи неолити Шарқи Миёна барои тасвир ва муаррифии худоён аз пайкараҳои ғайриинсонӣ ё ҳайвонӣ истифода мебурданд. Санъати бостонӣ дорои таҷрибаи ғании Иконография буда, фасоҳати устураҳои бостониро инъикос кардааст. Иконографияи охирҳои аҳди бостон бо санъати масеҳият ғанитар шуда, ба он маънии динӣ зам кард. Шаклҳои санъати атиқа дар заминаи маънои сирф масеҳӣ истифода мешуданд. Бахусус тасвири мундариҷаи матнҳои Инҷилу Таврот дар асрҳои миёнаи Аврупо ба анъанаи муҳимми Иконография табдил ёфт. Дар ин давра Иконографияи Аврупои Ғарбӣ дар муқоиса бо Иконографияи Аврупои Шарқӣ, ки тасвирҳои ирфониву ишроқӣ хосси он буд, озодтару дунёгаротар гардид. Баъдан дар асрҳои миёна дар Ғарб таҷдиди маводди иконографӣ, ки умдатан ба рушди фардият ва шахсияти парҳезгор алоқаманд буд, пураҳаммият гардид. Дар санъати наққошии асрҳои миёнаи Аврупо ба намунаҳои беҳтарини осори Иконография пайравӣ кардани рассом ҳатмӣ буд. Дар Иконографияи давраи Эҳё дар баробари таҷдиди анъанаи Иконографияи бутпарастӣ, атиқӣ, устуравӣ тасвири огоҳонаи рамзӣ, санъати маҷоз ва истиора фаровон истифода шуда, дар тасвирҳо бештар рамз ба назар мерасад, ки бинандаро ба дарки маънии он водор мекунад. Дар санъати Эҳёи Шимолӣ ашё ва воқеаҳо дорои «рамзи ниҳонӣ» ва мазмуни хосси қудсӣ гардиданд. Дар асри 17 Иконографияи динии асрҳои пешинро жанрҳо ва тимсол (образ)-ҳои нав иваз карданд. Баъдан баробари аз байн рафтани тасвирҳои суннатии иконографӣ (дар романтизм, реализм) ё ба сужети адабӣ табдил шудани онҳо (дар академизм, символизм) анвои нави Иконография зуҳур карданд, ки дар онҳо ҷузъиёти маишӣ тасвир шуда, мавзӯъҳои гуногуну мақомҳои нави онҳо шакл гирифтанд. Иконография ҳамчун ҷараёни махсуси санъатшиносӣ ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ ба моҳияти аслии тасвир ишорат мекунад, на ба маънои маҷозии он ва бештар хусусияти тавсифӣ дорад. Вазифаи асосии он тасниф, танзим ва ба навъҳо ҷудо кардани тасвирҳо мебошад. Таҳлили иконографии асар бояд манбаи дақиқи (матни хаттӣ, дигар тасвирҳо) мазмуни онро ошкор кунад. Манбаъҳои муносибати иконографиро дар жанри атиқии экфрасис – тавсифи бадеии асарҳои санъати тасвирӣ (Плинийи Калонӣ, Филострати Калонӣ, Павсаний), ки анъанаи он ба асрҳои миёна (Евсевий Кесарийский, Иоанн Златоусти муқаддас, Михаил Пселл, патриарх Фотий) низ муассир аст, дидан мумкин аст. Тавсифи иконографӣ дар асари «Тавсифи зиндагӣ» (1550)-и Ҷ. Вазарӣ дода шудааст; усули иконографиро бори нахуст Ҷ. П. Беллори дар асари «Зиндагиномаи рассомони муосир» (1672) истифода кардааст. Рушди минбаъдаи муносибати иконографӣ дар доираи бостоншиносии динӣ сурат гирифт. Ба он рисолаи «Оид ба тасвир ва таҷассуми қудсиён»-и И. Моланус (1570) оғоз бахшид. Ба Иконография ҳамчун фанни мустақили манбаъшиносӣ Ф. Пипер ва А. Шпрингер, ҳамчун илми мустақил А. Ҷеймсон ва Э. Истлейк дар Англия асос гузоштаанд. Барои рушди Иконография дар Фаронса асарҳои Э. Маля, А. Грабар, дар Русия Н. П. Кондаков, Н. В. Покровский, А. П. Голубсова, Е. К. Редин, Д. В. Айналова хидмати шоиста кардаанд. Таҳқиқоти муосири иконографӣ асосан таҳқиқоти байнифаннӣ мебошанд, ки дар онҳо усулҳои омӯзиши таърихи дин, адабиётшиносӣ, равоншиносӣ, инсоншиносӣ (антропология), ҷомеашиносӣ, нишонашиносӣ (семиология) ва илмҳои дигари гуманитарӣ ба назар гирифта мешаванд (Х. Белтинг, С. Синдинг-Ларсен, В. Н. Лазарев, О. С. Попова, Э. С. Смирнова, И. Л. Бусева-Давыдова, Н. В. Квливидзе, О. Е. Этингоф, Е. И. Ротенберг, М. Н. Соколов, А. Л. Баталов ва дигарон). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иконография|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Санъати тасвирӣ]] {{ПБ}} k07rwnip90ysfiwpve1jkw5n5eqp9bn 1473155 1473154 2026-05-19T05:40:51Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473155 wikitext text/x-wiki '''Иконография''' ({{Lang-grc|εἰκών}} – тасвир, нақш ва γράφω – менависам) — иконанигорӣ, шамоилнигорӣ, чеҳранигорӣ, чеҳраомӯзӣ, дар санъати тасвирӣ низоми устувору мушаххаси тасвири ягон қаҳрамони асотирӣ, ашё, сужет ва ғ.; санъати махсуси тасвирӣ, ки умдатан хосси санъати қиддис мебошад; тасвири рамзноку маросимии ҳаёти иҷтимоӣ ва қоидаҳои ахлоқ; дар санъатшиносӣ ҷараён ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ. Навъҳои И.: 1) Иконографияи Богородитса. 2) Иконографияи Исои Масеҳ. 3) Иконографияи Буддо, бодхисатва (дар буддоия) ва ғ. Иконография дар наққошиҳои динӣ ва тамсилӣ ҷузъи муҳим мебошад. Унсурҳои чунин наққошиҳо маънои хос дошта, аксаран мубҳам ва намодианд. Нахустин намунаҳои Иконография (тасвири саҳнаҳои шикор) ҳанӯз дар санъати ибтидоӣ зуҳур карда буд. Низоми мураккаби Иконография дар санъати тасвирии кишварҳои Шарқи Қадим, бахусус дар тасвирҳои аҳроми Мисри Қадим ташаккул ёфтаанд. Дар тамаддуни давраи неолити Шарқи Миёна барои тасвир ва муаррифии худоён аз пайкараҳои ғайриинсонӣ ё ҳайвонӣ истифода мебурданд. Санъати бостонӣ дорои таҷрибаи ғании Иконография буда, фасоҳати устураҳои бостониро инъикос кардааст. Иконографияи охирҳои аҳди бостон бо санъати масеҳият ғанитар шуда, ба он маънии динӣ зам кард. Шаклҳои санъати атиқа дар заминаи маънои сирф масеҳӣ истифода мешуданд. Бахусус тасвири мундариҷаи матнҳои Инҷилу Таврот дар асрҳои миёнаи Аврупо ба анъанаи муҳимми Иконография табдил ёфт. Дар ин давра Иконографияи Аврупои Ғарбӣ дар муқоиса бо Иконографияи Аврупои Шарқӣ, ки тасвирҳои ирфониву ишроқӣ хосси он буд, озодтару дунёгаротар гардид. Баъдан дар асрҳои миёна дар Ғарб таҷдиди маводди иконографӣ, ки умдатан ба рушди фардият ва шахсияти парҳезгор алоқаманд буд, пураҳаммият гардид. Дар санъати наққошии асрҳои миёнаи Аврупо ба намунаҳои беҳтарини осори Иконография пайравӣ кардани рассом ҳатмӣ буд. Дар Иконографияи давраи Эҳё дар баробари таҷдиди анъанаи Иконографияи бутпарастӣ, атиқӣ, устуравӣ тасвири огоҳонаи рамзӣ, санъати маҷоз ва истиора фаровон истифода шуда, дар тасвирҳо бештар рамз ба назар мерасад, ки бинандаро ба дарки маънии он водор мекунад. Дар санъати Эҳёи Шимолӣ ашё ва воқеаҳо дорои «рамзи ниҳонӣ» ва мазмуни хосси қудсӣ гардиданд. Дар асри 17 Иконографияи динии асрҳои пешинро жанрҳо ва тимсол (образ)-ҳои нав иваз карданд. Баъдан баробари аз байн рафтани тасвирҳои суннатии иконографӣ (дар романтизм, реализм) ё ба сужети адабӣ табдил шудани онҳо (дар академизм, символизм) анвои нави Иконография зуҳур карданд, ки дар онҳо ҷузъиёти маишӣ тасвир шуда, мавзӯъҳои гуногуну мақомҳои нави онҳо шакл гирифтанд. Иконография ҳамчун ҷараёни махсуси санъатшиносӣ ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ ба моҳияти аслии тасвир ишорат мекунад, на ба маънои маҷозии он ва бештар хусусияти тавсифӣ дорад. Вазифаи асосии он тасниф, танзим ва ба навъҳо ҷудо кардани тасвирҳо мебошад. Таҳлили иконографии асар бояд манбаи дақиқи (матни хаттӣ, дигар тасвирҳо) мазмуни онро ошкор кунад. Манбаъҳои муносибати иконографиро дар жанри атиқии экфрасис – тавсифи бадеии асарҳои санъати тасвирӣ (Плинийи Калонӣ, Филострати Калонӣ, Павсаний), ки анъанаи он ба асрҳои миёна (Евсевий Кесарийский, Иоанн Златоусти муқаддас, Михаил Пселл, патриарх Фотий) низ муассир аст, дидан мумкин аст. Тавсифи иконографӣ дар асари «Тавсифи зиндагӣ» (1550)-и Ҷ. Вазарӣ дода шудааст; усули иконографиро бори нахуст Ҷ. П. Беллори дар асари «Зиндагиномаи рассомони муосир» (1672) истифода кардааст. Рушди минбаъдаи муносибати иконографӣ дар доираи бостоншиносии динӣ сурат гирифт. Ба он рисолаи «Оид ба тасвир ва таҷассуми қудсиён»-и И. Моланус (1570) оғоз бахшид. Ба Иконография ҳамчун фанни мустақили манбаъшиносӣ Ф. Пипер ва А. Шпрингер, ҳамчун илми мустақил А. Ҷеймсон ва Э. Истлейк дар Англия асос гузоштаанд. Барои рушди Иконография дар Фаронса асарҳои Э. Маля, А. Грабар, дар Русия Н. П. Кондаков, Н. В. Покровский, А. П. Голубсова, Е. К. Редин, Д. В. Айналова хидмати шоиста кардаанд. Таҳқиқоти муосири иконографӣ асосан таҳқиқоти байнифаннӣ мебошанд, ки дар онҳо усулҳои омӯзиши таърихи дин, адабиётшиносӣ, равоншиносӣ, инсоншиносӣ (антропология), ҷомеашиносӣ, нишонашиносӣ (семиология) ва илмҳои дигари гуманитарӣ ба назар гирифта мешаванд (Х. Белтинг, С. Синдинг-Ларсен, В. Н. Лазарев, О. С. Попова, Э. С. Смирнова, И. Л. Бусева-Давыдова, Н. В. Квливидзе, О. Е. Этингоф, Е. И. Ротенберг, М. Н. Соколов, А. Л. Баталов ва дигарон). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иконография|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Санъати тасвирӣ]] {{ПБ}} ikfnkhe3h1rk0kah6m5s5vfpp2ykphf 1473156 1473155 2026-05-19T05:59:46Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473156 wikitext text/x-wiki '''Иконография''' ({{Lang-grc|εἰκών}} – тасвир, нақш ва γράφω – менависам) — иконанигорӣ, шамоилнигорӣ, чеҳранигорӣ, чеҳраомӯзӣ, дар санъати тасвирӣ низоми устувору мушаххаси тасвири ягон қаҳрамони асотирӣ, ашё, сужет ва ғ.; санъати махсуси тасвирӣ, ки умдатан хосси санъати қиддис мебошад; тасвири рамзноку маросимии ҳаёти иҷтимоӣ ва қоидаҳои ахлоқ; дар санъатшиносӣ ҷараён ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ. Навъҳои Иконография 1) Иконографияи Богородитса. 2) Иконографияи Исои Масеҳ. 