Ноҳияи Ҷаббор Расулов

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ноҳияи Ҷаббор Расулов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8276</id>
    <revision>
      <id>1473290</id>
      <parentid>1447397</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24054" sha1="cd0mhdzzmjzjqifoe9n16wtbht0dgvy" xml:space="preserve">{{ВМ
 |Ранг1                            = #A5D570
 |Номи тоҷикӣ                      = Ноҳияи Ҷаббор Расулов 
 |Номи аслӣ                        = 
 |Нишон                            = 
 |Парчам                           = 
 |Бари нишон                       = 
 |Бари парчам                      = 
 |Тавсифи нишон                    = 
 |Тавсифи парчам                   = 
 |Тасвир                           = Дворец культуры в Таджикистане.JPG 
 |Кишвар                           = {{Парчам|Тоҷикистон}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 40  |lat_min =09   |lat_sec = 12
  |lon_dir = E |lon_deg = 69  |lon_min = 29  |lon_sec = 21
  |region     = TJ
  |type       = city
  |Дараҷа     = 
  |CoordScale = 
 |Суруди миллӣ                    = 
 |Мақом                           = Ноҳияи маъмурӣ
 |Тобеъи                          = [[Вилояти Суғд]]
 |Шомили                          = 1 шаҳрак, 5 ҷамоат
 |Пойтахт                         = [[Меҳробод (шаҳрак)|Меҳробод]]
 |Шаҳри бузургтарин               = 
 |Шаҳрҳои бузургтарин             = 
 |Таъсис                          = [[21 январ]]и [[соли 1935]] 
 |Барҳамхӯрӣ                      = 
 |Номҳои пешина                   =
 |Раис                            =  
  |Шакли роҳбарӣ                  = Раиси ноҳия
 |Раис2                           = 
  |Шакли роҳбарӣ2                 = 
 |Раис3                           = 
  |Шакли роҳбарӣ3                 = 
 |ММД                             = 
  |Соли ММД                       = 
  |Ҷой аз рӯи ММД                 = 
  |ММД ба сари аҳолӣ              = 
  |Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ   = 
 |Забон                           = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]]
 |Забонҳо                         = 
 |Аҳолӣ                           =  144 100&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-19|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}&lt;/ref&gt;
  |Соли барӯйхатгирӣ              = 2022
  |Фоиз аз аҳолӣ                  = 
  |Ҷой аз рӯи аҳолӣ               = 
  |Баҳодиҳии аҳолӣ                = 
  |Соли баҳодиҳӣ                  = 
  |Зичӣ                           = 380,3
  |Ҷой аз рӯи зичӣ                = 
  |Ҳайати миллӣ                   = [[Мардуми тоҷик|тоҷикон]]
  |Ҳайати динӣ                    = [[мусулмон]]он-[[суннӣ|сунниҳо]]
 |Масоҳат                         = 328,5 
  |Фоиз аз масоҳат                = 
  |Ҷой аз рӯи масоҳат             = 
 |Баландии бештарин               = 
 |Баландии миёна                  = 
 |Баландии камтарин               = 
 |Харита                          = Jabbor Rasulov District in Tajikistan.svg
 |Андозаи харита                  = 
 |Харита2                         = 
  |Андозаи харита                 = 
 |Минтақаи замонӣ                 = UTC+5
 |Сарвожа                         = DR
 |ISO                             = TJ.SU.DR&lt;ref&gt;[http://www.statoids.com/ytj.html Raions of Tajikistan]&lt;/ref&gt; 
 |Шиносаи ададӣ           = 
  |Шакли шиноса            = 
 |Шиносаи ададӣ2          = 
  |Шакли шиноса2           = 
 |Шиносаи ададӣ3          = 
  |Шакли шиноса3           = 
 |FIPS                            = 
 |Коди телефон                    = +992 3455
 |Нишонаи почта                   = 735820
 |Домени интернет                 = tj
 |Коди мошинҳо                    = 02 TJ
 |Вебгоҳ                          = 
 |Гурӯҳ дар Commons               = Jabbor Rasulov District
 |Эзоҳ                            = 
}}

'''Ноҳияи Ҷаббор Расулов''' (собиқ ''Пролетар'') — ноҳия дар [[вилояти Суғд]], ки [[21 январ]]и [[соли 1935]] таъсис ёфтааст. Маркази ноҳия шаҳраки [[Меҳробод (шаҳрак)|Меҳробод]]. Вай бо [[ноҳияи Спитамен|ноҳияҳои Спитамен]], [[ноҳияи Ғафуров|Бобоҷон Ғафуров]] ва аз тарафи ҷанубу шарқ бо Ҷумҳурии [[Қирғизистон]] ҳамсарҳад мебошад. Масоҳаташ 328,5 км² буда, 13,2 фоизи ҳудуди вилояти Суғдро ташкил медиҳад.
Аҳолиаш 125 000 нафар (соли 2015) аст. Дар ноҳия тоҷикон, ӯзбекҳо, қирғизҳо, русҳо ва намояндагони дигар миллатҳо истиқомат мекунанд. Масофа: Маркази ноҳия шаҳраки [[Меҳробод (шаҳрак)|Меҳробод]] 20 км дар ҷанубу ғарбтари шаҳри [[Хуҷанд]] ҷойгир аст.

== Ҷойгоҳ ==
Ҳудуди ноҳия аз тарафи Ғарб ба водии Фарғона ва аз тарафи шимол ба қаторкӯҳҳои Туркистон шомил аст. Релефи тарафи шимолии он ҳамвориро дар бар гирифта, аз сатҳи баҳр дар баландии 300—400 метр ҷойгир аст. Тарафи ҷанубиаш аз сатҳи баҳр дар баландии 1200 метр ҷойгир буда, аз талу теппаҳо ва адирҳо иборат аст.
Бойигариҳои рӯйизаминӣ аз хок, рег ва реги сафед иборат мебошанд.
== Аҳолӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''сол'''
!2014
!2015
!2019
!2020
|-
|'''шумора &lt;br&gt;(ҳаз. нафар)'''
|122,2
|{{зиёдшавӣ}}125,0
|{{зиёдшавӣ}}135,3
|{{зиёдшавӣ}}137,7
|}


== Иқлим ==
Иқлими ноҳия мӯътадил мебошад. Дар тобистон гарм ва дар зимистон мулоим аст. Тез-тез шамоли сахт вазида меистад. Дар моҳи январ гармӣ ба ҳисоби миёна 0-2 дараҷа С, дар моҳи июн бошад, 28-30 дараҷа мерасад. Дар як сол ба ҳисоби миёна 200—300 мм борон меборад. Ноҳияҳои Ҷаббор Расулов ва Спитаменро аз ҳам дарёи Исфана, ки аз қаторкӯҳҳои Туркистон оғоз ёфта, то ба обанбори Фарҳод омада мерасад, ҷудо менамояд.

== Таърих ==
Таърихи ноҳияи Ҷаббор Расулов як қисми ҷудонашавандаи таърихи Ҷумқазноқ, Қуланбош, Деҳмой ва Ғӯлакандоз мебошанд. То инқилоби Октябри соли 1917 ноҳия яке аз уездҳои Хуҷанд ба ҳисоб мерафт. Дар асарҳои таърихӣ, номи ноҳия аз моҳи ноябри соли 1917 ҳамчун стансияи Драгомирово қайд гардидааст. Мавзеъҳои қадимаи таърихии ноҳия маҳаллаҳои шавии Осиёи Миёна ба Руссияи подшоҳӣ, дар ҳудуди ҳозираи ноҳия аввалин корхонаҳои саноати пайдо шуданд ва дар иқтисодиёт муносибатҳои капиталисти инкишоф ёфтанд. Соли 1875 дар деҳаи Деҳмой корхонаҳои винобарорӣ ва заводи шиша ба кор даромада, иқтидори он дар охири асри XIX ба 80 ҳазор адад шиша дар як сол расид. Дар деҳаи Хитойреза дар ҳамон давра осиёб сохта шуд. Дар деҳаи Ғӯлакандоз дар соли 1872 — 19 адад нуқтаҳои савдо амал мекарданд ва чунин нуқтаҳои савдо дар аввали асри XX дар деҳаҳои Гулхона ва Янгиҳаёт низ амал мекарданд. Яке аз иншоотҳои қадимии таърихию фарҳангии ноҳия, қалъаи Хитойреза буда, осори таърихи асри XVIII мебошад ва айни ҳол дар ҳудуди ҳозираи деҳаи Ӯзбекқишлоқ ҷойгир аст. Дар давраҳои гузашта, маҳсулоти асосии истеҳсоли маҳаллӣ, намудҳои гуногуни ғалладона, пахта, рустаниҳои равғандор, якчанд намуди бодом ба монанди қораги, каҷак, талх, сафед ва ғайра, навъҳои гуногуни ангур ва ширини аз он, инчунин асбобу олоти кулолгари ба ҳисоб мерафт.
Заминҳои кишоварзи дар он давра бо истифода аз оби рӯди Исфанасой ва дарёчаи Хоҷа Боқирғон, тавассути ҷӯӣборҳои Дашт, Олтиетим, Ӯрта ва Чолтош обёрӣ мешуданд. Намунаи дигари осори таърихии ноҳия, ки айни ҳол вуҷуд дорад, манораи обии дар соли 1898 дар стансияи Драгомирово сохта шуда мебошад. Аз 21 январи соли 1935 ноҳия, номи Пролетарро гирифт ва аз соли 1994 бо номи ноҳияи Ҷаббор Расулов номгузорӣ гардидааст.

== Бахшбандӣ ==
Ноҳия 5 ҷамоати деҳот: Гулхона, Ғӯлакандоз, Деҳмой, Сомониён, Ҳаёти Нав ва 1 ҷамоати шаҳраки Меҳробод дорад.
{| class=&quot;wikitable&quot; sortable&quot;
|-
! Ҷамоат
! Аҳолӣ (2015)&lt;ref name=jambi&gt;[http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography Jamoat-level basic indicators] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220104171112/http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography |date=2022-01-04 }}, United Nations Development Programme in Tajikistan, accessed 2 October 2020&lt;/ref&gt;
|-
| [[Меҳробод (шаҳрак)|Меҳробод]], шаҳрак || 14,800&lt;ref name=pop2015&gt;{{cite web |url=http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf |title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2015 |publisher=Statistics office of Tajikistan |access-date=2 October 2020 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf |archive-date=2 July 2015 |accessdate=2016-07-04 |archivedate=2015-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Деҳоти Деҳмой|Деҳмой]] || 14,802
|-
| [[Деҳоти Ғӯлакандоз|Ғӯлакандоз]] ||39,006
|-
| [[Деҳоти Гулхона|Гулхона]] || 24,077
|-
| [[Деҳоти Ҳаёти Нав|Ҳаёти Нав]] || 14,037
|-
| [[Деҳоти Сомониён|Сомониён]] || 18,278
|-
|}

== Ҳукумат ==
Сарвари ноҳияи Ҷаббор Расулов Раиси Ҳукумати он аст, ки вайро Раиси Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] таъйин мекунад. Ниҳоди қонунгузори ноҳияи Ҷаббор Расулов Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад, ки онро раъйдиҳандагони ноҳия барои 5 сол интихоб мекунанд.

== Иқтисод ==
Хоҷагии деҳот дар рушди иқтисодиёти ноҳия мавқеи махсусро ишғол менамояд. Махсусан, пахтакорӣ, чорводорӣ, пиллапарварӣ, сабзавоткорӣ, мевадорӣ ривоҷ ёфтааст.
Аз зироатҳои ғалладона гандум, шолӣ, ҷав, ҷуворимакка кишт карда мешавад. Хоҷагиҳои ҷамоавии бузурги ноҳия 7-то мебошанд: Кооперативи истеҳсолии ба номи А.Самадов, Хоҷагии тухмпарварии «Ленинград», Хоҷагии деҳқонии ба номи Она Нодирбобоева, Ассотсиатсияи Кооперативҳои истеҳсолии ба номи Бобохон Ҳамдамов, Ҷамъияти саҳҳомии ба номи Бобо Турдибоев, кооперативи истеҳсолии Деҳмой ва Иттиҳодияи агросаноатии «Паррандапарвар».
Майдони умумии кишт дар ноҳия 20451 гектар буда, аз он 18758 гектараш заминҳои обӣ мебошанд. Майдони кишти пахта 12770 гектарро ташкил медиҳад. Маҳсулоти галладона (гандум, ҷав, шолӣ, ҷуворимакка) дар майдони 5284 гектар кишт карда мешавад. Сабзавот майдони 591 гектар, боғу токзор 804 гектар, хошоки дурушт 1547 гектар, зироатҳои полезӣ 58 гектарро ташкил медиҳанд.
Заминҳои киштшуда бо воситаи сойи Исфана, Сирдарё ва Оби Хоҷа Боқирғон тариқи каналҳои Оққалъа ва Селкан на хатҳои сунъии обгузарон обёрӣ карда мешаванд.
Маҳсулоти чорво: гӯшт, шир, пашм истеҳсол карда мошавад. Саршумори чорвои калони шохдор ба 5404 сар морасад. Дар хоҷагии халқи ноҳия 1 503 сар гов, 3 514 сар гӯсфанду буз, 98 сар асп, 56 577 то мурғ мавҷуд аст.
Дар ноҳия корхонаҳои саноатии зерин амал менамоянд: Ҷамъияти саҳҳомии шакли кушоди «Пахтаи Пролетар», корхонаи пахтатозакунии Ғӯлакандоз, Ҷамъияти саҳҳомии қумбойгардонии Пролетар, корхонаи хиштбарории Пролетар, Корхонаи таъмири механикӣ, матбаа, корхонаи дӯзандагӣ Ҷамъияти саҳҳомии «Кварс», комбинати истеҳсоли нон, корхонаҳои хусусии «Муҳаббат», «Хуршед» ва «Гулхона». Аз тшкилотҳои сохтмонӣ иттиҳодияи сайёри механиконидашудаи № 6, Ҷамъияти саҳҳомии шакли кушоди «Ватан», ташкилоти сохтмонии Ғӯлакандоз, минтақаи истеҳсолии ҳисоби хоҷагӣ фаъолият менамояд.

== Кишоварзӣ ва чорводорӣ ==
Қисми асоси аҳолии ноҳия дар деҳот зиндагонӣ мекунад ва бо истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ машғуланд, инчунин асоси фаъолияти мардум ба соҳаҳои кишоварзӣ ва чорводорӣ нигаронида шудааст.
Ҳамаги дар ноҳия 1937 ташкилотҳо буда аз он ҷумла 94 буҷави ва ҳисоби хоҷагӣ, 110 корхонаи хурд ва шахсӣ, 1620 хоҷагаи дехқони, ва 123 кооперативҳои истеҳсоли ва 3 ҷамиятҳои сахоми фаъолият менамоянд, ки дар онҳо 22810 нафар кормандон меҳнат мекунанд.&lt;br&gt;
Заминҳои ноҳия 32141 га буда, асосан баӣни ҳафт хочагии калони кишоварзӣ тақсим шудаанд аз он ҷумла:
Ҷамоати Гулакандоз 16218 га, −50,5 % ҷамоати Сомониён 3658 га, −11,4 %, ҷамоати Гулхона 7201 га,-22,4 %, ҷамоати Деҳмоӣ 3770 га, −11,7 % Паррандапарвар-2 1294 га,-4 %.
Саршумори чорвои калони шохдор дар хоҷагиҳои ноҳия ба 1 январи соли 2016- 4050 сар, азон ҷумла модагов 1120 сар, саршумори гусфанду буз — 2904 сар, асп — 90 сар, парранда-125784 сар расонида шуд. Гусолагири — 788 сар, Бара ва бузғолагири — 1200 сар мебошад.&lt;br&gt;
Маҳсулнокии чорво: аз 100 сар модагов 47 сар гусола гирифта шуд, аз 100 сар меш 121 сар бара ва бузгола гирифта шуд. Ширҷуши аз як сар модагов 2920 кг. Тухмгири аз як сар мокиён 216 дона шуд.

== Саноат ==
Соҳаи саноат 20 корҳонаро фаро гирифта дар соли 2015 истеҳсоли маҳсулоти корхонаҳои саноати ноҳия 97009,6 ҳазор сомониро ташкил карда, ба 8 фоизи нақшаи истеҳсолии корхонаҳои саноатии вилояти Суғд баробар мебошад.
Дар ноҳия соли 2015 -ум сохтмони иншооти аз тарафи ҶП Сохибкорон 25150 хаз.сомони фондҳои асоси ба истифода дода шуд. Дар шаҳраки Пролетар сатҳи обҳои зеризамини зиёд мебошад. Барои кам кардани обҳои зеризамини дар шаҳраки Пролетар 34 адад насосҳои обкаши кор мекунанд.

== Маориф ==
Дар ноҳия 42 то мактаби таҳсилоти умумӣ буда, дар онҳо беш аз 25 ҳазор хонанда таҳсил менамояд. Аз ҷумла 1 мактаби ибтидои (МТИ № 34), 1 мактаб кӯдакистон, 2 мактаби типи нави Гимназияи № 1, Литсейи № 1, 38 мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ (синфи 1-11). Ба насли наврас 2030 нафар омӯзгор дарс медиҳад, 19 кӯдакистони доимамалкунанда мавҷуд аст ва дар онҳо 2700 нафар кӯдакони синни томактабӣ таълиму тарбия мегиранд. Ҳамчунин литсеи аграрӣ-техникии № 27, Омӯзишгоҳи касбӣ-ҳунарии № 65 ва Колеҷи муҳандисӣ-омӯзгорӣ (бахши Коллеҷи муҳандисӣ-омӯзгории шаҳри Душанбе) амал менамоянд.

== Тандурустӣ ==
Баҳри ҳифзи тандурустии омма1 беморхонаи марказии ноҳия, 39 муассисаҳои дармонгоҳи-амбулаторй, 3 беморхонаи деҳотӣ, 10 бунгоҳи тиббӣ ва 19 нуқтаҳои тиб ва шифохонаи физиотерапевтии вило- ятии «Ғӯлакандоз», маркази вогиршиносии ноҳия фаъо- лият доранд. Беш аз 211 нафар духтурон ва 825 нафар хо димони миёнаи тиббӣ кор мекунанд. Ба иншооти соҳаи тандурустӣ аз тарафи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд 7 миллиону 40 ҳазор сомонӣ ҷудо гаштааст. Аз ҷумла ин маблағ барои сохтмони дармонгоҳ дар шаҳри Конибодом, таваллудхона дар ноҳияи Ғончӣ, бинои шуъбаи нурафкании маркази саратоншиносии вилоят, бозсозии шуъбаи таваллудхонаи беморхонаи ноҳиявии № 3 дар Ҷамоати деҳоти Ҳайдар Усмони ноҳияи Бобоҷон Ғафуров ва беморхонаи марказии ноҳияи Айнӣ барои 210 кат масраф гаштааст. Ҳоло корҳои сохтмонӣ дар Хонаи пиронсолон ва маъюбони шаҳраки Деҳмойи ноҳияи Ҷаббор Расулов ба маблағи 1 миллиону 500 ҳазор сомонӣ пеш рафта истодааст.

== Фарҳанг ==
Соли 2015 сохтмони [[Қасри фарҳанги ноҳияи Ҷаббор Расулов]] зери назорати мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоят буд. Иншооти ҷашнӣ дар арафи иди [[Наврӯз]] ба истифода супурда шуд.
Ба меҳнаткашони ноҳия 12 китобхонаи оммавӣ, 18 клуб, 4 хонаи маданият хидмат мерасонад. Ба ҳолати 1 январи соли 2016 дар ноҳияи Ҷаббор Расулов 20 муассисаҳои томактаби (бо шумораи умумии 3008 ҷой) фаъолият менамоянд, ки ин нисбат ба соли 2015 ба миқдори 160 ҷой зиёдтар мебошад.

== Нақлиёт ==
Ноҳия тавассути роҳҳои автомобилгард бо шаҳри [[Хуҷанд]] (аз маркази ноҳия 20 км) ва шаҳру ноҳияҳои дигар мепайвандад. Аз ҳудуди ноҳия роҳи оҳани Ҷиззах-Андиҷон мегузарад.

== Матбуот ==
[[Рӯзнома]]и ноҳиявии «Пролетар тонги» («Пролетар ҳақиқати») аз [[соли 1935]] ин ҷониб нашр мешавад. Телевизиони маҳаллии Ғӯлакандоз бошад аз соли 1998 ба намоиши барномаҳо шурӯъ намудааст.

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;
Дворец культуры в районе Д. Расулова.JPG 
Мероприятие во Дворце культуры.JPG 
Постамент &quot;Таджикистан&quot;.JPG 
Постамент Исмаилу Самани.JPG 
Сцена дворца культуры.JPG 
Ҳайкали В.И.Ленин.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}}
{{Ноҳияи Ҷаббор Расулов}}
{{Тақсимоти маъмурии вилояти Суғд}}
{{Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои вилояти Суғд]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Ҷаббор Расулов]]</text>
      <sha1>cd0mhdzzmjzjqifoe9n16wtbht0dgvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иёлоти Федеративии Микронезия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10703</id>
    <revision>
      <id>1473310</id>
      <parentid>1314101</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33060" sha1="f2e4b15echnmyug0rp5s7135342hwk2" xml:space="preserve">{{Давлат
| Номи тоҷикӣ = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Номи аслӣ = {{lang-en|Federated States of Micronesia}}
| Падежи родительный = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Аудио = Micronesia National Anthem.ogg
| Герб = Coat of arms of the Federated States of Micronesia.svg
| Шиор = Peace, Unity, Liberty (Сулҳ, ягонагӣ, озодӣ)
| Номи суруд = Patriots of Micronesia
| Шакли ҳукумат = [[Давлати федеративӣ|федеративӣ]] [[Ҷумҳурии президентӣ|ҷумҳурии президентӣ]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=93|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 7
| lat_min = 21
| lat_sec = 18
| lon_dir = E
| lon_deg = 151
| lon_min = 36
| lon_sec = 55
| region = FM
| CoordScale = 10000000
| Дар харита = Micronesia on the globe (Micronesia centered).svg
| тавзеҳи харита = Микронезия дар харитаи ҷаҳон
| Забон = [[Забони англисӣ|англисӣ]]
| Таърихи истиқлолият = [[3 ноябр]]и соли [[1986]]
| Истиқлолият аз = [[ИМА]]
| Пойтахт = [[Паликир]]
| Шаҳри бузургтарин = [[Вено (шаҳр)|Вено]]&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot; /&gt;
| Мансаби роҳбар 1 = [[Феҳристи президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Президент]]
| Роҳбар 1 = [[Симина, Уэсли|Уэсли Симина]]
| Мансаби роҳбар 2 = [[Феҳристи вице-президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Вице-президент]]
| Роҳбар 2 = [[Палик, Арен|Арен Палик]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 175
| Масоҳат = 702
| Фоизи об = -
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 194
| Аҳолӣ = {{увеличение}} 104 600&lt;ref name=&quot;Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM)&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |url-status = dead |title = Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM) |access-date = 2018-05-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150910210707/http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |archive-date = 2015-09-10 }}&lt;/ref&gt;
| Соли арзёбӣ = 2018
| Зичии аҳолӣ = 149
| ММД (ҚАХ) = 352 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2020-12-31 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228104816/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (ҚАХ) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) = 189
| ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3436}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = 154
| ММД (номинал) = 402 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 181
| ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3928}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = 123
| СРБ = {{снижение}} 0,615&lt;ref name=&quot;UNDP_2023_2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Micronesia|publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби СРБ = 2023
| Ҷой аз рӯи СРБ = 149
| Сатҳи СРБ = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''миёна'''&lt;/span&gt;
| Асъор = [[доллари ИМА]] (USD)
| Домен = [[.fm]]
| Коди телефонӣ = 691
| Минтақаи вақт = [[UTC+10]] ва [[UTC+11]]
}}

'''Иёлоти Федеративии Микронезия''', баъзан танҳо '''Микронезия''' ({{lang-en|Federated States of Micronesia}} {{IPA|[ˈfedəɹeɪtɪd ˌsteɪts əv ˌmaɪkroʊˈniːʒə]}}) — [[Давлат|давлат]] дар [[Уқёнусия]], ҷойгир дар [[Ҷазираҳои Каролин]], дар шимоли соҳилҳои [[Гвинеяи Нав]], дар [[Микронезия]].

Расман аз [[3 ноябр]]и соли [[1986]] [[Истиқлолият|мустақил]] буда, кишвар бо [[ИМА]] зич алоқаманд боқӣ мемонад (мақоми «ассотсиатсияи озод бо ИМА») ва аз кӯмаки [[Иқтисод|иқтисодии]] Амрико сахт вобаста аст. Мувофиқи Шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА вазифадор аст, ки мудофиаро таъмин кунад ва Иёлоти Федеративии Микронезияро аз ҷиҳати молиявӣ [[Дотатсия|дотатсия]] диҳад.

== Решашиносӣ ==
Номи ''Микронезия'' — «ҷазираҳои хурд» аз забони {{Lang-grc|μικρός}} «микрос» — «хурд» ва {{Lang-grc|νῆσος}} «несос» — «ҷазира» сарчашма гирифта, пасванди ''-ия'' барои номи кишварҳо ва ҳудудҳо маъмул аст; ин номгузорӣ бо хурд будани ҳаҷми ҷазираҳо дар ин бахши Уқёнус асос ёфтааст. Он аз нимаи аввали асри XIX истифода мешавад{{sfn|Поспелов|2002|с=269}}.

== География ==
[[Акс:Map of the Federated States of Micronesia CIA.jpg|thumb|left|425px|Харитаи Иёлоти Федеративии Микронезия]]
[[Акс:Nukuoro ISS013-E-28610.jpg|310px|thumb|Атолли Нукуоро дар бахши ҷанубии кишвар]]
Иёлоти Федеративии Микронезия дар [[Микронезия]] воқеъ буда, дар қисми шимолу ғарбии [[Океания|Уқёнусия]], дар [[Архипелаг|архипелаг]]и [[Ҷазираҳои Каролин]], байни 0 ва 14° а. ш. ва 136 ва 166° т. ш., дар масофаи тақрибан 4000 км дар ҷанубу ғарби [[Ҷазираҳои Гавайӣ]] ҷойгир шудааст.

Он давлатеро алоқаманд мекунад, ки аз 607 ҷазираи хурд иборат аст, ки танҳо 40-тои онҳо ҳаҷми назаррас доранд. Аз 607 ҷазира 65-тоаш истиқоматӣ мебошанд. ИФМ аз чор иёлат иборат аст: [[Яп (иёлат)|Яп]], [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Понпеи (иёлат)|Понпеи]] (собиқ Понапе) ва [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]] (собиқ Кусаие). Пойтахт — шаҳри Паликир дар ҷазираи Понпеи. Гарчанде ки масоҳати умумии заминҳои кишвар ҳамагӣ 702 км²-ро ташкил медиҳад, минтақаи истисноии иқтисодӣ дар Уқёнуси Ором беш аз 2,6 млн км²-ро фаро мегирад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ҳар яке аз чор иёлат аз як ё якчанд «ҷазираҳои баланд», одатан дорои пайдоиши вулканӣ, иборат мебошанд. Ҳамаи онҳо, ба ғайр аз Косраэ, [[Атолл|атолл]]ҳои сершуморро дар бар мегиранд. Масоҳати умумии иёлати Чуук 127 км² буда, он ҳафт гурӯҳи асосии ҷазираҳоро дар бар мегирад. Иёлати Понпеи масоҳати 344 км²-ро ишғол мекунад, ки аз он 130 км² ба [[Понпеи (ҷазира)|ҷазираи Понпеи]], калонтарин ҷазира дар ИФМ, рост меояд. Иёлати Яп аз 4 ҷазираи калон, ҳафт ҷазираи хурд ва 134 атолл, бо масоҳати умумии хушкии 122 км² иборат аст. Иёлати Косраэ як ҷазираи баландро бо масоҳати 109 км² ишғол мекунад.

Ҳамаи ҷазираҳои калони пайдоиши вулканӣ кӯҳсор буда, бо ҷангалҳо пӯшида шудаанд ва бо рифҳои марҷонӣ иҳота шудаанд. Намудҳои дигар атоллҳо мебошанд — ҷазираҳои [[Марҷон|марҷонӣ]] дар шакли ҳалқа, ки дар дохили худ [[Лагуна|лагуна]]и ками умқ доранд.

Нуқтаи баландтарин — кӯҳи Нана-Лауд (дар ҷазираи Понпеи, баландиаш 798 м). Забонҳои асосӣ: [[Забони англисӣ|англисӣ]] (расмӣ), [[Забони япӣ|япӣ]], [[Забони трукӣ|трукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], косраэ.

Ҷазираҳо бо ҳамдигар тавассути нақлиёти баҳрӣ ва ҳавоӣ алоқаманданд. Алоқаи баҳрӣ бо соҳили ғарбии [[ИМА]], [[Япония|Ҷопон]], [[Филиппин]], [[Тайван]], [[Гуам]] ва алоқаи ҳавоӣ бо Гуам, [[Гавайӣ]], [[Науру]] мавҷуд аст.

== Иқлим ==
Иқлимаш [[Иқлими экваториалӣ|экваториалӣ]] ва [[Иқлими субэкваториалӣ|субэкваториалӣ]], аз намуди пассатӣ-муссонӣ мебошад. Тағйирёбии мавсимии ҳарорат ночиз аст. Ҳарорати миёнаи моҳона 26—33 °C-ро ташкил медиҳад. Дар ин ҷо зуд-зуд боронҳои шадид меборанд. Сербориштарин моҳ — апрел аст. Миқдори боришот дар як сол аз 2250 мм то 3000—6000 мм (дар кӯҳҳои ҷазираи Косраэ) мебошад. Қисми Уқёнуси Ором, ки Микронезия дар он ҷойгир аст, минтақаи пайдоиши [[Тайфун|тайфун]]ҳо мебошад, ки дар як сол ба ҳисоби миёна то 25 тайфун рух медиҳад. Мавсими тайфунҳо — аз август то декабр аст.

Ҷангалҳои тропикии ҳамешасабз, [[Саванна|саваннаҳо]]; дар ҷазираҳои калони марҷонӣ [[Драхти кокос|палмаи кокос]] ва [[Панданус|панданус]] бартарӣ доранд.

== Таърих ==
Эҳтимол дорад, ки [[микронезиҳо]] ба ин ҷазираҳо аз Осиё дар ҳазораи дуюми пеш аз милод омада бошанд. Ёдгории давраи токолонизатсияи таърих маҷмааи [[Нан-Мадол]] мебошад, ки дар ҷазираи Понапе ҷойгир аст.

То замони оғози колонизатсияи ҷазираҳо аз ҷониби аврупоиҳо, аҳолии маҳаллӣ дар марҳилаи таҷзияи [[Сохти ҷамоаи аввалия|сохти ҷамоаи аввалия]] қарор дошт. Ҷомеа ба як қатор гурӯҳҳои иҷтимоии аз назари мавқеъ нобаробар тақсим мешуд. Дар баъзе гурӯҳҳои ҷазираҳо иттиҳодияҳои калони ҳудудӣ ба вуҷуд омаданд, агарчи давлатҳо ҳанӯз таъсис наёфта буданд.

[[Ҷазираҳои Каролин]] аз ҷониби испаниҳо дар соли [[1527]] кашф карда шуданд. Дар асри XVII [[Испания]] Каролинҳоро мулки худ эълон кард, аммо назорати воқеӣ бар архипелаг барқарор карда нашуд. Дар соли 1885 [[Олмон]] даъвоҳои худро ба ҷазираҳои Каролин эълон кард ва дар яке аз ҷазираҳо [[Парчами Олмон|парчами олмонӣ]] барафрошта шуд. Испания ба арбитражи байналмилалӣ муроҷиат кард ва ҳаками интихобшуда папа [[Лев XIII]] ҷазираҳоро ба Испания донист.

Дар соли 1899 [[Империяи Олмон]] ҷазираҳои Каролинро аз Испания харид. Онҳо ба таркиби колонияи Гвинеяи Нави Олмон дохил карда шуданд. Дахолати мақомоти колониявии олмонӣ ба иерархияи сунатии ҷомеа ва истифодаи меҳнати маҷбурӣ дар соли 1910 ба шӯриши сокинони Сокехс, ҷазираи хурд дар таркиби галаҷазираҳои Каролини Шарқӣ сабаб шуд.

Дар рафти [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] дар соли 1914 ҷазираҳо аз ҷониби [[Империяи Сурх (Япония)|Ҷопон]] ишғол карда шуданд, пас аз анҷоми ҷанг мувофиқи Шартномаи Версал ҷазираҳо ҳамчун ҳудуди таҳти мандат ба Ҷопон дода шуданд. Ҷопониҳо дар он ҷо плантатсияҳои калони [[Найшакар|найшакар]] таъсис доданд, сиёсати кӯчонидани ҷопониҳо ба Каролинҳо фаъолона пеш бурда шуд. Сокинони маҳаллӣ аз ҷониби ҷопониҳо ба ассимилятсияи маҷбурӣ дучор шуданд.

Дар вақти [[Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ]] Каролинҳо аз ҷониби ИМА ишғол карда шуданд, ки аз соли 1947 онҳоро таҳти мандати СММ дар таркиби ''Ҳудуди таҳти сарпарастии Ҷазираҳои Уқёнуси Ором'' идора мекард.

Дар соли 1979 ҷазираҳои Каролин мақоми «ҳудуди озод ассотсиатсияшуда бо ИМА»-ро гирифтанд (созишнома соли 1982 имзо шудааст).

Аз 3 ноябри соли 1986 Иёлоти Федеративии Микронезия — давлати соҳибихтиёр дар ассотсиатсияи озод бо ИМА мебошад. Ин мақом маънои онро дорад, ки ИМА барои мудофиаи ин давлат масъул аст ва вазифадор аст, ки онро аз ҷиҳати молиявӣ дотатсия кунад. Сокинони Микронезия ҳуқуқ доранд, ки ба Иёлоти Муттаҳида ба муҳлати номаҳдуд бидуни раводид ворид шаванд, истиқомат кунанд, таҳсил ва кор кунанд. Ин имтиёзҳо ба шаҳрвандон аз таваллуд, инчунин ба шаҳрвандони натурализатсияшуда, ки на камтар аз панҷ сол дар кишвари дахлдор истиқомат кардаанд, ба истиснои онҳое, ки шаҳрвандиро тавассути сармоягузорӣ ба даст овардаанд, дода мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|title=Status of Citizens of the Freely Associated States of the Federated States of Micronesia and the Republic of the Marshall Islands|access-date=2023-01-24|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712061750/https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ ==
{{main|Тақсимоти маъмурии Иёлоти Федеративии Микронезия}}
Иёлоти Федеративии Микронезия 4 иёлатро дар бар мегирад:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Парчами иёлат !! Иёлат !! Маркази маъмурии иёлат !! Ҳудуди иёлат,&lt;br&gt;км² !! Аҳолии иёлат&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |title=Перепись населения (Citypopulation-2010) |access-date=2014-04-25 |archive-date=2020-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915175436/http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt;нафар (2010) !! Зичии аҳолӣ,&lt;br&gt; нафар/км²
|-
|[[Акс:Flag of Chuuk.svg|50px|Flag of Chuuk]]||'''[[Чуук (иёлат)|Чуук]]'''||[[Вено (шаҳр)|Вено]]||align=&quot;right&quot;|127||align=&quot;right&quot;|48 654||align=&quot;right&quot;|383,10
|-
|[[Акс:Flag of Kosrae.svg|50px|Flag of Kosrae]]||'''[[Кусаие (иёлат)|Кусаие]]'''||[[Тофол]]||align=&quot;right&quot;|109 ||align=&quot;right&quot;|6 616||align=&quot;right&quot;|60,70
|-
|[[Акс:Flag of Pohnpei (1977-1992).svg|50px|Flag of Pohnpei]]||'''[[Понпеи (иёлат)|Понпеи]]'''||[[Колониа (Понпеи)]]||align=&quot;right&quot;|344||align=&quot;right&quot;|36 196||align=&quot;right&quot;|105,22
|-
|[[Акс:Yap flag.svg|50px|Flag of Yap]]||'''[[Яп (иёлат)|Яп]]'''||[[Колониа (Яп)]]||align=&quot;right&quot;|122||align=&quot;right&quot;|11 377 ||align=&quot;right&quot;|93,25
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|   ||Ҳамагӣ||   ||align=&quot;right&quot;|702||align=&quot;right&quot;|102 843||align=&quot;right&quot;|146,50
|}

== Аҳолӣ ==
{{main|Дин дар Иёлоти Федеративии Микронезия|Тандурустӣ дар Иёлоти Федеративии Микронезия}}
[[Акс:Micronesia_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|[[Пирамидаи синну сол ва ҷинс]]и аҳолии Иёлоти Федеративии Микронезия дар соли 2020]]{{НатиҷаиМаълумот|1980|73160|1994|105506|2000|107008|2010|102843|2016|104600|Столбцов=10|Заголовок=Шумораи аҳолӣ
&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Statistical Services Division|ссылка=https://www.citypopulation.de/Oceania.html|язык=en|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206051656/https://www.citypopulation.de/Oceania.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Pacific Regional Information System (PRISM)|ссылка=http://www.spc.int/nmdi/population|язык=en|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529061852/http://www.spc.int/nmdi/population}}&lt;/ref&gt;|Больше=увеличение|Меньше=уменьшение}}{{Graph:Chart
| width = 700
| height = 250
| type = line
| x = 1980,1994,2000,2010,2016
| y = 73160,105506,107008,102843,104600
| xAxisTitle = сол
| yAxisTitle = сокинон
| y1Title = Аҳолӣ (ҳазор нафар)
}}
Шумораи аҳолӣ — 103 643 нафар (июли соли 2018)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Federated States of Micronesia] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html |date=20200501043853 }}{{Ref|en}}. ''[[Central Intelligence Agency]]''. [[The World Factbook]].&lt;/ref&gt;.

Камшавии солона — 0,55 % (сатҳи баланди муҳоҷират аз кишвар)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таваллуд — 19,6 нафар ба 1000 нафар (фертильность — 2,8 таваллуд ба як зан)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Фут — 4,2 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Муҳоҷират — 20,9 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дарозии миёнаи умр — 71,3 сол барои мардон ва 75,6 сол барои занон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таркиби этникӣ: [[Трук (халқ)|чуук]] — 49,3 %, [[Понапе (халқ)|понапе]] — 29,8 %, [[Косраэ (халқ)|косраэ]] — 6,3 %, [[Яп (халқ)|яп]] — 5,7 %, япи ҷазираҳои беруна — 5,1 %, полинезиҳо — 1,6 %, осиёиҳо — 1,4 %, дигарон — тақрибан 0,8 % (мувофиқи барӯйхатгирии соли [[2010]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Забонҳо: англисӣ (расмӣ ва забони муоширати байниэтникӣ), [[Забони креолии нгатикӣ|креолии нгатикӣ]] ва 8 забони маҳаллӣ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ([[Забони чуукӣ|чуукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], [[косраэ]], [[Забони япӣ|япӣ]] ва дигарон).

Динҳо (2016): [[Католицизм|католикҳо]] — 54,7 % (56 230 нафар), [[Протестантизм|протестантҳо]] — 38,5 % (39 546 нафар), [[Мормонизм|мормонҳо]] 1,5 % (1586 нафар), [[Баптизм|баптистҳо]] — 1,1 % (1145 нафар), дигарон — 4,2 %&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{Cite web |url=https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |title=Население Микронезии за 2016 год |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126040544/https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Сохти давлатӣ ==
Микронезия — давлати федеративӣ мебошад, ки аз 4 иёлати дорои ҳукуматҳои худӣ иборат аст: [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]], [[Понпеи]] (Понапе) ва [[Яп (иёлат)|Яп]]. Иёлатҳо дорои дараҷаи баланди мустақилият дар тамоми соҳаҳои ҳаёти давлатӣ мебошанд.

Конститутсияи соли 1979, ки дар асоси намунаи Конститутсияи ИМА тартиб дода шудааст, амал мекунад.

Аз рӯи шакли ҳукумат ИФМ — ҷумҳурии намуди махсус аст. Режими сиёсӣ демократӣ мебошад. Ҳизбҳои сиёсӣ мавҷуд нестанд.

Ҳокимияти қонунгузорӣ ба парламенти якпалатагии федералӣ — Конгресси ИФМ тааллуқ дорад, ки аз 14 сенатор иборат аст (4 сенатор аз ҳар як иёлат ба муҳлати 4 сол ва 10 сенатор дар ҳавзаҳои якмандатӣ бо шумораи тақрибан баробари интихобкунандагон ба муҳлати 2 сол интихоб мешаванд).

Сарвари давлат ва ҳукумат — Президент мебошад, ки аз ҷониби аъзои Конгресси ИФМ аз ҳисоби 4 сенатори иёлатҳо ба муҳлати 4 сол интихоб карда мешавад. Ҳамзамон Вице-президент низ интихоб мегардад.

Сохти давлатии иёлатҳо тавассути конститутсияҳои худи онҳо муайян карда мешавад ва дар умум ба сохтори федералӣ монанд аст.

Қувваҳои мусаллаҳ мавҷуд нестанд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Иқтисод ==
{{main|Иқтисоди Иёлоти Федеративии Микронезия}}

ММД — 350 млн долл. (соли 2018), ММД ба ҳар сари аҳолӣ дар соли 2018 — 3,2 ҳазор долл. Сатҳи камбизоатӣ — 16 % (соли 2018) мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |title=Микронезия на knoema.ru |access-date=2019-04-15 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810220145/http://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Фаъолияти иқтисодӣ — асосан аз кишоварзӣ ва моҳипарварӣ иборат аст. Палмаи кокос, сабзавот ва меваҷот, банан, тапиока, қаламфури сиёҳ парвариш карда мешаванд. Хوک, буз, саг (барои гӯшт) ва мурғ парвариш карда мешаванд.

Саноат — коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, собунпазӣ, корхонаҳои чӯббурӣ ва сохтани заврақҳоро дар бар мегирад.

Содирот дар соли 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |title=Внешняя торговля Микронезии на atlas.media.mit.edu/ |access-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415084756/https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |archive-date=2019-04-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (29,8 млн $) — асосан моҳии яхкардашуда (то 85 %-и арзиш), дигар маҳсулоти моҳигӣ ва баҳрӣ (тақрибан 7,3 %). Харидорони асосӣ: Чин 38 %, Филиппин 26 %, Ҷопон 23 %.

Воридот дар соли 2017 (155 млн $) — сӯзишворӣ (то 32 %-и арзиши умумӣ), мошинҳо ва таҷҳизот (то 24 %), маҳсулоти хӯрокворӣ ва дигар маҳсулоти тайёр (асосан — аз Кореяи Ҷанубӣ (33 %), ИМА (22 %), Чин (17 %) ва Ҷопон (13 %).

Дар ҷазираҳо ягон захираи муҳими маъданӣ ба ғайр аз фосфатҳо мавҷуд нест. Потенсиал барои тиҷорати сайёҳӣ мавҷуд аст, аммо ба рушди он дурии ҷазираҳо, нокифоя будани сохторҳои дахлдор ва суст рушд ёфтани алоқаи ҳавоӣ бо ҷаҳони беруна монеъ мешавад.

Мувофиқи шартҳои шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА ба ИФМ дар давраи аз соли 1986 то 2001 1,3 миллиард доллар ҷудо кардааст. Сипас ҳаҷми кӯмаки солона коҳиш дода шуд, аммо воридоти доимии маблағҳои бисёрмиллионӣ аз ҷониби ИМА то соли 2023 ваъда шуда буд.

Ба созмони байналмилалии кишварҳои АКТ дохил мешавад.

== Нақлиёт ==
Иёлоти Федеративии Микронезия тавассути чор фурудгоҳи байналмилалӣ хизмат мерасонад.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Понпеи]], дар ҷазираи асосии иёлати Понпеи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|title=Federated States Of Micronesia (FSM)  Division of Civil Aviation l Pohnpei International Airport (PNI) (PTPN), Pohnpei Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808032630/http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Чуук]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Чуук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Chuuk International Airport (TKK) (PTKK) Weno Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033120/http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Косраэ]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Косраэ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Kosrae International Airport (KSA) (PTSA), Kosrae Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033533/http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Яп]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Яп&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Yap International Airport (YAP) (PTYA), Wa'ab, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Department of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808034020/http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{книга |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|заглавие=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|издание=2-е изд., стереотип|ответственный=отв. ред. Р. А. Агеева |ссылка= |место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|том= |страниц=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}}

== Пайвандҳо ==
{{Новбарӣ}}
* [http://www.fsmgov.org/ Сомонаи расмии]{{Ref|en}} ҳукумати Иёлоти Федеративии Микронезия
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Иёлоти Федеративии Микронезия] дар [[Китоби умумиҷаҳонии фактҳои СРУ|Китоби фактҳои ҷаҳонӣ]]-и [[Идораи марказии ҷосусӣ|ИМҶ (CIA)]]{{Ref|en}}
* [https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/MIKRONEZIYA.html Дар бораи Микронезия] // «Кругосвет»{{Dmoz|Regional/Oceania/Micronesia,_Federated_States_of}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15494620 Профили кишвар] дар [[BBC News]]{{ref|en}}{{Wikiatlas|the Federated States of Micronesia}}

{{ПБ}}
{{Уқёнусия}}

[[Гурӯҳ:Иёлоти Федеративии Микронезия| ]]
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои федеративӣ|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва ҳудудҳои англисзабон|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои хурд]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҳамроҳшуда]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — аъзои СММ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо ва ҳудудҳои соли 1986 таъсисёфта]]
[[Гурӯҳ:Ост-Индияи Испания]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии ИМА]]</text>
      <sha1>f2e4b15echnmyug0rp5s7135342hwk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473311</id>
      <parentid>1473310</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Микронезия]] to [[Иёлоти Федеративии Микронезия]] over redirect</comment>
      <origin>1473310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33060" sha1="f2e4b15echnmyug0rp5s7135342hwk2" xml:space="preserve">{{Давлат
| Номи тоҷикӣ = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Номи аслӣ = {{lang-en|Federated States of Micronesia}}
| Падежи родительный = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Аудио = Micronesia National Anthem.ogg
| Герб = Coat of arms of the Federated States of Micronesia.svg
| Шиор = Peace, Unity, Liberty (Сулҳ, ягонагӣ, озодӣ)
| Номи суруд = Patriots of Micronesia
| Шакли ҳукумат = [[Давлати федеративӣ|федеративӣ]] [[Ҷумҳурии президентӣ|ҷумҳурии президентӣ]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=93|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 7
| lat_min = 21
| lat_sec = 18
| lon_dir = E
| lon_deg = 151
| lon_min = 36
| lon_sec = 55
| region = FM
| CoordScale = 10000000
| Дар харита = Micronesia on the globe (Micronesia centered).svg
| тавзеҳи харита = Микронезия дар харитаи ҷаҳон
| Забон = [[Забони англисӣ|англисӣ]]
| Таърихи истиқлолият = [[3 ноябр]]и соли [[1986]]
| Истиқлолият аз = [[ИМА]]
| Пойтахт = [[Паликир]]
| Шаҳри бузургтарин = [[Вено (шаҳр)|Вено]]&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot; /&gt;
| Мансаби роҳбар 1 = [[Феҳристи президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Президент]]
| Роҳбар 1 = [[Симина, Уэсли|Уэсли Симина]]
| Мансаби роҳбар 2 = [[Феҳристи вице-президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Вице-президент]]
| Роҳбар 2 = [[Палик, Арен|Арен Палик]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 175
| Масоҳат = 702
| Фоизи об = -
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 194
| Аҳолӣ = {{увеличение}} 104 600&lt;ref name=&quot;Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM)&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |url-status = dead |title = Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM) |access-date = 2018-05-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150910210707/http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |archive-date = 2015-09-10 }}&lt;/ref&gt;
| Соли арзёбӣ = 2018
| Зичии аҳолӣ = 149
| ММД (ҚАХ) = 352 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2020-12-31 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228104816/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (ҚАХ) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) = 189
| ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3436}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = 154
| ММД (номинал) = 402 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 181
| ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3928}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = 123
| СРБ = {{снижение}} 0,615&lt;ref name=&quot;UNDP_2023_2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Micronesia|publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби СРБ = 2023
| Ҷой аз рӯи СРБ = 149
| Сатҳи СРБ = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''миёна'''&lt;/span&gt;
| Асъор = [[доллари ИМА]] (USD)
| Домен = [[.fm]]
| Коди телефонӣ = 691
| Минтақаи вақт = [[UTC+10]] ва [[UTC+11]]
}}

'''Иёлоти Федеративии Микронезия''', баъзан танҳо '''Микронезия''' ({{lang-en|Federated States of Micronesia}} {{IPA|[ˈfedəɹeɪtɪd ˌsteɪts əv ˌmaɪkroʊˈniːʒə]}}) — [[Давлат|давлат]] дар [[Уқёнусия]], ҷойгир дар [[Ҷазираҳои Каролин]], дар шимоли соҳилҳои [[Гвинеяи Нав]], дар [[Микронезия]].

Расман аз [[3 ноябр]]и соли [[1986]] [[Истиқлолият|мустақил]] буда, кишвар бо [[ИМА]] зич алоқаманд боқӣ мемонад (мақоми «ассотсиатсияи озод бо ИМА») ва аз кӯмаки [[Иқтисод|иқтисодии]] Амрико сахт вобаста аст. Мувофиқи Шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА вазифадор аст, ки мудофиаро таъмин кунад ва Иёлоти Федеративии Микронезияро аз ҷиҳати молиявӣ [[Дотатсия|дотатсия]] диҳад.

== Решашиносӣ ==
Номи ''Микронезия'' — «ҷазираҳои хурд» аз забони {{Lang-grc|μικρός}} «микрос» — «хурд» ва {{Lang-grc|νῆσος}} «несос» — «ҷазира» сарчашма гирифта, пасванди ''-ия'' барои номи кишварҳо ва ҳудудҳо маъмул аст; ин номгузорӣ бо хурд будани ҳаҷми ҷазираҳо дар ин бахши Уқёнус асос ёфтааст. Он аз нимаи аввали асри XIX истифода мешавад{{sfn|Поспелов|2002|с=269}}.

== География ==
[[Акс:Map of the Federated States of Micronesia CIA.jpg|thumb|left|425px|Харитаи Иёлоти Федеративии Микронезия]]
[[Акс:Nukuoro ISS013-E-28610.jpg|310px|thumb|Атолли Нукуоро дар бахши ҷанубии кишвар]]
Иёлоти Федеративии Микронезия дар [[Микронезия]] воқеъ буда, дар қисми шимолу ғарбии [[Океания|Уқёнусия]], дар [[Архипелаг|архипелаг]]и [[Ҷазираҳои Каролин]], байни 0 ва 14° а. ш. ва 136 ва 166° т. ш., дар масофаи тақрибан 4000 км дар ҷанубу ғарби [[Ҷазираҳои Гавайӣ]] ҷойгир шудааст.

Он давлатеро алоқаманд мекунад, ки аз 607 ҷазираи хурд иборат аст, ки танҳо 40-тои онҳо ҳаҷми назаррас доранд. Аз 607 ҷазира 65-тоаш истиқоматӣ мебошанд. ИФМ аз чор иёлат иборат аст: [[Яп (иёлат)|Яп]], [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Понпеи (иёлат)|Понпеи]] (собиқ Понапе) ва [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]] (собиқ Кусаие). Пойтахт — шаҳри Паликир дар ҷазираи Понпеи. Гарчанде ки масоҳати умумии заминҳои кишвар ҳамагӣ 702 км²-ро ташкил медиҳад, минтақаи истисноии иқтисодӣ дар Уқёнуси Ором беш аз 2,6 млн км²-ро фаро мегирад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ҳар яке аз чор иёлат аз як ё якчанд «ҷазираҳои баланд», одатан дорои пайдоиши вулканӣ, иборат мебошанд. Ҳамаи онҳо, ба ғайр аз Косраэ, [[Атолл|атолл]]ҳои сершуморро дар бар мегиранд. Масоҳати умумии иёлати Чуук 127 км² буда, он ҳафт гурӯҳи асосии ҷазираҳоро дар бар мегирад. Иёлати Понпеи масоҳати 344 км²-ро ишғол мекунад, ки аз он 130 км² ба [[Понпеи (ҷазира)|ҷазираи Понпеи]], калонтарин ҷазира дар ИФМ, рост меояд. Иёлати Яп аз 4 ҷазираи калон, ҳафт ҷазираи хурд ва 134 атолл, бо масоҳати умумии хушкии 122 км² иборат аст. Иёлати Косраэ як ҷазираи баландро бо масоҳати 109 км² ишғол мекунад.

Ҳамаи ҷазираҳои калони пайдоиши вулканӣ кӯҳсор буда, бо ҷангалҳо пӯшида шудаанд ва бо рифҳои марҷонӣ иҳота шудаанд. Намудҳои дигар атоллҳо мебошанд — ҷазираҳои [[Марҷон|марҷонӣ]] дар шакли ҳалқа, ки дар дохили худ [[Лагуна|лагуна]]и ками умқ доранд.

Нуқтаи баландтарин — кӯҳи Нана-Лауд (дар ҷазираи Понпеи, баландиаш 798 м). Забонҳои асосӣ: [[Забони англисӣ|англисӣ]] (расмӣ), [[Забони япӣ|япӣ]], [[Забони трукӣ|трукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], косраэ.

Ҷазираҳо бо ҳамдигар тавассути нақлиёти баҳрӣ ва ҳавоӣ алоқаманданд. Алоқаи баҳрӣ бо соҳили ғарбии [[ИМА]], [[Япония|Ҷопон]], [[Филиппин]], [[Тайван]], [[Гуам]] ва алоқаи ҳавоӣ бо Гуам, [[Гавайӣ]], [[Науру]] мавҷуд аст.

== Иқлим ==
Иқлимаш [[Иқлими экваториалӣ|экваториалӣ]] ва [[Иқлими субэкваториалӣ|субэкваториалӣ]], аз намуди пассатӣ-муссонӣ мебошад. Тағйирёбии мавсимии ҳарорат ночиз аст. Ҳарорати миёнаи моҳона 26—33 °C-ро ташкил медиҳад. Дар ин ҷо зуд-зуд боронҳои шадид меборанд. Сербориштарин моҳ — апрел аст. Миқдори боришот дар як сол аз 2250 мм то 3000—6000 мм (дар кӯҳҳои ҷазираи Косраэ) мебошад. Қисми Уқёнуси Ором, ки Микронезия дар он ҷойгир аст, минтақаи пайдоиши [[Тайфун|тайфун]]ҳо мебошад, ки дар як сол ба ҳисоби миёна то 25 тайфун рух медиҳад. Мавсими тайфунҳо — аз август то декабр аст.

Ҷангалҳои тропикии ҳамешасабз, [[Саванна|саваннаҳо]]; дар ҷазираҳои калони марҷонӣ [[Драхти кокос|палмаи кокос]] ва [[Панданус|панданус]] бартарӣ доранд.

== Таърих ==
Эҳтимол дорад, ки [[микронезиҳо]] ба ин ҷазираҳо аз Осиё дар ҳазораи дуюми пеш аз милод омада бошанд. Ёдгории давраи токолонизатсияи таърих маҷмааи [[Нан-Мадол]] мебошад, ки дар ҷазираи Понапе ҷойгир аст.

То замони оғози колонизатсияи ҷазираҳо аз ҷониби аврупоиҳо, аҳолии маҳаллӣ дар марҳилаи таҷзияи [[Сохти ҷамоаи аввалия|сохти ҷамоаи аввалия]] қарор дошт. Ҷомеа ба як қатор гурӯҳҳои иҷтимоии аз назари мавқеъ нобаробар тақсим мешуд. Дар баъзе гурӯҳҳои ҷазираҳо иттиҳодияҳои калони ҳудудӣ ба вуҷуд омаданд, агарчи давлатҳо ҳанӯз таъсис наёфта буданд.

[[Ҷазираҳои Каролин]] аз ҷониби испаниҳо дар соли [[1527]] кашф карда шуданд. Дар асри XVII [[Испания]] Каролинҳоро мулки худ эълон кард, аммо назорати воқеӣ бар архипелаг барқарор карда нашуд. Дар соли 1885 [[Олмон]] даъвоҳои худро ба ҷазираҳои Каролин эълон кард ва дар яке аз ҷазираҳо [[Парчами Олмон|парчами олмонӣ]] барафрошта шуд. Испания ба арбитражи байналмилалӣ муроҷиат кард ва ҳаками интихобшуда папа [[Лев XIII]] ҷазираҳоро ба Испания донист.

Дар соли 1899 [[Империяи Олмон]] ҷазираҳои Каролинро аз Испания харид. Онҳо ба таркиби колонияи Гвинеяи Нави Олмон дохил карда шуданд. Дахолати мақомоти колониявии олмонӣ ба иерархияи сунатии ҷомеа ва истифодаи меҳнати маҷбурӣ дар соли 1910 ба шӯриши сокинони Сокехс, ҷазираи хурд дар таркиби галаҷазираҳои Каролини Шарқӣ сабаб шуд.

Дар рафти [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] дар соли 1914 ҷазираҳо аз ҷониби [[Империяи Сурх (Япония)|Ҷопон]] ишғол карда шуданд, пас аз анҷоми ҷанг мувофиқи Шартномаи Версал ҷазираҳо ҳамчун ҳудуди таҳти мандат ба Ҷопон дода шуданд. Ҷопониҳо дар он ҷо плантатсияҳои калони [[Найшакар|найшакар]] таъсис доданд, сиёсати кӯчонидани ҷопониҳо ба Каролинҳо фаъолона пеш бурда шуд. Сокинони маҳаллӣ аз ҷониби ҷопониҳо ба ассимилятсияи маҷбурӣ дучор шуданд.

Дар вақти [[Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ]] Каролинҳо аз ҷониби ИМА ишғол карда шуданд, ки аз соли 1947 онҳоро таҳти мандати СММ дар таркиби ''Ҳудуди таҳти сарпарастии Ҷазираҳои Уқёнуси Ором'' идора мекард.

Дар соли 1979 ҷазираҳои Каролин мақоми «ҳудуди озод ассотсиатсияшуда бо ИМА»-ро гирифтанд (созишнома соли 1982 имзо шудааст).

Аз 3 ноябри соли 1986 Иёлоти Федеративии Микронезия — давлати соҳибихтиёр дар ассотсиатсияи озод бо ИМА мебошад. Ин мақом маънои онро дорад, ки ИМА барои мудофиаи ин давлат масъул аст ва вазифадор аст, ки онро аз ҷиҳати молиявӣ дотатсия кунад. Сокинони Микронезия ҳуқуқ доранд, ки ба Иёлоти Муттаҳида ба муҳлати номаҳдуд бидуни раводид ворид шаванд, истиқомат кунанд, таҳсил ва кор кунанд. Ин имтиёзҳо ба шаҳрвандон аз таваллуд, инчунин ба шаҳрвандони натурализатсияшуда, ки на камтар аз панҷ сол дар кишвари дахлдор истиқомат кардаанд, ба истиснои онҳое, ки шаҳрвандиро тавассути сармоягузорӣ ба даст овардаанд, дода мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|title=Status of Citizens of the Freely Associated States of the Federated States of Micronesia and the Republic of the Marshall Islands|access-date=2023-01-24|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712061750/https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ ==
{{main|Тақсимоти маъмурии Иёлоти Федеративии Микронезия}}
Иёлоти Федеративии Микронезия 4 иёлатро дар бар мегирад:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Парчами иёлат !! Иёлат !! Маркази маъмурии иёлат !! Ҳудуди иёлат,&lt;br&gt;км² !! Аҳолии иёлат&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |title=Перепись населения (Citypopulation-2010) |access-date=2014-04-25 |archive-date=2020-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915175436/http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt;нафар (2010) !! Зичии аҳолӣ,&lt;br&gt; нафар/км²
|-
|[[Акс:Flag of Chuuk.svg|50px|Flag of Chuuk]]||'''[[Чуук (иёлат)|Чуук]]'''||[[Вено (шаҳр)|Вено]]||align=&quot;right&quot;|127||align=&quot;right&quot;|48 654||align=&quot;right&quot;|383,10
|-
|[[Акс:Flag of Kosrae.svg|50px|Flag of Kosrae]]||'''[[Кусаие (иёлат)|Кусаие]]'''||[[Тофол]]||align=&quot;right&quot;|109 ||align=&quot;right&quot;|6 616||align=&quot;right&quot;|60,70
|-
|[[Акс:Flag of Pohnpei (1977-1992).svg|50px|Flag of Pohnpei]]||'''[[Понпеи (иёлат)|Понпеи]]'''||[[Колониа (Понпеи)]]||align=&quot;right&quot;|344||align=&quot;right&quot;|36 196||align=&quot;right&quot;|105,22
|-
|[[Акс:Yap flag.svg|50px|Flag of Yap]]||'''[[Яп (иёлат)|Яп]]'''||[[Колониа (Яп)]]||align=&quot;right&quot;|122||align=&quot;right&quot;|11 377 ||align=&quot;right&quot;|93,25
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|   ||Ҳамагӣ||   ||align=&quot;right&quot;|702||align=&quot;right&quot;|102 843||align=&quot;right&quot;|146,50
|}

== Аҳолӣ ==
{{main|Дин дар Иёлоти Федеративии Микронезия|Тандурустӣ дар Иёлоти Федеративии Микронезия}}
[[Акс:Micronesia_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|[[Пирамидаи синну сол ва ҷинс]]и аҳолии Иёлоти Федеративии Микронезия дар соли 2020]]{{НатиҷаиМаълумот|1980|73160|1994|105506|2000|107008|2010|102843|2016|104600|Столбцов=10|Заголовок=Шумораи аҳолӣ
&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Statistical Services Division|ссылка=https://www.citypopulation.de/Oceania.html|язык=en|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206051656/https://www.citypopulation.de/Oceania.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Pacific Regional Information System (PRISM)|ссылка=http://www.spc.int/nmdi/population|язык=en|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529061852/http://www.spc.int/nmdi/population}}&lt;/ref&gt;|Больше=увеличение|Меньше=уменьшение}}{{Graph:Chart
| width = 700
| height = 250
| type = line
| x = 1980,1994,2000,2010,2016
| y = 73160,105506,107008,102843,104600
| xAxisTitle = сол
| yAxisTitle = сокинон
| y1Title = Аҳолӣ (ҳазор нафар)
}}
Шумораи аҳолӣ — 103 643 нафар (июли соли 2018)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Federated States of Micronesia] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html |date=20200501043853 }}{{Ref|en}}. ''[[Central Intelligence Agency]]''. [[The World Factbook]].&lt;/ref&gt;.

Камшавии солона — 0,55 % (сатҳи баланди муҳоҷират аз кишвар)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таваллуд — 19,6 нафар ба 1000 нафар (фертильность — 2,8 таваллуд ба як зан)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Фут — 4,2 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Муҳоҷират — 20,9 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дарозии миёнаи умр — 71,3 сол барои мардон ва 75,6 сол барои занон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таркиби этникӣ: [[Трук (халқ)|чуук]] — 49,3 %, [[Понапе (халқ)|понапе]] — 29,8 %, [[Косраэ (халқ)|косраэ]] — 6,3 %, [[Яп (халқ)|яп]] — 5,7 %, япи ҷазираҳои беруна — 5,1 %, полинезиҳо — 1,6 %, осиёиҳо — 1,4 %, дигарон — тақрибан 0,8 % (мувофиқи барӯйхатгирии соли [[2010]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Забонҳо: англисӣ (расмӣ ва забони муоширати байниэтникӣ), [[Забони креолии нгатикӣ|креолии нгатикӣ]] ва 8 забони маҳаллӣ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ([[Забони чуукӣ|чуукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], [[косраэ]], [[Забони япӣ|япӣ]] ва дигарон).

Динҳо (2016): [[Католицизм|католикҳо]] — 54,7 % (56 230 нафар), [[Протестантизм|протестантҳо]] — 38,5 % (39 546 нафар), [[Мормонизм|мормонҳо]] 1,5 % (1586 нафар), [[Баптизм|баптистҳо]] — 1,1 % (1145 нафар), дигарон — 4,2 %&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{Cite web |url=https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |title=Население Микронезии за 2016 год |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126040544/https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Сохти давлатӣ ==
Микронезия — давлати федеративӣ мебошад, ки аз 4 иёлати дорои ҳукуматҳои худӣ иборат аст: [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]], [[Понпеи]] (Понапе) ва [[Яп (иёлат)|Яп]]. Иёлатҳо дорои дараҷаи баланди мустақилият дар тамоми соҳаҳои ҳаёти давлатӣ мебошанд.

Конститутсияи соли 1979, ки дар асоси намунаи Конститутсияи ИМА тартиб дода шудааст, амал мекунад.

Аз рӯи шакли ҳукумат ИФМ — ҷумҳурии намуди махсус аст. Режими сиёсӣ демократӣ мебошад. Ҳизбҳои сиёсӣ мавҷуд нестанд.

Ҳокимияти қонунгузорӣ ба парламенти якпалатагии федералӣ — Конгресси ИФМ тааллуқ дорад, ки аз 14 сенатор иборат аст (4 сенатор аз ҳар як иёлат ба муҳлати 4 сол ва 10 сенатор дар ҳавзаҳои якмандатӣ бо шумораи тақрибан баробари интихобкунандагон ба муҳлати 2 сол интихоб мешаванд).

Сарвари давлат ва ҳукумат — Президент мебошад, ки аз ҷониби аъзои Конгресси ИФМ аз ҳисоби 4 сенатори иёлатҳо ба муҳлати 4 сол интихоб карда мешавад. Ҳамзамон Вице-президент низ интихоб мегардад.

Сохти давлатии иёлатҳо тавассути конститутсияҳои худи онҳо муайян карда мешавад ва дар умум ба сохтори федералӣ монанд аст.

Қувваҳои мусаллаҳ мавҷуд нестанд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Иқтисод ==
{{main|Иқтисоди Иёлоти Федеративии Микронезия}}

ММД — 350 млн долл. (соли 2018), ММД ба ҳар сари аҳолӣ дар соли 2018 — 3,2 ҳазор долл. Сатҳи камбизоатӣ — 16 % (соли 2018) мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |title=Микронезия на knoema.ru |access-date=2019-04-15 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810220145/http://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Фаъолияти иқтисодӣ — асосан аз кишоварзӣ ва моҳипарварӣ иборат аст. Палмаи кокос, сабзавот ва меваҷот, банан, тапиока, қаламфури сиёҳ парвариш карда мешаванд. Хوک, буз, саг (барои гӯшт) ва мурғ парвариш карда мешаванд.

Саноат — коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, собунпазӣ, корхонаҳои чӯббурӣ ва сохтани заврақҳоро дар бар мегирад.

Содирот дар соли 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |title=Внешняя торговля Микронезии на atlas.media.mit.edu/ |access-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415084756/https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |archive-date=2019-04-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (29,8 млн $) — асосан моҳии яхкардашуда (то 85 %-и арзиш), дигар маҳсулоти моҳигӣ ва баҳрӣ (тақрибан 7,3 %). Харидорони асосӣ: Чин 38 %, Филиппин 26 %, Ҷопон 23 %.

Воридот дар соли 2017 (155 млн $) — сӯзишворӣ (то 32 %-и арзиши умумӣ), мошинҳо ва таҷҳизот (то 24 %), маҳсулоти хӯрокворӣ ва дигар маҳсулоти тайёр (асосан — аз Кореяи Ҷанубӣ (33 %), ИМА (22 %), Чин (17 %) ва Ҷопон (13 %).

Дар ҷазираҳо ягон захираи муҳими маъданӣ ба ғайр аз фосфатҳо мавҷуд нест. Потенсиал барои тиҷорати сайёҳӣ мавҷуд аст, аммо ба рушди он дурии ҷазираҳо, нокифоя будани сохторҳои дахлдор ва суст рушд ёфтани алоқаи ҳавоӣ бо ҷаҳони беруна монеъ мешавад.

Мувофиқи шартҳои шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА ба ИФМ дар давраи аз соли 1986 то 2001 1,3 миллиард доллар ҷудо кардааст. Сипас ҳаҷми кӯмаки солона коҳиш дода шуд, аммо воридоти доимии маблағҳои бисёрмиллионӣ аз ҷониби ИМА то соли 2023 ваъда шуда буд.

Ба созмони байналмилалии кишварҳои АКТ дохил мешавад.

== Нақлиёт ==
Иёлоти Федеративии Микронезия тавассути чор фурудгоҳи байналмилалӣ хизмат мерасонад.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Понпеи]], дар ҷазираи асосии иёлати Понпеи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|title=Federated States Of Micronesia (FSM)  Division of Civil Aviation l Pohnpei International Airport (PNI) (PTPN), Pohnpei Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808032630/http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Чуук]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Чуук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Chuuk International Airport (TKK) (PTKK) Weno Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033120/http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Косраэ]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Косраэ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Kosrae International Airport (KSA) (PTSA), Kosrae Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033533/http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Яп]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Яп&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Yap International Airport (YAP) (PTYA), Wa'ab, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Department of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808034020/http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{книга |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|заглавие=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|издание=2-е изд., стереотип|ответственный=отв. ред. Р. А. Агеева |ссылка= |место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|том= |страниц=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}}

== Пайвандҳо ==
{{Новбарӣ}}
* [http://www.fsmgov.org/ Сомонаи расмии]{{Ref|en}} ҳукумати Иёлоти Федеративии Микронезия
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Иёлоти Федеративии Микронезия] дар [[Китоби умумиҷаҳонии фактҳои СРУ|Китоби фактҳои ҷаҳонӣ]]-и [[Идораи марказии ҷосусӣ|ИМҶ (CIA)]]{{Ref|en}}
* [https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/MIKRONEZIYA.html Дар бораи Микронезия] // «Кругосвет»{{Dmoz|Regional/Oceania/Micronesia,_Federated_States_of}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15494620 Профили кишвар] дар [[BBC News]]{{ref|en}}{{Wikiatlas|the Federated States of Micronesia}}

{{ПБ}}
{{Уқёнусия}}

[[Гурӯҳ:Иёлоти Федеративии Микронезия| ]]
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои федеративӣ|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва ҳудудҳои англисзабон|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои хурд]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҳамроҳшуда]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — аъзои СММ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо ва ҳудудҳои соли 1986 таъсисёфта]]
[[Гурӯҳ:Ост-Индияи Испания]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии ИМА]]</text>
      <sha1>f2e4b15echnmyug0rp5s7135342hwk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473315</id>
      <parentid>1473311</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33052" sha1="9znxgkiio9lg0duk7iofadiehjiveil" xml:space="preserve">{{Давлат
| Номи тоҷикӣ = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Номи аслӣ = {{lang-en|Federated States of Micronesia}}
| Падежи родительный = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Аудио = Micronesia National Anthem.ogg
| Герб = Coat of arms of the Federated States of Micronesia.svg
| Шиор = Peace, Unity, Liberty (Сулҳ, ягонагӣ, озодӣ)
| Номи суруд = Patriots of Micronesia
| Шакли ҳукумат = [[Давлати федеративӣ|федеративӣ]] [[Ҷумҳурии президентӣ|ҷумҳурии президентӣ]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=93|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 7
| lat_min = 21
| lat_sec = 18
| lon_dir = E
| lon_deg = 151
| lon_min = 36
| lon_sec = 55
| region = FM
| CoordScale = 10000000
| Дар харита = Micronesia on the globe (Micronesia centered).svg
| тавзеҳи харита = Микронезия дар харитаи ҷаҳон
| Забон = [[Забони англисӣ|англисӣ]]
| Таърихи истиқлолият = [[3 ноябр]]и соли [[1986]]
| Истиқлолият аз = [[ИМА]]
| Пойтахт = [[Паликир]]
| Шаҳри бузургтарин = [[Вено (шаҳр)|Вено]]&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot; /&gt;
| Мансаби роҳбар 1 = [[Феҳристи президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Президент]]
| Роҳбар 1 = [[Симина, Уэсли|Уэсли Симина]]
| Мансаби роҳбар 2 = [[Феҳристи вице-президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Вице-президент]]
| Роҳбар 2 = [[Палик, Арен|Арен Палик]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 175
| Масоҳат = 702
| Фоизи об = -
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 194
| Аҳолӣ = {{афзоиш}} 104 600&lt;ref name=&quot;Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM)&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |url-status = dead |title = Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM) |access-date = 2018-05-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150910210707/http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |archive-date = 2015-09-10 }}&lt;/ref&gt;
| Соли арзёбӣ = 2018
| Зичии аҳолӣ = 149
| ММД (ҚАХ) = 352 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2020-12-31 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228104816/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (ҚАХ) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) = 189
| ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3436}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = 154
| ММД (номинал) = 402 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 181
| ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3928}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = 123
| СРБ = {{снижение}} 0,615&lt;ref name=&quot;UNDP_2023_2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Micronesia|publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби СРБ = 2023
| Ҷой аз рӯи СРБ = 149
| Сатҳи СРБ = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''миёна'''&lt;/span&gt;
| Асъор = [[доллари ИМА]] (USD)
| Домен = [[.fm]]
| Коди телефонӣ = 691
| Минтақаи вақт = [[UTC+10]] ва [[UTC+11]]
}}

'''Иёлоти Федеративии Микронезия''', баъзан танҳо '''Микронезия''' ({{lang-en|Federated States of Micronesia}} {{IPA|[ˈfedəɹeɪtɪd ˌsteɪts əv ˌmaɪkroʊˈniːʒə]}}) — [[Давлат|давлат]] дар [[Уқёнусия]], ҷойгир дар [[Ҷазираҳои Каролин]], дар шимоли соҳилҳои [[Гвинеяи Нав]], дар [[Микронезия]].

