Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 2545 1474335 1308263 2026-05-31T08:05:32Z Шухрат Саъдиев 5132 1474335 wikitext text/x-wiki [[Акс:Tea house wood column.JPG|thumb|[[Сутун]]и кандакоришуда]] '''Масҷиди миёна''' — ёдгории меъмори дар деҳаи Суҷинаи [[ноҳияи Панҷакент]]. Мувофиқи катибаи шифт масҷидро усто Абулқосим сохта будааст. Бино дар соҳили [[дарё]]и Моғиён қомат афрохта он аз тарафи шарқ шимолиаш айвон дорад. [[Cутун]]ҳои [[айвон]] 7 то [[кандакорӣ]] шудаанд. Дар [[девор]]ҳои [[шарқ]]ию [[шимол]]и ду дари бо усули «Бағдодӣ» кандакоришуда дорад. Болои дархо панҷара гузоштаанд. Масҷид ороиши қазои надорад. Чизҳои назаррас асосан [[сутун]]ҳои кандакории он аст. Деворҳои Масҷиди миёна бо коҳгил андова шудаанд. == Адабиёт == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Панҷакент]] 8nlnfhoomd4m71wafklkvhoeqv9o800 0 2547 1474336 1392530 2026-05-31T08:06:48Z Шухрат Саъдиев 5132 1474336 wikitext text/x-wiki '''Масҷиди Навгилем''', ёдгории меъмории [[асри 16]] дар [[деҳа]]и [[Навгилем]]и шаҳри [[Исфара]]. Шабеҳи масчидҳои «[[Намозгоҳ]]». Аз толори гунбазпӯш в аду [[айвон]]и равоқбанди иборат аст (айвони паҳлӯи чап хароб гаштааст). Даромадгоҳи толор бо пештоқ оро ёфта, худи он аз ҳисоби чор ток васеъ шудааст. Токи тарафи [[даромадгоҳ]] то андозае чуқур аст, ки дар назари аввал чун долони равоқпӯш менамояд. [[Гунбаз]] ба шарафаҳои ғайриоддӣ такя мекунад. Се ҷуфт шаҳсутуни хиштии айвон токҳо дошта, боми онро, ки ба шаш сархонаи гунбазпӯш тақсим шудааст, нигоҳ медоранд. Ин тарзи масчидсози дар санъати меъмории халқҳои Осиёи Миёна бисёр дучор меояд, вале Масчиди Навгилем бо айвонҳои равоқбандии хеле чуқураш фарқ мекунад. Асри 19 дар шафати он [[мадраса]] ва соли [[1909]] дар рӯ ба рӯяш манора бино ёфт. == Нигаред == *[[Навгилем]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Исфара]] gpudte4fe2zlw8y4yimfsgjisaprh2s 0 14515 1474337 1392526 2026-05-31T08:08:33Z Шухрат Саъдиев 5132 1474337 wikitext text/x-wiki {{Масҷид}} '''Масҷиди Сариосиё'''— таърихи 200 сола дорад. Ин масҷид тақрибан [[соли 1800]] барои аҳолии хурди қишлоқи Сариосиё, ки баъдтар яке аз ноҳияҳои (ҳоло ноҳияи Сомонии) шаҳри [[Душанбе]] гардидааст, сохта шуд. Соли [[1923]] ин [[масҷид]] пурра таъмир ва васеъ карда шуда ба истифода дода шуд. [[Девор]]ҳои куҳнаи масҷид вайрон нашудаанд, онҳоро танҳо таъмир кардаанд. Дар саҳни ҳавлии масҷиди якошёна чинорҳои қадима ва ҳавзе маҷуд буд. Дертар дар қисмати шарқии масҷид бинои дуошёна ва манора барои азонгӯйи сохта шуд. Дар солҳои 2010—2014 масҷид боз аз нав тармим гардида дар саҳни он бинои 2 ошёна ва манора сохта шудааст. Масҷиди Сариосиё дар ҳолати хело хуб қарор дорад ва яке аз масҷидҳои ҷомеъи Душанбе мебошад. == Нигаред == * [[Масҷиди Шоҳмансур]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] 4necrs8p9i04v5rgfpfnvea6m7is98x 0 14516 1474338 1392527 2026-05-31T08:09:14Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474338 wikitext text/x-wiki {{Масҷид}} '''Масҷиди Шоҳмансур''' — яке аз [[масҷид]]ҳои нав ба ҳисоб меравад. Масҷид дар шаҳри Душанбе воқеъ аст. Ин масҷид аз тарафи сокинони собиқ деҳаи Шоҳмансур, ки баъдтар ба яке аз ноҳияҳои шаҳри [[Душанбе]] табдил ёфтааст, дар ибтидои садаи XX сохта шудааст. Дар аввал масоҳати масҷид калон набуд, бинобар ин дар солҳои 50-ум бо дастгирии аҳолӣ саҳни масҷид васеъ карда шуд. Соли [[1997]] ин масҷид дар натичаи сӯхтор хароб гардид. Соли [[1998]] сохтумони масҷид аз нав оғоз ёфт ва дар аввали соли [[2007]] сохтмон ба анҷом расид. Бинои он 2 ошёна ва саҳнаш чоркунҷа аст. == Нигаред == * [[Маcҷиди Ҳоҷӣ Яъқуб]] == Манбаъ == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] faf9seixp7aluthzg1s8v9z99jlrzo8 0 14517 1474316 1436332 2026-05-31T07:28:03Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474316 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон|Изображение=Масҷиди Марказии Душанбе.jpg}} [[Акс:The courtyard of the Grand Masjid, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|Масҷиди Ҳоҷӣ Яъқуб, шаҳри [[Душанбе]]]] [[Акс:Tajikistan Dushambe (123496520).jpg|thumb|Даромадгоҳи Масҷиди Ҳоҷӣ Яъқуб]] '''Масҷиди Ҳоҷӣ Яъқуб''' — [[масҷид|масҷиди ҷомеъ]], ёдгории меъмории ибтидои асри XX дар шаҳри [[Душанбе]]. == Таърих == Масҷид дар маркази бахши куҳани шаҳр ҷойгир гашта буд. Масоҳати аввалаи ин масҷид на онқадар бузург буд, танҳо қисми чапи масҷиди имрузаро дар бар мегирифт. Солҳои 1905—1910 чун масҷиди гузар бино ёфта, баъдтар ба масҷиди ҷомеъ табдил шуд. Cолҳои 1920—1943 фаъолияташ бо сабаби динситезии режими комунистӣ қатъ гардида буд ва аз соли 1944 дубора фаъолияташ оғоз шуда то ба имрӯз фаъолият дорад<ref name=":1" />. Тармими нахустини масҷид соли 1956 анҷом дода шуд. Солҳои 80-уми қарни гузашта ба он хонақоҳи нав ва айвонҳо афзуда шуданд<ref name=":0">Масҷиди Ҳоҷӣ Яъқуб // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 422. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref>. == Меъморӣ == Дар ибтидо масҷид аз хонақоҳи яксутунаи начандон калони мураббаъ бо ду айвон аз самтҳои ҷанубу шарқ иборат буд. Сутуни марказии хонақоҳ шифти болордорро ба чор бахш ҷудо мекард. Болорҳо ба гунаи чорчиллик бар болои сутун мехобиданд. Сутуни бузургандоза бо нақшҳои носуфта кандакорӣ шуда буд. Минбаъд бо мақсади васеъ гардонидани намозгоҳ саҳни онро кушод карда, айвонҳои иловагӣ сохтанд ва биноҳои хоҷагӣ бунёд карданд. Аз самти шимоли хонақоҳи куҳан айвони сутундори Г-шакл тӯл кашидааст. Дар паси айвон дигар хонақоҳи Г-шакли шифти болордор ҷойгир шудааст, ки сутуни якқатора дорад. Аз тарафи шарқи саҳни масҷид бинои дуошёна бо қабулгоҳи имомхатиби масҷид ва меҳмонхона қомат афрохтааст. Илова бар ин, дар шафати саҳн таҳоратхона воқеъ гардидааст. Саҳни масҷид аз хишт ба шакли «арча» чида шудааст. Дар дарвозахона фароғи нимдоирае бар болои дарвоза намудор аст, ки дорои панҷараи чӯбини нақшин мебошад<ref name=":0" />. Масҷид яке аз намунаҳои ҷолиби ҳунари меъмории халқии маҳаллист ва борҳо таъмиру тармим шуда, айни ҳол бо воситаҳои замонавии мухобирот таҷҳизонида шудааст<ref>Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — С. 558—360</ref>. === Таъмиру бозсозӣ === Замони муфтигии Ҳоҷӣ Фатҳуллоҳхон Шарифзода дар соли 1994 бинои қадимаи масҷид аз байн бардошта шуд ва дар соли 1995 бинои асосии масҷиди нав дар ду ошёна бо гунбад ва биноҳои ду паҳлӯи масҷид сохта шуд. Бори аввал дар соли 1996 тармиму таъмири дохил ва деворҳои беруни масҷидро усто Саид Икроми конибодомӣ оғоз намуд ва замони фаъолияти раиси Маркази исломӣ будани [[Амонуллоҳ Неъматзода|Ҳоҷӣ Амонуллоҳ Неъматзода]] дар соли 2009 ошёнаи аввал, фарш ва деворҳои даруну беруни масҷид ба пуррагӣ анҷом ёфт. Ва дар замони раисии [[Саидмукаррам Абдулқодирзода|Саидмукаррам Абдлуқодирзода]] солҳои 2010—2014 тармиму таъмири таҳхона ва ошёнаи дуюми масҷид ва таҳоратхонаи он, инчунин болопӯши биноҳои масҷид ва Маркази исломӣ ба пуррагӣ анҷом шуд<ref name=":1">{{Cite web|url=http://shuroiulamo.tj/tj/mosques/ids/1|title=Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб|website=shuroiulamo.tj|publisher=Маркази Исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2023-01-26}}</ref>. Дар маcҷид солҳои тӯлонӣ қозиёт, сипас муфтиёт ва алҳол Шӯрои уламои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷой гирифтааст. Дар шафати масҷиди ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб идораи Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Раёсати Шӯрои уламо ҷойгир аст. Масҷиди ҷомеи марказии шаҳри Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб дар як вақт имкони гунҷоиши 10-12 ҳазор намозгузорро дорад. == Нигаред низ == * [[Масҷиди марказии шаҳри Душанбе]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] tcpv6ay5eb93fwjjtoeesmqaz7i1imo 0 16405 1474347 1446551 2026-05-31T10:05:21Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Сиёсат ва давлатдории Куруш */ 1474347 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард|тасвир=}} '''Куруши Бузург''' ({{lang-fa|کوروش بزرگ}}), '''Куруши Кабир''', '''Куруши II''', '''Куруш''' ({{lang-peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}} — Kuruš (k^u-u-r^u-u-š), {{lang-grc|Κῦρος}}, {{lang-la|Cyrus}}; {{ВД-Дебоча}}) — бунёнгузор ва нахустин шоҳи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] (559—530 то м.). Куруш дар устувонааш, худро «фарзанди [[Камбуҷияи I|Камбуҷия]], шоҳи бузурги Аншон, набераи [[Куруши I|Куруш]], шоҳи бузурги Аншон, набераи [[Чишпиш]], шоҳи бузурги Аншон, аз хонаводае, ки ҳамеша подшоҳ будааст», муаррифӣ мекунад. Ба гуфтаи [[Ҳеродот]], Куруш насаби шоҳона доштааст ва ба ҷуз Ктезиёс, дигар нависандагони юнонӣ, [[Мондонои Модӣ|Мондоно]], духтари Иштувегуро модари Куруш донистаанд ва гузориш додаанд, ки Куруш ҳосили издивоҷ Камбуҷияи I ва Мондоно будааст. Бархе аз муаррихони имрӯзӣ ин ривоятро муътабар медонанд, аммо бархеи дигар эътиқод доранд, ки ривоҷи ин ривоят решаҳои сиёсӣ доштааст ва ҳадафаш ин буда, ки аз бунёнгузори Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ, марде нимамодӣ бисозад то модҳоро бо фармонравоии Порсҳо оштӣ диҳад ва усулан робитае байни Мондоно духтари Иштувегу ва Куруш қоил нестанд ва онро афсона медонанд. Ҳеродот дар мавриди дастёбии Куруш ба қудрат, чаҳор достон нақл мекунад, вале фақат яке аз онҳоро муътабар медонад. Тибқи назари Ксенофон аз садаи V то садаи IV пеш аз мелод, силсиладостонҳои мутафовите дар бораи Куруш нақл мешудааст. == Ҳукумат == Куруши Кабир аз мартабаи шоҳи як вилоят ба дараҷаи шоҳаншоҳи як империяи бузурги ҷаҳонӣ расид. Аммо барои ба ин мартаба расидан ӯ саъю кӯшиш ва ҷидду ҷаҳди зиёде кард ва монеаҳои бисёреро аз сари роҳи худ бартараф намуд. Куруш аз рӯзҳои аввали ба сари ҳокимият омаданаш ба мустаҳкам кардани ҳокимияти марказӣ ва пурқувват кардани артиши худ шурӯъ кард. Вақте ки ӯ мустаҳкам будани ҳокимият ва пурқувват шудани лашкари худро эҳсос кард, соли 553-и то мелод бар зидди шоҳи Мод Ихтивируа (Астиаг) исён бардошта, бинобар бекифоягӣ ва заъфи қудрати ӯ қиём намуд ва аз итоати ӯ амалан баромад. Астиаг барои танбеҳ додани ин сарвари тобеаш ду маротиба ба Порс лашкар фиристод, аммо ҳар ду дафъа ҳам ба нокомӣ дучор шуд. Баъди ин Куруш ботантана ба пойтахти [[Давлати Мод|Мод]] — шаҳри Ҳангматана дохил шуд ва ӯро расман подшоҳи Порс ва Мод эълон карданд. Манбаъҳои таърихӣ дар бораи чӣ тавр сарзамини Модро ишғол кардани Куруш ба ҷуз се муҳорибае, ки байни онҳо сурат гирифтааст, иттилои дигаре надодаанд. Ба ҳар ҳол, якбора подшоҳи ин ду кишвар эълон шудани Куруш ҳам нуфузу эътибори ӯро баланд бардошт ва ҳам мавқеи сиёсии ӯро мустаҳкам намуд. Дар он замон Порс барои давлати [[Давлати Мод|Мод]] аҳамияти хос дошта бошад ҳам, дар минтақа чун як вилояти мутеъ шинохта мешуд. Аммо [[Давлати Мод|Мод]] калонтарин ва пурқувваттарин давлати минтақа буд ва эътибори ҷаҳонӣ дошт. Агар ривояти [[Ҳеродот]] воқеӣ бошад, Куруш набераи Астиаг буд. Аз ин рӯ, дар симои ӯ на ғосиби ҳокимият, балки вориси қонунии подшоҳони Модро медиданд. Акнун бояд тамоми кишварҳои тобеи давлати [[давлати Мод]] бечуну чаро ба Куруш итоат мекарданд. Дар амал ҳамин тавр ҳам шуд. Воқеияти таърихӣ тасдиқ менамояд, ки Куруши Кабир баъди бар зидди шоҳи Мод — Астиаг қиём намудан ва ӯро мағлуб сохтан ба устувор намудани иқтидори давлати Форс кӯшида, тақрибан солҳои 547-546-и то мелод пай дар пай аввал Парфия, Гиркания, Лидия ва давлатҳои юнонии Осиёи Хурдро забт мекунад. Сипас барои беҳтар намудани марзҳои шимолу шарқии қаламрави Форс, тақрибан солҳои 545-540-и то мелод, яъне дар давоми бештар аз панҷ сол ба ҳудудҳои [[Марғиён]], Хоразм, [[Суғд]] ва Бохтар, инчунин сарзамини скифҳо (сакоиҳои резишгоҳи рӯди Омӯ ва канораҳои Сир) лашкар мекашад. Нақшаҳои ҳарбии Куруш бо гирифтани сарзамини модҳо хотима наёфтааст. Баъди Мод Куруш давлати Эломиҳоро, ки дар ҷанг бо Ошур заиф шуда буд, ба тасарруфи худ дароварда, пойтахти худро аз Аншон (Эншон) ба Шум интиқол дод. === Ҷанги зидди Лидия === Тафсилоти ба даст овардани сарзамини Лидияро муҳаққиқон тасвир намуда, аз ҷумла қайд кардаанд, ки яке аз рақибони ҷиддии Куруш дар ғарб Лидия буд. Дар Лидия юнониёни муҳоҷир ва аҳолии маҳаллӣ — хетиҳо ва лувайҳиҳо аҳлона зиндагӣ мекарданд. Он баъди Мод, Бобул ва Миср чорумин давлати пуриқтидори минтақа буд. Лидия роҳҳои тиҷоратиеро, ки аз Байнаннаҳрайн ва Эрони Ғарбӣ ба воситаи [[Осиёи Хурд]] ба [[баҳри Эгей]] ва [[Юнон]]у [[Аврупо]] мебурданд, зери назорати худ дошт. Барои ба баҳри Эгей баромадан ва бойигарии Осиёи Хурдро ба даст даровардан ҳанӯз шоҳи [[давлати Мод]] Фравартиш қисмати шарқии [[Осиёи Хурд]]ро ишғол карда, панҷ сол бо Лидия ҷангид, аммо онро ишғол карда натавонист. Дар бораи давлати Ҳахоманишиён бо Лидия [[Ҳеродот]] муфассал ахбор додааст. Ташаббускори ин чанг шоҳи Лидия Крез буд. Баъди [[давлати Мод]]ро ишғол кардани форсҳо ӯ хатарро эҳсос карда, ба ҷанг тайёрӣ дид ва бо [[Миср]] иттифоқ баст. Соли 547-и то мелод Крез бо лашкараш ба Каппадокия, ки баъди модҳо ба форсҳо итоат мекард, зада даромад ва дар назди шаҳри Синопа лашкаргоҳи худро сохт. Куруш низ бо лашкари худ ба ин ҷо омад. Куруш ҳанӯз дар ҳамин ҷанги нахустини хориҷиаш сиёсатмадори дурандешу нуктасанҷ ва одил будани худро нишон дод. Ӯ қосид фиристода, ба Крез пешниҳод кард, ки агар бе ҷанг таслим шавад, ӯро шоҳи Лидия таъйин мекунад. Ӯ ба ҳамаи шаҳр-давлатҳои юнонии [[Осиёи Хурд]] низ ваъда дод, ки агар таслим шаванд, озодиҳо ва имтиёзҳои онҳоро нигоҳ медорад. Аммо ҳам Крез, ки ба қувваи худ боварии калон дошт ва ҳам шаҳрҳо пешниҳоди ӯро рад карданд. Танҳо шаҳри Милет дурандешӣ зоҳир карда, ин даъватро қабул кард. Баъди ин дар назди дарёи Галис задухӯрди хунин ба амал омад, аммо ғалаба насиби ҳеч кадом аз тарафҳо нашуд. Крез ба пойтахти худ шаҳри Сард баргашт, то ки барои муҳорибаи оянда хубтар тайёрӣ бинад. Ӯ аз иттифоқчиаш Спарта хоҳиш кард, ки дар баҳор, яъне тақрибан баъди панҷ моҳ барои ёрӣ лашкар фиристад. Ба шоҳи Бобул Набонид барои бастани иттифоқи ҳарбӣ муроҷиат кард ва ҷанговарони зархариди юнониро, ки дар лашкараш буданд, то баҳор ба хонаҳояшон ҷавоб дод. Дар ин миён Куруш, ғайричашмдошти Крез, фурсати баамаломадаро ғанимат шуморида, лашкари худро аз нав мураттаб намуд ва масофаи тӯлониро босуръат тай карда, ба шаҳри Сард расид. Крез маҷбур шуд лашкари худро барои муҳориба ба дашти назди шаҳр барорад. Дар задухӯрди баамаломада лидиягиҳо шикаст хӯрда, ба шаҳр қафо нишастанд. Баъди 14 рӯзи муҳосира лашкари форсҳо шаҳри Сардро ишғол кард.<ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972. — С.69-71.</ref> Ин ҳодиса дар байни моҳҳои октябр — декабри соли 547-и то мелод рух дод. Иттифоқчиёни Лидия фурсат наёфтанд, ки ба ёрӣ биёянд. Куруш олиҳимматӣ зоҳир карда, Крези ба асирӣ афтодаро афв кард. Ӯ Табала ном форсро ҳокими Лидия таъйин карда, дар шаҳри Сард дастаи ҷанговарони форсро ҷойгир намуд ва худаш ба Ҳангматана баргашт. Баъди рафтани ӯ лидиягиҳо шӯриш бардоштанд, аммо лашкари форсҳо бо сардории Мазар омада, шӯришро пахш карда, шаҳрҳои дигари Осиёи Хурдро низ ишғол намуд. Баъди Мазар Гарпаги мод ҳокими Лидия таъйин шуд ва шаҳрҳои боқимондаи юнониёни Осиёи Хурдро тасарруф намуд. Ин ҳамон Гарпаге буд, ки дар ишғол кардани Мод ба Куруш ёрӣ дода буд. Тавре ки мебинем, Куруш ба шахсони содиқ ва лаёқатманд мансабҳои баланди давлатиро медод ва дар аксар маврид онҳо вазифаҳои ба дӯшашон гузоштаро уҳдабароёна ва бо масъулияти том иҷро мекарданд.<ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972.- С.71-153</ref> Дар бораи Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказиро ишғол кардани Куруш муаррихони Юнони қадим ва сарчашмаҳои дигар маълумоти хеле ночиз ва пароканда додаанд. Тамоми олимоне, ки дар бораи Ҳахоманишиҳо асар навиштаанд, ин маълумотро истифода бурдаанд. Ҳеродот навиштааст, ки баъди Лидияро ишғол кардани Куруш дар сари роҳи ӯ «бобулиҳо, бохтариҳо, сакоиҳо ва мисриҳо меистоданд». Ба қавли Ктесий, дар ҷанг бо бохтариҳо Куруш гоҳе муваффақ мешуд ва гоҳе ноком. Бохтариҳо танҳо баъди фаҳмидани он, ки Куруш писари шоҳи Мод Астиаг будааст, аз муқобилат даст кашида, ба ӯ тобеъ шуданд. Аз ин ахбор бармеояд, ки Куруш тавонист бо роҳи гуфтушунид бохтариҳоро ба бас кардани ҷанг моил созад. Ктесий ҳамчунин дар бораи сарзамини сакоиҳои хаумаваргаро ишғол кардани Куруш хабар додааст. Ба фикри бархе аз олимон, инҳо сакоиҳое буданд, ки дар он тарафи Сирдарё зиндагӣ мекарданд.<ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972.- С. 153</ref> Муаррихи юнонӣ Плиний навиштааст, ки «Куруш шаҳри Каписаро вайрон кард» ва ин шаҳр дар шимоли Кобул ҷойгир буд. Арриан бошад, аз ҳуҷуми Куруш «ба сарзамини ҳиндуҳо» ёдовар шудааст. Сабаби чунин ахбори кӯтоҳ додани муаррихони зикршудаи юнонӣ дар бораи ҷангҳои Куруш дар Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ аниқ маълум нест. Шояд танҳо дар бораи ин кишварҳои дурдасти шарқӣ маълумоти кофӣ надоштанд. Дар робита ба ин масъала як ахбори Ҳеродот ҷолиби диққат аст. Ӯ таъкид кардааст, ки танҳо дар бораи ҷангҳои ба форсҳо душвориҳои зиёд оварда нақл мекунад. Дар асоси ин ахбор мо метавонем хулоса барорем, ки аксарияти кишварҳои Эрони Шарқӣ ва [[Осиёи Марказӣ]] бе ҷанг ба ҳайати давлати Ҳахоманишиён дохил шуданд. Эҳтимол баъди он ки нерумандтарин давлати ин минтақа Бохтар ихтиёран ба итоати Куруш даромад, Суғд, Хоразм ва дигар кишварҳо низ ба он пайравӣ карданд. Дар бораи лашкаркашиҳои Куруш ба марзҳои Осиёи Марказӣ сухан ронда, як ахбори хеле ҷолиби Ктесийро ёдовар шудан ба маврид аст. Ктесий меорад, ки ҷанговарони бохтарӣ ба муқобили Куруш азми қавии ҷангидан ва ҳифз намудани сарзамини худро доштанд. Вале Куруш ба пешвои ҷанговарони бохтарӣ худро ҳамчун ҷонишин ва валиаҳди шоҳи Мод — Астиаг шинос намуда, онҳоро водор намуд, ки мартабаи подшоҳии ӯро бишиносанд ва аз сари ҷангу хунрезиҳо бигзаранд. Дар натиҷа бохтариён ба суханони ӯ эътимод баста, яроқҳояшонро фурӯ гузоштанд ва ихтиёран бо Куруш созиш бастанд. Воқеан, мувофиқи ахбори Ҳеродот баъди марги подшоҳи Мод Киаксар тоҷу тахт ба писари ӯ Астиаг мемонад. Астиаг қариб 35 сол подшоҳӣ намуда, аз дасти набераи худаш Куруши Кабир, ки фарзанди Мандана ном духтари Астиаг ва Камбуҷия ном ҳокими Парсумаш (номи собиқаи вилояти Форс) буд, аз тахти шоҳӣ бенасиб мегардад. Куруши Кабир соли 550-и то милод худро ба ҷой бобояш Астиаг расман подшоҳи Мод эълон мекунад.<ref>Гафуров Б. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. — М., 1972. — С.73. Ин амали Куруши Кабир аз ҷониби подшоҳони Миср, Бобул, Ошур ва Юнон чун силсилаи навбатии ба тахт нишастани яке аз намояндагони силсилаи подшоҳони Мод пазируфта мешавад. Чуноне ки аз навиштаҷоти «Солномаи Набонид — Куруш» бармеояд, сипас ӯ хазинаи пурсарвати подшоҳони Модро аз пойтахти он Экбатан (Ҳамадон) ба вилояти Форс интиқол дода, ҳокимони миёнаҳоли кишварҳои хурди Парсумашу Аншанро аз фаромӯшхонаи рӯзгор ба арсаи таърихи башарият ҳидоят месозад.</ref><ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972. — С. 177—178.</ref> Азбаски дар он рӯзгор муносибати давлати Мод бо Бохтар хеле хуб буд (дар ин бора Ктесий низ хабар додааст), аҷаб нест, ки дар ибтидои кор бохтариён бо Куруши Кабир наҷангида, ӯро ҳамчун вориси шоҳи Мод шинохта бошанд. Новобаста ба он, ки ҷараён ва ҷузъиёти Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказиро гирифтани Куруш маълум нест, як чиз мусаллам аст — тамоми ин минтақа ҳанӯз дар давраи ӯ ба ҳайати империяи Ҳахоманишиён дохил карда шуда буд. Дар ин бора катибаи порсии Доро (Дориюш) дар кӯҳи Беҳсутун равшану возеҳ шаҳодат медиҳад. Дар он дар байни кишварҳои тобеи форсҳо — Марғинон (Марв), Арея (Ҳирот), Бохтар, Хоразм, Суғд ва баъзеи дигар номбар шудаанд. Масъалаи дигари баҳснок кадом сол ба Осиёи Марказӣ ҳуҷум кардани Куруш мебошад. Муаррихони қадим соли дақиқи рух додани ин ҳодисаро нишон надодаанд. Онҳо дар ин бора маълумоти гуногун ва бо ҳам муқобил дода, се вақтро номбар кардаанд: 1) баъди Модро ишғол кардани Бобул, яъне байни солҳои 539-530-и то мелод. Муҳаққиқони муосир низ ба се гурӯҳ тақсим шуда, яке аз ин санаҳоро дастгирӣ мекунанд. Масалан, яке аз олимони маъруфи ин соҳа М. А. Дандамаев ҷонибдори таърихи дуюм буда, ин ҳодисаро байни солҳои 545 — 539-и мелод медонад.<ref>Дар ин бора ба таври муфассал дар асарҳои зерин сухан рафтааст: Дандамаев М. И. Иран при первых Ахменидах. — М.. 1963. — С.102-110; Дьяконов И. М. История Мидии. — М.-Л., 1956. — С.18-19.</ref> === Ҷанги зидди Бобул === Мутаассифона, ягон далели қотее вуҷуд надорад, то ба мо имконият диҳад, ки ба яке аз санаҳои зикршуда бартарӣ диҳем. Бо вуҷуди ин, ба назар чунин мерасад, ки ин ҳодиса бояд то ҳуҷуми Куруш ба Бобул (соли 539-и то мелод) рух дода бошад. Ба ақидаи олимони муосир, дар байни муаррихони Юнони қадим ахбори Ҳеродот аз ҳама боэътимодтар мебошад. Аз рӯйи маълумоти ӯ, ин ҳодиса баъди Лидияро ишғол кардани Куруш руҳ додааст. Ба қавли Ҳеродот вақте ки Гарпаг шаҳрҳои Осиёи Хурдро забт мекард, Куруш тамоми кишварҳои Осиёро пайи ҳам ишғол намуда, танҳо баъди ин ба Бобул ҳуҷум кард. Шояд як сабаби ихтилофи назари муаррихони Юнони қадим дар ин масъала аз он иборат бошад, ки баъзе кишварҳои Эрони Шарқӣ ба мисли Гиркания ва Порт то забти Мод ва бевосита баъди ин ҳодиса ихтиёран ба Куруш тобеъ шуданд. Агар баъзе мамлакатҳои дигари Осиёи Марказӣ ба онҳо пайравӣ карда бошанд, аҷабе нест. Яъне ин ҳодиса ҳанӯз пеш аз забти Лидия сар шуда, эҳтимол якчанд марҳаларо дар бар мегирифт. Аз гуфтаҳои Ҳеродот ва дигар муаррихони қадим як чиз то андозае аён мегардад: дар ин минтақа ҷангҳои калон рух надода буданд ва аз ҷониби дигар, ин муаррихон дар бораи ҳодисаҳои дар ин минтақаи дурдасти шарқӣ бавуқӯъпайваста маълумоти дақиқ надоштанд. Баъди ишғол кардани Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ дар сари роҳи Куруш барои ҳукмрони чаконӣ мутамаддини давр шудан Бобул меистод. Он тараққикардатарин мамлакати минтақа, маркази маданият ва тиҷорат буд. Ишғол кардани ин давлат барои Порсҳо ҳам аҳамияти сиёсӣ-ҳарбӣ ва ҳам иқтисодӣ-фарҳангӣ дошт. Дар арафаи ҳуҷуми Куруш вазъияти дохилии Бобул ба манфиати шоҳи он Набонид набуд. Тоҷирон, ки дар Бобул нуфузи калон доштанд, барои ба дасти Порсҳо афтидани роҳҳои савдои Осиёи Хурд, рӯҳониёни мазҳаби бонуфузи худои Мардук барои таъқиб шуданашон, яҳудиёни асир ва тобеъ барои маҷбурӣ ба ин ҷо муҳоҷир гардиданашон аз Набонид норозӣ буданд. Куруш аз вазъияти дохилии Бобул огоҳ буд ва кӯшиш мекард аз он барои тасарруфи ин кишвар ҳаддалимкон истифода бурда, иқдомҳои муайяни сиёсӣ-дипломатиро ба кор барад. Аммо вазъияти баамаломада маънои онро надошт, ки тақдири Бобул аллакай пеш аз ҳуҷуми Куруш ҳал шуда бошад. Набояд фаромӯш кард, ки дар ҳама гуна муноқиша нақши ҳалкунандаро иқтидори ҳарбии тарафҳои муқобил мебозад. Куруш ин ҳақиқатро хуб медонист.<ref>Дар ин бора ба таври муфассал дар асарҳои зерин сухан рафтааст: Дандамаев М. И. Иран при первых Ахменидах. — М., 1963. — С.102-110; Дьяконов И. М. История Мидии. — М.-Л., 1956. — С.18- 19.</ref> Аз ҳамин сабаб ӯ барои ба Бобул ҳуҷум кардан хуб тайёрӣ дид. Лидия, Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказиро ишғол карда, ақибгоҳи худро мустаҳкам намуд ва неруи ин кишварҳоро барои пурқувват кардани лашкари худ истифода бурд. Баҳори соли 539-и то мелод лашкари Куруш ба хоки марзи Бобул дохил шуд. Ӯ ҳангоми лашкаркашию кишваркушоиҳо ба сӯйи Бобули овозадору мағлубнопазир аз деворҳои устувор ва истеҳкоми ҳарбии муъҷизаосои ин шаҳр басо андеша дошт. Мувофиқи маълумоти Ҳеродот, шаҳри мураббаъасосро девору бурҷҳои мудофиавии бузурге иҳота мекард, ки давродаври он чаҳорсаду ҳаштод стадий (тақрибан 80 км) меомад. Деворҳои муҳташами Бобул панҷоҳ оринҷ паҳноӣ ва дусад оринҷ баландӣ доштанд.(Оринҷ — ченаки дарозӣ, ки тақрибан ба 0,4 метр баробар аст.) Ва аз болои ин деворҳои паҳни бо манораҳои дидбонӣ иҳоташуда ду аробаи чораспа бемалол рафтуо мекард. Дар давродаври шаҳр сад дарвозаи ғафси мисин устувор буд, ки онҳоро бо зарби даҳҳо манҷаниқ рахна задан имкон надошт. Вале ин деворҳои устувору дарвозаҳои бузурги рахнанопазир дар назди азму иродаи кишваркушоиҳои Куруши Кабир ва макри сарлашкари ӯ Гобрия дер напойид. Дар ҳоле, ки Валтасар — писари шоҳи Бобул Набонид аз устувории деворҳои шаҳр хотирҷамъона машғули айшу ишрат ва майнӯшӣ буд, дарвозаҳои Бобулро ҷосусони зархарид (ба қавле коҳинони ибодатхонаи Эсағил) ба рӯйи лашкари Куруш кушодаанд. Дар тӯли чанд соат саросари шаҳр ва қасри бошукӯҳи шоҳаншоҳ забт гардид ва ҳомии шаҳр Валтасари сархушро басо осон ғофилгир намуданд.<ref name="ReferenceA">Маспоро. Древняя история народов Востока. — М., 1911. — С.681.</ref> Муҳорибаи ҳалкунанда моҳи августи ҳамон сол дар назди шаҳри Описа дар соҳили Даҷла ба амал омад. Ба лашкари Бобул писари шоҳ Набонид Белшарусур сарварӣ мекард. Дар муҳорибаи баамаломада форсҳо лашкари бобулиҳоро шикаст дода, пурра ғалаба карданд. 10-уми октябри ҳамон сол Гобрия бе ҷанг шаҳри Сиппар ва баъди ду рӯз Бобулро ишғол кард. 29-уми октябр Куруши Кабир ботантана вориди Бобул шуд. Набонид асир афтод, аммо Куруш ӯро ҷазо надода, афв кард. Вале писари ӯ Белшарусур ба қатл расонида шуд. Тавре ки мебинем, Куруш дар ҳолатҳои зарурӣ нисбат ба душманони оштинопазир қатъият ва устуворӣ зоҳир мекард. Баъди Бобулро гирифтан Куруш як қатор амалҳои сиёсӣ-дипломатиро иҷро кард, ки барои мустаҳкам кардани ҳокимияти Порсҳо дар Бобул равона шуда буданд. Ӯ маъбади асосии Бобул Эсагиларо барқарор намуда, ба худои Мардук қурбонӣ кард ва ҳуқуқу имтиёзҳои рӯҳониёни ин худоро аз нав ба онҳо баргардонд. Ӯ эъломия интишор карда, ба ҳамаи халқҳо ҳуқуқ ва озодӣ дод, яҳудиёнро иҷозат дод ба ватани худ ва ё ба ҳар куҷое, ки хоҳанд, рафта зиндагӣ кунанд. Подшоҳии Бобул ва сохти маъмурӣ-идоравии онро тағйир надод. Ин ва дигар чорабиниҳои Куруш аз ҷониби сокинони Бобул хуш пазируфта шуда, мавқеи ӯро дар минтақа мустаҳкам намуданд.<ref name="ReferenceA"/> Баъди Бобулро гирифтани Куруш Финикия ва Фаластин ихтиёрӣ ба итоати ӯ даромаданд. Акнун дар дасти Куруш Бобул ва тамоми Шарқи Баҳримиёназамин буд. Навбат ба ягона давлати тавонои минтақа — Миср буд, ки форсҳо онро забт накарда буданд. Ҳамаи муҳаққиқон комилан дуруст таъкид кардаанд, ки Куруш, бешубҳа, ният дошт ба Миср ҳамла намояд. Аммо бар хилофи чашмдошти ҳамзамонони Куруш ва олимони муосир ӯ ин корро ба таъхир гузошт. Нотинҷиҳои сарҳади қисми шимолу шарқии давлати Форс ва пай дар пай тохтутоз намудани қабилаи массагетҳо, ки аз итоати Куруш берун буданд, ӯро водор мекард, ки қасди лашкаркашиашро мавқуф гузорад. Аз ин рӯ, Куруши Кабир ба Миср, ки рақиби ягонааш буд, ҳуҷум накард ва ба ҷойи худ писараш Камбуҷияро ба тахти шоҳии Бобул нишонда, тобистони соли 530-и то милод дубора роҳи сарзамини Осиёи Марказиро пеш гирифт. Ӯ бо фавҷи сипоҳиёни бешумор, ки аз ҳар қавму миллат гирд омада буданд, ҳадафи пойдор намудани сарҳад ва шикастани урдуи массагетҳоро дошт. Ба назар чунин мерасад, ки агар массагетҳо ба бехатарии қисмати шимолу шарқии империя ҷиддӣ таҳдид намекарданд, Куруш чунин роҳи дурударозро тай карда, бар зидди онҳо ба ҷанг намерафт. Дар ҳар сурат ӯ ин корро кард ва дар бораи ин ҳуҷум Ҳеродот ва дигар муаррихони Юнони қадим маълумот додаанд. Ривояти Ҳеродотро дар бораи ин ҷанг бисёр муҳаққиқони муосир дар мақолаву китобҳои худ овардаанд ва гумон мекунам ҳоҷат ба такрори он нест. Таърихшиносони муосир дуруст қайд кардаанд, ки дар нақли Ҳеродот воқеият бо ҷомаи хаёлот ва бадеият оро дода шудааст.<ref>Ниг. Геродот. История. Кн. I. — С.178-201; Дандамаев М. А. Политическая история Ахеменидской державы. — М., 1985. — С. 32-52.</ref> === Футуҳоти Куруш дар Осиёи Миёна === Пас аз фатҳи Лидия (547—546 п.м.), кишвари Бобулро ([[Вавилон]] — заб. [[лотинӣ]]), забт намудааст. Аввалин [[Эъломияи Ҳуқуқи Башар]]ро Куруши Кабир соли 539 п.м. баъди ишғол намудани Бобул эълон кардааст.([[Устувонаи Куруш]]). Метавон тахмин кард, ки ба Куруши II фатҳи [[Порт]], [[Бохтар]], [[Хоразм]], [[Суғд]] ва кадом як қисмати сакоиҳо, яқинан сакоиҳои ҳавмаварга, муяссар гардидааст. Бунёди шаҳри Кирополро ба Куруш нисбат медиҳанд, яъне то [[Фарғона]] расидани ҳудуди Давлати Ҳахоманиширо тасдиқ мекунанд.<ref>Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Китоби 1. — Душанбе, 2008, — с. 74</ref> Дар соли 539 пеш аз милод Куруш Бобулро сарнагун карда ба қасди истилои [[Миср]] афтод. Аммо вазъияти сарҳади шимолу шарқии давлат, яъне Осиёи Миёна ӯро доимо ба ташвиш андохта, ба сафари Миср монеъ мешуд. Ниҳоят ӯ дубора ба сӯи Осиёи Миёна ҳаракат кард, то хавфи ақибгоҳи худро бартараф намояд. === Куруш ва Томирис === {{Асосӣ|Малика Томирис}} [[Акс:Tomb of Cyrus the Great animated.gif|200px|thumb|Мақбараи Куруши II Кабир дар шаҳри бостонии Посаргод]] Аз қавли [[Ҳеродот]] чунин ба назар мерасад, ки массагетҳо дар сарзаминҳои байни баҳрҳои Каспий ва Арал ва дар атрофи он зиндагӣ мекарданд. Пеш аз омадани Куруш онҳо ба қаламрави империяи ӯ, ба минтақаҳои муқиминишини [[Порт]], Гиркания ва ноҳияҳои ҳамҷавор ҳуҷум карда, шаҳру деҳаҳои онро талаву тороҷ намуданд. Эҳтимол, ба ҳамин сабаб Куруш маҷбур шуд ба ин минтақа лашкар кашад. Массагетҳо аз ин бохабар шуда, қафо нишастанд ва ба даштҳои паҳновари худ рафтанд. Ин усули дӯстдоштаи ҷангии саҳронишинон буд. Онҳо ба ин восита душманро дар саҳроҳои беоб сарсону саргардон ва хаста намуда, ногаҳон ба ҳуҷум мегузаштанд. Вақте ки Куруш ба сарҳади сарзамини массагетҳо расид, байни намояндагони тарафайн музокира баргузор шуд. Дар навиштаҳои [[Ҳеродот]], маликаи массагетҳо зане буд [[Томирис]] ном, ки баъди марги шавҳараш ба ҷойи ӯ сарварӣ мекард. Томирис ба Куруш мегӯяд, ки ба кишвари мо тамаъ накун ва ба ватани худат баргашта рав. Вақте ки Куруш ба назди малика хостгоронро мефиристад, Томирис ӯро айбдор мекунад, ки ӯ бо ин роҳ мехоҳад соҳиби мамлакати массагетҳо шавад. Аз ин гуфтаҳо бармеояд, ки эҳтимол Куруш аз массагетҳо талаб кард, ки пурра ба ӯ тобеъ шаванд, аммо ҷавоби рад гирифт. Тавре ки мебинем, Куруш ҳамеша пеш аз сар кардани ҷанг кӯшиш мекард бо воситаҳои дипломатӣ, яъне музокира муноқишаро бартараф созад. Баъди натиҷаи дилхоҳ надодани гуфтушунид Куруш бо дарбориёнаш машварат ороста, ба қароре меоянд, ки ба сарзамини массагетҳо дохил шуда, бо онҳо задухӯрд намоянд. Куруш бо фавҷи сарбозони сершумор ҷониби рӯди Аракс омада, бар зидди массагетҳо ҷанги ошкороро сар мекунад; барои убур намудани сарбозон ӯ аз болои дарё пулҳо месозад, дар рӯйи киштиҳо барои убур намудани ҷанговарон бурҷ мегузорад. Вақте ки Куруш машғули ин корҳо буд, Томирис сӯяш қосиде фиристод бо пайғоми зерин: {{аввали иқтибос}}«Даст бикаш, шоҳи [[Сарзамини Мод|Модҳо]] аз коре ки ба он саргардонӣ; охир ту намедонӣ, ки кори пешгирифтаат бо некӣ анҷом хоҳад ёфт ё на. Боз ист ва дар сари умматони хеш подшоҳӣ бикун, ба подшоҳии мо низ халал марасон, то машғули кори хеш бошем»{{охири иқтибос|сарчашма=Геродот. История. Кн. I. — С. 205—206}}. Вале Куруш суханони Томирисро гӯш накард ва бо лашкараш аз дарёи Аракс (Амударё) гузашта, массагетҳоро дунболгирӣ кард. Дар муҳорибаи якум бо дастаҳои пешгарди массагетҳо форсҳо ғалаба карданд. Дар ин задухӯрд писари маликаи массагетҳо ҳалок гардид. Томирис ҳамаи неруҳои ҷангиашро гирд оварда, ба Куруш ҳамла намуд. Ба ман чунин менамояд, ки ин муҳориба аз тамоми ҷангҳое, ки барбариҳо (массагетҳо) то ин дам ба сар бурда буданд, шадидтаринаш будааст. Аз рӯйи шунидам, ҷанг ин тариқа рух додааст: аввал ҳар ду қӯшун аз масофаи дуртар истода ба якдигар аз камон тир андохтаанд, сипас, вақте ки тири камон тамом шудааст, ба ҷанги тан ба тан гузашта, найзаву шамшерзанӣ кардаанд. Қӯшунҳо муддати дуру дароз бо ҳам муқобил истода, ҳеч яке аз тарафҳо рӯ ба гурез наниҳодааст. Ниҳоят, массагетҳо ғалаба ба даст овардаанд. Бештарин қисмати қӯшуни Форс дар майдони ҷанг нобуд гардида, худи Куруш ҳам кушта шудааст. Ӯ бисту ҳашт сол подшоҳӣ карда буд. Томирис машкеро пур аз хуни одамӣ кард ва амр дод, ки аз байни мақтулон ҷасади Курушро пайдо намоянд. Баъди ёфтан ӯ сари Курушро ба машки пурхуне ғӯтонида, бо таҳқир гуфт: {{аввали иқтибос}}«Ҳарчанд мебинам, ки дар муҳориба бар ту ғолиб омадам, вале ту бар дӯшам бори гарони андуҳро гузоштӣ, бо макр писарамро аз ман рабудӣ ва акнун туро аз хун сер хоҳам кард, чуноне ки бароят таҳдид намуда будам».{{охири иқтибос|сарчашма=Геродот. История. Кн. I. — С. 205—206}}<ref>Геродот. История. Кн. I. — С. 205—206</ref> Ин ривоят то чӣ андоза ба ҳақиқат наздик аст, маълум нест. Ҳукмрони [[сакои]]ҳо (масагетҳо — юнонӣ) [[Малика Томирис|Томирис]] бар хилофи чашмдошт, аз ҳамлаи душман наҳаросид, навиштааст муаррих Юстин. Томирис Курушро бо ҳила аз дунболи худ ба тангнои кӯҳ кашид, ки пешакӣ дар камарҳои он сарбозони худро ба камин нишонда буд. Томирис дар ин ҷо қӯшуни 200 000-нафараи форсро ҳамроҳи подшоҳашон маҳв намуд. Малика амр кард, ки сари буридаи Курушро ба машки бо хуни одамӣ пуркардашуда андозанд ва худ бо чунин суханон бераҳмии ӯро маҳкум намуд: «Инак сер шав аз хуне, ки ту ҳамеша ташнаи он будӣ ва ҳеч гоҳ аз он сер намешудӣ». Ин муҳорибаи таърихӣ ва бохти Куруш соли 530 пеш аз милод рӯй додааст. (Юстин, I, 8, 1-13).