3) Иконографияи Буддо, бодхисатва (дар буддоия) ва ғ. Иконография дар наққошиҳои динӣ ва тамсилӣ ҷузъи муҳим мебошад. Унсурҳои чунин наққошиҳо маънои хос дошта, аксаран мубҳам ва намодианд. == Таърих == Нахустин намунаҳои Иконография (тасвири саҳнаҳои шикор) ҳанӯз дар санъати ибтидоӣ зуҳур карда буд. Низоми мураккаби Иконография дар санъати тасвирии кишварҳои Шарқи Қадим, бахусус дар тасвирҳои аҳроми Мисри Қадим ташаккул ёфтаанд. Дар тамаддуни давраи неолити Шарқи Миёна барои тасвир ва муаррифии худоён аз пайкараҳои ғайриинсонӣ ё ҳайвонӣ истифода мебурданд. Санъати бостонӣ дорои таҷрибаи ғании Иконография буда, фасоҳати устураҳои бостониро инъикос кардааст. Иконографияи охирҳои аҳди бостон бо санъати масеҳият ғанитар шуда, ба он маънии динӣ зам кард. Шаклҳои санъати атиқа дар заминаи маънои сирф масеҳӣ истифода мешуданд. Бахусус тасвири мундариҷаи матнҳои Инҷилу Таврот дар асрҳои миёнаи Аврупо ба анъанаи муҳимми Иконография табдил ёфт. Дар ин давра Иконографияи Аврупои Ғарбӣ дар муқоиса бо Иконографияи Аврупои Шарқӣ, ки тасвирҳои ирфониву ишроқӣ хосси он буд, озодтару дунёгаротар гардид. Баъдан дар асрҳои миёна дар Ғарб таҷдиди маводди иконографӣ, ки умдатан ба рушди фардият ва шахсияти парҳезгор алоқаманд буд, пураҳаммият гардид. Дар санъати наққошии асрҳои миёнаи Аврупо ба намунаҳои беҳтарини осори Иконография пайравӣ кардани рассом ҳатмӣ буд. Дар Иконографияи давраи Эҳё дар баробари таҷдиди анъанаи Иконографияи бутпарастӣ, атиқӣ, устуравӣ тасвири огоҳонаи рамзӣ, санъати маҷоз ва истиора фаровон истифода шуда, дар тасвирҳо бештар рамз ба назар мерасад, ки бинандаро ба дарки маънии он водор мекунад. Дар санъати Эҳёи Шимолӣ ашё ва воқеаҳо дорои «рамзи ниҳонӣ» ва мазмуни хосси қудсӣ гардиданд. Дар асри 17 Иконографияи динии асрҳои пешинро жанрҳо ва тимсол (образ)-ҳои нав иваз карданд. Баъдан баробари аз байн рафтани тасвирҳои суннатии иконографӣ (дар романтизм, реализм) ё ба сужети адабӣ табдил шудани онҳо (дар академизм, символизм) анвои нави Иконография зуҳур карданд, ки дар онҳо ҷузъиёти маишӣ тасвир шуда, мавзӯъҳои гуногуну мақомҳои нави онҳо шакл гирифтанд. == Вазифаҳои Иконография == Иконография ҳамчун ҷараёни махсуси санъатшиносӣ ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ ба моҳияти аслии тасвир ишорат мекунад, на ба маънои маҷозии он ва бештар хусусияти тавсифӣ дорад. Вазифаи асосии он тасниф, танзим ва ба навъҳо ҷудо кардани тасвирҳо мебошад. Таҳлили иконографии асар бояд манбаи дақиқи (матни хаттӣ, дигар тасвирҳо) мазмуни онро ошкор кунад. Манбаъҳои муносибати иконографиро дар жанри атиқии экфрасис – тавсифи бадеии асарҳои санъати тасвирӣ (Плинийи Калонӣ, Филострати Калонӣ, Павсаний), ки анъанаи он ба асрҳои миёна (Евсевий Кесарийский, Иоанн Златоусти муқаддас, Михаил Пселл, патриарх Фотий) низ муассир аст, дидан мумкин аст. Тавсифи иконографӣ дар асари «Тавсифи зиндагӣ» (1550)-и Ҷ. Вазарӣ дода шудааст; усули иконографиро бори нахуст Ҷ. П. Беллори дар асари «Зиндагиномаи рассомони муосир» (1672) истифода кардааст. Рушди минбаъдаи муносибати иконографӣ дар доираи бостоншиносии динӣ сурат гирифт. Ба он рисолаи «Оид ба тасвир ва таҷассуми қудсиён»-и И. Моланус (1570) оғоз бахшид. Ба Иконография ҳамчун фанни мустақили манбаъшиносӣ Ф. Пипер ва А. Шпрингер, ҳамчун илми мустақил А. Ҷеймсон ва Э. Истлейк дар Англия асос гузоштаанд. Барои рушди Иконография дар Фаронса асарҳои Э. Маля, А. Грабар, дар Русия Н. П. Кондаков, Н. В. Покровский, А. П. Голубсова, Е. К. Редин, Д. В. Айналова хидмати шоиста кардаанд. Таҳқиқоти муосири иконографӣ асосан таҳқиқоти байнифаннӣ мебошанд, ки дар онҳо усулҳои омӯзиши таърихи дин, адабиётшиносӣ, равоншиносӣ, инсоншиносӣ (антропология), ҷомеашиносӣ, нишонашиносӣ (семиология) ва илмҳои дигари гуманитарӣ ба назар гирифта мешаванд (Х. Белтинг, С. Синдинг-Ларсен, В. Н. Лазарев, О. С. Попова, Э. С. Смирнова, И. Л. Бусева-Давыдова, Н. В. Квливидзе, О. Е. Этингоф, Е. И. Ротенберг, М. Н. Соколов, А. Л. Баталов ва дигарон). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иконография|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Санъати тасвирӣ]] {{ПБ}} 1jv0m8ef9lwrfwr3k5rbfxurnykcjmy 1473157 1473156 2026-05-19T06:11:03Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473157 wikitext text/x-wiki '''Иконография''' ({{Lang-grc|εἰκών}} – тасвир, нақш ва γράφω – менависам) — иконанигорӣ, шамоилнигорӣ, чеҳранигорӣ, чеҳраомӯзӣ, дар санъати тасвирӣ низоми устувору мушаххаси тасвири ягон қаҳрамони асотирӣ, ашё, сужет ва ғ.; санъати махсуси тасвирӣ, ки умдатан хосси санъати қиддис мебошад; тасвири рамзноку маросимии ҳаёти иҷтимоӣ ва қоидаҳои ахлоқ; дар санъатшиносӣ ҷараён ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ. Навъҳои Иконография 1) Иконографияи Богородитса. 2) Иконографияи Исои Масеҳ. 3) Иконографияи Буддо, бодхисатва (дар буддоия) ва ғ. Иконография дар наққошиҳои динӣ ва тамсилӣ ҷузъи муҳим мебошад. Унсурҳои чунин наққошиҳо маънои хос дошта, аксаран мубҳам ва намодианд. == Таърих == Нахустин намунаҳои Иконография (тасвири саҳнаҳои шикор) ҳанӯз дар санъати ибтидоӣ зуҳур карда буд. Низоми мураккаби Иконография дар санъати тасвирии кишварҳои [[Шаҳри қадима (Уршалим)|Шарқи Қадим]], бахусус дар тасвирҳои аҳроми [[Мисри Қадим]] ташаккул ёфтаанд. Дар тамаддуни давраи [[Неолит|неолити]] Шарқи Миёна барои тасвир ва муаррифии худоён аз пайкараҳои ғайриинсонӣ ё ҳайвонӣ истифода мебурданд. Санъати бостонӣ дорои таҷрибаи ғании Иконография буда, фасоҳати устураҳои бостониро инъикос кардааст. Иконографияи охирҳои аҳди бостон бо санъати масеҳият ғанитар шуда, ба он маънии динӣ зам кард. Шаклҳои санъати атиқа дар заминаи маънои сирф масеҳӣ истифода мешуданд. Бахусус тасвири мундариҷаи матнҳои Инҷилу Таврот дар асрҳои миёнаи Аврупо ба анъанаи муҳимми Иконография табдил ёфт. Дар ин давра Иконографияи Аврупои Ғарбӣ дар муқоиса бо Иконографияи Аврупои Шарқӣ, ки тасвирҳои ирфониву ишроқӣ хосси он буд, озодтару дунёгаротар гардид. Баъдан дар асрҳои миёна дар Ғарб таҷдиди маводди иконографӣ, ки умдатан ба рушди фардият ва шахсияти парҳезгор алоқаманд буд, пураҳаммият гардид. Дар санъати наққошии асрҳои миёнаи Аврупо ба намунаҳои беҳтарини осори Иконография пайравӣ кардани рассом ҳатмӣ буд. Дар Иконографияи [[давраи Эҳё]] дар баробари таҷдиди анъанаи Иконографияи бутпарастӣ, атиқӣ, устуравӣ тасвири огоҳонаи рамзӣ, санъати маҷоз ва истиора фаровон истифода шуда, дар тасвирҳо бештар рамз ба назар мерасад, ки бинандаро ба дарки маънии он водор мекунад. Дар санъати Эҳёи Шимолӣ ашё ва воқеаҳо дорои «рамзи ниҳонӣ» ва мазмуни хосси қудсӣ гардиданд. Дар асри 17 Иконографияи динии асрҳои пешинро жанрҳо ва тимсол (образ)-ҳои нав иваз карданд. Баъдан баробари аз байн рафтани тасвирҳои суннатии иконографӣ (дар романтизм, реализм) ё ба сужети адабӣ табдил шудани онҳо (дар академизм, символизм) анвои нави Иконография зуҳур карданд, ки дар онҳо ҷузъиёти маишӣ тасвир шуда, мавзӯъҳои гуногуну мақомҳои нави онҳо шакл гирифтанд. == Вазифаҳои Иконография == Иконография ҳамчун ҷараёни махсуси санъатшиносӣ ва яке аз усулҳои таҳлили маънои асари санъати тасвирӣ ба моҳияти аслии тасвир ишорат мекунад, на ба маънои маҷозии он ва бештар хусусияти тавсифӣ дорад. Вазифаи асосии он тасниф, танзим ва ба навъҳо ҷудо кардани тасвирҳо мебошад. Таҳлили иконографии асар бояд манбаи дақиқи (матни хаттӣ, дигар тасвирҳо) мазмуни онро ошкор кунад. Манбаъҳои муносибати иконографиро дар жанри атиқии экфрасис – тавсифи бадеии асарҳои санъати тасвирӣ (Плинийи Калонӣ, Филострати Калонӣ, Павсаний), ки анъанаи он ба асрҳои миёна (Евсевий Кесарийский, Иоанн Златоусти муқаддас, Михаил Пселл, патриарх Фотий) низ муассир аст, дидан мумкин аст. Тавсифи иконографӣ дар асари «Тавсифи зиндагӣ» (1550)-и Ҷ. Вазарӣ дода шудааст; усули иконографиро бори нахуст Ҷ. П. Беллори дар асари «Зиндагиномаи рассомони муосир» (1672) истифода кардааст. Рушди минбаъдаи муносибати иконографӣ дар доираи бостоншиносии динӣ сурат гирифт. Ба он рисолаи «Оид ба тасвир ва таҷассуми қудсиён»-и И. Моланус (1570) оғоз бахшид. Ба Иконография ҳамчун фанни мустақили манбаъшиносӣ Ф. Пипер ва А. Шпрингер, ҳамчун илми мустақил А. Ҷеймсон ва Э. Истлейк дар Англия асос гузоштаанд. Барои рушди Иконография дар Фаронса асарҳои Э. Маля, А. Грабар, дар Русия Н. П. Кондаков, Н. В. Покровский, А. П. Голубсова, Е. К. Редин, Д. В. Айналова хидмати шоиста кардаанд. Таҳқиқоти муосири иконографӣ асосан таҳқиқоти байнифаннӣ мебошанд, ки дар онҳо усулҳои омӯзиши таърихи дин, [[адабиётшиносӣ]], [[равоншиносӣ]], [[инсоншиносӣ]] (антропология), [[ҷомеашиносӣ]], [[Нишоншиносӣ|нишонашиносӣ]] (семиология) ва илмҳои дигари гуманитарӣ ба назар гирифта мешаванд (Х. Белтинг, С. Синдинг-Ларсен, В. Н. Лазарев, О. С. Попова, Э. С. Смирнова, И. Л. Бусева-Давыдова, Н. В. Квливидзе, О. Е. Этингоф, Е. И. Ротенберг, М. Н. Соколов, А. Л. Баталов ва дигарон). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иконография|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Санъати тасвирӣ]] {{ПБ}} 6ioffidc49endwcfae9gy8plamafn7g 0 331538 1473158 2026-05-19T06:23:49Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтисоди сиёсӣ ({{lang-en|political economy}}) — яке аз номҳои назарияи иқтисод, ки соли 1615 иқтисоддони фаронсавӣ А. Монкретйен ҷорӣ намуд ва аз асри 18 то солҳои 90 асри 20 васеъ истифода шудааст. Дар илми иқтисодии шӯравӣ Иқтисоди сиёсии сотсиализм ба илми идеологӣ ва сиёс... 1473158 wikitext text/x-wiki Иқтисоди сиёсӣ ({{lang-en|political economy}}) — яке аз номҳои назарияи иқтисод, ки соли 1615 иқтисоддони фаронсавӣ А. Монкретйен ҷорӣ намуд ва аз асри 18 то солҳои 90 асри 20 васеъ истифода шудааст. Дар илми иқтисодии шӯравӣ Иқтисоди сиёсии сотсиализм ба илми идеологӣ ва сиёсӣ табдил ёфт, ки аз мавқеъ ва қарорҳои ҳизби ҳукмрон, съездҳои ҲКИШ ва пленумҳои КМ-и он маншаъ мегирифт. Марксизм ба ин илм тобиши сиёсӣ дод. Мувофиқи шарҳи марксистӣ Иқтисоди сиёсӣ илмест, ки муносибатҳои ҷамъиятии одамонро дар раванди истеҳсолот, тақсимот, мубодила ва истифодаи неъматҳои моддӣ меомӯзад. Мавзӯъ (предмет)-и таҳқиқи Иқтисоди сиёсии марксистӣ қувваҳои истеҳсолкунанда ва муносибатҳои истеҳсолӣ мебошанд, ки асоси онҳоро муносибатҳои молумулкӣ ташкил мекард. Иқтисоди сиёсии марксистӣ аз се қисм иборат буд: Иқтисоди сиёсии капитализм, Иқтисоди сиёсии империализм ва Иқтисоди сиёсии сотсиализм, ки ҳамчун давра (форматсия)-ҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ омӯхта мешуданд. Иқтисоди сиёсии капитализм асосан ба омӯзиши асарҳои К. Маркс, Ф. Энгелс ва В. И. Ленин такя мекард. Маркс қонуни инкишофи капитализм – ба даст овардани арзиши изофаро кашф кард, ки қувваи дохилии ҳаракатдиҳандаи истеҳсолоти капиталистӣ ва ҳамзамон заминасоз барои барҳам додани ин тарзи истеҳсолот мебошад. Афзудани андӯхт ва тамаркузи сармоя, васеъшавии миқёси истеҳсолот, ки бар истисмори синфи коргар асос ёфтааст, боиси тағйирёбии заминаи техникии тарзи капиталистии истеҳсолот мегардад, ки ба ақидаи Маркс, ногузир ба тезутундшавии зиддият миёни қувваҳои истеҳсолкунанда ва муносибатҳои истеҳсолии капитализм, вайроншавӣ ва ивазшавии он ба сохти нави пешқадамтар – коммунизм оварда мерасонд. Яке аз шаклҳои зуҳури зиддиятҳо буҳрони барзиёдистеҳсолкунӣ мебошад. Саҳми Ф. Энгелс дар инкишофи Иқтисоди сиёсӣ баъд аз марги К. Маркс таҳқиқи зуҳуроти нав мебошад, ки дар «Капитал» инъикос наёфтаанд: раванди монополиякунонии иқтисодиёт, масъалаи таносуби миёни монополия ва рақобат, рушди шаклҳои сармояи қалбакӣ, афзоиши нақши биржаҳои фондӣ ва ғ. Ленин нақшаи абстрактӣ-назариявии ба хоҷагии молӣ ва баъд ба хоҷагии капиталистӣ табдил ёфтани хоҷагии натуралии истеҳсолкунандагони бевоситаро таҳия карда, масъалаҳои робитаи мутақобилаи бозори дохилӣ ва пайдоиши капитализмро ба миён гузошт. Ӯ истеҳсолоти молии одиро ҳамчун асоси умумии инкишофи муносибатҳои капиталистӣ пешниҳод намуда, се давраи инкишофи капитализмро дар саноат ҷудо кард: истеҳсолоти дастӣ, мануфактура, саноати бузурги мошинӣ (фабрикаю заводҳо). Инчунин хусусиятҳои инкишофи капитализм дар хоҷагии қишлоқ ва дараҷаи олии инкишофи капитализм – империализмро таҳқиқ намуд. Иқтисоди сиёсии империализм сохтори ҷаҳонро ҳамчун муборизаи байни давлатҳои пешқадам барои бозори нав, манбаъҳои ашёи хом, доираи маблағгузорӣ, тақвияти таъсири сиёсӣ ва мадании онҳо шарҳ медиҳад. Империализм ҳамон давраи инкишоф мебошад, ки «дар он ҳокимияти инҳисорӣ ва сармояи молиявӣ шакл гирифта, содироти сармоя аҳаммияти бузург пайдо кардааст, тақсими ҷаҳон миёни иттиҳодияҳои байналмилалӣ оғоз шуда, бо тақсими ҳамаи ҳудудҳои замин байни мамлакатҳои бузурги капиталистӣ ба охир расидааст» (Ленин). Иқтисоди сиёсии сотсиализм дар дараҷа ва мафҳумҳо иқтисодиёти нақшавии ғайрибозории ҷомеаи сотсиалистиро тавсиф мекунад. Ҳизби коммунистӣ баъди ба сари ҳокимият омадан ба ҳизби иқтисодӣ табдил ёфт, ки рушди иқтисодиётро дар самти расидан ба мақсади ниҳоӣ ташкил мекард. Мувофиқи ақидаи тарғибгарони Иқтисоди сиёсии сотсиализм воситаи асосии таъмини истеҳсолоти мутаносиб, яъне таъмин намудани талаботи ҷамъият ба неъматҳои моддӣ бо роҳи мунтазам кам кардани хароҷоти вақти корӣ дар меҳнати зиндаи коргарони истеҳсолкунанда ва кормандони меҳнати ғайриистеҳсолӣ (зеҳнӣ) мебошад. Қонуни сарфа кардани вақти корӣ қонуни асосии иқтисодиёти сотсиалистӣ ба ҳисоб мерафт. Дар замони сотсиализм дар Иқтисоди сиёсии сотсиалистӣ собит шуда буд, ки ҷамъият барои қонеъ гардонидани на танҳо талаботи моддӣ, балки талаботи маънавии одамон ба сарфаи бошуурона ва нақшавии вақти корӣ мегузарад, ки ба ин бе зиёд кардани вақти холӣ ноил шудан номумкин аст. Сарфаи вақти корӣ имкон медиҳад, ки на танҳо истеҳсолот, ки ба афзоиши аҳолии мамлакат алоқаманд аст, инчунин зиёдшавии вақти холии ҳар як узви ҷомеа барои рушди шахсии ӯ таъмин карда шавад. Таҷриба нишон дод, ки қонуни сарфа кардани вақти корӣ чун дигар қонунҳои Иқтисоди сиёсии сотсиализм хусусияти расмӣ (декларативӣ) дошта, ба ягон интиқод тоб наовардааст. Ҳамин тавр, иқтисодиёте, ки ба моликияти ҷамъиятӣ асос ёфта, ҷомеаро ба зинаи бидуни мушкилоти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ оварда расонад, пойдор гардонда нашуд. Аз ин рӯ, Иқтисоди сиёсӣ ҳамчун илм ба буҳрони шадид гирифтор шуд. Бо пешниҳоди А. Маршалл соли 1902 ба сифати курси таълимӣ дар Донишгоҳи Кембриҷ фанни «Экономикс» ҷорӣ шуд, ки нисбат ба Иқтисоди сиёсӣ фарохдомантар буд. Минбаъд дар мактабҳои олии мамлакатҳои дигар ба таълими илми иқтисод бо ин ном гузаштанд. Дар давлатҳои сотсиалистӣ ин фан бо номи Иқтисоди сиёсӣ таълим дода мешуд. Пас аз барҳам хӯрдани ИҶШС ба ҷои Иқтисоди сиёсӣ фанҳои «Иқтисодиёт» ва «Назарияи иқтисод» таълим дода мешаванд. Ҳоло мазмуну мундариҷаи ин фанҳо бо диди дигари муносибатҳои иқтисодӣ дар ҷомеа асос ёфтаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисоди сиёсӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқтисодиёт]] 99nzfpzptx6r9a9znowjo360czl9oao 1473159 1473158 2026-05-19T06:43:35Z Сунатулло Сафарзода 108676 1473159 wikitext text/x-wiki '''Иқтисоди сиёсӣ''' ({{lang-en|political economy}}) — яке аз номҳои назарияи иқтисод, ки соли 1615 иқтисоддони фаронсавӣ А. Монкретйен ҷорӣ намуд ва аз асри 18 то солҳои 90 асри 20 васеъ истифода шудааст. Дар илми иқтисодии шӯравӣ Иқтисоди сиёсии сотсиализм ба илми [[Идеология|идеологӣ]] ва сиёсӣ табдил ёфт, ки аз мавқеъ ва қарорҳои ҳизби ҳукмрон, съездҳои ҲКИШ ва пленумҳои КМ-и он маншаъ мегирифт. Марксизм ба ин илм тобиши сиёсӣ дод. Мувофиқи шарҳи марксистӣ Иқтисоди сиёсӣ илмест, ки муносибатҳои ҷамъиятии одамонро дар раванди истеҳсолот, тақсимот, мубодила ва истифодаи неъматҳои моддӣ меомӯзад. Мавзӯъ (предмет)-и таҳқиқи Иқтисоди сиёсии марксистӣ қувваҳои истеҳсолкунанда ва муносибатҳои истеҳсолӣ мебошанд, ки асоси онҳоро муносибатҳои молумулкӣ ташкил мекард. Иқтисоди сиёсии марксистӣ аз се қисм иборат буд: Иқтисоди сиёсии капитализм, Иқтисоди сиёсии империализм ва Иқтисоди сиёсии сотсиализм, ки ҳамчун давра (форматсия)-ҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ омӯхта мешуданд. Иқтисоди сиёсии [[капитализм]] асосан ба омӯзиши асарҳои К. Маркс, Ф. Энгелс ва В. И. Ленин такя мекард. Маркс қонуни инкишофи капитализм – ба даст овардани арзиши изофаро кашф кард, ки қувваи дохилии ҳаракатдиҳандаи истеҳсолоти капиталистӣ ва ҳамзамон заминасоз барои барҳам додани ин тарзи истеҳсолот мебошад. Афзудани андӯхт ва тамаркузи [[сармоя]], васеъшавии миқёси истеҳсолот, ки бар истисмори синфи коргар асос ёфтааст, боиси тағйирёбии заминаи техникии тарзи капиталистии истеҳсолот мегардад, ки ба ақидаи Маркс, ногузир ба тезутундшавии зиддият миёни қувваҳои истеҳсолкунанда ва муносибатҳои истеҳсолии капитализм, вайроншавӣ ва ивазшавии он ба сохти нави пешқадамтар – коммунизм оварда мерасонд. Яке аз шаклҳои зуҳури зиддиятҳо буҳрони барзиёдистеҳсолкунӣ мебошад. Саҳми Ф. Энгелс дар инкишофи Иқтисоди сиёсӣ баъд аз марги К. Маркс таҳқиқи зуҳуроти нав мебошад, ки дар «Капитал» инъикос наёфтаанд: раванди монополиякунонии иқтисодиёт, масъалаи таносуби миёни монополия ва рақобат, рушди шаклҳои сармояи қалбакӣ, афзоиши нақши биржаҳои фондӣ ва ғ. Ленин нақшаи абстрактӣ-назариявии ба хоҷагии молӣ ва баъд ба хоҷагии капиталистӣ табдил ёфтани хоҷагии натуралии истеҳсолкунандагони бевоситаро таҳия карда, масъалаҳои робитаи мутақобилаи бозори дохилӣ ва пайдоиши капитализмро ба миён гузошт. Ӯ истеҳсолоти молии одиро ҳамчун асоси умумии инкишофи муносибатҳои капиталистӣ пешниҳод намуда, се давраи инкишофи капитализмро дар [[Саноат (иқтисод)|саноат]] ҷудо кард: истеҳсолоти дастӣ, мануфактура, саноати бузурги мошинӣ (фабрикаю заводҳо). Инчунин хусусиятҳои инкишофи капитализм дар [[хоҷагии қишлоқ]] ва дараҷаи олии инкишофи капитализм – империализмро таҳқиқ намуд. Иқтисоди сиёсии империализм сохтори ҷаҳонро ҳамчун муборизаи байни давлатҳои пешқадам барои бозори нав, манбаъҳои ашёи хом, доираи маблағгузорӣ, тақвияти таъсири сиёсӣ ва мадании онҳо шарҳ медиҳад. Империализм ҳамон давраи инкишоф мебошад, ки «дар он ҳокимияти инҳисорӣ ва сармояи молиявӣ шакл гирифта, содироти сармоя аҳаммияти бузург пайдо кардааст, тақсими ҷаҳон миёни иттиҳодияҳои байналмилалӣ оғоз шуда, бо тақсими ҳамаи ҳудудҳои замин байни мамлакатҳои бузурги капиталистӣ ба охир расидааст» (Ленин). Иқтисоди сиёсии сотсиализм дар дараҷа ва мафҳумҳо иқтисодиёти нақшавии ғайрибозории ҷомеаи сотсиалистиро тавсиф мекунад. [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунистӣ]] баъди ба сари ҳокимият омадан ба ҳизби иқтисодӣ табдил ёфт, ки рушди иқтисодиётро дар самти расидан ба мақсади ниҳоӣ ташкил мекард. Мувофиқи ақидаи тарғибгарони Иқтисоди сиёсии сотсиализм воситаи асосии таъмини истеҳсолоти мутаносиб, яъне таъмин намудани талаботи ҷамъият ба неъматҳои моддӣ бо роҳи мунтазам кам кардани хароҷоти вақти корӣ дар