Расман аз [[3 ноябр]]и соли [[1986]] [[Истиқлолият|мустақил]] буда, кишвар бо [[ИМА]] зич алоқаманд боқӣ мемонад (мақоми «ассотсиатсияи озод бо ИМА») ва аз кӯмаки [[Иқтисод|иқтисодии]] Амрико сахт вобаста аст. Мувофиқи Шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА вазифадор аст, ки мудофиаро таъмин кунад ва Иёлоти Федеративии Микронезияро аз ҷиҳати молиявӣ [[Дотатсия|дотатсия]] диҳад.

== Решашиносӣ ==
Номи ''Микронезия'' — «ҷазираҳои хурд» аз забони {{Lang-grc|μικρός}} «микрос» — «хурд» ва {{Lang-grc|νῆσος}} «несос» — «ҷазира» сарчашма гирифта, пасванди ''-ия'' барои номи кишварҳо ва ҳудудҳо маъмул аст; ин номгузорӣ бо хурд будани ҳаҷми ҷазираҳо дар ин бахши Уқёнус асос ёфтааст. Он аз нимаи аввали асри XIX истифода мешавад{{sfn|Поспелов|2002|с=269}}.

== География ==
[[Акс:Map of the Federated States of Micronesia CIA.jpg|thumb|left|425px|Харитаи Иёлоти Федеративии Микронезия]]
[[Акс:Nukuoro ISS013-E-28610.jpg|310px|thumb|Атолли Нукуоро дар бахши ҷанубии кишвар]]
Иёлоти Федеративии Микронезия дар [[Микронезия]] воқеъ буда, дар қисми шимолу ғарбии [[Океания|Уқёнусия]], дар [[Архипелаг|архипелаг]]и [[Ҷазираҳои Каролин]], байни 0 ва 14° а. ш. ва 136 ва 166° т. ш., дар масофаи тақрибан 4000 км дар ҷанубу ғарби [[Ҷазираҳои Гавайӣ]] ҷойгир шудааст.

Он давлатеро алоқаманд мекунад, ки аз 607 ҷазираи хурд иборат аст, ки танҳо 40-тои онҳо ҳаҷми назаррас доранд. Аз 607 ҷазира 65-тоаш истиқоматӣ мебошанд. ИФМ аз чор иёлат иборат аст: [[Яп (иёлат)|Яп]], [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Понпеи (иёлат)|Понпеи]] (собиқ Понапе) ва [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]] (собиқ Кусаие). Пойтахт — шаҳри Паликир дар ҷазираи Понпеи. Гарчанде ки масоҳати умумии заминҳои кишвар ҳамагӣ 702 км²-ро ташкил медиҳад, минтақаи истисноии иқтисодӣ дар Уқёнуси Ором беш аз 2,6 млн км²-ро фаро мегирад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ҳар яке аз чор иёлат аз як ё якчанд «ҷазираҳои баланд», одатан дорои пайдоиши вулканӣ, иборат мебошанд. Ҳамаи онҳо, ба ғайр аз Косраэ, [[Атолл|атолл]]ҳои сершуморро дар бар мегиранд. Масоҳати умумии иёлати Чуук 127 км² буда, он ҳафт гурӯҳи асосии ҷазираҳоро дар бар мегирад. Иёлати Понпеи масоҳати 344 км²-ро ишғол мекунад, ки аз он 130 км² ба [[Понпеи (ҷазира)|ҷазираи Понпеи]], калонтарин ҷазира дар ИФМ, рост меояд. Иёлати Яп аз 4 ҷазираи калон, ҳафт ҷазираи хурд ва 134 атолл, бо масоҳати умумии хушкии 122 км² иборат аст. Иёлати Косраэ як ҷазираи баландро бо масоҳати 109 км² ишғол мекунад.

Ҳамаи ҷазираҳои калони пайдоиши вулканӣ кӯҳсор буда, бо ҷангалҳо пӯшида шудаанд ва бо рифҳои марҷонӣ иҳота шудаанд. Намудҳои дигар атоллҳо мебошанд — ҷазираҳои [[Марҷон|марҷонӣ]] дар шакли ҳалқа, ки дар дохили худ [[Лагуна|лагуна]]и ками умқ доранд.

Нуқтаи баландтарин — кӯҳи Нана-Лауд (дар ҷазираи Понпеи, баландиаш 798 м). Забонҳои асосӣ: [[Забони англисӣ|англисӣ]] (расмӣ), [[Забони япӣ|япӣ]], [[Забони трукӣ|трукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], косраэ.

Ҷазираҳо бо ҳамдигар тавассути нақлиёти баҳрӣ ва ҳавоӣ алоқаманданд. Алоқаи баҳрӣ бо соҳили ғарбии [[ИМА]], [[Япония|Ҷопон]], [[Филиппин]], [[Тайван]], [[Гуам]] ва алоқаи ҳавоӣ бо Гуам, [[Гавайӣ]], [[Науру]] мавҷуд аст.

== Иқлим ==
Иқлимаш [[Иқлими экваториалӣ|экваториалӣ]] ва [[Иқлими субэкваториалӣ|субэкваториалӣ]], аз намуди пассатӣ-муссонӣ мебошад. Тағйирёбии мавсимии ҳарорат ночиз аст. Ҳарорати миёнаи моҳона 26—33 °C-ро ташкил медиҳад. Дар ин ҷо зуд-зуд боронҳои шадид меборанд. Сербориштарин моҳ — апрел аст. Миқдори боришот дар як сол аз 2250 мм то 3000—6000 мм (дар кӯҳҳои ҷазираи Косраэ) мебошад. Қисми Уқёнуси Ором, ки Микронезия дар он ҷойгир аст, минтақаи пайдоиши [[Тайфун|тайфун]]ҳо мебошад, ки дар як сол ба ҳисоби миёна то 25 тайфун рух медиҳад. Мавсими тайфунҳо — аз август то декабр аст.

Ҷангалҳои тропикии ҳамешасабз, [[Саванна|саваннаҳо]]; дар ҷазираҳои калони марҷонӣ [[Драхти кокос|палмаи кокос]] ва [[Панданус|панданус]] бартарӣ доранд.

== Таърих ==
Эҳтимол дорад, ки [[микронезиҳо]] ба ин ҷазираҳо аз Осиё дар ҳазораи дуюми пеш аз милод омада бошанд. Ёдгории давраи токолонизатсияи таърих маҷмааи [[Нан-Мадол]] мебошад, ки дар ҷазираи Понапе ҷойгир аст.

То замони оғози колонизатсияи ҷазираҳо аз ҷониби аврупоиҳо, аҳолии маҳаллӣ дар марҳилаи таҷзияи [[Сохти ҷамоаи аввалия|сохти ҷамоаи аввалия]] қарор дошт. Ҷомеа ба як қатор гурӯҳҳои иҷтимоии аз назари мавқеъ нобаробар тақсим мешуд. Дар баъзе гурӯҳҳои ҷазираҳо иттиҳодияҳои калони ҳудудӣ ба вуҷуд омаданд, агарчи давлатҳо ҳанӯз таъсис наёфта буданд.

[[Ҷазираҳои Каролин]] аз ҷониби испаниҳо дар соли [[1527]] кашф карда шуданд. Дар асри XVII [[Испания]] Каролинҳоро мулки худ эълон кард, аммо назорати воқеӣ бар архипелаг барқарор карда нашуд. Дар соли 1885 [[Олмон]] даъвоҳои худро ба ҷазираҳои Каролин эълон кард ва дар яке аз ҷазираҳо [[Парчами Олмон|парчами олмонӣ]] барафрошта шуд. Испания ба арбитражи байналмилалӣ муроҷиат кард ва ҳаками интихобшуда папа [[Лев XIII]] ҷазираҳоро ба Испания донист.

Дар соли 1899 [[Империяи Олмон]] ҷазираҳои Каролинро аз Испания харид. Онҳо ба таркиби колонияи Гвинеяи Нави Олмон дохил карда шуданд. Дахолати мақомоти колониявии олмонӣ ба иерархияи сунатии ҷомеа ва истифодаи меҳнати маҷбурӣ дар соли 1910 ба шӯриши сокинони Сокехс, ҷазираи хурд дар таркиби галаҷазираҳои Каролини Шарқӣ сабаб шуд.

Дар рафти [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] дар соли 1914 ҷазираҳо аз ҷониби [[Империяи Сурх (Япония)|Ҷопон]] ишғол карда шуданд, пас аз анҷоми ҷанг мувофиқи Шартномаи Версал ҷазираҳо ҳамчун ҳудуди таҳти мандат ба Ҷопон дода шуданд. Ҷопониҳо дар он ҷо плантатсияҳои калони [[Найшакар|найшакар]] таъсис доданд, сиёсати кӯчонидани ҷопониҳо ба Каролинҳо фаъолона пеш бурда шуд. Сокинони маҳаллӣ аз ҷониби ҷопониҳо ба ассимилятсияи маҷбурӣ дучор шуданд.

Дар вақти [[Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ]] Каролинҳо аз ҷониби ИМА ишғол карда шуданд, ки аз соли 1947 онҳоро таҳти мандати СММ дар таркиби ''Ҳудуди таҳти сарпарастии Ҷазираҳои Уқёнуси Ором'' идора мекард.

Дар соли 1979 ҷазираҳои Каролин мақоми «ҳудуди озод ассотсиатсияшуда бо ИМА»-ро гирифтанд (созишнома соли 1982 имзо шудааст).

Аз 3 ноябри соли 1986 Иёлоти Федеративии Микронезия — давлати соҳибихтиёр дар ассотсиатсияи озод бо ИМА мебошад. Ин мақом маънои онро дорад, ки ИМА барои мудофиаи ин давлат масъул аст ва вазифадор аст, ки онро аз ҷиҳати молиявӣ дотатсия кунад. Сокинони Микронезия ҳуқуқ доранд, ки ба Иёлоти Муттаҳида ба муҳлати номаҳдуд бидуни раводид ворид шаванд, истиқомат кунанд, таҳсил ва кор кунанд. Ин имтиёзҳо ба шаҳрвандон аз таваллуд, инчунин ба шаҳрвандони натурализатсияшуда, ки на камтар аз панҷ сол дар кишвари дахлдор истиқомат кардаанд, ба истиснои онҳое, ки шаҳрвандиро тавассути сармоягузорӣ ба даст овардаанд, дода мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|title=Status of Citizens of the Freely Associated States of the Federated States of Micronesia and the Republic of the Marshall Islands|access-date=2023-01-24|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712061750/https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ ==
{{main|Тақсимоти маъмурии Иёлоти Федеративии Микронезия}}
Иёлоти Федеративии Микронезия 4 иёлатро дар бар мегирад:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Парчами иёлат !! Иёлат !! Маркази маъмурии иёлат !! Ҳудуди иёлат,&lt;br&gt;км² !! Аҳолии иёлат&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |title=Перепись населения (Citypopulation-2010) |access-date=2014-04-25 |archive-date=2020-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915175436/http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt;нафар (2010) !! Зичии аҳолӣ,&lt;br&gt; нафар/км²
|-
|[[Акс:Flag of Chuuk.svg|50px|Flag of Chuuk]]||'''[[Чуук (иёлат)|Чуук]]'''||[[Вено (шаҳр)|Вено]]||align=&quot;right&quot;|127||align=&quot;right&quot;|48 654||align=&quot;right&quot;|383,10
|-
|[[Акс:Flag of Kosrae.svg|50px|Flag of Kosrae]]||'''[[Кусаие (иёлат)|Кусаие]]'''||[[Тофол]]||align=&quot;right&quot;|109 ||align=&quot;right&quot;|6 616||align=&quot;right&quot;|60,70
|-
|[[Акс:Flag of Pohnpei (1977-1992).svg|50px|Flag of Pohnpei]]||'''[[Понпеи (иёлат)|Понпеи]]'''||[[Колониа (Понпеи)]]||align=&quot;right&quot;|344||align=&quot;right&quot;|36 196||align=&quot;right&quot;|105,22
|-
|[[Акс:Yap flag.svg|50px|Flag of Yap]]||'''[[Яп (иёлат)|Яп]]'''||[[Колониа (Яп)]]||align=&quot;right&quot;|122||align=&quot;right&quot;|11 377 ||align=&quot;right&quot;|93,25
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|   ||Ҳамагӣ||   ||align=&quot;right&quot;|702||align=&quot;right&quot;|102 843||align=&quot;right&quot;|146,50
|}

== Аҳолӣ ==
{{main|Дин дар Иёлоти Федеративии Микронезия|Тандурустӣ дар Иёлоти Федеративии Микронезия}}
[[Акс:Micronesia_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|[[Пирамидаи синну сол ва ҷинс]]и аҳолии Иёлоти Федеративии Микронезия дар соли 2020]]{{НатиҷаиМаълумот|1980|73160|1994|105506|2000|107008|2010|102843|2016|104600|Столбцов=10|Заголовок=Шумораи аҳолӣ
&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Statistical Services Division|ссылка=https://www.citypopulation.de/Oceania.html|язык=en|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206051656/https://www.citypopulation.de/Oceania.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Pacific Regional Information System (PRISM)|ссылка=http://www.spc.int/nmdi/population|язык=en|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529061852/http://www.spc.int/nmdi/population}}&lt;/ref&gt;|Больше=увеличение|Меньше=уменьшение}}{{Graph:Chart
| width = 700
| height = 250
| type = line
| x = 1980,1994,2000,2010,2016
| y = 73160,105506,107008,102843,104600
| xAxisTitle = сол
| yAxisTitle = сокинон
| y1Title = Аҳолӣ (ҳазор нафар)
}}
Шумораи аҳолӣ — 103 643 нафар (июли соли 2018)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Federated States of Micronesia] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html |date=20200501043853 }}{{Ref|en}}. ''[[Central Intelligence Agency]]''. [[The World Factbook]].&lt;/ref&gt;.

Камшавии солона — 0,55 % (сатҳи баланди муҳоҷират аз кишвар)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таваллуд — 19,6 нафар ба 1000 нафар (фертильность — 2,8 таваллуд ба як зан)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Фут — 4,2 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Муҳоҷират — 20,9 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дарозии миёнаи умр — 71,3 сол барои мардон ва 75,6 сол барои занон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таркиби этникӣ: [[Трук (халқ)|чуук]] — 49,3 %, [[Понапе (халқ)|понапе]] — 29,8 %, [[Косраэ (халқ)|косраэ]] — 6,3 %, [[Яп (халқ)|яп]] — 5,7 %, япи ҷазираҳои беруна — 5,1 %, полинезиҳо — 1,6 %, осиёиҳо — 1,4 %, дигарон — тақрибан 0,8 % (мувофиқи барӯйхатгирии соли [[2010]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Забонҳо: англисӣ (расмӣ ва забони муоширати байниэтникӣ), [[Забони креолии нгатикӣ|креолии нгатикӣ]] ва 8 забони маҳаллӣ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ([[Забони чуукӣ|чуукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], [[косраэ]], [[Забони япӣ|япӣ]] ва дигарон).

Динҳо (2016): [[Католицизм|католикҳо]] — 54,7 % (56 230 нафар), [[Протестантизм|протестантҳо]] — 38,5 % (39 546 нафар), [[Мормонизм|мормонҳо]] 1,5 % (1586 нафар), [[Баптизм|баптистҳо]] — 1,1 % (1145 нафар), дигарон — 4,2 %&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{Cite web |url=https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |title=Население Микронезии за 2016 год |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126040544/https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Сохти давлатӣ ==
Микронезия — давлати федеративӣ мебошад, ки аз 4 иёлати дорои ҳукуматҳои худӣ иборат аст: [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]], [[Понпеи]] (Понапе) ва [[Яп (иёлат)|Яп]]. Иёлатҳо дорои дараҷаи баланди мустақилият дар тамоми соҳаҳои ҳаёти давлатӣ мебошанд.

Конститутсияи соли 1979, ки дар асоси намунаи Конститутсияи ИМА тартиб дода шудааст, амал мекунад.

Аз рӯи шакли ҳукумат ИФМ — ҷумҳурии намуди махсус аст. Режими сиёсӣ демократӣ мебошад. Ҳизбҳои сиёсӣ мавҷуд нестанд.

Ҳокимияти қонунгузорӣ ба парламенти якпалатагии федералӣ — Конгресси ИФМ тааллуқ дорад, ки аз 14 сенатор иборат аст (4 сенатор аз ҳар як иёлат ба муҳлати 4 сол ва 10 сенатор дар ҳавзаҳои якмандатӣ бо шумораи тақрибан баробари интихобкунандагон ба муҳлати 2 сол интихоб мешаванд).

Сарвари давлат ва ҳукумат — Президент мебошад, ки аз ҷониби аъзои Конгресси ИФМ аз ҳисоби 4 сенатори иёлатҳо ба муҳлати 4 сол интихоб карда мешавад. Ҳамзамон Вице-президент низ интихоб мегардад.

Сохти давлатии иёлатҳо тавассути конститутсияҳои худи онҳо муайян карда мешавад ва дар умум ба сохтори федералӣ монанд аст.

Қувваҳои мусаллаҳ мавҷуд нестанд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Иқтисод ==
{{main|Иқтисоди Иёлоти Федеративии Микронезия}}

ММД — 350 млн долл. (соли 2018), ММД ба ҳар сари аҳолӣ дар соли 2018 — 3,2 ҳазор долл. Сатҳи камбизоатӣ — 16 % (соли 2018) мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |title=Микронезия на knoema.ru |access-date=2019-04-15 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810220145/http://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Фаъолияти иқтисодӣ — асосан аз кишоварзӣ ва моҳипарварӣ иборат аст. Палмаи кокос, сабзавот ва меваҷот, банан, тапиока, қаламфури сиёҳ парвариш карда мешаванд. Хوک, буз, саг (барои гӯшт) ва мурғ парвариш карда мешаванд.

Саноат — коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, собунпазӣ, корхонаҳои чӯббурӣ ва сохтани заврақҳоро дар бар мегирад.

Содирот дар соли 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |title=Внешняя торговля Микронезии на atlas.media.mit.edu/ |access-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415084756/https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |archive-date=2019-04-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (29,8 млн $) — асосан моҳии яхкардашуда (то 85 %-и арзиш), дигар маҳсулоти моҳигӣ ва баҳрӣ (тақрибан 7,3 %). Харидорони асосӣ: Чин 38 %, Филиппин 26 %, Ҷопон 23 %.

Воридот дар соли 2017 (155 млн $) — сӯзишворӣ (то 32 %-и арзиши умумӣ), мошинҳо ва таҷҳизот (то 24 %), маҳсулоти хӯрокворӣ ва дигар маҳсулоти тайёр (асосан — аз Кореяи Ҷанубӣ (33 %), ИМА (22 %), Чин (17 %) ва Ҷопон (13 %).

Дар ҷазираҳо ягон захираи муҳими маъданӣ ба ғайр аз фосфатҳо мавҷуд нест. Потенсиал барои тиҷорати сайёҳӣ мавҷуд аст, аммо ба рушди он дурии ҷазираҳо, нокифоя будани сохторҳои дахлдор ва суст рушд ёфтани алоқаи ҳавоӣ бо ҷаҳони беруна монеъ мешавад.

Мувофиқи шартҳои шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА ба ИФМ дар давраи аз соли 1986 то 2001 1,3 миллиард доллар ҷудо кардааст. Сипас ҳаҷми кӯмаки солона коҳиш дода шуд, аммо воридоти доимии маблағҳои бисёрмиллионӣ аз ҷониби ИМА то соли 2023 ваъда шуда буд.

Ба созмони байналмилалии кишварҳои АКТ дохил мешавад.

== Нақлиёт ==
Иёлоти Федеративии Микронезия тавассути чор фурудгоҳи байналмилалӣ хизмат мерасонад.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Понпеи]], дар ҷазираи асосии иёлати Понпеи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|title=Federated States Of Micronesia (FSM)  Division of Civil Aviation l Pohnpei International Airport (PNI) (PTPN), Pohnpei Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808032630/http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Чуук]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Чуук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Chuuk International Airport (TKK) (PTKK) Weno Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033120/http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Косраэ]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Косраэ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Kosrae International Airport (KSA) (PTSA), Kosrae Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033533/http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Яп]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Яп&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Yap International Airport (YAP) (PTYA), Wa'ab, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Department of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808034020/http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{книга |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|заглавие=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|издание=2-е изд., стереотип|ответственный=отв. ред. Р. А. Агеева |ссылка= |место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|том= |страниц=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}}

== Пайвандҳо ==
{{Новбарӣ}}
* [http://www.fsmgov.org/ Сомонаи расмии]{{Ref|en}} ҳукумати Иёлоти Федеративии Микронезия
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Иёлоти Федеративии Микронезия] дар [[Китоби умумиҷаҳонии фактҳои СРУ|Китоби фактҳои ҷаҳонӣ]]-и [[Идораи марказии ҷосусӣ|ИМҶ (CIA)]]{{Ref|en}}
* [https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/MIKRONEZIYA.html Дар бораи Микронезия] // «Кругосвет»{{Dmoz|Regional/Oceania/Micronesia,_Federated_States_of}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15494620 Профили кишвар] дар [[BBC News]]{{ref|en}}{{Wikiatlas|the Federated States of Micronesia}}

{{ПБ}}
{{Уқёнусия}}

[[Гурӯҳ:Иёлоти Федеративии Микронезия| ]]
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои федеративӣ|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва ҳудудҳои англисзабон|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои хурд]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҳамроҳшуда]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — аъзои СММ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо ва ҳудудҳои соли 1986 таъсисёфта]]
[[Гурӯҳ:Ост-Индияи Испания]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии ИМА]]</text>
      <sha1>9znxgkiio9lg0duk7iofadiehjiveil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473317</id>
      <parentid>1473315</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сохти давлатӣ */</comment>
      <origin>1473317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33035" sha1="gcc653y52tk2rcbpzu1v3bby900fv2o" xml:space="preserve">{{Давлат
| Номи тоҷикӣ = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Номи аслӣ = {{lang-en|Federated States of Micronesia}}
| Падежи родительный = Иёлоти Федеративии Микронезия
| Аудио = Micronesia National Anthem.ogg
| Герб = Coat of arms of the Federated States of Micronesia.svg
| Шиор = Peace, Unity, Liberty (Сулҳ, ягонагӣ, озодӣ)
| Номи суруд = Patriots of Micronesia
| Шакли ҳукумат = [[Давлати федеративӣ|федеративӣ]] [[Ҷумҳурии президентӣ|ҷумҳурии президентӣ]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=93|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 7
| lat_min = 21
| lat_sec = 18
| lon_dir = E
| lon_deg = 151
| lon_min = 36
| lon_sec = 55
| region = FM
| CoordScale = 10000000
| Дар харита = Micronesia on the globe (Micronesia centered).svg
| тавзеҳи харита = Микронезия дар харитаи ҷаҳон
| Забон = [[Забони англисӣ|англисӣ]]
| Таърихи истиқлолият = [[3 ноябр]]и соли [[1986]]
| Истиқлолият аз = [[ИМА]]
| Пойтахт = [[Паликир]]
| Шаҳри бузургтарин = [[Вено (шаҳр)|Вено]]&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot; /&gt;
| Мансаби роҳбар 1 = [[Феҳристи президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Президент]]
| Роҳбар 1 = [[Симина, Уэсли|Уэсли Симина]]
| Мансаби роҳбар 2 = [[Феҳристи вице-президентҳои Иёлоти Федеративии Микронезия|Вице-президент]]
| Роҳбар 2 = [[Палик, Арен|Арен Палик]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 175
| Масоҳат = 702
| Фоизи об = -
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 194
| Аҳолӣ = {{афзоиш}} 104 600&lt;ref name=&quot;Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM)&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |url-status = dead |title = Тихоокеанская региональная информационная система (PRISM) |access-date = 2018-05-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150910210707/http://www.spc.int/nmdi/MdiSummary.aspx |archive-date = 2015-09-10 }}&lt;/ref&gt;
| Соли арзёбӣ = 2018
| Зичии аҳолӣ = 149
| ММД (ҚАХ) = 352 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2020-12-31 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228104816/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=513,514,516,522,924,819,534,536,826,544,548,556,867,868,948,518,836,558,565,853,566,862,813,524,578,537,866,869,846,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=,&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (ҚАХ) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) = 189
| ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3436}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (ҚАХ) ба ҳар сари аҳолӣ = 154
| ММД (номинал) = 402 млн&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 181
| ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = {{число|3928}}&lt;ref name=&quot;dataimf&quot;/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба ҳар сари аҳолӣ = 123
| СРБ = {{снижение}} 0,615&lt;ref name=&quot;UNDP_2023_2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Micronesia|publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби СРБ = 2023
| Ҷой аз рӯи СРБ = 149
| Сатҳи СРБ = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''миёна'''&lt;/span&gt;
| Асъор = [[доллари ИМА]] (USD)
| Домен = [[.fm]]
| Коди телефонӣ = 691
| Минтақаи вақт = [[UTC+10]] ва [[UTC+11]]
}}

'''Иёлоти Федеративии Микронезия''', баъзан танҳо '''Микронезия''' ({{lang-en|Federated States of Micronesia}} {{IPA|[ˈfedəɹeɪtɪd ˌsteɪts əv ˌmaɪkroʊˈniːʒə]}}) — [[Давлат|давлат]] дар [[Уқёнусия]], ҷойгир дар [[Ҷазираҳои Каролин]], дар шимоли соҳилҳои [[Гвинеяи Нав]], дар [[Микронезия]].

Расман аз [[3 ноябр]]и соли [[1986]] [[Истиқлолият|мустақил]] буда, кишвар бо [[ИМА]] зич алоқаманд боқӣ мемонад (мақоми «ассотсиатсияи озод бо ИМА») ва аз кӯмаки [[Иқтисод|иқтисодии]] Амрико сахт вобаста аст. Мувофиқи Шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА вазифадор аст, ки мудофиаро таъмин кунад ва Иёлоти Федеративии Микронезияро аз ҷиҳати молиявӣ [[Дотатсия|дотатсия]] диҳад.

== Решашиносӣ ==
Номи ''Микронезия'' — «ҷазираҳои хурд» аз забони {{Lang-grc|μικρός}} «микрос» — «хурд» ва {{Lang-grc|νῆσος}} «несос» — «ҷазира» сарчашма гирифта, пасванди ''-ия'' барои номи кишварҳо ва ҳудудҳо маъмул аст; ин номгузорӣ бо хурд будани ҳаҷми ҷазираҳо дар ин бахши Уқёнус асос ёфтааст. Он аз нимаи аввали асри XIX истифода мешавад{{sfn|Поспелов|2002|с=269}}.

== География ==
[[Акс:Map of the Federated States of Micronesia CIA.jpg|thumb|left|425px|Харитаи Иёлоти Федеративии Микронезия]]
[[Акс:Nukuoro ISS013-E-28610.jpg|310px|thumb|Атолли Нукуоро дар бахши ҷанубии кишвар]]
Иёлоти Федеративии Микронезия дар [[Микронезия]] воқеъ буда, дар қисми шимолу ғарбии [[Океания|Уқёнусия]], дар [[Архипелаг|архипелаг]]и [[Ҷазираҳои Каролин]], байни 0 ва 14° а. ш. ва 136 ва 166° т. ш., дар масофаи тақрибан 4000 км дар ҷанубу ғарби [[Ҷазираҳои Гавайӣ]] ҷойгир шудааст.

Он давлатеро алоқаманд мекунад, ки аз 607 ҷазираи хурд иборат аст, ки танҳо 40-тои онҳо ҳаҷми назаррас доранд. Аз 607 ҷазира 65-тоаш истиқоматӣ мебошанд. ИФМ аз чор иёлат иборат аст: [[Яп (иёлат)|Яп]], [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Понпеи (иёлат)|Понпеи]] (собиқ Понапе) ва [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]] (собиқ Кусаие). Пойтахт — шаҳри Паликир дар ҷазираи Понпеи. Гарчанде ки масоҳати умумии заминҳои кишвар ҳамагӣ 702 км²-ро ташкил медиҳад, минтақаи истисноии иқтисодӣ дар Уқёнуси Ором беш аз 2,6 млн км²-ро фаро мегирад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ҳар яке аз чор иёлат аз як ё якчанд «ҷазираҳои баланд», одатан дорои пайдоиши вулканӣ, иборат мебошанд. Ҳамаи онҳо, ба ғайр аз Косраэ, [[Атолл|атолл]]ҳои сершуморро дар бар мегиранд. Масоҳати умумии иёлати Чуук 127 км² буда, он ҳафт гурӯҳи асосии ҷазираҳоро дар бар мегирад. Иёлати Понпеи масоҳати 344 км²-ро ишғол мекунад, ки аз он 130 км² ба [[Понпеи (ҷазира)|ҷазираи Понпеи]], калонтарин ҷазира дар ИФМ, рост меояд. Иёлати Яп аз 4 ҷазираи калон, ҳафт ҷазираи хурд ва 134 атолл, бо масоҳати умумии хушкии 122 км² иборат аст. Иёлати Косраэ як ҷазираи баландро бо масоҳати 109 км² ишғол мекунад.

Ҳамаи ҷазираҳои калони пайдоиши вулканӣ кӯҳсор буда, бо ҷангалҳо пӯшида шудаанд ва бо рифҳои марҷонӣ иҳота шудаанд. Намудҳои дигар атоллҳо мебошанд — ҷазираҳои [[Марҷон|марҷонӣ]] дар шакли ҳалқа, ки дар дохили худ [[Лагуна|лагуна]]и ками умқ доранд.

Нуқтаи баландтарин — кӯҳи Нана-Лауд (дар ҷазираи Понпеи, баландиаш 798 м). Забонҳои асосӣ: [[Забони англисӣ|англисӣ]] (расмӣ), [[Забони япӣ|япӣ]], [[Забони трукӣ|трукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], косраэ.

Ҷазираҳо бо ҳамдигар тавассути нақлиёти баҳрӣ ва ҳавоӣ алоқаманданд. Алоқаи баҳрӣ бо соҳили ғарбии [[ИМА]], [[Япония|Ҷопон]], [[Филиппин]], [[Тайван]], [[Гуам]] ва алоқаи ҳавоӣ бо Гуам, [[Гавайӣ]], [[Науру]] мавҷуд аст.

== Иқлим ==
Иқлимаш [[Иқлими экваториалӣ|экваториалӣ]] ва [[Иқлими субэкваториалӣ|субэкваториалӣ]], аз намуди пассатӣ-муссонӣ мебошад. Тағйирёбии мавсимии ҳарорат ночиз аст. Ҳарорати миёнаи моҳона 26—33 °C-ро ташкил медиҳад. Дар ин ҷо зуд-зуд боронҳои шадид меборанд. Сербориштарин моҳ — апрел аст. Миқдори боришот дар як сол аз 2250 мм то 3000—6000 мм (дар кӯҳҳои ҷазираи Косраэ) мебошад. Қисми Уқёнуси Ором, ки Микронезия дар он ҷойгир аст, минтақаи пайдоиши [[Тайфун|тайфун]]ҳо мебошад, ки дар як сол ба ҳисоби миёна то 25 тайфун рух медиҳад. Мавсими тайфунҳо — аз август то декабр аст.

Ҷангалҳои тропикии ҳамешасабз, [[Саванна|саваннаҳо]]; дар ҷазираҳои калони марҷонӣ [[Драхти кокос|палмаи кокос]] ва [[Панданус|панданус]] бартарӣ доранд.

== Таърих ==
Эҳтимол дорад, ки [[микронезиҳо]] ба ин ҷазираҳо аз Осиё дар ҳазораи дуюми пеш аз милод омада бошанд. Ёдгории давраи токолонизатсияи таърих маҷмааи [[Нан-Мадол]] мебошад, ки дар ҷазираи Понапе ҷойгир аст.

То замони оғози колонизатсияи ҷазираҳо аз ҷониби аврупоиҳо, аҳолии маҳаллӣ дар марҳилаи таҷзияи [[Сохти ҷамоаи аввалия|сохти ҷамоаи аввалия]] қарор дошт. Ҷомеа ба як қатор гурӯҳҳои иҷтимоии аз назари мавқеъ нобаробар тақсим мешуд. Дар баъзе гурӯҳҳои ҷазираҳо иттиҳодияҳои калони ҳудудӣ ба вуҷуд омаданд, агарчи давлатҳо ҳанӯз таъсис наёфта буданд.

[[Ҷазираҳои Каролин]] аз ҷониби испаниҳо дар соли [[1527]] кашф карда шуданд. Дар асри XVII [[Испания]] Каролинҳоро мулки худ эълон кард, аммо назорати воқеӣ бар архипелаг барқарор карда нашуд. Дар соли 1885 [[Олмон]] даъвоҳои худро ба ҷазираҳои Каролин эълон кард ва дар яке аз ҷазираҳо [[Парчами Олмон|парчами олмонӣ]] барафрошта шуд. Испания ба арбитражи байналмилалӣ муроҷиат кард ва ҳаками интихобшуда папа [[Лев XIII]] ҷазираҳоро ба Испания донист.

Дар соли 1899 [[Империяи Олмон]] ҷазираҳои Каролинро аз Испания харид. Онҳо ба таркиби колонияи Гвинеяи Нави Олмон дохил карда шуданд. Дахолати мақомоти колониявии олмонӣ ба иерархияи сунатии ҷомеа ва истифодаи меҳнати маҷбурӣ дар соли 1910 ба шӯриши сокинони Сокехс, ҷазираи хурд дар таркиби галаҷазираҳои Каролини Шарқӣ сабаб шуд.

Дар рафти [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] дар соли 1914 ҷазираҳо аз ҷониби [[Империяи Сурх (Япония)|Ҷопон]] ишғол карда шуданд, пас аз анҷоми ҷанг мувофиқи Шартномаи Версал ҷазираҳо ҳамчун ҳудуди таҳти мандат ба Ҷопон дода шуданд. Ҷопониҳо дар он ҷо плантатсияҳои калони [[Найшакар|найшакар]] таъсис доданд, сиёсати кӯчонидани ҷопониҳо ба Каролинҳо фаъолона пеш бурда шуд. Сокинони маҳаллӣ аз ҷониби ҷопониҳо ба ассимилятсияи маҷбурӣ дучор шуданд.

Дар вақти [[Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ]] Каролинҳо аз ҷониби ИМА ишғол карда шуданд, ки аз соли 1947 онҳоро таҳти мандати СММ дар таркиби ''Ҳудуди таҳти сарпарастии Ҷазираҳои Уқёнуси Ором'' идора мекард.

Дар соли 1979 ҷазираҳои Каролин мақоми «ҳудуди озод ассотсиатсияшуда бо ИМА»-ро гирифтанд (созишнома соли 1982 имзо шудааст).

Аз 3 ноябри соли 1986 Иёлоти Федеративии Микронезия — давлати соҳибихтиёр дар ассотсиатсияи озод бо ИМА мебошад. Ин мақом маънои онро дорад, ки ИМА барои мудофиаи ин давлат масъул аст ва вазифадор аст, ки онро аз ҷиҳати молиявӣ дотатсия кунад. Сокинони Микронезия ҳуқуқ доранд, ки ба Иёлоти Муттаҳида ба муҳлати номаҳдуд бидуни раводид ворид шаванд, истиқомат кунанд, таҳсил ва кор кунанд. Ин имтиёзҳо ба шаҳрвандон аз таваллуд, инчунин ба шаҳрвандони натурализатсияшуда, ки на камтар аз панҷ сол дар кишвари дахлдор истиқомат кардаанд, ба истиснои онҳое, ки шаҳрвандиро тавассути сармоягузорӣ ба даст овардаанд, дода мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|title=Status of Citizens of the Freely Associated States of the Federated States of Micronesia and the Republic of the Marshall Islands|access-date=2023-01-24|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712061750/https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/fact-sheets/FactSheet-Status_of_Citizens_of_Micronesia_Marshalls_Islands.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ ==
{{main|Тақсимоти маъмурии Иёлоти Федеративии Микронезия}}
Иёлоти Федеративии Микронезия 4 иёлатро дар бар мегирад:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Парчами иёлат !! Иёлат !! Маркази маъмурии иёлат !! Ҳудуди иёлат,&lt;br&gt;км² !! Аҳолии иёлат&lt;ref name=&quot;Citypopulation-2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |title=Перепись населения (Citypopulation-2010) |access-date=2014-04-25 |archive-date=2020-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915175436/http://www.citypopulation.de/Micronesia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt;нафар (2010) !! Зичии аҳолӣ,&lt;br&gt; нафар/км²
|-
|[[Акс:Flag of Chuuk.svg|50px|Flag of Chuuk]]||'''[[Чуук (иёлат)|Чуук]]'''||[[Вено (шаҳр)|Вено]]||align=&quot;right&quot;|127||align=&quot;right&quot;|48 654||align=&quot;right&quot;|383,10
|-
|[[Акс:Flag of Kosrae.svg|50px|Flag of Kosrae]]||'''[[Кусаие (иёлат)|Кусаие]]'''||[[Тофол]]||align=&quot;right&quot;|109 ||align=&quot;right&quot;|6 616||align=&quot;right&quot;|60,70
|-
|[[Акс:Flag of Pohnpei (1977-1992).svg|50px|Flag of Pohnpei]]||'''[[Понпеи (иёлат)|Понпеи]]'''||[[Колониа (Понпеи)]]||align=&quot;right&quot;|344||align=&quot;right&quot;|36 196||align=&quot;right&quot;|105,22
|-
|[[Акс:Yap flag.svg|50px|Flag of Yap]]||'''[[Яп (иёлат)|Яп]]'''||[[Колониа (Яп)]]||align=&quot;right&quot;|122||align=&quot;right&quot;|11 377 ||align=&quot;right&quot;|93,25
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|   ||Ҳамагӣ||   ||align=&quot;right&quot;|702||align=&quot;right&quot;|102 843||align=&quot;right&quot;|146,50
|}

== Аҳолӣ ==
{{main|Дин дар Иёлоти Федеративии Микронезия|Тандурустӣ дар Иёлоти Федеративии Микронезия}}
[[Акс:Micronesia_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|[[Пирамидаи синну сол ва ҷинс]]и аҳолии Иёлоти Федеративии Микронезия дар соли 2020]]{{НатиҷаиМаълумот|1980|73160|1994|105506|2000|107008|2010|102843|2016|104600|Столбцов=10|Заголовок=Шумораи аҳолӣ
&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Statistical Services Division|ссылка=https://www.citypopulation.de/Oceania.html|язык=en|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206051656/https://www.citypopulation.de/Oceania.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Pacific Regional Information System (PRISM)|ссылка=http://www.spc.int/nmdi/population|язык=en|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529061852/http://www.spc.int/nmdi/population}}&lt;/ref&gt;|Больше=увеличение|Меньше=уменьшение}}{{Graph:Chart
| width = 700
| height = 250
| type = line
| x = 1980,1994,2000,2010,2016
| y = 73160,105506,107008,102843,104600
| xAxisTitle = сол
| yAxisTitle = сокинон
| y1Title = Аҳолӣ (ҳазор нафар)
}}
Шумораи аҳолӣ — 103 643 нафар (июли соли 2018)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Federated States of Micronesia] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html |date=20200501043853 }}{{Ref|en}}. ''[[Central Intelligence Agency]]''. [[The World Factbook]].&lt;/ref&gt;.

Камшавии солона — 0,55 % (сатҳи баланди муҳоҷират аз кишвар)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таваллуд — 19,6 нафар ба 1000 нафар (фертильность — 2,8 таваллуд ба як зан)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Фут — 4,2 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Муҳоҷират — 20,9 нафар ба 1000 нафар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дарозии миёнаи умр — 71,3 сол барои мардон ва 75,6 сол барои занон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Таркиби этникӣ: [[Трук (халқ)|чуук]] — 49,3 %, [[Понапе (халқ)|понапе]] — 29,8 %, [[Косраэ (халқ)|косраэ]] — 6,3 %, [[Яп (халқ)|яп]] — 5,7 %, япи ҷазираҳои беруна — 5,1 %, полинезиҳо — 1,6 %, осиёиҳо — 1,4 %, дигарон — тақрибан 0,8 % (мувофиқи барӯйхатгирии соли [[2010]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Забонҳо: англисӣ (расмӣ ва забони муоширати байниэтникӣ), [[Забони креолии нгатикӣ|креолии нгатикӣ]] ва 8 забони маҳаллӣ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ([[Забони чуукӣ|чуукӣ]], [[Забони понпеӣ|понпеӣ]], [[косраэ]], [[Забони япӣ|япӣ]] ва дигарон).

Динҳо (2016): [[Католицизм|католикҳо]] — 54,7 % (56 230 нафар), [[Протестантизм|протестантҳо]] — 38,5 % (39 546 нафар), [[Мормонизм|мормонҳо]] 1,5 % (1586 нафар), [[Баптизм|баптистҳо]] — 1,1 % (1145 нафар), дигарон — 4,2 %&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{Cite web |url=https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |title=Население Микронезии за 2016 год |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126040544/https://countrymeters.info/ru/Federated_States_of_Micronesia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Сохти давлатӣ ==
Микронезия — давлати федеративӣ мебошад, ки аз 4 иёлати дорои ҳукуматҳои худӣ иборат аст: [[Трук (иёлат)|Чуук]] (собиқ Трук), [[Кусаие (иёлат)|Косраэ]], [[Понпеи]] (Понапе) ва [[Яп (иёлат)|Яп]]. Иёлатҳо дорои дараҷаи баланди мустақилият дар тамоми соҳаҳои ҳаёти давлатӣ мебошанд.

Конститутсияи соли 1979, ки дар асоси намунаи Конститутсияи ИМА тартиб дода шудааст, амал мекунад.

Аз рӯи шакли ҳукумат ИФМ — ҷумҳурии вежа аст. Режими сиёсӣ демократӣ мебошад. Ҳизбҳои сиёсӣ мавҷуд нестанд.

Ҳокимияти қонунгузорӣ ба парламенти якпалатагии федералӣ — Конгресси ИФМ тааллуқ дорад, ки аз 14 сенатор иборат аст (4 сенатор аз ҳар як иёлат ба муҳлати 4 сол ва 10 сенатор дар ҳавзаҳои якмандатӣ бо шумораи тақрибан баробари интихобкунандагон ба муҳлати 2 сол интихоб мешаванд).

Сарвари давлат ва ҳукумат — Президент мебошад, ки аз ҷониби аъзои Конгресси ИФМ аз ҳисоби 4 сенатори иёлатҳо ба муҳлати 4 сол интихоб карда мешавад. Ҳамзамон Вице-президент низ интихоб мегардад.

Сохти давлатии иёлатҳо тавассути конститутсияҳои худи онҳо муайян карда мешавад ва дар умум ба сохтори федералӣ монанд аст.

Қувваҳои мусаллаҳ мавҷуд нестанд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Иқтисод ==
{{main|Иқтисоди Иёлоти Федеративии Микронезия}}

ММД — 350 млн долл. (соли 2018), ММД ба ҳар сари аҳолӣ дар соли 2018 — 3,2 ҳазор долл. Сатҳи камбизоатӣ — 16 % (соли 2018) мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |title=Микронезия на knoema.ru |access-date=2019-04-15 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810220145/http://knoema.ru/atlas/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D0%92%D0%92%D0%9F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Фаъолияти иқтисодӣ — асосан аз кишоварзӣ ва моҳипарварӣ иборат аст. Палмаи кокос, сабзавот ва меваҷот, банан, тапиока, қаламфури сиёҳ парвариш карда мешаванд. Хوک, буз, саг (барои гӯшт) ва мурғ парвариш карда мешаванд.

Саноат — коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, собунпазӣ, корхонаҳои чӯббурӣ ва сохтани заврақҳоро дар бар мегирад.

Содирот дар соли 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |title=Внешняя торговля Микронезии на atlas.media.mit.edu/ |access-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415084756/https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/fsm/ |archive-date=2019-04-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (29,8 млн $) — асосан моҳии яхкардашуда (то 85 %-и арзиш), дигар маҳсулоти моҳигӣ ва баҳрӣ (тақрибан 7,3 %). Харидорони асосӣ: Чин 38 %, Филиппин 26 %, Ҷопон 23 %.

Воридот дар соли 2017 (155 млн $) — сӯзишворӣ (то 32 %-и арзиши умумӣ), мошинҳо ва таҷҳизот (то 24 %), маҳсулоти хӯрокворӣ ва дигар маҳсулоти тайёр (асосан — аз Кореяи Ҷанубӣ (33 %), ИМА (22 %), Чин (17 %) ва Ҷопон (13 %).

Дар ҷазираҳо ягон захираи муҳими маъданӣ ба ғайр аз фосфатҳо мавҷуд нест. Потенсиал барои тиҷорати сайёҳӣ мавҷуд аст, аммо ба рушди он дурии ҷазираҳо, нокифоя будани сохторҳои дахлдор ва суст рушд ёфтани алоқаи ҳавоӣ бо ҷаҳони беруна монеъ мешавад.

Мувофиқи шартҳои шартномаи ассотсиатсияи озод, ИМА ба ИФМ дар давраи аз соли 1986 то 2001 1,3 миллиард доллар ҷудо кардааст. Сипас ҳаҷми кӯмаки солона коҳиш дода шуд, аммо воридоти доимии маблағҳои бисёрмиллионӣ аз ҷониби ИМА то соли 2023 ваъда шуда буд.

Ба созмони байналмилалии кишварҳои АКТ дохил мешавад.

== Нақлиёт ==
Иёлоти Федеративии Микронезия тавассути чор фурудгоҳи байналмилалӣ хизмат мерасонад.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Понпеи]], дар ҷазираи асосии иёлати Понпеи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|title=Federated States Of Micronesia (FSM)  Division of Civil Aviation l Pohnpei International Airport (PNI) (PTPN), Pohnpei Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808032630/http://www.ict.fm/civilaviation/pohnpei.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Чуук]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Чуук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Chuuk International Airport (TKK) (PTKK) Weno Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033120/http://www.ict.fm/civilaviation/chuuk.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Косраэ]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Косраэ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Kosrae International Airport (KSA) (PTSA), Kosrae Island, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Division of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808033533/http://www.ict.fm/civilaviation/kosrae.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Яп]], воқеъ дар ҷазираи асосии иёлати Яп&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|title=Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation l Yap International Airport (YAP) (PTYA), Wa'ab, Micronesia|last=|first=|date=2018-08-07|website=Federated States of Micronesia Department of Civil Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808034020/http://www.ict.fm/civilaviation/yap.html|archive-date=2018-08-08|access-date=2018-08-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{книга |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|заглавие=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|издание=2-е изд., стереотип|ответственный=отв. ред. Р. А. Агеева |ссылка= |место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|том= |страниц=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}}

== Пайвандҳо ==
{{Новбарӣ}}
* [http://www.fsmgov.org/ Сомонаи расмии]{{Ref|en}} ҳукумати Иёлоти Федеративии Микронезия
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html Иёлоти Федеративии Микронезия] дар [[Китоби умумиҷаҳонии фактҳои СРУ|Китоби фактҳои ҷаҳонӣ]]-и [[Идораи марказии ҷосусӣ|ИМҶ (CIA)]]{{Ref|en}}
* [https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/MIKRONEZIYA.html Дар бораи Микронезия] // «Кругосвет»{{Dmoz|Regional/Oceania/Micronesia,_Federated_States_of}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15494620 Профили кишвар] дар [[BBC News]]{{ref|en}}{{Wikiatlas|the Federated States of Micronesia}}

{{ПБ}}
{{Уқёнусия}}

[[Гурӯҳ:Иёлоти Федеративии Микронезия| ]]
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои федеративӣ|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва ҳудудҳои англисзабон|Микронезия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои хурд]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҳамроҳшуда]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — аъзои СММ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо ва ҳудудҳои соли 1986 таъсисёфта]]
[[Гурӯҳ:Ост-Индияи Испания]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии ИМА]]</text>
      <sha1>gcc653y52tk2rcbpzu1v3bby900fv2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афсонак (ҷинси рустанӣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14135</id>
    <revision>
      <id>1473354</id>
      <parentid>1334338</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T10:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4909" sha1="m1ackg0v6ispdeibbpsw0hvi9rvx9bu" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermópsis alpina}}) — як навъ гиёҳест худрӯйи заҳрнок (аз ҷинси мастак), авлоди рустаниҳои бисёрсола, мансуби лӯибиёиҳо. Пояаш рост (10-30 см қад мекашад), серпашмак. Баргаш мураккаб (дарозиаш 3-8 см; думчааш кӯтоҳ — 3-8 мм), аз 3 баргча иборат аст; баргчааш байзашакл (дарозиаш 2-5 см, бараш 0,8-2 см), серпашмак. Гулаш зард (моҳи июн мешукуфад). Ғилофакаш 3-4-тухма (дарозиаш 2-6 см, бараш 1,2-1,8 см); тухмаш гурдашакл, сиёҳтоб. Афсонак гиёҳи бисёрсола буда, маъмулан, дар нишебҳои санглохи баландкӯҳ (Помири Шарқӣ, 3900-4500 метр аз сатҳи баҳр) нумӯ мекунад. Чорво афсонаки тару тозаро намехӯрад. 20 намуди он дар [[Ҳимолой]], [[Амрикои Шимолӣ]] ва дар [[Русия]] (6 намудаш дар [[Сибири Шарқӣ]]) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои [[Помир]]и Шарқӣ, [[Ҳисор]]у [[Дарвоз]], [[Зарафшон]]у [[Тоҷикистон]]и Ҷанубӣ ду намуди Афсонак (Thermopsis dolichocarpa alpina) вомехӯрад.
Намудҳои Афсонак аз сабаби термопсин, тситизинЮ пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз [[барг]], [[поя]], [[тухм]] ва [[реша]]и Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, тситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари Афсонак дар [[тиб]] чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

Афсонак дар солҳои камалафӣ мумкин аст боиси заҳролудии чорво гардад. Аломатҳои заҳролудӣ: чорво ноором, нафаскашиаш тез, пойҳои ақибаш нимфалаҷ мешаванд, ба зудӣ аз нафастангӣ (дар натиҷаи фалаҷ гардидани узвҳои нафаскашӣ) ҳалок мегардад. Дараҷаи заҳрнокии афсонак асосан ба алкалоидҳо (термопсин, пахикарпин, ситизин, алпин, аргентин ва ғайра)-и таркиби он вобаста аст. Баргу пояи афсонак (айёми ғунчабандӣ) 1,5-2 % алкалоид дорад. Алкалоидҳои афсонак ба асаб ва мағзи сар таъсир карда, онҳоро зуд фалаҷ мегардонанд. Дар афсонак як миқдор дигар моддаҳои ҳаётан фаъол (гликозидҳо, сапонинҳо, флаваноидҳо, кислотаҳои органикӣ ва ғайра) низ ҳастанд. Пахикарпин ва ситизин барои тайёр кардани чандин дору истифода мешаванд. Афсонакро дар тиб низ истифода мебаранд. Моддаи таъсирбахши он алкалоидҳо мебошанд. Дар тибби халқӣ ҷӯшоби баргу пояи афсонак барои нест кардани киҷҷа, табобати грипп, бронхитҳо, пневмония тавсия мешавад. Чойи гулҳои хушкондаи он давои сурфаи сахт аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Афсонак|2}}
* Иконников С. С. Определитель растений Памира. Д., 1963;
* Синьковский Л. П., Сидоренко Г. Т. Основные ядовитые и вредные растения пастбищ и сенокосов Таджикистана. Д., 1968;
* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л., 1978.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>m1ackg0v6ispdeibbpsw0hvi9rvx9bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473355</id>
      <parentid>1473354</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T10:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="h4m6turmf0tteqfhg7w19gn54o8y0bh" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermópsis alpina}}) — як навъ гиёҳест худрӯйи заҳрнок (аз ҷинси мастак), авлоди рустаниҳои бисёрсола, мансуби лӯибиёиҳо. 

Пояаш рост (10-30 см қад мекашад), серпашмак. Баргаш мураккаб (дарозиаш 3-8 см; думчааш кӯтоҳ — 3-8 мм), аз 3 баргча иборат аст; баргчааш байзашакл (дарозиаш 2-5 см, бараш 0,8-2 см), серпашмак. Гулаш зард (моҳи июн мешукуфад). Ғилофакаш 3-4-тухма (дарозиаш 2-6 см, бараш 1,2-1,8 см); тухмаш гурдашакл, сиёҳтоб. Афсонак гиёҳи бисёрсола буда, маъмулан, дар нишебҳои санглохи баландкӯҳ (Помири Шарқӣ, 3900-4500 метр аз сатҳи баҳр) нумӯ мекунад. Чорво афсонаки тару тозаро намехӯрад. 20 намуди он дар [[Ҳимолой]], [[Амрикои Шимолӣ]] ва дар [[Русия]] (6 намудаш дар [[Сибири Шарқӣ]]) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои [[Помир]]и Шарқӣ, [[Ҳисор]]у [[Дарвоз]], [[Зарафшон]]у Тоҷикистони Ҷанубӣ ду намуди афсонак (Thermopsis dolichocarpa alpina) вомехӯрад.

Намудҳои афсонак аз сабаби термопсин, тситизин, пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз [[барг]], [[поя]], [[тухм]] ва [[реша]]и Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, тситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари афсонак дар [[тиб]] чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

Афсонак дар солҳои камалафӣ мумкин аст боиси заҳролудии чорво гардад. Аломатҳои заҳролудӣ: чорво ноором, нафаскашиаш тез, пойҳои ақибаш нимфалаҷ мешаванд, ба зудӣ аз нафастангӣ (дар натиҷаи фалаҷ гардидани узвҳои нафаскашӣ) ҳалок мегардад. Дараҷаи заҳрнокии афсонак асосан ба алкалоидҳо (термопсин, пахикарпин, ситизин, алпин, аргентин ва ғайра)-и таркиби он вобаста аст. Баргу пояи афсонак (айёми ғунчабандӣ) 1,5-2 % алкалоид дорад. Алкалоидҳои афсонак ба асаб ва мағзи сар таъсир карда, онҳоро зуд фалаҷ мегардонанд. Дар афсонак як миқдор дигар моддаҳои ҳаётан фаъол (гликозидҳо, сапонинҳо, флаваноидҳо, кислотаҳои органикӣ ва ғайра) низ ҳастанд. Пахикарпин ва ситизин барои тайёр кардани чандин дору истифода мешаванд. Афсонакро дар тиб низ истифода мебаранд. Моддаи таъсирбахши он алкалоидҳо мебошанд. Дар тибби халқӣ ҷӯшоби баргу пояи афсонак барои нест кардани киҷҷа, табобати грипп, бронхитҳо, пневмония тавсия мешавад. Чойи гулҳои хушкондаи он давои сурфаи сахт аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Афсонак|2}}
* Иконников С. С. Определитель растений Памира. Д., 1963;
* Синьковский Л. П., Сидоренко Г. Т. Основные ядовитые и вредные растения пастбищ и сенокосов Таджикистана. Д., 1968;
* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л., 1978.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>h4m6turmf0tteqfhg7w19gn54o8y0bh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473356</id>
      <parentid>1473355</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T10:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Афсонак]] to [[Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</comment>
      <origin>1473355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="h4m6turmf0tteqfhg7w19gn54o8y0bh" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermópsis alpina}}) — як навъ гиёҳест худрӯйи заҳрнок (аз ҷинси мастак), авлоди рустаниҳои бисёрсола, мансуби лӯибиёиҳо. 

Пояаш рост (10-30 см қад мекашад), серпашмак. Баргаш мураккаб (дарозиаш 3-8 см; думчааш кӯтоҳ — 3-8 мм), аз 3 баргча иборат аст; баргчааш байзашакл (дарозиаш 2-5 см, бараш 0,8-2 см), серпашмак. Гулаш зард (моҳи июн мешукуфад). Ғилофакаш 3-4-тухма (дарозиаш 2-6 см, бараш 1,2-1,8 см); тухмаш гурдашакл, сиёҳтоб. Афсонак гиёҳи бисёрсола буда, маъмулан, дар нишебҳои санглохи баландкӯҳ (Помири Шарқӣ, 3900-4500 метр аз сатҳи баҳр) нумӯ мекунад. Чорво афсонаки тару тозаро намехӯрад. 20 намуди он дар [[Ҳимолой]], [[Амрикои Шимолӣ]] ва дар [[Русия]] (6 намудаш дар [[Сибири Шарқӣ]]) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои [[Помир]]и Шарқӣ, [[Ҳисор]]у [[Дарвоз]], [[Зарафшон]]у Тоҷикистони Ҷанубӣ ду намуди афсонак (Thermopsis dolichocarpa alpina) вомехӯрад.

Намудҳои афсонак аз сабаби термопсин, тситизин, пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз [[барг]], [[поя]], [[тухм]] ва [[реша]]и Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, тситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари афсонак дар [[тиб]] чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

Афсонак дар солҳои камалафӣ мумкин аст боиси заҳролудии чорво гардад. Аломатҳои заҳролудӣ: чорво ноором, нафаскашиаш тез, пойҳои ақибаш нимфалаҷ мешаванд, ба зудӣ аз нафастангӣ (дар натиҷаи фалаҷ гардидани узвҳои нафаскашӣ) ҳалок мегардад. Дараҷаи заҳрнокии афсонак асосан ба алкалоидҳо (термопсин, пахикарпин, ситизин, алпин, аргентин ва ғайра)-и таркиби он вобаста аст. Баргу пояи афсонак (айёми ғунчабандӣ) 1,5-2 % алкалоид дорад. Алкалоидҳои афсонак ба асаб ва мағзи сар таъсир карда, онҳоро зуд фалаҷ мегардонанд. Дар афсонак як миқдор дигар моддаҳои ҳаётан фаъол (гликозидҳо, сапонинҳо, флаваноидҳо, кислотаҳои органикӣ ва ғайра) низ ҳастанд. Пахикарпин ва ситизин барои тайёр кардани чандин дору истифода мешаванд. Афсонакро дар тиб низ истифода мебаранд. Моддаи таъсирбахши он алкалоидҳо мебошанд. Дар тибби халқӣ ҷӯшоби баргу пояи афсонак барои нест кардани киҷҷа, табобати грипп, бронхитҳо, пневмония тавсия мешавад. Чойи гулҳои хушкондаи он давои сурфаи сахт аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Афсонак|2}}
* Иконников С. С. Определитель растений Памира. Д., 1963;
* Синьковский Л. П., Сидоренко Г. Т. Основные ядовитые и вредные растения пастбищ и сенокосов Таджикистана. Д., 1968;
* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л., 1978.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>h4m6turmf0tteqfhg7w19gn54o8y0bh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473361</id>
      <parentid>1473356</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="mspie9yrvz26yw1358ay7kp80hy9cbw" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermopsis}}) — авлоди растаниҳои бисёрсола, мансуби [[лӯибиёиҳо]].

Барги сетогӣ ҷойгиршудаи дарозрӯя, гули зар], ғилофаки бисёртухма дорад. 20 намуди он дар [[Ҳимолой]], [[Амрикои Шимолӣ]] ва дар [[Русия]] (6 намудаш дар [[Сибири Шарқӣ]]) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои [[Помири Шарқӣ]], Ҳисору Дарвоз, Зарафшону [[Тоҷикистони Ҷанубӣ]] ду намуди афсонак (Т. Thermopsis dolichocarpa, [[Thermopsis alpina]]) вомехӯрад. Намудҳои афсонак аз сабаби термопсин, ситизин, пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз барг, поя, тухм ва решаи Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, ситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари фсонак дар тиб чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Афсонак|1|муаллиф М. Р. Расулова}}
* Флора Таджикской ССР, т. 5, М.-Л., 1937;
* Юнусов С. Ю., Алкалоиды, Ташкент, 1974.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>mspie9yrvz26yw1358ay7kp80hy9cbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473363</id>
      <parentid>1473361</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="ixhqbzfczjjhlmd9wuzywjeu1w7pwdx" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermopsis}}) — авлоди растаниҳои бисёрсола, мансуби [[лӯибиёиҳо]].

Барги сетогӣ ҷойгиршудаи дарозрӯя, гули зар], ғилофаки бисёртухма дорад. 20 намуди он дар [[Ҳимолой]], [[Амрикои Шимолӣ]] ва дар [[Русия]] (6 намудаш дар [[Сибири Шарқӣ]]) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои [[Помири Шарқӣ]], Ҳисору Дарвоз, Зарафшону [[Тоҷикистони Ҷанубӣ]] ду намуди афсонак (Thermopsis dolichocarpa, [[Thermopsis alpina]]) вомехӯрад. Намудҳои афсонак аз сабаби термопсин, ситизин, пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз барг, поя, тухм ва решаи Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, ситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари фсонак дар тиб чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Афсонак|1|муаллиф М. Р. Расулова}}
* Флора Таджикской ССР, т. 5, М.-Л., 1937;
* Юнусов С. Ю., Алкалоиды, Ташкент, 1974.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>ixhqbzfczjjhlmd9wuzywjeu1w7pwdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473364</id>
      <parentid>1473363</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="dtbespr6rq8632i0il8r126zhkfcj5d" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermopsis}}) — ҷинси рустаниҳои бисёрсола, мансуби [[лӯибиёиҳо]].

Барги сетогӣ ҷойгиршудаи дарозрӯя, гули зар], ғилофаки бисёртухма дорад. 20 намуди он дар [[Ҳимолой]], [[Амрикои Шимолӣ]] ва дар [[Русия]] (6 намудаш дар [[Сибири Шарқӣ]]) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои [[Помири Шарқӣ]], Ҳисору Дарвоз, Зарафшону [[Тоҷикистони Ҷанубӣ]] ду намуди афсонак (Thermopsis dolichocarpa, [[Thermopsis alpina]]) вомехӯрад. Намудҳои афсонак аз сабаби термопсин, ситизин, пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз барг, поя, тухм ва решаи Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, ситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари фсонак дар тиб чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Афсонак|1|муаллиф М. Р. Расулова}}
* Флора Таджикской ССР, т. 5, М.-Л., 1937;
* Юнусов С. Ю., Алкалоиды, Ташкент, 1974.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>dtbespr6rq8632i0il8r126zhkfcj5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арсенал (бошгоҳи футбол)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20939</id>
    <revision>
      <id>1473300</id>
      <parentid>1458911</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T20:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1473300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="r8cm747b3gonkp20hmq6myo8nbdytbb" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи БФ
 |замина         = #FF0000
 |матн           = #FFFFFF
 |ном            = {{Парчами Англия}} Арсенал
 |мавсими ҷорӣ   = [[Лигаи бартари Инглистон 2025/2026|Мавсими ҷорӣ]]
 |логотип        =
 |номи пурра     = The Arsenal Football Club
 |лақаб          = ''The Gunners (Тупчиҳо)''
 |таъсис         = Октябри 1886
 |барҳам         = 
 |майдон         = «[[Иморот]]», [[Лондон]]
 |ғунҷоиш        = 60 704&lt;ref name=stadium&gt;{{cite web |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2021/07/22/1107e7b4-9c37-4483-9cc1-292a3ed53e6f/PL_Handbook_2021_22_DIGITAL_22.07.pdf|title=Premier League Handbook 2021/22|publisher=Premier League |date=2021|lang=en|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
 |молик          = {{Парчами ИМА}} Стэн Кронке (97,13 %)
дар гардиши озод (2,87 %)
 |президент      = 
 |мудир          = 
 |мудири кул     = 
 |мураббӣ        = {{Парчами Испания}} [[Микел Артета]]
 |капитан        = {{Парчами Норвегия}} [[Мартин Эдегор]]
 |рейтинг        = ҷойи 7-ум дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;
 |буҷет          = 
 |сарпараст      = {{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} Fly Emirates
 |мусобиқа       = [[Лигаи бартари Инглистон]]
 |мавсим         = [[Лигаи бартари Инглистон 2025/2026|2025/26]]
 |мавқеъ         = [[Акс:golden star.svg|20px|Қаҳрамони феълӣ]] '''Қаҳрамон'''
 |сайт           = https://www.arsenal.com/
| pattern_la1 = _arsenal2627h
| pattern_b1  = _arsenal2627hA
| pattern_ra1 = _arsenal2627h
| pattern_sh1 = _arsenal2627h
| pattern_so1 = _arsenal2627hl
| leftarm1    = FFFFFF
| body1       = F00000
| rightarm1   = FFFFFF
| shorts1     = FFFFFF
| socks1      = F00000
| pattern_la2 = _arsenal2526a
| pattern_b2  = _arsenal2526a
| pattern_ra2 = _arsenal2526a
| pattern_sh2 = _arsenal2526a
| pattern_so2 = _adidasredl
| leftarm2    = 192B47
| body2       = 192B47
| rightarm2   = 192B47
| shorts2     = 0c1c3e
| socks2      = 0c1c3e
| pattern_la3 = _arsenal2526t
| pattern_b3  = _arsenal2526t
| pattern_ra3 = _arsenal2526t
| pattern_sh3 =_arsenal2526t
| pattern_so3 = _arsenal2526tl
| leftarm3    = ffffff
| body3       = ffffff
| rightarm3   = ffffff
| shorts3     = 6a2335
| socks3      = ffffff
}}

'''«Арсена́л»''' (номи расмӣ — '''Бошгоҳи футболи «Арсенал»''', {{lang-en|Arsenal Football Club}}, талаффузи инглисӣ: [ˈɑrsənəl 'futbɔ:l klʌb]) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз [[Ноҳияи Ислингтон|шаҳраки Ислингтон]]и шимоли [[Лондон]] аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад. Бошгоҳ моҳи октябри [[соли 1886]] таъсис ёфта, 14 бор Қаҳрамони Инглистон ва 14 маротиба барандаи Ҷоми Инглистон шудааст. Варзишгоҳи хонагии бошгоҳ «Иморот» ном дошта, ғунҷоиши 60 704 тамошобинро дорад&lt;ref name=stadium /&gt;.

«Арсенал» яке аз муваффақтарин бошгоҳи Инглистон ба ҳисоб меравад. Бошгоҳ бештари таърихи худро дар Лигаи олии футболи инглисӣ гузаронида, [[соли 1992]] яке аз бошгоҳ-поягузорони [[Лигаи бартари Инглистон]]ро ташкил додааст&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.soccerbase.com/league2.sd?competitionid=1&amp;seasonid=122 |title=Final 1992/1993 English Premier Table |work=Soccerbase |publisher=Racing Post |accessdate=2010-10-12 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090515010545/http://www.soccerbase.com:80/league2.sd?competitionid=1&amp;seasonid=122 |archivedate=2009-05-15 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Инчунин даста дорои рекорди иштироки пайиҳам (аз [[соли 1919]] то ин ҷониб) дар ҳама мавсимҳои Лигаи олии футболи Инглистон мебошад&lt;ref name=&quot;arseweb&quot;&gt;{{cite web |date=2007-02-03 |url=http://www.arseweb.com/other/records.html |title=Arseweb presents: Arsenal Record-Breakers |website=arseweb.com |accessdate=2009-05-02 |lang=en |archiveurl=https://www.webcitation.org/61BMlTcmv?url=http://www.arseweb.com/other/records.html |archivedate=2011-08-24}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

== Ҷоизаҳо ==

== Ҳайати ҳозира ==

== Гузаришҳо ==

== Пайвандҳо ==

* [https://www.arsenal.com/ Сомонаи расмии бошгоҳи «Арсенал»]
* [https://www.facebook.com/Arsenal/ Саҳифаи расмӣ дар Facebook]
* [https://www.instagram.com/arsenal/ Саҳифаи расмӣ дар Instagram]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Портал:Футбол]]

[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Инглистон]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Лондон]]</text>
      <sha1>r8cm747b3gonkp20hmq6myo8nbdytbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳринисо Қобилова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59918</id>
    <revision>
      <id>1473298</id>
      <parentid>1380572</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7097" sha1="7yorl3gej5iuuttfqss3lo1gfg4cgo3" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Баҳринисо}}
{{Ҳамнасабҳо|Қобилова}}
{{Олим
 |ном                 =  
 | номи аслӣ                 = Баҳринисо Тӯйчиевна Қобилова
|тасвир                 = Бахриниссо Кабилова.jpg
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = Баҳринисо Тӯйчиевна Қобилова 
 |таърихи таваллуд     =  25.11.1960  
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            =  {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт	=   
 |маҳалли даргузашт	=     
|фазои илмӣ          = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор          = [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]]
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |мукофоту ҷоизаҳо =  
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}

'''Баҳринисо Тӯйчиевна Қобилова''' ({{ВД-Дебоча}}) — {{муаррих}}, мусиқишинос, доктори илмҳои таърих (2017). Узви Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон (2003).