<ref>Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Китоби 1. — Душанбе, 2008, — с. 76</ref> Албатта, Куруши Кабир аз забткомону ҷаҳонкушоёну қудратталабоне мисли Чингиз, Темур ва ҳатто Искандари Мақдунӣ ва лашкаркашони араб тафовути куллӣ ва ҷиддӣ дошт. Ӯ ҳеч гоҳ ба қатли ом роҳ намедод, дар ҳамон давраҳои аввали инкишофи тамаддуни башарӣ риояи [[ҳуқуқи инсон]] ва адолату инсофро аз ҷумлаи аслҳои давлатдорӣ медонист. Эъломияи ӯ аз дурандешӣ ва хирадмандиаш гувоҳӣ медиҳад. Ӯ бунёдгузори давлати нахустини муназзам ва мутамаддини инсонӣ буд. Ба ҳар ҳол, аз сабақи мусбате, ки Куруш дошт, бояд ибрат гирифт, Ӯ ориёие буд, ки озодиро беҳтар аз ҳама чиз медонист ва душманони асиргирифтаашро ба [[ғулом]] табдил намедод. Муаррихони юнонӣ шаҳодат медиҳанд, ки ҷасади Курушро баъди як соли маргаш писараш Камбуҷия бо баҳои гароне харида, дар вилояти Форс, дар шаҳри Посоргод (пойтахти нахустини [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиҳо]]) дафн мекунад. [[Мақбара|Мақбараи]] Куруши Кабир то кунун чун нишонае аз он рӯзҳои куҳан пурра ва беосеб маҳфуз мондааст. Искандари Мақдунӣ ба сари қабри Куруш дар Посоргод ду маротиба рафта буд ва ин ҳодиса дар сарчашмаҳо зикр гардидааст. Ҳамин тавр, ҷанги Куруш бо [[сакои]]ҳо (масагетҳо — юнонӣ) ба таври фоҷиавӣ ба анҷом расид. Дар бораи ҳодисаҳои баъди ин муҳориба рухдода ягон хел маълумот нест. Мо намедонем, ки массагетҳо аз ин ғалабаи худ чӣ манфиат ба даст оварданд. Камбуҷия, ки баъди марги падараш ба тахти шоҳаншоҳӣ нишаст, дар ин минтақа ягон хел амалиёти ҳарбӣ бар зидди массагетҳо нагузарондааст. Эҳтимол баъди ин муҳорибаи хунин, ки дар он массагетҳо низ бояд талафоти калон дода бошанд, байни тарафҳо сулҳ ва аҳдномаи ба якдигар ҳуҷум накардан баста шуд.<ref>Хрестоматия по истории древнего Востока. — М., 1963. — С. 353—354.</ref> Дар бораи ҷанги Куруш бо [[сакои]]ҳо (масагетҳо — юнонӣ) ҳанӯз дар давраи қадим ривоятҳои зиёд ва гуногун пайдо шуда буданд. Имрӯз ҳам дар тамоми мақола ва рисолаҳои ба таърихи давлати Ҳахоманишӣ бахшидашуда ин ҷанг батафсил таҳлил шудааст. Бояд дар назар дошт, ки сабаби шуҳрати ин ҷанг танҳо дар марги фоҷиавии Куруш буд. Подшоҳи ҷаҳонгир, ки то ин муҳориба чандин кишварҳои зӯру тавоноро тасхир карда, ҳеч шикасте надида буд, дар муҳориба бо як қабилаи саҳронишин ба ҳалокат расид. Ин гуна фарҷомро ҳеч кас мунтазир набуд. Аммо аз лиҳози сиёсӣ-ҳарбӣ ин ҷанг барои давлати пурзӯри Ҳахоманишӣ ягон оқибати фоҷиавӣ ва ҳатто ҷиддӣ надошт. Баъди ин муҳориба массагетҳо ягон бор ҳам ба қаламрави Ҳахоманишиён ҳуҷум накарданд. Манзур аз ин суханон он аст, ки мо набояд ба ин ҷанг аз будаш зиёд баҳо диҳем. Дар мавриди шахсияти Куруш бояд ёдовар шавем, ки ҳамзамонони ӯ ба фаъолияти сиёсию ҳарбиаш баҳои баланд додаанд. Беҳуда нест, ки рӯҳониёни Бобул ӯро фиристодаи худованд Мардук, яҳудиён фиристодаи худованд Яҳво ва юнониён сиёсатмадори бузург номидаанд. Олимони муосир дар бораи ӯ ҷилд-ҷилд асарҳо офаридаанд. Албатта, мо набояд хидмати шахсиятҳои таърихиро аз будаш зиёд карда, ба иғроқ роҳ диҳем. Аммо Куруш, бе муболиға, ба ҳама гуна бузургдошт сазовор аст. Барои тасдиқи ин фикр мо аз фаъолияти ӯ метавонем мисолҳои зиёд орем, аммо бо чанд мисол иктифо меварзем. Баъзе муаррихон сабаби ба осонӣ шикаст ёфтани Бобулро аз сиёсати яктарафаи шоҳи Бобул Набонид, афзудани ихтилофоти дохилӣ ва норозигии рӯҳониёни кишвар медонанд. Шоҳони Бобулу Ошур ба намояндагони миллатҳои зердаст зулму ҷафои беадад намуда, эътиқоди динӣ ва ибодатхонаҳояшонро поймолу ғорат менамуданд. Барои мисол намунаеро аз катибаи шоҳи Ошур Насирбол меорем, то сиёсати бебақои ин давлати абарқудрат ва иллатҳои зуд шикаст хӯрдани он аён гардад: «Ба фармудаи Ошур ва Иштор, худоёни бузург, ки ҳомиёни ман ҳастанд, бо лашкариён ва аробаҳои ҷангии худ ба шаҳри Гиною ҳамла бурдам ва онро ба як зарби шадид тасарруф кардам. Шашсад ҳазор нафар аз ҷангиёни душманро бедиранг сар буридам. Се ҳазор асирро зинда туъмаи оташ сохтам ва ҳатто якеро боқӣ нагузоштам, то ба гаравгонӣ равад. Ҳокими шаҳрро ба дасти худам зинда пӯст кандам ва пӯсташро ба девори шаҳр овехтам ва аз он ҷо ба сӯйи шаҳри Тилло равон шудам. Мардуми ин шаҳр аз дари аҷзу илтиҷо дарнаёмаданд ва таслими ман нашуданд. Лоҷарам ба шаҳрашон юриш будам ва онро гушуда ва 30 ҳазор нафарро аз дами тег гузарондам. Бисёр нафаронро дар оташ кабоб кардам ва асирони бешуморро дасту ангушту бинӣ буридам ва ҳазорон чашм аз коса ва ҳазорон забон аз даҳон берун кашидам. Аз ҷасади куштагон пуштаҳо сохтам ва сарҳои бурида ба тоқҳои шаҳр овехтам».<ref>Ҷаҳониён Ардашер. Дини Ҳахоманишиён. — Теҳрон, озари 1349, саҳафоти мухталиф.</ref> === Сиёсат ва давлатдории Куруш === [[File:Persepolis 5.JPG|мини|267x267пкс|thumb|[[Барелйеф]]- ҷанговарони порс дар шаҳри қадимаи Посаргод]] Аммо Куруши Кабир сиёсати оқилонаи давлатдориро пеш гирифта, эътиқоду ақоид ва дини миллатҳои ғайрро эҳтиром мегузошт. Ӯ ба ҳар кишваре, ки мерафт, худоёни мазҳабҳои мухталифро ба расмият мешинохт, худро ҷонишини қонунии подшоҳони бумӣ эълон медошт ва аз рӯйи расму русуми онҳо подшоҳиро мепазируфт. Беҳуда нест, ки рӯҳониёни Бобул ӯро ҳамчун писари худои олитабори бобулиён Мардук муаррифӣ намуда, ба тахти шоҳӣ нишастанашро бо хушнудии тамом истиқбол намуда буданд. Ба ибораи имрӯз, сиёсати давлатдории Куруши Кабир 2500 сол аз ин муқаддам ба тарзи давлатдории дунявӣ асос ёфта буд. Шояд яке аз сабабҳои шуҳрати ҷаҳонӣ ёфтану империяи абарқудрати замони худ шудани давлати Форс дар пеш бурдани ҳамин сиёсати давлатдории дунявӣ нуҳуфта бошад. Дар айни ҳол бояд зикр намуд, ки Куруши Кабир зимни сиёсати давлатдорӣ ва тарзи дунявии тафаккур ҳадафҳои кишваркушоӣ ва густариш додани иқтидори рӯзафзуни империяи Форсро пеш мебурд. Ба қавли муаррихони аҳди қадиму ҷадид, Куруши Кабир қабл аз ҳуҷум ба [[Бобил]] дар симои тоҷирон, рӯҳониёни мазҳабҳои гуногун ва дастаи ҷосусони давлатӣ тарғиботчиёни сиёсати худро ба он ҷо интиқол дода, намояндагони миллату мазҳабҳои азияткашидаро қаблан ба империяи [[Ҳахоманишиён]] дилгарм месохт. Куруши Кабир алалхусус нисбат ба миллати банӣ Исроил, ки аз замони Бухтуннаср дар асорати давлати Бобил буд, меҳрубонӣ ва инояти зиёде кардааст. Ӯ ашёҳои гаронбаҳо ва зарфиёти тилоиву нуқрагинро, ки ҳангоми хароб намудани маъбади яҳудиён дар Байтулмуқаддас ғорат шуда буд, ба ибодатхонаи яҳудиён бозгардонд. Гузашта аз ин, бо иҷозаи Куруш беш аз 42 ҳазор нафар [[яҳудӣ]], аз ҷумла, 7 ҳазор [[ғулом|ғуломону]] каниз барои таъмиру таҷдиди маъбадҳои [[Байтулмуқаддас]] раҳсипор шуданд. Аз ин ҷост, ки эҳтироми паёмбарони бани Исроил ба Куруш хеле зиёд буда, номи ӯ дар китоби муқаддаси онҳо зикр шудааст. Куруши Кабир дар айни ҳол маъбадҳои [[Бобил|Бобулистон,]] Ошур ва [[Элом|Эломро]] таъмир намуда, ба онҳо назру ниёз ва қурбониҳои зиёде нисор месохт, халқиятҳои мухталифро барои баргаштан ба ватани аслиашон рухсат медод. Вале бо вуҷуди ҳамаи ин ҷавҳари зӯроваронаи империяи Ҳахоманишиён ва сиёсати бузургдавлатии онҳо боқӣ мемонд. Вақте ки Куруши Кабир соли 539-и то мелод шаҳри Бобул — пойтахти давлати муқтадири Бобулистонро фатҳ кард, бар хилофи шоҳони аҳди бостон, ки маъмулан ба куштору ғорат мепардохтанд, эъломияе интишор сохт, ки дар он ҳифзи ҷону мол ва озодии эътиқоди динии шаҳрвандон кафолат дода мешуд. == Нигаред низ == * [[Дарвозаи Куруш]] * [[Катибаи Бесутун]] * [[Катибаи Бесутун]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{commons|Cyrus II of Persia}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] mhgtbbzi19yv9all0wxxoczp96i5way 1474349 1474347 2026-05-31T10:10:52Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигаред низ */ илова 1474349 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард|тасвир=}} '''Куруши Бузург''' ({{lang-fa|کوروش بزرگ}}), '''Куруши Кабир''', '''Куруши II''', '''Куруш''' ({{lang-peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}} — Kuruš (k^u-u-r^u-u-š), {{lang-grc|Κῦρος}}, {{lang-la|Cyrus}}; {{ВД-Дебоча}}) — бунёнгузор ва нахустин шоҳи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] (559—530 то м.). Куруш дар устувонааш, худро «фарзанди [[Камбуҷияи I|Камбуҷия]], шоҳи бузурги Аншон, набераи [[Куруши I|Куруш]], шоҳи бузурги Аншон, набераи [[Чишпиш]], шоҳи бузурги Аншон, аз хонаводае, ки ҳамеша подшоҳ будааст», муаррифӣ мекунад. Ба гуфтаи [[Ҳеродот]], Куруш насаби шоҳона доштааст ва ба ҷуз Ктезиёс, дигар нависандагони юнонӣ, [[Мондонои Модӣ|Мондоно]], духтари Иштувегуро модари Куруш донистаанд ва гузориш додаанд, ки Куруш ҳосили издивоҷ Камбуҷияи I ва Мондоно будааст. Бархе аз муаррихони имрӯзӣ ин ривоятро муътабар медонанд, аммо бархеи дигар эътиқод доранд, ки ривоҷи ин ривоят решаҳои сиёсӣ доштааст ва ҳадафаш ин буда, ки аз бунёнгузори Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ, марде нимамодӣ бисозад то модҳоро бо фармонравоии Порсҳо оштӣ диҳад ва усулан робитае байни Мондоно духтари Иштувегу ва Куруш қоил нестанд ва онро афсона медонанд. Ҳеродот дар мавриди дастёбии Куруш ба қудрат, чаҳор достон нақл мекунад, вале фақат яке аз онҳоро муътабар медонад. Тибқи назари Ксенофон аз садаи V то садаи IV пеш аз мелод, силсиладостонҳои мутафовите дар бораи Куруш нақл мешудааст. == Ҳукумат == Куруши Кабир аз мартабаи шоҳи як вилоят ба дараҷаи шоҳаншоҳи як империяи бузурги ҷаҳонӣ расид. Аммо барои ба ин мартаба расидан ӯ саъю кӯшиш ва ҷидду ҷаҳди зиёде кард ва монеаҳои бисёреро аз сари роҳи худ бартараф намуд. Куруш аз рӯзҳои аввали ба сари ҳокимият омаданаш ба мустаҳкам кардани ҳокимияти марказӣ ва пурқувват кардани артиши худ шурӯъ кард. Вақте ки ӯ мустаҳкам будани ҳокимият ва пурқувват шудани лашкари худро эҳсос кард, соли 553-и то мелод бар зидди шоҳи Мод Ихтивируа (Астиаг) исён бардошта, бинобар бекифоягӣ ва заъфи қудрати ӯ қиём намуд ва аз итоати ӯ амалан баромад. Астиаг барои танбеҳ додани ин сарвари тобеаш ду маротиба ба Порс лашкар фиристод, аммо ҳар ду дафъа ҳам ба нокомӣ дучор шуд. Баъди ин Куруш ботантана ба пойтахти [[Давлати Мод|Мод]] — шаҳри Ҳангматана дохил шуд ва ӯро расман подшоҳи Порс ва Мод эълон карданд. Манбаъҳои таърихӣ дар бораи чӣ тавр сарзамини Модро ишғол кардани Куруш ба ҷуз се муҳорибае, ки байни онҳо сурат гирифтааст, иттилои дигаре надодаанд. Ба ҳар ҳол, якбора подшоҳи ин ду кишвар эълон шудани Куруш ҳам нуфузу эътибори ӯро баланд бардошт ва ҳам мавқеи сиёсии ӯро мустаҳкам намуд. Дар он замон Порс барои давлати [[Давлати Мод|Мод]] аҳамияти хос дошта бошад ҳам, дар минтақа чун як вилояти мутеъ шинохта мешуд. Аммо [[Давлати Мод|Мод]] калонтарин ва пурқувваттарин давлати минтақа буд ва эътибори ҷаҳонӣ дошт. Агар ривояти [[Ҳеродот]] воқеӣ бошад, Куруш набераи Астиаг буд. Аз ин рӯ, дар симои ӯ на ғосиби ҳокимият, балки вориси қонунии подшоҳони Модро медиданд. Акнун бояд тамоми кишварҳои тобеи давлати [[давлати Мод]] бечуну чаро ба Куруш итоат мекарданд. Дар амал ҳамин тавр ҳам шуд. Воқеияти таърихӣ тасдиқ менамояд, ки Куруши Кабир баъди бар зидди шоҳи Мод — Астиаг қиём намудан ва ӯро мағлуб сохтан ба устувор намудани иқтидори давлати Форс кӯшида, тақрибан солҳои 547-546-и то мелод пай дар пай аввал Парфия, Гиркания, Лидия ва давлатҳои юнонии Осиёи Хурдро забт мекунад. Сипас барои беҳтар намудани марзҳои шимолу шарқии қаламрави Форс, тақрибан солҳои 545-540-и то мелод, яъне дар давоми бештар аз панҷ сол ба ҳудудҳои [[Марғиён]], Хоразм, [[Суғд]] ва Бохтар, инчунин сарзамини скифҳо (сакоиҳои резишгоҳи рӯди Омӯ ва канораҳои Сир) лашкар мекашад. Нақшаҳои ҳарбии Куруш бо гирифтани сарзамини модҳо хотима наёфтааст. Баъди Мод Куруш давлати Эломиҳоро, ки дар ҷанг бо Ошур заиф шуда буд, ба тасарруфи худ дароварда, пойтахти худро аз Аншон (Эншон) ба Шум интиқол дод. === Ҷанги зидди Лидия === Тафсилоти ба даст овардани сарзамини Лидияро муҳаққиқон тасвир намуда, аз ҷумла қайд кардаанд, ки яке аз рақибони ҷиддии Куруш дар ғарб Лидия буд. Дар Лидия юнониёни муҳоҷир ва аҳолии маҳаллӣ — хетиҳо ва лувайҳиҳо аҳлона зиндагӣ мекарданд. Он баъди Мод, Бобул ва Миср чорумин давлати пуриқтидори минтақа буд. Лидия роҳҳои тиҷоратиеро, ки аз Байнаннаҳрайн ва Эрони Ғарбӣ ба воситаи [[Осиёи Хурд]] ба [[баҳри Эгей]] ва [[Юнон]]у [[Аврупо]] мебурданд, зери назорати худ дошт. Барои ба баҳри Эгей баромадан ва бойигарии Осиёи Хурдро ба даст даровардан ҳанӯз шоҳи [[давлати Мод]] Фравартиш қисмати шарқии [[Осиёи Хурд]]ро ишғол карда, панҷ сол бо Лидия ҷангид, аммо онро ишғол карда натавонист. Дар бораи давлати Ҳахоманишиён бо Лидия [[Ҳеродот]] муфассал ахбор додааст. Ташаббускори ин чанг шоҳи Лидия Крез буд. Баъди [[давлати Мод]]ро ишғол кардани форсҳо ӯ хатарро эҳсос карда, ба ҷанг тайёрӣ дид ва бо [[Миср]] иттифоқ баст. Соли 547-и то мелод Крез бо лашкараш ба Каппадокия, ки баъди модҳо ба форсҳо итоат мекард, зада даромад ва дар назди шаҳри Синопа лашкаргоҳи худро сохт. Куруш низ бо лашкари худ ба ин ҷо омад. Куруш ҳанӯз дар ҳамин ҷанги нахустини хориҷиаш сиёсатмадори дурандешу нуктасанҷ ва одил будани худро нишон дод. Ӯ қосид фиристода, ба Крез пешниҳод кард, ки агар бе ҷанг таслим шавад, ӯро шоҳи Лидия таъйин мекунад. Ӯ ба ҳамаи шаҳр-давлатҳои юнонии [[Осиёи Хурд]] низ ваъда дод, ки агар таслим шаванд, озодиҳо ва имтиёзҳои онҳоро нигоҳ медорад. Аммо ҳам Крез, ки ба қувваи худ боварии калон дошт ва ҳам шаҳрҳо пешниҳоди ӯро рад карданд. Танҳо шаҳри Милет дурандешӣ зоҳир карда, ин даъватро қабул кард. Баъди ин дар назди дарёи Галис задухӯрди хунин ба амал омад, аммо ғалаба насиби ҳеч кадом аз тарафҳо нашуд. Крез ба пойтахти худ шаҳри Сард баргашт, то ки барои муҳорибаи оянда хубтар тайёрӣ бинад. Ӯ аз иттифоқчиаш Спарта хоҳиш кард, ки дар баҳор, яъне тақрибан баъди панҷ моҳ барои ёрӣ лашкар фиристад. Ба шоҳи Бобул Набонид барои бастани иттифоқи ҳарбӣ муроҷиат кард ва ҷанговарони зархариди юнониро, ки дар лашкараш буданд, то баҳор ба хонаҳояшон ҷавоб дод. Дар ин миён Куруш, ғайричашмдошти Крез, фурсати баамаломадаро ғанимат шуморида, лашкари худро аз нав мураттаб намуд ва масофаи тӯлониро босуръат тай карда, ба шаҳри Сард расид. Крез маҷбур шуд лашкари худро барои муҳориба ба дашти назди шаҳр барорад. Дар задухӯрди баамаломада лидиягиҳо шикаст хӯрда, ба шаҳр қафо нишастанд. Баъди 14 рӯзи муҳосира лашкари форсҳо шаҳри Сардро ишғол кард.<ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972. — С.69-71.</ref> Ин ҳодиса дар байни моҳҳои октябр — декабри соли 547-и то мелод рух дод. Иттифоқчиёни Лидия фурсат наёфтанд, ки ба ёрӣ биёянд. Куруш олиҳимматӣ зоҳир карда, Крези ба асирӣ афтодаро афв кард. Ӯ Табала ном форсро ҳокими Лидия таъйин карда, дар шаҳри Сард дастаи ҷанговарони форсро ҷойгир намуд ва худаш ба Ҳангматана баргашт. Баъди рафтани ӯ лидиягиҳо шӯриш бардоштанд, аммо лашкари форсҳо бо сардории Мазар омада, шӯришро пахш карда, шаҳрҳои дигари Осиёи Хурдро низ ишғол намуд. Баъди Мазар Гарпаги мод ҳокими Лидия таъйин шуд ва шаҳрҳои боқимондаи юнониёни Осиёи Хурдро тасарруф намуд. Ин ҳамон Гарпаге буд, ки дар ишғол кардани Мод ба Куруш ёрӣ дода буд. Тавре ки мебинем, Куруш ба шахсони содиқ ва лаёқатманд мансабҳои баланди давлатиро медод ва дар аксар маврид онҳо вазифаҳои ба дӯшашон гузоштаро уҳдабароёна ва бо масъулияти том иҷро мекарданд.<ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972.- С.71-153</ref> Дар бораи Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказиро ишғол кардани Куруш муаррихони Юнони қадим ва сарчашмаҳои дигар маълумоти хеле ночиз ва пароканда додаанд. Тамоми олимоне, ки дар бораи Ҳахоманишиҳо асар навиштаанд, ин маълумотро истифода бурдаанд. Ҳеродот навиштааст, ки баъди Лидияро ишғол кардани Куруш дар сари роҳи ӯ «бобулиҳо, бохтариҳо, сакоиҳо ва мисриҳо меистоданд». Ба қавли Ктесий, дар ҷанг бо бохтариҳо Куруш гоҳе муваффақ мешуд ва гоҳе ноком. Бохтариҳо танҳо баъди фаҳмидани он, ки Куруш писари шоҳи Мод Астиаг будааст, аз муқобилат даст кашида, ба ӯ тобеъ шуданд. Аз ин ахбор бармеояд, ки Куруш тавонист бо роҳи гуфтушунид бохтариҳоро ба бас кардани ҷанг моил созад. Ктесий ҳамчунин дар бораи сарзамини сакоиҳои хаумаваргаро ишғол кардани Куруш хабар додааст. Ба фикри бархе аз олимон, инҳо сакоиҳое буданд, ки дар он тарафи Сирдарё зиндагӣ мекарданд.<ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972.- С. 153</ref> Муаррихи юнонӣ Плиний навиштааст, ки «Куруш шаҳри Каписаро вайрон кард» ва ин шаҳр дар шимоли Кобул ҷойгир буд. Арриан бошад, аз ҳуҷуми Куруш «ба сарзамини ҳиндуҳо» ёдовар шудааст. Сабаби чунин ахбори кӯтоҳ додани муаррихони зикршудаи юнонӣ дар бораи ҷангҳои Куруш дар Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ аниқ маълум нест. Шояд танҳо дар бораи ин кишварҳои дурдасти шарқӣ маълумоти кофӣ надоштанд. Дар робита ба ин масъала як ахбори Ҳеродот ҷолиби диққат аст. Ӯ таъкид кардааст, ки танҳо дар бораи ҷангҳои ба форсҳо душвориҳои зиёд оварда нақл мекунад. Дар асоси ин ахбор мо метавонем хулоса барорем, ки аксарияти кишварҳои Эрони Шарқӣ ва [[Осиёи Марказӣ]] бе ҷанг ба ҳайати давлати Ҳахоманишиён дохил шуданд. Эҳтимол баъди он ки нерумандтарин давлати ин минтақа Бохтар ихтиёран ба итоати Куруш даромад, Суғд, Хоразм ва дигар кишварҳо низ ба он пайравӣ карданд. Дар бораи лашкаркашиҳои Куруш ба марзҳои Осиёи Марказӣ сухан ронда, як ахбори хеле ҷолиби Ктесийро ёдовар шудан ба маврид аст. Ктесий меорад, ки ҷанговарони бохтарӣ ба муқобили Куруш азми қавии ҷангидан ва ҳифз намудани сарзамини худро доштанд. Вале Куруш ба пешвои ҷанговарони бохтарӣ худро ҳамчун ҷонишин ва валиаҳди шоҳи Мод — Астиаг шинос намуда, онҳоро водор намуд, ки мартабаи подшоҳии ӯро бишиносанд ва аз сари ҷангу хунрезиҳо бигзаранд. Дар натиҷа бохтариён ба суханони ӯ эътимод баста, яроқҳояшонро фурӯ гузоштанд ва ихтиёран бо Куруш созиш бастанд. Воқеан, мувофиқи ахбори Ҳеродот баъди марги подшоҳи Мод Киаксар тоҷу тахт ба писари ӯ Астиаг мемонад. Астиаг қариб 35 сол подшоҳӣ намуда, аз дасти набераи худаш Куруши Кабир, ки фарзанди Мандана ном духтари Астиаг ва Камбуҷия ном ҳокими Парсумаш (номи собиқаи вилояти Форс) буд, аз тахти шоҳӣ бенасиб мегардад. Куруши Кабир соли 550-и то милод худро ба ҷой бобояш Астиаг расман подшоҳи Мод эълон мекунад.<ref>Гафуров Б. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. — М., 1972. — С.73. Ин амали Куруши Кабир аз ҷониби подшоҳони Миср, Бобул, Ошур ва Юнон чун силсилаи навбатии ба тахт нишастани яке аз намояндагони силсилаи подшоҳони Мод пазируфта мешавад. Чуноне ки аз навиштаҷоти «Солномаи Набонид — Куруш» бармеояд, сипас ӯ хазинаи пурсарвати подшоҳони Модро аз пойтахти он Экбатан (Ҳамадон) ба вилояти Форс интиқол дода, ҳокимони миёнаҳоли кишварҳои хурди Парсумашу Аншанро аз фаромӯшхонаи рӯзгор ба арсаи таърихи башарият ҳидоят месозад.</ref><ref>Геродот. История. Кн.1. — М., 1972. — С. 177—178.</ref> Азбаски дар он рӯзгор муносибати давлати Мод бо Бохтар хеле хуб буд (дар ин бора Ктесий низ хабар додааст), аҷаб нест, ки дар ибтидои кор бохтариён бо Куруши Кабир наҷангида, ӯро ҳамчун вориси шоҳи Мод шинохта бошанд. Новобаста ба он, ки ҷараён ва ҷузъиёти Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказиро гирифтани Куруш маълум нест, як чиз мусаллам аст — тамоми ин минтақа ҳанӯз дар давраи ӯ ба ҳайати империяи Ҳахоманишиён дохил карда шуда буд. Дар ин бора катибаи порсии Доро (Дориюш) дар кӯҳи Беҳсутун равшану возеҳ шаҳодат медиҳад. Дар он дар байни кишварҳои тобеи форсҳо — Марғинон (Марв), Арея (Ҳирот), Бохтар, Хоразм, Суғд ва баъзеи дигар номбар шудаанд. Масъалаи дигари баҳснок кадом сол ба Осиёи Марказӣ ҳуҷум кардани Куруш мебошад. Муаррихони қадим соли дақиқи рух додани ин ҳодисаро нишон надодаанд. Онҳо дар ин бора маълумоти гуногун ва бо ҳам муқобил дода, се вақтро номбар кардаанд: 1) баъди Модро ишғол кардани Бобул, яъне байни солҳои 539-530-и то мелод. Муҳаққиқони муосир низ ба се гурӯҳ тақсим шуда, яке аз ин санаҳоро дастгирӣ мекунанд. Масалан, яке аз олимони маъруфи ин соҳа М. А. Дандамаев ҷонибдори таърихи дуюм буда, ин ҳодисаро байни солҳои 545 — 539-и мелод медонад.<ref>Дар ин бора ба таври муфассал дар асарҳои зерин сухан рафтааст: Дандамаев М. И. Иран при первых Ахменидах. — М.. 1963. — С.102-110; Дьяконов И. М. История Мидии. — М.-Л., 1956. — С.18-19.</ref> === Ҷанги зидди Бобул === Мутаассифона, ягон далели қотее вуҷуд надорад, то ба мо имконият диҳад, ки ба яке аз санаҳои зикршуда бартарӣ диҳем. Бо вуҷуди ин, ба назар чунин мерасад, ки ин ҳодиса бояд то ҳуҷуми Куруш ба Бобул (соли 539-и то мелод) рух дода бошад. Ба ақидаи олимони муосир, дар байни муаррихони Юнони қадим ахбори Ҳеродот аз ҳама боэътимодтар мебошад. Аз рӯйи маълумоти ӯ, ин ҳодиса баъди Лидияро ишғол кардани Куруш руҳ додааст. Ба қавли Ҳеродот вақте ки Гарпаг шаҳрҳои Осиёи Хурдро забт мекард, Куруш тамоми кишварҳои Осиёро пайи ҳам ишғол намуда, танҳо баъди ин ба Бобул ҳуҷум кард. Шояд як сабаби ихтилофи назари муаррихони Юнони қадим дар ин масъала аз он иборат бошад, ки баъзе кишварҳои Эрони Шарқӣ ба мисли Гиркания ва Порт то забти Мод ва бевосита баъди ин ҳодиса ихтиёран ба Куруш тобеъ шуданд. Агар баъзе мамлакатҳои дигари Осиёи Марказӣ ба онҳо пайравӣ карда бошанд, аҷабе нест. Яъне ин ҳодиса ҳанӯз пеш аз забти Лидия сар шуда, эҳтимол якчанд марҳаларо дар бар мегирифт. Аз гуфтаҳои Ҳеродот ва дигар муаррихони қадим як чиз то андозае аён мегардад: дар ин минтақа ҷангҳои калон рух надода буданд ва аз ҷониби дигар, ин муаррихон дар бораи ҳодисаҳои дар ин минтақаи дурдасти шарқӣ бавуқӯъпайваста маълумоти дақиқ надоштанд. Баъди ишғол кардани Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ дар сари роҳи Куруш барои ҳукмрони чаконӣ мутамаддини давр шудан Бобул меистод. Он тараққикардатарин мамлакати минтақа, маркази маданият ва тиҷорат буд. Ишғол кардани ин давлат барои Порсҳо ҳам аҳамияти сиёсӣ-ҳарбӣ ва ҳам иқтисодӣ-фарҳангӣ дошт. Дар арафаи ҳуҷуми Куруш вазъияти дохилии Бобул ба манфиати шоҳи он Набонид набуд. Тоҷирон, ки дар Бобул нуфузи калон доштанд, барои ба дасти Порсҳо афтидани роҳҳои савдои Осиёи Хурд, рӯҳониёни мазҳаби бонуфузи худои Мардук барои таъқиб шуданашон, яҳудиёни асир ва тобеъ барои маҷбурӣ ба ин ҷо муҳоҷир гардиданашон аз Набонид норозӣ буданд. Куруш аз вазъияти дохилии Бобул огоҳ буд ва кӯшиш мекард аз он барои тасарруфи ин кишвар ҳаддалимкон истифода бурда, иқдомҳои муайяни сиёсӣ-дипломатиро ба кор барад. Аммо вазъияти баамаломада маънои онро надошт, ки тақдири Бобул аллакай пеш аз ҳуҷуми Куруш ҳал шуда бошад. Набояд фаромӯш кард, ки дар ҳама гуна муноқиша нақши ҳалкунандаро иқтидори ҳарбии тарафҳои муқобил мебозад. Куруш ин ҳақиқатро хуб медонист.<ref>Дар ин бора ба таври муфассал дар асарҳои зерин сухан рафтааст: Дандамаев М. И. Иран при первых Ахменидах. — М., 1963. — С.102-110; Дьяконов И. М. История Мидии. — М.-Л., 1956. — С.18- 19.</ref> Аз ҳамин сабаб ӯ барои ба Бобул ҳуҷум кардан хуб тайёрӣ дид. Лидия, Эрони Шарқӣ ва Осиёи Марказиро ишғол карда, ақибгоҳи худро мустаҳкам намуд ва неруи ин кишварҳоро барои пурқувват кардани лашкари худ истифода бурд. Баҳори соли 539-и то мелод лашкари Куруш ба хоки марзи Бобул дохил шуд. Ӯ ҳангоми лашкаркашию кишваркушоиҳо ба сӯйи Бобули овозадору мағлубнопазир аз деворҳои устувор ва истеҳкоми ҳарбии муъҷизаосои ин шаҳр басо андеша дошт. Мувофиқи маълумоти Ҳеродот, шаҳри мураббаъасосро девору бурҷҳои мудофиавии бузурге иҳота мекард, ки давродаври он чаҳорсаду ҳаштод стадий (тақрибан 80 км) меомад. Деворҳои муҳташами Бобул панҷоҳ оринҷ паҳноӣ ва дусад оринҷ баландӣ доштанд.(Оринҷ — ченаки дарозӣ, ки тақрибан ба 0,4 метр баробар аст.) Ва аз болои ин деворҳои паҳни бо манораҳои дидбонӣ иҳоташуда ду аробаи чораспа бемалол рафтуо мекард. Дар давродаври шаҳр сад дарвозаи ғафси мисин устувор буд, ки онҳоро бо зарби даҳҳо манҷаниқ рахна задан имкон надошт. Вале ин деворҳои устувору дарвозаҳои бузурги рахнанопазир дар назди азму иродаи кишваркушоиҳои Куруши Кабир ва макри сарлашкари ӯ Гобрия дер напойид. Дар ҳоле, ки Валтасар — писари шоҳи Бобул Набонид аз устувории деворҳои шаҳр хотирҷамъона машғули айшу ишрат ва майнӯшӣ буд, дарвозаҳои Бобулро ҷосусони зархарид (ба қавле коҳинони ибодатхонаи Эсағил) ба рӯйи лашкари Куруш кушодаанд. Дар тӯли чанд соат саросари шаҳр ва қасри бошукӯҳи шоҳаншоҳ забт гардид ва ҳомии шаҳр Валтасари сархушро басо осон ғофилгир намуданд.<ref name="ReferenceA">Маспоро. Древняя история народов Востока. — М., 1911. — С.681.</ref> Муҳорибаи ҳалкунанда моҳи августи ҳамон сол дар назди шаҳри Описа дар соҳили Даҷла ба амал омад. Ба лашкари Бобул писари шоҳ Набонид Белшарусур сарварӣ мекард. Дар муҳорибаи баамаломада форсҳо лашкари бобулиҳоро шикаст дода, пурра ғалаба карданд. 10-уми октябри ҳамон сол Гобрия бе ҷанг шаҳри Сиппар ва баъди ду рӯз Бобулро ишғол кард. 29-уми октябр Куруши Кабир ботантана вориди Бобул шуд. Набонид асир афтод, аммо Куруш ӯро ҷазо надода, афв кард. Вале писари ӯ Белшарусур ба қатл расонида шуд. Тавре ки мебинем, Куруш дар ҳолатҳои зарурӣ нисбат ба душманони оштинопазир қатъият ва устуворӣ зоҳир мекард. Баъди Бобулро гирифтан Куруш як қатор амалҳои сиёсӣ-дипломатиро иҷро кард, ки барои мустаҳкам кардани ҳокимияти Порсҳо дар Бобул равона шуда буданд. Ӯ маъбади асосии Бобул Эсагиларо барқарор намуда, ба худои Мардук қурбонӣ кард ва ҳуқуқу имтиёзҳои рӯҳониёни ин худоро аз нав ба онҳо баргардонд. Ӯ эъломия интишор карда, ба ҳамаи халқҳо ҳуқуқ ва озодӣ дод, яҳудиёнро иҷозат дод ба ватани худ ва ё ба ҳар куҷое, ки хоҳанд, рафта зиндагӣ кунанд. Подшоҳии Бобул ва сохти маъмурӣ-идоравии онро тағйир надод. Ин ва дигар чорабиниҳои Куруш аз ҷониби сокинони Бобул хуш пазируфта шуда, мавқеи ӯро дар минтақа мустаҳкам намуданд.<ref name="ReferenceA"/> Баъди Бобулро гирифтани Куруш Финикия ва Фаластин ихтиёрӣ ба итоати ӯ даромаданд. Акнун дар дасти Куруш Бобул ва тамоми Шарқи Баҳримиёназамин буд. Навбат ба ягона давлати тавонои минтақа — Миср буд, ки форсҳо онро забт накарда буданд. Ҳамаи муҳаққиқон комилан дуруст таъкид кардаанд, ки Куруш, бешубҳа, ният дошт ба Миср ҳамла намояд. Аммо бар хилофи чашмдошти ҳамзамонони Куруш ва олимони муосир ӯ ин корро ба таъхир гузошт. Нотинҷиҳои сарҳади қисми шимолу шарқии давлати Форс ва пай дар пай тохтутоз намудани қабилаи массагетҳо, ки аз итоати Куруш берун буданд, ӯро водор мекард, ки қасди лашкаркашиашро мавқуф гузорад. Аз ин рӯ, Куруши Кабир ба Миср, ки рақиби ягонааш буд, ҳуҷум накард ва ба ҷойи худ писараш Камбуҷияро ба тахти шоҳии Бобул нишонда, тобистони соли 530-и то милод дубора роҳи сарзамини Осиёи Марказиро пеш гирифт. Ӯ бо фавҷи сипоҳиёни бешумор, ки аз ҳар қавму миллат гирд омада буданд, ҳадафи пойдор намудани сарҳад ва шикастани урдуи массагетҳоро дошт. Ба назар чунин мерасад, ки агар массагетҳо ба бехатарии қисмати шимолу шарқии империя ҷиддӣ таҳдид намекарданд, Куруш чунин роҳи дурударозро тай карда, бар зидди онҳо ба ҷанг намерафт. Дар ҳар сурат ӯ ин корро кард ва дар бораи ин ҳуҷум Ҳеродот ва дигар муаррихони Юнони қадим маълумот додаанд. Ривояти Ҳеродотро дар бораи ин ҷанг бисёр муҳаққиқони муосир дар мақолаву китобҳои худ овардаанд ва гумон мекунам ҳоҷат ба такрори он нест. Таърихшиносони муосир дуруст қайд кардаанд, ки дар нақли Ҳеродот воқеият бо ҷомаи хаёлот ва бадеият оро дода шудааст.<ref>Ниг. Геродот. История. Кн. I. — С.178-201; Дандамаев М. А. Политическая история Ахеменидской державы. — М., 1985. — С. 32-52.</ref> === Футуҳоти Куруш дар Осиёи Миёна === Пас аз фатҳи Лидия (547—546 п.м.), кишвари Бобулро ([[Вавилон]] — заб. [[лотинӣ]]), забт намудааст. Аввалин [[Эъломияи Ҳуқуқи Башар]]ро Куруши Кабир соли 539 п.м. баъди ишғол намудани Бобул эълон кардааст.([[Устувонаи Куруш]]). Метавон тахмин кард, ки ба Куруши II фатҳи [[Порт]], [[Бохтар]], [[Хоразм]], [[Суғд]] ва кадом як қисмати сакоиҳо, яқинан сакоиҳои ҳавмаварга, муяссар гардидааст. Бунёди шаҳри Кирополро ба Куруш нисбат медиҳанд, яъне то [[Фарғона]] расидани ҳудуди Давлати Ҳахоманиширо тасдиқ мекунанд.<ref>Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Китоби 1. — Душанбе, 2008, — с. 74</ref> Дар соли 539 пеш аз милод Куруш Бобулро сарнагун карда ба қасди истилои [[Миср]] афтод. Аммо вазъияти сарҳади шимолу шарқии давлат, яъне Осиёи Миёна ӯро доимо ба ташвиш андохта, ба сафари Миср монеъ мешуд. Ниҳоят ӯ дубора ба сӯи Осиёи Миёна ҳаракат кард, то хавфи ақибгоҳи худро бартараф намояд. === Куруш ва Томирис === {{Асосӣ|Малика Томирис}} [[Акс:Tomb of Cyrus the Great animated.gif|200px|thumb|Мақбараи Куруши II Кабир дар шаҳри бостонии Посаргод]] Аз қавли [[Ҳеродот]] чунин ба назар мерасад, ки массагетҳо дар сарзаминҳои байни баҳрҳои Каспий ва Арал ва дар атрофи он зиндагӣ мекарданд. Пеш аз омадани Куруш онҳо ба қаламрави империяи ӯ, ба минтақаҳои муқиминишини [[Порт]], Гиркания ва ноҳияҳои ҳамҷавор ҳуҷум карда, шаҳру деҳаҳои онро талаву тороҷ намуданд. Эҳтимол, ба ҳамин сабаб Куруш маҷбур шуд ба ин минтақа лашкар кашад. Массагетҳо аз ин бохабар шуда, қафо нишастанд ва ба даштҳои паҳновари худ рафтанд. Ин усули дӯстдоштаи ҷангии саҳронишинон буд. Онҳо ба ин восита душманро дар саҳроҳои беоб сарсону саргардон ва хаста намуда, ногаҳон ба ҳуҷум мегузаштанд. Вақте ки Куруш ба сарҳади сарзамини массагетҳо расид, байни намояндагони тарафайн музокира баргузор шуд. Дар навиштаҳои [[Ҳеродот]], маликаи массагетҳо зане буд [[Томирис]] ном, ки баъди марги шавҳараш ба ҷойи ӯ сарварӣ мекард. Томирис ба Куруш мегӯяд, ки ба кишвари мо тамаъ накун ва ба ватани худат баргашта рав. Вақте ки Куруш ба назди малика хостгоронро мефиристад, Томирис ӯро айбдор мекунад, ки ӯ бо ин роҳ мехоҳад соҳиби мамлакати массагетҳо шавад. Аз ин гуфтаҳо бармеояд, ки эҳтимол Куруш аз массагетҳо талаб кард, ки пурра ба ӯ тобеъ шаванд, аммо ҷавоби рад гирифт. Тавре ки мебинем, Куруш ҳамеша пеш аз сар кардани ҷанг кӯшиш мекард бо воситаҳои дипломатӣ, яъне музокира муноқишаро бартараф созад. Баъди натиҷаи дилхоҳ надодани гуфтушунид Куруш бо дарбориёнаш машварат ороста, ба қароре меоянд, ки ба сарзамини массагетҳо дохил шуда, бо онҳо задухӯрд намоянд. Куруш бо фавҷи сарбозони сершумор ҷониби рӯди Аракс омада, бар зидди массагетҳо ҷанги ошкороро сар мекунад; барои убур намудани сарбозон ӯ аз болои дарё пулҳо месозад, дар рӯйи киштиҳо барои убур намудани ҷанговарон бурҷ мегузорад. Вақте ки Куруш машғули ин корҳо буд, Томирис сӯяш қосиде фиристод бо пайғоми зерин: {{аввали иқтибос}}«Даст бикаш, шоҳи [[Сарзамини Мод|Модҳо]] аз коре ки ба он саргардонӣ; охир ту намедонӣ, ки кори пешгирифтаат бо некӣ анҷом хоҳад ёфт ё на. Боз ист ва дар сари умматони хеш подшоҳӣ бикун, ба подшоҳии мо низ халал марасон, то машғули кори хеш бошем»{{охири иқтибос|сарчашма=Геродот. История. Кн. I. — С. 205—206}}. Вале Куруш суханони Томирисро гӯш накард ва бо лашкараш аз дарёи Аракс (Амударё) гузашта, массагетҳоро дунболгирӣ кард. Дар муҳорибаи якум бо дастаҳои пешгарди массагетҳо форсҳо ғалаба карданд. Дар ин задухӯрд писари маликаи массагетҳо ҳалок гардид. Томирис ҳамаи неруҳои ҷангиашро гирд оварда, ба Куруш ҳамла намуд. Ба ман чунин менамояд, ки ин муҳориба аз тамоми ҷангҳое, ки барбариҳо (массагетҳо) то ин дам ба сар бурда буданд, шадидтаринаш будааст. Аз рӯйи шунидам, ҷанг ин тариқа рух додааст: аввал ҳар ду қӯшун аз масофаи дуртар истода ба якдигар аз камон тир андохтаанд, сипас, вақте ки тири камон тамом шудааст, ба ҷанги тан ба тан гузашта, найзаву шамшерзанӣ кардаанд. Қӯшунҳо муддати дуру дароз бо ҳам муқобил истода, ҳеч яке аз тарафҳо рӯ ба гурез наниҳодааст. Ниҳоят, массагетҳо ғалаба ба даст овардаанд. Бештарин қисмати қӯшуни Форс дар майдони ҷанг нобуд гардида, худи Куруш ҳам кушта шудааст. Ӯ бисту ҳашт сол подшоҳӣ карда буд. Томирис машкеро пур аз хуни одамӣ кард ва амр дод, ки аз байни мақтулон ҷасади Курушро пайдо намоянд. Баъди ёфтан ӯ сари Курушро ба машки пурхуне ғӯтонида, бо таҳқир гуфт: {{аввали иқтибос}}«Ҳарчанд мебинам, ки дар муҳориба бар ту ғолиб омадам, вале ту бар дӯшам бори гарони андуҳро гузоштӣ, бо макр писарамро аз ман рабудӣ ва акнун туро аз хун сер хоҳам кард, чуноне ки бароят таҳдид намуда будам».{{охири иқтибос|сарчашма=Геродот. История. Кн. I. — С. 205—206}}<ref>Геродот. История. Кн. I. — С. 205—206</ref> Ин ривоят то чӣ андоза ба ҳақиқат наздик аст, маълум нест. Ҳукмрони [[сакои]]ҳо (масагетҳо — юнонӣ) [[Малика Томирис|Томирис]] бар хилофи чашмдошт, аз ҳамлаи душман наҳаросид, навиштааст муаррих Юстин. Томирис Курушро бо ҳила аз дунболи худ ба тангнои кӯҳ кашид, ки пешакӣ дар камарҳои он сарбозони худро ба камин нишонда буд. Томирис дар ин ҷо қӯшуни 200 000-нафараи форсро ҳамроҳи подшоҳашон маҳв намуд. Малика амр кард, ки сари буридаи Курушро ба машки бо хуни одамӣ пуркардашуда андозанд ва худ бо чунин суханон бераҳмии ӯро маҳкум намуд: «Инак сер шав аз хуне, ки ту ҳамеша ташнаи он будӣ ва ҳеч гоҳ аз он сер намешудӣ». Ин муҳорибаи таърихӣ ва бохти Куруш соли 530 пеш аз милод рӯй додааст. (Юстин, I, 8, 1-13).<ref>Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Китоби 1. — Душанбе, 2008, — с. 76</ref> Албатта, Куруши Кабир аз забткомону ҷаҳонкушоёну қудратталабоне мисли Чингиз, Темур ва ҳатто Искандари Мақдунӣ ва лашкаркашони араб тафовути куллӣ ва ҷиддӣ дошт. Ӯ ҳеч гоҳ ба қатли ом роҳ намедод, дар ҳамон давраҳои аввали инкишофи тамаддуни башарӣ риояи [[ҳуқуқи инсон]] ва адолату инсофро аз ҷумлаи аслҳои давлатдорӣ медонист. Эъломияи ӯ аз дурандешӣ ва хирадмандиаш гувоҳӣ медиҳад. Ӯ бунёдгузори давлати нахустини муназзам ва мутамаддини инсонӣ буд. Ба ҳар ҳол, аз сабақи мусбате, ки Куруш дошт, бояд ибрат гирифт, Ӯ ориёие буд, ки озодиро беҳтар аз ҳама чиз медонист ва душманони асиргирифтаашро ба [[ғулом]] табдил намедод. Муаррихони юнонӣ шаҳодат медиҳанд, ки ҷасади Курушро баъди як соли маргаш писараш Камбуҷия бо баҳои гароне харида, дар вилояти Форс, дар шаҳри Посоргод (пойтахти нахустини [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиҳо]]) дафн мекунад. [[Мақбара|Мақбараи]] Куруши Кабир то кунун чун нишонае аз он рӯзҳои куҳан пурра ва беосеб маҳфуз мондааст. Искандари Мақдунӣ ба сари қабри Куруш дар Посоргод ду маротиба рафта буд ва ин ҳодиса дар сарчашмаҳо зикр гардидааст. Ҳамин тавр, ҷанги Куруш бо [[сакои]]ҳо (масагетҳо — юнонӣ) ба таври фоҷиавӣ ба анҷом расид. Дар бораи ҳодисаҳои баъди ин муҳориба рухдода ягон хел маълумот нест. Мо намедонем, ки массагетҳо аз ин ғалабаи худ чӣ манфиат ба даст оварданд. Камбуҷия, ки баъди марги падараш ба тахти шоҳаншоҳӣ нишаст, дар ин минтақа ягон хел амалиёти ҳарбӣ бар зидди массагетҳо нагузарондааст. Эҳтимол баъди ин муҳорибаи хунин, ки дар он массагетҳо низ бояд талафоти калон дода бошанд, байни тарафҳо сулҳ ва аҳдномаи ба якдигар ҳуҷум накардан баста шуд.