меҳнати зиндаи коргарони истеҳсолкунанда ва кормандони меҳнати ғайриистеҳсолӣ (зеҳнӣ) мебошад. Қонуни сарфа кардани вақти корӣ қонуни асосии иқтисодиёти сотсиалистӣ ба ҳисоб мерафт. Дар замони сотсиализм дар Иқтисоди сиёсии сотсиалистӣ собит шуда буд, ки ҷамъият барои қонеъ гардонидани на танҳо талаботи моддӣ, балки талаботи маънавии одамон ба сарфаи бошуурона ва нақшавии вақти корӣ мегузарад, ки ба ин бе зиёд кардани вақти холӣ ноил шудан номумкин аст. Сарфаи вақти корӣ имкон медиҳад, ки на танҳо истеҳсолот, ки ба афзоиши аҳолии мамлакат алоқаманд аст, инчунин зиёдшавии вақти холии ҳар як узви ҷомеа барои рушди шахсии ӯ таъмин карда шавад. Таҷриба нишон дод, ки қонуни сарфа кардани вақти корӣ чун дигар қонунҳои Иқтисоди сиёсии сотсиализм хусусияти расмӣ (декларативӣ) дошта, ба ягон интиқод тоб наовардааст. Ҳамин тавр, иқтисодиёте, ки ба моликияти ҷамъиятӣ асос ёфта, ҷомеаро ба зинаи бидуни мушкилоти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ оварда расонад, пойдор гардонда нашуд. Аз ин рӯ, Иқтисоди сиёсӣ ҳамчун илм ба буҳрони шадид гирифтор шуд. Бо пешниҳоди А. Маршалл соли 1902 ба сифати курси таълимӣ дар Донишгоҳи Кембриҷ фанни «Экономикс» ҷорӣ шуд, ки нисбат ба Иқтисоди сиёсӣ фарохдомантар буд. Минбаъд дар мактабҳои олии мамлакатҳои дигар ба таълими илми иқтисод бо ин ном гузаштанд. Дар давлатҳои сотсиалистӣ ин фан бо номи Иқтисоди сиёсӣ таълим дода мешуд. Пас аз барҳам хӯрдани [[ИҶШС]] ба ҷои Иқтисоди сиёсӣ фанҳои «[[Иқтисодиёт]]» ва «Назарияи иқтисод» таълим дода мешаванд. Ҳоло мазмуну мундариҷаи ин фанҳо бо диди дигари муносибатҳои иқтисодӣ дар ҷомеа асос ёфтаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисоди сиёсӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқтисодиёт]] hoap7haflj5kw8aj687j8zfuhqmhea1 0 331539 1473162 2026-05-19T08:21:43Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Давлатмард |ном = Меҳдӣ Қулихон Ҳидоят |номи аслӣ = {{lang-fa|مهدی‌قلی هدایت}} |тартиб = 29 |тасвир = Hedayat mehdiqoli.jpg |андозаи тасвир = 200px |тавсифи тасвир = |вазифа = [[Сарвазири Эрон]] |оғози ваколат = 2 июни 1927 |анҷоми... 1473162 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард |ном = Меҳдӣ Қулихон Ҳидоят |номи аслӣ = {{lang-fa|مهدی‌قلی هدایت}} |тартиб = 29 |тасвир = Hedayat mehdiqoli.jpg |андозаи тасвир = 200px |тавсифи тасвир = |вазифа = [[Сарвазири Эрон]] |оғози ваколат = 2 июни 1927 |анҷоми ваколат = 18 сентябри 1933 |пешгузашта = Мирза Ҳасанхон Муставфӣ ал-Мамолик |ҷонишин = [[Муҳаммадалӣ Фурӯғӣ]] |подшоҳ = [[Ризо Паҳлавӣ]] |таваллуд = 1 апрели 1863 |маҳалли таваллуд = {{МР|Теҳрон}}, [[Форс]] |вафот = 28 январи 1955 |маҳалли вафот = {{МС|Теҳрон}}, [[Эрон]] |падар = Алӣ Қулӣ-хон Мухбир ад-Давла |ҳамсар = Наира ал-Мулук |фарзандон = 6 }} '''Меҳдӣ Қулихон Ҳидоят''' ({{lang-fa|مهدی‌قلی هدایت}}; [[1 апрел]], [[1863]] — [[28 январ]] [[1955]]) — сарвазир ([[вазир]])-и [[Эрон]] дар замони [[Реза Пехлеви|Ризошоҳ]], ходими давлатӣ. Ҳамчунин бо номи '''Мухбир ас-Салтана''' маъруф буд. == Зиндагинома == Соли 1863 дар шаҳри [[Теҳрон]] дар оилаи Алӣ Қулӣ-хон Мухбир уд-Давла ба дунё омадааст. Набераи таърихнигор [[Ризо Қуллихон Ҳидоят]] буд. Соли 1920 Мухбир ас-Салтана бо фармони [[Султон Аҳмадшоҳ]] ҳокими [[Табрез]] таъйин гардид. Таҳти таъсири рӯйдодҳо дар Гелон ва Озарбойҷон вазъияти сиёсӣ дар Эрон пайваста муташанниҷ мешуд. Пас аз истеъфои ҳукумати англофилии Вусуқ ад-Давла, ҳукумати Мушир ад-Давла ба сари қудрат омад, ки нахустин ҳадафи худро Озарбойҷон қарор дод. Мухбир ас-Салтана (Меҳтӣ Қулӣ-хон), ки волии нави Табрез таъйин шуда буд, норозиёнро гирди худ ҷамъ кард ва пеш аз ҳама бо фармондеҳи русмиллати полки казакҳои эронӣ, ки дар наздикии Табрез мустақар буд, ба мувофиқа расид. 12 сентябри соли 1920 ин полк ҳамларо ба Озодистон оғоз намуд. Нерӯҳои вафодор ба Хиёбонӣ дар шимоли кишвар мутамарказ шуда буданд ва бо худсариҳои феодалони маҳаллӣ мубориза мебурданд. Аз ин рӯ, дастаҳои казакӣ бидуни муқовимати ҷиддӣ дар муддати се рӯз Табрезро ишғол карданд. Демократҳо ва ҷонибдорони онҳо ба саркӯбии бераҳмона дучор гардиданд ва 13 сентябр шайх Муҳаммад Хиёбонӣ кушта шуд. Ду шаби охир ӯ дар хонаи дӯсти наздикаш — Ҳоҷӣ Шайх Ҳасан-хон буд, ки ба меҳмонаш пешниҳод кард аз Мухбир ас-Салтана барои амнияташ кафолат талаб намояд. Ба ин Хиёбонӣ чунин ҷавоб дод: «Ман маргро авлотар медонам, аз он ки таслим шавам. Ман дар назди душманон зону намезанам. Ман фарзанди давраи машрута ҳастам, аз сулолаи Бобаки Хуррамдин, ки дар назди Хилофати Араб сар хам накарда буд»<ref>Azeri A. Azadistan Devleti ve Şeyh Muhammed Hıyabani (1918—1920). Ankara, 1994. C. 266.</ref>. Дар замони ҳукумати Сайид Зиё ад-дин Таботабоӣ барои пешгирӣ аз нуфуз ва таблиғи коммунистон, инчунин барои нишон додани ғасби ҳокимият аз ҷониби хориҷиён, англисҳо ба лағви капитулятсия розӣ шуданд. Аз тарафи дигар, ҳукумати шӯравӣ ҳангоми бастани шартномаи байни Эрон ва СССР дар соли 1921 барои худ ҳуқуқи юрисдиксияи консулӣ талаб накард ва ба як маъно, бо бекор шудани аҳдномаи Туркманчой (1828), капитулятсия амалан лағвшуда ҳисобида мешуд. Соли 1928, аллакай дар мақоми сарвазир, Меҳтӣ Қулӣ-хон Ҳидоят дар ҷаласаи маҷлис (парлумон) расман бекор шудани капитулятсияро эълон кард. Соли 1926 вазири тиҷорат ва корҳои ҷамъиятӣ дар ҳукумати [[Ҳасан Муставфӣ ал-Мамолик]] таъйин гардид. Дар давраи фаъолияти ӯ дар ин мақом, дар Эрон асосҳои сохтмони роҳи оҳан гузошта шуданд ва ӯ ҳамчунин бо як ширкати даниягӣ барои кушодани нахустин хатсайрҳои автобус дар Теҳрон шартнома имзо кард. 2 июни соли 1927 сарвазир таъйин шуд. Дар ин мақом тамоми дастурҳои шоҳро бечунучаро иҷро мекард. Соли 1955 дар [[Теҳрон]] даргузашт. == Адабиёт == * ''Анвар Чингизоғлу''. Энсиклопедияи Машрута, «Мутарҷим», 2011, 624 саҳ. == Ҳамчунин нигаред == * [[Инқилоби машрута дар Эрон]] * [[Муҳаммад Алӣ-шоҳ]] — шоҳаншоҳи Форс, ки дар ҷараёни Инқилоби машрута сарнагун шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{stub}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Эрон]] [[Гурӯҳ:Сарвазирони Эрон]] [[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Эрон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1863]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] 65tf7f5xt90rt0kbeokpxewkn333p6f 0 331540 1473163 2026-05-19T08:36:54Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|Равшанфикри эронӣ (тақр. 1870/75–1908)}} '''Мирзо Ҷаҳонгирхон''' ({{lang|fa|میرزا جهانگیرخان}}; соли таввалуд 1870 ё 1875, [[Шероз]] — вафот 23 июни 1908, [[Теҳрон]]), ҳамчунин бо номҳои '''Мирзо Ҷаҳонгирхони Шерозӣ''' ва '''Ҷаҳонгирхон-и Сури Исрофил''' маъруф буд, нависанда, р... 1473163 wikitext text/x-wiki {{Short description|Равшанфикри эронӣ (тақр. 1870/75–1908)}} '''Мирзо Ҷаҳонгирхон''' ({{lang|fa|میرزا جهانگیرخان}}; соли таввалуд 1870 ё 1875, [[Шероз]] — вафот 23 июни 1908, [[Теҳрон]]), ҳамчунин бо номҳои '''Мирзо Ҷаҳонгирхони Шерозӣ''' ва '''Ҷаҳонгирхон-и Сури Исрофил''' маъруф буд, нависанда, равшанфикр ва инқилобчии [[Мардумони эронӣ|эронӣ]] дар давраи Инқилоби машрутаи Эрон (1905–1911) буд. {{Шахс | ном = Мирзо Ҷаҳонгирхон | тасвир = Mirza Jahangir Khan 2.jpg | тавсифи тасвир = Мирзо Ҷаҳонгирхон дар соли 1908 | номи аслӣ = میرزا جهانگیرخان | санаи таваллуд = 1870 ё 1875 | маҳалли таваллуд = [[Шероз]], [[Қоҷори Эрон|Давлати Олии Эрон]] | санаи вафот = 23 июни 1908 | маҳалли вафот = [[Теҳрон]], Давлати Олии Эрон | сабаби марг = [[Эъдом]] | пеша = [[Рӯзноманигор]], [[Нависанда]] | таҳсилот = [[Дорулфунун]] }} Ӯ бештар ҳамчун муҳаррири ҳафтаномаи пешқадам ва ҳаҷвии ''Сури Исрофил'' шинохта мешавад,<ref>''Sur-e Esrāfil'' means Trumpet of Esrāfil, ''Esrāfil'' being, by the [[Islamic]] traditions, the God's favourite [[angel]] whose trumpeting will announce the Day of Judgement, or the Day of Resurrection ({{lang|ar|يوم القيامة}}). Compare with: "''Behold, I shew you a mystery; We shall not all sleep, but we shall all be changed, In a moment, in the twinkling of an eye, at the last trump; for the trumpet shall sound, and the dead shall be raised incorruptible, and we shall be changed."'' (I Corinthians, ch. 15, verses 51 and 52).</ref> ки худ бунёдгузори он низ буд. Ӯ дар синни 38 ё 32-солагӣ пас аз табаддулоти давлатӣ-и муваффақонаи [[Муҳаммадалишоҳи Қоҷор|Муҳаммадалӣ Шоҳи Қоҷор]] дар июни соли 1908 ба сабаби фаъолияти инқилобияш эъдом гардид. Эъдоми ӯ дар ''Боғи Шоҳ'' ({{lang|fa|باغشاه}} — Боғи Шоҳ) дар Теҳрон сурат гирифт ва худи Муҳаммадалӣ Шоҳ низ ҳузур дошт. Ӯ ҳамзамон бо ҳамсафи инқилобии худ Мирзо Насруллоҳ Биҳиштӣ, ки бештар бо номи [[Малик ал-Мутакаллимин]] маъруф аст, эъдом шуд.<ref>''Sur-e Esrāfil (Mirza Jahangir Khan Shirazi)'', Personalities During the Constitutional Revolution and In the Decennia Before and After ("''Chehre-hāye Dorān-e Mashrutiaat va Dahe-ye [sic] Ghabl va Ba'ad as Ān''"), edited by Sinā Yektā ({{lang|fa|سینا یکتا}}), [http://roshangari.com/mashroteh/ Roshangari] (in Persian).</ref><ref>Both Mirzā Jahāngir Khān and Malek al-Motakallemin were [[Azalism|Azali]] [[Bábism|Bábí]]s. See: Nikki R. Keddie, with a section by [[Yann Richard]], ''Modern Iran - Roots and Results of Revolution'', updated edition (Yale University Press, New Haven, 2003), pp. 70, 179, and 180.