== Зиндагинома ==
Баҳринисо Тӯйчиевна Қобилова маълумоти миёнаи мусиқиро дар мактаби миёнаи махсуси мусиқии ҷумҳуриявӣ (ҳоло ба номи З. Шаҳидӣ) гирифтааст. Соли 1978 ба факултаи назариявӣ-композитории Консерваторияи давлатии Москва ба номи П. И. Чайковский дохил мешавад. Консерваторияро дар синфи профессор Т. Ф. Мюллер бомуваффақият хатм намуда, соли 1983 барои фаъолияти омӯзгорӣ ба кафедраи назарияи мусиқии [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]] меояд.

Солҳои 1986—1991 таҳсил дар аспирантураи Пажӯҳишгоҳи таърих, археологияи ва этнографияи ба номи А.Дониши [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]]. Аз соли [[1991]] дар Пажӯҳишгоҳи таърих, археологияи ва этнографияи ба номи А.Дониши [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] кор мекунад. Айни замон — ходими калони илмии шуъбаи таърихи фарҳанг ва санъат мебошад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Аз соли 2003 — узви Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон. Ҷанбаи рағбати илмии Б.Қобилова асосан ба эҷодиёти оҳангсозони Тоҷикистон алоқаманд аст. Вале ӯ инчунин шумораи зиёди тафсири нотавии мусиқии мардумии тоҷикиро, аз ҷумла дар маҷмӯаи «Гулчине аз гулзори Фалак» (2004), «Мавригӣ» (2008), «Санъати мусиқии Помир» (ҷилди 3, 2010) ба анҷом расондааст.
Б. Қобилова яке аз муаллифони маҷмӯаи мақолаҳо «Мусиқии тоҷик» (2003) мебошад, ки дар он кӯшиш карда шудааст, ки оид ба мусиқии тоҷик, жанрҳои он, намудҳо, самтҳои он маълумот ҷамъ оварда шавад.
Б. Қобилова чандин маротиба бо маърӯзаҳои илмӣ дар конференсияҳо ва симпозиумҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ дар Тошканд (1991, 2003), Душанбе (1999, 2004), Бишкек (2009) ва диг. баромад кардааст.
Б.Қобилова соли 2005 таҳти роҳбарии ва профессор Ф. М. Кароматов ва академик Р. Масов дар мавзӯи «Таърихи ташаккул ва рушди санъати композиторӣ дар Тоҷикистон» рисолаи номзадиро дифоъ намудааст. Баъдтар дар заминаи таҳқиқоти мазкур монографияи «Таърихи эҷодиёти композиторӣ дар Тоҷикистон» ба табъ расид.
Дар эҷодиёти Б.Қобилова мақолаҳо дар рӯзномаҳо ва маҷаллаҳо мавқеи калонро ишғол мекунанд.

== Осор ==
* История композиторского творчества в Таджикистане. Монография. — Душанбе, 2008.
* Мавриги. Сборник нотных расшифровок./В соавторстве. — Душанбе, 2008.
* Музыкальное искусство Памира. Сборник нотных расшифровок. Книга 3-я. / В соавторстве. — Бишкек, 2010.
* Традиционная музыка в симфонических произведениях композиторов Таджикистана. // Таджикская музыкальная культура начала 21 века: приоритеты развития. — Душанбе, 1999. — С.76-82.
* Таджикская народная музыка в произведениях композиторов. // Очерки по истории и теории культуры таджикского народа. — Душанбе, 1999.- С.228-244.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Мусиқишиносон ва оҳангсозони Тоҷикистон. — Душанбе, 2011.

[[Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]]
[[Гурӯҳ:Занон - олимони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI]]</text>
      <sha1>7yorl3gej5iuuttfqss3lo1gfg4cgo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайф Раҳимзоди Афардӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92452</id>
    <revision>
      <id>1473319</id>
      <parentid>1445974</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T05:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Искандар Ориф</username>
        <id>28023</id>
      </contributor>
      <origin>1473319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7626" sha1="mvmxfsj57ort03esgrtl7442l5sh6rh" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Сайф Раҳимзоди Афардӣ
|номи аслӣ            =  Сайф Абдуевич Раҳимов
|тасвир               = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = Афардӣ
|таърихи таваллуд     = 20.11.1953
|зодгоҳ               = [[Афардӣ|деҳаи Афардӣ]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Балҷувон}}
|таърихи даргузашт    = 20.05.2000
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} 
|навъи фаъолият       = {{нависанда|Тоҷикистон|асри XX}}, [[драматург]]
|солҳои фаъолият      = 1980 - 2000
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = [[забони тоҷикӣ]]
|дебют                = 
|ҷоизаҳо            = 
|ҷоизаҳо              = Ҷоизаи адабии Садриддин Айнӣ (1995)&lt;br&gt; [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] (2002)
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}

'''Сайф Раҳимзоди Афардӣ''' (''Раҳимов Сайф Абдуевич''; [[20 ноябр]]и [[1953]], [[Афардӣ|деҳаи Афардӣ]], [[ноҳияи Ховалинг]] — [[20 май]]и [[2000]], [[Душанбе]]) — нависандаи тоҷик, филмноманавис, барандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] (2002) буд&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Зиндагинома ==
Сайф Раҳимзод пас аз донишомӯхта шудан аз мактаби миёнаи [[Ноҳияи Фархор]] дастёри чойхонадор, наққоши кинотеатри [[Ноҳияи Ҳамадонӣ|ноҳияи Маскав]] (ҳоло [[ноҳияи Мирсайид Алии Ҳамадонӣ]]), ҳунарпешаи Театри давлатии мазҳакаи мусиқии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб (1969—1970) буд. [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]]ро хатм кардааст (1975). Корманди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (1974—1981), мутарҷим дар Афғонистон (1981—1982), хабарнигор, баъдан мудири шуъбаи адабиёт ва санъати рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» (1983—1987), мутарҷим дар Афғонистон (1987—1988), коргардони кино, коргардон-таҳиягари «Тоҷиккино» (1989—1995), мудири ширкати миллии «Тоҷик­кино» (1995—1997) ва аз августи 1997 то соли 2000 Раиси Кумитаи телевизион ва радиои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

==Эҷодиёт==  
Асарҳояш аз соли 1980 нашр шудаанд. Сайф Раҳимзод бо нашри нахустин ҳикояаш «Гунҷишки сафед» саршинос шуд. Сипас бо қиссаи зебову дилангезаш «Ситораҳои сари танӯр» (1984) чун нависандаи навпардоз дар адабиёти тоҷик маҳбубият ва шуҳрат пайдо кард. Баъдан ҳикояву қиссаҳояш дар маҷмуъаҳои «Аз ёдҳо, аз ёдҳо» (1987), «Дурӯғи сафед» (1997), «Васвасаҳои Зикравайҳ» (Таронаҳои хоки париён; 1999), «Падруду пай­ғом» (2000), «Доғ­ҳои Офтоб» (2003) ба табъ расиданд. Сайф Раҳимзод услуби фардӣ, тарзи нигориши хос дошт. Ӯ ба воқеияти зиндагӣ аз назари фалсафӣ менигарист. Олами маънавии инсон, махсусан наврасонро бо маҳорати ҷолибе тасвир мекард.

== Филмҳо ==
Филмҳои офаридаи Сайф Раҳимзод «Ситораҳои сари танӯр», «Ҳарф бизан, поизам». «Пете», «Чоре» ва ғайра дар ҷашнвораҳои байнулмилалие чун ҷашнвораи филми Канн дар Фаронса, барандаи ҷоизаҳо шудаанд. Сайф Раҳимзод дар мақоми Раиси Кумитаи телевизион ва радиои Ҳукумати ҶТ маҳорати баланди роҳбарӣ, кордонӣ, садоқат ба миллату давлат, муносибати эҷодкорона дошт. Бо ибтикори ӯ дар [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]] барномаи «Субҳ», шабакаи радиои «Садои Душанбе» роҳандозӣ шуданд. Дар Кумита рӯзномаи «Ҷаҳони паём» таъ­сис ёфт. Хидмати Сайф Раҳимзод дар бозсозӣ, эҳёи ансамбли «Шашмақом» бузург аст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/2048248.html|title=Даҳ соли бе Сайфи Раҳимзод|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2018-06-21}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
Сайф Раҳимзод соли 1995 Ҷоизаи адабии Садриддин Айниро аз ИН Тоҷикистон дарёфт кард. Пас аз маргаш соли 2002 сазовори [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ]] дониста шуд. Қиссаҳову ҳикоёти Сайф Раҳимзод ба забонҳои русӣ, украинӣ, қазоқӣ, қирғизӣ, узбакӣ ва ғайра тарҷума шудаанд&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{ЭМТ|Афардӣ Сайф Раҳимзод|2|саҳифаҳо=88}}&lt;/ref&gt;.

== Даргузашт ==
Сайф Раҳимзод шаби [[20 май]]и [[соли 2000]] дар даромадгоҳи хонааш дар натиҷаи амали террористӣ кушта шуд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=11998|title=Нигоҳе ба дарунмояҳои навиштаҳои Сайф Раҳимзоди Афардӣ|author=|website=jumhuriyat.tj|date=|publisher=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|accessdate=2018-06-21}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 2002-2014}}
[[Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Намоишноманависони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ходимони телевизиони Тоҷикистон‎]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>mvmxfsj57ort03esgrtl7442l5sh6rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шавла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117440</id>
    <revision>
      <id>1473369</id>
      <parentid>1351252</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="5wgvz6mh9ho95z7lz8scl6r17qh50t8" xml:space="preserve">{{Таом}}
'''Шавла''', '''шӯла''' ({{lang-fa|شوله}}) — [[ош]]и мулоим аз [[биринҷ]].

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* http://explanatory_tgk.academic.ru/46688/%D1%88%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ| ]]
[[Гурӯҳ:Ғизоҳо]]</text>
      <sha1>5wgvz6mh9ho95z7lz8scl6r17qh50t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биринҷоба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144846</id>
    <revision>
      <id>1473366</id>
      <parentid>1351285</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="fwtazzo08vijlo757w0ohpmlolplyc2" xml:space="preserve">{{Таом}}
'''Биринҷоба''' — яке аз навъҳои таоми миллии тоҷикон, ки аз [[биринҷ]], [[об]], бех[[пиёз]], сабзӣ, помидор, равған, кабудӣ, намаку мурч тайёр карда мешавад, он хӯроки хушхӯр, сабук ва парҳезист.
Дар саросари кишвар нимфаъол аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Лазерсон И. Таджикская кухня. М-СПб, 2005, с.13.
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015&lt;ref&gt;Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ — Душанбе: «Аржанг» 2016, — С. 165&lt;/ref&gt;
 
 
== Нигаред ==
* [[Угро]]

== Сарчашма ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот]]</text>
      <sha1>fwtazzo08vijlo757w0ohpmlolplyc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473367</id>
      <parentid>1473366</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1124" sha1="fmavhcxmi2ght5ad3eultwysag3t3bs" xml:space="preserve">{{Таом}}
'''Биринҷоба''' — яке аз навъҳои таоми миллии тоҷикон, ки аз [[биринҷ]], [[об]], бех[[пиёз]], сабзӣ, помидор, равған, кабудӣ, намаку мурч тайёр карда мешавад, он хӯроки хушхӯр, сабук ва парҳезист.
Дар саросари кишвар нимфаъол аст&lt;ref&gt;Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ — Душанбе: «Аржанг» 2016, — С. 165&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Лазерсон И. Таджикская кухня. М-СПб, 2005, с.13.
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015
{{эзоҳ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот]]</text>
      <sha1>fmavhcxmi2ght5ad3eultwysag3t3bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473368</id>
      <parentid>1473367</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="8q96h43mbv5b95ai7gkzllgdc4pdcwq" xml:space="preserve">{{Таом}}
'''Биринҷоба''' — яке аз навъҳои таоми миллии тоҷикон, ки аз [[биринҷ]], [[об]], бехпиёз, сабзӣ, помидор, равған, кабудӣ, намаку мурч тайёр карда мешавад, он хӯроки хушхӯр, сабук ва парҳезист. Дар саросари кишвар нимфаъол аст&lt;ref&gt;Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ — Душанбе: «Аржанг» 2016, — С. 165&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Лазерсон И. Таджикская кухня. М-СПб, 2005, с.13.
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015
{{эзоҳ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот]]</text>
      <sha1>8q96h43mbv5b95ai7gkzllgdc4pdcwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонардо да Винчи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147147</id>
    <revision>
      <id>1473287</id>
      <parentid>1445630</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T12:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9275" sha1="l1ra9x36cbpg263bh0ad3yew79cydhc" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                 = Леонардо да Винчи
 | номи аслӣ                 = {{Lang-it|Leonardo da Vinci}}
}}
'''Леона́рдо ди сер Пе́ро да Ви́нчи''' ({{Lang-it|Leonardo di ser Piero da Vinci}}; [[15 апрел]]и [[Соли 1452|1452]], деҳаи Анкиано, атрофи шаҳраки Винчи, назди Флоренсия — [[2 май]]и [[Соли 1519|1519]], қалъаи Кло-Люсе, назди Амбуаза, Турен, [[Фаронса]]) — [[рассом]]и итолиёӣ ([[Наққошӣ|наққош]], муҷассамасоз, [[Меъморӣ|меъмор]]) ва [[олим]] ([[Анатомия|анатом]], табиатшинос), ихтироъкор, нависанда, бастакор, яке аз бузургтарин намояндагони санъати Ренессанс, мисоли равшани «инсони универсалӣ» ({{Забон-ла|homo universalis}}).

== Зиндагинома ==

=== Кӯдакӣ ===
[[Акс:Vinci_casa_Leonardo.jpg|left|thumb|Хонае, ки Леонардо дар бачагӣ зиндагӣ дошт.]]
Леонардо да Винчи [[15 апрел]]и [[соли 1452]] дар деҳаи Анкиано наздикии шаҳраки хурди Винчи, наздикии Флоренсия дар «соати сеи шаб» дар соати 22:30 ба ҳисоби вақти муосир ба дунё омадааст.

== Дастовардҳо ==
{{дар нақша}}

=== Ҳунар ===
{{дар нақша}}
[[Акс:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|thumb|Мона Лиза ([[Соли 1503|1503]]—[[Соли 1505|1505]]/[[Соли 1506|1506]])]]

=== Анатомия ва тиб ===
{{дар нақша}}

=== Ихтироот ===
Рӯйхати ихтироот, ҳам воқеӣ ва ҳам нисбатдодашуда ба Леонардо да Винчи::&lt;gallery&gt;
Акс:Leonardo da Vinci parachute 04659a.jpg|Парашют
Акс:Design for a Flying Machine.jpg|Нақшаи мошини парвоз
Акс:Leonardo-Tank.jpg|Мошини низомӣ
Акс:Leonardo da Vinci helicopter.jpg|Ҳавопаймо
Акс:Leonardo Amboise Automobile.jpg|Автомобил
Акс:DaVinci Crossbow.JPG|Арбалет
Акс:Варианты скорострельных орудий рисунок Леонардо да Винчи.jpg|Силоҳи зудпаррон
Акс:Военный барабан.jpg|Табли низомӣ
Акс:Прожектор.jpg|Нӯрафкан
Акс:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|Одами витрувиан — бахши тило дар тасвири инсон
&lt;/gallery&gt;

=== Мутафаккир ===
{{дар нақша}}

[[Акс:Leonardo_da_Vinci_(1452-1519)_-_The_Last_Supper_(1495-1498).jpg|thumb|300x300px|«Шоми охирин» (1498)]]

== Шогирдон ==
{{дар нақша}}

== Хотира ==
* В 1935 г. Международный астрономический союз присвоил имя Леонардо да Винчи кратеру на видимой стороне Луны.
* Леонардо да Винчи — итальянский линкор типа «Конте ди Кавур».

=== Дар осори ҳунарӣ ===
* «Воскресшие боги. Леонардо да Винчи» — роман Дмитрия Мережковского 1900 года.
* Жизнь Леонардо да Винчи — телевизионный мини-сериал 1971 года.
* Демоны Да Винчи — [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|американский]] телесериал 2013 года.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Leonardo da Vinci 046.jpg|«Бону бо қоқум»
Акс:Views of a Foetus in the Womb.jpg|Эмбриони инсон
Акс:Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg|Эмбриони инсон
Акс:Leonardo polyhedra.png|Ромбокубоктаэдр Пачолли
Акс:Leonardo da Vinci attributed - Madonna Litta.jpg|«Мадонна Литта»
Акс:Leonardo da Vinci Benois Madonna.jpg|«Мадонна Бенуа»
Акс:Leonardo da Vinci Madonna of the Carnation.jpg|«Мадонна бо мехчагул»
Акс:After leonardo da vinci, The Battle of Anghiari (copy of a detail).jpg|Ангора ба «Набарди Ангиари»
Акс:Leonardo da Vinci - Annunciation - WGA12677.jpg|«Башорат»
Акс:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|«Мона Лиза»
&lt;/gallery&gt;

== Осори ҷамъоваришуда ==
; ба забони русӣ
* Леонардо да Винчи. Избранные естественнонаучные произведения. — М. 1955
* [http://leovinci.ru/parables/ Сказки и притчи Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170527040447/http://leovinci.ru/parables/ |date=2017-05-27 }}
* [http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000594/index.shtml Естественнонаучные сочинения и работы по эстетике.]([[Соли 1508|1508]]).
* [http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ Леонардо да Винчи.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200928075828/http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ |date=2020-09-28 }} [http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ «Огонь и котёл (рассказ)»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200928075828/http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ |date=2020-09-28 }}
; ба дигар забонҳо
* I. Les manuscrits de Leonard de Vinci, de la Bibliothèque de l’Institut, 1881—1891.
* Leonardo da Vinci: Traité de la peinture, 1910.
* Il Codice di Leonardo da Vinci, nella Biblioteca del principe Trivulzio, Milano, 1891.
* Il Codice Atlantico di Leonardo da Vinci, nella Biblioteca Ambrosiana, Milano, 1894—1904.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://leovinci.ru/ Сайт о Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131003202621/http://leovinci.ru/ |date=2013-10-03 }}
* [http://leonardodavinchi.ru/ Леонардо да Винчи.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130512045416/http://leonardodavinchi.ru/ |date=2013-05-12 }} [http://leonardodavinchi.ru/ Сайт художника.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130512045416/http://leonardodavinchi.ru/ |date=2013-05-12 }}
* [http://www.museum-online.ru/Renaissance/Leonardo_da_Vinci/ Все полотна и биография Леонардо да Винчи]
* [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/53062/ ''Леонардо Да Винчи: Зашифрованная жизнь''.] [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/53062/ Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»]
* [http://www.leonardodigitale.com/login.php Большая коллекция работ Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20081228095842/http://www.leonardodigitale.com/login.php |date=2008-12-28 }}
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/leonardo_da_vinci.html Да Винчи на artcyclopedia.com]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/l/leonardo/index.html Да Винчи на Web Gallery of Art]
* [http://www.istorya.ru/person/leonardo.php Подробное жизнеописание, научные открытия и творчество Леонардо да Винчи на istorya.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100427015558/http://www.istorya.ru/person/leonardo.php |date=2010-04-27 }}
* [http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/quickSearch.mac/gallery?selLang=Russian&amp;tmCond=%BB%D5%DE%DD%D0%E0%D4%DE+%D4%D0+%D2%D8%DD%E7%D8 Работы Леонардо да Винчи в Эрмитаже]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.nesusvet.narod.ru/ico/books/ulyanov/ Олег Германович Ульянов.] [http://www.nesusvet.narod.ru/ico/books/ulyanov/ Леонардо повторил чужое открытие (Мнение эксперта в интервью Стране. Ru 15 декабря 2003 г.)]
* [http://evolutsia.com/content/view/409/46/ Биография Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130501194704/http://evolutsia.com/content/view/409/46/ |date=2013-05-01 }}
* [http://www.senator.senat.org/leonardo.html Гамэр Баутдинов, Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090314080235/http://www.senator.senat.org/leonardo.html |date=2009-03-14 }}
* [http://vinci.ru/ достаточно полная интерактивная информационная система «по Леонардо»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110827092309/http://vinci.ru/ |date=2011-08-27 }}

[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>l1ra9x36cbpg263bh0ad3yew79cydhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ростиозмоӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212657</id>
    <revision>
      <id>1473299</id>
      <parentid>1451134</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T19:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46404" sha1="spztluiarezqg1qmendmyegpu6d8ebd" xml:space="preserve">'''Ростиозмоӣ''', ё '''дурустисанҷӣ''', ё '''сиҳҳатсанҷӣ''', ё '''далелсанҷӣ''' ({{lang-en|fact-checking}}) — ба баррасии мизони дуруст ва эътиборсанҷии иддаоҳои як матни [[ғайрдостонӣ]] бо фактҳо ва ҳақиқатҳои мавҷуд гуфта мешавад. Ин амал метавонад пеш ё пас аз интишори матн анҷом шавад.

Санҷиши [[Факт|фактҳо]] метавонад пеш аз (''ante hoc'') ё баъд аз (''post hoc'') нашр ё дигар шаклҳои паҳнсозии матн ё муҳтаво анҷом дода шавад&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fellmeth|first1=Aaron X.|last2=Horwitz|first2=Maurice|chapter=Ante hoc|title=Guide to Latin in International Law|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-536938-0|doi=10.1093/acref/9780195369380.001.0001|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195369380.001.0001/acref-9780195369380-e-221}}&lt;/ref&gt;.

'''Ростиозмоии дохилӣ''' — санҷишест, ки аз ҷониби худи [[нашриёт]] бо қувваи худ анҷом дода мешавад, то аз нашри муҳтавои нодуруст пешгирӣ кунад; дар ҳолате ки матн аз ҷониби тарафи сеюм таҳлил карда мешавад, ин раванд '''ростиозмоии беруна''' номида мешавад&lt;ref name=&quot;OxfordUniversity&quot;&gt;{{Citation|last1=Graves|first1=Lucas|last2=Amazeen|first2=Michelle A.|title=Fact-Checking as Idea and Practice in Journalism|date=2019-02-25|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Communication|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780190228613.013.808|isbn=9780190228613}}&lt;/ref&gt;.

Ростиозмоӣ яке аз самтҳои журналистикаи назоратӣ ба ҳисоб меравад&lt;ref&gt;Watchdog journalism. https://www.slideshare.net/jonesapollo/watchdog-journalism {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304103348/https://www.slideshare.net/jonesapollo/watchdog-journalism |date=2016-03-04 }} {{мёртвая ссылка|число=05|месяц=02|год=2018}}&lt;/ref&gt;.

Ростиозмоӣ метавонад ба [[афкори ҷамъиятӣ]] таъсир расонад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fivethirtyeight.com/features/why-twitters-fact-check-of-trump-might-not-be-enough-to-combat-misinformation/|title=Fact-Checking Misinformation Can Work. But It Might Not Be Enough.|first=Lee|last=Drutman|website=FiveThirtyEight|date=2020-06-03|language=en-US|access-date=2026-01-09|archive-date=2021-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221002355/https://fivethirtyeight.com/features/why-twitters-fact-check-of-trump-might-not-be-enough-to-combat-misinformation/|url-status=live|accessdate=2026-01-09|archivedate=2021-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221002355/https://fivethirtyeight.com/features/why-twitters-fact-check-of-trump-might-not-be-enough-to-combat-misinformation/}}&lt;/ref&gt;, ҳамчунин метавонад сиёсатмадоронро аз паҳн кардани иддаоҳои бардурӯғ ё гумроҳкунанда боздорад&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nyhan|first=Brendan|date=2021-04-13|title=Why the backfire effect does not explain the durability of political misperceptions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=118|issue=15|pages=e1912440117|doi=10.1073/pnas.1912440117|issn=0027-8424|pmid=33837144|pmc=8053951|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

Бо вуҷуди ин, ин таъсир метавонад бо гузашти вақт коҳиш ёбад ё зери таъсири сигналҳои элитаҳо, ки иддаоҳои камдақиқро пеш мебаранд, пахш карда шавад. Ростиозмоии сиёсӣ баъзан ҳамчун расонанигории андеша мавриди интиқод қарор мегирад. Арзёбии фаъолияти мутахассисоне, ки ба ростиозмоӣ дар сиёсати ИМА машғуланд, натиҷаҳои дугуна нишон медиҳад — дар бораи он ки оё ростиозмоӣ воқеан роҳи муассири коҳиш додани [[гумроҳӣ]] аст ва то кадом андоза ин усул боэътимод мебошад&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Nieminen|first1=Sakari|last2=Rapeli|first2=Lauri|date=2018-07-19|title=Fighting Misperceptions and Doubting Journalists' Objectivity: A Review of Fact-checking Literature.|journal=Political Studies Review|volume=17|issue=3|pages=296–309|doi=10.1177/1478929918786852|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1478929918786852|access-date=2026-01-09|s2cid=150167234}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
Тамоюли рӯзномаҳои солҳои 1850-ум ва давраҳои баъдӣ ба маводи ҳангомасоз боис гардид, ки зарурати таъсиси [[Васоити ахбори омма|воситаҳои ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;е ба миён ояд, ки бештар ба далелҳо такя мекунанд. Колин Дикки таҳаввули ростиозмоиро тавсиф карда, унсурҳои калидии онро чунин мешуморад&lt;ref&gt;Dickey, Colin (Fall, 2019). The rise and fall of facts. Columbia Journalism Review. https://web.archive.org/web/20191207195717/https://www.cjr.org/special_report/rise-and-fall-of-fact-checking.php&lt;/ref&gt;: таъсиси ''[[Ассошиэйтед Пресс|Associated Press]]'' дар солҳои 1850-ум (ки пешниҳоди матни кӯтоҳ ва воқеиро талаб мекард), [[Ралф Пулитсер]] аз ''New York World'' (бо ''«Бюрои дақиқият ва бозии одилона»'', соли 1912), Ҳенри Люс ва маҷаллаи ''[[Time]]'' (номи кории ибтидоии маҷалла: ''Facts''), инчунин бахши машҳури санҷиши далелҳои рӯзномаи The New Yorker.

Созмонҳои берунии ростиозмоии ''пас аз воқеа'' (''post hoc'') нахустин бор дар ИМА дар аввали солҳои 2000-ум ба вуҷуд омаданд. Аз даҳсолаи аввали асри XXI воситаҳои ахбори оммае пайдо шуданд, ки танҳо рӯи ростиозмоӣ кор мекунанд, махсусан дар Интернет. Ин падида дар матбуоти англосаксонӣ шакл гирифт: дар ИМА он бо таъсиси сомонаи ғайритиҷоратии ''[[:en:FactCheck.org|FactCheck.org]]'' (2003) маъруфият пайдо кард; пас аз он ''[[:en:PolitiFact|PolitiFact]]'' (аз ''Tampa Bay Times'') ва The Fact Checker (аз ''[[The Washington Post]]'') соли 2007 ба фаъолият оғоз карданд. Баъдан, ВАО-ҳои интернетии гуногун дар Британияи Кабир (''[[Channel 4]] Fact Check'' ва ''Full Fact'') пайдо шуданд. Ҳамзамон дар Олмон жанри блогҳои бахшида ба ростиозмоӣ ташаккул ёфт: ''watchblog'' — истилоҳе, ки бо таъсиси блоги ''[[BILDblog]]'' дар соли 2004 ба вуҷуд омад; ин блог мақолаҳои рӯзномаи [[Bild]]-ро, ки сертиражтарин дар кишвар аст, пайгирӣ ва санҷиш мекард. ''BILDblog'' ба машҳуртарин блоги Олмон табдил ёфт; аз соли 2009 он ҳамчунин ба ростиозмоӣ дар дигар ВАО машғул аст. Дар солҳои 2010-ум ин мафҳум аҳамияти бештар касб карда, ба кишварҳои гуногуни дигар паҳн шуд&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.unesco.org/sites/default/files/module_5.pdf|title=Fact-Checking 101 - Unesco|first=Alexios|last=Mantzarlis|website=en.unesco.org|date=2018|access-date=2026-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301190556/https://en.unesco.org/sites/default/files/module_5.pdf|archive-date=2020-03-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дар давраи солҳои 2004 то 2008 шумораи ишораҳо ба ростиозмоӣ дар рӯзномаҳо беш аз 50 фоиз афзуд, ва аз 2008 то 2012 — беш аз 300 фоиз.

Ростиозмоӣ бо зуҳури роботҳо дар соли 2013, ки барои кор бидуни дахолати инсон пешбинӣ шудаанд, то андозае автоматӣ гардид&lt;ref&gt;Erwann Desplanques, [http://www.telerama.fr/medias/apr-s-les-robots-journalistes-voici-les-robots-sp-cialistes-du-fact-checking,93246.php Après les robots journalistes, voici les robots spécialistes du fact-checking] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230831190227/http://www.telerama.fr/medias/apr-s-les-robots-journalistes-voici-les-robots-sp-cialistes-du-fact-checking,93246.php |date=2023-08-31 }}, ''Télérama'', 6 février 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee Fact-checking : le «Truth Teller» pour la première fois dévoilé en France] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170203000138/http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee |date=2017-02-03 }}, Journalisme.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Samuel Laurent, [http://data.blog.lemonde.fr/2015/10/23/le-fact-checking-peut-il-sautomatiser/ Le fact-checking peut-il s’automatiser ?] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190616190733/http://data.blog.lemonde.fr/2015/10/23/le-fact-checking-peut-il-sautomatiser/ |date=2019-06-16 }}, ''Le Monde'', 23 octobre 2015.&lt;/ref&gt;.

Соли 2015 дар ИМА «[[Институт Пойнтера#Международная сеть фактчекинга|Шабакаи байналмилалии ростиозмоӣ]]» (IFCN) таъсис ёфт, ки намояндагони кишварҳои зиёди ҷаҳонро муттаҳид мекунад. Ин созмон барои ташкилотҳои машғул ба ростиозмоӣ [[Журналистские этика и стандарты|кодекси ахлоқӣ]] муқаррар менамояд, ростиозмоёнро аз рӯи мутобиқат ба он месанҷад ва ба нашркунандагоне, ки аудитро мегузаранд, [[Сертификация|сертификат]] медиҳад.

Аз соли 2016 шабакаҳои иҷтимоӣ, аз ҷумла ''[[Facebook]]'', ''[[Твиттер|Twitter]]'' ва дигарон, аз ростиозмоӣ истифода мебаранд, зеро қисми зиёди иттилооти бардурӯғ (инчунин бо номи [[хабарҳои ҷаълӣ]]), [[троллинг]] ва [[мистификатсия]] маҳз тавассути онҳо паҳн мешавад&lt;ref&gt;Félix Delaborde, [http://www.latribune.fr/technos-medias/medias/facebook-et-twitter-se-lancent-dans-le-fact-checking-598983.html Facebook et Twitter se lancent dans le fact-checking] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230831190227/http://www.latribune.fr/technos-medias/medias/facebook-et-twitter-se-lancent-dans-le-fact-checking-598983.html |date=2023-08-31 }}, ''La Tribune'', 14 septembre 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Philippe Berry, [https://www.20minutes.fr/high-tech/facebook/1981771-20161216-facebook-mise-fact-checking-eradiquer-infos-bidon Facebook mise sur le fact-checking pour éradiquer les infos bidon] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230831190223/https://www.20minutes.fr/high-tech/facebook/1981771-20161216-facebook-mise-fact-checking-eradiquer-infos-bidon |date=2023-08-31 }}, ''20 minutes'', 15 décembre 2016.&lt;/ref&gt;.

== Навъҳои ростиозмоӣ ==
'''''Ростиозмоии пешакӣ'&lt;nowiki/&gt;'' (''ante hoc'')''' ба ошкор кардани хатогиҳо равона шудааст, то ки матн пеш аз паҳн шудан ислоҳ карда шавад ё дар баъзе ҳолатҳо умуман рад гардад.  '''''Ростиозмоии пас аз воқеа'&lt;nowiki/&gt;'' (''post hoc'')''' одатан бо гузориши хаттӣ дар бораи нодурустиҳо ҳамроҳ мешавад; баъзан он ҷузъи визуалӣ низ дорад ва аз ҷониби созмони санҷишгар пешниҳод мегардад (масалан, нишондиҳандаи «Пиноккио» дар ''[[The Washington Post]]'' ''Fact Checker'' ё ''рейтингҳои TRUTH-O-METER'' дар ''[[PolitiFact]]'').

Созмонҳои зиёде ба ростиозмоии пас аз воқеа машғуланд, аз ҷумла ''FactCheck.org'' дар ИМА ва инчунин ''Full Fact'' дар Британияи Кабир.

== '''Ростиозмоии пас аз воқеа''' ==
Ростиозмоии берунии ''post hoc'' аз ҷониби созмонҳои мустақил бори аввал дар ИМА дар аввали солҳои 2000-ум оғоз ёфт. Дар солҳои 2010-ум, бахусус пас аз интихоб шудани [[Трамп, Доналд|Доналд Трамп]] ба ҳайси президенти ИМА дар соли 2016, ростиозмоӣ машҳур гардида, дар бисёр кишварҳои ҷаҳон, асосан дар Аврупо ва Амрикои Лотинӣ, паҳн шуд. Бо вуҷуди ин, ИМА ҳамоно бузургтарин бозор барои ростиозмоӣ боқӣ мемонад&lt;ref&gt;Dickey, Colin (Fall, 2019). The rise and fall of facts. Columbia Journalism Review. https://web.archive.org/web/20191207195717/https://www.cjr.org/special_report/rise-and-fall-of-fact-checking.php&lt;/ref&gt;.

=== Ҳамоҳангии байни ростиозмоён ===
Таҳқиқоте нишон дод, ки мутахассисони ростиозмоии ''PolitiFact'', ''FactCheck.org'' ва бахши ''Fact Checker''-и рӯзномаи ''[[The Washington Post]]'' дар аксари ҳолатҳо дар арзёбии иддаоҳо ба натиҷаҳои ҳамсон мерасанд&lt;ref&gt;Erwann Desplanques, [http://www.telerama.fr/medias/apr-s-les-robots-journalistes-voici-les-robots-sp-cialistes-du-fact-checking,93246.php Après les robots journalistes, voici les robots spécialistes du fact-checking] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230831190227/http://www.telerama.fr/medias/apr-s-les-robots-journalistes-voici-les-robots-sp-cialistes-du-fact-checking,93246.php |date=2023-08-31 }}, ''Télérama'', 6 février 2013.&lt;/ref&gt;. Бо ин ҳол, таҳқиқоте, ки аз ҷониби Морган Мариетта, Дэвид К. Баркер ва Тодд Баузер анҷом дода шудааст, «фарқиятҳои ҷиддӣ дар саволҳои гузошташуда ва ҷавобҳои пешниҳодшуда»-ро ошкор намуд. Муҳаққиқон ба хулоса омаданд, ки ин ҳолат «фоидаи ростиозмоиро барои шаҳрвандоне, ки мехоҳанд фаҳманд ба кадом версияи воқеияти баҳсталаб бовар кунанд, коҳиш медиҳад»&lt;ref&gt;[http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee Fact-checking : le «Truth Teller» pour la première fois dévoilé en France] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170203000138/http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee |date=2017-02-03 }}, Journalisme.com&lt;/ref&gt;.

Дар мақолаи Хлои Лим, аспиранти [[Донишгоҳи Стэнфорд]], нишон дода шудааст, ки рӯйхати иддаоҳои аз ҷониби мутахассисони ростиозмоӣ санҷидашаванда ҳамдигарро кам фаро мегиранд. Аз 1178 ростиозмоии ''PolitiFact'' ва 325 ростиозмоии ''Fact Checker''-и ''The Washington Post'' танҳо 77 иддао аз ҷониби ҳар ду санҷида шудаанд. Таҳқиқот нишон дод, ки дар 49 ҳолат арзёбиҳо комилан яксон буда, дар 22 ҳолати дигар наздик ба ҳам буданд, ки дар маҷмӯъ тақрибан 92 % мутобиқатро ташкил медиҳад&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/0B_wUaJ01JSddZTNWVWpkRzVXUzg/view|title=Checking how fact-checkers check|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018180236/https://doc-14-0g-docs.googleusercontent.com/docs/securesc/ha0ro937gcuc7l7deffksulhg5h7mbp1/3nkfp8a62o2ooh0l9jrvpipa3d1pfdh0/1508342400000/13816726434941386718/*/0B_wUaJ01JSddZTNWVWpkRzVXUzg?e=download|archive-date=2017-10-18|access-date=2017-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lim|first=Chloe|date=2018-07-01|title=Checking how fact-checkers check|journal=Research &amp; Politics|language=en|volume=5|issue=3|pages=2053168018786848|doi=10.1177/2053168018786848|issn=2053-1680|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Лим ба хулоса омад: «Ҳадди ақал дар баъзе ҳолатҳо, номуайянии стратегии сиёсатмадорон метавонад ба расидан ба ҳадафҳои ҳаракати ростиозмоӣ монеъ шавад». Раванди ростиозмоӣ баъзан бо шубҳа рӯ ба рӯ мегардад, қисман аз он сабаб, ки ростиозмоён инсон ҳастанд ва ҳамчунин аз он ҷиҳат, ки ҳадафи баъзе санҷишҳо норавшан буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/09/27/fact-check-only-satire-could-9th-circuit-overturn-ginsburgs-death/3548008001/|title=Fact check: Satirical claim that the 9th Circuit Court of Appeals overturned Ginsburg's death|first=Chelsey|last=Cox|website=[[USA Today]]|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203005106/https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/09/27/fact-check-only-satire-could-9th-circuit-overturn-ginsburgs-death/3548008001/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalreview.com/corner/the-stupidest-fact-check-in-the-history-of-fact-checking/|title=The Stupidest Fact-Check in the History of Fact-Checking|website=[[National Review]]|date=2020-09-29|access-date=2023-08-31|archive-date=2021-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111214136/https://www.nationalreview.com/corner/the-stupidest-fact-check-in-the-history-of-fact-checking/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Самаранокӣ ===
Таҳқиқоти ростиозмоии ''post hoc'' равшан нишон доданд, ки ростиозмоӣ аксар вақт ба тағйирёбии рафтор ҳам дар сухангӯ (эҳтиёткортар шудани баёнот) ва ҳам дар шунаванда ё хонанда (дақиқтар муносибат кардан ба дурустии воқеӣ) оварда мерасонад. Мушоҳидаҳо ҳамчунин нишон медиҳанд, ки аудитория ислоҳи иттилооти нодурустро дар мавзӯъҳои шадидан баҳсталаб пурра нодида мегирад, аммо нисбат ба чунин ислоҳот дар мавриди гузоришҳои манфӣ (масалан, «таҳрикоти хашмгин») ҳассостар аст. Тағйирёбии назар бештар замоне рух медиҳад, ки шахси хато кардашуда қаблан ҳамчун ҳамандеш шинохта мешуд, масалан, дорои ақидаҳои сиёсии яксон, зеро ба изҳороти ӯ дар ибтидо бо шубҳа нигариста нашудааст&lt;ref name=&quot;AmazeenWaPost152&quot;&gt;Amazeen, Michelle (2015) «Monkey Cage: Sometimes political fact-checking works. Sometimes it doesn’t. Here’s what can make the difference.,» ''The Washington Post'' (online), 3 June 2015&lt;/ref&gt;.

==== Гуфтори сиёсӣ ====
Тадқиқоти таҷрибавии соли 2015 нишон дод, ки ростиозмоӣ метавонад сиёсатмадоронро аз паҳн кардани [[маълумоти бардурӯғ]] боздорад. Таҳқиқот нишон дод, ки ин раванд метавонад бо зиёд кардани хароҷоти обрӯӣ ё хатарҳои марбут ба паҳн кардани иттилооти ғалат барои элитаҳои сиёсӣ ба беҳтар шудани гуфтори сиёсӣ мусоидат намояд. Муҳаққиқон ба қонунгузорон «як силсила номаҳо дар бораи хатарҳо барои обрӯ ва амнияти интихоботии онҳо дар сурати ошкор шудани иддаоҳои шубҳанок» ирсол карданд. Қонунгузороне, ки чунин номаҳо гирифтанд, эҳтимоли камтар доштанд, ки баҳои манфии ростиозмоӣ гиранд ё ба таври ошкоро дурустии гуфтаҳояшон зери шубҳа гузошта шавад. Ин ҳолат нишон медиҳад, ки ростиозмоӣ метавонад сатҳи нодурустиро коҳиш диҳад, вақте ки он бо хатари ҷиддӣ алоқаманд аст&lt;ref name=&quot;:122&quot;&gt;{{Cite journal|title=The Effect of Fact-Checking on Elites: A Field Experiment on U.S. State Legislators|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-political-science_2015-07_59_3/page/628|journal=American Journal of Political Science|date=2015-07-01|issn=1540-5907|pages=628–640|volume=59|issue=3|doi=10.1111/ajps.12162|first1=Brendan|last1=Nyhan|first2=Jason|last2=Reifler|hdl=10871/21568|s2cid=59467358|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;.

==== Афзалиятҳои сиёсӣ ====
Як тадқиқоти таҷрибавӣ нишон дод, ки ростиозмоӣ ҳангоми баҳсҳо ба арзёбии бинандагон аз натиҷаи баҳсҳои номзадҳо таъсир расонд ва ҳамчунин «омодагии бештар барои овоз додан ба номзадеро ба вуҷуд овард, ки ростиозмоӣ ростқавлии ӯро нишон медиҳад»&lt;ref&gt;Dickey, Colin (Fall, 2019). The rise and fall of facts. Columbia Journalism Review. https://web.archive.org/web/20191207195717/https://www.cjr.org/special_report/rise-and-fall-of-fact-checking.php&lt;/ref&gt;.

Таҳқиқоти тарафдорони Трамп дар ҷараёни [[Интихоботи президентии ИМА (2016)|маъракаи интихоботи президентии соли 2016]] нишон дод, ки гарчанде ростиозмоии иддаоҳои бардурӯғи Трамп эътимоди тарафдоронашро ба ин иддаоҳо коҳиш дод, ислоҳот муносибати онҳоро нисбат ба худи Трамп тағйир надод&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dartmouth.edu/~nyhan/trump-corrections.pdf|title=Taking Fact-checks Literally But Not Seriously? The Effects of Journalistic Fact-checking on Factual Beliefs and Candidate Favorability|date=n.d.|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212032312/https://www.dartmouth.edu/~nyhan/trump-corrections.pdf|archive-date=2018-12-12|access-date=2018-10-28|url-status=live|last1=Nyhan|first1=Brendan|last2=Porter|first2=Ethan|last3=Reifler|first3=Jason|last4=Wood|first4=Thomas J.|accessdate=2026-01-09|archivedate=2018-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212032312/https://www.dartmouth.edu/~nyhan/trump-corrections.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Таҳқиқоти соли 2019 нишон дод, ки «ростиозмоии ҷамъбастӣ», яъне ҳолате, ки мутахассис шумораи иддаоҳои бардурӯғи аз ҷониби сиёсатмадор баёншударо ҷамъбаст мекунад, нисбат ба ростиозмоии иддаоҳои ҷудогона таъсири бештар ба коҳиш ёфтани дастгирии сиёсатмадор мерасонад&lt;ref&gt;Erwann Desplanques, [http://www.telerama.fr/medias/apr-s-les-robots-journalistes-voici-les-robots-sp-cialistes-du-fact-checking,93246.php Après les robots journalistes, voici les robots spécialistes du fact-checking] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230831190227/http://www.telerama.fr/medias/apr-s-les-robots-journalistes-voici-les-robots-sp-cialistes-du-fact-checking,93246.php |date=2023-08-31 }}, ''Télérama'', 6 février 2013.&lt;/ref&gt;.

=== Ростиозмоии ғайрирасмӣ ===
Хонандагони ҷудогона низ баъзе навъҳои ростиозмоиро анҷом медиҳанд, масалан, муқоисаи иддаоҳо дар як хабар бо иддаоҳои дар хабарҳои дигар овардашуда.

Раббӣ Моше Беновиц қайд мекунад, ки «донишҷӯёни муосир аз ҷаҳони бесими худ истифода мебаранд, то шакку шубҳаро тақвият диҳанд ва догмаҳоро рад намоянд». Ба гуфтаи ӯ, ин раванд барои рушди арзишҳо паёмадҳои мусбат дорад:&lt;blockquote&gt;Ростиозмоӣ метавонад ба як малакаи азхудшуда табдил ёбад ва технологияҳоро метавон ба гунае истифода бурд, ки онҳо ба табиати дувум табдил шаванд… Бо пайдо кардани имкониятҳо барои ҳамгироии технология ба омӯзиш, донишҷӯён худкорона омезиши зебои… ҷаҳони киберии худ ва ҷаҳони ғайривиртуалиро эҳсос мекунанд. Ба ҷойи ду соҳаи ҷудогона, ки бо эҳтиёт дар паҳлуи ҳам қарор доранд, таҷрибаи арзишманди синтез ба вуҷуд меояд…&lt;ref name=&quot;Benovitz122&quot;&gt;Moshe Benovitz et al., 2012, «Education: The Social Media Revolution: What Does It Mean for Our Children?» ''Jewish Action'' (online), 24 August 2012.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Евангелисти рақамӣ Стив Батри барои донишҷӯёни худ чунин ёддошти амалӣ нашр кардааст&lt;ref&gt;[http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee Fact-checking : le «Truth Teller» pour la première fois dévoilé en France] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170203000138/http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee |date=2017-02-03 }}, Journalisme.com&lt;/ref&gt;:

* Номҳоро санҷед. Пас аз он ки бовар ҳосил кардед номи сухангӯро дуруст навиштаед, вазифаи расмӣ, узвият дар созмонҳои ҷамъиятӣ ва дигар унвонҳоро пурсед. Баъд аз мусоҳиба ҳатман ҳарчи бештар маълумоти тамос гиред — телефони мобилӣ, телефони корӣ, почтаи электронӣ ва ҳисобҳои шабакаҳои иҷтимоӣ.
* Ҳеҷ гоҳ хатои манбаъро ҳамчун баҳона истифода набаред.
* Агар манбаъ ба шумо иттилоот диҳад, ӯро боздоред ва пурсед, ки ин маълумотро аз куҷо гирифтааст.
* Маълумоти расмӣ, ҳисоботҳо ва сабтҳоро пайдо кунед, ки метавонанд иттилооти пешниҳодшударо тасдиқ, рад ё пурра намоянд. Суратҳо ва видеоҳо метавонанд баъзе ҷузъиётро тасдиқ кунанд.
* Агар дар қайдҳои шумо чизе нофаҳмо ё шубҳанок бошад, танбалӣ накунед ва боз ба сухангӯ занг занед.
* Материалро ба коршинос нишон диҳед, то бовар ҳосил кунед, ки ҳама чизро дуруст фаҳмидаед ва хонандаро гумроҳ намекунед.
* Пас аз нашри материал, мардумро даъват кунед, ки дар бораи хатогиҳо ошкоро хабар диҳанд — агар шумо дар ВАО-и онлайн кор кунед, хатоҳоро ба осонӣ ислоҳ кардан мумкин аст.

Ба гуфтаи муҳаққиқи [[Донишгоҳи Квинс дар Белфаст|Донишгоҳи Подшоҳии Белфаст]] Ҷеннифер Роуз, азбаски хабарҳои қалбакӣ бо ҳадафи гумроҳ кардани хонандагон эҷод мешаванд, истеъмолкунандагони хабарҳои онлайн, ки мекӯшанд далелҳоро тафтиш кунанд, метавонанд ба хулосаи нодуруст расанд, ки чунин хабарҳо қонунӣ ҳастанд. Роуз мегӯяд: «Истеъмолкунандаи бодиққати хабарҳои онлайн эҳтимолан бо хатари доимии баровардани хулоса бар асоси [[Пешфарзи бардурӯғ|пешфарзҳои бардурӯғ]] рӯ ба рӯ аст» ва таъкид мекунад, ки танҳо ростиозмоӣ барои коҳиши истеъмоли хабарҳои қалбакӣ кофӣ нест. Бо вуҷуди ин, ӯ бар ин назар аст, ки ростиозмоӣ «бояд дар барномаҳои таълимӣ боқӣ монад, то дар мубориза бо хабарҳои қалбакӣ кӯмак расонад»&lt;ref&gt;Dickey, Colin (Fall, 2019). The rise and fall of facts. Columbia Journalism Review. https://web.archive.org/web/20191207195717/https://www.cjr.org/special_report/rise-and-fall-of-fact-checking.php&lt;/ref&gt;.

=== Ошкоркунии [[хабарҳои бардуруғ]] ===
Дар солҳои охир [[Хабарҳои ҷаълӣ]] бештар паҳн мешаванд&lt;sup&gt;[ ''кай?'' ]&lt;/sup&gt;. [[Интихоботи президентии ИМА (2016)|Интихоботи соли 2016 дар ИМА]] нишон дод, ки платформаҳои расонаии онлайн махсусан ба паҳншавии [[хабарҳои бардуруғ|иттилооти бардуруғ]] ва [[дуруғрасонӣ]] ҳассосанд. Хабарҳои бардурғуғ одатан аз [[вебсайт|вебсайтҳои]] хабарии ҳаҷвӣ ё сомонаҳое меоянд, ки манфиатдор ба паҳн кардани маълумоти нодуруст ҳастанд — ё ҳамчун [[кликбейт]] ё бо ҳадафи муайян эҷод шудаанд&lt;ref name=&quot;EconomicPerspectives&quot;&gt;{{Cite journal|last=Allcott|first=Hunt|date=2017|title=Social Media and Fake News in the 2016 Election|journal=The Journal of Economic Perspectives|volume=31|pages=211–235|doi=10.1257/jep.31.2.211|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Азбаски ин гуна [[мақола]]ҳо одатан қасдан иттилооти ғалат ё ғаразнок паҳн мекунанд, ошкор кардани онҳо мушкил аст. Ҳангоми муайян кардани манбаъ бояд бисёр хусусиятҳо ба назар гирифта шаванд. Забони [[хабарҳои бардуруғ]] аксаран таҳрикдиҳандатар аст, зеро ҳадафи онҳо сардаргум кардан ва ҷалби [[клик|кликҳо]] мебошад. Илова бар ин, усулҳои моделсозӣ, аз қабили рамзгузории [[N-грамма|n-граммаҳо]] ва [[маҷмӯаи калимаҳо]], ҳамчун усулҳои забоншиносӣ барои муайян кардани қонунӣ будани хабар истифода шудаанд. Ҳамчунин муайян шудааст, ки ишораҳои визуалӣ низ нақши муҳим доранд ва санҷиши дурустии тасвирҳо метавонад возеҳияти бештар диҳад. Илова бар ин, бисёр хусусиятҳои контексти иҷтимоӣ ва намунаҳои паҳншавии хабарҳо низ метавонанд таъсир расонанд. Сомонаҳое мисли ''[[Snopes.com|Snopes]]'' ин маълумотро дастӣ ошкор мекунанд, дар ҳоле ки баъзе донишгоҳҳо кӯшиш доранд барои ин кор моделҳои математикӣ таҳия намоянд&lt;ref name=&quot;EconomicPerspectives&quot; /&gt;.

Бархе шахсон ва созмонҳо натиҷаҳои кӯшишҳои ростиозмоии худро дар [[Интернет]] нашр мекунанд. Онҳо метавонанд самти мушаххас дошта бошанд: масалан, ''Snopes.com'' ба [[Афсонаи шаҳрӣ|афсонаҳои шаҳрӣ]], ''[[Climate Feedback]]'' ба [[иттилоот]] дар бораи тағйирёбии иқлим ва «Лабораторияи репортёрон» дар [[Донишгоҳи Дюк]] ба пешниҳоди захираҳо барои рӯзноманигорон тамаркуз мекунад.

== Ростиозмоӣ пеш аз нашр ==
Яке аз бартариҳои нашри танҳо иттилооти санҷидашуда дар он аст, ки он аз хатогиҳои ҷиддӣ, ки баъзан хароҷоти зиёд доранд, пешгирӣ мекунад. Натиҷаи чунин хатоҳо метавонанд даъвоҳои судӣ бошанд, ки ба шахсон ё тиҷорат зарар мерасонанд, аммо ҳатто иштибоҳҳои хурд низ метавонанд боиси аз даст рафтани обрӯи нашрия гарданд. Аз даст рафтани обрӯ аксар вақт барои рӯзноманигорон ангезандаи қавитар ба ҳисоб меравад.

Фактчекерҳо дурустии номҳо, санаҳо ва далелҳоро дар мақола ё китоб месанҷанд. Масалан, онҳо метавонанд бо шахсе, ки дар як хабар иқтибос оварда шудааст, тамос гиранд ва пурсанд, ки оё иқтибос дуруст аст ё номи шахс чӣ гуна дуруст навишта мешавад. Санҷишгарони далелҳо пеш аз ҳама барои ошкор кардани хатогиҳои тасодуфӣ муфиданд, аммо дар ҳолате, ки касе қасдан мехоҳад [[фиреби рӯзноманигорӣ]] анҷом диҳад, кафолати комили натиҷаро дода наметавонанд.

=== Ҳамчун ихтисос ===
Фактчекерҳои касбиро одатан рӯзномаҳо, маҷаллаҳо ва нашриётҳои китоб киро мекарданд, эҳтимолан аз ибтидои солҳои 1920-ум, ҳамзамон бо таъсиси маҷаллаи ''[[Time]]'' дар ИМА&lt;ref name=&quot;:632&quot;&gt;{{Cite book|last=Harrison Smith|first=Sarah|title=The Fact Checker's Bible: A Guide to Getting it Right|url=https://archive.org/details/factcheckersbibl00smit/page/8|location=New York|publisher=Anchor Books|date=2004|pages=8–12|isbn=0385721064}}&lt;/ref&gt;, ҳарчанд дар оғоз ин афродро «фактчекер» намегуфтанд&lt;ref&gt;Dickey, Colin (Fall, 2019). The rise and fall of facts. Columbia Journalism Review. https://web.archive.org/web/20191207195717/https://www.cjr.org/special_report/rise-and-fall-of-fact-checking.php&lt;/ref&gt;. Фактчекерҳо метавонанд нависандагони навкор, муҳаррирони оянда ё [[Фрилансер|фрилансерҳое]] бошанд, ки дар лоиҳаҳои дигар фаъолият доранд; дар ғайри ин — онҳо мутахассисони касбӣ мебошанд.

Таърихан, ин соҳа кори «занона» ҳисоб мешуд ва аз замони пайдоиши аввалин фактчекери касбӣ дар ИМА то ҳадди ақал солҳои 1970-ум, кормандони санҷиши далелҳо дар ширкатҳои расонаӣ пурра ё асосан занон буданд.

Шумораи кормандони машғули санҷиши далелҳо вобаста ба нашрия фарқ мекунад. Дар баъзе созмонҳо шуъбаҳои калон мавҷуданд. Масалан, дар маҷаллаи ''[[The New Yorker]]'' соли 2003 16 мутахассиси санҷиши далел фаъолият мекарданд, дар ҳоле ки дар шуъбаи санҷиши далелҳои ҳафтаномаи олмонии ''[[Der Spiegel]]'' соли 2017 70 корманд кор мекарданд. Дигар нашрияҳо метавонанд фрилансеронро ҷалб кунанд ё санҷиши далелҳоро бо вазифаҳои дигар якҷо намоянд. Маҷаллаҳо нисбат ба рӯзномаҳо бештар аз санҷиши далел истифода мебаранд. Барномаҳои телевизионӣ ва радиоӣ кам ба кирои мутахассисони махсуси санҷиши далел рӯ меоранд ва бештар интизор мешаванд, ки кормандони дигар, аз ҷумла роҳбарон, ин корро ҳамзамон бо вазифаҳои худ анҷом диҳанд.

=== Санҷиши гузоришҳои аслӣ ===
[[Гласс, Стивен|Стивен Гласс]] фаъолияти рӯзноманигории худро ҳамчун мутахассиси санҷиши далел оғоз кард. Бо вуҷуди ин, ӯ ба офаридани ҳикояҳои сохта идома дод, ки онҳоро ҳамчун [[репортаж]] пешниҳод менамуд ва фактчекерҳои ''[[The New Republic]]'' (ва дигар ҳафтаномаҳо, ки ӯ дар онҳо кор мекард) онҳоро ошкор накарданд. [[Келли, Майкл (рӯзноманигор)|Майкл Келли]], ки бархе аз мақолаҳои сохтаи Глассро таҳрир карда буд, айбро ба дӯши худ мегирифт, на ба дӯши санҷишгарон, ва мегуфт: «Ҳар низоми санҷиши далел ба эътимод асос ёфтааст… Агар хабарнигор омода бошад, ки ёддоштҳоро қалбакӣ кунад, ӯ системаро мағлуб мекунад». Ба ҳар ҳол, ба гуфтаи ӯ, «низоми воқеии санҷиш — ин на санҷиши далел, балки санҷиши муҳаррир аст»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://factchecksrilanka.com/2017/04/02/what-is-fact-checking/|title=What is Fact Checking? – FactCheck Sri Lanka|author=John Watson|date=2017-04-02|accessdate=2026-01-09|archivedate=2017-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107015349/https://factchecksrilanka.com/2017/04/02/what-is-fact-checking/}}&lt;/ref&gt;.

=== Омӯзиши ростиозмоӣ ===
Бо паҳншавии хабарҳои қалбакӣ дар Интернет, бисёр созмонҳо ба таҳияи дастурамалҳо барои кумак ба хонандагон дар санҷиши иттилооти истеъмолшаванда машғул шуданд. Бисёр донишгоҳҳои ИМА ба донишҷӯён захираҳо ва абзорҳо пешниҳод мекунанд, то манбаъҳои худро тафтиш намоянд. Донишгоҳҳо роҳнамоҳои таҳқиқотиро фароҳам меоранд, ки ба истифодаи манбаъҳои боэътимоди илмӣ мусоидат мекунанд. Созмонҳое чун ''FactCheck.org'', ''OntheMedia.org'' ва ''PolitiFact.com'' тавсияҳои амалӣ пешниҳод менамоянд, ки ба одамон дар равандҳои санҷиши далел кумак мекунанд.

Тирамоҳи соли 2020 [[Донишкадаи технологии Массачусетс]] ва [[Донишгоҳи Стэнфорд]] курси онлайн-и [[MOOC|оммавии кушод]]-еро бо номи «Фарқ гузоштан миёни ҳақиқат ва хаёл: мулоҳизаи шаҳрвандии онлайн» оғоз карданд&lt;ref&gt;[http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee Fact-checking : le «Truth Teller» pour la première fois dévoilé en France] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170203000138/http://www.journalisme.com/les-assises-2013/les-assises-en-video/1305-le-truth-teller-pour-la-premiere-fois-presentee |date=2017-02-03 }}, Journalisme.com&lt;/ref&gt;. Ин курс барои омӯзгороне пешбинӣ шудааст, ки мехоҳанд донишҷӯёнро ба асосҳои санҷиши далел омӯзонанд.

=== Китобҳо оид ба санҷиши касбии далелҳо ===

* Сара Харрисон Смит муддате дар ''[[The New York Times]]'' кор карда, инчунин роҳбари шуъбаи санҷиши далелҳо буд. Ӯ муаллифи китоби ''«Библияи фактчекер»'' мебошад.
* Ҷим Фингал чанд сол ҳамчун фактчекер дар ''[[The Believer]]'' ва ''[[McSweeney's]]'' фаъолият карда, ҳаммуаллифи китобе бо Ҷон Д’Агата бо номи ''«Давомнокии умри як далел»'' мебошад, ки муборизаи миёни фактчекер ва муаллифро дар масъалаи ҳудуди иҷозатдодаи [[озодии шоирона]] дар [[Адабиёти илмӣ-оммавӣ|осори илмӣ-оммавӣ]] нишон медиҳад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Хабарҳои қалбакӣ]] 
* [[Расона]]
* [[Журналистикаи назоратӣ]]
* [[Таҳқиқоти рӯзноманигорӣ]]
* [[Сиёсати таҳририя]]

== Эзоҳҳо ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{Citation|last=Amazeen|first=Michelle A.|date=1 October 2016|title=Checking the Fact-Checkers in 2008: Predicting Political Ad Scrutiny and Assessing Consistency|url=https://dx.doi.org/10.1080/15377857.2014.959691|journal=Journal of Political Marketing|volume=15|issue=4|pages=433–464|doi=10.1080/15377857.2014.959691|issn=1537-7857}}
* {{Citation|last=Amazeen|first=Michelle A.|date=2 January 2015|title=Revisiting the Epistemology of Fact-Checking|url=https://dx.doi.org/10.1080/08913811.2014.993890|journal={{нп3|Critical Review|Critical Review||Critical Review (journal)}}|volume=27|issue=1|pages=1–22|doi=10.1080/08913811.2014.993890|issn=0891-3811}}
* {{Citation|last=Fridkin|first=Kim|last2=Kenney|first2=Patrick J.|last3=Wintersieck|first3=Amanda|date=2 January 2015|title=Liar, Liar, Pants on Fire: How Fact-Checking Influences Citizens’ Reactions to Negative Advertising|url=https://dx.doi.org/10.1080/10584609.2014.914613|journal={{нп3|Political Communication|Political Communication||Political Communication (journal)}}|volume=32|issue=1|pages=127–151|doi=10.1080/10584609.2014.914613|issn=1058-4609}}
* {{Citation|title = The Effect of Fact-Checking on Elites: A Field Experiment on U.S. State Legislators|url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ajps.12162/abstract|journal = {{нп3|American Journal of Political Science||en||American Journal of Political Science}}|date = 1 July 2015|issn = 1540-5907|pages = 628–40|volume = 59|issue = 3|doi = 10.1111/ajps.12162|first = Brendan|last = Nyhan|first2 = Jason|last2 = Reifler}}
* {{Citation|last=Wintersieck|first=Amanda L.|date=5 January 2017|title=Debating the Truth|url=http://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/1532673X16686555|journal={{нп3|American Politics Research||en||American Politics Research}}|pages = 304-331|volume = 45|issue = 2|doi=10.1177/1532673x16686555}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Хабарнигорӣ]]</text>
      <sha1>spztluiarezqg1qmendmyegpu6d8ebd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юрий Баранов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213009</id>
    <revision>
      <id>1473326</id>
      <parentid>1211964</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="pnfpha57bkz8ii0slgy6c6vy9kwtll2" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Баранов Юрий Иванович''' ( [[1942]]) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 – каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС

== Зиндагинома ==
Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr.html?start=78|title=Таърихи СССР - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст.  

То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад.

Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ – и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард.

== Корнома ==
Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст. Ӯ беш аз 16 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон – парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст. 

== Ордену мукофтҳо ==
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
*  {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}}</text>
      <sha1>pnfpha57bkz8ii0slgy6c6vy9kwtll2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473327</id>
      <parentid>1473326</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="0d1hzyj333pobihnkdlzt0kwp8gjxb7" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Баранов Юрий Иванович''' ([[1942]]) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 — каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС

== Зиндагинома ==
Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr.html?start=78|title=Таърихи СССР - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. 

То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад.

Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ — и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард.

== Корнома ==
Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст. Ӯ беш аз 16 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон — парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст.

== Ордену мукофтҳо ==
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}}</text>
      <sha1>0d1hzyj333pobihnkdlzt0kwp8gjxb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473328</id>
      <parentid>1473327</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="6k9r8wa0v8jnignojz583fmgewbcowz" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Баранов Юрий Иванович''' ([[1942]]) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 — каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС

== Зиндагинома ==
Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr/item/8283-yri-baranov-%E2%80%93-legendai-varzish-rekordsmen-49-%E2%80%93-karatai-jahon.html|title=ЮРИЙ БАРАНОВ – ЛЕГЕНДАИ ВАРЗИШ РЕКОРДСМЕНИ 49 – КАРАТАИ ҶАҲОН - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. 

То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад.

Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ — и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард.

== Корнома ==
Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст. Ӯ беш аз 16 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон — парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст.

== Ордену мукофтҳо ==
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}}</text>
      <sha1>6k9r8wa0v8jnignojz583fmgewbcowz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473329</id>
      <parentid>1473328</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="lmwfch1y3xz1wzprx46urjp9m6t71gg" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Баранов Юрий Иванович''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 — каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС

== Зиндагинома ==
Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr/item/8283-yri-baranov-%E2%80%93-legendai-varzish-rekordsmen-49-%E2%80%93-karatai-jahon.html|title=ЮРИЙ БАРАНОВ – ЛЕГЕНДАИ ВАРЗИШ РЕКОРДСМЕНИ 49 – КАРАТАИ ҶАҲОН - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. 

То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад.

Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ — и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард.

== Корнома ==
Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст. Ӯ беш аз 16 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон — парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст.

== Ордену мукофтҳо ==
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}}</text>
      <sha1>lmwfch1y3xz1wzprx46urjp9m6t71gg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473330</id>
      <parentid>1473329</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="ta6mahzucc4rzg2kf353hj3jc1jzgtj" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Баранов Юрий Иванович''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 — каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС

== Зиндагинома ==
Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr/item/8283-yri-baranov-%E2%80%93-legendai-varzish-rekordsmen-49-%E2%80%93-karatai-jahon.html|title=ЮРИЙ БАРАНОВ – ЛЕГЕНДАИ ВАРЗИШ РЕКОРДСМЕНИ 49 – КАРАТАИ ҶАҲОН - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. 

То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад.

Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ — и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард.

== Корнома ==
Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст. Ӯ беш аз 17 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ki-news.ru/news/na-kubani-skonchalsia-parashiutist-popavshii-v-knigu-rekordov-ginnesa/|title=На Кубани скончался парашютист, попавший в Книгу рекордов Гиннеса|date=2022-06-21|publisher=Краснодарские известия}}&lt;/ref&gt;. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон — парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст.

== Ордену мукофтҳо ==
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}}</text>
      <sha1>ta6mahzucc4rzg2kf353hj3jc1jzgtj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473331</id>
      <parentid>1473330</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="cqzrqdvp5jv1ikcpjtbia1h9zfzairm" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Юрий Иванович''' '''Баранов''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 — каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС

== Зиндагинома ==
Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr/item/8283-yri-baranov-%E2%80%93-legendai-varzish-rekordsmen-49-%E2%80%93-karatai-jahon.html|title=ЮРИЙ БАРАНОВ – ЛЕГЕНДАИ ВАРЗИШ РЕКОРДСМЕНИ 49 – КАРАТАИ ҶАҲОН - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. 

То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад.

Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ — и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард.

== Корнома ==
Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.trud.ru/article/27-05-2000/6756_nikto_ne_prygal_bolshe_chem_baranov.html|title=Труд: НИКТО НЕ ПРЫГАЛ БОЛЬШЕ, ЧЕМ БАРАНОВ|website=www.trud.ru|date=2000-05-27|lang=ru|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Ӯ беш аз 17 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ki-news.ru/news/na-kubani-skonchalsia-parashiutist-popavshii-v-knigu-rekordov-ginnesa/|title=На Кубани скончался парашютист, попавший в Книгу рекордов Гиннеса|date=2022-06-21|publisher=Краснодарские известия}}&lt;/ref&gt;. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон — парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст.

== Ордену мукофтҳо ==
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}}</text>
      <sha1>cqzrqdvp5jv1ikcpjtbia1h9zfzairm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Иёлоти Федеративии Микронезия</title>
    <ns>1</ns>
    <id>261967</id>
    <revision>
      <id>1473313</id>
      <parentid>1096406</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Баҳс:Микронезия]] to [[Баҳс:Иёлоти Федеративии Микронезия]]</comment>
      <origin>1096406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0" xml:space="preserve">{{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}}</text>
      <sha1>dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Афсонак (ҷинси рустанӣ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>269370</id>
    <revision>
      <id>1473358</id>
      <parentid>1107494</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T10:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Баҳс:Афсонак]] to [[Баҳс:Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</comment>
      <origin>1107494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0" xml:space="preserve">{{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}}</text>
      <sha1>dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Идигул Қосимзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276291</id>
    <revision>
      <id>1473307</id>
      <parentid>1420675</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T03:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6216" sha1="hdoiiy6ot37c22wrdbtuo9si3vbfisl" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Идигул Қосимзода
 |номи аслӣ            = Қосимзода Идигул Тағо
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     = 4.01.1968
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Вахш}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    = 22.7.2021
 |маҳалли даргузашт    = 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = Донишкадаи омӯзгории шаҳри Қӯрғонтеппа
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои педагогика}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Қосимзода Идигул Тағо''' ([[4 январ]]и [[соли 1968|1968]], [[ноҳияи Вахш]], [[вилояти Қурғонтеппа]], [[ҶШС Тоҷикистон]] — [[22 июл]]и [[2021]], [[Тоҷикистон]]) — омӯзгор, доктори илмҳои педагогика (2013), ходими давлатӣ, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].

== Зиндагинома ==
Қосимзода Идигул Тағо 4 январи 1968 дар ноҳияи Вахши вилояти Қурғонтеппа ба дунё омадааст.  Соли 1990 [[Донишкадаи омӯзгории шаҳри Қӯрғонтеппа|Донишкадаи омӯзгории шаҳри Қӯрғонтеппаро]] хатм кардааст. Ихтисос омӯзгор, доктори илмҳои педагогика.

* 1990—1992 — Котиби масъули шуъбаи кор бо ноболиғони Ҳукумати ноҳияи Вахш.
* 1992—2003 — Омӯзгори мактаби таҳсилоти умумии № 51-и ноҳияи Вахш.
* 2003—2006 — Омӯзгори  [[Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода]].
* 2008—2015 — Муовини ректор оид ба тарбияи Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода.
* 2015 — 2017 — Ректори Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода.
* 2017—2020 — Раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Аз соли 2020 то охири умр вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/35|title=Қосимзода Идигул Тағо|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808204759/https://parlament.tj/deputats/35|archivedate=2020-08-08}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
Перомуни хусусиятҳои дидактики омӯзиши забони русӣ дар макотиби олии ҷумҳурӣ, вазифаҳои илмӣ-ҷаҳонбинии омӯхтани он ҷиҳати ташаккули салоҳияти донишҷӯёни тоҷикизабон таҳқиқот анҷом додааст&lt;ref&gt;[[Ёрмуҳаммади Сучонӣ]]. Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Зери таҳрири [[Сайфиддин Назарзода]]. – Душанбе, 2016. – С. 266—267. – 720 с.&lt;/ref&gt;. 