<ref>Хрестоматия по истории древнего Востока. — М., 1963. — С. 353—354.</ref> Дар бораи ҷанги Куруш бо [[сакои]]ҳо (масагетҳо — юнонӣ) ҳанӯз дар давраи қадим ривоятҳои зиёд ва гуногун пайдо шуда буданд. Имрӯз ҳам дар тамоми мақола ва рисолаҳои ба таърихи давлати Ҳахоманишӣ бахшидашуда ин ҷанг батафсил таҳлил шудааст. Бояд дар назар дошт, ки сабаби шуҳрати ин ҷанг танҳо дар марги фоҷиавии Куруш буд. Подшоҳи ҷаҳонгир, ки то ин муҳориба чандин кишварҳои зӯру тавоноро тасхир карда, ҳеч шикасте надида буд, дар муҳориба бо як қабилаи саҳронишин ба ҳалокат расид. Ин гуна фарҷомро ҳеч кас мунтазир набуд. Аммо аз лиҳози сиёсӣ-ҳарбӣ ин ҷанг барои давлати пурзӯри Ҳахоманишӣ ягон оқибати фоҷиавӣ ва ҳатто ҷиддӣ надошт. Баъди ин муҳориба массагетҳо ягон бор ҳам ба қаламрави Ҳахоманишиён ҳуҷум накарданд. Манзур аз ин суханон он аст, ки мо набояд ба ин ҷанг аз будаш зиёд баҳо диҳем. Дар мавриди шахсияти Куруш бояд ёдовар шавем, ки ҳамзамонони ӯ ба фаъолияти сиёсию ҳарбиаш баҳои баланд додаанд. Беҳуда нест, ки рӯҳониёни Бобул ӯро фиристодаи худованд Мардук, яҳудиён фиристодаи худованд Яҳво ва юнониён сиёсатмадори бузург номидаанд. Олимони муосир дар бораи ӯ ҷилд-ҷилд асарҳо офаридаанд. Албатта, мо набояд хидмати шахсиятҳои таърихиро аз будаш зиёд карда, ба иғроқ роҳ диҳем. Аммо Куруш, бе муболиға, ба ҳама гуна бузургдошт сазовор аст. Барои тасдиқи ин фикр мо аз фаъолияти ӯ метавонем мисолҳои зиёд орем, аммо бо чанд мисол иктифо меварзем. Баъзе муаррихон сабаби ба осонӣ шикаст ёфтани Бобулро аз сиёсати яктарафаи шоҳи Бобул Набонид, афзудани ихтилофоти дохилӣ ва норозигии рӯҳониёни кишвар медонанд. Шоҳони Бобулу Ошур ба намояндагони миллатҳои зердаст зулму ҷафои беадад намуда, эътиқоди динӣ ва ибодатхонаҳояшонро поймолу ғорат менамуданд. Барои мисол намунаеро аз катибаи шоҳи Ошур Насирбол меорем, то сиёсати бебақои ин давлати абарқудрат ва иллатҳои зуд шикаст хӯрдани он аён гардад: «Ба фармудаи Ошур ва Иштор, худоёни бузург, ки ҳомиёни ман ҳастанд, бо лашкариён ва аробаҳои ҷангии худ ба шаҳри Гиною ҳамла бурдам ва онро ба як зарби шадид тасарруф кардам. Шашсад ҳазор нафар аз ҷангиёни душманро бедиранг сар буридам. Се ҳазор асирро зинда туъмаи оташ сохтам ва ҳатто якеро боқӣ нагузоштам, то ба гаравгонӣ равад. Ҳокими шаҳрро ба дасти худам зинда пӯст кандам ва пӯсташро ба девори шаҳр овехтам ва аз он ҷо ба сӯйи шаҳри Тилло равон шудам. Мардуми ин шаҳр аз дари аҷзу илтиҷо дарнаёмаданд ва таслими ман нашуданд. Лоҷарам ба шаҳрашон юриш будам ва онро гушуда ва 30 ҳазор нафарро аз дами тег гузарондам. Бисёр нафаронро дар оташ кабоб кардам ва асирони бешуморро дасту ангушту бинӣ буридам ва ҳазорон чашм аз коса ва ҳазорон забон аз даҳон берун кашидам. Аз ҷасади куштагон пуштаҳо сохтам ва сарҳои бурида ба тоқҳои шаҳр овехтам».<ref>Ҷаҳониён Ардашер. Дини Ҳахоманишиён. — Теҳрон, озари 1349, саҳафоти мухталиф.</ref> === Сиёсат ва давлатдории Куруш === [[File:Persepolis 5.JPG|мини|267x267пкс|thumb|[[Барелйеф]]- ҷанговарони порс дар шаҳри қадимаи Посаргод]] Аммо Куруши Кабир сиёсати оқилонаи давлатдориро пеш гирифта, эътиқоду ақоид ва дини миллатҳои ғайрро эҳтиром мегузошт. Ӯ ба ҳар кишваре, ки мерафт, худоёни мазҳабҳои мухталифро ба расмият мешинохт, худро ҷонишини қонунии подшоҳони бумӣ эълон медошт ва аз рӯйи расму русуми онҳо подшоҳиро мепазируфт. Беҳуда нест, ки рӯҳониёни Бобул ӯро ҳамчун писари худои олитабори бобулиён Мардук муаррифӣ намуда, ба тахти шоҳӣ нишастанашро бо хушнудии тамом истиқбол намуда буданд. Ба ибораи имрӯз, сиёсати давлатдории Куруши Кабир 2500 сол аз ин муқаддам ба тарзи давлатдории дунявӣ асос ёфта буд. Шояд яке аз сабабҳои шуҳрати ҷаҳонӣ ёфтану империяи абарқудрати замони худ шудани давлати Форс дар пеш бурдани ҳамин сиёсати давлатдории дунявӣ нуҳуфта бошад. Дар айни ҳол бояд зикр намуд, ки Куруши Кабир зимни сиёсати давлатдорӣ ва тарзи дунявии тафаккур ҳадафҳои кишваркушоӣ ва густариш додани иқтидори рӯзафзуни империяи Форсро пеш мебурд. Ба қавли муаррихони аҳди қадиму ҷадид, Куруши Кабир қабл аз ҳуҷум ба [[Бобил]] дар симои тоҷирон, рӯҳониёни мазҳабҳои гуногун ва дастаи ҷосусони давлатӣ тарғиботчиёни сиёсати худро ба он ҷо интиқол дода, намояндагони миллату мазҳабҳои азияткашидаро қаблан ба империяи [[Ҳахоманишиён]] дилгарм месохт. Куруши Кабир алалхусус нисбат ба миллати банӣ Исроил, ки аз замони Бухтуннаср дар асорати давлати Бобил буд, меҳрубонӣ ва инояти зиёде кардааст. Ӯ ашёҳои гаронбаҳо ва зарфиёти тилоиву нуқрагинро, ки ҳангоми хароб намудани маъбади яҳудиён дар Байтулмуқаддас ғорат шуда буд, ба ибодатхонаи яҳудиён бозгардонд. Гузашта аз ин, бо иҷозаи Куруш беш аз 42 ҳазор нафар [[яҳудӣ]], аз ҷумла, 7 ҳазор [[ғулом|ғуломону]] каниз барои таъмиру таҷдиди маъбадҳои [[Байтулмуқаддас]] раҳсипор шуданд. Аз ин ҷост, ки эҳтироми паёмбарони бани Исроил ба Куруш хеле зиёд буда, номи ӯ дар китоби муқаддаси онҳо зикр шудааст. Куруши Кабир дар айни ҳол маъбадҳои [[Бобил|Бобулистон,]] Ошур ва [[Элом|Эломро]] таъмир намуда, ба онҳо назру ниёз ва қурбониҳои зиёде нисор месохт, халқиятҳои мухталифро барои баргаштан ба ватани аслиашон рухсат медод. Вале бо вуҷуди ҳамаи ин ҷавҳари зӯроваронаи империяи Ҳахоманишиён ва сиёсати бузургдавлатии онҳо боқӣ мемонд. Вақте ки Куруши Кабир соли 539-и то мелод шаҳри Бобул — пойтахти давлати муқтадири Бобулистонро фатҳ кард, бар хилофи шоҳони аҳди бостон, ки маъмулан ба куштору ғорат мепардохтанд, эъломияе интишор сохт, ки дар он ҳифзи ҷону мол ва озодии эътиқоди динии шаҳрвандон кафолат дода мешуд. == Нигаред низ == * [[Дарвозаи Куруш]] * [[Катибаи Бесутун]] * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{commons|Cyrus II of Persia}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] 63l745tn71y2pw6v1fwznrzbd0k91hq 14 53272 1474309 1381165 2026-05-31T07:10:37Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474309 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Ҳунари исломӣ]] [[Гурӯҳ:Тамаддуни исломӣ]] [[Гурӯҳ:Улуми исломӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] gkas3f5udnq9clr5bas64kqudglz5ag 1474310 1474309 2026-05-31T07:11:15Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Осиё]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474310 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Ҳунари исломӣ]] [[Гурӯҳ:Тамаддуни исломӣ]] [[Гурӯҳ:Улуми исломӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Осиё]] a0xdsnw34oknbg014j7c2v1oudb0yg0 0 62537 1474331 1429592 2026-05-31T08:01:35Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474331 wikitext text/x-wiki {{Ҳамномҳо|Абдуллоҳхон (Ҳамномҳо)|Абдуллоҳхон}} '''Масҷиди Абдуллоҳхон''' — ёдгории меъмории мансуб ба садаи XVI, масҷиди ҷомеи деҳаи Навгилеми [[ноҳияи Исфара]]. Масҷид дар замони хони Шайбонӣ Абдуллоҳхон (1557—1599) соли 1585 сохта шудааст. Соли 1909 дар саҳни ҳавлии масҷид аз хишти пухта Саид Алибой ном шахс манорае бунёд намуд. Масҷиди Абдуллоҳхон гунбаздор аст. Дарозии бино 20,2 м, мавзеи марказии он 10,47 м, қанотҳо 15, 15 — 18,65 м, баландии равоқ 9м-ро ташкил медиҳад. Меҳроби паҷтаркаи масҷид ҳошияҳои музайян ва бурҷҳои гаҷкорӣ дорад. Тоқи қисми шарқӣ чун роҳрав истифода шуда, пештоқро бо бинои марказии гунбаздор мепайваст. Гунбази куррашакл болои устувонаи на он қадар баланд бунёд ёфтааст. Масҷид намотоқи умқӣ дошта, бари он 10,7 м аст ва дорои нақшу нигори рангаву катибаҳои кӯфӣ ва хиштҳои зебо мебошад. Тоқи намо дар ҳошияҳояш ба усули «гиреҳ» оро дода шудааст. Нақшҳои ҳамаи қисмҳои чӯби шифт ва сарсутунҳо рангҳои сурх, сабз ва кабуд доранд. Тибқи шаҳодати калонсолон дар мадраса мударрисон Домулло Мирабдулло, Мулло Маҳмудхӯҷа, Мулло Соҳиб, Мирзоабдулло, Муҳаммадҷони Махдум ва мутаваллиҳо Мулло Поччохӯҷа, Мулло Нуруллохӯҷа ба таълиму тадриси толибилмон пардохтаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат қарор дорад. Ба истиқболи 1100-солагии давлати Сомониён Масҷид ҳамчун иншооти ҷашнӣ пурра таъмиру тармим ва эҳё гардид.<ref>{{Cite web |url=http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |title=Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии “Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот” |accessdate=2015-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421164000/http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |archivedate=2016-04-21 }}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара]] o8nb94ep35mezgkkvl29unx48e4gtjm 0 62538 1474340 1308267 2026-05-31T08:12:26Z Шухрат Саъдиев 5132 1474340 wikitext text/x-wiki '''Масҷиди Тӯхтақул''' — ёдгории меъморӣ дар маҳаллаи Тӯхтақули [[ноҳияи Исфара]]. [[Масҷид]] авали [[асри XIX]] сохта шудааст. Масҷид аз ибодатхона в аду айвони алоҳида таркиб ёфта, аз қабили масҷидҳои одисохт аст. Биноҳои асосии масҷид росткунҷа, дар қисми шимолӣ ва шарқиаш [[айвон]]ҳои алоҳидаи кушода воқеанд. Айвони қисми шарқиаш асосист ва қаторсутун дорад. Айвони уқисми шимолиаш пешайвони хурде дошта, дусутуна аст. Аз қисми шарқӣ ва шимолии бинои зимистонаи масҷид ду даромадгоҳ гузоштаанд. Дар мобайни даромадгоҳҳо тоқҳо воқеанд. Девори қисми ғарбӣ ҳафт тоқ ва [[меҳроб]], девори қисми ҷанубӣ се тоқ дорад. Даруну беруни бино бо коҳгид андова шуда, унсури ороишӣ надоранд. Ду сутуни кандакории масҷид шифти болорро ба шаш сақфчаи мураббаъ тақсим мекунад. Ороиши кандакории сутунҳои даруни масҷид сода ва бурриши пойсутунҳову бошаҳо оддианд. [[Сутун]]ҳои [[айвон]] бошукӯҳтаранд, қатори пеши онҳо аз пойсутунҳои бо услуби кӯзагӣ кандакоришуда иборатанд, ки мадохилу бошаҳо доранд. Шифти айвонҳо ва [[масҷид]] бе нақшу нигоранд, қисмҳои чӯбии сақфҳо, болорҳо, бошаҳо ва рафҳоро бо хомандова пӯшидаанд. Ба такмил нарасидани ороиши музайян ва нақшу нигор хоси масҷидҳои шимоли Тоҷикистон дар авали [[садаи XX]] аст. Масҷид аз тарафи намозгузорону аҳли маҳалла солҳои 90-уми садаи XX такмил ёфтааст.<ref>{{Cite web |url=http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |title=Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии “Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот” |accessdate=2015-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421164000/http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |archivedate=2016-04-21 }}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара]] b56n8e9qf2v2sz3o0ck7knl7sjiss1t 0 62539 1474339 1308266 2026-05-31T08:09:56Z Шухрат Саъдиев 5132 1474339 wikitext text/x-wiki [[Акс:Tea house wood column.JPG|thumb|[[Сутун]]и кандакоришуда]] '''Масҷиди Сариҳисор''' — ёдгории меъморӣ дар деҳаи Чоркӯҳи [[ноҳияи Исфара]] аст. Сақфи масҷид ба ду кодок ҷудо шудааст, ки ин усули пӯшиш хоси ҳунари устоҳои маҳаллист. Сутун, сарсутуни муқарнас ва пойсутуни кандакорӣ дорад. Рӯйи қисми «кӯзагӣ»-и он варақаҳои баргшакли мадохилкандаанд. Танаи сутун ҳаштқирраи маҳрутист. Тоқҳои деворҳо дусинҷа оро ёфтаанд. Девори шимолӣ 7 тоқи пур аз ороиш ва ҳамчунин девори шарқӣ низ 3 тоқ дорад. Лаболаби сақфи айвон ба шакли кайвон аст. Айвон ҳам меҳроб дорад. Аз ду паҳлӯи меҳроб чортоӣ тоқи ороишӣ гузоштаанд. Рӯйи нижвони айвон ва кайвони он бо нақшу нигори нимдоира оро ёфтааст. Рӯйи нижвон наълинҳои кандакорӣ намоёнанд, онҳо чун интиҳои болорҳои сақф вонамуд мешаванд. Аз болои нижвон нақши «занҷира» мегузарад. Чунин усули намои айвондор хоси иморатсозии Чоркӯҳ буда, дар тамоми биноҳои синҷӣ фаровон истифода шудааст. Ду сутуни дохили айвон кандакорист ва сутуни муқарнас дошта, ситорашакл аст. Сутунҳоро бар тахтасангҳо гузоштаанд. Масҷид аз рӯйи бандубаст ва баъзе ҷузъиёти сохти сақфаш диққатангез аст. Ҳавлии масҷид чашма ва ҳавзе дорад. == Манбаъ == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара]] edyaver4zqt0xgze7rmnhuyczp8wii2 0 62542 1474333 1308257 2026-05-31T08:03:46Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474333 wikitext text/x-wiki '''Масҷиди Мавлоно Сайид''' (Сутуни тофта) - ёдгории меъморӣ, масҷиди ҷомеи деҳаи Ворухи [[ноҳияи Исфара]]. Масҷид охири асри XIX сохта шудааст. Айвон дорад. Мувофиқи баъзе нишонаҳо масҷид нисбатан нав ва айвон муқаддамтар аст. Ибодатгоҳ шашболор ва вассабандист. Дар ду тарафи меҳроб тоқча сохтаанд. Девораи дусинҷаи шарқӣ шаш тоқ, девораи шимолӣ ду даромадгоҳ ва чор тоқи ороишӣ дорад. Даромадгоҳи девори шимоли айвонро бо масҷид мепайвандад. Ин девор боз ду равзан ва тоқе дорад. Дари дутабақаи масҷид кандакорӣ нашудааст. Айвон нӯҳболора буда, шаш сутун дорад. Сарсутуну пойсутунҳо гуногунанд. Масалан, танаи яке аз сутунҳои дами пеши айвон то нисф кандакорӣ буда, бошааш ба шакли хаймаи нӯгбурида аст. Сутуни дигар бо бошаи 16-қирраи аҳромшакли нижвондор ва танаи сеқисма фарқ мекунад. Бошаи сутуни дигари айвон 16-қирраву муқарнасӣ сеқабата мебошад. Танаи он торафт борик шуда бо нақши тофта музайян гаштааст. Нақш то пойсутун намерасад. Холигии байни тасмаи тофта бо нақши исломӣ кандакорӣ шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |title=Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии “Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот” |accessdate=2015-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421164000/http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |archivedate=2016-04-21 }}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара]] 2w1ts9pev80yx2q9sysl2qcbn0vqfsv 0 62543 1474332 1308255 2026-05-31T08:02:13Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474332 wikitext text/x-wiki '''Масҷиди Бурчак''' — ёдгории меъмории охири асри XIX дар шаҳри [[Истаравшан]]. Он масҷиди гузарӣ буда, аз хонақоҳ ва айвон иборат аст. Намои асосии масҷид бо нижвони ягона, айвон ва сутунҳои калламуқарнасӣ оро ёфтаанд. Дохилу беруни бино ва сақфи хонақоҳу айвон мунаққашанд. Нақшу нигори ҳандасии сақфҳо бо ранги сафед ниҳоят ҷаззоб ҳошиябандӣ шудааст. Арақаву сутунҳои калламуқарнас низ музайянанд. Сутунҳои масҷид ба усултӯи «кӯзагӣ» кандакорӣ шуда, нақши «мажохил» доранд ва ҳаштқирраанд. Асосои сутуни маркази айвон мармарист. Болои сутунҳо муаллақаҳои пурнақшу нигори салибшакл ҷойгузинанд. Тоқчаҳои деворҳои айвону хонақоҳ дорои ороишоти ҳандасист. Масҷиди Бурчак синҷбандист, деворҳои хонақоҳ дуҷабата ва айвон якқабата [[синҷ]] дорда. Сутунҳои ду паҳлӯи дарвозаи масҷид низ бо усули муқарнас мунаққаш шудаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.<ref>{{Cite web |url=http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |title=Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии “Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот” |accessdate=2015-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421164000/http://vfarhang.tj/index.php?view=data_links&link=pajuhishgohi_ilmi_tadkikotii_farhang_va_ittiloot |archivedate=2016-04-21 }}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Истаравшан]] pbuzukgmhaxriqm1t3w8pzqdhk6uaz3 0 94698 1474329 1308251 2026-05-31T07:59:46Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474329 wikitext text/x-wiki '''Маcҷиди ҷомеи Хонақоҳ''' — ёдгории меъмори дар [[деҳа]]и [[Хонақоҳ]]и дар [[Ноҳияи Ҳисор]] аст. == Таърих == Яке аз муридони Шайх Лутфуллоҳи Чустӣ (Хоҷаназар) пас аз қарор гирифтан дар деҳаи Хонақоҳи Кӯҳӣ барои пирашон [[масҷид]]е бино намуда будааст. Он шахс то охири умри хеш дар ин мавзеъ иқомат дошта, дар тарғибу ташаккули тариқати нақшбандия дар Ҳисори Шодмон саҳмгузорӣ мекунад. Шогирдони зиёдеро тарбия карда, дар ҳамин деҳа фавтидааст. Пас аз даргузашти ӯ масҷиди ба номи вай бино намудаи муридонаш дар қисми ҷан. бинои масҷиди ҷомеи имрӯза мавҷуд будааст, дар а.18 ва 19 шахси савобҷӯйе он масҷидро тармим ва ё аз нав сохта будааст, вале то ибт. а.20 аз он бинои масҷид нишоне намонда, сақфу равоқ ва гумбазми он фӯру мерезад. Тахминан дар байни с.1912-1913 бори саввум аз тарафи устоҳои гулдаст-Асад Абдулҳазири Ҳаким ва Муҳаммади Солим маҷиди барҳаво ва бо усули меъмории шарқӣ бино карда мешавад, ки нақшу нигори он ва кошинкориҳояш хеле назаррабо мебошанд. Дар бунёди ин иморат устоҳо ва ҳунармандони моҳир аз дигар гӯшаҳои вилоят низ таклиф шуда будаанд. Масалан, устои гачкор- Ҳусайни Афғон (аз деҳаи [[Искич]]), наққош ва хаттот – Домулло Муҳаммад (аз деҳаи Ҳисор) ва дигарон дар сохтмони ин масҷид саҳм гузоштаанд. Матнҳои сақфу девор ва сутунҳои он аз сабаби беназоратии ворисон ва ҳангоми ба анбори к-з табдил додани масҷид тӯли солҳои 1937-1971 дар таъсири обу ҳаво нисбатан хароб ва кӯр шудаанд. С.1994 тармими навбатии масҷид сурат гирифт. Пешдолон (айвон) бо девор маҳкам карда шуд. Сутунҳои онро аз самти шарқии он гузоштанд, пешдолон ва боми нав сохтанд. Тамоми дару девор ва сақфу меҳроби онро бо гаҷи кимиёвӣ (алибастер) рӯйкашу руйпӯш намуда, дар натиҷаи чунин «навсозӣ» ва «замонасозӣ» ба хотири ободонии асҷиди қадима «тешае бар решаи таърих» заданд. Дар сутуни байни хонақоҳ (саҳни дарунии масҷид) чунин навиштаҷоти тира ва ҷо-ҷо нохоно бо хатти настаълиқ ба чашм мерасанд: «Масҷиди Хонақоҳ аз дасти камина – усто Асад Абдулҳазири Ҳаким ва Муҳаммад Салим… соли 1333 (ҳиҷрӣ) буд, ки тамом ёфт. Тавре ки дида мешавад матнро устои аввала навиштааст. Қисми мобайнии ин навиштаҷот хароб гардидааст, ки хонданаш номумкин аст. Дар қисми ҷан. ш.–қӣ, дар саҳни масҷид як чанори куҳан мавҷуд аст. Биноҳои наве, ки дар сояи он сохта шудаанд, вазифаи таҳоратхона, амборхона, фароғатхона ва чойхонаро адо менамояд. Ҳамзамон бинои кумитаи маҳаллӣ ҳисобида мешавад. Ҳоло дар ин масҷид намозҳои идайн ва ҷумъа хонда мешавад, ки имомхатиби он Мулло Муҳаммадраҷаби Муҳаммадраҳим (аз деҳаи Шол) мебошад. С.2014 аз сабаби аз нав сохтани бинои масҷиди замонавӣ бинои масҷиди қадимаро ба пуррагӣ аз миён бардоштанд.<ref>Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 558ғ360</ref> ==Адабиёт== * С.Эшзода. Масҷиди ҷомеи Хонақоҳ, Дурдонаи Алмосӣ, Душанбе,2001. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] p085iohyu6im0yapty5hccb9qv6robx 0 94700 1474315 1352319 2026-05-31T07:26:55Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474315 wikitext text/x-wiki Маcҷиди марказии [[ноҳияи Ҳисор]] ба номи [[Муҳаммад]] (с) буда, дар қисми ҷанубии шаҳри [[Ҳисор]], дар маҳаллаи Белайдӯз ҷой гирифтааст. Масҷид соли 1991 дари худро ба муъминон боз намудааст. Масҷид хеле калону пуршукӯҳ буда, бо айвону долонҳои худ то 5000 намозгузорро ҷой дода метавонад ва ҳангоми амри маъруфу наҳйи мункар, мавъиза, ниёиш ва ибодат ҳамеша серодам аст. Дар Масҷид тамоми шароит барои имондорон муҳайёст: ду таҳоратхонаи калон; оби гарми доимӣ ва гӯшаҳои махсуси пойафзолгузорӣ. мебошад.<ref>Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 558 0</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъмории исломӣ]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] cep4lzd1b9pwn5lz7fh1ayay2ausoa5 1474317 1474315 2026-05-31T07:29:11Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1474317 wikitext text/x-wiki Маcҷиди марказии [[ноҳияи Ҳисор]] ба номи [[Муҳаммад]] (с) буда, дар қисми ҷанубии шаҳри [[Ҳисор]], дар маҳаллаи Белайдӯз ҷой гирифтааст. Масҷид соли 1991 дари худро ба муъминон боз намудааст. Масҷид хеле калону пуршукӯҳ буда, бо айвону долонҳои худ то 5000 намозгузорро ҷой дода метавонад ва ҳангоми амри маъруфу наҳйи мункар, мавъиза, ниёиш ва ибодат ҳамеша серодам аст. Дар Масҷид тамоми шароит барои имондорон муҳайёст: ду таҳоратхонаи калон; оби гарми доимӣ ва гӯшаҳои махсуси пойафзолгузорӣ. мебошад.<ref>Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 558 0</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] gmaigjr5y4gzi9xtwoxxgqwbdqmvcns 0 94701 1474318 1352321 2026-05-31T07:30:37Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474318 wikitext text/x-wiki '''Маcҷиди Ноҷӣ''' — ёдгории меъмори дар деҳаи Ноҷии дар [[Ноҳияи Ҳисор]] воқеъ аст. Ҳамаи ҷузъҳои чўбини Маcҷиди Ноҷӣро аз масҷиди Хоҷа Назруллои Қалъаи Ҳисор овардаанд. Ҷузъҳои чўбини масҷиди Қалъаи Ҳисорро писари Хоҷа Назрулло-мулло Қудратулло ба Турсун ном сокини деҳаи Ноҷӣ с-ҳои 1925 – 1926 фурўхтааст. Маcҷиди Ноҷӣро устоҳо Қаландар Ғолибов ва Ҳусейн сохтаанд.Дар деҳаи Ноҷӣ масҷиди нави замонавӣ бунёд кардаанд, аммо Маcҷиди Ноҷӣ ҳамчун масҷиди панҷвақтаи амалкунанда ва ёдгории меъморӣ ва таърихӣ нигоҳ дошта мешавад.<ref>Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 558ғ360</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор]] c85x6anpsdqylww3n66jf0vgdt5l9eq 0 94755 1474334 1392529 2026-05-31T08:04:23Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1474334 wikitext text/x-wiki {{Масҷид}} [[Акс:Масҷиди ҷомеи марказии н. Рӯдакӣ ба номи Мавлоно Яъқуби Чархӣ (2).jpg|thumb|Масҷиди ҷомеъи марказии ноҳияи Рӯдакӣ, Мавлоно Яъқуби Чархӣ]] '''Масҷиди Мавлоно Яъқуби Чархӣ''' — [[масҷид]] ва ёдгории маъмориест бозмонда аз асрҳои XV—XVI воқеъ дар [[Деҳоти Гулистон (н. Рӯдакӣ)|деҳоти Гулистони]] [[ноҳияи Рӯдакӣ]]. Бинои асосӣ дар шафати марқади [[Мавлоно Яъқуби Чархӣ]] воқеъ аст. == Таърих == Мувофиқи маълумот пас аз 50 соли фавти ӯ дар аҳди Шайбониён мақбара ва ҳамин масҷид бино ёфтааст. Масҷид бо мурури замон харобу борҳо таъмир гардида, дохили он то имрӯз шакли аслии худро нигоҳ доштааст. Толори масҷид аз шимол ба ҷануб (20х8м) тӯл кашида, ба се қисм ҷудо шудааст: қисми марказӣ дар девори ғарбӣ меҳроби чуқур ва ҳуҷраҳои бағалии ду тарафи ҳар қисм гумбазҳо доранд. Меҳроби чуқур ба танаи девор чунон ҷойгир шудааст, ки ҳатто аз берун барҷастагии панҷқираи он намудор мешавад. Меҳроб гунбазчаи алоҳидаи хосе дорад. Дар намои асосӣ (тарафи шарқ) айвони серсутун сохта шудааст. Дар охири асри XIX ва ибттидои асри XX сутунҳои пештараро ба сутунҳои нав иваз кардаанд. Дар маркази намои шарқӣ меҳроби беруна ҷойгир аст. Бинои умумии масҷид дар болои пойдевори баланди хиштин сохта шудааст. Дар болои даромадгоҳ даричаҳо сохтаанд. Ҷузъҳои намо мутаносиб буда, беруни биноро муҳташам нишон медиҳанд. Масҷид аз беҳтарин намунаҳои санъати меъмории маҳаллист.<ref>Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015. — С. 559—560</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Муқимов Р., Мамаджанова. Энсиклопедия памятников. — Душанбе, 1981 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] k0dc4xu0p67wy7ufacwy976tbiskvfl 0 94805 1474319 1473510 2026-05-31T07:31:36Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Адабиёт */ гурӯҳбандӣ 1474319 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Маcҷиди Сӯфӣ Аллоҳёр''' — ёдгории меъморӣ дар дар шаҳраки Вахшувари ноҳияи Деҳнави вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон воқеъ гардида, соли 1713 бунёд гардидааст. Дар бораи шаҳрак ва мазори Сӯфӣ Оллоҳёр шарқшиносон Л. И. Ремпел ва Д. Н. Логофет маълумот додаанд. Сӯфӣ Оллоҳёр -шоири аҳли тасаввуф, аслан ҳокими золиме аз шаҳри Истаравшан (Ӯротеппа) буда, бо бераҳмӣ ном бароварда, аз кардаҳои худ пушаймон гардида, мехоҳад бо амалҳои нек гуноҳҳои худро шӯяд. Ба назди ҳокими Деҳнав меояд. Ҳоким Сӯфӣ Оллоҳёрро ба мавзеи Вахшевар (аз рӯйи ривоятҳо «Шаҳри морон», мумкин «ваҳшимор») мефиристад. Оллоҳёр ба мавзеъ об оварда, он ҷойро обод карда, дар он ҷо масҷид месозад ва як шахси муътабар мегардад.<ref>Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 558—560</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Аршевская З. А., Ретевеладзе Э. В., Ҳакимов З. А. Средневековые памятники Сурхандарьи. Ташкенг, 1982. [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории исломӣ дар асрҳои миёна]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Ӯзбекистон]] 3cj275no7vnbrqnv0tbqbwbdaxnl1d4 0 94806 1474341 1212202 2026-05-31T08:13:55Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474341 wikitext text/x-wiki '''Мақбараи Хоҷа Самандари Тирмизӣ''' - дар канори шоҳроҳи [[Деҳнав]]-[[Тирмиз]], [[вилояти Сурхондарё]]и [[Ӯзбекистон]] воқеъ аст. Дар рӯйи қабри Хоҷа Самандари Тирмизӣ–Хонақоӣ бунёд карда шудааст. Дар паҳлуи гӯристони ҳамном воқеъ аст. Қуббаи мақбараро бо ранги биринҷӣ оро дода, гунбазашро бо гач андова ва ба болои андова ранги кабуди равғанӣ молидаанд. [[Мазор]] дар болои таҳкурсии пешина дар охири садаи XX аз нав сохта шудааст. Деворҳои гӯрхона аз дарун бо гач андова карда, фарши он аз гил аст. [[Мақбара]] ҳамчун [[Ёдгориҳои меъморӣ|ёдгории меъморӣ]] дар муҳофнзати давлат аст.<ref>Донишномаи Ҳисор -Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 350</ref> ==Адабиёт== * Аршавская З.А., Ретевеладзе Э.В., Ҳакимов З.А. Средневековые памятники Сурхандарьи. - Ташкент,1982. == Пайнавиштҳо == <references/> [[Гурӯҳ:Мақбараҳо]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Ӯзбекистон]] p0bxm996ivwob90qore2et9xv729hia 0 94945 1474330 1308252 2026-05-31T08:00:53Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474330 wikitext text/x-wiki '''Мадрасаи Чашмаи моҳиён'''. Аз ин мадраса нишонае намондааст. Аз сабаби гумбаз надоштан “Мадрасаи бомӣ” ном гирифта будааст. Мавзеи ҷойгиршавияш дар лаби Ҳавзи моҳиён будааст ва пойдевору деворҳои хиштини онро аз ҳамин ҷиҳат муайян кардаанд. Ба ҷойи [[Мадраса]]и бомӣ ҳоло [[масҷид]] ва [[мадраса]]и нав сохта шудааст.<ref>Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 346</ref> == Пайнавиштҳо == <references/> {{Ислом-нопурра}} {{Масҷид-ноппура}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ]] [[Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Мадрасаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор]] 1lxzqnbf3p35x18jhtrm72h2gpx05l5 0 144170 1474282 1374232 2026-05-30T22:51:42Z ~2026-32306-21 132074 /* */ Карматия это не имаилити 1474282 wikitext text/x-wiki '''Қарматиён''', '''қаромита''' ({{lang-ar|قرامطة}}) — ҳаракати мазҳабию сиёсӣ зидди дини расмии Хилофати [[Аббосиён]] дар мулки [[Аҷам]] — [[Мовароуннаҳр]]у [[Хуросон]], дар асри IX. Карматиҳо гурӯҳи пурқуввати сиёсие буданд, ки дар асри IX пайдо шуда, деҳқонон, бодиянишинҳо ва аҳли ҳунар, хусусан, онҳоеро, ки аз мазҳаби расмии ислом ва сиёсати нажодпарастонаи халифаҳои аббосӣ, ки худро ҳокими ҳамаи мусулмонҳо мешумориданд, норозӣ буданд, муттаҳид мекарданд. Сабаби чунин ном гирифтани ин ҷараён дар он аст, ки асосгузори он Ҳамадон ибни Ашъас қад ва пойҳои кутоҳ дошт. Онҳо аз сарлашкарони туркнажоди мамлакати худ низ бим доштанд. Таълимоти карматӣ, ки бузургии нажоди эрониро нисбат ба арабу турк таблиғ мекард, чун мафкура такягоҳи хубе буд. Таъсиру нуфузи он ба дараҷае буд, ки амирону вазирон ва шахсони дигари соҳибэътибор низ ба он майл мекарданд. [[Насри II ибни Аҳмад]] низ ба онҳо таваҷҷуҳ дошт. Дар охирҳои салтанати Насри II ҳаракати карматӣ дар [[Мовароуннаҳр]]у [[Хуросон]] сар зад ва қувват гирифт. Сарвари ҳаракат Ҳусайн ибни Алии Марвазӣ буд, ки дар набарде асир афтода дар зиндони Бухоро ҳалок шуд. Дар [[Мовароуннаҳр]] саркардаи карматиҳо Муҳаммад ибни Аҳмади Нахшабӣ буд, ки аз Насри II талаб кард, ки ба ивазидар ҳабсхонаи Бухоро ҳалок шудани Ҳусайн ибни Алии Марвазӣ, ки иҷрокунандаи супоришҳои махфии фотимиён буд, ба халифаи Миср 119 ҳазор динор тавон диҳад. Насри II, ки тарафдори ҳаракати карматӣ гардида буд, ба додани ин маблағ розӣ шуд.<ref>Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011, — с. 105.</ref> Ҳамаи ин ба норозигии рӯҳониёни ислом боис гардид. Лашкариён бошанд, онҳоро мекуфтанду ғорат мекарданд. Дар китоби [[«Осор ул-вузаро»]] — и Сайфиддинҳоҷӣ нисбати Абулфазли Балъамӣ равшан аст, ки ӯ бо фармони амир Нӯҳи Сомонӣ қатл шудааст. Ба андешаи муаррихи тоҷик А. Мухторов "ин шахс ҳамзамон ва парастори Рӯдакӣ буд. Шояд зада кӯр карда аз дарбор рондани [[Рӯдакӣ]] ва қатли [[Абулфазли Балъамӣ]] бо ҳам алақамандӣ дошта бошад? Яъне бо сабабҳои якхела (дар иштирок ба ҳаракати карматиҳо ё худ бо сабаби дигар) ин ду марди бузург ҷазо дида бошанд.<ref>[[Аҳрор Мухторов]]. [[Амирон ва вазирони Сомонӣ]]. — Душанбе, 1997, — с. 63-64.</ref> Рӯҳониён зидди амир сӯиқасд ташкил карданд. Вале писари амири мазкур [[Нӯҳ ибни Насри II|Нӯҳ]] аз ин сӯиқасд хабардор шуд. Сӯиқасдчиён ҷазои сахт гирифтанд. Насри II баъди ғалаба аз болои душманони худ эълон кард, ки аз тахти подшоҳӣ даст кашида писараш Нӯҳро ба ҷойи таъйин мекунад. [[Нӯҳ ибни Насри II]] баъди расман ба тахт нишастан худ Нахшабиро ба дор кашид ва қатли оми карматиҳо дар сар то сари мамлакат оғоз ёфт.<ref>Аҳрор Мухторов. Амирон ва вазирони Сомонӣ. — Душанбе, 1997, — с. 8.</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён]] [[Гурӯҳ:Шӯришҳо]] cd5ok7i9krf0p1d3bkkmoe5j1cn0443 0 277219 1474283 1129728 2026-05-30T23:52:48Z Xqbot 1543 Ислоҳи масири дукарата ба [[Испониё]] 1474283 wikitext text/x-wiki #равона [[Испониё]] 8de948df48fjvqytt6c7p4cm9gyf5pv 14 300375 1474322 1308601 2026-05-31T07:37:55Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474322 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Санъат дар Ӯзбекистон|Меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё|Ӯзбекистон]] 4821ugc1io3h4kq8yl6dfm7rztd3yjc 1474326 1474322 2026-05-31T07:53:18Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474326 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Санъат дар Ӯзбекистон|Меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] raioptso6tmjzzp0yzsumju2me0i7to 1474344 1474326 2026-05-31T08:23:28Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Осиё]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474344 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Санъат дар Ӯзбекистон|Меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Осиё]] mxlb02ub443gjbxcjcm1eyj13k0eh75 0 301753 1474287 1318924 2026-05-31T04:41:57Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474287 wikitext text/x-wiki {{Нерӯи низомӣ}} '''Гурдони Ҷовидон''' — (аз гурд — паҳлавон), '''горди ҷовидон''', '''сипоҳи ҷовидон''' — номи сипоҳиёни ашрофӣ дар шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён]], ки иҷрои ду нақшро ба уҳда доштанд: горди доимии нигаҳдорандаи шоҳаншоҳӣ буданд ва ба ҳангоми ҷангҳои бузург қисмати марказии лашкарро ташкил медоданд. Теъдоди сарбозони Гурдони Ҷовидон пайваста 10 000 нафар буданд, ки бо талаф шудани нафаре ҷои он фавран пур карда мешуд ва бад-ин восита ҷовидон, яъне «намиранда» будани гвардия таъмин мегардид. Гурдони Ҷовидон ном гирифтанашон ҳам аз ҳамин ҷост. Онҳо намунаи аввалини гвардияи бузурги давлатӣ дар ҷаҳон маҳсуб мешаванд, ки дар натиҷаи тақлид ба онҳо дар давлатҳои Юнони Қадим, Руми Қадим, Византия ва минбаъд давлатҳои бузурги олам гвардияҳои императорию давлатӣ ба вуҷуд омаданд. Заминаҳои таърихии ташкил шудани Гурдони Ҷовидон ба қарори зайл буд: Пас аз он, ки дар асрҳои VIII—VI пеш аз милод қавмҳои мухталифи ориёӣ муттаҳид шуда, давлати муқтадири худро дар Эронзамин бо номи «давлати Ҳахоманишиён» таъсис доданд, дар пайи ислоҳ ва такмили сохти лашкари худ афтоданд. Ин кор ба уҳдаи аввалин шоҳаншоҳи бузурги ориёиҳо Куруши Кабир (солҳои ҳукмрониаш 558—530 пеш аз милод) афтод. Куруши Кабир — муассиси воқеии ин давлат ба тамоми ҷаҳони тобеаи худ эъломияе ирсол дошт, ки дар имрӯз бо номи «Эъломияи Куруши Кабир» маъруф аст. Ва ин аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар ҷаҳон шинохта мешавад, ки асоси адлу дод ва баробарҳуқуқии кишварҳову мардумони гуногунро дар ҳудуди як шоҳаншоҳии бузург, ки қариб нисфи ҷаҳони дунёи қадимро фаро мегирифт, гузошт. Ӯ ба хотири ҳифозати давлати паҳновар ва нигоҳ доштану амалӣ намудани қавли худ лашкари азими саворае ташкил кард, ки дар муқобили ҳуҷуми он ҳеч як лашкари дунёи қадим истодагарӣ карда наметавонист, ҳатто аробаҳои маъруфи ҷангӣ (гардунаҳо) ба дараҷаи дуввум поин фуромаданд. Бад-ин хотир аст, ки Курушро аввалин лашкаркаши бузурги олам мешиносанд. Чун ин давлат мардумон ва кишварҳои гуногунро бо динҳову эътиқодоти мухталиф ва бар замми ин бо соҳибихтиёрии нисбиашон, ки барои дунёи қадим аввалин шакли озоди идорӣ маҳсуб мешуд, дар бар мегирифт, эҳтимоли сарнагун кардани ҳукуматдорони марказӣ ва махсусан хонадони шоҳӣ ҳамеша дар миён буд. Дар чунин вазъияти нисбатан озод ва бе лашкари ҳимоятии махсус мондани шоҳони аввали Ҳахоманишӣ буд, ки чанде аз онҳо дар ҷангҳо ва ё суиқасдҳои дигари гурӯҳӣ кушта шуданд, чунончи кушта шудани Куруши Кабир ба дасти Томирис ё суиқасд ба ҷони писари Куруш ва сарнагун кардани хонадони шоҳӣ ва ғ. мисоли равшани ин аст. Ба ҳамин хотир буд, ки Дорои Бузург пас аз ғолиб омаданаш (соли 522 пеш аз милод) бар табаддулотгарони давлат бори дигар ҳукумати қавиро дар хонадони Ҳахоманишӣ барқарор сохта, дар пайи ислоҳоти бузурги давлатӣ афтод. Баъд аз ба сари тахт омадани Дорои Бузург лашкари ҳахоманишӣ боз ҳам бонимзомтар ва пурқудраттар гашт, ки то ин дам таърихи инсоният чунин лашкари азими бонизомро ёд надошт. Дорои Бузург (солҳои ҳукмрониаш 521—486 то милод) ба ғайр аз лашкари бузурги доимоамалкунандаи худ боз дар тамоми доираи қаламраваш гарнизонҳои махсуси ҳарбиро таъйин намуд, ҳар кадоми он то якчанд сатрап (вилоят)-и ӯро, ки ҳар сатрап дар собиқ як давлат ё мамлакати алоҳида буд, ҳифозат мекард. Дар тамоми роҳҳои империяи бузурги Ҳахоманишӣ лашкар назорати роҳҳо мекард, то роҳҳо аз дузду роҳзанҳо эмину бехатар буда бошанд. Чунин ҷойгир намудани лашкар имкон медод, ки дар ҳолати ҳуҷуми душман дар минтақаҳои мухталиф ба зудӣ қувваҳои ҳарбӣ бад-он ҷо ҷамъ мешуданд. Сохтори низомии лашкари ҳахоманишӣ чунон тартиб ёфт, ки он ба даҳяк, садяк ва ҳазора тақсим мешуд ва ин аввалин низоми қавӣ дар лашкарсозӣ буд, ки баъдан аз он қариб тамоми лашкарҳои дунё тақлид карданд. Асос (ядро)-и ин лашкари бузурги тартибдодаи Доро иборат аз дастаи яккачини муҳофизони шахсии шоҳ буд, ки бо номи «гурдони ҷовидон» маъруфанд. Ин