</ref> Гуфта мешавад, ки пеш аз эъдомаш гуфта буд: «Зинда бод ҳукумати машрута» (''Zendeh bād Mashrouteh'') ва ба замин ишора карда гуфтааст: «Эй хок, мо барои ҳифзи ту кушта шудем» (''Ey Khāk, mā barāye hefz-e to koshteh shodim'').<ref>''Mirza Jahangir Khan Sur-e Esrafil'', 19 July 2008, {{YouTube|jEi9tprsys0}} (7 min 11 sec). It is important to note that ''koshteh shodim'' is in the past tense and its use (by Mirza Jahangir Khan, while apparently still alive), along with his use of "we", instead of "I" (unless he had been referring to both himself and the other fellow prisoners), has a dramatic effect on the hearers who know Persian. Thus the translation "we are [being] killed" amounts to a compromise, as "we were killed" would feel odd and out of place in English.</ref> == Зиндагинома == Мирзо Ҷаҳонгирхон дар хонаводаи нисбатан камбизоат аз [[Шероз]] ба дунё омадааст.<ref>Mirzā Jahāngir Khan's father's name is Rajab-Ali Shirāzi. It has been mentioned that as a child Mirzā Jahāngir Khan was put in the care of his aunt. See: ''Farhang va Honar'' (Culture and Art) {{cite web |title=فرهنگ و هنر - میرزا جهانگیر خان شیرازی |url=http://parsifa.com/culture/show.php?page_id=3436 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218234649/http://parsifa.com/culture/show.php?page_id=3436 |archivedate=2007-12-18 |accessdate=2007-11-26}}</ref> Дар ҷавонӣ ӯ назди устодони адабиёти форсӣ, мантиқ, фалсафа ва риёзиёт дар зодгоҳаш Шероз таҳсил кард. Баъдтар ба [[Теҳрон]] кӯчид ва дар он ҷо ба омӯзиши илмҳои муосир дар мактаби бонуфузи Дорулфунун ва дигар марказҳои илмии мавҷуд дар шаҳр пардохт. Ҳангоми оғози ҳаракате, ки ба Инқилоби машрута оварда расонд, ӯ ба чанд гурӯҳи махфии инқилобчиён пайваст ва дере нагузашта ба яке аз сутунҳои асосии инқилоб табдил ёфт. Ӯ аз пайравони Ҳоҷ Шайх Ҳодӣ Наҷмободӣ гардид.<ref name="jahangir1">''Sur-e Esrāfil (Mirza Jahangir Khan Shirazi)'', ''ibid''.</ref><ref>Hāj Sheikh Hādi Najmābādi ({{lang|fa|حاج شیخ هادی نجم‌آبادی}}) is known to have been one of the main patrons of the ''[[Haji-Mirza Hassan Roshdieh|Roshddieh School]]'' in [[Tabriz]]. See Mahmud Hakimi, in ''Pioneers of Education: Mirza Hasan Roshddieh, founder of modern schools in Iran'', [http://www.jazirehdanesh.com/find.php?item=6.113.493.fa Jazireh Danesh] (in Persian).</ref> Гарчанде маълум аст, ки Мирзо Ҷаҳонгирхон аз пайравони Азалӣ ва [[Бобия|Бобӣ]] буд,<ref>Nikki R. Keddie, ''ibid.'', pp. 70, 179 and 180.</ref> маълум нест, ки ӯ дар Шероз — гаҳвораи [[Бобия|Бобия]], ё дар Теҳрон ба Бобия пайвастааст.<ref>According to Mangol Bayat (p. 43), Hāj Sheikh Hādi Najmābādi was "a ''mojtahed'' [a clergyman practising religious jurisprudence] declared heretical for his alleged Azali Babist sympathies." It seems therefore very likely that Mirzā Jahāngir Khan became a Bábí in Tehran where Hāj Sheikh Hādi Najmābādi gave private and informal lectures at the time. Mangol Bayat, ''Iran’s First Revolution: Shi’ism and the Constitutional Revolution of 1905–1909'', Studies in Middle Eastern History, 336 p. ([[Oxford University Press]], 1991). {{ISBN|0-19-506822-X}}</ref> [[File:Ghasem Sur-e Esrafil.jpg|130px|thumb|left|Қосим Сури Исрофил]] Дар қисме аз давраи фаъолияти Маҷлиси якум, Мирзо Ҷаҳонгирхон ҳафтаномаи ''Сури Исрофил''-ро нашр мекард<ref>''Mirza Jahangir Khan-e Sur-Esraafil'' [sic] (in Persian), Rozaneh Magazine (September - October 2003) [http://www.rozanehmagazine.com/SeptOct.03/asuresraafil03.html].</ref> ва ҳамчун муҳаррири он фаъолият дошт. Барои ин кор аз ҷониби [[Қосим Сури Исрофил]] ({{lang|fa|قاسم صور اسرافیل}}), писари Мирзо Ҳасанхони Табрезӣ, дастгирии молиявӣ мегирифт.<ref name="jahangir1"/> Аввалин шумораи ''Сури Исрофил'' рӯзи панҷшанбе, 30 майи соли 1907 (8 хурдоди 1286 [[Тақвими эронӣ|ҳ.ш.]]) нашр шуд; як солу шаш рӯз баъд, рӯзи панҷшанбе 4 июни соли 1908 (14 хурдоди 1287 ҳ.ш.), Мирзо Ҷаҳонгирхон боздошт ва эъдом гардид.<ref>''Mirza Jahangir Khan-e Sur-Esraafil'' [sic] (in Persian), Rozaneh Magazine, ''ibid''.</ref> Теъдоди нусхаҳои ''Сури Исрофил'' тақрибан 20 000 адад гуфта мешавад;<ref>''Ali-Akbar Dehkhoda'', Persian Language & Literature, [http://www.iranchamber.com/literature/adehkhoda/ali_akbar_dehkhoda.php Iran Chamber Society].</ref> баъзе манбаъҳо шумораи онро то 24 000 нусха зикр мекунанд.<ref>A.-A. Sa'īdī Sirjāni, ''Dehkhodā'', [[Encyclopaedia Iranica]], {{cite web |url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f2/v7f283.html |title=Dehk¨odaú |accessdate=2008-09-29 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929093945/http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f2/v7f283.html |archivedate=2008-09-29 }}.</ref> Маҳз дар ҳамин давра ӯ ошкоро ба Муҳаммадалӣ Шоҳи барканоршуда ҳамла мекард, ки ин амал ҳам дар байни мухолифонаш нафрат ва ҳам дар байни ҷонибдоронаш муҳаббат ба вуҷуд овард. Яке аз чеҳраҳои машҳури адабии замон, ки дар ''Сури Исрофил'' ҳамкорӣ мекард, Али Акбар Деҳхудо буд. Сутуни ҳаҷвии сиёсии ӯ бо номи ''Чаранду Паранд'' («Ҳарзаву парешон»)<ref>Dehkhodā's ''Charand o Parand''s have been collected and published in book format; see: ''Charand o Parand'' (in Persian) by Ali-Akbar Dehkhodā (Afrasiyab, Tehran, 2002) - {{ISBN|964-6962-90-4}}.</ref> бо имзоҳои мустаоре чун ''Дахӯ'', ''Дахӯ-Алӣ'', ''Хармагас'', ''Рӯзномачӣ'', ''Ғуломгадо Озодхон Алӣ-Аллоҳӣ'', ''Ходим ул-фуқаро Дахӯ-Алишоҳ'', ''Нахӯди Ҳама Ош'' ва ''Бараҳнаи Хушҳол'' нашр мешуд<ref name="literature1">''Ali-Akbar Dehkhoda'', Persian Language & Literature, ''ibid''.</ref> ва ҳам маъруф ва ҳам баҳсбарангез гардида буд. ''Сури Исрофил'' дар саҳнаи сиёсӣ нақши муҳиме бозид ва аз ҳаракати машрутахоҳӣ пуштибонӣ мекард. Дар ин рӯзнома мақолаҳои зиёде бар зидди истибдод, вобастагӣ, фасоди дарбор ва андешаҳои кӯҳнашудаи рӯҳониёни муҳофизакор чоп мешуданд. Ин нашрия аз аввалин рӯзномаҳо буд, ки ба ҷойи услуби суннатии пуртакаллуфи адабӣ аз забони одии мардум истифода кард ва бо ин роҳ ба таъсиси сабки нави рӯзноманигорӣ ва насри муосир дар Эрон мусоидат намуд. [[File:First Majlis MPs.jpg|right|200px|thumb|Аъзои Маҷлиси якум (7 октябри 1906 — 23 июни 1908). Акси марказӣ ба Муртазо Қулихон Сонеъ уд-Давла, нахустин раиси Маҷлиси якум тааллуқ дорад.]] Ҳангоми табаддулоти давлатӣ-и Муҳаммадалӣ Шоҳ, бригадаи казакҳо, ки таҳти раҳбарии русҳо ва фармондеҳии полковник [[Владимир Ляхов]] қарор дошт, бинои Маҷлисро тирборон намуда, сипас онро муҳосира кард.<ref>"After an unsuccessful attempt on his [Mohammad-Ali Shah's] life, the shah achieved, following a failed coup, a successful [[coup d'état]] with the help of the Russian-led Cossack Brigade in June 1908. The majles was closed and many popular nationalist leaders, especially those of more advanced views, were arrested and executed."</ref> Мирзо Ҷаҳонгирхон ҳамроҳ бо чанд намояндае, ки дар дохили бинои Маҷлис паноҳ бурда буданд, аз роҳи шикофе дар муҳосира фирор намуда, ба хонаи Мирзо Муҳсинхон Амин уд-Давла паноҳ бурданд.<ref>The individuals who together with Mirzā Jahāngir Khān escaped, through an opening in the wall of the seat of Majles, to the ''Amin ad-Dauleh Park'' (پارک امین‌الدوله), were the following...</ref> Аммо Амин уд-Давла ба Мирзо Ҷаҳонгирхон, Малик ал-Мутакаллимин ва чанд нафари дигар паноҳгоҳ надод. Сабаби ин кор маълум нест, вале эҳтимол меравад, ки азбаски онҳо дар назари бисёре аз ҳамзамононашон муртад шумурда мешуданд, ӯ аз пуштибонӣ кардани онҳо худдорӣ кардааст. Ҳамчунин эҳтимол дорад, ки Амин уд-Давла тарсида буд, ки ҳимояти ин афрод метавонад ҷони ӯро ба хатар андозад, зеро Муҳаммадалӣ Шоҳ махсусан Малик ал-Мутакаллиминро «аз хатарноктарин душманони худ» медонист.<ref>"In Tehran, the two [Malek al-Motakallemin and Sayyed Jamal ad-Din Esfahani] became major preachers of the revolutionary and constitutional cause..."</ref> Гузориш шудааст, ки Амин уд-Давла на танҳо ба онҳо паноҳ надод, балки баъдан тавассути телефон бо ''Боғи Шоҳ'' тамос гирифта, онҳоро ошкор кард. Пас аз он сарбозони шоҳ ин афродро боздошт намуда, дар ҳузури худи Муҳаммадалӣ Шоҳ дар ''Боғи Шоҳ'' эъдом карданд.<ref name="jahangir1" /> [[File:Prisoners in Bagh-e Shah 1908.jpg|thumb|350px|left|Бархе аз зиндонёни бастанҷиршуда дар ''Боғи Шоҳ'', ки пас аз табаддулоти Муҳаммадалӣ Шоҳ боздошт шуданд.]] == Рӯйдодҳои баъдӣ == [[File:Malek al-Motakallemin.jpg|thumb|200px|right|Мирзо Насруллоҳ Биҳиштӣ, маъруф ба ''Малик ал-Мутакаллимин''.]] Пас аз эъдоми Мирзо Ҷаҳонгирхон ва Малик ал-Мутакаллимин, казакҳои Муҳаммадалӣ Шоҳ ҷасадҳои онҳоро дар хандақе берун аз деворҳои ''Боғи Шоҳ'' партофтанд. Вақте дӯстонашон аз ин хабар ёфтанд, шабона ҷасадҳоро дар ҳамон ҷо ё наздики он ба хок супурданд. Баъд аз сарнагун шудани Муҳаммадалӣ Шоҳи Қоҷор, ин қабрҳо то андозае расман эътироф шуданд ва бо сангҳои номнавишта аломатгузорӣ гардиданд.<ref>Ne'mat Ahmadi, ''Let us prevent destruction of the burials of Sur-e Esrāfil and Malek al-Motakallemin'', in Persian, Āftāb, Saturday, April 21, 2007.</ref> Бо густариши шаҳри Теҳрон ин минтақа баъдтар ба маҳаллаи маскунӣ табдил ёфт ва хонаводаи Малик ал-Мутакаллимин хонае сохтанд, ки қабрҳо дар ҳавлии он ҷой доштанд. Ин хона баъдан манзили яке аз писарони Малик ал-Мутакаллимин — Асадуллоҳ Маликзода гардид. Ҳоло ин хона дар канори бемористони умумии Луқмон уд-Давла Адҳам дар кӯчаи Камолӣ ҷойгир аст.