== Даргузашт ==
Идигул Қосимзода 22 июли 2021 бар асари бемории вируси куруно, дар синни 53-солагӣ даргузашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20210722/darguzashti-idigul-osimzoda-vakili-porlumon-va-raisi-sobii-kumitai-zanon|title=Даргузашти Идигул Қосимзода, вакили порлумон ва раиси собиқи Кумитаи занон дар синни 53-солагӣ|website=asiaplustj.info|date=2021-07-22|publisher=Хабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus|accessdate=2021-07-22}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==

* Дидактические особенности культурно-формирующие обучения русскому языку высших учебных заведениях Республики Таджикистан. – Д., 2007;
* Научно-мировозренческие функции обучения русскому языку в рамках формирования профессиональных компотенции студентов – таджиков (на примере вузов Руспублики Таджикистан): Дисс…доктора пед. наук. – Д., 2013.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо|Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>hdoiiy6ot37c22wrdbtuo9si3vbfisl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷозе Моуринё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308055</id>
    <revision>
      <id>1473351</id>
      <parentid>1469589</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29948-88</username>
        <id>129388</id>
      </contributor>
      <origin>1473351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11278" sha1="n1gsqhx6yodlswifo0tx308x6pglkqr" xml:space="preserve">{{Футболбоз
| ном = Ҷозе Моуринё
| ҷинс = м
| номи пурра = Ҷозе Мариу душ Сантуш Моуринё Феликс&lt;br&gt;({{lang-pt|José Mário dos Santos Mourinho Félix}})
| лақаб = ''Вижа'' ({{lang-en|The Special One}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/4392444.stm|title=The world according to Mourinho|lang=en|website=[[BBC Sport]]|date=2005-10-31|accessdate=2022-04-20|archive-date=2022-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601144851/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/4392444.stm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt; ''Ягона'' ({{lang-en|The Only One}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2188170/Jose-Mourinho-wants-called-Only-Special-One.html|title=Mourinho: I have won too much to be the Special One… I deserve to be called the Only One|website=[[Daily Mail]]|date=2012-08-14|lang=en|accessdate=2022-04-20|archive-date=2022-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528010803/https://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2188170/Jose-Mourinho-wants-called-Only-Special-One.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt; ''Моур'' ({{lang-en|Mour}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sovsport.ru/football/articles/2:877440-mour-sdelal-svoe-delo-kak-uvolnyali-joze-mourinyu|lang=ru|title=Моур кори худро кард! Чӣ гуна Ҷозе Моуринёро барканор карданд|author=Степан Чаушян|website=«[[Советский спорт]]»|date=2018-12-18|accessdate=2022-04-20|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821033040/https://www.sovsport.ru/football/articles/2:877440-mour-sdelal-svoe-delo-kak-uvolnyali-joze-mourinyu|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
| тасвир = José Mourinho 20250206 (1).jpg
| бар = 
| тавсифи тасвир = 
| таърихи таваллуд = 26.01.1963
| зодгоҳ = {{зодгоҳ|Сетубал}}, [[Португалия|Портуғол]]
| шаҳрвандӣ = {{Парчами Португалия|20px}} [[Португалия|Портуғол]]
| таърихи даргузашт = 
| маҳалли даргузашт = 
| қад = 176
| вазн = 
| мавқеъ = [[Нимҳимоятгар (футбол)| Миёнмайдон]]
| бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Португалия|20px}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]» 
| вазифа = Сармураббӣ
| бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол
|1976–1977|{{Парчами Португалия|20px}} «Эстудиантес Порталегре»|
|1977–1978|{{Парчами Португалия|20px}} «Калдаш»|
|1978–1979|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Униан Лейрия (бошгоҳи футбол)|Униан Лейрия]]»|
|1979–1980|{{Парчами Португалия|20px}} «О Синдикату»|
|1980–1981|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Белененсеш (бошгоҳи футбол)|Белененсеш]]»|}}
| бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол
|1981–1982|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Риу Аве (бошгоҳи футбол)|Риу Аве]]»|16 (2)
|1982–1983|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Белененсеш (бошгоҳи футбол)|Белененсеш]]»|16 (2)
|1983–1985|{{Парчами Португалия|20px}} «Сезимбра»|35 (1)
|1985–1987|{{Парчами Португалия|20px}} «Комерсиу ва Индустия»|27 (8)
|'''1981—1987'''|'''Ҷамъ'''|'''94 (13)'''}}
| мунтахаби миллӣ = 
| бошгоҳҳои мураббигарӣ = {{маснад дар футбол
|1986–1987|{{Парчами Португалия|20px}} «Комерсиу ва Индустия» (то 15 сола)|
|1987–1988|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Витория (Сетубал) (бошгоҳи футбол)|Витория (Сетубал)]]» (то 17 сола)|
|1987–1988|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Витория (Сетубал) (бошгоҳи футбол)|Витория (Сетубал)]]» (то 19 сола) {{Ёвари сармураббӣ}}|
|1988–1989|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Витория (Сетубал) (бошгоҳи футбол)|Витория (Сетубал)]]» (то 17 сола)|
|1989–1990|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Витория (Сетубал) (бошгоҳи футбол)|Витория (Сетубал)]]» (то 19 сола)|
|1990–1991|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Эштрела (Амадора) (бошгоҳи футбол)|Эштрела (Амадора)]]» {{Ёвари сармураббӣ}}|
|1992–1993|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Спортинг (бошгоҳи футбол)|Спортинг (Лиссабон)]]» {{Ёвари сармураббӣ}}|
|1993–1996|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Порту (бошгоҳи футбол)|Порту]]» {{Ёвари сармураббӣ}}|
|1996–2000|{{Парчами Испания|20px}} «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» {{Ёвари сармураббӣ}}|
|2000|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]»|
|2001–2002|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Униан Лейрия (бошгоҳи футбол)|Униан Лейрия]]»|
|2002–2004|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Порту (бошгоҳи футбол)|Порту]]»|
|2004–2007|{{Парчами Англия|20px}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]»|
|2008–2010|{{Парчами Италия|20px}} «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]»|
|2010–2013|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|
|2013–2015|{{Парчами Англия|20px}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]»|
|2016–2018|{{Парчами Англия|20px}} «[[Манчестер Юнайтед]]»|
|2019–2021|{{Парчами Англия|20px}}  «[[Тоттенҳем Ҳотспур]]»|
|2021–2024|{{Парчами Италия|20px}} «[[Рум (бошгоҳи футбол)|Рум]]»|
|2024–2025|{{Парчами Туркия|20px}} «[[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча]]»|
|2025–2026|{{Парчами Португалия|20px}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]»|
}}
| медалҳо = 
| викианбор = José Mourinho
}}

'''Ҷозе́ Ма́риу душ Са́нтуш Моури́нё Фе́ликс''' ({{lang-pt|''José Mário dos Santos Mourinho Félix''}}; [[26 январ|26 январи]] [[1963]], [[Сетубал]], [[Португалия|Портуғол]]) — мураббии [[Португалия|портуғолӣ]]. Ҳоло сармураббии бошгоҳи «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]». Ӯро яке аз бузургтарин мураббиёни тамоми даврон&lt;ref name=&quot;espn1&quot;&gt;{{cite web |url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1514848/ |title=Greatest Managers, No. 9: Jose Mourinho |publisher=Espn Fc |date=7 August 2013 |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023073918/http://espnfc.com/news/story/_/id/1514848/ |archive-date= 23 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://espn.go.com/sportsnation/post/_/id/9539744/greatest-all-soccer-managers |title=Rank: Greatest all-time soccer managers – SportsNation – ESPN |publisher=Espn.go.com |date=9 August 2013 |access-date=19 January 2014 |archive-date=18 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118181435/http://espn.go.com/sportsnation/post/_/id/9539744/greatest-all-soccer-managers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ва пурифтихортарин мураббиёни таърих медонанд&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html |title=Guardiola on his way to becoming the most successful coach of all time |publisher=Marca |last1=Rubio |first1=Alberto |last2=Clancy |first2=Conor |date=23 May 2019 |access-date=11 August 2019 |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624040914/https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;guardiola conference&quot;&gt;[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/7643868/Barcelona-v-Inter-Milan-Jose-Mourinho-best-manager-in-the-world-says-Pep-Guardiola.html Jose Mourinho 'best manager in the world', says Pep Guardiola] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110211104823/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/7643868/Barcelona-v-Inter-Milan-Jose-Mourinho-best-manager-in-the-world-says-Pep-Guardiola.html |date=2011-02-11 }}. ''[[The Daily Telegraph]]'' (28 April 2010). Retrieved on 23 August 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2010/10/02/2147187/arrigo-sacchi-real-madrid-manager-jose-mourinho-is-a «José Mourinho is a ‘phenomenon’», says Arrigo Sacchi] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120208083548/http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2010/10/02/2147187/arrigo-sacchi-real-madrid-manager-jose-mourinho-is-a |date=2012-02-08 }}. ''goal.com'' (2010-10-2). Retrieved on 2 October 2010. {{pt icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://soccerlens.com/wesley-sneijder-believes-jose-mourinho-will-coach-manchester-united-and-england-in-the-future/51347/ «Best Coach in the World», says Wesley Sneijder] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110716101126/http://soccerlens.com/wesley-sneijder-believes-jose-mourinho-will-coach-manchester-united-and-england-in-the-future/51347/ |date=2011-07-16 }}. ''Soccerlens'' (11 March 2011). Retrieved on 2011-03-11. {{pt icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1182630/index.htm «Real Madrid’s maestro may be the best coach in any sport»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110628234248/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1182630/index.htm |date=2011-06-28 }}. ''[[Sports Illustrated]]'' (7 March 2011). Retrieved on 2011-03-07.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/521041 |title=Ҷозе Моуринё:Ман худамро мураббии бузург мешуморам |access-date=2013-06-05 |archive-date=2013-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111171910/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/521041 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}{{Portugal-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>n1gsqhx6yodlswifo0tx308x6pglkqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Картир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>310242</id>
    <revision>
      <id>1473343</id>
      <parentid>1370923</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>таҳрир</comment>
      <origin>1473343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="3cbbw9t84elpy8eh3y8ke7p1xyrka8o" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Картир''' ё '''Кардир''' ({{lang-pal|𐭪𐭫𐭲𐭩𐭫}}; {{ВД-Дебоча}}) — мӯъбади баландпояи дини [[зардуштия]] дар даврони [[Соcонӣ]]. Иқдомоти ӯ дар заминаи пешрафти ҷойгоҳи суннати [[маздаясно|маздаясноӣ]] пураҳаммият пиндошта мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Kartir's [http://www.avesta.org/mp/kz.html inscription on the Ka'ba-i Zartosht] and the [http://www.avesta.org/mp/knr.htm inscription at Naqsh-e Rajab] from {{cite encyclopedia|author=MacKenzie, David Niel (trans.)|
encyclopedia=Henning Memorial Volume|title=The Kartir Inscriptions| year=1970|location=London|publisher=Lund Humphries|isbn=0-85331-255-9}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мӯбадон]]</text>
      <sha1>3cbbw9t84elpy8eh3y8ke7p1xyrka8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саъиди Тойӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311875</id>
    <revision>
      <id>1473302</id>
      <parentid>1376894</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T21:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="1m2g34ghwgooq09jodmydh21xfx2jeh" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Саъиди Тойӣ''' ({{lang-fa|سعید طایی}}, мулаққаб ба '''Зайнушшуаро'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF_%D8%B7%D8%A7%DB%8C%DB%8C|title=سعید طایی - ویکیجو {{!}} دانشنامه آزاد پارسی|website=wikijoo.ir|accessdate=2023-10-18}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;; ? — қарни XII) — {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и қасидасарои форс-тоҷик дар дарбори Салҷуқиёни Ироқ.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>1m2g34ghwgooq09jodmydh21xfx2jeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саъдуддини Ҳиравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316023</id>
    <revision>
      <id>1473301</id>
      <parentid>1395927</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T21:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="7gwtzzydyyq427zh3y8sjxe1yr3ij76" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Саъдуддини Ҳиравӣ''' ({{lang-fa|سعدالدین هروی}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF_%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C|title=سعید هروی - ویکیجو {{!}} دانشنامه آزاد پارسی|website=wikijoo.ir|accessdate=2024-04-08|archivedate=2024-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408155123/https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF_%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C}}&lt;/ref&gt;; ? — 1364, Хуросон) — {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и форс-тоҷик.

== Зиндагинома ==
Ҷараёни зиндагии Саъдуддини Саъиди Ҳиравӣ чандон равшан нест. Бештар дар Исфаҳон зистааст. Қасидаҳояш дар сабки ироқӣ гуфта шудаанд. Бино ба маълумоти маъхазҳо девони Саъдуддини Саъиди Ҳиравӣ аз 5000 байт иборат будааст, ки мутаассифона ҳанӯз дастраси аҳли илму адаб нагардидааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{ЭСТ|Саъдуддин Сайди Ҳиравӣ|6|муаллиф=М. Диловаров}}&lt;/ref&gt;. Саъдуддини Сайди Ҳиравӣ қасидаи зиёде навиштааст.
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Байтҳои зер намунае аз як қасидаи ӯянд:
Субҳ аст, хоз, ай бути гулрӯю май биёр,
То рӯҳ парварем аз он рӯи хушгувор.
Гаҳ чанг дарзанем бад-он зулфи мушкбез,
Гаҳ бӯса барканем аз он лаъли обдор.
Моро агарчи об намондаст дар ҷигар,
Ҳар шаб зи дарди ҳаҷри ту дарё шавад канор.
&lt;/poem&gt;|сарчашма=}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>7gwtzzydyyq427zh3y8sjxe1yr3ij76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лутфуллоҳи Нишопурӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316199</id>
    <revision>
      <id>1473332</id>
      <parentid>1396654</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T07:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Furuzonfar Nematov</username>
        <id>33512</id>
      </contributor>
      <origin>1473332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="450" sha1="oxdfr404380p1hvxk91zi7wej4uz32c" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Лутфуллоҳи Нишопурӣ''' ({{lang-fa|لطف‌الله بن‌سلیمان‌شاه نیشابوری}}; ? — 1455, Нишопур) — {{шоир}} ва [[донишманд]]и форс-тоҷик.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* شعر فارسی در عهد شاهرخ یا آغاز انحطاط در شعر فارسی، تألیف احسان یار شاطر، تهران ۱۳۳۴، ص ۲۰۴</text>
      <sha1>oxdfr404380p1hvxk91zi7wej4uz32c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Офиси байзавӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323314</id>
    <revision>
      <id>1473320</id>
      <parentid>1463667</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T05:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>163</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing President_Ronald_Reagan_working_at_his_desk_in_the_Oval_Office.jpg with [[File:President_Ronald_Reagan_Working_at_His_Desk_in_The_Oval_Office_-_DPLA_-_0bed851799b452dabc3d1dc32b77eb6b.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because</comment>
      <origin>1473320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5441" sha1="l6s0pee59j3ektmkacplkqz2mh1w8wu" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
'''Офиси байзавӣ''' ({{Lang-en|Oval Office}}) — [[Утоқи корӣ|дафтари]] [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти Иёлоти Муттаҳида]] дар [[Кохи Сафед]].

== Маълумоти умумӣ ==
Он дар қаноти ғарбии бино воқеъ буда, се тирезаи калон ба тарафи ҷануб ва чор дар дорад. Тарафи шарқӣ ба сӯи Боғи садбарг, тарафи ғарб ба идора ва ошхонаи хурди хусусӣ, аз шимолу ғарб ба долони ҷиноҳи ғарбӣ ва аз шимолу шарқ ба утоқи кории котиби президент мекушояд. Мизи сарвари давлат дар назди тирезаҳои ҷанубӣ қарор дорад. Дар тарафи шимол оташдон мавҷуд аст. Диаметри калон 10,9 метр, диаметри хурд 8,8 метр, баландии шифт 5,6 метр аст.

Версияи аввалини Дафтари байзавӣ соли 1909 аз ҷониби меъмор Нейтана Вайта  дар вақти президент [[Уилям Ҳовард Тафт|Вилям Тафт]] сохта шудааст.

Дар соли 1934 дар вақти роҳбарии президент [[Франклин Рузвелт]] утоқ аз нав сохта шуд.

== Нигористон ==
&lt;gallery perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;280&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Акс:Trump_speaking_with_Putin_oval_office.jpg|пайванд=Файл:Trump_speaking_with_Putin_oval_office.jpg|алт=Дональд Трамп ведёт телефонный разговор с Владимиром Путиным. 28 января 2017 года| [[Доналд Трамп]] бо [[Владимир Путин]] сӯҳбати телефонӣ анҷом дод. 28 январи соли 2017
Акс:Obama_standing_in_the_Oval_Office.jpg|пайванд=Файл:Obama_standing_in_the_Oval_Office.jpg|алт=Президент Обама в овальном кабинете. 20 октября 2009 года| Президент [[Барак Обама|Обама]] дар Дафтари байзавӣ. 20 октябри соли 2009
Акс:Paul_Kagame_with_George_Bush_March_4,_2003.jpg|пайванд=Файл:Paul_Kagame_with_George_Bush_March_4,_2003.jpg|алт=Одно из рукопожатий перед камином. Март 2003, гость — Поль Кагаме|Яке аз дастфишурӣ дар назди оташдон. Март 2003, меҳмон - Пол Кагаме
Акс:President Ronald Reagan Working at His Desk in The Oval Office - DPLA - 0bed851799b452dabc3d1dc32b77eb6b.jpg|пайванд=Файл:President Ronald Reagan Working at His Desk in The Oval Office - DPLA - 0bed851799b452dabc3d1dc32b77eb6b.jpg|алт=Овальный кабинет в 1988 году, во времена администрации Рональда Рейгана|Дафтари байзавӣ соли 1988, дар давраи маъмурияти [[Роналд Рейган]].
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Кохи Сафед: Роҳнамои таърихӣ.'' Ассотсиатсияи таърихии Кохи Сафед ва Ҷамъияти миллии ҷуғрофӣ: 2001. {{ISBN|0-912308-79-6}} .
* Эббот Ҷеймс А. , ва Элейн М. Райс. ''Тарҳрезии Camelot: Барқарорсозии Кохи Сафед Кеннеди.'' Ван Ностранд Рейнхольд: 1998. {{ISBN|0-442-02532-7}} .
* Клинтон, Ҳиллари Родҳам. ''Даъват ба Кохи Сафед: Дар хона бо таърих.'' Саймон ва Шустер: 2000. {{ISBN|0-684-85799-5}} .
* Монкман, Бетти С. ''Кохи Сафед: Мебелҳои таърихӣ ва оилаҳои аввал.'' Матбааи Abbeville: 2000. {{ISBN|0-7892-0624-2}} .
* Райан, Вилям ва Десмонд Гиннес. ''Кохи Сафед: Таърихи меъморӣ.'' Ширкати китобҳои McGraw Hill: 1980. {{ISBN|0-07-054352-6}} .
* Сийл, Вилям. ''Хонаи президент.'' Ассотсиатсияи таърихии Кохи Сафед ва Ҷамъияти миллии ҷуғрофӣ: 1986. {{ISBN|0-912308-28-1}} .
* Сийл, Вилям, ''Кохи Сафед: Таърихи идеяи амрикоӣ.'' Ассотсиатсияи таърихии Кохи Сафед: 1992, 2001. {{ISBN|0-912308-85-0}} .
* Ғарб, Ҷ. Б. бо Мэри Линн Котз. ''Дар болохона дар Кохи Сафед: Ҳаёти ман бо хонумҳои аввал.'' Тарсончак, МакКенн ва Геогеган: 1973. {{ISBN|0-698-10546-X}} .

== Мақолаҳо ==
* {{Cite web|url=http://www.home-designing.com/2008/11/us-presidents-office-interiors|title=Как изменялся Овальный кабинет в период времени с 1909 по 2005 гг.|author=|date=|publisher=Home Designing|lang=en|deadlink=no|accessdate=2016-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714062555/http://www.home-designing.com/2008/11/us-presidents-office-interiors|archivedate=2014-07-14}}]

[[Гурӯҳ:Утоқҳо дар Кохи Сафед]]</text>
      <sha1>l6s0pee59j3ektmkacplkqz2mh1w8wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хосият Махсумова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326753</id>
    <revision>
      <id>1473296</id>
      <parentid>1442817</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зиндагинома */</comment>
      <origin>1473296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5490" sha1="naadboznx0of4a6mghoct31a25ozbse" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Хосият Махсумова''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[омӯзгор]]и тоҷик, Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон, узви Иттифоқи донорҳои фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ, «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон».

== Зиндагинома ==
Хосият Махсумова 20 сентябри соли 1925 дар деҳаи Чашмаи Козии ноҳияи Ғарм дар оилаи ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ [[Нусратулло Махсум]] ва Ҳалимахон ба дунё омадааст. Моҳи декабри соли 1933 оилаи онҳо ба Маскав кӯчид ва Хосият маълумоти ибтидоиро дар мактаби № 19 ба номи В. Г. Белинский гирифт.

Дар солҳои таҳсил дар Маскав бо [[Надежда Крупская]], ҳамсари [[Владимир Ленин]], вохӯрдааст, ки ин вохӯрӣ дар ояндаи ҳаёти ӯ таъсиргузор буд. 12 июли соли 1937 падараш Нусратулло Махсум бо туҳмат ҳабс шуд, ки ин ба зиндагии оилаи онҳо душвориҳои зиёд овард. Бо вуҷуди ин, Хосият Махсумова бо баҳои аъло мактабро хатм намуда, аввалин тоҷикдухтаре гардид, ки ба факултети физикаю математикаи Институти педагогӣ дохил шуд.

== Корнома ==
Соли 1947 ба ҳайси муаллими фанни математика дар мактаби миёнаи шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ кард. Соли 1948 мудири қисми таълимии ҳамон мактаб таъйин гардид. Соли 1962 ба Омӯзишгоҳи педагогии томактабии ба номи Н. К. Крупскаяи Душанбе ба кор омад ва дар вазифаҳои омӯзгор, мудири қисми таълимӣ фаъолият кард. Солҳои 1964—1980 директори Омӯзишгоҳи педагогии ба номи Н. К. Крупская буд. Бо ташаббуси ӯ дар ин муассиса шуъбаи мусиқӣ кушода шуд.

== Нақш дар рушди маориф ==
Хосият Махсумова тамоми фаъолияти худро ба таълиму тарбияи насли наврас, бахусус духтарони деҳот, бахшидааст. Ӯ на танҳо донишҷӯёни худро таълим медод, балки ҳамчун як донори фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ барои фронт ва ҷанговарони захмӣ хун месупорид.

Барои саҳми беназираш дар рушди маориф, Хосият Махсумова бо нишони фахрии «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар мукофотҳои давлатӣ қадрдонӣ шудааст. Инчунин, ӯ аввалин зани тоҷик буд, ки бо Медали ба номи Н. К. Крупская сарфароз гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/yake-az-shoistatarin-om-zgori-asri-hh-hosiyat-mahsumova-tamomi-faoliyati-me-natiashro-ba-talimu-tarbiyai-duhtaroni-no-iya-oi-durdast-bahshid/|title=ЯКЕ АЗ ШОИСТАТАРИН ОМӮЗГОРИ АСРИ ХХ. Хосият Махсумова тамоми фаъолияти меҳнатиашро ба таълиму тарбияи духтарони ноҳияҳои дурдаст бахшид|author=Раъно Нусратулло|date=2023-03-08|publisher=АМИТ «Ховар»|lang=|accessdate=2025-09-20}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоиза ва унвонҳо ==
* Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон
* Медали ба номи Н. К. Крупская
* Донори фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ
* «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон»

== Бузургдошт ==
Соли 2014 Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ба номи ӯ гузошта шуд.

Соли 2006, ба муносибати ба падараш Нусратулло Махсум додани унвони Қаҳрамони Тоҷикистон, Хосият Махсумова ин ҷоизаро аз дасти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон гирифт.

Хосият Махсумова 9 марти соли 2007 даргузашт. Вай аз худ шогирдони зиёдеро боқӣ гузошт, ки дар гӯшаву канори Тоҷикистон ва берун аз он дар вазифаҳои гуногун фаъолият доранд. Ӯ яке аз 10 омӯзгори машҳуртарин ва шоистатарини асри XX дар Тоҷикистон дониста мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>naadboznx0of4a6mghoct31a25ozbse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473297</id>
      <parentid>1473296</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6101" sha1="pjdxfi0yyhcp4l4r3dcd6labfgjmq6q" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Хосият Махсумова''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[омӯзгор]]и тоҷик, Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон, узви Иттифоқи донорҳои фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ, «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон».

== Зиндагинома ==
Хосият Махсумова 20 сентябри соли 1925 дар деҳаи Чашмаи Козии ноҳияи Ғарм дар оилаи ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ [[Нусратулло Махсум]] ва Ҳалимахон ба дунё омадааст. Моҳи декабри соли 1933 оилаи онҳо ба Маскав кӯчид ва Хосият маълумоти ибтидоиро дар мактаби № 19 ба номи В. Г. Белинский гирифт.

Дар солҳои таҳсил дар Маскав бо [[Надежда Крупская]], ҳамсари [[Владимир Ленин]], вохӯрдааст, ки ин вохӯрӣ дар ояндаи ҳаёти ӯ таъсиргузор буд. 12 июли соли 1937 падараш Нусратулло Махсум бо туҳмат ҳабс шуд, ки ин ба зиндагии оилаи онҳо душвориҳои зиёд овард. Бо вуҷуди ин, Хосият Махсумова бо баҳои аъло мактабро хатм намуда, аввалин тоҷикдухтаре гардид, ки ба факултети физикаю математикаи Институти педагогӣ дохил шуд.

=== Хонавода ===
Хосият Махсумова соли 1949 ба Тӯйчӣ Қобилов ба шавҳар баромад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pitfi.tj/node/1105|title=Имрӯз, 19 май пораи хоки қаҳрамонони Тоҷикистон – Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва сиёсатмадори маъруф Нисор Муҳаммад ба Ватан оварда шуд.|website=www.pitfi.tj|publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
Соли 1947 ба ҳайси муаллими фанни математика дар мактаби миёнаи шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ кард. Соли 1948 мудири қисми таълимии ҳамон мактаб таъйин гардид. Соли 1962 ба Омӯзишгоҳи педагогии томактабии ба номи Н. К. Крупскаяи Душанбе ба кор омад ва дар вазифаҳои омӯзгор, мудири қисми таълимӣ фаъолият кард. Солҳои 1964—1980 директори Омӯзишгоҳи педагогии ба номи Н. К. Крупская буд. Бо ташаббуси ӯ дар ин муассиса шуъбаи мусиқӣ кушода шуд.

== Нақш дар рушди маориф ==
Хосият Махсумова тамоми фаъолияти худро ба таълиму тарбияи насли наврас, бахусус духтарони деҳот, бахшидааст. Ӯ на танҳо донишҷӯёни худро таълим медод, балки ҳамчун як донори фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ барои фронт ва ҷанговарони захмӣ хун месупорид.

Барои саҳми беназираш дар рушди маориф, Хосият Махсумова бо нишони фахрии «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар мукофотҳои давлатӣ қадрдонӣ шудааст. Инчунин, ӯ аввалин зани тоҷик буд, ки бо Медали ба номи Н. К. Крупская сарфароз гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/yake-az-shoistatarin-om-zgori-asri-hh-hosiyat-mahsumova-tamomi-faoliyati-me-natiashro-ba-talimu-tarbiyai-duhtaroni-no-iya-oi-durdast-bahshid/|title=ЯКЕ АЗ ШОИСТАТАРИН ОМӮЗГОРИ АСРИ ХХ. Хосият Махсумова тамоми фаъолияти меҳнатиашро ба таълиму тарбияи духтарони ноҳияҳои дурдаст бахшид|author=Раъно Нусратулло|date=2023-03-08|publisher=АМИТ «Ховар»|lang=|accessdate=2025-09-20}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоиза ва унвонҳо ==
* Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон
* Медали ба номи Н. К. Крупская
* Донори фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ
* «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон»

== Бузургдошт ==
Соли 2014 Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ба номи ӯ гузошта шуд.

Соли 2006, ба муносибати ба падараш Нусратулло Махсум додани унвони Қаҳрамони Тоҷикистон, Хосият Махсумова ин ҷоизаро аз дасти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон гирифт.

Хосият Махсумова 9 марти соли 2007 даргузашт. Вай аз худ шогирдони зиёдеро боқӣ гузошт, ки дар гӯшаву канори Тоҷикистон ва берун аз он дар вазифаҳои гуногун фаъолият доранд. Ӯ яке аз 10 омӯзгори машҳуртарин ва шоистатарини асри XX дар Тоҷикистон дониста мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>pjdxfi0yyhcp4l4r3dcd6labfgjmq6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луи Массинён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327197</id>
    <revision>
      <id>1473333</id>
      <parentid>1446270</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8622" sha1="a2iwrd3j0dbw24hjg1nyl8vha25neyk" xml:space="preserve">{{Олим
 |Ном                  = Луи Массинён
 |Асли ном             = {{lang-fr|Louis Massignon}}
 |Тасвир               = Массиньон, Луи.jpg
 |Ватс                 = 
 |Тавзеҳи тасвир       = 
 |Таърихи таваллуд     = [[25 июл]]и соли [[1883]]
 |Маҳалли таваллуд     = [[Ножан-сюр-Марн]], [[Валь-де-Марн]], [[Франсия]]
 |Таърихи даргузашт    = [[4 ноябр]]и соли [[1962]]
 |Маҳалли даргузашт    = [[Пордик]], [[Бретань]], [[Франсия]]
 |Соҳаи илм            = [[шарқшиносӣ]], [[исломшиносӣ]], [[арабистика]]
 |Ҷойи кор             = [[Сорбонна]], [[Коллеж де Франс]]
 |Дараҷаи илмӣ         = [[доктор (унвон)|доктори илм]]
 |Унвони илмӣ          = [[профессор]]
 |Альма-матер          = [[Коллеж де Франс]]
 |Роҳбари илмӣ         = 
 |Шогирдони машҳур     = [[Анри Корбен]]
 |Маъруф ба            = таҳқиқоти тасаввуф ва шахсияти Мансури Ҳаллоҷ
 |Мукофот ва ҷоизаҳо   = 
 |Имзо                 = 
 |Бари имзо            = 
 |Сайт                 = 
 |Викитека             = 
}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], [[Ножан-сюр-Марн]], [[Вал-де-Марн]] — [[4 ноябр]]и [[1962]], [[Пордик]], [[Бретан]]) — шарқшинос, исломшинос ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] [[Лисейи Людовики Бузург]]ро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос [[Масперо, Анри|Анри Масперо]] таҳсил мекард) бо дараҷаи [[Бакалавриат|бакалавр]] хатм намуд. Соли [[1902]] [[Коллеж де Франс]]ро хатм карда, барои рисолааш дар бораи [[Юрфе, Оноре д’|Оноре д’Юрфе]] дараҷаи [[лисенсиат]] гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб [[Шарль Эжен де Фуко]] ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори [[Сорбонна]], президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо [[Франсиски Ассизӣ]] соли 1219 бо султон [[Ал-Комил Муҳаммад ибн Аҳмад|Ал-Комил]] мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба [[Греко-католисизм|калисои юнонӣ-католикӣ]] ([[Калисои католикии мелкӣ]]) гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Али Шариати]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ|Мансур ал-Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>a2iwrd3j0dbw24hjg1nyl8vha25neyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473334</id>
      <parentid>1473333</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Луис Массинон]] to [[Луис Массинён]]</comment>
      <origin>1473333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8622" sha1="a2iwrd3j0dbw24hjg1nyl8vha25neyk" xml:space="preserve">{{Олим
 |Ном                  = Луи Массинён
 |Асли ном             = {{lang-fr|Louis Massignon}}
 |Тасвир               = Массиньон, Луи.jpg
 |Ватс                 = 
 |Тавзеҳи тасвир       = 
 |Таърихи таваллуд     = [[25 июл]]и соли [[1883]]
 |Маҳалли таваллуд     = [[Ножан-сюр-Марн]], [[Валь-де-Марн]], [[Франсия]]
 |Таърихи даргузашт    = [[4 ноябр]]и соли [[1962]]
 |Маҳалли даргузашт    = [[Пордик]], [[Бретань]], [[Франсия]]
 |Соҳаи илм            = [[шарқшиносӣ]], [[исломшиносӣ]], [[арабистика]]
 |Ҷойи кор             = [[Сорбонна]], [[Коллеж де Франс]]
 |Дараҷаи илмӣ         = [[доктор (унвон)|доктори илм]]
 |Унвони илмӣ          = [[профессор]]
 |Альма-матер          = [[Коллеж де Франс]]
 |Роҳбари илмӣ         = 
 |Шогирдони машҳур     = [[Анри Корбен]]
 |Маъруф ба            = таҳқиқоти тасаввуф ва шахсияти Мансури Ҳаллоҷ
 |Мукофот ва ҷоизаҳо   = 
 |Имзо                 = 
 |Бари имзо            = 
 |Сайт                 = 
 |Викитека             = 
}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], [[Ножан-сюр-Марн]], [[Вал-де-Марн]] — [[4 ноябр]]и [[1962]], [[Пордик]], [[Бретан]]) — шарқшинос, исломшинос ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] [[Лисейи Людовики Бузург]]ро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос [[Масперо, Анри|Анри Масперо]] таҳсил мекард) бо дараҷаи [[Бакалавриат|бакалавр]] хатм намуд. Соли [[1902]] [[Коллеж де Франс]]ро хатм карда, барои рисолааш дар бораи [[Юрфе, Оноре д’|Оноре д’Юрфе]] дараҷаи [[лисенсиат]] гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб [[Шарль Эжен де Фуко]] ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори [[Сорбонна]], президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо [[Франсиски Ассизӣ]] соли 1219 бо султон [[Ал-Комил Муҳаммад ибн Аҳмад|Ал-Комил]] мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба [[Греко-католисизм|калисои юнонӣ-католикӣ]] ([[Калисои католикии мелкӣ]]) гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Али Шариати]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ|Мансур ал-Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>a2iwrd3j0dbw24hjg1nyl8vha25neyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473336</id>
      <parentid>1473334</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Луис Массинён]] to [[Луи Массинён]]</comment>
      <origin>1473333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8622" sha1="a2iwrd3j0dbw24hjg1nyl8vha25neyk" xml:space="preserve">{{Олим
 |Ном                  = Луи Массинён
 |Асли ном             = {{lang-fr|Louis Massignon}}
 |Тасвир               = Массиньон, Луи.jpg
 |Ватс                 = 
 |Тавзеҳи тасвир       = 
 |Таърихи таваллуд     = [[25 июл]]и соли [[1883]]
 |Маҳалли таваллуд     = [[Ножан-сюр-Марн]], [[Валь-де-Марн]], [[Франсия]]
 |Таърихи даргузашт    = [[4 ноябр]]и соли [[1962]]
 |Маҳалли даргузашт    = [[Пордик]], [[Бретань]], [[Франсия]]
 |Соҳаи илм            = [[шарқшиносӣ]], [[исломшиносӣ]], [[арабистика]]
 |Ҷойи кор             = [[Сорбонна]], [[Коллеж де Франс]]
 |Дараҷаи илмӣ         = [[доктор (унвон)|доктори илм]]
 |Унвони илмӣ          = [[профессор]]
 |Альма-матер          = [[Коллеж де Франс]]
 |Роҳбари илмӣ         = 
 |Шогирдони машҳур     = [[Анри Корбен]]
 |Маъруф ба            = таҳқиқоти тасаввуф ва шахсияти Мансури Ҳаллоҷ
 |Мукофот ва ҷоизаҳо   = 
 |Имзо                 = 
 |Бари имзо            = 
 |Сайт                 = 
 |Викитека             = 
}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], [[Ножан-сюр-Марн]], [[Вал-де-Марн]] — [[4 ноябр]]и [[1962]], [[Пордик]], [[Бретан]]) — шарқшинос, исломшинос ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] [[Лисейи Людовики Бузург]]ро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос [[Масперо, Анри|Анри Масперо]] таҳсил мекард) бо дараҷаи [[Бакалавриат|бакалавр]] хатм намуд. Соли [[1902]] [[Коллеж де Франс]]ро хатм карда, барои рисолааш дар бораи [[Юрфе, Оноре д’|Оноре д’Юрфе]] дараҷаи [[лисенсиат]] гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб [[Шарль Эжен де Фуко]] ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори [[Сорбонна]], президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо [[Франсиски Ассизӣ]] соли 1219 бо султон [[Ал-Комил Муҳаммад ибн Аҳмад|Ал-Комил]] мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба [[Греко-католисизм|калисои юнонӣ-католикӣ]] ([[Калисои католикии мелкӣ]]) гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Али Шариати]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ|Мансур ал-Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>a2iwrd3j0dbw24hjg1nyl8vha25neyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473338</id>
      <parentid>1473336</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зиндагинома */</comment>
      <origin>1473338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8407" sha1="qnhb93ohuba1i6tovpaele9rnum9y3b" xml:space="preserve">{{Олим
 |Ном                  = Луи Массинён
 |Асли ном             = {{lang-fr|Louis Massignon}}
 |Тасвир               = Массиньон, Луи.jpg
 |Ватс                 = 
 |Тавзеҳи тасвир       = 
 |Таърихи таваллуд     = [[25 июл]]и соли [[1883]]
 |Маҳалли таваллуд     = [[Ножан-сюр-Марн]], [[Валь-де-Марн]], [[Франсия]]
 |Таърихи даргузашт    = [[4 ноябр]]и соли [[1962]]
 |Маҳалли даргузашт    = [[Пордик]], [[Бретань]], [[Франсия]]
 |Соҳаи илм            = [[шарқшиносӣ]], [[исломшиносӣ]], [[арабистика]]
 |Ҷойи кор             = [[Сорбонна]], [[Коллеж де Франс]]
 |Дараҷаи илмӣ         = [[доктор (унвон)|доктори илм]]
 |Унвони илмӣ          = [[профессор]]
 |Альма-матер          = [[Коллеж де Франс]]
 |Роҳбари илмӣ         = 
 |Шогирдони машҳур     = [[Анри Корбен]]
 |Маъруф ба            = таҳқиқоти тасаввуф ва шахсияти Мансури Ҳаллоҷ
 |Мукофот ва ҷоизаҳо   = 
 |Имзо                 = 
 |Бари имзо            = 
 |Сайт                 = 
 |Викитека             = 
}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], Ножан-сюр-Марн, Вал-де-Марн — [[4 ноябр]]и [[1962]], Пордик, Бретан) — [[Ховаршиносӣ|шарқшинос]], [[Исломшиносӣ|исломшинос]] ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] Лисейи Людовики Бузургро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос Анри Масперо таҳсил мекард) бо дараҷаи бакалавр хатм намуд. Соли [[1902]] Коллеж де Франсро хатм карда, барои рисолааш дар бораи Оноре д’Юрфе дараҷаи лисенсиат гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб Шарл Эжен де Фуко ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори Сорбонна, президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо Франсиски Ассизӣ соли 1219 бо султон Ал-Комил мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба калисои юнонӣ-католикӣ гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Алии Шариатӣ]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ|Мансур ал-Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>qnhb93ohuba1i6tovpaele9rnum9y3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473339</id>
      <parentid>1473338</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6989" sha1="awfgzttfmohagy9sw0sgtcljihhvfnj" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], Ножан-сюр-Марн, Вал-де-Марн — [[4 ноябр]]и [[1962]], Пордик, Бретан) — [[Ховаршиносӣ|шарқшинос]], [[Исломшиносӣ|исломшинос]] ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] Лисейи Людовики Бузургро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос Анри Масперо таҳсил мекард) бо дараҷаи бакалавр хатм намуд. Соли [[1902]] Коллеж де Франсро хатм карда, барои рисолааш дар бораи Оноре д’Юрфе дараҷаи лисенсиат гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб Шарл Эжен де Фуко ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори Сорбонна, президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо Франсиски Ассизӣ соли 1219 бо султон Ал-Комил мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба калисои юнонӣ-католикӣ гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Алии Шариатӣ]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ|Мансур ал-Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>awfgzttfmohagy9sw0sgtcljihhvfnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473340</id>
      <parentid>1473339</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1473340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6944" sha1="8fm92ugq13rgeaj0yalpge281ho8e3u" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], Ножан-сюр-Марн, Вал-де-Марн — [[4 ноябр]]и [[1962]], Пордик, Бретан) — [[Ховаршиносӣ|шарқшинос]], [[Исломшиносӣ|исломшинос]] ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] Лисейи Людовики Бузургро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос Анри Масперо таҳсил мекард) бо дараҷаи бакалавр хатм намуд. Соли [[1902]] Коллеж де Франсро хатм карда, барои рисолааш дар бораи Оноре д’Юрфе дараҷаи лисенсиат гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб Шарл Эжен де Фуко ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори Сорбонна, президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо Франсиски Ассизӣ соли 1219 бо султон Ал-Комил мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба калисои юнонӣ-католикӣ гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Алии Шариатӣ]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>8fm92ugq13rgeaj0yalpge281ho8e3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473341</id>
      <parentid>1473340</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6958" sha1="063pc7g7ccrxq4jrs2tndvetqqytgcl" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], Ножан-сюр-Марн, Вал-де-Марн — [[4 ноябр]]и [[1962]], Пордик, Бретан) — [[Ховаршиносӣ|шарқшинос]], [[Исломшиносӣ|исломшинос]] ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] Лисейи Людовики Бузургро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос Анри Масперо таҳсил мекард) бо дараҷаи бакалавр хатм намуд. Соли [[1902]] Коллеж де Франсро хатм карда, барои рисолааш дар бораи Оноре д’Юрфе дараҷаи лисенсиат гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб Шарл Эжен де Фуко ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори Сорбонна, президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад&lt;ref&gt;{{ras|51249|Луи Массиньона}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо Франсиски Ассизӣ соли 1219 бо султон Ал-Комил мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба калисои юнонӣ-католикӣ гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Алии Шариатӣ]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>063pc7g7ccrxq4jrs2tndvetqqytgcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473342</id>
      <parentid>1473341</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6906" sha1="nlsox4m0qmtc46grcgzodh58u2uo9u2" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Луи́ Массинён''' ({{lang-fr|Louis Massignon}}; [[25 июл]]и [[1883]], Ножан-сюр-Марн, Вал-де-Марн — [[4 ноябр]]и [[1962]], Пордик, Бретан) — [[Ховаршиносӣ|шарқшинос]], [[Исломшиносӣ|исломшинос]] ва арабшиноси машҳури фаронсавӣ.

== Зиндагинома ==
Дар соли [[1896]] Лисейи Людовики Бузургро (ки дар он ҷо ҳамроҳи чиншинос Анри Масперо таҳсил мекард) бо дараҷаи бакалавр хатм намуд. Соли [[1902]] Коллеж де Франсро хатм карда, барои рисолааш дар бораи Оноре д’Юрфе дараҷаи лисенсиат гирифт.

Соли 1908 ҳангоми сафар ба Байнаннаҳрайн (Месопотамия) ба гумони ҷосусӣ қариб буд ба қатл расад; дар маҳбас ӯ таҷрибаи мистикиро аз сар гузаронд, ки ин боиси рӯ ба дин овардани ӯ шуд. Роҳиб Шарл Эжен де Фуко ӯро даъват кард, ки дар байни туарегҳо ҳамчун зоҳид зиндагӣ кунад ва ба Массинён васият кард, ки конгрегатсияи роҳибони католикии «Бародарони хурдии Исо»-ро таъсис диҳад.

Аз соли [[1919]] — профессори Сорбонна, президенти Институти эроншиносӣ (Сорбонна). Аъзои бисёр академияҳо ва ҷамъиятҳои илмӣ, аъзо-корреспонденти хориҷии [[Академияи илмҳои ИҶШС]] аз соли [[1924]] мебошад.

Дар соли 1931 Массинён бо номи Иброҳим ба силсилаи франсисканиҳо дохил шуд. Соли 1934 дар калисои партофташудаи франсискании Дамйетта (Миср), ки дар он ҷо Франсиски Ассизӣ соли 1219 бо султон Ал-Комил мулоқот карда буд, маросими динӣ баргузор намуд. Соли 1949 бо иҷозати папа Пийи XII ба калисои юнонӣ-католикӣ гузашт, то ба масеҳиёни араб ва мусулмонон наздиктар бошад. Фарқияти ин калисо дар он буд, ки ба ӯ, бо вуҷуди оиладор буданаш, иҷозати рӯҳонӣ (кашиш) шудан дода шуд, ки ин маросим соли 1950 баргузор гардид.

Ҳамчун католики устувор, Луи Массинён ба умумияти ислом бо масеҳият ҳамчун дини иброҳимӣ таъкид мекард. Асарҳои ӯ дар роҳандозии муколамаи байни калисои католикӣ ва мусулмонон нақши муҳим бозиданд ва худи ӯ бо бисёр мутафаккирони мусулмон, аз ҷумла ҷомеашиноси динии чапгаро [[Алии Шариатӣ]] муошират дошт. Аз назари сиёсӣ ӯ пайрави ғояҳои Маҳатма Ганди буд.

Мақоми муҳимро дар таҳқиқоти Л. Массинён таърихи фарҳанги [[Ислом|мусулмонӣ]], [[тасаввуф]] (мистисизм), фирқаҳо, фарҳанги араб, фалсафа ва забоншиносӣ ишғол мекунанд. Асарҳои олим дар асоси истифодаи миқдори зиёди сарчашмаҳо, аз ҷумла бисёр манбаъҳои қаблан номаълум, навишта шудаанд. Ба қалами ӯ таҳқиқоти амиқ дар бораи орифи машҳур [[Мансури Ҳаллоҷ]], саҳобаи Паёмбар Муҳаммад (с) [[Салмони Форсӣ]] ва аҳамияти ҳазрати Иброҳим (а) барои динҳои тавҳидӣ тааллуқ доранд. Бо вуҷуди ин, асари чорҷилдаи Массинён дар бораи Мансури Ҳаллоҷ аз ҷониби Эдвард Саид дар китоби машҳураш «Ориентализм» мавриди интиқод қарор гирифтааст.

Ӯ инчунин маҷаллаи «Revue de monde musulman» (аз соли [[1918]] «Revue des etudes islamiques»)-ро таҳрир мекард.

Дар байни шогирдони Массинён олим [[Анри Корбен]] низ буд.

== Асарҳо ==
* ''La passion d’al-Halladj, martyr mystique de l’islam, Paris 1922''
* ''Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, Paris 1922''
* ''Recueil de textes inedits concernant l´histoire de la mystique en pays d’islam, Paris 1929.''
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20111214100910/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/germes13.htm Введение in инвентарь арабской герметической литературы].
* ''Луи Массиньон''. [https://web.archive.org/web/20120614102420/http://castalia.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1431:--------1943-&amp;catid=124:2011-12-04-22-54-47&amp;Itemid=100048 Проникновение астрологии в исламскую религиозную мысль]. // Тарҷ. Илья Филоненко.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''[[Беляев Е. А.]]'' Луи Массиньон. «[[Народы Азии и Африки]]». 1963. № 4.
* ''Журавский А. А.'' [http://www.epwr.ru/quotauthor/281/ Луи Массиньон и современное католическое исламоведение] // Христианство и ислам: социокультурные проблемы диалога. М.: [[Наука (нашриёт)|Наука]], 1990. 128 с.
* ''[[Крачковский, Игнатий Юлианович|Крачковский И. Ю.]], [[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]], [[Ольденбург, Сергей Фёдорович|Ольденбург С. Ф.]]'' Записка об учёных трудах Луи Массиньона. // «[[Известия Российской академии наук]]. VI серия». — 1924. — Т. 18.
* {{БСЭ3|Массиньон Луи}}
* Bibliographie de Louis Massignon, reunie et classee par J. Moubarac. — Damas, 1956.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС]]</text>
      <sha1>nlsox4m0qmtc46grcgzodh58u2uo9u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энергияи барқароршаванда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327735</id>
    <revision>
      <id>1473305</id>
      <parentid>1450716</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T00:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35830" sha1="8656nd3153366uuezbcf40hykfknh7v" xml:space="preserve">'''Энергияи таҷдидшаванда''', ё '''регенеративӣ''', '''«сабз»''', — [[энергия]] аз [[Энергетические ресурсы|захираҳои энергетикӣ]], ки аз рӯи миқёси инсонӣ таҷдидшаванда ё тамомнашаванда мебошанд. Принсипи асосии истифодаи энергияи таҷдидшаванда аз истихроҷи он аз равандҳои доимо дар [[Окружающая среда|муҳити атроф]] рухдиҳанда ё [[Органические вещества|захираҳои органикии]] таҷдидшаванда ва пешниҳод барои истифодаи [[техника|техникӣ]] иборат аст. Энергияи таҷдидшавандаро аз [[природные ресурсы|захираҳои табиӣ]] ба монанди: [[нури офтоб]], [[водотоки|ҷараёни об]], [[ветер|бод]], [[прилив|мадду ҷазр]] ва [[геотермальная энергия|гармии геотермалӣ]] мегиранд, ки онҳо [[Возобновляемые ресурсы|таҷдидшаванда]] мебошанд (ба таври табиӣ пурра мешаванд), инчунин аз [[Биотопливо|биомаводи сӯхт]]: [[Древесина|ҳезум]], [[растительное масло|равғани растанӣ]], [[этанол]], [[биогаз]].

Дар соли 2019 26,8%-и [[Мировое потребление энергии|истеъмоли энергияи ҷаҳонӣ]] аз ҳисоби манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия таъмин карда шуд (ки қисми зиёди онро (16%) [[гидроэнергетика]] ташкил медиҳад).

Дар соли 2024 зиёда аз 40%-и нерӯи барқи ҷаҳонӣ аз манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия тавлид шудааст. Рушди аз ҳама зиёдро [[солнечная генерация|тавлиди офтобӣ]] нишон дод&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/|title=Global Electricity Review 2025|lang=en-US|website=Ember|access-date=2025-05-12}}&lt;/ref&gt;.

== Тамоюлҳо == 
Дар соли 2006 тақрибан 18%-и истеъмоли нерӯи барқи ҷаҳонӣ аз манбаъҳои таҷдидшаванда таъмин карда шуд, ки 13%-и он аз [[Биомасса|биомассаи]] анъанавӣ, ба монанди сӯзондани ҳезум буд&lt;ref name=&quot;REN21-2007&quot;&gt;[http://www.ren21.net/pdf/RE2007_Global_Status_Report.pdf Global Status Report 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529090731/http://www.ren21.net/pdf/RE2007_Global_Status_Report.pdf |date=2008-05-29 }}&lt;/ref&gt;. Дар соли 2010 16,7%-и истеъмоли энергияи ҷаҳонӣ аз манбаъҳои таҷдидшаванда ба даст омад; дар соли 2015 ин нишондиҳанда 19,3%-ро ташкил дод. Саҳми биомассаи анъанавӣ тадриҷан коҳиш меёбад, дар ҳоле ки саҳми энергияи таҷдидшавандаи муосир меафзояд. Тибқи пешгӯии ИЭИ РАН ва Маркази энергетикии Мактаби идоракунии Москва «Сколково», то соли 2040 МЭТ (манбаъҳои энергияи таҷдидшаванда) 35-50% тавлиди нерӯи барқи ҷаҳонӣ ва 19-25 % тамоми истеъмоли энергияро таъмин хоҳанд кард&lt;ref&gt;[https://energy.skolkovo.ru/downloads/documents/SEneC/Research/SKOLKOVO_EneC_Forecast_2019_Rus.pdf Прогноз развития энергетики мира и России 2019]&lt;/ref&gt;.

Бино ба маълумоти маркази таҳлилии ''Ember'', дар нимсолаи аввали соли 2025 дар ҷаҳон энергетикаи таҷдидшаванда аз тавлиди энергия аз ангишт пеш гузашт (5072 ГВт⋅соат дар баробари 4896 ГВт⋅соат). Энергетикаи офтобӣ ва бодӣ чунон зуд рушд карданд, ки тамоми афзоиши истеъмоли нерӯи барқи ҷаҳониро пӯшониданд. Дар баробари ин, тавлиди нерӯи барқ аз ангишт дар Ҳиндустон ва Чин коҳиш ёфта, дар ИМА ва Иттиҳоди Аврупо афзоиш ёфт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-mid-year-insights-2025|title=Global Electricity Mid-Year Insights 2025|lang=en-US|website=Ember|date=2025-10-07|access-date=}}&lt;/ref&gt;. Редаксияи маҷаллаи ''[[Science]]'' рушди энергетикаи таҷдидшавандаро [[Прорыв года (Science)|«пешравии» соли 2025]] номид&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://www.science.org/content/article/breakthrough-2025|автор=Tim Appenzeller|заглавие=2025 Breakthrough of the Year: The unstoppable rise of renewable energy|год=2025|язык=en|издание=[[Science]]|месяц=12|число=18|том=390|выпуск=6779|doi=10.1126/science.z57oqnf}}&lt;/ref&gt;.

Аз соли 2004 то 2013 саҳми нерӯи барқи дар [[Европейский союз|Иттиҳоди Аврупо]] аз манбаъҳои таҷдидшаванда тавлидшуда аз 14 то 25 % афзоиш ёфт&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.gazeta.ru/business/2016/02/05/8058287.shtml|title= Европа устала от солнца и ветра|author= Евгения Сазонова, Алексей Топалов|date= |work= 2016-02-07|publisher= Газета.ru|access-date= 2016-02-07|lang= |archive-date= 2016-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20160207085257/http://www.gazeta.ru/business/2016/02/05/8058287.shtml|url-status= live}}&lt;/ref&gt;. [[энергетика Германии|Дар Олмон]] дар соли 2018 аз манбаъҳои таҷдидшаванда 38% нерӯи барқ тавлид шуд, дар соли 2024 — 54 % (бо назардошти гидроэнергетика)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7379664|title=Возобновляемые источники обеспечивают Германии 54% энергопотребления|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-12-13|access-date=2024-12-13|archive-date=2024-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214100145/https://www.kommersant.ru/doc/7379664|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 21 майи соли 2023 аз соати 11:00 то 17:00 аз сабаби аз ҳад зиёд тавлид шудани энергия дар манбаъҳои алтернативӣ (дар турбинаҳои бодӣ ва нерӯгоҳҳои офтобӣ) дар аксари кишварҳои Иттиҳоди Аврупо арзиши нерӯи барқ ба [[Отрицательная цена|қиматҳои манфӣ]] расид&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20230523/elektrichestvo-1873484010.html Триумф зеленой повестки: электричество в Европе стало бесплатным] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230523230450/https://ria.ru/20230523/elektrichestvo-1873484010.html |date=2023-05-23 }} // 23.05.2023&lt;/ref&gt;.

[[Бразилия]] яке аз бузургтарин барномаҳои истифодаи манбаъҳои таҷдидшавандаи энергияро дар ҷаҳон амалӣ мекунад, ки бо тавлиди [[Биоэтанол|этаноли сӯзишворӣ]] аз найшакар алоқаманд аст; спирти этилӣ дар ҳоли ҳозир 18 % ниёзи кишварро ба сӯзишвории автомобилӣ пӯшиш медиҳад.

[[Гидроэлектроэнергия]] бузургтарин манбаи энергияи таҷдидшаванда мебошад, ки 15,3 % тавлиди нерӯи барқи ҷаҳонӣ ва 3,3 % истеъмоли энергияи ҷаҳониро таъмин мекунад (дар соли 2010).

Истифодаи [[Энергия ветра|энергияи бод]] соле тақрибан 30 % меафзояд ва дар саросари ҷаҳон бо иқтидори насбшудаи 318 гигаватт (ГВт) дар соли 2013 дар кишварҳои Аврупо, ИМА ва Чин васеъ истифода мешавад.

[[Солнечная электростанция|Нерӯгоҳҳои офтобӣ]] дар Олмон ва Испания маъмуланд. Нерӯгоҳҳои гармии офтобӣ дар ИМА ва Испания фаъолият мекунанд ва бузургтарини онҳо нерӯгоҳ дар [[Мохаве (пустыня)|биёбони Мохаве]] бо иқтидори 354 МВт мебошад. Истеҳсоли [[солнечная панель|панелҳои фотоэлектрикӣ]] босуръат меафзояд, дар соли 2008 панелҳо бо иқтидори умумии 6,9 ГВт (6900 МВт) истеҳсол шуданд, ки ин нисбат ба сатҳи соли 2004 қариб шаш маротиба зиёд аст.

[[Геотермальная электростанция|Дастгоҳҳои геотермалӣ]]: бузургтарин дар ҷаҳон дастгоҳ дар [[гейзер]]ҳои [[Калифорния]] бо иқтидори номиналии 750 МВт мебошад.

Ширкатҳои бузурги ғайри ашёи хом истифодаи энергияи таҷдидшавандаро дастгирӣ мекунанд. Чунончи, [[IKEA]] нақша дорад, ки то соли 2020 худро пурра бо энергияи таҷдидшаванда таъмин кунад. [[Apple]] — соҳиби бузургтарини нерӯгоҳҳои офтобӣ мебошад ва аз ҳисоби манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия тамоми марказҳои додаҳои (дата-центр) ширкат кор мекунанд. Саҳми манбаъҳои таҷдидшаванда дар энергияи истеъмолшавандаи [[Google (компания)|Google]] 35 %-ро ташкил медиҳад, сармоягузориҳои ширкат дар энергетикаи таҷдидшаванда аз 2 миллиард доллар гузашт{{sfn|Сидорович, Владимир|2015|с=23}}.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |- ! Нишондиҳандаҳои ҷаҳонии энергияи таҷдидшаванда&lt;ref name=&quot;REN21 2016&quot;&gt;REN21 2016. [http://www.ren21.net/GSR-2016-Report-Full-report-EN Renewables Global Status Report 2016] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240714071120/http://www.ren21.net/GSR-2016-Report-Full-report-EN |date=2024-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;REN21 2014. [http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR/2014/GSR2014_full%20report_low%20res.pdf Renewables Global Status Report 2014] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201112031450/https://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR/2014/GSR2014_full |date=2020-11-12 }}&lt;/ref&gt; || 2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 2013 || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 ! 2021 |- | align=left | Сармоягузориҳои солона дар энергияи таҷдидшаванда (млрд. доллари ИМА) || 130 || 160 || 211 || 257 || 244 || 232 || 270 || 286 || 241 || 326 || 296 || 298,4 || 303,5 | 366 |- | align=left | Иқтидори умумии насбшудаи энергияи таҷдидшаванда (бо назардошти гидроэнергетика, ГВт) || 1140 || 1230 || 1320 || 1360 || 1470 || 1578 || 1712 || 1849 || 2017 || 2197 || 2387 || 2581 || 2838 | 3146 |- | align=left | [[Гидроэнергетика]] (ГВт) || 885 || 915 || 945 || 970 || 990 || 1018 || 1055 || 1064 || 1096 || 1112 || 1135 || 1150 || 1170 | 1195 |- | align=left | [[Солнечная энергетика|Энергетикаи офтобӣ]] (ГВт) || 16 || 23 || 40 || 70 || 100 || 138 || 177 || 227 || 303 || 405 || 512 || 621 || 760 | 942 |- | align=left | [[Ветроэнергетика|Энергетикаи бодӣ]] (ГВт) || 121 || 159 || 198 || 238 || 283 || 319 || 370 || 433 || 487 || 540 || 591 || 650 || 743 | 845 |- | align=left | [[Биоэнергетика (электроэнергетика)|Биоэнергетика]] (ГВт) || || || || || || || || || || 121 || 131 || 137 || 133 | 143 |- | align=left | [[Геотермальная энергетика|Энергетикаи геотермалӣ]] (ГВт) || || || || || || || || || || 12,8 || 13,2 || 14 || 14,1 | 14,5 |- | align=left | Истеҳсоли [[биодизель|биодизел]] (млрд. литр) || 12 || 17,8 || 18,5 || 21,4 || 22,5 || 26 || 29,7 || 30,3 || 30,8 || 33 || 41 || 41 || 39 | |- | align=left | Истеҳсоли этанол (млрд. литр) || 67 || 76 || 86 || 86 || 83 || 87 || 94 || 98 || 99 || 104 || 111 || 115 || 105 | |- | align=left |

== Манбаъҳои энергияи таҷдидшаванда == 
[[Термоядерный синтез|Синтези термоядроии]] [[Солнце|Офтоб]] сарчашмаи асосии аксари намудҳои энергияи таҷдидшаванда мебошад, ба истиснои энергияи [[Геотермическая энергия|геотермикӣ]] ва [[Энергия океана|энергияи мадду ҷазр]]. Бино ба ҳисобҳои астрономҳо, давомоти боқимондаи умри Офтоб тақрибан панҷ миллиард солро ташкил медиҳад, аз ин рӯ дар миқёси инсонӣ ба энергияи таҷдидшавандае, ки аз Офтоб бармеояд, тамомшавӣ таҳдид намекунад.

Дар маънои қатъии физикӣ [[Закон сохранения энергии|энергия таҷдид намешавад]], балки доимо аз манбаъҳои дар боло зикршуда гирифта мешавад. Аз [[Солнечная энергия|энергияи офтобие]], ки ба Замин мерасад, танҳо як қисми хеле хурди он ба дигар шаклҳои энергия табдил меёбад ва қисми зиёди он танҳо ба [[Космическое пространство|кайҳон]] меравад.

Бар хилофи истифодаи равандҳои доимӣ, истихроҷи барандагони энергияи истихроҷшаванда, ба монанди [[каменный уголь|ангиштсанг]], [[нефть|нафт]], [[природный газ|гази табиӣ]] ё [[торф]] қарор дорад. Дар фаҳмиши васеъ онҳо низ таҷдидшавандаанд, аммо на аз рӯи меъёрҳои инсонӣ, зеро ташаккули онҳо садҳо миллион солро талаб мекунад ва истифодаи онҳо хеле тезтар сурат мегирад.

=== Энергияи бод === 
[[Бодпарки офшорӣ дар шимоли Британияи Кабир]] [[Ветроэнергетика]] Ин соҳаи энергетика мебошад, ки ба табдил додани [[Кинетическая энергия|энергияи кинетикии]] массаҳои ҳаво дар [[Атмосфера Земли|атмосфера]] ба энергияи [[Электрическая энергия|электрикӣ]], [[Тепловая энергия|гармӣ]] ва ҳар гуна шакли дигари энергия барои истифода дар хоҷагии халқ тахассус дорад. Табдилдиҳӣ бо ёрии [[ветрогенератор|бодгенератор]] (барои гирифтани нерӯи барқ), [[Ветряная мельница|осиёбҳои бодӣ]] (барои гирифтани [[Механическая энергия|энергияи механикӣ]]) ва бисёр навъҳои дигари агрегатҳо сурат мегирад. Энергияи бод натиҷаи фаъолияти офтоб аст, бинобар ин он ба намудҳои таҷдидшавандаи энергия тааллуқ дорад.

[[Мощность|Иқтидори]] [[ветрогенератор|бодгенератор]] аз масоҳате, ки парраҳои генератор фаро мегиранд, вобаста аст. Масалан, турбинаҳои дорои иқтидори 3 МВт (V90) истеҳсоли ширкати [[Дания|даниягии]] [[Vestas]] баландии умумии 115 метр, баландии манора 70 метр ва қутри парраҳои 90 метр доранд.

Минтақаҳои наздисоҳилӣ мавзеъҳои умедбахш барои тавлиди энергия аз бод ба ҳисоб мераванд. Дар баҳр, дар масофаи 10—12 километр аз соҳил (ва баъзан дуртар), [[Ветряная электростанция|нерӯгоҳҳои бодии офшорӣ]] сохта мешаванд.

=== Гидроэнергия (Энергияи об) === 
Бузургтарин [[ГЭС]] дар ҷаҳон — [[Три ущелья (электростанция)|Се дара]] дар [[Китай|Чин]].]] {{главная|Гидроэнергетика}} Дар ин [[электростанция|нерӯгоҳҳо]] ҳамчун манбаи энергия [[Гидроэнергия|энергияи потенсиалии ҷараёни об]] истифода мешавад, ки сарчашмаи аввалини он Офтоб мебошад. Офтоб обро бухор мекунад, ки он сипас дар баландиҳо ба шакли боришот меборад ва ба поён ҷорӣ шуда, дарёҳоро ба вуҷуд меорад. Нерӯгоҳҳои барқи обиро (НБО) одатан дар [[река|дарёҳо]] бо сохтани [[плотина|бандҳо]] ва [[водохранилище|обанборҳо]] бунёд мекунанд.

Хусусиятҳо:

[[Себестоимость|Арзиши аслии]] нерӯи барқ дар НБО нисбат ба ҳама намудҳои дигари нерӯгоҳҳо ба таври назаррас пасттар аст.

Генераторҳои НБО-ро вобаста ба истеъмоли энергия хеле зуд фаъол ва хомӯш кардан мумкин аст.

Манбаи таҷдидшавандаи энергия.

Таъсири хеле камтар ба муҳити ҳаво нисбат ба дигар намудҳои нерӯгоҳҳо.

Сохтмони НБО одатан бештар [[Капиталоёмкость|сармояталаб]] аст.

Намудҳои НБО:

Бандӣ

Бебанд (ҷараёни озод)

[[Малая гидроэлектростанция|Хурд]]

[[Гидроаккумулирующая электростанция|Гидроаккумулятсионӣ]]

[[Приливная электростанция|Мадду ҷазрӣ]]

Дар ҷараёнҳои уқёнусӣ

[[Волновая электростанция|Мавҷӣ]]

То соли 2010 гидроэнергетика тавлиди то 76 % энергияи таҷдидшаванда ва то 16 % тамоми нерӯи барқро дар ҷаҳон таъмин мекунад. Кишварҳои пешсаф дар тавлиди гидроэнергия ба ҳар сари аҳолӣ [[Норвегия]], [[Исландия]] ва [[Канада]] мебошанд.
Ин матн ба забони тоҷикӣ тарҷума шуд. Сохтори вики-матн, шаблонҳо, истинодҳо ва категорияҳо пурра нигоҳ дошта шудаанд:

=== Энергияи мадду ҷазр === 
Нерӯгоҳҳои ин навъ як намуди махсуси нерӯгоҳҳои барқи обӣ мебошанд, ки энергияи мадду ҷазр, дақиқтараш энергияи кинетикии чархиши Заминро истифода мебаранд. Нерӯгоҳҳои мадду ҷазрӣ (НМҶ) дар соҳилҳои баҳрҳо сохта мешаванд, ки дар он ҷо қувваҳои ҷозибаи Моҳ ва Офтоб дар як шабонарӯз ду маротиба сатҳи обро тағйир медиҳанд.

Барои гирифтани энергия халиҷ ё даҳонаи дарёро бо банд (плотина) мепӯшонанд, ки дар он гидроагрегатҳо насб карда шудаанд. Ин агрегатҳо метавонанд ҳам дар реҷаи генератор ва ҳам дар реҷаи насос (барои кашидани об ба обанбор бо мақсади кори минбаъда дар вақти набудани мадду ҷазр) кор кунанд. Дар ҳолати охирин онҳоро [[Гидроаккумулирующая электростанция|нерӯгоҳҳои гидроаккумулятсионӣ]] меноманд.

Афзалиятҳои НМҶ дар экологӣ будан ва арзиши пасти тавлиди энергия мебошад. Камбудиҳо — арзиши баланди сохтмон ва тағйирёбии иқтидор дар давоми шабонарӯз, ки бинобар ин НМҶ танҳо дар як низоми ягонаи энергетикӣ бо дигар намудҳои нерӯгоҳҳо кор карда метавонад.

=== Энергияи мавҷҳо === 
[[Волновая электростанция|Нерӯгоҳҳои мавҷии барқӣ]] [[Потенциальная энергия|энергияи потенсиалии]] мавҷҳоро, ки дар сатҳи уқёнус интиқол дода мешаванд, истифода мебаранд. Иқтидори мавҷнокӣ бо кВт/м арзёбӣ мешавад. Дар муқоиса бо энергияи бод ва офтоб, энергияи мавҷҳо дорои иқтидори хоси бештар аст. Сарфи назар аз табиати шабеҳ бо энергияи мадду ҷазр ва ҷараёнҳои уқёнусӣ, энергияи мавҷӣ [[Возобновляемые ресурсы|манбаи алоҳидаи энергияи таҷдидшаванда]] ба ҳисоб меравад.

=== Энергияи градиенти ҳарорати оби баҳр === 
Яке аз намудҳои энергияи таҷдидшаванда, ки имкон медиҳад бо истифода аз фарқияти ҳарорат дар сатҳ ва умқи уқёнуси ҷаҳонӣ нерӯи барқ ба даст оварда шавад.

=== Энергияи градиенти консентратсияи намак дар об === 
[[Осмотическая электростанция|Нерӯгоҳҳои осмосии барқӣ]] фарқияти консентратсияи намакро барои тавлиди энергияи электрикӣ ё тавассути қувваи механикии фишори осмосӣ бо ёрии [[Обратный электродиализ|электродиализи баръакс]] истифода мебаранд.

=== Энергияи нури офтоб === 
Ин намуди энергетика ба табдил додани [[Электромагнитное излучение|афканишоти электромагнитии]] офтобӣ ба энергияи электрикӣ ё гармӣ асос ёфтааст.

[[Электростанция|Нерӯгоҳҳои]] офтобӣ энергияи [[Солнце|Офтоб]]-ро ҳам мустақиман ([[Фотоэлемент|нерӯгоҳҳои фотоэлектрикӣ]], ки дар асоси падидаи [[Внутренний фотоэффект|фотоэффекти дохилӣ]] кор мекунанд) ва ҳам бавосита — бо истифода аз [[Кинетическая энергия|энергияи кинетикии]] [[пар|буғ]] истифода мебаранд.

Бузургтарин нерӯгоҳи фотоэлектрикӣ [[Topaz Solar Farm]] дорои иқтидори 550 МВт мебошад. Он дар иёлати [[Калифорния]]-и ИМА воқеъ аст.

Ба нерӯгоҳҳои офтобии дорои таъсири бавосита дохил мешаванд:

'''Маноравӣ''' — нури офтобро бо [[гелиостат]]ҳо ба манораи марказии дорои маҳлули намак равона мекунанд.

'''Модулӣ''' — дар ин [[Солнечная электростанция#СЭС использующие параболические концентраторы|нерӯгоҳҳо]] интиқолдиҳандаи ҳарорат, ки одатан [[масло|равған]] аст, ба қабулкунак дар [[Фокус (физика)|фокуси]] ҳар як консентратсияи оинавии параболо-силиндрӣ расонида мешавад ва сипас гармиро ба об дода, онро бухор мекунад.

Схемаи ҳавзи офтобӣ:


1 — қабати оби ширин;
 
2 — қабати градиентӣ;

3 — қабати шӯроб; 

4 — гармидиҳанда.

'''Ҳавзҳои офтобӣ''' — ҳавзи хурде бо умқи чанд метр мебошанд, ки одатан сохтори бисёрқабата доранд. Қабати болоӣ — [[Конвекция|конвективӣ]] — оби ширин; дар поён қабати градиентӣ бо афзоиши консентратсияи шӯроб ба самти поён; дар таҳи ҳама қабати шӯроби ғализ ҷойгир аст. Таҳ ва деворҳо бо маводи сиёҳ барои ҷалби гармӣ пӯшонида мешаванд. Гармшавӣ дар қабати поёнӣ ба амал меояд, зеро шӯроб нисбат ба об [[плотность|зичии]] баландтар дорад. Дар муҳити шӯроб [[теплообменник|гармидиҳандаи]] қубурӣ гузошта шудааст, ки дар он моеъи зудҷӯшанда ([[аммиак]], [[фреон]] ва ғайра) гардиш мекунад ва ҳангоми гарм шудан [[Испарение|бухор]] шуда, энергияи кинетикиро ба [[Паровая турбина|турбинаи буғӣ]] интиқол медиҳад.