қисмати лашкар ба хотири он буд, ки минбаъд шахсияти шоҳ, хонадони ӯ, хазинаи давлат, дирафши давлатӣ ва амсоли ин таҳти ҳифозати қавӣ ва махсус буда бошанд, то бад-ин восита пойдории давлат, сулҳу суботи он пойбарҷо боқӣ монад. Ин лашкари хоссае, ки шоҳ таъсис дод, иборат аз даҳ ҳазор сарбози доимӣ буд. Ҳеродот, ки худ дар он замон мезист, дар бораи ин гурдҳо менависад, ки онҳоро «намиранда» (яъне, ҷовидон) мегуфтанд. Ва онҳоро барои он чунин меномиданд, ки агар рафту аз ин дастаҳо касе ҳангоми ҷанг кушта мешуд ва ё бо дигар сабабе мемурд, ҷои онро бо сарбози дигаре пур мекарданд, яъне теъдоди ин лашкарро ҳамеша дар шумори 10 000 нафар пурра гардонида нигоҳ дошта мешуданд. Илова бар ин, онҳоро ҳайати ҳазорнафараи табарбадастон ва ҳазорнафараи саворон ва аробаҳои ҷангӣ ҳамроҳӣ мекарданд. Ҳайати шахсии ин дастаи гурдҳо бо ороишоти тилоӣ медурахшиданд. Онҳоро канизакҳо ва дигар хидматгузорон дар ароба бо либосҳои зебои пурдабдаба мегуселониданд. Барои онҳо хӯроквориҳои махсус, ки аз дигар қисматҳои лашкари умумӣ фарқ дошт, меоварданд ва ғ. Аз ин лашкари яккачини гурдон ҳазорнафараи аввалашон аз ҷумлаи фарзандони хонадонҳои ашрофӣ буданд, ки хидмати онон иборат аз муҳофизати шахсии худи шоҳ буд. Тайёр намудани нафарон барои сафҳои гурдон ҳанӯз аз даврони кӯдакии онон шурӯъ мешуд. Барои гурд ҳунари волои тирандозӣ аз камон (пайкон), савори моҳир будан ва ҳамчунин риояи ҳатмии таълимоти Зардушт зарур буд. Шоҳон гурдҳоро дар муҳимтарин саҳнаҳои ҷангӣ истифода мебурданд. Баъд аз он, ки Искандар давлати Ҳахоманишиҳоро аз миён бурд, дастаҳои «гурдони ҷовидон» низ аз миён рафтанд. Сипас, дар замони Сосониён боз ба ҳамон сохтору шуморае, ки дар аҳди Ҳахоманишиҳо буданд, таъсис ёфтанд, вале ин дафъа танҳо иборат аз дастаҳои савора буданд. Дар империяи Руми византиягӣ пас аз шикасташон дар ҷанги Мантсикерт дар тақлид ба «гурдони ҷовидон» лашкари яккачини савораи «намирандагон»-и худро таъсис доданд, ки баъд аз он ин шакли лашкардорӣ дар Аврупои баъдӣ низ зери мафҳуми «гвардия» (итолиёвии он guardia) маъруф шуд, ки асли он ҳамон калимаи қадимии «гурд» (gurd)-и эронист. Акнун дар луғатномаҳои ҷаҳон онро ҳамчун калимаи итолиёӣ муаррифӣ мекунанд. Ва дар адабиёти классикии форс-тоҷик то ба имрӯз «гурд» бар маънии «паҳлавон», «зӯровар», «далер», «шуҷоъ», «нотарс» ва амсоли ин боқӣ монд. Умуман, сохти лашкарии «гурдони ҷовидон» дар тамоми ҷаҳон таъсири амиқи худро барои ҳазорсолаҳои баъдӣ гузошт. Махсусан давлатҳои аврупоӣ ба он бештар тақлид карданд. Онҳо натанҳо ба тартибу низом ва шакли амалкарди он, балки яроқу либос низ тақлид карданд; аз ҷумла, тақлид ба хӯдҳои ҷангӣ, ки ҳатто дар садаи шонздаҳуми милодӣ низ дар Аврупо аз он васеъ истифода мебурданд, аз сипарҳо ва амсоли ин. Гурдони шоҳӣ аз либосҳои сахти пӯстӣ ва аз пораҳои пӯстӣ ва ҳам оҳанин барои китфҳо, синаҳо ва пушт зиреҳҳо доштанд, ки инҳо низ то дербоз тақлид мешуданд. Ҳамин тавр он пояҳои лашкардории дарборие, ки барои аввалин бор шоҳаншоҳони ориёӣ тарҳрезӣ ва амалӣ намуда буданд, баъдан қариб дар тамоми давлатҳои мутамаддини дунёи қадиму ҷадид устувору абадӣ шуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Гурдони ҷовидон|4|муаллиф=[[Н. Амиршоҳӣ]]}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] qt5k4x5n99r337sz98iok65jsf6hn87 1474288 1474287 2026-05-31T04:42:19Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474288 wikitext text/x-wiki {{Нерӯи низомӣ}} '''Гурдони Ҷовидон''' — (аз гурд — паҳлавон), '''горди ҷовидон''', '''сипоҳи ҷовидон''' — номи сипоҳиёни ашрофӣ дар шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён]], ки иҷрои ду нақшро ба уҳда доштанд: горди доимии нигаҳдорандаи шоҳаншоҳӣ буданд ва ба ҳангоми ҷангҳои бузург қисмати марказии лашкарро ташкил медоданд. Теъдоди сарбозони Гурдони Ҷовидон пайваста 10 000 нафар буданд, ки бо талаф шудани нафаре ҷои он фавран пур карда мешуд ва бад-ин восита ҷовидон, яъне «намиранда» будани гвардия таъмин мегардид. Гурдони Ҷовидон ном гирифтанашон ҳам аз ҳамин ҷост. Онҳо намунаи аввалини гвардияи бузурги давлатӣ дар ҷаҳон маҳсуб мешаванд, ки дар натиҷаи тақлид ба онҳо дар давлатҳои Юнони Қадим, Руми Қадим, Византия ва минбаъд давлатҳои бузурги олам гвардияҳои императорию давлатӣ ба вуҷуд омаданд. Заминаҳои таърихии ташкил шудани Гурдони Ҷовидон ба қарори зайл буд: Пас аз он, ки дар асрҳои VIII—VI пеш аз милод қавмҳои мухталифи ориёӣ муттаҳид шуда, давлати муқтадири худро дар Эронзамин бо номи «давлати Ҳахоманишиён» таъсис доданд, дар пайи ислоҳ ва такмили сохти лашкари худ афтоданд. Ин кор ба уҳдаи аввалин шоҳаншоҳи бузурги ориёиҳо Куруши Кабир (солҳои ҳукмрониаш 558—530 пеш аз милод) афтод. Куруши Кабир — муассиси воқеии ин давлат ба тамоми ҷаҳони тобеаи худ эъломияе ирсол дошт, ки дар имрӯз бо номи «Эъломияи Куруши Кабир» маъруф аст. Ва ин аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар ҷаҳон шинохта мешавад, ки асоси адлу дод ва баробарҳуқуқии кишварҳову мардумони гуногунро дар ҳудуди як шоҳаншоҳии бузург, ки қариб нисфи ҷаҳони дунёи қадимро фаро мегирифт, гузошт. Ӯ ба хотири ҳифозати давлати паҳновар ва нигоҳ доштану амалӣ намудани қавли худ лашкари азими саворае ташкил кард, ки дар муқобили ҳуҷуми он ҳеч як лашкари дунёи қадим истодагарӣ карда наметавонист, ҳатто аробаҳои маъруфи ҷангӣ (гардунаҳо) ба дараҷаи дуввум поин фуромаданд. Бад-ин хотир аст, ки Курушро аввалин лашкаркаши бузурги олам мешиносанд. Чун ин давлат мардумон ва кишварҳои гуногунро бо динҳову эътиқодоти мухталиф ва бар замми ин бо соҳибихтиёрии нисбиашон, ки барои дунёи қадим аввалин шакли озоди идорӣ маҳсуб мешуд, дар бар мегирифт, эҳтимоли сарнагун кардани ҳукуматдорони марказӣ ва махсусан хонадони шоҳӣ ҳамеша дар миён буд. Дар чунин вазъияти нисбатан озод ва бе лашкари ҳимоятии махсус мондани шоҳони аввали Ҳахоманишӣ буд, ки чанде аз онҳо дар ҷангҳо ва ё суиқасдҳои дигари гурӯҳӣ кушта шуданд, чунончи кушта шудани Куруши Кабир ба дасти Томирис ё суиқасд ба ҷони писари Куруш ва сарнагун кардани хонадони шоҳӣ ва ғ. мисоли равшани ин аст. Ба ҳамин хотир буд, ки Дорои Бузург пас аз ғолиб омаданаш (соли 522 пеш аз милод) бар табаддулотгарони давлат бори дигар ҳукумати қавиро дар хонадони Ҳахоманишӣ барқарор сохта, дар пайи ислоҳоти бузурги давлатӣ афтод. Баъд аз ба сари тахт омадани Дорои Бузург лашкари ҳахоманишӣ боз ҳам бонимзомтар ва пурқудраттар гашт, ки то ин дам таърихи инсоният чунин лашкари азими бонизомро ёд надошт. Дорои Бузург (солҳои ҳукмрониаш 521—486 то милод) ба ғайр аз лашкари бузурги доимоамалкунандаи худ боз дар тамоми доираи қаламраваш гарнизонҳои махсуси ҳарбиро таъйин намуд, ҳар кадоми он то якчанд сатрап (вилоят)-и ӯро, ки ҳар сатрап дар собиқ як давлат ё мамлакати алоҳида буд, ҳифозат мекард. Дар тамоми роҳҳои империяи бузурги Ҳахоманишӣ лашкар назорати роҳҳо мекард, то роҳҳо аз дузду роҳзанҳо эмину бехатар буда бошанд. Чунин ҷойгир намудани лашкар имкон медод, ки дар ҳолати ҳуҷуми душман дар минтақаҳои мухталиф ба зудӣ қувваҳои ҳарбӣ бад-он ҷо ҷамъ мешуданд. Сохтори низомии лашкари ҳахоманишӣ чунон тартиб ёфт, ки он ба даҳяк, садяк ва ҳазора тақсим мешуд ва ин аввалин низоми қавӣ дар лашкарсозӣ буд, ки баъдан аз он қариб тамоми лашкарҳои дунё тақлид карданд. Асос (ядро)-и ин лашкари бузурги тартибдодаи Доро иборат аз дастаи яккачини муҳофизони шахсии шоҳ буд, ки бо номи «гурдони ҷовидон» маъруфанд. Ин қисмати лашкар ба хотири он буд, ки минбаъд шахсияти шоҳ, хонадони ӯ, хазинаи давлат, дирафши давлатӣ ва амсоли ин таҳти ҳифозати қавӣ ва махсус буда бошанд, то бад-ин восита пойдории давлат, сулҳу суботи он пойбарҷо боқӣ монад. Ин лашкари хоссае, ки шоҳ таъсис дод, иборат аз даҳ ҳазор сарбози доимӣ буд. Ҳеродот, ки худ дар он замон мезист, дар бораи ин гурдҳо менависад, ки онҳоро «намиранда» (яъне, ҷовидон) мегуфтанд. Ва онҳоро барои он чунин меномиданд, ки агар рафту аз ин дастаҳо касе ҳангоми ҷанг кушта мешуд ва ё бо дигар сабабе мемурд, ҷои онро бо сарбози дигаре пур мекарданд, яъне теъдоди ин лашкарро ҳамеша дар шумори 10 000 нафар пурра гардонида нигоҳ дошта мешуданд. Илова бар ин, онҳоро ҳайати ҳазорнафараи табарбадастон ва ҳазорнафараи саворон ва аробаҳои ҷангӣ ҳамроҳӣ мекарданд. Ҳайати шахсии ин дастаи гурдҳо бо ороишоти тилоӣ медурахшиданд. Онҳоро канизакҳо ва дигар хидматгузорон дар ароба бо либосҳои зебои пурдабдаба мегуселониданд. Барои онҳо хӯроквориҳои махсус, ки аз дигар қисматҳои лашкари умумӣ фарқ дошт, меоварданд ва ғ. Аз ин лашкари яккачини гурдон ҳазорнафараи аввалашон аз ҷумлаи фарзандони хонадонҳои ашрофӣ буданд, ки хидмати онон иборат аз муҳофизати шахсии худи шоҳ буд. Тайёр намудани нафарон барои сафҳои гурдон ҳанӯз аз даврони кӯдакии онон шурӯъ мешуд. Барои гурд ҳунари волои тирандозӣ аз камон (пайкон), савори моҳир будан ва ҳамчунин риояи ҳатмии таълимоти Зардушт зарур буд. Шоҳон гурдҳоро дар муҳимтарин саҳнаҳои ҷангӣ истифода мебурданд. Баъд аз он, ки Искандар давлати Ҳахоманишиҳоро аз миён бурд, дастаҳои «гурдони ҷовидон» низ аз миён рафтанд. Сипас, дар замони Сосониён боз ба ҳамон сохтору шуморае, ки дар аҳди Ҳахоманишиҳо буданд, таъсис ёфтанд, вале ин дафъа танҳо иборат аз дастаҳои савора буданд. Дар империяи Руми византиягӣ пас аз шикасташон дар ҷанги Мантсикерт дар тақлид ба «гурдони ҷовидон» лашкари яккачини савораи «намирандагон»-и худро таъсис доданд, ки баъд аз он ин шакли лашкардорӣ дар Аврупои баъдӣ низ зери мафҳуми «гвардия» (итолиёвии он guardia) маъруф шуд, ки асли он ҳамон калимаи қадимии «гурд» (gurd)-и эронист. Акнун дар луғатномаҳои ҷаҳон онро ҳамчун калимаи итолиёӣ муаррифӣ мекунанд. Ва дар адабиёти классикии форс-тоҷик то ба имрӯз «гурд» бар маънии «паҳлавон», «зӯровар», «далер», «шуҷоъ», «нотарс» ва амсоли ин боқӣ монд. Умуман, сохти лашкарии «гурдони ҷовидон» дар тамоми ҷаҳон таъсири амиқи худро барои ҳазорсолаҳои баъдӣ гузошт. Махсусан давлатҳои аврупоӣ ба он бештар тақлид карданд. Онҳо натанҳо ба тартибу низом ва шакли амалкарди он, балки яроқу либос низ тақлид карданд; аз ҷумла, тақлид ба хӯдҳои ҷангӣ, ки ҳатто дар садаи шонздаҳуми милодӣ низ дар Аврупо аз он васеъ истифода мебурданд, аз сипарҳо ва амсоли ин. Гурдони шоҳӣ аз либосҳои сахти пӯстӣ ва аз пораҳои пӯстӣ ва ҳам оҳанин барои китфҳо, синаҳо ва пушт зиреҳҳо доштанд, ки инҳо низ то дербоз тақлид мешуданд. Ҳамин тавр он пояҳои лашкардории дарборие, ки барои аввалин бор шоҳаншоҳони ориёӣ тарҳрезӣ ва амалӣ намуда буданд, баъдан қариб дар тамоми давлатҳои мутамаддини дунёи қадиму ҷадид устувору абадӣ шуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Гурдони ҷовидон|4|муаллиф=[[Н. Амиршоҳӣ]]}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] nfu8cacbv3rrr3brtgp97guyepntujs 1474289 1474288 2026-05-31T04:49:48Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1474289 wikitext text/x-wiki {{Нерӯи низомӣ}} '''Гурдони Ҷовидон''' — (аз гурд — паҳлавон), '''горди ҷовидон''', '''сипоҳи ҷовидон''' — номи сипоҳиёни ашрофӣ дар шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён]], ки иҷрои ду нақшро ба уҳда доштанд: горди доимии нигаҳдорандаи шоҳаншоҳӣ буданд ва ба ҳангоми ҷангҳои бузург қисмати марказии лашкарро ташкил медоданд. Теъдоди сарбозони Гурдони Ҷовидон пайваста 10 000 нафар буданд, ки бо талаф шудани нафаре ҷои он фавран пур карда мешуд ва бад-ин восита ҷовидон, яъне «намиранда» будани гвардия таъмин мегардид. Гурдони Ҷовидон ном гирифтанашон ҳам аз ҳамин ҷост. Онҳо намунаи аввалини гвардияи бузурги давлатӣ дар ҷаҳон маҳсуб мешаванд, ки дар натиҷаи тақлид ба онҳо дар давлатҳои Юнони Қадим, Руми Қадим, Византия ва минбаъд давлатҳои бузурги олам гвардияҳои императорию давлатӣ ба вуҷуд омаданд. Заминаҳои таърихии ташкил шудани Гурдони Ҷовидон ба қарори зайл буд: Пас аз он, ки дар асрҳои VIII—VI пеш аз милод қавмҳои мухталифи ориёӣ муттаҳид шуда, давлати муқтадири худро дар Эронзамин бо номи «давлати Ҳахоманишиён» таъсис доданд, дар пайи ислоҳ ва такмили сохти лашкари худ афтоданд. Ин кор ба уҳдаи аввалин шоҳаншоҳи бузурги ориёиҳо [[Куруши Кабир]] (солҳои ҳукмрониаш 558—530 пеш аз милод) афтод. Куруши Кабир — муассиси воқеии ин давлат ба тамоми ҷаҳони тобеаи худ эъломияе ирсол дошт, ки дар имрӯз бо номи «[[Эъломияи Куруши Кабир]]» маъруф аст. Ва ин аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар ҷаҳон шинохта мешавад, ки асоси адлу дод ва баробарҳуқуқии кишварҳову мардумони гуногунро дар ҳудуди як шоҳаншоҳии бузург, ки қариб нисфи ҷаҳони дунёи қадимро фаро мегирифт, гузошт. Ӯ ба хотири ҳифозати давлати паҳновар ва нигоҳ доштану амалӣ намудани қавли худ лашкари азими саворае ташкил кард, ки дар муқобили ҳуҷуми он ҳеч як лашкари дунёи қадим истодагарӣ карда наметавонист, ҳатто аробаҳои маъруфи ҷангӣ (гардунаҳо) ба дараҷаи дуввум поин фуромаданд. Бад-ин хотир аст, ки Курушро аввалин лашкаркаши бузурги олам мешиносанд. Чун ин давлат мардумон ва кишварҳои гуногунро бо динҳову эътиқодоти мухталиф ва бар замми ин бо соҳибихтиёрии нисбиашон, ки барои дунёи қадим аввалин шакли озоди идорӣ маҳсуб мешуд, дар бар мегирифт, эҳтимоли сарнагун кардани ҳукуматдорони марказӣ ва махсусан хонадони шоҳӣ ҳамеша дар миён буд. Дар чунин вазъияти нисбатан озод ва бе лашкари ҳимоятии махсус мондани шоҳони аввали [[Ҳахоманишӣ]] буд, ки чанде аз онҳо дар ҷангҳо ва ё суиқасдҳои дигари гурӯҳӣ кушта шуданд, чунончи кушта шудани Куруши Кабир ба дасти Томирис ё суиқасд ба ҷони писари Куруш ва сарнагун кардани хонадони шоҳӣ ва ғ. мисоли равшани ин аст. Ба ҳамин хотир буд, ки [[Дориюши Бузург]] пас аз ғолиб омаданаш (соли 522 пеш аз милод) бар табаддулотгарони давлат бори дигар ҳукумати қавиро дар хонадони [[Ҳахоманишӣ]] барқарор сохта, дар пайи ислоҳоти бузурги давлатӣ афтод. Баъд аз ба сари тахт омадани [[Дориюши Бузург]] лашкари ҳахоманишӣ боз ҳам бонимзомтар ва пурқудраттар гашт, ки то ин дам таърихи инсоният чунин лашкари азими бонизомро ёд надошт. [[Дориюши Бузург]] (солҳои ҳукмрониаш 521—486 то милод) ба ғайр аз лашкари бузурги доимоамалкунандаи худ боз дар тамоми доираи қаламраваш гарнизонҳои махсуси ҳарбиро таъйин намуд, ҳар кадоми он то якчанд сатрап (вилоят)-и ӯро, ки ҳар сатрап дар собиқ як давлат ё мамлакати алоҳида буд, ҳифозат мекард. Дар тамоми роҳҳои империяи бузурги Ҳахоманишӣ лашкар назорати роҳҳо мекард, то роҳҳо аз дузду роҳзанҳо эмину бехатар буда бошанд. Чунин ҷойгир намудани лашкар имкон медод, ки дар ҳолати ҳуҷуми душман дар минтақаҳои мухталиф ба зудӣ қувваҳои ҳарбӣ бад-он ҷо ҷамъ мешуданд. Сохтори низомии лашкари ҳахоманишӣ чунон тартиб ёфт, ки он ба даҳяк, садяк ва ҳазора тақсим мешуд ва ин аввалин низоми қавӣ дар лашкарсозӣ буд, ки баъдан аз он қариб тамоми лашкарҳои дунё тақлид карданд. Асос (ядро)-и ин лашкари бузурги тартибдодаи [[Дориюши Бузург]] иборат аз дастаи яккачини муҳофизони шахсии шоҳ буд, ки бо номи «гурдони ҷовидон» маъруфанд. Ин қисмати лашкар ба хотири он буд, ки минбаъд шахсияти шоҳ, хонадони ӯ, хазинаи давлат, дирафши давлатӣ ва амсоли ин таҳти ҳифозати қавӣ ва махсус буда бошанд, то бад-ин восита пойдории давлат, сулҳу суботи он пойбарҷо боқӣ монад. Ин лашкари хоссае, ки шоҳ [[Дориюши Бузург]] таъсис дод, иборат аз даҳ ҳазор сарбози доимӣ буд. [[Ҳеродот]], ки худ дар он замон мезист, дар бораи ин гурдҳо менависад, ки онҳоро «намиранда» (яъне, ҷовидон) мегуфтанд. Ва онҳоро барои он чунин меномиданд, ки агар рафту аз ин дастаҳо касе ҳангоми ҷанг кушта мешуд ва ё бо дигар сабабе мемурд, ҷои онро бо сарбози дигаре пур мекарданд, яъне теъдоди ин лашкарро ҳамеша дар шумори 10 000 нафар пурра гардонида нигоҳ дошта мешуданд. Илова бар ин, онҳоро ҳайати ҳазорнафараи табарбадастон ва ҳазорнафараи саворон ва аробаҳои ҷангӣ ҳамроҳӣ мекарданд. Ҳайати шахсии ин дастаи гурдҳо бо ороишоти тилоӣ медурахшиданд. Онҳоро канизакҳо ва дигар хидматгузорон дар ароба бо либосҳои зебои пурдабдаба мегуселониданд. Барои онҳо хӯроквориҳои махсус, ки аз дигар қисматҳои лашкари умумӣ фарқ дошт, меоварданд ва ғ. Аз ин лашкари яккачини гурдон ҳазорнафараи аввалашон аз ҷумлаи фарзандони хонадонҳои ашрофӣ буданд, ки хидмати онон иборат аз муҳофизати шахсии худи шоҳ буд. Тайёр намудани нафарон барои сафҳои гурдон ҳанӯз аз даврони кӯдакии онон шурӯъ мешуд. Барои [[гурд]] ҳунари волои тирандозӣ аз камон (пайкон), савори моҳир будан ва ҳамчунин риояи ҳатмии таълимоти Зардушт зарур буд. Шоҳон гурдҳоро дар муҳимтарин саҳнаҳои ҷангӣ истифода мебурданд. Баъд аз он, ки [[Искандари Мақдунӣ]] давлати [[Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳоро]] аз миён бурд, дастаҳои «гурдони ҷовидон» низ аз миён рафтанд. Сипас, дар замони Сосониён боз ба ҳамон сохтору шуморае, ки дар аҳди Ҳахоманишиҳо буданд, таъсис ёфтанд, вале ин дафъа танҳо иборат аз дастаҳои савора буданд. Дар империяи Руми византиягӣ пас аз шикасташон дар ҷанги Мантсикерт дар тақлид ба «гурдони ҷовидон» лашкари яккачини савораи «намирандагон»-и худро таъсис доданд, ки баъд аз он ин шакли лашкардорӣ дар Аврупои баъдӣ низ зери мафҳуми «гвардия» (итолиёвии он guardia) маъруф шуд, ки асли он ҳамон калимаи қадимии «[[гурд]]» (gurd)-и эронист. Акнун дар луғатномаҳои ҷаҳон онро ҳамчун калимаи итолиёӣ муаррифӣ мекунанд. Ва дар адабиёти классикии форс-тоҷик то ба имрӯз «гурд» бар маънии «паҳлавон», «зӯровар», «далер», «шуҷоъ», «нотарс» ва амсоли ин боқӣ монд. Умуман, сохти лашкарии «гурдони ҷовидон» дар тамоми ҷаҳон таъсири амиқи худро барои ҳазорсолаҳои баъдӣ гузошт. Махсусан давлатҳои аврупоӣ ба он бештар тақлид карданд. Онҳо натанҳо ба тартибу низом ва шакли амалкарди он, балки яроқу либос низ тақлид карданд; аз ҷумла, тақлид ба хӯдҳои ҷангӣ, ки ҳатто дар садаи шонздаҳуми милодӣ низ дар Аврупо аз он васеъ истифода мебурданд, аз сипарҳо ва амсоли ин. Гурдони шоҳӣ аз либосҳои сахти пӯстӣ ва аз пораҳои пӯстӣ ва ҳам оҳанин барои китфҳо, синаҳо ва пушт зиреҳҳо доштанд, ки инҳо низ то дербоз тақлид мешуданд. Ҳамин тавр он пояҳои лашкардории дарборие, ки барои аввалин бор шоҳаншоҳони ориёӣ тарҳрезӣ ва амалӣ намуда буданд, баъдан қариб дар тамоми давлатҳои мутамаддини дунёи қадиму ҷадид устувору абадӣ шуданд. == Нигаред низ == * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Гурдони ҷовидон|4|муаллиф=[[Н. Амиршоҳӣ]]}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] 58iztjcx66whkwfh01lig5lsrwuk0s8 1474297 1474289 2026-05-31T06:52:20Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигаред низ */ илова 1474297 wikitext text/x-wiki {{Нерӯи низомӣ}} '''Гурдони Ҷовидон''' — (аз гурд — паҳлавон), '''горди ҷовидон''', '''сипоҳи ҷовидон''' — номи сипоҳиёни ашрофӣ дар шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён]], ки иҷрои ду нақшро ба уҳда доштанд: горди доимии нигаҳдорандаи шоҳаншоҳӣ буданд ва ба ҳангоми ҷангҳои бузург қисмати марказии лашкарро ташкил медоданд. Теъдоди сарбозони Гурдони Ҷовидон пайваста 10 000 нафар буданд, ки бо талаф шудани нафаре ҷои он фавран пур карда мешуд ва бад-ин восита ҷовидон, яъне «намиранда» будани гвардия таъмин мегардид. Гурдони Ҷовидон ном гирифтанашон ҳам аз ҳамин ҷост. Онҳо намунаи аввалини гвардияи бузурги давлатӣ дар ҷаҳон маҳсуб мешаванд, ки дар натиҷаи тақлид ба онҳо дар давлатҳои Юнони Қадим, Руми Қадим, Византия ва минбаъд давлатҳои бузурги олам гвардияҳои императорию давлатӣ ба вуҷуд омаданд. Заминаҳои таърихии ташкил шудани Гурдони Ҷовидон ба қарори зайл буд: Пас аз он, ки дар асрҳои VIII—VI пеш аз милод қавмҳои мухталифи ориёӣ муттаҳид шуда, давлати муқтадири худро дар Эронзамин бо номи «давлати Ҳахоманишиён» таъсис доданд, дар пайи ислоҳ ва такмили сохти лашкари худ афтоданд. Ин кор ба уҳдаи аввалин шоҳаншоҳи бузурги ориёиҳо [[Куруши Кабир]] (солҳои ҳукмрониаш 558—530 пеш аз милод) афтод. Куруши Кабир — муассиси воқеии ин давлат ба тамоми ҷаҳони тобеаи худ эъломияе ирсол дошт, ки дар имрӯз бо номи «[[Эъломияи Куруши Кабир]]» маъруф аст. Ва ин аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар ҷаҳон шинохта мешавад, ки асоси адлу дод ва баробарҳуқуқии кишварҳову мардумони гуногунро дар ҳудуди як шоҳаншоҳии бузург, ки қариб нисфи ҷаҳони дунёи қадимро фаро мегирифт, гузошт. Ӯ ба хотири ҳифозати давлати паҳновар ва нигоҳ доштану амалӣ намудани қавли худ лашкари азими саворае ташкил кард, ки дар муқобили ҳуҷуми он ҳеч як лашкари дунёи қадим истодагарӣ карда наметавонист, ҳатто аробаҳои маъруфи ҷангӣ (гардунаҳо) ба дараҷаи дуввум поин фуромаданд. Бад-ин хотир аст, ки Курушро аввалин лашкаркаши бузурги олам мешиносанд. Чун ин давлат мардумон ва кишварҳои гуногунро бо динҳову эътиқодоти мухталиф ва бар замми ин бо соҳибихтиёрии нисбиашон, ки барои дунёи қадим аввалин шакли озоди идорӣ маҳсуб мешуд, дар бар мегирифт, эҳтимоли сарнагун кардани ҳукуматдорони марказӣ ва махсусан хонадони шоҳӣ ҳамеша дар миён буд. Дар чунин вазъияти нисбатан озод ва бе лашкари ҳимоятии махсус мондани шоҳони аввали [[Ҳахоманишӣ]] буд, ки чанде аз онҳо дар ҷангҳо ва ё суиқасдҳои дигари гурӯҳӣ кушта шуданд, чунончи кушта шудани Куруши Кабир ба дасти Томирис ё суиқасд ба ҷони писари Куруш ва сарнагун кардани хонадони шоҳӣ ва ғ. мисоли равшани ин аст. Ба ҳамин хотир буд, ки [[Дориюши Бузург]] пас аз ғолиб омаданаш (соли 522 пеш аз милод) бар табаддулотгарони давлат бори дигар ҳукумати қавиро дар хонадони [[Ҳахоманишӣ]] барқарор сохта, дар пайи ислоҳоти бузурги давлатӣ афтод. Баъд аз ба сари тахт омадани [[Дориюши Бузург]] лашкари ҳахоманишӣ боз ҳам бонимзомтар ва пурқудраттар гашт, ки то ин дам таърихи инсоният чунин лашкари азими бонизомро ёд надошт. [[Дориюши Бузург]] (солҳои ҳукмрониаш 521—486 то милод) ба ғайр аз лашкари бузурги доимоамалкунандаи худ боз дар тамоми доираи қаламраваш гарнизонҳои махсуси ҳарбиро таъйин намуд, ҳар кадоми он то якчанд сатрап (вилоят)-и ӯро, ки ҳар сатрап дар собиқ як давлат ё мамлакати алоҳида буд, ҳифозат мекард. Дар тамоми роҳҳои империяи бузурги Ҳахоманишӣ лашкар назорати роҳҳо мекард, то роҳҳо аз дузду роҳзанҳо эмину бехатар буда бошанд. Чунин ҷойгир намудани лашкар имкон медод, ки дар ҳолати ҳуҷуми душман дар минтақаҳои мухталиф ба зудӣ қувваҳои ҳарбӣ бад-он ҷо ҷамъ мешуданд. Сохтори низомии лашкари ҳахоманишӣ чунон тартиб ёфт, ки он ба даҳяк, садяк ва ҳазора тақсим мешуд ва ин аввалин низоми қавӣ дар лашкарсозӣ буд, ки баъдан аз он қариб тамоми лашкарҳои дунё тақлид карданд. Асос (ядро)-и ин лашкари бузурги тартибдодаи [[Дориюши Бузург]] иборат аз дастаи яккачини муҳофизони шахсии шоҳ буд, ки бо номи «гурдони ҷовидон» маъруфанд. Ин қисмати лашкар ба хотири он буд, ки минбаъд шахсияти шоҳ, хонадони ӯ, хазинаи давлат, дирафши давлатӣ ва амсоли ин таҳти ҳифозати қавӣ ва махсус буда бошанд, то бад-ин восита пойдории давлат, сулҳу суботи он пойбарҷо боқӣ монад. Ин лашкари хоссае, ки шоҳ [[Дориюши Бузург]] таъсис дод, иборат аз даҳ ҳазор сарбози доимӣ буд. [[Ҳеродот]], ки худ дар он замон мезист, дар бораи ин гурдҳо менависад, ки онҳоро «намиранда» (яъне, ҷовидон) мегуфтанд. Ва онҳоро барои он чунин меномиданд, ки агар рафту аз ин дастаҳо касе ҳангоми ҷанг кушта мешуд ва ё бо дигар сабабе мемурд, ҷои онро бо сарбози дигаре пур мекарданд, яъне теъдоди ин лашкарро ҳамеша дар шумори 10 000 нафар пурра гардонида нигоҳ дошта мешуданд. Илова бар ин, онҳоро ҳайати ҳазорнафараи табарбадастон ва ҳазорнафараи саворон ва аробаҳои ҷангӣ ҳамроҳӣ мекарданд. Ҳайати шахсии ин дастаи гурдҳо бо ороишоти тилоӣ медурахшиданд. Онҳоро канизакҳо ва дигар хидматгузорон дар ароба бо либосҳои зебои пурдабдаба мегуселониданд. Барои онҳо хӯроквориҳои махсус, ки аз дигар қисматҳои лашкари умумӣ фарқ дошт, меоварданд ва ғ. Аз ин лашкари яккачини гурдон ҳазорнафараи аввалашон аз ҷумлаи фарзандони хонадонҳои ашрофӣ буданд, ки хидмати онон иборат аз муҳофизати шахсии худи шоҳ буд. Тайёр намудани нафарон барои сафҳои гурдон ҳанӯз аз даврони кӯдакии онон шурӯъ мешуд. Барои [[гурд]] ҳунари волои тирандозӣ аз камон (пайкон), савори моҳир будан ва ҳамчунин риояи ҳатмии таълимоти Зардушт зарур буд. Шоҳон гурдҳоро дар муҳимтарин саҳнаҳои ҷангӣ истифода мебурданд. Баъд аз он, ки [[Искандари Мақдунӣ]] давлати [[Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳоро]] аз миён бурд, дастаҳои «гурдони ҷовидон» низ аз миён рафтанд. Сипас, дар замони Сосониён боз ба ҳамон сохтору шуморае, ки дар аҳди Ҳахоманишиҳо буданд, таъсис ёфтанд, вале ин дафъа танҳо иборат аз дастаҳои савора буданд. Дар империяи Руми византиягӣ пас аз шикасташон дар ҷанги Мантсикерт дар тақлид ба «гурдони ҷовидон» лашкари яккачини савораи «намирандагон»-и худро таъсис доданд, ки баъд аз он ин шакли лашкардорӣ дар Аврупои баъдӣ низ зери мафҳуми «гвардия» (итолиёвии он guardia) маъруф шуд, ки асли он ҳамон калимаи қадимии «[[гурд]]» (gurd)-и эронист. Акнун дар луғатномаҳои ҷаҳон онро ҳамчун калимаи итолиёӣ муаррифӣ мекунанд. Ва дар адабиёти классикии форс-тоҷик то ба имрӯз «гурд» бар маънии «паҳлавон», «зӯровар», «далер», «шуҷоъ», «нотарс» ва амсоли ин боқӣ монд. Умуман, сохти лашкарии «гурдони ҷовидон» дар тамоми ҷаҳон таъсири амиқи худро барои ҳазорсолаҳои баъдӣ гузошт. Махсусан давлатҳои аврупоӣ ба он бештар тақлид карданд. Онҳо натанҳо ба тартибу низом ва шакли амалкарди он, балки яроқу либос низ тақлид карданд; аз ҷумла, тақлид ба хӯдҳои ҷангӣ, ки ҳатто дар садаи шонздаҳуми милодӣ низ дар Аврупо аз он васеъ истифода мебурданд, аз сипарҳо ва амсоли ин. Гурдони шоҳӣ аз либосҳои сахти пӯстӣ ва аз пораҳои пӯстӣ ва ҳам оҳанин барои китфҳо, синаҳо ва пушт зиреҳҳо доштанд, ки инҳо низ то дербоз тақлид мешуданд. Ҳамин тавр он пояҳои лашкардории дарборие, ки барои аввалин бор шоҳаншоҳони ориёӣ тарҳрезӣ ва амалӣ намуда буданд, баъдан қариб дар тамоми давлатҳои мутамаддини дунёи қадиму ҷадид устувору абадӣ шуданд. == Нигаред низ == * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] * [[Сар сутун]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Гурдони ҷовидон|4|муаллиф=[[Н. Амиршоҳӣ]]}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] 28icz1hu3l9mhqdwonpqpvlu3mp6233 1474306 1474297 2026-05-31T07:07:30Z Шухрат Саъдиев 5132 1474306 wikitext text/x-wiki {{Нерӯи низомӣ}} '''Гурдони Ҷовидон''' — (аз гурд — паҳлавон), '''горди ҷовидон''', '''сипоҳи ҷовидон''' (گارد جاویدان (هخامنشی)) — номи сипоҳиёни ашрофӣ дар шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён]], ки иҷрои ду нақшро ба уҳда доштанд: горди доимии нигаҳдорандаи шоҳаншоҳӣ буданд ва ба ҳангоми ҷангҳои бузург қисмати марказии лашкарро ташкил медоданд. Теъдоди сарбозони Гурдони Ҷовидон пайваста 10 000 нафар буданд, ки бо талаф шудани нафаре ҷои он фавран пур карда мешуд ва бад-ин восита ҷовидон, яъне «намиранда» будани гвардия таъмин мегардид. Гурдони Ҷовидон ном гирифтанашон ҳам аз ҳамин ҷост. Онҳо намунаи аввалини гвардияи бузурги давлатӣ дар ҷаҳон маҳсуб мешаванд, ки дар натиҷаи тақлид ба онҳо дар давлатҳои Юнони Қадим, Руми Қадим, Византия ва минбаъд давлатҳои бузурги олам гвардияҳои императорию давлатӣ ба вуҷуд омаданд. Заминаҳои таърихии ташкил шудани Гурдони Ҷовидон ба қарори зайл буд: Пас аз он, ки дар асрҳои VIII—VI пеш аз милод қавмҳои мухталифи ориёӣ муттаҳид шуда, давлати муқтадири худро дар Эронзамин бо номи «давлати Ҳахоманишиён» таъсис доданд, дар пайи ислоҳ ва такмили сохти лашкари худ афтоданд. Ин кор ба уҳдаи аввалин шоҳаншоҳи бузурги ориёиҳо [[Куруши Кабир]] (солҳои ҳукмрониаш 558—530 пеш аз милод) афтод. Куруши Кабир — муассиси воқеии ин давлат ба тамоми ҷаҳони тобеаи худ эъломияе ирсол дошт, ки дар имрӯз бо номи «[[Эъломияи Куруши Кабир]]» маъруф аст. Ва ин аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар ҷаҳон шинохта мешавад, ки асоси адлу дод ва баробарҳуқуқии кишварҳову мардумони гуногунро дар ҳудуди як шоҳаншоҳии бузург, ки қариб нисфи ҷаҳони дунёи қадимро фаро мегирифт, гузошт. Ӯ ба хотири ҳифозати давлати паҳновар ва нигоҳ доштану амалӣ намудани қавли худ лашкари азими саворае ташкил кард, ки дар муқобили ҳуҷуми он ҳеч як лашкари дунёи қадим истодагарӣ карда наметавонист, ҳатто аробаҳои маъруфи ҷангӣ (гардунаҳо) ба дараҷаи дуввум поин фуромаданд. Бад-ин хотир аст, ки Курушро аввалин лашкаркаши бузурги олам мешиносанд. Чун ин давлат мардумон ва кишварҳои гуногунро бо динҳову эътиқодоти мухталиф ва бар замми ин бо соҳибихтиёрии нисбиашон, ки барои дунёи қадим аввалин шакли озоди идорӣ маҳсуб мешуд, дар бар мегирифт, эҳтимоли сарнагун кардани ҳукуматдорони марказӣ ва махсусан хонадони шоҳӣ ҳамеша дар миён буд. Дар чунин вазъияти нисбатан озод ва бе лашкари ҳимоятии махсус мондани шоҳони аввали [[Ҳахоманишӣ]] буд, ки чанде аз онҳо дар ҷангҳо ва ё суиқасдҳои дигари гурӯҳӣ кушта шуданд, чунончи кушта шудани Куруши Кабир ба дасти Томирис ё суиқасд ба ҷони писари Куруш ва сарнагун кардани хонадони шоҳӣ ва ғ. мисоли равшани ин аст. Ба ҳамин хотир буд, ки [[Дориюши Бузург]] пас аз ғолиб омаданаш (соли 522 пеш аз милод) бар табаддулотгарони давлат бори дигар ҳукумати қавиро дар хонадони [[Ҳахоманишӣ]] барқарор сохта, дар пайи ислоҳоти бузурги давлатӣ афтод. Баъд аз ба сари тахт омадани [[Дориюши Бузург]] лашкари ҳахоманишӣ боз ҳам бонимзомтар ва пурқудраттар гашт, ки то ин дам таърихи инсоният чунин лашкари азими бонизомро ёд надошт. [[Дориюши Бузург]] (солҳои ҳукмрониаш 521—486 то милод) ба ғайр аз лашкари бузурги доимоамалкунандаи худ боз дар тамоми доираи қаламраваш гарнизонҳои махсуси ҳарбиро таъйин намуд, ҳар кадоми он то якчанд сатрап (вилоят)-и ӯро, ки ҳар сатрап дар собиқ як давлат ё мамлакати алоҳида буд, ҳифозат мекард. Дар тамоми роҳҳои империяи бузурги Ҳахоманишӣ лашкар назорати роҳҳо мекард, то роҳҳо аз дузду роҳзанҳо эмину бехатар буда бошанд. Чунин ҷойгир намудани лашкар имкон медод, ки дар ҳолати ҳуҷуми душман дар минтақаҳои мухталиф ба зудӣ қувваҳои ҳарбӣ бад-он ҷо ҷамъ мешуданд. Сохтори низомии лашкари ҳахоманишӣ чунон тартиб ёфт, ки он ба даҳяк, садяк ва ҳазора тақсим мешуд ва ин аввалин низоми қавӣ дар лашкарсозӣ буд, ки баъдан аз он қариб тамоми лашкарҳои дунё тақлид карданд. Асос (ядро)-и ин лашкари бузурги тартибдодаи [[Дориюши Бузург]] иборат аз дастаи яккачини муҳофизони шахсии шоҳ буд, ки бо номи «гурдони ҷовидон» маъруфанд. Ин қисмати лашкар ба хотири он буд, ки минбаъд шахсияти шоҳ, хонадони ӯ, хазинаи давлат, дирафши давлатӣ ва амсоли ин таҳти ҳифозати қавӣ ва махсус буда бошанд, то бад-ин восита пойдории давлат, сулҳу суботи он пойбарҷо боқӣ монад. Ин лашкари хоссае, ки шоҳ [[Дориюши Бузург]] таъсис дод, иборат аз даҳ ҳазор сарбози доимӣ буд. [[Ҳеродот]], ки худ дар он замон мезист, дар бораи ин гурдҳо менависад, ки онҳоро «намиранда» (яъне, ҷовидон) мегуфтанд. Ва онҳоро барои он чунин меномиданд, ки агар рафту аз ин дастаҳо касе ҳангоми ҷанг кушта мешуд ва ё бо дигар сабабе мемурд, ҷои онро бо сарбози дигаре пур мекарданд, яъне теъдоди ин лашкарро ҳамеша дар шумори 10 000 нафар пурра гардонида нигоҳ дошта мешуданд. Илова бар ин, онҳоро ҳайати ҳазорнафараи табарбадастон ва ҳазорнафараи саворон ва аробаҳои ҷангӣ ҳамроҳӣ мекарданд. Ҳайати шахсии ин дастаи гурдҳо бо ороишоти тилоӣ медурахшиданд. Онҳоро канизакҳо ва дигар хидматгузорон дар ароба бо либосҳои зебои пурдабдаба мегуселониданд. Барои онҳо хӯроквориҳои махсус, ки аз дигар қисматҳои лашкари умумӣ фарқ дошт, меоварданд ва ғ. Аз ин лашкари яккачини гурдон ҳазорнафараи аввалашон аз ҷумлаи фарзандони хонадонҳои ашрофӣ буданд, ки хидмати онон иборат аз муҳофизати шахсии худи шоҳ буд. Тайёр намудани нафарон барои сафҳои гурдон ҳанӯз аз даврони кӯдакии онон шурӯъ мешуд. Барои [[гурд]] ҳунари волои тирандозӣ аз камон (пайкон), савори моҳир будан ва ҳамчунин риояи ҳатмии таълимоти Зардушт зарур буд. Шоҳон гурдҳоро дар муҳимтарин саҳнаҳои ҷангӣ истифода мебурданд. Баъд аз он, ки [[Искандари Мақдунӣ]] давлати [[Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳоро]] аз миён бурд, дастаҳои «гурдони ҷовидон» низ аз миён рафтанд. Сипас, дар замони Сосониён боз ба ҳамон сохтору шуморае, ки дар аҳди Ҳахоманишиҳо буданд, таъсис ёфтанд, вале ин дафъа танҳо иборат аз дастаҳои савора буданд. Дар империяи Руми византиягӣ пас аз шикасташон дар ҷанги Мантсикерт дар тақлид ба «гурдони ҷовидон» лашкари яккачини савораи «намирандагон»-и худро таъсис доданд, ки баъд аз он ин шакли лашкардорӣ дар Аврупои баъдӣ низ зери мафҳуми «гвардия» (итолиёвии он guardia) маъруф шуд, ки асли он ҳамон калимаи қадимии «[[гурд]]» (gurd)-и эронист. Акнун дар луғатномаҳои ҷаҳон онро ҳамчун калимаи итолиёӣ муаррифӣ мекунанд. Ва дар адабиёти классикии форс-тоҷик то ба имрӯз «гурд» бар маънии «паҳлавон», «зӯровар», «далер», «шуҷоъ», «нотарс» ва амсоли ин боқӣ монд. Умуман, сохти лашкарии «гурдони ҷовидон» дар тамоми ҷаҳон таъсири амиқи худро барои ҳазорсолаҳои баъдӣ гузошт. Махсусан давлатҳои аврупоӣ ба он бештар тақлид карданд. Онҳо натанҳо ба тартибу низом ва шакли амалкарди он, балки яроқу либос низ тақлид карданд; аз ҷумла, тақлид ба хӯдҳои ҷангӣ, ки ҳатто дар садаи шонздаҳуми милодӣ низ дар Аврупо аз он васеъ истифода мебурданд, аз сипарҳо ва амсоли ин. Гурдони шоҳӣ аз либосҳои сахти пӯстӣ ва аз пораҳои пӯстӣ ва ҳам оҳанин барои китфҳо, синаҳо ва пушт зиреҳҳо доштанд, ки инҳо низ то дербоз тақлид мешуданд. Ҳамин тавр он пояҳои лашкардории дарборие, ки барои аввалин бор шоҳаншоҳони ориёӣ тарҳрезӣ ва амалӣ намуда буданд, баъдан қариб дар тамоми давлатҳои мутамаддини дунёи қадиму ҷадид устувору абадӣ шуданд. == Нигаред низ == * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] * [[Сар сутун]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Гурдони ҷовидон|4|муаллиф=[[Н. Амиршоҳӣ]]}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] d372xedg51p2sdua1uzjv4hltuh3yy2 14 309650 1474325 1368565 2026-05-31T07:46:11Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Ӯзбекистон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474325 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мақбараҳо аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Иншоотҳои динӣ ва дафн дар Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Ӯзбекистон]] p88eesrfdf9y8pn2wq53ygrnipjlbwh 14 309654 1474323 1368576 2026-05-31T07:43:02Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:رده:معماری آسیایی]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474323 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Иншоотҳои динӣ ва дафн аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Дин дар в Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:رده:معماری آسیایی]] 2iftcfvhm37yb4mdn2stxem6vt1k7tr 1474324 1474323 2026-05-31T07:43:33Z Шухрат Саъдиев 5132 1474324 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Иншоотҳои динӣ ва дафн аз рӯи кишвар|Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Дин дар в Ӯзбекистон]] r4ido5ik7f3fi7tfi7sqncx8ei991l6 14 314399 1474320 1388785 2026-05-31T07:36:51Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474320 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар|Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Санъати Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё]] cxbrlvplvhv30edwah3lt8sct4enw64 1474328 1474320 2026-05-31T07:56:28Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474328 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар|Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Санъати Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Осиё]] 8blffnpdcsv70ojc8n0prklgi5yanq1 0 317238 1474314 1448130 2026-05-31T07:26:21Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Осиё]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474314 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} [[Акс:Caravanserai_of_Qalat_el-Mudiq_01.jpg|мини|<center> Корвонсарои Қалъа-ул-Мудиқ, дар шимоли Сурия</center>]] [[Акс:Qarğabazar_karvansarasının_planı_və_kəsiyi.jpg|мини| Қарғобозор (корвонсарой) дар қаламрави Озарбойҷони ҳозира (1681)]] '''Корвонсаро''' ({{Lang-fa|کاروانسرای}} {{IPA|[kārvānsarāy]}} — меҳмонхона барои [[Корвон|корвонҳо]] дар роҳи тиҷорат, хонаи истироҳат), инчунин '''хон''' (аз {{Lang-fa|خان}} {{IPA|[xān]}}, ки {{Lang-ota|خان}} <span lang="ota" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">хан</span> {{IPA|[han]}}),{{Lang-arz|وكالة}} {{IPA|[wikala]}}, {{Lang-ar|فندق}} {{IPA|[funduq]}}, ки {{Lang2|vec|it|fundaco}} [[Итальянский язык|Италия]]&nbsp;<span lang="it" style="font-style:italic;">fundaco</span> дар [[Венетсия]]) як бинои калони [[Ҷомеъа|ҷамъиятӣ]] дар [[Шарқи Наздик]] ва Миёна ва [[Осиёи Миёна|Осиёи Марказӣ]], дар [[Шаҳр|шаҳрҳо]], дар [[Роҳ|роҳҳо]] ҳамчун паноҳгоҳ ва таваққуфгоҳ барои сайёҳон, одатан барои [[Корвон|корвонҳои]] тиҷоратӣ хизмат мекунад. == Сохтор == Ду намуди корвонсарой вуҷуд дорад: кушода ва пӯшида. Навъи пӯшида асосан дар роҳҳои корвонӣ сохта мешуд, ҳарчанд ин навъи он дар шаҳрҳо бештар ба назар мерасад. Деворҳо имкон медоданд, ки ҳамларо боздорад ва ба муҳосираи кӯтоҳ тоб оварад. Сохтори мураббаъ ё росткунҷаест, ки ҳавлии асосан кушода ва дар мобайни ҳавлӣ чоҳ дорад. Дар дохили он хонаҳои истиқоматӣ ва анборҳои мол мавҷуд буданд.