<ref>The address of this house is: ''Kamāli'' Street, ''Makhsus'' Street, ''Shahid Ebrahimi'' Avenue.</ref> Тибқи нақшаи густариши бемористон, қарор аст ин хона ба ҳудуди бемористон ҳамроҳ карда шавад.<ref name="autogenerated1">Ne'mat Ahmadi, ''ibid''.</ref> Бозмондагони хонаводаи Малик ал-Мутакаллимин омодагии худро барои таъмини хароҷоти ҳифзи қабрҳо эълон кардаанд. Бепарвоии Вазорати мероси фарҳангӣ нисбат ба ин хонаи таърихӣ, ки боиси пешрафти тарҳи васеъкунии бемористон шудааст, боиси нигаронии зиёд гардидааст.<ref name="autogenerated1" /> [[File:Mirza Jahangir Khan 2.jpg|130px|thumb|left|Мирзо Ҷаҳонгирхон]] Ҳайкали Малик ал-Мутакаллимин, ки аз ҷониби Абулҳасанхон Садиқӣ ва бо ҳамон услубу андозаи ҳайкали [[Фирдавсӣ]] сохта шуда буд, дар давраи Паҳлавӣ аз майдони Ҳасанобод бардошта шуда, ба идораи боғҳо супурда шуд.<ref name="autogenerated1" /> Соли 1999 ин ҳайкал ба анбори Боғи Шаҳр-и Теҳрон интиқол дода шуд.<ref name="autogenerated1" /> Дар моҳи апрели соли 2006 гум шудани он эълон гардид ва то имрӯз сарнавишташ номаълум боқӣ мондааст.<ref name="autogenerated1" /> Ҷолиб он аст, ки пас аз Инқилоби Эрон қарор буд ҳайкали Малик ал-Мутакаллимин дар назди қабраш гузошта шавад,<ref name="autogenerated1" /> аммо на танҳо худи ҳайкал нопадид шудааст, балки мавҷудияти худи қабрҳо низ имрӯз зери хатар қарор дорад. {{-}} == Эзоҳ ва манбаъҳо == {{Reflist|2}} == Ҳамчунин нигаред == * [[Эброҳим Пурдовуд]] * [[Мирзо Абдурраҳим Толибови Табрезӣ]] * [[Муҳаммадалӣ Ҷамолзода]] * [[Ҳасан Тақизода|Сайид Ҳасан Тақизода]] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Sur-E-Esrafil, Mirza Jahangir Khan}} [[Category:Нависандагон аз Шероз]] [[Category:Бунёдгузорони маҷаллаҳои эронӣ]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1870]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1908]] df4czw0bjes2hi2f17839f63sy65q56 0 331541 1473164 2026-05-19T08:46:19Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|Физикдони ҳастаии эронӣ (1903–1992)}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Шахс | ном = Маҳмуд Ҳисобӣ | тасвир = Mahmoud Hesabi.png | тавсифи тасвир = Маҳмуд Ҳисобӣ | вазифа1 = Вазири фарҳанг ва таҳсилоти олӣ | муҳлати1 = 6 май 1951 – 16 июл 1952 | сарвазир1 = Муҳаммад Мусаддиқ | пешгузашта1... 1473164 wikitext text/x-wiki {{Short description|Физикдони ҳастаии эронӣ (1903–1992)}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Шахс | ном = Маҳмуд Ҳисобӣ | тасвир = Mahmoud Hesabi.png | тавсифи тасвир = Маҳмуд Ҳисобӣ | вазифа1 = Вазири фарҳанг ва таҳсилоти олӣ | муҳлати1 = 6 май 1951 – 16 июл 1952 | сарвазир1 = Муҳаммад Мусаддиқ | пешгузашта1 = Карим Санҷобӣ | пасгузашта1 = Меҳдӣ Озар | вазифа2 = Сенатор аз Теҳрон | муҳлати2 = 22 январи 1950 – 9 май 1961 | таъинкунанда2 = Муҳаммадризо Паҳлавӣ | пеша = Донишманд | таваллуд = 23 феврал 1903, Теҳрон, Форс | вафот = 3 сентябр 1992, Женева, Швейтсария | маҳалли дафн = Тафреш, Эрон | таҳсилот = Донишгоҳи амрикоии Бейрут; Сорбонна; École supérieure d'électricité }} '''Маҳмудхон Мирзо Ҳисобӣ''' (ё '''Ҳисобӣ''', {{lang|fa|محمودخان میرزا حسابی}}; 23 феврали 1903 — 3 сентябри 1992) — [[Эрон|эронӣ]] [[физик]]-и ҳастаӣ ва сенатор буд.<ref name="NYT">{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= 5 December 1951 |title=Iran Bank Fights Drain on Exchange: Opening of Credit Abroad for Imports Suspended in Step to Protect Currency |newspaper=The New York Times |location=New York }}</ref> Ӯ аз соли 1951 то 1952 дар ҳайати ҳукумати сарвазир [[Муҳаммад Мусаддиқ]] вазифаи вазири маорифро бар уҳда дошт.<ref>{{cite book |last1=Alexander |first1=Yonah |author-link1=Yonah Alexander |last2=Nanes |first2=Allan S. |year=1980 |title=The United States and Iran: A Documentary History |publisher=Aletheia Books |page=244 |isbn=9780890933787|url=https://books.google.com/books?id=5Zx1AAAAMAAJ}}</ref> == Зиндагӣ == Ҳисобӣ дар [[Теҳрон]] дар оилаи Аббос ва Гавҳаршод Ҳисобӣ ба дунё омад. Зодгоҳи аслии хонаводаи ӯ Тафреш, [[устони Марказӣ]], Эрон буд.<ref>{{cite web|url=http://www.iranchamber.com/personalities/mhessaby/mhessaby.php|title=Iranian Personalities: Professor Mahmoud Hessabi |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher= Iran Chamber Society }}</ref> Соли 1907, вақте падараш ба ҳайси консул дар сафорати Эрон таъйин шуд, оилаи ӯ ба [[Бейрут]] кӯчид.<ref>{{cite book|author1=H. E. Chehabi|author2=Hassan I. Mneimneh|editor=H. E. Chehabi|title=Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years|year=2007|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=New York|isbn=9781860645617|page=18|chapter-url=https://archive.org/stream/DistantRelations/Distant%20relations_djvu.txt|chapter=Five Centuries of Lebanese–Iranian Encounters}}</ref> Дар он ҷо Ҳисобӣ таҳсили ибтидоиро оғоз кард. Ҳангоми таҳсил дар [[мактаби миёна]], [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] оғоз шуд ва мактаб баста гардид, аз ин рӯ ӯ таҳсилро дар хона идома дод. Соли 1922 ӯ аз [[Донишгоҳи амрикоии Бейрут]] дар риштаи муҳандисии роҳ диплом гирифт. Пас аз муддате фаъолият дар Вазорати роҳҳои Бейрут, Ҳисобӣ барои идомаи таҳсил ба [[Париж]] рафт ва дар он ҷо дараҷаи муҳандисии муҳандисии барқ-ро аз École Superieure d'Electricité ба даст овард ва баъдан соли 1927 соҳиби дараҷаи докторӣ гардид. Дар Париж ӯ бо Aime Cotton ҳамкорӣ мекард.<ref>{{cite book|last= Tarikhi |first=Parviz |year=2014 |title=The Iranian Space Endeavor: Ambitions and Reality |publisher=Springer |page=47 }}</ref> Дар Теҳрон Ҳисобӣ бо [[Донишгоҳи Теҳрон]] ҳамкорӣ дошт ва факултаҳои илм ва муҳандисии донишгоҳро ташкил намуд. Ӯ устоди Аленуш Терян ҳангоми таҳсилаш дар донишгоҳ буд.<ref>{{cite journal | doi = 10.1007/s00016-012-0085-x | volume=14 | issue=2 | title=Alenush Terian: The Iranian Solar Mother|year=2012 | journal=Physics in Perspective | pages=239–241 | last1 = Talebian | first1 = Mohammad | last2 = Talebian | first2 = Ehsan| bibcode=2012PhP....14..239T | s2cid=120601020 | doi-access=free }}</ref> Моҳи июни соли 1951 Ҳисобӣ ба ҳайси узви ҳайати се-нафараи вилояти ширкати нафти Эрон, ки ҷойгузини Ширкати нафти Англо-Эрон гардид, таъйин шуд. Доктор Ҳисобӣ раванди милликунонии ширкатро раҳбарӣ карда, нахустин мудири кулли он шуд. Дар моҳи декабри соли 1951 ӯ ба ҷойи Карим Санҷобӣ вазири маориф таъйин гардид.<ref name="NYT"/> Дар солҳои 1961–1969 Ҳисобӣ намояндаи Эрон дар зеркумитаи илмӣ ва техникии Кумитаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба истифодаи осоиштаи фазои кайҳон буд. Ҳангоми баргузории конгресси «60 соли физика дар Эрон» аз хизматҳои ӯ қадрдонӣ карда шуд ва ӯро «падари физикаи муосир дар Эрон» номиданд. == Осорхона == Соли 1992 хонаи ӯ ба осорхона табдил дода шуд, то зиндагӣ ва фаъолияти ӯ муаррифӣ гардад. [[Осорхонаи Маҳмуд Ҳисобӣ]] дар маҳаллаи [[Таҷриш]] дар [[Теҳрон]] ҷойгир аст. Хонаводаи Ҳисобӣ бахше аз элитаи мусулмони Эрон ба шумор меравад. Яке аз хиёбонҳои пойтахт ба номи онҳо гузошта шудааст ва ба майдоне мебарад, ки дар он ҳайкали доктор Ҳисобӣ қарор дорад. Маҳмуд Ҳисобӣ соҳиби як писар ва як духтар буд. Писараш, ки муҳандис аст, роҳбари Бунёди доктор Ҳисобӣ мебошад (2015). Имрӯз аксари аъзои хонавода берун аз Эрон зиндагӣ мекунанд, махсусан пас аз Инқилоби исломии Эрон дар соли 1979. == Осори баргузида == *{{cite journal |author=Hessaby M. |title=Continuous Particles |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=33 |issue=6 |pages=189–194|date=1947|bibcode=1947PNAS...33..189H|doi=10.1073/pnas.33.6.189|pmc=1079021 |pmid=16588741|doi-access=free }} *{{cite journal |author=Hessaby M. |title=Theoretical Evidence for the Existence of a Light-Charged Particle of Mass Greater than That of the Electron|journal=Phys. Rev.|volume=73 |issue=9= |date=May 1948 |doi=10.1103/PhysRev.73.1128 |page=1128|bibcode=1948PhRv...73.1128H}} == Ҳамчунин нигаред == * [[Осорхонаи Маҳмуд Ҳисобӣ]] * [[Ҷамъияти физикаи Эрон]] * [[Рӯйхати донишмандон, муҳаққиқон ва муҳандисони муосири эронӣ]] * [[Рӯйхати сенаторони эронӣ]] * [[Устони Марказӣ]] == Манбаъ == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [http://www.hessaby.com/ Hessaby Foundation] * {{Commons-inline}} {{Portal bar|Physics|Biography}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Hessaby, Mahmoud}} [[Category:Донишмандон аз Теҳрон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1903]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1992]] 92gao1ga16s3wrkdjfnyd9wtibgf0jo 0 331542 1473165 2026-05-19T09:31:21Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|Осорхона дар Теҳрон, Эрон}} {{Музей | ном = Музеи миллии Эрон | тасвир = | паҳнои тасвир = | имзои тасвир = | макон = Теҳрон, Эрон | координатҳо = {{coord|35.79904|51.42514|display=inline,title}} | таъсис = | бозшавӣ = | боздидкунандагон = | дирек... 