=== Энергияи геотермалӣ === 
Нерӯгоҳҳои ин навъ [[Тепловая электростанция|нерӯгоҳҳои ҳароратӣ]] мебошанд, ки ҳамчун [[Теплоноситель|интиқолдиҳандаи гармӣ]] обро аз [[Геотермальный источник|чашмаҳои гарми геотермалӣ]] истифода мебаранд. Бинобар набудани зарурати гарм кардани об, ГеоТЭС-ҳо нисбат ба ТЭС-ҳо ба таври назаррас аз ҷиҳати экологӣ тозатаранд. ГеоТЭС-ҳо дар минтақаҳои вулканӣ сохта мешаванд, ки дар он ҷо об дар умқи нисбатан кам аз ҳарорати ҷӯшиш зиёд гарм мешавад ва ба сатҳи замин мебарояд, ки баъзан дар шакли [[гейзер]]ҳо зоҳир мешавад. Дастрасӣ ба манбаъҳои зеризаминӣ тавассути пармакунии чоҳҳо сурат мегирад.

=== Биоэнергетика === 
Ин соҳаи энергетика ба тавлиди энергия аз [[Биотопливо|биомаводи сӯхт]] тахассус дорад. Он ҳам дар тавлиди энергияи [[Электроэнергия|электрикӣ]] ва ҳам [[Тепловая энергия|гармӣ]] истифода мешавад.

=== Биомаводи сӯхти насли аввал ===

''Биомаводи сӯхт'' — маводи сӯхт аз ашёи хоми биологӣ, ки одатан дар натиҷаи [[Переработка отходов|коркарди]] [[отходы|партовҳои]] биологӣ ба даст меояд. Намудҳои он:

биомаводи сӯхти сахт ([[лес энергетический|ҷангали энергетикӣ]]: [[дрова|ҳезум]], [[Брикет (биоэнергетика)|брикетҳо]], [[топливные гранулы|гранулаҳои сӯзишворӣ]], [[щепа|пораҳои чӯб]], [[солома|коҳ]], [[лузга|пучоқ]]), [[торф]];

биомаводи сӯхти моеъ (барои муҳаррикҳои дарунсӯз, масалан, био[[этанол]], био[[метанол]], био[[бутанол]], [[диметиловый эфир|эфири диметилӣ]], [[биодизель|биодизел]]);

газшакл ([[биогаз]], био[[водород]], [[метан]]).

==== Биомаводи сӯхти насли дуюм ====
Заводи пиролизи биомасса, Австрия]] ''Биомаводи сӯхти насли дуюм'' — намудҳои гуногуни маводи сӯхт, ки бо усулҳои гуногуни [[пиролиз]]-и биомасса ё дигар намудҳои маводи сӯхт аз ашёи хоми «насли дуюм» ба даст меоянд. Пиролизи тез имкон медиҳад, ки биомасса ба моеъ табдил дода шавад, ки интиқол, нигоҳдорӣ ва истифодаи он осонтар ва арзонтар аст.

Ашёи хом барои биомаводи сӯхти насли дуюм пайвастагиҳои [[Лигноцеллюлоза|лигноцеллюлозӣ]] мебошанд, ки пас аз ҷудо кардани қисмҳои барои [[Пищевая промышленность|саноати хӯрокворӣ]] мувофиқи ашёи хоми биологӣ боқӣ мемонанд. Растаниҳои насли дуюм инҳоянд:

[[Водоросли|Обсабзҳо]] — организмҳои содаи зинда, ки дар обҳои ифлос ё шӯр мерӯянд;

[[Рыжик (растение)|Зағирак (Camelina)]] — дар навбатгардонии кишт бо гандум ва дигар зироатҳои ғалладона мерӯяд;

[[Jatropha curcas]] ё [[Ятрофа]] — дар хокҳои хушк мерӯяд ва дорои 27 то 40 % равған аст.

==== Биомаводи сӯхти насли сеюм ==== 
''Биомаводи сӯхт насли сеюм'' — маводи сӯхте мебошанд, ки аз [[Водоросли|обсабзҳо]] ба даст оварда мешаванд.

[[Министерство энергетики США|Департаменти энергетикаи ИМА]] аз соли [[1978 год|1978]] то соли [[1996 год|1996]] обсабзҳои дорои равғани баландро таҳқиқ кард. Муҳаққиқон ба хулосае омаданд, ки [[Калифорния]], [[Гавайи]] ва [[Нью-Мексико]] барои тавлиди саноатии обсабзҳо дар ҳавзҳои кушода мувофиқанд.

Истифодаи обсабзҳо дар [[биореактор]]ҳои хурд, ки дар назди [[электростанция|нерӯгоҳҳои барқӣ]] ҷойгиранд, низ хеле умедбахш аст. Гармии партови [[ТЭЦ]] метавонад то 77 % ниёзи гармиро барои парвариши обсабзҳо таъмин кунад.

==== Танқид ==== 
Танқидгарони рушди саноати биомаводи сӯхт изҳор медоранд, ки афзоиши талабот ба биомаводи сӯхт кишоварзонро маҷбур мекунад, ки майдони кишти [[Сельскохозяйственные культуры|зироатҳои ғизоӣ]]-ро кам карда, онҳоро ба нафъи зироатҳои сӯзишворӣ аз нав тақсим кунанд.

== Тадбирҳои дастгирии манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия == 
Дар айни замон шумораи зиёди тадбирҳои дастгирии МЭТ мавҷуданд:

Сертификатҳои сабз;

Ҷуброни арзиши пайвастшавии технологӣ;

Тарофаҳо барои пайвастшавӣ (тарофаи сабз);

Низоми андозагирии соф (Net metering).

== Сармоягузорӣ == 
Дар тамоми ҷаҳон дар соли 2008 ба энергетикаи бод $51,8 миллиард, ба энергетикаи офтобӣ $33,5 миллиард ва ба биомаводи сӯхт $16,9 миллиард сармоягузорӣ шудааст.
Дар соли 2009 сармоягузорӣ ба энергетикаи таҷдидшаванда дар тамоми ҷаҳон $160 миллиард ва дар соли 2010 — $211 миллиардро ташкил дод.

== Ҷусторҳои вобаста ==

[[Энергияи барқароршаванда дар ИА]]

[[Энергияи алтернативӣ]]

[[Гузариш ба энергия]]

[[Рушди устувор]]

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;
== Адабиёт ==
{{книга|автор= Владимир Сидорович|заглавие= Мировая энергетическая revolution: Как возобновляемые источники энергии изменят наш мир|год= 2015|страниц= 208}}

== Пайвандҳо ==
[https://web.archive.org/web/20090925222926/http://www.wwf.ru/greenenergy Шумо ва энергетикаи «сабз»]


[[Гурӯҳ:Энергияи барқароршаванда]]
[[Гурӯҳ:Энергияи офтобӣ]]
[[Гурӯҳ:Энергия]]</text>
      <sha1>8656nd3153366uuezbcf40hykfknh7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷи Киёнӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331439</id>
    <revision>
      <id>1473303</id>
      <parentid>1472947</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T22:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4535" sha1="dm5lt9qg364w8lkgf7pi6z4ulrji1g7" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
Тоҷи Киёнӣ тоҷи шоҳии сулолаи [[Қоҷориён]] аст, ки бо фармони [[Фатҳалишоҳи Қоҷор]], дуввумин подшоҳи сулола, дар соли 1212 ҳиҷрӣ ([[соли 1797]] мелодӣ) сохта шудааст ва аз ҷониби ҳокимони баъдии Қоҷор истифода шудааст. &lt;ref&gt;http://www.asriran.com/fa/news/142165/ارزش-جواهرات-تاج-و-تخت-سلاطین-ایران-عکس |عنوان=ارزش جواهرات تاج و تخت سلاطین ایران| ناشر =عصرایران |تاریخ =۳ آبان ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۳۰ دی ۱۳۹۶&lt;/ref&gt;  Унсурҳое, ки дар тоҷи Киёнӣ истифода шудаанд, [[алмос]], [[зумуррад]], [[ёқут]] ва [[марворид|марворидҳоро]] дар бар мегиранд. &lt;ref&gt;http://lib.eshia.ir/23019/1/3010 |عنوان =تاج | ناشر = دانشنامه جهان اسلام، کتابخانه مدرسه فقاهت|تاریخ =|تاریخ بازدید = ۱۸ فوریه &lt;/ref&gt;. Тоҷ ҳоло дар Осорхонаи миллии заргарии Эрон, ки дар хазинаи Бонки марказӣ дар Теҳрон ҷойгир аст, нигоҳ дошта мешавад.

Дар давраи ҳукмронии [[Носируддиншоҳ]], тоҷи калони бо [[зумуррад]] ва [[алмос]] оро дода шуда, нӯгҳои сершумор ва риштаи [[марворид]] ба тоҷ илова карда шуд ва дар тарзи насб кардани [[ҷавоҳирот|ҷавоҳироти]] тоҷ тағйироти ночиз ворид карда шуданд.  Дар давраи [[Қоҷориён]], [[тоҷ]], илова бар истифода дар маросимҳои тоҷгузорӣ, инчунин истифодаи рамзӣ пайдо кард ва тоҷи Киёнӣ дар бисёр [[парчам|парчамҳо]], пулҳои коғазӣ, тангаҳо, нишонҳои фахрӣ ва мӯҳрҳои ин давра пайдо шуд. 

Пас аз ба тахт нишастан, [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] аз истифодаи Тоҷи Киёнӣ, ки танҳо ба подшоҳони [[Қоҷориён]] тааллуқ дошт, барои тоҷгузории худ худдорӣ кард ва амр дод, ки [[Тоҷи Паҳлавӣ]] сохта шавад. 
== Вижагиҳо ==
Ин тоҷ аз чор қисм иборат аст, ки аз поёни он иборат аст аз: қисми сарпӯш, қисми марворид, ҳошияҳо ва дар боло кулоҳи махмалии сурхи он ҷойгир аст. Қисми дуюм аз 1800 марворид барои эҷоди заминаи сафед барои зумуррадҳои сабз ва ёқути сурх истифода мебарад. Бе назардошти теппаи тоҷ, баландии кулоҳ 32 см ва паҳнои он 5,19 см аст.  Сохтори тоҷ дар замони [[Фатҳалишоҳи Қоҷор]] аз сохтори кунунии он каме фарқ мекард ва ба ҷои теппаи калоне, ки дар замони [[Носируддиншоҳ]] дар болои тоҷ гузошта шуда буд, дар болои тоҷи Киёнӣ парҳои ороишӣ гузошта шуданд. &lt;ref&gt;http://ensani.ir/fa/article/414553/مطالعه-تطبیقی-فرم-سرپوش-شاهانه-در-دوره-های-صفویه-و-قاجار {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250413001012/https://ensani.ir/fa/article/414553/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B4-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 |date=2025-04-13 }} |عنوان =مطالعه تطبیقی فرم سرپوش شاهانه در دوره‌های صفویه و قاجار | ناشر = پرتال جامع علوم انسانی|تاریخ =|تاریخ بازدید = ۲۵ آوریل ۲۰۲۱&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Тоҷи Паҳлавӣ]]
== Манобеъ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Тоҷҳо]]
[[Гурӯҳ:Навъҳои ҷавоҳирот]]</text>
      <sha1>dm5lt9qg364w8lkgf7pi6z4ulrji1g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331525</id>
    <revision>
      <id>1473288</id>
      <parentid>1473106</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T13:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10611" sha1="i97lhsw0rzb9lrdutianb5ug3717ghv" xml:space="preserve">{{Short description|Масҷид дар Шероз, Форс, Эрон}}
{{Use mdy dates|date=March 2025}}
{| class=&quot;wikitable infobox&quot; style=&quot;float:right; width:320px;&quot;
|+ Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз
|-
! Номи аслӣ
| {{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)}}
|-
! Акс
| [[File:Koda-Khaneh.jpg|300px]]
|-
! Тавзеҳ
| «Худохона» дар маркази ''[[саҳн]]'' (сохта дар 1352)&lt;ref name=ArchNet/&gt; ва [[айвон]]и шимолии масҷид
|-
! Дин
| [[Ислом]]
|-
! Мазҳаб
| [[Шиа]]
|-
! Навъ
| [[Масҷиди ҷомеъ|Масҷиди ҷомеъ]]
|-
! Макон
| [[Шероз]], [[устони Форс]]
|-
! Кишвар
| [[Эрон]]
|-
! Ҳамоҳангӣ
| {{coord|29.608177|N|52.544828|E|region:IR_type:landmark|format=dms|display=inline,title}}
|-
! Услуб
| [[Саффориён|Саффорӣ]], [[меъмории сафавӣ]]
|-
! Бунёдгузор
| [[Амр ибни Лайс]]
|-
! Соли анҷом
| 281 ҳиҷрӣ / 894–895 мелодӣ
|-
! Манораҳо
| 2
|-
! Баландии манора
| {{cvt|25|m}}
|-
! Мавод
| Санг, хишт, гаҷ, кошӣ
|}
'''Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз'''{{efn|Номҳои дигар: {{flatlist|
* Масҷиди атиқи Шероз
* Масҷиди куҳани ҷомеъи Шероз
* Масҷиди ҷумъаи куҳани Шероз
* Masjed-e Jameh-ye Atiq
* Масҷиди бузурги Шероз.}}}} {{efn|({{lang|fa|مسجد جامع عتیق (شیراز)|Masjid-i Atiq}})}} қадимтарин масҷиди [[Шероз]], пойтахти [[устони Форс]] дар [[Эрон]], мебошад. Ин масҷид ба оғози эҳёи форсӣ дар асри IX, пас аз озодшавии Шероз аз [[Хилофати Аббосиён]], тааллуқ дошта, бар рӯи маҷмааи динии қаблӣ, эҳтимолан [[оташкада]], бунёд шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jame’ Atiq Mosque of Shiraz |url=https://en.icro.ir/Tourist-attractions-and-places/Jame%E2%80%99-Atiq-Mosque-of-Shiraz |website=en.icro.ir |access-date=17 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Имрӯз он ҳамчун [[Шиа|масҷиди ҷумъаи шиъа]] фаъолият мекунад. Масҷиди асри IX ба муносибати бозпасгирии Шероз аз [[Аббосиён]] аз ҷониби [[Амр ибни Лайс|Амр Лайси Саффорӣ]] аз [[Саффориён]] дар 276 ҳиҷрӣ сохта шуда, дар 281 ҳиҷрӣ ба анҷом расид. Масҷид борҳо таъмир ва бозсозӣ шудааст; қисми зиёди сохтори имрӯзаи он — масҷиди чаҳор[[айвон]]адор — ба асри XVII тааллуқ дорад.

Дар маркази ''[[саҳн]]''-и масҷид «Худохона» (ба маънои «Хонаи Худо») ҷойгир аст. Номҳои дигар:
* Хонаи Худо (Шероз)
* Худахона
* Bayt al-Mashaf
* Хонаи Қуръонҳо
* Хонаи китобҳо. Ин бинои хурд соли 1351 бо фармони ҳокими Инҷӯйӣ Маҳмудшоҳ (1325–1336) барои нигоҳдории [[Қуръон]]ҳо сохта шуд ва бо номи ''Байт ал-Масаҳаф'' (Хонаи Қуръонҳо, Хонаи китобҳо) низ маъруф аст. Ҳам масҷид ва ҳам «Худохона» ба самти [[қибла]] каме ба шарқи ҷануб нигаронда шудаанд.&lt;ref name=ArchNet&gt;{{cite web |url=https://www.archnet.org/sites/1665 |title=Masjid-i Jami' |work=ArchNet.org |date=n.d. |access-date=23 March 2025 |accessdate=2026-05-18 |archivedate=2016-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613162814/https://www.archnet.org/sites/1665 }}&lt;/ref&gt;

== Шарҳи умумӣ ==
Масҷиди ҷомеъи атиқ дар шарқи [[Шоҳчароғ]] ҷойгир аст. Шабистонҳои гуногуни он дорои кошикориҳои зебо дар сақфҳо мебошанд. Дар қисми ҷанубии масҷид деворе бо номи «Нудба» вуҷуд дорад, ки тасвири рангоранги дарахти сарвро дар бар мегирад. Бовар меравад, ки дар шаби меъроҷ [[Буроқ]] аз назди ин девор гузаштааст. Дарвозаи шимолӣ, ки бо номи «Дарвозаи Имом» маъруф аст, бо кошикориҳои [[муқарнас]] оро дода шудааст.&lt;ref&gt;Iranian Biochemistry &amp; Molecular Biology Congress (2007). &quot;نهمين کنگره بيوشيمى و دومين کنگره بين‌المللى بيوشيمى و بيولوژى مولکولى&quot;. Архившуда: https://web.archive.org/web/20071226201639/http://www.biochemiran.com/congress9/page.php?slct_pg_id=93&amp;sid=1&amp;slc_lang=en&lt;/ref&gt;

Сохтори асосӣ дар асри IX анҷом ёфт. Дар асри XI ду [[айвон]] илова шуд; ва дар асри XII толори асосии намоз, гунбаз, ''[[саҳн]]'' ва [[мадраса]] сохта шуданд. Айвонҳо ва равоқҳои ҷанубӣ ва ғарбӣ дар асри XVII илова гардида, бозсозии бузург дар охири асри XVIII ва аввали асри XX анҷом дода шуд.

Масҷид, аз ҷумла «Худохона», 6 январи соли 1932 ба Феҳристи мероси миллии Эрон дохил карда шуд ва аз ҷониби Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва гардишгарии Эрон идора мешавад.

== Меъморӣ ==
Сохтмони масҷиди ҷомеъи Шероз соли 895 мелодӣ дар давраи ҳукмронии Амир ибни Лайс (878–900) ба анҷом расид. Баъдан он чандин бор аз нав сохта, таъмир ва васеъ карда шуд, махсусан дар асри XVII. Масҷид аз заминларзаҳои зиёд осеб дида, баъд аз соли 1935 ба таври густурда таъмир гардид.

=== «Худохона» ===
Бинои маъруф ба «Худохона» аз як қисми росткунҷа иборат буда, дар ҳар тарафи он лоджия бо се тоқ ҷойгир аст ва дар кунҷҳои берунӣ бурҷҳои доирашакл дорад. Санаи сохтмони 752 ҳиҷрӣ дар бурҷи ҷанубу шарқӣ дида мешавад.&lt;ref name=ArchNet/&gt; Ин маҷмаа бар рӯи платформаи мармарӣ қарор гирифтааст. Аз сохтори аслӣ танҳо бурҷҳо, платформа ва деворҳои дохилии вайроншуда то оғози асри XX боқӣ монда буданд. Он солҳои 1937–1954 аз ҷониби Хадамоти бостоншиносии Эрон бар асоси тарҳи аслӣ бозсозӣ шуд.&lt;ref name=ArchNet/&gt;

Қисми марказии «Худохона», ки дар меҳвари шимол-ҷануб тӯл кашидааст, толори мураббаъ бо чор даргоҳ ва долони хурд дар шимол дорад, ки зинапояи печдор барои баромадан ба бомро дар бар мегирад. Чор даргоҳи берунии он — се даргоҳ барои толор ва як даргоҳ ба долон — бо сутунҳои часпида оро ёфта, бо тоҷҳои муқарнасӣ пӯшида шудаанд.&lt;ref name=ArchNet/&gt;

Қисми марказӣ, ки тақрибан {{convert|5.5|by|7|m}} аст, бо лоджияҳои {{convert|2|m|ft|adj=mid|-wide}} дар шарқ, ғарб ва шимол иҳота шудааст. Лоджияи ҷанубӣ, ки рӯ ба [[меҳроб]] дорад, {{convert|3.5|m}} паҳнӣ дорад. Дувоздаҳ тоқчаи нӯгтези [[айвон]] бар сутунҳои мармарӣ бо пояҳои ҳубобшакл ва сарсутунҳои муқарнасӣ такя мекунанд.&lt;ref name=ArchNet/&gt;

«Худохона» аз сангҳои шикаста сохта шуда, бо панелҳои мураббаъ ва росткунҷаи сангӣ пӯшонида шудааст. Он бо навори кошикории васеъ дар зери қурниши муқарнасӣ оро ёфтааст, ки дорои навиштаҷоти сафеди [[сулс]] бар заминаи кабуд бо нақшҳои [[арабеск]] мебошад.&lt;ref name=ArchNet/&gt;

== Нигорхона ==
&lt;gallery widths=&quot;350&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:Atigh Mosque. Shiraz-Iran.jpg|Намои умумии берунии масҷид
File:Jameh Mosque of Atigh Panoramma.jpg|Намои дохилии масҷид
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery&gt;
Atiq Jameh Mosque of Shiraz, Iran 1999 VB 01.jpg|Гунбази масҷид
Jameh Mosque of Atigh.jpg|Масҷид дар шаб
Ali 0504.jpg|''[[саҳн]]'', [[айвон]] ва манораҳои масҷид
Ali 0503.jpg|«Худохона»
Atigh mosque.jpg|[[муқарнас]]-и кошикории айвони шимолӣ
&lt;/gallery&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Шиа дар Эрон]]
* [[Феҳристи масҷидҳои Эрон]]
* [[Феҳристи қадимтарин масҷидҳо дар Эрон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Манбаъҳо ==
{{reflist}}
{{reflist|group=lower-alpha}}
== Пайвандҳои беруна ==
{{commons cat|Atiq Jameh Mosque of Shiraz}}
* {{cite web |title=Atigh Mosque (Masjed-e-Ja'ame'e Atigh |work=Shiraz City website |url=http://www.shirazcity.org/shiraz/Shiraz%20Information/Sightseeing/Atigh%20Mosque%20e.htm |access-date= November 9, 2005 }}
[[гурӯҳ:Масҷидҳои давраи Сафавиён]]
[[гурӯҳ:Ёдгориҳои Феҳристи мероси миллии Эрон]]
[[гурӯҳ:Масҷидҳои Шероз]]
[[Гурӯҳ:Масҷидҳои асри 9]]
[[Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Масҷидҳои дунёи ислом]]
[[Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи кишвар]]</text>
      <sha1>i97lhsw0rzb9lrdutianb5ug3717ghv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дижи Эзадхост</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331551</id>
    <revision>
      <id>1473291</id>
      <parentid>1473228</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Қалъаи Изадхаст]] to [[Дижи Эзадхост]]</comment>
      <origin>1473228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9900" sha1="dh9q58c7p540rb90yebnvlr2f4cg8lx" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
[[Акс:Hoeltzer28.jpg|мини|300x300пкс|Акси қалъаи Изадхаст аз ҷониби Эрнст Ҳолсер, 1873]]
Ин қалъаи қадимӣ, ки бо номҳои дигар ба монанди '''Қалъаи Сарсанг''' ё '''Қалъаи Кӯҳна низ маъруф аст,''' дар шарқи роҳи Исфаҳон- [[Шероз]] ҷойгир аст  ва аввалин ёдгории таърихии давраи [[Сосониён]] аст, ки пас аз ворид шудан ба қаламрави Форс зикр шудааст. &lt;ref name=&quot;samta&quot; /&gt; Ин қалъа шабоҳатҳои зиёдеро бо Қалъаи Бами [[Кирмон]] дорад. 
[[Акс:Izadkhast_Fortress.jpg|марказ|мини|600x600пкс|Намуди қалъаи таърихии Изадхаст, июни соли 2019]]

== Меъморӣ ==
[[Акс:Yezd-i-Kast_Castle_by_Eugène_Flandin.jpg|мини|300x300пкс|Расми даромадгоҳи қалъаи Изадхаст аз ҷониби Евгений Фландин, 1840]]
[[Акс:Yezd-i-Kast-1.jpg|мини|300x300пкс|Вуруди кунунии Қалъаи Изадхаст]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Изадхаст аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Изадхаст аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
Сохтмончиёни ин қалъаи қадим аз омилҳои табиӣ бештар истифода бурда, шаҳри худро дар болои санги калони таҳшинӣ, ки аз се тараф ба кӯҳи баландии 6 то 15 метр рӯ ба рӯ шудааст ва танҳо як тарафаш бо замин ҳамвор аст ва ягона роҳи вуруд ба қалъаро дорад, ки дар он як дарвозаи хурд дар тарафи ҷанубии қалъа ҷойгир аст. Ин омил барои қалъа ва сокинони он роҳатӣ ва амният фароҳам оварда, дастрасии душманро ба дохили қалъа ғайриимкон гардонидааст. 

Баландии ин қалъаи мустаҳкам аз сатҳи замини атроф, бо назардошти биноҳояш, ба ҳадди аксар панҷ ошёна, қариб 22 метр мерасад. Андозаи тарафи шимолии қалъа қариб 10 метр ва тарафи ҷанубӣ 70 метр ва дарозии қалъа, ки кӯчаи асосӣ аст, аз аввал то ба охир 332 метр аст. Бар асоси назари мутахассисони [[бостоншиносӣ]], меъмории биноҳои қалъа ба давраҳои пеш аз ислом ва Сосониён бармегардад. 

Дар дохили қалъа хонаҳои хеле хурд бо кӯчаҳои хеле танг мавҷуданд. Хонаҳои дохили қалъа ҳавлӣ надоштанд ва боми ошёнаи якум дар асл ҳавлии ошёнаи дуюм буд. Ҳамчунин, бо истифода аз чӯби иловагии бомҳо, онҳо барои хонаҳои атрофи девори қалъа айвонҳо сохтанд, ки боқимондаҳои онҳо то ҳол намоёнанд. 

Дар атрофи Изадхаст якчанд қалъаҳои қадимӣ ва боқимондаҳои сарбанд ва [[Корвонсаро|корвонсаройи]] таърихӣ аз [[Давлати Сафавиён|давраи Сафавиён]] боқӣ мондаанд. 

== Маъбади оташи Изадхаст ==
Қалъаи қадимии Изадхаст дар болои санги калон сохта шудааст ва дар дохили он боқимондаҳои маъбади оташ [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|аз давраи Сосониён]] мавҷуданд. Ин сохтори чорқабата ҳоло ба масҷид табдил дода шудааст, гарчанде ки нишонаҳои сохтмони аслиро дар дохили қалъа дидан мумкин аст.  Мавҷудияти маъбади оташ дар мобайни қалъа аз ҳузури коҳинон, ашрофон, пирон ва дарбориён дар қалъаи Изадхаст шаҳодат медиҳад. Ин маъбади оташ пас аз ислом ба масҷид табдил дода шуд ва ҳоло дар рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст.  Ин ёдгорӣ ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] &lt;ref name=&quot;fehrest&quot; /&gt;

== Номгузорӣ ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло беодам ва нисбат ба аксҳои [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]] харобтар аст.
== Нигораҳо ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Изадхаст  баҳиан ۱۳۰۳
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Изадхаст  баҳман ۱۳۰۳
Акс:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده نوزدهم میلادی، اثر اوژن فلاندن| Манзараи Изадхаст дар асри 19, аз ҷониби Евгений Фландин
Акс:51_Chardin_Izadkhast.jpg|пайванд=پرونده:51_Chardin_Izadkhast.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده هفدهم میلادی، اثر ژان شاردن| Манзараи Изадхасти асри XVII, аз ҷониби Жан Шарден
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Изадхаст дар соли 1303
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Изадхаст дар соли 1303
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|алт=ویرانه‌های دژ ایزدخواست| Харобаҳои қалъаи Изадхаст
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|алт=ویرانه‌های شهر کهن ایزدخواست| Харобаҳои шаҳри қадимаи Изадхаст
Акс:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|алт=دژ و پل ایزدخواست| Қалъа ва пули Изадхаст
Акс:Yezd-i-Kast-3.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast-3.jpg|алт=تصویری از درون دژ| Акс аз дохили қалъа
&lt;/gallery&gt;

== Ҷусторҳои марбут ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло бесоҳиб ва нисбат ба аксҳои давраи Қоҷор харобтар аст.
== Манобеъ ==

* Корвонсаройи Изадхаст
* Чоркунҷаи Изадхасти Сосониён
* [[Эзадхост]]
* Пули Изадхаст
* Ё[[Ёдгориҳои миллии Эрон|дгориҳои миллии Эрон]]

== Пайванди беруна ==
{{Викианбор-гурӯҳ|Izadkhast ruines}}

== Пайванди беруна ==

[[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>dh9q58c7p540rb90yebnvlr2f4cg8lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473293</id>
      <parentid>1473291</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9974" sha1="26ntbgh92enz36rg382dz4l9ph1wv9u" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
[[Акс:Hoeltzer28.jpg|мини|300x300пкс|Акси қалъаи Изадхаст аз ҷониби Эрнст Ҳолсер, 1873]]
'''Дежи Эзадхост''' ё бинои '''Қалъаи Эзадхост''' яке аз осори таърихии [[устони Форс]]&lt;ref name=&quot;samta&quot; /&gt; марбут ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] - садаҳои оғозини даврони таърихии пас аз Ислом аст ва дар шимоли Эзадхост ва дар 60-километрии шимоли Обода воқеъ шудааст. Ин диежи бостониро ки бо номҳои дигаре ҳамчун '''Қалъаи Сарсанг''' ё '''Қалъаи Куҳна''' низ мехонанд. 

[[Акс:Izadkhast_Fortress.jpg|марказ|мини|600x600пкс|Намуди қалъаи таърихии Изадхаст, июни соли 2019]]

== Меъморӣ ==
[[Акс:Yezd-i-Kast_Castle_by_Eugène_Flandin.jpg|мини|300x300пкс|Расми даромадгоҳи қалъаи Изадхаст аз ҷониби Евгений Фландин, 1840]]
[[Акс:Yezd-i-Kast-1.jpg|мини|300x300пкс|Вуруди кунунии Қалъаи Изадхаст]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Изадхаст аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Изадхаст аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
Сохтмончиёни ин қалъаи қадим аз омилҳои табиӣ бештар истифода бурда, шаҳри худро дар болои санги калони таҳшинӣ, ки аз се тараф ба кӯҳи баландии 6 то 15 метр рӯ ба рӯ шудааст ва танҳо як тарафаш бо замин ҳамвор аст ва ягона роҳи вуруд ба қалъаро дорад, ки дар он як дарвозаи хурд дар тарафи ҷанубии қалъа ҷойгир аст. Ин омил барои қалъа ва сокинони он роҳатӣ ва амният фароҳам оварда, дастрасии душманро ба дохили қалъа ғайриимкон гардонидааст. 

Баландии ин қалъаи мустаҳкам аз сатҳи замини атроф, бо назардошти биноҳояш, ба ҳадди аксар панҷ ошёна, қариб 22 метр мерасад. Андозаи тарафи шимолии қалъа қариб 10 метр ва тарафи ҷанубӣ 70 метр ва дарозии қалъа, ки кӯчаи асосӣ аст, аз аввал то ба охир 332 метр аст. Бар асоси назари мутахассисони [[бостоншиносӣ]], меъмории биноҳои қалъа ба давраҳои пеш аз ислом ва Сосониён бармегардад. 

Дар дохили қалъа хонаҳои хеле хурд бо кӯчаҳои хеле танг мавҷуданд. Хонаҳои дохили қалъа ҳавлӣ надоштанд ва боми ошёнаи якум дар асл ҳавлии ошёнаи дуюм буд. Ҳамчунин, бо истифода аз чӯби иловагии бомҳо, онҳо барои хонаҳои атрофи девори қалъа айвонҳо сохтанд, ки боқимондаҳои онҳо то ҳол намоёнанд. 

Дар атрофи Изадхаст якчанд қалъаҳои қадимӣ ва боқимондаҳои сарбанд ва [[Корвонсаро|корвонсаройи]] таърихӣ аз [[Давлати Сафавиён|давраи Сафавиён]] боқӣ мондаанд. 

== Маъбади оташи Изадхаст ==
Қалъаи қадимии Изадхаст дар болои санги калон сохта шудааст ва дар дохили он боқимондаҳои маъбади оташ [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|аз давраи Сосониён]] мавҷуданд. Ин сохтори чорқабата ҳоло ба масҷид табдил дода шудааст, гарчанде ки нишонаҳои сохтмони аслиро дар дохили қалъа дидан мумкин аст.  Мавҷудияти маъбади оташ дар мобайни қалъа аз ҳузури коҳинон, ашрофон, пирон ва дарбориён дар қалъаи Изадхаст шаҳодат медиҳад. Ин маъбади оташ пас аз ислом ба масҷид табдил дода шуд ва ҳоло дар рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст.  Ин ёдгорӣ ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] &lt;ref name=&quot;fehrest&quot; /&gt;

== Номгузорӣ ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло беодам ва нисбат ба аксҳои [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]] харобтар аст.
== Нигораҳо ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Изадхаст  баҳиан ۱۳۰۳
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Изадхаст  баҳман ۱۳۰۳
Акс:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده نوزدهم میلادی، اثر اوژن فلاندن| Манзараи Изадхаст дар асри 19, аз ҷониби Евгений Фландин
Акс:51_Chardin_Izadkhast.jpg|пайванд=پرونده:51_Chardin_Izadkhast.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده هفدهم میلادی، اثر ژان شاردن| Манзараи Изадхасти асри XVII, аз ҷониби Жан Шарден
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Изадхаст дар соли 1303
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Изадхаст дар соли 1303
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|алт=ویرانه‌های دژ ایزدخواست| Харобаҳои қалъаи Изадхаст
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|алт=ویرانه‌های شهر کهن ایزدخواست| Харобаҳои шаҳри қадимаи Изадхаст
Акс:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|алт=دژ و پل ایزدخواست| Қалъа ва пули Изадхаст
Акс:Yezd-i-Kast-3.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast-3.jpg|алт=تصویری از درون دژ| Акс аз дохили қалъа
&lt;/gallery&gt;

== Ҷусторҳои марбут ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло бесоҳиб ва нисбат ба аксҳои давраи Қоҷор харобтар аст.
== Манобеъ ==

* Корвонсаройи Изадхаст
* Чоркунҷаи Изадхасти Сосониён
* [[Эзадхост]]
* Пули Изадхаст
* Ё[[Ёдгориҳои миллии Эрон|дгориҳои миллии Эрон]]

== Пайванди беруна ==
{{Викианбор-гурӯҳ|Izadkhast ruines}}

== Пайванди беруна ==

[[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>26ntbgh92enz36rg382dz4l9ph1wv9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473294</id>
      <parentid>1473293</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9955" sha1="7icr8xr1ia3l6kufqzjydn9jua1thyo" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
[[Акс:Hoeltzer28.jpg|мини|300x300пкс|Акси қалъаи Изадхаст аз ҷониби Эрнст Ҳолсер, 1873]]
'''Дежи Эзадхост''' ё бинои '''Қалъаи Эзадхост''' — яке аз осори таърихии [[устони Форс]]&lt;ref name=&quot;samta&quot; /&gt; марбут ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] — садаҳои оғозини даврони таърихии пас аз Ислом аст ва дар шимоли Эзадхост ва дар 60-километрии шимоли Обода воқеъ шудааст. Ин диежи бостониро ки бо номҳои дигаре ҳамчун '''Қалъаи Сарсанг''' ё '''Қалъаи Куҳна''' низ мехонанд.

[[Акс:Izadkhast_Fortress.jpg|марказ|мини|600x600пкс|Намуди қалъаи таърихии Изадхаст, июни соли 2019]]

== Меъморӣ ==
[[Акс:Yezd-i-Kast_Castle_by_Eugène_Flandin.jpg|мини|300x300пкс|Расми даромадгоҳи қалъаи Изадхаст аз ҷониби Евгений Фландин, 1840]]
[[Акс:Yezd-i-Kast-1.jpg|мини|300x300пкс|Вуруди кунунии Қалъаи Изадхаст]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Изадхаст аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Изадхаст аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
Сохтмончиёни ин қалъаи қадим аз омилҳои табиӣ бештар истифода бурда, шаҳри худро дар болои санги калони таҳшинӣ, ки аз се тараф ба кӯҳи баландии 6 то 15 метр рӯ ба рӯ шудааст ва танҳо як тарафаш бо замин ҳамвор аст ва ягона роҳи вуруд ба қалъаро дорад, ки дар он як дарвозаи хурд дар тарафи ҷанубии қалъа ҷойгир аст. Ин омил барои қалъа ва сокинони он роҳатӣ ва амният фароҳам оварда, дастрасии душманро ба дохили қалъа ғайриимкон гардонидааст.

Баландии ин қалъаи мустаҳкам аз сатҳи замини атроф, бо назардошти биноҳояш, ба ҳадди аксар панҷ ошёна, қариб 22 метр мерасад. Андозаи тарафи шимолии қалъа қариб 10 метр ва тарафи ҷанубӣ 70 метр ва дарозии қалъа, ки кӯчаи асосӣ аст, аз аввал то ба охир 332 метр аст. Бар асоси назари мутахассисони [[бостоншиносӣ]], меъмории биноҳои қалъа ба давраҳои пеш аз ислом ва Сосониён бармегардад.

Дар дохили қалъа хонаҳои хеле хурд бо кӯчаҳои хеле танг мавҷуданд. Хонаҳои дохили қалъа ҳавлӣ надоштанд ва боми ошёнаи якум дар асл ҳавлии ошёнаи дуюм буд. Ҳамчунин, бо истифода аз чӯби иловагии бомҳо, онҳо барои хонаҳои атрофи девори қалъа айвонҳо сохтанд, ки боқимондаҳои онҳо то ҳол намоёнанд.

Дар атрофи Изадхаст якчанд қалъаҳои қадимӣ ва боқимондаҳои сарбанд ва [[корвонсаро]]йи таърихӣ аз [[Давлати Сафавиён|давраи Сафавиён]] боқӣ мондаанд.

== Маъбади оташи Изадхаст ==
Қалъаи қадимии Изадхаст дар болои санги калон сохта шудааст ва дар дохили он боқимондаҳои маъбади оташ [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|аз давраи Сосониён]] мавҷуданд. Ин сохтори чорқабата ҳоло ба масҷид табдил дода шудааст, гарчанде ки нишонаҳои сохтмони аслиро дар дохили қалъа дидан мумкин аст. Мавҷудияти маъбади оташ дар мобайни қалъа аз ҳузури коҳинон, ашрофон, пирон ва дарбориён дар қалъаи Изадхаст шаҳодат медиҳад. Ин маъбади оташ пас аз ислом ба масҷид табдил дода шуд ва ҳоло дар рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. Ин ёдгорӣ ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]]&lt;ref name=&quot;fehrest&quot; /&gt;

== Номгузорӣ ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло беодам ва нисбат ба аксҳои [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]] харобтар аст.

== Нигораҳо ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Изадхаст  баҳиан ۱۳۰۳
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Изадхаст  баҳман ۱۳۰۳
Акс:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده نوزدهم میلادی، اثر اوژن فلاندن| Манзараи Изадхаст дар асри 19, аз ҷониби Евгений Фландин
Акс:51_Chardin_Izadkhast.jpg|пайванд=پرونده:51_Chardin_Izadkhast.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده هفدهم میلادی، اثر ژان شاردن| Манзараи Изадхасти асри XVII, аз ҷониби Жан Шарден
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Изадхаст дар соли 1303
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Изадхаст дар соли 1303
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|алт=ویرانه‌های دژ ایزدخواست| Харобаҳои қалъаи Изадхаст
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|алт=ویرانه‌های شهر کهن ایزدخواست| Харобаҳои шаҳри қадимаи Изадхаст
Акс:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|алт=دژ و پل ایزدخواست| Қалъа ва пули Изадхаст
Акс:Yezd-i-Kast-3.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast-3.jpg|алт=تصویری از درون دژ| Акс аз дохили қалъа
&lt;/gallery&gt;

== Ҷусторҳои марбут ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло бесоҳиб ва нисбат ба аксҳои давраи Қоҷор харобтар аст.

== Сарчашма ==
* Корвонсаройи Изадхаст
* Чоркунҷаи Изадхасти Сосониён
* [[Эзадхост]]
* Пули Изадхаст
* Ё[[Ёдгориҳои миллии Эрон|дгориҳои миллии Эрон]]

== Пайванди беруна ==
{{Викианбор-гурӯҳ|Izadkhast ruines}}

== Пайванди беруна ==
[[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>7icr8xr1ia3l6kufqzjydn9jua1thyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473295</id>
      <parentid>1473294</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1473295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9945" sha1="8xgmz7ucua2zn8hossnzuszemb2f4e7" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
[[Акс:Hoeltzer28.jpg|мини|300x300пкс|Акси қалъаи Эзадхост аз ҷониби Эрнст Ҳолсер, 1873]]
'''Дежи Эзадхост''' ё бинои '''Қалъаи Эзадхост''' — яке аз осори таърихии [[устони Форс]]&lt;ref name=&quot;samta&quot; /&gt; марбут ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] — садаҳои оғозини даврони таърихии пас аз Ислом аст ва дар шимоли Эзадхост ва дар 60-километрии шимоли Обода воқеъ шудааст. Ин диежи бостониро ки бо номҳои дигаре ҳамчун '''Қалъаи Сарсанг''' ё '''Қалъаи Куҳна''' низ мехонанд.

[[Акс:Izadkhast_Fortress.jpg|мини|286x286px|Намуди қалъаи таърихии Эзадхост, июни соли 2019|чап]]

== Меъморӣ ==
[[Акс:Yezd-i-Kast_Castle_by_Eugène_Flandin.jpg|мини|300x300пкс|Расми даромадгоҳи қалъаи Эзадхост аз ҷониби Евгений Фландин, 1840]]
[[Акс:Yezd-i-Kast-1.jpg|мини|300x300пкс|Вуруди кунунии Қалъаи Эзадхост]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Эзадхост аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
[[Акс:Harold_f_Weston_-_Iran16.jpg|мини|300x300пкс|Қалъаи Эзадхост аз ҷониби Ҳаролд Вестон дар солҳои 1920]]
Сохтмончиёни ин қалъаи қадим аз омилҳои табиӣ бештар истифода бурда, шаҳри худро дар болои санги калони таҳшинӣ, ки аз се тараф ба кӯҳи баландии 6 то 15 метр рӯ ба рӯ шудааст ва танҳо як тарафаш бо замин ҳамвор аст ва ягона роҳи вуруд ба қалъаро дорад, ки дар он як дарвозаи хурд дар тарафи ҷанубии қалъа ҷойгир аст. Ин омил барои қалъа ва сокинони он роҳатӣ ва амният фароҳам оварда, дастрасии душманро ба дохили қалъа ғайриимкон гардонидааст.

Баландии ин қалъаи мустаҳкам аз сатҳи замини атроф, бо назардошти биноҳояш, ба ҳадди аксар панҷ ошёна, қариб 22 метр мерасад. Андозаи тарафи шимолии қалъа қариб 10 метр ва тарафи ҷанубӣ 70 метр ва дарозии қалъа, ки кӯчаи асосӣ аст, аз аввал то ба охир 332 метр аст. Бар асоси назари мутахассисони [[бостоншиносӣ]], меъмории биноҳои қалъа ба давраҳои пеш аз ислом ва Сосониён бармегардад.

Дар дохили қалъа хонаҳои хеле хурд бо кӯчаҳои хеле танг мавҷуданд. Хонаҳои дохили қалъа ҳавлӣ надоштанд ва боми ошёнаи якум дар асл ҳавлии ошёнаи дуюм буд. Ҳамчунин, бо истифода аз чӯби иловагии бомҳо, онҳо барои хонаҳои атрофи девори қалъа айвонҳо сохтанд, ки боқимондаҳои онҳо то ҳол намоёнанд.

Дар атрофи Эзадхост якчанд қалъаҳои қадимӣ ва боқимондаҳои сарбанд ва [[корвонсаро]]йи таърихӣ аз [[Давлати Сафавиён|давраи Сафавиён]] боқӣ мондаанд.

== Маъбади оташи Эзадхост ==
Қалъаи қадимии Эзадхост дар болои санги калон сохта шудааст ва дар дохили он боқимондаҳои маъбади оташ [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|аз давраи Сосониён]] мавҷуданд. Ин сохтори чорқабата ҳоло ба масҷид табдил дода шудааст, гарчанде ки нишонаҳои сохтмони аслиро дар дохили қалъа дидан мумкин аст. Мавҷудияти маъбади оташ дар мобайни қалъа аз ҳузури коҳинон, ашрофон, пирон ва дарбориён дар қалъаи Эзадхост шаҳодат медиҳад. Ин маъбади оташ пас аз ислом ба масҷид табдил дода шуд ва ҳоло дар рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. Ин ёдгорӣ ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]]&lt;ref name=&quot;fehrest&quot; /&gt;

== Номгузорӣ ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло беодам ва нисбат ба аксҳои [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Эрони Қоҷор]] харобтар аст.

== Нигораҳо ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0177-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Эзадхост  баҳиан ۱۳۰۳
Акс:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|пайванд=پرونده:ETH-BIB-Izadkhast_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0176-AL-FL.tif|алт=ایزدخواست بهمن ۱۳۰۳| Эзадхост  баҳман ۱۳۰۳
Акс:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast_by_Eugène_Flandin.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده نوزدهم میلادی، اثر اوژن فلاندن| Манзараи Эзадхост дар асри 19, аз ҷониби Евгений Фландин
Акс:51_Chardin_Izadkhast.jpg|пайванд=پرونده:51_Chardin_Izadkhast.jpg|алт=نمایی از ایزدخواست در سده هفدهم میلادی، اثر ژان شاردن| Манзараи Эзадхости асри XVII, аз ҷониби Жан Шарден
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-125.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Эзадхост дар соли 1303
Акс:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|пайванд=پرونده:CH-NB_-_Persien,_Jesdegad_(Jäz-de-chast,_Jesdichast)-_Siedlung_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-07-123.jpg|алт=دژ ایزدخواست در سال ۱۳۰۳| Қалъаи Эзадхост дар соли 1303
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides4.jpg|алт=ویرانه‌های دژ ایزدخواست| Харобаҳои қалъаи Эзадхост
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides3.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_ruines_sassanides2.jpg|алт=ویرانه‌های روزگار ساسانی| Харобаҳои давраи Сосониён
Акс:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_Old_town_Fars_Province_Iran.jpg|алт=ویرانه‌های شهر کهن ایزدخواست| Харобаҳои шаҳри қадимаи Эзадхост
Акс:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|пайванд=پرونده:Izadkhast_-_Old_bridge_^_historical_town_-_panoramio.jpg|алт=دژ و پل ایزدخواست| Қалъа ва пули Эзадхост
Акс:Yezd-i-Kast-3.jpg|пайванд=پرونده:Yezd-i-Kast-3.jpg|алт=تصویری از درون دژ| Акс аз дохили қалъа
&lt;/gallery&gt;

== Ҷусторҳои марбут ==
Қалъаи чорқабата аз замони Сосониён низ қисми ин маҷмаа аст. Баъзе аксбардорони [[Эрони Қоҷорӣ|давраи Қоҷор]], ба монанди Антуан Соругин ва сайёҳон, аз он акс гирифтаанд. Ин қалъа ҳоло бесоҳиб ва нисбат ба аксҳои давраи Қоҷор харобтар аст.

== Сарчашма ==
* Корвонсаройи Эзадхост
* Чоркунҷаи Эзадхости Сосониён
* [[Эзадхост]]
* Пули Эзадхост
* Ё[[Ёдгориҳои миллии Эрон|дгориҳои миллии Эрон]]

== Пайванди беруна ==
{{Викианбор-гурӯҳ|Izadkhast ruines}}

== Пайванди беруна ==
[[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>8xgmz7ucua2zn8hossnzuszemb2f4e7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минтақаи ҳилоли ҳосилхез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331555</id>
    <revision>
      <id>1473289</id>
      <parentid>1473243</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T14:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18486" sha1="nasxx4ovr60r7mak36q9rar0n0z4wdm" xml:space="preserve">[[акс:Map of fertile crescent-ru.svg|thumb|491x491px|Ҳилоли ҳосилхез ва водии Нил]]'''Минтақаи ҳилоли ҳосилхез''' — номи шартии минтақае дар [[Шарқи Наздик]] аст, ки дар моҳҳои зимистон миқдори зиёди [[Боришоти атмосферӣ|боришот]] мушоҳида мешавад. Онро ҳамчунин «гаҳвораи тамаддун» меноманд.

Ин ном тарҷумаи истилоҳи англисии Fertile Crescent мебошад, ки аз ҷониби бостоншиноси амрикоӣ Ҷ. Ҳ. Брэстед дар китоби ӯ «Матнҳои қадимии Миср» (Ancient Records of Egypt) соли 1906 ба истифодаи илмӣ ворид шудааст&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |lang=en |encyclopedia=[[Columbia Encyclopedia]] |title=Fertile Crescent |url=http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/FertileC |access-date=2008-09-23 |year=2008 |publisher=[[Columbia University Press]] |doi= |pages= |archive-date=2007-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515111150/http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/FertileC |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ин минтақа ба сабаби [[хок]]и ҳосилхез ва шаклаш (дар харита), ки ба ҳилол монанд аст, чунин ном гирифтааст.

Аз [[Байнаннаҳрайн]] ва Левант иборат буда, ки худ ба Сурияи таърихӣ ва Фаластини таърихӣ ҷудо мешавад. Қаламравҳои имрӯзаи [[Кипр]]&lt;ref&gt;Аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ҷазираи Кипр пурра дар Осиё ҷойгир аст, аммо бар асоси меъёрҳои таърихӣ-фарҳангӣ ва сиёсӣ метавонад ба давлатҳои аврупоӣ мансуб дониста шавад.&lt;/ref&gt;, [[Лубнон]], [[Исроил]], [[Сурия]], [[Ироқ]], ҷанубу шарқи [[Туркия]], ҷанубу ғарби [[Эрон]] ва [[Урдун]]ро дар бар мегирад.

Ҳилоли ҳосилхез яке аз аввалин марказҳое ба шумор меравад, ки дар ҷараёни инқилоби неолитӣ дар он [[кишоварзӣ]] ва [[чорводорӣ]], ки дар [[асри санг]] пайдо шудаанд, ба вуҷуд омаданд. Ҳамчунин он макони қадимтарин фарҳангҳои шаҳрии маълуми ҷаҳон ([[Мурайвет]], [[Нагар]]) мебошад. Дар ҳазорсолаҳои IV—I то милод дар ин ҷо зиёда аз 10 %-и аҳолии Замин зиндагӣ мекарданд.

Ҳилоли ҳосилхез дар якҷоягӣ бо водии [[Нил]] ([[Мисри Қадим]]) гаҳвораи тамаддуни муосирро ташкил медиҳад.
[[акс:Распространение земледелия в Европе.png|мини|400x400пкс|Паҳншавии кишоварзӣ аз Ҳилоли ҳосилхез ба қаламрави Аврупо бо нишон додани санаҳо]]
Мувофиқи таҳқиқоти олимони амрикоӣ, ду омили асосие, ки раванди мустамликашавии ибтидоии Ҳилоли ҳосилхезро идора мекарданд, хушксолӣ ва қобилияти инсонҳо барои мубориза бо он буданд&lt;ref name=autogenerated1&gt;[https://rusplt.ru/society/education/world/ee-velichestvo-zasuha-11961.html Учёные из США провели параллель между климатом и переселением человечества]// Русская планета. {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210227101912/https://rusplt.ru/society/education/world/ee-velichestvo-zasuha-11961.html |date=2021-02-27 }}&lt;/ref&gt;.
Кофтуковҳо дар кӯҳҳои Загроси Эрон, ки соли 2013 аз ҷониби антропологҳои олмонӣ таҳти роҳбарии Симона Рил&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=en |url=https://uni-tuebingen.de/en/fakultaeten/mathematisch-naturwissenschaftliche-fakultaet/fachbereiche/geowissenschaften/arbeitsgruppen/prehistory-archaeology-science/research-department/early-prehistory-and-quaternary-ecology/staff/professors-and-postdocs/adjunct-professor-dr-simone-riehl/ |title=Adjunct professor Dr. Simone Riehl |website=University of Tübingen |access-date=2020-10-11 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022015723/https://uni-tuebingen.de/en/fakultaeten/mathematisch-naturwissenschaftliche-fakultaet/fachbereiche/geowissenschaften/arbeitsgruppen/prehistory-archaeology-science/research-department/early-prehistory-and-quaternary-ecology/staff/professors-and-postdocs/adjunct-professor-dr-simone-riehl/ |url-status=live |accessdate=2026-05-20 |archivedate=2020-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022015723/https://uni-tuebingen.de/en/fakultaeten/mathematisch-naturwissenschaftliche-fakultaet/fachbereiche/geowissenschaften/arbeitsgruppen/prehistory-archaeology-science/research-department/early-prehistory-and-quaternary-ecology/staff/professors-and-postdocs/adjunct-professor-dr-simone-riehl/ }}&lt;/ref&gt; аз донишгоҳи Тюбинген гузаронида шуданд, нишон доданд, ки панҷ гурӯҳи аввалини мустамликадорони Шарқи Наздик мустақилона тақрибан 9800 сол пеш усули парвариши ғалладонаро кашф кардаанд&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

== Ҷуғрофия ==
Аз ҷануб минтақа бо [[Биёбони Сурия|биёбони Сурия]] ва биёбонҳои шимолии Арабистони [[Арабистони Саудӣ]], аз ҷанубу ғарб — бо [[Нимҷазираи Сино]], аз ғарб — бо [[Баҳри Миёназамин]], аз шимол — бо қаторкӯҳи Тавр ва Баландкӯҳи Арманистон, ва аз шарқ — бо кӯҳҳои Загрос маҳдуд мешавад, ки таърихан, монанди делтаи Нил, ба Ҳилоли ҳосилхез мансуб дониста мешаванд. Ба ғайр аз Сурия, Курдистони Туркия, вилоятҳои курднишини Эрон ва шимоли курднишини Ироқро низ дар бар мегирад. Хокҳои аллювиалии наздиктарини обёришаванда низ ба минтақаи таърихӣ-иқтисодӣ дохил мешаванд (делтаи Нил, ботлоқзорҳои печутоби Даҷла ва Фурот, Карун дар Эрон).

Бешубҳа, дарёҳо ва ботлоқзорҳо дар пайдоиши тамаддун дар Ҳилоли ҳосилхез нақши муҳим бозидаанд, аммо онҳо ягона сабаби шукуфоии минтақаи дорои ҳосилхезии баланд набуданд. Ин минтақа ҳамчун «пул» байни дигар минтақаҳои [[Африқо]] ва [[Авруосиё]] хизмат мекард. Ин нақши пайванддиҳанда ба Ҳилоли ҳосилхез имкон дод, ки нисбат ба [[Аврупо]] ё [[Африқои Шимолӣ]] [[гуногунии биологӣ]]и бештареро нигоҳ дорад, зеро тағйироти иқлимӣ дар давраи яхбандӣ дар он минтақаҳо боиси нобудшавии пайваста аз сабаби коҳиши ҳаҷми низомҳои экологӣ гардиданд, дар ҳоле ки дар бораи обҳои Баҳри Миёназамин чунин гуфтан мумкин нест. Дар якҷоягӣ бо муҳоҷирати аҳолии Саҳро аз тариқи Миср, ин «пули заминӣ»-и [[Шарқи Миёна]] барои паҳншавии босуръати олами наботот ва ҳайвоноти Ҷаҳони Қадим, аз ҷумла маскуншавии инсон пас аз муҳоҷирати эҳтимолии аҷдодони аврупоиён аз Ҳиндустон (ки илми муосир онро рад мекунад ва имрӯз назарияи шубҳанок мешуморад), аҳамияти бузург дошт.

Далели он ки ин минтақа қисми асосии ҷудошавии тектоникӣ байни плитаҳои литосферӣи африқоӣ ва арабӣ ва инчунин бархӯрди плитаҳои арабӣ ва авруосиёиро дар бар мегирад, ин минтақаро ба як минтақаи бисёргуногуни платоҳои биёбонӣ, кӯҳҳои баланди барфпӯш ва ҳавзаҳои ҳосилхези аллювиалии дарёҳо табдил додааст, ки ин боз ҳам гуногунии биологиро афзоиш дода, ба рушди намудҳое дар давраи пеш аз таърих мусоидат намуд, ки дар дигар ҷойҳо вуҷуд надоштанд.

== Иқлим ва наботот ==
[[акс:Epica-vostok-grip-40kyr.png|мини|484x484пкс|Ҳарорат дар Антарктида ва Гренландия дар [[:en:Δ18O|δ&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O]]·10 дар тӯли 40 ҳазор соли охир, ки ба таври ғайримустақим нишондиҳандаи ҷаҳонӣ мебошад]]
Мавҷудияти иқлими гуногун дар Ҳилоли ҳосилхез, инчунин тағйироти асосии иқлимӣ, [[такомул]]и бисёр растаниҳои яксолаи навъи [[Назарияи r/K-интихоб|«K»]]-ро ҳавасманд кард, ки нисбат ба растаниҳои бисёрсолаи навъи [[Назарияи r/K-интихоб|«r»]] тухмҳои серғизотар истеҳсол мекунанд. Гуногунии фавқулодаи баландиву пастиҳои минтақа намудҳои зиёди растаниҳои хӯрданиро ба вуҷуд овард, ки ҳангоми кӯшишҳои аввалини кишоварзӣ бомуваффақият парвариш карда шуданд. Омили муҳими дигар он аст, ки дар давраи пайдоиши кишоварзӣ дар Ҳилоли ҳосилхез аҷдодони ваҳшии ҳашт навъи асосии зироатҳои [[неолит]]ӣ (яъне аҷдодони ваҳшии гандуми дуғалладона, гандуми якғалладона, [[Ҷав]], Зағир, [[нахӯд]], [[Наск]] ва викаи талх) мерӯиданд ва аҷдодони чор навъ аз панҷ навъи муҳимтарини ҳайвоноти хонагӣ: говҳо&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=en |url=https://academic.oup.com/mbe/article/29/9/2101/1077727 |title=Источник |date=2012-03-14 |access-date=2021-02-17 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112025302/https://academic.oup.com/mbe/article/29/9/2101/1077727 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, бузҳо, гӯсфандон ва хукҳо барои зинда мондан мубориза мебурданд, дар ҳоле ки аспро кӯчманчиёни даштҳо тавассути Баландкӯҳи Эрон овардаанд{{sfn|Даймонд|2010|с=}}.

Ин минтақа ҳамчун макони кашфи боқимондаҳо ва осори фарҳангии сершумори инсонҳои қадим ва аввали муосир (масалан, ғори Кебара дар Исроил), шикорчиёну ҷамъоваркунандагони охири плейстотсен ва шикорчиёну ҷамъоваркунандагони ниммуқими эпипалеолит низ машҳур аст, вале бештар бо кофтуковҳои бостоншиносӣ, ки ба пайдоиши кишоварзӣ вобастаанд, шинохта мешавад&lt;ref&gt;[http://archaeology.huji.ac.il/GBY/english.htm Долина Гешер Бенот Яаков в Израиле (''Gesher Benot Ya’aqov'')]— машҳуртарин бошишгоҳи давраи палеолити барвақт. {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090720112257/http://archaeology.huji.ac.il/GBY/english.htm |date=2009-07-20 }}&lt;/ref&gt;. Дар қаламравҳои ғарбии [[Урдун]] ва маҷрои болоии [[Фурот]] аввалин маҳалҳои аҳолинишини неолитии кишоварзӣ (ба истилоҳ неолити пеш аз сафол (PPN)) ҷойгир буданд, ки тақрибан ба соли 9000 то милод тааллуқ доранд, аз ҷумла чунин маҳалҳои пеш аз таърихӣ чун Ериҳӯ. Ин минтақа дар баробари [[Байнаннаҳрайн]] (ки дар шарқи Ҳилоли ҳосилхез, байни дарёҳои [[Даҷла]] ва [[Фурот]] ҷойгир аст), инчунин шоҳиди пайдоиши ҷомеаҳои мураккаби ибтидоии инсонӣ дар ҷараёни [[Асри биринҷӣ|асри биринҷӣ]] гардид. Дар ҳамин минтақа аввалин далелҳои пайдоиши хатт ва ташаккули давлатҳои аввалин ошкор шудаанд. Маҳз барои ҳамин онро «гаҳвораи тамаддун» меноманд.

Сарчашмаҳои ҳар ду дарёи Даҷла ва Фурот (дар ҷануби кӯли Ван ҳавзаи обҷудокунии маҷроҳои болоии дарёҳои [[Даҷла]] ва [[Фурот]] ташаккул меёбад) дар Баландкӯҳи Арманистон, дар қаламрави Туркияи имрӯза ҷойгир шудаанд. Ҳар сол кишоварзони ҷануби Байнаннаҳрайн маҷбур буданд киштзорҳои худро аз обхезиҳо муҳофизат кунанд ва барои наҷот аз онҳо саддҳо месохтанд&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=World History: Patterns of Interaction |издательство={{Нп3|Holt McDougal|McDougal Littell|en|Holt McDougal}} |год=1999 |место=[[Эванстон (Иллинойс)|Evanston, IL]] |isbn=0-395-87274-X |ref=Beck |язык=en |автор=Beck, Roger B.; Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka}}&lt;/ref&gt;, дар ҳоле ки дар шимоли Байнаннаҳрайн кишоварзӣ аз ҳисоби боронҳои нисбатан мӯътадил таъмин мешуд.

Ҳанӯз дар [[Асри биринҷӣ|асри биринҷӣ]] фаровонии табиии минтақа тавассути корҳои обёрӣ боз ҳам васеъ карда шуд ва қисми зиёди истеҳсоли кишоварзӣ то имрӯз аз онҳо вобаста мебошад. Дар давоми ду ҳазор соли охир низоми обёрии минтақа борҳо таназзул ва эҳёро аз сар гузаронидааст. Бо иваз шудани халқҳо ва давлатҳо корҳои пешина хароб мешуданд ё аз ҷониби наслҳои баъдӣ тағйир дода мешуданд. Яке аз муҳимтарин мушкилоти кишоварзӣ дар минтақа шӯршавии хок мебошад — дар хокҳое, ки таърихи тӯлонии обёрӣ доранд, афзоиши доимии консентратсияи намак ва дигар минералҳо мушоҳида мешавад.

Дар давраи муосир обҳои ширини дарёҳо ҳамоно манбаи эҳтимолии низоъҳо дар ин минтақа боқӣ мемонанд. Дарёи Урдун дар сарҳади Исроил ва Урдун ҷойгир аст ва тақрибан чоряки дарёи Фурот, ки кишоварзии Ироқи поёноб аз он вобастагии зиёд дорад, аз ҷониби Туркия ва Сурия назорат карда мешавад.

== Ҳамчунин нигаред ==

*[[Машриқ]]
*[[Левант]]
*[[Байнаннаҳрайн|Байнаннаҳрайни Қадим]]
*[[Инқилоби неолитӣ]]
*[[Таърихи кишоварзӣ]]
*[[Марказҳои пайдоиши рустаниҳои кишоварзӣ]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

== Адабиёт ==

*{{Книга|автор=[[Даймонд, Джаред|Даймонд Ҷ. М.]]|заглавие=«[[Ружья, микробы и сталь: Судьбы человеческих обществ]]»|оригинал=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies|ссылка=|ответственный=Тарҷума аз англисӣ [[Колопотин, Максим Владиславович|М. В. Колопотин]]|издание=|место=М.|издательство=[[АСТ (издательство)|АСТ Москва]]: [[Corpus]]|год=2010|страниц=720|isbn=978-5-17-061456-1|isbn2=978-5-403-01950-7|тираж=3000|ref=Даймонд}}
*{{БРЭ |статья=Ҳилоли ҳосилхез|автор=Корниенко Т. В.|том=26 |страницы=436—437 |ref=Корниенко|ссылка=https://old.bigenc.ru/archeology/text/3145894|архив=https://web.archive.org/web/20230103221056/https://bigenc.ru/archeology/text/3145894|архив дата=2023-01-03}}

{{ВС}}

[[гурӯҳ:Шарқи Наздик]]
[[гурӯҳ:Шарқи Наздики Қадим]]
[[гурӯҳ:Таърихи Баҳри Миёназамин]]</text>
      <sha1>nasxx4ovr60r7mak36q9rar0n0z4wdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фирӯзҷо Алиризо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331559</id>
    <revision>
      <id>1473304</id>
      <parentid>1473252</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T22:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1473304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14420" sha1="h8ows6z6qcs2kufq6yy0wz7mkxerp1u" xml:space="preserve">{{Шоҳмотбоз
| акс = Alireza Firouzja in 2024 (cropped).jpg
| навиштаҷоти акс = соли 2024
| Рутба = {{шахматные звания| гм = 2018 | мм = 2016}}
| рейтинг = 2804 &lt;small&gt;(декабрь 2021)&lt;/small&gt;
| Рақам ФИДЕ = 12573981
}}

'''Алиреза Фирузҷо''' (варианти маъмул — '''Фирудҷо'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ruchess.ru/persons_of_day/alireza_firudja_pd/|title=АЛИРЕЗА ФИРУДЖА|lang=ru|website=ruchess.ru|access-date=2024-08-07|url-status=live|archive-date=2024-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807143510/https://ruchess.ru/persons_of_day/alireza_firudja_pd/}}&lt;/ref&gt;; {{lang-fa|علیرضا فیروزجاه}}, {{Lang-en|Alireza Firouzja}}) — [[Фаронса|франсавӣ]] (қаблан — [[Эрон|эронӣ]]) [[шоҳмот]]боз, [[гроссмейстер]] (2018).

Ду карат [[чемпионати Эрон оид ба шоҳмот|чемпиони Эрон]] (2016, 2019). Барандаи чандинкаратаи мусобиқаҳои байналмилалӣ: [[Grand Chess Tour 2022]], [[Большая швейцарка ФИДЕ 2021|Чемпионати Гранд-Швейтсарии ФИДЕ 2021]], [[Сент-Луис 2022 (шоҳмот)|Ҷоми Синкфилд 2022]], ҷойи 2-юм дар Чемпионати ҷаҳон оид ба рапид 2019, ҷойи 3-юм дар чемпионати ҷаҳон оид ба блитс 2021. Иштирокчии мусобиқаҳои номзадҳо: 2022, 2024.

Дар ҳайати тими Эрон — иштирокчии ду олимпиада ([[Шахматная олимпиада 2016|2016]], [[Шахматная олимпиада 2018|2018]]), чемпионати ҷаҳон байни дастаҳо 2019, [[Чемпионати даставии Осиё оид ба шоҳмот|чемпионати даставии Осиё]] (2016, 2018, ғолиби ҳисоби даставӣ&lt;ref&gt;[http://chess-results.com/tnr366602.aspx?lan=1&amp;art=1&amp;flag=30 Asian Nations Cup 2018 — Open Standard] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211104123912/http://chess-results.com/tnr366602.aspx?lan=1&amp;art=1&amp;flag=30 |date=2021-11-04 }} // chess-results.com&lt;/ref&gt;). Соли 2018 инчунин дар чемпионатҳои даставии Осиё оид ба рапид ва блиц ғолиб шуд.

Дар ноябри 2021 бо рейтинги 2804 дувумин шоҳмотбози ҷаҳон шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chessforsharks.co/alireza-firouzja-breaks-2800/|title=Alireza Firouzja Breaks 2800, Becomes World No 2|lang=en-us|website=chessforsharks.co|date=2021-11-21|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2024-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628061825/https://chessforsharks.co/alireza-firouzja-breaks-2800/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800|title=Alireza Firouzja Youngest Chess Player Ever To Break 2800|lang=en-us|author=Anthony Levin|website=chess.com|date=2021-11-21|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2021-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225612/https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800}}&lt;/ref&gt;. Ҷавонтарин дар таърих, ки рейтинги 2800-ро убур кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fide.com/news/1457|title=Alireza Firouzja surpasses 2800-mark in December rating list|lang=en|website=fide.com|date=2021-12-01|access-date=2024-06-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дар мусобиқаи [[Бухарест 2023 (шоҳмот)|Бухарест 2023]] аввалин пирӯзии худро бар қаҳрамони ҷаҳон [[Дин Лижэн]] ба даст овард.

== Тарҷумаи ҳол ==
[[акс:Alireza Firouzja - Tasnimnews 01.jpg|мини|слева|Дар соли 2018]]
Дар Бабол таваллуд шудааст&lt;ref&gt;{{cite web|url =https://de.chessbase.com/post/im-fokus-alireza-firouzja|title =Im Fokus: Alireza Firouzja|publisher =ChessBase|first =Thorsten|last =Cmiel|date=2018-06-12|language =de|access-date =2018-12-28|archive-date =2020-01-31|archive-url =https://web.archive.org/web/20200131214426/https://de.chessbase.com/post/im-fokus-alireza-firouzja|url-status =live}}&lt;/ref&gt;, шоҳмотро дар 9-солагӣ оғоз кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chessforsharks.co/alireza-firouzja/|title=A Biography Of Alireza Firouzja|lang=en-us|website=chessforsharks.co|date=2021-12-16|access-date=2024-06-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Соли 2016 қаҳрамони Эрон шуд&lt;ref&gt;{{cite web|url =https://en.chessbase.com/post/12-year-old-alireza-firouzja-is-iranian-champion|title =12-year-old Alireza Firouzja is Iranian Champion|first =Albert|last =Silver|publisher =ChessBase|date=2016-01-28|access-date =2018-12-28|archive-date =2017-01-03|archive-url =https://web.archive.org/web/20170103003526/https://en.chessbase.com/post/12-year-old-alireza-firouzja-is-iranian-champion|url-status =live}}&lt;/ref&gt; ва унвони устоди байналмилалӣ-ро гирифт&lt;ref&gt;[https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&amp;id=12573981&amp;title=IM&amp;pb=46 FIDE Congress 2016, 1–14 September, Baku, Azerbaijan] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190328043512/https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&amp;id=12573981&amp;title=IM&amp;pb=46 |date=2019-03-28 }} FIDE&lt;/ref&gt;.

Соли 2018 дар Аэрофлот Опен иштирок кард&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.chess-results.com/tnr322070.aspx?lan=1&amp;art=1&amp;rd=9|title =Aeroflot Open 2018 A|author =Staff writer(s)|publisher =Chess Results|date=2018-02-28|access-date =2018-12-28|archive-date =2019-03-28|archive-url =https://web.archive.org/web/20190328043248/http://chess-results.com/tnr322070.aspx?lan=1&amp;art=1&amp;rd=9|url-status =live}}&lt;/ref&gt;, меъёри гроссмейстериро иҷро кард&lt;ref&gt;{{cite web|url =https://www.bostonglobe.com/metro/2018/03/04/chess-notes/mNRmClOI8vnmge2tccQVoK/story.html|title =Chess notes|first =Chris|last =Chase|website =The Boston Globe|date=2018-03-04|access-date =2018-12-28|archive-date =2018-03-23|archive-url =https://web.archive.org/web/20180323155235/https://www.bostonglobe.com/metro/2018/03/04/chess-notes/mNRmClOI8vnmge2tccQVoK/story.html|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&amp;id=12573981&amp;title=GM&amp;pb=51 |title=FIDE |accessdate=2026-05-20 |archivedate=2019-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328065458/https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&amp;id=12573981&amp;title=GM&amp;pb=51 }}&lt;/ref&gt;.

Дар сентябри 2019 дар ҷойи 1-уми рейтинги ФИДЕ байни шоҳмотбозони Эрон қарор дошт&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ratings.fide.com/topfed.phtml?ina=1&amp;country=IRI|title=Federations Ranking – Iran|lang=en|date=2019-09|access-date=2018-12-28|url-status=live|accessdate=2026-05-20|archivedate=2020-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200505153541/https://ratings.fide.com/topfed.phtml?ina=1&amp;country=IRI}}&lt;/ref&gt;.