Корвонсаройҳои як ва дуошёна буданд. Биноҳои дуошёна дар ошёнаи дуюм хонаи истикоматӣ ва дар ошёнаи якум анборҳо ва оғилхонаҳои чорво доштанд. == Ҷойгоҳ == == Нигористон == <gallery class="center" perrow="6"> Акс:Sadolsaltaneh_caravanserai.jpg|пайванд=Файл:Sadolsaltaneh_caravanserai.jpg|Интерьер караван-сарая Сад аль-Салтане в [[Қазвин|Казвине]], [[Эрон|Иран]] Акс:Hotel_Shah_Abbas_Sahn.jpg|пайванд=Файл:Hotel_Shah_Abbas_Sahn.jpg|<small>Караван-сарай Шаха Аббаса, теперь Аббаси Отель, в [[Исфаҳон|Исфахане]], [[Эрон|Иран]]. Вид со двора (сана).</small> Акс:Fallujah_1914.jpg|пайванд=Файл:Fallujah_1914.jpg|Караван-сарай в Эль-Фаллудже в использовании, около 1914 Акс:Selim_Caravanserai3.jpg|пайванд=Файл:Selim_Caravanserai3.jpg|Внутри Селимского караван-сарая, [[Арманистон|Армения]] Акс:Neyestanak_Caravanserai_Inner_Courtyard_2007-01-01.jpg|пайванд=Файл:Neyestanak_Caravanserai_Inner_Courtyard_2007-01-01.jpg|Заброшенный каравансарай в {{iw|Неестанак|Неестанаке||Neyestanak}}, [[Эрон|Иран]] Акс:Akko_BW_13.JPG|пайванд=Файл:Akko_BW_13.JPG|{{iw|Хан аль-Умдан||en|Khan al-Umdan}} в Акко, [[Исроил|Израиль]] Акс:Khan_al-Wazir_Alp.JPG|пайванд=Файл:Khan_al-Wazir_Alp.JPG|Хан ал-Вазир, [[Ҳалаб|Алеппо]], Сирия Акс:Caravasar_de_Sultanhani.jpg|пайванд=Файл:Caravasar_de_Sultanhani.jpg|Каравансарай {{iw|Султан Хан||en|Sultan Han}}, [[Туркия|Турция]] Акс:Boro_Katra_4_by_Ashif_Siddique.jpg|пайванд=Файл:Boro_Katra_4_by_Ashif_Siddique.jpg|<small>Руины {{iw|Бара Катра||en|Bara Katra}} или Великий каравансарай в [[Дака|Дакке]], Бангладеш; построенный могольским принцем Шах Шуджа</small> Акс:Katra_Mosque_-_Murshidabad.jpg|пайванд=Файл:Katra_Mosque_-_Murshidabad.jpg|<small>{{iw|Катра Масджид|Мечеть Каравансарай|en|Katra Masjid}} в Муршидабаде, Индия; построен навабом Муршидом Кули-ханом Бенгалии</small> Акс:Bara_Katra_shamsina_zaman_sarah.jpg|пайванд=Файл:Bara_Katra_shamsina_zaman_sarah.jpg|<small>Руины караван-сарая {{iw|Чото Катра||en|Choto Katra}} в Дакке, Бангладеш; построен вице-королём Моголов Шаиста-ханом</small> Акс:Back_Gate_of_Anderkilla_Shahi_Jame_Mosque.jpg|пайванд=Файл:Back_Gate_of_Anderkilla_Shahi_Jame_Mosque.jpg|Вход в Андеркилла в Читтагонге, Бангладеш Акс:Izadkhast_caravanserail_samanide.jpg|пайванд=Файл:Izadkhast_caravanserail_samanide.jpg|Каравансарай [[Эзадхост|Изед-Хаста]], [[Устони Форс|Фарс (остан)]], [[Эрон|Иран]] Акс:18_Chardin_Caravanseray_in_Kashan.jpg|пайванд=Файл:18_Chardin_Caravanseray_in_Kashan.jpg|Иллюстрация караван-сарая в [[Кошон|Кашане]], [[Эрон|Иран]], ''Жан Шарден'' в 1723 Акс:Multani_karvansarayı.JPG|пайванд=Файл:Multani_karvansarayı.JPG|Караван-сарай Мултани, [[Озарбойҷон|Азербайджан]] Акс:Gəncədə_Şah_Abbas_karvansarayı.jpg|пайванд=Файл:Gəncədə_Şah_Abbas_karvansarayı.jpg|Караван-сарай Шаха Аббаса, [[Ганҷа|Гянджа]], Азербайджан Акс:Ilham_Aliyev_visited_city_of_Shusha_in_March_2021_10.jpg|пайванд=Файл:Ilham_Aliyev_visited_city_of_Shusha_in_March_2021_10.jpg|Двухэтажный караван-сарай Угурлу-бека, [[Шуша]], Азербайджан Акс:Garghabazar_Caravanserai.jpg|пайванд=Файл:Garghabazar_Caravanserai.jpg|Караван-сарай Каргабазара, Каргабазар, [[Ноҳияи Физулӣ|Физулинский район]], Азербайджан </gallery> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * Корвонсарой ''Янгузин Р.З.'' - оромгоҳи миллии мардуми бошкирд // Вилояти Оренбург - 250 сол: Проблемаҳои таърих ва фарҳанг. - Оренбург, 1994. * Корвонсарой. - Оренбург, 1917. * Корвонсарой / Муаллиф-комп. Ф.Б. Калимуллин. - Уфа, 1995. == Пайвандҳо == {{Пайванд ба лоиҳаҳои хоҳар}} * [https://archive.today/20130113153400/http://encycl.bash-portal.ru/karavan_sar.htm Оренбург «Корвонсарой»] дар энциклопедияи мухтасари Бошкирдистон * [http://www.orenobl.ru/arh_dostopr/karavan-sarai.php "Корвонсарой" дар Оренбург] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240526072937/http://orenobl.ru/arh_dostopr/karavan-sarai.php |date=2024-05-26 }} дар сайти "Вилояти Оренбург" * * [[Гурӯҳ:Меъмории исломӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]] [[Гурӯҳ:Корвонсаро]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Осиё]] 68bg4cnrcs6lkppbw3377rdonk5urp7 0 327106 1474267 1473255 2026-05-30T16:21:23Z IvanScrooge98 14120 /* */ +pron 1474267 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Зуҳрон Қаввом Мамдонӣ''' ({{lang-en|{{audio|Zohran Mamdani.ogg|Zohran Kwame Mamdani}}}}; {{ВД-Дебоча}}) — сиёсатмадори амрикоӣ ва шаҳрдори мунтахаби [[Ню-Йорк]]. Узви [[Ҳизби демократи ИМА|Ҳизби демократ]] ва сотсиалистҳои демократии Амрико, аз соли 2021 ба ҳайси узви Узви маҷлиси иёлати Ню-Йорк аз ҳавзаи 36-ум, бо намояндагӣ аз маҳаллаи [[Куинс|Квинс]] дар Астория хидмат кардааст. == Зиндагинома == Мамдонӣ дар [[Кампала]]и Уганда дар оилаи академик Маҳмуд Мамдонӣ ва филмсоз Миро Ноир таваллуд шудааст, ки ҳарду аз [[Ҳиндустон]] мебошанд.<ref name="Roy2025">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/badhai-india-celebration-zohran-mamdanis-new-york-mayoral-127221396|title='Badhai!' In India, a celebration for Zohran Mamdani's New York mayoral win and his roots|author=Roy|first=Rajesh|website=abcnews.go.com|date=5 November 2025|publisher=[[ABC News]]|lang=en|accessdate=6 November 2025}}</ref> Мамдонӣ, вақте ки панҷсола буд, ба [[Кейптаун]]и Африқои Ҷанубӣ муҳоҷират кард ва баъдан дар ҳафтсолагиаш ба Иёлоти Муттаҳида рафт ва дар шаҳри Ню-Йорк сукунат ихтиёр кард.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-05-former-sa-schoolboy-zohran-mamdani-becomes-new-york-citys-first-millennial-mayor-in-historic-elections/|title=Former SA schoolboy Zohran Mamdani becomes New York City's first millennial mayor in 'historic' elections|author=O'Regan|first=Victoria|website=Daily Maverick|date=November 5, 2025|lang=en|accessdate=November 5, 2025}}</ref> Мамдонӣ Мактаби олии илмии Бронксро хатм кард ва дар соли 2014 аз Коллеҷи Бовдойн дар Мэйн [[Бакалавр|дараҷаи бакалаврро]] бо ихтисоси омӯзиши африқоӣ дарёфт кард. Пас аз кор ба ҳайси мушовири амлок ва навозандагӣ Мамдонӣ ба сиёсати маҳаллии Ню Йорк ҳамчун мудири маъракаи Хузр Ал-Ятим ва Росс Баркан ворид шуд. Ӯ бори аввал дар соли 2020 ба вакилии Ассамблеяи иёлати Ню Йорк интихоб шуда, дар интихоботи ибтидоии демократӣ [[Аравелла Симотас]], намояндаи феълии панҷдавраинаи демократҳоро шикаст дод. Ӯ дар солҳои 2022 ва 2024 бидуни мухолифат дубора интихоб шуд. Моҳи октябри соли 2024 Мамдонӣ номзадии худро ба мақоми шаҳрдори шаҳри Ню-Йорк дар интихоботи соли 2025 эълон кард. Дар моҳи июни соли 2025, Мамдани дар пешбарии демократӣ бар [[Эндрю Куомо]] пирӯз шуд. Вай дар интихоботи умумии рӯзи 4 ноябр бар зидди Куомо, ки ҳамчун номзади мустақил ширкат карда буд ва номзади [[Ҳизби ҷумҳурихоҳи ИМА|ҷумҳурихоҳ]] [[Кертис Слива]] бо 50,4 % овозҳо шаҳрдор интихоб шуд.<ref name="Decision Desk HQ">{{Cite web|url=https://election-night.decisiondeskhq.com/date/2025-11-04/states/New%20York/race/268483|title=New York City Mayor General Election|publisher=[[Decision Desk HQ]]|accessdate=November 4, 2025|archivedate=2025-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251117022808/https://election-night.decisiondeskhq.com/date/2025-11-04/states/New%20York/race/268483}}</ref><ref name="NBC News">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2025-elections/new-york-city-mayor-results|title=New York City Mayor Results 2025|publisher=NBC News|accessdate=November 4, 2025}}</ref><ref name="AP News">{{Cite web|url=https://apnews.com/projects/election-results-2025/new-york/?r=35315|title=New York City Mayor|publisher=[[AP News]]|accessdate=November 4, 2025}}</ref> Мамданӣ аввалин ҳинду-амрикоӣ,<ref name="The Washington Post-2025">{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/10/18/new-york-city-mamdani-cuomo-mayors-election/|title=How Zohran Mamdani is charming a famously hard-nosed city|website=[[The Washington Post]]|quote=The 2025 political menu includes someone altogether different: a 34-year-old democratic socialist, an Indian American born in Uganda|date=October 18, 2025|accessdate=November 5, 2025}}</ref><ref name="The Economic Times-2025">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/global-trends/zohran-mamdani-set-to-become-first-indian-american-to-lead-new-york-as-mayor-who-is-the-33-year-old-democratic-socialist/articleshow/122060764.cms|title=Zohran Mamdani set to become first Indian-American to lead New York as Mayor: Who is the 33-year-old Democratic socialist?|website=[[The Economic Times]]|date=June 24, 2025|accessdate=June 26, 2025}}</ref><ref name="Al Jazeera Media Network-2025" /> аввалин Уганда-Амрикоӣ,<ref>{{Cite web|url=https://voiceonline.com/zohran-mamdani-will-be-mayor-of-new-york/|title=Zohran Mamdani will be Mayor of New York|author=Mall|first=Rattan|website=Indo-Canadian Voice|date=November 5, 2025|lang=en-CA|accessdate=November 6, 2025}}</ref> аввалин [[мусулмон]],<ref name="The Times of India-2025">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/etimes/trending/zohran-mamdani-is-the-indian-origin-political-heartthrob-america-didnt-know-it-needed/articleshow/122062206.cms|title=Zohran Mamdani is the Indian-origin political heartthrob America didn't know it needed|website=[[The Times of India]]|quote=He's a practicing Muslim, he speaks Hindi in campaign videos, he talks openly about being an immigrant.|date=June 25, 2025|accessdate=June 27, 2025}}</ref><ref name="Al Jazeera Media Network-2025">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2025/6/26/could-zohran-mamdani-be-nycs-first-muslim-and-indian-american-mayor|title=Could Zohran Mamdani be NYC'S first Muslim and Indian American mayor?|date=June 26, 2025|publisher=[[Al Jazeera Media Network]]|lang=en|accessdate=June 26, 2025}}</ref> [[Насли Y|ҳазораи]] якум,<ref name="The Statesman-2025">{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/world/who-is-zohran-mamdani-trailblazing-left-wing-leader-and-first-indian-american-muslim-elected-mayor-of-new-york-1503507731.html|title=Who is Zohran Mamdani? Trailblazing left-wing leader and first Indian-American Muslim elected mayor of New York|website=The Statesman|date=November 5, 2025|lang=en|accessdate=November 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/christerholloman/2025/06/25/what-zohran-mamdani-win-will-mean-for-wall-street/|title=What Zohran Mamdani Win Will Mean For Wall Street|author=Holloman|first=Christer|website=[[Forbes (magazine)|Forbes]]|quote=If Mamdani wins, he will become the first Muslim, first Asian, and first millennial mayor of New York City|date=June 25, 2025|lang=en|accessdate=June 27, 2025|archiveurl=https://archive.is/qvAb8|archivedate=June 25, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/badhai-india-celebration-zohran-mamdanis-new-york-mayoral-127221396|title='Badhai!' In India, a celebration for Zohran Mamdani's New York mayoral win and his roots|author=A. B. C. News|website=ABC News|lang=en|accessdate=2025-11-12}}</ref> ва дуввумин демократи сотсиал-демократ пас аз шаҳрдори шаҳри Ню Йорк Дэвидкинс Динкинс мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/10/16/podcasts/the-daily/zohran-mamdani-interview.html#:~:text=You%E2%80%99d%20be%20the%20second%20Democratic%20Socialist%20mayor%20after%20David%20Dinkins|title=Zohran Mamdani Explains His Rise|author=Barbaro|first=Michael|website=The Daily (The New York Times)|date=October 16, 2025|accessdate=June 26, 2025}}</ref> Интизор меравад, ки ӯ 1 январи соли 2026 ба кораш шурӯъ кунад. == Саргузашт == == Фаъолиятҳои сиёсӣ == == Ҷусторҳои вобаста == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani Аъзои Ассамблея Зӯхрон Мамдонӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250623235809/https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani/ |date=2025-06-23 }} * [https://www.zohranfornyc.com/ Вебсайти маърака] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250702081752/https://www.zohranfornyc.com/ |date=2025-07-02 }} {{ПБ}} 06khgsapiuzrgf4qtrsdvh864jg1q3m 14 331303 1474302 1474007 2026-05-31T07:04:24Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474302 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар Эрон]] h7ka6etx46b24bkwfjk8dp1s41cyqh9 1474311 1474302 2026-05-31T07:11:55Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474311 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] 432oevsekmo0nsojibhu8lapr048n0l 14 331304 1474342 1471368 2026-05-31T08:18:30Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар Осиё аз рӯи кишварҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474342 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Эрон]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар Осиё аз рӯи кишварҳо]] 6cmpba1lia4rts73t33nti7whmltguq 14 331305 1474312 1471369 2026-05-31T07:18:49Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474312 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Санъати Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё]] 99g2uqnmpvb7jm9jdipzr4gv94f1qah 1474327 1474312 2026-05-31T07:55:53Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474327 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Меъмории Осиё аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Санъати Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Осиё]] rkth57v3df6w28vl7msqyk3092av1as 14 331706 1474305 1474005 2026-05-31T07:05:35Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474305 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти динӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Таърихи меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] 7jomt7p4mgcme68ulxqqvi0ydoh2b0f 14 331722 1474307 1474095 2026-05-31T07:09:37Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474307 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Таърихи меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Сосониён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] 5ooaq4zyytkkj3m2knbnhcz3kvfkvkk 1474308 1474307 2026-05-31T07:10:08Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474308 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Таърихи меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Сосониён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] 0zpi1kpzulhizvyu6ks0eynvepbx57t 0 331737 1474273 1474223 2026-05-30T18:19:03Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Исломшаҳри Ақгол]] to [[Исломшаҳри Оқгул]] 1474223 wikitext text/x-wiki {{Short description|Шаҳр дар устони Ҳамадони Эрон}} {{Use dmy dates|date=October 2023}} {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Исломшаҳри Ақгол |номи аслӣ = |тасвир = |итоат = |кишвар = Эрон |нишон = |парчам = |тавсифи нишон = Раиси шаҳр |тавсифи парчам = |бари нишон = |бари парчам = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шакли минтақа = Шаҳристон |минтақа = Марказии шаҳристони Малоир |шаҳр дар ҷадвал = |шакли шаҳр = |шаҳр = Исломшаҳри Ақгол | ноҳия = |ноҳия дар ҷадвал = |шакли ҳавзаи ҷомеа = |ҳавзаи ҷомеа = |ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал = |шакли ҷомеа = |ҷомеа = |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = |роҳбарӣ = |замони таъсис = |ёдоварии аввал = |номҳои пешина = |мақом аз = |масоҳат = |шакли баландӣ = |баландии марказ МА = |иқлим = |забони расмӣ = эронӣ }} '''Исломшаҳри Ақгол''' ({{lang|fa|اسلام‌شهر آق‌گل}}){{efn|Қаблан деҳаи '''Исломобод''' (اسلام اباد) буд,<ref name="Eslamshahr-e Aqgol City">{{cite report|title=The village of Eslamabad, the center of Tork-e Sharqi Rural District, the Central District of Malayer County in Hamadan province, will be transformed into a city and its name will be changed to Eslamshahr-e Aqgol city|language=fa|website=rrk.ir|url=https://rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=12863|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018161255/https://rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=12863|archive-date=18 October 2023|date=9 January 2017|access-date=18 October 2023|orig-date=Approved 15 October 1395|id=Proposal 44552; Notification 128276/T53429H|publisher=Ministry of the Interior|last=Jahangiri|first=Ishaq}}</ref> инчунин ба шакли '''Исломобод''' романигардонӣ мешавад; ҳамчунин бо номи '''Қарлоқи хурд''' низ маъруф аст. — шаҳрест дар бахши Марказии [[Шаҳристони Малойир|шаҳристони Малоир]], [[устони Ҳамадон]], [[Эрон]]. Вақте ки деҳа буд, маркази деҳистони Турки Шарқӣ ба шумор мерафт<ref name="Malayer County Rural Districts">{{cite report|title=Creation and formation of 12 rural districts including villages, fields and places in Malayer County under Hamadan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/110363|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211010337/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/110363|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Mousavi|first=Mirhossein|archive-date=11 February 2012|orig-date=Approved 18 May 1366|date=22 November 1390|id=Proposal 53.1.11811; Notification 118524/T954|access-date=31 January 2024}}</ref> то замоне ки маркази он ба деҳаи [[Алавии Мадоинӣ|Алавӣ]] интиқол дода шуд.<ref name="Eslamshahr-e Aqgol City"/> ==Аҳолӣ== ===Шумораи аҳолӣ=== Бар асоси барӯйхатгирии миллии соли 2006, аҳолӣ 3 717 нафар дар 870 хонавода буд, замоне ки он деҳаи Исломобод дар деҳистони Турки Шарқии бахши Ҷовкор маҳсуб мешуд.<ref name="2006 Hamadan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Hamadan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920093712/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> Барӯйхатгирии баъдӣ дар соли 2011 шумораи 3 780 нафарро дар 1 071 хонавода сабт кард.<ref name="2011 Hamadan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Hamadan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Hamadan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117164705/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Hamadan.xls|archive-date=17 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> Барӯйхатгирии соли 2016 аҳолии деҳаро 4 031 нафар дар 1 185 хонавода муайян кард; то он вақт деҳистон ба бахши Марказӣ интиқол дода шуда буд.<ref name="Hamadan Province Reforms 796645">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Hamadan province|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/796645|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213010942/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/796645|publisher=Ministry of the Interior, Political and Defense Commission|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=13 February 2024|access-date=13 February 2024|date=c. 2024|orig-date=Approved 22 June 2013|id=Proposal 122703/42/4/1; Letter 158802/T38854H; Notification 125812/T45715K}}</ref> Он сераҳолитарин деҳа дар деҳистони худ буд.<ref name="2016 Hamadan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Hamadan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_13.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421224006/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_13.xlsx|format=Excel|archive-date=21 April 2021}}</ref> Пас аз барӯйхатгирӣ, Исломобод ба мақоми шаҳрӣ бардошта шуда, бо номи Исломшаҳри Оқгул шинохта шуд.<ref name="Eslamshahr-e Aqgol City"/> ==Ҳамчунин нигаред== {{Portal-inline|Iran}} {{clear}} == Эзоҳҳо == {{notelist}} == Манбаъҳо == {{reflist}} {{Authority control}} {{geo-stub}} [[fa:اسلام‌شهر آق‌گل]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Малойир]] p07c5m23w5jkrzoofw8g6fj02tj0ypu 0 331740 1474275 1474229 2026-05-30T18:19:30Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Аббос Нилфорӯшон]] to [[Аббос Нилфурӯшон]] 1474229 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Аббос Нилфорӯшон | номи аслӣ = {{lang-ar|عباس نیلفروشان }} | тасвир = | паҳно = 250 | тавсифи тасвир = | вазифа = Генерали бригада [[Корпуси посдорони инқилоби исломӣ|Корпуси посдорони инқилоби исломӣ]] | парчам = Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png | парчам2 = | давраоғоз = 1980 | даврапоён = 27 сентябри 2024 | пешгузашта = | ҷойнишин = | санаи таваллуд = 1966 | ҷои таваллуд = [[Исфахон|Исфаҳон]], [[Иран|Эрон]] | санаи вафот = 27.09.2024 | ҷои вафот = | таҳсилот = | ҳизб = | эътиқод = [[Ислом]] ([[Шиа]]-[[Шиаи дувоздаҳимома]]) | модар = | ҳамсар = | фарзандон = | сомона = | имзо = | мукофотҳо = | навъи қӯшун = | рутба = | фармондеҳӣ = | ҷангҳо = }} '''Аббос Нилфорӯшон''' ({{lang-fa|عباس نیلفروشان}}; [[1966]] — [[27 сентябр]] [[2024]]) — генерали бригадаи эронӣ дар Корпуси посдорони инқилоби исломӣ (КПИИ), ки ба ҳайси муовини амалиёти КПИИ хизмат мекард. Ӯ фаъолияти низомии худро соли 1980 дар [[Басиҷ]] оғоз карда, сипас ба КПИИ пайваст ва дар тӯли тамоми ҷанги Эрону Ироқ узви ин созмон буд<ref>{{Cite web|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/885110/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%86%DB%8C%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA|title=سردار عباس نیلفروشان از فرماندهان برجسته سپاه کیست؟|language=fa|website=Hamshahri|date=2024-09-28|access-date=2024-09-28|archive-date=2024-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930202053/https://www.hamshahrionline.ir/news/885110/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%86%DB%8C%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA|url-status=live}}</ref>. 27 сентябри 2024, ҳангоми ҳузур дар қароргоҳи асосии «[[Ҳизбуллоҳ]]» дар [[Бейрут]], [[Лубнон]] дар натиҷаи зарбаи ҳавоии [[Исроил]] ҳамроҳ бо раҳбари «Ҳизбуллоҳ» [[Ҳасан Насруллоҳ]] кушта шуд<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.axios.com/2024/09/28/hassan-nasrallah-killed-israel-hezbollah-attack|title=Hezbollah leader Hassan Nasrallah killed in Israeli airstrike|lang=en|website=[[Axios (сайт)|Axios]]|date=2024-09-28|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205829/https://www.axios.com/2024/09/28/hassan-nasrallah-killed-israel-hezbollah-attack|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-822221|title=IRGC deputy commander killed in Israeli strikes on Beirut - Iranian media|language=en|website=[[The Jerusalem Post]]|date=2024-09-28|access-date=2024-09-28|archive-date=2024-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928134935/https://www.jpost.com/breaking-news/article-822221|url-status=live}}</ref>. == Зиндагинома == Аббос Нилфорӯшон дар Исфаҳон, Эрон, соли 1966 таваллуд шудааст. Дар синни 14-солагӣ ихтиёран ба сафи [[Басиҷ]] пайваст ва ба ҷабҳаҳои ғарбӣ ва баъд ҷанубии ҷанги Эрону Ироқ рафт. Дар давраи Ҷанги Эрону Ироқ (1980–1988) дар вазифаҳои гуногун дар дивизияи 14-уми Имом Ҳусейн ва дивизияи 8-уми зиреҳии Наҷаф-и Ашраф хизмат кардааст<ref name=":0">{{Cite web|url=https://snn.ir/fa/news/776038/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%86%DB%8C%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF|title=سردار «عباس نیلفروشان» معاون عملیات سپاه شد|language=fa|author=خبرگزاری دانشجو|website=Student News Network|date=2024-09-28|access-date=2024-09-28|archive-date=2024-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930175636/https://snn.ir/fa/news/776038/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%86%DB%8C%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}</ref>. Пештар ӯ дар вазифаҳои гуногун, аз ҷумла муовини фармондеҳи амалиёти нерӯҳои заминии КПИИ, фармондеҳи Коллеҷи фармондеҳӣ ва ситоди КПИИ, муовини фармондеҳи олии КПИИ дар ситоди Имом Ҳусейн ва муовини иҷроия ва муовини амалиёти КПИИ кор кардааст. Аз соли 2019 ӯ муовини амалиёти КПИИ буд ва 5 соли таҷрибаи хизмат дар [[Лубнон]] ва [[Сурия]] дошт<ref name=":0" />. Нилфорӯшон аз соли 2005 то 2007 муовини амалиёти нерӯҳои заминии КПИИ буд. Аз 2010 то 2014 ӯ фармондеҳи Коллеҷи фармондеҳӣ ва ситоди КПИИ буд ва аз соли 2019 ба ҳайси муовини амалиёти КПИИ фаъолият дошт. 26 октябри 2022 Вазорати молияи ИМА ва Департаменти давлатӣ бар зидди ӯ ба далели нақши ӯ дар саркӯбии эътирозҳои Эрон таҳрим ҷорӣ карданд<ref>{{Cite web |date=1966-08-23 |title=Abbas Mortaza NILFRUSHAN |url=https://www.opensanctions.org/entities/Q123760878/ |access-date=2024-09-28 |website=OpenSanctions.org |language=en |archive-date=2024-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930174305/https://www.opensanctions.org/entities/Q123760878/ |url-status=live }}</ref>. Соли 2024 ӯ дар Лубнон дар вазифаи фармондеҳи Нерӯҳои Қудс<ref name=":3" /> қарор дошт, ки дар таъмини силоҳ ва ҳамоҳангсозии нерӯҳои вобаста ба Эрон дар Ховари Миёна нақши калидӣ доранд, бахусус дар «Ҳизбуллоҳ»<ref>{{Cite news|title=Mocked Israel, suppressed hijab protests: Iranian general assassinated alongside Nasrallah|first=|last=|url=https://www.ynetnews.com/article/bj8wwwp0r|website=[[Ynet]]|date=2024-09-29|access-date=2024-09-29|lang=en|archive-date=2024-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929195058/https://www.ynetnews.com/article/bj8wwwp0r|url-status=live}}</ref>. 27 сентябри 2024, ҳангоми ҳузур дар қароргоҳи асосии «[[Ҳизбуллоҳ]]» дар [[Бейрут]], ӯ дар натиҷаи зарбаи ҳавоии [[Исроил]] ҳамроҳ бо раҳбари «Ҳизбуллоҳ» Ҳасан Насруллоҳ кушта шуд<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://fararu.com/fa/news/779690/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%8A%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF|title=آخرین خبر از سلامت معاون عملیات سپاه/ نقش سردار نیلفروشان در محور مقاومت چه بود؟|language=fa|first=Fararu {{!}} فرارو {{!}} اخبار روز ایران و|last=جهان|website=Fararu|date=2024-09-28|access-date=2024-09-28|archive-date=2024-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241001160753/https://fararu.com/fa/news/779690/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%8A%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF|url-status=live}}</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} === Манбаъҳо === {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1966]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2024]] [[Гурӯҳ:Зодагони Эрон]] [[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Эрон]] epe1viezei3v0lz54ksh3qp7th6v2e8 0 331748 1474278 1474240 2026-05-30T18:20:13Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Масума Абад]] to [[Маъсума Обод]] 1474240 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сиёсатмадори эронӣ}} {{олим | name = Масума Абад | native_name_lang = | image = Masoumeh Abad 13930327 1526720.jpg | image_size = | alt = | caption = Абад дар соли 2013 | office = [[Сафири Эрон дар Финландия|Сафири Ҷумҳурии Исломии Эрон дар Финландия]] | term_start = 2023 | term_end = 2024 | predecessor = Фурӯзанда Вадияти | successor = Ҷавод Оғазода Хуэй | president = [[Иброҳим Раисӣ]] | order1 = [[Шӯрои шаҳри Теҳрон|Аъзои Шӯрои шаҳри Теҳрон]] | term_start1 = 29 April 2007 | term_end1 = 22 August 2017 | birth_date = {{birth year and age|1962}} | birth_place = [[Ободон (Эрон)|Ободон]], [[Эрон]] | party = [[Ҷамъияти ҷонисорон (Society of Devotees of the Islamic Revolution)]]<ref>{{Cite web|url=http://www.parsine.com/fa/pages/?cid=22152|title=همه مردان "جمعیت ایثارگران"|access-date=29 November 2022}}</ref> | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | citizenship = | alma_mater = [[Донишгоҳи илмҳои тиббии Эрон]]<br />[[Донишгоҳи Шаҳид Беҳештӣ]] | workplaces = | known_for = | influences = | influenced = | awards = | spouse = | partner = | children = | signature = | signature_alt = | footnotes = }} '''Масума Абад''' ({{lang|fa|معصومه آباد}}; таваллуд 5 сентябри 1962) нависанда, устоди донишгоҳ ва [[сиёсатмадор]]и консервативии эронӣ мебошад.<ref>{{cite web |url=http://iran-pw.com/?p=22140|title= نقدی بر کتاب من زنده ام/بخش اول |access-date=25 August 2015}}</ref> Ӯ узви Шӯрои чоруми Шӯрои шаҳри Теҳрон ва роҳбари бахши тандурустии он буд.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.manzendeham.ir/news.aspx?id=258|title=سوابق فعالیت علمی و اجرایی|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227010235/http://www.manzendeham.ir/news.aspx?id=258|archive-date=27 December 2014|url-status=dead}}</ref> Абад инчунин муаллифи китоби "''Ман зиндаам"'' мебошад.<ref>{{cite web|url=https://en.rasekhoon.net/article/show/1087369|title=Biography of MASOUMEH ABAD|access-date=25 August 2015}}</ref> Ӯ аз соли 2023 то 2024 сафири Эрон дар Финландия буд.<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Iran names new female ambassador to Finland |url=https://www.tehrantimes.com/news/486225/Iran-names-new-female-ambassador-to-Finland |access-date=2024-01-07 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> == Асорат == Дар давраи [[Ҷанги Эрон ва Ироқ]], Абад дар аввал дар сохтмон ва идоракунии беморхонаҳо ва дигар марказҳои тиббӣ барои Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Эрон (IRCS) нақши муҳим дошт.<ref>{{cite web |url=http://al-monitor.com/pulse/originals/2014/07/tehran-mayor-responds-segregation.html|title=Tehran mayor says gender segregation a question of dignity}}</ref> Бо вуҷуди ин, 33 рӯз пас аз оғози ҷанг, вақте ки ӯ 17-сола буд, Абад ҳамроҳ бо Фотима Наҳидӣ, Марям Баҳромӣ ва Ҳалима Азмудеҳ аз ҷониби нерӯҳои низомии Ироқ дар роҳи Маҳшаҳр ба [[Ободон]] асир гирифта шуд (15 октябри 1980).<ref>{{cite web|url=https://en.rasekhoon.net/article/show/1087369/biography-of-masoumeh-abad/|title=MASOUMEH ABAD|access-date=25 August 2015}}</ref> Онҳо дар як миссияи Ҳилоли Аҳмар буданд. Аввал онҳоро ба урдугоҳи марзии Танӯма фиристоданд, баъд ба идораи истихборотии режими [[Саддом Ҳусейн|Саддом]] ва зиндони Ал-Рашид интиқол доданд. Баъдтар онҳо ба урдугоҳҳои Мосул ва Ал-Анбар бурда шуданд. Пас аз се солу шаш моҳ, 21 апрели 1983 Абад озод гардид.<ref>{{cite web |url=http://bookroom.ir/book/15419|title=من زنده ام}}</ref> Китоби ''[[Ман зиндаам (китоб)|Ман зиндаам]]'' ёддоштҳои шахсии Абад дар бораи таҷрибаи асорат дар ҷанги Эрон ва Ироқ мебошад. Ин китоб ба таҷрибаи занони эронӣ дар ҷанг низ ишора мекунад ва дар ҷашнвораи 16-уми ''Китоби солонаи дифои муқаддас'' дар Эрон ҷоиза гирифтааст.<ref>{{cite web |url=http://www.mashreghnews.ir/fa/news/456014|title=من زنده‌ام هم‌چنان پرچاپ‌ترین کتاب کشور|date=20 August 2015}}</ref> == Таҳсил == Абад дорои дараҷаи бакалавр дар риштаи момодоягӣ аз [[Донишгоҳи илмҳои тиббии Эрон]] (1989), дараҷаи магистр дар гигиена (1996) ва доктори илм дар гигиена аз Донишгоҳи Шаҳид Беҳештӣ (2011) мебошад.