1473165 wikitext text/x-wiki {{Short description|Осорхона дар Теҳрон, Эрон}} {{Музей | ном = Музеи миллии Эрон | тасвир = | паҳнои тасвир = | имзои тасвир = | макон = Теҳрон, Эрон | координатҳо = {{coord|35.79904|51.42514|display=inline,title}} | таъсис = | бозшавӣ = | боздидкунандагон = | директоор = | сайт = }} '''Осорхонаи Маҳмуд Ҳисобӣ''' ({{lang|fa|موزه محمود حسابی}}) дар як кӯчаи ҳамном дар маҳаллаи [[Таҷриш]], [[Теҳрон]], Эрон ҷойгир аст. Ин осорхона ҳамчунин бо номи «Маркази фарҳангии Маҳмуд Ҳисобӣ» низ маъруф мебошад. == Таърих == Осорхонаи Маҳмуд Ҳисобӣ барои гиромидошти зиндагӣ ва фаъолияти [[Маҳмудхон Мирзо Ҳисобӣ|Маҳмуд Ҳисобӣ]] таъсис дода шудааст. == Ҳамчунин нигаред == * [[Осорхонаи давраи исломӣ]] == Манбаъҳо == *[http://en.mehrnews.com/news/109746/In-memory-of-Iran-s-Father-of-Modern-Physics In memory of Iran's Father of Modern Physics, Mehrnews agency, 2015] *[https://www.toiran.com/en/city-tehran/museums/Dr.-Hessabi-Museum/764 Dr. Hessabi Museum, ToIran website] [[Category:Осорхонаҳо дар Теҳрон]] {{museum-stub}} [[Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Осорхонаҳо]] 3jadbeavzn5rj7gw29mx5tza630bh1w 0 331543 1473167 2026-05-19T10:51:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Камил Мамедович Мирзоев]] to [[Комил Мирзоев]] 1473167 wikitext text/x-wiki #равона [[Комил Мирзоев]] j71j1clglylrc3813fpv6ree908cu9e 1 331544 1473169 2026-05-19T10:51:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Баҳс:Камил Мамедович Мирзоев]] to [[Баҳс:Комил Мирзоев]] 1473169 wikitext text/x-wiki #равона [[Баҳс:Комил Мирзоев]] pqlfk9plh8783ze5lutxcf2h7mmtizg 0 331545 1473171 2026-05-19T11:17:33Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|дипломати эронӣ ва сиёсатмадор (1878–1970)}} {{Infobox officeholder | name = Ҳасан Тақизода | image = Hassan Taqizadeh 2.jpg | caption = Ҳасан Тақизода | office = Раиси Сенати Эрон | term_start = 1 марти 1957 | term_end = 1 сентябри 1960 | monarch = Муҳаммадризо Паҳлавӣ | predecessor = Эброҳим Ҳакими | successor = Муҳсин Сад... 1473171 wikitext text/x-wiki {{Short description|дипломати эронӣ ва сиёсатмадор (1878–1970)}} {{Infobox officeholder | name = Ҳасан Тақизода | image = Hassan Taqizadeh 2.jpg | caption = Ҳасан Тақизода | office = Раиси Сенати Эрон | term_start = 1 марти 1957 | term_end = 1 сентябри 1960 | monarch = Муҳаммадризо Паҳлавӣ | predecessor = Эброҳим Ҳакими | successor = Муҳсин Садр | office1 = Вазири корҳои хориҷии Эрон | term_start1 = 11 июни 1926 | term_end1 = 16 сентябри 1926 | prime_minister1 = Ҳасан Мустуфӣ | predecessor1 = Муҳаммадалӣ Форуғӣ | successor1 = Алиқулӣ Ансорӣ | office2 = Сафири Эрон дар Подшоҳии Муттаҳида | term_start2 = 1941 | term_end2 = 1947 | office3 = Сафири Эрон дар Фаронса | term_start3 = 1933 | term_end3 = 1935 | office4 = Аъзои Сенат (Табриз) | term_start4 = 1950 | term_end4 = 1967 | office5 = Аъзои Маҷлис (Табриз) | term_start5 = 1947 | term_end5 = 1950 | birth_date = 27 сентябри 1878 | birth_place = Табриз, Эрон | death_date = 28 январи 1970 | death_place = Теҳрон, Эрон | resting_place = Зоҳир-уд-давла | spouse = Отие Тақизода | alma_mater = Ҳавзаи Наҷаф; Мактаби амрикоӣ дар Табриз | party = Ҳизби демократ; Ҳизби эҳё }} '''Сайид Ҳасан Тақизода''' ({{lang|fa|حسن تقی‌زاده}}; 27 сентябри 1878 дар [[Табрез|Табриз]], Қоҷор Эрон – 28 январи 1970 дар [[Теҳрон]], Паҳлавӣ Эрон) дипломати эронӣ ва сиёсатмадори бонуфуз буд. Гарчанде дар таърихи сиёсии муосир ӯ ҳамчун сиёсатмадори дунявӣ шинохта мешавад, ки гуфта буд «зоҳиран ва ботинан, дар ҷисм ва рӯҳ, Эрон бояд аврупоишуда гардад», ӯ аз хонаводаи суннатии сайидҳо (насли пайғамбар Муҳаммад) буд. Падараш сайид Тафӣ рӯҳонӣ буд. ==Зиндагинома== [[Image:Hassan Taghizadeh 2.jpg|thumb|left|Сайид Ҳасан Тақизода (тақрибан 1906)]] Тақизода аз нажоди озарбойҷонӣ буд. Ӯ дар ҷавонӣ забонҳои фаронсавӣ ва англисиро махфӣ меомӯхт, то бо андешаҳои давраи равшангарӣ ва андешаҳои сиёсии нав шинос шавад. Баъдан ӯ рӯҳонӣ шуд, вале дар даврае, ки низоми сиёсии суннатии Эрон рӯ ба фурӯпошӣ мерафт ва давлати миллӣ шакл мегирифт, аз он дур шуд. Ӯ дар инқилоби машрутияти Эрон фаъолона иштирок кард, ки боиси таъсиси Маҷлиси Шӯрои Миллӣ гардид. Аз ин давра ба баъд ӯ ба як сиёсатмадори дунявӣ табдил ёфт. Соли 1908 ҳаёти ӯро афсари низомии бритониёӣ Клод Стокс наҷот дод ва ӯ ба Лондон фиристода шуд, ки дар он ҷо бо Эдвард Гранвил Браун барои пуштибонии ҳаракати конститутсионӣ кор кард. Соли 1909 аввалин ҳизби сиёсие, ки ба Олмон майл дошт — Ҳизби демократии Эрон — таҳти роҳбарии ӯ таъсис ёфт. Дар оғози Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ӯ бо Олмон бар зидди Русия ва Британия иттифоқ баст. Дар Берлин ӯ кумитаи Эронро таъсис дод ва маҷаллаи «Ковеҳ»-ро нашр намуд, ки дар паҳншавии фикри миллӣ ва худшиносии эронӣ нақши муҳим дошт. Дар давраи ҳукумати Ризошоҳ Паҳлавӣ ӯ дар ташаккули давлати нави Эрон саҳм гирифт. Дар тӯли ҳафтод соли фаъолияти сиёсӣ ӯ вакил, волии вилояти Хуросон, вазири роҳ ва нақлиёт, вазири молия ва сафир дар Подшоҳии Муттаҳида ва Фаронса буд. Соли 1950 раиси Сенат гардид. Ӯ ҳаёти худро «ҳаёти пуртӯфон» номид ва онро ҳамчун унвони тарҷумаи ҳолаш истифода бурд. Ӯ дар соли 1970 дар Теҳрон вафот кард. == Хронологияи ҳаёти Тақизода == Ҳасан Тақизода 27 сентябри соли 1878 дар Табрез ба дунё омад. Соли 1896 ӯ дар Табрез бо ҳамкорон мактаби «Тарбият» (Таълим), як [[китобфурӯшӣ]] ва як дорухона таъсис дод. '''1898:''' Ӯ дар Табрез дар мактаби Луқмония [[физика]] дарс медод. Китоби «‘Аҷоиби осмонӣ» (Astronomie Populaire)-и Камилл Фламарион-ро тарҷума кард. Соли 1898 ӯ дар мактаби Луқмонияи Табрез [[физика]] дарс медод ва китоби «‘Аҷоиби осмонӣ» (Astronomie Populaire)-и Камилл Фламарион-ро тарҷума намуд. Байни солҳои 1899 ва 1900 ӯ дар Мактаби хотираи амрикоӣ дар Табрез, як муассисаи миссионерии пресвитерианӣ, забони англисиро омӯхт. Аз январи 1903 то январи 1904 маҷаллаи «Ганҷинаи улум» (Хазинаи илмҳо)-ро нашр мекард. Соли 1904 ба [[Қафқоз]], [[Истанбул]], [[Миср]] ва [[Бейрут]] сафар кард ва матлаби «Таҳқиқи аҳволи кунунии Эрон бо муҳокимаҳои таърихӣ»-ро дар рӯзномаи «Ҳикмат» (Қоҳира) нашр намуд. Ӯ моҳи октябри 1905 ба Табрез баргашт ва моҳи сентябри 1906 ба Теҳрон рафт, ки дар он ҷо дар рӯзномаи «Нидои ватан» (Овози миллат) мақолаҳо чоп мекард. Моҳи октябри 1906 ӯ аз ҷониби тоҷирони Табрез ба ҳайси вакил ба Маҷлиси якум интихоб шуд. Дар рӯзномаҳои «Сур-е Исрофил» ва «Мусовот» (Баробарӣ) низ мақолаҳо нашр мекард. Моҳи июни 1908 бо амри Муҳаммад Алӣ Шоҳ ба бадарға фиристода шуд ва Эронро тарк намуда ба Аврупо рафт. Моҳи сентябри 1908 дар Британияи Кабир фаъолияти сиёсӣ ташкил кард. Моҳи ноябри 1908 ба Табрез баргашт. Пас аз пирӯзии машрутахоҳон дар августи 1909 ба Теҳрон омад ва ба «Шӯрои муваққатии идора» пайваст. Ӯ ба Маҷлиси дуюм интихоб шуд ва моҳи октябри 1909 раҳбари парлумонии Ҳизби демократии Эрон гардид. Соли 1910 пас аз кушта шудани Сайид Абдуллоҳ Беҳбаҳонӣ ӯ Теҳронро тарк кард ва чанд моҳ дар Табрез монд. Моҳи октябри 1910 ба [[Истанбул]] кӯчид ва қариб ду сол дар он ҷо зиндагӣ кард. Соли 1911 ба Аврупо рафт. Моҳи июни 1913 ба [[Ню-Йорк]] сафар кард ва 19 моҳ дар он ҷо монд. Ӯ чор мақолаи сиёсиро ба забони фаронсавӣ дар маҷаллаи «Revue du Monde Musulman» нашр кард, ки ба вазъи Эрон, Империяи Усмонӣ ва кишварҳои арабӣ бахшида шуда буданд. Моҳи январи 1915 Иёлоти Муттаҳидаро тарк карда ба [[Берлин]] рафт ва аз тариқи [[Нидерландия]] сафар кард. Аз январи 1916 то марти 1922 маҷаллаи «Ковех» (Оҳангар)-ро нашр мекард, ки бо ҳамкорони худ, аз ҷумла Муҳаммадалӣ Ҷамолзода ва Ҳусейн Каземзода, таҳия менамуд. [[Акс: Hassan Taghizadeh.jpg|thumb|Тақизода соли 1967]] Моҳи январи 1922 ба [[Маскав]] ҳамчун намояндаи давлатӣ барои музокироти созишномаи дӯстӣ рафт ва якуним сол он ҷо монд. Соли 1923 бо як шаҳрванди Олмон издивоҷ кард. Моҳи июли 1924 ба Эрон баргашт, ба Маҷлиси панҷум интихоб шуд ва дар кумитаи маориф фаъолият кард. Соли 1926 ҳамчун намояндаи расмии Эрон ба намоишгоҳи садсолагии Иёлоти Муттаҳида дар [[Филаделфия]] рафт ва узви «Шӯрои бунёдгузорон»-и ҷамъияти «Асарҳои миллӣ» гардид. Соли 1927 ба Маҷлиси шашум интихоб шуд. Соли 1928 волии умумии Хуросон таъйин гардид. Соли 1929 намояндаи сиёсии Эрон дар [[Лондон]] шуд. Моҳи марти 1930 ба Эрон баргашт ва вазири роҳ ва нақлиёт шуд. Аз августи 1930 то августи 1933 вазири молия буд. Соли 1933 дар тамдиди имтиёзи нафт иштирок кард. Аз ноябри 1933 то июли 1934 сафири Эрон дар [[Порис]] буд. Соли 1934 ба Британия барои суханронӣ дар Ҷамъияти Шоҳии Санъат рафт ва сипас ба Берлин кӯчид. Соли 1935 дар [[Рим]] дар анҷумани байналмилалии шарқшиносон ширкат кард. Соли 1936 дар Мактаби омӯзиши шарқшиносӣ (ҳоло SOAS, [[Донишгоҳи Лондон]]) дарс медод ва баъдан дар [[Донишгоҳи Кембриҷ]] фаъолият кард. Моҳи октябри 1941 сафири Эрон дар Британия таъйин шуд. Вай инчунин раиси ҳайати Эрон дар Созмони Милали Муттаҳид дар масъалаи Озарбойҷон буд. Соли 1945 ба Созмони Милали Муттаҳид дар бораи ишғоли Табрез аз ҷониби русҳо эътироз фиристод. '''Октябри 1947:''' Вакили Табрез дар Маҷлиси понздаҳум интихоб шуд. Раиси ҳайати Эрон дар анҷумани шарқшиносон дар [[Кембриҷ]], ва анҷуманҳои [[Ибни Сино]] дар [[Бағдод]] ва [[Теҳрон]] буд. Байни солҳои 1949 то 1967 сенатор ва баъд раиси Сенат буд. Соли 1957 дар [[Донишгоҳи Колумбия]] дарс медод. Соли 1966 раиси нахустин анҷумани байналмилалии эроншиносон дар Теҳрон буд. Ӯ 28 январи 1970 дар Теҳрон даргузашт. == Нигаред == *[[Ҳовард Баскервилл]] *[[Абдулҳусейн Теймуртош]] *[[Рӯйхати сенаторҳои Эрон]] *[[Рӯйхати сафирони Эрон дар Британия]] *[[Ҳизби эҳё]] == Эзоҳ == {{Reflist}} == Манбаъҳо == *Сепеҳр Ҳ. Ҷӯссефӣ, «Ҳасан Тақизода: зиндагиномаи сиёсӣ дар заминаи модернизатсияи