Дар декабри 2019 аз баромад кардан зери парчами Эрон даст кашид. Эрон ба шоҳмотбозони худ иштирок дар чемпионати ҷаҳон оид ба рапид ва блиц 2019-ро манъ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/dec/27/chess-iran-alireza-firouzja-ban-israel|title=Chess: Iran’s Alireza Firouzja, 16, bypasses ban on playing Israelis|lang=en|author=Leonard Barden|website=theguardian.com/|date=27 декабри 2019|url-status=live|access-date=2024-06-28|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228203940/https://www.theguardian.com/sport/2019/dec/27/chess-iran-alireza-firouzja-ban-israel}}&lt;/ref&gt;. То июли 2021 зери парчами ФИДЕ баромад мекард, ҳоло бошад зери парчами Фаронса&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.echecs.asso.fr/Actu.aspx?Ref=13464|title=Alireza Firouzja est désormais français !|lang=fr|website=echecs.asso.fr|date=2021-07-08|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2021-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708095841/http://www.echecs.asso.fr/Actu.aspx?Ref=13464}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chess24.com/en/read/news/alireza-firouzja-is-now-the-french-no-1|title=Alireza Firouzja is now the French no. 1 {{!}}|lang=en|website=chess24.com|date=2021-07-10|access-date=2024-06-28|url-status=bot: unknown|archive-date=2024-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104223135/https://chess24.com/en/read/news/alireza-firouzja-is-now-the-french-no-1}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2020 дар Прага мусобиқаи «Мастерс»-ро бурд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.chess-results.com/tnr515248.aspx?lan=1&amp;art=4&amp;turdet=YES&amp;flag=30&amp;transfer=J|title=Prague International Chess Festival - Masters|lang=en|website=archive.chess-results.com/|date=2020-02-21|access-date=2020-02-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ruchess.ru/news/all/alireza_firudzha_vyigral_masterskiy_turnir_na_festivale_v_prage/|title=Алиреза Фируджа выиграл мастерский турнир на фестивале в Праге|website=ruchess.ru|date=2020-02-21|access-date=2020-02-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дар ноябри 2021 ба [[Мусобиқаи номзадҳо оид ба шоҳмот 2022|мусобиқаи номзадҳо 2022]] роҳ ёфт.

Дар ноябри 2021 пас аз анҷоми [[Чемпионати даставии Аврупо оид ба шоҳмот]], дар синни 18 солу 5 моҳ, аз 2800 рейтинги Эло гузашт ва ҷавонтарин шахсе шуд, ки ба ин дастовард расидааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800 |title=Alireza Firouzja Youngest Chess Player Ever To Break 2800 - Chess.com |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225612/https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Ӯ бародари худ Моҳаммадреза дорад (тав. 1998), ки рейтинги зиёда аз 2100 дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/profile/12573990/chart|title=Firouzja, Mohammadreza|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2024-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628061824/https://ratings.fide.com/profile/12573990/chart}}&lt;/ref&gt;.

== Натиҷаҳои варзишӣ ==

=== Шоҳмоти классикӣ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Сол ||Шаҳр ||Мусобиқа ||+ || − ||= ||Натиҷа ||Ҷой
!Манбаъ
|-
|2013
|[[Эл-Айн]]
| Чемпионати ҷаҳон то 10 сол
|8
|3
|0
|8 аз 11
|8
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=90861&amp;t=0|title=World Youth Chess Championship 2013. Open U10 January|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|[[Ҳалкидики]]
| Чемпионати ҷаҳон то 12 сол
|6
|1
|4
|8 аз 11
|6–9
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=122980&amp;t=0|title=FIDE World Youth - Cadets Chess Championships - open U12|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|[[Сувон]]
| Чемпионати Осиё то 12 сол
|7
|0
|2
|8 аз 9
|1
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=118907&amp;t=0|title=2015 Asian Youth Chess Championships U12 September|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|[[Решт]]
| Чемпионати Эрон то 12 сол
|8
|1
|0
|8 аз 9
|1
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=109904&amp;t=0|title=Iran U-12 Boys Championship 2015|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|[[Теҳрон]]
| 51-ум чемпионати Эрон || 5 || 0 || 6 || 8 аз 11 || 1
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=129733&amp;t=0|title=Iran Men Final Chess Championship 2015|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|[[Гуҷарот]]
| Чемпионати ҷаҳон то 16 сол
|8
|1
|0
|8 аз 9
|3
|
|-
|2017
|[[Шероз]]
| Чемпионати Осиё то 20 сол
|6
|1
|2
|7 аз 9
|2
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=161580&amp;t=0|title=Asian Juniors U20 Championships 2017|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Шоҳмоти рапид ва блиц ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Сол ||Шаҳр ||Мусобиқа ||+ || − ||= ||Натиҷа ||Ҷой
!Манбаъ
|-
|2018 || [[Санкт-Петербург]] || Чемпионати ҷаҳон оид ба рапид || 8 || 3 || 4 || 10 аз 15 || 6–17
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.chess-results.com/tnr399595.aspx?lan=1&amp;art=9&amp;fed=IRI&amp;flag=30&amp;snr=169|title=King Salman World Rapid Championship 2018|lang=en|website=archive.chess-results.com|date=2018-12-28|access-date=2024-06-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019 || [[Москва]] || Чемпионати ҷаҳон оид ба рапид ва блиц || 8 || 2 || 5 || 10 аз 15 || 2–4
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.chess-results.com/tnr499127.aspx?lan=11&amp;art=4&amp;flag=30&amp;transfer=J|title=2019 King Salman World Rapid &amp; Blitz Championship|lang=en|website=archive.chess-results.com|date=2019-12-28|access-date=2024-06-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Ёддоштҳо ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://ratings.fide.com/profile/12573981 Профили ФИДЕ — Алиреза Фирузджа]
* [https://www.chess.com/players/alireza-firouzja Chess.com profile] {{ВС}}
[[гурӯҳ:Шоҳмотбозони Фаронса]]
[[гурӯҳ:Иштирокчиёни чемпионатҳои даставии ҷаҳон оид ба шоҳмот]]</text>
      <sha1>h8ows6z6qcs2kufq6yy0wz7mkxerp1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қалъаи Изадхаст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331568</id>
    <redirect title="Дижи Эзадхост" />
    <revision>
      <id>1473292</id>
      <timestamp>2026-05-20T17:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Қалъаи Изадхаст]] to [[Дижи Эзадхост]]</comment>
      <origin>1473292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="3fxa21zeynfactaw78hfifko0i098vx" xml:space="preserve">#равона [[Дижи Эзадхост]]</text>
      <sha1>3fxa21zeynfactaw78hfifko0i098vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишкадаи омӯзгории шаҳри Қӯрғонтеппа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331569</id>
    <redirect title="Донишгоҳи давлатии Бохтар" />
    <revision>
      <id>1473306</id>
      <timestamp>2026-05-21T03:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Тағйири масир ба [[Донишгоҳи давлатии Бохтар]]</comment>
      <origin>1473306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="nzt3xu7f4rcxvff8ntiwnpzyzfybiil" xml:space="preserve">#равона [[Донишгоҳи давлатии Бохтар]]</text>
      <sha1>nzt3xu7f4rcxvff8ntiwnpzyzfybiil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иқтоъ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331570</id>
    <revision>
      <id>1473308</id>
      <timestamp>2026-05-21T03:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Иқтоъ ({{lang-ar|اقطاع }} қитъа, пора, порча кардан) иқтаъ, қатиа —  як шакли заминдории асримиёнагӣ дар давлатҳои мусулмонии Шарқ.  Иқтоъ дар ҳуқуқи исломӣ ба ихтиёри касе вогузор кардани замин, об, конҳои маъдан ё ҳаққи ҷамъоварии хароҷу молиёти минтақаи муайянро...</comment>
      <origin>1473308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9909" sha1="toyjed4noe3r98rwl0j608snrvmpw35" xml:space="preserve">Иқтоъ ({{lang-ar|اقطاع }} қитъа, пора, порча кардан) иқтаъ, қатиа —  як шакли заминдории асримиёнагӣ дар давлатҳои мусулмонии Шарқ.  Иқтоъ дар ҳуқуқи исломӣ ба ихтиёри касе вогузор кардани замин, об, конҳои маъдан ё ҳаққи ҷамъоварии хароҷу молиёти минтақаи муайянро дар замони маҳдуд ё номаҳдуд ифода мекард. Ду навъи Иқтоъ маъмул буд: Иқтоъи тамлик ва Иқтоъи иҷора. 1) Иқтоъи тамлик аз қитъаи заминҳои бекорхобида – мавот (мурда) ё ободи бесоҳиб иборат буд, ки ба муддати се сол ба ихтиёри шахсони алоҳида вогузор мешуд. Шарти асосии Иқтоъи тамлик эҳё ё обод кардани замин аст. Иқтоъи тамлик метавонист меросӣ ё муваққатӣ бошад; баъди фавти иқтоъдор баъзан ҳукми тамлик ба вориси ӯ мегузашт. Ба Иқтоъи тамлик вогузор кардани замин ё моликияти байтулмол (заминҳои хироҷӣ, заминҳои ворисонашон номаълум ва ғ.) раво набуд. Ҳамзамон, агар иқтоъдор мардумро иҷборан ба кишту обод кардани замин водор мекард, Иқтоъи тамлик ҷоиз дониста намешуд. 2) Иқтоъи иҷора (истиғлол) ба ашрофу низомиён вогузор мешуд ва онҳо ба ҷои пардохти муқаррарии ҳаққи хидмат ё подош худ ҳуқуқи гирдоварии даромаду андози заминро соҳиб мешуданд. Иқтоъдор ҳуқуқ дошт, ки аз сокинони мулки зертобеи худ дар ҳаҷми аз 15% то нисфи ҳосил андоз ситонад. Ду навъи Иқтоъи иҷора маъмул аст: ушр ва хироҷ. Дар баъзе сарчашмаҳо навъи севуми Иқтоъ – ирфоқро низ зикр кардаанд. Ирфоқ ба ихтиёри касе вогузор кардани ҳуқуқи истифодаи роҳҳо, саҳни масҷиду бозорро ифода мекард.
Иқтоъ дар ибтидои ислом ҳамчун воситаи таъмини муҳоҷирон бо замин, ҷалби ғайримусулмонон ба ислом, ҳавасмандгардонии сипоҳиён, муқим кардани арабҳо дар мамолики дигар ва ғ. истифода мешуд. Дар замони Аббосиён шаклҳои нави Иқтоъ – «иғор» ва «туъма» пайдо шуданд. Иғор навъе аз заминҳои хироҷӣ буд, ки бо имтиёзи молӣ ба ихтиёри соҳибмансабон вогузор мешуд ва бар ивази иғор ҳар сол ба хазина маблағи муайян месупурданд. Маъмурони андоз аз ҳуқуқи дахолат ба мулки иғор маҳрум ва чунин заминҳо тадриҷан меросӣ мешуданд. Туъма низ навъи дигари Иқтоъ ё инъоми ғайримеросӣ буд, ки соҳиби он солона даромади заминро ба хазина месупурд. Дар аҳди Муътасим (833–41) ва писараш Восиқ Биллоҳ (1841–47) қудрати туркон дар дастгоҳи идории хилофат пӯрзур шуд ва ин раванд боиси ташаккули низоми заминдории Иқтоъ ва ташкили аморатҳои мустақил гардид. Аз асри 9 заминҳои ба ҳокимон инъомкардаи халифа низ Иқтоъ ном гирифтанд. Дар ибтидо андози Иқтоъро маъмурони молиявии давлат ҷамъ карда, ба иқтоъдор медоданд. Ӯ ҳамаи андоз ва ё як қисми онро ҳамчун фоида аз худ мекард. Баъдтар ҳуқуқи ситондани андоз ҳам ба иқтоъдор гузашт. Аз асри 10 амалан иқтоъдорон ба имтиёзҳои калон соҳиб ва мулки онҳо меросӣ шуд. Заминҳои Иқтоъ аз охири асри 10 расман моликияти давлатӣ шуморида шуда, амалан як навъ заминдории шартии феодалӣ буданд. 
Намояндагони хонадони Сомониён дар аҳди хилофати Маъмун аз тариқи дарёфти Иқтоъ дар минтақаҳои гуногуни Мовароуннаҳру Хуросон ба ҳукумат расида, баъди таъсиси давлати мустақили худ аз ривоҷ додани Иқтоъи низомӣ худдорӣ карданд: дар ибтидо маоши ҳарбиёну амалдорон аз хазинаи марказӣ нақдӣ пардохт мешуд. Сомониён то нимаи дуввуми асри 10 мавқеи ҳукумати марказиро устувор нигоҳ дошта, ба ҳарбиён ва бештари амалдорон Иқтоъ надоданд. Аз ҷониби дигар, дар ин давра намояндагони хонадони ҳукмрон ва табақаи ашроф аз қабили Симҷӯриён, Ғазнавиён, Довудиён ё Бойинҷӯриён Иқтоъ дарёфт карда, ба ҳукумати марказӣ чандон тобеъ набуданд. Дар аҳди Ғазнавиён тибқи амри Сабуктегин ва писараш Маҳмуди Ғазнавӣ аз додани Иқтоъ ба сипоҳиён худдорӣ карда шуд ва ин ҳолат баъдан дар аҳди се насли ворисони онҳо идома ёфт. Бо вуҷуди ин ҳодисаҳои ҷудогонаи инъоми Иқтоъ дар Хоразм, Хуросон, Ҳинд ва ғ. ҷой дошт. Дар аҳди Бувайҳиён инъоми Иқтоъи низомӣ ривоҷ ёфта, деҳқонон дар минтақаҳои шарқӣ ва марказии Эрон аз мулки худ маҳрум шуданд. Салҷуқиён низ заминҳои мавотро ба ихтиёри низомиён вогузоштанд. Ин амал дар ибтидо ба нафъи давлат буд ва ҳаққи хидмати қисми зиёди сипоҳиён бо ин роҳ таъмин мешуд. Баъдан низоми заминдории Иқтоъ тавассути Низомулмулк такмил дода шуд, ки мувофиқи он имтиёзи иқтоъдорони низомӣ ва ашроф баробар гардид; ба хотири ҷилавгирӣ аз таҳдиди сипоҳиён ба ҳукумати марказӣ ба онҳо мулк инъом карда мешуд. Иқтоъи сипоҳиёну ашроф сар то сари мамлакатро фаро гирифт ва шумораи онҳо дар аҳди Маликшоҳи Салҷуқӣ (1072–92) ба 46 ҳазор расид. Масоҳати Иқтоъ гуногун буда, аз вилояти бузург то деҳа ва ҳатто нисфи онро дар бар мегирифт. Ҳар як Иқтоъ-дор вобаста ба мақоми ҳарбӣ ва масоҳати мулки худ дар лаҳзаҳои зарурӣ шумори муайяни сипоҳиёни савораю пиёдаро ба ҷанг мефиристод. Дар аҳди муғул заминҳои инъомшударо инҷӯ, суюрғол ва Иқтоъ меномиданд. Дар ибтидо саркардаҳои ҳарбӣ мулки Иқтоъро соҳиб шуданд, сарбозони қаторӣ ба ивази хидмат мол ё пул мегирифтанд. Мувофиқи ислоҳоти Ғозонхон тамоми заминҳои корам ба Иқтоъи сарбозон тахсис дода шуд, ки он ба як воҳиди лашкар тааллуқ дошт: амирони тумону ҳазорӣ ин заминро байни амирони садӣ ва амирони садӣ дар навбати худ байни амирони даҳӣ тақсим мекарданд. Иқтоъдорон дар асрҳои 13–14 имтиёзи сиёсӣ, маъмурӣ, судӣ, ҳарбӣ ва баъзе мақоми вассалро доштанд. Мулки инъомшуда дар давлати Усмониён бо номи Иқтоъ, тимор, заомат, суюрғол ва дар Ҳиндустон ҳамчун ҷогир, ваҷҳдор, муқтаъ маъмул буданд. Умуман, аҳволи кишоварзон дар заминҳои инъомшуда вазнин буд ва онҳо бо ихтиёри худ ба ҷои дигар рафта наметавонистанд. Иқтоъдорӣ дар Осиёи Миёна баъди Инқилоби Октябр барҳам дода шуд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иқтоъ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Заминдорӣ]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>toyjed4noe3r98rwl0j608snrvmpw35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473309</id>
      <parentid>1473308</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1473309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10122" sha1="gp2o8on2xi600e1ptt5t1owffc9ekwd" xml:space="preserve">'''Иқтоъ''' ({{lang-ar|اقطاع }} қитъа, пора, порча кардан) иқтаъ, қатиа —  як шакли заминдории асримиёнагӣ дар давлатҳои мусулмонии Шарқ.

== Тавсиф ==
Иқтоъ дар ҳуқуқи исломӣ ба ихтиёри касе вогузор кардани замин, об, конҳои маъдан ё ҳаққи ҷамъоварии хароҷу молиёти минтақаи муайянро дар замони маҳдуд ё номаҳдуд ифода мекард. Ду навъи Иқтоъ маъмул буд: Иқтоъи тамлик ва Иқтоъи иҷора. 1) Иқтоъи тамлик аз қитъаи заминҳои бекорхобида – мавот (мурда) ё ободи бесоҳиб иборат буд, ки ба муддати се сол ба ихтиёри шахсони алоҳида вогузор мешуд. Шарти асосии Иқтоъи тамлик эҳё ё обод кардани замин аст. Иқтоъи тамлик метавонист меросӣ ё муваққатӣ бошад; баъди фавти иқтоъдор баъзан ҳукми тамлик ба вориси ӯ мегузашт. Ба Иқтоъи тамлик вогузор кардани замин ё моликияти байтулмол (заминҳои хироҷӣ, заминҳои ворисонашон номаълум ва ғ.) раво набуд. Ҳамзамон, агар иқтоъдор мардумро иҷборан ба кишту обод кардани замин водор мекард, Иқтоъи тамлик ҷоиз дониста намешуд. 2) Иқтоъи иҷора (истиғлол) ба ашрофу низомиён вогузор мешуд ва онҳо ба ҷои пардохти муқаррарии ҳаққи хидмат ё подош худ ҳуқуқи гирдоварии даромаду андози заминро соҳиб мешуданд. Иқтоъдор ҳуқуқ дошт, ки аз сокинони мулки зертобеи худ дар ҳаҷми аз 15% то нисфи ҳосил андоз ситонад. Ду навъи Иқтоъи иҷора маъмул аст: ушр ва хироҷ. Дар баъзе сарчашмаҳо навъи севуми Иқтоъ – ирфоқро низ зикр кардаанд. Ирфоқ ба ихтиёри касе вогузор кардани ҳуқуқи истифодаи роҳҳо, саҳни масҷиду бозорро ифода мекард.

== Таърих ==
Иқтоъ дар ибтидои [[ислом]] ҳамчун воситаи таъмини муҳоҷирон бо замин, ҷалби ғайримусулмонон ба ислом, ҳавасмандгардонии сипоҳиён, муқим кардани арабҳо дар мамолики дигар ва ғ. истифода мешуд. Дар замони [[Аббосиён]] шаклҳои нави Иқтоъ – «иғор» ва «туъма» пайдо шуданд. Иғор навъе аз заминҳои хироҷӣ буд, ки бо имтиёзи молӣ ба ихтиёри соҳибмансабон вогузор мешуд ва бар ивази иғор ҳар сол ба хазина маблағи муайян месупурданд. Маъмурони [[андоз]] аз ҳуқуқи дахолат ба мулки иғор маҳрум ва чунин заминҳо тадриҷан меросӣ мешуданд. Туъма низ навъи дигари Иқтоъ ё инъоми ғайримеросӣ буд, ки соҳиби он солона даромади заминро ба хазина месупурд. Дар аҳди Муътасим (833–41) ва писараш [[Восиқ Биллоҳ]] (1841–47) қудрати туркон дар дастгоҳи идории хилофат пӯрзур шуд ва ин раванд боиси ташаккули низоми заминдории иқтоъ ва ташкили аморатҳои мустақил гардид. Аз асри 9 заминҳои ба ҳокимон инъомкардаи халифа низ Иқтоъ ном гирифтанд. Дар ибтидо андози иқтоъро маъмурони молиявии давлат ҷамъ карда, ба иқтоъдор медоданд. Ӯ ҳамаи андоз ва ё як қисми онро ҳамчун фоида аз худ мекард. Баъдтар ҳуқуқи ситондани андоз ҳам ба иқтоъдор гузашт. Аз асри 10 амалан иқтоъдорон ба имтиёзҳои калон соҳиб ва мулки онҳо меросӣ шуд. Заминҳои иқтоъ аз охири асри 10 расман моликияти давлатӣ шуморида шуда, амалан як навъ заминдории шартии феодалӣ буданд. 

Намояндагони хонадони [[Сомониён]] дар аҳди хилофати [[Маъмун]] аз тариқи дарёфти иқтоъ дар минтақаҳои гуногуни Мовароуннаҳру Хуросон ба ҳукумат расида, баъди таъсиси давлати мустақили худ аз ривоҷ додани иқтоъи низомӣ худдорӣ карданд: дар ибтидо маоши ҳарбиёну амалдорон аз хазинаи марказӣ нақдӣ пардохт мешуд. Сомониён то нимаи дуввуми асри 10 мавқеи ҳукумати марказиро устувор нигоҳ дошта, ба ҳарбиён ва бештари амалдорон иқтоъ надоданд. Аз ҷониби дигар, дар ин давра намояндагони хонадони ҳукмрон ва табақаи ашроф аз қабили Симҷӯриён, [[Ғазнавиён]], Довудиён ё Бойинҷӯриён иқтоъ дарёфт карда, ба ҳукумати марказӣ чандон тобеъ набуданд. Дар аҳди Ғазнавиён тибқи амри Сабуктегин ва писараш [[Маҳмуди Ғазнавӣ]] аз додани иқтоъ ба сипоҳиён худдорӣ карда шуд ва ин ҳолат баъдан дар аҳди се насли ворисони онҳо идома ёфт. Бо вуҷуди ин ҳодисаҳои ҷудогонаи инъоми иқтоъ дар [[Хоразм]], [[Хуросон]], Ҳинд ва ғ. ҷой дошт. Дар аҳди Бувайҳиён инъоми иқтоъи низомӣ ривоҷ ёфта, деҳқонон дар минтақаҳои шарқӣ ва марказии Эрон аз мулки худ маҳрум шуданд. [[Салҷуқиён]] низ заминҳои мавотро ба ихтиёри низомиён вогузоштанд. Ин амал дар ибтидо ба нафъи давлат буд ва ҳаққи хидмати қисми зиёди сипоҳиён бо ин роҳ таъмин мешуд. Баъдан низоми заминдории иқтоъ тавассути [[Низомулмулки Тӯсӣ|Низомулмулк]] такмил дода шуд, ки мувофиқи он имтиёзи иқтоъдорони низомӣ ва ашроф баробар гардид; ба хотири ҷилавгирӣ аз таҳдиди сипоҳиён ба ҳукумати марказӣ ба онҳо мулк инъом карда мешуд. Иқтоъи сипоҳиёну ашроф сар то сари мамлакатро фаро гирифт ва шумораи онҳо дар аҳди Маликшоҳи Салҷуқӣ (1072–92) ба 46 ҳазор расид. Масоҳати иқтоъ гуногун буда, аз вилояти бузург то деҳа ва ҳатто нисфи онро дар бар мегирифт. Ҳар як иқтоъдор вобаста ба мақоми ҳарбӣ ва масоҳати мулки худ дар лаҳзаҳои зарурӣ шумори муайяни сипоҳиёни савораю пиёдаро ба ҷанг мефиристод.

== Иқтоъ дар аҳди Муғулҳо ==
Дар аҳди [[Муғулистон|муғул]] заминҳои инъомшударо инҷӯ, суюрғол ва иқтоъ меномиданд. Дар ибтидо саркардаҳои ҳарбӣ мулки иқтоъро соҳиб шуданд, сарбозони қаторӣ ба ивази хидмат мол ё пул мегирифтанд. Мувофиқи ислоҳоти [[Ғозонхон]] тамоми заминҳои корам ба иқтоъи сарбозон тахсис дода шуд, ки он ба як воҳиди лашкар тааллуқ дошт: амирони тумону ҳазорӣ ин заминро байни амирони садӣ ва амирони садӣ дар навбати худ байни амирони даҳӣ тақсим мекарданд. Иқтоъдорон дар асрҳои 13–14 имтиёзи сиёсӣ, маъмурӣ, судӣ, ҳарбӣ ва баъзе мақоми вассалро доштанд. Мулки инъомшуда дар давлати Усмониён бо номи иқтоъ, тимор, заомат, суюрғол ва дар [[Ҳиндустон]] ҳамчун ҷогир, ваҷҳдор, муқтаъ маъмул буданд. Умуман, аҳволи кишоварзон дар заминҳои инъомшуда вазнин буд ва онҳо бо ихтиёри худ ба ҷои дигар рафта наметавонистанд. Иқтоъдорӣ дар Осиёи Миёна баъди [[Инқилоби Октябр]] барҳам дода шуд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иқтоъ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Заминдорӣ]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>gp2o8on2xi600e1ptt5t1owffc9ekwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Микронезия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331571</id>
    <redirect title="Иёлоти Федеративии Микронезия" />
    <revision>
      <id>1473312</id>
      <timestamp>2026-05-21T04:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Микронезия]] to [[Иёлоти Федеративии Микронезия]] over redirect</comment>
      <origin>1473312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="hxmxcewqjg1bfyoab6bwgyjfm019xi4" xml:space="preserve">#равона [[Иёлоти Федеративии Микронезия]]</text>
      <sha1>hxmxcewqjg1bfyoab6bwgyjfm019xi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Микронезия</title>
    <ns>1</ns>
    <id>331572</id>
    <redirect title="Баҳс:Иёлоти Федеративии Микронезия" />
    <revision>
      <id>1473314</id>
      <timestamp>2026-05-21T04:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Баҳс:Микронезия]] to [[Баҳс:Иёлоти Федеративии Микронезия]]</comment>
      <origin>1473314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="f0cbq08jisu1wriw26j91fnc90b8zel" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Иёлоти Федеративии Микронезия]]</text>
      <sha1>f0cbq08jisu1wriw26j91fnc90b8zel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иқтисодиёт (соҳа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331573</id>
    <revision>
      <id>1473316</id>
      <timestamp>2026-05-21T04:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Иқтисодиёт, 1) хоҷагии оила, субъекти хоҷагидорӣ, соҳа (масалан, Иқтисодиёти саноат) —  объекти идоракунии ҳудудӣ (ноҳия, вилоят, кишвар, ҷумҳурӣ, давлат, гурӯҳи мамлакатҳо ё тамоми ҷаҳон); 2) соҳаи илм, ки муносибатҳои истеҳсолӣ ё самтҳои махсуси онро дар соҳаи...</comment>
      <origin>1473316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15582" sha1="lq88rpm982esbf0vaug71v0a2u5j4vc" xml:space="preserve">Иқтисодиёт, 1) хоҷагии оила, субъекти хоҷагидорӣ, соҳа (масалан, Иқтисодиёти саноат) —  объекти идоракунии ҳудудӣ (ноҳия, вилоят, кишвар, ҷумҳурӣ, давлат, гурӯҳи мамлакатҳо ё тамоми ҷаҳон); 2) соҳаи илм, ки муносибатҳои истеҳсолӣ ё самтҳои махсуси онро дар соҳаи муайяни истеҳсолоти ҷамъиятӣ ё мубодила меомӯзад.
Афкори иқтисодии ниёгони форсу тоҷик. Дар катибаи Бесутун дар бораи музофотҳои тобеи шоҳаншоҳ Дорои Бузург (асрҳои 6–5 то м.) ва намудҳои боҷу хироҷе, ки ба шоҳ месупориданд, сухан меравад. Дар таълимоти зардуштия, монавия, маздакия, инчунин дини ислом таваҷҷуҳ ба масъалаҳои иқтисодӣ ба хубӣ мушоҳида мешавад. Закариёи Розӣ дар бораи тахассусу тақсимоти меҳнат, оид ба андӯхт ё захира баъзе ақидаҳои худро баён намудааст. Абуалӣ ибни Сино дар рисолааш «Тадбири манзил» бар он ақида аст, ки инсон ба туфайли меҳнат осоишу некуаҳволии худро таъмин карда метавонад, инчунин дар бораи дахлу харҷ сухан гуфтааст. Низомулмулк дар асараш «Сиёсатнома» дар бораи дахлу харҷи давлат ёдовар шуда, таъкид кардааст, ки подшоҳу вазир ва дигар ҳокимону волиён ба афзун шудани даромади хазина бояд кӯшанд. Боби панҷоҳуми асар ба масъалаҳои ҳисобдорӣ ва тартибу маҳсули он бахшида шудааст, ки ин равиш имкон медиҳад дахлу харҷ муқоисаву муовиза ва мувозинат карда шаванд. Муҳаммад Ғаззолӣ дар асарҳояш «ал-Иқтисод фӣ-л-эътиқод» ва «Кимиёи саодат» масъалаҳои иқтисодиро мавриди таҳқиқ қарор додааст. Аз ҷумла дар «Кимиёи саодат» чунин бобҳоро ҷой додааст: Дар фазилат ва савоби касб; Дар шартҳои муомилот то дуруст бошад; Дар нигоҳ доштани инсоф дар муомилот ва ғ. Унсурмаолии Кайковус, Насируддини Тӯсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Кошифӣ ва Аҳмади Дониш низ дар асарҳои худ доир ба масъалаҳои иқтисодӣ, аз ҷумла оид ба молиёт ҳамчун яке аз ҷанбаҳои муносибатҳои иқтисодӣ, боҷу хароҷ, дар бораи моликият, тиҷорату муомилот дар бозор, дар боби тавсифи дурусти моли фурӯхташаванда, роҳ надодан ба дурӯғгӯию риёкорӣ, риоя намудани вазни тарозу бе камбудию костагиҳо, дар бораи дахлу харҷ, дуруст сабт кардани ҳуҷҷатҳо дар муносиботи тиҷоратӣ ва ғ. ақоиди худро баён намудаанд.
Иқтисодиёт – маҷмӯи муносибатҳои истеҳсолӣ. Таъйиноти илмии Иқтисодиёт ва ҷои он дар инкишофи ҷомеа нахустин бор аз ҷониби К. Маркс муайян гардидааст: «Маҷмӯи ... муносибатҳои истеҳсолӣ сохтори иқтисодии ҷомеа, асоси воқеиеро ташкил мекунад, ки бар он сохтори ҳуқуқӣ ва сиёсӣ қомат афрохта, ба он шаклҳои муайяни шуури ҷамъиятӣ мувофиқат мекунанд». (Маркс К. и Энгелс Ф., Соч., 2 изд., т. 13, саҳ. 6–7). Иқтисодиёт асоси ҳамаи муносибатҳои ҷамъиятиро ташкил медиҳад ва дар ташаккули ҷомеа нақши ҳалкунанда дорад. Дар ҳар тарзи истеҳсолот Иқтисодиёт низоми муносибатҳои истеҳсолиро нишон медиҳад. Асос ва муайянкунандаи он муносибати моликиятӣ ба воситаҳои истеҳсолот, хусусият ва тарзи махсуси муттаҳид кардани истеҳсолкунандагон бо воситаҳои истеҳсолот мебошад. Маҷмӯи муносибатҳои истеҳсолии ин ё он тарзи истеҳсолот дар мувофиқати низоми қонунҳои иқтисодӣ ва категорияҳои иқтисоди сиёсӣ ифода меёбад. Ба ҳар тарзи истеҳсолот Иқтисодиёти худаш хос аст, ки бо хусусияти моликият, мақсад, шакл ва усули хоҷагидорӣ фарқ мекунад (нигар Сохти ҷамоаи ибтидоӣ, Сохти ғуломдорӣ, Феодализм, Капитализм, Сотсиализм). Иқтисодиёт бевосита ба сиёсат алоқаманд аст, ки қисми таркибии он иқтисоди сиёсӣ мебошад. Дар ҷамъияти ибтидоӣ дараҷаи инкишофи Иқтисодиёт дар сатҳи хеле паст буд. Одамони ибтидоӣ барои зинда мондан ба шикор ва ҷамъоварии гиёҳу мева машғул мешуданд. Кишоварзӣ ва чорводорӣ дар давраи неолит ба вуҷуд омадааст. Инкишофи ҷомеа боиси тақсими меҳнат ва пайдо шудани синфҳо ва давлатҳои ғуломдорӣ гардид. Тадриҷан мубодилаи мол инкишоф ёфта, бо пайдо шудани пул ба тиҷорат табдил ёфт. Бо вуҷуди ин дар Дунёи Қадим ва асрҳои миёна хоҷагии худтаъминкунӣ (натуралӣ) бартарӣ дошт. Охири асри 15 давраи кашфиёти бузурги ҷуғрофиёӣ буда, ба Иқтисодиёти ҷаҳонӣ ва давраи андӯхти аввала ибтидо гузошт. То охири асри 19 дар мамлакатҳои рушдёфта аксари аҳолӣ дар саноат банд буд. Ин давраи гузариш аз ҷомеаи аграрӣ ба ҷомеаи саноатӣ ва инкишофи капитализм буд. Дар асри 20 дар якчанд мамлакат Иқтисодиёти маъмурӣ-идоравии сотсиалистӣ барпо шуда буд. Баъди инқилоби илмӣ-техникӣ дар нимаи дуввуми асри 20 аксари давлатҳо ба давлатҳои постиндустриалӣ табдил ёфтанд. 
Иқтисодиёт ҳамчун хоҷагии халқи мамлакат на танҳо хусусиятҳои хосси тарзи истеҳсолот, балки хусусиятҳои фарқкунандаи мамлакати алоҳидаро бо дар назар доштани мавқеи ҷуғрофиёӣ, ширкат дар тақсимоти байналмилалии меҳнат, анъанаҳои таърихие, ки тавассути сатҳи инкишофи қувваҳои истеҳсолкунанда ва дигар шароитҳои мушаххаси таърихӣ ба даст омадаанд, ифода мекунад. Иқтисодиёт соҳаҳои истеҳсолоти моддӣ – саноат, кишоварзӣ, сохтмон, нақлиёт, савдо ва ғ., соҳаи ғайриистеҳсолӣ – маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва ғ-ро дар бар мегирад. Истеҳсолоти ҷамъиятӣ ба истеҳсолоти воситаҳои истеҳсолот (қисми I) ва истеҳсоли маҳсулоти истеъмолшаванда (қисми II) ҷудо мешавад, ки таносуби байни онҳо асоси пешрафти техникиро таъмин мекунад.
Иқтисодиёти ИҶШС хоҷагии халқи ягона, маҷмӯъ (комплекс)-е буд, ки ҳамаи зинаҳои истеҳсолоти ҷамъиятӣ, тақсимот ва мубодиларо дар ҳудуди мамлакат дар бар мегирифт. Он ба истеҳсолоти бузурги мошинӣ дар тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ такя карда, аз рӯи нақша ба манфиати баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии халқ инкишоф меёфт. Дар ИҶШС ҷамъияти сотсиалистии мутараққӣ бунёд шуд. Пайдо шудани якчанд давлати сотсиалистӣ дар ҷаҳон боиси ба вуҷуд омадани иқтисодиёти низоми ҷаҳонии сотсиализм гардид, ки самти асосии тараққиёти он пурқувват кардани раванди интегратсияи иқтисодии сотсиалистӣ (нигар Интегратсия), наздик кардани хоҷагии халқи мамлакатҳои сотсиалистӣ ва ташаккули муносибатҳои устувор дар соҳаҳои асосии иқтисодиёт, илм ва техника буд.
Иқтисодиётро ба шаклҳои зерин ҷудо мекунанд: Иқтисодиёти некуаҳволӣ (welfare economics) – соҳаи назарияи иқтисодӣ, ки имконпазирии иҷтимоии вазъи интихоби (алтернативи)-и иқтисодиётро меомӯзад. Иқтисодиёти пӯшида (closed economy) – Иқтисодиёти мамлакатҳое, ки мубодилаи хоҷагии халқашон нисбатан маҳдуд буда, хидматрасонӣ бо асъори миллӣ амалӣ мешавад ва алоқаҳои берунии камаҳаммият доранд. Иқтисодиёти сармояи бошиддат – иқтисодиёте, ки аксари усулҳои истеҳсолот бо сармоягузории бошиддат амалӣ мегарданд. Аксари мамлакатҳои рушдёфта маҳз чунин иқтисодиёт доранд. Иқтисодиёти кушода (opened economy) – Иқтисодиёте, ки дар тиҷорати байналмилалӣ ширкат мекунад. Дараҷаи кушода будани он бо саҳми бахши тиҷорати хориҷӣ дар ММД баҳогузорӣ карда мешавад. иқтисодиёти гузариш (transiting economy) – раванди дигаршавии навъи иқтисодиёт, ки ба он зуд хароб шудани низоми пешинаи амалкунандаи иқтисодиёт ва тағйирёбии сусти ҳувийят (менталитет)-и ҷомеа хос аст. Он ноустуворӣ, номунтазамӣ ва хатоиҳоро дар анҷом додани ислоҳоти иқтисодӣ ба вуҷуд меорад ва дар охир боиси паст рафтани шароити зист мегардад. Дар шароити ҳозира ба мамлакатҳое, ки иқтисодиёти гузариш доранд, ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС ва мамлакатҳои Аврупои Шарқӣ дохил мешаванд. Мафҳуми «иқтисодиёти гузариш» дар гуфтушунидҳо дар СУС ва созмонҳои байналмилалии дигар расман истифода мешавад. Моҳияти иқтисодиёти бозорӣ (market economy)-ро талабот ва пешниҳод дар бозор ташкил мекунад. Таносуби моли пешниҳодшуда аз ҷониби муассиса ва талабот аз ҷониби аҳолӣ сатҳи нархҳо ва шумораи молҳои гуногунро дар бозор муайян мекунад. Иқтисодиёти омехта (mixed economy), ки барои мутобиқат (координатсия)-и фаъолияти иқтисодӣ қисман ба механизмҳои идоракунӣ ва қисман ба механизмҳои бозорӣ такя мекунад.
Иқтисодиёт – соҳаи илм. Доираи донишҳои инсонӣ, ки бо фаъолияти иқтисодиёт вобаста аст. Иқтисодиёт ҳамчун илми амалӣ оид ба хоҷагидорӣ дар давраи сохти ғуломдорӣ ба вуҷуд омадааст. Иқтисодиёт ба назарияи иқтисод ҳамчун пояи ҳама гуна донишҳои амалӣ оид ба иқтисодиёт ва равияҳои мушаххас ҷудо мешавад. Иқтисодиёт низоми муайян (субъект, объект, нишона, омил, нишондиҳанда, раванду ҳодиса, мафҳуму қонун, усулу давра ва ғ.), зернизоми мушаххас (иқтисоди хонавода, корхона, соҳа, ноҳия, минтақа, иқтисоди миллӣ, иқтисоди ҷаҳон), илмҳои мушаххаси иқтисодии таҳқиқотӣ (назарияи иқтисод, микро-макро-мегаиқтисод, молия, қарз, омор) дошта, дар маҷмӯъ беш аз 4 млн ибораро дар бар мегирад. Иқтисодиёт як низоми мураккаб ва фарогири ҳамаи соҳаҳое мебошад, ки фаъолияти ҳаётии ҳар нафар ва ҷомеаро таъмин мекунад. Илми иқтисодиёт ба қисмҳои зерин ҷудо мешавад: микроиқтисод – хоҷагиҳои ҷудогона, фирма, соҳа ва бозор; макроиқтисод – иқтисодиёти мамлакат ё минтақа; иқтисодиёти дараҷаи байналмилалӣ – муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва иқтисодиёти ҷаҳон.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иқтисодиё|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Иқтисод]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>lq88rpm982esbf0vaug71v0a2u5j4vc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473318</id>
      <parentid>1473316</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1473318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16211" sha1="734kp2cmxo8viw83fmxc99vnxnc7p6x" xml:space="preserve">'''Иқтисодиёт''', 1) хоҷагии оила, субъекти хоҷагидорӣ, соҳа (масалан, [[иқтисодиёти саноат]]) —  объекти идоракунии ҳудудӣ (ноҳия, вилоят, кишвар, ҷумҳурӣ, давлат, гурӯҳи мамлакатҳо ё тамоми ҷаҳон); 2) соҳаи илм, ки муносибатҳои истеҳсолӣ ё самтҳои махсуси онро дар соҳаи муайяни истеҳсолоти ҷамъиятӣ ё мубодила меомӯзад.

Афкори иқтисодии ниёгони форсу тоҷик. Дар [[катибаи Бесутун]] дар бораи музофотҳои тобеи шоҳаншоҳ Дорои Бузург (асрҳои 6–5 то м.) ва намудҳои боҷу хироҷе, ки ба шоҳ месупориданд, сухан меравад. Дар таълимоти [[зардуштия]], [[монавия]], [[Маздаясно|маздакия]], инчунин [[Ислом|дини ислом]] таваҷҷуҳ ба масъалаҳои иқтисодӣ ба хубӣ мушоҳида мешавад. [[Закариёи Розӣ]] дар бораи тахассусу тақсимоти меҳнат, оид ба андӯхт ё захира баъзе ақидаҳои худро баён намудааст. [[Абуалӣ ибни Сино]] дар рисолааш «Тадбири манзил» бар он ақида аст, ки инсон ба туфайли меҳнат осоишу некуаҳволии худро таъмин карда метавонад, инчунин дар бораи дахлу харҷ сухан гуфтааст. [[Низомулмулки Тӯсӣ|Низомулмулк]] дар асараш «[[Сиёсатнома]]» дар бораи дахлу харҷи давлат ёдовар шуда, таъкид кардааст, ки подшоҳу вазир ва дигар ҳокимону волиён ба афзун шудани даромади хазина бояд кӯшанд. Боби панҷоҳуми асар ба масъалаҳои ҳисобдорӣ ва тартибу маҳсули он бахшида шудааст, ки ин равиш имкон медиҳад дахлу харҷ муқоисаву муовиза ва мувозинат карда шаванд. [[Муҳаммади Ғаззолӣ|Муҳаммад Ғаззолӣ]] дар асарҳояш «ал-Иқтисод фӣ-л-эътиқод» ва [[Кимиёи саодат|«Кимиёи саодат»]] масъалаҳои иқтисодиро мавриди таҳқиқ қарор додааст. Аз ҷумла дар «Кимиёи саодат» чунин бобҳоро ҷой додааст: Дар фазилат ва савоби касб; Дар шартҳои муомилот то дуруст бошад; Дар нигоҳ доштани инсоф дар муомилот ва ғ. [[Унсурулмаъолии Кайковус|Унсурмаолии Кайковус]], [[Насируддини Тӯсӣ]], [[Саъдӣ]], [[Ҳофиз]], [[Кошифӣ (шоир)|Кошифӣ]] ва [[Аҳмади Дониш]] низ дар асарҳои худ доир ба масъалаҳои иқтисодӣ, аз ҷумла оид ба молиёт ҳамчун яке аз ҷанбаҳои муносибатҳои иқтисодӣ, боҷу хароҷ, дар бораи моликият, тиҷорату муомилот дар бозор, дар боби тавсифи дурусти моли фурӯхташаванда, роҳ надодан ба дурӯғгӯию риёкорӣ, риоя намудани вазни тарозу бе камбудию костагиҳо, дар бораи дахлу харҷ, дуруст сабт кардани ҳуҷҷатҳо дар муносиботи тиҷоратӣ ва ғ. ақоиди худро баён намудаанд.

Иқтисодиёт – маҷмӯи муносибатҳои истеҳсолӣ. Таъйиноти илмии иқтисодиёт ва ҷои он дар инкишофи ҷомеа нахустин бор аз ҷониби [[Карл Маркс|К. Маркс]] муайян гардидааст: «Маҷмӯи ... муносибатҳои истеҳсолӣ сохтори иқтисодии ҷомеа, асоси воқеиеро ташкил мекунад, ки бар он сохтори ҳуқуқӣ ва сиёсӣ қомат афрохта, ба он шаклҳои муайяни шуури ҷамъиятӣ мувофиқат мекунанд». (Маркс К. и Энгелс Ф., Соч., 2 изд., т. 13, саҳ. 6–7). Иқтисодиёт асоси ҳамаи муносибатҳои ҷамъиятиро ташкил медиҳад ва дар ташаккули ҷомеа нақши ҳалкунанда дорад. Дар ҳар тарзи истеҳсолот иқтисодиёт низоми муносибатҳои истеҳсолиро нишон медиҳад. Асос ва муайянкунандаи он муносибати моликиятӣ ба воситаҳои истеҳсолот, хусусият ва тарзи махсуси муттаҳид кардани истеҳсолкунандагон бо воситаҳои истеҳсолот мебошад. Маҷмӯи муносибатҳои истеҳсолии ин ё он тарзи истеҳсолот дар мувофиқати низоми қонунҳои иқтисодӣ ва категорияҳои иқтисоди сиёсӣ ифода меёбад. Ба ҳар тарзи истеҳсолот Иқтисодиёти худаш хос аст, ки бо хусусияти моликият, мақсад, шакл ва усули хоҷагидорӣ фарқ мекунад (нигар Сохти ҷамоаи ибтидоӣ, [[Ғуломдорӣ|Сохти ғуломдорӣ]], Феодализм, [[Капитализм]], Сотсиализм). Иқтисодиёт бевосита ба сиёсат алоқаманд аст, ки қисми таркибии он иқтисоди сиёсӣ мебошад. Дар ҷамъияти ибтидоӣ дараҷаи инкишофи иқтисодиёт дар сатҳи хеле паст буд. Одамони ибтидоӣ барои зинда мондан ба шикор ва ҷамъоварии гиёҳу мева машғул мешуданд. [[Кишоварзӣ]] ва [[чорводорӣ]] дар давраи [[неолит]] ба вуҷуд омадааст. Инкишофи ҷомеа боиси тақсими меҳнат ва пайдо шудани синфҳо ва давлатҳои ғуломдорӣ гардид. Тадриҷан мубодилаи мол инкишоф ёфта, бо пайдо шудани пул ба тиҷорат табдил ёфт. Бо вуҷуди ин дар [[Дунёи қадим|Дунёи Қадим]] ва асрҳои миёна хоҷагии худтаъминкунӣ (натуралӣ) бартарӣ дошт. Охири асри 15 давраи кашфиёти бузурги ҷуғрофиёӣ буда, ба [[Иқтисодиёти ҷаҳон|иқтисодиёти ҷаҳонӣ]] ва давраи андӯхти аввала ибтидо гузошт. То охири асри 19 дар мамлакатҳои рушдёфта аксари аҳолӣ дар [[Саноат (иқтисод)|саноат]] банд буд. Ин давраи гузариш аз ҷомеаи аграрӣ ба ҷомеаи саноатӣ ва инкишофи капитализм буд. Дар асри 20 дар якчанд мамлакат Иқтисодиёти маъмурӣ-идоравии сотсиалистӣ барпо шуда буд. Баъди инқилоби илмӣ-техникӣ дар нимаи дуввуми асри 20 аксари давлатҳо ба давлатҳои постиндустриалӣ табдил ёфтанд.

Иқтисодиёт ҳамчун хоҷагии халқи мамлакат на танҳо хусусиятҳои хосси тарзи истеҳсолот, балки хусусиятҳои фарқкунандаи мамлакати алоҳидаро бо дар назар доштани мавқеи ҷуғрофиёӣ, ширкат дар тақсимоти байналмилалии меҳнат, анъанаҳои таърихие, ки тавассути сатҳи инкишофи қувваҳои истеҳсолкунанда ва дигар шароитҳои мушаххаси таърихӣ ба даст омадаанд, ифода мекунад. Иқтисодиёт соҳаҳои истеҳсолоти моддӣ – саноат, [[кишоварзӣ]], сохтмон, [[нақлиёт]], савдо ва ғ., соҳаи ғайриистеҳсолӣ – [[маориф]], [[тандурустӣ]], [[фарҳанг]] ва ғ-ро дар бар мегирад. Истеҳсолоти ҷамъиятӣ ба истеҳсолоти воситаҳои истеҳсолот (қисми I) ва истеҳсоли маҳсулоти истеъмолшаванда (қисми II) ҷудо мешавад, ки таносуби байни онҳо асоси пешрафти техникиро таъмин мекунад.

[[Иқтисодиёти ҶШС Тоҷикистон|Иқтисодиёти ИҶШС]] хоҷагии халқи ягона, маҷмӯъ (комплекс)-е буд, ки ҳамаи зинаҳои истеҳсолоти ҷамъиятӣ, тақсимот ва мубодиларо дар ҳудуди мамлакат дар бар мегирифт. Он ба истеҳсолоти бузурги мошинӣ дар тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ такя карда, аз рӯи нақша ба манфиати баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии халқ инкишоф меёфт. Дар [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] ҷамъияти сотсиалистии мутараққӣ бунёд шуд. Пайдо шудани якчанд давлати сотсиалистӣ дар ҷаҳон боиси ба вуҷуд омадани иқтисодиёти низоми ҷаҳонии сотсиализм гардид, ки самти асосии тараққиёти он пурқувват кардани раванди интегратсияи иқтисодии сотсиалистӣ (нигар Интегратсия), наздик кардани хоҷагии халқи мамлакатҳои сотсиалистӣ ва ташаккули муносибатҳои устувор дар соҳаҳои асосии иқтисодиёт, илм ва техника буд.

Иқтисодиётро ба шаклҳои зерин ҷудо мекунанд: иқтисодиёти некуаҳволӣ (welfare economics) – соҳаи назарияи иқтисодӣ, ки имконпазирии иҷтимоии вазъи интихоби (алтернативи)-и иқтисодиётро меомӯзад. Иқтисодиёти пӯшида (closed economy) – иқтисодиёти мамлакатҳое, ки мубодилаи хоҷагии халқашон нисбатан маҳдуд буда, хидматрасонӣ бо асъори миллӣ амалӣ мешавад ва алоқаҳои берунии камаҳаммият доранд. Иқтисодиёти сармояи бошиддат – иқтисодиёте, ки аксари усулҳои истеҳсолот бо сармоягузории бошиддат амалӣ мегарданд. Аксари мамлакатҳои рушдёфта маҳз чунин иқтисодиёт доранд. Иқтисодиёти кушода (opened economy) – иқтисодиёте, ки дар тиҷорати байналмилалӣ ширкат мекунад. Дараҷаи кушода будани он бо саҳми бахши тиҷорати хориҷӣ дар [[ММД]] баҳогузорӣ карда мешавад. иқтисодиёти гузариш (transiting economy) – раванди дигаршавии навъи иқтисодиёт, ки ба он зуд хароб шудани низоми пешинаи амалкунандаи иқтисодиёт ва тағйирёбии сусти ҳувийят (менталитет)-и ҷомеа хос аст. Он ноустуворӣ, номунтазамӣ ва хатоиҳоро дар анҷом додани ислоҳоти иқтисодӣ ба вуҷуд меорад ва дар охир боиси паст рафтани шароити зист мегардад. Дар шароити ҳозира ба мамлакатҳое, ки иқтисодиёти гузариш доранд, ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС ва мамлакатҳои [[Аврупои Шарқӣ]] дохил мешаванд. Мафҳуми «иқтисодиёти гузариш» дар гуфтушунидҳо дар СУС ва созмонҳои байналмилалии дигар расман истифода мешавад. Моҳияти иқтисодиёти бозорӣ (market economy)-ро талабот ва пешниҳод дар бозор ташкил мекунад. Таносуби моли пешниҳодшуда аз ҷониби муассиса ва талабот аз ҷониби аҳолӣ сатҳи нархҳо ва шумораи молҳои гуногунро дар бозор муайян мекунад. Иқтисодиёти омехта (mixed economy), ки барои мутобиқат (координатсия)-и фаъолияти иқтисодӣ қисман ба механизмҳои идоракунӣ ва қисман ба механизмҳои бозорӣ такя мекунад.

Иқтисодиёт – соҳаи илм. Доираи донишҳои инсонӣ, ки бо фаъолияти иқтисодиёт вобаста аст. Иқтисодиёт ҳамчун илми амалӣ оид ба хоҷагидорӣ дар давраи сохти ғуломдорӣ ба вуҷуд омадааст. Иқтисодиёт ба назарияи иқтисод ҳамчун пояи ҳама гуна донишҳои амалӣ оид ба иқтисодиёт ва равияҳои мушаххас ҷудо мешавад. Иқтисодиёт низоми муайян (субъект, объект, нишона, омил, нишондиҳанда, раванду ҳодиса, мафҳуму қонун, усулу давра ва ғ.), зернизоми мушаххас (иқтисоди хонавода, [[корхона]], соҳа, ноҳия, минтақа, [[иқтисоди миллӣ]], [[Иқтисоди ҷаҳонӣ|иқтисоди ҷаҳон]]), илмҳои мушаххаси иқтисодии таҳқиқотӣ (назарияи иқтисод, микро-макро-мегаиқтисод, молия, қарз, омор) дошта, дар маҷмӯъ беш аз 4 млн ибораро дар бар мегирад. Иқтисодиёт як низоми мураккаб ва фарогири ҳамаи соҳаҳое мебошад, ки фаъолияти ҳаётии ҳар нафар ва ҷомеаро таъмин мекунад. Илми иқтисодиёт ба қисмҳои зерин ҷудо мешавад: [[Иқтисоди калон|микроиқтисод]] – хоҷагиҳои ҷудогона, фирма, соҳа ва бозор; макроиқтисод – иқтисодиёти мамлакат ё минтақа; иқтисодиёти дараҷаи байналмилалӣ – муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва иқтисодиёти ҷаҳон.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иқтисодиё|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Иқтисод]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>734kp2cmxo8viw83fmxc99vnxnc7p6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473324</id>
      <parentid>1473318</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T05:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1473324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16202" sha1="41isgt64fvdl5h82j1gldrznbykub9m" xml:space="preserve">'''Иқтисодиёт''', 1) хоҷагии оила, субъекти хоҷагидорӣ, соҳа (масалан, [[иқтисодиёти саноат]]) —  объекти идоракунии ҳудудӣ (ноҳия, вилоят, кишвар, ҷумҳурӣ, давлат, гурӯҳи мамлакатҳо ё тамоми ҷаҳон); 2) соҳаи илм, ки муносибатҳои истеҳсолӣ ё самтҳои махсуси онро дар соҳаи муайяни истеҳсолоти ҷамъиятӣ ё мубодила меомӯзад.

Афкори иқтисодии ниёгони форсу тоҷик. Дар [[катибаи Бесутун]] дар бораи музофотҳои тобеи шоҳаншоҳ Дорои Бузург (асрҳои 6–5 то м.) ва намудҳои боҷу хироҷе, ки ба шоҳ месупориданд, сухан меравад. Дар таълимоти [[зардуштия]], [[монавия]], [[Маздаясно|маздакия]], инчунин [[Ислом|дини ислом]] таваҷҷуҳ ба масъалаҳои иқтисодӣ ба хубӣ мушоҳида мешавад. [[Закариёи Розӣ]] дар бораи тахассусу тақсимоти меҳнат, оид ба андӯхт ё захира баъзе ақидаҳои худро баён намудааст. [[Абуалӣ ибни Сино]] дар рисолааш «Тадбири манзил» бар он ақида аст, ки инсон ба туфайли меҳнат осоишу некуаҳволии худро таъмин карда метавонад, инчунин дар бораи дахлу харҷ сухан гуфтааст. [[Низомулмулки Тӯсӣ|Низомулмулк]] дар асараш «[[Сиёсатнома]]» дар бораи дахлу харҷи давлат ёдовар шуда, таъкид кардааст, ки подшоҳу вазир ва дигар ҳокимону волиён ба афзун шудани даромади хазина бояд кӯшанд. Боби панҷоҳуми асар ба масъалаҳои ҳисобдорӣ ва тартибу маҳсули он бахшида шудааст, ки ин равиш имкон медиҳад дахлу харҷ муқоисаву муовиза ва мувозинат карда шаванд. [[Муҳаммади Ғаззолӣ|Муҳаммад Ғаззолӣ]] дар асарҳояш «ал-Иқтисод фӣ-л-эътиқод» ва [[Кимиёи саодат|«Кимиёи саодат»]] масъалаҳои иқтисодиро мавриди таҳқиқ қарор додааст. Аз ҷумла дар «Кимиёи саодат» чунин бобҳоро ҷой додааст: Дар фазилат ва савоби касб; Дар шартҳои муомилот то дуруст бошад; Дар нигоҳ доштани инсоф дар муомилот ва ғ. [[Унсурулмаъолии Кайковус|Унсурмаолии Кайковус]], [[Насируддини Тӯсӣ]], [[Саъдӣ]], [[Ҳофиз]], [[Кошифӣ (шоир)|Кошифӣ]] ва [[Аҳмади Дониш]] низ дар асарҳои худ доир ба масъалаҳои иқтисодӣ, аз ҷумла оид ба молиёт ҳамчун яке аз ҷанбаҳои муносибатҳои иқтисодӣ, боҷу хароҷ, дар бораи моликият, тиҷорату муомилот дар бозор, дар боби тавсифи дурусти моли фурӯхташаванда, роҳ надодан ба дурӯғгӯию риёкорӣ, риоя намудани вазни тарозу бе камбудию костагиҳо, дар бораи дахлу харҷ, дуруст сабт кардани ҳуҷҷатҳо дар муносиботи тиҷоратӣ ва ғ. ақоиди худро баён намудаанд.

Иқтисодиёт – маҷмӯи муносибатҳои истеҳсолӣ. Таъйиноти илмии иқтисодиёт ва ҷои он дар инкишофи ҷомеа нахустин бор аз ҷониби [[Карл Маркс|К. Маркс]] муайян гардидааст: «Маҷмӯи ... муносибатҳои истеҳсолӣ сохтори иқтисодии ҷомеа, асоси воқеиеро ташкил мекунад, ки бар он сохтори ҳуқуқӣ ва сиёсӣ қомат афрохта, ба он шаклҳои муайяни шуури ҷамъиятӣ мувофиқат мекунанд». (Маркс К. и Энгелс Ф., Соч., 2 изд., т. 13, саҳ. 6–7). Иқтисодиёт асоси ҳамаи муносибатҳои ҷамъиятиро ташкил медиҳад ва дар ташаккули ҷомеа нақши ҳалкунанда дорад. Дар ҳар тарзи истеҳсолот иқтисодиёт низоми муносибатҳои истеҳсолиро нишон медиҳад. Асос ва муайянкунандаи он муносибати моликиятӣ ба воситаҳои истеҳсолот, хусусият ва тарзи махсуси муттаҳид кардани истеҳсолкунандагон бо воситаҳои истеҳсолот мебошад. Маҷмӯи муносибатҳои истеҳсолии ин ё он тарзи истеҳсолот дар мувофиқати низоми қонунҳои иқтисодӣ ва категорияҳои иқтисоди сиёсӣ ифода меёбад. Ба ҳар тарзи истеҳсолот Иқтисодиёти худаш хос аст, ки бо хусусияти моликият, мақсад, шакл ва усули хоҷагидорӣ фарқ мекунад (нигар Сохти ҷамоаи ибтидоӣ, [[Ғуломдорӣ|Сохти ғуломдорӣ]], Феодализм, [[Капитализм]], Сотсиализм). Иқтисодиёт бевосита ба сиёсат алоқаманд аст, ки қисми таркибии он иқтисоди сиёсӣ мебошад. Дар ҷамъияти ибтидоӣ дараҷаи инкишофи иқтисодиёт дар сатҳи хеле паст буд. Одамони ибтидоӣ барои зинда мондан ба шикор ва ҷамъоварии гиёҳу мева машғул мешуданд. [[Кишоварзӣ]] ва [[чорводорӣ]] дар давраи [[неолит]] ба вуҷуд омадааст. Инкишофи ҷомеа боиси тақсими меҳнат ва пайдо шудани синфҳо ва давлатҳои ғуломдорӣ гардид. Тадриҷан мубодилаи мол инкишоф ёфта, бо пайдо шудани пул ба тиҷорат табдил ёфт. Бо вуҷуди ин дар [[Дунёи қадим|Дунёи Қадим]] ва асрҳои миёна хоҷагии худтаъминкунӣ (натуралӣ) бартарӣ дошт. Охири асри 15 давраи кашфиёти бузурги ҷуғрофиёӣ буда, ба [[Иқтисодиёти ҷаҳон|иқтисодиёти ҷаҳонӣ]] ва давраи андӯхти аввала ибтидо гузошт. То охири асри 19 дар мамлакатҳои рушдёфта аксари аҳолӣ дар [[Саноат (иқтисод)|саноат]] банд буд. Ин давраи гузариш аз ҷомеаи аграрӣ ба ҷомеаи саноатӣ ва инкишофи капитализм буд. Дар асри 20 дар якчанд мамлакат Иқтисодиёти маъмурӣ-идоравии сотсиалистӣ барпо шуда буд. Баъди инқилоби илмӣ-техникӣ дар нимаи дуввуми асри 20 аксари давлатҳо ба давлатҳои постиндустриалӣ табдил ёфтанд.

Иқтисодиёт ҳамчун хоҷагии халқи мамлакат на танҳо хусусиятҳои хосси тарзи истеҳсолот, балки хусусиятҳои фарқкунандаи мамлакати алоҳидаро бо дар назар доштани мавқеи ҷуғрофиёӣ, ширкат дар тақсимоти байналмилалии меҳнат, анъанаҳои таърихие, ки тавассути сатҳи инкишофи қувваҳои истеҳсолкунанда ва дигар шароитҳои мушаххаси таърихӣ ба даст омадаанд, ифода мекунад. Иқтисодиёт соҳаҳои истеҳсолоти моддӣ – саноат, [[кишоварзӣ]], сохтмон, [[нақлиёт]], савдо ва ғ., соҳаи ғайриистеҳсолӣ – [[маориф]], [[тандурустӣ]], [[фарҳанг]] ва ғ-ро дар бар мегирад. Истеҳсолоти ҷамъиятӣ ба истеҳсолоти воситаҳои истеҳсолот (қисми I) ва истеҳсоли маҳсулоти истеъмолшаванда (қисми II) ҷудо мешавад, ки таносуби байни онҳо асоси пешрафти техникиро таъмин мекунад.

[[Иқтисодиёти ҶШС Тоҷикистон|Иқтисодиёти ИҶШС]] хоҷагии халқи ягона, маҷмӯъ (комплекс)-е буд, ки ҳамаи зинаҳои истеҳсолоти ҷамъиятӣ, тақсимот ва мубодиларо дар ҳудуди мамлакат дар бар мегирифт. Он ба истеҳсолоти бузурги мошинӣ дар тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ такя карда, аз рӯи нақша ба манфиати баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии халқ инкишоф меёфт. Дар [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] ҷамъияти сотсиалистии мутараққӣ бунёд шуд. Пайдо шудани якчанд давлати сотсиалистӣ дар ҷаҳон боиси ба вуҷуд омадани иқтисодиёти низоми ҷаҳонии сотсиализм гардид, ки самти асосии тараққиёти он пурқувват кардани раванди интегратсияи иқтисодии сотсиалистӣ (нигар Интегратсия), наздик кардани хоҷагии халқи мамлакатҳои сотсиалистӣ ва ташаккули муносибатҳои устувор дар соҳаҳои асосии иқтисодиёт, илм ва техника буд.

Иқтисодиётро ба шаклҳои зерин ҷудо мекунанд: иқтисодиёти некуаҳволӣ (welfare economics) – соҳаи назарияи иқтисодӣ, ки имконпазирии иҷтимоии вазъи интихоби (алтернативи)-и иқтисодиётро меомӯзад. Иқтисодиёти пӯшида (closed economy) – иқтисодиёти мамлакатҳое, ки мубодилаи хоҷагии халқашон нисбатан маҳдуд буда, хидматрасонӣ бо асъори миллӣ амалӣ мешавад ва алоқаҳои берунии камаҳаммият доранд. Иқтисодиёти сармояи бошиддат – иқтисодиёте, ки аксари усулҳои истеҳсолот бо сармоягузории бошиддат амалӣ мегарданд. Аксари мамлакатҳои рушдёфта маҳз чунин иқтисодиёт доранд. Иқтисодиёти кушода (opened economy) – иқтисодиёте, ки дар тиҷорати байналмилалӣ ширкат мекунад. Дараҷаи кушода будани он бо саҳми бахши тиҷорати хориҷӣ дар [[ММД]] баҳогузорӣ карда мешавад. иқтисодиёти гузариш (transiting economy) – раванди дигаршавии навъи иқтисодиёт, ки ба он зуд хароб шудани низоми пешинаи амалкунандаи иқтисодиёт ва тағйирёбии сусти ҳувийят (менталитет)-и ҷомеа хос аст. Он ноустуворӣ, номунтазамӣ ва хатоиҳоро дар анҷом додани ислоҳоти иқтисодӣ ба вуҷуд меорад ва дар охир боиси паст рафтани шароити зист мегардад. Дар шароити ҳозира ба мамлакатҳое, ки иқтисодиёти гузариш доранд, ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС ва мамлакатҳои [[Аврупои Шарқӣ]] дохил мешаванд. Мафҳуми «иқтисодиёти гузариш» дар гуфтушунидҳо дар СУС ва созмонҳои байналмилалии дигар расман истифода мешавад. Моҳияти иқтисодиёти бозорӣ (market economy)-ро талабот ва пешниҳод дар бозор ташкил мекунад. Таносуби моли пешниҳодшуда аз ҷониби муассиса ва талабот аз ҷониби аҳолӣ сатҳи нархҳо ва шумораи молҳои гуногунро дар бозор муайян мекунад. Иқтисодиёти омехта (mixed economy), ки барои мутобиқат (координатсия)-и фаъолияти иқтисодӣ қисман ба механизмҳои идоракунӣ ва қисман ба механизмҳои бозорӣ такя мекунад.