<ref name="auto"/> == Бубинед инчунин == *[[Маҷид Ғайсарӣ]] *[[Тоҳира Саффорзода|Тоҳира Сафарзода]] *[[Аҳад Гударзӣ]] *[[Муҳаммад Дорудиён]] *[[Саид Океф]] *[[Ҳамидризо Шакарсорӣ]] == Эзоҳ == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{commons category}} [http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=contentShow&id=12000 Сухани Оятуллоҳ Хоманаӣ дар бораи китоби «Ман зиндаам»] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Abad, Masoumeh}}{{bio-stub}} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1962]] [[Гурӯҳ:Ҳамшираҳои Эрон]] pd7wejid4kj9aswx78gz8uhchia67mp 0 331753 1474268 2026-05-30T17:50:51Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43169301|کاخ آپادانای تخت جمشید]]" сохта шудааст 1474268 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподоно дар Суса|Аподоно|}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед''' ё Қасри [[Дориюши Бузург]] ва [[Хашоёршои I]] яке аз қасрҳои дарунии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] аст. Кох (қаср) аз як толори чоркунҷаи марказӣ бо 36 сутун ва се айвон, дар самтҳои шимол, шарқ ва ғарб (ҳар кадоме бо 12 сутун) ва чор бурҷ дар чор гӯшаи берунии толор ва як қатор утоқҳои посбонӣ, ки дар ҷануби он ҷойгиранд, иборат аст. Сохтмони Қасри Аподоно аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] оғоз шуда, дар давраи ҳукмронии [[Хашоёршои I]] ба анҷом расидааст. Сатҳи ин қаср тақрибан се метр баландтар аз фарши ҳавлии Аподоно ва фарши Дарвозаи ҳама кишварҳо сохта шудааст.{{Эзоҳ}} == Тарҳи бино == Қасри Аподонои Персеполис асосан аз санги кӯҳ пуштибонӣ мекунад. Барои ворид шудан ба қаср, аз ҳарду тараф ду зинапоя сохта шуда буд, ки яке дар тарафи шимолӣ ба айвони шимолӣ ва дигаре дар тарафи шарқӣ ба айвони шарқӣ пайваст буд. Деворҳои ин зинапояҳо ва пештоқи онҳо бо тарҳҳо ва навиштаҷоти аҷибе оро дода шудаанд. Аз 72 сутун, ки замоне боми Ападана ва айвонҳои онро дастгирӣ мекарданд, имрӯз танҳо 14-тои онҳо боқӣ мондаанд, ки яке аз онҳо (дар шимолу шарқи айвони шарқӣ) барқарор шудааст. Аммо, бар асоси гузоришҳои сайёҳони аврупоӣ ва расмҳое, ки онҳо дар бораи Персеполис кашидаанд, метавон хулоса кард, ки дар [[Соли 1619|соли 1619 (милодӣ)]] ҳанӯз 20 сутун боқӣ монда буд ва ин шумора дар [[Соли 1627|соли 1627 (милодӣ]] [[Соли 1677|)]] ба 19, дар [[Соли 1694|соли 1677 (милодӣ) ба 18, дар соли 1694 (]] [[Соли 1787|милодӣ) ба 17, дар соли 1787 (милодӣ) ба 15]] ва дар [[Соли 1841|соли 1841 (милодӣ)]] ба 13 коҳиш ёфт ва аз он вақт инҷониб, дигар сутунҳо фурӯ нарафтаанд. == Толори марказии Аподоно == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се [[гов]]<nowiki/>и болдор [[кандакорӣ]] шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. == Навиштаҷоти асосии Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед == <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Асосӣ|کتیبه‌های پی‌بنای کاخ آپادانا تخت جمشید}}Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се гови болдор кандакорӣ шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. Сохтмони ин қаср дар назари [[Дориюши Бузург]] як кори бузург ва пойдор буд ва аз ин рӯ, ӯ фармон дод, ки ном ва нишони худ ва нишони [[Эрон]] (Эроншаҳр)-ро дар чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Тилло|тиллоӣ]] ва чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Нуқра|нуқрагӣ,]] ки ҳар кадоме 33 сантиметр дарозӣ ва 15 миллиметр паҳноӣ доранд, бо се забон ва [[Хатти форсӣ|хатти форсии]] қадим, бобилӣ ва ломӣ кандакорӣ кунанд. Ӯ инчунин чор қуттии сангиро, ки ҳар кадоме 45 сантиметр дарозӣ ва 15 сантиметр баландӣ доштанд, сохт. Дар ҳар як қуттӣ, ӯ як лавҳаи тиллоӣ ва як лавҳаи нуқрагинро дар баробари якчанд танга, аз навъи тангаҳои ионӣ, лидия ва юнонӣ, ки дар он замон маъмул буданд (дар соли 515 пеш аз милод, тангаҳои Дориюш, тангаҳои дарӣ ([[сикка]]) ё Дориюш, ҳанӯз [[сикка]] зада нашуда буданд), ҷойгир кард. Онҳо дар чор гӯшаи толори марказии Аподоно, дар зери пояи девори Аподоноо, бо лавҳаҳои сангии вазнин гӯр карданд. Дуто аз ин қуттӣ ва ганҷҳои онҳо бо мурури замон ғорат карда шудаанд ва фазои холии яке аз онҳо дар кунҷи шимолу ғарбии Ападана дар қалби санг кушода мондааст. Фредерик Крафтер ин фазои холиро дар соли 1313 ҳиҷрӣ таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки муодили он бояд дар се гӯшаи он пайдо шавад. Пас аз кофтукови гӯшаҳо ва гӯшаҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ, қуттиҳо ва ганҷҳои дарунӣ пайдо ва ба [[Теҳрон]] фиристода шуданд. Ҳоло як ҷуфт аз ин лавҳаҳо дар Осорхонаи миллии Эрон нигоҳ дошта мешаванд. Дар ҳар яке аз ин чор лавҳа матн бо [[хати мехӣ]] бо се забон кандакорӣ шудааст: форсии қадим (10 сатр), эламӣ (7 сатр) ва бобилӣ (8 сатр). Матни ҳамаи дувоздаҳ навиштаҷот якхела аст ва тарҷумаи он чунин аст:   == Нигораҳо == {{نقشه جامع تخت جمشید}}<gallery> Акс:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|пайванд=پرونده:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|алт=سنگ‌نگاره هدیه‌آوران لودیه‌ای که در حال حمل پیشکش‌های خود برای پادشاه هخامنشی هستند. این سنگ‌نگاره در یکی از پلکان‌های کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌تراشی شده‌است.| Релефи тӯҳфадиҳандагони Лидия, ки қурбониҳои худро ба подшоҳи Ҳахоманишӣ мебаранд. Ин релеф дар яке аз зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис кандакорӣ шудааст. Акс:Apadana_palace_persepolis.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_palace_persepolis.JPG|алт=باقیماندهٔ ستون‌های کاخ آپادانا| Боқимондаҳои сутунҳои Қасри Аподоно Акс:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|алт=هیئت‌های نمایندگی در پلکان شرقی آپادانا| Ҳайатҳо дар зинапояҳои шарқии Аподоно Акс:Mad-5223.jpg|пайванд=پرونده:Mad-5223.jpg|алт=مردی از ماد در کاخ آپادانای تخت جمشید| Марде аз [[Мод]] дар Қасри Аподоно дар Персеполис Акс:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|пайванд=پرونده:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|алт=سربازان جاویدان در پلکان شرقی آپادانا| [[Гурдони Ҷовидон]] дар зинапояҳои шарқии Аподоно </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * Аподоно * Навиштаҷоти эламӣ ва бобилӣ дар зинапояҳои Қасри Ападана дар Персеполис * Навиштаҷоти қадимии форсӣ дар зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис * Навиштаҷоти асосии Қасри Аподоно, Персеполис == Пайванди беруна == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{کاخ‌های ایران}} * علیرضا شاپور شهبازی، «کاخ سه‌در»، راهنمای مستند تخت جمشید، به کوشش سفیران.، شیراز: بنیاد پژوهشی پارسه-پاسارگاد.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em} * [http://wikimapia.org/2531546/fa/کاخ-آپادانا Харитаи Қасри Аподоно дар Персеполис дар Wikimapia] {{تخت جمشید}}{{میراث جهانی یونسکو در ایران}}{{معماری ایرانی}}{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}{{سنگ‌نبشته‌های هخامنشی}}{{خشایارشا}} [[Гурӯҳ:Кохҳои дудмони Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Кохҳои таърихии Шаҳристони Марвдашт]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Тахти Ҷамшед]] qeh6fvklncx3oduptrdwckrp2nnt0da 1474269 1474268 2026-05-30T18:03:41Z Шухрат Саъдиев 5132 таҳрир 1474269 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподоно дар Суса|Кохи Аподоно дар Суса}} '''Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед''' ё '''Қасри [[Дориюши Бузург]] ва [[Хашоёршои I]]''' —яке аз қасрҳои дарунии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] аст. Кох (қаср) аз як толори чоркунҷаи марказӣ бо 36 сутун ва се айвон, дар самтҳои шимол, шарқ ва ғарб (ҳар кадоме бо 12 сутун) ва чор бурҷ дар чор гӯшаи берунии толор ва як қатор утоқҳои посбонӣ, ки дар ҷануби он ҷойгиранд, иборат аст. Сохтмони Қасри Аподоно аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] оғоз шуда, дар давраи ҳукмронии [[Хашоёршои I]] ба анҷом расидааст. Сатҳи ин қаср тақрибан се метр баландтар аз фарши ҳавлии Аподоно ва фарши Дарвозаи ҳама кишварҳо сохта шудааст.{{Эзоҳ}} == Тарҳи бино == Қасри Аподонои Персеполис асосан аз санги кӯҳ пуштибонӣ мекунад. Барои ворид шудан ба қаср, аз ҳарду тараф ду зинапоя сохта шуда буд, ки яке дар тарафи шимолӣ ба айвони шимолӣ ва дигаре дар тарафи шарқӣ ба айвони шарқӣ пайваст буд. Деворҳои ин зинапояҳо ва пештоқи онҳо бо тарҳҳо ва навиштаҷоти аҷибе оро дода шудаанд. Аз 72 сутун, ки замоне боми Ападана ва айвонҳои онро дастгирӣ мекарданд, имрӯз танҳо 14-тои онҳо боқӣ мондаанд, ки яке аз онҳо (дар шимолу шарқи айвони шарқӣ) барқарор шудааст. Аммо, бар асоси гузоришҳои сайёҳони аврупоӣ ва расмҳое, ки онҳо дар бораи Персеполис кашидаанд, метавон хулоса кард, ки дар [[Соли 1619|соли 1619 (милодӣ)]] ҳанӯз 20 сутун боқӣ монда буд ва ин шумора дар [[Соли 1627|соли 1627 (милодӣ]] [[Соли 1677|)]] ба 19, дар [[Соли 1694|соли 1677 (милодӣ) ба 18, дар соли 1694 (]] [[Соли 1787|милодӣ) ба 17, дар соли 1787 (милодӣ) ба 15]] ва дар [[Соли 1841|соли 1841 (милодӣ)]] ба 13 коҳиш ёфт ва аз он вақт инҷониб, дигар сутунҳо фурӯ нарафтаанд. == Толори марказии Аподоно == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се [[гов|гови болдор]] [[кандакорӣ]] шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба [[дар]] часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз [[тилло]] сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили [[дар|дарҳои]] шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба [[анбор]]ҳо ва ҳавлии [[айвон|айвондор]] мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути [[тиреза|тирезаҳои]] калоне, ки ба [[девор|деворҳои]] шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. == Навиштаҷоти асосии Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се гови болдор кандакорӣ шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. Сохтмони ин қаср дар назари [[Дориюши Бузург]] як кори бузург ва пойдор буд ва аз ин рӯ, ӯ фармон дод, ки ном ва нишони худ ва нишони [[Эрон]] (Эроншаҳр)-ро дар чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Тилло|тиллоӣ]] ва чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Нуқра|нуқрагӣ]], ки ҳар кадоме 33 сантиметр дарозӣ ва 15 миллиметр паҳноӣ доранд, бо се забон ва [[Хатти форсӣ|хатти форсии]] қадим, бобилӣ ва ломӣ кандакорӣ кунанд. Ӯ инчунин чор қуттии сангиро, ки ҳар кадоме 45 сантиметр дарозӣ ва 15 сантиметр баландӣ доштанд, сохт. Дар ҳар як қуттӣ, ӯ як лавҳаи тиллоӣ ва як лавҳаи нуқрагинро дар баробари якчанд танга, аз навъи тангаҳои ионӣ, лидия ва юнонӣ, ки дар он замон маъмул буданд (дар соли 515 пеш аз милод, тангаҳои Дориюш, тангаҳои дарӣ ([[сикка]]) ё Дориюш, ҳанӯз [[сикка]] зада нашуда буданд), ҷойгир кард. Онҳо дар чор гӯшаи толори марказии Аподоно, дар зери пояи девори Аподоно, бо лавҳаҳои сангии вазнин гӯр карданд. Дуто аз ин қуттӣ ва [[ганҷ|ганҷҳои]] онҳо бо мурури замон ғорат карда шудаанд ва фазои холии яке аз онҳо дар кунҷи шимолу ғарбии Аподоно дар қалби [[санг]] кушода мондааст. Фредерик Крафтер ин фазои холиро дар соли 1313 ҳиҷрӣ таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки муодили он бояд дар се гӯшаи он пайдо шавад. Пас аз кофтукови гӯшаҳо ва гӯшаҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ, қуттиҳо ва ганҷҳои дарунӣ пайдо ва ба [[Теҳрон]] фиристода шуданд. Ҳоло як ҷуфт аз ин лавҳаҳо дар Осорхонаи миллии Эрон нигоҳ дошта мешаванд. Дар ҳар яке аз ин чор лавҳа матн бо [[хати мехӣ]] бо се забон [[кандакорӣ]] шудааст: форсии қадим (10 сатр), эламӣ (7 сатр) ва бобилӣ (8 сатр). Матни ҳамаи дувоздаҳ навиштаҷот якхела аст ва тарҷумаи он чунин аст: == Нигораҳо == <gallery> Акс:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|пайванд=پرونده:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|алт=سنگ‌نگاره هدیه‌آوران لودیه‌ای که در حال حمل پیشکش‌های خود برای پادشاه هخامنشی هستند. این سنگ‌نگاره در یکی از پلکان‌های کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌تراشی شده‌است.| Релефи тӯҳфадиҳандагони Лидия, ки қурбониҳои худро ба подшоҳи Ҳахоманишӣ мебаранд. Ин релеф дар яке аз зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис кандакорӣ шудааст. Акс:Apadana_palace_persepolis.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_palace_persepolis.JPG|алт=باقیماندهٔ ستون‌های کاخ آپادانا| Боқимондаҳои сутунҳои Қасри Аподоно Акс:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|алт=هیئت‌های نمایندگی در پلکان شرقی آپادانا| Ҳайатҳо дар зинапояҳои шарқии Аподоно Акс:Mad-5223.jpg|пайванд=پرونده:Mad-5223.jpg|алт=مردی از ماد در کاخ آپادانای تخت جمشید| Марде аз [[Мод]] дар Қасри Аподоно дар Персеполис Акс:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|пайванд=پرونده:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|алт=سربازان جاویدان در پلکان شرقی آپادانا| [[Гурдони Ҷовидон]] дар зинапояҳои шарқии Аподоно </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Аподоно]] * Навиштаҷоти эламӣ ва бобилӣ дар зинапояҳои Қасри Ападана дар Персеполис * Навиштаҷоти қадимии форсӣ дар зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис * Навиштаҷоти асосии Қасри Аподоно, Персеполис == Пайванди беруна == * [http://wikimapia.org/2531546/fa/کاخ-آپادانا Харитаи Қасри Аподоно дар Персеполис дар Wikimapia] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои дудмони Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Кохҳои таърихии Шаҳристони Марвдашт]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] 0j909f1mzo9kuizhn49gii7r9lnvh78 1474299 1474269 2026-05-31T07:01:54Z Шухрат Саъдиев 5132 1474299 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Шӯша|Кохи Аподонои Шӯша}} '''Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед''' ё '''Қасри [[Дориюши Бузург]] ва [[Хашоёршои I]]''' —яке аз қасрҳои дарунии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] аст. Кох (қаср) аз як толори чоркунҷаи марказӣ бо 36 сутун ва се айвон, дар самтҳои шимол, шарқ ва ғарб (ҳар кадоме бо 12 сутун) ва чор бурҷ дар чор гӯшаи берунии толор ва як қатор утоқҳои посбонӣ, ки дар ҷануби он ҷойгиранд, иборат аст. Сохтмони Қасри Аподоно аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] оғоз шуда, дар давраи ҳукмронии [[Хашоёршои I]] ба анҷом расидааст. Сатҳи ин қаср тақрибан се метр баландтар аз фарши ҳавлии Аподоно ва фарши Дарвозаи ҳама кишварҳо сохта шудааст.{{Эзоҳ}} == Тарҳи бино == Қасри Аподонои Персеполис асосан аз санги кӯҳ пуштибонӣ мекунад. Барои ворид шудан ба қаср, аз ҳарду тараф ду зинапоя сохта шуда буд, ки яке дар тарафи шимолӣ ба айвони шимолӣ ва дигаре дар тарафи шарқӣ ба айвони шарқӣ пайваст буд. Деворҳои ин зинапояҳо ва пештоқи онҳо бо тарҳҳо ва навиштаҷоти аҷибе оро дода шудаанд. Аз 72 сутун, ки замоне боми Ападана ва айвонҳои онро дастгирӣ мекарданд, имрӯз танҳо 14-тои онҳо боқӣ мондаанд, ки яке аз онҳо (дар шимолу шарқи айвони шарқӣ) барқарор шудааст. Аммо, бар асоси гузоришҳои сайёҳони аврупоӣ ва расмҳое, ки онҳо дар бораи Персеполис кашидаанд, метавон хулоса кард, ки дар [[Соли 1619|соли 1619 (милодӣ)]] ҳанӯз 20 сутун боқӣ монда буд ва ин шумора дар [[Соли 1627|соли 1627 (милодӣ]] [[Соли 1677|)]] ба 19, дар [[Соли 1694|соли 1677 (милодӣ) ба 18, дар соли 1694 (]] [[Соли 1787|милодӣ) ба 17, дар соли 1787 (милодӣ) ба 15]] ва дар [[Соли 1841|соли 1841 (милодӣ)]] ба 13 коҳиш ёфт ва аз он вақт инҷониб, дигар сутунҳо фурӯ нарафтаанд. == Толори марказии Аподоно == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се [[гов|гови болдор]] [[кандакорӣ]] шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба [[дар]] часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз [[тилло]] сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили [[дар|дарҳои]] шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба [[анбор]]ҳо ва ҳавлии [[айвон|айвондор]] мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути [[тиреза|тирезаҳои]] калоне, ки ба [[девор|деворҳои]] шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. == Навиштаҷоти асосии Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се гови болдор кандакорӣ шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. Сохтмони ин қаср дар назари [[Дориюши Бузург]] як кори бузург ва пойдор буд ва аз ин рӯ, ӯ фармон дод, ки ном ва нишони худ ва нишони [[Эрон]] (Эроншаҳр)-ро дар чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Тилло|тиллоӣ]] ва чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Нуқра|нуқрагӣ]], ки ҳар кадоме 33 сантиметр дарозӣ ва 15 миллиметр паҳноӣ доранд, бо се забон ва [[Хатти форсӣ|хатти форсии]] қадим, бобилӣ ва ломӣ кандакорӣ кунанд. Ӯ инчунин чор қуттии сангиро, ки ҳар кадоме 45 сантиметр дарозӣ ва 15 сантиметр баландӣ доштанд, сохт. Дар ҳар як қуттӣ, ӯ як лавҳаи тиллоӣ ва як лавҳаи нуқрагинро дар баробари якчанд танга, аз навъи тангаҳои ионӣ, лидия ва юнонӣ, ки дар он замон маъмул буданд (дар соли 515 пеш аз милод, тангаҳои Дориюш, тангаҳои дарӣ ([[сикка]]) ё Дориюш, ҳанӯз [[сикка]] зада нашуда буданд), ҷойгир кард. Онҳо дар чор гӯшаи толори марказии Аподоно, дар зери пояи девори Аподоно, бо лавҳаҳои сангии вазнин гӯр карданд. Дуто аз ин қуттӣ ва [[ганҷ|ганҷҳои]] онҳо бо мурури замон ғорат карда шудаанд ва фазои холии яке аз онҳо дар кунҷи шимолу ғарбии Аподоно дар қалби [[санг]] кушода мондааст. Фредерик Крафтер ин фазои холиро дар соли 1313 ҳиҷрӣ таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки муодили он бояд дар се гӯшаи он пайдо шавад. Пас аз кофтукови гӯшаҳо ва гӯшаҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ, қуттиҳо ва ганҷҳои дарунӣ пайдо ва ба [[Теҳрон]] фиристода шуданд. Ҳоло як ҷуфт аз ин лавҳаҳо дар Осорхонаи миллии Эрон нигоҳ дошта мешаванд. Дар ҳар яке аз ин чор лавҳа матн бо [[хати мехӣ]] бо се забон [[кандакорӣ]] шудааст: форсии қадим (10 сатр), эламӣ (7 сатр) ва бобилӣ (8 сатр). Матни ҳамаи дувоздаҳ навиштаҷот якхела аст ва тарҷумаи он чунин аст: == Нигораҳо == <gallery> Акс:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|пайванд=پرونده:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|алт=سنگ‌نگاره هدیه‌آوران لودیه‌ای که در حال حمل پیشکش‌های خود برای پادشاه هخامنشی هستند. این سنگ‌نگاره در یکی از پلکان‌های کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌تراشی شده‌است.| Релефи тӯҳфадиҳандагони Лидия, ки қурбониҳои худро ба подшоҳи Ҳахоманишӣ мебаранд. Ин релеф дар яке аз зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис кандакорӣ шудааст. Акс:Apadana_palace_persepolis.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_palace_persepolis.JPG|алт=باقیماندهٔ ستون‌های کاخ آپادانا| Боқимондаҳои сутунҳои Қасри Аподоно Акс:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|алт=هیئت‌های نمایندگی در پلکان شرقی آپادانا| Ҳайатҳо дар зинапояҳои шарқии Аподоно Акс:Mad-5223.jpg|пайванд=پرونده:Mad-5223.jpg|алт=مردی از ماد در کاخ آپادانای تخت جمشید| Марде аз [[Мод]] дар Қасри Аподоно дар Персеполис Акс:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|пайванд=پرونده:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|алт=سربازان جاویدان در پلکان شرقی آپادانا| [[Гурдони Ҷовидон]] дар зинапояҳои шарқии Аподоно </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Аподоно]] * Навиштаҷоти эламӣ ва бобилӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти қадимии форсӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти асосии Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед, Тахти Ҷамшед == Пайванди беруна == * [http://wikimapia.org/2531546/fa/کاخ-آپادانا Харитаи Қасри Аподоно дар Персеполис дар Wikimapia] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои дудмони Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Кохҳои таърихии Шаҳристони Марвдашт]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] edh3phyoji7qctbflyqsqiy82flgfbs 1474300 1474299 2026-05-31T07:02:18Z Шухрат Саъдиев 5132 1474300 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Шӯша|Кохи Аподонои Шӯша}} '''Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед''' ё '''Қасри [[Дориюши Бузург]] ва [[Хашоёршои I]]''' —яке аз қасрҳои дарунии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] аст. Кох (қаср) аз як толори чоркунҷаи марказӣ бо 36 сутун ва се айвон, дар самтҳои шимол, шарқ ва ғарб (ҳар кадоме бо 12 сутун) ва чор бурҷ дар чор гӯшаи берунии толор ва як қатор утоқҳои посбонӣ, ки дар ҷануби он ҷойгиранд, иборат аст. Сохтмони Қасри Аподоно аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] оғоз шуда, дар давраи ҳукмронии [[Хашоёршои I]] ба анҷом расидааст. Сатҳи ин қаср тақрибан се метр баландтар аз фарши ҳавлии Аподоно ва фарши Дарвозаи ҳама кишварҳо сохта шудааст. == Тарҳи бино == Қасри Аподонои Персеполис асосан аз санги кӯҳ пуштибонӣ мекунад. Барои ворид шудан ба қаср, аз ҳарду тараф ду зинапоя сохта шуда буд, ки яке дар тарафи шимолӣ ба айвони шимолӣ ва дигаре дар тарафи шарқӣ ба айвони шарқӣ пайваст буд. Деворҳои ин зинапояҳо ва пештоқи онҳо бо тарҳҳо ва навиштаҷоти аҷибе оро дода шудаанд. Аз 72 сутун, ки замоне боми Ападана ва айвонҳои онро дастгирӣ мекарданд, имрӯз танҳо 14-тои онҳо боқӣ мондаанд, ки яке аз онҳо (дар шимолу шарқи айвони шарқӣ) барқарор шудааст. Аммо, бар асоси гузоришҳои сайёҳони аврупоӣ ва расмҳое, ки онҳо дар бораи Персеполис кашидаанд, метавон хулоса кард, ки дар [[Соли 1619|соли 1619 (милодӣ)]] ҳанӯз 20 сутун боқӣ монда буд ва ин шумора дар [[Соли 1627|соли 1627 (милодӣ]] [[Соли 1677|)]] ба 19, дар [[Соли 1694|соли 1677 (милодӣ) ба 18, дар соли 1694 (]] [[Соли 1787|милодӣ) ба 17, дар соли 1787 (милодӣ) ба 15]] ва дар [[Соли 1841|соли 1841 (милодӣ)]] ба 13 коҳиш ёфт ва аз он вақт инҷониб, дигар сутунҳо фурӯ нарафтаанд. == Толори марказии Аподоно == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се [[гов|гови болдор]] [[кандакорӣ]] шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба [[дар]] часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз [[тилло]] сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили [[дар|дарҳои]] шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба [[анбор]]ҳо ва ҳавлии [[айвон|айвондор]] мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути [[тиреза|тирезаҳои]] калоне, ки ба [[девор|деворҳои]] шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. == Навиштаҷоти асосии Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се гови болдор кандакорӣ шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. Сохтмони ин қаср дар назари [[Дориюши Бузург]] як кори бузург ва пойдор буд ва аз ин рӯ, ӯ фармон дод, ки ном ва нишони худ ва нишони [[Эрон]] (Эроншаҳр)-ро дар чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Тилло|тиллоӣ]] ва чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Нуқра|нуқрагӣ]], ки ҳар кадоме 33 сантиметр дарозӣ ва 15 миллиметр паҳноӣ доранд, бо се забон ва [[Хатти форсӣ|хатти форсии]] қадим, бобилӣ ва ломӣ кандакорӣ кунанд. Ӯ инчунин чор қуттии сангиро, ки ҳар кадоме 45 сантиметр дарозӣ ва 15 сантиметр баландӣ доштанд, сохт. Дар ҳар як қуттӣ, ӯ як лавҳаи тиллоӣ ва як лавҳаи нуқрагинро дар баробари якчанд танга, аз навъи тангаҳои ионӣ, лидия ва юнонӣ, ки дар он замон маъмул буданд (дар соли 515 пеш аз милод, тангаҳои Дориюш, тангаҳои дарӣ ([[сикка]]) ё Дориюш, ҳанӯз [[сикка]] зада нашуда буданд), ҷойгир кард. Онҳо дар чор гӯшаи толори марказии Аподоно, дар зери пояи девори Аподоно, бо лавҳаҳои сангии вазнин гӯр карданд. Дуто аз ин қуттӣ ва [[ганҷ|ганҷҳои]] онҳо бо мурури замон ғорат карда шудаанд ва фазои холии яке аз онҳо дар кунҷи шимолу ғарбии Аподоно дар қалби [[санг]] кушода мондааст. Фредерик Крафтер ин фазои холиро дар соли 1313 ҳиҷрӣ таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки муодили он бояд дар се гӯшаи он пайдо шавад. Пас аз кофтукови гӯшаҳо ва гӯшаҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ, қуттиҳо ва ганҷҳои дарунӣ пайдо ва ба [[Теҳрон]] фиристода шуданд. Ҳоло як ҷуфт аз ин лавҳаҳо дар Осорхонаи миллии Эрон нигоҳ дошта мешаванд. Дар ҳар яке аз ин чор лавҳа матн бо [[хати мехӣ]] бо се забон [[кандакорӣ]] шудааст: форсии қадим (10 сатр), эламӣ (7 сатр) ва бобилӣ (8 сатр). Матни ҳамаи дувоздаҳ навиштаҷот якхела аст ва тарҷумаи он чунин аст: == Нигораҳо == <gallery> Акс:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|пайванд=پرونده:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|алт=سنگ‌نگاره هدیه‌آوران لودیه‌ای که در حال حمل پیشکش‌های خود برای پادشاه هخامنشی هستند. این سنگ‌نگاره در یکی از پلکان‌های کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌تراشی شده‌است.| Релефи тӯҳфадиҳандагони Лидия, ки қурбониҳои худро ба подшоҳи Ҳахоманишӣ мебаранд. Ин релеф дар яке аз зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис кандакорӣ шудааст. Акс:Apadana_palace_persepolis.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_palace_persepolis.JPG|алт=باقیماندهٔ ستون‌های کاخ آپادانا| Боқимондаҳои сутунҳои Қасри Аподоно Акс:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|алт=هیئت‌های نمایندگی در پلکان شرقی آپادانا| Ҳайатҳо дар зинапояҳои шарқии Аподоно Акс:Mad-5223.jpg|пайванд=پرونده:Mad-5223.jpg|алт=مردی از ماد در کاخ آپادانای تخت جمشید| Марде аз [[Мод]] дар Қасри Аподоно дар Персеполис Акс:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|пайванд=پرونده:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|алт=سربازان جاویدان در پلکان شرقی آپادانا| [[Гурдони Ҷовидон]] дар зинапояҳои шарқии Аподоно </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Аподоно]] * Навиштаҷоти эламӣ ва бобилӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти қадимии форсӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти асосии Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед, Тахти Ҷамшед == Пайванди беруна == * [http://wikimapia.org/2531546/fa/کاخ-آپادانا Харитаи Қасри Аподоно дар Персеполис дар Wikimapia] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои дудмони Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Кохҳои таърихии Шаҳристони Марвдашт]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] 0koyo5vkxjt72cl19gl2aow7fi9ndpb 1474301 1474300 2026-05-31T07:02:56Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ҷусторҳои марбут */ 1474301 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Шӯша|Кохи Аподонои Шӯша}} '''Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед''' ё '''Қасри [[Дориюши Бузург]] ва [[Хашоёршои I]]''' —яке аз қасрҳои дарунии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] аст. Кох (қаср) аз як толори чоркунҷаи марказӣ бо 36 сутун ва се айвон, дар самтҳои шимол, шарқ ва ғарб (ҳар кадоме бо 12 сутун) ва чор бурҷ дар чор гӯшаи берунии толор ва як қатор утоқҳои посбонӣ, ки дар ҷануби он ҷойгиранд, иборат аст. Сохтмони Қасри Аподоно аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] оғоз шуда, дар давраи ҳукмронии [[Хашоёршои I]] ба анҷом расидааст. Сатҳи ин қаср тақрибан се метр баландтар аз фарши ҳавлии Аподоно ва фарши Дарвозаи ҳама кишварҳо сохта шудааст. == Тарҳи бино == Қасри Аподонои Персеполис асосан аз санги кӯҳ пуштибонӣ мекунад. Барои ворид шудан ба қаср, аз ҳарду тараф ду зинапоя сохта шуда буд, ки яке дар тарафи шимолӣ ба айвони шимолӣ ва дигаре дар тарафи шарқӣ ба айвони шарқӣ пайваст буд. Деворҳои ин зинапояҳо ва пештоқи онҳо бо тарҳҳо ва навиштаҷоти аҷибе оро дода шудаанд. Аз 72 сутун, ки замоне боми Ападана ва айвонҳои онро дастгирӣ мекарданд, имрӯз танҳо 14-тои онҳо боқӣ мондаанд, ки яке аз онҳо (дар шимолу шарқи айвони шарқӣ) барқарор шудааст. Аммо, бар асоси гузоришҳои сайёҳони аврупоӣ ва расмҳое, ки онҳо дар бораи Персеполис кашидаанд, метавон хулоса кард, ки дар [[Соли 1619|соли 1619 (милодӣ)]] ҳанӯз 20 сутун боқӣ монда буд ва ин шумора дар [[Соли 1627|соли 1627 (милодӣ]] [[Соли 1677|)]] ба 19, дар [[Соли 1694|соли 1677 (милодӣ) ба 18, дар соли 1694 (]] [[Соли 1787|милодӣ) ба 17, дар соли 1787 (милодӣ) ба 15]] ва дар [[Соли 1841|соли 1841 (милодӣ)]] ба 13 коҳиш ёфт ва аз он вақт инҷониб, дигар сутунҳо фурӯ нарафтаанд. == Толори марказии Аподоно == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се [[гов|гови болдор]] [[кандакорӣ]] шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба [[дар]] часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз [[тилло]] сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили [[дар|дарҳои]] шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба [[анбор]]ҳо ва ҳавлии [[айвон|айвондор]] мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути [[тиреза|тирезаҳои]] калоне, ки ба [[девор|деворҳои]] шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. == Навиштаҷоти асосии Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се гови болдор кандакорӣ шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. Сохтмони ин қаср дар назари [[Дориюши Бузург]] як кори бузург ва пойдор буд ва аз ин рӯ, ӯ фармон дод, ки ном ва нишони худ ва нишони [[Эрон]] (Эроншаҳр)-ро дар чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Тилло|тиллоӣ]] ва чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Нуқра|нуқрагӣ]], ки ҳар кадоме 33 сантиметр дарозӣ ва 15 миллиметр паҳноӣ доранд, бо се забон ва [[Хатти форсӣ|хатти форсии]] қадим, бобилӣ ва ломӣ кандакорӣ кунанд. Ӯ инчунин чор қуттии сангиро, ки ҳар кадоме 45 сантиметр дарозӣ ва 15 сантиметр баландӣ доштанд, сохт. Дар ҳар як қуттӣ, ӯ як лавҳаи тиллоӣ ва як лавҳаи нуқрагинро дар баробари якчанд танга, аз навъи тангаҳои ионӣ, лидия ва юнонӣ, ки дар он замон маъмул буданд (дар соли 515 пеш аз милод, тангаҳои Дориюш, тангаҳои дарӣ ([[сикка]]) ё Дориюш, ҳанӯз [[сикка]] зада нашуда буданд), ҷойгир кард. Онҳо дар чор гӯшаи толори марказии Аподоно, дар зери пояи девори Аподоно, бо лавҳаҳои сангии вазнин гӯр карданд. Дуто аз ин қуттӣ ва [[ганҷ|ганҷҳои]] онҳо бо мурури замон ғорат карда шудаанд ва фазои холии яке аз онҳо дар кунҷи шимолу ғарбии Аподоно дар қалби [[санг]] кушода мондааст. Фредерик Крафтер ин фазои холиро дар соли 1313 ҳиҷрӣ таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки муодили он бояд дар се гӯшаи он пайдо шавад. Пас аз кофтукови гӯшаҳо ва гӯшаҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ, қуттиҳо ва ганҷҳои дарунӣ пайдо ва ба [[Теҳрон]] фиристода шуданд. Ҳоло як ҷуфт аз ин лавҳаҳо дар Осорхонаи миллии Эрон нигоҳ дошта мешаванд. Дар ҳар яке аз ин чор лавҳа матн бо [[хати мехӣ]] бо се забон [[кандакорӣ]] шудааст: форсии қадим (10 сатр), эламӣ (7 сатр) ва бобилӣ (8 сатр). Матни ҳамаи дувоздаҳ навиштаҷот якхела аст ва тарҷумаи он чунин аст: == Нигораҳо == <gallery> Акс:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|пайванд=پرونده:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|алт=سنگ‌نگاره هدیه‌آوران لودیه‌ای که در حال حمل پیشکش‌های خود برای پادشاه هخامنشی هستند. این سنگ‌نگاره در یکی از پلکان‌های کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌تراشی شده‌است.| Релефи тӯҳфадиҳандагони Лидия, ки қурбониҳои худро ба подшоҳи Ҳахоманишӣ мебаранд. Ин релеф дар яке аз зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис кандакорӣ шудааст. Акс:Apadana_palace_persepolis.