Эрон», рисолаи магистрӣ ([[Донишгоҳи Утрехт]], Нидерланд, 1998). *Никки Р. Кедди, бо бахши Ян Ришар, «Эрони муосир: решаҳо ва натиҷаҳои инқилоб» ([[Донишгоҳи Йел]], 2003). *«Пои малах. Таҳқиқот ба ифтихори С. Ҳ. Тақизода», Лондон, 1962. == Китобҳои Тақизода == С. Ҳ. Тақизода, «Тақвимҳои қадими эронӣ», 1938. Паям Набарз ва С. Ҳ. Тақизода, «Китоби мор»-и порсӣ, 2006. == Пайвандҳои беруна == *Рисолаи Сепеҳр Ҳ. Ҷӯссефӣ (1988) *«Тақвимҳои қадими эронӣ» *Зиндагиномаи кӯтоҳ ба забони форсӣ *Суратҳои инқилоб (1906–1909) {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Тақизода, Ҳасан}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1878]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1970]] 4f4oga4d4mezgq4scggi4r8qdbtjejp 1473172 1473171 2026-05-19T11:20:44Z Navruzov Abdulmalik 57291 гурӯҳбандӣ 1473172 wikitext text/x-wiki {{Short description|дипломати эронӣ ва сиёсатмадор (1878–1970)}} {{Infobox officeholder | name = Ҳасан Тақизода | image = Hassan Taqizadeh 2.jpg | caption = Ҳасан Тақизода | office = Раиси Сенати Эрон | term_start = 1 марти 1957 | term_end = 1 сентябри 1960 | monarch = Муҳаммадризо Паҳлавӣ | predecessor = Эброҳим Ҳакими | successor = Муҳсин Садр | office1 = Вазири корҳои хориҷии Эрон | term_start1 = 11 июни 1926 | term_end1 = 16 сентябри 1926 | prime_minister1 = Ҳасан Мустуфӣ | predecessor1 = Муҳаммадалӣ Форуғӣ | successor1 = Алиқулӣ Ансорӣ | office2 = Сафири Эрон дар Подшоҳии Муттаҳида | term_start2 = 1941 | term_end2 = 1947 | office3 = Сафири Эрон дар Фаронса | term_start3 = 1933 | term_end3 = 1935 | office4 = Аъзои Сенат (Табриз) | term_start4 = 1950 | term_end4 = 1967 | office5 = Аъзои Маҷлис (Табриз) | term_start5 = 1947 | term_end5 = 1950 | birth_date = 27 сентябри 1878 | birth_place = Табриз, Эрон | death_date = 28 январи 1970 | death_place = Теҳрон, Эрон | resting_place = Зоҳир-уд-давла | spouse = Отие Тақизода | alma_mater = Ҳавзаи Наҷаф; Мактаби амрикоӣ дар Табриз | party = Ҳизби демократ; Ҳизби эҳё }} '''Сайид Ҳасан Тақизода''' ({{lang|fa|حسن تقی‌زاده}}; 27 сентябри 1878 дар [[Табрез|Табриз]], Қоҷор Эрон – 28 январи 1970 дар [[Теҳрон]], Паҳлавӣ Эрон) дипломати эронӣ ва сиёсатмадори бонуфуз буд. Гарчанде дар таърихи сиёсии муосир ӯ ҳамчун сиёсатмадори дунявӣ шинохта мешавад, ки гуфта буд «зоҳиран ва ботинан, дар ҷисм ва рӯҳ, Эрон бояд аврупоишуда гардад», ӯ аз хонаводаи суннатии сайидҳо (насли пайғамбар Муҳаммад) буд. Падараш сайид Тафӣ рӯҳонӣ буд. ==Зиндагинома== [[Image:Hassan Taghizadeh 2.jpg|thumb|left|Сайид Ҳасан Тақизода (тақрибан 1906)]] Тақизода аз нажоди озарбойҷонӣ буд. Ӯ дар ҷавонӣ забонҳои фаронсавӣ ва англисиро махфӣ меомӯхт, то бо андешаҳои давраи равшангарӣ ва андешаҳои сиёсии нав шинос шавад. Баъдан ӯ рӯҳонӣ шуд, вале дар даврае, ки низоми сиёсии суннатии Эрон рӯ ба фурӯпошӣ мерафт ва давлати миллӣ шакл мегирифт, аз он дур шуд. Ӯ дар инқилоби машрутияти Эрон фаъолона иштирок кард, ки боиси таъсиси Маҷлиси Шӯрои Миллӣ гардид. Аз ин давра ба баъд ӯ ба як сиёсатмадори дунявӣ табдил ёфт. Соли 1908 ҳаёти ӯро афсари низомии бритониёӣ Клод Стокс наҷот дод ва ӯ ба Лондон фиристода шуд, ки дар он ҷо бо Эдвард Гранвил Браун барои пуштибонии ҳаракати конститутсионӣ кор кард. Соли 1909 аввалин ҳизби сиёсие, ки ба Олмон майл дошт — Ҳизби демократии Эрон — таҳти роҳбарии ӯ таъсис ёфт. Дар оғози Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ӯ бо Олмон бар зидди Русия ва Британия иттифоқ баст. Дар Берлин ӯ кумитаи Эронро таъсис дод ва маҷаллаи «Ковеҳ»-ро нашр намуд, ки дар паҳншавии фикри миллӣ ва худшиносии эронӣ нақши муҳим дошт. Дар давраи ҳукумати Ризошоҳ Паҳлавӣ ӯ дар ташаккули давлати нави Эрон саҳм гирифт. Дар тӯли ҳафтод соли фаъолияти сиёсӣ ӯ вакил, волии вилояти Хуросон, вазири роҳ ва нақлиёт, вазири молия ва сафир дар Подшоҳии Муттаҳида ва Фаронса буд. Соли 1950 раиси Сенат гардид. Ӯ ҳаёти худро «ҳаёти пуртӯфон» номид ва онро ҳамчун унвони тарҷумаи ҳолаш истифода бурд. Ӯ дар соли 1970 дар Теҳрон вафот кард. == Хронологияи ҳаёти Тақизода == Ҳасан Тақизода 27 сентябри соли 1878 дар Табрез ба дунё омад. Соли 1896 ӯ дар Табрез бо ҳамкорон мактаби «Тарбият» (Таълим), як [[китобфурӯшӣ]] ва як дорухона таъсис дод. '''1898:''' Ӯ дар Табрез дар мактаби Луқмония [[физика]] дарс медод. Китоби «‘Аҷоиби осмонӣ» (Astronomie Populaire)-и Камилл Фламарион-ро тарҷума кард. Соли 1898 ӯ дар мактаби Луқмонияи Табрез [[физика]] дарс медод ва китоби «‘Аҷоиби осмонӣ» (Astronomie Populaire)-и Камилл Фламарион-ро тарҷума намуд. Байни солҳои 1899 ва 1900 ӯ дар Мактаби хотираи амрикоӣ дар Табрез, як муассисаи миссионерии пресвитерианӣ, забони англисиро омӯхт. Аз январи 1903 то январи 1904 маҷаллаи «Ганҷинаи улум» (Хазинаи илмҳо)-ро нашр мекард. Соли 1904 ба [[Қафқоз]], [[Истанбул]], [[Миср]] ва [[Бейрут]] сафар кард ва матлаби «Таҳқиқи аҳволи кунунии Эрон бо муҳокимаҳои таърихӣ»-ро дар рӯзномаи «Ҳикмат» (Қоҳира) нашр намуд. Ӯ моҳи октябри 1905 ба Табрез баргашт ва моҳи сентябри 1906 ба Теҳрон рафт, ки дар он ҷо дар рӯзномаи «Нидои ватан» (Овози миллат) мақолаҳо чоп мекард. Моҳи октябри 1906 ӯ аз ҷониби тоҷирони Табрез ба ҳайси вакил ба Маҷлиси якум интихоб шуд. Дар рӯзномаҳои «Сур-е Исрофил» ва «Мусовот» (Баробарӣ) низ мақолаҳо нашр мекард. Моҳи июни 1908 бо амри Муҳаммад Алӣ Шоҳ ба бадарға фиристода шуд ва Эронро тарк намуда ба Аврупо рафт. Моҳи сентябри 1908 дар Британияи Кабир фаъолияти сиёсӣ ташкил кард. Моҳи ноябри 1908 ба Табрез баргашт. Пас аз пирӯзии машрутахоҳон дар августи 1909 ба Теҳрон омад ва ба «Шӯрои муваққатии идора» пайваст. Ӯ ба Маҷлиси дуюм интихоб шуд ва моҳи октябри 1909 раҳбари парлумонии Ҳизби демократии Эрон гардид. Соли 1910 пас аз кушта шудани Сайид Абдуллоҳ Беҳбаҳонӣ ӯ Теҳронро тарк кард ва чанд моҳ дар Табрез монд. Моҳи октябри 1910 ба [[Истанбул]] кӯчид ва қариб ду сол дар он ҷо зиндагӣ кард. Соли 1911 ба Аврупо рафт. Моҳи июни 1913 ба [[Ню-Йорк]] сафар кард ва 19 моҳ дар он ҷо монд. Ӯ чор мақолаи сиёсиро ба забони фаронсавӣ дар маҷаллаи «Revue du Monde Musulman» нашр кард, ки ба вазъи Эрон, Империяи Усмонӣ ва кишварҳои арабӣ бахшида шуда буданд. Моҳи январи 1915 Иёлоти Муттаҳидаро тарк карда ба [[Берлин]] рафт ва аз тариқи [[Нидерландия]] сафар кард. Аз январи 1916 то марти 1922 маҷаллаи «Ковех» (Оҳангар)-ро нашр мекард, ки бо ҳамкорони худ, аз ҷумла Муҳаммадалӣ Ҷамолзода ва Ҳусейн Каземзода, таҳия менамуд. [[Акс: Hassan Taghizadeh.jpg|thumb|Тақизода соли 1967]] Моҳи январи 1922 ба [[Маскав]] ҳамчун намояндаи давлатӣ барои музокироти созишномаи дӯстӣ рафт ва якуним сол он ҷо монд. Соли 1923 бо як шаҳрванди Олмон издивоҷ кард. Моҳи июли 1924 ба Эрон баргашт, ба Маҷлиси панҷум интихоб шуд ва дар кумитаи маориф фаъолият кард. Соли 1926 ҳамчун намояндаи расмии Эрон ба намоишгоҳи садсолагии Иёлоти Муттаҳида дар [[Филаделфия]] рафт ва узви «Шӯрои бунёдгузорон»-и ҷамъияти «Асарҳои миллӣ» гардид. Соли 1927 ба Маҷлиси шашум интихоб шуд. Соли 1928 волии умумии Хуросон таъйин гардид. Соли 1929 намояндаи сиёсии Эрон дар [[Лондон]] шуд. Моҳи марти 1930 ба Эрон баргашт ва вазири роҳ ва нақлиёт шуд. Аз августи 1930 то августи 1933 вазири молия буд. Соли 1933 дар тамдиди имтиёзи нафт иштирок кард. Аз ноябри 1933 то июли 1934 сафири Эрон дар [[Порис]] буд. Соли 1934 ба Британия барои суханронӣ дар Ҷамъияти Шоҳии Санъат рафт ва сипас ба Берлин кӯчид. Соли 1935 дар [[Рим]] дар анҷумани байналмилалии шарқшиносон ширкат кард. Соли 1936 дар Мактаби омӯзиши шарқшиносӣ (ҳоло SOAS, [[Донишгоҳи Лондон]]) дарс медод ва баъдан дар [[Донишгоҳи Кембриҷ]] фаъолият кард. Моҳи октябри 1941 сафири Эрон дар Британия таъйин шуд. Вай инчунин раиси ҳайати Эрон дар Созмони Милали Муттаҳид дар масъалаи Озарбойҷон буд. Соли 1945 ба Созмони Милали Муттаҳид дар бораи ишғоли Табрез аз ҷониби русҳо эътироз фиристод. '''Октябри 1947:''' Вакили Табрез дар Маҷлиси понздаҳум интихоб шуд. Раиси ҳайати Эрон дар анҷумани шарқшиносон дар [[Кембриҷ]], ва анҷуманҳои [[Ибни Сино]] дар [[Бағдод]] ва [[Теҳрон]] буд. Байни солҳои 1949 то 1967 сенатор ва баъд раиси Сенат буд. Соли 1957 дар [[Донишгоҳи Колумбия]] дарс медод. Соли 1966 раиси нахустин анҷумани байналмилалии эроншиносон дар Теҳрон буд. Ӯ 28 январи 1970 дар Теҳрон даргузашт. == Нигаред == *[[Ҳовард Баскервилл]] *[[Абдулҳусейн Теймуртош]] *[[Рӯйхати сенаторҳои Эрон]] *[[Рӯйхати сафирони Эрон дар Британия]] *[[Ҳизби эҳё]] == Эзоҳ == {{Reflist}} == Манбаъҳо == *Сепеҳр Ҳ. Ҷӯссефӣ, «Ҳасан Тақизода: зиндагиномаи сиёсӣ дар заминаи модернизатсияи Эрон», рисолаи магистрӣ ([[Донишгоҳи Утрехт]], Нидерланд, 1998). *Никки Р. Кедди, бо бахши Ян Ришар, «Эрони муосир: решаҳо ва натиҷаҳои инқилоб» ([[Донишгоҳи Йел]], 2003). *«Пои малах. Таҳқиқот ба ифтихори С. Ҳ. Тақизода», Лондон, 1962. == Китобҳои Тақизода == С. Ҳ. Тақизода, «Тақвимҳои қадими эронӣ», 1938. Паям Набарз ва С. Ҳ. Тақизода, «Китоби мор»-и порсӣ, 2006. == Пайвандҳои беруна == *Рисолаи Сепеҳр Ҳ. Ҷӯссефӣ (1988) *«Тақвимҳои қадими эронӣ» *Зиндагиномаи кӯтоҳ ба забони форсӣ *Суратҳои инқилоб (1906–1909) {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Тақизода, Ҳасан}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1878]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1970]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] 99jlmwqpaw84a1lgsv4ap4zq7qnr5hz