Иқтисодиёт – соҳаи илм. Доираи донишҳои инсонӣ, ки бо фаъолияти иқтисодиёт вобаста аст. Иқтисодиёт ҳамчун илми амалӣ оид ба хоҷагидорӣ дар давраи сохти ғуломдорӣ ба вуҷуд омадааст. Иқтисодиёт ба назарияи иқтисод ҳамчун пояи ҳама гуна донишҳои амалӣ оид ба иқтисодиёт ва равияҳои мушаххас ҷудо мешавад. Иқтисодиёт низоми муайян (субъект, объект, нишона, омил, нишондиҳанда, раванду ҳодиса, мафҳуму қонун, усулу давра ва ғ.), зернизоми мушаххас (иқтисоди хонавода, [[корхона]], соҳа, ноҳия, минтақа, [[иқтисоди миллӣ]], [[Иқтисоди ҷаҳонӣ|иқтисоди ҷаҳон]]), илмҳои мушаххаси иқтисодии таҳқиқотӣ (назарияи иқтисод, микро-макро-мегаиқтисод, молия, қарз, омор) дошта, дар маҷмӯъ беш аз 4 млн ибораро дар бар мегирад. Иқтисодиёт як низоми мураккаб ва фарогири ҳамаи соҳаҳое мебошад, ки фаъолияти ҳаётии ҳар нафар ва ҷомеаро таъмин мекунад. Илми иқтисодиёт ба қисмҳои зерин ҷудо мешавад: [[Иқтисоди калон|микроиқтисод]] – хоҷагиҳои ҷудогона, фирма, соҳа ва бозор; макроиқтисод – иқтисодиёти мамлакат ё минтақа; иқтисодиёти дараҷаи байналмилалӣ – муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва иқтисодиёти ҷаҳон.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иқтисодиё|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Иқтисод]]</text>
      <sha1>41isgt64fvdl5h82j1gldrznbykub9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иктишофи геологӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331574</id>
    <revision>
      <id>1473321</id>
      <timestamp>2026-05-21T05:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Иктишофи геологӣ, маҷмӯи корҳои геологие, ки дар конҳо бо мақсади муайян кардани захираи сарватҳои табиӣ, сифати онҳо, шароити ҷойгиршавӣ ва технологияву манфиати иқтисодии онҳо анҷом дода мешаванд. Иктишофи геологӣ баъди ҷустуҷӯи геологӣ оғоз меёбад. Икти...</comment>
      <origin>1473321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17326" sha1="88x42kl9zjtgo5yw0si3y7v6t3vpx7b" xml:space="preserve">Иктишофи геологӣ, маҷмӯи корҳои геологие, ки дар конҳо бо мақсади муайян кардани захираи сарватҳои табиӣ, сифати онҳо, шароити ҷойгиршавӣ ва технологияву манфиати иқтисодии онҳо анҷом дода мешаванд. Иктишофи геологӣ баъди ҷустуҷӯи геологӣ оғоз меёбад. Иктишофи геологиро дар мавзеъҳое анҷом медиҳанд, ки дар марҳилаи корҳои иктишофӣ баҳои мусбат гирифтаанд. Дар ҷараёни иктишофи геологӣ сохти геологии кон, таркиби минералогӣ ва кимиёии маъданҳо, пайдоиши онҳо, захираи сарватҳои табиӣ, шароити ҳидрогеологии истифодаи кон ва дигар хусусиятҳои геологӣ-саноатие омӯхта мешаванд, ки барои лоиҳасозӣ ва банақшагирии саноати истихроҷ заруранд. Корҳои иктишофи геологӣ, маъмулан, дар се давра анҷом меёбанд. 1) Дар давраи иктишофи ибтидоӣ (аввалия) сохти геологии конро ба таври умумӣ омӯхта, миқдори тахминӣ ва сифати маъданро умуман муайян ва зарурати иктишофи мукаммалро асоснок мекунанд. Дар ин давра бо мақсади ба даст овардани маълумоти боэътимоди геологӣ-иқтисодӣ оид ба конҳои маъданҳо ва обҳои зеризаминии дар марҳилаи корҳои ҷустуҷӯӣ ошкоркардашуда марҳилаи корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом дода мешаванд. Иктишофи ибтидоӣ дар ҳудуди сарҳадди табиии кон ё дар конҳои бузург – дар ҳудуди бо супориши геологӣ муайяншуда анҷом дода мешавад. Дар ин марҳила қисмҳои болоии кон тавассути тартиб додани нақшаҳои геологии 1 : 5000 – 1 : 10000 ва бо истифода аз пармачоҳҳои начандон амиқ, ҳафриёти зеризаминӣ, усулҳои рӯизаминии геофизикию геокимиёӣ омӯхта мешаванд. Қисмҳои поинии конҳоро то умқҳо (қабатҳо)-и эҳтимолӣ тавассути пармачоҳҳои ягона, ки дар бораи жарфҳои бештар маълумот дода метавонанд, меомӯзанд. Дар оғози иктишофи ибтидоӣ пармачоҳҳо дар қисмҳои умедбахше, ки пас аз марҳилаи ҷустуҷӯӣ-баҳодиҳӣ тавсия шуда буданд, бештар ба самти тӯлкашии сохторҳои дорои ҷинсҳои кӯҳӣ ба таври амудӣ ҷойгир карда мешаванд. Бо мурури ба даст омадани маълумоти нав самт ва зичии байни пармачоҳҳои иктишофиро тағйир додан ё мувофиқ намудан мумкин аст. Дар ин марҳила ҳамзамон ба минтақаҳое таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд, ки барои корҳои аввалиндараҷаи истеҳсолӣ бештар мувофиқанд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ таркиби ҳамаи намудҳои сарватҳои табииро омӯхта, намудҳои саноатӣ ва навъҳои ҷинсҳои кӯҳиро пешакӣ муайян мекунанд, дар ҳолати зарурат харитаи технологии конро тартиб медиҳанд. Аз рӯи маълумоти дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ бадастомада вазъу шароити муваққатии конро муқаррар ва тасдиқ намуда, захираҳои ашёи фоиданокро асосан аз рӯи дараҷа (категория)-и С2, дар мавзеъҳои ба дараҷаи лозимӣ омӯхташуда аз рӯи дараҷаи С1 ҳисоб мекунанд. Миқдори захираҳои дараҷаи С1 нисбат ба ҳосили ҷамъи захираҳои С1+С2 барои конҳои гурӯҳи I (аз рӯи мураккабии сохти геологии кон) бояд аз 40–50% ва барои конҳои гурӯҳи II ва III аз 30–40% зиёд набошад. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ манбаъҳои асосии захираҳои истихроҷшавандаи об, сифати обҳои зеризаминӣ ва мавзеъҳои обдор барои иктишофи мукаммал омӯхта мешаванд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоии конҳои обҳои зеризаминӣ тавассути пармачоҳҳои иктишофию мушоҳидавӣ ва маҷмӯи корҳои геофизикӣ ғафсӣ, сохт, хусусияти тасфиявӣ (флотатсионӣ) ва дигар хусусияти маҷмааҳо (комплексҳо)-и обдор ва сифати об омӯхта мешавад. Дар ин марҳила инчунин ба захираҳои истифодашавандаи обҳои зеризаминӣ мувофиқи дараҷаҳои С1 ва С2 ва агар кон сохти сода дошта бошад, аз рӯи дараҷаҳои А ва В1 баҳо медиҳанд. Дар ин сурат зарурат ба омӯзиши баъдӣ – иктишофи мукаммал (тафсиявӣ) намемонад. Дар конҳое, ки шароити ҳидрогеологии мураккаб доранд ва захираҳои истеҳсолии онҳоро ба дараҷаи кофӣ аз рӯи обгириҳои таҷрибавӣ-истифодабарӣ муқаррар намудан мумкин аст, марҳилаҳои иктишофи ибтидоӣ ва мукаммал баробар анҷом дода мешаванд. Яке аз усулҳои асосии иктишофи ибтидоӣ пармакунӣ, махсусан пармакунии сутунии амиқ мебошад. Дар сурати иктишофи конҳои сохташон мураккаб (масалан, иктишофи конҳои филиззоти ранга ва нодир) бо мақсади тасдиқ ва муқоиса намудани натиҷаи пармачоҳҳо, аниқ кардани сохти геологии мавзеъҳои сохташон мураккаб ва ба даст овардани намунаҳои технологӣ кандани озмунҳо (шурфҳо)-и амиқ, конҳои хурд, нақби кон низ тавсия дода мешаванд. 
2) Дар давраи иктишофи мукаммал (онро иктишофи тафсилӣ ва бозиктишофӣ низ гӯянд) сохти геологӣ, захираи сарватҳои табиӣ ва сифати маъданро муфассал омӯхта, имконпазир будани истифодаи конро асоснок мекунанд. Дар марҳилаи иктишофи мукаммал конҳои ҷинсҳои кӯҳии сахт, маъмулан, бештар кандани пармачоҳҳоро мувофиқи мақсад мешуморанд, вале агар зарур бошад, дар баъзе конҳои мураккабсохт шахтаҳои амиқи иктишофӣ ва иктишофӣ-истихроҷӣ мекананд. Иктишофи мукаммал марҳилаи серхароҷоттарини иктишофи геологӣ ба ҳисоб меравад. Масалан, хароҷоти иктишофи мукаммали кони Конимансури Калони Тоҷикистон беш аз 50 млн рубли шӯравиро ташкил дода буд. Дар ин марҳила мавқеъ ва мушаххасот (параметрҳо)-и ҷисмҳои фоиданоки маъданро муфассал омӯхта, миқдори захираҳои сарватҳои зеризаминиро аз рӯи дараҷа (категория)-ҳои саноатӣ ҳисобу китоб ва имконпазир будани истихроҷи конро асоснок мекунанд. Зимни иктишофи мукаммал бо мақсади муайян кардани технологияи коркарди ҷинсҳои кӯҳӣ ва маъданҳои кон то даҳҳо ҳазор (баъзан садҳо ҳазор) т ашёи минералӣ ҳамчун намунаи технологӣ дар корхонаҳои амалкунандаи саноати кӯҳӣ озмуда мешавад.
3) Корҳои иктишофӣ ҳангоми истифодаи кон ё худ иктишофи истеҳсолӣ. Дар ин давра роҳҳои истифодаи самарбахши кон ошкор ва сохти геологии он муфассал таҳқиқ карда мешавад; ба ин восита захираи ашёи хоми дараҷаи А барои корхонаҳои амалкунанда меафзояд. Дар ҳамаи давраҳои иктишофи геологӣ корҳои геологӣ ва кӯҳканӣ (ба воситаи хандақҳо, шурфу нақбҳо, конҳо ва пармачоҳҳо кушодани кони сарватҳои зеризаминӣ) аз намунагирӣ барои санҷиш, ки дар натиҷаи он миқдори ҷузъҳои даркор ва нодаркори маъдан муайян мегардад ва ҷамъбаст намудани захираи сарватҳои табиӣ иборатанд. Дар ин марҳила бештар ҳафриёт, пармачоҳҳои сутунии зеризаминии кӯтоҳ истифода мешаванд. Бо мақсади бо хароҷоти камтар ба даст овардани маълумоти бештар оид ба сохти конҳо ва қонунмандии ҷойгиршавии ҷисмҳои ашёи минералӣ ҳафриёти кӯҳӣ бояд тавре ҷойгир карда шаванд, ки онҳо тамоми ғафсии минтақаи аҳаммиятнок (қабат ва сохтор)-ро бурида гузаранд ва нимрух (профил)-ҳои иктишофӣ ба самти амудӣ тӯлкашидаи минтақаҳои аҳаммиятнок ҷойгир бошанд. Зичии шабакаи иктишофӣ аз сохти геологии кони иктишофшаванда, талаботи дараҷаҳои ҳисобу китоби пешбинишудаи захираҳо вобаста буда, барои ҳар намуди кони ашёи минералӣ бо дастуруламалҳои Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳо муайян карда мешавад.
Истифодаи усулҳои геофизикии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии сохти геологии кон) ва усулҳои геокимиёии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии тарҳи ҷисмҳои ашёи минералӣ, ҳисобу китоби захираҳо ва ғ.) дар ҳама марҳилаҳои иктишофи сарватҳои зеризаминӣ аҳаммияти бузург дорад. Корҳои геологӣ-иктишофӣ дар бисёр мавридҳо серхароҷот мебошанд ва истифодаи воситаҳои техникии навтарин ва кам кардани корҳои дастӣ ҳамеша ба самарнокии корҳои иктишофӣ мусоидат менамоянд. Яке аз ҷиҳатҳои муҳимми корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом додани корҳои озмоишгоҳӣ мебошад. Натиҷаи корҳои иктишофӣ (маълумот оид ба захираҳои кон, сифат ва технологияи сарватҳои табиӣ, шароити техникию иқтисодии истихроҷи кон, маълумот оид ба лоиҳаи корҳои сохтмонии корхонаи коркарди сарватҳои табиӣ, арзиши аслии маҳсулоти ниҳоӣ ва ғ.) бояд асоснок будани хароҷотро барои азхудкунии кон ва имконияти ҷуброни маблағгузориҳои асосиро кафолат дода тавонад. Дар сурати аҳаммияти саноатӣ доштани конҳои бузург ва дорои захираҳои калони ашёи бозоргир буданашон барои зудтар анҷом додани корҳои иктишофӣ пай дар пай анҷом додани марҳилаҳои ҷудогонаи корҳои иктишофӣ зарур аст. 
 Иктишофи геологиро аз рӯи лоиҳаи дар асоси супориши геологӣ тартибдодашуда ва ба таври расмӣ тасдиқгардида анҷом медиҳанд. Дар натиҷаи иктишофи геологӣ сохти геологии кони сарватҳои зеризаминӣ; миқдор, сифат ва ҷойгиршавии ҷинсҳои минералии кон, мавҷудияти унсурҳои халалрасон, шароити истихроҷи захираҳои минералӣ, усулҳои мақбули ғанигардонӣ ва коркарди ашёи иктишофӣ муайян карда мешавад. Натиҷаи корҳои иктишофи геологӣро дар ҳисобот мувофиқи талаботи дастуруламал таҳия намуда, барои муҳокима ва тасдиқ ба ташкилотҳои салоҳиятдор – Идораи корфармо ва Комиссияи давлатӣ оид ба захираи сарватҳои табиӣ пешниҳод мекунанд. Азбаски корҳои иктишофи геологӣ хароҷоти зиёдро тақозо мекунанд ва то андозае хатари таваккалӣ доранд, дар бисёр кишварҳо қисми асосии ҳаҷми корҳои иктишофи ибтидоӣ ва иктишофи мукаммал аз ҳисоби буҷети давлат анҷом дода мешаванд. Омӯзиши баъзе конҳо, масалан, конҳои маводди бинокорӣ мувофиқи шартномаҳо аз ҳисоби ташкилотҳои манфиатҷӯ амалӣ карда мешаванд. Иктишофи истеҳсолӣ дар аксари мавридҳо аз ҳисоби маблағи корхонаҳои истихроҷкунанда иҷро мегардад ва дар ин сурат ҳаҷми асосии хароҷот ба арзиши аслии маҳсулоти корхона зам шуда, нархи онро баланд мебардорад. Корхонаҳои саноати кӯҳӣ ва истифодабарандагони конҳо, ки барои истихроҷи сарватҳои зеризаминӣ иҷозатнома доранд, уҳдадоранд қисми хароҷоти барои иктишоф ва омӯзиши конҳо сарфшударо ба дӯши худ гиранд ё дар шаклҳои гуногун (бонус, роялти ва ғ.), вобаста ба намуди ашёи минералӣ, ба буҷети давлатӣ андоз супоранд. Иктишофи геологӣ барои рушди манбаи ашёи хоми хоҷагии халқ таҳкурсӣ мегузорад. Натиҷаҳои Иктишофи геологиро барои лоиҳакашӣ ва сохтмони корхонаи саноати кӯҳӣ истифода мебаранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои геологӣ-иктишофӣ асосан аз рӯи меъёрҳои замони шӯравӣ анҷом дода мешаванд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иктишофи геологӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Геология]]</text>
      <sha1>88x42kl9zjtgo5yw0si3y7v6t3vpx7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473322</id>
      <parentid>1473321</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T05:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1473322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17324" sha1="b5v7x2pp9d2dv3it7d8xr7p609xsb80" xml:space="preserve">Иктишофи геологӣ, маҷмӯи корҳои геологие, ки дар конҳо бо мақсади муайян кардани захираи сарватҳои табиӣ, сифати онҳо, шароити ҷойгиршавӣ ва технологияву манфиати иқтисодии онҳо анҷом дода мешаванд. Иктишофи геологӣ баъди ҷустуҷӯи геологӣ оғоз меёбад. Иктишофи геологиро дар мавзеъҳое анҷом медиҳанд, ки дар марҳилаи корҳои иктишофӣ баҳои мусбат гирифтаанд. Дар ҷараёни иктишофи геологӣ сохти геологии кон, таркиби минералогӣ ва кимиёии маъданҳо, пайдоиши онҳо, захираи сарватҳои табиӣ, шароити ҳидрогеологии истифодаи кон ва дигар хусусиятҳои геологӣ-саноатие омӯхта мешаванд, ки барои лоиҳасозӣ ва банақшагирии саноати истихроҷ заруранд. Корҳои иктишофи геологӣ, маъмулан, дар се давра анҷом меёбанд. 1) Дар давраи иктишофи ибтидоӣ (аввалия) сохти геологии конро ба таври умумӣ омӯхта, миқдори тахминӣ ва сифати маъданро умуман муайян ва зарурати иктишофи мукаммалро асоснок мекунанд. Дар ин давра бо мақсади ба даст овардани маълумоти боэътимоди геологӣ-иқтисодӣ оид ба конҳои маъданҳо ва обҳои зеризаминии дар марҳилаи корҳои ҷустуҷӯӣ ошкоркардашуда марҳилаи корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом дода мешаванд. Иктишофи ибтидоӣ дар ҳудуди сарҳадди табиии кон ё дар конҳои бузург – дар ҳудуди бо супориши геологӣ муайяншуда анҷом дода мешавад. Дар ин марҳила қисмҳои болоии кон тавассути тартиб додани нақшаҳои геологии 1 : 5000 – 1 : 10000 ва бо истифода аз пармачоҳҳои начандон амиқ, ҳафриёти зеризаминӣ, усулҳои рӯизаминии геофизикию геокимиёӣ омӯхта мешаванд. Қисмҳои поинии конҳоро то умқҳо (қабатҳо)-и эҳтимолӣ тавассути пармачоҳҳои ягона, ки дар бораи жарфҳои бештар маълумот дода метавонанд, меомӯзанд. Дар оғози иктишофи ибтидоӣ пармачоҳҳо дар қисмҳои умедбахше, ки пас аз марҳилаи ҷустуҷӯӣ-баҳодиҳӣ тавсия шуда буданд, бештар ба самти тӯлкашии сохторҳои дорои ҷинсҳои кӯҳӣ ба таври амудӣ ҷойгир карда мешаванд. Бо мурури ба даст омадани маълумоти нав самт ва зичии байни пармачоҳҳои иктишофиро тағйир додан ё мувофиқ намудан мумкин аст. Дар ин марҳила ҳамзамон ба минтақаҳое таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд, ки барои корҳои аввалиндараҷаи истеҳсолӣ бештар мувофиқанд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ таркиби ҳамаи намудҳои сарватҳои табииро омӯхта, намудҳои саноатӣ ва навъҳои ҷинсҳои кӯҳиро пешакӣ муайян мекунанд, дар ҳолати зарурат харитаи технологии конро тартиб медиҳанд. Аз рӯи маълумоти дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ бадастомада вазъу шароити муваққатии конро муқаррар ва тасдиқ намуда, захираҳои ашёи фоиданокро асосан аз рӯи дараҷа (категория)-и С2, дар мавзеъҳои ба дараҷаи лозимӣ омӯхташуда аз рӯи дараҷаи С1 ҳисоб мекунанд. Миқдори захираҳои дараҷаи С1 нисбат ба ҳосили ҷамъи захираҳои С1+С2 барои конҳои гурӯҳи I (аз рӯи мураккабии сохти геологии кон) бояд аз 40–50% ва барои конҳои гурӯҳи II ва III аз 30–40% зиёд набошад. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ манбаъҳои асосии захираҳои истихроҷшавандаи об, сифати обҳои зеризаминӣ ва мавзеъҳои обдор барои иктишофи мукаммал омӯхта мешаванд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоии конҳои обҳои зеризаминӣ тавассути пармачоҳҳои иктишофию мушоҳидавӣ ва маҷмӯи корҳои геофизикӣ ғафсӣ, сохт, хусусияти тасфиявӣ (флотатсионӣ) ва дигар хусусияти маҷмааҳо (комплексҳо)-и обдор ва сифати об омӯхта мешавад. Дар ин марҳила инчунин ба захираҳои истифодашавандаи обҳои зеризаминӣ мувофиқи дараҷаҳои С1 ва С2 ва агар кон сохти сода дошта бошад, аз рӯи дараҷаҳои А ва В1 баҳо медиҳанд. Дар ин сурат зарурат ба омӯзиши баъдӣ – иктишофи мукаммал (тафсиявӣ) намемонад. Дар конҳое, ки шароити ҳидрогеологии мураккаб доранд ва захираҳои истеҳсолии онҳоро ба дараҷаи кофӣ аз рӯи обгириҳои таҷрибавӣ-истифодабарӣ муқаррар намудан мумкин аст, марҳилаҳои иктишофи ибтидоӣ ва мукаммал баробар анҷом дода мешаванд. Яке аз усулҳои асосии иктишофи ибтидоӣ пармакунӣ, махсусан пармакунии сутунии амиқ мебошад. Дар сурати иктишофи конҳои сохташон мураккаб (масалан, иктишофи конҳои филиззоти ранга ва нодир) бо мақсади тасдиқ ва муқоиса намудани натиҷаи пармачоҳҳо, аниқ кардани сохти геологии мавзеъҳои сохташон мураккаб ва ба даст овардани намунаҳои технологӣ кандани озмунҳо (шурфҳо)-и амиқ, конҳои хурд, нақби кон низ тавсия дода мешаванд. 
2) Дар давраи иктишофи мукаммал (онро иктишофи тафсилӣ ва бозиктишофӣ низ гӯянд) сохти геологӣ, захираи сарватҳои табиӣ ва сифати маъданро муфассал омӯхта, имконпазир будани истифодаи конро асоснок мекунанд. Дар марҳилаи иктишофи мукаммал конҳои ҷинсҳои кӯҳии сахт, маъмулан, бештар кандани пармачоҳҳоро мувофиқи мақсад мешуморанд, вале агар зарур бошад, дар баъзе конҳои мураккабсохт шахтаҳои амиқи иктишофӣ ва иктишофӣ-истихроҷӣ мекананд. Иктишофи мукаммал марҳилаи серхароҷоттарини иктишофи геологӣ ба ҳисоб меравад. Масалан, хароҷоти иктишофи мукаммали кони Конимансури Калони Тоҷикистон беш аз 50 млн рубли шӯравиро ташкил дода буд. Дар ин марҳила мавқеъ ва мушаххасот (параметрҳо)-и ҷисмҳои фоиданоки маъданро муфассал омӯхта, миқдори захираҳои сарватҳои зеризаминиро аз рӯи дараҷа (категория)-ҳои саноатӣ ҳисобу китоб ва имконпазир будани истихроҷи конро асоснок мекунанд. Зимни иктишофи мукаммал бо мақсади муайян кардани технологияи коркарди ҷинсҳои кӯҳӣ ва маъданҳои кон то даҳҳо ҳазор (баъзан садҳо ҳазор) т ашёи минералӣ ҳамчун намунаи технологӣ дар корхонаҳои амалкунандаи саноати кӯҳӣ озмуда мешавад.
3) Корҳои иктишофӣ ҳангоми истифодаи кон ё худ иктишофи истеҳсолӣ. Дар ин давра роҳҳои истифодаи самарбахши кон ошкор ва сохти геологии он муфассал таҳқиқ карда мешавад; ба ин восита захираи ашёи хоми дараҷаи А барои корхонаҳои амалкунанда меафзояд. Дар ҳамаи давраҳои иктишофи геологӣ корҳои геологӣ ва кӯҳканӣ (ба воситаи хандақҳо, шурфу нақбҳо, конҳо ва пармачоҳҳо кушодани кони сарватҳои зеризаминӣ) аз намунагирӣ барои санҷиш, ки дар натиҷаи он миқдори ҷузъҳои даркор ва нодаркори маъдан муайян мегардад ва ҷамъбаст намудани захираи сарватҳои табиӣ иборатанд. Дар ин марҳила бештар ҳафриёт, пармачоҳҳои сутунии зеризаминии кӯтоҳ истифода мешаванд. Бо мақсади бо хароҷоти камтар ба даст овардани маълумоти бештар оид ба сохти конҳо ва қонунмандии ҷойгиршавии ҷисмҳои ашёи минералӣ ҳафриёти кӯҳӣ бояд тавре ҷойгир карда шаванд, ки онҳо тамоми ғафсии минтақаи аҳаммиятнок (қабат ва сохтор)-ро бурида гузаранд ва нимрух (профил)-ҳои иктишофӣ ба самти амудӣ тӯлкашидаи минтақаҳои аҳаммиятнок ҷойгир бошанд. Зичии шабакаи иктишофӣ аз сохти геологии кони иктишофшаванда, талаботи дараҷаҳои ҳисобу китоби пешбинишудаи захираҳо вобаста буда, барои ҳар намуди кони ашёи минералӣ бо дастуруламалҳои Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳо муайян карда мешавад.
Истифодаи усулҳои геофизикии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии сохти геологии кон) ва усулҳои геокимиёии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии тарҳи ҷисмҳои ашёи минералӣ, ҳисобу китоби захираҳо ва ғ.) дар ҳама марҳилаҳои иктишофи сарватҳои зеризаминӣ аҳаммияти бузург дорад. Корҳои геологӣ-иктишофӣ дар бисёр мавридҳо серхароҷот мебошанд ва истифодаи воситаҳои техникии навтарин ва кам кардани корҳои дастӣ ҳамеша ба самарнокии корҳои иктишофӣ мусоидат менамоянд. Яке аз ҷиҳатҳои муҳимми корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом додани корҳои озмоишгоҳӣ мебошад. Натиҷаи корҳои иктишофӣ (маълумот оид ба захираҳои кон, сифат ва технологияи сарватҳои табиӣ, шароити техникию иқтисодии истихроҷи кон, маълумот оид ба лоиҳаи корҳои сохтмонии корхонаи коркарди сарватҳои табиӣ, арзиши аслии маҳсулоти ниҳоӣ ва ғ.) бояд асоснок будани хароҷотро барои азхудкунии кон ва имконияти ҷуброни маблағгузориҳои асосиро кафолат дода тавонад. Дар сурати аҳаммияти саноатӣ доштани конҳои бузург ва дорои захираҳои калони ашёи бозоргир буданашон барои зудтар анҷом додани корҳои иктишофӣ пай дар пай анҷом додани марҳилаҳои ҷудогонаи корҳои иктишофӣ зарур аст. Иктишофи геологиро аз рӯи лоиҳаи дар асоси супориши геологӣ тартибдодашуда ва ба таври расмӣ тасдиқгардида анҷом медиҳанд. Дар натиҷаи иктишофи геологӣ сохти геологии кони сарватҳои зеризаминӣ; миқдор, сифат ва ҷойгиршавии ҷинсҳои минералии кон, мавҷудияти унсурҳои халалрасон, шароити истихроҷи захираҳои минералӣ, усулҳои мақбули ғанигардонӣ ва коркарди ашёи иктишофӣ муайян карда мешавад. Натиҷаи корҳои иктишофи геологӣро дар ҳисобот мувофиқи талаботи дастуруламал таҳия намуда, барои муҳокима ва тасдиқ ба ташкилотҳои салоҳиятдор – Идораи корфармо ва Комиссияи давлатӣ оид ба захираи сарватҳои табиӣ пешниҳод мекунанд. Азбаски корҳои иктишофи геологӣ хароҷоти зиёдро тақозо мекунанд ва то андозае хатари таваккалӣ доранд, дар бисёр кишварҳо қисми асосии ҳаҷми корҳои иктишофи ибтидоӣ ва иктишофи мукаммал аз ҳисоби буҷети давлат анҷом дода мешаванд. Омӯзиши баъзе конҳо, масалан, конҳои маводди бинокорӣ мувофиқи шартномаҳо аз ҳисоби ташкилотҳои манфиатҷӯ амалӣ карда мешаванд. Иктишофи истеҳсолӣ дар аксари мавридҳо аз ҳисоби маблағи корхонаҳои истихроҷкунанда иҷро мегардад ва дар ин сурат ҳаҷми асосии хароҷот ба арзиши аслии маҳсулоти корхона зам шуда, нархи онро баланд мебардорад. Корхонаҳои саноати кӯҳӣ ва истифодабарандагони конҳо, ки барои истихроҷи сарватҳои зеризаминӣ иҷозатнома доранд, уҳдадоранд қисми хароҷоти барои иктишоф ва омӯзиши конҳо сарфшударо ба дӯши худ гиранд ё дар шаклҳои гуногун (бонус, роялти ва ғ.), вобаста ба намуди ашёи минералӣ, ба буҷети давлатӣ андоз супоранд. Иктишофи геологӣ барои рушди манбаи ашёи хоми хоҷагии халқ таҳкурсӣ мегузорад. Натиҷаҳои Иктишофи геологиро барои лоиҳакашӣ ва сохтмони корхонаи саноати кӯҳӣ истифода мебаранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои геологӣ-иктишофӣ асосан аз рӯи меъёрҳои замони шӯравӣ анҷом дода мешаванд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иктишофи геологӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Геология]]</text>
      <sha1>b5v7x2pp9d2dv3it7d8xr7p609xsb80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473323</id>
      <parentid>1473322</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T05:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1473323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17333" sha1="29op9z5v6p5fhlgqmfwouu5nrfsqxar" xml:space="preserve">'''Иктишофи геологӣ''' — маҷмӯи корҳои геологие, ки дар конҳо бо мақсади муайян кардани захираи сарватҳои табиӣ, сифати онҳо, шароити ҷойгиршавӣ ва технологияву манфиати иқтисодии онҳо анҷом дода мешаванд. Иктишофи геологӣ баъди ҷустуҷӯи геологӣ оғоз меёбад. Иктишофи геологиро дар мавзеъҳое анҷом медиҳанд, ки дар марҳилаи корҳои иктишофӣ баҳои мусбат гирифтаанд. Дар ҷараёни иктишофи геологӣ сохти геологии кон, таркиби минералогӣ ва кимиёии маъданҳо, пайдоиши онҳо, захираи сарватҳои табиӣ, шароити ҳидрогеологии истифодаи кон ва дигар хусусиятҳои геологӣ-саноатие омӯхта мешаванд, ки барои лоиҳасозӣ ва банақшагирии саноати истихроҷ заруранд. Корҳои иктишофи геологӣ, маъмулан, дар се давра анҷом меёбанд. 1) Дар давраи иктишофи ибтидоӣ (аввалия) сохти геологии конро ба таври умумӣ омӯхта, миқдори тахминӣ ва сифати маъданро умуман муайян ва зарурати иктишофи мукаммалро асоснок мекунанд. Дар ин давра бо мақсади ба даст овардани маълумоти боэътимоди геологӣ-иқтисодӣ оид ба конҳои маъданҳо ва обҳои зеризаминии дар марҳилаи корҳои ҷустуҷӯӣ ошкоркардашуда марҳилаи корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом дода мешаванд. Иктишофи ибтидоӣ дар ҳудуди сарҳадди табиии кон ё дар конҳои бузург – дар ҳудуди бо супориши геологӣ муайяншуда анҷом дода мешавад. Дар ин марҳила қисмҳои болоии кон тавассути тартиб додани нақшаҳои геологии 1 : 5000 – 1 : 10000 ва бо истифода аз пармачоҳҳои начандон амиқ, ҳафриёти зеризаминӣ, усулҳои рӯизаминии геофизикию геокимиёӣ омӯхта мешаванд. Қисмҳои поинии конҳоро то умқҳо (қабатҳо)-и эҳтимолӣ тавассути пармачоҳҳои ягона, ки дар бораи жарфҳои бештар маълумот дода метавонанд, меомӯзанд. Дар оғози иктишофи ибтидоӣ пармачоҳҳо дар қисмҳои умедбахше, ки пас аз марҳилаи ҷустуҷӯӣ-баҳодиҳӣ тавсия шуда буданд, бештар ба самти тӯлкашии сохторҳои дорои ҷинсҳои кӯҳӣ ба таври амудӣ ҷойгир карда мешаванд. Бо мурури ба даст омадани маълумоти нав самт ва зичии байни пармачоҳҳои иктишофиро тағйир додан ё мувофиқ намудан мумкин аст. Дар ин марҳила ҳамзамон ба минтақаҳое таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд, ки барои корҳои аввалиндараҷаи истеҳсолӣ бештар мувофиқанд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ таркиби ҳамаи намудҳои сарватҳои табииро омӯхта, намудҳои саноатӣ ва навъҳои ҷинсҳои кӯҳиро пешакӣ муайян мекунанд, дар ҳолати зарурат харитаи технологии конро тартиб медиҳанд. Аз рӯи маълумоти дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ бадастомада вазъу шароити муваққатии конро муқаррар ва тасдиқ намуда, захираҳои ашёи фоиданокро асосан аз рӯи дараҷа (категория)-и С2, дар мавзеъҳои ба дараҷаи лозимӣ омӯхташуда аз рӯи дараҷаи С1 ҳисоб мекунанд. Миқдори захираҳои дараҷаи С1 нисбат ба ҳосили ҷамъи захираҳои С1+С2 барои конҳои гурӯҳи I (аз рӯи мураккабии сохти геологии кон) бояд аз 40–50% ва барои конҳои гурӯҳи II ва III аз 30–40% зиёд набошад. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ манбаъҳои асосии захираҳои истихроҷшавандаи об, сифати обҳои зеризаминӣ ва мавзеъҳои обдор барои иктишофи мукаммал омӯхта мешаванд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоии конҳои обҳои зеризаминӣ тавассути пармачоҳҳои иктишофию мушоҳидавӣ ва маҷмӯи корҳои геофизикӣ ғафсӣ, сохт, хусусияти тасфиявӣ (флотатсионӣ) ва дигар хусусияти маҷмааҳо (комплексҳо)-и обдор ва сифати об омӯхта мешавад. Дар ин марҳила инчунин ба захираҳои истифодашавандаи обҳои зеризаминӣ мувофиқи дараҷаҳои С1 ва С2 ва агар кон сохти сода дошта бошад, аз рӯи дараҷаҳои А ва В1 баҳо медиҳанд. Дар ин сурат зарурат ба омӯзиши баъдӣ – иктишофи мукаммал (тафсиявӣ) намемонад. Дар конҳое, ки шароити ҳидрогеологии мураккаб доранд ва захираҳои истеҳсолии онҳоро ба дараҷаи кофӣ аз рӯи обгириҳои таҷрибавӣ-истифодабарӣ муқаррар намудан мумкин аст, марҳилаҳои иктишофи ибтидоӣ ва мукаммал баробар анҷом дода мешаванд. Яке аз усулҳои асосии иктишофи ибтидоӣ пармакунӣ, махсусан пармакунии сутунии амиқ мебошад. Дар сурати иктишофи конҳои сохташон мураккаб (масалан, иктишофи конҳои филиззоти ранга ва нодир) бо мақсади тасдиқ ва муқоиса намудани натиҷаи пармачоҳҳо, аниқ кардани сохти геологии мавзеъҳои сохташон мураккаб ва ба даст овардани намунаҳои технологӣ кандани озмунҳо (шурфҳо)-и амиқ, конҳои хурд, нақби кон низ тавсия дода мешаванд. 
2) Дар давраи иктишофи мукаммал (онро иктишофи тафсилӣ ва бозиктишофӣ низ гӯянд) сохти геологӣ, захираи сарватҳои табиӣ ва сифати маъданро муфассал омӯхта, имконпазир будани истифодаи конро асоснок мекунанд. Дар марҳилаи иктишофи мукаммал конҳои ҷинсҳои кӯҳии сахт, маъмулан, бештар кандани пармачоҳҳоро мувофиқи мақсад мешуморанд, вале агар зарур бошад, дар баъзе конҳои мураккабсохт шахтаҳои амиқи иктишофӣ ва иктишофӣ-истихроҷӣ мекананд. Иктишофи мукаммал марҳилаи серхароҷоттарини иктишофи геологӣ ба ҳисоб меравад. Масалан, хароҷоти иктишофи мукаммали кони Конимансури Калони Тоҷикистон беш аз 50 млн рубли шӯравиро ташкил дода буд. Дар ин марҳила мавқеъ ва мушаххасот (параметрҳо)-и ҷисмҳои фоиданоки маъданро муфассал омӯхта, миқдори захираҳои сарватҳои зеризаминиро аз рӯи дараҷа (категория)-ҳои саноатӣ ҳисобу китоб ва имконпазир будани истихроҷи конро асоснок мекунанд. Зимни иктишофи мукаммал бо мақсади муайян кардани технологияи коркарди ҷинсҳои кӯҳӣ ва маъданҳои кон то даҳҳо ҳазор (баъзан садҳо ҳазор) т ашёи минералӣ ҳамчун намунаи технологӣ дар корхонаҳои амалкунандаи саноати кӯҳӣ озмуда мешавад.
3) Корҳои иктишофӣ ҳангоми истифодаи кон ё худ иктишофи истеҳсолӣ. Дар ин давра роҳҳои истифодаи самарбахши кон ошкор ва сохти геологии он муфассал таҳқиқ карда мешавад; ба ин восита захираи ашёи хоми дараҷаи А барои корхонаҳои амалкунанда меафзояд. Дар ҳамаи давраҳои иктишофи геологӣ корҳои геологӣ ва кӯҳканӣ (ба воситаи хандақҳо, шурфу нақбҳо, конҳо ва пармачоҳҳо кушодани кони сарватҳои зеризаминӣ) аз намунагирӣ барои санҷиш, ки дар натиҷаи он миқдори ҷузъҳои даркор ва нодаркори маъдан муайян мегардад ва ҷамъбаст намудани захираи сарватҳои табиӣ иборатанд. Дар ин марҳила бештар ҳафриёт, пармачоҳҳои сутунии зеризаминии кӯтоҳ истифода мешаванд. Бо мақсади бо хароҷоти камтар ба даст овардани маълумоти бештар оид ба сохти конҳо ва қонунмандии ҷойгиршавии ҷисмҳои ашёи минералӣ ҳафриёти кӯҳӣ бояд тавре ҷойгир карда шаванд, ки онҳо тамоми ғафсии минтақаи аҳаммиятнок (қабат ва сохтор)-ро бурида гузаранд ва нимрух (профил)-ҳои иктишофӣ ба самти амудӣ тӯлкашидаи минтақаҳои аҳаммиятнок ҷойгир бошанд. Зичии шабакаи иктишофӣ аз сохти геологии кони иктишофшаванда, талаботи дараҷаҳои ҳисобу китоби пешбинишудаи захираҳо вобаста буда, барои ҳар намуди кони ашёи минералӣ бо дастуруламалҳои Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳо муайян карда мешавад.
Истифодаи усулҳои геофизикии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии сохти геологии кон) ва усулҳои геокимиёии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии тарҳи ҷисмҳои ашёи минералӣ, ҳисобу китоби захираҳо ва ғ.) дар ҳама марҳилаҳои иктишофи сарватҳои зеризаминӣ аҳаммияти бузург дорад. Корҳои геологӣ-иктишофӣ дар бисёр мавридҳо серхароҷот мебошанд ва истифодаи воситаҳои техникии навтарин ва кам кардани корҳои дастӣ ҳамеша ба самарнокии корҳои иктишофӣ мусоидат менамоянд. Яке аз ҷиҳатҳои муҳимми корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом додани корҳои озмоишгоҳӣ мебошад. Натиҷаи корҳои иктишофӣ (маълумот оид ба захираҳои кон, сифат ва технологияи сарватҳои табиӣ, шароити техникию иқтисодии истихроҷи кон, маълумот оид ба лоиҳаи корҳои сохтмонии корхонаи коркарди сарватҳои табиӣ, арзиши аслии маҳсулоти ниҳоӣ ва ғ.) бояд асоснок будани хароҷотро барои азхудкунии кон ва имконияти ҷуброни маблағгузориҳои асосиро кафолат дода тавонад. Дар сурати аҳаммияти саноатӣ доштани конҳои бузург ва дорои захираҳои калони ашёи бозоргир буданашон барои зудтар анҷом додани корҳои иктишофӣ пай дар пай анҷом додани марҳилаҳои ҷудогонаи корҳои иктишофӣ зарур аст. Иктишофи геологиро аз рӯи лоиҳаи дар асоси супориши геологӣ тартибдодашуда ва ба таври расмӣ тасдиқгардида анҷом медиҳанд. Дар натиҷаи иктишофи геологӣ сохти геологии кони сарватҳои зеризаминӣ; миқдор, сифат ва ҷойгиршавии ҷинсҳои минералии кон, мавҷудияти унсурҳои халалрасон, шароити истихроҷи захираҳои минералӣ, усулҳои мақбули ғанигардонӣ ва коркарди ашёи иктишофӣ муайян карда мешавад. Натиҷаи корҳои иктишофи геологӣро дар ҳисобот мувофиқи талаботи дастуруламал таҳия намуда, барои муҳокима ва тасдиқ ба ташкилотҳои салоҳиятдор – Идораи корфармо ва Комиссияи давлатӣ оид ба захираи сарватҳои табиӣ пешниҳод мекунанд. Азбаски корҳои иктишофи геологӣ хароҷоти зиёдро тақозо мекунанд ва то андозае хатари таваккалӣ доранд, дар бисёр кишварҳо қисми асосии ҳаҷми корҳои иктишофи ибтидоӣ ва иктишофи мукаммал аз ҳисоби буҷети давлат анҷом дода мешаванд. Омӯзиши баъзе конҳо, масалан, конҳои маводди бинокорӣ мувофиқи шартномаҳо аз ҳисоби ташкилотҳои манфиатҷӯ амалӣ карда мешаванд. Иктишофи истеҳсолӣ дар аксари мавридҳо аз ҳисоби маблағи корхонаҳои истихроҷкунанда иҷро мегардад ва дар ин сурат ҳаҷми асосии хароҷот ба арзиши аслии маҳсулоти корхона зам шуда, нархи онро баланд мебардорад. Корхонаҳои саноати кӯҳӣ ва истифодабарандагони конҳо, ки барои истихроҷи сарватҳои зеризаминӣ иҷозатнома доранд, уҳдадоранд қисми хароҷоти барои иктишоф ва омӯзиши конҳо сарфшударо ба дӯши худ гиранд ё дар шаклҳои гуногун (бонус, роялти ва ғ.), вобаста ба намуди ашёи минералӣ, ба буҷети давлатӣ андоз супоранд. Иктишофи геологӣ барои рушди манбаи ашёи хоми хоҷагии халқ таҳкурсӣ мегузорад. Натиҷаҳои Иктишофи геологиро барои лоиҳакашӣ ва сохтмони корхонаи саноати кӯҳӣ истифода мебаранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои геологӣ-иктишофӣ асосан аз рӯи меъёрҳои замони шӯравӣ анҷом дода мешаванд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иктишофи геологӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Геология]]</text>
      <sha1>29op9z5v6p5fhlgqmfwouu5nrfsqxar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473325</id>
      <parentid>1473323</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1473325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17584" sha1="ge822nzrb5k9t21c1copdq4iaeh0t6w" xml:space="preserve">'''Иктишофи геологӣ''' — маҷмӯи корҳои геологие, ки дар конҳо бо мақсади муайян кардани захираи [[Сарватҳои табиӣ|сарватҳои табиӣ,]] сифати онҳо, шароити ҷойгиршавӣ ва технологияву манфиати иқтисодии онҳо анҷом дода мешаванд. 

Иктишофи геологӣ баъди ҷустуҷӯи геологӣ оғоз меёбад. Иктишофи геологиро дар мавзеъҳое анҷом медиҳанд, ки дар марҳилаи корҳои иктишофӣ баҳои мусбат гирифтаанд. Дар ҷараёни иктишофи геологӣ сохти [[Геология|геологии к]]&lt;nowiki/&gt;он, таркиби [[Минералшиносӣ|минералогӣ]] ва кимиёии маъданҳо, пайдоиши онҳо, [[захираи сарватҳои табиӣ]], шароити ҳидрогеологии истифодаи кон ва дигар хусусиятҳои геологӣ-саноатие омӯхта мешаванд, ки барои лоиҳасозӣ ва банақшагирии саноати истихроҷ заруранд. Корҳои иктишофи геологӣ, маъмулан, дар се давра анҷом меёбанд. 1) Дар давраи иктишофи ибтидоӣ (аввалия) сохти геологии конро ба таври умумӣ омӯхта, миқдори тахминӣ ва сифати маъданро умуман муайян ва зарурати иктишофи мукаммалро асоснок мекунанд. Дар ин давра бо мақсади ба даст овардани маълумоти боэътимоди геологӣ-иқтисодӣ оид ба конҳои маъданҳо ва обҳои зеризаминии дар марҳилаи корҳои ҷустуҷӯӣ ошкоркардашуда марҳилаи корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом дода мешаванд. Иктишофи ибтидоӣ дар ҳудуди сарҳадди табиии кон ё дар конҳои бузург – дар ҳудуди бо супориши геологӣ муайяншуда анҷом дода мешавад. Дар ин марҳила қисмҳои болоии кон тавассути тартиб додани нақшаҳои геологии 1 : 5000 – 1 : 10000 ва бо истифода аз пармачоҳҳои начандон амиқ, ҳафриёти зеризаминӣ, усулҳои рӯизаминии [[Геофизика|геофизики]]&lt;nowiki/&gt;ю [[Геокимиё|геокимиёӣ]] омӯхта мешаванд. Қисмҳои поинии конҳоро то умқҳо (қабатҳо)-и эҳтимолӣ тавассути пармачоҳҳои ягона, ки дар бораи жарфҳои бештар маълумот дода метавонанд, меомӯзанд.

Дар оғози иктишофи ибтидоӣ пармачоҳҳо дар қисмҳои умедбахше, ки пас аз марҳилаи ҷустуҷӯӣ-баҳодиҳӣ тавсия шуда буданд, бештар ба самти тӯлкашии сохторҳои дорои [[Ҷинсҳои кӯҳии метаморфӣ|ҷинсҳои кӯҳӣ]] ба таври амудӣ ҷойгир карда мешаванд. Бо мурури ба даст омадани маълумоти нав самт ва зичии байни пармачоҳҳои иктишофиро тағйир додан ё мувофиқ намудан мумкин аст. Дар ин марҳила ҳамзамон ба минтақаҳое таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд, ки барои корҳои аввалиндараҷаи истеҳсолӣ бештар мувофиқанд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ таркиби ҳамаи намудҳои сарватҳои табииро омӯхта, намудҳои саноатӣ ва навъҳои ҷинсҳои кӯҳиро пешакӣ муайян мекунанд, дар ҳолати зарурат харитаи технологии конро тартиб медиҳанд. Аз рӯи маълумоти дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ бадастомада вазъу шароити муваққатии конро муқаррар ва тасдиқ намуда, захираҳои ашёи фоиданокро асосан аз рӯи дараҷа (категория)-и С2, дар мавзеъҳои ба дараҷаи лозимӣ омӯхташуда аз рӯи дараҷаи С1 ҳисоб мекунанд. Миқдори захираҳои дараҷаи С1 нисбат ба ҳосили ҷамъи захираҳои С1+С2 барои конҳои гурӯҳи I (аз рӯи мураккабии сохти геологии кон) бояд аз 40–50% ва барои конҳои гурӯҳи II ва III аз 30–40% зиёд набошад.

Дар марҳилаи иктишофи ибтидоӣ манбаъҳои асосии захираҳои истихроҷшавандаи об, сифати обҳои зеризаминӣ ва мавзеъҳои обдор барои иктишофи мукаммал омӯхта мешаванд. Дар марҳилаи иктишофи ибтидоии конҳои обҳои зеризаминӣ тавассути пармачоҳҳои иктишофию мушоҳидавӣ ва маҷмӯи корҳои геофизикӣ ғафсӣ, сохт, хусусияти тасфиявӣ (флотатсионӣ) ва дигар хусусияти маҷмааҳо (комплексҳо)-и обдор ва сифати об омӯхта мешавад. Дар ин марҳила инчунин ба захираҳои истифодашавандаи обҳои зеризаминӣ мувофиқи дараҷаҳои С1 ва С2 ва агар кон сохти сода дошта бошад, аз рӯи дараҷаҳои А ва В1 баҳо медиҳанд. Дар ин сурат зарурат ба омӯзиши баъдӣ – иктишофи мукаммал (тафсиявӣ) намемонад. Дар конҳое, ки шароити ҳидрогеологии мураккаб доранд ва захираҳои истеҳсолии онҳоро ба дараҷаи кофӣ аз рӯи обгириҳои таҷрибавӣ-истифодабарӣ муқаррар намудан мумкин аст, марҳилаҳои иктишофи ибтидоӣ ва мукаммал баробар анҷом дода мешаванд. Яке аз усулҳои асосии иктишофи ибтидоӣ пармакунӣ, махсусан пармакунии сутунии амиқ мебошад. Дар сурати иктишофи конҳои сохташон мураккаб (масалан, иктишофи конҳои филиззоти ранга ва нодир) бо мақсади тасдиқ ва муқоиса намудани натиҷаи пармачоҳҳо, аниқ кардани сохти геологии мавзеъҳои сохташон мураккаб ва ба даст овардани намунаҳои технологӣ кандани озмунҳо (шурфҳо)-и амиқ, конҳои хурд, нақби кон низ тавсия дода мешаванд. 

2) Дар давраи иктишофи мукаммал (онро иктишофи тафсилӣ ва бозиктишофӣ низ гӯянд) сохти геологӣ, захираи сарватҳои табиӣ ва сифати маъданро муфассал омӯхта, имконпазир будани истифодаи конро асоснок мекунанд. Дар марҳилаи иктишофи мукаммал конҳои ҷинсҳои кӯҳии сахт, маъмулан, бештар кандани пармачоҳҳоро мувофиқи мақсад мешуморанд, вале агар зарур бошад, дар баъзе конҳои мураккабсохт шахтаҳои амиқи иктишофӣ ва иктишофӣ-истихроҷӣ мекананд. Иктишофи мукаммал марҳилаи серхароҷоттарини иктишофи геологӣ ба ҳисоб меравад. Масалан, хароҷоти иктишофи мукаммали кони [[Конимансури калон|Конимансури Калони]] Тоҷикистон беш аз 50 млн рубли шӯравиро ташкил дода буд. Дар ин марҳила мавқеъ ва мушаххасот (параметрҳо)-и ҷисмҳои фоиданоки маъданро муфассал омӯхта, миқдори захираҳои сарватҳои зеризаминиро аз рӯи дараҷа (категория)-ҳои саноатӣ ҳисобу китоб ва имконпазир будани истихроҷи конро асоснок мекунанд. Зимни иктишофи мукаммал бо мақсади муайян кардани технологияи коркарди ҷинсҳои кӯҳӣ ва маъданҳои кон то даҳҳо ҳазор (баъзан садҳо ҳазор) т ашёи минералӣ ҳамчун намунаи технологӣ дар корхонаҳои амалкунандаи саноати кӯҳӣ озмуда мешавад.

3) Корҳои иктишофӣ ҳангоми истифодаи кон ё худ иктишофи истеҳсолӣ. Дар ин давра роҳҳои истифодаи самарбахши кон ошкор ва сохти геологии он муфассал таҳқиқ карда мешавад; ба ин восита захираи ашёи хоми дараҷаи А барои корхонаҳои амалкунанда меафзояд. Дар ҳамаи давраҳои иктишофи геологӣ корҳои геологӣ ва кӯҳканӣ (ба воситаи хандақҳо, шурфу нақбҳо, конҳо ва пармачоҳҳо кушодани кони сарватҳои зеризаминӣ) аз намунагирӣ барои санҷиш, ки дар натиҷаи он миқдори ҷузъҳои даркор ва нодаркори маъдан муайян мегардад ва ҷамъбаст намудани захираи сарватҳои табиӣ иборатанд. Дар ин марҳила бештар ҳафриёт, пармачоҳҳои сутунии зеризаминии кӯтоҳ истифода мешаванд. Бо мақсади бо хароҷоти камтар ба даст овардани маълумоти бештар оид ба сохти конҳо ва қонунмандии ҷойгиршавии ҷисмҳои ашёи минералӣ ҳафриёти кӯҳӣ бояд тавре ҷойгир карда шаванд, ки онҳо тамоми ғафсии минтақаи аҳаммиятнок (қабат ва сохтор)-ро бурида гузаранд ва нимрух (профил)-ҳои иктишофӣ ба самти амудӣ тӯлкашидаи минтақаҳои аҳаммиятнок ҷойгир бошанд. Зичии шабакаи иктишофӣ аз сохти геологии кони иктишофшаванда, талаботи дараҷаҳои ҳисобу китоби пешбинишудаи захираҳо вобаста буда, барои ҳар намуди кони ашёи минералӣ бо дастуруламалҳои Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳо муайян карда мешавад.

Истифодаи усулҳои геофизикии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии ) сохти геологии конва усулҳои геокимиёии ҷустуҷӯ (барои муайянкунии тарҳи ҷисмҳои ашёи минералӣ, ҳисобу китоби захираҳо ва ғ.) дар ҳама марҳилаҳои иктишофи сарватҳои зеризаминӣ аҳаммияти бузург дорад. Корҳои геологӣ-иктишофӣ дар бисёр мавридҳо серхароҷот мебошанд ва истифодаи воситаҳои техникии навтарин ва кам кардани корҳои дастӣ ҳамеша ба самарнокии корҳои иктишофӣ мусоидат менамоянд. Яке аз ҷиҳатҳои муҳимми корҳои геологӣ-иктишофӣ анҷом додани корҳои озмоишгоҳӣ мебошад. Натиҷаи корҳои иктишофӣ (маълумот оид ба захираҳои кон, сифат ва технологияи сарватҳои табиӣ, шароити техникию иқтисодии истихроҷи кон, маълумот оид ба лоиҳаи корҳои сохтмонии корхонаи коркарди сарватҳои табиӣ, арзиши аслии маҳсулоти ниҳоӣ ва ғ.) бояд асоснок будани хароҷотро барои азхудкунии кон ва имконияти ҷуброни маблағгузориҳои асосиро кафолат дода тавонад. Дар сурати аҳаммияти саноатӣ доштани конҳои бузург ва дорои захираҳои калони ашёи бозоргир буданашон барои зудтар анҷом додани корҳои иктишофӣ пай дар пай анҷом додани марҳилаҳои ҷудогонаи корҳои иктишофӣ зарур аст.

Иктишофи геологиро аз рӯи лоиҳаи дар асоси супориши геологӣ тартибдодашуда ва ба таври расмӣ тасдиқгардида анҷом медиҳанд. Дар натиҷаи иктишофи геологӣ сохти геологии кони сарватҳои зеризаминӣ; миқдор, сифат ва ҷойгиршавии ҷинсҳои минералии кон, мавҷудияти унсурҳои халалрасон, шароити истихроҷи захираҳои минералӣ, усулҳои мақбули ғанигардонӣ ва коркарди ашёи иктишофӣ муайян карда мешавад. Натиҷаи корҳои иктишофи геологӣро дар ҳисобот мувофиқи талаботи дастуруламал таҳия намуда, барои муҳокима ва тасдиқ ба ташкилотҳои салоҳиятдор – Идораи корфармо ва Комиссияи давлатӣ оид ба захираи сарватҳои табиӣ пешниҳод мекунанд. Азбаски корҳои иктишофи геологӣ хароҷоти зиёдро тақозо мекунанд ва то андозае хатари таваккалӣ доранд, дар бисёр кишварҳо қисми асосии ҳаҷми корҳои иктишофи ибтидоӣ ва иктишофи мукаммал аз ҳисоби буҷети давлат анҷом дода мешаванд. Омӯзиши баъзе конҳо, масалан, конҳои маводди бинокорӣ мувофиқи шартномаҳо аз ҳисоби ташкилотҳои манфиатҷӯ амалӣ карда мешаванд. Иктишофи истеҳсолӣ дар аксари мавридҳо аз ҳисоби маблағи корхонаҳои истихроҷкунанда иҷро мегардад ва дар ин сурат ҳаҷми асосии хароҷот ба арзиши аслии маҳсулоти корхона зам шуда, нархи онро баланд мебардорад. Корхонаҳои саноати кӯҳӣ ва истифодабарандагони конҳо, ки барои истихроҷи сарватҳои зеризаминӣ иҷозатнома доранд, уҳдадоранд қисми хароҷоти барои иктишоф ва омӯзиши конҳо сарфшударо ба дӯши худ гиранд ё дар шаклҳои гуногун (бонус, роялти ва ғ.), вобаста ба намуди ашёи минералӣ, ба буҷети давлатӣ андоз супоранд. Иктишофи геологӣ барои рушди манбаи ашёи хоми хоҷагии халқ таҳкурсӣ мегузорад. Натиҷаҳои Иктишофи геологиро барои лоиҳакашӣ ва сохтмони корхонаи саноати кӯҳӣ истифода мебаранд. Дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] корҳои геологӣ-иктишофӣ асосан аз рӯи меъёрҳои замони шӯравӣ анҷом дода мешаванд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иктишофи геологӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Геология]]</text>
      <sha1>ge822nzrb5k9t21c1copdq4iaeh0t6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луис Массинон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331575</id>
    <redirect title="Луис Массинён" />
    <revision>
      <id>1473335</id>
      <timestamp>2026-05-21T08:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Луис Массинон]] to [[Луис Массинён]]</comment>
      <origin>1473335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="aakofcwxbs74t5cyw48dazf39h2s99y" xml:space="preserve">#равона [[Луис Массинён]]</text>
      <sha1>aakofcwxbs74t5cyw48dazf39h2s99y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луис Массинён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331576</id>
    <redirect title="Луи Массинён" />
    <revision>
      <id>1473337</id>
      <timestamp>2026-05-21T08:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Луис Массинён]] to [[Луи Массинён]]</comment>
      <origin>1473337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="aopk7k0hkg42vm2b3vj10dpuzubr5yg" xml:space="preserve">#равона [[Луи Массинён]]</text>
      <sha1>aopk7k0hkg42vm2b3vj10dpuzubr5yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нақши Раҷаб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331577</id>
    <revision>
      <id>1473344</id>
      <timestamp>2026-05-21T09:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:fa:Special:Redirect/revision/43011885|نقش رجب]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1473344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10005" sha1="10154060n4jmrwkjz8xm2jrjqgb2e0m" xml:space="preserve">{{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад.  

== Таърихи Нақши Раҷаб ==
Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]&lt;nowiki/&gt;и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]&lt;nowiki/&gt;хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. 

== Маҷлиси аввал ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]&lt;nowiki/&gt;и [[Шопури I]]]]
Дар  [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: &quot;&quot;Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари  Папак Шоҳ.&quot;

== Маҷлиси дуюм ==
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]]
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]]
Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot; ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер  ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot;, бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст.

== Маҷлиси сеюм ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]]
Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]&lt;nowiki/&gt;и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод.

== Манобеъ ==
&lt;templatestyles src=&quot;پانویس/styles.css&quot; /&gt;{{Эзоҳ}}

* [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]

== Пайванди беруна ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}}

* [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён]
* [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо]
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}&lt;templatestyles src=&quot;الگوی_خرد/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Hist-stub}}
[[Гурӯҳ:Таърихи Эрони бостон]]
[[Гурӯҳ:Сосониён]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]</text>
      <sha1>10154060n4jmrwkjz8xm2jrjqgb2e0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473345</id>
      <parentid>1473344</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Манобеъ */</comment>
      <origin>1473345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9957" sha1="tu13gi6y2nnag60eex8lmuevmnznljw" xml:space="preserve">{{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад.  

== Таърихи Нақши Раҷаб ==
Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]&lt;nowiki/&gt;и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]&lt;nowiki/&gt;хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. 

== Маҷлиси аввал ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]&lt;nowiki/&gt;и [[Шопури I]]]]
Дар  [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: &quot;&quot;Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари  Папак Шоҳ.&quot;

== Маҷлиси дуюм ==
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]]
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]]
Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot; ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер  ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot;, бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст.

== Маҷлиси сеюм ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]]
Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]&lt;nowiki/&gt;и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод.

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ}}

* [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]

== Пайванди беруна ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}}

* [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён]
* [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо]
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}&lt;templatestyles src=&quot;الگوی_خرد/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Hist-stub}}
[[Гурӯҳ:Таърихи Эрони бостон]]
[[Гурӯҳ:Сосониён]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]</text>
      <sha1>tu13gi6y2nnag60eex8lmuevmnznljw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473346</id>
      <parentid>1473345</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайванди беруна */</comment>
      <origin>1473346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="b9v1tbq2bcq5pwqagj1vynleod94939" xml:space="preserve">{{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад.  

== Таърихи Нақши Раҷаб ==
Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]&lt;nowiki/&gt;и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]&lt;nowiki/&gt;хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. 

== Маҷлиси аввал ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]&lt;nowiki/&gt;и [[Шопури I]]]]
Дар  [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: &quot;&quot;Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари  Папак Шоҳ.&quot;

== Маҷлиси дуюм ==
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]]
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]]
Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot; ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер  ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot;, бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст.

== Маҷлиси сеюм ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]]
Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]&lt;nowiki/&gt;и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод.

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ}}

* [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]

== Пайванди беруна ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}}

* [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён]
* [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо]
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Таърихи Эрони бостон]]
[[Гурӯҳ:Сосониён]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]</text>
      <sha1>b9v1tbq2bcq5pwqagj1vynleod94939</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473347</id>
      <parentid>1473346</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайванди беруна */</comment>
      <origin>1473347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9868" sha1="1dtbb6dh3qu2k062wli60p8kjxzxo9c" xml:space="preserve">{{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад.  

== Таърихи Нақши Раҷаб ==
Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]&lt;nowiki/&gt;и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]&lt;nowiki/&gt;хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. 

== Маҷлиси аввал ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]&lt;nowiki/&gt;и [[Шопури I]]]]
Дар  [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: &quot;&quot;Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари  Папак Шоҳ.&quot;

== Маҷлиси дуюм ==
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]]
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]]
Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot; ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер  ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot;, бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст.

== Маҷлиси сеюм ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]]
Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]&lt;nowiki/&gt;и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод.

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ}}

* [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]

== Пайванди беруна ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}}

* [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён]
* [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо]
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сосониён]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>1dtbb6dh3qu2k062wli60p8kjxzxo9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473348</id>
      <parentid>1473347</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1473348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9882" sha1="3s2gfvgnxjiujtmbwed845u13fpp3ef" xml:space="preserve">{{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 
{{Ёдмон}}
'''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад.  

== Таърихи Нақши Раҷаб ==
Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]&lt;nowiki/&gt;и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]&lt;nowiki/&gt;хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. 

== Маҷлиси аввал ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]&lt;nowiki/&gt;и [[Шопури I]]]]
Дар  [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: &quot;&quot;Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари  Папак Шоҳ.&quot;

== Маҷлиси дуюм ==
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]]
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]]
Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot; ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер  ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot;, бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст.

== Маҷлиси сеюм ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]]
Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]&lt;nowiki/&gt;и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод.

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ}}

* [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]

== Пайванди беруна ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}}

* [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён]
* [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо]
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сосониён]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>3s2gfvgnxjiujtmbwed845u13fpp3ef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473349</id>
      <parentid>1473348</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайванди беруна */</comment>
      <origin>1473349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9972" sha1="qlzz4iffmfkv3ko8qji1w99i604almd" xml:space="preserve">{{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 
{{Ёдмон}}
'''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад.  

== Таърихи Нақши Раҷаб ==
Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]&lt;nowiki/&gt;и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]&lt;nowiki/&gt;хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. 

== Маҷлиси аввал ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]&lt;nowiki/&gt;и [[Шопури I]]]]
Дар  [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: &quot;&quot;Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари  Папак Шоҳ.&quot;

== Маҷлиси дуюм ==
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]]
[[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]]
Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot; ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер  ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир &quot; Мӯъбади мӯъбадон &quot;, бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст.

== Маҷлиси сеюм ==
[[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]]
Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]&lt;nowiki/&gt;и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод.

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ}}

* [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]

== Пайванди беруна ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}}

* [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён]
* [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо]
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сосониён]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]
[[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]]</text>
      <sha1>qlzz4iffmfkv3ko8qji1w99i604almd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҳноз Афхамӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331578</id>
    <revision>
      <id>1473350</id>
      <timestamp>2026-05-21T09:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{short description|Фаъоли ҳуқуқи занони эронӣ|bot=PearBOT 5}} {{Шахсият | name = Маҳноз Афхамӣ | image = Mahnaz Afkhami.jpg | caption =Афхамӣ дар соли 2011 | office = [[Minister without portfolio|Вазири бидуни сандуқ]]&lt;br /&gt;[[Vice Presidency for Women and Family Affairs|оид ба корҳои занон]] | term_start = 31 December 1976 | term_end = 27 August 1978 | prime_minister = Amir Abb...</comment>
      <origin>1473350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10770" sha1="5urfjuw9zz9qdkp7ctq4ugm5pe2sngd" xml:space="preserve">{{short description|Фаъоли ҳуқуқи занони эронӣ|bot=PearBOT 5}}
{{Шахсият
| name = Маҳноз Афхамӣ
| image = Mahnaz Afkhami.jpg
| caption =Афхамӣ дар соли 2011
| office = [[Minister without portfolio|Вазири бидуни сандуқ]]&lt;br /&gt;[[Vice Presidency for Women and Family Affairs|оид ба корҳои занон]]
| term_start = 31 December 1976
| term_end = 27 August 1978
| prime_minister = [[Amir Abbas Hoveida|Амир Аббос Ҳувайдо]]&lt;br /&gt;[[Jamshid Amouzegar|Ҷамшид Омузгор]]
| monarch = [[Mohammad-Reza Shah|Муҳаммадризо Шоҳ]]
| birth_name = Маҳноз Иброҳимӣ
| birth_date = {{birth date and age|1941|1|14|df=yes}}
| birth_place = [[Kerman|Кирмон]], [[Imperial State of Iran|Давлати Шоҳаншоҳии Эрон]]
| death_date =
| death_place =
|citizenship=эронӣ-амрикоӣ
| spouse = {{marriage|[[Gholam Reza Afkhami|Ғуломризо Афхамӣ]]|1967|2024|reason=died}}
| children = 1
| party = {{plainlist|
*[[Resurgence Party|Ҳизби Растохез]] {{small|(1975–1978)}}
*[[Iran Novin Party|Ҳизби Эрони Нав]] {{small|(1963–1975)}}
}}
| education =

[[University of San Francisco|Донишгоҳи Сан-Франсиско]]
*[[University of Colorado at Boulder|Донишгоҳи Колорадо]] ([[Master of Arts|MA]])
| occupation = {{hlist|Фаъол|Нависанда}}
| known_for =
}}
'''Маҳноз Афхамӣ''' (форсӣ: مهناز افخمی; таваллуд 14 январи 1941) — фаъоли ҳуқуқи занони эронӣ-амрикоӣ&lt;ref name=american&gt;{{cite news |title=Destination America |url=https://www.pbs.org/destinationamerica/ps_ctn_02.html |work=PBS }}&lt;/ref&gt; аст, ки аз соли 1976 то 1978 дар Девони вазирони Эрон фаъолият кардааст. Ӯ муассис ва раиси созмони Women's Learning Partnership (WLP), мудири иҷроияи Бунёди мутолиоти эронӣ,&lt;ref name=&quot;FIS staff&quot;&gt;{{cite web
 |title=Staff
 |url=https://fis-iran.org/en/about/staff
 |website=Foundation for Iranian Studies
 |location=Bethesda, Maryland, USA
 |access-date=2013-03-09
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117035840/http://fis-iran.org/en/about/staff
 |archive-date=2012-11-17
}}&lt;/ref&gt; ва вазири пешини корҳои занон дар ҳукумати пеш аз Инқилоби Эрон буд.&lt;ref name=&quot;Jecks&quot;&gt;{{cite news |first=Nicki |last=Jecks |title='I Was Iran's Last Minister' |date=August 19, 2009 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8207371.stm |work=[[BBC World Service]] |access-date=April 22, 2010}}&lt;/ref&gt; Ӯ аз соли 1979 дар [[United States|Иёлоти Муттаҳида]] дар табъид зиндагӣ мекунад.

Афхамӣ аз солҳои 1970 ҷонибдори ҳуқуқи занон буд.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Judith |last=Latham |title=Women's Learning Partnership's Goal Is to Empower Women, Says President of the Organization |date=June 11, 2008 |url=https://www.voanews.com/a/a-13-2008-06-09-voa41/340485.html |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20120410143718/http://www.voanews.com/english/news/a%2D13%2D2008%2D06%2D09%2Dvoa41.html |url-status=live |archive-date=April 10, 2012 |work=[[VOA News]] |access-date=April 22, 2010 }}&lt;/ref&gt; Ӯ чандин созмони ғайриҳукуматӣ-и байналмилалиро таъсис дода ва роҳбарӣ кардааст, ки ба беҳбуди вазъи занон дар Эрон ва баъдтар дар саросари ҷаҳон нигаронда шудаанд.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Mary Ann |last=Hill |title=International Women's Rights Advocate Mahnaz Afkhami to Speak at Wellesley College April 6 |date=April 5, 2005 |url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Releases/2005/040505.html |work=[[Wellesley College]] Office for Public Affairs |access-date=April 22, 2010 |archive-date=June 15, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615182010/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Releases/2005/040505.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ӯ дар бораи ҳаракати байналмилалии занон, [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи инсони]] занон, занон дар раҳбарӣ, занон ва [[технология]], вазъи занон дар ҷомеаҳои мусулмоннишин, инчунин иштироки занон дар бунёди [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеаи шаҳрвандӣ]] ва [[демократикунонӣ]] лексияҳо хонда ва осори зиёде нашр кардааст. Китобҳои ӯ ба чандин забон тарҷума ва дар сатҳи байналмилалӣ паҳн шудаанд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |title=Mahnaz Afkhami - Iran |publisher=World People's Blog |access-date=2010-04-23 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728213459/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |title=Leading To Choices Manuals |publisher=Women's Learning Partnership |access-date=2010-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327190112/http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |archive-date=2009-03-27 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Маҳноз Афхамӣ соли 1941 дар [[Кирмон]], [[Эрон]] ба дунё омадааст ва бузургтарини се фарзанд буд. Давраи кӯдакии ӯ дар Кирмон, дар маҷмаае, ки хонаводаи бузурги шайхии мусулмонони [[Shi'ite Islam|шиа]] зиндагӣ мекарданд, сипарӣ шуд.

Вақте ки ӯ 11-сола буд, модараш аз падараш ҷудо шуд ва онҳо ба Иёлоти Муттаҳида кӯчиданд. Баъдтар ӯ дар Донишгоҳи Сан-Франсиско ва Донишгоҳи Колорадо дар Боулдер таҳсил кард.&lt;ref name=&quot;Afkhami 2003&quot;&gt;{{cite book |last=Afkhami |first=Gholam Reza |title=Zanun-e Iran, 1357-1342: Mosahebeh ba Mahnaz Afkhami (Women, State, and Society in Iran 1963-1978: An Interview with Mahnaz Afkhami) |location=Bethesda, MD |publisher=Foundation for Iranian Studies |year=2003}}&lt;/ref&gt;

Соли 1967 Маҳноз ҳамчун устоди адабиёт дар Донишгоҳи миллии Эрон ба Эрон баргашт. Ӯ то соли 1978 дар он ҷо фаъолият кард. Аз он вақт инҷониб дар Иёлоти Муттаҳида зиндагӣ мекунад ва то замони вафоти ҳамсараш бо шавҳараш [[Ғуломризо Афхамӣ]] дар Мэриленд иқомат дошт. Ӯ як писар ва ду набера дорад.&lt;ref name=&quot;Afkhami 2003&quot; /&gt;

== Фаъолият ==

===Раҳбарӣ ва иштироки сиёсӣ===
Дар синни 17-солагӣ Афхамӣ ба иттифоқи касаба пайваст ва ҳангоми он ки корфармо ӯро муваққатан аз кор хориҷ карда, сипас барои напардохтани ҳаққи таътили коркардааш дубора ба кор қабул кард, тавонист нақзи ҳуқуқи худро ҳамчун коргар ба чолиш кашад.&lt;ref name=&quot;Afkhami 2003&quot;/&gt; Ӯ ин ҳодисаро сабаби бовариаш ба он медонад, ки ташкили созмонҳо метавонад тағйироти иҷтимоиро ба вуҷуд оварад.{{citation needed|date=February 2015}}

Соли 1976 аз Афхамӣ хоҳиш шуд, ки ба Девони вазирони Эрон ҳамроҳ шавад ва ӯ вазири корҳои занон гардид.&lt;ref name=&quot;Jecks&quot;/&gt; Ин мақом пеш аз он дар Эрон вуҷуд надошт ва танҳо шахси дигаре, ки чунин вазифаро дошт, Франсуаз Жиру дар [[Фаронса]] буд.

Соли 2001 Афхамӣ китоби ''Leading to Choices: A Leadership Training Handbook for Women''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.learningpartnership.org/ltc|title=Leading to Choices: A Leadership Training Handbook for Women|access-date=2013-06-11|archive-date=2018-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810115800/http://www.learningpartnership.org/ltc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;-ро нашр кард, то занонро ба раҳбарӣ дар хонавода, ҷомеа ва кишварҳояшон ташвиқ намояд. Ин китоб ба 20 забон тарҷума шудааст. Соли 2010 ӯ китоби ''Leading to Action: A Political Participation Handbook for Women''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.learningpartnership.org/lta|title=''Leading to Action: A Political Participation Handbook for Women''|access-date=2013-06-11|archive-date=2018-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810115951/http://www.learningpartnership.org/lta|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;-ро нашр намуд. Ин дастурҳо барои омӯзиш дар саросари ҷаҳон истифода шуда, ба ҳазорон нафар расидаанд.

Афхамӣ ва хоҳараш Фараҳ Иброҳимӣ дар силсилаи PBS бо номи ''Destination America'' соли 2005 муаррифӣ шуданд. Дар замоне ки Афхамӣ вазири корҳои занон гардид, хоҳараш яке аз раҳбарони ҳаракати донишҷӯён барои сарнагун кардани [[Shah|Шоҳ]] [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ]] буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GYcL5WU7ACY |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/GYcL5WU7ACY |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=PBS Destination America: Sisters Mahnaz and Farah from Iran|date=9 June 2010 |via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
*[[List of Iranian women#Activists|Феҳристи фаъолони занони эронӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Reflist}}

== Пайвандҳои беруна ==
{{Commons category|Mahnaz Afkhami}}

{{official website|http://www.mahnazafkhami.net/}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Afkhami, Mahnaz}}
[[Гурӯҳ: Зодагони соли 1941]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>5urfjuw9zz9qdkp7ctq4ugm5pe2sngd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҷид Самӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331579</id>
    <revision>
      <id>1473352</id>
      <timestamp>2026-05-21T09:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{шахсият}} '''Маҷид Самӣ''' ({{lang-fa|مجید سمیعی}}) 19 июни соли 1937 дар [[Теҳрон|Теҳрон]] дар оилаи табиби машҳури эронӣ-нейрохирург Самии таваллуд шудааст. Айни замон ӯ роҳбари клиникаи хусусии неврология ва нейрохирургии Ҳанновер дар Олмон мебошад, ки худи ӯ онро таъ...</comment>
      <origin>1473352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8767" sha1="b1drz0uobebyidswsyznql21kev6zfp" xml:space="preserve">{{шахсият}}
'''Маҷид Самӣ''' ({{lang-fa|مجید سمیعی}}) 19 июни соли 1937 дар [[Теҳрон|Теҳрон]] дар оилаи табиби машҳури эронӣ-нейрохирург Самии таваллуд шудааст. Айни замон ӯ роҳбари клиникаи хусусии неврология ва нейрохирургии Ҳанновер дар Олмон мебошад, ки худи ӯ онро таъсис додааст. Ӯ таҳқиқоти муҳимро дар соҳаи омосҳои майнаи сар, барқарорсозии ҷарроҳӣ ва бозсозии низоми асаби канорӣ анҷом додааст. Илова бар ин, ӯ шумораи зиёди ҷарроҳиҳоро барои омосе, ки невриномаи акустикӣ ном дорад, анҷом додааст.