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_palace_persepolis.JPG|алт=باقیماندهٔ ستون‌های کاخ آپادانا| Боқимондаҳои сутунҳои Қасри Аподоно Акс:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|алт=هیئت‌های نمایندگی در پلکان شرقی آپادانا| Ҳайатҳо дар зинапояҳои шарқии Аподоно Акс:Mad-5223.jpg|пайванд=پرونده:Mad-5223.jpg|алт=مردی از ماد در کاخ آپادانای تخت جمشید| Марде аз [[Мод]] дар Қасри Аподоно дар Персеполис Акс:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|пайванд=پرونده:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|алт=سربازان جاویدان در پلکان شرقی آپادانا| [[Гурдони Ҷовидон]] дар зинапояҳои шарқии Аподоно </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Аподоно]] * Навиштаҷоти эламӣ ва бобилӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти қадимии форсӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти асосии Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед, [[Тахти Ҷамшед]] == Пайванди беруна == * [http://wikimapia.org/2531546/fa/کاخ-آپادانا Харитаи Қасри Аподоно дар Персеполис дар Wikimapia] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои дудмони Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Кохҳои таърихии Шаҳристони Марвдашт]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] qwbgrb1in27goix9dx6bykchn7zyfvl 1474304 1474301 2026-05-31T07:05:10Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474304 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Шӯша|Кохи Аподонои Шӯша}} '''Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед''' ё '''Қасри [[Дориюши Бузург]] ва [[Хашоёршои I]]''' —яке аз қасрҳои дарунии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] аст. Кох (қаср) аз як толори чоркунҷаи марказӣ бо 36 сутун ва се айвон, дар самтҳои шимол, шарқ ва ғарб (ҳар кадоме бо 12 сутун) ва чор бурҷ дар чор гӯшаи берунии толор ва як қатор утоқҳои посбонӣ, ки дар ҷануби он ҷойгиранд, иборат аст. Сохтмони Қасри Аподоно аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] оғоз шуда, дар давраи ҳукмронии [[Хашоёршои I]] ба анҷом расидааст. Сатҳи ин қаср тақрибан се метр баландтар аз фарши ҳавлии Аподоно ва фарши Дарвозаи ҳама кишварҳо сохта шудааст. == Тарҳи бино == Қасри Аподонои Персеполис асосан аз санги кӯҳ пуштибонӣ мекунад. Барои ворид шудан ба қаср, аз ҳарду тараф ду зинапоя сохта шуда буд, ки яке дар тарафи шимолӣ ба айвони шимолӣ ва дигаре дар тарафи шарқӣ ба айвони шарқӣ пайваст буд. Деворҳои ин зинапояҳо ва пештоқи онҳо бо тарҳҳо ва навиштаҷоти аҷибе оро дода шудаанд. Аз 72 сутун, ки замоне боми Ападана ва айвонҳои онро дастгирӣ мекарданд, имрӯз танҳо 14-тои онҳо боқӣ мондаанд, ки яке аз онҳо (дар шимолу шарқи айвони шарқӣ) барқарор шудааст. Аммо, бар асоси гузоришҳои сайёҳони аврупоӣ ва расмҳое, ки онҳо дар бораи Персеполис кашидаанд, метавон хулоса кард, ки дар [[Соли 1619|соли 1619 (милодӣ)]] ҳанӯз 20 сутун боқӣ монда буд ва ин шумора дар [[Соли 1627|соли 1627 (милодӣ]] [[Соли 1677|)]] ба 19, дар [[Соли 1694|соли 1677 (милодӣ) ба 18, дар соли 1694 (]] [[Соли 1787|милодӣ) ба 17, дар соли 1787 (милодӣ) ба 15]] ва дар [[Соли 1841|соли 1841 (милодӣ)]] ба 13 коҳиш ёфт ва аз он вақт инҷониб, дигар сутунҳо фурӯ нарафтаанд. == Толори марказии Аподоно == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се [[гов|гови болдор]] [[кандакорӣ]] шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба [[дар]] часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз [[тилло]] сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили [[дар|дарҳои]] шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба [[анбор]]ҳо ва ҳавлии [[айвон|айвондор]] мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути [[тиреза|тирезаҳои]] калоне, ки ба [[девор|деворҳои]] шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. == Навиштаҷоти асосии Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед == Дар Фарвардин соли 1320-и ҳиҷрӣ, дар мобайни девор ҳангоми буридани деворҳои қадимии хиштӣ дар минтақаи утоқҳои ҷанубии Қасри Аподоно як пораи чунин рӯйпӯш ёфт шуд. Андозаи он 12 ба 31 сантиметр ва вазни он 289 грамм аст. Он бо се гови болдор кандакорӣ шудааст ва дар он сӯрохиҳое мавҷуданд, ки ҷойҳои мехҳоеро, ки бо онҳо ба дар часпонида шуда буданд, нишон медиҳанд. Дутои ин мехҳо аз тилло сохта шуда, бо табақча омада буданд. Дар тарафи ҷанубии толори марказии Аподоно, ду дар муқобили дарҳои шимолӣ ба даромадгоҳе кушода мешуданд, ки ба анборҳо ва ҳавлии айвондор мебурд. Рӯшноӣ ба дохили толори калони марказӣ тавассути тирезаҳои калоне, ки ба деворҳои шарқӣ ва ғарбӣ (ҳар кадом 6 дона) ва девори шимолӣ (5) сохта шуда буданд, таъмин мешуд. Девори ҷанубӣ панҷ сурохии калон дошт. Сохтмони ин қаср дар назари [[Дориюши Бузург]] як кори бузург ва пойдор буд ва аз ин рӯ, ӯ фармон дод, ки ном ва нишони худ ва нишони [[Эрон]] (Эроншаҳр)-ро дар чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Тилло|тиллоӣ]] ва чор [[Хишт|хиштҳои]] [[Нуқра|нуқрагӣ]], ки ҳар кадоме 33 сантиметр дарозӣ ва 15 миллиметр паҳноӣ доранд, бо се забон ва [[Хатти форсӣ|хатти форсии]] қадим, бобилӣ ва ломӣ кандакорӣ кунанд. Ӯ инчунин чор қуттии сангиро, ки ҳар кадоме 45 сантиметр дарозӣ ва 15 сантиметр баландӣ доштанд, сохт. Дар ҳар як қуттӣ, ӯ як лавҳаи тиллоӣ ва як лавҳаи нуқрагинро дар баробари якчанд танга, аз навъи тангаҳои ионӣ, лидия ва юнонӣ, ки дар он замон маъмул буданд (дар соли 515 пеш аз милод, тангаҳои Дориюш, тангаҳои дарӣ ([[сикка]]) ё Дориюш, ҳанӯз [[сикка]] зада нашуда буданд), ҷойгир кард. Онҳо дар чор гӯшаи толори марказии Аподоно, дар зери пояи девори Аподоно, бо лавҳаҳои сангии вазнин гӯр карданд. Дуто аз ин қуттӣ ва [[ганҷ|ганҷҳои]] онҳо бо мурури замон ғорат карда шудаанд ва фазои холии яке аз онҳо дар кунҷи шимолу ғарбии Аподоно дар қалби [[санг]] кушода мондааст. Фредерик Крафтер ин фазои холиро дар соли 1313 ҳиҷрӣ таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки муодили он бояд дар се гӯшаи он пайдо шавад. Пас аз кофтукови гӯшаҳо ва гӯшаҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ, қуттиҳо ва ганҷҳои дарунӣ пайдо ва ба [[Теҳрон]] фиристода шуданд. Ҳоло як ҷуфт аз ин лавҳаҳо дар Осорхонаи миллии Эрон нигоҳ дошта мешаванд. Дар ҳар яке аз ин чор лавҳа матн бо [[хати мехӣ]] бо се забон [[кандакорӣ]] шудааст: форсии қадим (10 сатр), эламӣ (7 сатр) ва бобилӣ (8 сатр). Матни ҳамаи дувоздаҳ навиштаҷот якхела аст ва тарҷумаи он чунин аст: == Нигораҳо == <gallery> Акс:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|пайванд=پرونده:Persepolis_stairs_of_the_Apadana_relief02.JPG|алт=سنگ‌نگاره هدیه‌آوران لودیه‌ای که در حال حمل پیشکش‌های خود برای پادشاه هخامنشی هستند. این سنگ‌نگاره در یکی از پلکان‌های کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌تراشی شده‌است.| Релефи тӯҳфадиҳандагони Лидия, ки қурбониҳои худро ба подшоҳи Ҳахоманишӣ мебаранд. Ин релеф дар яке аз зинапояҳои Қасри Аподоно дар Персеполис кандакорӣ шудааст. Акс:Apadana_palace_persepolis.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_palace_persepolis.JPG|алт=باقیماندهٔ ستون‌های کاخ آپادانا| Боқимондаҳои сутунҳои Қасри Аподоно Акс:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|пайванд=پرونده:Apadana_Persepolis_Iran.JPG|алт=هیئت‌های نمایندگی در پلکان شرقی آپادانا| Ҳайатҳо дар зинапояҳои шарқии Аподоно Акс:Mad-5223.jpg|пайванд=پرونده:Mad-5223.jpg|алт=مردی از ماد در کاخ آپادانای تخت جمشید| Марде аз [[Мод]] дар Қасри Аподоно дар Персеполис Акс:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|пайванд=پرونده:Pelekan_Sharghi_Apodana.jpg|алт=سربازان جاویدان در پلکان شرقی آپادانا| [[Гурдони Ҷовидон]] дар зинапояҳои шарқии Аподоно </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Аподоно]] * Навиштаҷоти эламӣ ва бобилӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти қадимии форсӣ дар зинапояҳои Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед * Навиштаҷоти асосии Қасри Аподонои Тахти Ҷамшед, [[Тахти Ҷамшед]] == Пайванди беруна == * [http://wikimapia.org/2531546/fa/کاخ-آپادانا Харитаи Қасри Аподоно дар Персеполис дар Wikimapia] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои дудмони Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Кохҳои таърихии Шаҳристони Марвдашт]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] fms8ou9oqw3idnc5qdrozr4vu11mt20 0 331754 1474270 2026-05-30T18:15:22Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474270 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] bvbn6ng3tmk43iz2bbe6l77mopnvfh7 0 331755 1474271 2026-05-30T18:16:48Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474271 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] bvbn6ng3tmk43iz2bbe6l77mopnvfh7 0 331756 1474272 2026-05-30T18:17:45Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474272 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] bvbn6ng3tmk43iz2bbe6l77mopnvfh7 0 331757 1474274 2026-05-30T18:19:03Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Исломшаҳри Ақгол]] to [[Исломшаҳри Оқгул]] 1474274 wikitext text/x-wiki #равона [[Исломшаҳри Оқгул]] t49jvbdkpe26f401fjrmxcfogs8e99h 0 331758 1474276 2026-05-30T18:19:30Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Аббос Нилфорӯшон]] to [[Аббос Нилфурӯшон]] 1474276 wikitext text/x-wiki #равона [[Аббос Нилфурӯшон]] 0mpm1p1dczlqfkvpatyufzihvqzmjyb 0 331759 1474277 2026-05-30T18:19:38Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474277 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] bvbn6ng3tmk43iz2bbe6l77mopnvfh7 0 331760 1474279 2026-05-30T18:20:14Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Масума Абад]] to [[Маъсума Обод]] 1474279 wikitext text/x-wiki #равона [[Маъсума Обод]] 4wmjtjpjak7xtixq3j4txg26fn5cmvv 0 331761 1474280 2026-05-30T18:20:47Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474280 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] bvbn6ng3tmk43iz2bbe6l77mopnvfh7 0 331762 1474281 2026-05-30T18:22:45Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474281 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] bvbn6ng3tmk43iz2bbe6l77mopnvfh7 0 331763 1474284 2026-05-31T04:34:22Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43253728|سرستون]]" сохта шудааст 1474284 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>  '''Сар Сутун ({{Lang-en|Capital}}''' ) дар меъмории пойтахт, равиши умумӣ ба қисми болоии [[сутун]] (ба монанди [[сутун]] ё сутуншакл ва росткунҷа) асос ёфтааст, ин қисми сутун қисми пурраи асосии он, яъне ҷисми сутун аст, ки дар [[замин]] ё [[бино]] ба шакли чуқурӣ ташаккул ёфтааст ва қисми болоиро, ки сарсутунӣ аст, дастгирӣ мекунад. Тарроҳии ҳар як тарафи [[сутун]] дар охир барои дастгирии худи пойтахт зарур аст, пойтахти сутун метавонад барҷаста бошад, ба монанди меъмории услуби дориюшӣ, ё каҷ ва дар шакли سر ستون وارونه Бигзор мисли роҳи Қӯринтиёни бошад, Сарҳарфҳои сутунӣ инчунин метавонанд ба шакли гардиш ё طومار پیچیده Мисли сабки ионӣ, ин се шакли асосии пойтахтҳо қариб дар ҳамаи пойтахтҳои қадимӣ мавҷуданд. Сабки омехта, ки дар [[Садаи XVI|асри XVI]] хеле маъмул буд, намунаи бартарӣ ва афзалиятноки аксари биноҳои пойтахтӣ мебошад, ки намунаи равшантарини он шакли Арки Титус аст, ки бо ороишҳои мураккаби лӯлабандии сабки ионӣ ва сикламен ҳамроҳ буд. Ин шакли тарроҳӣ ва меъмории сармояи сутунӣ ба таври умумӣ ва бо шумораи зиёд дар мавзӯи рехтани сояҳо, ки аксар вақт барои ороишҳои якхела ва муттаҳид анҷом дода мешавад, дида мешавад ва дар аксари мавридҳо нишондиҳандаи равшани тартиби меъморӣ барои сохтмон ва эҷод мебошад. Мутобиқсозӣ ва омӯзиши ин тафсилот метавонад таърихи ташаккули меъмории биноҳоро нишон диҳад. == Манобеъ == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Clear}} * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Capital (architecture)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۸ مه ۲۰۱۶. <templatestyles src="Module:Portal/styles.css"></templatestyles> == Пайванди беруна == {{Портал|معماری}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Викианбор-гурӯҳ}}{{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Унсурҳои сохтмон]] qg5gp2s3dq1yvzo92q9hu0mlcaxy144 1474285 1474284 2026-05-31T04:38:11Z Шухрат Саъдиев 5132 таҳрир 1474285 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Сар Сутун ({{Lang-en|Capital}}''' ) дар меъмории пойтахт, равиши умумӣ ба қисми болоии [[сутун]] (ба монанди [[сутун]] ё сутуншакл ва росткунҷа) асос ёфтааст, ин қисми сутун қисми пурраи асосии он, яъне ҷисми сутун аст, ки дар [[замин]] ё [[бино]] ба шакли чуқурӣ ташаккул ёфтааст ва қисми болоиро, ки сарсутунӣ аст, дастгирӣ мекунад. Тарроҳии ҳар як тарафи [[сутун]] дар охир барои дастгирии худи пойтахт зарур аст, пойтахти сутун метавонад барҷаста бошад, ба монанди меъмории услуби дориюшӣ, ё каҷ ва дар шакли سر ستون وارونه Бигзор мисли роҳи Қӯринтиёни бошад, Сарҳарфҳои сутунӣ инчунин метавонанд ба шакли гардиш ё طومار پیچیده Мисли сабки ионӣ, ин се шакли асосии пойтахтҳо қариб дар ҳамаи пойтахтҳои қадимӣ мавҷуданд. Сабки омехта, ки дар [[Садаи XVI|асри XVI]] хеле маъмул буд, намунаи бартарӣ ва афзалиятноки аксари биноҳои пойтахтӣ мебошад, ки намунаи равшантарини он шакли Арки Титус аст, ки бо ороишҳои мураккаби лӯлабандии сабки ионӣ ва сикламен ҳамроҳ буд. Ин шакли тарроҳӣ ва меъмории сармояи сутунӣ ба таври умумӣ ва бо шумораи зиёд дар мавзӯи рехтани сояҳо, ки аксар вақт барои ороишҳои якхела ва муттаҳид анҷом дода мешавад, дида мешавад ва дар аксари мавридҳо нишондиҳандаи равшани тартиби меъморӣ барои сохтмон ва эҷод мебошад. Мутобиқсозӣ ва омӯзиши ин тафсилот метавонад таърихи ташаккули меъмории биноҳоро нишон диҳад. == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Capital (architecture)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۸ مه ۲۰۱۶. == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Унсурҳои сохтмон]] cr75u0ftddypau8l3nwko95zwd96jzn 1474286 1474285 2026-05-31T04:39:31Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474286 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Сар Сутун ({{Lang-en|Capital}}''' ) дар меъмории пойтахт, равиши умумӣ ба қисми болоии [[сутун]] (ба монанди [[сутун]] ё сутуншакл ва росткунҷа) асос ёфтааст, ин қисми сутун қисми пурраи асосии он, яъне ҷисми сутун аст, ки дар [[замин]] ё [[бино]] ба шакли чуқурӣ ташаккул ёфтааст ва қисми болоиро, ки сарсутунӣ аст, дастгирӣ мекунад. Тарроҳии ҳар як тарафи [[сутун]] дар охир барои дастгирии худи пойтахт зарур аст, пойтахти сутун метавонад барҷаста бошад, ба монанди меъмории услуби дориюшӣ, ё каҷ ва дар шакли سر ستون وارونه Бигзор мисли роҳи Қӯринтиёни бошад, Сарҳарфҳои сутунӣ инчунин метавонанд ба шакли гардиш ё طومار پیچیده Мисли сабки ионӣ, ин се шакли асосии пойтахтҳо қариб дар ҳамаи пойтахтҳои қадимӣ мавҷуданд. Сабки омехта, ки дар [[Садаи XVI|асри XVI]] хеле маъмул буд, намунаи бартарӣ ва афзалиятноки аксари биноҳои пойтахтӣ мебошад, ки намунаи равшантарини он шакли Арки Титус аст, ки бо ороишҳои мураккаби лӯлабандии сабки ионӣ ва сикламен ҳамроҳ буд. Ин шакли тарроҳӣ ва меъмории сармояи сутунӣ ба таври умумӣ ва бо шумораи зиёд дар мавзӯи рехтани сояҳо, ки аксар вақт барои ороишҳои якхела ва муттаҳид анҷом дода мешавад, дида мешавад ва дар аксари мавридҳо нишондиҳандаи равшани тартиби меъморӣ барои сохтмон ва эҷод мебошад. Мутобиқсозӣ ва омӯзиши ин тафсилот метавонад таърихи ташаккули меъмории биноҳоро нишон диҳад. == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Capital (architecture)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۸ مه ۲۰۱۶. == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Унсурҳои сохтмон]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] evbhtydfw2ufyv6r0zxi0nswmi1g4o0 1474290 1474286 2026-05-31T04:52:34Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1474290 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Сар Сутун ({{Lang-en|Capital}}''' ) дар меъмории пойтахт, равиши умумӣ ба қисми болоии [[сутун]] (ба монанди [[сутун]] ё сутуншакл ва росткунҷа) асос ёфтааст, ин қисми сутун қисми пурраи асосии он, яъне ҷисми сутун аст, ки дар [[замин]] ё [[бино]] ба шакли чуқурӣ ташаккул ёфтааст ва қисми болоиро, ки сарсутунӣ аст, дастгирӣ мекунад. Тарроҳии ҳар як тарафи [[сутун]] дар охир барои дастгирии худи пойтахт зарур аст, пойтахти сутун метавонад барҷаста бошад, ба монанди меъмории услуби дориюшӣ, ё каҷ ва дар шакли سر ستون وارونه Бигзор мисли роҳи Қӯринтиёни бошад, Сарҳарфҳои сутунӣ инчунин метавонанд ба шакли гардиш ё طومار پیچیده Мисли сабки ионӣ, ин се шакли асосии пойтахтҳо қариб дар ҳамаи пойтахтҳои қадимӣ мавҷуданд. Сабки омехта, ки дар [[Садаи XVI|асри XVI]] хеле маъмул буд, намунаи бартарӣ ва афзалиятноки аксари биноҳои пойтахтӣ мебошад, ки намунаи равшантарини он шакли Арки Титус аст, ки бо ороишҳои мураккаби лӯлабандии сабки ионӣ ва сикламен ҳамроҳ буд. Ин шакли тарроҳӣ ва меъмории сармояи сутунӣ ба таври умумӣ ва бо шумораи зиёд дар мавзӯи рехтани сояҳо, ки аксар вақт барои ороишҳои якхела ва муттаҳид анҷом дода мешавад, дида мешавад ва дар аксари мавридҳо нишондиҳандаи равшани тартиби меъморӣ барои сохтмон ва эҷод мебошад. Мутобиқсозӣ ва омӯзиши ин тафсилот метавонад таърихи ташаккули меъмории биноҳоро нишон диҳад. == Нигаред низ == * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Capital (architecture)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۸ مه ۲۰۱۶. == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Унсурҳои сохтмон]] [[Гурӯҳ:Унсурҳои меъморӣ]] n617ly55kzqu869p7dbulpl5emaklo3 0 331764 1474291 2026-05-31T05:38:24Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43403079|کاخ آپادانای شوش]]" сохта шудааст 1474291 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Оподоно}}  '''Қасри Дориюши Бузург дар [[Шӯш|Шӯша]]''' ё '''Қасри Аподонои [[Шӯш|Шӯша]]''' як маҷмааи қаср буд, ки дар шаҳри муосири [[Шӯш|Шӯши]] [[Эрон]], дар давраи ҳукмронии [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузурги]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] сохта шудааст. Сохтмон ҳамзамон бо сохтмони [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] сурат гирифт. Қувваи корӣ ва ашёи хом аз қисматҳои гуногуни [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] дар сохтмони он саҳм гузоштаанд. Боқимондаҳои хурди ин маҷмаа, ки ҳоло қисми як макони [[бостоншиносӣ]] мебошад, боқӣ мондаанд. Ин қаср байни [[Соли 1932|солҳои 1932]] ва 1935 кофта шудааст ва пас аз 70 сол, ۱۰ مهر ۱۳۸۰ он дар [[ёдгориҳои миллии Эрон]] таҳти рақами 3981 сабти ном шудааст. == Сохтмон == Дар ниҳоят, қаср аз ҷониби македониягиҳои ишғолгар таҳти роҳбарии [[Искандари Мақдунӣ]] дар моҳи декабри [[Соли 330 п.м.|соли 330 пеш аз милод]] забт ва ғорат карда шуд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref>   Маҷмааи Кохи Аподонои  Шӯша аз ҷониби шоҳаншоҳи сеюми [[Ҳахоманишӣ]], [[Дориюши Бузург]] ([[Соли 519 п.м.|519]]–[[Соли 486 п.м.|486 пеш аз милод]]), дар пойтахти дӯстдоштаи ӯ, [[Шӯш]] сохта шудааст. Корҳои сохтмонӣ дар замони [[Хашоёршои I]] ([[Соли 486 п.м.|486]]–[[Соли 465 п.м.|465]] п. м.), писар ва вориси [[Дориюши Бузург]] ва то андозае камтар дар замони [[Ардашери I]] ([[Соли 465 п.м.|465]]–[[Соли 424 п.м.|424 пеш аз милод]]) ва [[Дориюши II]] ([[Соли 423 п.м.|423]]–[[Соли 404 п.м.|404 пеш аз милод]]) идома ёфтанд. [[Ардашери II]] ([[Соли 404 п.м.|404]] –[[Соли 358 п.м.|358]] пеш аз милод) қисме аз қасрро, ки панҷоҳ сол пеш дар давраи ҳукмронии [[Ардашери I]] дар оташсӯзӣ хароб шуда буд, барқарор кард ва ин барқароркуниро дар як [[сутун]] дар [[Шӯш|Шӯша]] эълон кард: Қаср аз [[Соли 1930|солҳои 1930]] инҷониб, аз ҷумла аз сабаби рушди шаҳрӣ, фарсоиши [[Девор|деворҳо]], кофтуковҳои ғайриқонунӣ ва бомбгузорӣ аз ҷониби [[Ироқ]] дар давраи низои Арванд-Руд дар солҳои [[Соли 1974|1974]]-[[Соли 1975|1975]], [[зарар]]<nowiki/>и ҷиддӣ дидааст. <ref name="heritageinstitute">{{Cite web|url=http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/susa/|title=Susa, Shush. Palace of Darius. Winter Capital|author=Ed Eduljee|publisher=heritageinstitute.com|accessdate=2017-07-11}}</ref> == Сохтмон дар Шӯша == Сохтмон дар [[Шӯш|Шӯша]] дар баробари сохтмон [[Тахти Ҷамшед|дар Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] сурат гирифт. <ref name="Perrot" /> Маҷмааи [[Шӯш|Шӯша]], ки дар пояи сунъии баландии 15 метр сохта шудааст ва масоҳати 350 гектарро фаро мегирад, <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> аз қасри истиқоматӣ, Аподоно (толори оммавӣ) ва дарвозахонаи бузург иборат аст. Роҳи пӯшида (" пиш-дарвоза ") ба ин сохторҳо рӯ ба рӯ мешавад. <ref name="iranica" /> Аподоно дар [[Шӯш|Шӯша]] ба [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Кохи Аподонои Персеполис]] монанд аст, <ref name="Perrot">{{Cite book|last=Perrot|first=Jean|title=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia|date=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84885-621-9|page=423|url=https://books.google.com/books?id=fDimj7F2VVgC&pg=PA423|language=en}}</ref> ки аз сутуни хоси форсӣ истифода мешавад, ки дар болои он [[Гов|ду гови нар]] қарор дорад, ки эҳтимолан дар ин ҷо сохта шудааст. Манбаъҳое, ки [[Шӯш|Шӯшаи]] давраи [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишиёнро]] тавсиф мекунанд, камёбанд. Сохторҳои Ҳахоманишиён дар [[Шӯш]] бештар тавассути навиштаҷоти шоҳона, ки асосан бо се забон навишта шудаанд, маълуманд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Забони эломӣ|эламӣ]] ва бобилӣ . Бар хилофи шумораи зиёди лавҳаҳои гилӣ, ки дар Персеполис ёфт шудаанд, сарфи назар аз мавқеи муҳими сиёсӣ ва иқтисодии [[Шӯш]], дар он ҷо танҳо шумораи ками лавҳаҳои [[Гил|гилӣ]] пайдо шудаанд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> Ба гуфтаи Ҷейн Р. Гартвейт, Кохи [[Шӯш]] намунаи [[Дориюши Бузург]] барои [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] буд. Ӯ қасрро бо қасри [[Посоргод]], пойтахти собиқи [[Ҳахоманишиён]], муқоиса карда, иддао мекунад, ки [[Шӯш]] ҳатто намояндаи ҳукмронии муосири Ҳахоманишиён буд ва "он чизе ки рамзӣ буд, воқеӣ шуд", зеро ҳукмронии [[Дориюши Бузург]] "метавонист ҳунармандон ва маводҳоро аз тамоми [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|шоҳаншоҳӣ]] барои сохтмони ин [[Ёдгории меъморӣ|ёдгорӣ]] фармоиш диҳад". <ref>{{Cite book|last=Garthwaite|first=Gene R.|title=The Persians|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-4400-1|page=50|url=https://books.google.com/books?id=unG8_JqzYQQC&pg=PA50|language=en}}</ref> Тавре ки дар "Оинномаи бунёд"-и қасри [[Дориюши Бузург]] тавсиф шудааст, ки коргарон ва маводҳои истифодашударо номбар мекунад. <ref>{{Cite book|last=Wiesehofer|first=Josef|title=Ancient Persia|date=2001|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-675-1|pages=26–27|url=https://books.google.com/books?id=yFocMaM49SgC&pg=PA26|language=en}}</ref>   == Вижагиҳо == [[Акс:History_of_Egypt,_Chaldea,_Syria,_Babylonia_and_Assyria_(1903)_(14584070300).jpg|чап|мини|250x250пкс|نگاره بازآفرینی‌شده کاخ آپادانای شوش در سال соли 1903.]] Қасри [[Дориюши Бузург]] дорои воҳидҳои гуногун, аз ҷумла толори ҷамъиятӣ, [[ҳарам]], [[дарвоза]] ва қасри қабул, инчунин се ҳавлии марказӣ мебошад. Деворҳои дохилии қаср бо [[Хишт|хиштҳои]] сирдор, ки бо нақшҳои [[Гурдони Ҷовидон]]<nowiki/>и, [[Шер (ҷонвар)|шери болдор]] ва гули нилуфар кандакорӣ шудаанд, оро дода шудаанд, ки боқимондаҳои онҳо дар [[Осорхона|осорхонаҳои]] хориҷӣ ва ватанӣ нигоҳ дошта мешаванд. Масоҳати Толори Аподоно ё Қасри он 10,434 метри мураббаъро ташкил медиҳад. Ин қаср, ки Барга ё Аподоне ном дорад, аз ҷониби Ардашири II аз нав сохта шудааст. Қаср як сохтори айвонмонанд бо 3 [[Айвон|айвони]] [[Сутун|сутундор]] дар пештоқҳои шимолӣ, шарқӣ ва ғарбии он мебошад. Андозаи толори марказӣ 58 ба 58 [[метр]] буда, 36 [[сутун]] дорад. Сутунҳо тақрибан 20 [[метр]] баландӣ доранд ва аз сутунҳои говшакл сохта шудаанд. Ҳар як [[айвон]] ду қатори 6 [[сутун]] дорад. Дар тамоми маҷмааи қаср 110 [[хона]] ва толор кашф карда шудаанд. Шаш ҳавлӣ, ки сетои онҳо хеле калонанд, дар атрофи меҳвари шарқ-ғарб ҷойгир буда, бо қисми шимолӣ тавассути як долони калон пайвастанд. Се ҳавлии хурдтар дар қисми шимолии маҷмааи қаср ҷойгиранд. Хонаҳо ва биноҳои гуногуни қаср аз ин ҳавлиҳо равшан ва шамол дода мешуданд. == Таҳқиқот ва харобкориҳо == Дар [[соли 1880]] (1259 ҳиҷрӣ), гурӯҳе аз [[Бостоншиносӣ|бостоншиносони]] [[Фаронса|фаронсавӣ]] қасрро кофтанд, [[Сутун|сутунҳо]] ва [[Сар сутун|сар сутунҳои]] қасрро [[арра]] карданд ва онҳоро ба [[Фаронса]] интиқол доданд. Имрӯз дар [[Шӯш]] танҳо чанд сутун боқӣ мондааст ва қаср дигар дар шакли аввалааш вуҷуд надорад. Аксари ашёи кофташуда ҳоло дар Осорхонаи [[Лувр]] нигоҳ дошта мешаванд. Жан Дюлафой дар хотираҳои худ мегӯяд:<gallery> Акс:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای ستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои сутуни Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای سرستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои пойтахти Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|алт=بقایای سرستونی از کاخ آپادانای شوش واقع درموزه شوش| Боқимондаҳои як сардори сутунӣ аз Аподоно дар Шӯш, ки дар Осорхонаи [[Шӯш]] ҷойгир аст. Акс:دیوار_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:Apadana_remnants.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_remnants.jpg|алт=خرابه‌های آپادانا در شوش| Харобаҳои Аподоно дар Шӯш Акс:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|пайванд=پرونده:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|алт=سرستون آپادانا در موزهٔ لوور پاریس| [[Сар сутун]] Аподонои Шӯш дар Осорхонаи Лувр, [[Порис]] Акс:Apadana1.jpg|пайванд=پرونده:Apadana1.jpg Акс:Apadana3.jpg|пайванд=پرونده:Apadana3.jpg Акс:Apadana4.jpg|пайванд=پرونده:Apadana4.jpg Акс:Apadana_palace.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_palace.jpg </gallery> == Нигораҳо == <gallery> Акс:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای ستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои сутуни Қасри Аподонои Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای سرستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои пойтахти Қасри Аподонои Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|алт=بقایای سرستونی از کاخ آپادانای شوش واقع درموزه شوش| Боқимондаҳои як [[сар сутун]] аз Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:دیوار_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Шӯш ҷойгир аст. Акс:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Шӯш ҷойгир аст. Акс:Apadana_remnants.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_remnants.jpg|алт=خرابه‌های آپادانا در شوش| Харобаҳои Ападана дар Шӯш Акс:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|пайванд=پرونده:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|алт=سرستون آپادانا در موزهٔ لوور پاریس| [[Сар сутун|Сар сутуни]] Қасри Аподонои Шӯш дар Осорхонаи Лувр, [[Порис]] Акс:Apadana1.jpg|пайванд=پرونده:Apadana1.jpg Акс:Apadana3.jpg|пайванд=پرونده:Apadana3.jpg Акс:Apadana4.jpg|пайванд=پرونده:Apadana4.jpg Акс:Apadana_palace.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_palace.jpg </gallery> == Эзоҳ == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Манобеъ == * دولت‌شاهی، هنگامه (۱۳۸۵). ۱۰۱ مکان دیدنی در ایران. تهران: کتاب‌سرای نیک. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۸۶۶۴-۸۹-۸.<nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-1">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}</span></nowiki> * پیر نیا، دکتر محمد کریم (۱۳۹۲). ۱۰سبک‌شناسی معماری ایرانی. تهران: انتشارات سروش دانش. شابک ۰–۲-۹۶۱۱۳-۹۶۴ مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک).<nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-1">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}</span></nowiki> * دیولافوا، ژان (۱۳۷۶)، سفرنامه دیولافوا، دانشگاه تهران<nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-1">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}</span></nowiki> {{کاخ‌های ایران}}{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хӯзистон}}{{سنگ‌نبشته‌های هخامنشی}} [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] fhu1go7hula89cleswg1xzcxdbmm0fj 1474292 1474291 2026-05-31T05:48:47Z Шухрат Саъдиев 5132 таҳрир 1474292 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Оподоно}}  '''Қасри Дориюши Бузург дар [[Шӯш|Шӯша]]''' ё '''Қасри Аподонои [[Шӯш|Шӯша]]''' — як маҷмааи [[кох]] буд, ки дар шаҳри муосири [[Шӯш|Шӯши]] [[Эрон]], дар давраи ҳукмронии [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузурги]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] сохта шудааст. Сохтмон ҳамзамон бо сохтмони [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] сурат гирифт. Қувваи корӣ ва ашёи хом аз қисматҳои гуногуни [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] дар сохтмони он саҳм гузоштаанд. Боқимондаҳои хурди ин маҷмаа, ки ҳоло қисми як макони [[бостоншиносӣ]] мебошад, боқӣ мондаанд. Ин қаср байни [[Соли 1932|солҳои 1932]] ва 1935 кофта шудааст ва пас аз 70 сол, ۱۰ مهر ۱۳۸۰ он дар [[ёдгориҳои миллии Эрон]] таҳти рақами 3981 сабти ном шудааст. == Сохтмон == Дар ниҳоят, қаср аз ҷониби македониягиҳои ишғолгар таҳти роҳбарии [[Искандари Мақдунӣ]] дар моҳи декабри [[Соли 330 п.м.|соли 330 пеш аз милод]] забт ва ғорат карда шуд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref>   Маҷмааи Кохи Аподонои  Шӯша аз ҷониби шоҳаншоҳи сеюми [[Ҳахоманишӣ]], [[Дориюши Бузург]] ([[Соли 519 п.м.|519]]–[[Соли 486 п.м.|486 пеш аз милод]]), дар пойтахти дӯстдоштаи ӯ, [[Шӯш]] сохта шудааст. Корҳои сохтмонӣ дар замони [[Хашоёршои I]] ([[Соли 486 п.м.|486]]–[[Соли 465 п.м.|465]] п. м.), писар ва вориси [[Дориюши Бузург]] ва то андозае камтар дар замони [[Ардашери I]] ([[Соли 465 п.м.|465]]–[[Соли 424 п.м.|424 пеш аз милод]]) ва [[Дориюши II]] ([[Соли 423 п.м.|423]]–[[Соли 404 п.м.|404 пеш аз милод]]) идома ёфтанд. [[Ардашери II]] ([[Соли 404 п.м.|404]] –[[Соли 358 п.м.|358]] пеш аз милод) қисме аз қасрро, ки панҷоҳ сол пеш дар давраи ҳукмронии [[Ардашери I]] дар оташсӯзӣ хароб шуда буд, барқарор кард ва ин барқароркуниро дар як [[сутун]] дар [[Шӯш|Шӯша]] эълон кард: Қаср аз [[Соли 1930|солҳои 1930]] инҷониб, аз ҷумла аз сабаби рушди шаҳрӣ, фарсоиши [[Девор|деворҳо]], кофтуковҳои ғайриқонунӣ ва бомбгузорӣ аз ҷониби [[Ироқ]] дар давраи низои Арванд-Руд дар солҳои [[Соли 1974|1974]]-[[Соли 1975|1975]], [[зарар]]<nowiki/>и ҷиддӣ дидааст. <ref name="heritageinstitute">{{Cite web|url=http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/susa/|title=Susa, Shush. Palace of Darius. Winter Capital|author=Ed Eduljee|publisher=heritageinstitute.com|accessdate=2017-07-11}}</ref> == Сохтмон дар Шӯша == Сохтмон дар [[Шӯш|Шӯша]] дар баробари сохтмон [[Тахти Ҷамшед|дар Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] сурат гирифт. <ref name="Perrot" /> Маҷмааи [[Шӯш|Шӯша]], ки дар пояи сунъии баландии 15 метр сохта шудааст ва масоҳати 350 гектарро фаро мегирад, <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> аз қасри истиқоматӣ, Аподоно (толори оммавӣ) ва дарвозахонаи бузург иборат аст. Роҳи пӯшида (" пиш-дарвоза ") ба ин сохторҳо рӯ ба рӯ мешавад. <ref name="iranica" /> Аподоно дар [[Шӯш|Шӯша]] ба [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Кохи Аподонои Персеполис]] монанд аст, <ref name="Perrot">{{Cite book|last=Perrot|first=Jean|title=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia|date=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84885-621-9|page=423|url=https://books.google.com/books?id=fDimj7F2VVgC&pg=PA423|language=en}}</ref> ки аз сутуни хоси форсӣ истифода мешавад, ки дар болои он [[Гов|ду гови нар]] қарор дорад, ки эҳтимолан дар ин ҷо сохта шудааст. Манбаъҳое, ки [[Шӯш|Шӯшаи]] давраи [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишиёнро]] тавсиф мекунанд, камёбанд. Сохторҳои Ҳахоманишиён дар [[Шӯш]] бештар тавассути навиштаҷоти шоҳона, ки асосан бо се забон навишта шудаанд, маълуманд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Забони эломӣ|эламӣ]] ва бобилӣ . Бар хилофи шумораи зиёди лавҳаҳои гилӣ, ки дар Персеполис ёфт шудаанд, сарфи назар аз мавқеи муҳими сиёсӣ ва иқтисодии [[Шӯш]], дар он ҷо танҳо шумораи ками лавҳаҳои [[Гил|гилӣ]] пайдо шудаанд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> Ба гуфтаи Ҷейн Р. Гартвейт, Кохи [[Шӯш]] намунаи [[Дориюши Бузург]] барои [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] буд. Ӯ қасрро бо қасри [[Посоргод]], пойтахти собиқи [[Ҳахоманишиён]], муқоиса карда, иддао мекунад, ки [[Шӯш]] ҳатто намояндаи ҳукмронии муосири Ҳахоманишиён буд ва "он чизе ки рамзӣ буд, воқеӣ шуд", зеро ҳукмронии [[Дориюши Бузург]] "метавонист ҳунармандон ва маводҳоро аз тамоми [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|шоҳаншоҳӣ]] барои сохтмони ин [[Ёдгории меъморӣ|ёдгорӣ]] фармоиш диҳад". <ref>{{Cite book|last=Garthwaite|first=Gene R.|title=The Persians|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-4400-1|page=50|url=https://books.google.com/books?id=unG8_JqzYQQC&pg=PA50|language=en}}</ref> Тавре ки дар "Оинномаи бунёд"-и қасри [[Дориюши Бузург]] тавсиф шудааст, ки коргарон ва маводҳои истифодашударо номбар мекунад. <ref>{{Cite book|last=Wiesehofer|first=Josef|title=Ancient Persia|date=2001|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-675-1|pages=26–27|url=https://books.google.com/books?id=yFocMaM49SgC&pg=PA26|language=en}}</ref>  == Вижагиҳо == [[Акс:History_of_Egypt,_Chaldea,_Syria,_Babylonia_and_Assyria_(1903)_(14584070300).jpg|чап|мини|250x250пкс|Нигораҳои офаридашудаи Кохи Аподонои Шӯш барқарор карда шуд. соли 1903.]] Қасри [[Дориюши Бузург]] дорои воҳидҳои гуногун, аз ҷумла толори ҷамъиятӣ, [[ҳарам]], [[дарвоза]] ва қасри қабул, инчунин се ҳавлии марказӣ мебошад. Деворҳои дохилии қаср бо [[Хишт|хиштҳои]] сирдор, ки бо нақшҳои [[Гурдони Ҷовидон]]<nowiki/>и, [[Шер (ҷонвар)|шери болдор]] ва гули нилуфар кандакорӣ шудаанд, оро дода шудаанд, ки боқимондаҳои онҳо дар [[Осорхона|осорхонаҳои]] хориҷӣ ва ватанӣ нигоҳ дошта мешаванд. Масоҳати Толори Аподоно ё Қасри он 10,434 метри мураббаъро ташкил медиҳад. Ин қаср, ки Барга ё Аподоне ном дорад, аз ҷониби Ардашири II аз нав сохта шудааст. Қаср як сохтори айвонмонанд бо 3 [[Айвон|айвони]] [[Сутун|сутундор]] дар пештоқҳои шимолӣ, шарқӣ ва ғарбии он мебошад. Андозаи толори марказӣ 58 ба 58 [[метр]] буда, 36 [[сутун]] дорад. Сутунҳо тақрибан 20 [[метр]] баландӣ доранд ва аз сутунҳои говшакл сохта шудаанд. Ҳар як [[айвон]] ду қатори 6 [[сутун]] дорад. Дар тамоми маҷмааи қаср 110 [[хона]] ва толор кашф карда шудаанд. Шаш ҳавлӣ, ки сетои онҳо хеле калонанд, дар атрофи меҳвари шарқ-ғарб ҷойгир буда, бо қисми шимолӣ тавассути як долони калон пайвастанд. Се ҳавлии хурдтар дар қисми шимолии маҷмааи қаср ҷойгиранд. Хонаҳо ва биноҳои гуногуни қаср аз ин ҳавлиҳо равшан ва шамол дода мешуданд. == Таҳқиқот ва харобкориҳо == Дар [[соли 1880]] (1259 ҳиҷрӣ), гурӯҳе аз [[Бостоншиносӣ|бостоншиносони]] [[Фаронса|фаронсавӣ]] қасрро кофтанд, [[Сутун|сутунҳо]] ва [[Сар сутун|сар сутунҳои]] қасрро [[арра]] карданд ва онҳоро ба [[Фаронса]] интиқол доданд. Имрӯз дар [[Шӯш]] танҳо чанд сутун боқӣ мондааст ва қаср дигар дар шакли аввалааш вуҷуд надорад. Аксари ашёи кофташуда ҳоло дар Осорхонаи [[Лувр]] нигоҳ дошта мешаванд. == Нигораҳо == <gallery> Акс:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای ستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои сутуни Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای سرستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои пойтахти Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|алт=بقایای سرستونی از کاخ آپادانای شوش واقع درموزه شوش| Боқимондаҳои як сардори сутунӣ аз Аподоно дар Шӯш, ки дар Осорхонаи [[Шӯш]] ҷойгир аст. Акс:دیوار_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:Apadana_remnants.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_remnants.jpg|алт=خرابه‌های آپادانا در شوش| Харобаҳои Аподоно дар Шӯш Акс:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|пайванд=پرونده:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|алт=سرستون آپادانا در موزهٔ لوور پاریس| [[Сар сутун]] Аподонои Шӯш дар Осорхонаи Лувр, [[Порис]] Акс:Apadana1.jpg|пайванд=پرونده:Apadana1.jpg Акс:Apadana3.jpg|пайванд=پرونده:Apadana3.jpg Акс:Apadana4.jpg|пайванд=پرونده:Apadana4.jpg Акс:Apadana_palace.