== Солҳои аввали ҳаёт ва таҳсил ==
Маҷид Самии дар Теҳрон таваллуд шудааст, баъдан оилаи ӯ ба [[Рашт]] кӯчида, дар минтақаи Баҳор-ул-улум маскан гирифт. Ӯ дар ҳамон ҷо таҳсилоти ибтидоӣ гирифта, мактаби миёнаро дар [[Шаҳпур]] хатм кардааст. Баъдан ӯ ба Олмон рафт.

Дар Аврупо ӯ Донишгоҳи Майнс ба номи Иоганн Гутенбергро дар соҳаи биология ва тиб хатм намуд ва сипас таҳсили худро дар самти нейрохирургия таҳти роҳбарии Курт Шорман оғоз кард. Соли 1970 ихтисоси мазкурро ба даст овард.

Ӯ фаъолияти илмии худро ҳамчун ёвари профессор ва муовини роҳбари клиникаи нейрохирургӣ оғоз намуд. Пас аз чанд сол мудири кафедраи нейрохирургии кӯдакон гардид. Соли 1977 ӯ сартабиби клиникаи неврология ва нейрохирургии Ҳанновер таъйин шуд. Ҳамон сол ба ӯ кафедраи нейрохирургии Донишгоҳи Лейден дар Нидерланд супорида шуд. Соли 1987 Донишгоҳи Майнс ба ӯ кафедраи нейрохирургиро пешниҳод намуд. Соли 1988 ӯ фаъолияти худро дар кафедраи нейрохирургии Донишгоҳи Ҳанновер оғоз кард. Аз соли 1988 то 1992 Самии президенти Ассотсиатсияи байналмилалии нейрохирургҳо буд ва соли 1992 ба ҳайати Президиуми Федератсияи байналмилалии ҷомеаҳои нейрохирургӣ интихоб гардид.

== Мукофотҳо ==

Соли 1988 президенти Олмони Ғарбӣ ӯро бо дипломи дараҷаи I аз ҷониби ҳукумати Олмон сарфароз гардонд. Ҳамон сол ба Маҷид Самии барои саҳми арзандааш дар рушди нейрохирургия стипендияи ба номи Нидерзаксен дода шуд.

Медали тиллоии «Барои хизматҳо» (2016, [[Сербия]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.predsednik.rs/predsednik/ukazi-o-odlikovanjima |title=Укази о одликовањима |access-date=2023-08-14 |archive-date=2019-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525014352/https://www.predsednik.rs/predsednik/ukazi-o-odlikovanjima |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
2017 — Медали тиллоии ба номи Н. И. Пирогов — ''барои корҳои бунёдӣ дар соҳаи нейроонкология, нейрохирургии барқарорсозӣ ва микроҷарроҳии асаб бо истифода аз маҷмааи муосири технологияи баланд ва усулҳои навигатсионӣ ва мониторингӣ''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://new.ras.ru/nauchnoe-soobshestvo/konkursy-konferentsii-premii-i-nagrady/premii-i-zolotye-medali-imeni-vydayushchikhsya-uchenykh/laureaty-bolshoy-zolotoy-medali-ran-imeni-n-i-pirogova/ |title=Лауреаты Большой золотой медали РАН имени Н.И. Пирогова |publisher=Российская академия наук |archive-date=2025-01-19 |access-date=2025-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119175330/https://new.ras.ru/nauchnoe-soobshestvo/konkursy-konferentsii-premii-i-nagrady/premii-i-zolotye-medali-imeni-vydayushchikhsya-uchenykh/laureaty-bolshoy-zolotoy-medali-ran-imeni-n-i-pirogova/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаи ба номи Лейбнитс ==
Клуби хабарнигорони Ҳанновер соли 2013 ҷоизаи ба номи Лейбнитсро барои Лоиҳаи Африқо ба Маҷид Самии тақдим намуд. Самии нақша дошт, ки 100 ҷарроҳи африқоиро барои омӯзиш ба Олмон ҷалб намояд, то онҳо баъд аз бозгашт ба ватани худ насли ояндаи ҷарроҳонро дар Африқо тарбия кунанд.
&lt;br&gt;
«Ин ҷоиза на ба ман, балки ба қитъае бо аҳолии қариб як миллиард нафар дода шудааст», — гуфт Самии дар маросими тақдими ҷоиза. Ӯ ҳамчунин изҳор дошт, ки ин ҷоиза барои кумак ба қитъае арзиш дорад, ки аҳолиаш аз хизматрасонии босифати тиббӣ маҳруманд. Ба гуфтаи Самии, сатҳи фавт аз осеби майнаи сар дар Африқо се маротиба бештар аз СПИД мебошад.

== Ҷоизаи «Беҳтарин нейрохирурги соли 2013» ==
Федератсияи ҷаҳонии ҷомеаҳои нейрохирургӣ соли 2013 Маҷид Самииро ҳамчун беҳтарин нейрохирург муаррифӣ намуд. Роҳбари ин федератсия дар яке аз мақолаҳои бахши махсуси нейрохирургии маҷаллаи «Ҷаҳони нейрохирургия» навиштааст: «Ҳеҷ кас дар нейрохирургияи муосир наметавонад бо Маҷид Самӣ аз рӯи таҷриба, маҳорати омӯзгорӣ, дастовардҳои идорӣ ва тафаккури ҷаҳонӣ муқоиса шавад. Ӯ комилан сазовори унвони нейрохирурги соли 2013 мебошад».

== Ҷоизаи «Нейрохирурги соли 2014» ==
Соли 2014 Маҷид Самии аз Академияи байналмилалии нейрохирургия ҷоизаи беҳтарин нейрохирургро гирифт. Ин ҷоиза ҳамасола аз ҷониби Академияи байналмилалии нейрохирургҳо ба яке аз табибони ин соҳа супорида мешавад.

== Калиди тиллоии Рашт ==
Моҳи сентябри соли 2014 шаҳрдории Рашт Самииро дар маросими расмӣ бо аввалин калиди тиллоӣ сарфароз гардонд.

== Доктори фахрӣ ==
2 октябри соли 2011 Самӣ унвони фахрии профессори Донишгоҳи Теҳронро соҳиб шуд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Навигация}}

[http://professormadjidsamii.com/en/biography.html Super User. «Biography». professormadjidsamii.com]
[https://www.youtube.com/watch?v=kGq54mtwaf8/ «مستند پروفسور سمیعی» ]
[http://www.telewebion.com/#!/episode/1512816/ مصاحبه تلوزیونی شبکه باران با پروفسور سمیعی. صدا و سیما مرکز رشت، ۵ مهر ۱۳۹۵.]
[https://www.youtube.com/watch?v=kGq54mtwaf8/ مصاحبه پروفسور مجید سمیعی با شبکه باران. یوتیوب، دی ماه 91]
{{ВС}}
[[Гурӯҳ:Нейрохирургҳо]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1937]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Теҳрон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>b1drz0uobebyidswsyznql21kev6zfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ризо Маликзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331580</id>
    <revision>
      <id>1473353</id>
      <timestamp>2026-05-21T10:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Short description|Олими тиббии эронӣ ва гастроэнтеролог}} {{шахсият | honorific_prefix = | name = Реза Малекзаде | honorific_suffix = | native_name = {{No bold|{{Script/Nastaliq|رضا ملک‌زاده}}}} | native_name_lang = fa | image = Reza malekzadeh.jpg | caption = Малекзаде дар соли 2006 | office1 = Вазири тандурустӣ ва маорифи тиббӣ|Вазири тандур...</comment>
      <origin>1473353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9759" sha1="bjnfpnhctorn4xy1m2m6lpmb60334gd" xml:space="preserve">{{Short description|Олими тиббии эронӣ ва гастроэнтеролог}}
{{шахсият
| honorific_prefix =
| name = Реза Малекзаде
| honorific_suffix =
| native_name = {{No bold|{{Script/Nastaliq|رضا ملک‌زاده}}}}
| native_name_lang = fa
| image = Reza malekzadeh.jpg
| caption = Малекзаде дар соли 2006
| office1 = [[Вазири тандурустӣ ва маорифи тиббӣ|Вазири тандурустӣ ва маорифи тиббӣ]]
| term_start1 = 5 марти 1991&lt;ref&gt;{{cite web|title=Talks of the 343th meeting of the 3rd legislature|url=http://ical.ir/index.php?option=com_mashrooh&amp;view=session&amp;id=1508&amp;Itemid=38|publisher=Library, Museum and Document Center of [[Islamic Consultative Assembly]]|access-date=14 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512172259/http://ical.ir/index.php?option=com_mashrooh&amp;view=session&amp;id=1508&amp;Itemid=38|archive-date=12 May 2016|language=Persian|date=15 January 1991}}&lt;/ref&gt;
| term_end1 = 16 августи 1993&lt;ref&gt;{{cite web|title=Talks of the 139th meeting of the 4th legislature|url=http://ical.ir/index.php?option=com_mashrooh&amp;view=session&amp;id=1794&amp;Itemid=38|publisher=Library, Museum and Document Center of [[Islamic Consultative Assembly]]|access-date=14 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508085903/http://ical.ir/index.php?option=com_mashrooh&amp;view=session&amp;id=1794&amp;Itemid=38|archive-date=8 May 2016|language=Persian|date=14 August 1993}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Иҷрокунанда: 14 январ – 5 март 1991&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=All ministers of the 30 years|url=http://www.khabaronline.ir/detail/14665/Politics/government|publisher=Khabar Online|access-date=14 March 2018|language=Persian|date=15 August 2009}}&lt;/ref&gt;
| president1 = [[Акбар Ҳошимии Рафсанҷонӣ]]
| predecessor1 = [[Ирадҷ Фазел]]
| successor1 = [[Алиризо Маранди]]
| birth_date = {{birth date and age|1952|01|16|df=y}}
| birth_name =
| birth_place = [[Баладеҳ, Форс|Баладеҳ]], [[Шаҳристони Казерун]], [[Вилояти Форс]], [[Давлати императории Эрон|Эрон]]
| alma_mater = [[Донишгоҳи илмҳои тиббии Шероз]]
| party = [[Ҳизби Каргузорони Сохтмон]]
| portfolio =
| signature =
| website =
}}

'''Ризо Маликзода''' ({{lang|fa|رضا ملک‌زاده}}; таваллуд 1952 дар Казерун, Вилояти Форс, [[Эрон]]) як муҳаққиқи эронӣ дар соҳаҳои [[тиб]] ва [[гастроэнтерология]] мебошад.

== Фаъолият ==
Маликзада таҳсилоти худро дар Донишгоҳи Шероз идома дод. Ӯ омӯзиши тахассусии худро дар Кори табобатӣ дар ҳамин донишгоҳ такмил дод ва инчунин резидентураи худро дар [[гастроэнтерология]] анҷом дод. Соли 1985 ӯ ба бахши гастроэнтерологияи беморхонаи Фри Роял дар Лондон пайваст. Пас аз бозгашт ба Эрон, ӯ дар Донишгоҳи Шероз мақоми устодӣ гирифт. Баъдтар дар Донишгоҳи илмҳои тиббии Теҳрон. [http://www.tums.ac.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012044104/http://www.tums.ac.ir/ |date=2006-10-12 }} ки ҳоло профессори пурраи тибби дарунӣ мебошад. Ӯ инчунин профессори ифтихории [[Донишгоҳи Бирмингҳам|Донишгоҳи Бирмингем]], Британияи Кабир аст.

Ризо Маликзода дар солҳои 1991 то 1993 ҳамчун Вазири тандурустӣ дар Ҳукумати Эрон фаъолият кардааст. Дар солҳои 2000 то 2004 ӯ вазифаи дабири [[Академияи илмҳои тиббии Эрон|Академияи илмҳои тиббии Эронро]] дошт [http://www.ams.ac.ir]. Аз соли 2005 инҷониб ӯ ноиби президенти ин академия оид ба [[таҳқиқот]] мебошад. Ӯ Маркази таҳқиқоти бемориҳои ҳозимаро роҳбарӣ мекунад [http://www.ddrc.ac.ir]. Соли 2007 директори Беморхонаи Шариатӣ таъин шуд [https://web.archive.org/web/20080515025405/http://www.shariatihospital.com/]. Доктор Малекзаде инчунин муовини муҳаррири маҷаллаи Archives of Iranian Medicine мебошад [https://web.archive.org/web/20081202014716/http://www.ams.ac.ir/AIM/].

Ӯ таҳқиқот оид ба когорти саратони дар Бандар-Туркман, вилояти Голестони Эрон анҷом медиҳад, то омилҳои муҳитӣ ва ирсии марбут ба саратони сурхрӯдаро омӯзад.

== Дастовардҳо ==
Илова ба шуҳрати худ ҳамчун гастроэнтеролог, профессор Маликзада дар таҳия ва татбиқи усули самаранок ва амалӣ барои ошкор кардани осебҳои саратонӣ ва ғайрисаратонӣ дар сурхрӯда дар саросари Эрон саҳм гузоштааст, ки ҳам барои муҳити шаҳрӣ ва ҳам деҳот мувофиқ аст. Ӯ соли 2004 узви TWAS гардид.[https://web.archive.org/web/20061210151033/http://www.ictp.trieste.it/~twas/mbrs/Elected04.html]

Ризо Маликзода дар 22 октябри 2003 дар ҷаласаи сеюми ҷоизаи «Шахсиятҳои доимӣ» қадрдонӣ шуд. Ин ҷоизаи миллии бонуфуз ба шаҳрвандони барҷастаи Эрон дода мешавад. Ӯ дорои шумораи зиёди мақолаҳои илмӣ дар гастроэнтерология ва [[бемориҳои ҷигар]] мебошад.[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?CMD=search&amp;DB=pubmed] Доктор Малекзаде соли 2008 профессори Донишгоҳи илмҳои тиббии Теҳрон шуд.

== Назариҳо ==
Дар давраи пандемияи COVID-19 дар Эрон, Раҳбари олӣ Али Хоманаӣ ҳамроҳ бо [[Ҳусейн Саломӣ]] пешниҳод карданд, ки паҳншавии коронавирус дар кишвар натиҷаи ҳамлаи биологӣ аст. 13 март Ризо Маликзода ин фарзияро рад кард.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/03/14/Coronavirus-Iran-s-deputy-health-minister-rejects-biological-warfare-theory.html|title=Coronavirus: Irans deputy health minister rejects warfare theory|date=14 March 2020|work=[[Al Arabiya English]]|access-date=14 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== Ҳаёти оилавӣ ==
Доктор Маликзода дар деҳаи Баладеҳ, воқеъ дар Форс таваллуд шудааст. Ӯ оиладор буда соҳиби чор фарзанд аст: се духтар ва як писар. Се нафари онҳо мисли ӯ таҳсил кардаанд ва яке меъмориро меомӯзад. Ӯ ҳанӯз ҳам ба Баладеҳ сафар мекунад ва дар корҳои хайриявӣ дар он ҷо саҳм мегузорад.

== Узвиятҳо ==

Узви Ассотсиатсияи байналмилалии омӯзиши ҷигар (IASL)
Узви Ассотсиатсияи гастроэнтерологии Амрико (AGA)
Узви Ассотсиатсияи аврупоии гастроэнтерология ва эндоскопия (EAGE)
Узви Ҷамъияти амрикоии эндоскопияи меъдаю рӯда (ASGE)
Дабири Ҷамъияти эронии гастроэнтерология ва гепатология
Узви Ҷамъияти табибони Эрон
Машваратчии Шӯрои тибби дарунии Эрон
Узви доимии Академияи илмҳои тиббии Эрон
Узви Ассотсиатсияи амрикоии пешрафти илм (AAAS)

== Ҳамчунин нигаред ==

*[[Илми Эрон]]
*[[Академияи илмҳои тиббии Эрон]]

== Манбаъҳо ==
{{reflist}}

== Пайвандҳои беруна ==
*[http://www.ddrc.ac.ir/ Маркази таҳқиқоти бемориҳои ҳозима (DDRC)]
*[http://www.ams.ac.ir/aim/ Archives of Iranian Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202014716/http://www.ams.ac.ir/AIM/ |date=2008-12-02 }}
*[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?db=pubmed&amp;cmd=Search&amp;itool=pubmed_Abstract&amp;term=%22Malekzadeh+R%22%5BAuthor%5D Нашрияҳои Реза Малекзаде дар PubMed]

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Malekzadeh, Reza}}

[[Гурӯҳ: Гастроэнтерологҳо]]
[[Гурӯҳ: Табибони эронӣ]]
[[Гурӯҳ: Зодагони соли 1952]]
[[Гурӯҳ: Мардуми Казерун]]
[[Гурӯҳ: Хатмкунандагони илмҳои тиббии Донишгоҳи Шероз]]
[[Гурӯҳ: Сиёсатмадорони эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи кишвар]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>bjnfpnhctorn4xy1m2m6lpmb60334gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афсонак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331581</id>
    <revision>
      <id>1473357</id>
      <timestamp>2026-05-21T10:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Афсонак]] to [[Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</comment>
      <origin>1473357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="4xo3xoyxy5avz6k80v1lu9bgiy6hnqd" xml:space="preserve">#равона [[Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</text>
      <sha1>4xo3xoyxy5avz6k80v1lu9bgiy6hnqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473360</id>
      <parentid>1473357</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T10:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</comment>
      <origin>1473360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3862" sha1="jz9vn3fpyf96836o3xmpamak0g64kbl" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Thermopsis_lupinioides1SHSU.jpg
 |image title       = Thermopsis lupinoides
 |image descr       = {{bt-tajlat||Thermopsis lupinoides}}
 |regnum            = Гиёҳон
 |rang              = Ҷинс
 |latin             = Thermopsis
 |author            = [[R.Br.]], 1811
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Thermopsis
 |commons           = Category:Thermopsis
 |grin              = 12068
 }}
'''Афсонак''', '''мастӣ''', '''мия ''' ({{lang-la|Thermópsis alpina}}) — як навъ [[Рустаниҳо|гиёҳест]] худрӯйи заҳрнок (аз ҷинси мастак). 

Пояаш рост  (10-30 см қад мекашад), серпашмак. Баргаш мураккаб (дарозиаш 3-8 см; думчааш кӯтоҳ — 3-8 мм), аз 3 баргча иборат аст; баргчааш байзашакл (дарозиаш 2-5 см, ба- раш 0,8-2 см), серпашмак. Гулаш зард (моҳи июн ме- шукуфад). Ғилофакаш 3-4-тухма (дарозиаш 2-6 см, ба- раш 1,2-1,8 см); тухмаш гурдашакл, сиёҳтоб. Афсонак гиёҳи бисёрсола буда, маъмулан, дар нишебҳои санглохи баландкӯҳ (Помири Шарқӣ, 3900-4500 м аз с. б.) нумӯ мекунад. Чорво афсонаки тару тозаро намехӯрад. Афсонак дар солҳои камалафӣ мумкин аст боиси заҳролудии чорво гардад. Аломатҳои заҳролудӣ: чорво ноором, нафаскашиаш тез, пойҳои ақибаш нимфалаҷ мешаванд, ба зудӣ аз нафастангӣ (дар натиҷаи фалаҷ гардидани узвҳои нафаскашӣ) ҳалок мегардад. Дараҷаи заҳрнокии афсонак асо- сан ба алкалоидҳо (термопсин, пахикарпин, ситизин, алпин, аргентин ва ғ.)-и таркиби он вобаста аст. Баргу пояи афсонак (айёми ғунчабандӣ) 1,5-2 % алкалоид дорад. Алкалоидҳои афсонак ба асаб ва мағзи сар таъсир карда, онҳоро зуд фалаҷ мегардонанд. Дар афсонак як миқдор дигар моддаҳои ҳаётан фаъол (гликозидҳо, сапонинҳо, флаваноидҳо, кислотаҳои органикӣ ва ғ.) низ ҳастанд. Пахи- карпин ва ситизин барои тайёр кардани чандин дору истифода мешаванд. Афсонакро дар тиб низ истифода меба- ранд. Моддаи таъсирбахши он алкалоидҳо мебошанд. Дар тибби халқӣ ҷӯшоби бар- гу пояи афсонак барои нест кардани киҷҷа, табобати грипп, бронхитҳо, пневмония тавсия мешавад. Чойи гулҳои хушкондаи он давои сурфаи сахт аст. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Афсонак|2}}
* Иконников С. С. Определитель растений Памирафсонак Д., 1963;
* Синьковский Л. П., Сидоренко Г. Т. Основные ядовитые и вредные растения пастбищ и сенокосов Таджикистанафсонак Д., 1968;
* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л., 1978.

{{ПБ}}</text>
      <sha1>jz9vn3fpyf96836o3xmpamak0g64kbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Афсонак</title>
    <ns>1</ns>
    <id>331582</id>
    <redirect title="Баҳс:Афсонак (ҷинси рустанӣ)" />
    <revision>
      <id>1473359</id>
      <timestamp>2026-05-21T10:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Баҳс:Афсонак]] to [[Баҳс:Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</comment>
      <origin>1473359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="dhjsmjcglyp6w3ptaobgfwk3k7q4cg0" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Афсонак (ҷинси рустанӣ)]]</text>
      <sha1>dhjsmjcglyp6w3ptaobgfwk3k7q4cg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thermopsis alpina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331583</id>
    <redirect title="Афсонак" />
    <revision>
      <id>1473362</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Тағйири масир ба [[Афсонак]]</comment>
      <origin>1473362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="lqdcc8tv4k5qqyd7c4iq69dkra14kib" xml:space="preserve">#равона [[Афсонак]]</text>
      <sha1>lqdcc8tv4k5qqyd7c4iq69dkra14kib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳамид Сориан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331584</id>
    <revision>
      <id>1473365</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Варзишгар | имя = Ҳамид Сориан | изображение = Hamid Sourian.jpg | ширина = 240px | описание изображения = Сориан дар соли 2016 | полное имя = Ҳамид Сориан Рейҳанпур | прозвища = | гражданство = | клуб = Babas Wrestling Club | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | г...</comment>
      <origin>1473365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9337" sha1="qrthwvcqkhml6kzgorxfpe5grawbp4k" xml:space="preserve">{{Варзишгар
| имя = Ҳамид Сориан
| изображение = Hamid Sourian.jpg
| ширина = 240px
| описание изображения = Сориан дар соли 2016
| полное имя = Ҳамид Сориан Рейҳанпур
| прозвища =
| гражданство =
| клуб = Babas Wrestling Club
| дата рождения =
| место рождения =
| дата смерти =
| место смерти =
| года карьеры =
| тренеры =
| рост = 158 см
| вес = 55 кг
| медали =
{{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}}
{{медаль|Золото|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2012|Лондон 2012]]|[[Гуштини Бозиҳои олимпии тобистона 2012|то 55 кг]]}}
{{турнир|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ]]}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ 2005|Будапешт 2005]]|то 55 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ 2006|Гуанчжоу 2006]]|то 55 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ 2007|Боку 2007]]|то 55 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ 2009|Хернинг 2009]]|то 55 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ 2010|Москва 2010]]|то 55 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати ҷаҳон оид ба гуштӣ 2014|Тошканд 2014]]|то 59 кг}}
{{турнир|[[Ҷоми ҷаҳон оид ба гуштӣ]]}}
{{медаль|Серебро|[[Ҷоми ҷаҳон оид ба гуштигирии юнониву румӣ 2012|Саранск 2012]]|то 55 кг}}
{{турнир|[[Чемпионати Осиё оид ба гуштӣ]]}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати Осиё оид ба гуштӣ 2007|Бишкек 2007]]|то 55 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионати Осиё оид ба гуштӣ 2008|Чеджу 2008]]|то 55 кг}}
}}

'''Ҳамид Сориан Рейҳанпур''' ({{lang-fa|حمید سوریان ریحان‌پور}} 24.08.1985 шаҳри Рай, [[Эрон]] — гуштигири эронии сабки [[Гуштини юнониву румӣ|юнониву румӣ]], қаҳрамони олимпии соли 2012, шашкарата қаҳрамони ҷаҳон ва дукарата қаҳрамони Осиё&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/so/hamid-soryan-1.html |title=Hamid Sourian Bio, Stats, and Results {{!}} Olympics at Sports-Reference.com |access-date=2014-02-06 |archive-date=2012-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111011256/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/so/hamid-soryan-1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=0FD070E1FD9C4DA9A7C722C80CE608FD |title=International Wrestling Database |access-date=2014-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002313/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=0FD070E1FD9C4DA9A7C722C80CE608FD |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Аввалин қаҳрамони олимпии Эрон дар гуштини юнониву румӣ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kabirnews.com/london-2012-wrestling-irans-hamid-sourian-claimed-gold-medal-in-mens-55kg-greco-roman/2941/ |title=London 2012 Wrestling: Iran’s Hamid Sourian Claimed Gold Medal in Men’s 55kg Greco-Roman {{!}} Kabir News |access-date=2014-02-06 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112024343/http://kabirnews.com/london-2012-wrestling-irans-hamid-sourian-claimed-gold-medal-in-mens-55kg-greco-roman/2941/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Аз рӯи шумораи унвонҳои қаҳрамонии ҷаҳон танҳо аз [[Карелин, Александр Александрович|Александр Карелин]] қафо мемонад.

== Тарҷумаи ҳол ==
Гуштингириро аз 13-солагӣ оғоз кард ва аз паи падар ва бародарони калониаш рафт.

Дар соли 2001 дар Чемпионати Осиё байни наврасон ҷойи ҳафтумро гирифт, соли 2004 дуюм шуд, дар соли 2005 қаҳрамони ҷаҳон ва қаҳрамони Осиё байни ҷавонон гардид. Дар ҳамон сол, дар аввалин иштирокаш дар Чемпионати ҷаҳон миёни калонсолон фавран қаҳрамони ҷаҳон шуд. Соли 2006 дар Гран-при «Тиллои» миёни калонсолон сеюм шуд ва унвони қавитарин гуштигири ҷаҳонро тасдиқ кард. Соли 2007 қаҳрамони Осиё шуд, дар мусобиқаи ёдбуди Дана Колов — Николаи Петров ҷойи сеюмро гирифт ва бори сеюм пайдарпай унвони қавитарин гуштигири ҷаҳонро тасдиқ кард. Соли 2008 унвони қавитарин гуштигири Осиёро тасдиқ кард ва ба Бозиҳои олимпӣ ҳамчун яке аз фаворитҳои асосӣ рафт.

Дар [[Бозиҳои олимпии тобистона 2008|Бозиҳои олимпии тобистонаи 2008]] дар [[Пекин]] дар вазни то 55 кг ([[Категорияҳои вазн дар гуштӣ|вазни сабук]]) иштирок кард. Дар мусобиқа 19 варзишгар ширкат дошт. Система — бо баромадан аз рақобат баъд аз мағлубият бо муборизаҳои тасаллобахш. Сориан аз марҳилаи интихобӣ оғоз кард ва дар ду даври аввал мақоми фаворитии худро тасдиқ намуд, аммо дар чорякфинал, дар муборизаи баробар, ғайричашмдошт аз гуштигири рус [[Манкиев, Назир Юнузович|Назир Манкиев]] мағлуб шуд. Дар муборизаи аввалини тасаллобахш пирӯз шуд, аммо дар мубориза барои ҷойи сеюм шикаст хӯрд ва дар маҷмӯъ ҷойи панҷумро гирифт.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! Давр
! Рақиб
! Кишвар
! Натиҷа
! Асос
! Вақти мубориза

|-
| Марҳилаи интихобӣ
| [[Венелин Венков]]
| 
| 4–0
| Гуштин дар партер
| 1:32

|-
| 1/8 финал
| [[Элгин Элвайс]]
| 
| 8–0, 6–0 (бартарии равшан)
| —
| 2:57

|-
| 1/4 финал
| [[Назир Манкиев]]
| 
| 2–2, 1–1, 1–1
| —
| 2:57

|-
| Даври тасаллобахш 2
| [[Кристиан Фрис]]
| 
| 5–0, 1–1
| —
| 4:00

|-
| Мубориза барои ҷойи 3
| [[Пак Инчхол]]
| 
| 1–1, 2–2
| —
| 4:00

|}

Соли 2009 боз ҳам мақоми қаҳрамони ҷаҳонро тасдиқ кард. Соли 2010 ҳамроҳ бо Чемпионати ҷаҳон Гран-при «Тилло»-ро бурд, аммо дар [[Бозиҳои осиёии тобистона 2010|Бозиҳои Осиё]] танҳо панҷум шуд. Соли 2011 дар мусобиқаи ёдбуди Гиви Картозия ва Вахтанг Балавадзе танҳо 11-ум шуд, дар турнири санҷишии FILA панҷум шуд ва дар Ҷоми ҷаҳон ҷойи дуюмро гирифт.

Дар [[Бозиҳои олимпии тобистона 2012|Бозиҳои олимпии тобистонаи 2012]] дар [[Лондон]] дар вазни то 55 кг иштирок кард. Ин дафъа ҳамаи рақибонро мағлуб намуда, қаҳрамони олимпӣ гардид.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! Давр
! Рақиб
! Кишвар
! Натиҷа
! Асос
! Вақти мубориза

|-
| 1/8 финал
| [[Арсен Кадырбаевич Эралиев]]
| 
| 4–0, 0–2, 2–1
| —
| 6:00

|-
| 1/4 финал
| [[Петер Модош]]
| 
| 2–0, 1–0
| —
| 4:00

|-
| 1/2 финал
| [[Хокан Ниблом]]
| 
| 3–0, 3–0
| —
| 4:00

|-
| Финал
| [[Ровшан Байрамов]]
| 
| 2–0, 1–0
| —
| 4:00

|}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
*{{SportsReference|so/hamid-soryan-1|NAME=Ҳамид Сориан}}
{{Authority control}}

{{ВС}}
[[гурӯҳ:Қаҳрамонҳои олимпӣ оид ба гуштӣ]]
[[гурӯҳ:Қаҳрамонҳои олимпии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1985]]
[[Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Рай]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>qrthwvcqkhml6kzgorxfpe5grawbp4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фаридун Аббос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331585</id>
    <revision>
      <id>1473370</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Олим | имя = Ферейдун Аббаси-Давонӣ | оригинал имени = {{lang-fa|فریدون عباسی دوانی}} | дата рождения = 11.7.1958 | место рождения = {{МР|Абадан}}, [[Давлати шоҳаншоҳии Эрон|Эрон]] | дата смерти = 13.6.2025 | место смерти = {{МС|Теҳрон}}, [[Эрон]] | гражданство = {{Флагификация|Эрон}} | род...</comment>
      <origin>1473370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="n1m065mtxcbu2e3c3j7e6pvc8yl3elg" xml:space="preserve">{{Олим
| имя = Ферейдун Аббаси-Давонӣ
| оригинал имени = {{lang-fa|فریدون عباسی دوانی}}
| дата рождения = 11.7.1958
| место рождения = {{МР|Абадан}}, [[Давлати шоҳаншоҳии Эрон|Эрон]]
| дата смерти = 13.6.2025
| место смерти = {{МС|Теҳрон}}, [[Эрон]]
| гражданство = {{Флагификация|Эрон}}
| род деятельности = [[Физикаи ҳастаӣ|физик-ядрошинос]], сиёсатмадор, генерал [[Корпуси посдорони инқилоби исломӣ|КПИИ]]
}}

'''Фаридун Аббоси-Давонӣ''' ({{lang-fa|فریدون عباسی دوانی}}; [[11 июл]] [[1958]], Абадан — [[13 июн]] [[2025]], [[Теҳрон]]) — физик-ядрошиноси эронӣ, [[сиёсат]]мадор ва бригадир-генерали [[Корпуси посдорони инқилоби исломӣ|КПИИ]]. Ӯ раҳбари Созмони энержии атомии Эрон (2011—2013) ва вакили парлумони Эрон (2020—2024) аз шаҳри [[Козирун]] буд.

== Таҳсилот ва фаъолият ==
Фаридун Аббаси-Давонӣ Донишгоҳи Шаҳид Биҳиштӣ-ро дар ихтисоси «физикаи ҳастаӣ» хатм кардааст. Дар КПИИ хизмат карда, дар Ҷанги Эрону Ироқ иштирок намудааст. Дар Пажӯҳишгоҳи физикаи амалӣ, ки бо [[Барномаи ҳастаии Эрон]] алоқаманд буд, кор кардааст.

== Сӯиқасд ==
29 ноябри 2010 дар Теҳрон аз сӯиқасд наҷот ёфт: ба мошинаш маводи тарканда насб карда шуда буд, ки дар натиҷа ӯ ва ҳамсараш захмӣ шуданд&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Survivor of Attack Leads Nuclear Effort in Iran|first=David E.|last=Sanger|url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/middleeast/23iran.html|website=The New York Times|date=2011-07-22|access-date=2025-06-14|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Iranian nuclear scientist killed in motorbike attack|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-11860928|website=BBC News|date=2010-11-29|access-date=2025-06-14|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/bomb-blast-blamed-on-israel-and-us-kills-iran-nuclear-scientist-2146996.html|title=Bomb blast blamed on Israel and US kills Iran nuclear scientist|lang=en|website=The Independent|date=2010-11-30|access-date=2025-06-14}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти сиёсӣ ==
Соли 2011 раҳбари Созмони энержии атомии Эрон таъин шуд. Соли 2012 эътироф кард, ки Эрон нисбат ба МАГАТЭ дар бораи барномаи ҳастаии худ ба таври қасдан маълумоти нодуруст додааст. Соли 2020 ба парлумон интихоб шуд ва аз рушди барномаи ҳастаӣ ва эҳтимоли сохтани силоҳи ҳастаӣ (дар сурати фармони дахлдор) ҷонибдорӣ мекард.

== Таҳримҳо ва маҳдудиятҳо ==
Соли 2007 ба рӯйхати таҳримии [[Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид|Шӯрои Амнияти СММ]] ворид карда шуд. Соли 2012 таҳти таҳримҳои ИМА ва соли 2023 таҳти таҳримҳои Иттиҳоди Аврупо қарор гирифт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://data.europa.eu/apps/eusanctionstracker/subjects/3780|title=Fereidoun ABBASI-DAVANI|lang=en|website=data.europa.eu|access-date=2025-06-14}}&lt;/ref&gt;.

== Марг ==
13 июни 2025 дар натиҷаи зарбаи ҳавоии Исроил ба Теҳрон кушта шуд, ки ба инфрасохтори ҳастаӣ ва раҳбарияти низомии Эрон нигаронида шуда буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-commanders-nuclear-scientists-killed-israeli-strikes-2025-06-13/|title=Iranian commanders and nuclear scientists killed in Israeli strikes|lang=en|website=Reuters|access-date=2025-06-14}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
*[https://www.dw.com/ru/aatolla-hamenei-grozit-izrailu-surovym-nakazaniem-za-udary/a-72892239 Аятуллоҳ Хоманаӣ ба Исроил «ҷазои сахт» таҳдид мекунад] {{пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1958]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2025]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>n1m065mtxcbu2e3c3j7e6pvc8yl3elg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амир Ҳусейн Зарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331586</id>
    <revision>
      <id>1473371</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{варзишгар | имя = | изображение = | ширина = | полное имя = Амир Ҳусейн Аббос Заре | пол = | прозвища = | специализация = [[вольная борьба|Гӯштини озод]] | гражданство = {{IRI}} | клуб = Иран Малл ([[Теҳрон]]); Амол ([[Амол]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mahachkala.bezformata.com/listnews/irana-k-reshayushim-matcham-klubi/9965...</comment>
      <origin>1473371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10151" sha1="rscyx10j8s63lzzx3tdjpdpi99mo6l1" xml:space="preserve">{{варзишгар
| имя =
| изображение =
| ширина =
| полное имя = Амир Ҳусейн Аббос Заре
| пол =
| прозвища =
| специализация = [[вольная борьба|Гӯштини озод]]
| гражданство = {{IRI}}
| клуб = Иран Малл ([[Теҳрон]]); Амол ([[Амол]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mahachkala.bezformata.com/listnews/irana-k-reshayushim-matcham-klubi/99653078/ |title=Лигаи Ирон: ба бозиҳои ҳалкунанда клубҳо дастгирӣ аз Доғистон меҷӯянд |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121094047/https://mahachkala.bezformata.com/listnews/irana-k-reshayushim-matcham-klubi/99653078/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| дата рождения = 16.01.2001
| место рождения = {{МР|Амол|дар Амол}}, [[Мозандарон]], [[Ирон]]
| дата смерти =
| место смерти =
| года карьеры =
| тренеры =
| рост =
| вес = то 125 кг
| медали =
{{турнир|[[Летние Олимпийские игры|Бозиҳои олимпӣ]]}}
{{медаль|Бронза|[[Летние Олимпийские игры 2020|Токио 2020]]|[[Вольная борьба на летних Олимпийских играх 2020 — до 125 кг (мужчины)|то 125 кг]]}}
{{медаль|Серебро|[[Летние Олимпийские игры 2024|Порис 2024]]|[[Вольная борьба на летних Олимпийских играх 2024 — до 125 кг (мужчины)|то 125 кг]]}}
{{турнир|[[Чемпионат мира по борьбе|Чемпионати ҷаҳон]]}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по борьбе 2021|Осло 2021]]|то 125 кг}}
{{медаль|Бронза|[[Чемпионат мира по борьбе 2022|Белград 2022]]|то 125 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по борьбе 2023|Белград 2023]]|то 125 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по борьбе 2025|Загреб 2025]]|то 125 кг}}
{{турнир|[[Летние Азиатские игры|Бозиҳои осиёӣ]]}}
{{медаль|Золото|[[Азиатские игры 2023|Ханчжоу 2023]]|[[Борьба на Азиатских играх 2023|то 125 кг]]}}
{{турнир|[[Чемпионат Азии по борьбе|Чемпионати Осиё]]}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионат Азии по борьбе 2024|Бишкек 2024]]|то 125 кг}}
{{медаль|Золото|[[Чемпионат Азии по борьбе 2026|Бишкек 2026]]|то 125 кг}}
{{турнир|[[Игры исламской солидарности|Бозиҳои ҳамбастагии исломӣ]]}}
{{медаль|Золото|[[Игры исламской солидарности 2025|Эр-Риёз 2025]]|то 125 кг}}
}}

'''Амир Ҳусейн Аббос Зарӣ''' ({{lang-fa|امیرحسین زارع}}) — гӯштигири эронӣ дар услуби [[гӯштини озод]], барандаи медали биринҷии Бозиҳои олимпии 2020 Токио, барандаи медали нуқраи Бозиҳои олимпии 2024, секарата қаҳрамони ҷаҳон (2021, 2023 ва 2025), қаҳрамони Бозиҳои осиёӣ ва чандинкарата қаҳрамони Осиё.

== Фаъолият ==
Дар моҳи июли 2018 дар [[Загреб]] қаҳрамони ҷаҳон байни наврасон шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.minsport.alania.gov.ru/news/600 |title=Дмитрий Елканов — победитель первенства мира по вольной борьбе среди юношей, Сергей Козырев — бронзовый призёр |access-date=2021-08-10 |archive-date=2021-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810123351/http://www.minsport.alania.gov.ru/news/600 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи октябри 2018 дар Бозиҳои олимпии наврасон дар [[Буэнос-Айрес]] ҷои дуюмро гирифт ва дар финал аз гӯштигири рус Сергей Козирев мағлуб шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://minsport.alania.gov.ru/news/756 |title=Сергей Козырев — победитель летних юношеских Олимпийских игр в Буэнос-Айресе |access-date=2021-08-10 |archive-date=2021-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808182738/http://minsport.alania.gov.ru/news/756 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи июли 2019 дар шаҳри Чонбурии [[Таиланд]] қаҳрамони Осиё байни наврасон шуд&lt;ref&gt;[https://www.vbetnews.com/ru/chempionat-azii-sredi-yunoshej-sbornaya-irana-lider-komandnogo-zacheta-po-volnoj-borbe/ Чемпионати Осиё байни наврасон: тими Эрон — пешсафи ҳисоби дастаӣ]&lt;/ref&gt;. Дар моҳи июни 2021 ба ҳайати тими Эрон барои Бозиҳои олимпии Токио дохил шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wrestrus.ru/news/fsbrnews/Vesti_s_kovra/tokio_202one_sbornaja_irana_nazvala_olimpijskij_sostav |title=Токио-202One: тими Эрон ҳайати олимпиро эълон кард |access-date=2021-08-10 |archive-date=2021-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810123351/http://www.wrestrus.ru/news/fsbrnews/Vesti_s_kovra/tokio_202one_sbornaja_irana_nazvala_olimpijskij_sostav |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дар худи Бозиҳои олимпии Токио медали биринҷӣ ба даст овард ва дар мубориза барои ҷои 3-юм гӯштигири чинӣ [[Дэн Чживэй]]-ро шикаст дод&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wrestrus.ru/news/Novosti_turnirov/olimpijskij_turnir_po_sportivnoj_bor_be_202one/on_line_tokyo_202one_rezul_tati_shestogo_dnja_turnira_obnovljaetsja |title=ON-LINE! Tokyo-202One. Заурбек Сидаков — қаҳрамони олимпӣ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2021-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810123351/http://wrestrus.ru/news/Novosti_turnirov/olimpijskij_turnir_po_sportivnoj_bor_be_202one/on_line_tokyo_202one_rezul_tati_shestogo_dnja_turnira_obnovljaetsja |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Дар чемпионати ҷаҳон 2021 дар шаҳри Осло қаҳрамони ҷаҳон дар вазни то 125 кг гардид. Дар финал гӯштигири гурҷӣ Гено Петриашвили-ро мағлуб кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/368739/|title=Гӯштигири гурҷӣ медали нуқраи чемпионати ҷаҳон гирифт|author=Кавказский Узел|website=Кавказский Узел|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004070422/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/368739/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2022 дар чемпионати ҷаҳон дар [[Белград]] медали биринҷӣ гирифт.

Дар сентябри 2023 дар чемпионати ҷаҳон дар Белград боз Гено Петриашвили-ро дар финал мағлуб карда, қаҳрамони ҷаҳон шуд.

7 октябри 2023 медали тиллои Бозиҳои осиёӣ дар Ханчжоуро ба даст овард&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sport-liga.net/aziatskie-igry-2023-volnaya-borba-07-10-2023-onlajn-rezultaty-v-k-74-86-97-125-kg-obnovlyaetsya/|title=Бозиҳои осиёӣ-2023: гӯштини озод. Натиҷаҳои онлайн 07.10.2023.|author=|website=|access-date=2023-10-07|archive-date=|archive-url=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

12 апрели 2024 дар [[Бишкек]] бо пирӯзӣ бар гӯштигири қирғиз Айаал Лазарев қаҳрамони Осиё шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://wrestdag.ru/news/20240412/ |title=Медалҳоро гӯштигирони Доғистон ба Узбекистон ва Баҳрайн оварданд |access-date=2024-04-15 |archive-date=2024-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416190350/https://wrestdag.ru/news/20240412/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Дар сентябри 2025 дар чемпионати ҷаҳон дар Загреб дар вазни то 125 кг қаҳрамони ҷаҳон шуд.

Дар чемпионати Осиё 2026 дар Бишкек медали тилло ба даст овард.

== Дастовардҳо ==

*Қаҳрамонии Осиё байни наврасон 2018 — {{1}};
*Қаҳрамонии ҷаҳон байни наврасон 2018 — {{1}};
*Бозиҳои олимпии наврасон 2018 — {{2}};
*Қаҳрамонии Осиё байни ҷавонон 2019 — {{1}};
*Қаҳрамонии ҷаҳон байни ҷавонон 2019 — {{2}};
*Чемпионати ҷаҳон U23 2019 — {{1}};
*Бозиҳои олимпӣ 2020 — {{3}};
*Чемпионат ҷаҳон оид ба куштӣ 2021 — {{1}};
*Чемпионат ҷаҳон ба куштӣ 2022 — {{3}};
*Бозиҳои осиёӣ 2022 — {{1}};
*Чемпионат мира оид ба куштӣ 2023 — {{1}};
*Чемпионат Осиё оид ба куштӣ 2024 — {{1}};
*Чемпионат ҷаҳон оид ба куштӣ 2025 — {{1}};
*Чемпионат Осиё оид ба куштӣ 2026 — {{1}}.

== Эзоҳҳо ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

{{ВС}}
{{Wrestling-bio-stub}}
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Варзишгарони Эрон аз рӯи варзиш]]</text>
      <sha1>rscyx10j8s63lzzx3tdjpdpi99mo6l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агентии хабаргузории Тасним</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331587</id>
    <revision>
      <id>1473372</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Short description|Ташкилоти хабарии нимрасмӣ дар Эрон}} {{Корхона | name = Хабаргузории Тасним | logo = Tasnim News Agency logo 2color rounded square.png | logo_size = 200px | type = Рӯзномаи хабаргузорӣ (онлайн) | founded = {{Start date and age|2012|11|11}} | country = Эрон | owner = Корпуси посдорони инқилоби исломӣ | headquarters = Теҳрон, Эр...</comment>
      <origin>1473372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11054" sha1="25qylmie9s5xw9e55ik92s25l7bgdko" xml:space="preserve">{{Short description|Ташкилоти хабарии нимрасмӣ дар Эрон}}
{{Корхона
| name = Хабаргузории Тасним
| logo = Tasnim News Agency logo 2color rounded square.png
| logo_size = 200px
| type = Рӯзномаи хабаргузорӣ (онлайн)
| founded = {{Start date and age|2012|11|11}}
| country = Эрон
| owner = Корпуси посдорони инқилоби исломӣ
| headquarters = Теҳрон, Эрон
| language = форсӣ, англисӣ, арабӣ, туркӣ, урду, ибрӣ, русӣ
| key_people = Маҷид Ғолизода (раис)
| website = https://www.tasnimnews.com
}}

'''Агентии хабаргузории Тасним''' ({{lang|fa|خبرگزاری تسنیم}}) — як хабаргузории нимрасмӣ дар [[Эрон]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rezaei |first1=Farhad |title=Iran's Foreign Policy After the Nuclear Agreement: Politics of Normalizers and Traditionalists |date=2019 |publisher=Palgrave Macmillan |page=91 |quote=According to the semi-official Tasnim News Agency (TNA) (...)}}&lt;/ref&gt;, ки бо Корпуси посдорони инқилоби исломӣ (КПИИ) алоқаманд аст.&lt;ref name=&quot;Koyagi&quot;&gt;{{cite book |last1=Koyagi |first1=Mikiya |title=Iran in Motion: Mobility, Space, and the Trans-Iranian Railway |date=2021 |publisher=Stanford University Press |page=197 |quote=Tasnim News Agency, a media outlet with links to the Iranian Revolutionary Guards Corps (...)}}&lt;/ref&gt; Он соли 2012 таъсис ёфта, ҳадафи он инъикоси масъалаҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва байналмилалӣ ва дигар соҳаҳо мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tasnim News Agency launched |url=http://www.tehrantimes.com/politics/103254-tasnim-news-agency-launched- |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903091842/http://www.tehrantimes.com/politics/103254-tasnim-news-agency-launched- |archive-date=3 September 2014 |access-date=21 May 2014 |work=[[Tehran Times]]}}&lt;/ref&gt; Тасним тамоми мундариҷаро дар вебсайташ таҳти иҷозатномаи Creative Commons Attribution 4.0 International нашр мекунад.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Пасзамина==
Дар [[Ислом]], «Тасним» (تسنیم) номи як чашма дар [[Биҳишт]] аст, ки гуфта мешавад аз он наздиктаринҳо ба Худо менӯшанд. Ҳадафи эълоншудаи Тасним «ҳимояи Ҷумҳурии исломӣ аз маъракаҳои манфии таблиғоти расонаӣ ва пешниҳод кардани воқеияти саҳроӣ дар бораи Эрон ва [[Ислом]] ба хонандагон» мебошад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/about |title=About us |publisher=Tasnim News Agency |access-date=21 September 2017}}&lt;/ref&gt;

Маркази Тасним дар пойтахти Эрон — [[Теҳрон]] ҷойгир буда, дар саросари кишвар ва Ховари Миёна хабарнигорон дорад.{{citation needed|date=August 2023}}

===Пайвандӣ===
КПИИ Таснимро назорат мекунад, ки аксар вақт идеологияи ин ниҳодро инъикос ва тақвият медиҳад. Тасним бузургтарин воситаи расонаии моликияти КПИИ ба ҳисоб меравад.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Koyagi&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vatanka |first1=Alex |title=IRGC-Controlled Media Continue to Glorify Iraqi Shiite Militias |url=https://www.mei.edu/publications/irgc-controlled-media-continue-glorify-iraqi-shiite-militias |access-date=22 August 2023 |work=[[Middle East Institute]] |date=2017-01-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFE&quot;&gt;{{cite news |title=Who Runs Iran's Propaganda Machine Abroad |url=https://en.radiofarda.com/a/who-runs-iran-s-propaganda-machine-abroad/30561872.html |access-date=22 August 2023 |work=[[Radio Free Europe]] |date=2020-04-17}}&lt;/ref&gt; Дар ҷараёни боздид аз дафтарҳои Тасним дар соли 2023, фармондеҳи онвақтаи КПИИ [[Муҳаммад Алӣ Ҷаъфарӣ]] гуфта буд: «Расонаҳои боимон ва инқилобӣ имрӯз дар муқобили нақшаҳои зидди исломӣ ва зидди инсонӣ масъулияти хеле вазнин доранд».&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/01/21/40279|title=Visit of IRGC Commander Mohammad Ali Jafari|work=Tasnim News Agency|access-date=25 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Тибқи гузориши [[Tehran Bureau]], Тасним дар маъракаҳои давлатии паҳн кардани маълумоти нодуруст алайҳи эътирозгарон нақши фаъол мебозад.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;

==Таърих==
Тасним 30 июни 2012 аз ҷониби фармондеҳи Корпуси посдорони инқилоби исломӣ (КПИИ) Ҳамидризо Муқаддамфар, раиси шӯро Ҷаъфар Даруне ва директори иҷроия Маҷид Қолизода Захматкаш таъсис дода шуд. Даруне дар давраи раёсати [[Маҳмуд Аҳмадинижод|Маҳмуд Аҳмадинажод]] роҳбари идораи маорифи [[Теҳрон]] буд.&lt;ref name=&quot;TB&quot;&gt;{{cite news |title=The IRGC's Media Trifecta Part 1: The Case of Tasnim and Fars |url=https://tehranbureau.com/tasnim-fars/ |access-date=13 February 2024 |work=[[Tehran Bureau]] |date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt;

Дар моҳи августи 2023, Толибон як аксбардори Таснимро боздошт карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 2023 |title=Taliban Detain Iranian Photojournalist |url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/08/22/2944928/taliban-detain-iranian-photojournalist |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114191443/https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/08/22/2944928/taliban-detain-iranian-photojournalist |archive-date=14 January 2024 |access-date=17 January 2024 |website=Tasnim News Agency}}&lt;/ref&gt;

===Пандемияи COVID-19===
Тибқи гузориши Лигаи зидди тӯҳмат, Тасним дар як силсила мақолаҳои таблиғотӣ иддао кардааст, ки COVID-19 як қисми «нақшаи амрикоӣ ва яҳудӣ барои ҳукмронии ҷаҳон тавассути назорати аҳолӣ» мебошад, ки онро [[Ҳенри Киссенҷер]] тарҳрезӣ кардааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.adl.org/resources/blog/battling-covid-iran-regime-makes-jews-its-bogeyman|title=Battling COVID, Iran Regime Makes Jews its Bogeyman|first1=Shaya|last1=Lerner|first2=David Andrew|last2=Weinberg|website=[[Anti-Defamation League]]|date=April 3, 2020|access-date=March 16, 2020}}&lt;/ref&gt;

=== Таҳримҳои байналмилалӣ ===
15 сентябри 2023 Иттиҳоди Аврупо Таснимро барои «вайронкуниҳои ҷиддии ҳуқуқи инсон дар Эрон» таҳрим кард ва изҳор дошт, ки ин расона барои нашри иқрорҳои маҷбурии эътирозгарон ва нашри аксҳои онҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ масъул аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 15, 2023 |title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2023/1779 of 15 September 2023 implementing Regulation (EU) No 359/2011 concerning restrictive measures directed against certain persons, entities and bodies in view of the situation in Iran |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:JOL_2023_228_I_0001 |access-date=February 14, 2024}}&lt;/ref&gt; Дар ҳамон рӯз, Департаменти хазинадории ИМА Таснимро ба рӯйхати OFAC шомил кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 15, 2023 |title=Treasury Sanctions Iranian Officials and Companies Connected to Repression in Advance of the Anniversary of Mahsa “Zhina” Amini’s Death |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1733 |access-date=2024-02-13 |website=[[U.S. Department of the Treasury]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Сомонаи tasnimnews.com 12 январи 2026 ғайрифаъол гардид, ки боиси гузаштани Тасним ба домени .ir шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-13 |title=US bans IRGC outlet, urges Americans to flee Iran |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-883162 |access-date=2026-01-13 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Тасним ва Хабаргузории ФОРС иддао карданд, ки домен аз ҷониби ИМА баста шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-12 |title=Revolutionary Guard outlet says its domain blocked by US |url=https://www.iranintl.com/en/202601129639 |access-date=2026-01-13 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Нусхаҳои ғайрифорсӣ==
Кормандони Тасним англисзабон ҳастанд, ки баъзе мақолаҳоро ба забони англисӣ тарҷума мекунанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tasnimnews.com/english|title=Tasnim News Agency|access-date=21 May 2014}}&lt;/ref&gt; Дар соли 2022 Тасним вебсайти ибрӣ-ро роҳандозӣ кард.&lt;ref&gt;
&lt;ref&gt;
https://www.tasnimnews.com/he — חדשות באיראן ובעולם | Tasnim News Agency
&lt;/ref&gt;
&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 January 2022 |title=Tasnim News Agency Launches Website in Hebrew Language |url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2022/01/03/2637513/tasnim-news-agency-launches-website-in-hebrew-language |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113173610/https://www.tasnimnews.com/en/news/2022/01/03/2637513/tasnim-news-agency-launches-website-in-hebrew-language |archive-date=13 January 2024 |accessdate=17 January 2024 |website=Tasnim News Agency}}&lt;/ref&gt; Дар соли 2023 Sputnik бо Тасним барои кушодани сомонаи русӣ созишнома баст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/08/12/2938769/iran-s-tasnim-russia-s-sputnik-ink-cooperation-deal|title=Iran's Tasnim, Russia's Sputnik Ink Cooperation Deal - Society/Culture news|website=Tasnim News Agency}}&lt;/ref&gt;

==Манбаъҳо==
{{Reflist}}

==Пайвандҳои беруна==

[[Commons:Category:Tasnim News Agency|Медиа дар Wikimedia Commons]]
{{official website}}

[[гурӯҳ: Муассисаҳои соли 2012 дар Эрон]]
[[гурӯҳ: Хизматрасониҳои хабарии бисёрзабона]]
[[гурӯҳ: ВАО дар Теҳрон]]</text>
      <sha1>25qylmie9s5xw9e55ik92s25l7bgdko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1473373</id>
      <parentid>1473372</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Navruzov Abdulmalik moved page [[Агентии хабарии Тасним]] to [[Агентии хабаргузории Тасним]]</comment>
      <origin>1473372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11054" sha1="25qylmie9s5xw9e55ik92s25l7bgdko" xml:space="preserve">{{Short description|Ташкилоти хабарии нимрасмӣ дар Эрон}}
{{Корхона
| name = Хабаргузории Тасним
| logo = Tasnim News Agency logo 2color rounded square.png
| logo_size = 200px
| type = Рӯзномаи хабаргузорӣ (онлайн)
| founded = {{Start date and age|2012|11|11}}
| country = Эрон
| owner = Корпуси посдорони инқилоби исломӣ
| headquarters = Теҳрон, Эрон
| language = форсӣ, англисӣ, арабӣ, туркӣ, урду, ибрӣ, русӣ
| key_people = Маҷид Ғолизода (раис)
| website = https://www.tasnimnews.com
}}

'''Агентии хабаргузории Тасним''' ({{lang|fa|خبرگزاری تسنیم}}) — як хабаргузории нимрасмӣ дар [[Эрон]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rezaei |first1=Farhad |title=Iran's Foreign Policy After the Nuclear Agreement: Politics of Normalizers and Traditionalists |date=2019 |publisher=Palgrave Macmillan |page=91 |quote=According to the semi-official Tasnim News Agency (TNA) (...)}}&lt;/ref&gt;, ки бо Корпуси посдорони инқилоби исломӣ (КПИИ) алоқаманд аст.&lt;ref name=&quot;Koyagi&quot;&gt;{{cite book |last1=Koyagi |first1=Mikiya |title=Iran in Motion: Mobility, Space, and the Trans-Iranian Railway |date=2021 |publisher=Stanford University Press |page=197 |quote=Tasnim News Agency, a media outlet with links to the Iranian Revolutionary Guards Corps (...)}}&lt;/ref&gt; Он соли 2012 таъсис ёфта, ҳадафи он инъикоси масъалаҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва байналмилалӣ ва дигар соҳаҳо мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tasnim News Agency launched |url=http://www.tehrantimes.com/politics/103254-tasnim-news-agency-launched- |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903091842/http://www.tehrantimes.com/politics/103254-tasnim-news-agency-launched- |archive-date=3 September 2014 |access-date=21 May 2014 |work=[[Tehran Times]]}}&lt;/ref&gt; Тасним тамоми мундариҷаро дар вебсайташ таҳти иҷозатномаи Creative Commons Attribution 4.0 International нашр мекунад.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Пасзамина==
Дар [[Ислом]], «Тасним» (تسنیم) номи як чашма дар [[Биҳишт]] аст, ки гуфта мешавад аз он наздиктаринҳо ба Худо менӯшанд. Ҳадафи эълоншудаи Тасним «ҳимояи Ҷумҳурии исломӣ аз маъракаҳои манфии таблиғоти расонаӣ ва пешниҳод кардани воқеияти саҳроӣ дар бораи Эрон ва [[Ислом]] ба хонандагон» мебошад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/about |title=About us |publisher=Tasnim News Agency |access-date=21 September 2017}}&lt;/ref&gt;

Маркази Тасним дар пойтахти Эрон — [[Теҳрон]] ҷойгир буда, дар саросари кишвар ва Ховари Миёна хабарнигорон дорад.{{citation needed|date=August 2023}}

===Пайвандӣ===
КПИИ Таснимро назорат мекунад, ки аксар вақт идеологияи ин ниҳодро инъикос ва тақвият медиҳад. Тасним бузургтарин воситаи расонаии моликияти КПИИ ба ҳисоб меравад.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Koyagi&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vatanka |first1=Alex |title=IRGC-Controlled Media Continue to Glorify Iraqi Shiite Militias |url=https://www.mei.edu/publications/irgc-controlled-media-continue-glorify-iraqi-shiite-militias |access-date=22 August 2023 |work=[[Middle East Institute]] |date=2017-01-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFE&quot;&gt;{{cite news |title=Who Runs Iran's Propaganda Machine Abroad |url=https://en.radiofarda.com/a/who-runs-iran-s-propaganda-machine-abroad/30561872.html |access-date=22 August 2023 |work=[[Radio Free Europe]] |date=2020-04-17}}&lt;/ref&gt; Дар ҷараёни боздид аз дафтарҳои Тасним дар соли 2023, фармондеҳи онвақтаи КПИИ [[Муҳаммад Алӣ Ҷаъфарӣ]] гуфта буд: «Расонаҳои боимон ва инқилобӣ имрӯз дар муқобили нақшаҳои зидди исломӣ ва зидди инсонӣ масъулияти хеле вазнин доранд».&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/01/21/40279|title=Visit of IRGC Commander Mohammad Ali Jafari|work=Tasnim News Agency|access-date=25 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Тибқи гузориши [[Tehran Bureau]], Тасним дар маъракаҳои давлатии паҳн кардани маълумоти нодуруст алайҳи эътирозгарон нақши фаъол мебозад.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;

==Таърих==
Тасним 30 июни 2012 аз ҷониби фармондеҳи Корпуси посдорони инқилоби исломӣ (КПИИ) Ҳамидризо Муқаддамфар, раиси шӯро Ҷаъфар Даруне ва директори иҷроия Маҷид Қолизода Захматкаш таъсис дода шуд. Даруне дар давраи раёсати [[Маҳмуд Аҳмадинижод|Маҳмуд Аҳмадинажод]] роҳбари идораи маорифи [[Теҳрон]] буд.&lt;ref name=&quot;TB&quot;&gt;{{cite news |title=The IRGC's Media Trifecta Part 1: The Case of Tasnim and Fars |url=https://tehranbureau.com/tasnim-fars/ |access-date=13 February 2024 |work=[[Tehran Bureau]] |date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt;

Дар моҳи августи 2023, Толибон як аксбардори Таснимро боздошт карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 2023 |title=Taliban Detain Iranian Photojournalist |url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/08/22/2944928/taliban-detain-iranian-photojournalist |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114191443/https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/08/22/2944928/taliban-detain-iranian-photojournalist |archive-date=14 January 2024 |access-date=17 January 2024 |website=Tasnim News Agency}}&lt;/ref&gt;

===Пандемияи COVID-19===
Тибқи гузориши Лигаи зидди тӯҳмат, Тасним дар як силсила мақолаҳои таблиғотӣ иддао кардааст, ки COVID-19 як қисми «нақшаи амрикоӣ ва яҳудӣ барои ҳукмронии ҷаҳон тавассути назорати аҳолӣ» мебошад, ки онро [[Ҳенри Киссенҷер]] тарҳрезӣ кардааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.adl.org/resources/blog/battling-covid-iran-regime-makes-jews-its-bogeyman|title=Battling COVID, Iran Regime Makes Jews its Bogeyman|first1=Shaya|last1=Lerner|first2=David Andrew|last2=Weinberg|website=[[Anti-Defamation League]]|date=April 3, 2020|access-date=March 16, 2020}}&lt;/ref&gt;

=== Таҳримҳои байналмилалӣ ===
15 сентябри 2023 Иттиҳоди Аврупо Таснимро барои «вайронкуниҳои ҷиддии ҳуқуқи инсон дар Эрон» таҳрим кард ва изҳор дошт, ки ин расона барои нашри иқрорҳои маҷбурии эътирозгарон ва нашри аксҳои онҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ масъул аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 15, 2023 |title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2023/1779 of 15 September 2023 implementing Regulation (EU) No 359/2011 concerning restrictive measures directed against certain persons, entities and bodies in view of the situation in Iran |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:JOL_2023_228_I_0001 |access-date=February 14, 2024}}&lt;/ref&gt; Дар ҳамон рӯз, Департаменти хазинадории ИМА Таснимро ба рӯйхати OFAC шомил кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 15, 2023 |title=Treasury Sanctions Iranian Officials and Companies Connected to Repression in Advance of the Anniversary of Mahsa “Zhina” Amini’s Death |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1733 |access-date=2024-02-13 |website=[[U.S. Department of the Treasury]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Сомонаи tasnimnews.com 12 январи 2026 ғайрифаъол гардид, ки боиси гузаштани Тасним ба домени .ir шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-13 |title=US bans IRGC outlet, urges Americans to flee Iran |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-883162 |access-date=2026-01-13 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Тасним ва Хабаргузории ФОРС иддао карданд, ки домен аз ҷониби ИМА баста шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-12 |title=Revolutionary Guard outlet says its domain blocked by US |url=https://www.iranintl.com/en/202601129639 |access-date=2026-01-13 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Нусхаҳои ғайрифорсӣ==
Кормандони Тасним англисзабон ҳастанд, ки баъзе мақолаҳоро ба забони англисӣ тарҷума мекунанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tasnimnews.com/english|title=Tasnim News Agency|access-date=21 May 2014}}&lt;/ref&gt; Дар соли 2022 Тасним вебсайти ибрӣ-ро роҳандозӣ кард.&lt;ref&gt;
&lt;ref&gt;
https://www.tasnimnews.com/he — חדשות באיראן ובעולם | Tasnim News Agency
&lt;/ref&gt;
&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 January 2022 |title=Tasnim News Agency Launches Website in Hebrew Language |url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2022/01/03/2637513/tasnim-news-agency-launches-website-in-hebrew-language |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113173610/https://www.tasnimnews.com/en/news/2022/01/03/2637513/tasnim-news-agency-launches-website-in-hebrew-language |archive-date=13 January 2024 |accessdate=17 January 2024 |website=Tasnim News Agency}}&lt;/ref&gt; Дар соли 2023 Sputnik бо Тасним барои кушодани сомонаи русӣ созишнома баст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/08/12/2938769/iran-s-tasnim-russia-s-sputnik-ink-cooperation-deal|title=Iran's Tasnim, Russia's Sputnik Ink Cooperation Deal - Society/Culture news|website=Tasnim News Agency}}&lt;/ref&gt;

==Манбаъҳо==
{{Reflist}}

==Пайвандҳои беруна==

[[Commons:Category:Tasnim News Agency|Медиа дар Wikimedia Commons]]
{{official website}}

[[гурӯҳ: Муассисаҳои соли 2012 дар Эрон]]
[[гурӯҳ: Хизматрасониҳои хабарии бисёрзабона]]
[[гурӯҳ: ВАО дар Теҳрон]]</text>
      <sha1>25qylmie9s5xw9e55ik92s25l7bgdko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агентии хабарии Тасним</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331588</id>
    <redirect title="Агентии хабаргузории Тасним" />
    <revision>
      <id>1473374</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Navruzov Abdulmalik moved page [[Агентии хабарии Тасним]] to [[Агентии хабаргузории Тасним]]</comment>
      <origin>1473374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="pcm4jw5jeqdz5fat7spo9nl7221mt9f" xml:space="preserve">#равона [[Агентии хабаргузории Тасним]]</text>
      <sha1>pcm4jw5jeqdz5fat7spo9nl7221mt9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шермин Шаҳривар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331589</id>
    <revision>
      <id>1473375</id>
      <timestamp>2026-05-21T11:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Navruzov Abdulmalik</username>
        <id>57291</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Шахсият | имя = Шермин Шаҳривар | оригинал имени = | изображение = AV0A1388 Shermine Shahrivar.jpg | описание изображения = Шаҳривар дар соли 2018 | имя при рождении = | настоящее имя = | псевдонимы = | дата рождения = 17.09.1982 | место рождения = [[Теҳрон]], [[Эрон]] | дата смерти = | место смер...</comment>
      <origin>1473375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5378" sha1="979caicfbt4j80bs8khufax2t38luz4" xml:space="preserve">{{Шахсият
| имя = Шермин Шаҳривар
| оригинал имени =
| изображение = AV0A1388 Shermine Shahrivar.jpg
| описание изображения = Шаҳривар дар соли 2018
| имя при рождении =
| настоящее имя =
| псевдонимы =
| дата рождения = 17.09.1982
| место рождения = [[Теҳрон]], [[Эрон]]
| дата смерти =
| место смерти =
| гражданство =
| род деятельности = модел
| агентство =
| супруг =
| рост =
| вес =
| грудь =
| талия =
| бёдра =
| цвет волос =
| цвет глаз =
| размер одежды =
| размер обуви =
| сайт =
}}

'''Шермин Шаҳривар''' (тав. [[17 сентябр]], [[1982]]) — модели эронӣ-олмонӣ ва ғолиби озмуни зебоӣ, ки унвони «Мисс Аврупо 2005»-ро ба даст овардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-06-01|title=Shermine Shahrivar im Interview: &quot;Ich bin lieber alleine, als faule Kompromisse zu machen&quot;|url=https://www.gala.de/stars/news/shermine-shahrivar-im-interview---ich-bin-lieber-alleine--als-faule-kompromisse-zu-machen--22278222.html|access-date=2020-06-19|website=GALA|language=de}}&lt;/ref&gt;

== Ҳаёти барвақт ва таҳсил ==
Шаҳривар дар оилаи эрониён таваллуд шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web|author=staff writers |url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/twilight-aussie-star-xavier-samuel-with-new-love-miss-europe-for-premiere/story-e6frf96o-1225889748934 |title=THE boy from Hamilton has done all right for himself. |publisher=Herald Sun |date=2010-07-09 |access-date=2011-03-17}}&lt;/ref&gt; Оилаи ӯ вақте ки ӯ яксола буд, ба Олмон кӯч баст. Модараш ва бародаронаш дар Олмон зиндагӣ мекунанд. Ӯ бо забонҳои олмонӣ ва форсӣ ба воя расидааст ва инчунин ба забонҳои фаронсавӣ ва англисӣ озодона ҳарф мезанад. Шаҳривар таҳсилоти донишгоҳии худро дар соҳаи илмҳои иҷтимоӣ гирифтааст.

== Фаъолият ==
Шаҳривар соли 2004 «Мисс Олмон» шуд ва баъдан дар соли 2005 дар Фаронса унвони «Мисс Аврупо»-ро ба даст овард.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=ملکه زیبایی ایرانی‌تبار در شو تلویزیونی &quot;آلمان می‌رقصد&quot; {{!}} DW {{!}} 8 November 2016|url=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%88-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D9%82%D8%B5%D8%AF/g-36311497|access-date=2020-06-19|website=DW.COM|language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=شرمينه شهريور ملکه زيبايي قاره اروپا شد|url=https://www.radiofarda.com/a/296578.html|access-date=2020-06-19|website=رادیو فردا|date=2006-11-28 |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Дар моҳи марти 2005 вай барои баргузории ҷашни Соли нав дар Оберхаузен интихоб шуд, ки яке аз бузургтарин чорабиниҳо дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Аз декабри 2004 то августи 2005 ӯ барномаи Traumpartner TV-ро дар Олмон мебурд.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Соли 2012 Шаҳривар бо тарроҳи мӯд Маркус Клосек муносибат оғоз кард, ки аз ӯ понздаҳ сол калонтар аст. Соли 2013 дар ин ҷуфт фарзанди аввал — духтар таваллуд шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-04-27 |title=Shermine Shahrivar zeigt XXL-Babybauch - B.Z. – Die Stimme Berlins |url=https://www.bz-berlin.de/archiv-artikel/shermine-shahrivar-zeigt-xxl-babybauch |access-date=2024-08-06 |website=www.bz-berlin.de |language=de-DE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-08-09 |title=Shermine Shahrivar: Das Baby ist da |url=http://de.omg.yahoo.com/blogs/baby-boom/shermine-shahrivar-das-baby-ist-da-082329865.html |access-date=2024-08-06 |website=Yahoo News |language=de-DE}}&lt;/ref&gt;

Аз соли 2016 то 2017 Шаҳривар бо соҳибкори итолиёвӣ Лапо Элканн муносибат дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-08-05 |title=The World's Most Elegible Bachelor Finds His Soul Mate |url=https://www.townandcountrymag.com/society/news/a7349/lapo-elkann-shermine-shahrivar-engaged/ |access-date=2024-08-06 |website=Town &amp; Country |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Манбаъҳо ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
*{{Instagram|shermineshahrivar}}
*{{twitter|ShermineShariva}} {{Пайвандҳои беруна}}

[[гурӯҳ:Фотомоделҳои Олмон]]
[[гурӯҳ:Фотомоделҳои асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1982]]</text>
      <sha1>979caicfbt4j80bs8khufax2t38luz4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>