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_palace.jpg </gallery> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Манобеъ == * دولت‌شاهی، هنگامه (۱۳۸۵). ۱۰۱ مکان دیدنی در ایران. تهران: کتاب‌سرای نیک. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۸۶۶۴-۸۹-۸. {{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хӯзистон}} [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] 00xzbwydlbmwt7hxlnfc87k7i7kl72r 1474296 1474292 2026-05-31T05:55:27Z Шухрат Саъдиев 5132 1474296 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Оподоно}}  '''Қасри Дориюши Бузург дар [[Шӯш|Шӯша]]''' ё '''Қасри Аподонои [[Шӯш|Шӯша]]''' — як маҷмааи [[кох]] буд, ки дар шаҳри муосири [[Шӯш|Шӯши]] [[Эрон]], дар давраи ҳукмронии [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузурги]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] сохта шудааст. Сохтмон ҳамзамон бо сохтмони [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] сурат гирифт. Қувваи корӣ ва ашёи хом аз қисматҳои гуногуни [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] дар сохтмони он саҳм гузоштаанд. Боқимондаҳои хурди ин маҷмаа, ки ҳоло қисми як макони [[бостоншиносӣ]] мебошад, боқӣ мондаанд. Ин қаср байни [[Соли 1932|солҳои 1932]] ва 1935 кофта шудааст ва пас аз 70 сол, ۱۰ مهر ۱۳۸۰ он дар [[ёдгориҳои миллии Эрон]] таҳти рақами 3981 сабти ном шудааст. == Сохтмон == Дар ниҳоят, қаср аз ҷониби македониягиҳои ишғолгар таҳти роҳбарии [[Искандари Мақдунӣ]] дар моҳи декабри [[Соли 330 п.м.|соли 330 пеш аз милод]] забт ва ғорат карда шуд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref>   Маҷмааи Кохи Аподонои  Шӯша аз ҷониби шоҳаншоҳи сеюми [[Ҳахоманишӣ]], [[Дориюши Бузург]] ([[Соли 519 п.м.|519]]–[[Соли 486 п.м.|486 пеш аз милод]]), дар пойтахти дӯстдоштаи ӯ, [[Шӯш]] сохта шудааст. Корҳои сохтмонӣ дар замони [[Хашоёршои I]] ([[Соли 486 п.м.|486]]–[[Соли 465 п.м.|465]] п. м.), писар ва вориси [[Дориюши Бузург]] ва то андозае камтар дар замони [[Ардашери I]] ([[Соли 465 п.м.|465]]–[[Соли 424 п.м.|424 пеш аз милод]]) ва [[Дориюши II]] ([[Соли 423 п.м.|423]]–[[Соли 404 п.м.|404 пеш аз милод]]) идома ёфтанд. [[Ардашери II]] ([[Соли 404 п.м.|404]] –[[Соли 358 п.м.|358]] пеш аз милод) қисме аз қасрро, ки панҷоҳ сол пеш дар давраи ҳукмронии [[Ардашери I]] дар оташсӯзӣ хароб шуда буд, барқарор кард ва ин барқароркуниро дар як [[сутун]] дар [[Шӯш|Шӯша]] эълон кард: Қаср аз [[Соли 1930|солҳои 1930]] инҷониб, аз ҷумла аз сабаби рушди шаҳрӣ, фарсоиши [[Девор|деворҳо]], кофтуковҳои ғайриқонунӣ ва бомбгузорӣ аз ҷониби [[Ироқ]] дар давраи низои Арванд-Руд дар солҳои [[Соли 1974|1974]]-[[Соли 1975|1975]], [[зарар]]<nowiki/>и ҷиддӣ дидааст. <ref name="heritageinstitute">{{Cite web|url=http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/susa/|title=Susa, Shush. Palace of Darius. Winter Capital|author=Ed Eduljee|publisher=heritageinstitute.com|accessdate=2017-07-11}}</ref> == Сохтмон дар Шӯша == Сохтмон дар [[Шӯш|Шӯша]] дар баробари сохтмон [[Тахти Ҷамшед|дар Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] сурат гирифт. <ref name="Perrot" /> Маҷмааи [[Шӯш|Шӯша]], ки дар пояи сунъии баландии 15 метр сохта шудааст ва масоҳати 350 гектарро фаро мегирад, <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> аз қасри истиқоматӣ, Аподоно (толори оммавӣ) ва дарвозахонаи бузург иборат аст. Роҳи пӯшида (" пиш-дарвоза ") ба ин сохторҳо рӯ ба рӯ мешавад. <ref name="iranica" /> Аподоно дар [[Шӯш|Шӯша]] ба [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Кохи Аподонои Персеполис]] монанд аст, <ref name="Perrot">{{Cite book|last=Perrot|first=Jean|title=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia|date=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84885-621-9|page=423|url=https://books.google.com/books?id=fDimj7F2VVgC&pg=PA423|language=en}}</ref> ки аз сутуни хоси форсӣ истифода мешавад, ки дар болои он [[Гов|ду гови нар]] қарор дорад, ки эҳтимолан дар ин ҷо сохта шудааст. Манбаъҳое, ки [[Шӯш|Шӯшаи]] давраи [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишиёнро]] тавсиф мекунанд, камёбанд. Сохторҳои Ҳахоманишиён дар [[Шӯш]] бештар тавассути навиштаҷоти шоҳона, ки асосан бо се забон навишта шудаанд, маълуманд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Забони эломӣ|эламӣ]] ва бобилӣ . Бар хилофи шумораи зиёди лавҳаҳои гилӣ, ки дар Персеполис ёфт шудаанд, сарфи назар аз мавқеи муҳими сиёсӣ ва иқтисодии [[Шӯш]], дар он ҷо танҳо шумораи ками лавҳаҳои [[Гил|гилӣ]] пайдо шудаанд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> Ба гуфтаи Ҷейн Р. Гартвейт, Кохи [[Шӯш]] намунаи [[Дориюши Бузург]] барои [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] буд. Ӯ қасрро бо қасри [[Посоргод]], пойтахти собиқи [[Ҳахоманишиён]], муқоиса карда, иддао мекунад, ки [[Шӯш]] ҳатто намояндаи ҳукмронии муосири Ҳахоманишиён буд ва "он чизе ки рамзӣ буд, воқеӣ шуд", зеро ҳукмронии [[Дориюши Бузург]] "метавонист ҳунармандон ва маводҳоро аз тамоми [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|шоҳаншоҳӣ]] барои сохтмони ин [[Ёдгории меъморӣ|ёдгорӣ]] фармоиш диҳад". <ref>{{Cite book|last=Garthwaite|first=Gene R.|title=The Persians|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-4400-1|page=50|url=https://books.google.com/books?id=unG8_JqzYQQC&pg=PA50|language=en}}</ref> Тавре ки дар "Оинномаи бунёд"-и қасри [[Дориюши Бузург]] тавсиф шудааст, ки коргарон ва маводҳои истифодашударо номбар мекунад. <ref>{{Cite book|last=Wiesehofer|first=Josef|title=Ancient Persia|date=2001|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-675-1|pages=26–27|url=https://books.google.com/books?id=yFocMaM49SgC&pg=PA26|language=en}}</ref>  == Вижагиҳо == [[Акс:History_of_Egypt,_Chaldea,_Syria,_Babylonia_and_Assyria_(1903)_(14584070300).jpg|чап|мини|250x250пкс|Нигораҳои офаридашудаи Кохи Аподонои Шӯш барқарор карда шуд. соли 1903.]] Қасри [[Дориюши Бузург]] дорои воҳидҳои гуногун, аз ҷумла толори ҷамъиятӣ, [[ҳарам]], [[дарвоза]] ва қасри қабул, инчунин се ҳавлии марказӣ мебошад. Деворҳои дохилии қаср бо [[Хишт|хиштҳои]] сирдор, ки бо нақшҳои [[Гурдони Ҷовидон]]<nowiki/>и, [[Шер (ҷонвар)|шери болдор]] ва гули нилуфар кандакорӣ шудаанд, оро дода шудаанд, ки боқимондаҳои онҳо дар [[Осорхона|осорхонаҳои]] хориҷӣ ва ватанӣ нигоҳ дошта мешаванд. Масоҳати Толори Аподоно ё Қасри он 10,434 метри мураббаъро ташкил медиҳад. Ин қаср, ки Барга ё Аподоне ном дорад, аз ҷониби Ардашири II аз нав сохта шудааст. Қаср як сохтори айвонмонанд бо 3 [[Айвон|айвони]] [[Сутун|сутундор]] дар пештоқҳои шимолӣ, шарқӣ ва ғарбии он мебошад. Андозаи толори марказӣ 58 ба 58 [[метр]] буда, 36 [[сутун]] дорад. Сутунҳо тақрибан 20 [[метр]] баландӣ доранд ва аз сутунҳои говшакл сохта шудаанд. Ҳар як [[айвон]] ду қатори 6 [[сутун]] дорад. Дар тамоми маҷмааи қаср 110 [[хона]] ва толор кашф карда шудаанд. Шаш ҳавлӣ, ки сетои онҳо хеле калонанд, дар атрофи меҳвари шарқ-ғарб ҷойгир буда, бо қисми шимолӣ тавассути як долони калон пайвастанд. Се ҳавлии хурдтар дар қисми шимолии маҷмааи қаср ҷойгиранд. Хонаҳо ва биноҳои гуногуни қаср аз ин ҳавлиҳо равшан ва шамол дода мешуданд. == Таҳқиқот ва харобкориҳо == Дар [[соли 1880]] (1259 ҳиҷрӣ), гурӯҳе аз [[Бостоншиносӣ|бостоншиносони]] [[Фаронса|фаронсавӣ]] қасрро кофтанд, [[Сутун|сутунҳо]] ва [[Сар сутун|сар сутунҳои]] қасрро [[арра]] карданд ва онҳоро ба [[Фаронса]] интиқол доданд. Имрӯз дар [[Шӯш]] танҳо чанд сутун боқӣ мондааст ва қаср дигар дар шакли аввалааш вуҷуд надорад. Аксари ашёи кофташуда ҳоло дар Осорхонаи [[Лувр]] нигоҳ дошта мешаванд. == Нигораҳо == <gallery> Акс:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای ستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои сутуни Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای سرستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои пойтахти Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|алт=بقایای سرستونی از کاخ آپادانای شوش واقع درموزه شوش| Боқимондаҳои як сардори сутунӣ аз Аподоно дар Шӯш, ки дар Осорхонаи [[Шӯш]] ҷойгир аст. Акс:دیوار_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:Apadana_remnants.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_remnants.jpg|алт=خرابه‌های آپادانا در شوش| Харобаҳои Аподоно дар Шӯш Акс:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|пайванд=پرونده:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|алт=سرستون آپادانا در موزهٔ لوور پاریس| [[Сар сутун]] Аподонои Шӯш дар Осорхонаи Лувр, [[Порис]] Акс:Apadana1.jpg|пайванд=پرونده:Apadana1.jpg Акс:Apadana3.jpg|пайванд=پرونده:Apadana3.jpg Акс:Apadana4.jpg|пайванд=پرونده:Apadana4.jpg Акс:Apadana_palace.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_palace.jpg </gallery> == Нигаред низ == * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] * [[Сар сутун]] * [[Посоргод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Манобеъ == * دولت‌شاهی، هنگامه (۱۳۸۵). ۱۰۱ مکان دیدنی در ایران. تهران: کتاب‌سرای نیک. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۸۶۶۴-۸۹-۸. {{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хӯзистон}} [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] 1wq1vr4mgu4s68gfys3nmql69ho3pqz 1474303 1474296 2026-05-31T07:04:50Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474303 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} {{Иштибоҳ нашавад|Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Оподоно}}  '''Қасри Дориюши Бузург дар [[Шӯш|Шӯша]]''' ё '''Қасри Аподонои [[Шӯш|Шӯша]]''' — як маҷмааи [[кох]] буд, ки дар шаҳри муосири [[Шӯш|Шӯши]] [[Эрон]], дар давраи ҳукмронии [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузурги]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] сохта шудааст. Сохтмон ҳамзамон бо сохтмони [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] сурат гирифт. Қувваи корӣ ва ашёи хом аз қисматҳои гуногуни [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] дар сохтмони он саҳм гузоштаанд. Боқимондаҳои хурди ин маҷмаа, ки ҳоло қисми як макони [[бостоншиносӣ]] мебошад, боқӣ мондаанд. Ин қаср байни [[Соли 1932|солҳои 1932]] ва 1935 кофта шудааст ва пас аз 70 сол, ۱۰ مهر ۱۳۸۰ он дар [[ёдгориҳои миллии Эрон]] таҳти рақами 3981 сабти ном шудааст. == Сохтмон == Дар ниҳоят, қаср аз ҷониби македониягиҳои ишғолгар таҳти роҳбарии [[Искандари Мақдунӣ]] дар моҳи декабри [[Соли 330 п.м.|соли 330 пеш аз милод]] забт ва ғорат карда шуд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref>   Маҷмааи Кохи Аподонои  Шӯша аз ҷониби шоҳаншоҳи сеюми [[Ҳахоманишӣ]], [[Дориюши Бузург]] ([[Соли 519 п.м.|519]]–[[Соли 486 п.м.|486 пеш аз милод]]), дар пойтахти дӯстдоштаи ӯ, [[Шӯш]] сохта шудааст. Корҳои сохтмонӣ дар замони [[Хашоёршои I]] ([[Соли 486 п.м.|486]]–[[Соли 465 п.м.|465]] п. м.), писар ва вориси [[Дориюши Бузург]] ва то андозае камтар дар замони [[Ардашери I]] ([[Соли 465 п.м.|465]]–[[Соли 424 п.м.|424 пеш аз милод]]) ва [[Дориюши II]] ([[Соли 423 п.м.|423]]–[[Соли 404 п.м.|404 пеш аз милод]]) идома ёфтанд. [[Ардашери II]] ([[Соли 404 п.м.|404]] –[[Соли 358 п.м.|358]] пеш аз милод) қисме аз қасрро, ки панҷоҳ сол пеш дар давраи ҳукмронии [[Ардашери I]] дар оташсӯзӣ хароб шуда буд, барқарор кард ва ин барқароркуниро дар як [[сутун]] дар [[Шӯш|Шӯша]] эълон кард: Қаср аз [[Соли 1930|солҳои 1930]] инҷониб, аз ҷумла аз сабаби рушди шаҳрӣ, фарсоиши [[Девор|деворҳо]], кофтуковҳои ғайриқонунӣ ва бомбгузорӣ аз ҷониби [[Ироқ]] дар давраи низои Арванд-Руд дар солҳои [[Соли 1974|1974]]-[[Соли 1975|1975]], [[зарар]]<nowiki/>и ҷиддӣ дидааст. <ref name="heritageinstitute">{{Cite web|url=http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/susa/|title=Susa, Shush. Palace of Darius. Winter Capital|author=Ed Eduljee|publisher=heritageinstitute.com|accessdate=2017-07-11}}</ref> == Сохтмон дар Шӯша == Сохтмон дар [[Шӯш|Шӯша]] дар баробари сохтмон [[Тахти Ҷамшед|дар Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] сурат гирифт. <ref name="Perrot" /> Маҷмааи [[Шӯш|Шӯша]], ки дар пояи сунъии баландии 15 метр сохта шудааст ва масоҳати 350 гектарро фаро мегирад, <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> аз қасри истиқоматӣ, Аподоно (толори оммавӣ) ва дарвозахонаи бузург иборат аст. Роҳи пӯшида (" пиш-дарвоза ") ба ин сохторҳо рӯ ба рӯ мешавад. <ref name="iranica" /> Аподоно дар [[Шӯш|Шӯша]] ба [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед|Кохи Аподонои Персеполис]] монанд аст, <ref name="Perrot">{{Cite book|last=Perrot|first=Jean|title=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia|date=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84885-621-9|page=423|url=https://books.google.com/books?id=fDimj7F2VVgC&pg=PA423|language=en}}</ref> ки аз сутуни хоси форсӣ истифода мешавад, ки дар болои он [[Гов|ду гови нар]] қарор дорад, ки эҳтимолан дар ин ҷо сохта шудааст. Манбаъҳое, ки [[Шӯш|Шӯшаи]] давраи [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишиёнро]] тавсиф мекунанд, камёбанд. Сохторҳои Ҳахоманишиён дар [[Шӯш]] бештар тавассути навиштаҷоти шоҳона, ки асосан бо се забон навишта шудаанд, маълуманд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Забони эломӣ|эламӣ]] ва бобилӣ . Бар хилофи шумораи зиёди лавҳаҳои гилӣ, ки дар Персеполис ёфт шудаанд, сарфи назар аз мавқеи муҳими сиёсӣ ва иқтисодии [[Шӯш]], дар он ҷо танҳо шумораи ками лавҳаҳои [[Гил|гилӣ]] пайдо шудаанд. <ref name="iranica">{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/susa-iii-the-achaemenid-period|title=SUSA iii. THE ACHAEMENID PERIOD – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=2017-07-11}}</ref> Ба гуфтаи Ҷейн Р. Гартвейт, Кохи [[Шӯш]] намунаи [[Дориюши Бузург]] барои [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] буд. Ӯ қасрро бо қасри [[Посоргод]], пойтахти собиқи [[Ҳахоманишиён]], муқоиса карда, иддао мекунад, ки [[Шӯш]] ҳатто намояндаи ҳукмронии муосири Ҳахоманишиён буд ва "он чизе ки рамзӣ буд, воқеӣ шуд", зеро ҳукмронии [[Дориюши Бузург]] "метавонист ҳунармандон ва маводҳоро аз тамоми [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|шоҳаншоҳӣ]] барои сохтмони ин [[Ёдгории меъморӣ|ёдгорӣ]] фармоиш диҳад". <ref>{{Cite book|last=Garthwaite|first=Gene R.|title=The Persians|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-4400-1|page=50|url=https://books.google.com/books?id=unG8_JqzYQQC&pg=PA50|language=en}}</ref> Тавре ки дар "Оинномаи бунёд"-и қасри [[Дориюши Бузург]] тавсиф шудааст, ки коргарон ва маводҳои истифодашударо номбар мекунад. <ref>{{Cite book|last=Wiesehofer|first=Josef|title=Ancient Persia|date=2001|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-675-1|pages=26–27|url=https://books.google.com/books?id=yFocMaM49SgC&pg=PA26|language=en}}</ref>  == Вижагиҳо == [[Акс:History_of_Egypt,_Chaldea,_Syria,_Babylonia_and_Assyria_(1903)_(14584070300).jpg|чап|мини|250x250пкс|Нигораҳои офаридашудаи Кохи Аподонои Шӯш барқарор карда шуд. соли 1903.]] Қасри [[Дориюши Бузург]] дорои воҳидҳои гуногун, аз ҷумла толори ҷамъиятӣ, [[ҳарам]], [[дарвоза]] ва қасри қабул, инчунин се ҳавлии марказӣ мебошад. Деворҳои дохилии қаср бо [[Хишт|хиштҳои]] сирдор, ки бо нақшҳои [[Гурдони Ҷовидон]]<nowiki/>и, [[Шер (ҷонвар)|шери болдор]] ва гули нилуфар кандакорӣ шудаанд, оро дода шудаанд, ки боқимондаҳои онҳо дар [[Осорхона|осорхонаҳои]] хориҷӣ ва ватанӣ нигоҳ дошта мешаванд. Масоҳати Толори Аподоно ё Қасри он 10,434 метри мураббаъро ташкил медиҳад. Ин қаср, ки Барга ё Аподоне ном дорад, аз ҷониби Ардашири II аз нав сохта шудааст. Қаср як сохтори айвонмонанд бо 3 [[Айвон|айвони]] [[Сутун|сутундор]] дар пештоқҳои шимолӣ, шарқӣ ва ғарбии он мебошад. Андозаи толори марказӣ 58 ба 58 [[метр]] буда, 36 [[сутун]] дорад. Сутунҳо тақрибан 20 [[метр]] баландӣ доранд ва аз сутунҳои говшакл сохта шудаанд. Ҳар як [[айвон]] ду қатори 6 [[сутун]] дорад. Дар тамоми маҷмааи қаср 110 [[хона]] ва толор кашф карда шудаанд. Шаш ҳавлӣ, ки сетои онҳо хеле калонанд, дар атрофи меҳвари шарқ-ғарб ҷойгир буда, бо қисми шимолӣ тавассути як долони калон пайвастанд. Се ҳавлии хурдтар дар қисми шимолии маҷмааи қаср ҷойгиранд. Хонаҳо ва биноҳои гуногуни қаср аз ин ҳавлиҳо равшан ва шамол дода мешуданд. == Таҳқиқот ва харобкориҳо == Дар [[соли 1880]] (1259 ҳиҷрӣ), гурӯҳе аз [[Бостоншиносӣ|бостоншиносони]] [[Фаронса|фаронсавӣ]] қасрро кофтанд, [[Сутун|сутунҳо]] ва [[Сар сутун|сар сутунҳои]] қасрро [[арра]] карданд ва онҳоро ба [[Фаронса]] интиқол доданд. Имрӯз дар [[Шӯш]] танҳо чанд сутун боқӣ мондааст ва қаср дигар дар шакли аввалааш вуҷуд надорад. Аксари ашёи кофташуда ҳоло дар Осорхонаи [[Лувр]] нигоҳ дошта мешаванд. == Нигораҳо == <gallery> Акс:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:بقایای_ستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای ستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои сутуни Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=بقایای سرستون کاخ آپادانای شوش| Боқимондаҳои пойтахти Қасри Аподоно дар Шӯш Акс:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|пайванд=پرونده:سرستون_کاخ_آپادانای_شوش_درموزه_شوش.jpg|алт=بقایای سرستونی از کاخ آپادانای شوش واقع درموزه شوش| Боқимондаҳои як сардори сутунӣ аз Аподоно дар Шӯш, ки дар Осорхонаи [[Шӯш]] ҷойгир аст. Акс:دیوار_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|пайванд=پرونده:دیوار_کاخ_آپادانای_شوش.jpg|алт=همانندی از دیوار کاخ آپادانای شوش واقع در موزه شوش| Нусхаи девори Қасри Аподонои Шӯш, ки дар Осорхонаи Суса ҷойгир аст. Акс:Apadana_remnants.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_remnants.jpg|алт=خرابه‌های آپادانا در شوش| Харобаҳои Аподоно дар Шӯш Акс:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|пайванд=پرونده:Bull_capital_Apadana_(6).jpg|алт=سرستون آپادانا در موزهٔ لوور پاریس| [[Сар сутун]] Аподонои Шӯш дар Осорхонаи Лувр, [[Порис]] Акс:Apadana1.jpg|пайванд=پرونده:Apadana1.jpg Акс:Apadana3.jpg|пайванд=پرونده:Apadana3.jpg Акс:Apadana4.jpg|пайванд=پرونده:Apadana4.jpg Акс:Apadana_palace.jpg|пайванд=پرونده:Apadana_palace.jpg </gallery> == Нигаред низ == * [[Кохи Аподонои Тахти Ҷамшед]] * [[Сар сутун]] * [[Посоргод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Манобеъ == * دولت‌شاهی، هنگامه (۱۳۸۵). ۱۰۱ مکان دیدنی در ایران. تهران: کتاب‌سرای نیک. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۸۶۶۴-۸۹-۸. {{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хӯзистон}} [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] nzpl43gpp534i7mwo34x8i79cyy06iq 0 331765 1474293 2026-05-31T05:49:35Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474293 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Шӯша]] i301sxtdymv3k72t24hd1euc5p06q12 0 331766 1474294 2026-05-31T05:50:48Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474294 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Шӯша]] i301sxtdymv3k72t24hd1euc5p06q12 0 331767 1474295 2026-05-31T05:51:35Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474295 wikitext text/x-wiki #равона [[Кохи Аподонои Шӯша]] i301sxtdymv3k72t24hd1euc5p06q12 0 331768 1474298 2026-05-31T06:54:29Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1474298 wikitext text/x-wiki #равона [[Гурдони Ҷовидон]] e4knioc3e070crrxojm3hg7q64udf7z 14 331770 1474321 2026-05-31T07:37:21Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1474321 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Меъморӣ дар Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои сунӣ]] sc5qg7pzzz2xq24ab855y00pptqu0un 14 331771 1474343 2026-05-31T08:20:51Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1474343 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот дар Осиё]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоот аз рӯи қитъа ва кишвар]] fqwfbp1hzn3lf2iq2rmlq3ig0x3midj 0 331772 1474345 2026-05-31T09:55:55Z Шухрат Саъдиев 5132 Дарвозаи Куруш 1474345 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Куруши Бузург]], асосгузори Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ, фармони сохтмони дарвозаи Пардисро дод ва ин дарвозаи боҳашамат дар давраи ҳукмронии писараш [[Камбуҷияи I]] ба истифода дода шуд. <ref>https://www.irna.ir/news/84221718/دروازه-کوروش-در-نزدیکی-تخت-جمشید-کشف-شد|وبگاه=ایرنا|تاریخ=2021-02-08|بازبینی=2021-03-24|کد زبان=fa|</ref><ref>https://www.hamshahrionline.ir/news/583815/دروازه-کوروش-در-نزدیکی-تخت-جمشید-کشف-شد|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2021-02-08|بازبینی=2021-03-24|کد زبان=fa</ref><ref>https://www.ettelaat.com/?p=545009|وبگاه=www.ettelaat.com|بازبینی=2021-03-24</ref><ref>https://www.iribnews.ir/fa/news/3049273/دروازه-کوروش-سر-از-تخت-جمشید-در-آورد|وبگاه=www.iribnews.ir|بازبینی=2021-03-24|عنوان=دروازه کوروش، سر از تخت جمشید درآورد</ref><ref>https://www.farsnews.ir/news/13991225000749/تخت-جمشید-‌و-دروازه-کوروش-مقصد-ایمن-گردشگری-کشور-می-شوند|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=2021-03-15|بازبینی=2021-03-</ref> == Таҳқиқот == Пас аз 10 сол ва дар мавсими охирини кофтуковҳои бостоншиносӣ, дар соли 2020, як ҳайати муштараки Эрон ва Италия муваффақ шуданд, ки исбот кунанд, ки Куруш, асосгузори [[Шаҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]], фармони сохтани дарвозаи Пардис [[Тахти Ҷамшед]]ро содир кардааст ва ин дарвозаи боҳашамат дар давраи ҳукмронии писараш [[Камбуҷияи I]] ба истифода дода шудааст. Як гурӯҳи муштараки бостоншиносии Эрон ва Италия, ки якҷоя бо роҳбарии Пиер Франческо Калирӣ аз Донишгоҳи Болония ва Алиризо Аскарӣ Чавардӣ аз Донишгоҳи Широз баргузор гардид, дар тӯли 10 мавсими кофтуковҳои бостоншиносӣ аз соли 2011 то 2020 маҷмӯаи бузурги ҳуҷҷатҳо ва далелҳои бостоншиносиро аз ин макон кашф карданд. == Ҷойгиршавии дарвоза == Дарвозаи кашфшуда дар минтақаи теппаи хиштӣ, ки се километр шимолу ғарби [[Тахти Ҷамшед]] ҷойгир аст, ҷойгир аст. Ин дарвоза биное буд, ки андозааш 30 ба 40 метр ва баландиаш тақрибан 12 метр буд. Бино дар марказаш роҳрав дошт, ки онро як утоқи росткунҷаи андозааш 8 ба 12 метр ташкил медод ва дар дохили ин утоқи марказӣ чор нишастгоҳ мавҷуд буд. Роҳрави марказӣ аз ҳарду тараф ба сӯи шаҳраки Ҳахоманишӣ кушода мешуд. == Сохтор == Профессори Донишгоҳи Шероз афзуд: Писари [[Куруши Кабир]] дар давраи ҳукмронии падараш ҳашт сол бар шаҳри [[Бобил]] ҳукмронӣ кард ва соли 529 пеш аз милод подшоҳи Эрон шуд. Алиризо Аскарӣ Чавардӣ, бостоншиноси эронӣ ва нозири гурӯҳи кофтукови теппаҳои хиштӣ, гуфт: "Маҷмӯи ҳуҷҷатҳои хаттӣ, мавод ва лавозимоти истифодашуда барои сохтани бино, нақшҳое, ки барои ороиши пештоқи бино истифода мешуданд, санаи карбон-14 ва ҷанбаҳои муқаддасот ва дастрасӣ ба ин дарвоза нишон медиҳанд, ки ин бино пас аз соли 539 пеш аз милод ва ба шарафи забти [[Бобил]] бо фармони [[Куруши Кабир]] сохта шудааст.<ref>https://www.ilna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/1036108-دروازه-کوروش-از-محوطه-تل-آجری-پارسه-در-شهرستان-مرودشت-سر-درآورد|وبگاه=خبرگزاری ایلنا|بازبینی=</ref><ref>http://shiraze.ir/fa/news/144478|وبگاه=fa|تاریخ=۱۳۹۹-۱۱-۲۵|بازبینی=2021-03-24|</ref> == Ҷусторҳои марбут == * [[Посоргод]] * [[Тахти Ҷамшед]] * [[Камбуҷияи I]] * [[Куруши Бузург]] * [[Камбуҷияи II]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] * [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} 8klj9vct01175ddkcii5zey9ncpmyk4 1474346 1474345 2026-05-31T09:59:11Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ гурӯҳбандӣ 1474346 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Куруши Бузург]], асосгузори Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ, фармони сохтмони дарвозаи Пардисро дод ва ин дарвозаи боҳашамат дар давраи ҳукмронии писараш [[Камбуҷияи I]] ба истифода дода шуд. <ref>https://www.irna.ir/news/84221718/دروازه-کوروش-در-نزدیکی-تخت-جمشید-کشف-شد|وبگاه=ایرنا|تاریخ=2021-02-08|بازبینی=2021-03-24|کد زبان=fa|</ref><ref>https://www.hamshahrionline.ir/news/583815/دروازه-کوروش-در-نزدیکی-تخت-جمشید-کشف-شد|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2021-02-08|بازبینی=2021-03-24|کد زبان=fa</ref><ref>https://www.ettelaat.com/?p=545009|وبگاه=www.ettelaat.com|بازبینی=2021-03-24</ref><ref>https://www.iribnews.ir/fa/news/3049273/دروازه-کوروش-سر-از-تخت-جمشید-در-آورد|وبگاه=www.iribnews.ir|بازبینی=2021-03-24|عنوان=دروازه کوروش، سر از تخت جمشید درآورد</ref><ref>https://www.farsnews.ir/news/13991225000749/تخت-جمشید-‌و-دروازه-کوروش-مقصد-ایمن-گردشگری-کشور-می-شوند|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=2021-03-15|بازبینی=2021-03-</ref> == Таҳқиқот == Пас аз 10 сол ва дар мавсими охирини кофтуковҳои бостоншиносӣ, дар соли 2020, як ҳайати муштараки Эрон ва Италия муваффақ шуданд, ки исбот кунанд, ки Куруш, асосгузори [[Шаҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]], фармони сохтани дарвозаи Пардис [[Тахти Ҷамшед]]ро содир кардааст ва ин дарвозаи боҳашамат дар давраи ҳукмронии писараш [[Камбуҷияи I]] ба истифода дода шудааст. Як гурӯҳи муштараки бостоншиносии Эрон ва Италия, ки якҷоя бо роҳбарии Пиер Франческо Калирӣ аз Донишгоҳи Болония ва Алиризо Аскарӣ Чавардӣ аз Донишгоҳи Широз баргузор гардид, дар тӯли 10 мавсими кофтуковҳои бостоншиносӣ аз соли 2011 то 2020 маҷмӯаи бузурги ҳуҷҷатҳо ва далелҳои бостоншиносиро аз ин макон кашф карданд. == Ҷойгиршавии дарвоза == Дарвозаи кашфшуда дар минтақаи теппаи хиштӣ, ки се километр шимолу ғарби [[Тахти Ҷамшед]] ҷойгир аст, ҷойгир аст. Ин дарвоза биное буд, ки андозааш 30 ба 40 метр ва баландиаш тақрибан 12 метр буд. Бино дар марказаш роҳрав дошт, ки онро як утоқи росткунҷаи андозааш 8 ба 12 метр ташкил медод ва дар дохили ин утоқи марказӣ чор нишастгоҳ мавҷуд буд. Роҳрави марказӣ аз ҳарду тараф ба сӯи шаҳраки Ҳахоманишӣ кушода мешуд. == Сохтор == Профессори Донишгоҳи Шероз афзуд: Писари [[Куруши Кабир]] дар давраи ҳукмронии падараш ҳашт сол бар шаҳри [[Бобил]] ҳукмронӣ кард ва соли 529 пеш аз милод подшоҳи Эрон шуд. Алиризо Аскарӣ Чавардӣ, бостоншиноси эронӣ ва нозири гурӯҳи кофтукови теппаҳои хиштӣ, гуфт: "Маҷмӯи ҳуҷҷатҳои хаттӣ, мавод ва лавозимоти истифодашуда барои сохтани бино, нақшҳое, ки барои ороиши пештоқи бино истифода мешуданд, санаи карбон-14 ва ҷанбаҳои муқаддасот ва дастрасӣ ба ин дарвоза нишон медиҳанд, ки ин бино пас аз соли 539 пеш аз милод ва ба шарафи забти [[Бобил]] бо фармони [[Куруши Кабир]] сохта шудааст.<ref>https://www.ilna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/1036108-دروازه-کوروش-از-محوطه-تل-آجری-پارسه-در-شهرستان-مرودشت-سر-درآورد|وبگاه=خبرگزاری ایلنا|بازبینی=</ref><ref>http://shiraze.ir/fa/news/144478|وبگاه=fa|تاریخ=۱۳۹۹-۱۱-۲۵|بازبینی=2021-03-24|</ref> == Ҷусторҳои марбут == * [[Посоргод]] * [[Тахти Ҷамшед]] * [[Камбуҷияи I]] * [[Куруши Бузург]] * [[Камбуҷияи II]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] * [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] lnyn0xcc0f99b9pffjwpuzsodlrb8mh 1474348 1474346 2026-05-31T10:06:25Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Устони Форс]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1474348 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Куруши Бузург]], асосгузори Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ, фармони сохтмони дарвозаи Пардисро дод ва ин дарвозаи боҳашамат дар давраи ҳукмронии писараш [[Камбуҷияи I]] ба истифода дода шуд. <ref>https://www.irna.ir/news/84221718/دروازه-کوروش-در-نزدیکی-تخت-جمشید-کشف-شد|وبگاه=ایرنا|تاریخ=2021-02-08|بازبینی=2021-03-24|کد زبان=fa|</ref><ref>https://www.hamshahrionline.ir/news/583815/دروازه-کوروش-در-نزدیکی-تخت-جمشید-کشف-شد|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2021-02-08|بازبینی=2021-03-24|کد زبان=fa</ref><ref>https://www.ettelaat.com/?p=545009|وبگاه=www.ettelaat.com|بازبینی=2021-03-24</ref><ref>https://www.iribnews.ir/fa/news/3049273/دروازه-کوروش-سر-از-تخت-جمشید-در-آورد|وبگاه=www.iribnews.ir|بازبینی=2021-03-24|عنوان=دروازه کوروش، سر از تخت جمشید درآورد</ref><ref>https://www.farsnews.ir/news/13991225000749/تخت-جمشید-‌و-دروازه-کوروش-مقصد-ایمن-گردشگری-کشور-می-شوند|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=2021-03-15|بازبینی=2021-03-</ref> == Таҳқиқот == Пас аз 10 сол ва дар мавсими охирини кофтуковҳои бостоншиносӣ, дар соли 2020, як ҳайати муштараки Эрон ва Италия муваффақ шуданд, ки исбот кунанд, ки Куруш, асосгузори [[Шаҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]], фармони сохтани дарвозаи Пардис [[Тахти Ҷамшед]]ро содир кардааст ва ин дарвозаи боҳашамат дар давраи ҳукмронии писараш [[Камбуҷияи I]] ба истифода дода шудааст. Як гурӯҳи муштараки бостоншиносии Эрон ва Италия, ки якҷоя бо роҳбарии Пиер Франческо Калирӣ аз Донишгоҳи Болония ва Алиризо Аскарӣ Чавардӣ аз Донишгоҳи Широз баргузор гардид, дар тӯли 10 мавсими кофтуковҳои бостоншиносӣ аз соли 2011 то 2020 маҷмӯаи бузурги ҳуҷҷатҳо ва далелҳои бостоншиносиро аз ин макон кашф карданд. == Ҷойгиршавии дарвоза == Дарвозаи кашфшуда дар минтақаи теппаи хиштӣ, ки се километр шимолу ғарби [[Тахти Ҷамшед]] ҷойгир аст, ҷойгир аст. Ин дарвоза биное буд, ки андозааш 30 ба 40 метр ва баландиаш тақрибан 12 метр буд. Бино дар марказаш роҳрав дошт, ки онро як утоқи росткунҷаи андозааш 8 ба 12 метр ташкил медод ва дар дохили ин утоқи марказӣ чор нишастгоҳ мавҷуд буд. Роҳрави марказӣ аз ҳарду тараф ба сӯи шаҳраки Ҳахоманишӣ кушода мешуд. == Сохтор == Профессори Донишгоҳи Шероз афзуд: Писари [[Куруши Кабир]] дар давраи ҳукмронии падараш ҳашт сол бар шаҳри [[Бобил]] ҳукмронӣ кард ва соли 529 пеш аз милод подшоҳи Эрон шуд. Алиризо Аскарӣ Чавардӣ, бостоншиноси эронӣ ва нозири гурӯҳи кофтукови теппаҳои хиштӣ, гуфт: "Маҷмӯи ҳуҷҷатҳои хаттӣ, мавод ва лавозимоти истифодашуда барои сохтани бино, нақшҳое, ки барои ороиши пештоқи бино истифода мешуданд, санаи карбон-14 ва ҷанбаҳои муқаддасот ва дастрасӣ ба ин дарвоза нишон медиҳанд, ки ин бино пас аз соли 539 пеш аз милод ва ба шарафи забти [[Бобил]] бо фармони [[Куруши Кабир]] сохта шудааст.<ref>https://www.ilna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/1036108-دروازه-کوروش-از-محوطه-تل-آجری-پارسه-در-شهرستان-مرودشت-سر-درآورد|وبگاه=خبرگزاری ایلنا|بازبینی=</ref><ref>http://shiraze.ir/fa/news/144478|وبگاه=fa|تاریخ=۱۳۹۹-۱۱-۲۵|بازبینی=2021-03-24|</ref> == Ҷусторҳои марбут == * [[Посоргод]] * [[Тахти Ҷамшед]] * [[Камбуҷияи I]] * [[Куруши Бузург]] * [[Камбуҷияи II]] * [[Кохи Аподонои Шӯша]] * [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] tqst60wgr0psi221748jykqiyok4e4g 0 331773 1474350 2026-05-31T11:50:52Z Votre Provocateur 39558 Саҳифаи нав: {{University |name = Донишгоҳи давлатии Кубан |native_name = Кубанский государственный университет |image = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |caption = |logo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |motto = |country = Русия |city = Краснодар |established = 1920 |type = Донишгоҳи давлатӣ |rector... 1474350 wikitext text/x-wiki {{University |name = Донишгоҳи давлатии Кубан |native_name = Кубанский государственный университет |image = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |caption = |logo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |motto = |country = Русия |city = Краснодар |established = 1920 |type = Донишгоҳи давлатӣ |rector = |students = |staff = |website = }} '''Донишгоҳи давлатии Кубан''' ({{lang-ru|Кубанский государственный университет}}, ихтисора '''КубГУ''') — [[донишгоҳи давлатӣ]] дар шаҳри [[Краснодар]], [[Кишвари Краснодар]], [[Русия]]. Ин яке аз бузургтарин ва қадимтарин донишгоҳҳои ҷануби Русия мебошад. == Таърих == Донишгоҳ соли 1920 дар [[Краснодар]] таъсис ёфтааст. Аввалин ректори интихобшудаи он '''Никандр Маркс''' ({{lang-ru|Никандр Маркс}}) буд — генерали собиқи [[Империяи Русия]], таърихшинос ва мутахассиси соҳаи [[палеография]]. Соли 1994 донишгоҳ ҳамчун яке аз муассисаҳои пешбари таҳсилоти олии Русия эътироф гардид. Дар солҳои 2004 ва 2005 донишгоҳ ба қатори 100 муассисаи беҳтарини таҳсилоти олии Русия дохил карда шуда, бо Медали тиллоии сифати аврупоӣ сарфароз гардид. Соли 2008 Михаил Астапов, собиқ роҳбари Раёсати маорифи кишвари Краснодар, ректори донишгоҳ таъин гардид. Донишгоҳ аз соли 1970 ба тайёр намудани мутахассисони хориҷӣ машғул аст. Хатмкардагони хориҷии он аз зиёда аз 120 кишвар мебошанд. Айни замон донишгоҳ таҳсили донишҷӯёнро аз [[Осиё]], [[Амрико]], [[Африқо]] ва [[Аврупо]] идома медиҳад. {{Stub}} [[Category:Донишгоҳҳои Русия]] [[Category:Муассисаҳои таълимӣ таъсисёфта дар 1920]] [[Category:Краснодар]] 3c7ozw7a07fg7fs7tmhu6n4m09az2ns 1474351 1474350 2026-05-31T11:51:19Z Votre Provocateur 39558 1474351 wikitext text/x-wiki '''Донишгоҳи давлатии Кубан''' ({{lang-ru|Кубанский государственный университет}}, ихтисора '''КубГУ''') — [[донишгоҳи давлатӣ]] дар шаҳри [[Краснодар]], [[Русия]]. Ин яке аз бузургтарин ва қадимтарин донишгоҳҳои ҷануби Русия мебошад. == Таърих == Донишгоҳ соли 1920 дар [[Краснодар]] таъсис ёфтааст. Аввалин ректори интихобшудаи он '''Никандр Маркс''' ({{lang-ru|Никандр Маркс}}) буд — генерали собиқи [[Империяи Русия]], таърихшинос ва мутахассиси соҳаи [[палеография]]. Соли 1994 донишгоҳ ҳамчун яке аз муассисаҳои пешбари таҳсилоти олии Русия эътироф гардид. Дар солҳои 2004 ва 2005 донишгоҳ ба қатори 100 муассисаи беҳтарини таҳсилоти олии Русия дохил карда шуда, бо Медали тиллоии сифати аврупоӣ сарфароз гардид. Соли 2008 Михаил Астапов, собиқ роҳбари Раёсати маорифи кишвари Краснодар, ректори донишгоҳ таъин гардид. Донишгоҳ аз соли 1970 ба тайёр намудани мутахассисони хориҷӣ машғул аст. Хатмкардагони хориҷии он аз зиёда аз 120 кишвар мебошанд. Айни замон донишгоҳ таҳсили донишҷӯёнро аз [[Осиё]], [[Амрико]], [[Африқо]] ва [[Аврупо]] идома медиҳад. {{Stub}} [[Category:Донишгоҳҳои Русия]] [[Category:Муассисаҳои таълимӣ таъсисёфта дар 1920]] [[Category:Краснодар]] lpxox3pnu1u991luxpkcybtl2vqkpph